Το μάθημα της ιστορίας στην Α'βθμια εκπαίδευση: αντιλήψεις και πρακτικές των εκπαιδευτικών
Creators: name: Ζαπατέτα, Σμαραγδή Αθανασίου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2008
Subjects: Πρωτοβάθμια εκπαίδευση
Ιστορία
Αντιλήψεις
Πρακτικές
Εκπαιδευτικοί
Primary school
History
Conceptions
Practices
Teachers

description: Η διπλωματική μου εργασία έχει ως αντικείμενο εξέτασης τις αντιλήψεις και τις διδακτικές πρακτικές των εκπαιδευτικών της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης σε ό, τι αφορά το μάθημα της ιστορίας. Πρόκειται για μια εμπειρική έρευνα με δείγμα εκπαιδευτικούς, άντρες και γυναίκες, που δίδασκαν τη συγκεκριμένη χρονική περίοδο στις τρεις τελευταίες τάξεις του δημοτικού σχολείου.Οι αντιλήψειςΤόσο στην ξενόγλωσση όσο και στην ελληνική βιβλιογραφία μπορεί να συναντήσει κανείς ένα πλήθος από έννοιες – όρους όπως : στάσεις, κρίσεις, γνώμες, ιδεολογία, αντιλήψεις, αξίες, ρητές και άρρητες θεωρίες, προσωπικές θεωρίες, κανόνες πρακτικής, πρακτικές αρχές, οπτικές, στρατηγικές δράσεις που αναφέρονται και επιχειρούν να περιγράψουν τις σκέψεις μας. Για την παρούσα εργασία υιοθετήθηκε ο όρος αντίληψη ο οποίος ανεξάρτητα από την έμφαση που απαντάται στον/στην κάθε ερευνητή/τρια, συνήθως αναφέρεται στα νοήματα, στις σημασίες που είναι πολιτισμικά ενσωματωμένες, με τις οποίες κατανοούμε και δίνουμε νόημα στον περιβάλλοντα κόσμο. Είναι θεωρητικές, αφηρημένες όψεις της νόησής μας, η δική μας εννοιολογική βάση, που σχετίζεται, καθώς προέρχεται από τις εμπειρίες και τις πληροφορίες που αποκτούμε μέσα από τη μελέτη, την εργασία, την κοινωνική μας δράση γενικότερα. Πρέπει επίσης να σημειωθεί πως οι αντιλήψεις δεν αντιστοιχούν οπωσδήποτε σε επιστημονικά δεδομένα αλλά περισσότερο αποτελούν ένα σύμπλεγμα προσωπικών πεποιθήσεων και επιστημονικών θεωρητικών γνώσεων και αντικειμενικών δεδομένων. Με την έννοια αυτή ποικίλλουν τόσο οι ίδιες όσο και η αξιοπιστία τουςΟι αντιλήψεις των εκπαιδευτικών για το μάθημα της ιστορίας, που ενδιαφέρουν εδώ, αποτελούν ένα σύνολο το οποίο συγκροτείται από ιδέες, πεποιθήσεις, ερμηνείες των διδακτικών πρακτικών, που αφορούν εκτός των άλλων τη φύση (επιστημολογικές αντιλήψεις) και το περιεχόμενο της ιστορικής γνώσης, τους/τις μαθητές/τριες και τον τρόπο με τον οποίο μαθαίνουν, τους/τις εκπαιδευτικούς και το ρόλο τους μέσα στην τάξη καθώς και το πλαίσιο μέσα στο οποίο λαμβάνουν χώρα οι διδακτικές τους πρακτικές. Αυτές περιλαμβάνουν αποφάσεις που αφορούν το αναλυτικό πρόγραμμα (τη φύση και τη μορφή του περιεχομένου) και αποφάσεις για τη διδασκαλία (πώς το περιεχόμενο συνδέεται με τους/τις μαθητές/τριες μέσα στο εκπαιδευτικό σκηνικό). Η έρευναΣυνομιλήσαμε με 17 εκπαιδευτικούς, 8 άνδρες και 9 γυναίκες. για το μάθημα της ιστορίας στην τάξη τους. Αφού ολοκληρώθηκαν οι συνεντεύξεις και έγινε μία πρώτη τους ανάλυση ακολούθησε το δεύτερο στάδιο της έρευνας με παρατήρηση μαθημάτων ιστορίας σε δύο Στ΄ τάξεις. Κριτήρια επιλογής των εκπαιδευτικών εκτός από το φύλο και την τάξη που διδάσκουν ήταν επίσης μια εμπειρία-προϋπηρεσία τουλάχιστον πέντε ετών. Το διαφορετικό εκπαιδευτικό τους καθεστώς, οι βασικές τους σπουδές, η μετεκπαίδευση, η επιμόρφωση κ.τ.λ., αποτέλεσε ένα ακόμη κριτήριο επιλογής. Γι’ αυτό επιλέξαμε εκπαιδευτικούς απόφοιτους Παιδαγωγικής Ακαδημίας, Παιδαγωγικών τμημάτων, με ή χωρίς μετεκπαίδευση, καθώς, επίσης, με ή χωρίς επιμόρφωση στη διδακτική της ιστορίας. Σε ότι αφορά τις αντιλήψεις, αυτές διερευνήθηκαν: ως προς το περιεχόμενο της ιστορίας που απευθύνεται στα παιδιά του δημοτικού σχολείου και ως προς το ρόλο που αποδίδουν οι εκπαιδευτικοί στο διδακτικό αντικείμενο της ιστορίας. Επιπρόσθετα, μέσω των περιγραφών και παρατηρήσεων μαθημάτων θελήσαμε να καταγράψουμε τις διδακτικές πρακτικές που υιοθετούνται κατά τη διδασκαλία της ιστορίας. Μέσα από τα παραπάνω στόχος ήταν να διερευνηθούν : εάν ο ρόλος που αποδίδουν οι εκπαιδευτικοί στο μάθημα της ιστορίας αντανακλάται στις επιλογές των πρακτικών τους, εάν υπάρχει σύνδεση μεταξύ του εκπαιδευτικού τους καθεστώτος και των αντιλήψεών τους για το ρόλο της ιστορίας στο σχολείο και τέλος, ποιοι φέρονται ως παράγοντες διαμόρφωσης αυτών των αντιλήψεων. Ως κεντρική κατηγορία – άξονας ανάλυσης των δεδομένων επιλέχθηκε ο σκοπός της ιστορίας γιατί διαπιστώσαμε να διαπερνάει και να είναι ανιχνεύσιμος σε όλο το φάσμα των απαντήσεων των συμμετεχόντων εκπαιδευτικών.Με βάση την έννοια του σκοπού της ιστορίας στο πρωτοβάθμιο σχολείο σχηματοποιήθηκαν τρεις κατηγορίες αντιλήψεων. Αντίστοιχα σε κάθε κατηγορία συμπεριλάβαμε τους/τις εκπαιδευτικούς που τις εκφράζουν. Πιο συγκεκριμένα στην πρώτη κατηγορία συναντούμε 7 εκπαιδευτικούς, 4 γυναίκες και 3 άνδρες, που εκφράζουν παραδοσιακές αντιλήψεις για την ιστορία και τη διδασκαλία της. Οι 7 εκπαιδευτικοί, 4 άνδρες και 3 γυναίκες, της δεύτερης κατηγορίας βρίσκονται σε ένα στάδιο μετάβασης από τις παραδοσιακές αντιλήψεις για την ιστορία και τη διδασκαλία της σε σύγχρονες. Τέλος στην τρίτη κατηγορία συναντούμε τρεις εκπαιδευτικούς, 2 γυναίκες και 1 άνδρα με αντιλήψεις που αγγίζουν τα σύγχρονα “γιατί” της ιστορικής εκπαίδευσης.Συμπεράσματα - προοπτικές Οι αντιλήψεις των εκπαιδευτικών για την ιστορία και το ρόλο που αυτή επιτελεί ως σχολικό μάθημα στο δημοτικό σχολείο ποικίλουν. Αντίστοιχη του ρόλου διαφαίνεται να είναι και η άποψή τους για το περιεχόμενο της σχολικής ιστορίας. Το φύλο και η εκπαιδευτική εμπειρία των εκπαιδευτικών δε φαίνεται να μεταβάλλει σημαντικά τις αντιλήψεις τους. Εκείνο που διαφαίνεται, ωστόσο, είναι μια συνάφεια μεταξύ του εκπαιδευτικού τους καθεστώτος και των αντιλήψεών τους για το ρόλο της σχολικής ιστορίας. Ακόμη, φαίνεται πως οι αντιλήψεις των εκπαιδευτικών είναι σύνθετες, περίπλοκες και αλληλεπιδρούν μεταξύ τους. Πολλές φορές αντιλήψεις για το τι είναι σημαντικό συγκρούονται μεταξύ τους ή με τις συνθήκες που επικρατούν στο σχολικό και στο ευρύτερο εκπαιδευτικό πλαίσιο. Έτσι, βλέπουμε να υιοθετούνται διδακτικές πρακτικές κατά τη διδακτική πράξη που φαίνονται να μην είναι αντίστοιχες των αντιλήψεων τους για την ιστορία και το ρόλο της.Τέλος, φαίνεται, οι αντιλήψεις αυτές να έχουν έναν έντονα υποκειμενικό χαρακτήρα και να εξαρτώνται κατά πολύ από τα βιώματα και τη γνώση του καθενός και της καθεμιάς. Οι βασικές τους σπουδές δε φαίνεται να επηρεάζουν τις αντιλήψεις τους. Αντίθετα, ισχυρή επιρροή δείχνει να φέρει η εμπειρία των μαθητικών χρόνων. Επιπρόσθετα, τα επιμορφωτικά προγράμματα διαρκείας (Διδασκαλείο, μαθήματα εξομοίωσης πτυχίου) φαίνεται να λειτουργούν θετικά. Η οικογένεια, το φιλικό περιβάλλον, πρότυπα ρόλου των μαθητικών χρόνων, οι έμπειροι συνάδελφοι για τους/τις νεότερους/ες, ο κινηματογράφος και οι πολιτικές πεποιθήσεις δείχνουν να επηρεάζουν τις αντιλήψεις τους. Ο βαθμός επιρροής είναι ίσως ένα ζητούμενο για περαιτέρω έρευνα. Ακόμη, παράπλευρο εύρημα αυτό, διαφάνηκε πως ενώ οι εκπαιδευτικοί κάνουν το μάθημα, όπως πιστεύουν οι ίδιοι/ες πως πρέπει και είναι καλό για τους μαθητές/τριες τους, παρακάμπτοντας κάποιες φορές επίσημα κείμενα και οδηγίες, δεν αισθάνονται στο σύνολό τους πλήρως αυτή την αυτονομία. Παρ’ όλες τις επίσημες εξαγγελίες για ελευθερία κινήσεων, επιλογών και αυτενέργειας των εκπαιδευτικών κατά την εκπαιδευτική διαδικασία, οι ίδιοι/ες νιώθουν πως είναι περιορισμένες οι δυνατότητες παρέμβασης˙ δυνατότητες που περιορίζονται σε διαδικαστικά ή τεχνικά θέματα – αυτό που ο Henry Giroux (1984) ονομάζει “προλεταριοποίηση” των εκπαιδευτικών-ωθώντας τους να δηλώνουν πως “…το σχολείο δεν το κάνεις εσύ. Το ’χουν κάνει άλλοι για σένα”. Ίσως ένας τρόπος ίασης του φαινομένου, η αντιμετώπιση ενός επαγγέλματος που κυριαρχείται από διλλήματα, παράδοξα και αντιφάσεις, είναι η σιγουριά, η κριτική ικανότητα και ο στοχασμός πάνω στις παιδαγωγικές επιλογές που προσφέρει η διαλεκτική σχέση θεωρίας και πρακτικής.Ο μικρός βαθμός επιρροής που ασκούν οι βασικές σπουδές στις οπτικές των εκπαιδευτικών, τουλάχιστον για το μάθημα της ιστορίας είναι ένα στοιχείο προβληματισμού για τη συμβολή των Παιδαγωγικών τμημάτων στην ιστορική εκπαίδευση των μελλοντικών εκπαιδευτικών Οι εκπαιδευτικοί της έρευνά μας, απόφοιτοι Παιδαγωγικών τμημάτων των αρχών της δεκαετίας του ’90, κάνουν λόγο για απουσία εκπαίδευσης στο γνωστικό αντικείμενο της Διδακτικής της ιστορίας ή θυμούνται αμυδρά και αποσπασματικά “κάποια πράγματα”. Ενδεχομένως, μια έρευνα που θα μελετά τις αντιλήψεις εκπαιδευτικών που μόλις έχουν ολοκληρώσει τις σπουδές τους και η οποία θα έχει τη δυνατότητα να τους/τις ακολουθήσει στα πρώτα τους βήματα στην τάξη, θα μπορούσε να φωτίσει ακόμη περισσότερο το τοπίο της ιστορικής εκπαίδευσης των εκπαιδευτικών στην Ελλάδα σήμερα.
description: My thesis investigates conceptions and didactic practices that primary school teachers have for history lesson. It is a study with informants teachers, men and women, who were teaching by the time this investigation was contacted, to the three upper classes of Greek primary school.ConceptionsThere are a lot of terms like: attitudes, judgments, opinions, ideology, perceptions, values, implicit theories, explicit theories, personal theories, rules of practice, practical principles, perspectives, action strategies which in all cases refer and attempt to describe human thought. For the purpose of this study the term conception was adapted which regardless of the emphasis given by anyone who does such a research work, it usually refers to theoretical, abstract aspects of thinking originating from experience and information acquired during study, work and social action. It is our conceptual base and it must be point out that conception does not always correspond with scientific data but consist of complex personal beliefs, scientific theoretical knowledge and objective data. In this study conception ΅§is viewed as a mental structure that includes also the person΅¦s beliefs and basic presuppositions, some of which are tacit. It is schema of concepts developed from theoretical studies, from practice and from interactions with the world and society. A conception is a dynamic entity that can undergo changes based on practice and/or exposure to other sources of knowledge. Such changes could be enhanced by a process of reflection, which helps construct and reconstruct professional knowledge΅¨ (Gorodetsky, et al, 1997).MethodologySeventeen primary teachers were selected to participate in the study. Semi-structured interviews were contacted with each teacher informant. The initial interview questions were piloted with the help of two different teachers not involved in the actual study and the questions were further refined as a result of this process. After the interviews were completed six non-participatory observations of two six-grade teacher΅¦s classes were followed. Apart from the class they are teaching teacher΅¦s selection was based, on their previous experience and the different educational background. That΅¦s why we choose teachers with basic educational studies, with or without further studies, with or without further training in history didactics as well. Teacher΅¦s conceptions were explored in terms of:▪ content of history addressed to the pupils of Primary school▪ role teachers give to the subject of history Furthermore by means of their history lessons descriptions we wanted to record didactic practices adopted during teaching history. Our aim through this process was to investigate:▪ if the role teachers give to the subject of history reflects on their teaching practices▪ if there is a connection between their educational background and conceptions of the role of history lesson in school, and▪ which factors seems to influence these conceptions Data analysisData were analyzed by qualitative analysis of transcribed interviews and fieldnotes of observations. Data were coded according the purpose of history because it became obvious through analysis that the purpose can be detected to the whole spectrum of the participatory teacher΅¦s answers and affects strongly them.On the basis of the concept of history΅¦s purpose in Primary school, three categories of conceptions were schematized. We have included the teachers who express these conceptions in every category, respectively.More specifically, in the first category we have seven teachers, four women and tree men, who express traditional conceptions for history and its teaching.The seven teachers, four men and tree women, of the second category are in a transition point from the traditional conceptions for history and its teaching to the modern ones. Finally in the third category, we have three teachers, two women and one man, with conceptions that close to the modern ΅§why΅¨ of history education.Conclusions-Perspectives„X The teachers΅¦ conceptions about history and the role that it plays as a subject in the Primary΅¦s school curriculum, vary.„X Their conception about the content of the subject of history in school seems to be respective of its role.„X The gender and the teaching experience of the teachers don΅¦t seem to change their conceptions significantly.„X However, it seems to be an interrelation between their educational status and their conceptions about the role of history as a school subject.„X It also seems that the teachers΅¦ conceptions are complex, complicated and there is an interaction among them. Many times there is a conflict between conceptions which have to do with what is important or with the circumstances that exist in school and the wide educational system. Thus, teaching practices are adapted during the teaching process that don΅¦t seem to correspond to their conceptions about history and its role.„X Finally, it seems that these conceptions are distinctively subjective and depend mostly on the experiences and the kind of knowledge, each of the teachers have. Their basic educational studies don΅¦t seem to affect their conceptions. On the contrary, their own school experiences within the years seem to have a strong influence on their views. In addition, the teachers΅¦ training programmes of long duration (such as Didaskalio, courses that give equal status of degrees) seem to work in a positive way.„X Family, friends, model roles of school years, the more experienced colleagues for the younger teachers, cinema and the political beliefs seem to affect their conceptions. The degree of that influence is perhaps a matter for further research.Another finding that occurred is, that although the teachers teach their lesson as themselves believe that it is best for their pupils, sometimes not giving too much attention to officional instructions, they don΅¦t feel that they have such an autonomy in a large degree. Although there are official declarations about the freedom of choices and self-initiation of the teachers during the teaching process, teachers feel that they have restricted possibilities of intervention and they are limited to the procedural or technical issues. This is what Henry Giroux (1984) calls ΅§proletarianisation΅¨ of the teachers making them to declare that ΅§΅Kyou don΅¦t make the school. Somebody else has done this for you΅¨. Perhaps a way to cure this phenomenon, the confrontation of a job, which is dominated by dilemmas, paradoxes and contradictions, is the certainty, the critical capability and the meditation on the pedagogical choices that the dialectical relation between theory and practice offers.The low degree of influence that the basic educational studies have to the teachers΅¦ angles, as far as the subject of history is concerned, is a matter of problematization for the contribution of the Pedagogical institutes to the historical education of the future teachers. The teachers in our study, graduates of the Pedagogical institutes in the earlies 90΅¦s, refer to the absence of training in the cognitive subject of teaching history or they mention that they have fragmentary and vague knowledge of ΅§some things΅¨. Perhaps, a study which will explore the conceptions of the teachers who have just finished their studies and will have the potential to follow them in their ΅§first steps΅¨ into the classroom, could shed more light on the question of the historical education of the teachers in Greece today.