Λανθάνουσα προκατάληψη και διαμόρφωση ηθικής κρίσης σε διαπολιτισμικό περιβάλλον
Creators: name: Tζιαφέτας, Κωνσταντίνος Γεωργίου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2013
Subjects: Ηθική
Προκατάληψη
Ετερότητα
Morality
Prejudice
Otherness

description: Η αθρόα μετανάστευση των τελευταίων δεκαετιών σε συνδυασμό με τη συνεχή διεύρυνση των επιπτώσεων της παγκοσμιοποίησης, συνέβαλαν στην εμφάνιση σημαντικών αλλαγών στη δομή και τον τρόπο οργάνωσης και λειτουργίας των σύγχρονων κοινωνιών. Η έννοια της πολιτισμικής και εθνικής ετερότητας απέκτησε κεντρική σημασία στην καθημερινότητα των ανθρώπων, θέτοντας υπό αμφισβήτηση τις σταθερές και σχετικά ομοιογενείς ταυτότητες που σχηματίζονταν στο πλαίσιο του έθνους-κράτους. Η αβεβαιότητα και η σύγκρουση για τους ίδιους κοινωνικούς και οικονομικούς πόρους επέφερε ένταση στις σχέσεις μεταξύ των διαφορετικών ομάδων, δημιουργώντας προϋποθέσεις για την καλλιέργεια και την ενδυνάμωση διομαδικών προκαταλήψεων. Οι τελευταίες έχουν ηθική διάσταση και σημαντικές ηθικές επιπτώσεις όχι μόνο για εκείνους που τις υφίστανται, αλλά και για τους ίδιους τους φορείς τους και το ευρύτερο κοινωνικό σύνολο. Ως αντίμετρο στην κατάσταση αυτή υιοθετήθηκε η προαγωγή της διαπολιτισμικότητας, δηλαδή, μίας στάσης ανεκτικότητας και αποδοχής του διαφορετικού προκειμένου αυτό να καταστεί οικείο και συνεπώς, λιγότερο απειλητικό. Το γεγονός αυτό δεν οδήγησε, ωστόσο, στην ακύρωση, αλλά στη συγκάλυψη των προκαταλήψεων προσδίδοντας σε αυτές λανθάνοντα χαρακτήρα και συμβολική μορφή και αφήνοντας ανεπηρέαστες τις ηθικές τους συνέπειες. Για τους λόγους αυτούς, θεωρήθηκε σημαντική η διερεύνηση της σχέσης ανάμεσα στην ηθική και την προκατάληψη και ειδικότερα των τρόπων με τους οποίους η παρουσία της τελευταίας επιδρά στα κριτήρια και τους μηχανισμούς που καθορίζουν την ηθική κρίση και αιτιολόγηση. Εξετάζοντας μέσα από το πρίσμα προηγούμενων σχετικών ερευνών τα ζητήματα που θέτει η πολυπολιτισμική συνύπαρξη στην πορεία και τη δυναμική των διομαδικών σχέσεων, επιχειρήθηκε η κοινωνιοψυχολογική ανάλυση της ηθικής διάστασης στερεότυπων και προκαταλήψεων. Τα ευρήματα της θεωρητικής αναζήτησης τέθηκαν υπό εμπειρικό έλεγχο μέσα από έρευνα που πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο ενός ευρωπαϊκού σεμιναρίου το οποίο λειτούργησε στο πλαίσιο του προγράμματος Νέα Γενιά σε Δράση και είχε ως σκοπό την καταπολέμηση των εθνικών και πολιτισμικών στερεότυπων. Δεκαπέντε νέοι από έντεκα ευρωπαϊκές χώρες παρέθεσαν τις απόψεις τους για θέματα που αφορούν τις κεντρικές έννοιες της έρευνας μέσα από την διενέργεια ημιδομημένων συνεντεύξεων. Η συλλογή δεδομένων περιέλαβε τη χρήση της κλίμακας μέτρησης της κοινωνικής απόστασης του Bogardus, την παρουσίαση παρεμφερών ηθικών διλημμάτων (σενάρια) με εθνικά και πολιτισμικά διαφορετικούς χαρακτήρες (ήρωες) και τις απαντήσεις των συμμετεχόντων γύρω από ζητήματα που αφορούν τις διαστάσεις της συνύπαρξης τους με την ετερότητα, την ύπαρξη συμβολικών προκαταλήψεων και τη σημασία που αποδίδουν σε συγκεκριμένες ηθικές αρχές κατά τη λήψη ηθικών αποφάσεων. Τα δεδομένα αναλύθηκαν κάνοντας χρήση των μεθόδων της ανάλυσης λόγου και της ανάλυσης περιεχομένου, προκειμένου να ελεγχθεί αμφίπλευρα η εγκυρότητα των αποτελεσμάτων. Τα ευρήματα της έρευνας αποκαλύπτουν πως η λήψη ηθικών αποφάσεων βασίζεται κατά κανόνα στα ίδια (ηθικά) κριτήρια και τους ίδιους μηχανισμούς, ανάλογα με τη φύση του εξεταζόμενου διλήμματος. Στην περίπτωση αντίθετων αποφάσεων τα στοιχεία αυτά αποκτούν διαφορετική βαρύτητα και ερμηνεύονται με τρόπους που εξυπηρετούν την εκάστοτε επιλογή. Το διαπολιτισμικό πλαίσιο φαίνεται πως συνέβαλε στη διαμόρφωση θετικότερων στάσεων με προσωρινό, ωστόσο, χαρακτήρα. Καταγράφονται αντιφάσεις στο λόγο των συμμετεχόντων που δείχνουν να σχετίζονται με την ύπαρξη συμβολικών μορφών προκατάληψης. Οι αντιφάσεις αυτές, σε αρκετές περιπτώσεις, συνδέονται με τη λήψη διαφορετικών ηθικών αποφάσεων ανάλογα με τα (εθνικά και πολιτισμικά) χαρακτηριστικά των εμπλεκόμενων προσώπων.
description: The massive immigration of the last decades along with the continuous expansion of the impact of globalization contributed to the occurrence of significant changes in the structure and the organization and functioning of modern societies. The concept of cultural and ethnic diversity became central to everyday life by challenging the stable and relatively homogenous identities formed within the nation-state. Uncertainty and conflict for the same social and economic resources led to tension between different groups, creating conditions for growing and strengthening intergroup prejudice. The latter has a moral dimension and important ethical implications not only for those who suffer, but also for the institutions themselves and the wider community. As a countermeasure to this situation, the cultivation of interculturalism was promoted, an attitude, that is, of tolerance and acceptance of difference for it to become familiar and therefore less threatening. This has not led, however, in weakening of prejudice, but in concealing it under symbolic forms, while maintaining equally important (if not more important) its moral implications. For these reasons, it was considered important to investigate the relationship between morality and prejudice, particularly the ways in which the presence of the latter affects the criteria and mechanisms underlying moral judgment and justification. Taking into account the issues which previous research highlights that arise by the multicultural coexistence in the process and the dynamics of intergroup relations, a socio-psychological analysis of the moral dimensions of stereotypes and prejudice was attempted. The findings of the theoretical quest were brought under empirical testing through a research carried out in a European seminar which operated under the Youth in Action program and was designed to combat ethnic and cultural stereotypes. Fifteen young people from eleven European countries set out their views on issues concerning the core concepts of the research through conducting semi-structured interviews. Data collection included the use of the Bogardus’s social distance scale, the presentation of similar moral dilemmas (scenarios) with different national and cultural characters (heroes) and the participants' responses on issues related to dimensions of their coexistence with the heterogeneity, the existence of symbolic prejudice and the importance attributed to certain moral principles when making moral decisions. The data were analyzed using the methods of discourse analysis and content analysis in order to check bilaterally the validity of the results. The findings reveal that moral decision making is generally based on the same (moral) criteria and the same mechanisms, depending on the nature of the dilemma under investigation. In case of contrary decisions these elements acquire different weight and are interpreted in ways that serve the choices made. The intercultural context appears to have contributed to the formulation of positive attitudes with temporary, however, nature. Contradictions have been recorded to the speech of the participants which seem to relate to the existence of symbolic forms of prejudice. These contradictions, in several cases, are associated with the adoption of different moral judgments according to (national and cultural) characteristics of the persons involved.