E00461: Movsēs Xorenac'i's History of Armenia, written in Armenian and traditionally considered a 5th c. text, but most probably of the early 8th c., summarises the story of the martyrdom of the apostles *Addai/Thaddaeus (the Apostle, one of the seventy-two, S00255) and *Bartholomew (the Apostle, S00256) in Armenia, and *Simon Kananaios (the Zealot, the Apostle, 00835) in Vriaspor, Georgia.
Creators: name: Naleksidze
Publisher: name: University of Oxford
Year: 2015
Subjects: History

description: Movsēs Xorenac'i, History of Armenia, Book 2, chapter 34<br><br>The events described in this chapter happen after the death of King Abgar. <br><br>Յետ մահուանն Աբգարու բաժանի թագաւորութիւնն Հայոց յերկուս. քանզի Անանուն որդի նորա կապեաց թագ ՝ թագաւորել յԵդեսիայ, եւ քեռորդի նորա Սանատրուկ ի Հայս։ Գտանի որ ինչ առ սոցա ժամանակաւ՝ յառաջագոյն գրեալ յայլոց, զգալուստ առաքելոցն Թադէի ի Հայս, եւ հաւատալ Սանատրկոյ, եւ թողուլ զհաւատսն յերկիւղէ նախարարացն Հայոց, եւ կատարումն առաքելոյն եւ որք ընդ նմա՝ ի գաւառին Շաւարշան, որ այժմ կոչի Արտազ, եւ պատառումն քարին եւ յիրեարս գալ եւ ընդունել զմարմին Առաքելոյն, եւ առնուլ անտի աշակերտացն եւ թաղել ի դաշտին. եւ մարտիրոսանալ դստերն արքայի Սանդխտոյ Հուպ ի ճանապարհն. եւ աստ ուրեմն յայտնել նշխարաց երկոցունց, եւ փոխել յառապարն։Այս ամենայն, որպէս ասացաք, յայլոց պատմեալ յառաջագոյն քան զմեզ՝ ոչ ինչ կարեւորագոյն համարեցաք ոճով երկրորդել։ Դոյնպէս եւ որ ինչ վասն կատարմանն Ադդէի աշակերտի առաքելոյն յԵդեսիայ յորդւոյն Աբգարու՝ գտանի յայլոց պատմեալ յառաջագոյն քան զմեզ։ <br>Որ իբրեւ թագաւորեաց յետ մահուան հօրն՝ ոչ եղեւ ժառանգորդ հայրենի առաքինութեանն, այլ երաց զտաճարս կռոցն եւ կալաւ զպաշտօն հեթանոսութեանն։Եւ յղեաց առ Ադդէ, զի արասցէ նմա խոյր բեհեզեայ անգուածով ոսկւոյ, որպէս յառաջագոյն առնէր հօրն նորա։Եւ պատասխանի ընկալաւ, թէ " ոչ արասցեն ձեռք իմ խոյր գագաթան անարժանի, որ ոչ երկրպագէ Քրիստոսի Աստուծոյ Կենդանւոյ"։Եւ իսկոյն հրամայեաց միում ի զինակրացն՝ կտրել զիտս նորա սրով: Որոյ երթեալ, եւ տեսեալ զնա, զի նստէր յաթոռ վարդապետութեանն՝ էած սուսերաւ եւ ի բաց կտրեաց զսրունս նորա. եւ նոյն ժամայն աւանդեաց զհոգին։ <br>Զայս ծայրաքաղ արարեալ համառօտ յիշատակեցաք, որպէս զառ ի յայլոց պատմեալ նախկին։ <br>Բայց վիճակեցաւ Հայոց եւ Բարթուղիմէոս առաքեալ, որ եւ կատարեցաւ առ մեզ յԱրեբանոս քաղաքի։ Իսկ զՍիմովնէ, որ Պարսիցն վիճակեցաւ, ոչ զհաւատին կարեմ պատմել, եթէ զինչ գործեաց եւ կամ ուր կատարեցաւ։ Քանզի պատմի յոմանց՝ Սիմովնի ումեմն առաքելոյ կատարիլ ի վերիոսփորայ. եւ թէ նա իցէ ճշմարտիւ, եւ թէ էր աղագաւ գալուստ նորա անդր՝ ոչ գիտեմ. այլ միայն նշանակեցի, զի գիտասցես թէ ոչ ինչ մնայ յիմմէ ջանից պատմել քեզ զամենայն, որ ինչ անկ է։ <br><br>'After the death of Abgar the Armenian kingdom was divided into two, for his son Ananun was crowned to reign in Edessa and his nephew Sanatruk in Armenia. Whatever occurred in their time has been previously described by others: the coming of the apostle Thaddaeus to Armenia, the conversion of Sanatruk, his apostasy for fear of the Armenian princes, the martyrdom of the apostle and those with him in the province of Šavaršan, which is now called Artaz, the splitting open and closing of the rock and its receiving of the apostle's body, its removal by his disciples and burial in the plain, the martyrdom of the king's daughter Sanduxt near the road, the revelation there of the relics of the two [saints] and their translation to the Rocky Place. All this, as we have said, others have related before us, so we do not consider it at all important to repeat it in detail. Likewise, whatever concerns the death of Addē (Addai/Thaddaeus), the disciple of the apostle, in Edessa at the hands of Abgar's son has been described by others before us.<br><br>When the latter came to the throne after his father's death, he did not inherit his father's virtue, but he opened the temples of the idols and adhered to the pagan cult. He sent Addē that he should make for him a tiara of silk embroidered with gold, as he previously used to make for his father. And he received in reply: "My hands will not make a tiara for an unworthy head that does not worship Christ the living God." He immediately ordered one of his soldiers to cut off his feet with a sword. When the soldier came and saw him sitting on his chair of instruction, he drew his sword and cut off his legs. Straightway he gave up his spirit. We have recorded this very briefly as it has been related by others before.<br><br>The apostle Barthlomew also drew Armenia as his lot. He was martyred among us in the city of Arebanus [unknown location]. But as for Simon, who drew Persia as his lot, I can say nothing for certain about what he did or where he was martyred. It is narrated by some that a certain apostle Simon was martyred in Vriosp'or, but whether this is true, and what was the reason for his coming there, I do not know. But I have merely noted this so that you may know that I have spared no efforts in telling you everything that is appropriate.'<br><br>Text: Thomson 1981, 157-158; Translation: Thomson 2006, 172-173.