Διερεύνηση της αντίληψης των καταναλωτών για τους κινδύνους για τη Δημόσια Υγεία αναφορικά με την ασφάλεια των τροφίμων: μια έρευνα με τη χρήση ερωτηματολογίου
Creators: name: Αυγητίδου, Βικτωρία Σάββα
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2023
Subjects: Ασφάλεια Τροφίμων
Αντιλήψεις Καταναλωτών
Τρόφιμα Ζωϊκής Προέλευσης
Food Safety
Consumers Perception
Food of animal origin

description: Εισαγωγή: Η ασφάλεια των τροφίμων αποτελεί ένα σημαντικό ζήτημα Δημόσιας Υγείας καθώς επιβλαβείς μικροοργανισμοί και χημικές ουσίες ενδέχεται να μολύνουν τα τρόφιμα σε διάφορα στάδια της παραγωγής τους και να προκαλέσουν τροφιμογενείς ασθένειες. Αποτελεί βασικό άξονα της σύγχρονης νομοθεσίας στην ΕΕ με αυστηρές απαιτήσεις και επίσημους ελέγχους σε ολόκληρη την αλυσίδα της παραγωγής των τροφίμων «από τον στάβλο στο πιάτο». Η θέσπιση νομοθετικών ορίων για τους διάφορους παράγοντες-πηγές κινδύνου στα τρόφιμα προέρχεται από την εκτίμηση του εκάστοτε κινδύνου από διεθνείς ή περιφερειακούς οργανισμούς με βάση αντικειμενικά επιστημονικά δεδομένα. Ωστόσο, οι αντιλήψεις των καταναλωτών για τους πιθανούς παράγοντες-πηγές κινδύνου στα τρόφιμα που καταναλώνουν ενδέχεται να είναι υποκειμενικές και συνεπώς να διαφέρουν από τους επιστημονικά αντικειμενικώς τεκμηριωμένους παράγοντες-πηγές κινδύνου και να επηρεάζονται από τα δημογραφικά τους χαρακτηριστικά, όπως είναι η ηλικία, το μορφωτικό επίπεδο και η εκπαίδευση σε θέματα ασφάλειας των τροφίμων. Σκοπός: Η παρούσα μελέτη είχε ως στόχο τη συγκέντρωση πρωτογενών δεδομένων για την Ελλάδα αναφορικά με την αντίληψη των καταναλωτών για την ασφάλεια των τροφίμων ζωικής προέλευσης και τους κινδύνους που οι ίδιοι θεωρούν ότι ενέχουν για τη Δημόσια Υγεία. Υλικά και Μέθοδος: Για τη συλλογή των δεδομένων χρησιμοποιήθηκε ένα ανώνυμο ερωτηματολόγιο, το οποίο αναρτήθηκε σε ηλεκτρονικές πλατφόρμες και επίσης διανεμήθηκε δια ζώσης σε σημεία λιανικής πώλησης τροφίμων. Το ερωτηματολόγιο περιλάμβανε ένα εισαγωγικό μέρος (ενημερωτικό σημείωμα με τους στόχους της έρευνας, δήλωση συγκατάθεσης), δημογραφικά στοιχεία, 11 ερωτήσεις με απαντήσεις 3-βάθμιας κλίμακας Likert και μία ερώτηση αντιστοίχισης 10 ειδών τροφίμων ζωικής προέλευσης με έξι κατηγορίες χημικών παραγόντων-πηγών κινδύνου. Αποτελέσματα: Συμμετείχαν συνολικά 305 καταναλωτές που ήταν στην πλειοψηφία τους γυναίκες (69,5%) και δεν είχαν λάβει κάποια εκπαίδευση σχετική με την ασφάλεια των τροφίμων (83,6%). Οι συμμετέχοντες δήλωσαν ως πιθανότερο κίνδυνο την παρουσία ορμονών στο χοιρινό κρέας (55,1%), βαρέων μετάλλων στο ψάρι (48,2%), αντιβιοτικών στο κρέας μοσχάρι (38,7%), και αλλεργιογόνων (39,3%), φυτοφαρμάκων (23,6%) και χημικών χρωστικών (19%) στο γάλα αγελάδας. Η πλειοψηφία των ερωτηθέντων διαφώνησε με την άποψη ότι κινδυνεύει από α) την γρίπη των πτηνών και των χοίρων μέσω της κατανάλωσης, αντίστοιχα, κρέατος κοτόπουλου (57,4%) και χοιρινού (65,2%), β) τη «νόσο των τρελών αγελάδων» μέσω της συχνής κατανάλωσης κρέατος μοσχαριού (70,8%), και γ) τις διοξίνες όταν καταναλώνει αυγά (53,1%). Ωστόσο, η μειοψηφία των ερωτηθέντων διαφώνησε με τον κίνδυνο της παρουσίας επιβλαβών χημικών ουσιών (π.χ. χρωστικές, στεροειδή) σε τρόφιμα ζωικής προέλευσης (ψάρια, γάλα, γιαούρτι, κρέας μοσχάρι) αλλά και με την άποψη ότι τα ζωικά τρόφιμα που διατίθενται στην Ελληνική αγορά είναι ασφαλή για κατανάλωση. Συζήτηση: Οι αντιλήψεις των καταναλωτών που συμμετείχαν συνάδουν στην πλειοψηφία τους με τα επιστημονικά δεδομένα αναφορικά με τη μη μετάδοση ιογενών νοσημάτων των ζώων (γρίπη) στον άνθρωπο μέσω της κατανάλωσης τροφίμων ζωικής προέλευσης, με τον κίνδυνο παρουσίας αλλεργιογόνων στα ψάρια, τα αυγά και το γάλα, καθώς και βαρέων μετάλλων στα ψάρια. Ωστόσο, στις υπόλοιπες ερωτήσεις σχετικά με την παρουσία άλλων χημικών ουσιών στα τρόφιμα ζωικής προέλευσης, οι απαντήσεις των καταναλωτών παρουσίασαν απόκλιση από επιστημονικά δεδομένα καθώς παρατηρήθηκε μια σχεδόν ισόνομη διασπορά της τάξεως του 30% ανάμεσα στη συμφωνία, την αμφίβολη συμφωνία και τη διαφωνία.
description: Introduction: Food safety is an important Public Health issue since hazardous microorganisms and chemicals may contaminate foods at various stages of their production and cause foodborne diseases. Food safety is a mainstay in modern EU legislation with strict requirements and official controls throughout the food production chain “from farm to fork”. The establishment of legislative limits for the various risks in foods originates from the assessment of each risk by international or regional organizations based on objective science- based evidence. However, consumers' perceptions of the potential risks in foods they consume may be subjective and, thus, differ from scientifically documented risks and be influenced by their demographic characteristics, such as age, education background, and food safety training. Aim: The aim of this study was to collect primary data for Greece as regards the consumers' perception on the safety of food of animal origin and the anticipated Public Health risks that they consider. Materials and Methods: An anonymous questionnaire was utilized as the study tool for the collection of data that was distributed in an electronic format via internet platforms as well as in a hard copy format directly at food retail outlets. The questionnaire included an introductory part (informative note with the objectives of the research, informed consent), demographics, 11 questions with a 3-point Likert scale answers and one question matching 10 animal origin foods with six categories of chemical risks. Results: Overall, 305 consumers participated in the survey, in majority women (69.5%) and with no previous training on food safety (83.6%). The participants indicated as more probable risk the presence of hormones in pork (55.1%), heavy metals in fish (48.2%), antibiotics in beef (38.7%), and allergens (39.3%), pesticides (23.6%) and chemical colourings (19%) in cow’s milk. The majority of respondents disagreed with the viewpoint that are at risk from a) avian influenza and swine influenza via the consumption of, respectively, broiler meat (57.4%) and pork (65.2%), b) “mad cow disease” via the frequent consumption of beef (70.8%), c) dioxins when consuming eggs (53.1%). However, the minority of respondents disagreed with the risk of hazardous chemical substances (e.g., colourings, steroids) in animal food products (fish, milk, yogurt, beef) as well as with the viewpoint that the animal food products distributed in the Greek market are safe for consumption. Discussion: The perceptions of the consumers that participated in the survey agree by majority with the scientific data regarding the non-transmission of viral animal diseases (influenza) to humans through the consumption of food of animal origin, and the risk of allergens present in fish, eggs, and milk, as well as heavy metals in fish. However, in the remaining questions as regards the presence of other chemicals in animal food products, consumers’ responses deviated from scientific data as an almost equal spread of 30% was observed between agreeing, somewhat agreeing and disagreeing.