Η Θεολογία της απολύτρωσης κατά τον αρχιεπίσκοπο Πολτάβας Θεοφάνη Μπυστρόφ (1874-1940):
Creators: name: Ντεμούσκινα, Ναταλία Boris (Demushkina Natalia)
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2011
Subjects: Απολύτρωση
Ρωσική Θεολογία του 20ου αιώνα
Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία εξωτερικού (PDEE)
Redemption
Russian Theology of the 20th century
Russian Orthodox Church outside of Russia (ROCOR)

description: Ο 19ος καθώς και η αρχή του 20ου αιώνα αποτελούν πραγματικά την “χρυσή εποχή” της ρωσικής θεολογίας, κατά την οποία αναδείχθηκαν πολλοί επιφανείς θεολόγοι στη Ρωσία. Ανάμεσά τους βρίσκεται και το όνομα του αρχιεπισκόπου Θεοφάνη Μπυστρόφ (1874-1940), ο οποίος λησμονήθηκε στη σοβιετική περίοδο και μόνο τα τελευταία είκοσι χρόνια άρχισαν να μελετούν τα θεολογικά του έργα και να σπουδάζουν την προσωπικότητά του. Παρ’ όλο που ήταν μορφωμένος αρχιερέας και, κατά κοινή αναγνώριση, άριστος γνώστης των αγιοπατερικών συγγραμμάτων, σοφός πρύτανης της Θεολογικής Ακαδημίας στην Αγία Πετρούπολη (που τότε γνώρισε την ακμή της) και πνευματικός πατέρας της οικογένειας του τελευταίου τσάρου, ταυτόχρονα ζούσε αληθινή ασκητική ζωή. Ως επαρχιούχος αρχιερεύς της Πολτάβας ο αρχιεπίσκοπος Θεοφάνης συμμετείχε στην Πανρωσική Σύνοδο των 1917/1918. Ύστερα, στην εξορία ήταν μέλος της Ιεράς Συνόδου της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας της Διασποράς. Συνδύαζε μέσα στην προσωπικότητά του τις θετικές ιδιότητες του αρχιερέα, ασκητή, επιστήμονα και θεολόγο. Η εποχή μέσα στην οποία έζησε ο δεσπότης ήταν γεμάτη με συνταρακτικά γεγονότα και προβλήματα, που είχαν σχέση με τη Ρωσία και την Ρωσική Εκκλησία, και σε αυτή την εποχή ταραχών οι περισσότεροι αρχιερείς προσπαθούσαν να σώσουν την Εκκλησία από την απόλυτη εξαφάνιση. Όταν, όμως εμφανίστηκε κίνδυνος για την καθαρότητα της ορθόδοξης διδασκαλίας, δηλαδή κίνδυνος της εισήγησης του έργου του μητροπολίτη Αντωνίου Χραποβίτσκυ Η Εμπειρία της Ορθόδοξης Κατηχήσεως (που ερχόταν σε αντίθεση με τη σωτηριολογική διδασκαλία της Εκκλησίας) ως διδακτικού εγχειριδίου στα εκκλησιαστικά σχολεία, ο αρχιεπίσκοπος Θεοφάνης υπήρξε πρώτος, που διαμαρτυρήθηκε και έστειλε στην Ιερά Σύνοδο μια θεολογική ανάλυση των παραπλανήσεων του προκαθημένου της Ρωσικής Εκκλησίας της Διασποράς. Ο μητροπολίτης Αντώνιος στην Κατήχησή του, επιδιώκοντας το νεοτερισμό, και θέλοντας να δώσει ένα ζωντανό πνεύμα στην ξηρή σχολαστική διδασκαλία, παρασύρθηκε πολύ και συνδυάζοντας τη θεολογία με τον ηθικισμό, άρχισε να θέτει τα ηθικά προβλήματα στην πρώτη γραμμή και τα θεολογικά μόνο στη δεύτερη. Στο πλαίσιο της δογματικής, ο συγγραφέας ταλαντεύεται από το ένα άκρο έως το άλλο, και απομακρυνόμενος από το σχολαστικισμό μπαίνει στη συμπάσχουσα αγάπη. Η κριτική μελέτη του αρχιεπισκόπου Θεοφάνη Περί του Δόγματος της Απολύτρωσης (κατά της Κατηχήσεως του μητροπολίτη Αντωνίου) μπορεί δικαιολογημένα να χαρακτηρισθεί ως βαθιά επιστημονικό σύγγραμα. Τα προσαγόμενα εκτεταμένα χωρία από τα συγγράμματα των μεγάλων διδασκάλων της Εκκλησίας αποδεικνύουν ότι οι αντιρρήσεις του αρχιεπισκόπου Θεοφάνη εναντίων της ηθικής θεωρίας του μητροπολίτη Αντωνίου βασίζονται πάνω στην αναγνωριζόμενη από την ορθόδοξη παράδοση ερμηνεία του κεντρικού δόγματος της χριστιανικής θρησκείας, ενώ οι δικές του σκέψεις, που είναι διατυπωμένες με ακρίβεια καθιστούν φανερή την ταύτιση της θεολογίας του με την αγιοπατερική διδασκαλία. Οι αντιρρήσεις του αρχιεπισκόπου Θεοφάνη ήταν τόσο σοβαρές, που ακόμη και οι υποστηριχτές των απόψεων του μητροπολίτη Αντωνίου αναγνώρισαν τον αρχιεπίσκοπο ως τον πλέον σοβαρό κριτικό της θεολογίας του. Αυτή η μελέτη προκάλεσε μεγάλο ενδιαφέρον μεταξύ των θεολόγων και έτσι ο στόχος της επιτεύχθηκε. Η Εμπειρία της Ορθόδοξης Κατηχήσεως όχι μόνο δεν έγινε διδακτικό εγχειρίδιο, αλλά και καταδικάστηκε ως σχεδόν αιρετική διδασκαλία. Το Περί του Δόγματος της Απολύτρωσης του αρχιεπισκόπου Θεοφάνη ακόμα και σήμερα παρουσιάζει ενδιαφέρον για όλους τους θεολόγους ως πολύ σοφό και άκρως επιστημονικό παράδειγμα δογματικής μελέτης.
description: The 19th and the beginning of the 20th century became truly the "golden age" of Russian theology, during which there were a lot of eminent theologians in Russia. Among them there is the name of Archbishop Theophan Bystrov (1874-1940), which was almost forgotten during the Soviet era and only in last twenty years modern theologians began to study his personality and his theological works. Although his good education and public recognition, his excellent knowledge of works of Holy Fathers of the Church and high social status as a Rector of the Theological Academy of St. Petersburg and spiritual father of the last russian emperor's family, at the same time he was living a true ascetic life. As the Head of Poltava diocese Archbishop Theophan participated in the All Russian Council of 1917/1918. Then, in exile he was a member of the Holy Synod of the Russian Orthodox Church Abroad. In his personality were combined the positive qualities of the bishop, monk, ascetic, scientist and theologian. When the danger for the the dogmatic teaching, faithfully preserved by the Orthodox Church appeared, provided by the introducing the work of Metropolitan Anthony Khrapovitsky, The Experience of Orthodox Catechism (in this work the author attacks the Orthodox Christian teaching on redemption, labelling it “scholastic”, and presents his own theory, entitled “Moral Monism” as a radical alternative) as a teaching manual for schools, Archbishop Theophan was first, who critisized the innovatory theological theory of redemption in the Holy Synod and wrote a theological analysis to explain the nature of Metropolitan Anthony’s errors. Metropolitan Anthony, wanting to inbreathe a lively spirit to the dry scholastic teaching and combining theology with moralism, put the ethical problems in the first place and theology in the second. When the author approaches a scientific-theological examination and explanation of the dogmas, then he either insufficiently comprehends them, or he cannot avoid the temptation and enthusiasm for modernism. The critical work by Archbishop Theophan On the Doctrine of Redemption (against the Catechism of Metropolitan Anthony) can justifiably be described as a fundamental scientific work. The usage of extensive passages from the works of the Holy Fathers of the Church showes that the objections of Archbishop Theophanes against the moral theory of Metropolitan Anthony are based upon the traditional teaching of the Church on one of the basic doctrines of Christianity, while his own theological ideas, represanted in his work are the unic example of identity of the morden theology with the traditional patristic teaching. The objections of Archbishop Theophan were so severe that even proponents of Metropolitan Anthony's theory admited the Archbishop as the most serious critic of his theology. This work has aroused great interest among theologians and so the objective was achieved. The Experience of Orthodox Catechism not only became a textbook, but was sentenced to almost heretical teaching. The Doctrine of Redemption by Archbishop Theophan nowadays is still actual for all theologians as an example of fundamental, scientific, anti heretical and dogmatic opus.