Ekskluzja cyfrowa jako współczesny wymiar wykluczenia społecznego. Refleksje prawne i kryminologiczne
Creators: name: Badźmirowska-Masłowska, Katarzyna
Publisher: name: Zenodo
Year: 2019

description: Zagadnienia ekskluzji cyfrowej istotnie łączą się z obszarem wykluczenia społecznego, względem którego obserwuje się dyferencjację podejść badawczych; rozważa się zwłaszcza następujące ich paradygmaty:<br> • solidarnościowy – znajdujący swoje korzenie w marginalizacji imigranckich mniejszości etnicznych przez dominującą, białą anglosaską kulturę protestancką USA, prezentowany pierwotnie przez szkołę chicagowską lat 20. ubiegłego wieku, ale też uwidoczniony w połowie lat 90. w koncepcjach wskazujących na brak wystarczającej ochrony i prawa do społecznego rozwoju grup lub nawet całych populacji, ergo – potrzebę pełnego ich włączenia w życie społeczeństwa;<br> • specjalizacyjny – dominujący w Europie Zachodniej od lat 70. XX w., a następnie w polityce UE odnoszącej się do procesu i strategii (agendy) włączania społecznego, dotyczący przezwyciężania trudności społeczeństwa przemysłowego w integracji niektórych jego członków w ramach obszaru pracy poprzez ich zaktywizowanie;<br> • monopolistyczny – skoncentrowany na relacjach między uprzywilejowaną klasą dominującą a podporządkowanymi grupami<br> społecznymi, niezasadnie pozbawianymi przez nią dostępu do określonych zasobów (dóbr, usług, informacji etc.);<br> • określany mianem „socjalistycznego” lub „socjaldemokratycznego”, oparty przede wszystkim na koncepcji podziału świata na konkurujące i wzajemnie wykluczające się społeczności, mobilizowane do dalszej rywalizacji.<br> Problematyczna, wykraczająca poza aspekty definicyjne jest też wielość przyjmowanych pojęć (tj. wykluczenie, wyłączenie społeczne, bieda czy – właściwa zwłaszcza kryminologii – marginalizacja) oraz relacje między nimi. Zagadnienia te wymagają zasygnalizowania, bowiem – determinowana rozwojem technologii informacyjno-komunikacyjnych, konwergencją i globalizacją – ekskluzja cyfrowa stanowi współczesny wymiar niniejszego zjawiska, a przeciwdziałanie mu znajduje odzwierciedlenie w inicjatywach prawnych i strategicznych, na poziomie regionalnym reprezentowanych w stosownych aktach Rady Europy i Unii Europejskiej.
description: {"references": ["D. Hartley, Poverty and social exclusion [w:] L. Platt, H. Dean (red.), Social Advantage and Disadvantage, Oxford University Press, Oxford, UK 2016, s. 9\u201311 (a final draft of an individual chapter accepted for the book), http:// eprints.lse.ac.uk/66099/1/__lse.ac.uk_storage_LIBRARY_Secondary_libfile_ shared_repository_Content_Dean%2C%20H_Poverty%20and%20Social%20 Exclusion_Dean_Poverty_and_Social_Exclusion.pdf [dost\u0119p: 20.07.2018].", "J. Grotowska-Leder, Ekskluzja spo\u0142eczna \u2013 aspekty teoretyczne i metodologiczne [w:] J. Grotowska-Leder, K. Faliszek, Spo\u0142eczna ekskluzja i inkluzja. Diagnoza \u2013 uwarunkowania \u2013 kierunki dzia\u0142a\u0144, Akapit, Toru\u0144 2005, s. 28\u201332.", "R. Szarfenberg, Marginalizacja i wykluczenie spo\u0142eczne. Wyk\u0142ady, Instytut Polityki Spo\u0142ecznej UW, Warszawa, kwiecie\u0144 2006, s. 19\u201322 (i cytowana tam literatura), http://www.ekonomiaspoleczna.pl/files/ekonomiaspoleczna.pl/public/ Biblioteka/2006.4.pdf [dost\u0119p: 12.02.2019]; por. te\u017c: T. Panek, J. Czapi\u0144ski, Wykluczenie spo\u0142eczne [w:] eidem (red.), Diagnoza spo\u0142eczna 2013. Warunki i jako\u015b\u0107 \u017cycia Polak\u00f3w, Ministerstwo Pracy i Polityki Spo\u0142ecznej, Centrum Rozwoju Zasob\u00f3w Ludzkich, Warszawa 2014, s. 385 i n.", "Council of Europe, European Social Charter (revised), Strasbourg, 3.05.1996, \"European Treaty Series\", No. 163, https://www.coe.int/en/web/conventions/ full-list/-/conventions/treaty/163 [dost\u0119p: 20.02.2019].", "L. Fr\u0105ckiewicz, Wykluczenie spo\u0142eczne w skali makro i mikroregionalnej [w:] idem (red.), Wykluczenie spo\u0142eczne, Wydawnictwo Uniwersytetu Ekonomicznego, Katowice 2005, s. 11\u201312.", "H. Dean, Poverty\u2026, op. cit., s. 4; por. Goodpal, Poverty perspectives. 'Basic needs approach' vs. cappabilities approach, Owlcation, 25.07.2018, https://owlcation. com/social-sciences/Understanding-Poverty-Comparing-Basic-Needs-and-Capabilities- Approaches [dost\u0119p: 12.02.2019]; por. te\u017c wska\u017anik ub\u00f3stwa spo\u0142ecznego (Multidimensial Poverty Index) agendy ONZ ds. rozwoju: United Nations Development Programme, The 2018 Global Multidimensional Poverty Index (MPI), http://hdr.undp.org/en/content/multidimensional-poverty-index- mpi [dost\u0119p: 20.02.2019].", "European Commission, Poverty and social exclusion, http://ec.europa.eu/ social/main.jsp?catId=751&amp;langId=pl; http://ec.europa.eu/social/main.jsp?- catId=751&amp;langId=en [dost\u0119p: 20.02.2019]. W strategii \"Europa 2020\" ustalono sumaryczny wska\u017anik spo\u0142eczny (People at-risk-of-poverty and social exclusion [AROPE]) \u2013 W. Klimczak, G. Kubi\u0144ski, E. Sikora-Wi\u015bniewska, M\u0142odzie\u017c w obliczu ekskluzji spo\u0142ecznej \u2013 analiza wybranych obszar\u00f3w wykluczenia spo\u0142ecznego w Polsce i Unii Europejskiej [w:] eidem, Wykluczenie spo\u0142eczne w Polsce. Wybrane zagadnienia. Monografia, Exante, Wroc\u0142aw 2017, s. 15\u201316. Por. te\u017c: M. Gie\u0142da, Prekarno\u015b\u0107 a ub\u00f3stwo [w:] J. Blicharz, L. Klat-Wertelecka, E. Rutkowska-Tomaszewska (red.), Ub\u00f3stwo w Polsce, E-Wydawnictwo. Prawnicza i Ekonomiczna Biblioteka Cyfrowa, Wydzia\u0142 Prawa, Administracji i Ekonomii UWr, Wroc\u0142aw 2014, s. 13\u201330; J.M. Nogowski, Wykluczenie spo\u0142eczne w kontek\u015bcie ub\u00f3stwa i bezdomno\u015bci, \"Civitas et Lex\" 2015, nr 1(5), s. 55\u201364; P. Sa\u0142ustowicz, Bieda, marginalizacja i wykluczenie spo\u0142eczne [w:] Z. Galor, B. Gory\u0144ska-Bittner, S. Kalinowski (red.), \u017bycie na skraju \u2013 marginesy spo\u0142eczne wielkiego miasta, Societas Pars Mundi Publishing, Bielefeld 2014, s. 47\u201353; N. Sutkowska, K. Kandefer, Problem ub\u00f3stwa w krajach Unii Europejskiej, \"Zeszyty Naukowe Uczelni Warszawskiej im. Marii Sk\u0142odowskiej-Curie\" 2013, nr 1(39), s. 37\u201358; R. Szarfenberg, Marginalizacja\u2026, op. cit, s. 26\u201328 (szerzej: s. 22\u201331).", "E. Kwiatkowski, Bezrobocie. Podstawy teoretyczne, PWN, Warszawa 2002, s. 13 i n.; A. Nowak, E. Wysocka, Problemy i zagro\u017cenia spo\u0142eczne we wsp\u00f3\u0142czesnym \u015bwiecie. Elementy patologii spo\u0142ecznej i kryminologii, Wydawnictwo Naukowe \"\u015al\u0105sk\", Katowice 2001, s. 215 i n.", "E. Kwiatkowski, Bezrobocie\u2026, op. cit., s. 13\u201316; A. Nowak, E. Wysocka, Problemy\u2026, op. cit.; M. Sosnowski, L. Wieczorek, Skazani na rynku pracy, Wydawnictwo Naukowe \"\u015al\u0105sk\", Katowice 2007, s. 11\u201312; o rodzajach i podzia\u0142ach bezrobocia por. ibidem, s. 15\u201316 oraz J. Koral, Etyczno-spo\u0142eczne aspekty bezrobocia w \u015bwietle do\u015bwiadcze\u0144 polskich, AKCES, Warszawa 2004, s. 38 i n.", "FEANTSA, ETHOS \u2013 European Typology of Homelessness and housing exclusion, https://www.feantsa.org/download/en-16822651433655843804.pdf; https://housingfirstguide.eu/website/ethos-european-typology-of-homelessness- and-housing-exclusion/; https://www.feantsa.org/en/toolkit/2005/04/01/ ethos-typology-on-homelessness-and-housing-exclusion [dost\u0119p: 20.03.2019]. Por. D. Becker-Pestka, G. Kubi\u0144ski, M. \u0141ojko, Wykluczenie spo\u0142eczne w Polsce \u2013 od teorii do praktyki [w:] I. Lipowicz (red.), Bezdomno\u015b\u0107 \u2013 problemy prawne, innowacyjne rozwi\u0105zania. Materia\u0142y konferencyjne, 15.04.2016 r., Fundacja Didactics, Warszawa 2016, s. 7\u201342; A. Korzon, Bezdomno\u015b\u0107 jako przejaw bezradno\u015bci \u017cyciowej czy niedostosowania spo\u0142ecznego [w:] M. Seku\u0142owicz, M. Oleniacz (red.), Niesamodzielno\u015b\u0107. Studia z pedagogiki specjalnej, Wydawnictwo Naukowe Dolno\u015bl\u0105skiej Szko\u0142y Wy\u017cszej, Wroc\u0142aw 2012, s. 325\u2013335 (i cytowana tam literatura); M. Piechowicz, Bezdomno\u015b\u0107 jako problem spo\u0142eczny i indywidualny \u2013 mo\u017cliwo\u015bci profilaktyki, \"Resocjalizacja Polska\" 2012, nr 3, s. 327\u2013340.", "R\u00f3wnoprawne perspektywie spo\u0142ecznej s\u0105 r\u00f3wnie\u017c indywidualna i sytuacyjna \u2013 M. L\u00e9vay, \"Wykluczenie spo\u0142eczne\" popularne poj\u0119cie we wsp\u00f3\u0142czesnej kryminologii. Wykluczenie spo\u0142eczne i przest\u0119pczo\u015b\u0107 w Europie \u015arodkowej i Wschodniej, \"Archiwum Kryminologii\" 2005\u20132006, t. XXVIII, s. 17.", "W. Frieske, Dialog wok\u00f3\u0142 wykluczenia spo\u0142ecznego, \"Dialog. Pismo dialogu spo\u0142ecznego\" 2008, nr 1(18), s. 2\u201310; idem, Spo\u0142eczna marginalno\u015b\u0107 jako koszt systemowy [w:] M. Jarosz (red.), Wykluczeni. Wymiar spo\u0142eczny, materialny i etniczny, Instytut Studi\u00f3w Politycznych PAN, Warszawa 2008, s. 29; H. Silver, Social exclusion and social solidarity. Three paradigms, \"International Labour Review\" 1994\u20131995, t. 133, nr 5\u20136, s. 531\u2013578.", "W uj\u0119ciu teorii konfliktu odnosz\u0105cej si\u0119 do peryferyjnej, zdegradowanej i dyskryminowanej pozycji spo\u0142ecznej danej grupy czy zbiorowo\u015bci wzgl\u0119dem tej, kt\u00f3rej usytuowanie ma charakter dominuj\u0105cy i uprzywilejowany; szerzej por. np. M. Kokoci\u0144ski, Nota o metodzie badania marginalizacji spo\u0142ecznej. Badanie marginalizacji jako problem metodologiczny [w:] Z. Galor, B. Gory\u0144ska-Bittner, S. Kalinowski (red.), \u017bycie\u2026, op. cit., s. 65\u201380; R. Szarfenberg, Marginalizacja\u2026, op. cit., s. 8\u201316, 33\u201348.", "Por. Z. Galor, Margines spo\u0142eczny a margines socjalny i margines strukturalny. U podstaw socjologii marginalizacji w \u015bwietle bada\u0144 pozna\u0144skich z lat 2010\u20132013 [w:] Z. Galor, B. Gory\u0144ska-Bittner, S. Kalinowski (red.), \u017bycie\u2026, op. cit., s. 21\u201346 oraz P. Sa\u0142ustowicz, Bieda, marginalizacja i wykluczenie spo\u0142eczne [w:] Z. Galor, B. Gory\u0144ska-Bittner, S. Kalinowski (red.), \u017bycie\u2026, op. cit., s. 54\u201358.", "Wykluczenie dotyka wszystkich obszar\u00f3w i poziom\u00f3w \u017cycia ludzkiego \u2013 S. Golinowska, P. Broda-Wysocki, Kategorie ub\u00f3stwa i wykluczenia spo\u0142ecznego. Przegl\u0105d uj\u0119\u0107 [w:] S. Golinowska, E. Tarkowska, I. Topi\u0144ska (red.), Ub\u00f3stwo i wykluczenie spo\u0142eczne. Badania. Metody. Wyniki, Instytut Pracy i Spraw Socjalnych, Warszawa 2005, s. 33\u201338, 116\u2013117; D. Becker-Pestka, G. Kubi\u0144ski, M. \u0141ojko, Wykluczenie\u2026, op. cit., s. 18 i n.; A. Giddens, Stanowienie spo\u0142ecze\u0144stwa. Zarys teorii strukturacji, prze\u0142. S. Amsterdamski, Zysk i S-ka, Pozna\u0144 2003, s. 63 i n.; R. Szarfenberg, Poj\u0119cie wykluczenia spo\u0142ecznego, http://rszarf.ips.uw.edu. pl/pdf/pojecie_ws.pdf [dost\u0119p: 20.02.2019]; idem, Marginalizacja\u2026, op. cit., s. 6\u20138; por. te\u017c: J. M\u0142y\u0144ski, Wykluczenie spo\u0142eczne niepokoj\u0105cym zjawiskiem nowoczesno\u015bci, \"Horyzonty Wychowania\" 2012, t. 11, nr 21, s. 145\u2013184, zw\u0142aszcza pkt 1, Od ekskluzji \u2013 marginalizacji do wykluczenia spo\u0142ecznego.", "Z. Galor, Nowa alienacja. Kiedy wykluczeni staj\u0105 si\u0119 zmarginalizowani? [w:] A. K\u0142onkowska, M. Szuc (red.), Spo\u0142ecznie wykluczeni. Niewygodni, nienormatywni, nieadekwatni, Wydawnictwo Uniwersytetu Gda\u0144skiego, Gda\u0144sk 2013, s. 28.", "Por. np. Council of Europe, European Social Charter, \"European Treaty Series\", No. 35, https://www.coe.int/en/web/conventions/full-list/-/conventions/ treaty/035; https://www.coe.int/en/web/turin-european-social-charter/european- social-cohesion-platform oraz o polityce sp\u00f3jno\u015bci: https://www.coe. int/t/dg3/ [dost\u0119p: 20.03.2019]; European Commission, Economic and social cohesion, http://ec.europa.eu/regional_policy/en/policy/what/glossary/e/economic- and-social-cohesion [dost\u0119p: 20.03.2019].", "Council of Europe, The European Social Charter. Collected texts (7th edition), updated: 1st January 2015, https://rm.coe.int/CoERMPublicCommonSearch- Services/DisplayDCTMContent?documentId=090000168048b059 [dost\u0119p: 12.06.2018]; por. te\u017c: R. Szarfenberg, Marginalizacja\u2026, op. cit., s. 105\u2013119.", "Traktat z Lizbony zmieniaj\u0105cy Traktat o Unii Europejskiej i Traktat ustanawiaj\u0105cy Wsp\u00f3lnot\u0119 Europejsk\u0105 podpisany w Lizbonie dnia 13 grudnia 2007 r., Dz. Urz. UE C 306, 17.12.2007, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/ TXT/PDF/?uri=OJ:C:2007:306:FULL&amp;from=EN [dost\u0119p: 8.04.2019] oraz Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (wersja skonsolidowana), Dz. Urz. UE C 326/47, 26.10.2012, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/ PDF/?uri=CELEX:12012E/TXT&amp;from=GA [dost\u0119p: 8.04.2019] \u2013 tu zw\u0142aszcza Tytu\u0142 X \u2013 Polityka spo\u0142eczna.", "European Council, Presidency conclusions, Lisbon, 23\u201324.03.2000, https://www. consilium.europa.eu/media/21038/lisbon-european-council-presidency-conclusions. pdf [dost\u0119p: 20.05.2018]; Commission of the European Communities, Communication to the spring European Council. Working together for growth and jobs. A new start for the Lisbon Strategy, Brussels, 2.02.2005, COM(2005) 24 final. Por. te\u017c: European Commission, Communication from the Commission to the European Parliament, the Council, the European Economic and Social Committee and the Committee of the Regions, The European Platform against Poverty and Social Exclusion: A European framework for social and territorial cohesion, Brussels, 16.12.2010, COM(2010) 758 final.", "European Commission, Communication from the Commission, EUROPE 2020: A strategy for smart, sustainable and inclusive growth, Brussels, 3.03.2010, COM(2010) 2020 final; por. M. Sulmicka, Strategia \"Europa 2020\" \u2013 postlizbo\u0144ska polityka rozwoju Unii Europejskiej [w:] J. Stacewicz (red.), Polityka gospodarcza w \u015bwietle kryzysowych do\u015bwiadcze\u0144, \"Prace i Materia\u0142y Instytutu Rozwoju Gospodarczego SGH\", nr 85, Szko\u0142a G\u0142\u00f3wna Handlowa w Warszawie, Warszawa 2011, s. 169\u2013190.", "European Commission, Communication from the Commission to the European Parliament, the Council, the European Economic and Social Committee and the Committee of the Regions, The European\u2026, op. cit.", "World Economic Forum, The Global Risks Report 2017, Insight Report, 12th Edition, Geneva 2017, http://www3.weforum.org/docs/GRR17_Report_web. pdf [dost\u0119p: 12.02.2019], s. 11\u201313.", "Por. R. Szarfenberg, Marginalizacja\u2026, op. cit., s. 93\u2013105.", "European Pillar of Social Rights, https://ec.europa.eu/commission/sites/beta-political/ files/social-summit-european-pillar-social-rights-booklet_en.pdf [dost\u0119p: 20.03.2019].", "H. Colley, B. Hoskins, T. Parveva, Ph. Boetzelen, Social inclusion and young people. Breaking down the barriers [w:] eidem (red.), Social Inclusion and Young People. Breaking Down the Barriers, Council of Europe, Strasbourg 2007, s. 10\u201311.", "European Committee for Social Cohesion (CDCS), A new strategy for Social Cohesion. Revised strategy for Social Cohesion, approved by the Committee of Ministers of the Council of Europe on 31 March 2004, https://www.coe. int/t/dg3/socialpolicies/socialcohesiondev/source/RevisedStrategy_en.pdf [dost\u0119p: 20.06.2018].", "New Strategy and Council of Europe Action Plan for Social Cohesion, approved by the Committee of Ministers of the Council of Europe on 7 July 2010, https:// www.coe.int/t/dg3/socialpolicies/socialcohesiondev/source/2010Strategy_ActionPlan_ SocialCohesion.pdf [dost\u0119p: 20.02.2019]. Por. te\u017c: European social cohesion platform (PECS), https://www.coe.int/en/web/european-social-charter/ european-social-cohesion-platform [dost\u0119p: 20.03.2019].", "European Committee for Social Cohesion (CDCS), A new strategy\u2026, op. cit.", "Ministers' Deputies CM Documents, 2 March 2016, 1251 Meeting, 2 Democracy and political questions, 2.4 Action Plan on Building Inclusive Societies (2016\u20132019), 15\u201316.03.2016, CM(2016) 25. Por. w tym kontek\u015bcie aktualne inicjatywy PECS, np. wnioski z: Council of Europe, European Social Cohesion Platform \u2013 Mainstreaming of social cohesion, 2nd meeting, Strasbourg, 19\u201320 September 2017, 30.11.2017, PECS(2017) 5 oraz: Council of Europe, The European Social\u2026, op. cit.", "Por. D. Hartley, Poverty\u2026, op. cit.; M. L\u00e9vay, \"Wykluczenie\u2026, op. cit.", "Zs. Ferge, Social structure and inequalities in the old state-socialism and in the new capitalism, \"Szociologiai\" 2002, nr 4, s. 21, za: M. L\u00e9vay, \"Wykluczenie\u2026, op. cit., s. 23.", "M. L\u00e9vay, \"Wykluczenie\u2026, op. cit., s. 20.", "F. Trasher, The Gang. A Study of 1,313 Gangs in Chicago, University of Chicago Press, Chicago 1936, second revised edition, https://www.lib.uchicago.edu/e/ collections/maps/chisoc/G4104-C6E625-1926-T5.html [dost\u0119p: 12.11.2018].", "European Commission, Communication from the Commission to the European Parliament, the Council, the European Economic and Social Committee and the Committee of the Regions, A Digital Agenda for Europe, Brussels, 26.08.2010, COM(2010) 245 final/2.", "Council of Europe, The European Social Charter\u2026, op. cit.", "P. Sienkiewicz, Teoria rozwoju spo\u0142ecze\u0144stwa informacyjnego, Akademia Obrony Narodowej, Warszawa 1995, s. 508\u2013509.", "T. Goban-Klas, P. Sienkiewicz, Spo\u0142ecze\u0144stwo informacyjne. Szanse, zagro\u017cenia, wyzwania, Wydawnictwo Fundacji Post\u0119pu Telekomunikacji, Krak\u00f3w 1999, s. 53; por. te\u017c: A. Rose, The Post-Modern and the Post-Industrial. A Critical Analysis, Cambridge University Press, Cambridge 1991; A. Szewczyk (red.), Spo\u0142ecze\u0144stwo informacyjne. Problemy rozwoju, Difin, Warszawa 2007.", "M. Szpunar, Kultura algorytm\u00f3w, \"Zarz\u0105dzanie w Kulturze\" 2018, t. 19, nr 1, s. 2.", "D. Batorski, Relacja wykluczenia spo\u0142ecznego z wykluczeniem informacyjnym, Ekspertyza dla MPiPS, Warszawa 2008, s. 4; M. Castells, Galaktyka Internetu. Refleksje nad Internetem, biznesem i spo\u0142ecze\u0144stwem, prze\u0142. T. Hornowski, Rebis, Pozna\u0144 2003, s. 275\u2013301; \u0141. Marczak, Nowy rodzaj stratyfikacji spo\u0142ecznej w kontek\u015bcie zjawiska wykluczenia cyfrowego, \"Studia Paradyskie\" 2015, t. 25, s. 122\u2013123.", "B. Wessels, The reproduction and reconfiguration of inequality. Differentiation and class, status and power in the dynamics of digital divides [w:] M. Ragnedda, G.W. Muschert (red.), The Digital Divide. The Internet and Social Inequality in International Perspective, Routledge, Taylor &amp; Francis Group, London\u2013New York 2013, s. 17\u201326.", "World Economic Forum, The Global\u2026, op. cit., s. 11 oraz: J.A.G.M. van Dijk, A theory of the digital divide [w:] M. Ragnedda, G.W. Muschert (red.), The Digital\u2026, op. cit., s. 29\u201352.", "E. Helsper, A corresponding fields model for the links between social and digital exclusion, \"Communication Theory\" 2012, nr 22(4), s. 403\u2013426.", "Por. np. \u0141. Marczak, Nowy\u2026, op. cit., s. 123\u2013124.", "M. Szpunar, Cyfrowy podzia\u0142 \u2013 nowa forma stratyfikacji spo\u0142ecznych [w:] J. Kleban, W. Wieczerzycki (red.), Era spo\u0142ecze\u0144stwa informacyjnego. Wyzwania, szanse, zagro\u017cenia. Konferencja 21\u201322.04.2005, Pozna\u0144, Wydawnictwo WSKiZ, Pozna\u0144 2005, s. 97\u2013105 oraz: K. Krzysztofek, Uwarunkowania kulturowe w spo\u0142ecze\u0144stwie informacyjnym [w:] W. Cellary (red.), Polska w drodze do globalnego spo\u0142ecze\u0144stwa informacyjnego. Raport o rozwoju, UNDP, Warszawa 2002, s. 88\u201389 (pkt 5.9).", "Por. D. Batorski, Relacja\u2026, op. cit., s. 2\u20134, 12\u201322; M. Szpunar, Digital divide a nowe formy stratyfikacji spo\u0142ecznej w spo\u0142ecze\u0144stwie informacyjnym \u2013 pr\u00f3ba typologizacji [w:] K. W\u00f3dz, T. Wieczorek (red.), Spo\u0142ecze\u0144stwo informacyjne, Wy\u017csza Szko\u0142a Biznesu, D\u0105browa G\u00f3rnicza 2007, s. 39, http://www.magdalenaszpunar. com/_publikacje/2007/digital_divide.htm [dost\u0119p: 15.03.2015].", "J.A.G.M. van Dijk, A theory\u2026, op. cit., s. 30\u201332.", "Okre\u015blanych jako: a geographically and socially interstitial area, F. Trasher, The Gang\u2026, op. cit., s. 22; por. te\u017c: Council of Europe, Access of young people from disadvantaged neighbourhoods to social rights, recommendation CM/Rec(2015)3 adopted by the Committee of Ministers on 21 January 2015.", "Por. np. J. \u0141ukjaniuk, Digital divide \u2013 aspekty pedagogiczno-moralne, \"Journal of Modern Science\" 2013, t. 3, nr 18, s. 13\u201327; K. Malak, Typologia bezpiecze\u0144stwa. Nowe wyzwania, http://stosunki-miedzynarodowe.pl/bezpieczenstwo/954-typologia- bezpieczenstwa-nowe-wyzwania?format=pdf, s. 7.", "Interesuj\u0105c\u0105 kwesti\u0105 jest analiza negatywnych (P. Bourdieu) i pozytywnych (J.S. Coleman, R.D. Putnam) aspekt\u00f3w poj\u0119cia kapita\u0142u spo\u0142ecznego w odniesieniu do nowych warunk\u00f3w, wyznaczanych konwergencj\u0105 i digitalizacj\u0105, por. np. A. Kossowska, Kapita\u0142 spo\u0142eczny a przest\u0119pczo\u015b\u0107, \"Archiwum Kryminologii\" 2007\u20132008, t. XXIX\u2013XXX, s. 113\u2013118 (i cytowana tam literatura).", "K. Doktorowicz, Spo\u0142ecze\u0144stwo informacyjne \u2013 podzia\u0142y i nier\u00f3wno\u015bci [w:] L. Zacher (red.), Rewolucja informacyjna i spo\u0142ecze\u0144stwo. Niekt\u00f3re trendy, zjawiska i kontrowersje, Warszawa 1997, s. 296.", "Por. R. Tadeusiewicz, Spo\u0142eczno\u015b\u0107 Internetu, AOW EXIT, Warszawa 2002, s. 285.", "Por. np. U. Eco, Nowe \u015brodki masowego przekazu a przysz\u0142o\u015b\u0107 ksi\u0105\u017cki, prze\u0142. A. Szymanowski [w:] M. Hopfinger (red.), Nowe media w komunikacji spo\u0142ecznej XX wieku, Oficyna Naukowa, Warszawa 2002, s. 539\u2013540; M. Szpunar, Digital\u2026, op. cit., s. 43\u201346 oraz kontrowersyjn\u0105 sk\u0105din\u0105d publikacj\u0119 na ten temat: A. Bard, J. S\u00f6derqvist, Netokracja. Nowa elita w\u0142adzy i \u017cycie po kapitalizmie, Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne, War