Ο ανεικονικός διάκοσμος στα έργα βυζαντινής και μεταβυζαντινής μεταλλοτεχνίας στο Άγιον Όρος
Creators: name: Λυτάρη, Φανή Αντωνίου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2024
Subjects: Μεταλλοτεχνία
Άγιον Όρος
Τέχνη
Metalworking
Holy Mountain
Art

description: Ο πλούτος των αντικειμένων (αντικείμενα μικροτεχνίας, χειρόγραφα, κώδικες, εκκλησιαστικά αργυρά, εικόνες, επιτάφιοι κλ.π.) που φυλάσσονται στις Μονές του Αγίου Όρους αποτελεί όχι μόνο μια πολύ σημαντική πραγματικότητα για την ιστορία και την έρευνα, αλλά και μια αλήθεια που μεταβάλλεται, αφού συνεχίζει να εμπλουτίζεται από τις προσφορές των πιστών, ενώ ταυτόχρονα απηχεί το κύρος και την ακτινοβολία του Αγίου Όρους, ως λατρευτικό κέντρο. Σκοπός της διπλωματικής εργασίας ήταν η μελέτη του ανεικονικού διακόσμου στα δημοσιευμένα αργυρά εκκλησιαστικά αντικείμενα του Αγίου Όρους, από τη βυζαντινή έως και τη μεταβυζαντινή περίοδο. Η περίοδος των βυζαντινών χρόνων είναι μια φτωχή περίοδος, όσον αφορά στα διασωθέντα έργα της αργυροχοϊκής τέχνης. Από τα έργα που φιλοτεχνήθηκαν, λιγοστά υπάρχουν στις Μονές, είτε εξαιτίας της φθοράς, είτε λόγω των καταστροφών και των λεηλασιών που υπέστησαν οι Μονές. Η μεταβυζαντινή περίοδος είναι πιο πλούσια σε δημοσιευμένο υλικό. Στο πρώτο κεφάλαιο της εργασίας γίνεται αναφορά στο ιστορικό πλαίσιο εντός του οποίου εντάσσονται τα υπό εξέταση έργα. Το δεύτερο κεφάλαιο της εργασίας συγκροτεί το πρωτογενές υλικό της ερευνητικής εργασίας. Το υλικό (αντικείμενα της εκκλησιαστικής αργυροχοϊκής τέχνης) που συγκεντρώθηκε, ταξινομείται ανά περίοδο, βυζαντινή, μεταβυζαντινή, ενώ ιδιαίτερα στη μεταβυζαντινή περίοδο, εξαιτίας του μεγέθους του υλικού, η κατάταξή του γίνεται και ανά αιώνα, με τον ανάλογο πάντα σχολιασμό όσον αφορά τη μορφολογία τους, το μέγεθος, το σχήμα, και βέβαια το διάκοσμό τους. Στο τελευταίο, τρίτο κεφάλαιο της εργασίας γίνεται ένας συγκεντρωτικός σχολιασμός πάνω στον ανεικονικό διάκοσμο των αντικειμένων αργυροχρυσοχοΐας του Αγίου Όρους. Γίνεται ειδική αναφορά στους χορηγούς και κτίτορες των πολυτελών αντικειμένων και των δύο περιόδων. Επίσης, αξιοποιώντας τις υπάρχουσες αφιερωματικές επιγραφές των αντικειμένων συνδέσαμε το κάθε κειμήλιο με συγκεκριμένη χορηγική δράση επώνυμων αφιερωτών στα αγιορείτικα καθιδρύματα, ενώ παράλληλα, αναφερθήκαμε στα πιο όψιμα παραδείγματα που συσχετίζονται με τις ζητείες και την αλλαγή του τρόπου που οι αθωνικές Μονές αναζητούσαν χορηγούς και δωρητές σε κειμήλια και χρήματα λόγω των δυσμενών ιστορικών συνθηκών.
description: The richness of the objects (objects of minor craftsmanship, manuscripts, codes, ecclesiastical silver, icons, epitaphs, etc.) kept in the monasteries of Mount Athos is not only a very important reality for history and research, but also a truth that is changing, since it continues to be enriched by the offerings of the faithful, while at the same time it reflects the prestige and the radiance of Mount Athos as a cult center. The aim of this thesis was the study of the aniconic decoration on the published silver ecclesiastical objects of Mount Athos, from the Byzantine to the post-Byzantine period. The Byzantine period is a poor period, as far as the surviving works of silver art are concerned. Few of the works that were produced are still in the monasteries, either because of wear and tear or because of the destruction and looting that the monasteries suffered. The post-Byzantine period is richer in published material. The first chapter of the thesis discusses the historical context within which the works under consideration are situated. The second chapter of the thesis constitutes the primary material of the research work. The material (objects of ecclesiastical silversmithing) that was collected is classified by period, Byzantine, post-Byzantine, while especially in the post-Byzantine period, due to the size of the material, it is also classified by century, with the corresponding commentary always regarding their morphology, size, shape, and of course their decoration. In the last, third chapter of the work, a summary commentary is made on the aniconic decoration of the silver-gilt objects of Mount Athos. Special reference is made to the donors of the luxurious objects of both periods. Also, utilizing the existing dedicatory inscriptions on the objects. Also we linked each relic to a specific donation activity of eponymous dedicators to the Athonite monasteries, while at the same time, we referred to the later examples associated with the begging and the change in the way Athonite monasteries sought donors of relics and money due to the unfavorable historical circumstances.