Οι ευθείες ερωτήσεις στους πλατωνικούς διαλόγους
Creators: name: Θεριουδάκη, Αικατερίνη Ιωάννη
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2019
Subjects: ευθείες ερωτήσεις
Πλάτωνας
διάλογος
direct questions
Plato
dialogue

description: Η παρούσα εργασία μελετά, για πρώτη φορά, τις ευθείες ερωτηματικές προτάσεις στους πλατωνικούς διαλόγους, “Κρίτων”, “Φαίδρος”, “Παρμενίδης”, με βάση τα τυπικά και σημασιακά τους χαρακτηριστικά, και επιχειρείται για πρώτη φορά η μελέτη της πραγματολογικής τους λειτουργίας υπό το πρίσμα της σύγχρονης θεωρίας γλωσσικών πράξεων και της διαχρονικής πραγματολογίας. Αρχικά παρουσιάζονται τα τυπολογικά χαρακτηριστικά των ερωτηματικών προτάσεων, επιτονική καμπύλη, σειρά των όρων, ερωτηματικά μόρια, ερωτηματικές αντωνυμίες, ερωτηματικά επιρρήματα. Τα δύο πρώτα, αν και αποτελούν ισχυρούς διαγλωσσικούς, τυπικούς δείκτες αυτού του είδους των προτάσεων, δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε μια τέτοια μελέτη, για τους προφανείς λόγους, ότι η αρχαία ελληνική δεν παρέχει επαρκείς ή συστηματικές γραφηματικές ενδείξεις για επιτονική καμπύλη, και η σειρά των όρων της δεν παρουσιάζει συστηματικότητα σε αυτές, όπως και σε πολλές άλλες προτάσεις. Ακολουθούν στατιστικά στοιχεία για την αριθμητική παρουσία των κατηγοριών των ερωτήσεων. Οι ερωτήσεις αναλύθηκαν και διαχωρίστηκαν με σημασιολογικά κριτήρια. Σε συνδυασμό με τα τυπικά χαρακτηριστικά βρέθηκαν ερωτήσεις μονομελείς, ολικής και μερικής άγνοιας, διμελείς, ολικής και μερικής άγνοιας, και ερωτήσεις tag. Η ύπαρξη ερωτήσεων tag στον αρχαιοελληνικό προφορικό λόγο επισημαίνεται και αναλύεται για πρώτη φορά στην εργασία αυτή, και αποδεικνύεται έτσι ότι, παρά τη σπανιότητά τους, η αρχαία ελληνική δεν αποτελεί τυπολογικά απομονωμένη γλώσσα ως προς αυτό το χαρακτηριστικό. Ιδιαίτερα μελετήθηκε η έγκλιση του ρήματος στις ερωτηματικές προτάσεις, η συχνότητά τους και ειδικότερα οι σημασιακές αποχρώσεις που εκφράζει κάθε έγκλιση και η ενδεχόμενη σημασιακή επικάλυψή τους. Η οριστική εκφράζει απορία για κάτι πραγματικό και είναι η συχνότερη έγκλιση, με συντριπτική διαφορά από τις υπόλοιπες, αξιοπερίεργο χαρακτηριστικό για φιλοσοφικό διάλογο. Ακολουθεί η δυνητική ευκτική, δηλώνει απορία για τη δυνατότητα πραγμάτωσης και διανοητική απορία, η υποτακτική, εκφράζει διανοητική απορία και σπανιότερα απορία για κάτι πραγματικό, η ευκτική, δηλώνει απορία για κάτι υποθετικό, και η δυνητική οριστική, δηλώνει απορία για κάτι πιθανό. Η λειτουργική σπανιότητα της ευκτικής μπορεί να θεωρηθεί προάγγελος της μελλοντικής της μορφολογικής εξαφάνισης. Στη συνέχεια διερευνάται η πραγματολογική λειτουργία των ερωτήσεων ως γλωσσικών πράξεων και παρουσιάζεται η συχνότητα εμφάνισης κάθε κατηγορίας γλωσσικής πράξης. Μια ερώτηση μπορεί να αποτελεί δηλωτική πράξη απορίας, εκφραστική πράξη ή κατευθυντική πράξη, και όχι διακηρυκτική και δεσμευτική. Στο βαθμό του δυνατού γίνεται έκκληση σε τυπικούς δείκτες που επιβεβαιώνουν τον πραγματολογικό ρόλο των ερωτήσεων, όπως προστακτικές με προτρεπτική αξία που λειτουργούν ημιεπιρρηματικά. Σχολιάζεται η λειτουργία του inclusive α΄ πληθυντικού προσώπου, οι αρνητικές ερωτήσεις και μια κατηγορία ερωτήσεων, που, κάπως εκκεντρικά, πραγματολογικά ισοδυναμούν με κατάφαση. Ακολουθούν οι ρητορικές ερωτήσεις. Η τυπική τους εμφάνιση δεν είναι διαφορετική από των υπόλοιπων, κι αυτό οφείλεται στο ότι δεν είναι η σημασία τους αυτή καθεαυτή που τις αναγορεύει σε ρητορικές, αλλά αποκτούν αυτή την πραγματολογική λειτουργία από τα εκάστοτε συμφραζόμενα. Κατά κανόνα εμφανίζονται σε συγκεκριμένες θεματικές τομές σε κάθε διάλογο. Στη συνέχεια, μελετήθηκαν οι ερωτήσεις tag. Παρουσιάζεται η τυπική τους εμφάνιση, και αναδεικνύεται ότι η αναζήτηση για επιβεβαίωση των λεγομένων του ομιλητή από το συνομιλητή του, συνιστά τη βασική λειτουργία τους στους πλατωνικούς διαλόγους. Με την έννοια αυτή οι ερωτήσεις αυτές αποτελούν ευγενικότερη εκδοχή των λεγομένων του ερωτώντος. Χρησιμοποιούνται ακόμη για την έκφραση ειρωνείας και έμφασης. Εν συντομία, τέλος, θίγεται η παρουσία των ελλειπτικών ερωτηματικών προτάσεων
description: The thesis seeks to describe the direct interrogative sentences in the Platonic dialogues “Crito”, “Phaedrus”, “Parmenides”; it examines the grammatical structure, the semantics and, for the first time ever, the pragmatic functions of these sentences in discourse, on the basis of the well-established modern speech act theory and of diachronic pragmatics. The typical and structural features of questions are firstly discussed. These are intonation, word order, interrogative particles, pronouns and adverbs. The first two, albeit stereotypical interrogative markers crosslinguistically, could not be made use of in the study of a dead language, such as Ancient Greek, since safe evidence of the former is simply lacking, whereas, as is well known, no solid rules of the latter can be established for questions or for any other type of a greek sentence. The chapter concludes with a statistical presentation of the attested categories of questions. Direct questions were then analyzed and classified on a semantic basis. The combination of their structural and semantic features led to the formulation of the following categories: (1) single questions, which were found in a yes-no question form or wh- question form, (2) double-part (alternative) questions, in a yes-no question form or wh- question form, and (3) tag questions. The sheer existence of tag questions in ancient greek dialogues is put forward and discussed for the first time. The mere fact of the existence of tag questions, despite the rarity of the evidence, shows that Ancient Greek, in so far as this is concerned, does not constitute a typological oddity. Particular attention was paid to the mood of the verb. The frequency, the meanings of each mood and the possible semantic overlap between them was then studied. The indicative expresses a question about something which is conceived as real and non-fictional. The indicative is by far the most frequently used mood which may be considered as surprising for a philosophical dialogue. The second most frequently used mood is the potential optative; this conveys a question about the possibility of something happening or a question about something fictional, or hypothetical. Subjunctive comes third in matters of frequency and expresses a question about something fictional. Optative, in the fourth place, expresses a question about something fictional, and lastly potential indicative expresses a question about something that is likely to happen. The overall infrequency of the optative may be interpreted as a probable indication of its future extinction. The next chapter focuses on the pragmatic functions of questions. Adopting the theoretical standpoint that each interrogative sentence may be taken as a speech act, it was found that questions may be function as representatives, expressives and directives; not as declarations and commissives. Typological indications which may accompany each type of speech act were given special attention and were used as corroboration of any intuitive inclination, such as imperative with hortative semi-adverbial function etc. Frequency rates are also given for each speech act. Furthermore, references are made to the use of inclusive “us” in questions, to negative questions and to a special kind of questions, which, despite their interrogative form, from a pragmatic point of view convey an affirmative meaning. Rhetorical questions are examined in turn. The structural features of those questions are just those of any other question. Their specific pragmatic value is not a matter of constituent structure, but a meaning they attain from their position in the discourse. They are mostly placed strategically in thematic junctures of the dialogue. Tag questions express the need of affirmation that the speaker may seek from the addressee. They thus may be taken as markers of politeness, even though they occasionally express irony and emphasis. Lastly, there is a brief reference to the elliptical questions