Διδακτικές πρακτικές και ταυτότητες δύο εκπαιδευτικών Λυκείου.:
Creators: name: Χατζηκυριάκου, Ιωάννα Νικολάου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2012
Subjects: Σχολική ανάλυση λόγου
Εκπαιδευτική γλωσσολογία
Ταυτότητες εκπαιδευτικών
Κοινωνική σημειωτική και εκπαίδευση
Classroom discourse analysis
Educational linguistics
Τeachers’ identities
Social semiotics and education

description: Η παρούσα μελέτη επιχειρεί να αποτυπώσει το πώς «κατασκευάζεται» το γλωσσικό μάθημα μελετώντας την περίπτωση δύο εκπαιδευτικών που διδάσκουν το μάθημα της «Έκφρασης – Έκθεσης» στην Α´ λυκείου. Η μελέτη άντλησε τα ερευνητικά δεδομένα της με τη μέθοδο της τριγωνοποίησης (παρατήρηση, μαγνητοφώνηση, συνέντευξη). Η επιτόπια παρατήρηση αφορούσε τη διδασκαλία της ίδιας διδακτικής ενότητας, καθώς κάτι τέτοιο θα βοηθούσε στο να διερευνήσουμε ζητήματα όπως αυτό της «ρευστότητας» του γλωσσικού μαθήματος, της «δημιουργικότητας» του καθηγητή, των ποικίλων τρόπων «αναπλαισίωσης» του γλωσσικού εγχειριδίου και τελικά των ποικίλων τρόπων πραγμάτωσης του μαθήματος των ελληνικών. Συνθέτοντας ένα δίκτυο θεωρητικών εργαλείων από τα πεδία της Κριτικής Ανάλυσης Λόγου και της Κοινωνικής Σημειωτικής, αντιμετωπίσαμε την κάθε διδασκαλία ως ένα «μακροκειμενικό είδος» το οποίο συγκροτείται από μια αλυσίδα διδακτικών συμβάντων, η αλληλουχία των οποίων (μακροδομή) μαρτυρά συγκεκριμένες οπτικές για το τι σημαίνει διδασκαλία της γλώσσας. Αξιοποιώντας τις θεωρητικές προτάσεις της διαλογικής σχέσης μεταξύ «κειμένων», «λόγων» και «ταυτοτήτων» στο πλαίσιο κάθε κοινωνικής πρακτικής, αναζητήσαμε τους γλωσσοδιδακτικούς λόγους οι οποίοι αποτυπώνονταν στο μακροκείμενο αυτό και επιχειρήσαμε να τους συνδέσουμε τόσο με την ταυτότητα των εκπαιδευτικών όσο και με τις εγγράμματες ταυτότητες των μαθητών. Η αποτύπωση των δύο διδακτικών μακροκειμένων έδειξε ότι η μακροδομή τους ακολουθεί παρόμοια «αθροιστική» λογική η οποία γίνεται αντιληπτή στο πλαίσιο παραδοσιακών γλωσσοδιδακτικών λόγων, όπου το γλωσσικό μάθημα συνίσταται εν πολλοίς στην προσφορά κάποιας πληροφορίας από τον εκπαιδευτικό και εν συνεχεία στην εξάσκηση των μαθητών πάνω στην προσφερθείσα γνώση. Η κειμενική αυτή διδακτική δομή, που δείχνει να είναι ακόμη παγιωμένη στα ελληνικά εκπαιδευτικά δεδομένα, είναι φανερό ότι ευνοεί τη δημιουργία συγκεκριμένου τύπου εγγράμματων υποκειμένων τα οποία θα είναι σε θέση να αναπαράγουν ένα πρότυπο, να συμμορφώνονται και να υπακούουν σε αυτό («λόγος της μετάδοσης»). Ωστόσο, εστιάζοντας τη μελέτη μας στα επιμέρους διδακτικά συμβάντα, διαπιστώσαμε πως το μακροκείμενο της διδασκαλίας «διανθίστηκε» σε κάθε περίπτωση από την προσωπικότητα των εκπαιδευτικών, καθώς αποτυπώθηκαν διαφορετικές επιλογές ως προς το πώς διαπραγματεύθηκαν το περιεχόμενο της διδασκαλίας (τις γνώσεις για τον κόσμο, τη γλώσσα/ τη σημείωση και τα κειμενικά είδη), ως προς τις διδακτικές πρακτικές τις οποίες ακολούθησαν και συνεπώς ως προς τους γραμματισμούς τους οποίους επιχείρησαν να καλλιεργήσουν. Οι διαφοροποιήσεις αυτές, οι οποίες εκφράστηκαν μέσω της «διαλογικότητας» στο μακροκείμενο ή μέσω της υβριδοποίησης του Λόγου των εκπαιδευτικών, αποτελούν, πρώτον, μια σαφή ένδειξη πως υπάρχει, έστω και σε περιορισμένο επίπεδο, η τάση για αλλαγή στο ελληνικό εκπαιδευτικό τοπίο μέσω της αναδιαμόρφωσης ενός παγιωμένου διδακτικού μοντέλου (μίας παγιωμένης μακροδομής του μακροκειμένου της διδασκαλίας). Δεύτερον, καθιστούν ευκρινή το ρόλο της ανθρώπινης δράσης (agency) κατά την αναπλαισίωση του γλωσσικού μαθήματος αναδεικνύοντας τον εκπαιδευτικό ως ένα «σχεδιαστή» του οποίου οι επιλογές έχουν πολιτική σημασία, καθώς με τις διδακτικές πρακτικές του δύναται να διαφοροποιήσει αναγνωρίσιμους ή κυρίαρχους λόγους περιστέλλοντας ή διευρύνοντας τα όρια μέσα στα οποία κινείται η πραγμάτωση του γλωσσικού μαθήματος.
description: The present study attempts to examine how the language lesson is constructed by studying the teaching practices of two 10th grade teachers of Modern Greek. Data were gathered by adopting methodological triangulation (observation, recording, interview). The analysis focused on the same teaching module, as this would facilitate the exploration of issues such as the ‘fluidity’ characterizing the language lesson, the teacher’s agency, the diverse ‘recontextualizations’ of the teaching material (textbook) and, finally, the various constructions of the Greek language lesson. Following the theoretical framework of Critical Discourse Analysis and Social Semiotics, we approached each teaching module as a ‘macrogenre’ comprising a chain of teaching events (macrostructure), the sequence of which reflects specific conceptualizations of language teaching. Having as a theoretical departure point the interconnection between ‘discourses’, ‘genres’ and ‘identities’ in each social practice, we investigated the language teaching discourses permeating the teaching practices, as well as the teachers’ and pupils’ identities. The analysis of both teaching macrogenres demonstrated that their ‘macrostructure’ results from the similar ‘accumulative’ logic which is prominent in traditional language teaching discourses. In such discourses the language lesson is based on the following pattern: offering information (teacher) followed by close pattern practices (pupils). The aforementioned teaching structure, which seems to be well-established in the Greek educational system, fosters the cultivation of specific types of educated subjects who will be able to unproblematically reproduce, conform and obey to a given pattern (‘transmission discourse’). However, by focusing our study on individual teaching events, we ascertained that the teaching macrogenres have been enriched in each case by the teachers’ personality, as there were different choices in terms of their negotiation of the content of teaching (knowledge of the world, language/semiosis and genres), their teaching practices and, therefore, the literacies that they attempted to cultivate. These differences, manifest in the macrogenre’s ‘interdiscursivity’ or in the hybridization of the teachers’ Discourse, are, firstly, a clear indication that there is, even on a small scale, the tendency towards change in Greek education through the restructuring of the well-established teaching model (an established macrostructure of the teaching macrogenre). Secondly, the detected differentiations underscore the role of agency during the recontextualization of the language lesson by highlighting the teacher as ‘designer’. The teacher’s choices become politically significant in that through her/his teaching practices s/he is enabled to alter dominant or identifiable discourses by restricting or extending the boundaries within which the language lesson is constructed.