ISHQOR VA NATRIY GIDROSULFIT YORDAMIDA SINTEZ QILINGAN PAT KERATININING AMINOKISLOTA VA OQSIL TARKIBINI TAHLIL QILISH
Creators: name: Tursunova D.I
name: Maksumova O.S
Publisher: name: Zenodo
Year: 2025

description: Bugungi kunda parrandachilik fabrikalarida so‘yilgan broller tovuqlardan ajratib olingan patlarni qayta ishlash tizimini yo‘lga qo‘yish orqali oqsil sintez qilish dolzarb masala hisoblanadi. Bir oyda 1 dona parrandachilik fabrikasidan o‘rtcha hisobda 2,5 tonna dan ortiq patlar chiqindi sifatida chiqindixonalarga tashlanadi. Ikkilamchi resurs hisoblangan chiqindi patlar miqdori kamaytirish xalqaro darajadagi muammo hisoblanib, parrandachilik fabrikalarida so‘yilgan broller tovuq patlaridan keratin oqsilini olish orqali yangi biologik faol birikmalar olish g‘oyasi muammoga yechim sifatida taklif qilinmoqda. Dunyo miqyosida har yili taxminan 40 million tonna tovuq patlari yoqib yuboriladi, bu esa atmosferaga oltingugurt dioksidini - bilvosita zaxarli gazlarni qo‘shadi. Birgina AQSh har yili 50 million tonna tovuq patlari chiqindilarini hosil qiladi [1]. 


Keratinni sulfitoliz usulida olish natriy sulfit, natriy bisulfit yoki boshqa sulfit anionlari (SO32−) yordamida sistinning disulfid ko‘prigini hosil qilishni o‘z ichiga oladi. Bu pasayish jarayoni 1-reaksiya tenglamasiga muvofiq ikkita sistein sulfonat molekulasi, sistein hiol va sistein S-sulfonat 2-reaksiya tenglamasiga muvofiq yoki sistein tiol va pertiotsistein 3-reaksiya bo‘yicha hosil bo‘lishiga olib keladi [2].


Cys - S - S - Cys + 2SO32− ⇌ 2𝐶𝑦𝑠 − 𝑆 − SO32− (1)


Cys - S - S - Cys + HSO3− ⇌ 𝐶𝑦𝑠 − 𝑆 − SO32− + Cys − SH (2)


Cys − S − S − Cys + Na2S ⇌ 𝐶𝑦𝑠 − 𝑆 − 𝑆− + Cys − SH (3) 


Oq broller tovuqlardan yig‘ilgan patlar laboratoriya sharoitida suv, suyuq sovun, NaClO3, C2H5OH va H2O2 yordamida tozalab olingan. Maydalangan patlar namunasi 1:10 nisbatda 0.2N NaOH va 28.5% li NaHSO3 eritmalari yordamida gidroliz qilindi. Gidroliz jarayoni 90°C haroratli suv hammomida 6 soat davomida rotorli aralashtirgich yordamida amalga oshirildi. Gidrolizlangan eritma 99% li CH3COOH yordamida neytallandi va filtrlandi. Filtrat membranali selofan qopcha yordamida distillangan suv bilan 24 soat davomida dializ qilindi. Dializdan so‘ng quritilgan va maydalangan oqsilning 1-namunasi, shuningdek 5% konsentratsiyali H2O2 bilan ishlov berilgan 2-namunasi fizik-kimyoviy tahlil qilindi. Erkin aminokislotalar tahliliga ko‘ra eng yuqori ko‘rsatkich sistein 38-40% ga tegishli ekani aniqlangan, oqsil tarkibidagi asparagin, glutamin va triptofan ishqoriy gidroliz natijasida parchalanib ketgan. Tarkibida 17 ta erkin aminokislota mavjud bo‘lgan oqsilning 1 va 2-namunalari taqqoslangan.  1


1-namuna                                    2-namuna





Xromotografik tahlil xulosalariga ko‘ra 20 xil erkin aminokislotalardan sintez qilingan namunalar tarkibida 17 xil aminokislota mavjud. Ishqoriy gidroliz jarayonida asparagin, glutamin va triptofan parchalanib ketgan. 1 va 2 namunalar tarkibida teng miqdorda sistein aminokislotasi borligi aniqlandi. 1gramm oqsil namunasi tarkibidagi aniqlangan aminokislotalar miqdoriga ko‘ra 1-namuna tarkibida sistein miqdori 258.3738 mg bo‘lib, umumiy aminokislotalar massasi 604.8473 mg ni tashkil etadi. 2-namuna tarkibida sistein miqdori 269.0754 mg bo‘lib, umumiy aminokislotalar massasi 663.9009 mg ni tashkil etadi.


Patdan olingan oqsil namunalarining umumiy oqsillar miqdorini aniqlashda Keldal usulidan foydalanildi. Usulning mohiyati namunadagi azot miqdorini aniqlash orqali umumiy oqsil miqdorini hisoblashdan iborat[3].


Azotli organik moddalar + H2SO4 → (NH4)2SO4 + CO2↑ + H2O


Gidroliz yakunlangach hosil bo‘lgan ammoniy sulfatni ammiakga aylantirish uchun natriy gidroksid qo‘llanildi [4].


Keldal metodi va suyuq xromotografiya usulida olib borilgan tahlil natijalariga ko‘ra umumiy miqdori 68-78% bo‘lgan oqsillar sintez qilingan. Namunalaning umumiy oqsillar va azot miqdori Keldal usuliga ko‘ra hisoblandi (1-jadval): 


1-jadval





	
		
			
			
 

			
№
			
			
			
Namuna
			
			
			
Azot miqdori (%)
			
			
			
Umumiy oqsillar miqdori %
			
		
		
			
			
1
			
			
			
1-namuna
			
			
			
10,89
			
			
			
68,07
			
		
		
			
			
2
			
			
			
2-namuna
			
			
			
12,63
			
			
			
78,92
			
		
	




Ikki xil namunani taqqoslash natijasida 1-namunaga nisbatan 2-namunaning umumiy oqsillar miqdori yuqoriligi va tarkibdagi azot miqdori ham yuqoriligi aniqlandi.


Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yhati


Adabiyotlar


1. H.Macready., «Chicken Feathers Could Fuel the Future.,» -Ambrook Research, https://ambrook.com/research/sustainability/chicken-feather-energy Jan 5, 2024..


2. K. M. Blessing., «Valorisationalorisation of waste chicken feathers : regeneration of keratin fibre into tubular nanofibres via electrospinning. By A thesis submitted in fulfilment of the academic requirements for the degree of Doctor of Philosophy in the Discipline of Chemical Engineering , School of Engineering College of Agriculture, Engineering and Science,,»., Durban, South Africa., 2021.


3. «Методы контроля. Химические факторы.,» в Руководство по методам контроля качества и безопасности биологически активных добавок к пище., России,, М.: Федеральный центр госсанэпиднадзора Минздрава, 2004., pp. Руководство Р 4.1.1672-03..


4. Tursunova.D., Ziyadullayev.A.,, «Studies on the extraction of protein from poultry feathers and their analysis results.,» Зелёная химия и устойчивое развитие,, Зелёная химия Vols. 1, pp. 144-149.. https://inlibrary.uz/index.php/green-chemistry/article/view/20997