Έννοια και σημασία της επίνοιας κατά τους Καππαδόκες πατέρες
Creators: name: Λάζος, Πέτρος Ευάγγελου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2018
Subjects: Επίνοια-ιδιότητες
Ουσία/ενέργεια
Epinia-attributes
Essense-energy

description: Η παρούσα διπλωματική εργασία αποτελεί τον καρπό τριετούς έρευνας και εντάσσεται στα πλαίσια του Μεταπτυχιακού Προγράμματος Σπουδών του Τομέως Δογματικής Θεολογίας του Τμήματος Θεολογίας της Θεολογικής Σχολής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Ο λόγος που με οδήγησε στη συγγραφή μίας μελέτης μέσω της οποίας ερευνάται η έννοια της επίνοιας στα έργα των Καππαδοκών Πατέρων είναι διττός. Αφ’ ενός φιλοσοφικός -καθώς η σχέση των ονομάτων με τα πράγματα αποτελεί κορυφαίο φιλοσοφικό ερώτημα, το οποίο έχει τις απαρχές του στην πλατωνική φιλοσοφία, αλλά αναλύεται επαρκώς και από τη σύγχρονη φιλοσοφία- και αφ’ ετέρου, θεολογικός, καθώς, ως θεολόγο, με απασχόλησε το ερώτημα της θεογνωσίας στην Ορθόδοξη Πατερική Παράδοση. Tο ερώτημα της θεογνωσίας αυτό σχετίζεται, σαφώς, με ερωτήματα που αφορούν τη σχέση των ονομάτων με τα πράγματα, αλλά, και τα (βασικά) ερωτήματα του σε τι ακριβώς συνίσταται η επίνοια, πως λειτουργεί, και πως μπορούμε να προσεγγίσουμε, αφ’ ενός και να διερευνήσουμε, αφ’ ετέρου, τις θεολογικές της καταβολές, τη χρήση της εντός του συγκειμένου στα έργα των Καππαδοκών Πατέρων, αλλά και τη σημασία της έννοιας σε αναλύσεις του όρου αυτού από σύγχρονους ερευνητές. Το ερώτημα το οποίο αφορά τη σχέση των ονομάτων με τα πράγματα αποτελεί -όπως προειπώθηκε- κορυφαίο φιλοσοφικό -αλλά και θεολογικό- ερώτημα, το οποίο εντοπίζεται αρχικά στη φιλοσοφία του Πλάτωνα. Το πρόβλημα για τον Πλάτωνα είναι τόσο γνωσιολογικό, όσο και οντολογικό και σχετίζεται με το γενικότερο ερώτημα περί προτεραιότητας του είναι ή του συνειδέναι. Για τον Πλάτωνα, στον Κρατύλο, όπως προκύπτει και από τον υπότιτλο του διαλόγου, ο οποίος επιγράφεται “Περί ορθότητος ονομάτων”, κύριο ζήτημα -εκτός των σε άλλους διαλόγους διερευνηθέντων ζητημάτων (οντολογικό, ηθικό, αισθητικό)- είναι η πρόελευση και, κατά κύριο λόγο, η λειτουργία και οι δυνατότητες της γλώσσας. Σε αυτό το πλαίσιο -και όχι μόνο- θα πρέπει να νοηθεί ο πλατωνικός διάλογος και η κριτική του από σύγχρονους ερευνητές, δεδομένου, ότι η θέση περί ανακαλύψεως των ονομάτων των πραγμάτων -προκειμένου να φωτιστεί η πραγματικότητα- υπήρχε πολύ πριν από τη συγγραφή του Κρατύλου. Χαρακτηριστικό ωστόσο γνώρισμα της θεολογικής αυτής αντιπαράθεσης, υπήρξε η απάντηση των Καππαδοκών Πατέρων στις ακραίες αρειανικές απόψεις του Ευνομίου, ο οποίος υποστήριζε την πλήρη ετερουσιότητα Πατρός και Υιού. Μέσα στο πλαίσιο των αιρετικών αυτών αντιλήψεών του διαμόρφωσε μία διδασκαλία, η οποία θέλει τα ονόματα να δηλώνουν την ουσία των πραγμάτων, διδασκαλία η οποία αποτέλεσε εν προκειμένω και ένα από τα σημεία σύγκρουσης με τους Καππαδόκες Πατέρες Μ. Βασίλειο και Γρηγόριο Νύσσης. Οι Πατέρες της Εκκλησίας έπρεπε, δηλαδή, λόγω των ανωτέρω προκλήσεων, να αποδείξουν την ομοουσιότητα μεταξύ Πατρός και Υιού, δίχως παράλληλα να υποπέσουν στην ουσιοκρατία του Ευνομίου. Για αυτόν τον λόγο υποστήριξαν, ότι τα ονόματα των υποστάσεων του Πατρός και του Υιού δεν δηλώνουν την ουσία, αλλά τις ιδιότητες των δύο προσώπων της Αγ. Τριάδας, οι οποίες ονομάζονται υποστατικές ιδιότητες, δηλώνουν -άλλως ειπείν- τις διαφορετικές μεν, αλλά μίας ουσίας υποστάσεις του τριαδικού Θεού
description: This master thesis is the result of a three years research and it is integrated in the range of the Postgraduate Program of Studies of the Sector of Dogmatic Theology of the Department of Theology of Aristotle University of Thessaloniki. The reason who drove me in the writing of a master thesis in which the sense of “επίνοια” in the work of the Cappadocians is being researched is a double one: On the one hand is a philosophical one -thus the question of the relationship between names and objects constitutes a top philosophical question which has its origins at the philosophy of Plato and it is being sufficiently analysed in the contemporary philosophy- and on the other hand is a theological one, thus -as a theologian- the question of the knowledge of God in the Orthodox Patrological Tradition has extremely interest my scientifical thought. This question of the possibility to know God it is related, definitely, with questions that are referred to the relation of names with objects and the (basics) questions (that are referred) in what the sense of “επίνοια” is consisted in, how does it “works”, and how can we approach -on the one hand- and research -on the other- its theological origins, its use inside the context of the works of the Cappadocians and its meaning inside the analysis of contemporary researchers. The question which concerns the relationship between names and objects constitutes -as before said- a top philosophical -and theological- question, which has its origins at the philosophy of Plato. The problem for Plato is so long a problem of epistemology as long a problem of ontology and it is being related with the more general question of the priority of “beingness” or “consciousness”. For Plato, in the dialog “Κρατύλος”, as it emerges from its subtitle “Περί ορθότητος ονομάτων”, main subject -except the subjects which had been researched adequately in other dialogs (ontological, ethical, aesthetical)- is the derivation and, in main reason, the function and the abilities of the language. In this frame -and not only- must the platonic dialog and its critic of contemporary researchers be conceived, keeping in mind that the aspect of the discovery of the names of objects -in order the elucidation of reality- existed long ago before the writing of “Κρατύλος”. Characteristic, although, feature of the theological -later- conflict, was the answer of the Cappadocians in the extreme opinions of Evnomios -which continued the opinions of Arios- who (Evnomios) supported the possibility of completely different essence between God and its son. In this frame of his heretical beliefs, Evnomios has formed a “teaching” according to which the names declare/state the essence of objects, “teaching” which constituted -hereon- one of the collision points with the Cappadocians Saint Basil and Gregory of Nyssa. The Fathers of the Church had, i.e., because of the above mentioned challenges, to prove the fact of the same essence between God and its Son, without, at the same time, to lapse into the essentialism of Evnomios. For this reason, they claimed that the names of the substance of Father and Son do not state the essence but the qualities of these two persons of the Holy Trinity, and these qualities are named substantial qualities, they state -to say it differently- the different -but of the one essence- substances of the ternary God