Το επικοινωνιακό μοντέλο του J. Habermas και η συμβολή του στην κριτική παιδαγωγική θεωρία
Creators: name: Περπερίδης, Παύλος
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2008
Subjects: Επικοινωνιακή πράξη
Επικοινωνιακή ορθολογικότητα
Χειραφητικό ενδιαφέρον
Communicative action
Communicative rationality
Interest of emancipation

description: Στην παρούσα διατριβή, προς την κατεύθυνση μιας διεπιστημονικής συσχέτισης του φιλοσοφικού στοχασμού με την παιδαγωγική θεωρία, διερευνάται εάν και πως η πρόθεση του Habermas να διατυπώσει ένα νέο μοντέλο κριτικής-χειραφετητικής κοινωνικής θεωρίας, επηρέασε την κριτική παιδαγωγική θεωρία να επανεξετάσει τον θεωρητικό και πρακτικό προσανατολισμό της, ώστε να αναλάβει τη δόμηση μιας εκπαιδευτικής και, κατά συνέπεια, χειραφετητικής κοινωνικής προοπτικής που θα προδιαγράφει τη δυνατότητα για ένα κοινωνικό μετασχηματισμό ο οποίος να υπηρετεί το ενδιαφέρον των ανθρώπων για χειραφέτηση. Για την εξέταση της προβληματικής αυτής, στα τρία πρώτα κεφάλαια διερευνάται η πορεία εξέλιξης της χαμπερμασιανής κριτικής θεωρίας και εξακριβώνεται ότι προσλαμβάνει τρεις διαφορετικές μορφές α)στην πρώιμη φάση, της δεκαετίας του 60, ως μια θεωρία της ορθολογικότητας αποβλέπει σε μια νέα διευρυμένη κατανόηση του νήματος της κοινωνικής πράξης βάσει των κριτηρίων της εργαλειακής-εμπρόθετης ορθολογικότητας και της επικοινωνιακής ορθολογικότητας, β) στη δεκαετία του 7-, μέσω μιας ριζικής θεματικής στροφής, μετασχηματίζεται σε μια θεωρία της κοινωνικής δράσης, ως επικοινωνιακής, η οποία επιμεριζόμενη σε μια καθολική θεωρία της γλώσσας και της ορθολογικής επικοινωνίας, αναζητά τα κανονιστικά θεμέλια της λριτικής θεωρίας, γ) στις αρχές της δεκαετίας του 80, μετατρεπόμενη σε μια γενική θεωρία του κοινωνικού εξορθολογισμού, καταφεύγει σε μια επικοινωνιακή αναδιατύπωση της εξορθολογιστικής διαδικασίας των μοντέρνων κοινωνιών η οποία νοείται ως μαι διαδικασία διπλού εξορθολογισμού : εξορθολογισμού του βιόκοσμου και υπερανάπτυξης του συστήματος. Στο τελευταίο κεφάλαιο, μέσω μιας συγκριτικής διερεύνησης της εξελικτικής πορείας της κριτικής θεωρίας του Habermas και της μεθοδολογικής προακτικής και της θεματικής της κριτικής παιδαγωγικής, αποδεικνύεται ότι η κριτικής παιδαγωγική, υπό την επίδραση της πρώιμης χαμπερμασιανής κριτικής θεωρίας, ερχόμενη σε αντιπαράθεση με τον μονομερή, εργαλειακό λόγο του ερμηνευτικού και του εμπειρικού μοντέλου της παιδαγωγικής, προέβη σε μια κριτική διερεύνηση της επιστημονικής δομής και του κριτηρίου ορθολογικότητά της το οποίο αναφέρεται στην προώθηση του ενδιαφέροντος για έναν γενικότερο κοινωνικό μετασχηματισμό με στόχο τη χειραφέτηση. Υπό την επίδραση, της "Θεωρίας της Επικοινωνιακής Δράσης"(Theorie des Kommunikatives Handelns), κατέληξε σε μια "διαλογική" δικαιολόγηση αυτού του κριτηρίου, μετατοπίζοντας την "υλοποίησή" του σε κανονιστικό-θεωρητικό επίπεδο, και, εν τέλει, αποκόπτοντάς το από τη δυναμική της κοινωνικής και πολιτικής οργάνωσης μιας συγκεκριμένης μορφής κοινωνικής ζωής και εκπαιδευτικής πρακτικής. Συμπερασματικά επισημαίνεται ότι, αν η κριτική παιδαγωγική αρκείται στον "επικοινωνιακό" αναπροσανατολισμό της. παραιτείται ουσιαστικά από μια ριζοσπαστική κριτική των υπαρκτών κοινωνικών και εκπαιδευτικών ανισοτήτων, νομιμοποιεί τον παιδαγωγικό λόγο της μετανεωτερικής εποχής ο οποίος διεπερνάται από τον τεχνοκρατικό αντικειμενισμό κια γίνεται λιγότερο κριτικός και περισσότερο χρησιμοθηρικός, εργαλειακός, διαχειριστικός
description: The present dissertation constitutes an inter-disciplinary approach that brings together philosophical thinking and pedagogical theory. The dissertation investigates the extent to which Haberman's intetion to reformulate the critical emancipatory targeting of social theory has influenced the critical pedagofocal theory in its attempt to re-examine its theoretical and practical orientation. The main concern of the latter was to offer an educational porspoctive that renders social change possible and serves all human interest in the achievement of emancipation. In the first thre chapters, the thesis investigates the development of the Habermans critical theory in the following successive phases : a) in the first phase, in the sixties, it constitutes a theory of nationality of instrumential rationality and communicative tationality b)in the seventies, via a radical themetic turn, Habermans' theory transforms itself into a theory of social action as communicative action, which finds additional support by a theory of language of social rationalization and investigates the maning communicative action for the rationalizing processes of the modern societies. The last chapter proceeds on to a comparative investigation of the developement of Habermans' critical theory and the methodological practice and thematic content of critical pedagogy. It is argued that critical pedagogy, under the influence of early Habermasian theory of communication action(Theorie de Kommunikativen Handelns) and ended, therefore, in a dialogical justification of its criterion focusing its fulfillment on a theoretical and normative level. In the conclusion, it is argued that should critical pedagogy remain faithful to its communicative orientation it will have to resign from a radical criticism of any of the existing social and rducational inequalities. It will have to offer legitimacy to the post-modern pedagogical reasoning which is governed by technological objectification, instrumentality and utilitarian management rather than rational reflection nd criticism