Η έννοια της «ψυχικής νόσου» στην αρχαία ελληνική φιλοσοφική και επιστημονική σκέψη: Ιπποκράτης, Αριστοτέλης
Creators: name: Τρίγκη, Αλεξία Σταύρου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2022
Subjects: νόσος
ιατρική
φιλοσοφία
illness
medicine
philosophy

description: Η «ψυχική νόσος» ως έννοια αρχίζει να αναδύεται κατά την περίοδο της κλασικής αρχαιότητας. Ως όρος η «ψυχική νόσος» δεν απαντά ακόμη κατά τη χρονική αυτή περίοδο, ωστόσο ως κομβικής σημασίας κρίνεται η συμβολή του Ιπποκράτη και του Αριστοτέλη (5ος-4ος π.Χ. αιώνας) προς τη σταδιακή διαμόρφωση μιας «θεωρίας» γύρω από την έννοια της «ψυχικής νόσου» και κατ’ επέκταση προς την πορεία καθιέρωσης του υπό συζήτηση όρου και την εξέλιξη εν γένει της ιατρικής επιστήμης, ιδίως δε της νοσολογίας. Για τον λόγο αυτό μελετήθηκαν αρχικά τα κείμενα της Ιπποκρατικής Συλλογής, τα πρώτα δηλαδή θεωρούμενα ολοκληρωμένα κείμενα εκλογικευμένης ιατρικής, καθώς επίσης και ορισμένες πραγματείες του Αριστοτέλη, ο οποίος, υπό τη διττή ιδιότητά του ως φιλοσόφου-επιστήμονα, επιχείρησε να καταθέσει όσο το δυνατόν περισσότερα στοιχεία για την έννοια της «ψυχικής νόσου». Ο σκοπός της παρούσας εργασίας, λοιπόν, ήταν η διερευνητική αναζήτηση των απόψεων του Ιπποκράτη και του Αριστοτέλη, ως εκπροσώπων της αρχαίας ελληνικής επιστημονικής/ιατρικής και φιλοσοφικής σκέψης αντίστοιχα, αναφορικά με την έννοια της «ψυχικής νόσου». Ας μας επιτραπεί να σημειώσουμε ότι το εγχείρημά μας κατέστη ακόμη πιο χρήσιμο και προπάντων επίκαιρο, εάν αναλογιστούμε ότι οι ρίζες του κλάδου της σύγχρονης ψυχιατρικής, βασικό αντικείμενο της οποίας είναι η μελέτη των ψυχικών νόσων, μπορούν να εντοπιστούν ήδη και στα κείμενα του ιπποκρατικού και αριστοτελικού corpus. Για τον σκοπό της μελέτης μας εξετάσθηκαν και εκτέθηκαν με επάρκεια μεν, αλλά όχι κατά τρόπο εξαντλητικό, οι αναφορές των ιπποκρατικών ιατρών και του Αριστοτέλη στην ίδια την έννοια της ψυχής, καθώς και στη σχέση του σώματος με την ψυχή. Επίσης, παρουσιάσθηκαν οι καταγραφές των συγγραφέων αυτών για τις «ψυχικές νόσους» per se, αλλά και ορισμένα αντιπροσωπευτικά παραδείγματα ειδικών «ψυχικών νόσων», όπως η ἐπιληψία, η φρενῖτις, τα μελαγχολικὰ νοσήματα και η μανία. Η μέθοδος που αξιοποιήθηκε στηρίχθηκε κυρίως στις πολλαπλές αναγνώσεις των κειμένων αυτών, ενώ μέσα από την ανάλυση των χωρίων και σε συνδυασμό πάντα με τη συζήτηση γύρω από τη σχετική ελληνική και διεθνή βιβλιογραφία φθάσαμε στη συναγωγή συμπερασμάτων. Μεταξύ των πιο θεμελιωδών ευρημάτων μας συγκαταλέγεται και η διαπίστωση πως, κατά την κλασική περίοδο, όπου εκκινεί η μακρά διαδικασία διερεύνησης της «ψυχικής νόσου», οι «ψυχικές νόσοι» δεν διακρίνονται ακόμη -κατά τρόπο προφανή- από τις «σωματικές νόσους». Ο Ιπποκράτης, όμως, ως ιατρός που στρέφεται συχνά στη φιλοσοφία, και ο Αριστοτέλης, ως φιλόσοφος-επιστήμων, δίνουν το έναυσμα για τη μετέπειτα αυτονόμηση των «ψυχικών νόσων» από τις «σωματικές νόσους»
description: Mental disorder/mental illness" as a concept begins to emerge during the period of classical antiquity. As a term "mental illness" is not yet used during this period of time, however, the contribution of Hippocrates and of Aristotle (5th-4th BC) is regarded as significant, assuming that they gradually tried to shape a "theory" around the concept of "mental illness". Not only that but they also contributed to the later establishment of the term "mental illness" and in general to the development of medicine and to the progression of nosology. For this purpose, we initially studied the writings of the Hippocratic Collection, which are the first complete medical texts, as well as certain texts of Aristotle, who, both as a philosopher and as a scientist, attempted to expound as many ideas as possible regarding the concept of "mental illness". The aim of this study was, therefore, to explore the views of Hippocrates and the ideas of Aristotle, who represented the ancient Greek scientific/medical and philosophical thought respectively, as far as the concept of "mental illness" was concerned. Let us to note here that our project became even more useful and above all, topical, if we take into consideration that the roots of the modern psychiatry, one of the main remits of which is the study of "mental illness", they can also be found in the writings of the Hippocratic’s and Aristotle’s works. For the purpose of this study, we explored and then presented, sufficiently but not thoroughly, the Hippocratic physicians’ and Aristotle’s references to the concept of the soul itself (psykhē) and to the relationship between body and soul. Furthermore, we discussed about these authors’ opinions concerning the "mental illnesses" per se and we also mentioned some representative examples of special "mental illnesses", such as epilepsy (ἐπιληψία), phrenitis (φρενῖτις), melancholic temperament (μελαγχολικὰ νοσήματα) and manic temperament (μανία). The method we used was mainly based on multiple readings of these texts, while the analysis of the passages, in combination with the discussion on the relative Greek and international literature, led us to our conclusions. Among our most fundamental conclusions was also the ascertainment that, during the classical period, where the long investigation process of "mental illness" is initiated, "mental illnesses" are not yet clearly distinguished from "bodily disorders". However, Hippocrates from the one hand, as a physician who often turns to philosophy, and Aristotle, from the other hand, as a philosopher-scientist, they both laid the foundations to the subsequent autonomy of "mental illnesses" from "bodily disorders"