Η φιλοσοφία του πολέμου
Creators: name: Νιανιά, Αθηνά Κωνσταντίνου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2024
Subjects: Πόλεμος
Θεωρία Δίκαιου Πολέμου
Βία
War
Theory of Just War
Violence

description: Η διάκριση ανάμεσα στο καλό και στο κακό είναι ιδιαίτερα σύνθετη, με αποτέλεσμα τόσο η φιλοσοφική όσο και η επιστημονική κοινότητα να δίνουν ποικίλες ερμηνείες για αυτές τις έννοιες. Παραμένει ένα φιλοσοφικό πρόβλημα, χωρίς γενικής αποδοχής λύση. Ωστόσο, είναι γενικά αποδεκτό πως ό,τι συμβάλλει στην ανάπτυξη, τη συντήρηση και την προαγωγή της ζωής θεωρείται καλό. Από την άλλη πλευρά, ό,τι συντελεί στην καταστροφή της είναι κακό. Ας δεχθούμε τον «συμβατικό» και προσωρινό αυτόν ορισμό, για τις ανάγκες της παρούσας εργασίας. Αυτές οι δύο έννοιες σχετίζονται άμεσα με τον άνθρωπο, είναι παρούσες στη ζωή του από τη στιγμή της ύπαρξής του και καθορίζουν τη συμπεριφορά του. Η πάλη του καλού με το κακό μέσα στον ίδιο τον άνθρωπο συνεπάγεται τη σύγκρουση διαφορετικών ενορμήσεων, επιθυμιών, αναγκών και απαιτήσεων. Η σύγκρουση αυτή ονομάζεται εσωτερικός πόλεμος. Ο πόλεμος, ως έκφανση του κακού, συνιστά διαχρονικό κοινωνικοϊστορικό φαινόμενο, το οποίο επηρεάζει αποφασιστικά τον άνθρωπο, τις δραστηριότητές του, την κοινωνία, το φυσικό περιβάλλον και, επιβάλλει την προσαρμογή σε νέα πραγματικότητα. Φιλόσοφοι, ψυχολόγοι, κοινωνιολόγοι, πολιτικοί επιστήμονες, νομικοί και θεολόγοι – άνθρωποι με διαφορετικό ιδεολογικό υπόβαθρο, ανάλογα με την επιστήμη που υπηρετούσε ο καθένας – επιχείρησαν να διατυπώσουν έναν ορισμό για τον όρο «πόλεμος». Ως πόλεμος, λοιπόν, σήμερα, εννοείται η κατάσταση κατά την οποία οι εμπλεκόμενοι – είτε είναι οργανωμένες ομάδες είτε κράτη – επιλύουν τις διαφορές τους με βίαια μέσα. Τα αίτια του πολέμου είναι πολλά και αναζητούνται είτε στον ίδιο τον άνθρωπο και τη φύση του, είτε στο κράτος, είτε στο διεθνές σύστημα. Από τη μία πλευρά, υποστηρίζεται πως ο πόλεμος είναι εγγενές στοιχείο της ανθρώπινης φύσης, διότι ο άνθρωπος χαρακτηρίζεται από έμφυτη επιθετικότητα και ροπή προς την καταστροφικότητα. Από την άλλη πλευρά, υπάρχει η άποψη που υποστηρίζει πως ο πόλεμος είναι αποτέλεσμα της δομής τους κράτους και του διεθνούς συστήματος, εξαιτίας του οικονομικού ανταγωνισμού, της συνεχούς επιδίωξης του κέρδους με κάθε τίμημα, του ιμπεριαλισμού, της επικράτησης του δίκαιου του ισχυρού, του ομαδικού ή εθνικού ναρκισσισμού, του εθνικισμού. Το ερώτημα που προκύπτει είναι αν μπορεί ένας πόλεμος να είναι ηθικά δικαιολογημένος. Σύμφωνα με τη θεωρία του Δίκαιου Πολέμου, ένας πόλεμος είναι δίκαιος εφόσον είναι δίκαιοι οι λόγοι προσφυγής σε αυτόν (jus ad bellum) και διεξάγεται με δίκαιο τρόπο (jus in bello). Αναμφίβολα, η θεωρία του Δίκαιου Πολέμου έχει επηρεάσει σε σημαντικό βαθμό το Διεθνές Δίκαιο, καθώς ο πόλεμος νομιμοποιείται αν διεξάγεται με σκοπό την προστασία της ζωής, την αυτοάμυνα. Η παραβίαση των αρχών του Δίκαιου Πολέμου καλείται «έγκλημα πολέμου». Ο πόλεμος και τα προϊόντα του – βία και επιθετικότητα – έχουν σοβαρές συνέπειες στον άνθρωπο, στο περιβάλλον, στην κοινωνία και την οικονομία. Συγκεκριμένα, η φρίκη του πολέμου δεν έχει όρια, αρχή – τέλος, ούτε σαφώς λογική, καθώς αφήνει πίσω του πολυάριθμούς νεκρούς, αποκτηνώνει τον άνθρωπο και τον ωθεί σε βαναυσότητες, με σωματικές και ψυχολογικές συνέπειες, εις βάρος συνανθρώπων του. Οι ηθικές αξίες και αναστολές σε περίοδο πολέμου παύουν να υφίστανται. Επίσης, καταστρέφεται το περιβάλλον και εμποδίζεται η κοινωνική, οικονομική και πολιτιστική πρόοδος. Παράλληλα, εξαιτίας των ένοπλων συρράξεων ενισχύονται παθογένειες της κοινωνίας, όπως οι γενοκτονίες και οι μαζικές σφαγές. Οι φρικαλεότητες του πολέμου έχουν αποτυπωθεί παραστατικά μέσα από την τέχνη.
description: Distinguishing between good and evil is considerably complicated, which leads both philosophers and scientists to provide diverse definitions for these two notions. We generally accept the fact that whatever contributes to the development, maintenance and advancement of life is considered to be good. On the other hand, whatever leads to its ruination is considered to be evil. These two notions inextricably connected to the human being, they are presented in one’s life since the moment of its existence and define their behavior. The conflict between good and evil within the human being entails the clash between different pulsions, desires, needs and requirements. This conflict is internal war. War, as a manifestation of evil, constitutes an intertemporal sociohistorical phenomenon, which crucially affects the human being, one's activities, society, the natural environment and necessitates our adaptation to a new reality. Philosophers, psychologists, sociologists, political scientists, jurists and theologists – scholars of disparate ideological backgrounds, depending on their individual academic disciplines – attempted to formulate a definition for the term "war". Thus nowadays, the term "war" means the situation in which those involved – either organized groups or countries – resolve their disputes through violence. There are many causes of war which one can seek either in the human being itself and its nature, or in the state, or in the international system. On the one side, it is argued that war is an innate feature of human nature, because the human being characterized by internal aggressiveness and proclivity towards destructiveness. On the other hand, it is maintained that war is the outcome of the structure of a country and the international system, because of economic competition, insatiable aspiration for profit at any cost, imperialism, the prevalence of the law of the strongest, collective or national narcissism, or nationalism. The question is whether war can be morally justifiable. In accordance with the Just War Theory, a war is considered just if the causes are just (jus ad bellum) and if it is conducted fairly (jus in bello). Undoubtedly, the Just War Theory has substantially affected International Law, since war can be legitimized on the condition that its goal is the preservation of life or self-defense. Violation of principles of Just War is called "war crime". War and its results – violence and aggression – have severely affected the human being, the environment, society and the economy. Specifically, the atrocities of war are innumerable and unreasonable, because they inflict numerous casualties, dehumanize people and exhort them to brutality, with physical and mental consequences to their fellow beings. During wartime, moral values and inhibitions cease to exist. Moreover, the environment is ruined and economic and cultural development is stymied. Besides, because of armed conflicts, social pathogenies multiply, such as genocide and massacres. War atrocities are vividly depicted in art.