Οι απεικονίσεις του προσώπου του Χριστού στη βυζαντινή τέχνη από τις απαρχές έως τον 7ο αιώνα (692):
Creators: name: Σελανίκη, Βασιλεία Μιχαήλ
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2011
Subjects: Απεικονίσεις
Πρόσωπο του Χριστού
Βυζαντινή τέχνη
Depictions of Christ
Byzantine art

description: Η παρούσα εργασία ασχολείται με τα σύμβολα του Καλού Ποιμένα του Αμνού και του Ιχθύος. Η παράσταση του Καλού Ποιμένα προήλθε από τους λόγους του Σωτήρα: «ἐγώ εἰμι ὁ ποιμὴν ὁ καλός. ὁ ποιμὴν ὁ καλὸς τὴν ψυχὴν αὐτοῦ τίθησιν ὑπὲρ τῶν προβάτων·...», ο Ποιμήν ο οποίος εστάλη «...διὰ τό πρόβατον τὸ ἀπολωλός», το οποίο αφού βρεί «...ἐπιτίθησιν ἐπὶ τοὺς ὤμους αὐτοῦ χαίρων». Η εκκλησία θέλοντας να προβάλλει τα λόγια αυτά προβαίνει στην απεικόνιση του Χριστού ως Καλού Ποιμένα προκειμένου να υπογραμμίσει οτι ο Χριστός-Καλός Ποιμήν είναι πρόθυμος εκούσια να θυσιαστεί για το ποίμνιό του δηλαδή το ανθρώπινο γένος. Το εν λόγω εικονογραφικό θέμα αρχίζει να εμφανίζεται κατά το α’ μισό του 2ου αιώνα και να φθίνει κατά τον 4ο αιώνα. Η παράσταση του Καλού Ποιμένα απαντά κυρίως σε δύο εικονογραφικού τύπους. Στον πρώτο ο Χριστός-Ποιμήν εικονίζεται να κάθεται συνήθως σε βράχο να φροντίζει το κοπάδι του. Σύμφωνα με το δεύτερο εικονογραφικό τύπο εικονίζεται όρθιος να κουβαλά συνήθως πάνω στους ώμους του ένα πρόβατο γραπώνοντας τα πόδια του ζώου με τα δύο του χέρια, για να το κρατήσει. Τις περισσότερες φορές ο Χριστός-Ποιμήν εικονίζεται νέος και ωραίος, αγένειος να φορά κοντό ζωσμένο στη μέση έξωμο χιτώνα. Κάποιες φορές φοράει σαντάλια ή περικνημίδες ενώ άλλες τα πόδια του είναι γυμνά. Από τον 4ο αιώνα ο Χριστός παριστάνεται επίσης και ως «...ὁ ἀμνὸς τοῦ Θεοῦ ὁ αἴρων τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου» ή ως το «ἐσφαγμένον ἁρνίον». Ο συμβολισμός του Αμνού έχει σαφώς μεταξύ άλλων σωτηριολογικό χαρακτήρα υποδηλώνοντας την θυσία του Χριστού και την άρση των αμαρτιών του κόσμου. Με την μορφή του αμνού εικονίζονται άλλοτε τα πιστά μέλη της εκκλησίας κι άλλοτε οι δώδεκα απόστολοι. Με την μορφή φυσικά αμνoύ παριστάνεται και ο ίδιος ο Χριστός. Συνήθως απαντά σε σκηνές από την επίγεια ζωή του, μαζί με τον Αγ. Ιωάννη τον Πρόδρομο, καθώς και σε μεμονωμένες παραστάσεις. Σε αυτές που εικονίζεται μόνος του στέκεται συνήθως όρθιος και ακίνητος. Έχει το κεφάλι άλλοτε μπροστά και άλλοτε στραμμένο προς τα πίσω και φέρει φωτοστέφανο. Τέλος ενα σπουδαίο χριστιανικό σύμβολο της αρχαίας τέχνης το οποίο έγινε γνωστό και αγαπητό κατά τον 2ο αιώνα και τον 4ο αιώνα αρχίζει να εξασθενεί είναι ο Ιχθύς. Το σύμβολο αυτό έκανε την εμφάνιση του πρώτα στην Συρία και διαδόθηκε από το τέλος του 2ου αιώνα σε ολόκληρο το ρωμαϊκό Κράτος. Οι χριστιανοί αντέταξαν το σύμβολο αυτό ως σύμβολο για τον Χριστό αλλά και την ακροστιχίδα ΙΧΘΥΣ στην επικρατούσα ιχθυολατρία των Εθνικών. Τον 7ο αιώνα τα σύμβολα αυτά εκλείπουν μαζί με τις άλλες συμβολικές απεικονίσεις του προσώπου του Χριστού ως συνέπεια της απαγόρευσης της Πενθέκτης Οικουμενικής Συνόδου με τον 82ο κανόνα της.
description: The current study deals with the symbols of the Good Shepherd, the Lamb and the Fish. The representation of the Good Shepherd derived from Savior’s words “I am the Good Shepherd, the shepherd lays down his life for his sheep”, the Shepherd who has been sent “…for the black sheep” that “he carries on his shoulders with joy after he finds it”. The church wishing to draw attention to these words proceeds to the depiction of Christ as the Good Shepherd to highlight the fact that Christ-Shepherd is willing to be voluntarily sacrificed for his flock, that is, the human race. This iconographic subject first appears in the first half of the second century and starts to fade during the fourth century. There are two pictorial types of the Good Shepherd. In the first, Christ-Shepherd is illustrated usually sitting on a rock taking care of his flock. According to the second type Christ-Shepherd is depicted standing up carrying a sheep on his shoulders, gripping the animal’s legs with his two hands in order to hold it. Most of the times Chist-Shepherd is represented as a handsome, young man without a beard, wearing a short belted in waist exomis tunic. Sometimes he wears sandals or leggings and others he is barefoot. From the fourth century Christ is also portrayed as “…the Lamb of God who takes the sin of the world” or as “the slaughtered Lamb”. The symbolism of the Lamb definitely has among others the connotation of redemption indicating the sacrifice of Christ and the removal of the sin of the world. The figure of the Lamb either depicts the faithful members of the church or the twelve disciples. Christ Himself is also portrayed as a Lamb. This usually occurs in scenes from His earthly life, with John the Baptist as well as in individual scenes. In the ones He is depicted alone He is usually standing up and still. He has his head leaning either forward or backwards and bears a halo. Finally a significant Christian symbol of ancient art which became well-known and popular during the second century and started declining during the fourth century is the Fish. This symbol first appeared in Syria and spread from the end of the second century in the whole Roman state. Christians opposed this symbol, as a symbol for Christ and the acrostic ICHTHYS to the predominant fish adoration on the part of Pagans. In the seventh century all these symbols vanished along with the other symbolic depictions of Christ as a result of the prohibition imposed by Penthekti Ecumenical Synod with its 82nd rule.