Το έξω, η έλξη και ο σύντροφος: Ο Michel Foucault για τη λογοτεχνία και τη γραφή του Maurice Blanchot
Creators: name: Κοσένα, Αντωνία Ιωάννη
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2017
Subjects: Φιλοσοφία και θεωρία της λογοτεχνίας
Μισέλ Φουκώ
Μωρίς Μπλανσό
Philosophy and theory of literature
Michel Foucault
Maurice Blanchot

description: Οι κινήσεις που διαγράφονται στο πεδίο των θεωρητικών σπουδών τις τελευταίες δεκαετίες αναδεικνύουν έναν δυναμικό και ιδιαιτέρως ζωντανό πυρήνα στοχασμού, ο οποίος συνίσταται σε ένα πλέγμα θέσεων και επεξεργασιών, εκ των οποίων αναδύεται η σχέση φιλοσοφίας και λογοτεχνίας ως μία προβληματική που συγκεντρώνει όλο και μεγαλύτερο ερευνητικό ενδιαφέρον. Τα πρόσωπα που μπορεί να λάβει η επαφή αυτών των δύο διακριτών χώρων είναι πολλά, και με το πέρας του χρόνου δείχνουν να αυξάνονται όλο και περισσότερο. Κοιτώντας πίσω στον 20ο αιώνα, διαφαίνεται η καταλληλότητα μιας χρονικής περιόδου που επέτρεψε μία τέτοια πορεία και η γονιμότητα ενός χωρικού πλαισίου όπου ανιχνεύεται μια πληθώρα ετερόκλιτων φιλοσοφικών ρευμάτων. Σχηματοποιούνται, έτσι, οι αναγκαίες συνθήκες που άνοιξαν τον δρόμο για τη δημιουργία και την άνθιση νέων ερμηνειών και κριτικών προσεγγίσεων σε ό,τι αφορά το λογοτεχνικό φαινόμενο. Ο κατάλογος των στοχαστών που ανέδειξαν φιλοσοφικώ τω τρόπω τη λογοτεχνική γραφή εντός του έργου τους είναι αναντίρρητα πλούσιος και εκτενής. Η θεματική που απασχολεί την παρούσα εργασία απορρέει άμεσα από αυτή τη θεωρητική μήτρα. Ειδικότερα, στο επίκεντρο του κειμένου τοποθετείται ο φιλοσοφικός στοχασμός του Michel Foucault πάνω στη λογοτεχνική γραφή του Maurice Blanchot, η οποία δείχνει να διακατέχεται ήδη από φιλοσοφικό χαρακτήρα. Το ενδιαφέρον μας συγκεντρώνουν οι τρόποι με τους οποίους ένας φιλόσοφος αξιοποιεί ερμηνευτικά τη σκέψη ενός συγγραφέα που ισορροπεί ανάμεσα στη λογοτεχνία και στη φιλοσοφία ή, ορθότερα, εγκαινιάζει τον κοινό τόπο των δύο σφαιρών. Μια ακόμη παράμετρος που μας απασχόλησε είναι ο ρόλος που μπορεί να διαδραματίσει μέσα στο σύστημα σκέψης ενός φιλοσόφου και στην εξέλιξή του η μελέτη πάνω στο λογοτεχνικό φαινόμενο. Στην προκειμένη περίπτωση, η εμπειρία του Έξω, που παγιώνεται εντός των γραπτών του Blanchot, αναδεικνύεται και ερμηνεύεται από τον Foucault με τέτοιο τρόπο, ώστε λαμβάνει τον χαρακτήρα μιας συνθήκης καθοριστικής σημασίας για την προσέγγιση της γλώσσας και της κατάστασης του υποκειμένου. Το πρώτο μέρος της εργασίας, με εμφανώς διακριτό, προπαρασκευαστικό και περισσότερο ιστορικό χαρακτήρα, έχει ως στόχο να σκιαγραφήσει το θεωρητικό κλίμα της εποχής στην οποία αναπτύσσεται η φουκωική σκέψη, αλλά και να επισημάνει τη στροφή που πραγματοποιείται στη Γαλλία των μισών του περασμένου αιώνα προς τη λογοτεχνία ως ένα ακόμη πεδίο ερμηνευτικής προσέγγισης. Στο δεύτερο και στο τρίτο μέρος, τμήματα όπου επιχειρούμε μία αμιγώς φιλοσοφική επεξεργασία, εκτείνεται η κύρια πραγμάτευση του θεματικού πυρήνα της παρούσας εργασίας, της εμπειρίας του Έξω, της συνακόλουθης συνθήκης της, δηλαδή της Έλξης, και της ανάδυσης της «απούσας παρουσίας» του Συντρόφου. Αρχικά, γίνεται μια σκιαγράφηση των φιλοσοφικών απαρχών του Έξω και στη συνέχεια, με αφετηρία το φουκωικό «ομιλώ», εισαγόμαστε σταδιακά στην παραδοξότητα της γλώσσας, τον θεμέλιο λίθο του «πραγματικού είναι» της. Η συμβολή μεταγενέστερων σχολιαστών (O’Leary, Saghafi, Pal Pelbart κ.α.) πάνω στο εγχείρημα αυτό του Foucault, αλλά και στον Στοχασμό του Έξω γενικότερα, συνδράμει την ανάλυση και την κριτική ματιά μας πάνω στη φουκωική σκέψη. Στο τελευταίο τμήμα παρατίθενται κάποιες καταληκτικές παρατηρήσεις που συνδέονται άμεσα με τη στοχοθεσία της εργασίας, όπως περιγράφηκε παραπάνω
description: The occurring movements in the field of the theoretical studies during the last decades bring out a dynamic and remarkably vivid core of reflection which consists of a plexus of positions and elaborations within which the relation among philosophy and literature emerge as an area with a growing research interest. The contact between these two distinct fields demonstrates many faces, and many more show up as time passes by. Looking back at the 20th century, we are looking at a period that allowed for such a development and at a prolific space wherein we trace a plethora of distinguishable philosophical currents. This way, necessary conditions have been shaped that admitted the formation and flourishing of new interpretations and critical approaches with regard to the literary phenomenon. The list of thinkers whose work gave prominence to literary writing in a philosophical manner is undeniably rich and lengthy. The subject matter of this project stems from the aforementioned theoretical matrix and, in particular, this essay concentrates on Michel Foucault’s philosophical reflection concerning Maurice Blanchot’s literary writing, which in itself seems to possess a philosophical character. Our interest focuses on a philosopher’s hermeneutic employment of a novelist’s thought that balances between literature and philosophy or, more accurately, inaugurates the common places between these two areas. Furthermore, an aspect that concerned us is that of the literary phenomenon’s role within the system of thought of a philosopher and the ways it affects its own advancement. Hereto, the experience of the Outside, solidified in Blanchot’s oeuvre, is transformed through Foucault’s interpretation into a condition of great importance for his own account of language and the subject. The first part of this essay, which obviously has a distinct, preliminary and historical hue, aims to outline the milieu of the foucauldian thought construction, as well as to highlight the shift of focus in mid-20th century France towards literature as a new field of interpretative approach. In the second and third part of our project, where we make an entirely philosophical attempt, lies the main discussion of our thematic core; that of the Outside, of its conditio sine qua non, that is, the Attraction, and of the surfacing of the Companion’s “absent presence”. Initially, we mark out the philosophical origins of the Outside and consequently, starting off the foucauldian “I speak”, we progressively delve into the paradox of language, the keystone of its “true being”. The input of later commentators (O’Leary, Saghafi, Pal Pelbart etc.) upon Foucault’s endeavour, and The Thought of the Outside in general, serves as valuable contribution to our analysis and critique of the foucauldian reflection. In the final part, we subjoin some conclusive remarks interwoven with our project’s aspirations, as stated above