Απαρχές του Ψυχρού Πολέμου (1946-1949): η περίπτωση της Ελλάδας, των Βαλκανίων και της Ευρώπης
Creators: name: Δελερής, Αλέξανδρος Θεοδώρου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2012
Subjects: Ψυχρός Πόλεμος
Κρίση του Βερολίνου
Ελληνικός Εμφύλιος Πόλεμος
Cold war
Berlin crisis
Greek civil war

description: Ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος κατέληξε σε μια ριζική αναδιάταξη δυνάμεων σε παγκόσμιο επίπεδο. Τα πρώτα χρόνια μετά τον πόλεμο σημαδεύτηκαν από μια νέα διεθνή τάξη, κυρίως στην Ευρώπη, με τις ΗΠΑ και τη Σοβιετική Ένωση να προβάλλουν ως οι κυρίαρχες δυνάμεις ανά την υφήλιο, εξαιτίας της παρακμής των ευρωπαϊκών Μεγάλων Δυνάμεων και της ήττας του ναζισμού. Η νέα αυτή διεθνής τάξη, αποτέλεσμα του νέου συσχετισμού δυνάμεων, αλλά και του ειδικού πολιτικού κλίματος των πρώτων μεταπολεμικών χρόνων, χαρακτηριζόταν από την άγραφη αλλά σαφή αναγνώριση της σοβιετικής πρωτοκαθεδρίας στην Ανατολική Ευρώπη και της αντίστοιχης αμερικανικής στη Δυτική. Τις επόμενες δεκαετίες, μεγάλο μέρος του υπόλοιπου κόσμου, θα αποτελούσε πεδίο ανταγωνισμού μεταξύ των δύο υπερδυνάμεων. Ο ανταγωνισμός ΗΠΑ-ΕΣΣΔ ονομάστηκε Ψυχρός Πόλεμος. Ο Ψυχρός Πόλεμος ξεκίνησε ουσιαστικά μετά το τέλος τους Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου και έληξε τυπικά το 1991, με την κατάρρευση του κομμουνιστικού καθεστώτος της Σοβιετικής Ένωσης. Η περίοδος που εξετάζεται στην εργασία αφορά το διάστημα από το 1946 μέχρι το 1949. Οι πρώτες δημόσιες διαφωνίες μεταξύ των δύο «Συμμάχων» εμφανίστηκαν στο χρονικό διάστημα μεταξύ των Συνδιασκέψεων της Γιάλτας (Φεβρουάριος 1945) και του Βερολίνου/Πότσδαμ (Ιούλιος/Αύγουστος 1945). Στη συνέχεια, τον Φεβρουάριο του 1946 , ο Τζώρτζ Κένναν, Αμερικανός διπλωμάτης στη Μόσχα, παρουσίασε μέσω υπομνήματος μια ανάλυση της σοβιετικής πολιτικής, διαμορφώνοντας ουσιαστικά την πολιτική της «ανάσχεσης» που ακολούθησαν οι ΗΠΑ τα επόμενα χρόνια κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου μέχρι το 1950. Τον Μάρτιο του 1947 εξαγγέλθηκε το Δόγμα Τρούμαν και τρείς μήνες αργότερα, Ιούνιο, το Σχέδιο Μάρσαλ, που σε συνδυασμό με την ίδρυση του Γραφείου Πληροφοριών των κομμουνιστικών κομμάτων, Κομινφόρμ, τον Οκτώβριο του ίδιου έτους έθεσαν τις βάσεις για τη διαίρεση της Ευρώπης σε Ανατολική και Δυτική. Την ίδια περίοδο ο ελληνικός εμφύλιος πόλεμος (1946-1949) κλιμακώνεται και την άνοιξη του 1948 επέρχεται ρήξη μεταξύ Στάλιν και Τίτο, επηρεάζοντας άμεσα την έξελιξη του ελληνικού ζητήματος. Μάλιστα τον Φεβρουάριο του 1948 ανατράπηκε πραξικοπηματικά η κυβέρνηση της «Εθνικής Συνεργασίας» από το κομμουνιστικό κόμμα της Τσεχοσλοβακίας (στην οποία μετείχε), εγκαινιάζοντας έτσι η ΕΣΣΔ την νέα πολιτική ελέγχου στα κράτη-δορυφόρους. Επίσης η ΕΣΣΔ επέβαλε πλήρη οδικό και σιδηροδρομικό αποκλεισμό του Βερολίνου στις 24 Ιουνίου 1948, δημιουργώντας μεγάλη κρίση στις σχέσεις των δύο υπερδυνάμεων. Γεγονός είναι ότι την κρίσιμη διετία 1947-1948 παγιώθηκε και το πλαίσιο αντιπαλότητας ΗΠΑ-ΕΣΣΔ για τα επόμενα χρόνια. Τα παραπάνω σημαντικά ζητήματα εξετάζονται στην εργασία σε συνδυασμό με αμερικανικά αρχεία της CIG και της CIA, μέσω των απόρρητων εκθέσεων τους, που φωτίζουν σημαντικές πλευρές της αμερικανό-σοβιετικής αντιπαλότητας στις χώρες επιρροής τους, στις απαρχές του Ψυχρού Πολέμου (1946-1949).
description: The Second World War resulted in a profound rearrangement of forces worldwide. The first post-war years were marked by a new international order, mainly in Europe with the U.S. and the Soviet Union emerging as the dominant forces in the world, due to the decline of the European Great Powers and the defeat of Nazism. This new international order, a result of the new correlation of forces, but also of the specific political climate of the first postwar years, was characterized by the unstated but definite recognition of the Soviet leadership in Eastern Europe and the American one in Western. Over the next decades a large part of rest of the world would be a field of competition between the two superpowers. The competition between USA-USSR was named Cold War. The Cold War started effectively after the Second World War and was formally terminated in 1991 with the collapse of the communist regime of the Soviet Union. The period considered in this thesis concerns the time from 1946 to 1949. The first public disagreements between the two “Allies” appeared in the time between the Conferences of Yalta (February 1945) and of Berlin / Potsdam (July / August 1945). Then, in February 1946, George Kenny, an American diplomat in Moscow, presented through a memorandum, an analysis of Soviet policy forming substantially the policy of "containment" that was followed by the U.S. in the next years during the Cold War until 1950. In March 1947 the Truman Doctrine was announced and three months later, in June, the Marshall Plan, which both related with the establishment of the Information Bureau of the Communist parties, Cominform, in October of the same year and laid the basis for the division of Europe into East and West. During the same period, the Greek Civil War (1946-1949) escalates and in the spring of 1948 the rupture of relations comes between Stalin and Tito directly impacting the evolution of the Greek issue. In fact in February 1948, the government of "National Cooperation" was overthrown in the coup of the Communist Party of Czechoslovakia (in which it participated), thereby initiating the USSR the new control policy in the satellite states. Moreover, the USSR imposed a complete road and railway blockade in Berlin on June 24, 1948, creating a major crisis in the relations between the two superpowers. The fact is that during the crucial years 1947-1948, the US-USSR rivalry has been consolidated for years to come. These important issues are discussed in the thesis and combined with the American records of CIG and of CIA through classified reports, illuminate important aspects of the US-Soviet rivalry in the countries of influence, to the beginnings of the Cold War (1946-1949).