Η γιορτή των Ανθεστηρίων και η σημασία της στην αρχαία Ελληνική θρησκεία των κλασσικών χρόνων:
Creators: name: Κοκονεζάκη, Στεφανία Εμμανουήλ
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2012
Subjects: Αρχαίες ελληνικές γιορτές
Διονυσιακές γιορτές
Ανθεστήρια
Ancient greek festivals
Dionysian festivals
Anthesteria

description: Η παλαιότερη γιορτή του Διονύσου στην Αθήνα ήταν τα Ανθεστήρια, τα οποία διεξάγονταν στις 11, 12 και 13 του μήνα Ανθεστηριώνα (περίπου στα τέλη του Φεβρουαρίου). Και οι τρεις μέρες έχουν ονόματα που σχετίζονται με διαφορετικά είδη δοχείων: βάζα αποθήκευσης (πιθάρια), κύπελλα για πόση κρασιού (χόες) και τσουκάλια μαγειρέματος (χύτροι). Την πρώτη μέρα, Πιθοίγια, οι πολίτες συγκεντρώνονταν κοντά στο ιερό του Διονύσου (εν Λίμναις), άνοιγαν τα πιθάρια που περιείχαν το κρασί της τελευταίας φθινοπωρινής συγκομιδής σταφυλιών και το έπιναν προσφέροντας σπονδές από αυτό στο Διόνυσο. Τη δεύτερη μέρα, Χόες, η πόση του καινούριου κρασιού μετατρέπεται σε διαγωνισμό οινοποσίας κατά τον οποίο συμμετείχαν και οι δούλοι. Γιορτάζεται επίσης, η άφιξη του θεού Διονύσου από την θάλασσα στην πόλη πάνω σε πλοίο με μορφή άρματος. Αυτήν τη μέρα διαδραματιζόταν ο «ιερός γάμος» μεταξύ του Διονύσου και της γυναίκας του Άρχοντα – Βασιλέα, Βασιλίννας («βασίλισσα»), με τη βοήθεια 14 Αθηναίων γυναικών, που ονομάζονταν Γεραραί, και ήταν αυστηρά μυστικός. Επρόκειτο αναμφίβολα περί δρώμενου γονιμότητας, το οποίο συμβόλιζε τη συνένωση του θεού της ευκαρπίας με την κοινότητα που αντιπροσωπεύεται από τη γυναίκα του θρησκευτικού αρχηγού. Αλλά αυτή η μέρα της ευθυμίας είναι και μέρα μόλυνσης. Το απόγευμα των Χόων οι πόρτες των σπιτιών βάφονταν με πίσσα και φύλλα ράμνου μασιούνταν για να παραμείνουν μακριά τα πνεύματα. Όλα τα ιερά είναι κλειστά στις 12 του Ανθεστηριώνα. Σε αυτήν την ατμόσφαιρα ακόμα και ο διαγωνισμός οινοποσίας έχει μια ανησυχητική όψη εξαιτίας ενός τυπικού που βασίζεται, σύμφωνα με την παράδοση, στο γεγονός που παρατηρήθηκε όταν ο Ορέστης φιλοξενήθηκε στην Αθήνα πριν εξαγνιστεί από τη δολοφονία που διέπραξε. Για ν’αποφευχθεί το μίασμα, ο κάθε πότης είχε ένα ξεχωριστό δοχείο και όλοι έπιναν σιωπηλά. Την τρίτη ημέρα, Χύτροι, διάφορα είδη δημητριακών βράζονταν μαζί σ’ένα τσουκάλι για το Χθόνιο Ερμή (που ονομαζόταν επίσης Ψυχοπομπός), για τους νεκρούς και πιο συγκεκριμένα γι΄ αυτούς που χάθηκαν στον κατακλυσμό του Δευκαλίωνα. Αυτήν τη μέρα, δυο άλλες τελετές λάμβαναν χώρα: τα Υδροφόρια και η Αιώρα («αιώρηση»). Ήταν μια ημέρα σκοτεινή, κατά την οποία τα πνεύματα είχαν έρθει στη γη και αποτρεπτικά μέτρα λαμβάνονταν ως προφύλαξη από αυτά. Στο τέλος της μέρας μια παρακλητική διαταγή προφερόταν: «φύγετε πνεύματα τα Ανθεστήρια τελείωσαν». Τα Ανθεστήρια ήταν μια γιορτή των αντιθέσεων και αντιφάσεων. Είναι μια γιορτή κατά την οποία κάποιες κοινωνικές, ακόμα και κοσμικές, δομές ανατρέπονται. Μια συμπληρωματική προσέγγιση στη συνθετότητα της γιορτής μπορεί να γίνει μέσω του θεού της. Η ουσία της ύπαρξης του Διονύσου επαφίεται στη δύναμή του να περιπλέκει την πραγματικότητα, να διαλύει τις πολιτισμικές δομές του κόσμου καταργώντας τις αντιθέσεις που τον προσδιορίζουν. Είναι δάσκαλος της πλάνης που δημιουργεί μέθη και τρέλα. Καμία άλλη τελετή, εκτός από αυτήν της αντιστροφής της τάξης, δε θα ήταν κατάλληλη γι΄ αυτόν τον θεό. Και είναι ακριβώς στα Ανθεστήρια όπου οι αντιφάσεις που ενυπάρχουν στη σχέση του με την πόλη, βρίσκουν την πιο πλούσια έκφρασή τους.
description: The oldest of the festivals of Dionysus at Athens was the Anthesteria, extending over the 11th, 12th and 13th of the month Anthesterion (about the end of February). All three days have names associated with different kinds of pots: storage jars (pithoi), beakers for drinking wine (choes) and cooking pots (chytroi). On the first day, Pithoigia, people gathered near the sanctuary of Dionysus in the Marshes, opened the jars containing the wine of last autumn’s grapes and drank it after pouring libations of it to Dionysus. On the second day, the drinking of the new wine turns into a contest in which slaves also participated. The arrival of the god Dionysos from the sea into the city upon a ship-chariot was heartily celebrated as well. During this day the “sacred wedding” between Dionysos and the wife of the archon basileus, the so-called basilinna (“queen”) was taking place, with the assistance of fourteen Athenian women, Gerarai, and it was strictly secret. It was undoubtedly a fertility ritual, which symbolized the union of the god of fruitfulness with the community represented by the wife of its religious head. But this day of homely merriment is nonetheless a day of defilement. In the evening of Choes the doors of the houses are freshly painted with pitch, and buckthorn leaves are chewed to keep away the ghosts. All sanctuaries are closed on the 12th of Anthesterion. In this atmosphere even the drinking contest has an unsettling aspect due to a ritual based upon what, according to tradition, had been observed when Orestes was entertained at Athens before he had been purified of murder; to avoid “contamination” each drinker had a separate vessel, and all drank in silence. On the third day, chytroi, several kinds of grain were boiled together in a pot for Hermes Chthonios (also called Psychopompos), for the sake of the dead and particularly for those who perished in Deukalion’s flood. On this day, two other rites were taking place: Hydroforia and Aiora (“swinging”). It was a day of gloom on which ghosts were abroad and cathartic measures were taken as a precaution against them. At the end of the day a requesting cry was uttered: “Off with you ghosts, the Anthesteria are finished”. The Anthesteria was a festival of oppositions and of paradox. It is a festival at which some social norms are overturned and even some cosmic norms. A complementary approach to the festival’s complexity might be through its god. Dionysus’ essence lies in the power to complicate reality, to dissolve the culturally constructed world by breaking down the oppositions that define it. A master of illusions, he produces drunkenness and madness. No ritual form other than a ritual of reversal would be appropriate to such a god. And it is precisely at the Anthesteria that the paradox inherent in his relation to the city finds its richest expression.