Το σημείο, το συμβολικό, το υποκείμενο: ο Λακάν αναγνώστης του Σωσύρ και του Ντεκάρτ
Creators: name: Μποκολής, Παναγιώτης Ηλία
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2021
Subjects: Υποκείμενο
Λακάν
Ντεκάρτ
Subject
Lacan
Descartes

description: Στην καρτεσιανή αποδεικτική αναδεικνύεται το νεοαναδυόμενο νεωτερικό υποκείμενο, καθαρή σκέψη στην εαυτότητα της, πάνω στην οποία θεμελιώνεται η οντολογική του πραγματικότητα αποσχισμένη από τις μεσαιωνικές του καταβολές. Μια τέτοια καθαρή γνωσιακή εμπειρία καθιστά όλες τις πιθανές γνώσεις αμφίβολες εφόσον δεν ικανοποιούν την πρωταρχικό όρο της απόλυτης βεβαιότητας. Συνθήκη που, επικαλούμενοι τον Jaspers, οδηγεί στα όρια [Grenzen] του εμπειρικού κόσμου, στα όρια της γνώσης και όλων των αντικειμένων της, οδηγεί στη γνώση της περατότητας του υποκειμένου αλλά και του λόγου - καθαρή νόηση μετέωρη μεταξύ του ήδη βιωμένου και μιας νέας πραγματικότητας. Μια διαδικασία που θα την χαρακτηρίζαμε ομόλογη της ψυχαναλυτικής, η εμπειρία της οποίας αναδεικνύει κύρια σημαίνοντα βεβαιότητας ή αυτογνωσίας. Η πτώση στην άβυσσο της απουσίας νοημάτων θα οδηγήσει σε μια αναγκαία αγκίστρωση γύρω από βεβαιωτικές συμπλοκές προκειμένου το ενδεχόμενο ενός πραγματικού [Real] κινδύνου να γίνει υποφερτό, κίνηση που ενδέχεται να δικαιολογεί την προσφυγή του Descartes στη θεία φιλαλήθεια ως εγγυητή και άγκιστρό του στην εξωτερική πραγματικότητα. Η πτώση του υποκειμένου στην πτύχωση μιας ανοίκειας ρηγμάτωσης, στη φρίκη μιας συνάντησης με το φροϋδικό das Ding, οδηγεί σε ένα χώρο στον οποίο δεν απομένει παρά η δυνατότητα ανάδυσης μιας συνείδησης αποκεκαθαρμένης από την πλάνη της. Κατά συνέπεια η μεθοδική γνώση του φιλοσόφου δεν εισηγείται παρά την απόπειρα απεικόνισης της άπειρης φύσης του πράγματος, υποβαλλόμενης στην περιοριστική χωροταξία της σημασιακής της περατότητας με σκοπό να ελαττώσει το περίπλοκο αλλά κα να διατηρήσει την ενότητά της με βάση τον εαυτό της - αυτή και η βεβαιότητά της. Κατά τον τρόπο αυτό η αλήθεια στον Descartes δεν είναι το πράγμα καθ’ εαυτόν, αλλά στην ουσία μία παράσταση στην οποία απεικονίζεται το πράγμα. Μια αναπαράσταση του πράγματος αλλά και το ίδιο το αναπαριστώμενο πράγμα. Το ενέργημα της νόησης με την τριπλή της ιδιότητα, ως αμφιβολία, ως αναγκαία συμπλοκή αλλά και ως φαντασία, δημιουργεί μήτρες πραγματικότητας παγιώνοντας την συνείδηση και εμποδίζοντάς την να παραιτηθεί από την επαναληπτική απόπειρα προσδιορισμού του Κόσμου. Είναι ακριβώς η γενεσιουργός στιγμή που η συνείδηση της περατότητας επιτείνει την ανάγκη σχηματισμού σημασιακών παραστάσεων του πράγματος εισάγοντας όρια στην γνωστική του αποπεράτωση. Αυτή η διαλεκτική της αναπαράστασης, ως η συνάντηση της δημιουργικής συνείδησης του υποκειμένου με την ταυτόσημη πραγματικότητα, θα οδηγήσει τον Descartes σε μία οντολογική υποστασιοποίηση των αναπαραστασιακών δυνατοτήτων της γνώσης. Αυτό θα έχει σαν αποτέλεσμα την εκμηδένιση της απόστασης μεταξύ του πράγματος και της αναπαράστασης, όχι επειδή μεταξύ των δύο υπάρχει μια υποτιθέμενη ομοιότητα (ομοιότητα και ταυτοσημία που δεν υπάρχει άλλωστε ούτε μεταξύ σημαίνοντος και σημαινομένου όπως κατέδειξε ο Lacan) αλλά κυρίως γιατί αυτή η οντολογική υποστασιοποίηση της γνώσης καθίσταται η γέφυρα σύνδεσης με την ταυτόσημη πραγματικότητα.
description: In Cartesian evidence, the newly emerging, modern subject, is a pure thought in its self, on which its ontological reality is founded, detached from its medieval origins. Such pure cognitive experience renders all possible knowledge doubtful since it does not satisfy the primary condition of absolute certainty. A condition that, invoking Jaspers, leads to the limits of the empirical world, to the limits of knowledge and all its objects, leads to the knowledge of the limitness of the subject and of reason - pure cognition suspended between the already experienced and a new reality. A process that we would characterize as analogous to psychoanalysis, the experience of which brings out the main signifiers of certainty or self-knowledge. The fall into the abyss of the absence of meanings will lead to a necessary hooking around assertive complexes in order to make the possibility of a real danger bearable, a move that may justify Descartes' recourse to divine filiality as his guarantor and anchor to external reality. The subject's fall into the folds of an open crack, into the horror of an encounter with the Freudian das Ding, leads to a space in which there remains only the possibility of the emergence of a consciousness devoid of its delusion. Consequently, the methodical knowledge of the philosopher suggests nothing but the attempt to depict the infinite nature of the thing, subjected to the restrictive spatiality of its semantic visibility in order to reduce the complexity but also to maintain its unity on the basis of itself - this is its certainty. In this way, truth in Descartes is not the thing as such, but in essence a representation in which the thing is depicted. A representation of the thing but also the represented thing in itself. The action of cognition in its triple capacity, as doubt, as necessary complicity and as imagination, creates matrices of reality, consolidating consciousness and preventing it from giving up the iterative attempt to define the World. It is precisely the generative moment when the consciousness of transitoriness accentuates the need to form semantic representations of the thing by introducing limits to its cognitive completion. This dialectic of representation, as the encounter of the subject's creative consciousness with the identical reality, will lead Descartes to an ontological substitution of the representational possibilities of knowledge. This will result in the annihilation of the distance between the thing and the representation, not because there is a supposed similarity between the two (similarity and identity that does not exist between signifier and signified either, as Lacan demonstrated) but mainly because this ontological substitution of knowledge becomes the bridge of connection with the identical reality.