Αριστοτέλης: οι διά της λέξεως λύσεις στα Ομηρικά Απορήματα
Creators: name: Πετρογιάννη, Αικατερίνη-Μαρία Νικολάου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2012
Subjects: Ομηρικά Απορήματα
Αριστοτέλης
Λέξις
Homeric Questions
Aristotle
Lexis

description: Η λέξη απόρημα σημαίνει αφενός την δυσκολία και δυσχέρεια και αφετέρου την αμφιβολία, το ερώτημα ή ζήτημα σχετικά με το οποίο γεννάται μια απορία. Όσον αφορά στο ομηρικό κείμενο η λέξη αξιοποιείται ως περιγραφικός όρος των ερωτημάτων και ζητημάτων που σχετίζονται με την ομηρική ποίηση. Το κείμενο των ομηρικών επών γεννά σε αρκετές περιπτώσεις δυσκολίες, προβλήματα ή ζητήματα ή ἀπορήματα, που αφορούν τόσο σε θέματα ηθικής και θρησκευτικής, όσο γλωσσικής και ερμηνευτικής φύσεως. Αυτά τα ὁμηρικὰ ἀπορήματα ανακύπτουν κυρίως λόγω των ερμηνευτικών δυσκολιών που παρουσιάζουν τα ίδια τα ομηρικά έπη. Η ερμηνευτική προσέγγιση αυτών των ὁμηρικῶν προβλημάτων δημιούργησε δύο αντίπαλες θέσεις επίκρισης και υπεράσπισης του ομηρικού κειμένου αρχικά και κατ᾽ επέκταση της επικής ποίησης εν γένει. Όσον αφορά στην θεολογία των επικών κειμένων πρώτοι επικριτές στάθηκαν οι Ίωνες φιλόσοφοι και ο λυρικός ποιητής Ξενοφάνης, ωστόσο η ευρέως αποδεκτή “αρχή” ότι ο Όμηρος είναι ο δάσκαλος της Ελλάδος αρχίζει να καταρρίπτεται -πολύ αργότερα- τον 5ο αιώνα με τους Σοφιστές. Αντίθετα ο Θεαγένης ο Ρηγίνος υπερασπίζεται τους Ολύμπιους θεούς έναντι των ιωνικών επιθέσεων, ενώ ο -αρκετά μεταγενέστερος- Ηράκλειτος ο αλληγοριστής με το υπόμνημα των Ὁμηρικῶν Προβλημάτων εισάγει εκ νέου τις αρχές της αλληγορικής ερμηνείας και αποπειράται να καταστήσει σαφείς τις σκέψεις και τις ιδέες του ποιητή. Την εποχή του Αριστοτέλη κυκλοφορούν επικριτικές μελέτες του ομηρικού κειμένου με σημαντικότερη αυτήν του Ζωίλου με τίτλο Κατὰ τῆς Ὁμήρου ποιήσεως. Τέτοιες μελέτες ακολουθούν το πνεύμα της εποχής και δομούνται με τη μορφή του κοινού μοτίβου των ερωταποκρίσεων. Στο πλαίσιο τέτοιων μελετών που αναγνωρίζουν την ύπαρξη προβλημάτων και προτείνουν λύσεις αντίστοιχες των ζητημάτων εντάσσονται και τα -σύμφωνα με τον Διογένη- έξι βιβλία των Ὁμηρικῶν Ἀπορημάτων του Αριστοτέλη, τα οποία αφορούν σε προβλήματα ηθικά, θεολογικά και γλωσσικά. Το ενδιαφέρον του Σταγειρίτη για το ομηρικό κείμενο τον ώθησε στην σύνταξη των αποσπασματικά σωζόμενων Ὁμηρικῶν Προβλημάτων, ζήτημα που αναφέρεται ήδη στο 25ο κεφάλαιο της Ποιητικῆς (1460b 6-7). Παρόλο που η γνησιότητα τους αμφισβητείται, είναι προφανές ότι η ερμηνευτική προσέγγιση των Ἀπορημάτων που σχετίζονται με την ομηρική διατύπωση βασίζεται στην αριστοτελική σκέψη και στις θεωρητικές αρχές της λογοτεχνικής κριτικής που θέτει ο φιλόσοφος τόσο στην πραγματεία της Ποιητικῆς, όσο και στο Περὶ λέξεως, ενώ πολυάριθμες απηχήσεις της μελέτης των Ὁμηρικῶν Ἀπορημάτων βρίσκει κανείς στα Ζητήματα Ὁμηρικὰ του Πορφυρίου, που είναι και ο βασικός φορέας παράδοσης των Ὁμηρικῶν Ἀπορημάτων του Αριστοτέλη. H λογοτεχνική θεωρία του Αριστοτέλη για την επιτυχημένη γλωσσική διατύπωση τόσο στον ποιητικό -έτσι όπως αναπτύσσεται στο 25ο κεφάλαιο της Ποιητικῆς-, όσο και τον ρητορικό λόγο, βρίσκει πλήρη εφαρμογή στο ομηρικό κείμενο και το αξιοποιεί διαρκώς για να επεξηγήσει την λέξιν και τα μέρη της. Η παρούσα εργασία επικεντρώνεται στις κατὰ τὴν λέξιν λύσεις των Ὁμηρικῶν Ἀπορημάτων,
description: The word ἀπόρημα means not only the practical difficulty but also suggests a matter of doubt, a question, a puzzle. As far as the homeric text concerns ἀπόρημα is used as a descriptive term of questions which relate to homeric poetry. In the homeric epos one can in many cases find discrepancies -προβλήματα or ζητήματα or ἀπορήματα- with regard to ethical, theological, as well as language and interpretation matters. These Ὁμηρικὰ Ἀπορήματα (Homeric Questions) arise mostly because of interpretation difficulties within the homeric text. The interpretative approach of these Ὁμηρικὰ Ἀπορήματα in a way gave birth to two opposite sides of stricture and defense of the homeric text -at first- and by extension of epic poetry. In regard to the theological aspects in the homeric text, the first critics were the Ionian philosophers and the lyric poet Xenophanes, however the wide-spread opinion that Homer was the teacher of Greece begins to be brought down much later, in the 5th century, with the Sophists. On the other hand, Theagenes from Region takes defense of the Olympian gods counter to ionian fulminations. The allegorist Heraclitus -much later- with his Ὁμηρικὰ Προβλήματα (Homeric Problems) introduces afresh the principles of allegorical interpretation and sets forth to explain the poets’ views and ideas. By Aristotle’s time there are many critical works which denounce Homer, most important of which that of Zoilus of Amphipolis titled Κατὰ τῆς Ὁμήρου ποιήσεως. These works follow the spirit of the times and have the form of a common question-answer motif. Within the scope of such works which recognize problems and suggest solutions accordingly, are placed -according to Diogenes- Aristotle's six books of Ὁμηρικὰ Ἀπορήματα, which touch on ethical, theological and language subjects. Stagerit’s interest about the homeric text drove him to compile the now fragmentary Ὁμηρικὰ Προβλήματα, something that is already stated in the 25th chapter of the Poetics (1460b 6-7). Even though the matter of authenticity is present, it is obvious that the interpretative approach of the Ἀπορήματα about homeric style is based upon aristotelian views and the theoretical principles on literary criticism, which the philosopher states not only in Ποιητική, but also in Περὶ λέξεως, while many echoes of his work, Ὁμηρικὰ Ἀπορήματα, one can find in Porphyry’s Ζητήματα Ὁμηρικά. Aristotle’s literary theory about successful style in poetic speech -developed in the 25th chapter of Ποιητική-, as well as rhetoric speech, applies to the homeric text and utilizes it accordingly in order to explain λέξιν and its parts. This thesis focuses on κατὰ τὴν λέξιν solutions of the Ὁμηρικὰ Ἀπορήματα.