Οι πεταλούδες στον αστικό ιστό της Θεσσαλονίκης: αστικά πάρκα, νησίδες, πράσινοι διάδρομοι
Creators: name: Μωραΐτης, Αθανάσιος Θεόδωρου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2021
Subjects: Πεταλούδες
Πράσινος διάδρομος
Αστική οικολογία
Butterflies
Green corridor
Urban ecology

description: Στην παρούσα εργασία καταγράφηκαν οι πληθυσμοί πεταλούδων σε έξι αστικά πάρκα της Θεσσαλονίκης, τα οποία βρίσκονταν σε έναν νοητό άξονα από το περιαστικό δάσος της πόλης (Σέιχ Σου) προς την Παραλία (πράσινος διάδρομος). Οι περιοχές αυτές διέφεραν τόσο ως προς την απόσταση από το περιαστικό δάσος όσο και ως προς τον βαθμό διαταραχής λόγω αστικοποίησης. Διεξήχθησαν γραμμικές δειγματοληψίες (transects), σε μηναία βάση, για όλη την περίοδο δραστηριότητας των πεταλούδων (Μάρτιος-Νοέμβριος). Σε κάθε περιοχή, κάθε μήνα, πραγματοποιήθηκαν τέσσερις γραμμικές διαδρομές των 200 m κατά τη διάρκεια 15 λεπτών, ενώ όλα τα άτομα που καταγράφηκαν βρίσκονταν εντός 2,5m. εκατέρωθεν της ευθείας. Επιπλέον, καταγραφόταν και το ύψος πτήσης των ενήλικων ατόμων. Οι δειγματοληψίες έγιναν τις ώρες 9.00-12.00 και 15.30-18.30 κατά τη διάρκεια δύο ημερών του εκάστοτε μήνα της περιόδου δειγματοληψίας, έτσι ώστε σε καμιά περιοχή να μην γίνονται δύο διαδρομές το ίδιο πρωί ή το ίδιο απόγευμα. Καταγράφηκαν δεκαέξι είδη πεταλούδων, όλα κοινά στην Ευρώπη και μη εξειδικευμένα ως προς τις τροφικές τους προτιμήσεις. Κυρίαρχη είναι η οικογένεια Pieridae με πέντε είδη, ενώ ακολουθούν η Lycaenidae με τέσσερα είδη, η Nymphalidae με πέντε, η Hesperiidae και η Papilionidae με ένα είδος κάθε μια. Η βιοκοινότητα υπερκυριαρχείται από τα είδη Pieris rapae, Pieris brassicae και Polyommatus icarus, η συνολική συνεισφορά των οποίων ξεπερνά το 50% των καταγραφών. Παρατηρήθηκαν δύο βασικά εποχικά πρότυπα, με είδη που δραστηριοποιούνται κυρίως την άνοιξη και εκείνα που σχετίζονται με τους καλοκαιρινούς μήνες. Όσον αφορά στο ημερήσιο πρότυπο δραστηριότητας, περισσότερες πεταλούδες καταγράφονταν κατά τις πρωινές ώρες παρά τις απογευματινές. Η μέγιστη αφθονία και ποικιλότητα της βιοκοινότητας των πεταλούδων καταγράφηκε στο περιαστικό δάσος Σέιχ Σου. Η αφθονία και η ποικιλότητα ελαττώνονται στα αστικά πάρκα ή νησίδες πράσινου, όσο αυξάνεται η απόστασή τους από το δάσος. Η μείωση αυτή πιθανώς να σχετίζεται με τον βαθμό διαταραχής των ενδιαιτημάτων, αλλά και την παρεμβολή τριών μεγάλων οδικών αρτηριών, που διασπούν τη συνεκτικότητα του «πράσινου διαδρόμου» εμποδίζοντας τη διασπορά των περισσότερων ειδών, ιδιαίτερα των μικρόσωμων. Παρατηρήθηκε επιπλέον συσχέτιση του μεγέθους των πεταλούδων με το ύψος στο οποίο πετούν. Οι μεγαλύτερες πεταλούδες καταγράφηκαν να πετάνε σε μεγαλύτερο ύψος από το έδαφος σε σχέση με τις μικρές.
description: In this study, butterfly populations were studied in six urban parks of Thessaloniki. These parks lied across a theoretical axis from the suburban forest (Seih-Sou) to the city waterfront (green corridor), forming a gradient of increasing urbanization, and hence human disturbance, as the distance from the suburban forest increased. For sampling, linear transects were used, on a monthly basis, for the whole period of butterfly activity (March-November). In each area 4 transects of 200m length were walked, for 15-minute each, two days per month. Butterflies were counted only when flying within 2.5m from the transect line. Moreover, the height of flight for each specimen was recorded. Sampling was conducted between 9.00- 12.00 and15.30-18.30 during the sampling days. Care was taken so that no area was sampled twice in the same morning or afternoon. Sixteen butterfly species were recorded, all common in Europe and non-specialists regarding their food preferences. Pieridae was the most abundantly represented family with five species, followed by Lycaenidae with four species, Nymphalidae with five species, and Hesperiidae and Papilionidae with one species each. The community was dominated by Pieris rapae, P. brassicae and Polyommatus icarus, which together made up more than 50% of the total community. Two main seasonal patterns were revealed; some species were dominant in Spring and some others were related with Summer. Regarding the daily activity patterns, more butterflies were recorded in the morning than in the afternoon. The maximum total abundance and diversity of the butterfly community were recorded in the Seih-Sou suburban forest. Both total abundance and diversity were reduced in urban parks and green spaces as the distance from the forest increased. This reduction was probably due to the gradual increase of habitat urbanization, as well as to the presence of three large motor ways, which disturbed the cohesion of the “green corridor”, inhibiting the dispersal of most species, especially the smallest ones. Additionally, the size of the butterflies was found to be related with the height of their flight, with larger butterfly species flying higher than smaller ones.