Λειτουργία και κοινωνική προσφορά των Νοσοκομείων κατά τη Βυζαντινή Περίοδο
Creators: name: Τσακιρίδου, Ελένη Στέφανου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2021
Subjects: Λειτουργία, κοινωνική προσφορά
Νοσοκομεία
Βυζάντιο
Function, social contribution
Hospitals
Byzantine period

description: Οι βυζαντινοί ξενώνες υπήρξαν τα πρώτα οργανωμένα δημόσια κτίρια, που παρείχαν αρχικά φροντίδα σε αστέγους και απόρους και στη συνέχεια και ιατρική μέριμνα στους ασθενείς. Η δυτική αντίληψη τοποθετεί την ίδρυση των νοσοκομείων και τη γενικότερη εξέλιξη της ιατρικής στη διάρκεια του 19ου αιώνα. Η παρούσα εργασία, η οποία επιγράφεται Λειτουργία και Κοινωνική προσφορά των Νοσοκομείων κατά τη βυζαντινή περίοδο, αποβλέπει να παρουσιάσει, μέσα από την έρευνα, ότι η ιατρική επιστήμη εμφανίζεται πολύ νωρίτερα και εξελίσσεται σταδιακά στο πέρασμα του χρόνου. Από τα Ασκληπιεία της αρχαίας Ελλάδας, όπου οι θεοί είχαν το ρόλο του θεραπευτή και οι ιατρικές μέθοδοι μεταδίδονταν με άκρα μυστικότητα από γενιά σε γενιά, τα ρωμαϊκά Valetudinaria, την ιατρική του Ιπποκράτη και του Γαληνού, οι οποίοι ωστόσο δε μαρτυρούν την ύπαρξη νοσοκομείων και τη θαυματουργική ιατρική των πρώτων χριστιανικών αιώνων, η πρώτη οργανωμένη προσπάθεια για την ανάπτυξη της ιατρικής πραγματοποιείται κατά τη βυζαντινή περίοδο (330-1453 μ.Χ.), όπου τίθενται οι βάσεις για τη σύζευξη ιατρικής και Χριστιανισμού. Πρωτοστάτης και εμψυχωτής ενός τέτοιου εγχειρήματος στάθηκε η Εκκλησία. Η ιατρική ήταν συνυφασμένη με την πίστη, τη φιλανθρωπία ως έκφραση της ευαγγελικής εντολής της προς τον πλησίον αγάπης και την κοινωνική πρόνοια, που εκφράστηκε με την ανέγερση «ευαγών» ιδρυμάτων για τους φτωχούς, τούς ξένους τους ασθενείς και ανήμπορους, τις χήρες και τα ορφανά. Ωστόσο αρωγοί υπήρξαν και οι αυτοκράτορες, οι οποίοι ενίσχυαν αυτή την προσπάθεια μέσα από τις πλούσιες αυτοκρατορικές χορηγίες από την κρατική ή και την ιδιωτική περιουσία τους. Ιδιαίτερα σημαντική υπήρξε η προσφορά του αυτοκράτορα Ιουστινιανού, ο οποίος βοήθησε τα μέγιστα στην ενίσχυση και την οργάνωση ευαγών ιδρυμάτων. Νοσηλευτικά ιδρύματα λειτούργησαν σε όλη την αυτοκρατορία. Αρχικά για τους αδυνάτους και ενδεείς στη συνέχεια γνώρισαν ιδιαίτερη εξέλιξη. Μεταξύ αυτών ξεχωρίζουμε τη Βασιλειάδα του Μεγάλου Βασιλείου, τον ξενώνα του Σαμψών, έργο των Ανθέμιου και Ισίδωρου, η λειτουργία του οποίου μαρτυρείται μέχρι τα τέλη του 13ου αι., τον Ξενώνα του Ευβούλου, της Χριστοδότης, του Μυρελαίου, του Αγίου Παντελεήμονος. Ιδιαιτέρως μνημονεύουμε τον ξενώνα της μονής Παντοκράτορος, η οποία ιδρύθηκε το 1136 από τον Ιωάννη Β΄ Κομνηνό και τη σύζυγό του Ειρήνη. Το τυπικό της μονής παρέχει στους μελετητές πολύτιμες πληροφορίες για τις διάφορες ασθένειες, τις θεραπείες, τις ιατρικές εγκαταστάσεις, το ιατρικό και νοσηλευτικό προσωπικό, δίδοντας εκτενείς περιγραφές για τις αρμοδιότητες του καθενός εξ αυτών, τις διατροφικές συνήθειες, τα φάρμακα, τους κανόνες νοσηλείας και διαβίωσης. Συνοψίζοντας γίνεται αντιληπτό ότι η ιατρική γνώρισε την καλύτερη έκφρασή της στα βυζαντινά νοσοκομεία, η λειτουργία των οποίων άφησε δικαιολογημένα τη σφραγίδα τους στις επόμενες γενεές.
description: The byzantine guesthouses were the primary organized public buildings which, at first provided care to the homeless and the destitute and later on medical care to patients. The western perception places the establishment of hospitals and the general development of medicine during the 19th century. The present project, which is titled «Function and Social Contribution of Hospitals during the Byzantine Era» is intended to present, through research that medical science appears much earlier and gradually evolves over time. Ever since the Asclepieia in ancient Greece, where the Gods played the role of a therapist and the medical methods were passed on from generation to generation in extreme secrecy, the roman Valetudinaria, Hippocrate’s and Galino’s medinine, who, however, do not vouch the existence of hospitals and the miraculous medicine of the primary Christian centuries, the first organized effort for the development of medicine is realized during the Byzantine Era (330-1453) when the foundations are laid for the conjunction of medicine and Christianity. The leader and animating spirit of such a venture was the Church. Medicine was interworen with faith, charity as an expression of its evangelical command of love towards the people near by and social welfare, which was expressed with the erection of auspicious institutions for the poor, the foreigners, the sick and helpless, the widows and the orphans. However, the emperors were also helpers, who strengthened the effort through rich imperial sponsorships from the property of the state or their private property. Of particular significance was the offer of the Emperor Justinian who contributed the most in the enhancement and organization of auspicious institutions. Nursing institutions operated throughout the empire. Initially for the weak and needy, then they had particular development. Among them, we single out the kingdom of Vasileios the Great, Sampson’s guesthouse, a work by Anthemios and Isidoros, the function of which is witnessed until the end of the 13th century, the finest house of Evoulos, Christodotis, Mirileou, St Panteleimonos. We notably mention the guesthouse of Pantocrator’s monastery, which was founded in 1136 by John Komnenos and his wife Irene. The typical of the monastery provides scholars with valuable information about the various diseases, the remedies, the medical facilities, the medical and nursing staff, giving extensive descriptions concerning the responsibilities of each one of them, the eating habits, the medication, the rules of hospitalization and living. To sum up, it becomes evident that Medicine experienced its best expression in the byzantine hospitals, the function of which justifiably left its mark on the next generations.
description: To Tμήμα Ποιμαντικής και Kοινωνικής Θεολογίας του Α.Π.Θ. μετονομάστηκε σε Τμήμα Κοινωνικής Θεολογίας και Χριστιανικού Πολιτισμού σύμφωνα με το ΦΕΚ 5710/24-12-2020