Το ενεργειακό αποτύπωμα και η διερεύνηση του επιπέδου κατανόησής του από μαθητές/τριες της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης: Προσπάθεια για εννοιολογική ανάπτυξη και ενεργό συμμετοχή τους στη μείωσή του μέσω διδακτικής παρέμβασης
Creators: name: Γαλάνης, Νικόλαος Α.
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2024
Subjects: Ενεργειακό Αποτύπωμα (ΕΑ)
Μαθητές/τριες Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης
Ερωτηματολόγιο με εικόνες
Διδακτική παρέμβαση (ΔΠ)
Energy Footprint (EF)
Secondary students
Image questionnaire
Teaching intervention (TI)

description: Η παγκόσμια κλιματική αλλαγή οφείλεται και στις ανθρωπογενείς εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου. Μία προσέγγιση μέτρησής τους, που σχετίζεται με τη χρήση ενέργειας στα διάφορα στάδια του κύκλου ζωής καθημερινών προϊόντων ή υπηρεσιών, είναι το Ενεργειακό Αποτύπωμα (ΕΑ), το οποίο αναφέρεται στη συνολική ποσότητα των ανθρωπογενών θερμοκηπιακών αερίων (GHGs) που παράγονται για ένα προϊόν ή μια υπηρεσία σε όλη τη διάρκεια του κύκλου ζωής τους. Από τη βιβλιογραφική ανασκόπηση προέκυψε ότι η πλειοψηφία των μέχρι τώρα επιστημονικών ερευνών επικεντρώνεται στη μέτρηση του ΕΑ μαθητών/τριών ή εκπαιδευτικών μονάδων, με τη σύγκρισή του και με διοικητικές -και όχι διδακτικές- παρεμβάσεις (ΔΠ) με σκοπό τη μείωσή του. Επίσης, μέχρι σήμερα και από όσο είναι δυνατόν να γνωρίζουμε, δεν υπάρχουν έρευνες για την κατανόηση των εννοιών αυτών από μαθητές/τριες που φοιτούν σε ελληνικά σχολεία και την έλλειψη αυτή έρχεται να συμπληρώσει η παρούσα διδακτορική διατριβή. Συνεπώς, σκοπός της παρούσας ερευνητικής εργασίας αποτελεί η διερεύνηση του επιπέδου κατανόησης της έννοιας του ΕΑ από μαθητές/τριες της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και η προσπάθεια για εννοιολογική ανάπτυξη και ενεργού συμμετοχής τους στη μείωσή του μέσω ΔΠ. Ο μεθοδολογικός σχεδιασμός περιλάμβανε μεγάλης κλίμακας έρευνα επισκόπησης σχετικά με το επίπεδο κατανόησης της έννοιας του ΕΑ από μαθητές/τριες (διηλικιακή έρευνα, 1η κύρια έρευνα) και ΔΠ με αξιολόγηση πριν/μετά, χωρίς τη χρήση ομάδας ελέγχου (ημι-πειραμτική μέθοδος, 2η κύρια έρευνα). Για την πρώτη έρευνα αναπτύχθηκε ερωτηματολόγιο δώδεκα εικόνων οι οποίες απεικονίζουν καθημερινά προϊόντα ή υπηρεσίες και στην οποία συμμετείχαν 416 μαθητές/τριες Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης του ευρύτερου πολεοδομικού συγκροτήματος Θεσσαλονίκης. Στη δεύτερη έρευνα σχεδιάστηκε μία Διδακτική Μαθησιακή Ακολουθία (ΔΜΑ) διάρκειας 20 διδακτικών ωρών, η οποία και εφαρμόστηκε σε 81 μαθητές/τριες Α΄ Γυμνασίου. Ελέγχθηκε η αρχική (pre) και η μετά (post) της ΔΠ αξιολόγηση της μάθησης και κατανόησής τους, περί του ΕΑ, μέσω της χορήγησης των ίδιων ερευνητικών εργαλείων (1. Ερωτηματολόγιο δώδεκα εικόνων πρώτης έρευνας, 2. Μέτρηση του ΟΑ με τη χρήση του ελληνικού διαδικτυακού μετρητή ΟΑ, 3. Συνέντευξη, μόνο μετά τη ΔΠ, για τη γενική εντύπωση και αξιολόγηση της ΔΠ). Από τα αποτελέσματα της πρώτης έρευνας προκύπτει ότι οι μαθητές/τριες δυσκολεύονται να κατανοήσουν την έννοια του ΕΑ, παρόλο που αναγνωρίζουν την αρνητική επίδραση της χρήσης ενέργειας στο περιβάλλον. Επίσης, η κατανάλωση τροφής και νερού, αν και είναι από τους σημαντικότερους τομείς επιβάρυνσης του ΕΑ, οι μαθητές/τριες δεν τους προτείνουν ως βασικούς τομείς μείωσης της χρήσης ενέργειας. Ωστόσο, παρατηρείται ότι όσο αυξάνεται η τάξη φοίτησης των συμμετεχόντων/ουσών μαθητών/τριών, τόσο αυξάνεται το επίπεδο κατανόησης του ΕΑ και η συνειδητοποίηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων από την χρήση ενέργειας. Τα αποτελέσματα της δεύτερης έρευνας δείχνουν ότι μετά τη ΔΠ βελτιώθηκε σε μεγάλο βαθμό το επίπεδο κατανόησης των μαθητών/τριών για το ΕΑ, καθώς και η αναγνώριση της αρνητικής επίδρασης της χρήσης ενέργειας στο περιβάλλον. Επειδή, όμως, το ΕΑ είναι ένα χρήσιμο εργαλείο όχι μόνο για την κατανόηση των ανθρώπινων επιδράσεων στο περιβάλλον, αλλά και για την προώθηση κατάλληλων περιβαλλοντικών δράσεων που θα βοηθήσουν στη μείωσή του, προτείνεται η ενσωμάτωση της διδασκαλίας της έννοιας του ΕΑ σε όλο και περισσότερα διδακτικά αντικείμενα στα Αναλυτικά Προγράμματα Σπουδών (ΑΠΣ) και στην ευρύτερη εκπαιδευτική διαδικασία.
description: Global climate change is also caused by anthropogenic greenhouse gas emissions (GHGs). One approach to their measurement, related to energy use at the various life cycle stages of everyday products or services, is the Energy Footprint (EF). The EF refers to the total amount of anthropogenic GHGs emitted through the entire life cycle of a product or service. In the literature review, the majority of scientific research has been focused on measuring the EF of students or school buildings, and to the comparison of its measure before and after administrative - rather than teaching - interventions (TIs) aiming to reduce it. Moreover, currently, and in the best of our knowledge, no research has yet examined the understanding of these concepts among students attending Greek schools. Addressing this gap is the primary objective of this PhD thesis. Therefore, the purpose of this PhD research is to investigate the level of secondary school students' understanding of the concept of EF and to try to develop the concept and actively participate in its reduction through TIs. The methodological design included a large-scale overview survey on the level of students' understanding of the concept of EF (cross-age survey, 1st main survey) and a TI with pre/post assessment conducted without a control group (semi-experimental approach, 2nd main survey). For the first survey, a questionnaire was developed with twelve images depicting everyday products or services, in which 416 secondary school students from the greater metropolitan area of Thessaloniki- Greece participated. In the second survey, a 20-hour Teaching-Learning Sequence (TLS) was developed and implemented with 81 seventh-grade students. Students’ learning and understanding of EF was assessed both before and after the implementation of the TI using same research tools: (1) a questionnaire with images from the first main study and (2) the measurement of ECF through the Greek online ECF calculator and (3) an interview, conducted only after the TI, to assess general impression and evaluate the TI. The results of the first survey indicate that students struggle to comprehend the concept of EF, despite recognizing the negative environmental impact of energy use. Notably, while food and water consumption are among the most significant domains to EF, students do not suggest them as key priority areas for reducing energy use. However, it is observed that as the grade level of participating students increases, their understanding of EF and awareness of the environmental impacts of energy use also improves. The results of the second survey indicate that after the TI, students demonstrated a significant improvement in their understanding of EF and in their awareness of the negative environmental impacts associated with energy use. However, as the EF is a valuable tool for understanding human impact on the environment and for identifying appropriate measures to reduce GHGs, it is recommended that the EF concept be integrated into curricula and the winder educational process.