Η αποτελεσματικότητα των συμπληρωμάτων ωμέγα-3 λιπαρών οξέων σε ασθενείς με ρευματοειδή αρθρίτιδα: συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση
Creators: name: Γκιούρας, Κωνσταντίνος Ιωάννη
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2021
Subjects: Συμπληρώματα διατροφής
Ρευματικές παθήσεις
Σύνθεση τεκμηρίων
Dietary supplements
Rheumatic disorders
Evidence synthesis

description: Προηγούμενες μελέτες έδειξαν ότι τα ωμέγα-3 λιπαρά οξέα έχουν αντιφλεγμονώδη δράση. Για το λόγο αυτό, οι ασθενείς με ρευματοειδή αρθρίτιδα που επιθυμούν να ελαττώσουν την ενεργότητα της νόσου καταφεύγουν συχνά στη χρήση συμπληρωμάτων ωμέγα-3 λιπαρών οξέων. Σκοπός της παρούσας εργασίας ήταν η συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση τυχαιοποιημένων κλινικών δοκιμών (ΤΚΔ) οι οποίες χορήγησαν συμπληρώματα ωμέγα-3 λιπαρών οξέων έναντι εικονικών παρεμβάσεων και εξέτασαν τη μεταβολή σε δείκτες ενεργότητας νόσου και στη λήψη φαρμακευτικής αγωγής. Η αναζήτηση της βιβλιογραφίας πραγματοποιήθηκε στις ηλεκτρονικές βάσεις PubMed, CENTRAL, Scopus, στα μητρώα εγγραφής πρωτοκόλλων κλινικών δοκιμών ClinicalTrials.gov και WHO ICTRP και σε πρακτικά συνεδρίων. Οι μελέτες αξιολογήθηκαν για τον κίνδυνο συστηματικών σφαλμάτων με βάση το εργαλείο της Cochrane RoB 2 και ακολούθησε αξιολόγηση της βεβαιότητας των τεκμηρίων με το σύστημα GRADE. Για τις μετα-αναλύσεις χρησιμοποιήθηκαν μοντέλα τυχαίων επιδράσεων και υπολογίστηκαν οι τυποποιημένες μέσες διαφορές (ΤΜΔ) ή οι μέσες διαφορές (ΜΔ) μαζί με τα 95% διαστήματα εμπιστοσύνης (ΔΕ). Η στατιστική ετερογένεια αξιολογήθηκε με τα στατιστικά μέτρα Ι2 και ταυ2. Ακολούθησαν αναλύσεις ευαισθησίας για να εξεταστεί η εγκυρότητα των κύριων μετα-αναλύσεων. Στη συστηματική ανασκόπηση συμπεριλήφθηκαν συνολικά 23 ΤΚΔ. Η πλειονότητα των μελετών ήταν διπλά τυφλές. Επιπρόσθετα, μόνο σε τέσσερις ΤΚΔ οι κάψουλες των εικονικών παρεμβάσεων είχαν παρόμοια γεύση και οσμή με τα συμπληρώματα ωμέγα-3 λιπαρών οξέων. Αναφορικά με τον κίνδυνο συστηματικών σφαλμάτων, η πλειονότητα των μελετών εμφάνισε υψηλό συνολικό κίνδυνο. Η συμπληρωματική χορήγηση ωμέγα-3 λιπαρών οξέων επέφερε μικρή επίδραση στη μείωση του πλήθους των ευαίσθητων στην πίεση (ΤΜΔ: -0,20, 95% ΔΕ: -0,46 έως 0,05, p=0,1019, I2: 0%, ταυ2= 0, ‘πολύ χαμηλή’ βεβαιότητα των τεκμηρίων) και των διογκωμένων αρθρώσεων (ΤΜΔ: -0,10, 95% ΔΕ: -0,28 έως 0,07, p=0,2017; I2: 0%, ταυ2: 0, ‘πολύ χαμηλή’ βεβαιότητα των τεκμηρίων). Μικρή ελάττωση παρατηρήθηκε και στα αποτελέσματα της σφαιρικής εκτίμησης της νόσου από τον ασθενή (ΤΜΔ: -0,12, 95% ΔΕ: -0,37 έως 0,13, p=0,2958, I2: 0%, ταυ2: 0, ‘πολύ χαμηλή’ βεβαιότητα των τεκμηρίων), του πόνου (ΤΜΔ: -0,16, 95% ΔΕ: -0,40 έως 0,09, p=0,1924, I2: 43,88%, ταυ2: 0,07, ‘πολύ χαμηλή’ βεβαιότητα των τεκμηρίων), της ταχύτητας καθίζησης ερυθρών αιμοσφαιρίων (ΜΔ: -2,36 mm/ώρα, 95% ΔΕ: -10,18 έως 5,45 mm/ώρα, p=0,5054, I2: 30,30%, ταυ2: 24,51, ‘χαμηλή’ βεβαιότητα των τεκμηρίων) και της σφαιρικής εκτίμησης της νόσου από τον θεράποντα ιατρό (ΤΜΔ: -0,01, 95% ΔΕ: -0,21 έως 0,20, p=0,9352, I2: 0%, ταυ2: 0, ‘πολύ χαμηλή’ βεβαιότητα των τεκμηρίων). Στις αναλύσεις ευαισθησίας βρέθηκε ότι η ΜΔ της C-αντιδρώσας πρωτεΐνης ήταν μόλις 0,21 mg/dL (95% ΔΕ: -0,75 έως 0,33 mg/dL, p=0,3922, I2: 0%, ταυ2:0), ενώ παράλληλα παρατηρήθηκε μικρή επίδραση στο σκορ δραστηριότητας-28 (DAS28, ΤΜΔ: -0,23, 95% ΔΕ: -0,97 έως 0,52, p=0,4055, I2: 74,29%, ταυ2: 0,15) και στη μείωση λήψης μη στεροειδών αντιφλεγμονωδών φαρμάκων (ΤΜΔ: -0,22, 95% ΔΕ: -0,90 έως 0,46, p=0,5332; I2: 80,99, ταυ2: 0,37). Συμπερασματικά, η χορήγηση συμπληρωμάτων ωμέγα-3 λιπαρών οξέων στη ρευματοειδή αρθρίτιδα μάλλον εμφανίζει μικρό κλινικό όφελος. Επίσης, η μεθοδολογία της τυφλοποίησης των παρεμβάσεων μπορεί να ανατράπηκε στις μελετώμενες ΤΚΔ. Τέλος, σε αυτό το πεδίο χρειάζεται περισσότερη έρευνα με ικανοποιητικό πλήθος συμμετεχόντων και προσεκτικά σχεδιασμένη μεθοδολογία.
description: Omega-3 fatty acids possess anti-inflammatory properties and their supplements are a popular choice among patients with rheumatoid arthritis. This systematic review and meta-analysis aimed to assess the evidence of randomized controlled trials (RCTs) comparing omega-3 fatty acids supplements to placebo in ameliorating disease activity indicators and reducing the need for medications. Literature searches were conducted in five databases and registries including PubMed, CENTRAL, Scopus, ClinicalTrials.gov, WHO ICTRP and, additionally, in electronic proceedings on rheumatology. Studies matching the inclusion criteria were assessed for risk of bias using the Cochrane Risk of Bias (RoB) 2 tool and the quality of the evidence was evaluated with the GRADE approach. Standardized mean differences (SMD) or mean differences (MD) along with their 95% confidence intervals (CI) were used in meta-analyses under random-effects models. Statistical heterogeneity was assessed with the I2 and tau2 statistic. Sensitivity analyses were carried out to examine the robustness of the results of the main meta-analyses. In total, 23 RCTs were included in this systematic review. The majority of the studies were described as double blind. In addition, placebo capsules with similar fish taste and smell were used only in four RCTs. The majority of the studies had high risk for overall bias. Omega-3 supplementation had a small effect in reducing tender (SMD: -0.20, 95% CI: -0.46 to 0.05, p=0.1019, I2: 0%, tau2= 0, ‘very low’ quality of the evidence) and swollen (SMD: -0.10, 95% CI: -0.28 to 0.07, p=0.2017; I2: 0%, tau2: 0, ‘very low’ quality of the evidence) joint count. Small effects were also observed regarding patient global assessment (SMD: -0.12, 95% CI: -0.37 to 0.13, p=0.2958, I2: 0%, tau2: 0, ‘very low’ quality of the evidence), pain (SMD: -0.16, 95% CI: -0.40 to 0.09, p=0.1924, I2: 43.88%, tau2: 0.07, ‘very low’ quality of the evidence), erythrocyte sedimentation rate (ESR, MD: -2.36 mm/h, 95% CI: -10.18 to 5.45 mm/h, p=0.5054, I2: 30.30%, tau2: 24.51, ‘low’ quality of the evidence) and physician global assessment (SMD: -0.01, 95% CI: -0.21 to 0.20, p=0.9352, I2: 0%, tau2: 0, ‘very low’ quality of the evidence). In parallel, sensitivity analyses revealed that C-reactive protein had a mean reduction of only 0.21 mg/dL (95% CI: -0.75 to 0.33 mg/dL, p=0.3922, I2: 0%, tau2: 0), and small effects were observed regarding the disease activity score-28 (SMD: -0.23, 95% CI: -0.97 to 0.52, p=0.4055, I2: 74.29%, tau2: 0.15) and the change in the uptake of non-steroidal anti-inflammatory drugs (SMD: -0.22, 95% CI: -0.90 to 0.46, p=0.5332; I2: 80.99, tau2: 0.37). In conclusion, in patients with rheumatoid arthritis, omega-3 supplementation might have a limited clinical benefit. In most RCTs, blinding of the interventions appears to be compromised. Studies with adequate sample sizes and rigorous methodologies are required.
description: Σε συνεργασία με: Ιατρικής (Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης), Πολιτικών Μηχανικών T.E. (Αλεξάνδρειο Τ.Ε.Ι. Θεσσαλονίκης)