Η μνήμη έγινε σπόρος και ο σπόρος έλατο. Η προσφυγική μνήμη του 1922 σε μουσειακά περιβάλλοντα
Creators: name: Χρυσαδάκου, Αλεξάνδρα Σταύρου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2023
Subjects: Δύσκολη κληρονομιά
Μικρά Ασία
Προσφυγική μνήμη
Difficult heritage
Asia Minor
Refugee memory

description: Η μνήμη της Μικρασιατικής Καταστροφής και της Συνθήκης της Λωζάνης που οδήγησαν στον εκτοπισμό και την προσφυγοποίηση χιλιάδων ανθρώπων αποτελεί ένα από τα «δύσκολα» σημεία της ελληνικής πολιτιστικής κληρονομιάς. Η μνήμη αυτή περιέχει ιστορίες διωγμών και εκτοπισμού, ανασύρει επώδυνες αναμνήσεις και εμπειρίες προσφυγιάς, επιφέρει ερμηνευτικές διχογνωμίες στους ακαδημαϊκούς κύκλους και αντιπαραθέσεις στον χώρο της δημόσιας ιστορίας, ενίοτε καθίσταται πολιτικό διακύβευμα και αφορμή διπλωματικών επεισοδίων, σχετίζεται με την εικόνα του «εθνικού εαυτού» και του απομακρυσμένου «άλλου», εγείρει σιωπές και ενοχές, και τέλος οδηγεί σε στερεοτυπικές αντιλήψεις και κάποτε αναπότρεπτες συγκρίσεις με το σήμερα. Αντικείμενο της παρούσας εργασίας είναι η διερεύνηση των τρόπων εντύπωσης και αναπαράστασης της προσφυγικής μνήμης του 1922 μέσα σε μουσειακούς και εκθεσιακούς χώρους. Μελετώνται ο τρόπος με τον οποίο η μνήμη του μικρασιατικού ζητήματος μετατράπηκε σε μνήμη εθνική και συνάμα πολιτισμική και εξετάζονται τα αφηγηματικά πρότυπα, οι ερμηνευτικές προσεγγίσεις και τα μεθοδολογικά εργαλεία με βάση τα οποία αποτυπώνεται σήμερα η μνήμη αυτή στις μόνιμες και περιοδικές εκθέσεις των ελληνικών μουσείων. Για τον λόγο αυτό πραγματοποιείται μια αναδρομή στην πορεία συγκρότησης της προσφυγικής μνήμης και αξιοποιούνται οχτώ παραδείγματα σχετικών μουσειακών εκθέσεων. Για την εκπόνηση της διπλωματικής εργασίας έγινε βιβλιογραφική έρευνα αφενός για την κατανόηση θεωρητικών εννοιών των σπουδών μνήμης και αφετέρου για την ανασύνθεση του ιστορικού πλαισίου καθώς και επιτόπια έρευνα για την εξέταση των περιπτώσεων μελέτης. Προσδοκώμενος στόχος είναι η εργασία αυτή να αποτελέσει την αφορμή για περαιτέρω συζήτηση σχετικά με τις μουσειακές αναγνώσεις του προσφυγικού παρελθόντος και τον βαθμό συμβολής των εκθεσιακών εγχειρημάτων στην διαχείριση ή αναπαραγωγή του προσφυγικού τραύματος.
description: The memory of the Asia Minor Catastrophe and the Treaty of Lausanne, which led to the displacement and refugeeism of thousands of people, is one of the "difficult" parts of the Greek cultural heritage. This memory contains stories of persecution and displacement, brings up painful emotions and experiences of refugeeism, generates interpretative disagreements in academic circles and controversies in the field of public history, sometimes it becomes a political issue and a cause of diplomatic incidents, it is related to the image of the 'national self' and the distant 'other', raises silences and guilt, and finally leads to stereotypical perceptions and sometimes unavoidable comparisons with the present. The object of this paper is to investigate the ways in which the refugee memory of 1922 is perceived and represented within museums and exhibition spaces. The paper examines how the memory of the Asia Minor issue was transformed into a national and at the same time cultural memory and explores the narrative patterns, the interpretative approaches and the methodological tools on the basis of which this memory is currently reflected in the permanent and temporary exhibitions of Greek museums. For this reason, the process of the formation of refugee memory was reviewed and eight relevant museum exhibitions were used as an example. For the preparation of the thesis and in order to understand the theoretical concepts of memory studies and to reconstruct the historical context, a bibliographical research was conducted. Additionally, field research was carried out for the examination of the case studies. It is hoped that this work will provide the occasion for further discussion on museum readings of the refugee past and on the contribution of exhibition projects to the management or reproduction of refugee trauma.