Μνήμη, αναπαράσταση και φιλοσοφία στη λογοτεχνία του στρατοπέδου: Ανδρέας Φραγκιάς, Όμηρος Πέλλας, Αλεξάντρ Σολζενίτσιν
Creators: name: Πολίτου, Μαρία Γεωργίου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2021
Subjects: Στρατοπεδική Λογοτεχνία
Στρατόπεδα συγκέντρωσης
Ολοκληρωτισμός
Camp Literature
Concentration Camps
Totalitarianism

description: Σκοπός της παρούσας εργασίας είναι η παρουσίαση και η συγκριτική μελέτη τριών εμβληματικών έργων της στρατοπεδικής λογοτεχνίας, του Στάλαγκ VI C, Ημερολόγιο της ομηρίας του Όμηρου Πέλλα, του Μια ημέρα του Ιβάν Ντενίσοβιτς του Αλεξάντρ Σολζενίτσιν και του Λοιμού του Ανδρέα Φραγκιά, που διασώζουν ταυτόχρονα την ιστορική μνήμη για τις συνθήκες διαβίωσης των κρατουμένων στα στρατόπεδα συγκέντρωσης στο πλαίσιο του ολοκληρωτισμού (ναζισμού και σταλινισμού) στην Ευρώπη και κατά την διάρκεια του Ελληνικού Εμφυλίου. Η αφηγηματική αναπαράσταση μέσω των γεγονότων αυτών, έτσι όπως τα βίωσαν οι συγγραφείς των έργων, θα μας οδηγήσει στη φιλοσοφική διερεύνηση του ακραίου κακού της στρατοπεδικής βίας και των βασανιστηρίων, της σχέσης ελεύθερης βούλησης και αναγκαιότητας, της αποπροσωποποίησης των θυτών και των θυμάτων, της ηδονής που επιφέρει η άσκηση της εξουσίας από άνθρωπο σε άνθρωπο. Το σώμα και οι ταλαιπωρίες που υφίσταται σε συνθήκες τέτοιου τύπου εγκλεισμού, η αγωνία και ο τρόμος του θανάτου, ο στοχευμένος υποβιβασμός στο επίπεδο του ζώου, η ανθρώπινη εκμηδένιση και η νομιμοποίηση της απανθρωποποίησης του Εαυτού και του Άλλου, η «γυμνή ζωή», αυτή που καθίσταται σταδιακά και μεθοδικά ανάξια να βιωθεί, θα βρεθούν στο κέντρο του φιλοσοφικού προβληματισμού μας, με βασικούς οδηγούς τα λογοτεχνικά κείμενα αλλά και τον στοχασμό σημαντικών φιλοσόφων, όπως ο Τodorov, ο Foucault, ο Agamben, η Arendt, ο Levinas, ο Merleau-Ponty, o Ricoeur. Αρχικά εξετάζεται η ιστορία και ο τύπος των ναζιστικών, των σοβιετικών και των ελληνικών στρατοπέδων εκτοπισμού, καταναγκαστικής εργασίας και σωφρονισμού. Στη συνέχεια εντοπίζεται ο όρος «στρατοπεδική λογοτεχνία» και τα έργα που εντάσσονται σε αυτήν την κατηγορία. Μετά από απαραίτητες εγκυκλοπαιδικές πληροφορίες για την εργοβιογραφία των συγγραφέων και για τα υπό εξέταση έργα, διερευνάται το «ακραίο κακό των στρατοπέδων και οι ερμηνείες του με βάση κυρίως τις φιλοσοφικές προσεγγίσεις του Tzvetan Todorov και της Hannah Arendt. Αποδεικνύεται ότι στα στρατόπεδα συγκέντρωσης το σώμα κατέχει κεντρική θέση: οι θεωρίες του Foucault και του Agamben θα σταθούν οδηγοί μας στην ενότητα αυτή, όπου ο εγκλεισμός του σώματος, η αυστηρή επιτήρηση, οι ξυλοδαρμοί και τα βασανιστήρια σηματοδοτούν την προσπάθεια αφανισμού και εξόντωσης του ανθρώπου και της μεταμόρφωσής του σε homo sacer, σε μορφή φονεύσιμη κατά την απόφαση του εκάστοτε κυρίαρχου. Πριν τα τελικά συμπεράσματα, διαφαίνεται ένα ίχνος φωτός μέσα στο απόλυτο σκοτάδι των στρατοπέδων: ο άνθρωπος τελικά θα νικήσει για να γίνει μάρτυρας της κτηνωδίας είτε χάρη στην ομαδικότητα και αλληλεγγύη, είτε μέσω της πίστης του στο Θεό ή σε άλλη ιδεολογία που διευρύνει με ασύλληπτο τρόπο τα όρια της αντοχής και της υπομονής του, είτε καθαρά από το χρέος της μνήμης και της μαρτυρίας για όσους θυσιάστηκαν.
description: The purpose of this work is the presentation and comparative study of three emblematic works of camp literature, Stalag VI C, Diary of the Hostage of Homer Pella, One Day by Ivan Denisovich by Alexander Solzhenitsyn and the Plague of Andreas Fragias that save the historical memory of the living conditions of prisoners in concentration camps in the context of totalitarianism (Nazism and Stalinism) in Europe and during the Greek Civil War.The narrative representation through these events, as experienced by the authors of the works, will lead us to the philosophical investigation of the extreme evil of camp violence and torture, the relationship of free will and necessity, the depersonalization of perpetrators and victims, the pleasure brought about by the exercise of power from person to person. The body and the suffering that exists in such conditions of confinement, the agony and terror of death, the targeted degradation at the level of the animal, the human annihilation and the legitimization of the dehumanization of the Self and the Other, the "naked life", this which becomes gradually and methodically unworthy to be experienced, will be at the center of our philosophical reflection, with the literary guides as well as the reflection of important philosophers such as Todorov, Foucault, Agamben, Arendt, Levinas, Merleau- Ponty, Ricoeur. The history and type of Nazi, Soviet and Greek deportation, forced labor and imprisonment camps are first examined. Then the term "camp literature" and the works that fall into this category are identified. Following the necessary encyclopedic information on the authors' biographies and on the works in question, the "extreme evil of the camps and its interpretations based mainly on the philosophical approaches of Tzvetan Todorov and Hannah Arendt are investigated. It turns out that in concentration camps the body occupies a central position: Foucault and Agamben's theories will guide us in this section, where body confinement, strict surveillance, beatings and torture mark the attempt to exterminate and transform man into a homo sacer, in a person that can be murdered according to the decision of each sovereign. Before the final conclusions, a trace of light appears in the absolute darkness of the camps: man will eventually win to witness bestiality either through teamwork and solidarity, or through his faith in God or another ideology that expands the limits of his endurance and patience, either purely due to the debt of memory and testimony for those who were sacrificed.