Ο ζωγραφικός διάκοσμος της μονής του αγίου Ιωάννη του Κυνηγού – των φιλοσόφων στον Υμηττό:
Creators: name: Κατσούλης, Δημήτριος Ναπολέοντος
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2010
Subjects: Μονή κυνηγού
Μονή των φιλοσόφων
Υμηττός
Monastery of Kynegos
Mount Hymettus
Mural decor / mural paintings

description: Στην μεταπτυχιακή εργασία με τίτλο “Ο ζωγραφικός διάκοσμος της Μονής του Αγίου Ιωάννη του Κυνηγού – των Φιλοσόφων στον Υμηττό” επιχειρείται η μελέτη της δεύτερης εικονογραφικής φάσης, η οποία καλύπτει το μεγαλύτερο μέρος του κυρίως ναού καθώς και μικρό τμήμα του βόρειου τοίχου του νάρθηκα. Η εργασία αυτή αποτελεί πρωτόλειο θέμα, καθώς καμία από τις τρεις εικονογραφικές φάσεις -που σώζονται σήμερα σε κακή κατάσταση- δεν έχει μελετηθεί στο παρελθόν. Μέσω της επιτόπιας και συγκριτικής μελέτης του γράφοντος ανεδείχθη μια σειρά συμπερασμάτων, τα οποία παρουσιάζονται ως ακολούθως. Συγκεκριμένα, το εικονογραφικό πρόγραμμα αναπτύσσεται σε δύο ζώνες και αποτελείται από τουλάχιστον εξήντα-μια (61) παραστάσεις οσίων, πατέρων και μαρτύρων, στις οποίες εντάσσονται και επτά (7) σωζόμενες παραστάσεις από τον κύκλο του Δωδεκαόρτου. Το φαινόμενο της επανάληψης των μορφών των Τριών Ιεραρχών και του αρχαγγέλου Μιχαήλ σε διαφορετικά σημεία του καθολικού και του νάρθηκα, αποδεικνύεται πως σχετίζεται με την λειτουργία των χώρων, στους οποίους εικονίζονται οι εκάστοτε μορφές. Μεγάλο ενδιαφέρον παρουσιάζουν ορισμένες σπάνιες παραστάσεις, όπως η δίζωνη παράσταση Επιταφίου Θρήνου και Εξαπτέρυγου Σεραφείμ στην Πρόθεση, η οποία ενδεχομένως προσγράφεται στις εικονογραφικές αποκλίνουσες του θέματος “Ἄνω σε ἐν θρόνῳ καὶ κάτω ἐν τάφῳ”, η παράσταση των Τριών Ιεραρχών μαζί με τον απόστολο Φίλιππο στην κάτω ζώνη του ΝΔ γωνιακού διαμερίσματος και τέλος η παράσταση του οσίου Σεραφείμ της Δομβούς στην κάτω ζώνη του εσωραχίου της δυτικής εισόδου, η οποία δεν συναντάται σε κάποιο άλλο βυζαντινό μνημείο της Αττικής. Το καλλιτεχνικό συνεργείο της Μονής του Κυνηγού αποτελούνταν από ικανούς ζωγράφους, των οποίων τα εικονογραφικά πρότυπα ανιχνεύονται σε περιοχές της νότιας, κεντρικής και δυτικής Ελλάδας, ενώ παράλληλα οι ίδιοι, άλλοτε εμπνέονται και άλλοτε αντιγράφουν έργα του ευρύτερου κύκλου του κρητικού ζωγράφου Εμμανουήλ Τζάνε. Η διακύμανση στην ποιότητα απόδοσης, που παρατηρείται σε κάποιες παραστάσεις, υποδηλώνει ότι για τις τοιχογραφίες της Μονής Κυνηγού εργάστηκαν τουλάχιστον δύο ζωγράφοι, των οποίων το έργο διακρίνεται για τις ραδινές και ισορροπημένες σε όγκο μορφές καθώς και για την μικρογραφική απόδοση των επιμέρους φυσιογνωμικών τους χαρακτηριστικών, για την αφαιρετική και ισορροπημένη κατανομή των συνθέσεων και για το περιορισμένο χρωματικό ρεπερτόριο. Εν κατακλείδι, τα καλής ποιότητας τοιχογραφικά σύνολα που εμπνέονται από έργα σπουδαίων ζωγράφων του όψιμου 17ου αιώνα, σε συνδυασμό με την ύπαρξη τουλάχιστον πέντε (5) δωρητών, όπως μαρτυρείται από αφιερωματικές επιγραφές αλλά και η σπανιότητα της απεικόνισης του οσίου Σεραφείμ της Δομβούς καθώς και η απεικόνιση του αγίου Ιωάννη του Προδρόμου στη ΝΑ παραστάδα του Ιερού καθορίζουν την χρονολόγηση της δεύτερης φάσης της Μονής του Κυνηγού στο τρίτο τέταρτο του 17ου - αρχές 18ου αιώνα και ειδικότερα στο διάστημα 1673 – 1701. Δ. Κατσούλης
description: In the postgraduate essay, entitled The mural decor of the Monastery of Saint John Kynegos – the Philosophers on mount Hymettus - the writer makes an attempt to study the second iconographical phase of the murals of the Monastery of Saint John Kynegos, which covers the biggest part of the katholikon, as well as a small part of the northern wall of the narthex. This essay is a débutante work, as none of the three iconographical phases –which are now preserved in a bad condition- has ever been studied by any scholar until now. The extended local and comparative research has brought about some conclusions, which are presented in the following way. More specifically, the iconographical program is developed in two bands, and it consists of at least sixty one depictions of saints, fathers and martyrs, among which there are also seven depictions of the Dodekaorton. The repetition phenomenon of certain saints' figures, such as those of the Three Holy Hierarchs and Archangel Michael, situated in different spots inside the katholikon, as well as the narthex, is proved to be related to the function of those places, on the walls of which respective figures are depicted. Certain rare depictions prove to be quiet interesting, such as the bizonal Epitaph (down band) and the six winged Seraphim (upper band) in the Prothesis, which is potentially embodied in the variations of the rare iconographical subject “Ἄνω σε ἐν θρόνῳ καὶ κάτω ἐν τάφῳ”, the unique depiction of the Three Holy Hierarchs along with Philip the Apostle, in the lower area of south-west corner bay, and finally the depiction of Saint Seraphim of Domvos in the lower southern area of the western entry, a depiction that does not exist in any other Byzantine monument in Attica. The group of hagiographers that worked on the frescoes of the Monastery of Kynegos consisted of talented painters, whose iconographical patterns reflect vivid influences of the artistic style of certain regions in southern, central and western Greece. These painters were generally inspired by works of the wider artistic circle of the Cretan hagiographer Emmanouel Tzanes and even reproduced them. The quality variation, which is observed in some depictions, implies that at least two hagiographers worked on the murals of the Monastery of Kynegos. Their work is distinguished for the slender and balanced figures, as well as for the miniature attribution of their individual facial characteristics, the abstractive and balanced distribution of the compositions, and the limited color repertoire. In conclusion, these good quality murals, which are basically inspired by the works of important painters of the late 17th century, in combination with the existence of at least five donors -as testified by dedicatory inscriptions- the rare depiction of Saint Seraphim of Domvos, as well as the depiction of Saint John the Baptist - in the south-eastern pilaster of the Sanctuary - determine that the second phase of the murals of the Monastery of Saint John Kynegos can be dated in the third quarter of the 17th - early 18th century, and more specifically, within the period 1673 - 1701. D. Katsoulis