Εναλλακτικοί χώροι και προσεγγίσεις της χωρικής ανάπτυξης: Η περίπτωση των εναλλακτικών αγροτροφικών δικτύων
Creators: name: Τζέκου, Ειρήνη-Εριφύλη Π.
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2020
Subjects: Εναλλακτικά αγροτροφικά δίκτυα
Αποανάπτυξη
Μετα-ανάπτυξη
Κοινωνική και αλληλέγγυα οικονομία
Alternative food networks
Degrowth
Post-development
Social and solidarity economy

description: Η παρούσα διατριβή στοχεύει στην εξέταση των αφηγήσεων χωρικής ανάπτυξης που εισάγει η λειτουργία των εναλλακτικών οικονομικών εγχειρημάτων υπό το πρίσμα των προσεγγίσεων της αποανάπτυξης και της μετα-ανάπτυξης, εστιάζοντας στα Εναλλακτικά Αγροτροφικά Δίκτυα (ΕΑΤΔ). Στο πρώτο μέρος διεξάγεται η επισκόπηση της βιβλιογραφίας της αποανάπτυξης και της μετα-ανάπτυξης και προσεγγίζονται τα ΕΑΤΔ ως μια ιδιαίτερη κατηγορία των εναλλακτικών οικονομικών εγχειρημάτων. Ειδικότερα, στο πλαίσιο της αποανάπτυξης και της μετα-ανάπτυξης αμφισβητείται τόσο η συνεχιζόμενη επιδίωξη της μεγέθυνσης, όσο και η βασισμένη στην έννοια της ανάπτυξης επιβολή του δυτικού πολιτισμικού μοντέλου. Οι δύο αυτές προσεγγίσεις προκρίνουν έναν πολύπλευρο κοινωνικό μετασχηματισμό, βασιζόμενο στην επαναδιαπραγμάτευση των πολιτισμικών συνηθειών, των θεσμών, καθώς και των επιστημολογικών και οντολογικών θεωρήσεων. Ως συλλογικά υποκείμενα του μετασχηματισμού διερευνούν τις από τα κάτω οργανώσεις και τα κοινωνικά κινήματα. Εντούτοις, τα εναλλακτικά οικονομικά εγχειρήματα, που αποτελούν ένα είδος των από τα κάτω οργανώσεων, περιορίζονται ως προς τη συμβολή τους σε έναν κοινωνικό μετασχηματισμό από τις υφιστάμενες σχέσεις εξουσίας και την επιταγή της υλικής επιτυχίας. Σημαντικό ρόλο στη διαπραγμάτευση των περιορισμών τους διαδραματίζει το ζήτημα της χωρικής κλίμακας και της μεταξύ τους δικτύωσης. Υπό το παραπάνω θεωρητικό πλαίσιο εστιάζουμε στην εξέταση των ΕΑΤΔ που δραστηριοποιούνται στην περιοχή της Θεσσαλονίκης. Τα ΕΑΤΔ αποτελούν μια από τις πιο διαδεδομένες κατηγορίες εναλλακτικών οικονομικών εγχειρημάτων στην Ελλάδα. Για τη διερεύνηση των δεκατριών επιλεγμένων ΕΑΤΔ πραγματοποιείται γενική επισκόπηση του πεδίου μέσω ημι-δομημένων συνεντεύξεων. Επιπλέον, αναλύεται σε βάθος ένα κεντρικό για το πεδίο εγχείρημα μέσω ημι-δομημένων συνεντεύξεων, ερωτηματολογίων και εννεάμηνης συμμετοχικής παρατήρησης. Στο δεύτερο μέρος βλέπουμε ότι εντός των ΕΑΤΔ αλληλοεπιδρούν κυρίως καταναλωτές προερχόμενοι από τη χαμηλή και μεσαία εισοδηματική τάξη, που έχουν υψηλό σε σχέση με το μέσο όρο μορφωτικό επίπεδο, με παραγωγούς που υιοθετούν παρόμοιες μορφές οργάνωσης με τα ίδια τα ΕΑΤΔ και δίνουν έμφαση στην ποιότητα της τροφής. Η ποιότητα κατέχει κεντρικό ρόλο σε αυτήν την αλληλεπίδραση, κατά την οποία εισάγονται νέες αφηγήσεις χωρικής ανάπτυξης, ανάλογες της αποανάπτυξης και της μετα-ανάπτυξης. Συγκεκριμένα, διαμέσου της λειτουργίας των ΕΑΤΔ, συντελείται μια επαναδιαπραγμάτευση των πολιτισμικών συνηθειών, των επιστημολογικών θεωρήσεων και του θεσμού της αγοράς σε σημαντικό βαθμό. Ταυτόχρονα, συντελείται μια μερική επαναδιαπραγμάτευση των οντολογικών θεωρήσεων και σε αρκετά περιορισμένο βαθμό μια επαναδιαπραγμάτευση των κρατικών θεσμών. Τα παραπάνω πραγματοποιούνται με τρόπο που χωροθετεί μεγάλο τμήμα των κοινωνικοοικονομικών σχέσεων των ΕΑΤΔ στην τοπική κλίμακα, με αποτέλεσμα εντός των ΕΑΤΔ να συντελείται μια διαδικασία ανακλιμάκωσης. Ο τρόπος όμως που λειτουργούν τα ΕΑΤΔ έχει ως αποτέλεσμα να αντιμετωπίζουν ένα σύνολο περιορισμών ως προς τη μετασχηματιστική τους δυναμική, τους οποίους έχει αγνοήσει σε σημαντικό βαθμό η βιβλιογραφία της αποανάπτυξης και της μετα-ανάπτυξης. Οι περιορισμοί που σχετίζονται με την επιταγή της υλικής επιτυχίας θέτουν τα περισσότερα όρια στη λειτουργία και εξάπλωση των ΕΑΤΔ. Εν γένει, η συμβολή των ΕΑΤΔ στην εισαγωγή νέων αφηγήσεων χωρικής ανάπτυξης είναι ακόμη περιορισμένη, μιας και είναι μικρό το μέγεθός τους, καθώς και ο βαθμός εξάπλωσης και διασύνδεσής τους. Προκειμένου να διευρυνθεί η συμβολή τους, καθοριστική κρίνεται η ανάπτυξη των μεταξύ τους συνεργειών με έμφαση στους τομείς της προώθησης, της χρηματοδότησης, της διανομής των προϊόντων, του ποιοτικού ελέγχου και της διαχείρισης συγκρούσεων.
description: The thesis aims to examine the spatial development narratives introduced by alternative economies in the light of degrowth and post-development. It does so focusing on Alternative Food Networks (AFNs). The first part reviews the literature on degrowth and post-development and places AFNs as a specific category of alternative economies. More specifically, both degrowth and post-development have criticized the continued pursuit of growth and the imposition of the Western cultural model on the rest of the world through the development process. The two development approaches promote instead a multifaceted social transformation based on the renegotiation of cultural norms, institutions, as well as epistemological and ontological views. Furthermore, both degrowth and post-development consider grassroots organizations and social movements as the collective subjects of the desired social transformation. However, alternative economies, which are part of grassroots organizations, are limited in their contribution to a social transformation by existing power relations and the imperative of material success. The issues of scale and networking both play an important role in the negotiation of these limits. Based on the above theoretical framework we examine the AFNs which are active in the area of Thessaloniki. AFNs are one of the most widespread forms of alternative economies in Greece. To examine the thirteen chosen AFNs in Thessaloniki, we carry out a general overview of the field through semi-structured interviews. In addition, we analyze in depth a focal venture through semi-structured interviews, questionnaires and nine-month participatory observation. In the second part we see how consumers, coming mainly from the low and middle income class and sharing (more or less) a high educational level, interact with producers who adopt similar to the AFNs forms of organization and also emphasize the quality of food. The concept of quality holds a central place in this interaction, during which new narratives of spatial development are introduced, analogous to those of degrowth and post-development. AFNs promote the renegotiation of cultural norms, epistemological views and market institutions to a significant degree. At the same time, they promote, though to a lesser extent, the renegotiation of ontological views and state institutions. In doing so, they place a large part of their socio-economic relations on the local scale. Consequently, a rescaling process takes place within AFNs. Nevertheless, AFNs face a set of limitations regarding their transformational dynamic, which have been largely ignored by the degrowth and post-development literature. Material success poses up to now the main limitations to the operation and spread of AFNs. Taking into account the above, AFNs slightly contribute to introducing new narratives of spatial development, as their size, spread and networking are still limited. In order to expand their contribution, it is crucial to develop synergies, putting an emphasis on promotion, especially through disseminating relative-to-food knowledge outside of their network, as well as on funding, product distribution, quality control and conflict management.