Περιγραφική και απεικονιστική μελέτη του γεννητικού συστήματος της σκύλας κατά την διάρκεια του ωοθηκικού κύκλου και της κυοφορίας
Creators: name: Παπαδοπούλου, Μαρούλα Γεωργίου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2024
Subjects: Κολποσκόπηση
Γεννητικό σύστημα
Οιστρικός κύκλος
Vaginoscopy
Reproductive tract
Estrus cycle

description: Ο στόχος της εργασίας ήταν η αναλυτική καταγραφή και ποιοτική απεικόνιση του γεννητικού συστήματος της σκύλας στα επιμέρους στάδια του ωοθηκικού κύκλου και της αναπαραγωγικής δραστηριότητας της. Οι επιμέρους στόχοι που τέθηκαν για την υλοποίηση του πιο πάνω θέματος ήταν: 1) Η αξιολόγηση των μεθόδων που χρησιμοποιούνται για τον προσδιορισμό του σταδίου του ωοθηκικού κύκλου: ιστορικό, κλινική εξέταση, κυτταρολογικά επιχρίσματα κόλπου, σειρά μετρήσεων ορμονών στον ορό του αίματος (οιστραδιόλη-17β και προγεστερόνη), υπερηχοτομογραφικές μετρήσεις γεννητικού συστήματος, κολποσκοπικά ευρήματα, μακροσκοπικά ευρήματα και μετρήσεις της μήτρας και των ωοθηκών. 2) Ο έλεγχος του βαθμού ταύτισης των υπερηχοτομογραφικών ευρημάτων με τα αντίστοιχα μακροσκοπικά ευρήματα από το γεννητικό σύστημα. 3) Η αξιολόγηση εμπειρικά επιλεγμένων μακροσκοπικών παρατηρήσεων μετά την ωοθηκυστερεκτομή (προβολή ενδομητρίου στη τομή, μεγέθους προσφάτου ωχρινικού σχηματισμού) ως προς τη δυνατότητα διάκρισης των φάσεων ή των σταδίων του ωοθηκικού κύκλου. Στη μελέτη συμπεριελήφθησαν 17 υγιείς σκύλες, οι οποίες προσκομίστηκαν στην Μονάδα Χειρουργικής και Μαιευτικής της Κλινικής Ζώων Συντροφιάς (ΚΖΣ) του Τμήματος Κτηνιατρικής της Σχολής Επιστημών Υγείας του Α.Π.Θ. , προκειμένου να υποβληθούν σε ωοθηκυστερεκτομή (ΩΥΕ). Οι σκύλες επιλέχθηκαν να είναι μικρής ως μέσης ηλικίας (άνηβα, νεαρά ενήλικα και ενήλικα), με διαχειρίσιμο σωματικό βάρος (από 7 έως 45 kg) ) και με ικανοποιητική γενική κλινική κατάσταση (status ASA 1-2). Κατά τη διάρκεια των καταγραφών της μελέτης το κάθε ζώο φιλοξενούνταν σε κλωβό νοσηλείας στο νοσηλευτήριο της μονάδας Χειρουργικής-Μαιευτικής. Μία έως 2 ημέρες πριν τη χειρουργική επέμβαση ολοκληρώνονταν οι προεγχειρητικές εξετάσεις και οι αντίστοιχες καταγραφές. Συγκεκριμένα, σε κάθε ζώο πραγματοποιούνταν γενική κλινική εξέταση, κλινική, κυτταρολογική και υπερηχοτομογραφική εξέταση του γεννητικού συστήματος (ελάχιστη και μέγιστη τιμή της διαμέτρου του κόλπου, του τραχήλου της μήτρας, του σώματος της μήτρας, των κεράτων της μήτρας και των ωοθηκών), καθώς και μετρήσεις της προγεστερόνης και της οιστραδιόλης-17β στον ορό του αίματος για τον προσδιορισμό της ημέρας του ωοθηκικού κύκλου (οι σ. προγεστερόνης κάτω από τα 1 ng/ml και της οιστραδιόλης τα κάτω των 8 pg/ml θεωρήθηκαν βασικές), διάφορες σωματομετρήσεις (σωματικό βάρος, ύψος ακρώμιου, μετρήσεις μαστού, θηλής και αιδοίου) και γενική εξέταση αίματος (ΓΕΑ). Την ημέρα της επέμβασης και μετά την εγκατάσταση της αναισθησίας ολοκληρωνόταν η αναλυτική εξέταση του κόλπου με τη χρήση άκαμπτου ενδοσκοπίου και γινόταν καταγραφή τόσο των εικόνων του όσο και των ευρημάτων του (χροιά βλεννογόνου, πτύχωση/γωνίωση βλεννογόνου, παρουσία εκκρίματος στον αυλό του κόλπου, παρουσία οιδήματος στο τοίχωμα του κόλπου, πετέχιες βλεννογόνου, πτύχωση και ρυτίδωση τραχήλου, ευκολία απεικόνισης του τραχήλου) και προσπάθεια ταξινόμησης των εικόνων του κόλπου σύμφωνα με τα κριτήρια των Maenhoudt and Santos, 2021. Ακολούθως, πραγματοποιούνταν ΩΥΕ. Μετά το πέρας της επέμβασης γινόταν καταγραφή των μακροσκοπικών ευρημάτων των ωοθηκών και της μήτρας (ωοθήκες: χαρακτηρισμός βάση τη μορφολογία τους, ελάχιστος και μέγιστος άξονας διαστάσεων, παρουσία και μέγεθος των μορφωμάτων της ωοθήκης, όπως ωχρά σωμάτια, λευκά σωμάτια και ωοθυλάκια, μήτρα: ελάχιστη και μέγιστη διάμετρος κεράτων και σώματος μήτρας, αγγειοβρίθεια και χρώμα), και το ζώο παρέμενε νοσηλευόμενο για 1 ημέρα. Τέλος, με χρήση στατιστικού πακέτου, ελέγχθηκε η ενδεχόμενη σχέση μεταξύ των σωματομετρήσεων και των υπερηχοτομογραφικών μετρήσεων του γεννητικού σωλήνα, ο βαθμός σύμπτωσης μεταξύ υπερηχοτομογραφικά και των μακροσκοπικά μετρημένων διαστάσεων από τα τμήματα του γεννητικού συστήματος, η σχέση της προβολής ενδομητρίου στην εγκάρσια τομή κέρατος και οι διαστάσεις των ωχρινικών σχηματισμών της ωοθήκης με τις συγκεντρώσεις των ορμονών (προγεστερόνη και οιστραδιόλη), η δυνατότητα διάκρισης του σταδίου του κύκλου με βάση τα κολποσκοπικά ευρήματα. Για ένα μέρος της στατιστικής ανάλυσης (σύγκριση μεγέθους και άλλων μορφολογικών χαρακτηριστικών), τα στάδια ομαδοποιήθηκαν σε 4 βιολογικά συναφείς ομάδες με παρόμοια μακροσκοπική εικόνα και μέγεθος (άνηβο/άνοιστρος/λοχεία, πρόοιστρος/οίστρος, δίοιστρος/αρχή κυοφορίας, μέση/προχωρημένη κυοφορία). Η κλινική εξέταση παρείχε ενδείξεις για την αναγνώριση του σταδίου της αναπαραγωγής, όπως το πολύ μικρό μέγεθος αιδοίου και οι μικρές θηλές στα άνηβα, το οίδημα - διόγκωση του αιδοίου στην ωοθυλακική φάση του κύκλου, η διόγκωση της κοιλίας και των μαστών στη μέση (κυοφορία 25-35 ημερών) και στην προχωρημένη κυοφορία (κυοφορία 36-60 ημερών) και ο λειτουργικός μαστός κατά τη διάρκεια της λοχείας. Κυτταρολογικά διαπιστώθηκαν πολλά μεγάλα ενδιάμεσα επιθηλιακά κύτταρα (90%) στον πρόοιστρο, πολλά κερατινοποιημένα (&gt;85%) στον οίστρο, πολλά μικρά ενδιάμεσα και παραβασικά κύτταρα (&gt;80%) και επιπλέον αρκετά ουδετερόφιλα (++) στον δίοιστρο/κυοφορία και πολλά παραβασικά και μικρά ενδιάμεσα κύτταρα στον (≥80%) άνοιστρο. Η επιβεβαίωση του σταδίου συχνά δεν ήταν εφικτή με την αξιολόγηση ενός μόνο κολπικού επιχρίσματος. Στον ορμονικό προσδιορισμό διαπιστώθηκαν βασικές τιμές προγεστερόνης (&lt; 1 ng/ml) στο άνηβο στάδιο, στον άνοιστρο, στη λοχεία, στον πρόοιστρο, και σταδιακή μείωση προς βασικές τιμές στην κυοφορία 60 ημερών, σταθερά υψηλές τιμές στο δίοιστρο και στην κυοφορία 17 και 32 ημερών και τέλος σταδιακή αύξηση των τιμών στον οίστρο . Βασικές τιμές οιστραδιόλης (&lt; 8 pg/ml) διαπιστώθηκαν στο άνηβο στάδιο, στον άνοιστρο (1/2 ζώα), στο τέλος του οίστρου, στο δίοιστρο (1/2 ζώα), στη κυοφορία 17 και 32 ημερών και στη λοχεία (1/2 ζώα). Υψηλές τιμές διαπιστώθηκαν στον πρόοιστρο, στον οίστρο επί και μετά την ωοθυλακιορρηξία, στο δίοιστρο (1/2 ζώα), στη κυοφορία 60 ημερών και στη λοχεία (1/2 ζώα). Στις 12 ώρες μετά τη γοναδεκτομή, οι συγκεντρώσεις προγεστερόνης με αρχικά επίπεδα κάτω από 15 ng/ml έπεσαν σε βασικά επίπεδα. Οι συγκεντρώσεις προγεστερόνης με αρχικά επίπεδα πάνω από 30 ng/ml έπεσαν σε 3,18 έως 6,47 ng/ml. Όλες οι συγκεντρώσεις οιστρογόνων (ακόμα και με αρχικές πάνω από 30 pg/ml) έπεσαν σε βασικά επίπεδα. Υπερηχοτομογραφικά, οι ωοθήκες δε ήταν εύκολα εντοπίσιμες. Απεικονίζονταν ως μικροί ωοειδείς σχηματισμοί στο άνηβο στάδιο, στον άνοιστρο, στην κυοφορία 32 ημερών και στη λοχεία, ως ωοειδείς σχηματισμοί με σαφές περίγραμμα στον πρόοιστρο, με υποηχογενές περίγραμμα και μικρές στρογγυλές δομές στον οίστρο, με ενδοωθυλακικές υποηχογενείς δομές στο τέλος του οίστρου και με ανώμαλο λοβώδες σχήμα στο δίοιστρο και στην κυοφορία 17 ημερών. Κατά την ενδοσκόπηση του κόλπου διαπιστώθηκαν οι παρακάτω φάσεις που αφορούσαν στον βλεννογόνο του κόλπου: 1) αδρανής, λεία φάση - άνοιστρος &amp; άνηβα, 2) οιδηματική φάση - πρόοιστρος, 3) φάση αρχικής συρρίκνωσης και ρυτίδωσης - αρχή οίστρου, 4) φάση σαφούς συρρίκνωσης και γωνίωσης – κοντά στην ωοθυλακιορρηξία και προς το τέλος του οίστρου, 5) φάση προχωρημένης συρρίκνωσης υποχώρησης πτυχών – δίοιστρος και 6) φθίνουσα φάση, σχεδόν λεία – τέλος διοίστρου και αρχή ανοίστρου. Μακροσκοπικά, οι ωοθήκες ήταν λείες με ευκρινή μυελώδη και φλοιώδη μοίρα στο άνηβο στάδιο, λείες με νωπά - πρόσφατα λευκά σωμάτια στον άνοιστρο, ελαφρά ανάγλυφες με ώριμα ωοθυλάκια - με αρχόμενη πάχυνση τοιχώματος στον πρόοιστρο, ανώμαλες με ώριμα ωοθυλάκια και στίγμα στον οίστρο προ/επί της ωοθυλακιορρηξίας, με ενεργά ωχρά σωμάτια στον οίστρο μετά την ωοθυλακιορρηξία, ελαφρώς ανάγλυφες με ενεργά ωχρά σωμάτια στο δίοιστρο, στην κυοφορία 32 και 60 ημερών, έντονα ανάγλυφες στην κυοφορία 17 ημερών και ανάγλυφες με λευκά σωμάτια στη λοχεία. Τα κέρατα της μήτρας ήταν συμμετρικά επιμέρους και μεταξύ τους και ήταν πλαγίως πλατυσμένα στις άνηβες σκύλες, στον πρόοιστρο και στο δίοιστρο. Στον άνοιστρο και στον οίστρο μετά τη ωοθυλακιορρηξία, τα κέρατα της μήτρας ήταν σωληνοειδή και συμμετρικά μεταξύ τους. Χαρακτηριστικό εύρημα στον οίστρο ήταν το μαιανδροειδές σχήμα κεράτων της μήτρας. Στην κυοφορία 17 ημερών, τα κέρατα της μήτρας ήταν κομβολογιοειδούς τύπου, ενώ στην κυοφορία 32 ημερών συμμετρικά μεταξύ τους και άνισου μεγέθους. Στην κυοφορία 60 ημερών, τα κέρατα της μήτρας ήταν σωληνοειδή, με εικόνα προχωρημένης κύησης και στη λοχεία ελαφρά κομβολογιοειδή και συμμετρικά μεταξύ τους. Δε διαπιστώθηκε στατιστικά σημαντική θετική συσχέτιση των βασικών σωματομετρήσεων (σωματικού βάρους και ακρώμιου) και των υπερηχοτομογραφικά μετρημένων διαστάσεων (διαμέτρων κόλπου, τραχήλου, σώματος ή κέρατος μήτρας) του γεννητικού σωλήνα. Υπερηχοτομογραφικά διαπιστώθηκε ότι όλα τα τμήματα του γεννητικού σωλήνα παρουσίαζαν μεταξύ τους σημαντική ως πολύ σημαντική συμμεταβολή διαμέτρου. Οι υπερηχοτομογραφικές και οι αντίστοιχες μακροσκοπικές μετρήσεις της ελάχιστης, της μέγιστης και της μέσης διαμέτρου των κεράτων της μήτρας, καθώς και της μέγιστης διαμέτρου της ωοθήκης παρουσίασαν πολύ σημαντική στατιστική συσχέτιση μεταξύ τους. Ωστόσο, η ακριβείς μέσες τιμές των παραπάνω υπερηχοτομογραφικών μετρήσεων ήταν κατά 2,91 mm μικρότερες από εκείνες των αντίστοιχων μακροσκοπικών μετρήσεων. Τα ζώα που παρουσίαζαν προβολή του ενδομητρίου στην εγκάρσια τομή του κέρατος της μήτρας βρέθηκε ότι είχαν στατιστικά σημαντικά μεγαλύτερη μέση προεγχειρητική συγκέντρωση προγεστερόνης στον ορό του αίματός τους σε σύγκριση με εκείνα που δεν παρουσίασαν προβολή του ενδομητρίου. Δεν παρατηρήθηκε διαφορά στη μέση προεγχειρητική συγκέντρωση της οιστραδιόλης-17β μεταξύ των ζώων με ή χωρίς προβολή ενδομητρίου. Η μέση διάμετρος των πρόσφατων ωχρινικών σχηματισμών στις ωοθήκες των ζώων παρουσίασε στατιστικά σημαντική θετική συσχέτιση με τη μέση προεγχειρητική συγκέντρωση της προγεστερόνης, αλλά καμία σχέση με τη μέση προεγχειρητική συγκέντρωση της οιστραδιόλης-17β. Τέλος, διαπιστώθηκε σημαντική σχέση των ομάδων σταδίων κύκλου με τη χροιά του κόλπου και με την πτύχωση / γωνίωση του κόλπου. Δεν διαπιστώθηκε σημαντική σχέση των ομάδων σταδίων κύκλου με την παρουσία εκκρίματος στον αυλό του κόλπου και με την ευκολία απεικόνισης του τραχήλου. Τα ευρήματα από το ιστορικό και την κλινική εξέταση αποτελούν σαφείς ενδείξεις σταδίου του αναπαραγωγικού κύκλου μόνο στα ζώα που είναι στη μέση και την προχωρημένη κυοφορία, στον πρόοιστρο-οίστρο, στη λοχεία και σε φάση άνηβου. Η δυνατότητα επιβεβαίωσης του σταδίου του κύκλου με ένα δείγμα κυτταρολογικού επιχρίσματος κόλπου (ΚΕΚΕ) δεν διαπιστώθηκε στην παρούσα μελέτη, εκτός από τον πρόοιστρο και οίστρο. Η ΚΕΚΕ δεν ήταν αρκετή για την επιβεβαίωση σταδίων όπως το άνηβο, η κυοφορία και η λοχεία διότι παρουσίαζε μικτή κυτταρολογική εικόνα. Η ΚΕΚΕ αποτελεί ένδειξη και όχι απόδειξη του σταδίου του κύκλου. Η συγκέντρωση της προγεστερόνης βοήθησε σημαντικά στη διάκριση μεταξύ ωχρινικής και αδρανούς φάσης. Η αύξηση της συγκέντρωσης της προγεστερόνης αποτελεί μέθοδο εκλογής για τον προσδιορισμό της ωοθυλακιορρηξίας, τον προγραμματισμό συζεύξεων ή της τεχνητής σπερματέγχυσης. Στην προχωρημένη κυοφορία (60 ημερών) διαπιστώθηκε χαρακτηριστική μείωση της προγεστερόνης, ενδεικτικής έλευσης της ημέρας τοκετού. Διαπιστώθηκε σημαντική συσχέτιση μεταξύ της υπερηχοτομογραφικής μέτρησης και της μακροσκοπικής μέτρησης στα μέρη του γεννητικού που μετρήθηκαν και με τις δύο μεθόδους. Ωστόσο, η αντίστοιχη υπερηχοτομογραφική και μακροσκοπική μέτρηση του ίδιου σχηματισμού (μέση διάμετρος του κέρατος της μήτρας και μέγιστη διάμετρος των ωοθηκών) παρουσίαζαν μεταξύ τους απόκλιση της τάξης των 3 mm. Βρέθηκε ότι η διάμετρος των κεράτων της μήτρας δεν επηρεάζεται σημαντικά από το σωματικό μέγεθος του ζώου, επηρεάζεται σημαντικά από την κυοφορία, δεν επηρεάζεται σημαντικά από τα στάδια του ωοθηκικού κύκλου. Από τα ευρήματα της βαθιάς κολποσκόπησης, η χροιά του κόλπου και η παρουσία/βαθμός πτύχωσης-γωνίωσης του κόλπου και του τραχήλου κρίθηκαν σημαντικά για τον προσδιορισμό των σταδίων του ωοθηκικού κύκλου. Η προώθηση ενδοσκοπίων μεγάλου μήκους κατά την βαθιά κολποσκόπηση σκύλων πρέπει να γίνεται προσεκτικά για την αποφυγή τραυματισμών, και ιδιαίτερα σε σκύλες που βρίσκονται σε προχωρημένη κυοφορία για την αποφυγή τραυματισμού των εμβρυικών σάκων σε περίπτωση ανοικτού τραχήλου.
description: The aim of the study is to record the findings of the female reproductive system during the stages of the ovarian cycle and gestation. The individual objectives set for above topic were: The evaluation of the methods used to determine the stage of the ovarian cycle: history, clinical examination, vaginal cytological swab examination, serial blood serum hormone (estradiol-17β and progesterone) estimations, ultrasound measurements of the reproductive system, deep endoscopic vaginoscopy and macroscopic examination and measurements of the excised uterus and ovaries. The control of the degree of coincidence of ultrasound findings with the corresponding macroscopic findings of the genital system. The evaluation of empirically selected macroscopic observations after ovariohysterectomy (projection of endometrium in section, size of recent luteal formation) as to the possibility of distinguishing phases or stages of the ovarian cycle. This material can be a guide for the evaluation of normal and pathological findings in the individual stages of the cycle, as well as useful educational material for the current generations of students. Seventeen healthy bitches that were presented to our clinic for elective ovariohysterectomy were included in the study. They were selected to be of young to middle age, with a manageable body weight (not extreme sizes, 7-45 kg) and with a satisfactory general clinical condition (ASA status 1-2). Each animal was kept under care or hospitalised in proper cages during the study. One to 2 days before surgery, preoperative examinations and records were completed. In particular, a general clinical examination, clinical, cytological and ultrasound examination of the genital system (minimum and maximum value of the diameter of the vagina, cervix, body of the uterus, uterine horns and ovaries), as well as measurements of progesterone and estradiol-17β to determine the day of the ovarian cycle (progesterone levels below 1 ng/ml and estradiol below 8 pg/ml were considered basic), various body measurements (body weight, measurements of breast, nipple and vulva), and a general blood test were carried out in each animal. On the day of the surgery and under general anesthesia, vaginoscopic evaluation by a rigid cystourethroscopy (32cm, 30°) was performed - recorded and images were captured. (mucosa color, mucosal folds/angulation, presence of discharge in the vaginal lumen, presence swelling of the vaginal wall, mucosal petechiae, folding and wrinkling of the cervix, ease of visualization of the cervix) and an attempt to classify the vaginal images according to the criteria of Maenhoudt and Santos, 2021. After the end of the operation, the macroscopic findings of the ovaries and uterus were recorded (ovaries: characterization based on their morphology, minimum and maximum dimension, presence and size of ovarian formations, such as corpus luteum, white corpuscles and follicles, uterus: minimum and maximum diameter of uterine horns and body, vascularity and color), and the animal remained hospitalized for 1 day. Finally, using a statistical package, the possible relationship between body measurements and ultrasound measurements of the genital tract, the degree of coincidence between ultrasound and macroscopically measured dimensions from the parts of the genital system, the relationship of endometrial projection in the transverse horn section and the dimensions of the luteal formations of the ovary with the concentrations of hormones (progesterone and estradiol), the possibility of distinguishing the stage of the cycle based on colposcopic findings. For one part of the statistical analysis (comparison of size and other morphological characteristics), stages were grouped into 4 biologically relevant groups with similar macroscopic appearance and size (juvenile/anoestrus/postpartum, proestrus/estrus, diestrus/early gestation, mid/advanced gestation). Distinct vaginal edema- swelling of the vulva in the follicular phase and progressive shrinking afterwards (in the luteal phase and anoestrus), were detected. Cytological findings: many large intermediate epithelial cells in proestrus (90%), many keratinized cells (&gt;85%) in estrus, many small intermediate and parabasal cells (80%) and additionally several neutrophils in dioestrus/pregnancy and many parabasal and small intermediate cells in anoestrus. Confirmation of the stage of ovarian cycle was often not possible only by evaluating a single vaginal cytological swab. Hormonal measurements: baseline progesterone values were found in the juvenile, anoestrus, postpartum and proestrus, a gradual decrease in the 60-day gestation period, consistently high values in dioestrus and in the 17- and 32-day gestation period, and finally a gradual increase in estrus. Basic values of estradiol-17β were found in the juvenile, anoestrus (1/2 animals), end of estrus, dioestrus (1/2 animals), 17 and 32 days of gestation and postpartum (1/2 animals). High estradiol values were found in proestrus, in estrus before and after ovulation, in dioestrus (1/2 animals), in 60th day gestation and in postpartum (1/2 animals). Eight hours after gonadectomy, progesterone concentrations with initial levels below 15 ng/ml fell to basic levels, while those with initial levels above 30 ng/ml fell to 3.18 to 6.47 ng/ml. All estrogen concentrations (even initially above 30 pg/ml) fell to basic levels. Ultrasonographically, the ovaries were not easily detectable and were visualized as small ovoid formations in the juvenile, anestrus, 32nd day gestation and postpartum, as oval formations with a clear outline in the proestrus, with a hypoechoic outline and small rounded structures in estrus, with intrafollicular hypoechoic structures at the end of estrus, with an abnormal lobular shape in diestrus and 17th day gestation. Endoscopically, the following vaginoscopic phases - mucosal images were found: 1) inactive, flattened phase during anoestrus &amp; juvenile, 2) oedematous phase during proestrus, 3) initial shrinkage and wrinkling phase during the beginning of estrus, 4) total shrinkage and angulated phase - close to ovulation and towards the end of estrus, 5) progressive decline in the size of mucosal folds during dioestrus and 6) almost declining phase during the ending of dioestrus and beginning of anoestrus. Macroscopic findings: the ovaries were smooth with a clear medullary and cortical portion in the juvenile, smooth with fresh corpora albuginea in anoestrus, slightly raised with mature follicles – with already partially thickened follicular wall in proestrus, irregular with mature follicles and ‘stigma’ in the pre ovulation oestrus, with active fresh corpora lutea in oestrus after ovulation, lightly embossed with active corpora lutea in dioestrus and in 32 and 60 days of gestation, strongly embossed at 17 days of gestation, and with corpora albuginea at the postpartum period. The uterine horns were symmetrical individually and to each other and were laterally flattened in juvenile, in proestrus and in diestrus. In anoestrus and postovulatory estrus, the uterine horns were tubular and symmetrical to each other. At 17 days of gestation, the uterine horns were of a comb-shaped type, while at 32 days' gestation they were symmetrical to each other and unequal in size. At 60 days of gestation, the uterine horns were tubular, with a picture of advanced pregnancy, and at the postpasrtum, they were slightly convoluted and symmetrical to each other. No statistically significant positive correlation was found between basic body measurements and sonographically measured dimensions of the genital canal. It was found that all segments (vagina, cervix, uterine body, and horn) of the genital tract showed significant diameter covariances. It was observed that the ultrasonographic and the corresponding macroscopic measurements of the minimum, maximum and mean diameters of the uterine horns and the maximum diameter of the ovaries showed a highly significant statistical correlation with each other. Despite this correlation, the above mentioned, mean horn and maximum ovarian diameter ultrasonographic measurements were found 2.91 mm smaller than the respective macroscopic measurements. Animals exhibiting endometrial projection in the transverse section of the uterine horn were found to have a statistically significantly higher mean preoperative serum progesterone concentration compared to those without endometrial projection. No difference in mean preoperative estradiol-17β concentration was observed between animals with or without endometrial projection. The mean diameter of the recent luteal formations in the ovaries of the animals showed a statistically significant positive correlation with the mean preoperative concentration of progesterone, but no relation with the mean preoperative concentration of estradiol-17β. Finally, a significant relationship was found between groups of cycle stages and the color of the vagina and the folding / angulation of the vagina. No significant relationship was found between cycle stage groups and the presence of vaginal luminal discharge or the ease of cervical visualization. Findings from the history and clinical examination are clear indications of the stage of the reproductive cycle only in animals in mid- and advanced gestation, in proestrus, in estrus, in juvenile and in postpartum period. The opinion that the cytology, as a capable method of determining the stage of the cycle, is quite subjective, is similar to that found in a previous study by other researchers. SCS was not sufficient for the confirmation of stages such as pregnancy, juvenile and post partum because it presented a mixed cytological picture. SCS is an indication and not a proof of the stage of the cycle. Progesterone concentration significantly helped distinguish between luteal and dormant phase. Elevation of progesterone concentration is the method of choice for determining ovulation, mating planning or artificial insemination. In advanced pregnancy (60 days), a characteristic decrease in progesterone was found, indicative of the arrival of the day of pregnancy. Ultrasonographic and macroscopic diameter measurements of the same uterine horn or ovary showed a strong correlation, although the mean uterine horn diameter and ovarian diameter measured by ultrasonography was 2.91 mm smaller than that measured macroscopically. From the vaginoscopy, the color of the vagina and the presence/degree of fold-angulation of the vagina were considered important in determining the stages of the ovarian cycle. During deep vaginoscopy, long endoscopes should be carefully pushed to avoid vaginal abrasions, and especially during advanced pregnancy, to avoid foetal membrane injury.