Μνήμες πολέμου αποτυπωμένες στο τοπίο
Creators: name: Τσιούρη, Αφροδίτη Σωτηρίου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2015
Subjects: Πολεμικά τοπία
Μνήμες πολέμου
Σχεδιασμός μεταπολεμικού τοπίου
Battlefield landscapes
War memories
Battlefield landscape design

description: Όλοι οι πόλεμοι με την κλασική έννοια του όρου, σε όλα τα στάδια αυτών, έχουν άμεσες και έμμεσες επιπτώσεις στο τοπίο, όπου αφήνουν διάφορα ίχνη επάνω ή κάτω από την επιφάνεια αυτού. Πολλά από τα μεταπολεμικά τοπία είναι αποτέλεσμα φυσικής οικολογικής διαδοχής, ενώ άλλα μετά από πολύ προσεκτικό σχεδιασμό του Αρχιτέκτονα τοπίου, έχουν εντυπωσιακά αναδειχθεί παρουσιάζοντας και τουριστικό ενδιαφέρον. Μέχρι πρόσφατα διάφοροι επιστήμονες επικεντρώνονταν στη μελέτη των πολέμων και των μεταπολεμικών τοπίων, από κοινωνική, οικονομική, πολιτιστική και νομική άποψη και όχι από την άποψη της αρχιτεκτονικής του τοπίου. Πολλές και ασυνήθιστες, για θέμα αρχιτεκτονικής τοπίου, δυσκολίες συνοδεύουν τον σχεδιασμό ενός μεταπολεμικού τοπίου. Είναι γνωστό ότι ο σχεδιασμός των περισσότερων τοπίων έχει ως κύριο στόχο την ευχαρίστηση και απόλαυση αυτών από τον επισκέπτη. Αυτός ο στόχος είναι αδύνατο να επιτευχθεί στους επισκέπτες τοπίων, τα οποία συνδέονται με τη ζωή και τον θάνατο νέων ανθρώπων, όπου τα όρια μεταξύ δικαιοσύνης και αδικίας είναι πολλές φορές δυσδιάκριτα. Οι δυσκολίες αυτές οδηγούν αναπόφευκτα σε διαφορετική προσέγγιση του θέματος και έναν ιδιαίτερο σχεδιασμό των μεταπολεμικών τοπίων. Ο αρχιτέκτονας τοπίου φροντίζει με έναν ιδιαίτερο τρόπο, να δώσει στον αποδέκτη τις απαραίτητες πληροφορίες για τον τόπο, το χρόνο, τα πρόσωπα, τα πιθανά αίτια και αποτελέσματα της προηγηθείσας σύρραξης. Η έκταση της σχεδιαστικής αφήγησης ποικίλλει και μπορεί να είναι ένα πολύ εκτεταμένο υπαίθριο μεταπολεμικό τοπίο ή να περιορίζεται σε ένα μόνο στοιχείο π.χ. ένα απλό μνημείο. Πολλά από τα μεταπολεμικά τοπία σχεδιάζονται και λειτουργούν με τη μορφή των επισκέψιμων υπαίθριων ή αστικών πάρκων, ενώ άλλα πολεμικά τοπία έχουν αλλάξει χρήση κυρίως γεωργική ή δασική και περιέχουν μια απλή μόνο πινακίδα, η οποία ενημερώνει τον επισκέπτη περιληπτικά για το πολεμικό γεγονός, που έλαβε χώρα στο τοπίο αυτό. Κάποια από τα μεταπολεμικά τοπία έχουν ανακάμψει και επιστρέψει στις προ του πολέμου χρήσεις Γης. Ο ρυθμός ανάκαμψης εξαρτάται κυρίως από την ισχύ των εκρηκτικών την ποσότητα των χημικών και το βάρος των στρατιωτικών μηχανημάτων που χρησιμοποιήθηκαν και από το κλίμα και το εδαφικό υπόστρωμα της περιοχής. Είναι εντυπωσιακό πόσο γρήγορα, με τα οργώματα και τις άλλες καλλιεργητικές φροντίδες, πολλά πολεμικά τοπία έχουν μετατραπεί σε καλλιεργούμενες γεωργικές εκτάσεις, ενώ κάποια άλλα έτυχαν της προσοχής και της φροντίδας φορέων, οι οποίοι ανέθεσαν σε αρχιτέκτονες τοπίου την προετοιμασία και δημιουργία τοπίων μνήμης. Πριν από οποιαδήποτε πρόταση σχεδιασμού ενός μεταπολεμικού τοπίου είναι απαραίτητο να δημιουργηθεί μια έξυπνη τοπική βάση δεδομένων, κατά την οποία θα πρέπει να απογραφούν, να αναλυθούν οι ιδιομορφίες της περιοχής και να επιχειρηθεί ο προσχεδιασμός της περιοχής όσον αφορά το παρελθόν, το παρόν και το άμεσο μέλλον αυτής. Μια επιλογή από ιδιαιτερότητες θα πρέπει να συνδεθούν μεταξύ τους σε ένα γνωστικό και διεπιστημονικό επίπεδο, το οποίο θα οδηγήσει σε παρεμβάσεις σχεδιασμού του τοπίου. Όλα τα αναλυτικά και επικοινωνιακά εργαλεία θα πρέπει να μετασχηματιστούν σε εργαλεία σχεδίασης, τα οποία θα βελτιώσουν την παρουσίαση της ιστορίας, αναλύοντας τα πολεμικά γεγονότα που έλαβαν χώρα εκεί και τα οποία θα είναι κατάλληλα για την εποχή που σχεδιάζεται το μεταπολεμικό τοπίο. Ο αρχιτέκτονας τοπίου κατά το σχεδιασμό του μεταπολεμικού τοπίου θα προτείνει επίσης τα κατάλληλα μνημεία για το χώρο. Στόχος ενός πετυχημένου μνημείου είναι να εκμηδενίσει τις αποστάσεις μεταξύ μνημείου και θεατή, όπως και τις αποστάσεις μεταξύ παρελθόντος και παρόντος, ιστορίας και πραγματικότητας, μνήμης και στοχασμού. Τα μνημεία πρέπει να προσφέρουν μια εμπειρία αποκαλυπτική, μεταμορφωτική, στοχαστική, που οδηγούν στην καλύτερη κατανόηση των πραγμάτων και σε μια εμπειρία προσωπικής αυτογνωσίας. Τα μνημεία πρέπει να είναι τόποι ικανοί για στοχασμό και όχι ψυχρά κατασκευάσματα, που επιβάλουν στον επισκέπτη μια συγκεκριμένη άποψη. Τα πολεμικά μνημεία είναι ίσως το πλέον αμφιλεγόμενο είδος σύγχρονης αρχιτεκτονικής έκφρασης στα μεταπολεμικά τοπία. Τα θεματικά μνημεία που συνήθως τοποθετούνται στα μεταπολεμικά τοπία είναι αφιερωμένα στα θύματα μιας συγκεκριμένης εθνικότητας και ενθαρρύνουν την ανάμνηση του ηρωισμού του λαού τους. Υπάρχουν και περιπτώσεις ελιτίστικων κυρίαρχων μνημείων, εμβλημάτων της εξουσίας, τα οποία δοξάζουν τον θάνατο για το έθνος. Η φιλοδοξία του αρχιτέκτονα τοπίου είναι να προσπαθήσει να προχωρήσει πέρα από τις πολιτικές αφηγήσεις και εθνικές υπερηφάνειες, στην αποκάλυψη των επιπτώσεων του πολέμου και στο φυσικό περιβάλλον, διηγούμενο την ιστορία του ίδιου του τοπίου με έμφαση στην διαμαρτυρία για την εχθροπραξία και ενθάρρυνση της ειρηνικής συνύπαρξης των λαών. Τα μεταπολεμικά τοπία, σχεδιασμένα με τον κατάλληλο τρόπο, μπορούν να λειτουργήσουν και ως μέσα διδασκαλίας για την αποτροπή εχθροπραξιών στο μέλλον. Παρά το γεγονός ότι η ιστορία γράφεται από τους νικητές, η αλήθεια είναι μια και αργά ή γρήγορα έρχεται στο φώς. Όταν μάλιστα το κάθε πολεμικό γεγονός κρίνεται αντικειμενικά και με βάση τις συνθήκες της εποχής του, τότε αποκαλύπτεται η αλήθεια, η οποία συχνά οδηγεί στη συγνώμη και τη συμφιλίωση. Δεν αρκεί να θυμίζει το γεγονός ως γεγονός, αλλά πρέπει να δίνει στον παρατηρητή την αφορμή για σκέψη. Επειδή τα ταξίδια γίνονται συνήθως για λόγους αναψυχής, οι επισκέπτες σε μια χώρα συνήθως επικεντρώνονται στα φανταχτερά αξιοθέατα αυτής, ενώ θα μπορούσαν να συμπεριλάβουν και ζοφερούς προορισμούς, για πληρέστερη αντίληψη του διαχρονικού πολιτισμού της επισκεπτόμενης χώρας. Ο τουρισμός στα πεδία των μαχών (Battlefield tourism) ή ο τουρισμός που έχει σχέση με τα μεταπολεμικά τοπία μπορεί να θεωρηθεί πολιτιστικός τουρισμός (culture tourism). Είναι ένα μείγμα εκπαίδευσης, “αναψυχής”, προστασίας του περιβάλλοντος και κέρδους. Το τοπίο απευθύνεται σε προσκυνητές και τουρίστες, οι οποίοι θα αποκτήσουν ταξιδιωτικές εμπειρίες σωματικές και συναισθηματικές, οι οποίες θα οδηγήσουν σε ζωντανές αναμνήσεις, τις οποίες θα μεταφέρουν μαζί τους και θα τις ξανασκεφτούν. Ο αρχιτέκτονας τοπίου έχει καθήκον να επιλέξει όχι μόνο τον κατάλληλο σχεδιασμό του μεταπολεμικού τοπίου, αλλά και να προτείνει την κατάλληλη διαχείριση του τοπίου, ώστε με τη διατήρηση της μνήμης να συμβάλλει στην αειφορία της ειρήνης.
description: All wars, in the classic sense of the term, at all stages, have a direct and indirect impact on the landscape, where they leave various traces above or below the surface. Many of the postwar landscapes are as a result of natural ecological succession, while others, after much careful planning of the landscape architect, have impressively emerged, presenting tourist interest as well. Until recently several scientists were studying wars and postwar landscapes focusing on the social, economic, cultural and legal issues, rather than in terms of its architectural landscape. Many and unusual difficulties accompany the design of a post-war landscape. It is known that the design of most landscapes have as a target the pleasure and landscape enjoyment by the visitors. This aim can not be achieved by visiting landscapes, which are connected with the life and death of young people, where the line between justice and injustice is often blurred. These difficulties inevitably lead to a different approach and a special design of the postwar landscape. The landscape architect, using a special way, gives to the visitors the necessary information about the place, time, persons, possible causes and results of the previous conflict. The extent of the design narrative varies and can be a very extensive postwar landscape or a single element, e.g. a simple monument. Many of the postwar landscapes are designed and operate in the form of outdoor or urban parks, accessible to visitors. Other military battlefields have been given primarily to agriculture or forestry land use and sometimes they contain a simple single plate, which informs the visitor about the war event held in this landscape. Some battlefields have recovered and returned to pre-war land uses. The rate of recovery depends primarily on the strength of explosives, the amount of the chemicals, the weight of military equipment used, the climate and soil substrate of the region. It is striking how quickly, with plowing and other cultivation practices, many battlefields have been transformed into fertile farmland, while others have been designed by landscape architects and they have been transformed into memory landscapes. Before any proposal to design a postwar landscape, it is necessary to create an intelligent local database, in which should be inventoried, analyzed the special features of the area and to pre-plan the landscape, regarding the past, the present and the immediate future of the region. A selection of special features should be linked together in a cognitive and interdisciplinary level, which will lead to landscape design interventions. All analytical and communication tools should be transformed into design tools, that will improve the presentation of the history, analyzing the military events, that took place there and which are suitable for the time of the postwar landscape design. The landscape architect, designing the postwar landscape, will also propose the appropriate monuments. The goal of a successful monument is to eliminate the distance between the monument and the viewer, as the distances between past and present, history and reality, memory and meditation. The monuments should offer a revealing, transforming and contemplative experience, leading to a better understanding of things and to experience of personal self-awareness. The monuments must be capable for reflection and not objects preoccupying the visitors view. The war memorials are probably the most controversial type of modern architectural expression in the postwar landscapes. Thematic monuments, which are usually placed in the postwar landscapes, are dedicated to the victims of a particular nationality and encourage the remembrance of the heroism of their people. There are cases of elitist sovereign monuments, emblems of power, which glorify death for the nation. The ambition of the landscape architect is to try to go beyond the political narratives and national pride, in revealing the war effects on the natural environment, narrating the history of the landscape itself, with emphasis on protest against warfare and encouraging people peaceful coexistence. The postwar landscapes, designed appropriately, can serve as teaching aid to prevent future hostilities. Despite the fact that history is written by the winners, the truth is one and sooner or later comes to light. Especially when every war is judged objectively, based on the conditions of its time, then the truth is revealed, which often leads to forgiveness and reconciliation. It is not enough to remind the fact as fact, but it must give the observer the opportunity for thought. As trips are usually made for leisure, visitors usually focus on the flashy attractions of the visited country. Visitors should include bleak destinations as well, in order to have a comprehensive view about the culture of the visited country. Battlefield tourism or tourism related to the postwar landscapes can be considered as a cultural tourism. This tourism is a mix of education, "recreation", environmental protection and profit. The landscape appeals to pilgrims and tourists, who will obtain travel experiences, physical and emotional, which would lead to vivid memories, which they will carry with them and make them think again. The landscape architect has a duty not only to choose the appropriate design of the postwar landscape, but also to propose effective landscape management, in order to preserve the memory and contribute to the peace sustainability.