Σοσιαλιστικός Ρεαλισμός: Ο πολιτικός και λειτουργικός ρόλος της κανονιστικότητας στην Τέχνη/ Μια σύνδεση με την ωφελιμότητα της Μαρξιστικής Αισθητικής
Creators: name: Παρχαρίδου, Ελένη Δημητρίου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2019
Subjects: Σοσιαλιστικός Ρεαλισμός
Μαρξιστική Αισθητική
Κανονιστική τέχνη
Socialist Realism
Marxist Aesthetics
Normative content in the arts

description: Θεμελιώδης αρχή του Σοσιαλιστικού Ρεαλισμού αποτελούσε η προπαγανδιστική τέχνη. Το πολιτικό κι αισθητικό αποτέλεσμα της τέχνης του, εναρμονίστηκε πλήρως με τις προθέσεις του ολοκληρωτικού καθεστώτος πριν αλλά κυρίως κατά τη διάρκεια της διακυβέρνησης τον Στάλιν, ελαχιστοποιώντας τα περιθώρια απόκλισης σε αυτό, αναφορικά με οτιδήποτε συνδεόταν με την ελεύθερη σκέψη. Η δογματικότητα της τέχνης του Σοσιαλιστικού Ρεαλισμού επιχειρήθηκε να αιτιολογηθεί μέσα από την ανάγκη για πολιτική και κοινωνική μεταρρύθμιση, σε μια κρίσιμη για τη ρωσική κοινωνία εποχή. Ο πολιτικός και λειτουργικός ρόλος του δόγματος αναδεικνύεται μέσω της ανάγκης αυτής. Στο συγκειμενικό πλαίσιο της λογοτεχνίας του Σοσιαλιστικού Ρεαλισμού, παρουσιάστηκε διεξοδικά το μοντέλο του Νέου Ανθρώπου της σοβιετικής σοσιαλιστικής πραγματικότητας, ωθώντας το ρωσικό λαό σε μια έμμεση (ή και άμεση) κοινωνική «συγκατάθεση», για τις «αναγεννητικές» αλλαγές στην πνευματικότητα της κομματικής πλέον τέχνης. Παράλληλα, η ιδεολογική αυτοαναίρεση των Ρώσων μαρξιστών, επηρέασε το ρεύμα του Σοσιαλιστικού Ρεαλισμού στο μεταίχμιο της πολιτικής και καλλιτεχνικής μετάβασης. Ωστόσο η παγίωση της κανονιστικότητας του ρεύματος καθώς και η λειτουργική του σταθερότητα επιτεύχθηκαν με την έλευση του σταλινισμού. Η αρνητικά διακείμενη κοινή γνώμη για τον Σοσιαλιστικό Ρεαλισμό που αποτυπώνεται μέχρι και σήμερα γύρω από την «ένοχη» κατά πολλούς σταλινική μεθοδολογία περί προπαγάνδας μέσω των μύθων, εγείρει βασικά ερωτήματα σχετικά με την πνευματική – και όχι την αισθητική – πλευρά της Τέχνης γενικότερα. Η λύση του προβλήματος μπορεί να επιδιωχθεί μέσω μιας καθαρής μαρξιστικής προσέγγισης των Ρώσων ορθόδοξων μαρξιστών Γκόργκι και Πλεχάνωφ, που υποστήριξαν κι ανέλυσαν διεξοδικά την ωφελιμότητα ενός αυστηρού μοντέλου τέχνης, με σκοπό το κοινό καλό, που ορίζεται από αντικειμενικά ηθικά κριτήρια και όχι μια ιδεολογική ασάφεια πολιτικών επιδιώξεων. Το πρώιμο καλλιτεχνικό περιβάλλον, η κοινωνιολογική προσέγγιση του δόγματος, ο τρόπος παγίωσης του απολυταρχικού χαρακτήρα της τέχνης του Σοσιαλιστικού Ρεαλισμού, τα προβλήματα της ιδεολογικής αποσαφήνισης κι οπτιμισμού, τα προβλήματα ρεαλισμού, συνθέτουν την εικόνα γύρω από το δόγμα που επιχειρείται να διαλευκανθεί μέσω της μαρξιστικής αισθητικής, την ωφελιμότητα της οποίας προέβαλε κυρίως ο Πλεχάνωφ. Η ουσία της Τέχνης βρίσκεται στη φύση της, μια φύση που μετέρχεται της φυλετικής διαφοροποίησης. Η Τέχνη δημιουργείται από τον Άνθρωπο, αποσκοπεί στην καλλιέργεια της πνεύματος, με την έννοια αυτή η απουσία της πνευματικής της χρησιμότητας δεν θα μπορούσε να προσδώσει κάποια ουσιαστική ωφέλεια στην ύπαρξη της εν γένει. Το μέτρο όμως στο οποίο η Τέχνη μπορεί να αποτελεί αντικείμενο πολιτικής ωφέλειας με κύριο συνεπαγόμενο σκοπό την κοινωνική ωφέλεια, είναι παρόλα αυτά απαραίτητο να οριστεί. Το πολιτικό πλαίσιο που στοιχειοθέτησε τα καλλιτεχνικά αποτελέσματα του Σοσιαλιστικού Ρεαλισμού, κρίθηκε τελικά από την ιστορία ως ένα ακατάλληλο για τον κλάδο της Τέχνης περιβάλλον. Μια κριτική γύρω από αυτό με σύγχρονα κριτήρια θα μπορούσε να θεωρηθεί παρόλα αυτά ασύνδετη. Σε αντίθετη περίπτωση, η ευμενής αντιμετώπιση μιας τέτοιας λογοκριμένης τέχνης δεν θα μπορούσε να αποτελεί απαραίτητα μια άκριτη παραδοχή της αναγκαιότητας της σε κάθε συνθήκη, αλλά την αποδοχή της ύπαρξης της βάσει νομοτέλειας.
description: The fundamental principle of Socialist Realism was propaganda art. The political and aesthetic effect of its art was fully in line with the intentions of the totalitarian regime from before but mainly during Stalin's rule, minimizing the divergence in it with regard to anything related to free thought. The dogmatism of the art of Socialist Realism was attempted to justify itself through the need of political and social reform, at a critical time for Russian society. The political and functional role of the dogma is highlighted by this need. In the context of Socialist Realism literature, the New Man's model of Soviet socialist reality was presented in detail, pushing the Russian people to an indirect (or even immediate) social 'consent' to its 'regenerative' social change. At the same time, the ideological self-denial of Russian Marxists influenced the course of Socialist Realism on the verge of political and artistic transition. However, the consolidation of the regularity of the art movement and its operational stability were only achieved with the advent of Stalinism. The disparate public opinion about Socialist Realism, which has been hitherto depicted as "guilty" by many Stalinist propaganda methodologies through myths, raises fundamental questions about the spiritual - and not the aesthetic - aspect of Art in general. The solution of the problem can be pursued through a clear Marxist approach of the Russian Orthodox Marxists Gorgi and Plehanov, who argued and analyzed in detail the usefulness of a strict art model for the purpose of collective good formed by objectively and ethically defined criteria and not by subjective pursuits. The early artistic environment, the sociological approach to doctrine, the way of consolidating the authoritarian nature of the art of Socialist Realism, the problems of ideological clarification and optimism, the problems of realism, compose the image of the doctrine attempted to be unveiled through Marxist aesthetics, the benefit of which Plekhanov emphasized. The essence of Art is in its nature, a nature that transcends racial differentiation. Art is created by Man, it aims at cultivating the spirit, in that sense the absence of its spiritual utility could not add any substantial benefit to its existence at all. However, the extent to which Art can be the object of political gain with a primary purpose of social benefit is nevertheless necessary to define. The political context that shaped the artistic effects of Socialist Realism was ultimately judged by history to be inappropriate for the art industry. A critique of this by modern criteria could nevertheless be considered irrelevant. Otherwise, a favorable treatment of such a censored art would not necessarily be an outright acknowledgment of its necessity in any treaty, but an acceptance of its existence by law.
description: Σε συνεργασία με: Φιλοσοφίας, Παιδαγωγικής και Ψυχολογίας (Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών)και Φιλοσοφικών και Κοινωνικών Σπουδών (Πανεπιστήμιο Κρήτης)