Σκωριοτοπία, αρχιτεκτονική αστικού τοπίου στην αναβάθμιση της σύγχρονης ελληνικής πόλης. Το παράδειγμα του πρώην Σιδηροδρομικού Σταθμού Τριπόλεως
Creators: name: Τσιακοπούλου, Δήμητρα Γεωργίου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2021
Subjects: Σκωριοτοπία
Αρχιτεκτονική αστικού τοπίου
Εγκαταλελειμμένοι σιδηροδρομικοί σταθμοί
Drosscapes
Urban landscape architecture
Railfields

description: Το κεντρικό θέμα της μεταπτυχιακής διατριβής αναπτύσσεται γύρω από την παραδοχή των σκωριοτοπίων, έναν όρο που συνδέει δύο αντιφατικές έννοιες, τη σκωρία (απόρριμμα, απόβλητο, σκουριά) και το τοπίο (ζωντανό, εξελισσόμενο, με δυναμική), ένα δίπολο ανάμεσα στην περιφρόνηση και την κρυμμένη αξία, συνοδευόμενη από τις ευκαιρίες που παρουσιάζει για την αναβάθμιση της σύγχρονης ελληνικής πόλης. Συγκεντρώνοντας όλους τους προσδιορισμούς που κατά καιρούς χρησιμοποιούνται για τις εγκαταλελειμμένες και ανενεργές εκτάσεις εντός του αστικού ιστού, τα σκωριοτοπία δεν συνιστούν κατηγοριοποίηση τοπίων με συγκεκριμένα γνωρίσματα, αλλά προσεγγίζουν το γενικότερο πλαίσιο ενός φαινομένου του σύγχρονου μεταβιομηχανικού αστικού τοπίου και της παραγωγής υπολειμμάτων. Σε έναν κόσμο που συνεχώς εξελίσσεται, το αστικό τοπίο γίνεται αποδέκτης όλων των επερχόμενων μεταβολών (κοινωνικών, οικονομικών, ιστορικών, πολιτιστικών παραγόντων, σε συνδυασμό με την ανάπτυξη των διεργασιών του ζωντανού φυσικού υποβάθρου), διαγράφοντας και επαναχαράσσοντας το δικό της, ξεχωριστό «παλίμψηστο» με την πάροδο του χρόνου. Η ύπαρξη σκωριοτοπίων έρχεται ως απόδειξη των έντονων μετασχηματισμών της πόλης και της ισχύος της χρονικότητας στη διαμόρφωση της σύγχρονης εικόνας της. Το ζήτημα του «κενού» απασχολεί ανέκαθεν την παγκόσμια αστική σκηνή και τα συσχετιζόμενα επιστημονικά πεδία, σε μια προσπάθεια διερεύνησης του ρόλου που διαδραματίζει ή θα μπορούσε να διαδραματίζει στην πόλη. Ωστόσο, οι θεωρήσεις και οι προσεγγίσεις διαφέρουν, ανάλογα με το θεωρητικό υπόβαθρο των αρμόδιων και ενδιαφερόμενων σχετικά με το σχεδιασμό του τοπίου (αρχιτεκτονική τοπίου, αρχιτεκτονική, πολεοδομία, κ.λπ.). Στην παρούσα εργασία είναι αναγκαίο να προβληθεί η θεώρηση του «κενού» υπό το πρίσμα της Αρχιτεκτονικής Τοπίου, μέσω της αντιστροφής του από άνευ ουσίας περίσσευμα σε αστική «πλήρωση», τοπίο γεμάτο δυνατότητες και προοπτικές αξιοποίησης, έναν ελεύθερο χώρο προς ενσωμάτωση στο αστικό δυναμικό και όχι έναν «χαμένο», άδειο προς εξάλειψη. Το έναυσμα δίνει ο Simon ήδη από τη δεκαετία του ’70 που θέτει στο προσκήνιο τέτοιους χώρους, με τη φύση να καταλαμβάνει πρωταγωνιστικό ρόλο και όχι διακοσμητικό στοιχείο ως υπόβαθρο της πόλης. Ο πυκνοδομημένος αστικός πυρήνας ασφυκτιά από τα ποικίλα και διαφόρων ειδών προβλήματα που αντιμετωπίζει και σύγχρονα αναζητά προοπτικές βιωσιμότερων μορφών. Η αναγέννηση και επαναξιοποίηση των σκωριοτοπίων, με την ουσιαστική ερμηνεία τους ως ελεύθεροι χώροι σε συνδυασμό με την επιτακτική ανάγκη για αύξηση του ποσοστού πρασίνου και ποιοτικότερους αστικούς υπαίθριους χώρους, φαντάζει μονόδρομος στις στρατηγικές σχεδιασμού αστικού τοπίου και αποτελεί πρωταρχικό βήμα στην παραπάνω επιδίωξη. Ο πρώην σιδηροδρομικός σταθμός Τριπόλεως, ως μια από τις κατηγορίες σκωριοτοπίων (railfield), επιλέγεται για την πρακτική διερεύνηση του θέματος, σύμφωνα με τις αρχές της αρχιτεκτονικής τοπίου. Η περιβάλλουσα έκταση του σταθμού αποκαλύπτει έναν ευρείας κλίμακας ελεύθερο χώρο, συνθέτοντας ένα τοπίο με φυσική και πολιτιστική κληρονομιά που κρύβεται ανάμεσα στην αναπτυγμένη βλάστηση και τις υποδομές, τα διατηρητέα κτίρια και τα ίχνη/υπολείμματα της προηγούμενης χρήσης. Η προβληματική της αξιοποίησης προσεγγίζεται συνολικά και όχι αποσπασματικά, τάση που οδηγεί σε κατακερματισμένα, τεχνητά, κατασκευασμένα τοπία με διάφορες και επιμέρους χρήσεις.
description: The master thesis revolves around the theme of assumption of drosscapes, a term that connects two contradictory concepts, dross (waste, rust) and (land)scape (living, evolving, dynamic), a dipole between contempt and hidden value accompanied by the opportunities it presents for the upgrade of the contemporary Greek city. Gathering all the definitions used at times for abandoned and inactive land within the urban fabric, drosscapes do not constitute a categorization of landscapes with specific features, but approach the general context of a phenomenon of contemporary post-industrial urban landscape and the generation of urban leftover spaces. In a constantly evolving world, urban landscape accepts all the upcoming changes (social, economic, historical, cultural factors, in combination with the development of the processes of the living natural background), erasing and re-engraving its own, distinct "palimpsest" in the course of time. The existence of drosscapes comes as a proof of the intense transformations of the city and the power of temporality in shaping its modern image. The issue of the "void" has always occupied the global urban scene and related scientific fields, in an effort to explore the role it plays or could play in the city. However, views and approaches differ, depending on the theoretical background of those responsible for and concerned with landscape design (landscape architecture, architecture, urban planning, etc.). In the present research it is necessary to project the "void" according to landscape architecture, through its reversal from a meaningless leftover to an urban "filling", a landscape full of possibilities and prospects of utilization, an open space to be integrated into the urban potential and not a "lost", empty one to be eliminated. This aspect has been already triggered by Simon from the 1970s, who brings such places to the fore, with nature playing a leading role and not a decorative element as the background of the city. The densely populated urban core is suffocated by the various problems it faces and is currently looking for prospects for more sustainable forms. The regeneration and reuse of drosscapes, with their substantive interpretation as open spaces, in combination with the urgent need to increase green spaces percentage and urban public spaces quality, seems to be a one-way street in urban landscape design strategies and a primary step in the above pursuit. The old railway station of Tripoli, as one of the categories of drosscapes (railfield), is selected for the practical investigation of the subject, according to the principles of landscape architecture. The surrounding area of the station reveals a large open space, composing a landscape with natural and cultural heritage hidden between the developed vegetation and infrastructure, the preserved buildings and the traces / remains of its previous usage. The main issue of its reuse is approached as a whole and not in a piecemeal way, a trend that leads to fragmented, artificial, constructed landscapes with various and individual uses.