Les avatars de la solitude dans le theatre de Marguerite Duras
Creators: name: Τσιτουρίδου, Αναστασία Γρηγορίου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2007
Subjects: Θέατρο
Μοναξιά
Χώρος
Χρόνος
Επικοινωνία
Ψέμα
Theatre
Solitude
Space
Time
Communication
Lie

description: Η λογοτεχνία, το θέατρο καθώς και όλα τα είδη καλλιτεχνικής έκφρασης γνώρισαν ιδιαίτερη άνθιση κατά τη διάρκεια του 20ου αιώνα, επηρεασμένα τόσο από τα ιστορικά γεγονότα όσο και από τις επιστημονικές ανακαλύψεις της εποχής. Το πέρασμα του θεάτρου στη μοντέρνα εποχή αντανακλάται τόσο στη θεματική όσο και στη μορφή των έργων : απουσία πλοκής και λογικής αλληλουχίας πράξεων και λόγου, αμφισβήτηση παραδοσιακών θεατρικών κανόνων και θεατρικού λόγου. Θέματα όπως η μοναξιά, ο ανθρώπινος πόνος και το παράλογο της ύπαρξης απασχόλησαν τους συγγραφείς της πρώτης και δεύτερης γενιάς του θεάτρου του παραλόγου. Η Marguerite Duras, επηρεασμένη σύμφωνα με πολλούς κριτικούς από τον Samuel Beckett, ανήκει στην δεύτερη γενιά. Τα θέματά της τα αντλεί από τη ζωή και τις εμπειρίες της και αφορούν κυρίως τον έρωτα και το θάνατο. Ωστόσο, αυτό που καθιστά το θεατρικό έργο της M. Duras μοναδικό είναι ότι «αναδύεται» μέσα από τον πεζό λόγο. Διαβάζοντας μυθιστορήματα της συγγραφέως, που γράφτηκαν πολύ πριν η ίδια στραφεί στο θέατρο, διαπιστώνει κανείς πως εκεί κρύβεται μια θεατρικότητα και ως προς τις επιλογές του χώρου όπου εκτυλίσσεται η πλοκή και ως προς το λόγο που είναι τις περισσότερες φορές διάλογος. ¶λλωστε ο χαρακτηρισμός, «κείμενο, θέατρο, ταινία» πολλών έργων της Duras από την ίδια, φανερώνει όχι μόνο την αναζήτηση μιας γραφής που συνδυάζει το λόγο και την εικόνα αλλά και την παράλληλη χρήση μέσων έκφρασης διαφορετικών καλλιτεχνικών ειδών. Τα έργα που απασχολούν αυτήν τη μελέτη είναι τρία : Les Eaux et Forêts, Le Square και La Musica. Οι ομοιότητες που παρατηρούνται στα εν λόγω έργα σχετίζονται με την ιδιαιτερότητα της πλοκής και την ανωνυμία των προσώπων. Τα πρόσωπα του πρώτου έργου είναι στην αρχή ανώνυμα, αλλά στη συνέχεια φανερώνουν την ταυτότητά τους. Ωστόσο η συγγραφέας τους αναφέρει ως ¶ντρας, Γυναίκα1, Γυναίκα2, εκφράζοντας έτσι το τυχαίο. Η πλοκή του έργου – όπως και στα δύο επόμενα − περιστρέφεται γύρω από ένα τυχαίο γεγονός: ο σκύλος της Γυναίκας1 δάγκωσε στο δρόμο τον ¶ντρα. Στο Le Square μια Νεαρή Κοπέλα και ένας ¶ντρας συναντιούνται τυχαία σ’ ένα πάρκο και συζητούν για να περάσει η ώρα. Στο Les Eaux et Forêts παρακολουθούμε την τελευταία απροσδόκητη συνάντηση ενός ζευγαριού, του Michel Nollet και της Anne-Marie Roche μετά το διαζύγιό τους, στους οποίους όμως η συγγραφέας αναφέρεται με τις αντωνυμίες Εκείνος, Εκείνη. Τα λεξήματα «νερό», «δάσος», και «μουσική» που εμφανίζονται στους δύο τίτλους των έργων, έρχονται σε αντίθεση με τον αγγλικό όρο «πλατεία» − «square» − ο οποίος παραπέμπει στην έννοια του τετραγώνου. Οι πρώτοι όροι αντιπροσωπεύουν για τη συγγραφέα την απεραντοσύνη του αγνώστου που ταυτίζεται με το μέλλον, αποτελεί απειλή και προκαλεί φόβο. Αντίθετα, η έννοια του τετραγώνου παραπέμπει σ’ ένα χώρο κλειστό και ασφαλή. Κοινό σημείο ανάμεσα στα έργα είναι ότι τα πρωταγωνιστικά πρόσωπα είναι άνθρωποι μοναχικοί που αποζητούν τη συντροφιά και τη συζήτηση. Έτσι, μόλις τους δίνεται η ευκαιρία δεν αργούν να φανερώσουν τις πιο βαθιές τους επιθυμίες και σκέψεις. Μέσα από το πρίσμα του χωροχρόνου των τριών έργων και μελετώντας, ανάμεσα στα άλλα, το λόγο των προσώπων, τις κινήσεις τους, τα αντικείμενα που βρίσκονται στη σκηνή και το χρόνο της «δράσης», διαπιστώνουμε το μέγεθος της μοναξιάς και της ανάγκης τους να έρθουν σε επαφή με άλλους ανθρώπους και να εκφραστούν. Οι εισαγωγικές οδηγίες που παραθέτει η Marguerite Duras στο Les Eaux et Forêts και στο Le Square είναι σύντομες, σε αντίθεση με το La Musica όπου είναι αναλυτικές. Περιέχουν κυρίως πληροφορίες για τον τόπο δράσης, ενώ οι διδασκαλίες που συναντάμε μέσα στο κείμενο αφορούν τα αντικείμενα στη σκηνή, τις παύσεις στο λόγο, τις κινήσεις των ηθοποιών, τις σκέψεις και τα συναισθήματά τους καθώς και τον τρόπο με τον οποίο θα πρέπει να εκφέρουν τα λόγια τους. Οι διδασκαλίες για την M. Duras έχουν ιδιαίτερη σημασία και βαρύτητα, καθώς είναι εξίσου απαραίτητες με τους διάλογους των πρωταγωνιστών τους οποίους και συμπληρώνουν. Η εκτεταμένη παρουσία τους φανερώνει και αποδεικνύει άλλωστε την προέλευση του θεατρικού λόγου της M. Duras που είναι ο μυθιστορηματικός λόγος. Ο σκηνικός χώρος δεν είναι σταθερός και συγκεκριμένος. Ορίζεται κάθε φορά με το λόγο, με τη βοήθεια των κινήσεων των ηθοποιών, τις χειρονομίες και την έκφραση των προσώπων τους. Με τη «γλώσσα του σώματός τους» οι ηθοποιοί δίνουν αξία σε αξεσουάρ και αντικείμενα που βρίσκονται στη σκηνή, φανερώνουν την ψυχολογία τους ή αλλάζουν το νόημα των λέξεων που χρησιμοποιούν. Τα έργα της M. Duras, που απασχολούν αυτήν τη μελέτη, χαρακτηρίζονται από την αντίθεσή του «ανοιχτού» χώρου όπου λαμβάνει χώρα η παράσταση και της στατικότητας των σωμάτων των ηθοποιών. Η διάβαση των πεζών σε δημόσιο δρόμο στο Les Eaux et Forêts δίνει στους τρεις πρωταγωνιστές τη δυνατότητα να κινηθούν ελεύθερα. Το ίδιο και το πάρκο στο Le Square και το σαλόνι του ξενοδοχείου στο La Musica. Παρ’όλ’αυτά, οι ηθοποιοί-πρόσωπα παραμένουν καθηλωμένοι στο ίδιο σημείο απ’την αρχή ως το τέλος της παράστασης, καθιστώντας έτσι τη σκηνή χώρο απραξίας και το χώρο εκτός σκηνής χώρο δράσης. Η συγγραφέας επιλέγει απλά και καθημερινά σημεία για να αναδείξει τη μοναξιά συνηθισμένων ανθρώπων. Η ακινησία τους τονίζει ακόμα περισσότερο τη μοναξιά τους, τους δίνει την ευκαιρία να ονειρευτούν ενώ τους αναγκάζει να εκφραστούν με το πρόσωπό τους και τις κινήσεις τους. Συνήθως στα έργα της M. Duras οι κινήσεις και ο λόγος είναι άρρηκτα συνδεδεμένα, καθιστώντας αδύνατη την κατανόηση του ενός χωρίς το άλλο. Τη στατικότητα του σκηνικού χώρου έρχονται να διακόψουν τόποι φανταστικοί που υπάρχουν μόνο στα λόγια των ηθοποιών και διεκδικούν την κατασκευή τους μέσα στη φαντασία των θεατών και των αναγνωστών. Είναι χώροι στους οποίους οι πρωταγωνιστές ζούσαν ευτυχισμένοι και ελεύθεροι από τους περιορισμούς, τα προβλήματα και τις σκέψεις που τους βασανίζουν στο «σκηνικό παρόν». Η αντίθεση αυτή δίνει ακόμα μεγαλύτερη έμφαση στη μοναξιά τους. Έτσι ο λόγος, πέρα από την περιγραφή χώρων εκτός σκηνής, λειτουργεί και ως μέσο επιμήκυνσης του σκηνικού χωροχρόνου. Το προσωπικό του ξενοδοχείου στο La Musica καθώς και η ύπαρξη του παιδιού που γκρινιάζει συνεχώς στο Le Square φανερώνουν την ύπαρξη ενός τόπου που εκτείνεται γύρω και πέρα από τα όρια της σκηνής. Αλλά και αυτή η διαπίστωση υπογραμμίζει τη μοναξιά των προσώπων που εξακολουθούν να νοιώθουν απομονωμένοι ανεξάρτητα από την παρουσία πολλών ανθρώπων γύρω τους. «Η σκηνή είναι άδεια», γράφει η M. Duras στις εισαγωγικές οδηγίες του Les Eaux et Forêts. Το ίδιο ισχύει και για το Le Square όπου το μόνο αντικείμενο πάνω στη σκηνή είναι το παγκάκι. Αντίθετα, το σαλόνι του La Musica έχει τα έπιπλα ενός τυπικού σαλονιού ξενοδοχείου. Αργότερα βέβαια, καθώς τα έργα εξελίσσονται, οι διδασκαλίες φανερώνουν σιγά-σιγά μικροαντικείμενα που χρησιμοποιούν τα πρόσωπα. Η απογύμνωση της σκηνής από αντικείμενα και η στατικότητα των πρωταγωνιστών δεν τους αφήνουν άλλα περιθώρια δράσης εκτός από τη χρήση του λόγου. Η αποδόμηση του χώρου από την άλλη δίνει στον θεατή τη δυνατότητα να ερμηνεύσει τα λιγοστά αντικείμενα με το δικό του τρόπο. Η τσάντα της Anne-Marie Roche για παράδειγμα μπορεί να αποτελέσει ένδειξη της μετέπειτα αποχώρησης της. Ωστόσο και οι πρωταγωνιστές οι ίδιοι αποδίδουν στα σκηνικά αντικείμενα ιδιαίτερη σημασία. Το πλέξιμο, για παράδειγμα, δίνει στη Νεαρή Κοπέλα του Le Square τη δυνατότητα να ονειρεύεται και να ξεφεύγει απ΄την μοναξιά της. Η άδεια σκηνή αντικατοπτρίζει πιθανόν την άδεια, ανούσια, απομονωμένη και μοναχική ζωή των πρωταγωνιστών ενώ πριμοδοτεί τον λόγο. Μόνο σε επίπεδο αφήγησης μπορεί ο θεατής ή και ο πρωταγωνιστής ο οποίος αφηγείται και περιγράφει έναν τόπο, να φανταστούν αντικείμενα που αποτελούν το ντεκόρ του αόρατου αυτού χώρου.Ο φωτισμός από την άλλη, συμβάλλει αισθητά στη διαμόρφωση του σκηνικού χώρου και στην έκφραση της ψυχικής κατάστασης των προσώπων. Χαρακτηριστικό παράδειγμα το La Musica όπου η σκηνή χωρίζεται σε δύο μέρη και κατ’επέκταση σε δύο πραγματικότητες. Στο φωτισμένο μέρος βρίσκεται το ζευγάρι το οποίο εγκλωβίζεται στο παρελθόν του και στη μοναξιά του, αποκαλύπτοντας γεγονότα και συναισθήματα, ενώ στο σκοτεινό, «κρύβεται» το προσωπικό του ξενοδοχείου και οι θεατές του έργου, που, όλοι μαζί, παρακολουθούν το ζευγάρι. Οι ήχοι, η μουσική ακόμα και οι θόρυβοι αποτελούν μέρος της ευρύτερης έννοιας του χώρου. Το χτύπημα του τηλεφώνου στο La Musica θυμίζει στο ζευγάρι ότι έξω από τους τοίχους του ξενοδοχείου όπου βρίσκονται υπάρχει για τον καθένα μια ξεχωριστή πραγματικότητα. Συντελείται λοιπόν και με τους ήχους μια διεύρυνση του χώρου η οποία αναπληρώνει κατά κάποιον τρόπο την απουσία του σκηνικού και ενεργοποιεί την φαντασία του θεατή. Στο Les Eaux et Forêts μετά τη φράση «Η σκηνή είναι άδεια» ακολουθεί στις αρχικές διδασκαλίες «Φασαρία δρόμου ». Ο θεατής / αναγνώστης φαντάζεται τη συνέχεια του χώρου πέρα από τα όρια της σκηνής, δηλαδή έναν πολυσύχναστο δρόμο με αυτοκίνητα και κόσμο να πηγαινοέρχονται. Το ίδιο ισχύει και για τη φράση «Φωνή παιδιού» που επαναλαμβάνεται τακτικά στο Le Square και φανερώνει πως η πλατεία είναι πολύ μεγαλύτερη απ’τη σκηνή και έχει παιδιά που παίζουν, καθώς επίσης και για τους ήχους που ακούγονται από το προσωπικό του ξενοδοχείου και έξω από αυτό στο La Musica. Όλοι οι ήχοι που προαναφέρθηκαν φανερώνουν τη συνεχή παρουσία της κοινωνίας και των ανθρώπων γύρω από τους πρωταγωνιστές, οι οποίοι όμως παραμένουν ανεπηρέαστοι, απομονωμένοι και βυθισμένοι στη μοναξιά τους. Η μουσική απ’την άλλη, αποτελεί μέρος του θεατρικού λόγου στα έργα της Duras, καθώς, είτε είναι μέρος μιας ανάμνησης, είτε φανερώνει την άρνηση των προσώπων να αποδεχθούν την ανυπόφορη πραγματικότητά τους. Το Les Eaux et Forêts τελειώνει με στίχους που τραγουδούν και οι τρεις πρωταγωνιστές, θέλοντας μ’αυτόν τον τρόπο να δείξουν ότι προτιμούν τον κόσμο της φαντασίας τους, την ψεύτικη ταυτότητά τους και μια πλαστή ζωή από τη μοναξιά και την απόγνωση της καθημερινότητάς τους. Η έννοια του χρόνου, καθώς είναι λόγω της φύσης του δύσκολο να τον αναπαραστήσει κανείς, μελετάται με τη βοήθεια αντικειμένων ή καταστάσεων που φανερώνουν την ύπαρξή του. Το χτύπημα του ρολογιού στο La Musica, το σταδιακό σκοτείνιασμα της σκηνής και η νευρική ομιλία των προσώπων, που αντιλαμβάνονται ότι ο χρόνος της συνάντησής τους και της παράστασης τελειώνει στο Le Square, αποτελούν ενδείξεις ότι ο χρόνος κυλά. Αντίθετα, στο Les Eaux et Forêts δεν υπάρχει κανένα στοιχείο που να φανερώνει χρονικότητα και έτσι μαζί με τους πρωταγωνιστές, αναγνώστες και θεατές έχουν την ψευδαίσθηση ότι ο χρόνος σταμάτησε. Όπως έχει ήδη αναφερθεί, μέσω της αφηγηματικής εικόνας οι ήρωες της M. Duras περιγράφουν τόπους και γεγονότα. Η μετατόπιση της πλοκής του θεατρικού έργου όμως σ’έναν τόπο διαφορετικό προϋποθέτει και μια χρονική μετατόπιση. Τα πρόσωπα αναφέρονται σε γεγονότα του «παρελθόντος», πέφτοντας όμως στην παγίδα του ψέματος. Πλάθουν αναμνήσεις, καταστάσεις, το παρελθόν τους το ίδιο, αφήνοντάς το να κυριαρχεί και να ορίζει το παρόν τους. Η συγγραφέας αφήνει μ’αυτόν τον τρόπο να φανεί η ανάγκη των ανθρώπων να ξεφύγουν από την απομόνωσή τους και να χρησιμοποιήσουν τη δημιουργική φαντασία τους, ακόμα και αν ψεύδονται. ¶λλωστε η χωροχρονική απόσταση δικαιολογεί την λήθη και ενεργοποιεί τη φαντασία.Το θέατρο της M. Duras θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως θέατρο «μετά την κρίση», μια που κατά την παράσταση γινόμαστε μάρτυρες της αναμονής και πολλές φορές της σιωπής που ακολουθεί μετά από ένα σημαντικό γεγονός. Ο σκύλος έχει ήδη δαγκώσει τον κύριο στο Les Eaux et Forêts, ο ¶νδρας έχει ήδη επισκεφτεί το πάρκο που άλλαξε τη ζωή του στο Le Square, και το ζευγάρι του La Musica έχει μόλις υπογράψει το διαζύγιο. Η ακινησία των σωμάτων των πρωταγωνιστών ενισχύει την ατελείωτη αναμονή από την οποία επιθυμούν μάταια να ξεφύγουν. Όχι μόνο υποτάσσονται στη διάρκεια του θεατρικού χρόνου, αλλά πολλές φορές την αποζητούν και προσπαθούν να επωφεληθούν από αυτήν. Η Νεαρή Κοπέλα, για παράδειγμα, στο τέλος του Le Square κοντοστέκεται για να κάνει ερωτήσεις στον Κύριο.Ως προς το χωρισμό των έργων σε πράξεις και ενότητες, η ίδια η συγγραφέας χωρίζει το Le Square σε τρία αριθμημένα μέρη (ή tableaux) και το La Musica σε δύο πράξεις. Το Les Eaux et Forêts είναι μονόπρακτο έργο. Οι μικρότερες ενότητες στις οποίες θα μπορούσαμε να χωρίσουμε τα έργα αυτά ανάλογα με το θέμα που συζητούν οι πρωταγωνιστές ή τη θέση του σώματός τους φανερώνουν ότι ο χρόνος διασπάται σε επιμέρους χρονικότητες που ορίζονται κάθε φορά από τα πρόσωπα. Στην προσπάθειά τους να ξεφύγουν από την μοναξιά και την ανία της καθημερινότητάς τους καταφεύγουν σε χρόνους και τόπους διαφορετικούς κάθε φορά, καθιστώντας έτσι πολύπλοκη, όχι μόνο τη χρονικότητα του έργου αλλά και την «πλοκή» του. Περνώντας στη μελέτη των χαρακτήρων που παρουσιάζει η M. Duras στα έργα της, θα μπορούσαμε να παρατηρήσουμε αρχικά ότι στερούνται ονομάτων. Κατά κύριο λόγο ονομάζονται ¶ντρας, Γυναίκα και Νεαρή Κοπέλα στο Le Square. Βέβαια, στο La Musica γνωρίζουμε την ταυτότητα των πρωταγωνιστών, ανεξάρτητα αν η συγγραφέας τους αναφέρει ως Εκείνος, Εκείνη και στο Les Eaux et Forêts τα ονόματα των προσώπων γίνονται γνωστά προς το τέλος του έργου. Εκείνο που έχει σημασία είναι η ισοπέδωση της ανθρώπινης προσωπικότητας και η συντριβή του ανθρώπου, εξαιτίας της μοναξιάς και της ανούσιας ζωής του, τα οποία κρύβονται πίσω από την ανωνυμία. Η αναφορά, από την άλλη πλευρά, των ονομάτων των πρωταγωνιστών φανερώνει την κοινωνική τους θέση. Αστοί ή περιθωριακοί, νέοι ή περασμένης ηλικίας, οι ήρωες υποφέρουν από μοναξιά. Οι πρωταγωνιστές στο Les Εaux et Forêts ανήκουν στην αστική τάξη, μια «ελίτ» που προσπαθεί με κάθε τρόπο να ξεφύγει από τη βαρετή και δυστυχισμένη καθημερινότητά της. ¶λλωστε, και στα δύο αυτά έργα − εκτός από τα πρόσωπα του La Musica − οι πρωταγωνιστές ζουν στο περιθώριο της κοινωνίας και δεν διστάζουν να παραδεχτούν την κατάστασή τους, να υποβιβάσουν τους εαυτούς τους και να συγκριθούν με τα σκυλιά. Όσον αφορά τη χρήση του λόγου, εκτός από μέσο έκφρασης των πρωταγωνιστών, λειτουργεί στα θεατρικά κείμενα της M. Duras και ως «όπλο» ενάντια στην ατελείωτη αναμονή και απραξία των προσώπων. Έχει «θεραπευτικές» ιδιότητες, αφού επιτρέπει στον ομιλητή να εξωτερικεύσει τις σκέψεις και τα συναισθήματα, που καταπίεζε βαθιά μέσα του, και να νοιώσει λιγότερο μόνος. Ωστόσο, ελλοχεύουν δύο κίνδυνοι : ο πρώτος είναι το ψέμα που χρησιμοποιούν οι πρωταγωνιστές για να κάνουν τη ζωή τους πιο ενδιαφέρουσα και ο δεύτερος είναι η σιωπή. Οι παύσεις είναι ένα βασικό χαρακτηριστικό και συστατικό του θεατρικού λόγου της M. Duras. Η σιωπή είναι αυτή που βοηθά τους πρωταγωνιστές του La Musica να αποκαλύψουν γεγονότα και συναισθήματα του παρελθόντος. Η διακοπή του λόγου εκφράζει πολλές φορές την αγωνία, την αμηχανία, την περιέργεια ή ακόμα και το αδιέξοδο των προσώπων, δίνοντας ιδιαίτερη βαρύτητα στις λέξεις που θα ειπωθούν αμέσως μετά. Λειτουργώντας ως μέσο αντίστασης ενάντια στη ροή του χρόνου, η σιωπή συμβάλλει στην αποδόμηση του παραδοσιακού θεατρικού λόγου. Η συγγραφέας δημιουργεί έναν δικό της λόγο, με τη βοήθεια του οποίου επιτρέπει στις γυναίκες-πρωταγωνίστριες των έργων της να εκφραστούν ελεύθερα και να παλέψουν ενάντια στην ανυπόφορη, μοναχική ζωή τους. Ιδιαίτερα ευαίσθητη σε θέματα που αφορούν τη σύγχρονη γυναίκα, η M. Duras της δίνει με τα έργα της το βήμα για να μιλήσει. Κάνοντας την υπόθεση ότι οι γυναίκες στο Les Eaux et Forêts είναι ενδεχόμενα η εξέλιξη της Νεαρής Κοπέλας του Le Square, θα μπορούσαμε να καταλήξουμε στο συμπέρασμα ότι παρουσιάζεται η εικόνα μιας γυναίκας οικονομικά και κοινωνικά εξαρτημένης από το άλλο φύλο. Μ’αυτόν τον τρόπο η σκηνή μετατρέπεται σε χώρο-καθρέφτη του ψυχισμού των προσώπων. Η μοναξιά και η απομόνωσή τους άλλωστε αποτελούν τις ιδανικές συνθήκες για να ονειρευτούν. Έτσι, ο ¶ντρας στο Le Square περιγράφει το πάρκο που επισκέφτηκε κάποτε και άλλαξε τη ζωή του, οι πρωταγωνιστές στο Les Eaux et Forêts πλάθουν εικόνες και ευτυχισμένες στιγμές από και για το παρελθόν τους, ενώ το ζευγάρι στο La Musica αναπολεί είτε όμορφες, είτε καταστροφικές στιγμές της σχέσης του.Αυτός τελικά είναι και ο πρωταρχικός ρόλος του λόγου : να δώσει στον ομιλητή την ευκαιρία να σπάσει τη μονοτονία της καθημερινότητας του, να απευθυνθεί σε κάποιο άλλο πρόσωπο, χωρίς απαραίτητα να επικοινωνεί μαζί του, μόνο και μόνο για να νοιώσει ότι υπάρχει. Γιατί διάλογος ουσιαστικά δεν υπάρχει στα έργα που μελετάμε. Θα μπορούσαμε να μιλήσουμε για παράλληλους μονολόγους, οι οποίοι γίνονται διά-λογοι μόνο όταν υπάρχει αναφορά σε συγκεκριμένα γεγονότα, κυρίως του παρελθόντος. Το ζευγάρι στο La Musica επικοινωνεί, όταν ο ένας αντλεί από τον άλλο τις πληροφορίες που επιθυμεί. Στο Les Eaux et Forêts τα τρία πρόσωπα ουσιαστικά ακούν ο ένας τον άλλο μόνο στο τέλος του έργου, όταν φανερώνουν την ταυτότητά τους. Τέλος, στο Le Square διάλογος υπάρχει, όταν η συζήτηση περιστρέφεται γύρω από τα θέματα της δουλειάς και του γάμου. Γράφοντας το Les Eaux et Forêts, το Le Square και το La Musica, η M. Duras έθιξε με ιδιαίτερη ευαισθησία το θέμα της μοναξιάς και της απομόνωσης του σύγχρονου ανθρώπου. Τα έργα της αποτελούν κραυγή απόγνωσης ανθρώπων οι οποίοι προσπαθούν να πιαστούν από μια τυχαία συνάντηση ή κάποιο τυχαίο γεγονός για να ξεφύγουν, έστω και προσωρινά, από τη μιζέρια, την περιθωριοποίηση και τη ματαιότητα της καθημερινότητάς τους. Ωστόσο η μοναξιά φαίνεται να επιμένει και να θριαμβεύει, καθώς το σύγχρονο θέατρο δεν προτείνει λύσεις, κάνει διαπιστώσεις. Το ζευγάρι στο La Musica χωρίζει οριστικά, οι πρωταγωνιστές στο Le Square επιστρέφουν ο καθένας στη ζωή και τη δουλειά του, και στο Les Eaux et Forêts τα τρία πρόσωπα κλείνουν την αυλαία τραγουδώντας, αρνούμενοι να δεχτούν την ταυτότητά και την πραγματικότητά τους. Η μοναξιά εκφράζεται με όλα τα θεατρικά μέσα, όπως με τον χώρο, τον χρόνο, τον φωτισμό ή τα ηχητικά ερεθίσματα και γενικότερα με οτιδήποτε αποτελεί τη σκηνική γλώσσα. ¶λλωστε η ανωνυμία των προσώπων συμβάλλει στην παγκοσμιοποίηση των κειμένων και κατ’επέκταση του περιεχομένου και των « μηνυμάτων » τους.
description: Les Eaux et Forets, Le Square and La Musica are the three plays on which this study is based.Space, time, the speech and movements of actors as well as the few objects seen on stage help us realise how important the problem of solitude is. The trasposition of the plot is accompagnied by a space and time transposition. The characters of the plays refer to events of the past creating faulse stories and lies. They make up memories, their past itself so that it is more happy and hopeful that their present. Solitude prevails in the end, though. Modern theatre doesn't propose any solutions. It just describes the problem of modern society.