Μεθοδολογική προσέγγιση της εκτίμησης συντελεστών και δεικτών βαρύτητας με τη βοήθεια έρευνας με ερωτηματολόγια για επιπτώσεις σε έργα διαχείρισης περιβάλλοντος
Creators: name: Οικονόμου, Ευστάθιος Κ.
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2004
Subjects: Αειφόρος ανάπτυξη
Αλιευτικό καταφύγιο
Sustainable development
Fishing harbour

description: Η παρούσα διατριβή με τίτλο «Μεθοδολογική Προσέγγιση της Εκτίμησης Συντελεστών και Δεικτών Βαρύτητας με τη Βοήθεια Έρευνας με Ερωτηματολόγια για Επιπτώσεις σε Έργα Διαχείρισης Περιβάλλοντος» έχει ως αντικείμενο την εκτίμηση της βαρύτητας των επιπτώσεων ενός προτεινόμενου αναπτυξιακού σεναρίου για την περιοχή μελέτης, η οποία αφορά στην παραλία των Ν.Κερδυλίων του Νομού Σερρών και ειδικότερα στην περιοχή των εκβολών του ποταμού Στρυμόνα. Συγκεκριμένα, η εργασία ασχολείται με τα ακόλουθα θέματα: Την έννοια της διαχείρισης περιβάλλοντος και τη σχέση της με άλλους τομείς των φυσικών και κοινωνικών επιστημών. Τις σχέσεις αλληλεπίδρασης ανάμεσα στους διαχειριστές περιβάλλοντος, οι οποίες καθορίζονται από τη συμπεριφορά τους απέναντι στο περιβάλλον. Τους παράγοντες της αβεβαιότητας και της προβλεψιμότητας στη διαχείριση περιβάλλοντος. Την έννοια της αειφόρου ανάπτυξης σε επίπεδο κρατών ή τοπικών κοινωνιών και τη σχέση της με τη διαχείριση περιβάλλοντος. Τις παραμέτρους που επηρεάζουν τη διαχείριση περιβάλλοντος κατά τον 21ο αιώνα και σχετίζονται με την παγκοσμιοποίηση και το ελεύθερο εμπόριο, τις παγκόσμιες κλιματικές αλλαγές, καθώς και τις νέες τεχνολογίες και το διαδίκτυο. Τα πιο γνωστά και ευρέως χρησιμοποιούμενα εργαλεία διαχείρισης περιβάλλοντος, δηλαδή, τα Συστήματα Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, τα άμεσα και έμμεσα οικονομικά εργαλεία περιβαλλοντικής πολιτικής, τα εργαλεία οικονομικής αποτίμησης περιβαλλοντικών αγαθών, τις Μελέτες Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων, τη Στρατηγική Εκτίμηση Επιπτώσεων, την Εκτίμηση Κύκλου Ζωής και την Εκτίμηση Κόστους-Οφέλους. Τη διερεύνηση μίας μεθοδολογίας για τη λήψη απόφασης σχετικά με την υλοποίηση ή όχι ενός προτεινόμενου αναπτυξιακού σεναρίου, με τη συλλογή του κατάλληλου πληροφοριακού υλικού. Τη μελέτη της δυνατότητας της εμπλοκής όλων των ενδιαφερόμενων μερών στη διαδικασία λήψης απόφασης. Τη συνεισφορά της έρευνας με ερωτηματολόγια στη συλλογή πληροφοριακού υλικού, στην εκτίμηση της βαρύτητας των προτεινόμενων έργων, ως προς τις περιβαλλοντικές και κοινωνικοοικονομικές συνέπειές τους, και γενικά στο βέλτιστο σχεδιασμό του αναπτυξιακού σεναρίου. Τη μελέτη της αξιοπιστίας της έρευνας με ερωτηματολόγια και τη χρησιμότητά της στην προώθηση της αειφόρου ανάπτυξης. Για τις ανάγκες της έρευνας συλλέχθηκε πληροφοριακό υλικό για την περιοχή μελέτης και διαμορφώθηκε το προτεινόμενο αναπτυξιακό σενάριο με τη βοήθεια του Αν. Καθηγητή Αρχιτεκτονικής του Α.Π.Θ. κ. Κ.Οικονόμου, στο οποίο εντάχθηκε η κατασκευή ενός αλιευτικού καταφυγίου στις εκβολές του Στρυμόνα (με εναλλακτικό σενάριο τη χωροθέτησή του στην παραλία των Ν.Κερδυλίων), η κατασκευή ξύλινων αποθηκών για τους επαγγελματίες αλιείς και η υλοποίηση χώρων αναψυχής στην παραλία των Ν.Κερδυλίων, σε συνδυασμό με ένα οικολογικό περίπτερο, χώρους περιπάτου και παρατηρητήρια πουλιών . Επίσης, διεξήχθησαν οκτώ έρευνες με έξι διαφορετικά ερωτηματολόγια, τα οποία απευθύνθηκαν στην τοπική κοινωνία των Ν.Κερδυλίων που επηρεάζεται άμεσα από το προτεινόμενο αναπτυξιακό σενάριο, στους επαγγελματίες και ερασιτέχνες αλιείς που δραστηριοποιούνται στην περιοχή, στο Δημοτικό Συμβούλιο του Δήμου Αμφίπολης που αποφασίζει για την ανάπτυξη της ευρύτερης περιοχής μελέτης, στις αρμόδιες υπηρεσίες (Τεχνική Υπηρεσία Δήμου Σερρών και Διεύθυνση Περιβάλλοντος και Χωροταξίας της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας) που γνωμοδοτούν ή εγκρίνουν παρόμοια έργα και διατυπώνουν τους περιβαλλοντικούς όρους για αυτά και τέλος, σε ειδικούς επιστήμονες (Καθηγητές Πανεπιστημίου με ενασχόληση σε λιμενικά έργα και θέματα περιβάλλοντος, και ερευνητές του Ελληνικού Κέντρου Βιοτόπων Υγροτόπων).Η παρούσα εργασία είναι δομημένη σε έξι Κεφάλαια και τέσσερα Παραρτήματα, των οποίων το περιεχόμενο αναφέρεται συνοπτικά στις παραγράφους που ακολουθούν. Στο Κεφάλαιο 1 προσδιορίζεται αρχικά η έννοια της διαχείρισης περιβάλλοντος, η οποία περικλείει τόσο μία πολυεπιπεδική διεργασία, όσο και έναν επιστημονικό κλάδο. Αναφέρονται οι διάφορες κατηγορίες των διαχειριστών περιβάλλοντος, οι οποίοι άλλοτε με τους κοινούς στόχους τους και άλλοτε τις αντικρουόμενες επιδιώξεις τους, επηρεάζουν τη διαχείριση περιβάλλοντος, ως διεργασία. Επίσης, διερευνάται η σχέση ανάμεσα σε αυτήν και σε άλλους τομείς των φυσικών και κοινωνικών επιστημών, και υπογραμμίζεται η ιδιαίτερη αλληλεπίδρασή της με τις κοινωνικοοικονομικές και πολιτικές επιστήμες. Στο Κεφάλαιο 2 διερευνάται καταρχήν ο τρόπος με τον οποίο οι παράγοντες της αβεβαιότητας, με τις διάφορες συνιστώσες της, και της προβλεψιμότητας επηρεάζουν τη διαχείριση περιβάλλοντος. Ταυτόχρονα, γίνεται αναφορά στους τρόπους καταπολέμησης της αβεβαιότητας από τους διαχειριστές περιβάλλοντος. Εξάλλου, αναλύεται η έννοια της αειφόρου ανάπτυξης, σύμφωνα με τις διαφορετικές και αντικρουόμενες απόψεις των επιστημόνων με γνωστικό αντικείμενο την οικολογία και την οικονομία, καθώς επίσης και οι δυνατότητες εφαρμογής της τόσο σε διακρατικό επίπεδο, όσο και σε τοπικό επίπεδο. Για αυτόν το λόγο, αναφέρονται ακολούθως παραδείγματα από τη διεθνή βιβλιογραφία που προωθούν την αειφόρο ανάπτυξη σε ποικίλους τομείς των ανθρώπινων δραστηριοτήτων. Τέλος, γίνεται διαχωρισμός ανάμεσα στις έννοιες της «προώθησης» και της «κατάκτησης» της αειφόρου ανάπτυξης. η εισαγωγή νέων τεχνολογιών ή διεργασιών ή προϊόντων φιλικότερων στο περιβάλλον δεν συνεπάγεται ότι μπορούν αυτά να χαρακτηρίζονται ως αειφορικά. Στο Κεφάλαιο 3 μελετώνται πρωταρχικά ορισμένα από τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα του 21ου αιώνα που επηρεάζουν τη διαχείριση περιβάλλοντος. Στη συνέχεια, αναπτύσσονται απόψεις από τη διεθνή βιβλιογραφία, καθώς και προσωπικοί προβληματισμοί του γράφοντα για τις θετικές και αρνητικές συνέπειες της παγκοσμιοποίησης και του ελεύθερου εμπορίου, των παγκόσμιων κλιματικών αλλαγών, των νέων τεχνολογιών και του διαδίκτυου στην προσπάθεια προώθησης της αειφόρου ανάπτυξης σε παγκόσμιο και σε τοπικό επίπεδο. Στο τέλος, συμπεραίνεται ότι ο τρόπος εκμετάλλευσης και χρήσης των νέων τεχνολογιών, αλλά και η στάση των πολιτών απέναντι στα περιβαλλοντικά προβλήματα και στις προκλήσεις της παγκοσμιοποίησης, αποτελούν τους δύο καθοριστικούς παράγοντες για τις άμεσες και έμμεσες επιπτώσεις τους στη διαχείριση και στην προστασία του περιβάλλοντος. Στο Κεφάλαιο 4 πραγματοποιείται πρώτα μία συνοπτική αναφορά των εργαλείων διαχείρισης περιβάλλοντος που χρησιμοποιούνται ευρέως τόσο από την επιστημονική κοινότητα όσο και από τις επιχειρήσεις, τους Οργανισμούς και τους μελετητές. Περιγράφονται περαιτέρω τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματα των εν λόγω εργαλείων, τα οποία σχετίζονται με την προστασία του περιβάλλοντος και εξετάζεται η αποτελεσματικότητά τους στην προώθηση της αειφόρου ανάπτυξης. Συμπεραίνεται, μάλιστα ότι οι αδυναμίες τους, σε συνδυασμό με τη χρήση τους από τους Οργανισμούς και τις επιχειρήσεις για την ικανοποίηση αποκλειστικά και μόνο των οικονομικών τους συμφερόντων, τα καθιστούν τελικά αναποτελεσματικά υπό το πρίσμα που προαναφερθήκαμε. Στο Κεφάλαιο 5 περιγράφεται στην αρχή η προτεινόμενη μεθοδολογία της παρούσας εργασίας, η οποία αποτελείται από τρία βασικά στάδια: τη συλλογή πληροφοριών για την περιοχή μελέτης, τη διατύπωση του προτεινόμενου αναπτυξιακού σεναρίου και τη διεξαγωγή της έρευνας με τα ερωτηματολόγια. Υπογραμμίζεται στη συνέχεια ότι το αξιόπιστο πληροφοριακό υλικό είναι ιδιαίτερα σημαντικό για την εξοικείωση μας με την περιοχή μελέτης, όπως και για τη ρεαλιστική πρόταση των έργων. Και επίσης ότι διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στο σχεδιασμό των ερωτηματολογίων και στην υλοποίηση της έρευνας με αυτά. Καταχωρούνται τα αποτελέσματα όλων των ερωτηματολογίων σε φύλλα «EXCEL», μετά την κωδικογράφησή τους και μελετώνται με τη βοήθεια γραφημάτων. Εξετάζεται, τέλος, η αξιοπιστία ορισμένων κρίσιμων απαντήσεων με τη βοήθεια άλλων που σχετίζονται με αυτές και εισάγονται φίλτρα για την εξαίρεση των ανακριβών απαντήσεων από τα αποτελέσματα. Εξάλλου, ειδικότερα στο θέμα της εκτίμησης της βαρύτητας των προτεινόμενων έργων ανάλογα με τις θετικές και αρνητικές περιβαλλοντικές και κοινωνικοοικονομικές επιπτώσεις τους, πραγματοποιείται μελέτη με τη βοήθεια συντελεστών βαρύτητας. Στη συνέχεια, ερευνάται η σχετική σημασία των έργων ως προς τις εν λόγω επιπτώσεις τους, με τη χρήση των δεικτών βαρύτητας που προέκυψαν από τους συντελεστές βαρύτητας και παράλληλα διατυπώνεται ένας ορισμός για την έννοια του δείκτη βαρύτητας. Με τη βοήθεια γραφημάτων των εν λόγω δεικτών βαρύτητας, συμπεραίνεται η αξιοπιστία της έρευνας, το βέλτιστο αναπτυξιακό σενάριο και η χωροθέτηση των επιμέρους έργων στην περιοχή μελέτης, σύμφωνα με τις απόψεις όλων των εμπλεκόμενων και ενδιαφερόμενων φορέων. Στο Κεφάλαιο 6 διατυπώνονται γενικότερα συμπεράσματα για την προτεινόμενη μεθοδολογία, σχετικά με την αποτελεσματικότητά της στην προώθηση της αειφόρου ανάπτυξης, και συνάμα, με τη χρησιμότητά της στην προστασία του περιβάλλοντος. Η εν λόγω μεθοδολογία είναι δυνατόν να χρησιμοποιηθεί από τις υπηρεσίες που γνωμοδοτούν ή αποφασίζουν στη διαδικασία των Μελετών Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων για τον αρτιότερο έλεγχό τους. Επίσης, μπορεί να εφαρμοσθεί από έναν Δήμο για τον προγραμματισμό των έργων του στα διάφορα Δημοτικά Διαμερίσματα. Επιπρόσθετα, είναι δυνατόν να χρησιμοποιηθεί από έναν επενδυτή προκειμένου να διερευνήσει τις απόψεις και τις διαθέσεις της τοπικής κοινωνίας, καθώς και τη γνώμη των αρμόδιων για περιβαλλοντική αδειοδότηση υπηρεσιών, έτσι ώστε αυτός να αποφασίσει για το βέλτιστο σχεδιασμό μίας υποβληθείσας αναπτυξιακής πρότασης.Τέλος, τα τέσσερα Παραρτήματα, που συμπληρώνουν το περιεχόμενο των έξι Κεφαλαίων, περιλαμβάνουν πληροφοριακό και φωτογραφικό υλικό για την περιοχή μελέτης, τα ερωτηματολόγια που χρησιμοποιήθηκαν στις πραγματοποιηθείσες έρευνες, καθώς επίσης και πίνακες με τα αποτελέσματα των εν λόγω ερευνών. Finally, in four Appendices are presented more detailed information and photographs about the area of study, the various questionnaires used in the surveys conducted and tables with all answers gathered from each survey.
description: The present dissertation entitled "A Methodology Approach for the Estimation of Weight Coefficient and Indicators With the Aim of Questionnaire Survey Research for the Impacts of Environmental Management Projects", deals with impact estimation of a development scenario for the study area, which refers to Strymonas River Estuary. In particular this thesis examines the following subjects: The concept of environmental management and its relation to physical and social sciences. The relationships of the different environmental managers, which reflect their attitude towards the environment. The concepts of uncertainty and predictability in environmental management. Global and local sustainable development and its relation to environmental management. The characteristics of the 21st century, such as globalisation, free trade, global warming, new technologies and the internet, which affect environmental management in a positive or negative way. Some well-known and commonly used environmental management tools, such as Environmental Management Systems, economic instruments for environmental policy, economic tools for environmental appraisal, Environmental Impact Assessment, Strategic Impact Assessment, Life-Cycle Assessment and Cost-Benefit Assessment. Research on a methodology for decision-making in relation to the development scenario, by collecting the appropriate information. Research on the possibility of the inclusion of all interested parts in the decision-making process. The contribution of questionnaire survey research in the estimation of weights for the proposed development, according to its environmental and socioeconomic impacts. The assessment of the validity of the survey and its contribution in the promotion of sustainable development. For the needs of the research, information for the study area was collected and a development scenario was proposed, in co-operation with Ass.Professor of the Department of Architecture C.Economou. The proposed action involves the construction of a fishing harbour in Strymonas River Estuary (an alternative scenario proposes the construction of the fishing harbour in the coastal area of N.Kerdylia); the construction of wooden warehouses for professional fishermen; and finally, facilities for bird-watching and recreation . Eight surveys were conducted with the aim of six different questionnaire forms. The target group referred to local people of N.Kerdylia Community, local professional and amateur fishermen, Local Authorities of the Municipality of Amphipolis, Technical Authority of Municipality of Serres and Authority of Environment and Planning of Central Macedonian Region. The last two Authorities are involved in the process of Environmental Impact Assessment. The present dissertation is comprised in six Chapters and four Appendices. Their content is briefly discussed in the following paragraphs. Chapter 1 deals with the concept of environmental management both as a multilateral process and as a science. It also refers to the different categories of environmental managers, whose relationships between them are characterised either by co-operation and common targets or by conflict. The relation between environmental management and other physical and social sciences is also investigated, with the aim to underline its special relation to the social sciences. Chapter 2 makes reference to the factors of uncertainty and predictability in environmental management. It is also mentioned how environmental managers seek to enhance predictability. Sustainable development plays a vital role in environmental management, consequently its different aspects are analyzed from an ecological and an economic point of view, as well as the possibility for its implementation in global and local scale. Examples of specific action measures that seek to promote sustainable development are mentioned from the international literature. However, it is underlined that new environmental friendlier technologies, processes or products can by no means be characterized as "sustainable". Chapter 3 explains the connection between environmental management and globalisation, free trade, global warming, new technologies and the internet, which are all some of the typical characteristics of the 21st century. Their relationship is assessed through the international literature, but also personal opinion is expressed too. The above-mentioned characteristics provoke positive and negative impacts to the environment and it is concluded that this depends on the way technology is used and on public attitude towards the environmental problems and the challenges of globalisation. Chapter 4 outlines the environmental management tools which are currently widely used by scientists, companies, Organizations and professionals. We seek for advantages and disadvantages of these tools, in relation to their success in environmental protection and the promotion of sustainable development. Their weaknesses, in combination with their use by Organizations for the satisfaction of their financial targets only, make them unsuccessful under the above-mentioned point of view. Chapter 5 deals with the proposed methodology which involves three steps: the collection of information for the study area; the proposal of a scenario development; and finally, the questionnaire survey research. Reliable information plays a crucial role in the development of a realistic proposed action plan and also in research design and implementation. The answers of the questionnaires are recorded in "EXCEL" sheets with the aim of codes and their results are assessed with the aim of graphs. The reliability of some crucial answers is tested with the aim of other answers which were in correlation with them. Filters are used in order to exclude all unreliable answers, especially in the estimation of the weights of the proposed projects, according to their environmental and socioeconomic positive and negative impacts. The relative importance of the projects in relation to their impacts is also assessed with the aim of indicators and graphs, which finally show the best solution to the proposed scenario, taking into consideration the opinion of all interested parties. Chapter 6 summarizes the findings of the dissertation and suggests ways forward for the implementation and use of the proposed methodology by investors, the Municipalities and the Authorities that deal with Environmental Impact Assessment with the ultimate aim to promote sustainable development.