Δοξαστικά Θεομητορικών Εορτών με βάση Αγιορείτικες και άλλες πηγές. Μουσικολογικές Προσεγγίσεις
Creators: name: Καραγκούνης, Παναγιώτης Κωνσταντίνου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2023
Subjects: Θεολογία
Μουσικολογία
Ψαλτική
Theology
Musicology
Psaltiki

description: Στην εργασία αυτή με τίτλο «Δοξαστικά θεομητορικών εορτών με βάση αγιορείτικες και άλλες πηγές. Μουσικολογικές προσεγγίσεις» μελετήσαμε την παλαιά μέθοδο γραφής της Βυζαντινής Ορθόδοξης Εκκλησιαστικής Μουσικής σε σύγκριση με αυτής της Nέας Mεθόδου που χρησιμοποιείται μέχρι σήμερα. Για την εκπόνηση αυτής της μελέτης διαλέξαμε δύο Δοξαστικά τροπάρια, το «Αὕτη ἡμέρα Κυρίου…, πρὸς σωτηρίαν τῶν ψυχῶν ἡμῶν» και το «Μετὰ τὸ τεχθῆναί σε, Θεόνυμφε Δέσποινα…, Μήτηρ Θεοῦ, σῷζε τὸ γένος ἡμῶν», από Θεομητορικές εορτές, δηλαδή εορτές προς τιμήν της Υπεραγίας Θεοτόκου. Οι εορτές αυτές είναι το «Γενέσιο της Θεοτόκου» στις 8 Σεπτεμβρίου και «Τα Εισόδια της Θεοτόκου» στις 21 Νοεμβρίου. Το υλικό που χρησιμοποιήσαμε είναι: α) ένα αυτόγραφο χειρόγραφο, το οποίο είναι γνωστό ως κώδικας 1254, του ιερομονάχου Ιωαννικίου Βατοπαιδινού του Χίου, β) δύο Τόμοι του Δοξασταρίου, οι οποίοι περιέχουν τα δοξαστικά όλων των Δεσποτικών και Θεομητορικών εορτών μελοποιηθέντα από τον Ιάκωβο Πρωτοψάλτη της ΜΧΕ και εξηγηθέντα από τον Χουρμούζιο Χαρτοφύλακα, και γ) το Σύντομον Δοξαστάριον του Πέτρου Λαμπαδαρίου του Πελοποννησίου. Η μεθοδολογία μας είναι μια συγκριτική μελέτη, που αφορά την παλαιογραφία της Βυζαντινής Μουσικής. Συγκεκριμένα, επιλέξαμε δύο δοξαστικά τροπάρια με δύο μελοποιήσεις στο καθένα χωριστά, σε Παλαιά και Νέα Μέθοδο, από δύο συγκεκριμένες Θεομητορικές εορτές, τα οποία μεταγράψαμε στο πεντάγραμμο και αναλύσαμε με βάση το σύστημα της Αραβοπερσικής μουσικής γραφής. Έπειτα, αντιπαραβάλαμε τις μελοποιήσεις: α) του Ιακώβου Πρωτοψάλτου, τις οποίες εξήγησε ο Χουρμούζιος Χαρτοφύλακας και είναι εκδεδομένες στο έντυπο Δοξαστάριο, με τα αυτόγραφα χειρόγραφα του ιερομονάχου Ιωαννικίου Βατοπαιδινού του Χίου, τα οποία είναι με την παλαιά σημειογραφία και β) του Πέτρου Πελοποννησίου με τα αυτόγραφα του Ιωαννικίου. Κατά τη διαδικασία της αντιπαραβολής επισημάναμε τους ρυθμικούς πόδες, τα Κώλα των μουσικοποιητικών φράσεων και χωρίσαμε τις λέξεις και τις συλλαβές. Η αντιπαραβολή παρουσιάζεται σε τρία πεντάγραμμα και η διπλωματική αυτή εργασία χωρίζεται σε δύο μέρη: α) Στο Α΄ Μέρος, στο οποίο έχει πληροφορίες θεωρητικού περιεχομένου για την Υπεραγία Θεοτόκο, για τις Θεομητορικές Εορτές, για τα επιλεγμένα Δοξαστικά, για τους υμνογράφους (Άγιο Ιωάννη Δαμασκηνό και τον Σέργιο Αγιοπολίτη), για τους μελουργούς (τον Πέτρο Πελοποννήσιο και τον Ιάκωβο Πρωτοψάλτη) και για τον Κώδικα της Ι. Μ. Μ. Βατοπαιδίου 1254 και β) Στο Β΄ Μέρος, στο οποίο υπάρχουν μουσικολογικές προσεγγίσεις επιλεγμένων Δοξαστικών από δύο Θεομητορικές Εορτές και μεταγραφές των επιλεγμένων Δοξαστικών τροπαρίων με τις αναλύσεις τους, (στις οποίες περιλαμβάνονται συγκριτικές, μορφολογικές, τροπικές και σημειογραφικές αναλύσεις). Τέλος, καταλήξαμε στα εξής συμπεράσματα: α) πως η Υπεραγία Θεοτόκος τιμάται με ευλάβεια από την Ορθόδοξη Εκκλησία, β) καταλαβαίνουμε και συνειδητοποιούμε το πνευματικό και θεολογικό υπόβαθρο των συγκεκριμένων Θεομητορικών Εορτών, αλλά και την αγιότητα των υμνογράφων, γ) παρατηρήσαμε τις μελοποιητικές τεχνικές για το αντίστοιχο αργό και αργοσύντομο Στιχηράριο της εποχής των Μελοποιών, την χρήση των θέσεων και μεγάλων σημαδιών στην Παλαιά Μέθοδο γραφής και το πως αυτές εξηγούνται στη Νέα Μέθοδο γραφής από τους εξηγητές, δ) εντύπωση προκαλεί ο κώδικας αυτός χάρη στο πλούσιο υλικό μελοποιήσεων που περιέχει και την καλαισθησία γραφής του Ιωαννικίου ιερομονάχου, ε) κατά την τροπική ανάλυση που πραγματοποιήσαμε στα Δοξαστικά Ιδιόμελα τροπάρια παρατηρείται η χρήση πλούσιων μελωδικών φράσεων και θέσεων, τεχνικών μεταβολών και κινήσεων της μελωδίας, σε συνδυασμό πάντοτε με τις παραδοσιακές φράσεις – θέσεις της εποχής, τα οποία χρωματίζουν καλαίσθητα και αρμονικά το ποιητικό κείμενο και στ) με τον αναδρομικό παραλληλισμό που πραγματοποιήσαμε στα στιχηρά Δοξαστικά Ιδιόμελα, διακρίνονται εύκολα τα μεγάλα σημάδια της Παλαιάς Μεθόδου γραφής στο χειρόγραφο και η εξήγησή τους είναι φανερή στη Νέα Μέθοδο, καθώς τοποθετήσαμε τα κομμάτια παράλληλα μεταξύ τους.
description: In this project entitled as “Doxastika of Mother of god’s celebrations based on Agion Oros and other sources, Musical approach”, we studied the old method of writing of Byzantine Orthodox Church Music compared with the New Method that is used nowadays. In order to achieve this project we chose 2 Doxastika troparia «Αὕτη ἡμέρα Κυρίου…, πρὸς σωτηρίαν τῶν ψυχῶν ἡμῶν» και το «Μετὰ τὸ τεχθῆναί σε, Θεόνυμφε Δέσποινα…, Μήτηρ Θεοῦ, σῷζε τὸ γένος ἡμῶν» from celebrations dedicate to Mother of God. These celebrations are “The Birthday of Mother of God” in September 8th and “The Entrance of Mother of God” in November 21th. The material that we used is: a) a self-handwriting, that is known as codix 1254, of the monk Ioannikios Vatopedinos of Chios, b) two books of Doxastario, that include Doxastika of all Despotic and Mother of God celebrations composed by Iakovos Protopsaltis of Great Christ Church and explained by Chourmouzios Chartophylakas and c) the Syntomo (Quick) Doxastarion of Petros Lambadarios Peloponnisian. Our methodology is a comparative study that concerns the old writing of Byzantine Music. Specifically, we chose 2 doxastika troparia with 2 compositions each, in Old and New Method, of 2 specific Mother God celebration that are written on pentagram and analysed with the system of Arabic persian music notation. After that, we compared the compositions: a) of Iakovos Protopsaltis, that are explained by Chourmouzios Chartophylax and are typed on Doxastario, with self-handwriting of monk Ioannikios vatopedinos of Chios, which are in old notation, b) of Petros Peloponnisios with self-handwriting of Ioannikios. During this process of comparing we pointed out the rhythm and musical prhases (Κώλα) and separated the words and syllabus. The comparison is shown in 3 pentagrams and this scientific project is separated in two parts: a) A Part in which contains information of theoretical contents of Mother of God and celebrations, specific Doxastika, of the composer (Saint Ioannis Damaskinos and Sergios Agiopolitis the musicians (Petros Peloponnisios and Iakovos Protopsaltis) and the Codix of Holy Monastery Vatopediou 1254. b) B Part in which are musical approaches of specific Doxastika of 2 Mother God celebrations and translations of the troparia and their analysis (contains comparative, morphology, tropical, notational analysis). In the end, the conclusions are: a) that the Mother of God is honored in Orthodox Church, b) we understand the theological background of specific Mother God celebration and the holiness of composers, c) we studied technics and signs in Old Method and how are explained in the New one, d) this Codix is astonishing for the number of compositions and the beauty of writing of Ioannikios monk, e) durink the tropical analysis in Doxastic tropario we noticed the use of many musical phrases, technics and movements of the music in combination always with traditional phrases of the season which are combined harmonically with the poetic text, f) the comporison that we made in Doxastika idiomela, distinguished the great signs in Old Method in manuscript and the explanation is obvious in New Method, as we put the parts together.