Η θεσμική λειτουργία των Εκκλησιαστικών Δικαστηρίων του Οικουμενικού Θρόνου κατά το Β΄μισό του 19ου αιώνα
Creators: name: Κιαγχίδου, Πελαγία Αντωνίου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2017
Subjects: Οικουμενικό Πατριαρχείο
Εκκλησιαστικά Δικαστήρια
19ος αιώνας
Ecumenical Patriarchate of Constantinople
Ecclesiastical Courts
19th century

description: Μετά την άλωση της Κωνσταντινούπολης, η απόδοση των προνομίων στον Πατριάρχη αναβάθμισε τον ρόλο του σε θέση ηγέτη των Ορθόδοξων υποτελών λαών της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Η εξουσία του εξακολούθησε να υφίσταται, επαυξημένη πλέον. Στις αρχές του 19ου αιώνα, οι μεταρρυθμίσεις του Χάττι Σερίφ και του Χάττι Χουμαγιούν διαφοροποίησαν σημαντικά τον μέχρι τότε τρόπο άσκησης της δικαστικής εξουσίας των μιλλέτ. Η συμμετοχή των ορθόδοξου λαϊκού στοιχείου στη διαδικασία απονομής της δικαιοσύνης οδήγησε στη διάσπαση της δικαστικής δικαιοδοσίας του Πατριαρχείου, η οποία μοιράστηκε στα νεοσύστατα Πνευματικά και Μικτά Δικαστήρια κατά τον εξής τρόπο: οι υλικές υποθέσεις των Ορθοδόξων ανήκαν στην καθ’ ύλην αρμοδιότητα των Μικτών Εκκλη¬σιαστικών Δικαστηρίων, οι δε πνευματικές στην αρμοδιότητα των Πνευματικών Δικαστηρίων. Στην ανώτερη ιεραρχικά βαθμίδα των Μικτών και Πνευματικών Δικαστηρίων βρίσκονταν αντίστοιχα, το Διαρκές Εθνικό Μικτό Συμβούλιο και η Ιερά Σύνοδος. Πρόεδρος όλων των Εκκλησιαστικών Δικαστηρίων ήταν ο κατά τόπους Αρχιερέας. Στη σύνθεση των Πνευματικών Δικαστηρίων συμμετείχαν μόνο κληρικοί ενώ τα Μικτά Δικαστήρια συνίσταντο από έναν ή περισσότερους κληρικούς και πέντε ή έξι λαϊκούς. Τα Εκκλησιαστικά Δικαστήρια δίκαζαν βασιζόμενα νομικά στους Ιερούς Κανόνες των Αποστόλων και των οικουμενικών και τοπικών Συνόδων, στο ρωμαϊκό και βυζαντινό δίκαιο, στις εκκλησιαστικές διατάξεις του Οικουμενικού Πατριαρχείου, στο εθιμικό Δίκαιο και στην οθωμανική εμπορική δικονομία. Συν τω χρόνω διαμορφώθηκαν κανόνες ρυθμιστικοί του τρόπου κατάθεσης της αγωγής και του τρόπου κλήσης και παρουσίας των αντιδίκων και των συνεπικουρούντων προσώπων, κανόνες προβλέποντες τα είδη των αποδεικτικών μέσων κ.ά. Περί τα τέλη του 19ου αιώνα, η αλλαγή της πολιτικής της οθωμανικής κυβέρνησης στόχευε στη μείωση των δικαιωμάτων του Πατριαρχείου. Η κλιμάκωση της τακτικής αυτής οδήγησε στις αρχές της δεκαετίας του 1880 στη διαμάχη μεταξύ Πατριαρχείου και οθωμανικής Κυβέρνησης. Η κορύφωσή της εκδηλώθηκε με έντονη διαμαρτυρία του Κλήρου, η οποία είχε τη μορφή μη εκτέλεσης των ιερατικών του καθηκόντων. Η αύξηση της συμμετοχής των λαϊκών στα θεσμικά όργανα του Ορθόδοξου Γένους δεν έφερε τα προσδοκόμενα από την Πύλη αποτελέσματα. Αντιθέτως μάλιστα, μέσω της ανάπτυξης της παιδείας και της διοικητικής και δικαστικής ανεξαρτησίας των κοινοτήτων η εθνική συνείδηση των Ελλήνων ενδυναμώθηκε και η εμπιστοσύνη στις δυνάμεις του Γένους ενισχύθηκε
description: The privileges the Patriarch was given following the Fall of Constantinople designated him to become the leader of all Orthodox Christians living within the Ottoman Empire. His already existing authority was now enhanced. The Hatt-i Sharif and Hatt-i Humayun reforms at the beginning of the 19th Century significantly changed the way justice was administered in the millets. The participation of the Orthodox public in the administration of justice led to the division of the Patriarchate’s initial judicial jurisdiction into the newly formed Religious and Mixed Tribunals. The commercial and civil suits regarding affairs of the Orthodox people belonged to the Mixed Ecclesiastical Courts, whereas suits regarding dogma and ecclesiastical discipline were referred to the Religious Courts. These courts were presided over by the Continuous National Mixed Council (introduced by the Ottomans) and the Holy Synod respectively. The judge of the Ecclesiastical Courts was the high priest of the region. Only members of the clergy could take part in the Religious Courts, while the Mixed Councils were composed of one or more members of the clergy and five or six lay people. The Religious Courts ruled based on the Canons of the Apostles and the Ecumenical and Local Synods, Roman and Byzantine law, the ecclesiastical orders of the Ecumenical Patriarchate, customary law, and Ottoman commercial legal procedures. Over time regulations were formulated regarding the way suits were filed and how both parties and witnesses were summoned to appear, regulations also considering the different types of acceptable evidence etc. Towards the end of the 19th Century there was a change in the Ottoman government’s policy aiming at reducing the Patriarchate’s privileges. The escalation of these tactics in the early 1880s led to a clash between the Patriarchate and the Ottoman government. This resulted in many protests by the clergy who expressed their dissatisfaction by abstaining from their clerical duties. The increase in the participation of the laity in the administrative bodies of the Orthodox millet did not result in what the Sublime Porte (Ottomans) had predicted and desired. On the contrary, through the developments in education and the administrative and judicial freedoms the communities held, the Greek national conscience, and trust in the powers of the Greek ethnos (people) was strengthened