Κύπριοι μελοποιοί και κωδικογράφοι στα μουσικά χειρόγραφα του Αγίου Όρους
Creators: name: Πραστίτης, Σάββας Ν.
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2025
Subjects: Μουσικά χειρόγραφα
Μελοποιοί και κωδικογράφοι
Κύπρος και Αγιο Όρος
Byzantine chant manuscripts
Composers and manuscript writers
Cyprus and Mount Athos

description: Μέσα από αυτή την εργασία έγινε προσπάθεια να ξεκαθαρίσουμε ζητήματα τα οποία αφορούν κυπριακά μουσικά χειρόγραφα που σήμερα βρίσκονται σε βιβλιοθήκες στο Άγιο Όρος, τα εργαστήρια από τα οποία προήλθαν, γραφείς και Κύπριους μελοποιούς αυτών των κωδίκων, τη διαδρομή τους και την τελική τους κατάληξη στο Άγιο Όρος. Συνάμα προβάλλουμε Κύπριους μελουργούς που είτε συνέθεσαν μέλη που βρίσκουμε σε αγιορείτικους κώδικες, όντας Αγιορείτες, είτε μέλη τους περιλαμβάνονται σε κώδικες που γράφτηκαν στην Κύπρο και κατέληξαν στο Άγιο Όρος. Είναι γεγονός αδιαμφισβήτητο ότι η Κύπρος ανά τους αιώνες αποτέλεσε ένα κέντρο ζυμώσεων σε κάθε τομέα πολιτιστικής και πνευματικής δημιουργίας. Δεν μπορούσε να αποτελεί εξαίρεση ο κλάδος της Ψαλτικής Τέχνης. Ήδη από τα πρώτα χρόνια της εμφάνισης των «επωνύμων συνθέσεων» συναντούμε αρκετούς Κύπριους μελοποιούς, γεγονός που καταδεικνύει ότι υπήρχε έντονη μελοποιητική δραστηριότητα στο νησί, υπήρχε ακμάζουσα ψαλτική δημιουργία, ενώ η πλειάδα των ειδών των συνθέσεων δείχνει εμφαντικά ότι υπήρχε εις βάθος μελέτη αλλά και υψηλή μουσική κατάρτιση. Η ευρύτατη αποδοχή των συνθέσεων των Κυπρίων μελοποιών τονίζεται μέσα από το ότι συναντούμε τις συνθέσεις αυτές σε πλήθος μουσικών κωδίκων, σε ένα πολύ ευρύ χρονικό ορίζοντα μέχρι και τον 19ο αιώνα και σε μια ευρύτατη διασπορά. Ανάμεσα στις περιοχές που φυλάσσουν κώδικες είτε με κυπριακής προέλευση, είτε με συνθέσεις Κυπρίων μελοποιών είναι και το Άγιο Όρος. Αυτή την ειδική υποομάδα μουσικών κωδίκων μελετούμε στην παρούσα εργασία και αναλύουμε τις πολλαπλές προοπτικές του ζητήματος αυτού. Οι σχέσεις της Κύπρου με την αθωνική πολιτεία ήταν διαχρονικές και πολύ στενές. Ένας από τους τομείς που συνέβαλαν στη διατήρηση αυτών των σχέσεων ήταν και η Ψαλτική Τέχνη. Με την εργασία αυτή στοχεύουμε να φωτίσουμε ακόμη περισσότερο και την κυπριακή ψαλτική παράδοση αλλά και την αγιορείτικη προσωπογραφία και να αναδείξουμε το σημαντικό ρόλο που είχαν να επιτελέσουν η Κύπρος και το Άγιο Όρος ως περιφερειακά ψαλτικά κέντρα.
description: Through this work, an attempt was made to clarify issues concerning Cypriot musical manuscripts that are currently in libraries on Mount Athos, the workshops from which they came, scribes and Cypriot composers of these manuscripts, their route and their final destination in Mount Athos. At the same time we present Cypriot musicians who either composed hymns that we find in manuscripts, who were at the same time monks in Mount Athos, or their members are included in manuscripts that were written in Cyprus and ended up on Mount Athos. It is an indisputable fact that over the centuries Cyprus has been a center of ferment in every field of cultural and intellectual creation. Chanting Art could not be an exception. Already in the first years of the appearance of the "named compositions" we meet several Cypriot composers, which demonstrates that there was intense music-making activity on the island, there was a flourishing chant creation, while the multitude of types of compositions clearly shows that there was in-depth study as well as high musical training. The wide acceptance of the compositions of Cypriot composers is emphasized by the fact that we find these compositions in a multitude of musical manuscripts, in a very wide time horizon up to the 19th century and in a very wide distribution. Mount Athos is among the areas that keep manuscripts either of Cypriot origin or composed by Cypriot composers. We study this special subgroup of musical manuscripts in this thesis and analyze the multiple perspectives of this issue. The relations of Cyprus with the Athonian state were timeless and very close. One of the areas that contributed to maintaining these relationships was the Chanting Art. With this work, we aim to shed even more light on the Cypriot chanting tradition as well as on the Mount Athos portrait and to highlight the important role that Cyprus and Mount Athos played as regional chanting centers.