Η οργάνωση των νοσοκομείων στο Βυζάντιο με βάση τις μοναχικές και αγιολογικές πηγές
Creators: name: Καραγιάννη, Βασιλική Γεωργίου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2015
Subjects: Βυζάντιο-νοσοκομεία
Τυπικά
Byzantine-hospital
Typikon

description: Μέχρι τώρα η δυτική αντίληψη τοποθετούσε την ίδρυση των νοσοκομείων στον δέκατο ένατο αιώνα, ενώ η περίοδος του Βυζαντίου ήταν συνώνυμη της παρακμής. Νεώτερα, όμως, δεδομένα ανατρέπουν αυτήν την αντίληψη και τοποθετούν τη γέννηση των νοσοκομείων στην περίοδο της Βυζαντινής αυτοκρατορίας. Η παρούσα εργασία έχει στόχο, μέσα από τη μελέτη των αγιολογικών και μοναχικών πηγών, να προσεγγίσει την παραπάνω άποψη και να καταγράψει τον τρόπο οργάνωσης των πρώτων νοσοκομείων. Από τη μελέτη λοιπόν, των πηγών αυτών και τη σχετική βιβλιογραφία οδηγούμαστε σε πολύτιμα συμπεράσματα, τα οποία συνοψίζονται στα παρακάτω: Πριν από τον τέταρτο αιώνα δεν υπάρχουν δημόσια ή ιδιωτικά νοσηλευτικά ιδρύματα ικανά να παρέχουν ιατρική περίθαλψη στα κατώτερα στρώματα της βυζαντινής αυτοκρατορίας. Στον ελληνορωμαϊκό κόσμο άλλωστε, δεν υπήρχε θεσμική υποχρέωση της πολιτείας για την ίδρυση παρόμοιων ιδρυμάτων, καθώς αυτά ήταν ξένα προς τη θεσμική της συγκρότηση. Η έννοια της φιλανθρωπίας, αν και επινοήθηκε στην αρχαία Ελλάδα, εντούτοις όμως, ο Χριστιανισμός ήταν αυτός που την ανέδειξε σε επίσημο θεσμό. Αντικαθιστώντας τον όρο αγάπη, κυρίαρχος όρος των πρώτων χριστιανικών χρόνων, αποτέλεσε το ιδεολογικό πλαίσιο της οργάνωσης και λειτουργίας των νοσοκομείων. Τα πρώτα νοσοκομεία (ξενώνες), προήλθαν από την εξέλιξη των χριστιανικών οίκων φιλοξενίας απόρων σε εξειδικευμένα ιατρικά κέντρα, τα οποία, ήδη από την πρώιμη βυζαντινή εποχή, ήταν στελεχωμένα με επαγγελματίες γιατρούς. Η ανέγερση των νοσοκομείων αποτέλεσε το κυριότερο μέλημα των αυτοκρατόρων, ιεραρχών, μοναχών, ευσεβών λαϊκών, οι οποίοι θα αποτελέσουν και τους κυριότερους χορηγούς συντήρησης αυτών. Νοσηλευτικά ιδρύματα λειτούργησαν σε όλα τα σημεία της βυζαντινής επικράτειας. Απευθύνθηκαν αρχικά στα κατώτερα, αλλά αργότερα και στα μεσαία κοινωνικά στρώματα, καθώς με την πάροδο του χρόνου αναβαθμίστηκαν σε ιατρικό, διοικητικό επίπεδο παρέχοντας υπηρεσίες υψηλού επιπέδου. Αποτέλεσαν το φυσικό χώρο άσκησης της ιατρικής και λειτούργησαν ως κέντρα διδασκαλίας, σε όσους επιθυμούσαν να σπουδάσουν ιατρική. Καταλήγοντας, όπως διαφαίνεται από την παρούσα μελέτη, στα βυζαντινά νοσοκομεία εφαρμόσθηκε η ιατρική με τον καλύτερο για την εποχή δυνατό τρόπο και μέσα από καινοτόμες μεταρρυθμίσεις σε επίπεδο υποδομών, στελέχωσης και ιεραρχίας, νοσοκομεία όπως της Ι.Μ Παντοκράτορος, κέρδισαν επάξια το θαυμασμό των νεοτέρων.
description: Until recently the western culture used to orientate the establishment of the hospitals in the nineteenth century, while the Byzantine period was a synonym of decline. However, according to certain updated data, the birth of hospitals was framed during the period of Byzantine Empire. The present paper has a target, through the study of sources that come from saints and monks, to study closely the above claim and to record the way the first built hospitals were organized. On the basis of the study that was made on the sources and the retrospective bibliography, we are driven to certain, very important, conclusions, which are presented here briefly: Before the fourth century there are not any public or private hospitals, suitable for providing medical support to the lower layers of the Byzantine Empire. At any rate, in the Hellenic Romanic worlds the state has no institutional obligation to establish similar institutions, since they were unfamiliar to its institutional organization. The concept of philanthropy, even though it was invented in ancient Greece, it was Christianity that established it as an official institution. Philanthropy was an alternative term for love, which was a dominant term during the first years of Christianity, and it was the ideological frame of the organization and operation of hospitals. The first hospitals (guest houses), came from the evolution of the Christianity houses for hospitalizing the homeless into more specialized medical centers, which, from the very beginning of the Byzantine era, were manned with professional doctors. The building of hospital became the main interest of emperors, priests, monks, respected laymen, who will also be the most important sponsors for their maintenance. During that period hospitals operated in every part of the Byzantine Empire. Initially, they addressed the lower, then the medium social layers. During the passage of time, hospitals were upgraded in medical and administrative level, being able to provide high quality services. They were considered the natural place for applying medicine and they also operated as teaching centers to those who wished to study medicine. In conclusion, as it comes clear from the present study, in Byzantine hospitals medicine was applied in the best way, considering the era and through innovative reforms in substructure level, in manning and hierarchy, hospitals like the one of Pantokratoros monastery won the admiration of the following generations deservedly.