Συγκρούσεις αξιών και ζητήματα ηθικής στην αρχαία ελληνική τραγωδία
Creators: name: Χατζηϊωαννίδης, Θεοφύλακτος Ιωάννη
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2023
Subjects: Ηθική Διλήμματα
Συγκρούσεις Αξιών
Τύχη
Μοral Dilemmas
Conflicts
Luck

description: Αρχαία Ελληνική τραγωδία. Φιλοσοφική σκέψη. Δύο θέματα, δύο αντικείμενα μελέτης τα οποία ήδη από την Αθήνα του πέμπτου αιώνα π.Χ. είχαν στενή σχέση, κομμάτια του ίδιου puzzle. Φιλοσοφικούς προβληματισμούς και ζητήματα ηθικής έρευνας δεν υπάρχουν μονάχα στα έργα του Πλάτωνα, του Αριστοτέλη, του Νίτσε, του Σαρτρ, του Σπινόζα κ.α. αλλά και μέσα στα έργα των Ελλήνων τραγικών ποιητών, του Αισχύλου, του Σοφοκλή και του Ευριπίδη. Μέσα από την πένα τους βλέπουμε τις κοινωνικοπολιτικές τους θέσεις, τους ηθικούς προβληματισμούς τους και γενικότερα τα πιστεύω τους για τη ζωή, από την οποία προβληματιζόμαστε και μαθαίνουμε. Η ποίηση, η λογοτεχνία και το θέατρο δεν είναι απλώς μέσα διασκέδασης που μας κάνουν για λίγο να ξεχαστούμε και να «περάσουμε καλά» αλλά έχουν τη δύναμη να μας διδάξουν κάτι χρήσιμο για τη ζωή μας. Στην αρχαία Ελλάδα, οι θεατρικές παραστάσεις ήταν ένα μέσο συζήτησης της πόλης με τους πολίτες της. Αποτελούσαν μια παιδαγωγική διαδικασία μια γέφυρα επικοινωνίας και εξερεύνησης της ανθρώπινης συμπεριφοράς και των ψυχικών μας παθών1. Οι μύθοι έχουν τη δύναμη να αποκωδικοποιούν κρυμμένες αλήθειες που έχουν μια συμβολική χροιά. Ο ίδιος ο Πλάτωνας για παράδειγμα χρησιμοποιούσε αρκετές φορές το μύθο για να παρουσιάσει τις θέσεις του2, το ίδιο κάνει και ο σοφιστής Πρωταγόρας στον ομώνυμο πλατωνικό διάλογο.3 Δεν μπορούμε να αρνηθούμε ότι η φιλοσοφία και η λογοτεχνία είναι στενά συνδεδεμένες. Στην παρούσα έρευνα θα εξετάσουμε τις θέσεις των τριών μεγάλων μας τραγικών ποιητών αναφορικά με ζητήματα ηθικής και συγκρούσεις αξιών. Αξίες όπως αυτή της οικογένειας, της πατρίδας, της φιλίας, της θρησκείας είναι πιθανό να έρθουν αντιμέτωπες μεταξύ τους ανάλογα των περιστάσεων και να επηρεάσουν αποφασιστικά τα πρόσωπα. Έχοντας ως βάση τις ιδέες των τραγικών μας ποιητών θα μελετήσουμε τα ηθικά διλήμματα που αντιμετωπίζουν οι ήρωες τους, με ποιον τρόπο επιδρούν αυτά σε εκείνους, τις πεποιθήσεις τους σχετικά με τον τρόπο ζωής του ενάρετου ανθρώπου και το πώς η τύχη καθορίζει τον ανθρώπινο βίο μετατρέποντας ηθικά ενάρετες προσωπικότητες σε κάτι που ούτε οι ίδιοι μπορούσαν να φανταστούν. Οδηγοί μας σε αυτή την εξέταση θα είναι εφτά χαρακτηριστικές τραγωδίες (Αγαμέμνων, Επτά επί Θήβας, Αντιγόνη, Εκάβη, Μήδεια, Ηλέκτρα, Ιππόλυτος,) στις οποίες βλέπουμε τη λεγόμενη «ηθική διαμάχη», την αξιακή δηλαδή σύγκρουση. Θεωρούμε πως το παρόν ζήτημα είναι ιδιαίτερα σημαντικό γιατί και στη δική μας ζωή ερχόμαστε αντιμέτωποι με καταστάσεις που μας αναγκάζουν να επιλέξουμε ανάμεσα σε δύο κομβικές για εμάς δεσμεύσεις και υποχρεωτικά να παραγκωνίσουμε τη μία για χάρη της άλλης.
description: Ancient Greek tragedy. Philosophical thinking. Two matters, two studying objects which can not be separated. . Pieces that do not seem to be incompatible. Philosophical problems and moral issues are not only questioned and discussed by Plato, Aristotle, Nietzsche, Sartre, Spinoza and other great thinkers who crossed the earth but also by Aeschylus, Sophocles, Euripides. Their work allows us to study their thoughts about our society, their understanding of what is moral and in general their beliefs about life. Their ideas are a source of studying and learning. Poetry, literature, theatre, has the potential to teach us valuable things about life. They play a bigger role than just entertaining. In ancient Greece, theatrical plays allowed the city to communicate, to have a talk with it's citizens. A path which allows us to explore the human behavior and our emotions. Tales have the power to decode hidden and symbolic truths. Plato, for example, by using the symbolic power of mythos presented a lot of times his ideas, so did Protagoras. The goal of this dissertation is to examine the thoughts of the Greek tragical poets (Euripides' in particular) about moral matters and conflicts which have to do with value. Values such as family, country, friendship, religion could collide with each other, depending on the circumstances, and affect us dramatically. Taking into account their ideas we will study the moral dilemmas which our heroes face, how they are affected by them, their beliefs about the life of a moral human being, and how luck (a force that we have no effect on) can change even the purest personality. Our guides will be 7 tragedies (Agamemnon, Seven against Thebes, Antigone, Hecuba, Medea, Electra, Hippolytus) which talk about the moral conflict. We consider this matter to be extremely important because in our daily life we usually find ourselves in a position which force us to choose between two crucial commitments and to neglect one for the sake of the other.