Η περί Αγίας Τριάδος διδασκαλία του Γρηγορίου Κυπρίου:
Creators: name: Χριστοδούλου, Χριστόδουλος Χριστοφή
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2014
Subjects: Γρηγόριος (Γεώργιος) Κύπριος
Τριαδολογία
Πνευματολογία
Gregory (George) of Cyprus
Filioque
Trinitarian doctrine

description: Η παρούσα διπλωματική εργασία σκοπό έχει τη μελέτη της τριαδολογικής διδασκαλίας του οικουμενικού πατριάρχη Γρηγορίου Κυπρίου (1285-1289), όπως αυτή εκτίθεται στα θεολογικά συγγράμματά του κατά την αντιπαράθεσή του με τους λατινόφρονες της Κωνσταντινουπόλεως και κυρίως με τον Ιωάννη Βέκκο, όσον αφορά στο ζήτημα της εκπορεύσεως του Αγίου Πνεύματος, κατά την κρίσιμη εποχή που ακολούθησε τη σύνοδο της Λυών (1274). Καταρχάς κάνουμε αναφορά στις προϋποθέσεις της θεολογίας του συγγραφέα, οι οποίες είναι: η ορθή ερμηνεία των βιβλικών και πατερικών κειμένων, η αποφατική προσέγγιση του μυστηρίου της Αγίας Τριάδας, η διάκριση μεταξύ θεολογίας και οικονομίας και η διάκριση μεταξύ ουσίας και ενέργειας του Θεού. Στη συνέχεια παρουσιάζουμε αναλυτικά τις θεμελιώδεις αρχές της Τριαδολογίας του Γρηγορίου Κυπρίου, οι οποίες βέβαια ταυτίζονται με τις αρχές της ορθόδοξης Τριαδολογίας. Πρόκειται για τη μοναρχία του Πατρός (ως της μόνης αρχής και αιτίας και πηγής στη θεότητα), την ενότητα της θείας ουσίας, την ετερότητα, διάκριση των θείων υποστάσεων και το ακοινώνητο των υποστατικών ιδιωμάτων. Με βάση τις παραπάνω θεολογικές προϋποθέσεις και αρχές καθίσταται δυνατή η προσέγγιση της περί εκπορεύσεως του Αγίου Πνεύματος διδασκαλίας του, την οποία εξετάζουμε στο τελευταίο κεφάλαιο. Το πρώτο θέμα που αναλύουμε είναι η διάκριση μεταξύ της «εκ Πατρός εκπορεύσεως» του Αγίου Πνεύματος και της «εκ Πατρός δι’ Υιού πέμψεως» του Αγίου Πνεύματος στην κτίση και στην ιστορία. Στη συνέχεια παρουσιάζουμε την ερμηνεία του Γρηγορίου στα πατερικά χωρία που κάνουν λόγο για την «εκ Πατρός δι’ Υιού εκπόρευσιν» του Αγίου Πνεύματος. Ο Γρηγόριος ερμηνεύει την «εκ Πατρός δι’ Υιού εκπόρευσιν» ως την «εκ Πατρός δι’ Υιού αΐδιον έκλαμψιν ή φανέρωσιν» του Αγίου Πνεύματος. Η ερμηνεία του αυτή αποτελεί και την προσωπική του πρόταση για τη λύση του προβλήματος του Filioque. Είναι φανερό ότι με τη διατύπωσή του αυτή επιθυμεί να δηλώσει ότι η φανέρωση του Αγίου Πνεύματος δεν είναι μια κτιστή πραγματικότητα, αλλά αναφέρεται στην αΐδια ύπαρξη της Αγίας Τριάδας και τις αΐδιες ενδοτριαδικές σχέσεις. Επιπλέον διευκρινίζεται ότι η φράση «δι’ Υιού εκπορεύεσθαι» που απαντά σε πατερικά χωρία, σε καμία περίπτωση δεν μπορεί να ταυτιστεί με το Filioque, αλλά απλώς φανερώνει την αΐδια σχέση των θείων προσώπων βάσει της ομοουσιότητας και της από κοινού έκφανσης των τριαδοκεντρικών ενεργειών, που και αυτά πηγάζουν από τη μοναρχία του Πατρός. Τόσο η υγιής αφομοίωση και προβολή της πατερικής παράδοσης από μέρους του Κυπρίου, όσο και η αποδοχή της διδασκαλίας του από τους μεταγενέστερους θεολόγους και πατέρες φανερώνει τη σημαντική συμβολή που είχε στην πρόοδο των θεολογικών συζητήσεων για την εκπόρευση του Αγίου Πνεύματος. Έχουμε την άποψη ότι ιδιαίτερα εποικοδομητική θα ήταν η αξιοποίηση της διδασκαλίας του Γρηγορίου Κυπρίου και στους σύγχρονους θεολογικούς διαλόγους.
description: Τhe aim of the present MA dissertation is the study of the Trinitarian teaching of the ecumenical patriarch Gregory of Cyprus (1285-1289), as it is exposed in his theological writings during his confrontation with the “Latinophrones” (“Latin-minded”) of Constantinople, especially John Bekkos, regarding the issue of the procession of the Holy Spirit, during the crucial historical period following the council of Lyons (1274). First we make reference to the Gregory of Cyprus’ theological preconditions, which are: a) the proper interpretation of biblical and patristic texts, b) the apophatic approach on the mystery of the Trinity, c) the distinction between theology and economy and d) the distinction between the essence and the energy of God. Then we present in detail the fundamental principles of Gregory Cyprus’ Trinitarian teaching, which are identical to the principles of orthodox Trinitarian doctrine. These are: a) the monarchy of the Father (Father is the only principle, cause and source in the divinity), b) the unity of the divine essence, c) the distinction among the divine hypostases and d) the incommunicable of their hypostatic idioms. Based on these theological preconditions and principles the teaching of the procession of the Holy Spirit becomes approachable; this is examined in the last chapter. The first issue we analyze is the distinction between the “procession of the Holy Spirit from the Father” and the “sending of the Holy Spirit in the creation and history from the Father through the Son”. Then we present Gregory’s interpretation on the patristic passages which speak about the “procession of the Holy Spirit from the Father through the Son”. The phrase the “proceeding through the Son” is comprehended as the “eternal shining forth or manifestation” of the Holy Spirit. This interpretation is Gregory of Cyprus’ personal suggestion for resolution of the problem the Filioque. It becomes therefore clear, that through this statement he aspires to express that the manifestation of the Holy Spirit does not form a concrete reality, but it rather refers to the eternal life of the Holy Trinity. Moreover, he clarifies that the phrase “proceeding from the Son” extant in patristic texts, cannot be identified with the Filioque, but rather that it establishes the eternal relation of the divine persons caused by the consubstantiality and the manifestation of the Trinitarian energies, resulting from the monarchy of the Father. Gregory of Cyprus’ acceptance and presentation of the patristic tradition, as well as the reception of his teachings from later theologians and church fathers demonstrates his contribution to the theological discussions on the matter of the Procession of the Holy Spirit. We consider that its utilisation in theological discussions currently taking place would prove to be fruitful.