Τα λιθοτεχνικά σύνολα από τις υπαίθριες παλαιολιθικές θέσεις της κοιλάδας του Αξιού και της λεκάνης του Λαγκαδά:
Creators: name: Λίτσιος, Παναγιώτης Παναγιώτη
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2013
Subjects: Λίθινα εργαλεία
Παλαιολιθική
Υπαίθριες θέσεις
Κατώτερη Παλαιολιθική, Μέση Παλαιολιθική, Ανώτερη Παλαιολιθική
Κεντρική Μακεδονία
Αξιός
Λαγκαδάς
Χαλαζίας
Λεβαλλουά
Stone tools
Palaeolithic
Open-air sites
Lower Palaeolithic, Middle Palaeolithic, Upper Palaeolithic
Central Macedonia
Axios
Langadas
Quartz
Levallois

description: Η παρούσα εργασία αποτελεί μια πρώτη προσπάθεια αναλυτικής μελέτης και παρουσίασης παλαιολιθικών λιθοτεχνικών συνόλων από υπαίθριες θέσεις της Κεντρικής Μακεδονίας από μία περίοδο που είναι ελάχιστα γνωστή συγκριτικά με άλλες περιοχές της ηπειρωτικής Ελλάδας. Οι έρευνες και οι δημοσιεύσεις από τη δεκαετία του 90’ και εξής φαίνεται να πληθαίνουν όχι όμως σε τέτοιο βαθμό ώστε να μπορούμε να ισχυριστούμε ότι διαθέτουμε μια ικανοποιητική εικόνα της ανθρώπινης δραστηριότητας και κατοίκησης κατά το Μέσο και Ανώτερο Πλειστόκαινο. Τα λίθινο υλικό της μελέτης καλύπτει ένα ευρύ χρονικό εύρος καθώς υπάρχουν ενδείξεις για λιθοτεχνικά σύνολα και μεμονωμένα τεχνουργήματα που μπορούν να χρονολογηθούν στην Κατώτερη Παλαιολιθική (Δουμπιά και Αρέθουσα) ξεπερνώντας ενδεχομένως το όριο των ±250,000 χρόνων Π.Σ, αλλά και σύνολα ή μεμονωμένα τεχνουργήματα τα οποία μπορούν να χρονολογηθούν με ασφάλεια στη Μέση (Ραχώνα, Πολύπετρο) και στην Ανώτερη Παλαιολιθική (Γοργόπη, Πολύπετρο) με ηλικίες ανάμεσα στα ±100,000-40,000 και ±40,000-10,000 χρόνια Π.Σ αντιστοίχως. Είναι ίσως ριψοκίνδυνο να συζητήσουμε για τα είδη των ανθρωπιδών που διαμόρφωσαν και χρησιμοποίησαν αυτά τα τεχνουργήματα. Αν όμως ακολουθήσουμε τον κλασικό διαχωρισμό και την απόδοση Μουστέριων και Levallois λιθοτεχνιών στους Neanderthal και λιθοτεχνιών με χαρακτηριστικά της Ανώτερης Παλαιολιθικής στους Homo sapiens μπορούμε να διακρίνουμε ορισμένα κοινά χαρακτηριστικά και διαχρονικές τάσεις ως προς την εκμετάλλευση των πρώτων υλών αλλά και την αλληλεπίδραση των ανθρώπων με το τοπίο. Το ίδιο ριψοκίνδυνο είναι να αποδώσουμε τα τεχνουργήματα που έχουν χαρακτηριστικά της Κατώτερης Παλαιολιθικής σε αρχαϊκά είδη Homo, όπως στους Homo heidelbergensis για παράδειγμα, αν και μπορούμε να κάνουμε κάποιες υποθέσεις. Η ανάλυση των λιθοτεχνικών συνόλων στοχεύει στην τεχνολογική και τυπολογική μελέτη των τεχνουργημάτων και στην ανασύνθεση της εγχειρηματικής αλυσίδας όπου αυτό είναι εφικτό. Επιπλέον θα αποπειραθεί η διάκριση κάποιων μοτίβων και τυποποιήσεων ως προς την επιλογή των υποβάθρων καθώς και των τεχνικών που εφαρμόζονται σε επίπεδο μεμονωμένων θέσεων αλλά και συνολικά. Θα διερευνηθεί η επιλογή συγκεκριμένων υποβάθρων τα οποία διαμορφώνονται σε εργαλεία και τα κριτήρια με τα οποία φαίνεται να συμβαίνει αυτό καθώς και οι συχνότητες των εργαλείων και η οικονομία της πρώτης ύλης στην κάθε θέση. Επιπλέον στόχος είναι να δοκιμαστεί η υπόθεση για το αν τα επιμήκη αποκρούσματα και οι πυρήνες με κεντροφερείς αποκρούσεις συνδέονται με διαφορετικά εξελικτικά στάδια της κατεργασίας των πυρήνων, άποψη η οποία έχει διατυπωθεί για τις υπαίθριες θέσεις της Ηπείρου.
description: The current study is a first attempt of an analytical approach and presentation of palaeolithic stone tools from the open-air palaeolithic sites of Central Macedonia (Greece). This period in the area under study is known to a lesser degree compared to other areas of mainland Greece. Despite the fact that the number of published studies from the 90’s onwards is being increased we cannot claim that we possess a sufficient knowledge of the human activity and habitation in the area during the Middle and the Upper Pleistocene. The lithic material which was analyzed covers a wide range of time as there are indications for individual artefacts or sets of artefacts that can be dated in the Lower Palaeolithic (Doubia and Arethousa) surpassing probably the age of ±250,000 years B.P, but also individual tools or sets of tools which can be dated with safety or relative safety in the Middle (Rachona and Polipetro) and the Upper Palaeolithic (Gorgopi and Polipetro), with estimated dates around ±100,000-40,000 and ±40,000-10,000 B.P. For the time being it is premature to refer to the species that manufactured and used these artefacts. But if we follow the standard distinction and the attribution of artefacts with Levallois-Mousterian characteristics to the Neanderthals and those with characteristics of the Upper Palaeolithic to Homo sapiens, we can probably discern some common features and trends in the exploitation of raw materials and some common interactions with the landscape. Another questionable aspect is also the attribution of artefacts with characteristics that refer to the Lower Palaeolithic to pre-neanderthalian species such as Homo heidelbergensis for instance, although some assumptions could be made. The methodology applied in this study aims to the technological and typological analysis of the artefacts and the composition of the reduction sequence where possible. An additional goal is also to try to discern some patterns concerning the selection of nodules and the techniques applied in individual sites and in the sites generally following a more holistic approach. Also an attempt will be made in order to determine the selection of specific nodules that are being shaped into typical tools such as scrapers and investigate the criteria by which some selections are made (raw material, dimensions and techniques applied). Furthermore the frequencies of retouched tools by type per site will be examined parallel to the intensity of reduction strategies that are applied in every site individually. Finally an attempt will be made of testing the hypothesis that and if the centripetal cores and unipolar or bipolar cores are somehow connected with different stages of the same reduction sequence, as likely seems to happen in some open-air sites of Epirus.