Το παρεκκλήσι του Αγίου Ιωάννου του Θεολόγου «στων Τραχινιάκω(ν)» Καντάνου της Επαρχίας Σελίνου Νομού Χανίων. Συμβολή στο έργο του Κρητικού ζωγράφου Ιω(άννη) Παγωμένου (α΄ μισό 14ου αιώνα)
Creators: name: Ιωαννίδου, Θεοδώρα Αναστασίου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2017
Subjects: Παγωμένος Ιωάννης
Τραχινιάκος
Άγιος Ιωάννης Θεολόγος
Παλαιολόγειος ζωγραφική στην Κρήτη.
Pagomenos Ioannis
Trachiniakos
St. John the Theologian
Palaeologean Painting on Crete.

description: Σκοπός της εργασίας είναι να εξετάσει το ναό του Aγίου Ιωάννου του Θεολόγου στον Τραχινιάκο Καντάνου. Με αφετηρία την ανίχνευση των παραγόντων που οδήγησαν στην δημιουργία της υπό μελέτη εκκλησίας, γίνονται κάποιες παρατηρήσεις που αφορούν στην οργάνωση του χώρου της Επαρχίας Σελίνου και ειδικότερα της περιοχής του οροπεδίου της Καντάνου, κατά την πρώιμη Βενετοκρατία. Διαπιστώνεται ότι ο ναός του Θεολόγου αποτελεί το πρώτο λατρευτικό κτίσμα του νεοσύστατου οικισμού της οικογένειας των Τραχινών. Οι τελευταίοι φαίνεται ότι μετοίκησαν στην Κάντανο από ανατολικότερες περιοχές της Κρήτης και προφανώς υπό την πρόνοια των Βενετικών Αρχών, στα πλαίσια πιθανόν της Συνθήκης του 1299. Ο ναός του Θεολόγου, λοιπόν, αποτελεί τον μοναδικό εναπομείναντα δείκτη που σηματοδοτεί έως σήμερα τα της ιδρύσεως του υστεροβυζαντινού οικισμού του Τραχινιάκου. Ακολούθως, εξετάζεται η αρχιτεκτονική του μνημείου (μονόχωρος καμαροσκέπαστος). Ιδιαίτερα, επισημαίνονται κάποια χαρακτηριστικά, όπως η ύπαρξη κτιστού τέμπλου και εντοιχισμένων αγγείων. Παρουσιάζεται μια νέα ανάγνωση της κακώς διατηρημένης κτιτορικής επιγραφής του ναού, η οποία αποτελείται από δύο επάλληλες, ωστόσο σύγχρονες φάσεις. Το έργο λοιπόν, σύμφωνα με την επιγραφή, ολοκληρώθηκε στις 4 Απριλίου του 1329, ημέρα Κυριακή. Το λιτό, σφιχτό και μεστό θεολογικού περιεχομένου εικονογραφικό πρόγραμμα αναλύεται και ερμηνεύεται διεξοδικά. Τα εικονογραφικά πρότυπα που ακολουθούνται, καθώς και οι τεχνοτροπικές τάσεις παραπέμπουν σε πρωϊμότερες εποχές, ωστόσο γίνονται προσπάθειες να ενσωματωθούν στην ζωγραφική του μνημείου και πιο σύγχρονα στοιχεία. Διακρίνονται σαφώς δύο κύρια χέρια. Ο δευτερεύων ζωγράφος περιορίζεται σε δύο παραστάσεις και κάποιες μεμονωμένες μορφές, ενώ όλο το υπόλοιπο πρόγραμμα αποδίδεται στον Παγωμένο, έναν επαρχιακό ζωγράφο που κυριαρχεί στα καλλιτεχνικά πράγματα της περιοχής των Χανίων κατά το α΄ μισό του 14ου αιώνα. Ο υπό μελέτη ναός, λοιπόν, συνιστά ένα από τα πολλά ανυπόγραφα έργα του συνεργείου του Παγωμένου, που ολοκληρώθηκε σε μια από τις πιο παραγωγικές περιόδους δράσης του εργαστηρίου. Ενός εργαστηρίου που δραστηριοποιείται με επικεφαλής τον Παγωμένο για τρεις σχεδόν δεκαετίες (1313-40), ενώ η παράδοση του συγκεκριμένου ζωγράφου και η διατήρηση του συνεργείου συνεχίζεται και αργότερα υπό την ευθύνη του υιού του Νικολάου (φτάνει και μετά το 1360). Συνολικά αποδίδονται στο εν λόγω εργαστήριο τριάντα έξι (36) σωζόμενες εκκλησίες, οι οποίες, μετά και την παρούσα έρευνα, ομαδοποιούνται ως εξής: Δώδεκα (12) ενυπόγραφες και χρονολογημένες ((συν)υπογράφουν οι Ιωάννης Παγωμένος, Νήφων, Νικόλαος, Ιωακείμ), πέντε (5) χρονολογημένες και ανυπόγραφες και δεκαεννιά (19) εκκλησίες για τις οποίες δεν έχουμε πληροφορίες σχετικά με τους ζωγράφους, ή τον χρόνο τοιχογράφησής τους. Η εργασία συνοδεύεται από καταλόγους, πίνακες και πλούσιο εποπτικό υλικό (χάρτες, σχέδια, εικόνες)
description: The purpose of this thesis is to study the Church of St. John the Theologian at Trachiniákos, Kándanos area, Crete. Starting by detecting the factors resulting to the foundation of this church, we proceed to further observations on Space Organization in Sélinon region, Western Crete, and particularly in the Kándanos’ Plateau, during the Early Venetian Era. It is ascertained that this Theologian’s church constitutes the first worship establishment in the newly built settlement of the Trachinoi family. The latter seem that they had been moved in Kándanos from easternmost parts of Crete apparently under the auspices of Venetian Authorities following the provisions of the Treaty of 1299.So, the church of St. John the Theologian constitutes the only surviving indicator marking the whereabouts of the establishment of the late byzantine settlement of Trachiniákos. Subsequently the architecture of the monument is being searched (barrel-vaulted single-nave church).Particularly,some special featuresare pointed out, like the existence of a great number of immured vessels on the external west wall and initially of a built altarscreen. A new reading is being presentedof the badly preserved founding inscription of the church, consisting of two successive but contemporary phases. Τhe project, according the inscription, was accomplished on Sunday, April 4, at 1329. Τhe terse, tight and full of theological comprehensiveness iconographical program of the church is being thoroughly analyzed and interpreted. The exhibited patterns of the iconography and the stylistic trends followed refer to earlier in time stylistic eras; nevertheless efforts have been made for more contemporary elements to be integrated into the church’s painting. Τwo main painting hands are clearly discernible. Almost the whole iconographical program is being attributed to Pagoménos, a provincial artist, who dominated the artistic goings-on in Chania (La Canea) region all over the first half of the 14th c., while another, secondary painter, confined himself to only two depicted representations and to some isolated figures. The church under study is one of the many unsigned works of Pagoménos’ workshop, accomplished during the most productive period of this workshop’s activity. This workshop was operating along conducted by Pagoménos for almost three decades (1313-1340), while the tradition of this certain painter and the maintenance of the workshop continued even further under the responsibility of his son Nicholaos – even beyond the year 1360. Thirty six (36) preserving churches in total are attributed to this workshop, which, following our survey, are grouped as follows: Twelve signed and dated churches – signed (or co-signed) by Ioannis Pagoménos alone, Nēphon, Nicholaos, Ioakeim – five (5) churches dated but unsigned, and nineteen (19) churches on which no information is given on their dating or their painters. Our survey is abundantly visualized by catalogues, plates maps, drawings and photographs