Ο Βαρθολομαίος ο Νέος και η παπική μεταρρύθμιση στο Ιταλοβυζαντινό μοναστικό περιβάλλον
Creators: name: Chu, Minqi Zhanghong (Μίνκι Τσου)
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2022
Subjects: Ιταλο-ελληνικό μοναστήρι της Γκροτταφερρατα
Παπική μεταρρύθμιση
Θεολογική σύγκρουση το 1054
Italo-greek monastery of Grottaferrata
Papal reform
Theological conflict in 1054

description: Η βυζαντινή κυριαρχία που κρατήσε για μεγάλο χρονικό διάστημα στην Ιταλία από τον 6ο αιώνα μέχρι την εποχή των Νορμανδών, άσκησε μεγάλη επιρροή. Μια πτυχή αυτής της μακροχρόνιας επιρροής αντιπροσωπεύεται από τον καλά αναπτυγμένο εκεί ελληνικό μοναχισμό, ιδιαίτερα στη νότια Ιταλία και τη Σικελία από τον 9ο αιώνα. Ως μεσάζοντες μεταξύ του λατινικού και του ελληνικού κόσμου, οι Ιταλοέλληνες άγιοι μοναχοί και τα μοναστήρια τους, εγκαινίασαν την ελληνική εκπαίδευση και οργάνωσαν τη διατήρηση, μετάδοση, παραγωγή και μετάφραση των ελληνικών έργων της κλασσικής και πατερικής γραμματείας. Τα χειρόγραφα rom.ang.gr.41 και vat.gr.1650 που παρήχθησαν από τους Ιταλοέλληνες μονάχους τον 10ο -11ο αιώνα, διασώζουν τα σχόλια του Βαρθολομαίου, ηγούμενου της μονής της Grottaferrata από το 1037. Έγραψε τα σχόλιά του στα φφ.1-2r και 141 του rom.ang.gr.41 τον 1047 και στο περιθώριο του φφ.76-80 του vat.gr.1650, πριν από την ενδέκατη Νοέμβριου του 1054 (πιθανή ημερομηνία θανάτου του Βαρθολομαίου). Σ’ αυτά, ο Βαρθολομαίος καταδικάζει έντονα τις λανθασμένες πρωτοβουλίες του Γερμανού αυτοκράτορα Ερρίκου Γ' και της ρωμαϊκής εκκλησίας που « καταλαμβάνεται » από τους Γερμανούς πάπες. Εστιάζει ιδιαίτερα στις γερμανικές μεταρρυθμίσεις που πιστεύει ότι δεν συνάδουν με το ορθόδοξο δόγμα: ένοπλοι κληρικοί, υπηρεσία κληρικών στον λαϊκό μονάρχη και υποχρεωτική αγαμία. Για να καταπολεμήσει τα λάθη αυτά, προτείνει την ανανέωση της ρωμαϊκής εκκλησίας αντικαθιστώντας τους Γερμανούς πάπες με έναν παραδοσιακό Πάπα (πιθανόν τον Βενέδικτο Θ΄) που εκλέγεται από τους Ρωμαίους. Από την άλλη, προτείνει να καθαιρεθεί ο Ερρίκος Γ', «ο βασιλεύς μοιχός» και να αντικατασταθεί με τον μόνο αληθινό «βασιλέα τῶν Ρωμαίων» του χριστιανικού κόσμου, δηλαδή τον Βυζαντινό αυτοκράτορα στην Κωνσταντινούπολη. Η αναφορά του Βυζαντινού Αυτοκράτορα και η ιταλοβυζαντινή του καταγωγή μας επιτρέπουν να τοποθετήσουμε τα σχόλια του Βαρθολομαίου στο ιστορικό πλαίσιο του σχίσματος το 1054. Ο Βαρθολομαίος δεν αναφέρει στα σχόλιά του κανένα « παλιό » θέμα όπως το Filioque, τη νηστεία του Σαββάτου και τον άζυμο άρτο, τα οποία ήταν ήδη στο επίκεντρο για μεγάλο χρονικό διάστημα κατά τις εκκλησιαστικές συγκρούσεις μεταξύ Ανατολής και Δύσης και είχαν επικεντρωθεί για άλλη μια φορά στη σύγκρουση του 1054. Ο Βίος του Αγίου Νείλου μας δείχνει ήδη απόλυτο σεβασμό στις λατινικές λειτουργικές παραδόσεις. Το πιο ενδιαφέρον είναι ότι παρά την καταδίκη του για τον παπισμό, ο Βαρθολομαίος παραδέχθηκε στην πραγματικότητα την παπική υπεροχή στις όλες τις εκκλησίες και έχτισε στα σχόλιά του ένα «νέο» μοντέλο στο σύστημα κυριαρχίας του χριστιανικού κόσμου: αφενός, ο Βυζαντινός αυτοκράτορας, δηλαδή ο νόμιμος Ρωμαίος αυτοκράτορας, θα έλεγχε την κοσμική πραγματικότητα· αφετέρου, ο παραδοσιακός παπισμός (πιθανώς ο Βενέδικτος Θ´) που ήταν κατά της μεταρρύθμισης που ξεκίνησαν οι Γερμανοί πάπες, θα ήταν ο «κυβερνήτης» του πνευματικού κόσμου.
description: The Byzantine domination that lasted for a long time in Italy from the 6th century until the Norman era, exerted a great influence there. One aspect of this long-lasting influence in Italy is represented by the well-developed Greek monasticism, particularly in southern Italy and Sicily from the 9th century onwards. As intermediaries between the Latin and Greek worlds, the Italian-Greek holy monks and their monasteries initiated a Greek education and organized the preservation, transmission, production and translation of Greek works of classical and patristic literature. The manuscripts rom.ang.gr.41 and vat.gr.1650, produced by the Italian-Greek monks in the 10th-11th centuries, preserve the commentaries of Bartholomew, abbot of the monastery of Grottaferrata from 1037; he wrote his commentaries in ff.1-2r and 141 of rom.ang.gr.41 in 1047 and in the margin of ff.76-80 of vat.gr.1650 before the 11th November 1054 (the probable date of Bartholomew's death). In his commentaries, Bartholomew strongly condemns the German Emperor Henry III and the Roman Church being "taken over" by the German popes. He focuses in particular on the German reforms which he believes are not in line with Orthodox doctrine: armed clergy, clerical service to the lay monarch and compulsory celibacy. To combat these errors, he proposes to renew the Roman Church by replacing the German popes with a traditional pope (probably Benedict IX) elected by the Romans. On the other hand, he proposes to depose Henry III, "the adulterous king" and replace him with the only true "king of the Romans" in the Christian world, namely the Byzantine emperor in Constantinople. The reference to the Byzantine Emperor and his Italian-Byzantine origin allow us to place Bartholomew's commentaries in the historical context of the "schism in 1054". Bartholomew did not mention in his commentaries any "old" issues such as the Filioque, Sabbath fasting and unleavened bread, which had already been at the center for a long time during the ecclesiastical conflicts between East and West and were once again focused on in the conflict of 1054. The Life of St. Neilos already showed us absolute respect for Latin liturgical traditions. Most interestingly, despite his condemnation of papacy, Bartholomew actually admitted papal supremacy in all the churches and built in his commentaries a "new" model into the system of domination of the Christian world: on the one hand, the Byzantine emperor, i.e. the legitimate Roman emperor, would control the secular reality; on the other hand, the traditional papacy (probably Benedict IX), which was against the reform initiated by the German popes, would be the "ruler" of the spiritual world.