Ψηφιακός λόγος, υποκειμενικότητα και μεταψηφιακότητα: η περίπτωση μιας έφηβης στο Instagram
Creators: name: Τοπαλίδου Λασκαρίδου, Αναστασία Ιωάννη
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2021
Subjects: ψηφιακός λόγος
υποκειμενικότητα
πλατφόρμες κοινωνικών μέσων
digital discourse
subjectivity
social media platforms

description: Αντικείμενο μελέτης της παρούσας εργασίας αποτελεί ο ψηφιακός λόγος μιας δεκατριάχρονης έφηβης στο Instagram. Με βασικό θεωρητικό όχημα την κοινωνική σημειωτική, ο ψηφιακός λόγος, εννοούμενος ως σημειωτική, κοινωνικο-ιδεολογική και ταυτοτική πρακτική εξετάζεται ως προϊόν εμπρόθετου σχεδιασμού που απορρέει από τη μεταψηφιακή διαπλοκή έφηβης-πλατφόρμας. Πιο αναλυτικά, με μια μικτή εθνογραφική προσέγγιση επιχειρούμε να αναδείξουμε, από τη μία, τον κόμβο των εφηβικών πρακτικών που κινητοποιεί την κατασκευή του ψηφιακού λόγου και, από την άλλη, προσεγγίζοντας την πλατφόρμα ως σημειωτική τεχνολογία, να κατανοήσουμε τη σύνθετη επενέργεια του λογισμικού στη συνδιαμόρφωση των μεταψηφιακών έξεων της έφηβης χρήστριας. Με απώτερο στόχο τη σύνδεση με την εκπαιδευτική και ευρύτερα κοινωνικοπολιτική πραγματικότητα, η υπό μελέτη περίπτωση ανθρώπου-μηχανής εξετάζεται ως μια διεπιδραστική σχέση που συνιστά μαθησιακή εμπειρία. Η συνθετότητα που απορρέει από τη αλληλοδιαπλεκόμενη σχέση του τρίπτυχου: έφηβη – πλατφόρμα – μάθηση απαιτεί τη χρήση ενός πολυφωνικού θεωρητικού και μεθοδολογικού πλαισίου. Θεωρητικά εργαλεία, όπως αυτά των κριτικών κοινωνιογλωσσολογικών, κοινωνικοσημειωτικών και εθνογραφικών παραδόσεων, των νέων σπουδών στους γραμματισμούς, των πολυγραμματισμών και των σπουδών στα μέσα και τις πλατφόρμες αξιοποιήθηκαν προκειμένου να καταγραφούν και να ερμηνευτούν οι ιδιαιτερότητες της εφηβικής εμπλοκής στο πλατφορμικό περιβάλλον. Πιο συγκεκριμένα, η χαρτογράφηση του κόμβου των εφηβικών πρακτικών και του ψηφιακού περιβάλλοντος κατέστη δυνατή βάσει των αρχών συμβατικών και ψηφιακών εθνογραφικών μεθόδων, συμπεριλαμβανομένων της παρατήρησης και αυτοπαρατήρησης του πεδίου της δράσης, της καταγραφής ψηφιακών τεχνουργημάτων, των άτυπων συζητήσεων με το παιδί και της τήρησης ημερολογίων. Η ανάλυση των δεδομένων, από την άλλη, έγινε με τη λογική της διαστρωματικής ανάλυσης (Scollon &amp; Scollon 2004), στόχος της οποίας υπήρξε η ανάδειξη αφενός του σχεδιασμού του λογισμικού προϊόντος, δηλαδή των τεχνολογικών, σημειωτικών, κοινωνικών και αλγοριθμικών ιδιαιτεροτήτων που εμπλέκονται στη ψηφιακή δράση, αφετέρου της τοποθετημένης, με βάση τα ενδιαφέροντα και το προσωπικό habitus του παιδιού, χρήσης του Instagram. Αναφορικά με τις βασικές διαπιστώσεις της εργασίας, αναλύοντας τρεις εμβληματικούς χώρους του κοινωνικού μέσου, το Προφίλ, τη Ροή Περιεχομένου και τις Ιστορίες, αναδείχθηκε ότι καθένας από αυτούς πριμοδοτεί συγκεκριμένες κοινωνικοσημειωτικές πρακτικές. Συγκεκριμένα, η αρχιτεκτονική και η διάταξη των επιμέρους σημείων των κειμενικών χώρων, το είδος των διαθέσιμων σημειωτικών τρόπων, οι σημειωτικές τους δυνατότητες και οι περιορισμοί καθώς και οι αλγοριθμικοί μηχανισμοί προσκηνιοποίησης συγκεκριμένων κοινωνικοσημειωτικών δράσεων αποτελούν παράγοντες που κατευθύνουν τους χρήστες και τις μεταξύ τους διεπιδράσεις. Σε σχέση με την τοποθετημένη δράση της έφηβης, οι ιδιαιτερότητες αυτές προκύπτει ότι έχουν ρόλο «ενεργών πρωταγωνιστών» με τους οποίους συνδιαλέγεται στρατηγικά για την επιτέλεση της κοινωνικοσημειωτικής και ταυτοτικής της εργασίας. Με έναν κινητροκατευθυνόμενο σχεδιασμό που συναρτάται με τον υποκειμενικό τρόπο «ανάγνωσης» των ιδιαιτεροτήτων του περιβάλλοντος, η έφηβη προχωρά σε κεντρομόλες και φυγόκεντρες, πραγματικές και μεταπραγματικές μορφές σημείωσης, επιλογές οι οποίες αποσκοπούν στην επικράτηση και επιβράβευση μιας ψηφιακά κατασκευασμένης περσόνας. Επεκτείνοντας τα παραπάνω πορίσματα στις μαθησιακές τους διαστάσεις, αναδείχθηκαν πέντε προκύπτουσες «γνώσεις» οι οποίες καλούν τη θεσμοθετημένη μάθηση και την εκπαίδευση σε μετασχηματισμό και κριτικό εκσυγχρονισμό. Τέλος, υποστηρίξαμε ότι βασική προκύπτουσα ανάγκη του φαινομένου της εφηβικής πλατφορμικής εμπλοκής συνιστά η καλλιέργεια μεταψηφιακών γραμματισμών, δυναμικών, δηλαδή, γνώσεων εμπλοκής και ανάγνωσης των κοινωνικοσημειωτικών τοπίων της σύγχρονης δράσης
description: Τhe object of the present study concerns the digital discourse of a thirteen-year-old teenage girl. Through the lens of social semiotics, the digital discourse, seen as a social, ideological and subjective practice is being examined as a motivated product designed by both the teenage girl and the platform. In more detail, with a mixed ethnographic approach we try to highlight the node of adolescent practices mobilizing the construction of digital discourse, and, by approaching the platform as semiotic technology, to understand the software’s complex effect on the co-construction of the teenage user’s postdigital conduct. Finally, with the ultimate goal of connecting the platform reality to the educational and wider sociopolitical one, the child-machine case under study is being examined as an interactive relationship that constitutes a learning experience. The complexity that results from the intertwined relationship of the “triptych”: adolescent-platform-learning, requires the use of a polyphonic framework. Theoretical tools, the most prominent being critical sociolinguistic, sociosemiotic and ethnographic traditions, new literacy studies, multiliteracies, media and platform studies were used to record and interpret the affordances of adolescent engagement in the platform. More specifically, the mapping of the node of adolescent practices and that of the digital environment was made possible on the basis of the principles of offline and online ethnographic methods, including observation and self-observation of the field of action, the recording of digital artifacts, informal discussions, as well as keeping diaries. The analysis of the data followed the logic of nexus analysis (Scollon and Scollon 2004), with the goal of highlighting both the design of the software, i.e., the technosemiotic, social and algorithmic features involved in digital action and the situated, based on the interest-driven habitus of the child, use of Instagram. Regarding the main findings of the study, by analyzing three emblematic areas of Instagram, the Profile, the Feed and the Stories, what strikingly emerged was that each of them is responsible for the foregrounding of specific sociosemiotic practices. In particular, the architecture and the layout of the text spaces, the availability of semiotic modes, their semiotic affordances as well as the algorithmic mechanisms for proposing specific actions, were found to be factors affecting the teenage user and her interactions. In relation to the situated adolescent action, the above affordances appear to play the role of "active protagonists", with which the girl strategically negotiates in favor of her sociosemiotic and identity work. With a motive-directed design depending on the subjective way of "reading" the affordances of the environment, the teenager proceeds to centripetal and centrifuge, factual and postfactual forms of semiosis, choices that aim to sustain and reward her digitally constructed persona. Extending the above findings to their learning dimensions, five resulting "knowledge-s" emerged, findings that call for the institutionalized learning and education in transformation and critical modernization. All in all, we argued that the fundamental emerging need of the adolescent platform engagement is the cultivation of postdigital literacies which include dynamic knowledge of engaging in and reading of the multilayered sociosemiotic landscapes of today’s social action