De onderwijsachterstand van jongens. Omvang, oorzaken en interventies
Creators: name: Driessen, Geert
name: Van Langen, Annemarie
Publisher: name: Radboud University, Nijmegen The Netherlands
Year: 2010
Subjects: sekseverschillen
jongens
meisjes
prestatieverschilen

description: Het ITS heeft in dit rapport de onderwijspositie van jongens in vergelijking tot dievan meisjes geïnventariseerd, zowel qua cognitieve competenties, niet-cognitievecompetenties als schoolloopbanen en zowel in het primair onderwijs als in de eerstejaren van het voortgezet onderwijs in Nederland en enkele andere landen. Deze inventarisatieis een update van de trendstudie die het ITS in 2006 heeft uitgevoerd naarnationale en internationale verschillen in schoolprestaties en onderwijsloopbanen vanjongens en meisjes. De aanleiding voor deze update wordt gevormd door recenteberichten in de media dat de onderwijsachterstand van jongens ten opzichte van meisjesde laatste jaren groter zou zijn geworden. Hierover zijn in de Tweede Kamervragen gesteld, waarna de staatsecretarissen voor primair onderwijs en voor voortgezeten beroepsonderwijs eind 2009 toegezegd hebben om onderzoek te laten doennaar de onderwijspositie van jongens.Op grond van de uitgevoerde inventarisatie kunnen de volgende conclusies wordengetrokken over het bestaan van een onderwijsachterstand van jongens: In termen van cognitieve competenties is in Nederland er geen sprake van eensystematische achterstand van jongens in vergelijking tot meisjes; noch in het primaironderwijs, noch in de eerste vier jaar van het voortgezet onderwijs. De geconstateerdesekseverschillen in prestaties zijn namelijk enerzijds vrij beperkt, anderzijdsafwisselend in het voordeel van de meisjes (bij taal en lezen) of de jongens(bij rekenen/wiskunde). De gevonden sekseverschillen in niet-cognitieve competenties zijn soms wèl vrijaanzienlijk, en suggereren bovendien af en toe wel een ongunstigere onderwijspositievan jongens dan van meisjes. In het basisonderwijs worden jongens beduidendzwakker dan meisjes beoordeeld op werkhouding en sociaal gedrag; in groep 8meer nog dan in groep 2. Onder zorgleerlingen in het regulier onderwijs en leerlingenvan het speciaal onderwijs vertonen veel meer jongens dan meisjes gedrags- enconcentratiestoornissen. Van andere geconstateerde sekseverschillen in nietcognitievecompetenties is minder duidelijk aan te geven wat het effect is op deonderwijspositie. Zo beschouwen jongens in het voortgezet onderwijs zichzelf alsveel minder mild dan meisjes; zij gaan conflicten dan ook minder uit de weg. Ookzijn jongens naar eigen zeggen emotioneel stabieler en hebben zij meer zelfvertrouwen,ook in hun onderwijsmogelijkheden. Een mogelijk bruikbare interessantebevinding voor de onderwijspraktijk is dat jongens meer gemotiveerd raken doorcompetitie, terwijl meisjes meer sociaal gemotiveerd zijn. De schoolloopbanen van jongens zijn in vrijwel alle onderzochte opzichten diemede bepalend zijn voor het uiteindelijke onderwijs(eind)niveau, minder gunstigdan die van meisjes. Om te beginnen neemt een veel groter aandeel van hen deelaan vormen van speciaal onderwijs. Daarnaast blijkt dat jongens in het voortgezetonderwijs vaker dan meisjes doubleren, vaker deelnemen aan de lagere onderwijsniveaus,vaker uitstromen als voortijdig schoolverlater en afstromen naar een lagerniveau. Bij al deze aspecten van de vo-schoolloopbaan lopen de sekseverschillenzelden op tot meer dan een paar procent, maar in absolute aantallen gaat het daarmeetoch om duizenden leerlingen. Het voorafgaande beeld geldt voor jongens en meisjes als totale groep, maar vrijwelsteeds ook, en in gelijke mate, voor de afzonderlijk onderscheiden sociaaletnischegroepen. Met andere woorden: de gehanteerde gegevens wijzen niet openige vorm van interactie tussen sociaal-etnisch milieu en sekse die ertoe zou leidendat bepaalde groepen jongens in het Nederlandse onderwijs systematisch eengrotere achterstand op de meisjes hebben dan andere. De bovenbeschreven situatie heeft betrekking op de huidige stand van zaken; erzijn echter weinig aanwijzingen gevonden dat deze sterk verschilt van de situatievan vijf tot tien jaar geleden. Er is dus geen sprake van dat in de laatste jaren inNederland grote veranderingen zijn opgetreden in de onderwijspositie van jongensin vergelijking tot die van meisjes.In dit rapport wordt tevens verslag gedaan van een internationale literatuurstudie naarde verklaringen voor de achterstand van jongens en naar mogelijke interventies omdeze achterstand te bestrijden. De verklaringen zijn ingedeeld naar analogie van hetbekende nature-nurture debat, dat draait om de vraag of eigenschappen en gedrag vanmensen zijn aangeboren of aangeleerd. Recentelijk is er veel literatuur verschenenover de biologische verschillen in hersenfunctie en –ontwikkeling tussen jongens enmeisjes, die zouden leiden tot sekseverschillen in het onderwijs. Aanvullend hierop,soms ook in strijd hiermee, is er echter ook veel onderzoek uitgevoerd naar de invloedvanuit de omgeving - ouders, leeftijdsgenoten, school en docenten, maatschappelijkecontext - op het ontstaan van sekseverschillen in het onderwijs. In dit rapportgeven we een overzicht van de argumenten die vanuit beide invalshoeken wordenaangedragen, en beschrijven tevens de voorgestelde interventies en oplossingen omde achterstand van jongens te bestrijden. Deze zijn in drie typen te onderscheiden:pedagogisch-didactische maatregelen (bijv. het aanleren van onderwijsstrategieën aandocenten, gericht op de specifieke behoefte van jongens aan meer competitie, practicumen/of beweging), sociaal-culturele maatregelen (bijv. programma’s om het zelfbeeldvan jongens te verhogen of hun antischool-houding te keren) en organisatorischemaatregelen (zoals seksegescheiden onderwijs of het aantrekken van meermannelijke docenten).