Εγκαίνια νεότερων ναών της Θεσσαλονίκης (1912-2011):
Creators: name: Τερμεντζόγλου, Γεώργιος Κ.
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2013
Subjects: Εγκαίνια
Ναοί
Θεσσαλονίκη
Establish
Temples
Thessaloniki

description: Η μεταπτυχιακή αυτή εργασία ξεκίνησε έπειτα από εισήγηση της Ιεράς Μητρόπολης Θεσσαλονίκης, προκειμένου, με αφορμή τη συμπλήρωση των 100 χρόνων από την απελευθέρωση της πόλης, να καταγραφούν όλοι οι νεώτεροι ναοί που εγκαινιάστηκαν στην πόλη το συγκεκριμένο χρονικό διάστημα. Έτσι, στην παρούσα εργασία καταγράφονται 33 νέοι ναοί που οικοδομήθηκαν κυρίως περιμετρικά του ιστορικού κέντρου, λόγω της αύξησης του πληθυσμού και της εγκατάστασης νέων πληθυσμών στα νέα προάστια που δημιουργήθηκαν. Όπως είναι φυσικό, στη νέα πραγματικότητα της πόλης, σημαντικό ρόλο διαδραμάτισαν οι Έλληνες πρόσφυγες από τις αλησμόνητες πατρίδες της Μικράς Ασίας, του Πόντου και της Ανατολικής Θράκης, που εγκαταστάθηκαν στην πόλη έπειτα από τη Μικρασιατική Καταστροφή του 1922 και την ανταλλαγή των πληθυσμών του 1923. Οι νέοι κάτοικοι, υπήρξαν άνθρωποι θεοσεβείς, φέρνοντας από τις πατρογονικές τους εστίες όλες τις αρχές και τις αξίες του Γένους, θεώρησαν ως πρώτη υποχρέωσή τους να οικοδομήσουν τους ναούς τους, αφιερωμένους στους προστάτες αγίους τους από τις αλησμόνητες πατρίδες. Οι νέοι ναοί αρχικά ήταν φτωχικοί και εξυπηρετούσαν τις ανάγκες του πληθυσμού σε ξύλινα παραπήγματα ή στις στρατιωτικές εγκαταστάσεις που άφησαν πίσω τους τα συμμαχικά στρατεύματα από την περίοδο της ταραγμένης δεκαετίας του 1910. Στη συνέχεια, λόγω των αυξανόμενων αναγκών, οι νέοι ναοί ανακαινίστηκαν και οικοδομήθηκαν από την αρχή με τη συγκινητική βοήθεια των ίδιων των κατοίκων και των ευεργετών της εκάστοτε περιοχής. Βεβαίως, εγκαινιασμοί νέων ναών παρατηρήθηκαν και στο ιστορικό κέντρο της συμπρωτεύουσας του Ελληνισμού, προκειμένου οι εκεί ναοί να κτιστούν από την αρχή, καθώς οι συγκεκριμένοι ναοί μόλις εξήρχοντο από τη βαρβαρότητα της Οθωμανοκρατίας. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι οι ναοί της Παναγίας Δεξιάς και των αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης στην περιοχή του Ιπποδρομίου. Η Θεσσαλονίκη, όμως, θα θεωρούνταν ακέφαλη αν δεν είχε επιτευχθεί η ανοικοδόμηση του Μητροπολιτικού της ναού, του Αγίου Γρηγορίου Παλαμά, ο οποίος είχε καταστραφεί από τη φονική πυρκαγιά του 1890. Η γρήγορη κινητοποίηση της Ελληνικής κοινότητας σε συνδυασμό με τις προσπάθειες του τότε πρωθυπουργού Χ. Τρικούπη, του προξένου Α. Δοκού και του ευεργέτη Α. Συγγρού, έθεσαν τις βάσεις προκειμένου ο νέος ναός να είναι ο πρώτος ναός που εγκαινιάστηκε μετά την απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης, συγκεκριμένα το 1914, και να αποτελέσει ένα φάρο ελπίδας για την δοκιμαζόμενη τότε Ελληνική κοινότητα, καθώς προσέδωσε κύρος στην πόλη και ανύψωσε το ηθικό των Ελλήνων προκειμένου να αντιμετωπίσουν τη Βουλγαρική προπαγάνδα κατά τη διάρκεια του Μακεδονικού αγώνος. Γενικότερα η εργασία αποτελεί ένα ευχάριστο ταξίδι στο χώρο και στο χρόνο της πόλης, καθώς μέσα από τις σελίδες της αναβιώνουν στιγμές από τη διαδικασία που έδωσε στη Θεσσαλονίκη τη σύγχρονη εικόνα της, όσον αφορά τα εκκλησιαστικά της μνημεία.
description: The present dissertation was prompted following a proposal of the Holy Metropolis of Thessaloniki that – upon the completion of 100 years of the city’s liberation – all recent temples launched during this particular point in time are recorded. Thus the present work records 33 new temples that were erected mainly on the outskirts of the historic centre mainly due to the increase in population and the settlement of new populations in the suburbs that were created. As it was to be expected, the Greek refugees from the unforgettable lands of Minor Asia, of Pontos and Eastern Thrace who settled themselves in the city following the destruction of Minor Asia in 1922 were instrumental in shaping a new reality for the city. Pious people and having brought from their homelands all the principles and values of the nation, the new inhabitants considered that their top priority was to erect their own temples and dedicate them to the patron saints of their unforgettable lands. The new temples were initially humble creations and served the population’s needs in wooden shacks or military installations left behind by the allied forces from the troubled times of the 1910s. Subsequently, owing to increasing demands, the new temples were renovated and rebuilt anew through the stirring assistance of the inhabitants themselves and the benefactors of each region. Needless to say, new temples were launched in the historic centre of the country’s second largest city too with a view to reconstructing these temples as the latter had just emerged from the barbarity of the occupation by the Ottoman Empire. Typical examples include the temples of Holy Mother the Right and of the saints Constantine and Helen in the region of the Horse Racing course. Thessaloniki would have been considered headless though if it had not been for the reconstruction of its Metropolitan temple of Saint Grigorios Palamas which had been destroyed at the hands of the murderous fire of 1980. The speedy mobilization of the Greek community coupled with the efforts of the then Prime Minister Ch. Trikoupis, Consul A. Dokou and benefactor A. Syngrou laid the foundations for this temple to be the first to be launched after the liberation of Thessaloniki, namely in 1914, and to constitute a beacon of hope for the then Greek community in turmoil as it granted prestige to the city and boosted the Greek morale confronted with Bulgarian propaganda during the Macedonian War. In general, the present dissertation is a pleasant journey through the land and time of the city as, through its pages, the procedure of shaping the modern picture of Thessaloniki as far as its church monuments are concerned is revived.