Η χλωρίδα των Βυζαντινών Τειχών της Θεσσαλονίκης: Χρονικές και χωρικές μεταβολές
Creators: name: Πάλλια, Τριανταφυλλιά Ιωάννη
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2020
Subjects: Χλωρίδα τοίχων
Αστική χλωρίδα
Χλωρίδα μνημείων
Wall flora
Urban flora
Flora of monuments

description: Τα Τείχη της Θεσσαλονίκης από τα Βυζαντινά χρόνια έως σήμερα έχουν διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στην ιστορία την πόλης χωρίς ποτέ να έχουν απαλλαγεί από τις ανθρώπινες δραστηριότητες. Ταυτόχρονα όμως, αποτελούσαν και αποτελούν το ενδιαίτημα για ένα πλήθος φυτικών taxa. Η συμβίωση αυτή του φυτικού κόσμου με τον άνθρωπο έχει διαμορφώσει σε μεγάλο βαθμό τη σημερινή χλωρίδα και τα χαρακτηριστικά της. Στην παρούσα εργασία επιχειρείται αρχικά, η καταγραφή της χλωρίδας των Βυζαντινών Τειχών της Θεσσαλονίκης. Επίσης, διερευνάται η κατανομή της χλωρίδας στους επιμέρους σταθμούς συλλογής, είτε πάνω στα Τείχη είτε στον περιβάλλοντα χώρο τους. Πιο συγκεκριμένα, διακρίθηκαν πέντε σταθμοί συλλογής και δύο τοποθεσίες για τον κάθε σταθμό. Η διάκριση αυτή έγινε με τέτοιο τρόπο, ώστε να δύναται να επιτευχθεί σύγκριση των δεδομένων της παρούσας εργασίας με την πρωθύστερη δημοσιευμένη χλωριδική καταγραφή του 1999 και να διαπιστωθούν τυχόν χλωριδικές μεταβολές τόσο στο χρόνο, όσο και στον χώρο. Τα αποτελέσματα της καταγραφής έδειξαν ότι η χλωρίδα των Βυζαντινών Τειχών της Θεσσαλονίκης αποτελείται από 240 taxa (είδη και υποείδη), τα οποία κατανέμονται σε 76 οικογένειες και 182 γένη. Από αυτά, δύο taxa ανήκουν στα Βρυόφυτα, δύο στα Πτεριδόφυτα, έξι στα Γυμνόσπερμα και 230 στα Αγγειόσπερμα (Σπερματόφυτα). Από τα Αγγειόσπερμα, τα 195 είναι Δικοτυλήδονα και τα 35 Μονοκοτυλήδονα taxa. Η οικογένεια με τον μεγαλύτερο αριθμό taxa είναι η Poaceae (28 taxa, 11,6% ). Οι αμέσως πλουσιότερες οικογένειες είναι οι Asteraceae (23 taxa, 9,5%) και Fabaceae (23 taxa, 9,5%). Τα πλουσιότερα σε αριθμό taxa γένη είναι τα Medicago (7 taxa), Trifolium (5 taxa) και Bromus (5 taxa). Στο βιοτικό φάσμα κυριαρχούν τα Θερόφυτα (47,9%) ακολουθούμενα από τα Ημικρυπτόφυτα (35,5%) και τα Φανερόφυτα (9,2%). Στο χωρολογικό φάσμα κυριαρχούν τα Μεσογειακά taxa (20,7%), ακολουθούν τα Ευρωπαϊκά-ΝΔ Ασιατικά (16%) και τα Ξενικά (12,9%). Από τη διάκριση των taxa με βάση την συνολική τους εξάπλωση, προέκυψε ότι τα Ξενικά (alien, xenophytes) taxa συμμετέχουν με 23% (56 taxa), ενώ τα Ιθαγενή (native) taxa αποτελούν το υπόλοιπο 77% της χλωρίδας (184 taxa). Τα περισσότερα taxa καταγράφηκαν στο τμήμα του περιβάλλοντα χώρου πρασίνου γύρω από τα Βυζαντινά Τείχη και στο σταθμό όπου βρίσκονται τα Βόρεια Τείχη (περιοχή Επταπυργίου). Είκοσι χρόνια μετά την πρώτη δημοσιευμένη καταγραφή της χλωρίδας των Τειχών, τα αποτελέσματα δείχνουν πως ο αριθμός του συνόλου των φυτικών taxa (ειδών και υποειδών) εμφανίζεται μειωμένος κατά 21. Αντίθετα, ο αριθμός του συνόλου των οικογενειών αυξήθηκε κατά 20. Επίσης, ο αριθμός του συνόλου των γενών και των ειδών υπερτερεί κατά 11 γένη και 4 είδη αντίστοιχα, ενώ για πρώτη φορά υπήρξε καταγραφή μελών των Βρυόφυτων και Πτεριδόφυτων. Επίσης, όσον αφορά στις οικογένειες με το μεγαλύτερο αριθμό taxa αυτές εξακολουθούν να είναι οι Asteraceae, Fabaceae, Poaceae, ωστόσο υπήρξε μεταβολή στην σειρά εμφάνιση τους. Από τα αναφερόμενα στον χλωριδικό κατάλογο της περιόδου 1999, δεν καταγράφηκαν 89 taxa, αντίθετα βρέθηκαν 69 «νέα». Εξακολουθούν να κυριαρχούν τα Θερόφυτα είδη, ακολουθούμενα από τα Ημικρυπτόφυτα. Μόνο το ποσοστό των Γεώφυτων παρουσιάζει μείωση ≈4%. Επίσης, τα taxa Μεσογειακής προέλευσης υπερτερούν και στις δύο περιπτώσεις. Καταγράφηκε ωστόσο, σύμφωνα με τα δεδομένα της παρούσας έρευνας, αύξηση του ποσοστού συμμετοχής τους κατά 12%. Ο σταθμός b (Βόρεια Τείχη) εξακολουθεί να είναι ο πιο αντιπροσωπευτικός από χλωριδική άποψη, αφού τα περισσότερα taxa εν συνόλω, τα περισσότερα «αποκλειστικά» taxa καθώς και η πλειονότητα των «νέων» taxa καταγράφονται εκεί. Ωστόσο, καταγράφηκαν μειώσεις από 20-50 taxa στους υπόλοιπους σταθμούς συλλογής. Τέλος, αναφορικά με τις τοποθεσίες των Τειχών που διερευνήθηκαν, σημαντική μείωση εμφανίζει ο αριθμός των taxa που φύονταν μόνο πάνω στα Τείχη (-30 taxa), καθώς και στο τμήμα που περιλαμβάνει τις περιοχές πάνω και γύρω από τα Τείχη (-25 taxa). Από την άλλη, το τμήμα που καλύπτει τις περιοχές του περιβάλλοντα χώρου πρασίνου (γύρω από τα Βυζαντινά Τείχη) παρουσίασε αύξηση του αριθμού των taxa κατά 32.
description: The Walls of Thessaloniki from the Byzantine period until today have played an important role in the history of the city without ever being free from human activities. At the same time, however, they were and still are the habitat for several plant taxa. This coexistence of the plant world with man has largely shaped today's flora and its characteristics. This thesis attempts to record the vascular flora of the Byzantine Walls of Thessaloniki. Also, the distribution of the flora in the individual collection stations, either on the Walls or in their surrounding area, is being investigated. More specifically, five collection stations and two locations for each station of the Walls were distinguished, so the data of the present work with the earlier records of 1999 could be comparable and any flora changes both in time and space could be found. The floristic catalogue results show that the Walls flora consists of 240 taxa (species and subspecies) which belong to 76 families and 181 genera. The richest family in taxa number is Poaceae (28 taxa, 11,6% ). Next in number are Asteraceae (23 taxa, 9,5%) and Fabaceae (23 taxa, 9,5%). The richest genres in taxa number Medicago (7 taxa), Trifolium (5 taxa) και Bromus (5 taxa). In the life-form spectrum, Therophytes amount to 47,9% of the total number of taxa, Hemicryptophytes follow with 35,5% and Phanerophytes with 9,2%. In the chorological spectrum, Mediterranean elements amount to 20,7%, followed by European-SW Asian (16%) and Alien taxa (12,9%). From the distinction of taxa depending on the origin, it emerged that the percentage of non-native taxa reaches 23% (56 taxa), while indigenous taxa account for the remaining 77% of the flora (184 taxa). Most of the taxa was recorded in the section designating the green areas around the Byzantine Walls and in the station located in the Northern Walls (Station b). Twenty years after the first published record of the flora of the Byzantine Walls, the results show that the total number of plant taxa (species and subspecies) appears to be reduced by 21. In contrast, the total number of families increased by 20. Also, the number of all genera and species exceeds 11 genera and 4 species respectively, while for the first time there was a record of Bryophytes and Pteridophytes. Also, for families with the largest number of taxa, these are still Asteraceae, Fabaceae and Poaceae, however there has been a change in the order of appearance. From the floristic catalogue of the period of 1999, 89 taxa were not found, but there were 69 “new” records. Therophytes continue to dominate, followed by the Hemicryptophytes. Only the percentage of Geophytes shows a decrease of ≈4%. Also, taxa of Mediterranean origin predominate in both cases. However, according to the data of the present survey, an increase of 12% in their participation rate was observed. The station at the Northern Walls is still the most representative floristically, as the largest number of total taxa, the most "exclusive" taxa, as well as most new taxa are recorded there. However, there have been reductions from 20 to 50 taxa in other stations. Finally, regarding the sections of the Walls that were investigated, a significant decrease is shown by the number of taxa that grew only on the Walls (-30 taxa), as well as on the section that includes the areas above and around the Walls (-25 taxa). On the other hand, the section that covers the areas of the surrounding green space (around the Byzantine Walls) showed an increase in the number of taxa by 32.