Ο Άγιος Νικόλαος στη Βυζαντινή Μελοποιία:
Creators: name: Γούση, Βασιλική Γεωργίου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2012
Subjects: Άγιος Νικόλαος
Βυζαντινή Μελοποιία
Μουσικολογική Ανάλυση
Saint Nicolaos
Byzantine Melopoeia
Musicological Analysis

description: Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα τιμής αγίου στη Βυζαντινή Μελοποιία αποτελεί η περίπτωση του Αγίου Νικολάου. Η παρούσα εργασία, εστιάζει στη μουσικολογική έρευνα που αφορά στον Άγιο Νικόλαο, και συγκεκριμένα στο πώς το πρόσωπο του Αγίου αποτυπώθηκε στα μέλη της βυζαντινής μελοποιητικής περιόδου, κυρίως. Η μεθοδολογία έρευνας στηρίζεται στη διαδοχική σειρά ειδικών ερευνών εκλεκτικών θεματικών, που αντιστοιχούν σε μία ευδιάκριτη διαστρωμάτωση της εργασιας σε τρία επίπεδα έρευνας· Αγιολογικό, Υμνολογικό και Μουσικολογικό. Το πρώτο μέρος, ξεκινά με την επισκόπηση των διαφόρων τρόπων τιμής των αγίων κατά την Όρθόδοξη παράδοση. Στη συνέχεια, εστιάζοντας στον υπό εξέτασιν Άγιο, καταγράφονται οι κατά καιρούς βιογράφοι που ασχολήθηκαν με αυτόν, μελετάται διεξοδικά ο βίος του, όπως μας έχει παραδοθεί από τις διάφορες πηγές, ενω σχολιάζεται εκτενως και η περίπτωση του βίου του Αγίου Νικολάου επισκόπου Πιναρέων συγκριτικά με αυτή του βίου του Αγίου Νικολάου Μύρων, καθώς από την παράδοση προκύπτει κάποια σύγχυση των δύο προσώπων. Ακολουθεί η παρουσίαση τῆς τιμής του Αγίου Νικολάου, όπως έχει διαμορφωθεί στο πέρασμα των αιώνων, τόσο στην Ορθόδοξη Εκκλησία, όσο και στο δυτικό κόσμο. Το πρώτο μέρος κλείνει με την παρουσίαση των εορτών του Αγίου Νικολάου. Ο υμνολογικός κλάδος ερευνήθηκε διεξοδικά με μεθοδική συγκέντρωση και ανάλυση του υλικού της υμνογραφίας της ΣΤ’ Δεκεμβρίου, καθώς και αναφορά στους υμνογράφους, που ασχολήθηκαν με το συγκεκριμένο εκδεδομένο έργο. Η έρευνα εστίασε στη συγκεντρωτική παρουσίαση των διαφόρων ακολουθιών του Αγίου Νικολάου και συγκεκριμένα στην υμνογραφική παράδοση των κοντακίων και των κανόνων, που προβάλλουν το πρόσωπο του Αγίου στο πέρασμα των καιρων, και που αποδεικνύουν το μέγεθος της εξαιρετικής τιμής που αποδίδεται σε εκείνον. Ιδιαίτερα ενδιαφέρουσες είναι και οι μελέτες των τυπικών διατάξεων, που συνδέουν τα κατά καιρούς τυπικά της εορτής του Αγίου Νικολάου, και τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα των ακολουθιών των Αγίων Ιεραρχών, που αγιογραφούνται ως συλλειτουργοί στο Άγιο Βήμα. Το τρίτο και βασικό μέρος της παρούσης εργασίας αφορά στη μουσικολογική έρευνα των βυζαντινών μελών για τον Άγιο Νικόλαο. Συγκεκριμένα: Το πρώτο κεφάλαιο αναφέρεται στο πώς τό πρόσωπο του Αγίου αποτυπώνεται στα τρία γένη της βυζαντινής μελοποιίας (Στιχηραρικό, Ειρμολογικό, και Παπαδικό). Το δεύτερο κεφάλαιο εστιάζει στο είδος μελοποιίας των μαθημάτων, που συντέθηκαν για τον Άγιο Νικόλαο, παραδίδοντας έναν ενδεικτικό και αναλυτικό καταλογογραφικό πίνακα της ανθολόγησής τους στη χειρόγραφη παράδοση. Το τρίτο μέρος της παρούσης εργασίας ολοκληρώνεται με το κεφάλαιο περί της μελοποιητικής ανάλυσης, στο οποίο εξετάζονται συστηματικά δύο δείγματα μελοποιητικής τεχνικής, που αντιπροσωπεύουν το στιχηραρικό και παπαδικό γένος μελοποιίας στη βυζαντινή παράδοση· πρόκειται για το δοξαστικό «Ιεραρχων την καλλονην» σε ήχο πλ. β’ και τον αναγραμματισμό «Πανάγιε Νικόλαε» σε ήχο πλ. α’ του Αγίου Ιωάννου του Κουκουζέλη, αντίστοιχα. Την εργασία κλείνει ένας δίσκος ακτίνος, που περιέχει μέλη, τα οποία ψάλλει η γράφουσα, παρουσιάζοντας αντιπροσωπευτικά, μ’ αυτόν τον τρόπο, και τα τρία γένη μελοποιίας της βυζαντινής μελοποιητικής παράδοσης, που αφορούν στον Άγιο Νικόλαο.
description: The case of St. Nicolaos is a typical example of the way a saint is honored by byzantine musical composition. The current study focuses on musicological research concerning St. Nicolaos and more concretely on the way he has been captured by the chant of the byzantine composition era. The research methodology is based on consecutive specialized researches with eclectic topics corresponding to a clear three-fold structure of the study which unfolds in three fields of research: hagiology, hymnology and musicology. In the first part the various ways a saint is honored by the Orthodox tradition are overviewed. Focusing then on the saint under research, we list his occasional biographers, while his life, as recorded by multiple sources is deliberately studied. The case of St. Nicolaos bishop Pinareos is vastly commented and compared to the life of St. Nicolaos Myron, as some confusion between the two is apparent in tradition. In what follows the honor of St. Nicolaos as formed in the process of centuries both in the Orthodox Church and in the west is presented. The first part ends in the presentation of the feasts of St. Nicolaos. The hymnography branch was thoroughly studied through methodological collection and analysis of the hymnographic material from December 6th, while reference is also made to the hymnographers who produced the specific works. The focus has been on a complete presentation of the various services for St. Nicolaos, especially to the hymnographic tradition of kontakia and canons which manage to exalt the Saint honored as such through times. Of extreme interest is also the study of the typical arrangements for St. Nicolaos’ feast and their continuity through time as well as the typical characteristics of the services for the Holy Hierarchs all depicted by hagiographies as co-servicers within the Saint Bema. The musicological research concerning the byzantine chant for St. Nicolaos constitutes the third and more basic part of the study. catalogographic table with the compiled manuscripts. The third part of the present study concludes in the composition To be more specific, the first chapter refers to the way the Saint is depicted as such in the three genres of byzantine composition (Sticherarikon, Heirmologikon, and Papadikon). The focus of the second chapter is on the composition type of “mathema” composed in honor of St. Nicolaos, also including an indicative and analytical analysis chapter where two samples of the compositional technique are systematically analyzed. The two samples representing the Sticherarikon and Papadikon compositional genre respectively are: the Doxastikon “Ierarchon Kalloni” (The Beauty of Hierarchs) in mode plagal of the 2nd and the anagram “Panagie Nicolae” (Most-Holy Nicolaos) in mode plagal of the 1st by St. John Koukouzeles. The study ends up in a CD including chants chanted by the researcher, presenting thus the three composition genres of byzantine compositional tradition associated to St. Nicolaos.