Η κατασκευή έμφυλων ταυτοτήτων στα εν χρήσει σχολικά εγχειρίδια της Γλώσσας του Δημοτικού
Creators: name: Παπαγεωργίου, Αικατερίνη Λουκά
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2020
Subjects: Kατασκευή έμφυλων ταυτοτήτων
Κριτική Ανάλυση Λόγου
Σχολικά εγχειρίδια Γλώσσας
Construction of gender identities
Critical Discourse Analysis
Greek language textbooks

description: Η παρούσα εργασία εντάσσεται στο πεδίο της έρευνας των σχολικών βιβλίων και σκοπός της είναι η ανάλυση της κατασκευής των έμφυλων ταυτοτήτων στα κείμενα των εν χρήσει σχολικών εγχειριδίων της Γλώσσας του Δημοτικού. Υπό το πρίσμα της μεταδομιστικής φεμινιστικής θεώρησης και αντιμετωπίζοντας τα εξεταζόμενα κείμενα ως φορείς ιδεολογικού πλέγματος, που εντοπίζεται στις δομές του λόγου, μέσα από την εργασία αποβλέπω στην εξέταση, αφενός, της ηγεμονικής έμφυλης ιδεολογίας και των έμφυλων σχέσεων εξουσίας που αναπαράγονται μέσω του λόγου των συγκεκριμένων σχολικών βιβλίων, και, αφετέρου, του τρόπου άρθρωσης των έμφυλων ταυτοτήτων των μαθητριών και μαθητών. Το υλικό της έρευνας αποτελούν εννέα κείμενα των γλωσσικών σχολικών βιβλίων του Δημοτικού, τα οποία επιλέχθηκαν βάσει του σκοπού και των ερωτημάτων της έρευνας και αναλύθηκαν με το παράδειγμα της Κριτικής Ανάλυσης Λόγου του Norman Fairclough, αφού αποτελεί την πληρέστερη μέθοδο που εξετάζει σε βάθος τον λόγο και συνάδει με το σκοπό, τα ερωτήματα και τη μορφή του υλικού της έρευνας. Ως συμπληρωματική μέθοδος ανάλυσης χρησιμοποιείται η «Γραμματική του Οπτικού Σχεδιασμού» των G. Kress και T. Van Leeuwen, προκειμένου να αναλυθεί η σχετική με τη θεματική της έρευνας εικονογράφηση. Οι αναλύσεις των επιλεγμένων κειμένων διαρθρώνονται σε έξι θεματικούς άξονες, οι οποίοι αντιστοιχούν στους έξι κυριάρχους Λόγους που εντοπίστηκαν στα υπό ανάλυση κείμενα σύμφωνα με τον σκοπό και τα ερωτήματα της έρευνας. Έτσι, σε κάθε θεματικό άξονα-Λόγο παρουσιάζονται σημαντικά ευρήματα σε σχέση με: τον τρόπο που τα κείμενα πραγματεύονται και κατασκευάζουν το «φύλο», τις «ανδρικές» και «γυναικείες» ταυτότητες και τον τρόπο που αλληλεπιδρούν οι Λόγοι περί «αρρενωπότητας» και «θηλυκότητας», τις έμφυλες σχέσεις εξουσίας που συγκροτούνται, τον ηγεμονικό έμφυλο λόγο στον οποίο ανήκουν τα υπό μελέτη κείμενα, και την κατασκευή έμφυλων ταυτοτήτων των μαθητριών και των μαθητών και τις έμφυλες σχέσεις τους. Οι έμφυλοι ηγεμονικοί λόγοι που εντοπίστηκαν σχετίζονται με την ετεροκανονικότητα της οικογένειας, συγκροτώντας συγκεκριμένες «γυναικείες» και «ανδρικές» ταυτότητες: οι μεν συγκροτούνται με βάση την υλικότητα (γόνιμες, αναπαραγωγικές, κ.λπ.) και την εξ ολοκλήρου σύνδεση με την ιδιωτική σφαίρα της οικογένειας, ενώ οι δε συνδέονται με τον δημόσιο χώρο (εργασία, κ.λπ.), την επίδειξη γενναιότητας, την ανάληψη πρωτοβουλιών και ανακοίνωση αποφάσεων στην οικογένεια. Οι υπόλοιποι λόγοι αφορούν την υπεροχή του ανδρισμού που επιτελείται μέσω της συμμετοχής σε παράτολμες και θαρραλέες καταστάσεις και μέσω της άσκησης σωματικής βίας και επίδειξης σκληρότητας και την θεώρηση των καφενείων ως χώρων ανδρικής κυριαρχίας. Οι τελευταίοι δύο λόγοι σχετίζονται με την κυριαρχία της ηγεμονικής «θηλυκότητας» που καθορίζεται από την κοινωνική τάξη και το εθνικό πλαίσιο (η υπεροχή της «πλούσιας» λευκής γυναίκας») και με τη αναπαραγωγή της θεώρησης μιας και μοναδικής «γυναικείας» ταυτότητας μέσω ενός φεμινιστικού φιλελεύθερου λόγου. Στη βάση της μεταδομιστικής φεμινιστικής σκέψης, οι παραπάνω Λόγοι που εντοπίστηκαν στα υπό ανάλυση κείμενα αντανακλούν την κανονιστική έμφυλη τάξη λόγου, που παράγει άνισες έμφυλες σχέσεις εξουσίας και τείνει να συγκαλύψει και να διαιωνίσει την πατριαρχική συμβατική μήτρα του λόγου που διέπει την εκπαίδευση.
description: This dissertation is part of the field of research of textbooks and its aim is the analysis of gender identities construction in the texts of current greek language textbooks in Primary School. In the light of the post-structuralist feminist view and treating the examined texts as carriers of an ideological grid -located in the structures of discourse- through the dissertation I aim at examining, on the one hand, the hegemonic gender ideology and the gender power relations represented by the discourse of specific textbooks, and, on the other hand, the manner of articulation of students’ gender identities. The research material consists of nine texts of greek language textbooks of the primary school, which were selected based on the aim and the questions of the research and were analyzed according to the example of Critical Discourse Analysis by Norman Fairclough, as it is the most complete method that examines in depth the discourse and is consistent with the purpose, the questions and the form of the research material. As a complementary method of analysis is used the "Grammar of Visual Design" by G. Kress and T. Van Leeuwen, in terms of analyzing the illustration related to the research topic. The analyses of the selected texts are structured into six themes which correspond to the six dominant Discourses identified in the under analysis texts according to the research questions. Thus, in each theme-Discourse important findings are presented in relation to: how the texts deal with and construct the “gender”, the “male” and “female” identities and how the Discourses of “masculinity” and “femininity” interact, the gender power relations that are formed, the hegemonic gender discourse to which the texts belong, and the gender identities construction of students and their gender relations. The gender hegemonic discourses identified are related to the heterogeneity of the family, forming specific "female" and "male" identities: the first are formed on the basis of materiality (fertile, reproductive, etc.) and the connection entirely to the private sphere of the family, and the latter are related to the public space (job, etc.), the demonstration of bravery, taking initiatives and announcing decisions to the family. The other discourses concern the superiority of masculinity which is performed through participation in daring and courageous situations and through the exercise of physical violence and display of cruelty and the consideration of cafes as places of male domination. The last two discourses are related to the dominance of hegemonic "femininity" determined by social class and ethnicity (the "rich" white woman's supremacy) and to the reproduction of the view of one and single "female" identity through a feminist liberal discourse. Based on post-structuralist feminist thought, the above Discourses identified in the analyzed texts reflect the normative gender order of discourse, which produces unequal gender power relations and tends to obscure and perpetuate the patriarchal conventional matrix of discourse governing the education.