Μια εισαγωγή στη σκέψη του Ζύγκμουντ Μπάουμαν. Από τη στέρεη στη ρευστή νεωτερικότητα:
Creators: name: Δρένος, Δημήτρης Ιωάννη
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2011
Subjects: Νεωτερικότητα
Μετανεωτερικότητα
Αμφισημία
Modernity
Post-Modernity
Ambivalence

description: Η παρούσα εργασία αποτελεί μια εισαγωγή στη σκέψη του Ζύγκμουντ Μπάουμαν. Το έργο του πολωνού στοχαστή είναι ιδιαιτέρως εκτεταμένο και πολύπτυχο. Για αυτό το λόγο, μια περιληπτική εισαγωγή σε αυτό είναι αναγκασμένη να ακολουθήσει ένα συγκεκριμένο άξονα και σχήμα παρουσίασής του έναντι άλλων, εξίσου δόκιμων. Ως εκ τούτου, διάλεξα να ακολουθήσω τη σκέψη του Μπάουμαν όπως αυτή αναπτύσσεται στην προσπάθειά του να εννοιολογήσει τη νεωτερικότητα και τη μετανεωτερικότητα. Η εργασία διαρθρώνεται σε τρία μέρη. Στο πρώτο μέρος που επιγράφεται «νεωτερικότητα», παρουσιάζω αναλυτικά τα βιβλία του Μπάουμαν «Νεωτερικότητα και Αμφισημία» (1991) και «Νεωτερικότητα και το Ολοκαύτωμα» (1989). Αναπτύσσω την ανάγνωση της νεωτερικότητας κατά Μπάουμαν ως βούλησης για τάξης, η οποία ως τέτοια γεννά τις έννοιες της τάξης και του χάους, καθώς και τις «πρακτικές της τακτοποίησης». Η ανέφικτη επιδίωξη για μια απόλυτη τάξη γεννά την αμφισημία, το υπόλοιπο εκείνο που δεν μπορεί να κατηγοριοποιηθεί ή «κατακτηθεί». Η αμφισημία ενσαρκώνεται από την κατηγορία του «άγνωστου ξένου», ο οποίος δεν μπορεί να ενταχθεί στο διχοτομικό σχήμα φίλων και εχθρών. Ως συνέπεια, αποτελεί μια παράμετρο σχετικοποίησης του υπάρχοντος η οποία φαντάζει απειλητική και για αυτό το λόγο στον άγνωστο ξένο αποδίδεται το «στίγμα». Για τον Μπάουμαν, κατεξοχήν «άγνωστοι ξένοι» της νεωτερικότητας υπήρξαν οι Εβραίοι. Σύμφωνα με τη δική του πρωτότυπη προσέγγιση του Ολοκαυτώματος, αυτό δεν υπήρξε μια ακόμη στιγμή της μακράς ιστορίας του αντισημιτισμού ούτε ένα ακόμα επεισόδιο της ακόμα μακρύτερης ιστορίας της ανθρώπινης βαρβαρότητας. Αντιθέτως, αποτέλεσε λογικό απότοκο της ηθικής ετερονομίας που χαρακτηρίζει τη νεωτερικότητα και η οποία καθιστά νοήσιμη και εφικτή τη γενοκτονία και το ρατσισμό. Ο Μπάουμαν αντιπροτείνει έναν άλλο τρόπο στοχασμού της ηθικής, ο οποίος βασίζεται στο «είναι-για-τους-άλλους» του Λεβινάς. Στο δεύτερο μέρος της εργασίας που επιγράφεται «μετανεωτερικότητα», παρουσιάζω αναλυτικά τα βιβλία του Μπάουμαν «Ρευστή Νεωτερικότητα» (2000) και «Αναζητώντας την Πολιτική» (1999). Εδώ ο Μπάουμαν θα αναλύσει τη νεωτερικότητα και τη μετανεωτερικότητα χρησιμοποιώντας το μεταφορικό σχήμα του «στέρεου» και του «ρευστού». Θα προβεί σε μια γενεαλογία της σχέσης χρόνου και χώρου και θα υποστηρίξει πως στην εποχή μας, δηλαδή στη ρευστή νεωτερικότητα, η τεχνολογική εκμηδένιση του χρόνου οδήγησε στη ρευστοποίηση του χώρου. Πλέον, το στιγμιαίο και επεισοδιακό προκρίνεται έναντι του αιώνιου και του συνεχούς. Εξάλλου, ο μετασχηματισμός αυτός επηρεάζει βαθιά την ανθρώπινη κουλτούρα, τη φύση της εξουσίας και τον καπιταλισμό. Όσον αφορά την πολιτική καθαυτή, ο Μπάουμαν θα υποστηρίξει πως η δημόσια σφαίρα αποικίζεται από το ιδιωτικό ενώ η εξουσία εγκαταλείπει κάθε τοπική πρόσδεση της. Τέλος, στο τρίτο και τελευταίο μέρος της εργασίας, λαμβάνοντας υπόψη συνολικότερα το έργο του Μπάουμαν, προσπαθώ να προσδιορίσω την ερμηνευτική μεθοδολογία του και την πολιτική του θεωρία.
description: The current essay is an introduction in the thought of Zygmunt Bauman. The polish thinker is voluminous and his work is manifold. Thus, writing a brief introduction essay needs to follow a certain and concrete scheme presenting some key ideas instead of other, equally important. I chose to focalize in the way Bauman conceptualizes modernity and post-modernity. The essay has three parts. In the first one, titled “modernity”, I close read Bauman’s “Modernity and Ambivalance” (1991) and “Modernity and the Holocaust” (1989). I present his reading of modernity as a will to order that gives birth to the notions of order and chaos, along with the “ordering practices”. The unattainable pursuit of total order results in the birth of ambivalence, that residue which cannot be categorized or “conquered”. Ambivalence substantiates in the category of the “stranger” who cannot be subsumed in the dichotomic scheme of friends and enemies. Consequently, the stranger becomes a factor that relativizes the extant. Therefore, he is considered threatening and is stigmatized. For Bauman, Jews had been the modernity’s strangers par excellence. According to his original thesis for the Holocaust, Holocaust was neither another moment in the long history of anti-Semitism, nor another episode in the even longer history of human barbarity. Instead, it was the logical consequence of modernity itself and its ethical heteronomy that rendered conceivable the idea and practice of racism and genocide. Bauman then offers an alternative way of ethical thinking that rests on Levinas’ notion of “being-for-the-others”. In the second part of the essay, titled “post-modernity”, I close read Bauman’s “Liquid Modernity” (2000) and “In Search of Politics” (1999). Here, Bauman utilizes the metaphor of “liquidity and solidity” in order to re-think modernity and post-modernity. He genealogizes the affinity of time and space to hold that in our era, meaning liquid modernity, the technological annihilation of time results in the liquidation of space. Now, the instantaneous and the episodic substitute the eternal and the continuous. This transformation deeply affects human culture, the nature of power and capitalism. Concerning politics, Bauman will hold that the public sphere is colonized by the private, while power is disembedded from local factors and constraints. Finally, in the last part of the essay, I consider the work of Bauman as a whole and I attempt to define his hermeneutic methodology and his political theory.