Η υποχρέωση αιτιολογίας των αποφάσεων στο κοινοτικό δίκαιο κατ’άρθρο 253 ΣΕΚ:
Creators: name: Παπαδαμάκη, Ιωάννα Αδάμ
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2009
Subjects: Υποχρέωση αιτιολογίας
Δικαστική προστασία
Αρχή διαφάνειας
Giving reasons requirement
Judicial protection
Principle of transparency

description: Η εξέταση της υποχρέωσης αιτιολογίας των αποφάσεων στο κοινοτικό δίκαιο παρουσιάζει μεγάλο ενδιαφέρον. Δίνεται η ευκαιρία να δούμε πως ένας κανόνας διαδικασίας μπορεί να έχει ουσιαστική σημασία σε σχέση με την άσκηση και την προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων. Ξεκινώντας την εισαγωγή γίνεται αναφορά στην έννοια της διοικητικής και μη δικονομικής διαδικασίας έκδοσης μιας απόφασης - μιας διοικητικής πράξης - στην οποία εντάσσεται και ο κανόνας της υποχρέωσης αιτιολογίας. Τα περισσότερα κράτη μέλη έχουν συμπεριλάβει στο εθνικό δίκαιο τον παραπάνω κανόνα με τον εξής περιορισμό : εφαρμόζεται μόνο όσον αφορά τις ατομικές πράξεις και δη τις δυσμενείς. Αντίθετα, το κοινοτικό δίκαιο πρωτοτυπεί καθώς επεκτείνει την υποχρέωση αυτή και στις πράξεις γενικού περιεχομένου. Βέβαια, πρωταρχικός στόχος της αιτιολογίας παραμένει η πληροφόρηση του άμεσα ενδιαφερόμενου αποδέκτη και στη συνέχεια του τρίτου. Για να αναδείξω, λοιπόν, την ουσιώδη σημασία της αιτιολογίας των αποφάσεων στο κοινοτικό δίκαιο και να απαντήσω στην αρχική προβληματική, επέλεξα να προχωρήσω την ανάλυσή μου μέσα από δύο βασικούς άξονες : από τη μια να εξετάσω την υποχρέωση αιτιολογίας ως μέσο προσέγγισης κοινοτικής Διοίκησης και διοικούμενου, από την άλλη να εξετάσω την ίδια υποχρέωση ως προϋπόθεση αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας, ως συνδετικό κρίκο μεταξύ διοικούμενου και κοινοτικού δικαστή. Όσον αφορά το πρώτο μέρος, μπορεί να παρατηρήσει κανείς πως οι διοικητικές διαδικασίες στην Κοινότητα είναι πολύπλοκες, όχι ιδιαίτερα διαφανείς, κάτι που δημιουργεί αίσθημα δυσπιστίας. Στα πλαίσια αυτά, η αιτιολογία βελτιώνει σημαντικά τη σχέση κοινοτικής Διοίκησης και διοικούμενων. Από τη μια η Διοίκηση υπακούοντας στον κανόνα αιτιολογίας αυτοπεριορίζεται σεβόμενη αρχές όπως αυτή της διαφάνειας και της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης και παρέχει έτσι εγγυήσεις τόσο για τον διοικούμενο όσο και για την ίδια. Από την άλλη, μπορεί να υποστηριχθεί πως η υποχρέωση αυτή μεταμορφώνεται σε δικαίωμα προς όφελος των ιδιωτών που απορρέει από το γενικό δικαίωμα στην πληροφόρηση αλλά και από το ειδικότερο δικαίωμα πρόσβασης στα έγγραφα. Ωστόσο, οι εγγυήσεις αυτές δεν μπορούν να αντικαταστήσουν τον δικαστικό έλεγχο. Περνάμε έτσι στο δεύτερο μέρος της εργασίας, αυτό της σχέσης κοινοτικού δικαστή και διοικούμενου. Στα πλαίσια αυτά η νομολογία του ΔΕΚ είναι ιδιαίτερα σημαντική : αναγνωρίζει πως η εφαρμογή του κανόνα υποχρέωσης αιτιολογίας είναι σύμφυτη με το σύστημα προσφυγής στον κοινοτικό δικαστή και συνιστά μάλιστα γενική αρχή του κοινοτικού δικαίου. Η πληρέστερη εφαρμογή της αρχής αυτής συναντάται σε τομείς όπως αυτός του ανταγωνισμού, των δημοσίων συμβάσεων και της πρόσβασης στα έγγραφα. Αντίθετα, σε περιπτώσεις όπου τίθεται το θέμα προστασίας της δημόσιας ασφάλειας και της προστασίας της εξωτερικής πολιτικής, η σημασία της αρχής αυτής αποδυναμώνεται χωρίς όμως και να παραμερίζεται εντελώς. Κλείνοντας, γίνεται σαφές πως η τήρηση του κανόνα υποχρέωσης αιτιολογίας οδηγεί στη βελτίωση των σχέσεων των κοινοτικών υπηκόων με την Ευρωπαϊκή Κοινότητα, είτε πρόκειται για τη Διοίκηση είτε για τον κοινοτικό δικαστή. Στα πλαίσια αυτά, η πρωτοτυπία του κανόνα γενικής αιτιολογίας, αν και δικαιολογημένη θεωρώ πως δεν παρουσιάζει μεγάλη πρακτική σημασία όσον αφορά την προστασία των διοικούμενων. Αντίθετα, η αιτιολογία των ατομικών πράξεων αποδεικνύεται κατάλληλη να καλλιεργήσει το αίσθημα εμπιστοσύνης που απουσιάζει σήμερα από τους κοινοτικούς υπηκόους και να συμβάλλει σταδιακά στη δημιουργία μιας κοινοτικής πολιτικής συνείδησης.
description: The study of the giving reasons requirement concerning the decisions in Community law is of great interest. It gives the opportunity to see how a standard procedure rule can be essential to the exercise and protection of fundamental rights. At the beginning, reference is made to the concept of administrative and non-procedural process of decision making where the giving reasons requirement is included. Most Member States have incorporated into national law this rule with the following limitation: it only applies to individual acts. However, Community law innovates and expands this requirement in general acts such as regulations and directives. Nevertheless, the primary goal of the giving reasons remains the information of the act’s directly concerned recipient and then of anyone third. To highlight the importance of the giving reasons requirement in Community law and to respond to the initial problem, I chose to proceed with my analysis in two parts: on the one hand to consider the giving reasons requirement as a means of bringing closer the Community Administration and the individual and on the other hand to study the same requirement as a prerequisite to effective judicial protection, as a link this time between individuals and Community Courts. For the first part, it can be noted that the administrative procedures in the Community are complex, not very transparent, something which creates mistrust. In this context, the reasoning can considerably improve the relationship between Administration and citizens. The Administration, obeying to the rule of reasoning, limits itself in respecting principles such as transparency and legitimate expectations and thus it provides safeguards for both itself and the citizens. On the other hand, it can be argued that the obligation is transformed into a right to the benefit of individuals resulting from the general right to information but also from the more specific right of access to documents. However, these guarantees can not replace the judicial review. For the second part, the relationship between the individual and the Community judge, the ECJ case law is particularly important: it recognizes that the application of the giving reasons requirement is inherent in the appeal system and constitutes a general principle of Community law. The complete application of this principle occurs in areas such as the competition and the access to documents. However, in cases of public safety and security of foreign policy, the importance of this principle is weakened but not completely undermined. Finally, it is clear that the obligation of giving reasons leads to the improvement of relations between the European citizens and the European Community, whether it is the Administration or the judge. In this context, the originality of the rule of general reasoning, though justified, I don’t think that it is of great practical importance for the protection of the individual. However, the same requirement for individual decisions is suitable to cultivate a sense of confidence that is lacking today by Community nationals and can help out in creating a common Community consciousness.