Αναπαραστάσεις της μητέρας σε μοντερνιστικά και μεταμοντερνιστικά αυτοβιογραφικά κείμενα. Η κόρη-συγγραφέας και η επανα-διαπραγμάτευση των σχέσεων με τη μητέρα.:
Creators: name: Χαλκιά, Αναστασία Δημητρίου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2013
Subjects: σχέση μητέρας-κόρης
αυτοβιογραφικός λόγος
ψυχανάλυση
mother-daughter relationship
autobiographical discourse
psychoanalysis

description: Η μεταπτυχιακή εργασία επιχειρεί να εξετάσει τις ιδιαιτερότητες στις αναπαραστάσεις της σχέσης μητέρας-κόρης σε ελληνικά και ευρωπαϊκά μοντερνιστικά και μεταμοντερνιστικά κείμενα. Ως παραδείγματα τέτοιων αναπαραστάσεων εξετάσθηκαν κείμενα των Άντζελα Δημητρακάκη, Μαργαρίτα Καραπάνου, Φωτεινή Τσαλίκογλου, Μαργαρίτα Φρανέλη, καθώς και των Simon de Beauvoir, Marie Bonaparte και Virginia Woolf. Ειδικότερα, οι επιστολές της Μαργαρίτας Λυμπεράκη προς την κόρη της Μαργαρίτα Καραπάνου που εκδόθηκαν από τη Φωτεινή Τσαλίκογλου στον τόμο «Δε μ’ αγαπάς. Μ’ αγαπάς. Τα παράξενα της μητρικής αγάπης», αποτέλεσαν την αφορμή για τη μελέτη τόσο του επιστολικού είδους όσο και του αυτοβιογραφικού λόγου που αφηγείται τη σχέση της κόρης-συγγραφέα με τη μητέρα. Έτσι, ανιχνεύσαμε κείμενα αυτοβιογραφικά που απεικονίζουν τη μητέρα και αφηγούνται τη σχέση της κόρης με αυτή. Θέτοντας ως βασικό άξονα τη μητρότητα, επιχειρήσαμε να θεματοποιήσουμε τις προβληματικές που χαρακτηρίζουν τη σχέση. Πώς βιώνει το γυναικείο υποκείμενο τη μητρότητα και πώς αναπτύσσει τη σχέση του με την κόρη; Και εν τέλει, πώς διαμορφώνεται η ταυτότητα της κόρης μέσα από τη σχέση; Βασική θεματική ομοιότητα των κειμένων αποτελεί η απουσία της μητρικής φροντίδας για το μυθοπλαστικό υποκείμενο, την κόρη. Ως απουσία ορίσαμε την κυριολεκτική, αυτή δηλαδή που επέρχεται με τον θάνατο, ή τη μεταφορική, όταν δεν είναι δυνατή καμιά ψυχική επικοινωνία μεταξύ μητέρας-κόρης. Βασική θεωρητική έννοια για την εξέταση των κειμένων αποτέλεσε η «θεωρία του δεσμού» του John Bowlby, σύμφωνα με την οποία το περιβάλλον του παιδιού αποτελεί σημαντικό παράγοντα στην ανάπτυξη του «ασφαλή» ή του «ανασφαλή» δεσμού με τον γονέα. Ωστόσο, προκειμένου να εξετασθεί ειδικότερα η σχέση μητέρας-κόρης χρησιμοποιήσαμε θεωρητικές έννοιες που εισήγαγαν φεμινίστριες θεωρητικοί, όπως η Jane Flax. Έτσι, σύμφωνα με τη Flax βασικό παράγοντα στην ανάπτυξη της κόρης αποτελεί η «αυτονόμησή» της από τη μητέρα. Καταφέρνουν οι ηρωίδες των κειμένων να αυτονομηθούν από τις μητέρες τους; Ο Jacques Lacan δίνει μία απάντηση στο ερώτημα με την έννοια του “ravage”, σύμφωνα με την οποία το γυναικείο μητρικό σώμα καταδιώκει την κόρη κατά τη διαδικασία της ωρίμανσης. Επιπλέον, ο Sigmund Freud εισηγήθηκε η έννοιας της «εκ των υστέρων» θεώρησης σύμφωνα με την οποία τα πεπραγμένα του παρελθόντος επιφορτίζουν με αρνητικό πρόσημο τη σχέση μητέρας-κόρης, καθώς αυτά πλέον αποτελούν τραυματικές εμπειρίες. Έτσι, υπό αυτό το θεωρητικό πλαίσιο επιχειρήσαμε να παρουσιάσουμε ότι με το γράψιμο, αλλά ειδικότερα με τον αυτοβιογραφικό λόγο, οι κόρες επιχειρούν τόσο την αυτονόμηση όσο και την κατά μέτωπο σύγκρουση, καθώς επιλέγουν να πραγματευτούν αυτό που παρέμενε ανείπωτο, τη σχέση με τη μητέρα τους.
description: The post-graduate essay attempts to examine the peculiarities of the representations of the mother-daughter relationship through Greek and European modernistic and post-modernistic texts. Texts of Angela Dimitrakaki, Margarita Karapanou, Fotini Tsalikoglou, Margarita Franeli, as well as those of Simon de Beauvoir, Marie Bonaparte and Virginia Woolf were examined as examples of the aforementioned representations. More specifically, Margarita Liberaki’ s letters to her daughter Margarita Karapanou, which was published by Fotini Tsalikoglou under the title “De m’ agapas. M’ agapas. Ta paraxena tis mitrikis agapis”, triggered a further study of texts that fall in the spectrum of the epistolary and the autobiographical genre as well which narrate the relationship of the daughter-writer with the mother. So, we detected autobiographical texts which depict the mother and focus on her relationship with her daughter. With maternity holdin a focal position, we attempted to categorise the various issues and areas of conflict that arise. How does a female subject experience maternity and how does she develop her relationship with her daughter? And finally, how is the daughter’s identity formed through their relationship? The absence of maternal care for the fictional subject, the daughter, is basic thematic link among the texts. The term “absence” was defined literally as the absence that follows death of a beloved one, or figuratively as the lack of psychic communication between the mother and the daughter. The “attachment theory” was a basic theoretical concept underlying the examination of the texts, according to which the child’s milieu constitutes a major factor for the development of the “secure” or the “insecure” bond with the parent. However, we used theoretical concepts introduced by feminist theorists, such as Jane Flax’s, in order to examine the mother-daugher relationship in particular. According to her the “separation” of the mother constitutes an important factor for the daughter’s growth. Do the heroines of the texts manage to emancipate from their mothers? Jacques Lacan gives an answer to this query by introducing the concept of the “ravage”, according to which during the process of daughter’s maturation the female maternal body is always persecuting her. In addition, Sigmund Freud introduced the concept of the “deferred action” regard according to which actions of the past inflict the mother-daughter relationship, as those are finally traumatic experiences. Thus, we attempted to introduce that daughters through writing are trying to achieve either the “separation” or take on a straightforward conflict, as they choose to come to terms with the unspeakable, the actual relationship with their mother.