Ποτήριον γραμματικόν: ελληνιστικά ανάγλυφα αγγεία με ενεπίγραφες διηγηματικές παραστάσεις
Creators: name: Νασιούλα, Μαρία Κ.
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2013
Subjects: Γραμματικά αγγεία
Επιγραφές
Ελληνιστική κεραμική
Ομηρικοί σκύφοι
Grammatika vases
Inscriptions
Hellenistic pottery
Homeric bowls

description: ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ ΜΕΛΕΤΗΣ της παρούσας διατριβής αποτελούν τα ελληνιστικά ανάγλυφα αγγεία με ενεπίγραφες διηγηματικές παραστάσεις, μια υποκατηγορία των σκευών με ανάγλυφο διάκοσμο στο πλαίσιο της ελληνιστικής κεραμικής, για τον προσδιορισμό των οποίων επιλέχθηκε ο αρχαίος όρος γραμματικά ποτήρια, που απαντά στον Αθήναιο, από τον οποίο προέκυψε και ο γενικότερος όρος γραμματικά αγγεία. ΣΤΟΧΟΣ της μελέτης υπήρξε εξαρχής η διάκριση των γραμματικών αγγείων από την υπόλοιπη ανάγλυφη κεραμική και η μελέτη τους ως ξεχωριστής ομάδας με βασικά γνωρίσματα την ύπαρξη διηγηματικών παραστάσεων και επιγραφών, κυρίως όμως η απάντηση τριών βασικών ερωτημάτων για την πληρέστερη κατανόηση του φαινομένου της διάδοσής τους στη συγκεκριμένη εποχή: ποιος τα κατασκεύαζε, για ποιον και γιατί; Προκειμένου να εξασφαλιστούν οριστικές –κατά το δυνατόν– απαντήσεις στα παραπάνω ζητήματα, υιοθετήθηκε μια ΣΥΝΔΥΑΣΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ του υλικού, που στηρίζεται στην αξιολόγηση και αναλυτική εξέταση των βασικότερων πτυχών του θέματος, τόσο των αρχαιολογικών όσο και των επιγραφικών, παπυρολογικών και φιλολογικών, υπό το πρίσμα μιας κοινής ιστορικής θεώρησης. Για την εφαρμογή της μεθόδου δημιουργήθηκε ΒΑΣΗ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ με όλα τα απαραίτητα στοιχεία για καθένα από τα 216 συγκεντρωθέντα αγγεία –το σύνολο δηλαδή των δημοσιευμένων μέχρι σήμερα ευρημάτων, εμπλουτισμένο από το αδημοσίευτο υλικό των Πετρών και μεμονωμένα παραδείγματα άλλων μακεδονικών θέσεων– συμπεριλαμβανομένου του κειμένου των επιγραφών τους (μεταγραφή και έκδοση) και παρατηρήσεων από την εξέταση των γραμμάτων τους. Από το πλήθος των ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΩΝ στα οποία οδηγεί η μελέτη των ανασκαφικών συμφραζομένων και του πληροφοριακού φορτίου των γραμματικών αγγείων, το μεγαλύτερο ενδιαφέρον συγκεντρώνουν οι διαπιστώσεις σχετικά με τη διακόσμηση και τις επιγραφές. Πρόκειται για αφηγηματικές παραστάσεις εμπνευσμένες αποκλειστικά από λογοτεχνικά –ποιητικά ως επί το πλείστον– πρότυπα, που στο σύνολό τους καλύπτουν το ευρύτατο φάσμα της συμποτικής λογοτεχνίας, η οποία εκτείνεται από το ηρωικό έπος ως την δραματική και λυρική ποίηση, και από την παρωδία των μύθων για τους αρχαίους θεούς και ήρωες μέχρι τον κίναιδο και την ερωτική λογοτεχνία. Το ενδιαφέρον των χρηστών για καθένα από τα έργα αυτά ποικίλει, με αποτέλεσμα την αισθητή διαφοροποίηση του θεματολογίου από περιοχή σε περιοχή, με σαφείς κατά τόπους προτιμήσεις σε συγκεκριμένους μύθους, έργα ή συγγραφείς. Το ουσιαστικότερο, ωστόσο, γνώρισμα αυτών των αγγείων είναι οι επιγραφές, οι οποίες είτε ως δηλωτικές ή διαλογικές είτε ως παραθέματα ή κείμενα που αντιγράφουν, μιμούνται ή αντλούν από υποθέσεις και μυθογραφικά εγχειρίδια, αποδεικνύουν την αμεσότατη σχέση των αγγείων και των κατασκευαστών τους με τις συνήθειες, τις τάσεις και τα επιτεύγματα της λογοτεχνικής και άλλης παραγωγής της Αλεξανδρινής Βιβλιοθήκης, αναδεικνύοντας ταυτόχρονα μία άλλη όψη της αρχαίας Μακεδονίας: αυτής που κάτω από το φθαρμένο επίχρισμα του πηλού συνεχίζει –ακόμα και στα χρόνια της ρωμαιοκρατίας– να αντανακλά την πολυτέλεια της ανάμνησης μιας ελληνικής οικουμένης· μιας οικουμένης που κατακτήθηκε με το δόρυ, αλλά υποτάχθηκε με το πνεύμα από έναν λαό που –αν μη τι άλλο– αγαπούσε τα ‘γράμματα’.
description: The PRESENT THESIS focuses on Hellenistic relief vases with inscribed narrative scenes, a subcategory of vessels with relief decoration within the production of Hellenistic pottery, for the definition of which Athenaeus’ term γραμματικά ποτήρια (grammatika cups) is used –the general term grammatika vases being essentially its derivative. THE AIM of this study is to distinguish grammatika vases from the rest of the Hellenistic relief vases and to study them as a separate group, as their key features are the narrative scenes and inscriptions; but mostly to give answers to three basic questions for the full understanding of the phenomenon of their dissemination in this particular period: who created these vases, for whom and why? To ensure final –where possible– answers to these questions, a COMBINED METHOD of approaching the material is chosen which is based on the evaluation and analytic examination of all major aspects –archaeological as well as epigraphic, papyrological and philological– for a comprehensive historical view. For the application of this method a DATABASE was created, which includes all the necessary information for each of the 216 vases collected –that is the entire corpus of the so far published vases, together with unpublished material from Petres and individual examples from other sites– as well as the text of their inscriptions (transcription and edition). Among the CONCLUSIONS drawn from the study of grammatika vases as far as their archaeological and literary context is concerned, the most significant are those regarding decoration and inscriptions. These narrative scenes are inspired exclusively by ancient Greek literary –mostly poetic– texts, which as a whole cover the wide range of sympotic literature, from the heroic epic and lyric poetry to drama, and from the parody of the myths about ancient gods and heroes to cinaidological and erotic literature. The users’ interest in each one of these works varies, so that one can trace an obvious differentiation on the subjects from place to place, with clear preferences to certain myths, works or writers. However, the most essential feature of these vases is their inscriptions, which are names, dialogues, citations or texts that copy, imitate or derive from hypotheses and mythographers’ textbooks, which prove a direct relationship between, on the one hand, the vases and their creators and, on the other hand, the habits, trends and achievements of the literary scholars in the Alexandrian Library, thus highlighting another aspect of ancient Macedonia: the one that beneath the worn glaze of clay continues –even in the time of the Roman domination– to reflect the luxury of the remembrance of a Greek universe; of an “οικουμένη” that was conquered by the spear, but was subjugated by the spirit of a people that –if nothing else– loved ‘γράμματα’.