Πολιτιστικός τουρισμός: ταυτότητα των ορεινών οικισμών του νομού Δράμας μέσα από την ερμηνεία των μασκοφορικών εθίμων
Creators: name: Λύρατζης, Κωνσταντίνος Γεωργίου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2010
Subjects: Πολιτιστικός τουρισμός
Κληρονομιά
Δράμα
Cultural tourism
Heritage
Drama

description: Η παρούσα εργασία διερευνά το νόημα του πολιτιστικού τουρισμού μέσα στο πλαίσιο της σημασίας που απέκτησε η Πολιτιστική Κληρονομιά για τις σύγχρονες κοινωνίες και την οικειοποίησή της από τον τουρισμό στην προσπάθεια να δημιουργηθούν νέοι ελκυστικοί προορισμοί για τον κάτοικο των μεγαλουπόλεων. Έτσι, ιχνηλατεί τη νοητή γραμμή που συνδέει οικισμούς του ημιορεινού κι ορεινού όγκου στο νομό Δράμας, αναζητά τα κοινά χαρακτηριστικά τους μέσα από λαογραφικά μασκοφορικά έθιμα και η ερμηνεία των εθίμων αυτών θα αποτελέσει τη βάση για την πρόταση μιας διαδρομής. Είναι μια εργασία καταγραφής και ερμηνείας των παραμέτρων του τόπου, η οποία θα ερμηνεύει τη σχέση του ανθρώπου με το περιβάλλον και θα επιχειρήσει την αποκωδικοποίηση του συμβολισμού των μασκοφορικών εθίμων της περιοχής, που εκτός από μια τουριστική ατραξιόν, παραμένουν μια μυσταγωγική εμπειρία. Ο γενικός σκοπός της εργασίας είναι να διερευνήσει αν ο πολιτιστικός τουρισμός μπορεί να αναπτυχθεί ως βιώσιμη πρόταση σε μια λιγότερο αναπτυγμένη ορεινή πλευρά της Μακεδονίας, κοινότητες της ορεινής και ημιορεινής Δράμας. Έτσι εξετάζονται όλοι οι παράγοντες που συντελούν στην προοπτική ανάπτυξης ενός τέτοιου μοντέλου εναλλακτικού τουρισμού, αφού πρώτα αποτυπωθούν τα χαρακτηριστικά του τόπου και η στάση των τοπικών και εξωτοπικών παραγόντων απέναντι στον τουρισμό της περιοχής. Ποιοι είναι οι θεσμοί του τουρισμού και από ποιους υλοποιείται ο προγραμματισμός και σχεδιασμός του; Ποιος είναι ο τρόπος λειτουργίας και η δομή των ελληνικών κοινοτήτων; Ποια είναι η ιστορία, δημογραφία και γεωγραφία του τοπικού συστήματος; Πως συμπορεύονται τουρισμός και πολιτιστικός τουρισμός στην Ελλάδα και ποιες είναι οι διαφαινόμενες προοπτικές; Είναι οι κάτοικοι ενήμεροι σχετικά με τις προοπτικές αλλά και τους κινδύνους από την τουριστική ανάπτυξη της περιοχής; Υπάρχουν χρηματοδοτικά προγράμματα που αναφέρονται στην ανάπτυξη της περιοχής; Είναι τα έθιμα του τόπου αρκετά γνωστά στον ευρύ κόσμο; Αντιλαμβάνεται η τοπική κοινωνία τη σημασία τους σε βάθος; Είναι δυνατό να διατηρηθεί ο τελετουργικός χαρακτήρας τους παράλληλα με την τουριστική αξιοποίηση και ανάτπυξη; Το βασικότερο πρόβλημα που αντιμετωπίζει ο μελετητής μιας εξωαστικής περιοχής είναι η καταγραφή των στοιχείων της τοπικής κοινωνίας εξαιτίας της ατολμίας των κατοίκων να μιλήσουν σε βάθος για τις γιορτές τους και το εσωτερικό της κοινοτικής ζωής σε έναν «ξένο», δίχως αυτό να σημαίνει έλλειμα φιλοξενίας. Πρέπει να κατακτηθεί η εμπιστοσύνη και να ανοίξει ένας τακτικός δίαυλος επικοινωνίας του με τους ντόπιους αλλά και με τους ιθύνοντες του τόπου για να αντιληφθεί το παρελθόν και να ενημερωθεί για το μέλλον της περιοχής, όπως αυτοί το σκέφτομαι και το σχεδιάζουν- αν το σχεδιάζουν... Συνακόλουθα, μέγιστο ρόλο παίζει η βιβλιογραφική εξόρυξη της σχετικής προβληματικής όπως έχει καταγραφεί για την περιφερειακή τουριστική- πολιτιστική ανάπτυξη και τα προβληματα ή τα ζητήματα που τη συνοδεύουν. Ποια είναι η επίπτωση της τουριστικής ανάπτυξης στο περιβάλλον και στην κοινωνία; Τι σημαίνει για τους ντόπιους η παράδοσή τους; Τι αντιλαμβάνονται ως παράδοση; τι έχει διατηρήσει η τοπική μνήμη μέσω της τοπικής ιστορίας; Ποιες είναι οι προφορικές αφηγήσεις που σχετίζονται με τον τόπο; Από ποιες εθνότητες; Ποια είναι τελικά η ταυτότητα του τόπου; Τα παραπάνω ερωτήματα χρήζουν ουσιαστικών απαντήσεων ιδιαίτερα σε μια χρονική συγκυρία για τον τόπο που η έννοια της τουριστικής ανάπτυξης αναγνωρίζεται ως μοναδική ίσως φυγή από τα προβλήματα ανεργίας, απομόνωσης και υπανάπτυξης που μαστίζει το νομό Δράμας. Προτού γίνουν εκβιαστικές κινήσεις τουριστικής εκμετάλλευσης πτυχών του λαϊκού πολιτισμού, η παρούσα εργασία βάζει το δάχτυλο «επί τον τύπον των ήλων» και χαρτογραφεί τις στρατηγικές αστοχίες μέσα από τις ημιτελείς και σπασμωδικές ενέργειες για τουριστική αξιοποίηση μονάχα της φυσικής ομορφίας του νομού Δράμας, αγνοώντας την προβολή του ιδιαίτερου παραδοσιακού στοιχείου της ταυτότητας της τοπικής κοινωνίας που από μόνο του αποτελεί πόλο έλξης που ο επισκέπτης μπορεί να ανακαλύψει. Παρουσιάζεται επομένως μια διπλή τάση που η εργασία αυτή προβλέπει και ερμηνεύει: από τη μια πλευρά η μετανεωτερική οικονομία του τουρισμού εξακτινώνει την ανάπτυξη μακριά από τα νεωτερικά βιομηχανικά κέντρα και αναζητά νεους τόπους επίσκεψης τους οποίους επενδύει με το μανδύα του μυστηριώδους, εξωτικού και άξιου να ανακαλυφθεί ως μια πρωτόφαντη εμπειρία από το σύγχρονο αστό. Κατασκευάζει παραδείσους αξιοποιώντας την ανόθευτη και παρθένα φύση και κοινωνία μιας περιοχής για να τις νοθεύσει με ιστορικοφανείς και λογοτεχνικές αναγωγές σε ένα ιδιαίτερο παρελθόν που προβάλλεται ως μοναδική παράδοση και ταυτότητα του τόπου, με τη βοήθεια των λαογραφικών εθίμων και της τοπικής κουζίνας και αρχιτεκτονικής, παραδοσιακών επαγγελμάτων της περιοχής, μεθόδων καλλιέργειας που χάθηκαν στο χρόνο κτλ. Εκβιαστικά λοιπόν η όποια μετανεωτερική τουριστική ανάπτυξη θέτει το ζήτημα της ανακάλυψης ή εφεύρεσης μιας ταυτότητας για έναν τόπο, μιας παράδοσης που θα αξιοποιηθεί τουριστικά σε έντυπα φυλλάδια και χάρτες, σε μικροαντικείμενα εμπορικής κατανάλωσης είτε ως αξεσουάρ και διακοσμητικά, είτε ως τοπικά φαγητά και ποτά. Η ηλεκτρονική διαφήμιση και προώθηση του πολλά υποσχόμενου μακρινού τόπου όπου ο αστός κάτοικος θα πάει να ανακαλύψει το μυστηριώδες Άλλο, βοηθά αποτελεσματικά σε αυτήν τη μεταμόρφωση ενός τόπου σε τοπίο που ο επισκέπτης θα δει αυτά που του υπόσχονται, ακόμα και αν αυτο απαιτήσει τη διατρέβλωση παραδόσεων και τη σύζευξη ετερογενών στοιχείων της τοπικής κουλτούρας για ικανοποίηση του πληρέστερου διαφημιστικού τουριστικού πακέτου. Από την άλλη πλευρά, υπάρχει η πολιτιστική ερμηνεία που ένας μουσειολόγος με τη συνδρομή ενός ειδικού επιστήμονα πρέπει να δώσει σε μια πρόταση πολιτιστικής ανάπτυξης ενός τόπου, ώστε ο επισκέπτης να καταλάβει και να μάθει την ιστορία και την πολιτιστική ταυτότητα του τόπου χωρίς παρερμηνείες και ανιστόρητες κατασκευές ή αναγωγές σε ένα απώτατο παρελθόν με εθνικιστικές προεκτάσεις. Η πολυμορφία της τοπικής ταυτότητας αφήνει πολλά ερωτήματα ανοιχτά τόσο για το μελετητή όσο και για τον επισκέπτη της περιοχής. Τα μασκοφορικά έθιμα και η ερμηνεία τους μπορεί να κρύβουν τέτοιου είδους εθνικιστικές αναγωγές που η παλαιά λαογραφία και οι τοπικοί παράγοντες ευνοούν, ο μουσειολόγος, ωστόσο, οφείλει να παρουσιάζει όλες τις εκδοχές μαζί με αυτές που η κοινωνική ανθρωπολογία και η εθνογραφία προτάσει, συνδέοντας ολιστικά τον τόπο με τον άνθρωπο και το σύστημα παραγωγής με το σύστημα πολιτισμού στον ορεινό όγκο της νότιας Βαλκανικής. Τα προβλήματα του μουσειολόγου ξεκινούν από τη στιγμή που πρέπει να συνδυαστεί η τοπική προσδοκία για τη δυνατότητα αυτοκαθορισμού της με την ειδική επιστημονική ερμηνεία του ανθρωπολόγου που μπορεί να διαλύει την ιδέα που οι γηγενείς έχουν για την ταυτότητα του τόπου τους, μέρος της οποίας αποτελούν τα έθιμα του Δωδεκαήμερου των Χριστουγέννων που τελούνται σε πολλές κοινότητες της ορεινής και ημιορεινής Δράμας και τα οποία χρησιμοποιούν τη μάσκα. Ο πολιτιστικός τουρισμός των μουσείων, κλειστών και ανοιχτών, των πολιτιστικών διαδρομών και των συγγενών αγροτουριστικών ή οικοτουριστικών δράσεων, των αποκατεστημένων αρχιτεκτονημάτων του παρελθόντος και των ψηφιακών αναπαραστάσεων μιας παραδοσιακής ζωής που χάθηκε ή χάνεται, χρειάζεται τη μουσειολογική ματιά προκειμένου να συντονίσει ανθρώπους και οπτικές γωνίες, να επικοινωνήσει το μήνυμα στον επισκέπτη όχι διδακτικά και με την αυθεντία της μοναδικής ερμηνείας, αλλά μεσω της προσωπικής ανακάλυψης και σύνδεσης του χωρου με την πληροφορία και τη γνώση. Πολιτιστική ανάπτυξη δε σημαίνει παραδόσεις στη ναφθαλίνη που μπαίνουν σε βιτρίνα πολυτελείας για χάρη της τουριστικής επισκεψιμότητας. Η σύγχρονη μουσειολογία αναγνωρίζει το πρόβλημα και δημιουργεί διαφορετικά επίπεδα εμπειριών που βοηθούν ποικιλότροπα τον επισκέπτη να φτιάξει και να ζήσει τη δική του ιστορία, όντας αυτός μέσα στο Άλλο.
description: The present essay discusses the meaning of cultural tourism in the new light that Heritage acquired in postmodern societies as well as its appropriation by tourism in an attempt to create new desirable destinations for the living in big cities. It thus traces an imaginary route that connects rural settlements of the mountainous arc of Drama, while investigates their common features through the survey and interpretation of the local festive masked cults and customs. The outcome of this research would be an aesthetic review of the place and a deep understanding of the local culture. A lot is to be done in the direction of decoding the infrastructural system values of the masked cults in Drama, which apart from being a tourist attraction, they keep an essential ritualistic experience. The main topics discussed concern first anfnlpcraooeunrocrvol raeteedtulmxha uraleaoc hmartlsn isitsiro nmtoGnotau rhartoteieyneofe , ys ncar ea aoado scnltfeperh tv oethrhecsoorelstfouos pgat pcohohtmuftel ilott etthhmuguneeydrto aeseuclu xu anobanlttftjom aduetuih crnprtaeolti el ashu l mspoeos lc p f aaa onDilrlnossc rs sc aiiuaotnbmhlcf l heteaDh ,s, aretodfahsoicerm eliav lo ionaeen‐w.sl ev ooscIoepnpaodlyme vna neobgen momynm ea tetyus thn t soteetehf im n iuurn ropms ueuatt r nghotoahdoyerfl plans of cultural tourism, concluding that education and preparation of the field is a preliminary requirement so as to obtain maximum support by the locals. They specifically need to contribute in the design and the promotion of the project if one should meet highest expectations possible. The latter recognizes a twofold problematic scheme that the essay unfolds. On one hand there is the postmodern need of creating new unexplored little paradises that the civil of the modern world seeks to reveal in order to experience an original taste, space, way of life, architecture and art of the past. This is particularly is to be understood in the light of the rituals of transition that a person goes through in their acquisition of the self by contrast to the Other. This experience, as postmodern literature puts it, is to be found in the rural and far away areas from the civilian way of life, amidst nature and man. On the other hand, there is the cultural interpretation a museologist needs to exert with the aid of an expertise before the design of any cultural project. This interpretation would fail heavily if the ideology of the local society and of the client (both being stakeholders of the project) would not have been taken in to consideration, along with the outcome of the scientific work on the field. The role of the museologist is to make amends between different approaches and to trace a meaning that connects the place with the culture and the people’s lives suggesting a vivid involvement of the visitor with the visited. Cultural development means not at all using tradition and heritage in the glass (of a museum) as dead components of life. In the case of immaterial culture the museologist’s task is to reveal various levels of experience and meaning that could help visitor to indulge in the local culture on a personal level making history of the viewed, meeting the Other while testing their self. s
description: Σε συνεργασία με το Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης (Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας)