De l'enfance a l' age adulte. L'enfant zolien martyr et bourreau:
Creators: name: Σεργάκη, Μαρία Στέφανου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2009
Subjects: 19ος αιώνας-παιδί
Εργο Ζολά
Παιδική εργασία
Πρόωρη σεξουαλικότητα
Βία
Εκδίκηση
19th century-child
Zola's books
Child's work
Early sexuality
Violence
Revenge

description: Ο 19ος αιώνας αποτελεί ένα κομβικό χρονικό σημείο για τις αλλαγές που πρόκειται να ακολουθήσουν και οι οποίες θα στιγματίσουν για πάντα τη θέση του παιδιού μέσα στην κοινωνία. Το παιδί, που ως τότε ήταν ένα υποκείμενο βουβό, χωρίς υπόσταση, εύκολη λεία στα χέρια του ενήλικα, σταδιακά αποκτά δικαιώματα, ζωτικό χώρο, άποψη. Ωστόσο, παρά το γεγονός ότι ακούγονται οι πρώτες φωνές για καθιέρωση της υποχρεωτικής εκπαίδευσης για όλα τα παιδιά καθώς και για μείωση των ωρών εργασίας των ανηλίκων, η Βιομηχανική Επανάσταση, με την έλευση της, αναζητά φθηνά εργατικά χέρια και αδιαμαρτύρητη αποδοχή των «ευέλικτων μορφών εργασίας» (πολλές ώρες εξαντλητικής δουλειάς, ανυπαρξία στοιχειωδών μέτρων στους χώρους εργασίας). Μέσα σε αυτό το βαρύ κλίμα, η ευρωπαϊκή λογοτεχνία του 19ου αιώνα επιχειρεί να σκιαγραφήσει την ιδιαίτερη αυτή κατάσταση, αλλά και να καταγγείλει τις πρακτικές της πάσης φύσεως εκμετάλλευσης του παιδιού. Ειδικότερα, ο κορυφαίος νατουραλιστής συγγραφέας Εμίλ Ζολά πραγματεύεται τη θέση του παιδιού με ιδιαίτερο ενδιαφέρον και τόλμη, κυρίως στα έργα που αποτελούν και τον βασικό πυρήνα μελέτης της παρούσας εργασίας. Στην Χαρά της Ζωής ακολουθούμε τη μικρή ορφανή ηρωίδα Πωλίν από τη στιγμή της άφιξης στο σπίτι της θείας τής μέχρι την ενηλικίωσή της. Από την Ταβέρνα παρελαύνουν η μιζέρια της Ζερβέζ, μητέρας ήδη σε μικρή ηλικία, και των παιδιών της. Στη Νανά δοκιμάζουμε τον αποτροπιασμό και τον οίκτο για την κατάληξη της κόρης τής Ζερβέζ, και ομώνυμης ηρωίδας, Νανάς ως πόρνης πολυτελείας, ενώ στο Ζερμινάλ βρισκόμαστε απέναντι σε ένα φρικτά ρεαλιστικό πορτραίτο της παιδικής εργασίας στα ανθρακωρυχεία τον 19ο αιώνα. Η παραδοχή ότι τα παιδιά δεν είναι τίποτε άλλο από άβουλα όντα, χωρίς αυτόνομη προσωπικότητα είναι αδιαμφισβήτητη για την εποχή. Αρχικά, η πατριαρχική οικογένεια ορίζει την απόλυτη υποταγή στα προστάγματα του πατέρα-αφέντη, η σωματική βία είναι μια πρακτική ιδιαιτέρως συνηθισμένη που υιοθετείται για τον «συνετισμό» του παιδιού τόσο από τον γονιό όσο και από τον εκπαιδευτικό. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, είναι φυσικό ότι το παιδί θεωρείται ήδη από την ηλικία των επτά περίπου ετών ενεργή παραγωγική μονάδα. Ο Ζολά περιγράφει γλαφυρά την εξουθενωτική παιδική εργασία στο Ζερμινάλ, που ενώ στις μέρες μας φαντάζει αληθινός εφιάλτης, για τους μικρούς πρωταγωνιστές του εν λόγω μυθιστορήματος είναι μια οδυνηρή ρουτίνα με την οποία έχουν σχεδόν εξοικειωθεί. Τα αγόρια και κορίτσια –μάρτυρες- δίνουν καθημερινά τον εαυτό τους στις υγρές και επικίνδυνες στοές, λησμονώντας ακόμα και τις φυσικές τους ανάγκες. Ανά πάσα στιγμή, θέτουν τη ζωή τους σε άμεσο κίνδυνο από πρόκληση θανατηφόρου ατυχήματος. Παράλληλα, ο Ζολά φέρνει στο προσκήνιο και το πρόβλημα των χείριστων μορφών εκμετάλλευσης της παιδικής εργασίας, όπως η αλητεία, σε συνδυασμό με την επαιτεία και την κλοπή. Στη συνέχεια, αξίζει να αναφερθεί το θέμα της πρόωρης σεξουαλικότητας του παιδιού, το οποίο ο Ζολά θίγει, ίσως όχι από το πρίσμα ενός ψυχαναλυτή, αλλά οπωσδήποτε από την σκοπιά ενός κοινωνιολόγου. Στην Χαρά της Ζωής αναλύει την καταλυτική σημασία της ήβης για το νεαρό κορίτσι που σηματοδοτείται με την εμφάνιση της εμμήνου ρύσης αλλά και των πρώτων ερωτικών σκιρτημάτων. Παρ’όλα αυτά, στα υπόλοιπα τρία μυθιστορήματα, ο Ζολά διερευνά τη ζωώδη πτυχή της παιδικής σεξουαλικότητας σε συνάρτηση πάντα με τον νοσηρό οικογενειακό και κοινωνικό περίγυρο, που υποχρεώνει τα παιδιά σε έναν ακούσιο και αφύσικο συγχρωτισμό μεταξύ τους αλλά και με τους ενήλικες. Τα διαστροφικά παιχνίδια των παιδιών που μιμούνται τους ενήλικες, είναι απόρροια των έμμεσων αλλά και άμεσων σεξουαλικών μηνυμάτων που προσλαμβάνουν από παντού ως αντίδοτο στην δυστυχία της καθημερινής ζωής. Άλλωστε, οι απολαύσεις για τους ανθρώπους των χαμηλών κοινωνικών και οικονομικών στρωμάτων περιορίζονται, σύμφωνα με τον Ζολά, στην αλόγιστη κατανάλωση αλκοόλ και στην σεξουαλική ικανοποίηση. Ο ίδιος βέβαια δεν λησμονεί να καταστήσει σαφές σε όλους τους τόνους ότι η πρόωρη έκρηξη της παιδικής σεξουαλικότητας είναι άρρηκτα συνδεδεμένη και με μια από τις πολλές εκφάνσεις τής διαστροφικής κληρονομικής αρρώστιας που κατατρέχει ολόκληρο το γενεαλογικό δένδρο τής οικογένειας των Ρουγκόν Μακάρ. Αναφορικά με το ευαίσθητο και οδυνηρό θέμα της άσκησης σωματικής και λεκτικής βίας από ενήλικες σε παιδιά ή εφήβους, ο Ζολά, δίχως να ωραιοποιεί καταστάσεις, δίνει την πραγματική εικόνα των βίαιων συμπεριφορών κακοποίησης με θύματα τα ίδια τα παιδιά. Μάλιστα, στο σημείο αυτό δεν διστάζει να υιοθετήσει τον όρο «παιδί-μάρτυρας» με αφορμή τον θάνατο ενός μικρού κοριτσιού στο μυθιστόρημα Η Ταβέρνα εξαιτίας του ανεξέλεγκτου ξυλοδαρμού από τον αλκοολικό πατέρα του. Παρά το γεγονός ότι γινόμαστε μάρτυρες ενός αληθινού εξοβελισμού της παιδικής ηλικίας, καθώς και κλοπής της αθωότητας, με παράλληλη επιβολή της ενήλικης ζωής, οι προσπάθειες των ηρώων να ανακτήσουν τον χαμένο παράδεισο της παιδικότητας τους είναι επίμονες αλλά δυστυχώς μάταιες. Η έντονη αγωνία διαφυγής από τη νοσηρή κληρονομικότητα που ρυθμίζει, κατά τον Ζολά, με βιολογικά μοιραίο τρόπο τη ζωή των ηρώων, είναι συγκλονιστική. Και όμως η απαισιοδοξία που διαποτίζει τις ζωές των παιδιών απαγορεύει κάθε ψήγμα ελπίδας. Το συναισθηματικό έγκλημα, που έχει συντελεστεί στην ψυχή του ανήλικου, τον καθιστά έναν εν δυνάμει συναισθηματικά ανάπηρο ενήλικο, ανίκανο να βρει την ευτυχία. Κατά συνέπεια, μέσα στην ίδια λογική κινείται και η απόφαση του για εκδίκηση. Η εκδίκηση από την πλευρά του παιδιού είναι πολύμορφη και εφαρμόζεται ποικιλοτρόπως. Έχοντας υποστεί την αδιαφορία, την απόρριψη, τη βία, την ταπείνωση και τον εξευτελισμό από την πλευρά των ενηλίκων, το παιδί αναζητά ασυνείδητα την αποκατάσταση της χαμένης του αξιοπρέπειας με κάθε τίμημα. Από θύμα γίνεται ανελέητος θύτης που ζητά να κάνει κακό στους άλλους αλλά και στον εαυτό του. Από τη μια, οι αυτοκαταστροφικές τάσεις στιγματίζουν το παιδί και στην ενήλικη ζωή του (όπως συμβαίνει με τη Νανά) και προδιαγράφουν το θλιβερό του τέλος, ενώ από την άλλη, το ίδιο δρα πλέον ως δήμιος που δε διστάζει να χρησιμοποιήσει κάθε μέσο, θεμιτό ή αθέμιτο, προκειμένου να πάρει εκδίκηση από τον κόσμο των ενηλίκων. Είναι αυτονόητο ότι οι πράξεις του δύνανται ενίοτε να λάβουν ανεξέλεγκτες διαστάσεις, ακόμα και να εκτραπούν σε εγκληματικές ενέργειες. Η εκδίκηση αποτελεί ένα μέσον ανακούφισης για το παιδί, όχι απλά ένα αναλγητικό με βραχυπρόθεσμη δράση, αλλά μια ουσιαστική και αναπότρεπτη λύση με μακροπρόθεσμη ισχύ. Κλείνοντας, θα λέγαμε πως ο Ζολά απομυθοποιεί την παγιωμένη εικόνα της ειδυλλιακής παιδικής ηλικίας και παρά το γεγονός ότι δεν λησμονεί τη νατουραλιστική οπτική ως προς τη θεώρηση των πραγμάτων που υπαγορεύει την άποψη της προκαθορισμένης κληρονομικά πορείας τού ανθρώπου, εντούτοις επιχειρεί μέσα από το έργο του να πάρει θέση ενεργά, να καταγγείλει την καταπάτηση των δικαιωμάτων των παιδιών και να γίνει τελικά η φωνή των ανυπεράσπιστων μικρών μαρτύρων.
description: The 19th century is a crucial temporal point as far as concerts the various transformations in childrens lives and destiny. The great writer Emile Zola tries via his books:"The joy of life", "Germinal", "Nana" and "L'Assommoir" to show child's situation in the society of 19th century. He touches subjects such as chidren's hard work, early sexuality and violence and he finally describes the various ways that child chooses in order to take revenge from adult's world.