Αρχετυπικοί τρόποι κατοίκησης: το δίπολο του δέντρου και της σπηλιάς ως διαδικασία πρόσθεσης και αφαίρεσης στην αρχιτεκτονική
Creators: name: Ζυγούρα, Αικατερίνη Θωμά
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2024
Subjects: Αρχιτεκτονικά αρχέτυπα
Δέντρο και σπηλιά
Μυθική σκέψη
Architectural archetypes
Tree &amp; cave
Mythical thought

description: Στη σύγχρονη εποχή ο ορθολογισμός και ο λειτουργισμός αναδεικνύονται ως κυρίαρχα εργαλεία ανάγνωσης του κόσμου και του χώρου, ενώ η μυθική και συμβολική σκέψη τείνει να απορριφθεί ως αδέξια και πρωτόγονη προσπάθεια ερμηνείας της πραγματικότητας. Παρόλα αυτά, η μυθική σκέψη είναι, σύμφωνα με πολλούς διανοητές, ο τρόπος του ανθρώπου να ερμηνεύει και να οικειώνει τον κόσμο γύρω του. Παρόμοια λειτουργία επιτελεί και η αρχιτεκτονική, ως προστατευτικό φίλτρο και όριο, εντός του οποίου επιτελείται η κατοίκηση και βιώνεται η ύπαρξη. Έτσι, η εργασία επικεντρώνεται στη σχέση του ανθρώπου με τον χώρο και την πρωταρχική ανάγκη στέγασής του. Το σπίτι, αρχέτυπο κατοίκησης, καλύπτει τόσο πρακτικές όσο και ψυχικές, συναισθηματικές ανάγκες του ανθρώπου. Στην αναζήτηση του αρχέτυπου στην αρχιτεκτονική, προσεγγίζονται από διαφορετικές οπτικές η συμβολική, η μυθική σκέψη, βασικά αρχέτυπα και το γιουνγκικό συλλογικό ασυνείδητο. Έπειτα, αναλύονται τα δίπολα, καθώς η εργασία πραγματεύεται ένα αρχετυπικό χωρικό/ μορφικό δίπολο, αυτό του δέντρου και της σπηλιάς, μέσα από εμβληματικά παραδείγματα παλαιότερης, αλλά και σύγχρονης αρχιτεκτονικής. Το δέντρο ως πρότυπο δημιουργίας χώρου μπορεί να φέρει ποιότητες οργανικής, καθ’ ύψος ανάπτυξης, που συνδέεται με το φως (λόγω φωτοσύνθεσης), εμπεριέχει τη ζεστασιά του ζωντανού οργανισμού και μπορεί να έχει αναφορές σε φαλλικά σύμβολα. Από την άλλη, η σπηλιά ως πρότυπο δημιουργίας χώρου φέρει μέσα της το σκοτάδι, το βάθος, την επαφή με τη γη, με την υγρασία της, με το κρύο των βράχων και των ανόργανων υλών και συνδέεται άμεσα με τη μήτρα και τα μητρικά σύμβολα, αλλά και με τους ασυνείδητους φόβους μας για την ταφή και τον θάνατο. Τόσο η σπηλιά, όσο και το δέντρο αποτελούν αρχετυπικές μορφές γιατί υπήρξαν τα πρώτα φυσικά καταφύγια των ανθρώπων και η φύση αποτελεί αναπόφευκτα σταθερή πηγή έμπνευσης και ανατροφοδότησης των ανθρώπινων έργων. Η νέα οπτική μέσω αρχετύπων, μπορεί να εμπλουτίσει την αρχιτεκτονική δημιουργία, αλλά και τον τρόπο ερμηνείας αυτής.
description: In the modern era, rationalism and functionalism emerge as dominant tools of interpreting the world and the space, while mythical and symbolic thinking tends to be rejected as a clumsy and primitive attempt to interpret reality. Nevertheless, thinking in mythological terms is, according to many thinkers, human's way of interpreting and familiarizing himself with the world around him. Architecture performs a similar function, as a protective filter and boundary, within which inhabitation is carried out and existence is experienced. Thus, this paper focuses on human's relationship with space and the primary need for housing. The home, archetype of dwelling, covers both practical and mental, emotional needs of humans. In the search for the archetype in architecture, the symbolic, mythical thinking, the basic archetypes and the Jungian “collective unconscious” are being analyzed from different points of view. Subsequently, the concept of dipoles is being studied. Then, the paper deals with the archetypal spatial/ morphic dipole of the tree and the cave, through emblematic examples of earlier and contemporary architecture. The tree as a spatial model has organic qualities like continuous growth, connection with light (due to photosynthesis), warmth of a living organism and it could have references to phallic symbols. On the other hand, the cave, as a spatial model, carries within it the darkness, the depth, the contact with the earth and its humidity, with the cold of the rocks and inorganic materials. Moreover, it could be directly connected to the womb and maternal symbols, but also with our unconscious fears of burial and death. Both the cave and the tree are archetypal forms because they were the first natural shelters for humans. Nature was and remains an inevitably constant source of inspiration and feedback for human works. In conclusion, each new perspective enriches both the architectural creation and the way of interpreting it.