Ταυτοποίηση χρωστικών υλών σε έργα τέχνης επί καμβά του Solomon Nikritin (συλλογή Κωστάκη)
Creators: name: Εξάρχου, Χριστίνα Γεωργίου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2021
Subjects: Χρωστικές
Συλλογή Κωστάκη
Φασματοσκοπικές μέθοδοι Raman &amp; FTIR
Pigments
Costakis Collection
Spectroscopic methods of Raman &amp; FTIR

description: Το αντικείμενο της εργασίας αφορά την ταυτοποίηση των χρωστικών υλών, των συνδετικών μέσων και του υποστρώματος ορισμένων έργων τέχνης της Συλλογής Κωστάκη, συγκεκριμένα των ελαιογραφιών σε καμβά του καλλιτέχνη της ρωσικής πρωτοπορίας Solomon Nikritin. Εκμεταλλευόμενοι τις νέες τεχνολογίες που μας παρέχουν οι θετικές επιστήμες, μπορούμε πια να ερευνήσουμε εις βάθος και με μεγαλύτερη ακρίβεια έργα τέχνης και γενικότερα έργα πολιτισμικής κληρονομιάς. Μέσω της παρούσας μελέτης επιθυμούμε να βοηθήσουμε τον Ιστορικό Τέχνης να σχηματίσει μια πιο ολοκληρωμένη εικόνα για τις οικονομικές και κοινωνικές συνθήκες που πλαισίωναν το αντικείμενο που ερευνά και τις προτιμήσεις του καλλιτέχνη όσον αφορά τα υλικά του έργου του. Ταυτόχρονα προσφέρεται αρωγή και στον Συντηρητή, ο οποίος σε περίπτωση που επέμβει για οποιονδήποτε λόγο σε κάποιο από τα έργα, θα χρειαστεί να γνωρίζει τα υλικά τα οποία χρησιμοποιήθηκαν πριν προχωρήσει σε κάποια ενέργεια. Η εργασία χωρίστηκε σε τέσσερα μεγάλα κεφάλαια και επιμέρους ενότητες. Ο καλλιτέχνης των έργων που επιλέξαμε ανήκει στη ρωσική πρωτοπορία των αρχών του 20ου αιώνα• γι’ αυτόν το λόγο ξεκινήσαμε το πρώτο κεφάλαιο με μια σύντομη αναφορά στην ιστορία και τα κινήματα της πρωτοπορίας, οι βάσεις της οποίας είχαν ήδη αρχίσει να μπαίνουν από τα μέσα του 19ου αιώνα. Συνεχίσαμε παραθέτοντας πληροφορίες για τη ζωή και το έργο του Nikritin, ο οποίος ανήκει στη λιγότερο μελετημένη περίοδο της δεύτερης γενιάς της ρωσικής πρωτοπορίας (1920-30). Κλείσαμε το κεφάλαιο αναφέροντας στοιχεία για τη ζωή και το έργο του Κωστάκη, στη Συλλογή του οποίου ανήκουν όλα τα έργα που μελετήσαμε και βρίσκονται στο MOMus. Στο δεύτερο κεφάλαιο αναλύσαμε την τεχνική της ελαιογραφίας, καθώς οι πίνακες έχουν όλοι για συνδετικό μέσο κάποιο ξηραινόμενο έλαιο. Αναφέραμε την ιστορική εξέλιξη της στον χρόνο και τους παράγοντες φθοράς της, για να προχωρήσουμε παρακάτω σε παρόμοια ανάλυση του υφασμάτινου υποστρώματος, αφού τα έργα είναι όλα ζωγραφισμένα σε καμβά. Αμέσως μετά προχωρήσαμε σε ιστορική αναδρομή των χρωστικών υλών, που έχουν χρησιμοποιηθεί στη ζωγραφική από τους προϊστορικούς χρόνους, παραθέσαμε τις φυσικές και χημικές ιδιότητες τους, ενώ τέλος προσεγγίσαμε και διαθεματικά το χρώμα σαν έννοια. Στο τρίτο κεφάλαιο μας απασχόλησαν οι φυσικοχημικές μη καταστρεπτικές μέθοδοι που επιλέξαμε να χρησιμοποιήσουμε για τις αναλύσεις των δειγμάτων μας. Περιγράψαμε τη βασική λειτουργία και οργανολογία των φασματοσκοπιών Raman και FTIR, όπως επίσης και τι στοιχεία μπορεί να μας παρέχει η καθεμιά τεχνική, ώστε να γνωρίζουμε ποια να επιλέγουμε σε κάθε περίπτωση. Το κεφάλαιο έκλεισε με την παράθεση των πλεονεκτημάτων και μειονεκτημάτων της κάθε μεθόδου και τις εφαρμογές της στον τομέα της τέχνης και της αρχαιολογίας. Έγινε προσπάθεια παρουσίασης του πλούτου των πληροφοριών που μπορούμε τώρα πια να αντλούμε στον κλάδο του πολιτισμού, με τη βοήθεια των θετικών επιστημών. Προχωρήσαμε τέλος στο τέταρτο κεφάλαιο σε περιγραφή των έργων που σκοπεύαμε να εξετάσουμε, όπως και της δειγματοληπτικής διαδικασίας. Παρατέθηκαν τελευταία τα αποτελέσματα των φυσικοχημικών αναλύσεων των δειγμάτων, μέσω των φασματοσκοπικών μεθόδων Raman και FTIR. Με τη βοήθεια των νέων δεδομένων που μας πρόσφεραν καταλήξαμε σε κάποια ασφαλή συμπεράσματα σχετικά με τα υλικά των εξεταζόμενων έργων.
description: The object of the dissertation concerns the identification of the pigments, the binders and the substrate of some works of art of the Costakis Collection, specifically the oil paintings on canvas by the artist of the Russian avant-garde Solomon Nikritin. By taking advantage of new technologies provided by the natural sciences, we can now research more accurately and in depth works of art/cultural heritage, in general. With this study we aim to help the Art Historian form a more complete picture of the economic and social conditions that surrounded the research object and the preferences of the Artist in terms of the materials used in his work. Simultaneously, aid is offered to the Conservator, who, before proceeding with any required action, will need to be aware of the types of materials used in the artworks. The dissertation is divided into four major chapters and subsections. The artist, whose art pieces we chose, belongs to the Russian avant-garde of the early 20th century; for that reason, we start the first chapter referencing briefly the history and the movements of the avant-garde, the foundations of which had already begun to take root in the middle of the 19th century. In the same chapter, we provide information about the life and work of Nikritin, who belongs to the less studied period of the second generation of the Russian avant-garde (1920-1930s). We end the chapter with an overview of the life and work of Kostakis, to whose Collection all the works we studied belong to and are currently located in MOMus. In the second chapter we analyse the oil painting technique, since all the paintings have some drying oil as a binder. We mention its historical evolution over time and its wear factors, in order to proceed to a similar analysis of the fabric substrate, considering that the paintings are all painted on canvas. Immediately after, we proceed to a historical review of the pigments, that have been used in painting since prehistoric times, listing their physical and chemical properties. Finally, we approach colour as a concept in an interdisciplinary manner. In the third chapter, we deal with the physicochemical non-destructive methods that we chose to use for the analysis of our samples. We describe the basic function and organology of the Raman and FTIR spectroscopes, as well as the types of data each technique can provide, so that we know which one to choose in each specific case. The chapter closes with a list of the advantages and disadvantages of each method and its applications in the field of art and archeology. We attempt to present the wealth of information that can be derived with the help of the natural sciences, that ultimately benefits the field of culture. Lastly, in the fourth chapter we describe the paintings we intend to examine, as well as the sampling process. The results of the physicochemical analyses of the samples, using the Raman and FTIR spectroscopic methods, are presented in the end. The newly found data, lead us to some safe conclusions about the materials of the examined art works.