Μουσειοθεραπεία: Το μουσείο ως θεραπευτικό περιβάλλον μέσω της αξιοποίησης εργαλείων Θεραπείας μέσω των Τεχνών. Η περίπτωση των ογκολογικών ασθενών στο MΟΜus
Creators: name: Διαλεχτή, Άνθη Κωνσταντίνου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2023
Subjects: Μουσειοθεραπεία
Θεραπεία μέσω των Τεχνών
Ποιότητα Ζωής
Museotherapy
Art Therapies
Quality of Life

description: Η παρούσα διπλωματική εργασία με τίτλο «Μουσειοθεραπεία: Το μουσείο ως θεραπευτικό περιβάλλον μέσω της αξιοποίησης εργαλείων Θεραπείας μέσω των Τεχνών. Η περίπτωση των ογκολογικών ασθενών στο MΟΜus», πραγματεύεται τη θεραπευτική διάσταση των μουσειακών οργανισμών με γνώμονα τον νέο ορισμό του ICOM, τη συζήτηση για το σύγχρονο και πολυδιάστατο ρόλο του Μουσείου και το πλαίσιο εμφάνισης και εφαρμογής των λεγόμενων θεραπευτικών προγραμμάτων ψυχικής υγείας που φέρουν τον όρο Μουσειοθεραπεία. Η παρούσα μελέτη υποστηρίζει ότι το μουσείο μπορεί να λειτουργήσει ως θεραπευτικό περιβάλλον, ανεξάρτητα από το θεματικό του περιεχόμενο αξιοποιώντας με τον κατάλληλο σχεδιασμό τα νοήματα που αντλούνται από τα εκθέματα και τον συνολικό εκθεσιακό σχεδιασμό. Προχωράει σε μία ανασκόπηση του ρόλου των μουσείων του 21ου του αιώνα και της αναγκαιότητας που προκύπτει για στροφή προς την κοινωνία και ειδικότερα προς την κάθε κοινότητα. Η διασφάλιση της προσβασιμότητας και του καθολικού σχεδιασμού και η ενδυνάμωση της συμμετοχικότητας των επισκεπτών και η δημιουργία μιας ολοκληρωμένης εμπειρίας αποτελούν προαπαιτούμενα χαρακτηριστικά της στρατηγικής εξωστρέφειας των σημερινών μουσείων για την ενίσχυση του κοινωνικού τους ρόλου. Σε αυτό το πλαίσιο, αναπτύσσεται τα τελευταία χρόνια, η συζήτηση αναφορικά με τον αν το μουσειακό περιβάλλον μπορεί να λειτουργήσει υποστηρικτικά προς τις ευάλωτες κοινωνικές ομάδες και να προσφέρει προγράμματα που στοχεύουν στην βελτίωση της ποιότητας ζωής και της ψυχικής υγείας. Τα προγράμματα αυτά γνωστά στην επιστημονική κοινότητα ως Museum-Art Therapies αξιοποιούν τις τεχνικές των Art Therapies επιχειρώντας την εμπλοκή των λεγόμενων θεραπευτικών κοινοτήτων στο μουσειακό χώρο. Μετά την εφαρμογή των πρώτων μεμονωμένων παραδειγμάτων πραγματοποιήθηκαν και οι πρώτες απόπειρες ορισμού των προγραμμάτων αυτών ως Μουσειοθεραπεία, δηλαδή ως μία συμπληρωματική μορφή θεραπείας ψυχικής υγείας που αξιοποιεί τις δυνατότητες που προσφέρει η εκθεσιακή συλλογή και αξιοποιεί τα εργαλεία και τις μεθόδους της θεραπείας μέσω των τεχνών. Ανάμεσα στις ομάδες που απευθύνονται τα συγκεκριμένα μουσειακά προγράμματα είναι και οι ογκολογικοί ασθενείς, οι οποίοι αποτελούν μια ιδιαίτερη ομάδα κοινού λόγω των επιπτώσεων της νόσου σε σωματικό και ψυχικό επίπεδο. Η σύνδεση του μουσείου με μια ομάδα κοινού όπως οι ογκολογικοί ασθενείς αποτελεί και την πρόκληση της παρούσας μελέτης. Μέσα από το θεωρητικό και επιστημονικό πλαίσιο που έχει αναπτυχθεί έχουν παρατηρηθεί σημαντικά οφέλη σε ψυχικό επίπεδο από την επαφή των ασθενών με την τέχνη με αφορμή την συμμετοχή του σε μουσειακά προγράμματα. Μεταφέροντας την έρευνα αυτή και στην Ελλάδα, έπειτα από εκτενή αναζήτηση μουσειακών προγραμμάτων για ογκολογικούς ασθενείς πραγματοποιήθηκε ποιοτική έρευνα που επικεντρώνεται στα προγράμματα ψυχικής υγείας του MOMus δεδομένου ότι συγκεντρώνει τον μεγαλύτερο αριθμό προγραμμάτων για ογκολογικούς ασθενείς στην Ελλάδα έως την ημέρα συγγραφής της παρούσας εργασίας. Η έρευνα αυτή, στοχεύει στην ανάδειξη των αδυναμιών που αποτρέπουν τους μουσειακούς φορείς στην οργάνωση αντίστοιχων προγραμμάτων, στο πλαίσιο οργάνωσης που απαιτείται και στη συνεργασία με εξωτερικούς φορείς και επαγγελματίες ψυχικής υγείας, στην ανάλυση της στοχοθεσίας των προγραμμάτων και στα δυνητικά οφέλη που προκύπτουν στην ποιότητα ζωής των ογκολογικών ασθενών.
description: The thesis entitled "Museotherapy”: The museum as a therapeutic environment with tools of Therapy through the Arts. In the case of oncology patients, “MOMus” addresses the therapeutic dimension of museum institutions considering the new ICOM definition, the debate on the contemporary and multidimensional role of the museum and the context of the emergence and implementation of so-called therapeutic mental health programs bearing the term Museotherapy. The thesis argues that the museum can function as a therapeutic environment, regardless of its thematic content, by utilizing the meanings drawn from the exhibits and the overall exhibition design with the appropriate design. It proceeds with a review of the role of museums in the 21st century and the necessity for a shift towards society and towards the community. Ensuring accessibility and universal design and enhancing inclusiveness and creating an integrated experience are prerequisites for the outward-looking strategy of today's museums to strengthen their social role. In this context, a debate has been developed in recent years regarding whether the museums’ environment can be supportive to vulnerable social groups and offer programs aimed at improving the quality of life and mental health. These programs known in the scientific community as Museum-Art Therapies, utilize the techniques of Art Therapies by attempting to engage the so-called therapeutic communities in the museum space. With the implementation of the first individual examples, the first attempts were made to define these programs as Museotherapy, i.e., as a complementary form of mental health therapy which utilizes the possibilities offered from the exhibition collection. Among the target groups of these museum programs are oncology patients, who constitute a special public group due to the physical and psychological impacts from the disease. The challenge of the thesis is to achieve a connection between the museum and an audience group such as the oncology patients. In the theoretical and scientific framework which has been developed, significant benefits on a psychological level have been observed from the patients' contact with art, in a program carried out in a museum environment. Transferring this research to Greece, after an extensive search for museum programs for oncology patients, qualitative research was conducted focusing on the mental health programs of MOMus since it gathers the largest number of programs for oncology patients in Greece. The thesis aims to highlight the weaknesses that prevent museum institutions from organizing similar programs, the organizational framework required and the collaboration with external agencies and mental health professionals, the targeting of programs and the potential benefits that arise in the quality of life of oncology patients.
description: Σε συνεργασία με: Παιδαγωγικό Δημοτικής Εκπαίδευσης (Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας)