Urban wildscapes”: η αστική φύση ως «πράσινη υποδομή» για τον αειφόρο σχεδιασμό του τοπίου της σύγχρονης πόλης:
Creators: name: Χαριστός, Βασίλειος Γεωργίου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2013
Subjects: Τοπίο
Αστικός
Αειφόρος
Landscape
Urban
Sustainable

description: Στο τοπίο της σύγχρονης πόλης διακρίνονται δύο βασικές κατηγορίες πράσινων χώρων: οι σχεδιασμένοι χώροι, όπως είναι γνωστοί με τη μορφή πάρκων, κήπων και υπαίθριων δημόσιων χώρων, και οι δυναμικά παραγόμενοι, οι οποίοι προκύπτουν καθώς η φύση ανακαταλαμβάνει σταδιακά το τοπίο σε χώρους πρώην ανθρωπογενούς δραστηριότητας. Σε μια προσπάθεια να δοθεί έμφαση στην ολοένα αυξανόμενη σημασία των τελευταίων για το σύγχρονο αστικό τοπίο διατυπώνεται ο νεοσύστατος όρος “urban wildscapes”. Τοπία όπως τα “urban wildscapes” προκύπτουν μέσα από την υβριδική συνύπαρξη των δυνάμεων της αποβιομηχάνισης παλαιότερων αστικών περιοχών και της οριζόντιας αστικής διάχυσης από κοινού με αυτές της φυσικής διαδοχής με τη μορφή μιας αυθόρμητης βλάστησης. Ο ιδιαίτερος τρόπος δομής, λειτουργίας και αντίληψης των συγκεκριμένων τοπίων σχετίζεται αντίστοιχα με τις ιδιότητες της διαστρωμάτωσης, της μεταβλητότητας και της απροσδιοριστίας, που με τη σειρά τους προσφέρουν μια σειρά προοπτικών αειφόρου σχεδιασμού σε οικολογικό, κοινωνικό και οικονομικό επίπεδο. Η δυνατότητα της ιδιαίτερης αστικής φύσης των “urban wildscapes” να λειτουργήσει ως υπόβαθρο παραπέμπει στην προσέγγιση της «πράσινης υποδομής. Οι βασικές αρχές σχεδιασμού της τελευταίας από κοινού με τις χαρακτηριστικές ιδιότητες και προοπτικές των “urban wildscapes” τροφοδοτούν μια προτεινόμενη μεθοδολογία με σκοπό την αειφόρο αναβάθμιση της αστική τους φύσης. Η συγκεκριμένη μεθοδολογία συλλαμβάνεται ως μια εξελικτική διαδικασία στο χώρο και στο χρόνο, ικανή να προσαρμόζεται στις οικολογικές, κοινωνικές και οικονομικές μεταβολές, μέσα από μια σειρά δράσεων που οργανώνονται σε στάδια (ανάλυση – επέμβαση – διαχείριση) και αλληλουχίες (οικολογική – κοινωνική – οικονομική). Για την εφαρμογή της προτεινόμενης μεθοδολογίας επιλέγεται το τοπίο της δυτικής εισόδου της Θεσσαλονίκης, ένα ετερογενές μωσαϊκό από μια αυθόρμητα αναπτυσσόμενη βλάστηση ανάμεσα σε εγκαταλελειμμένες βιομηχανικές εγκαταστάσεις, σιδηροδρομικές γραμμές, αποθήκες χονδρεμπορίου, οδικά δίκτυα και σύγχρονες υπηρεσίες τριτογενούς τομέα. Αρχικά, το τοπίο της περιοχής μελετάται στα πλαίσια ενός ευρύτερου διασυνδεδεμένου οικολογικού δικτύου στο σύνολο του δυτικού πολεοδομικού συγκροτήματος της Θεσσαλονίκης. Στη συνέχεια η πρόταση διαμορφώνεται ως μια ευέλικτη στρατηγική μέσα από μια σειρά επιπέδων οργάνωσης του σχεδιασμού του τοπίου. Σε πρώτο πλάνο πραγματοποιείται η ανάλυση της ανθρωπογενούς δραστηριότητας και της «πράσινης υποδομής» στην περιοχή και ο εντοπισμός των κομβικών σημείων σε σχέση με την κάθε μία. Οι περιοχές προχωρημένης φυσικής διαδοχής λειτουργούν ως πυρήνες για τη διαμόρφωση του συνολικού δικτύου «πράσινης υποδομής» μέσα από την ενεργοποίηση μιας ποικιλίας ενδιαιτημάτων και την αξιοποίηση του υφιστάμενου υδατικού καθεστώτος. Παράλληλα η βιομηχανική και σιδηροδρομική δραστηριότητα του παρελθόντος λειτουργεί ως ένα υπόβαθρο πολιτισμικής κληρονομίας στο οποίο διαρθρώνονται νέα δίκτυα πεζοδιαδρομών και ποδηλατοδρόμων και ενσωματώνονται νέες οικολογικά συμβατές δραστηριότητες. Σε τελικό επίπεδο η επέμβαση συνολικά ελέγχεται μέσω ενός διαχειριστικού πλάνου με ορίζοντα δεκαετίας που ακολουθεί τη λογική της πρόβλεψης της φυσικής μεταβολής και της ανάλογης προσαρμογής της ανθρώπινης δραστηριότητας. Τοπία όπως τα “urban wildscapes” προσφέρουν μια ευκαιρία για τη διαμόρφωση ενός νέου τρόπου σκέψης όσον αφορά το σχεδιασμό του τοπίου της σύγχρονης πόλης. Πραγματικό ζητούμενο είναι να αποτελέσουν τα συγκεκριμένα τοπία πηγή έμπνευσης για τους συμβατικούς μηχανισμούς παραγωγής πράσινων χώρων, όχι απλά μέσα από την απομίμηση της αυθόρμητης μορφής τους αλλά τη βαθύτερη κατανόηση των διαδικασιών που βρίσκονται στη βάση τους.
description: In the contemporary city landscape two basic categories of green spaces can be found: planned spaces, in the form of parks, gardens and open public spaces, and dynamically produced spaces, that are the outcome of nature gradually taking over the landscape in areas of former human activity. In an attempt to emphasize the growing importance of the latest for the contemporary urban landscape, the newborn term “urban wildscapes” made its appearance. “Urban wildscapes” are the result of de-industrialization of older city areas and horizontal sprawl in the urban periphery combined with natural succession as spontaneously growing vegetation. Their distinctive way of structure, function and perception is described through the properties of layered-ness, mutability and ambiguity that on their turn offer a series of sustainable planning potentials on an ecological, social and economic level. The capability of the characteristic nature of “urban wildscapes” to work as a background for sustainable planning is strongly related to the approach of “green infrastructure”. Her basic planning principles along with the integral properties and derived potentials of “urban wildscapes” fuel a proposed methodology for the sustainable regeneration of their urban nature. The methodology is conceived as an evolutionary process in space and time, adapting to ecological, social and economic changes through a series of actions that are organized in stages (analysis – intervention – management) and sequences (ecological – social – economic). The landscape of the west city entrance of Thessaloniki – a heterogeneous mosaic of spontaneously growing vegetation among abandoned industries, railway lines, warehouses, transport infrastructure and new retail, office and hotel services – is selected for the implementation of the methodology. In a wider frame, the landscape of the case study is approached as a part of an interconnected ecological network that stretches throughout the urban tissue of the western part of the city. Moving on to the area itself the proposal is organized as a flexible strategy that consists of a series of layers. At first stage the human activity and the existing “green infrastructure” of the landscape are analyzed so as to determine areas of urban and ecological tension. The areas of advanced natural succession function as urban nature cores for the establishment of a “green infrastructure” network, through the activation of a variety of habitats and the adaptation to the existing water regime. At the same time, the former industrial and railway activity works as cultural heritage backbone for the articulation of new pedestrian and bicycle circulation networks and the integration of ecologically compatible activities. In a final stage the whole intervention is controlled through a management plan with a depth of a decade, following the logic of predicting natural change and adjusting human activity. “Urban wildscapes” offer a chance for a new way of thinking about the landscape of the contemporary city. Their true potential lies in their ability to inspire the conventional mechanisms of green space production, not through the imitation of their spontaneous nature but through a deeper understanding of the processes that lie at their basis.