Η ανάλυση της εξουσίας:Karl Marx και Michel Foucault
Creators: name: Μπουμάκης, Αλέξανδρος Μιχαήλ
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2016
Subjects: Εξουσία
Μαρξ
Φουκώ
Power
Marx
Foucault

description: Στη συγκεκριμένη εργασία εξετάζονται τα φαινόμενα της κυριαρχίας και της εξουσίας κάτω από μια εναλλακτική σκοπιά, αυτή του κοινωνικού χαρακτήρα των σχέσεων εξουσίας. Μια τέτοια προσέγγιση ταιριάζει σε μοντέλα κοινωνικής κατασκευής στα οποία οι ίδιες οι κοινωνικές σχέσεις, κινούμενες σε ένα δυναμικό πλαίσιο, είναι υπεύθυνες για τη συγκρότηση της κοινωνικής πραγματικότητας. Επιπρόσθετα, σε τέτοια υποδείγματα, σημαντική θέση καταλαμβάνουν οι θεσμοί, οι οποίοι σχετίζονται με την παγιοποίηση και θεσμοποίηση συγκεκριμένων κοινωνικών σχέσεων, αλλά, ίσως, και με ειδικές σχέσεις που αναπτύσσονται στους ίδιους τους θεσμούς. Με βάση την παραπάνω κεντρική αρχή εξετάζονται τόσο η μαρξική όσο και η φουκωϊκή θεώρηση. Αναλύοντας τον Μαρξ, υποστηρίζουμε ότι υπάρχει μια κεντρική αμφισημία που έχει να κάνει με δύο διαφορετικά σχήματα τα οποία οδηγούν σε διαφορετικά συμπεράσματα σχετικά με την εξουσία. Το πρώτο είναι το οικονομίστικο, το οποίο αποτυπώνεται, μεταξύ άλλων, στη Συμβολή στην Κριτική της Πολιτικής Οικονομίας. Σύμφωνα με αυτό, το επίπεδο ανάπτυξης των παραγωγικών δυνάμεων επικαθορίζει τον χαρακτήρα που θα έχουν οι κοινωνικές σχέσεις και κατ’ επέκταση οι σχέσεις εξουσίας. Από την άλλη, ανατρέχοντας στο πιο κοινωνικό μοντέλο του Μαρξ, όπως αυτό εμφανίζεται στη Γερμανική Ιδεολογία, καθώς και σε άλλα έργα, οι σχέσεις εξουσίας σχετίζονται με τις κοινωνικές σχέσεις. Έτσι, η εξουσία παύει να αντιμετωπίζεται ως ένα αρνητικό εξωτερικό-ως προς τις κοινωνικές σχέσεις- επιφαινόμενο μιας και αποτελεί εγγενές στοιχείο αυτών. Το όριο σε αυτή την προσέγγιση έχει να κάνει με την ταύτιση όλων των κοινωνικών σχέσεων με τις οικονομικές σχέσεις, προβάλλοντας ένα καθολικό και σφαιρικό κοινωνικό μοντέλο. Η μαρξική ανάλυση θα ασχοληθεί και με το ζήτημα του κράτους. Και στη συγκεκριμένη περίπτωση υποστηρίζουμε ότι αναπτύσσονται αμφισημίες που συνδέονται με την αυτονομία ή μη της κρατικής εξουσίας ως θεσμού. Όσον αφορά τον Φουκώ, υπερασπιζόμαστε ότι το μοντέλο του ταιριάζει καλύτερα με ένα σχήμα κοινωνικού χαρακτήρα της εξουσίας. Η συνεισφορά του συνίσταται στην απεικόνιση μιας πολυδιάστατης κοινωνικής πραγματικότητας μέσω του προσδιορισμού των πολλαπλών κοινωνικών πεδίων ή πειθαρχιών, σύμφωνα με το φουκωϊκό λεξιλόγιο. Σε επίπεδο εξουσίας, αντικατοπτρίζεται με την υποστήριξη διαφορετικών σχέσεων εξουσίας οι οποίες τοποθετούνται με έναν σχετικά αυτόνομο τρόπο στο κάθε πεδίο/πειθαρχία σε ένα σχήμα εξουσίας/γνώσης/αλήθειας. Σε ένα δεύτερο επίπεδο, η συμβολή του Φουκώ σχετίζεται με την προώθηση του μοντέλου των τεχνολογιών εξουσίας οι οποίες αναφέρονται στον τρόπο με τον οποίο ασκούνται οι εξουσίες. Μέσω αυτού οδηγούμαστε στα σχήματα της μικροφυσικής της εξουσίας που αφορά τη μορφή που παίρνουν οι σχέσεις εξουσίας ως προς τις κοινωνικές σχέσεις και το αγωνιστικό μοντέλο στο οποίο υπάρχει διαχωρισμός μεταξύ σχέσεων εξουσίας/σχέσεων κυριαρχίας. Σε σχέση με τη φουκωϊκή ανάλυση η κριτική μας εστιάζει σε τρία σημεία. Το πρώτο αφορά τον τεχνοκρατικό τρόπο ορισμού των τόσο των πειθαρχιών-ως κοινωνικών πεδίων-όσο και της ίδιας της εξουσίας. Το δεύτερο έχει να κάνει με την έμφαση που δίνει στη «διακυβέρνηση του εαυτού» τοποθετώντας το υποκείμενο έξω από τις κοινωνικές σχέσεις. Τέλος, το τρίτο σημείο αφορά την εννοιολόγηση τόσο της πειθαρχικής εξουσίας όσο και της βιο-εξουσίας όπου προβάλλεται μια καθολική διάσταση τόσο για την κοινωνία όσο και για την ίδια την εξουσία.
description: This survey examines the phenomena of domination and power under an alternative view: the social character of power relations. This kind of view fits properly with social construction models that present the dynamic social relations responsible for the construction of social reality. Additionally, one main feature of these models is the institutions which are correlated with the institutionalization of special social relations. On the other hand, institutions are characterized by special relations that are developed into them. According to the above fundamental principle we are examining the Marxian and Foucauldian analysis. Analyzing Marx, we support that his theory shows a principal ambiguity which has to do with two different models that produce variant conclusions about power. The first model which has been characterized as deterministic, is shown, among others, in the A Contribution to the Critique of Political Economy. According to this, the level of the economic development, especially, the productive forces, overdetermines the character of social and power relations. Contrarily, Marxian social model which is evident in German Ideology presents power relations as social relations. Power ceases to be a negative and non-intrinsic epiphenomenon and is affiliated with social relations. The basic limit to this approach is that all the social relations are identified with economy-as mode of production-, providing a universal and a spherical social model. The second step that we are taking about Marxian theory is to approach the correlation between power and state. This is important because the state is an institution. Finally, in the case of the state emerge ambiguities which are correlated with the autonomy or non-autonomy of political power. Locomoting to Foucauldian analysis we state that his model is more appropriate than Marx’s, having in mind our central thesis about the correlation between social relations and power. His fundamental contribution consists in his approach about a multidimensional social reality through his determination about multiple social fields or disciplines, according to Foucauldian glossary. In the level of power this is reflected on supporting various power relations which are placed in a relatively autonomic manner: every social field or discipline is characterized by a special correlation between the power/knowledge/truth axis. Foucault’s contribution is not restricted only on the above. His exemplar of power technologies which refer to the ways by which the power is exercised is an important contribution. Through this we are moving to the model of microphysics of power which presents the forms of power relations in terms of social relations. In addition, he presents the agonistic model by which Foucault distinguishes power relations from domination relations. Our critique to Foucault focuses in three nodal points. The first has to do with the technocratic form of the social fields/disciplines and of the power itself while the second refers to the schema of ‘the government of the self’ in which the subject is placed outside the social relations. Finally, the third relates to disciplinary and to bio-power. Both of them present a universal and spherical model about society and power.