Fin' Amor des troubadours et code amoureux des romans courtoir au XIIe siecle en France: convergences et differenciations
Creators: name: Χατζηιωσήφ, Μαριάννα Ευάγγελου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2008
Subjects: Ερωτικός κώδικας
Τρουβαδούροι
Λυρική ποίηση
Ιπποτικό μυθιστόρημα
Γαλλικός μεσαίωνας
Ευγενικό ιδεώδες
Fin' Amor
Courtly love
Troubadours
Lyric poetry
Chretien de troyes
Chivalric romance

description: Στις αρχές του 12ου αιώνα εμφανίζεται στο Νότο της Γαλλίας μια νέα αντίληψη για τον έρωτα, που ως εκείνη τη στιγμή δε μπορούσε να νοηθεί με άλλο τρόπο από αυτόν της σαρκικής επαφής. Οι troubadours, δημιουργοί της γαλλικής λυρικής ποίησης, μέσα από τα τραγούδια τους, τους στίχους και τη μελώδία των οποίων γράφουν οι ίδιοι, εξυμνούν μια ανώτερη μορφή έρωτα που ονομάζεται fin’amor. Η ποίηση των troubadours περνάει το 1160 και στο Βορρά της Γαλλίας όπου τα κυριότερα χαρακτηριστικά των τραγουδιών τους αναπαράγονται από τους trouvères. Μέσα σε μία πατριαρχική, φεουδαρχική κοινωνία, η νέα αυτή αντίληψη του έρωτα προτείνει νέα, ανατρεπτικά πρότυπα σε ό,τι αφορά στη θέση της γυναίκας και του άντρα, καθώς και στις μεταξύ τους σχέσεις. Πιο συγκεκριμένα, η γυναίκα περνάει σε πρώτο πλάνο και θεοποιείται. Η dame, την οποία εξυμνούν οι λυρικοί ποιητές, είναι μία γυναίκα ανώτερης κοινωνικής τάξης, παντρεμένη και προικισμένη με όλα τα φυσικά και ψυχικά χαρίσματα. Παρουσιάζεται, όμως, ως μια γυναίκα απρόσιτη και σκληρή που με τη συμπεριφορά της ταλαιπωρεί και φοβίζει αυτόν που την παρακαλεί να δεχτεί τον έρωτά του. Γίνεται, λοιπόν, λόγος για ευλάβεια απέναντι στη γυναίκα και για θρησκεία του έρωτα. Το ρόλο του πιστού παίζει κατά συνέπεια ο ποιητής, ο οποίος δέχεται να μπει κάτω από την υποτέλεια της αγαπημένης του και να υποβληθεί σε μια σειρά δοκιμασιών προκειμένου, όντας κατώτερος, να γίνει αντάξιος του δικού της υψηλού επιπέδου. Υπομένοντας καρτερικά κάθε ταπείνωση, ο amant ελπίζει πως εκείνη θα αναγνωρίσει την αξία του, θα δεχτεί τον έρωτά του και θα τον ανταμείψει. Ο έρωτας γίνεται λοιπόν πηγή εσωτερικής εξέλιξης και τελειότητας. Επιπλέον, γίνεται μέσο ανανέωσης και πνευματικής ανύψωσης σ’ενα ανώτερο επίπεδο. Η μεγαλύτερη, όμως, επινόηση των troubadours είναι ότι, εξυμνώντας μια γυναίκα που δε μπορούν να έχουν και που κάποιες φορές δεν έχουν δει (dame-jamais-vue), τραγουδώντας ένα έρωτα που δεν έχουν ζήσει, αλλά που θα μπορούσαν να ζήσουν (amour ideal) και ακόμη υποβάλλοντας σε κανόνες την ερωτική επιθυμία (asag), καταφέρνουν να δείξουν πως ο έρωτας είναι, πέρα από τη σωματική επαφή και πάνω από όλα, ψυχική ένωση και μέσο πνευματικής τελειοποιήσης. Εκτός όμως από τη λυρική ποίηση, η υψηλή αυτή μορφή έρωτα εξυμνείται και μέσα από ένα άλλο λογοτεχνικό είδος, το ιπποτικό μυθιστόρημα (roman courtois), το οποίο εμφανίζεται στο Βορρά της Γαλλίας γύρω στα μισά του 12ου αιώνα και του οποίου δημιουργός θεωρείται ο Chrétien de Troyes. Κι ενώ μέχρι αυτή τη στιγμή, στην επική ποίηση (όπως για παράδειγμα στο έπος La Chanson de Roland), οι πολεμιστές δε μάχονται παρά μόνο για το βασιλιά, την πατρίδα και τη θρησκέια, τα πράγματα αλλάζουν και η γυναίκα μετατρέπεται σε μοναδικό κίνητρο της πολεμικής τους δράσης. Αυτή τη φορά ο εραστής είναι ένας από τους ιππότες της Αυλής του βασιλιά Αρθούρου. Η αγαπημένη του είναι ένα πλάσμα που ο ήρωας συναντά σ’έναν άλλο κόσμο από αυτόν στον οποίο ζει, είναι δηλαδή κατά κάποιο τρόπο ένα υπερφυσικό ον και άρα ένα ον ανώτερο. Ο άλλος αυτός κόσμος δεν είναι παρά ο Άλλος Κόσμος των Κελτών (μεγάλο μέρος των ιπποτικών μυθιστορημάτων έχει τις ρίζες του στο κέλτικο στοιχείο), η χώρα των νεκρών, των θεών και των μυθικών πλασμάτων, όπως είναι οι γίγαντες, οι νεράιδες και οι νάνοι. Οι ηρωίδες λοιπόν του Chrétien de Troyes δεν είναι άλλο παρά η εξανθρωπισμένη μορφή των νεραïδών των κέλτικων μύθων. Στα romans courtois σημαντικό ρόλο παίζει η γενναιότητα του ήρωα. Για να αποδείξει ότι αξίζει, πρέπει να φέρει εις πέρας μια σειρά δοκιμασιών κυρίως πολεμικών. Η αξία του ως πολεμιστής είναι αυτή που καθορίζει το επίπεδό του. Για το λόγο αυτό ο Chrétien de Troyes προσπαθεί να διατηρήσει στα μυθιστορήματά του την ισορροπία ανάμεσα στην περιπέτεια και στον έρωτα. Ο ήρωας δεν πρέπει να επαναπαυτεί κοντά στην αγαπημένη του αλλά ούτε και να παραβιάσει τους κανόνες του ερωτικού κώδικα. Σημαντική διαφοροποίηση αποτελεί το γεγονός οτί ενώ στα cansos ο έρωτας δε νοείται παρά μόνο έξω από το γάμο, ο οποίος θεωρείται κατά κύριο λόγο μια οικονομική συμφωνία, στα romans courtois, η σχέση των ερωτευμένων καταλήγει συνήθως σε αυτόν. Διαπιστώνεται, λοιπόν, πως ο Chrétien de Troyes θεωρεί το γάμο που γίνεται από έρωτα, και όχι για λόγους συμφέροντος, ως την ιδανική μορφή σχέσης. Για να υποστηρίξει αυτή του τη θέση, τονίζει, επίσης, πόσο σημαντική είναι η ελεύθερη βούληση στην επιλογή του συντρόφου. Τέλος, ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός πως αρκετά στοιχεία που σχετίζονται με τη γυναίκα, τον έρωτα, τον ήρωα και τις δοκιμασίες που περνάει, έχουν τις ρίζες τους όχι μόνο στους κέλτικους αλλά και στους σκανδιναβικούς μύθους, δεδομένης της αμφίδρομης επιρροής των δυο λαών λόγω επιδρομών και εμπορικών συναλλαγών. Παρά λοιπόν τις όποιες διαφοροποιήσεις, η νέα αντίληψη για τον έρωτα, έτσι όπως εκφράζεται το 12ο αιώνα μέσα από την ποίηση των troubadours και τα romans courtois, σηματοδοτεί μια εξέλιξη στον τρόπο σκέψης και δηλώνει την ανάγκη για δημιουργία νέων βάσεων στις μέχρι τότε σχέσεις των δυο φύλλων. Παρ’όλα αυτά, για λόγους όχι μόνο ιστορικούς, που σχετίζονται με την άυξηση της δύναμης της Εκκλησίας, αλλά και εξαιτίας της φθοράς του ίδιου του μοντέλου ποιητικής έκφρασης, που καταλήγει μάλιστα να διακωμωδείται, διαπιστώνεται στους επόμενους αιώνες και ως το τέλος του Μεσαίωνα μια σταδιακή απαξίωση της ιδέας του fin’amor.
description: A new concept of love emerges in southern France in the beginning of the 12th century. The troubodours, creators of French lyric poetry, sing a superior notion of love, called fin'amor. This new notion sets novel, revolutionary standards in regard to the position of men and women. Women become the centre of attention while their status is glorified. There is reference to worship of women as well as the religion of love. The poet assumes the role of the servant who is willing to be dominated by his beloved and be subjected to a series of tests in order to become worthy of higher status. Thus, love becomes the means of achieving perfection and inner growth. Furthermore, it constitutes the source of revitalization and spiritual elevation to a higher status. Nevertheless, apart from lyric poetry, fin'amor or courtly love, is also the theme of a further form of literature which appears in northern France in the mid-12th century and which is attributed to Chretien de Troyes: chivalric romance.