Η αρχή ne bis in idem και η επίδραση στο σύστημα επιβολής δυαδικών κυρώσεων σε εθνικό και ενωσιακό επίπεδο
Creators: name: Λειβαδιωτάκης, Εμμανουήλ Νικολάου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2023
Subjects: Αρχή ne bis in idem
Σύστημα δυαδικών κυρώσεων
Κυρώσεις ποινικής φύσεως
The ne bis in idem principle
Duplication of penalties system
Penalties of a criminal nature

description: Η αρχή ne bis in idem, ή αλλιώς ελληνιστί «ου δις επ’ αυτώ», ήτοι η αρχή κατά την οποία κανείς δεν επιτρέπεται να διώκεται, να δικάζεται ή να τιμωρείται δεύτερη φορά για την ίδια πράξη, για την οποία έχει ήδη δικαστεί αμετακλήτως, πέραν της νομοθετικής κατοχυρώσεως της σε πληθώρα εθνικών και υπερνομοθετικής ισχύος κειμένων, αποτελεί μια νομολογιακά διαπλασμένη γενική αρχή του Ενωσιακού δικαίου ως και ένα θεμελιώδες ατομικό δικαίωμα.Το πεδίο εφαρμογής της ως άνω αρχής εκτείνεται αποκλειστικά σε διαδικασίες ποινικού χαρακτήρα, οι οποίες και καταλήγουν στην επιβολή κυρώσεων ποινικής φύσεως, όπως αυτές προσδιορίζονται βάσει των κριτηρίων που διατυπώθηκαν με την απόφαση - σταθμό του Ε.Δ.Δ.Α. στην υπόθεση Engels κατά Ολλανδίας. Η προσπάθεια ερμηνείας, δε, των εννοιών του ποινικού χαρακτήρα της διαδικασίας καθώς και της ποινικής φύσεως της κυρώσεως, ως και η προσπάθεια προσδιορισμού της εμβέλειας αυτών, αποτέλεσε το βασικότερο πεδίο διαμάχης μεταξύ εθνικών και υπερθενικών δικαστηρίων (Ε.Δ.Δ.Α. και Δ.Ε.Ε.), κυρίως αναφορικά με αδικήματα φοροδιαφυγής ως και με τελωνειακά αδικήματα. Στα πρώτα στάδια του, αν μη τι άλλο, έντονου αυτού διαλόγου τα εθνικά δικαστήρια, όντας προσκολλημένα σε απαρχαιωμένες εθνοκεντρικές αντιλήψεις, αντέβαιναν ευθέως στην νομολογία των υπερεθνικών δικαστηρίων, αρνούμενα να αναγνωρίσουν τον ποινικό χαρακτήρα κυρώσεων όπως τα πολλαπλά τέλη λαθρεμπορίας, μια τάση που για να μεταβληθεί έπρεπε να υπάρξουν καταδίκες της χώρας από το Ε.Δ.Δ.Α., όπως και έγινε με τις υποθέσεις Καπετάνιος κατά Ελλάδος και Σισμανίδης και Σιταρίδης κατά Ελλάδος. Με τις ως άνω αποφάσεις, ως και αντίστοιχα με την απόφαση του Δ.Ε.Ε. στην υπόθεση Hans Akerberg Frannson τονίσθηκε, μεταξύ άλλων, με τρόπο απόλυτο η απαγόρευση επιβολής δεύτερης κυρώσεως ποινικής φύσεως κατά του ίδιου προσώπου για την ίδια πράξη, μη αφήνοντας περιθώριο για οποιαδήποτε σχετικοποίηση της ως άνω θέσης. Η απολυτότητα αυτής της θέσεως, σε συνδυασμό με τον κίνδυνο που ενείχε η εφαρμογή της, για αδρανοποίηση των συστημάτων δυαδικών κυρώσεων που είχαν υιοθετηθεί από πληθώρα κρατών ανά την Ευρώπη, οδήγησε τα υπερεθνικά δικαστήρια στην μεταβολή της νομολογίας τους και στην σχετικοποίηση του κανονιστικού πεδίου της αρχής αυτής. Έτσι το Δ.Ε.Ε. με τις αποφάσεις Menci, Garlsson Real Estate, Di Puma – Zecca και BV και το Ε.Δ.Δ.Α. με την απόφαση Α και Β κατά Νορβηγίας υιοθέτησαν τη θέση ότι μπορούν μεν να επιβληθούν περισσότερες της μιας ποινικής φύσεως κυρώσεις, με την προϋπόθεση ότι οι δύο διαδικασίες που οδηγούν στην επιβολή αυτών αποτελούν ένα ενιαίο συνεκτικό σύνολο, το οποίο συνδέεται στενά και επαρκώς κατ’ ουσίαν και κατά χρόνο. Η τελική αυτή ερμηνεία της κανονιστικής εμβέλειας ως και του προστατευτικού πεδίου της αρχής ne bis in idem, η οποία μένει αμετάβλητη έως και σήμερα, έγινε ταχέως αποδεκτή από τα εθνικά δικαστήρια, μια σύγκλιση που οδήγησε τον εθνικό νομοθέτη στην επιθυμία οριστικής ρυθμίσεως τους ως άνω ζητήματος δια της νομοθετικής οδού. Η επιχειρούμενη νομοθετική λύση αυτή δε, δεδομένης τόσο της ασάφειας των προϋποθέσεων, όπως αυτές τέθηκαν από τα υπερεθνικά δικαστήρια, όσο και του προβληματικού σχεδιασμού του νομοθέτη κατά την κατάστρωση αυτής, δεν απέβει αποτελεσματική με αποτέλεσμα την διατήρηση πληθώρας προβλημάτων στην εθνική έννομη τάξη.
description: The principle of ne bis in idem, is a general principle of European Union law in which no individual may be prosecuted, tried, or punished a second time in cases that have already been concluded by a final decision. Established from a fundamental individual right, this principle is shaped by case law and is enshrined in a multitude of national and supranational legislative texts.The scope of application of ne bis in idem applies exclusively to criminal proceedings that result in the imposition of criminal penalties, as defined by the European Court of Human Rights’s judgment in the case of Engles v Netherlands. The interpretation of the concepts of criminal procedure and criminal penalties has been the main area of dispute between national and supranational courts (the ECHR and the ECJ), particularly in relation to tax evasion offences and customs offences. In the initial stages of this dialogue, the national courts, in clinging to outdated ethnocentric beliefs, directly opposed the jurisprudence of supranational courts, and refused to recognise the criminal nature of sanctions such as multiple smuggling fines. In response to this opposition, the country had to be condemned by the European Court of Human Rights, as was the case in Kapetanios v Greece and Sismanidis and Sitaridis v Greece. The abovementioned judgments, in addition to the judgment of the ECJ’s ruling in the Hans Akerberg Frannson case, emphasised, inter alia, in an absolute manner, the prohibition of imposing a second criminal sanction against the same person for the same act, leaving no room to deviate from the above position. The absolute nature of this position, combined with the risk that its application would lead to the inactivation of dual-sanctions systems already adopted by many EU member states, encouraged the supranational courts to adjust their case-law and define the scope of the principle.Thus, the ECJ in Menci, Garlsson Real Estate, Di Puma-Zecca and BV cases and the European Court of Human Rights in A and B v. Norway case, adopted the position that more than one criminal sanction may be imposed, provided that the two procedures leading to their imposition are closely and sufficiently linked in substance and in time to form a single coherent whole. That final interpretation of the regulatory scope and the scope of protection offered by the ne bis in idem principle was rapidly accepted by the national courts and remains unchanged to this day. The attempted legislative solution, however, given both the ambiguity of the conditions, as laid down by the supranational courts, and the problematic planning of the legislator/legislature in drawing it up, has not been effective. As a result, numerous legal issues remain in the national legal system.
description: Σε συνεργασία με: Νομικής (Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης)