Οι θρησκευτικές πεποιθήσεις του Αδαμαντίου Κοραή και η επίδρασή τους στη σχολική θρησκευτική αγωγή κατά το 19ο αιώνα
Creators: name: Μπαλούμη, Στυλιανή-Χιονία Βασιλείου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2010
Subjects: Θρησκευτικές πεποιθήσεις
Σχολική θρησκευτική αγωγή
Μετακένωση
Religious beliefs
School religious education
Metakenosis

description: Ο 18ος αι. σημαδεύτηκε από το φιλοσοφικό και κοινωνικό κίνημα του Διαφωτισμού και τη Γαλλική Επανάσταση, η οποία αποτέλεσε την έμπρακτη εφαρμογή του. Ο Διαφωτισμός καθόρισε την περαιτέρω πορεία του δυτικού Χριστιανισμού. Ο Αδαμάντιος Κοραής έγινε αποδέκτης των ζυμώσεων αυτών, καθότι έζησε τη Γαλλική Επανάσταση ως αυτόπτης μάρτυρας.Δέχθηκε βέβαια και τις πατρογονικές του καταβολές, των οποίων βάση ήταν η ορθόδοξη πίστη αλλά νωρίς στράφηκε προς τη φιλοσοφία του Διαφωτισμού. Οι δύο αυτοί παράγοντες στάθηκαν καθοριστικοί για τη διαμόρφωση των θρησκευτικών του πεποιθήσεων. Συντάχθηκε με το Διαφωτισμό, εκφράζοντας θέσεις, οι οποίες απάδουν με την ορθόδοξη πίστη. Σε ορισμένα σημεία πλησιάζουν προς το δεϊσμό. Στα τέλη της ζωής του ωστόσο απαρνήθηκε τις δεϊστικές του θέσεις, χωρίς όμως να βρει την ορθόδοξη πίστη του. Η χριστιανική του πίστη είναι αυτή του κριτικώς διακείμενου προς τη θρησκεία λογίου. Αναφορικά προς τον κλήρο και μοναχισμό αναδεικνύεται ο αντικληρικός και σφόδρα αντιμοναχικός Κοραής. Εισηγείται δραστικές αλλαγές στην εκκλησιαστική ζωή. Εκείνο όμως που τον απασχόλησε ιδιαίτερα, ήταν η παιδεία γενικά αλλά και η θρησκευτική αγωγή ειδικότερα. Οι προτάσεις του περί παιδείας αρύονταν από τη φιλοσοφία του Διαφωτισμού. Το βασικό αίτημά του υπήρξε η μετακένωση ό,τι ωφέλιμου εξ Ευρώπης προς την Ελλάδα. Την ελευθερία της πατρίδας του τη συνέδεε με το Διαφωτισμό και την παιδεία.Αγωνίσθηκε για την αναδιοργάνωση της παιδείας σύμφωνα πάντα με τους δικούς του όρους. Για την ορθόδοξη παράδοση επεφύλασσε δευτερεύουσα θέση. Δια των λογίων προώθησε την αλλαγή στην παιδεία, της οποίας το οικοδόμημα στηριζόταν σχεδόν αποκλειστικά στην ορθόδοξη παράδοση μέχρι σχεδόν τις παραμονές της Ελληνικής Επαναστάσεως του 1821. Οι λόγιοι του κύκλου του επάνδρωσαν τα μεγαλύτερα σε ακτινοβολία σχολεία. Η επιρροή του στο Φιλολογικό Γυμνάσιο Σμύρνης, στο Γυμνάσιο Χίου, στην Ακαδημία Κυδωνιών, στο Ελληνικό Σχολείο Τεργέστης, στην Ελληνεμπορική Σχολή Οδησσού και στην Ηγεμονική Ακαδημία Βουκουρεστίου υπήρξε άμεση και καταλυτική ως προς την οργάνωση και λειτουργία τους.Εισήχθη σ’ αυτά η μελέτη των επιστημών, πράγμα απαραίτητο, μολονότι είχαν ήδη γίνει προσπάθειες εισαγωγής τους στα σχολεία. Το Πατριαρχείο ευνοούσε κάθε προσπάθεια βελτίωσης της παιδείας αλλά αντέδρασε έντονα, όταν αποδείχθηκε ότι οι κοραϊκοί επιζητούσαν να εισάγουν τους διαφωτιστικούς όρους και να περιθωριοποιήσουν την ορθόδοξη πίστη. Ελάχιστοι λόγιοι, κυρίως ο Κωνσταντίνος Οικονόμος ο εξ Οικονόμων, συντάχθηκαν με τους παραδοσιακούς, όταν αντιλήφθηκαν ότι μαζί με ό,τι ωφέλιμο παρείσφρυε η φιλοσοφία του Διαφωτισμού στα σχολεία. Η Ιόνιος Ακαδημία της Κέρκυρας δέχθηκε επίσης έντονα την επίδραση του Κοραή. Εξαρχής μάλιστα οργανώθηκε σύμφωνα με τις διαφωτιστικές συντεταγμένες. Η σχολική θρησκευτική αγωγή του νεοσύστατου ελληνικού κράτους διαμορφώθηκε ανάλογα. Επικράτησε το κλασσικό σχολείο. Η θρησκευτική αγωγή έμεινε ως ένα ολιγόωρο μάθημα στα σχολεία, τα οποία αντλούσαν αποκλειστικά από την αρχαία ελληνική γραμματεία. Tο κράτος, θρησκευτικά αδιάφορο ουσιαστικά, είχε οργανώσει μια παιδεία όπου η ορθόδοξη παράδοση του απλού ελληνικού λαού, η οποία είχε κρατήσει ζωντανό το Γένος τετρακόσια χρόνια και είχε εμπνεύσει την επιθυμία για απελευθέρωση από τους Τούρκους, κατείχε πενιχρή θέση. Δημιουργήθηκε ένας διχασμός ανάμεσα στο λαό και τους λογίους και παραθεωρήθηκε η ιδιοπροσωπεία του Γένους με ολέθριες συνέπειες για την ίδια την παιδεία.
description: 18th century was marked by the philosophical and social movement of Enlightenment and the French Revolution, which constitutes its practice. Enlightenment determined the course of Western Christianity from then on. Adhamantios Korais received all these ferments because he lived the French revolution as an eye witness. He received his ancestral principles, which were based on orthodox faith but soon he turned towards the philosophy of Enlightenment.These two factors were decisive for the formation of his religious beliefs. He sided with Enlightenment. In his work he expressed views contrary to orthodox faith. Some are close to deism. Nevertheless, at the end of his life he changed his deistic views but he did not find his orthodox faith. His Christian faith was that of the critically disposed to religion scholar. As to clergy and monasticism Korais expressed anticlerical and antimonastic views. He suggested drastic changes in ecclesiastical life. He was especially interested in education in general and religious education in particular. His proposals about education were based on the philosophy of Enlightenment. His main suggestion was the “metakenosis” of all the useful elements from Europe to Greece. He linked the freedom of his country with Enlightenment and education. Education was built almost exclusively on orthodox tradition nearly until the eve of Greek Revolution (1821). He struggled for the reorganization of education through scholars according to his own terms. For orthodox faith he reserved a second position. The scholars of his cycle manned the most important schools. His influence on Philological Gymnasium of Smyrna, Gymnasium of Chios, Academy of Kydonies, Greek School of Trieste, Greek Commercial School of Odessa and Royal Academy of Bucarest was direct and crucial in their organization and function. The study of sciences was introduced in them; this was necessary, although efforts for their introduction had already been made. The Patriarchate was in favour of every effort to improve education but it reacted strongly, when it was proved that scholars of the Korais cycle aimed at introducing the views of Enlightenment and at putting aside orthodox faith. Few scholars, especially Constantine Oikonomos o ex Oikonomon, took sides with the traditional cycle, when they perceived that the philosophy of Enlightenment inserted into schools.Ionian Academy of Corfu also accepted the immediate influence of Korais. From the beginning it was organized according to the Enlightenment principles. School religious education of the newly founded Greek state was formed in the same way. The school of the classical type prevailed.Religious education remained for the whole 19th century as a school subject taught in few hours. Schools focused almost exclusively on ancient Greek philology. The state, indifferent in terms of religion, organized education in such a way that orthodox tradition of the Greek people that had held “Genos” alive for four hundred years and had inspired the impulse for freedom from the Turks, held a poor position. An estrangement was created between people and scholars and the idiosyncrasy of “Genos” was ignored.This had destructive consequences for education itself.