Ο ρόλος Χριστιανικών και Ισλαμικών τοπόσημων στη διαμόρφωση εθνικών ταυτοτήτων στον χώρο της πρώην Γιουγκοσλαβίας από τον Μεσαίωνα μέχρι σήμερα
Creators: name: Βαλαμβού, Δέσποινα Στέφανου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2023
Subjects: Θρησκευτικά τοπόσημα
Γιουγκοσλαβία
Εθνικές ταυτότητες
Religious Landmarks
Yugoslavia
National identities

description: Καίριο χαρακτηριστικό της πρώην ομόσπονδης Γιουγκοσλαβίας ήταν η πληθώρα λαών που την συνέθετε, έκαστος εκ των οποίων διατηρούσε την θρησκεία του και τις ιδιαίτερες πολιτισμικές του παραδόσεις. Αυτό έγινε ιδιαιτέρως αισθητό όταν με τη διάλυση της Γιουγκοσλαβίας την δεκαετία του ΄90 ξέσπασαν μακροχρόνιες εμφύλιες συγκρούσεις με αφετηρία τον διαχωρισμό βάσει εθνικοθρησκευτικών κριτηρίων και πεποιθήσεων. Η διασύνδεση της θρησκείας με την εθνική ταυτότητα, φαινόμενο ιδιαζόντως έντονο στην Βαλκανική, αποτυπώνεται σε ένα ορατό και απτό σημείο συγκερασμού, ήτοι τα θρησκευτικά τοπόσημα. Εκτός από τόποι θρησκευτικής λατρείας, λειτουργούν και ως σημεία συνάθροισης της κοινότητας όπου σφυρηλατούνται, ενισχύονται και επιβεβαιώνονται οι δεσμοί της κοινότητας. Η ύπαρξη και η, συχνά μακραίωνη, ιστορία τους αποδεικνύει και νομιμοποιεί στον χώρο την θρησκευτική ή/και εθνική κοινότητα που ταυτίζεται με αυτά. Εξ’ αιτίας αυτής της πρόσληψης τα θρησκευτικά τοπόσημα έχουν υπάρξει στόχος και έχουν υποστεί ζημίες ή/και ολοκληρωτική καταστροφή κατά τη διάρκεια πολεμικών συρράξεων, με πλέον πρόσφατο παράδειγμα τον εμφύλιο της δεκαετίας του 1990 στην πρώην Γιουγκοσλαβία. Η ερευνητική μέθοδος που ακολουθήθηκε κατά την εκπόνηση της παρούσας εργασίας είναι η έρευνα σε πηγές της ελληνικής και διεθνούς βιβλιογραφίας καθώς και από την προσωπική μου εμπειρία κατά την τετραετή υπηρεσία μου στην Πρεσβεία της Ελλάδος στα Σκόπια (2017-2021). Στο πρώτο κεφάλαιο επιχειρείται μια βασική ιστορική αναδρομή στους λαούς της πρώην Γιουγκοσλαβίας, αρχίζοντας από την κάθοδο και εγκατάσταση σλαβικών φύλων στην περιοχή από τον 6ο μ.Χ αιώνα και τον εκχριστιανισμό τους μέσω της βυζαντινής αποστολής των αδελφών Κυρίλλου και Μεθοδίου. Σλοβένοι, Κροάτες, Σέρβοι, Βόσνιοι, ακολούθησαν όλοι ξεχωριστές ιστορικές πορείες, θρησκείες, δόγματα, ομολογίες και βρέθηκαν σε διαφορετικούς κρατικούς σχηματισμούς, με την γεωγραφία να διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο. Ξεχωριστή περίπτωση αποτελούν οι Βόσνιοι, καθώς είναι στην πλειοψηφία τους Μουσουλμάνοι. Το δεύτερο κεφάλαιο ασχολείται με την εξέταση και περιγραφή μιας επιλογής εκ των πλέον χαρακτηριστικών θρησκευτικών τοπόσημων από τον γεωγραφικό χώρο της πρώην Γιουγκοσλαβίας. Συγκεκριμένα παρουσιάζονται επτά χριστιανικά Ορθόδοξα τοπόσημα του Πατριαρχείου Σερβίας, τέσσερα χριστιανικά Καθολικά τοπόσημα της Αρχιεπισκοπής Ζάγκρεμπ και δέκα Μουσουλμανικά τοπόσημα, στα οποία έχουν περιληφθεί τόσο σουνιτικά Τεμένη όσο και σουφικοί Τεκέδες. Μια σημαντική ιδιαιτερότητα αρκετών εκ των πλέον σημαντικών τοπόσημων του Πατριαρχείου Σερβίας είναι ότι βρίσκονται στο Κόσοβο. Στο πλαίσιο της παρουσίασής τους ως θρησκευτικών τοπόσημων, εξετάζεται η προέλευση, η κατασκευή και η ιστορία τους, η δομική τους σχέση με το ανθρωπογεωγραφικό περιβάλλον τους και οι ιδιαιτερότητες της αρχιτεκτονικής τους. Στο τρίτο κεφάλαιο, αρχικά, παρουσιάζεται η έννοια του έθνους και των μεθόδων σχηματισμού ή μετασχηματισμού αυτού. Στη συνέχεια επιχειρείται μια περιγραφή του πολύπλευρου ρόλου της θρησκείας στη διαμόρφωση συλλογικών ταυτοτήτων. Τέλος, παρουσιάζεται η σχέση θρησκευτικών τοπόσημων από τον γεωγραφικό χώρο της πρώην Γιουγκοσλαβίας, με την διαμόρφωση και στην συνέχεια διατήρηση ή/και επανεφεύρεση εθνικών ταυτοτήτων και η σημασία τους στην θρησκευτική και εθνική ζωή των συναφών κοινοτήτων. Η εργασία περαιώνεται με την καταγραφή των συμπερασμάτων που προέκυψαν από την μελέτη των στοιχείων της έρευνας κατά την συγγραφή της
description: A key feature of the former Yugoslavia was the plethora of peoples that composed it, each of which maintained their religion and cultural traditions. This became particularly noticeable when, with the dissolution of Yugoslavia in the 1990s, long -term civil strife broke out on the basis of national religious criteria and beliefs. The interconnection of religion with national identity, an intense phenomenon in the Balkans, is reflected in a visible and tangible point of sync, namely religious landmarks. In addition their function as places of religious worship, they also act as the places where the community ties are forged, reinforced and confirmed. Their very existence and their often centuries-old history proves the existence and legitimizes the religious and/or national community that identifies with them. Due to this perception, religious landmarks have been targeted and have suffered damage and/or total destruction during warfare, a recent example being the 1990s civil war in former Yugoslavia. The research method followed for this essay consists of research into sources of Greek and international bibliography as well as personal experience gained during my four-year service at the Embassy of Greece in Skopje (2017-2021). In the first chapter a basic historical overview of the peoples of the former Yugoslavia is attempted, starting with the descent and settlement of Slavs in the area from the 6th century AD and their Christianization by the Byzantine mission of the Brothers Cyril and Methodius. Slovenians, Croats, Serbs, Bosnians, all followed separate historical routes, religions, doctrines, bonds and found themselves in different state formations, with geography playing a decisive role. The Bosnians form a special case, as they are, by majority, Muslims. The second chapter deals with the examination and description of a choice of the most characteristic religious landmarks in former Yugoslavia's geographical area. Specifically, there are presented seven Christian Orthodox landmarks of the Serbian Patriarchate, four Christian Catholic landmarks of the Archdiocese of Zagreb and ten Muslim landmarks, including both Sunni Mosques and Soufi Tekehs. An important peculiarity of many of the most important landmarks of the Serbian Patriarchate is that they are in current Kosovo. In the context of their presentation as religious landmarks, their origin, construction and history are examined, as well as the structural relationship with their anthropogenic environment and the particularities of their architecture. In the third chapter, initially is presented the concept of the nation and the methods of forming or transforming it. Then, a description of the multifaceted role of religion in shaping collective identities is attempted. Finally, is presented the relationship between the religious landmarks from former Yugoslavia's geographical area, with the formation and preservation and/or reinforcement of national identities and their importance in the religious and national life of the related communities. The work is completed by the recording of the conclusions drawn from the study of the sources and research data