La reecriture de contes de fee traditionnels: nouvelles perspectives
Creators: name: Βακαδήμα, Ολυμπία Χρήστου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2008
Subjects: Παραμύθια 20ου αιώνα
Επανεγγραφή
Μισέλ Τουρνιέ
Ανατροπή στερεοτύπων
Fairy tales in 20th century
Rewriting
MIchel Tournier
Subversion of stereotypes

description: Κατά τη διάρκεια του 20ου αιώνα πολλοί ήταν οι συγγραφείς που ασχολήθηκαν με τις επανεγγραφές παραδοσιακών παραμυθιών. Μολονότι διατήρησαν την ίδια θεματική, έδωσαν στα κείμενά τους νέα μορφή και προσθέσανε καινούργια στοιχεία επιθυμώντας να ανατρέψουν κοινωνικά στερεότυπα που ήταν συνδεδεμένα με τα πρωτότυπα παραμύθια. Ο Michel Tournier είναι ένας απ’ αυτούς τους συγγραφείς, που στηρίχθηκε σε γνωστούς μύθους για να πλάσει νέους.Ακολουθώντας μια κοινωνιολογική προσέγγιση, στόχος της εργασίας μας είναι να δείξουμε με ποιο τρόπο ο Michel Tournier, καταφέρνει να δώσει έναν ανατρεπτικό χαρακτήρα, σ’ ένα παραμύθι, γνωστό για τα συμβατικά και αστικά πρότυπα που προτείνει. Χαρακτηριστικό της γραφής του Tournier είναι η ειρωνεία, η παρωδία και η ανατροπή. Χρησιμοποιώντας αυτά τα εργαλεία ο συγγραφέας κριτικάρει έμμεσα τα προβλήματα της κοινωνίας στην οποία ζει, μιας κοινωνίας όπου ο άνθρωπος ζει ουσιαστικά μόνος, θύμα της τεχνολογίας και της εξέλιξης, αποξενωμένος από τη φύση. Παράλληλα με την ειρωνική γραφή, καταγγέλλει τη νέα τάξη πραγμάτων και προσκαλεί τον αναγνώστη να επαναστατήσει και να διεκδικήσει τη χαμένη του ελευθερία και την επιστροφή στο φυσικό περιβάλλον.Υπάρχει μια σαφής αντίθεση στον τρόπο με τον οποίο οι δύο συγγραφείς προσεγγίζουν το κοινό τους. Ο Perrault παρουσιάζεται σαν ένας δάσκαλος που σκοπό έχει να μορφώσει τα παιδιά του. Δεν αφήνει περιθώρια στη φαντασία του αναγνώστη, δε του δίνει τη δυνατότητα να ερμηνεύσει με το δικό του τρόπο το κείμενο. Αντίθετα, για τον Tournier η συγγραφή ενός έργου συνεχίζεται και μετά την έκδοσή του.Δίνει απόλυτη ελευθερία στο κοινό του. Απαιτεί τη συνεργασία του αναγνώστη με σκοπό τη δημιουργία τόσων ερμηνειών όσοι και οι αναγνώστες. Τέλος ο πρώτος στηρίζει με το έργο του την εξουσία ενώ ο δεύτερος καταγγέλλει την νέα τάξη πραγμάτων. Όπως και να είναι όμως και στους δυο ο αναγνώστης ανακαλύπτει μέσα από φανταστικούς κόσμους το παιδί που κρύβει μέσα του. Το 1978 δημοσιεύει το παραμύθι La fugue du Petit Poucet (Η φυγή του Κοντορεβιθούλη) που αποτελεί διασκευή του γνωστού παραμυθιού του Charles Perrault, Le petit Poucet (Ο Κοντορεβιθούλης). Η περίοδος στην οποία δημοσιεύεται το έργο του είναι κρίσιμη για τη Γαλλία. Λίγα χρόνια μετά το Μάη του 68, την οικονομική κρίση μετά το 1973 και το 1978, ο συγγραφέας δε μπορεί παρά να ακούσει τις κραυγές του καιρού του. Στο έργο του θίγονται θέματα όπως η αστικοποίηση, η καταστροφή του περιβάλλοντος, η μαζική παραγωγή, η μαζική κουλτούρα, η αμφισβήτηση της θρησκείας και του θεσμού της οικογένειας, η θέση της γυναίκας, η κοινωνία και η νέα τάξη πραγμάτων, η οικογένεια και η θρησκεία. Πιο συγκεκριμένα, τη δεκαετία του 60 το θέμα της μόλυνσης του περιβάλλοντος έχει ήδη τεθεί και πολλοί οργανισμοί έχουν κινητοποιηθεί για την προστασία του. Ο Tournier επηρεασμένος από το γενικευμένο οικολογικό κίνημα, πραγματεύεται τη σχέση του σύγχρονου ανθρώπου με τη φύση.Σε αντίθεση με το πρωτότυπο παραμύθι όπου το δάσος παρουσιάζεται εχθρικό, στη νέα εκδοχή του ο ήρωας βρίσκει καταφύγιο εκεί. Ο συγγραφέας παρομοιάζει το δάσος με τον παράδεισο και καταγγέλλει την απομάκρυνση του ανθρώπου από τη φύση ως την αιτία για όλα τα κακώς κείμενα της κοινωνίας.Ο Tournier ασκεί κριτική στη σύγχρονή κοινωνία μέσω της παρωδίας του δράκου. Ενώ λοιπόν στον Perrault, ο δράκος παρουσιάζεται αιμοβόρος και βίαιος, στο παραμύθι του 20ου αιώνα, μεταμορφώνεται σε ένα δράκο χορτοφάγο, ευγενικό και χίπη. Εκτός όμως από τη μεταμόρφωση, το πιο σημαντικό είναι η σχέση του δράκου με τη κοινωνία και η θέση που κατέχει μέσα σ’ αυτή. Σε αντίθεση με το παλιό παραμύθι, στο νέο, τα θετικά χαρακτηριστικά του δράκου αντιτίθενται στα αρνητικά της κοινωνίας. Ο τρόπος ζωής του δράκου (ζει μέσα στη φύση, μακριά από το πολιτισμό, είναι χορτοφάγος) έρχεται σε αντίθεση με τη ζωή για την οποία προορίζει την οικογένεια του ο πατέρας του Κοντορεβιθούλη. Μια ζωή σε μεγαλούπολη (το Παρίσι), μέσα σε ένα διαμέρισμα εξοπλισμένο με κλιματιστικό (για να μη χρειαστεί να ανοίγουν τα παράθυρα), με στεγνωτήριο (για να μη χρειάζεται να απλώνουν τα ρούχα), με τηλεόραση.Στο νέο παραμύθι ο Κοντορεβιθούλης είναι μοναχοπαίδι (χαρακτηριστικό των οικογενειών που ζούνε στα αστικά κέντρα). Πρόκειται να μετακομίσει με την οικογένεια του από το χωριό στη πόλη. Μια απόφαση που πήρε μόνος του ο πατέρας, χωρίς να λάβει υπ’ όψιν του τη γνώμη και των υπόλοιπων μελών. Σε όλο το παραμύθι διαφαίνεται η έντονη απουσία επικοινωνίας μέσα στην οικογένεια με κορύφωση τη μέρα των Χριστουγέννων όπου οι γονείς παρακολουθούν τηλεόραση, ενώ ο γιος τους βρίσκεται μόνος στο δωμάτιό του.Αντίθετα, η εννιαμελής οικογένεια του δράκου, εμφανίζεται ως πρότυπο προς μίμηση. Χαρακτηριστικό είναι ότι η μητέρα είναι αυτή που εργάζεται ενώ ο πατέρας μένει σπίτι για να μαγειρέψει και να μεγαλώσει τα παιδιά. Για όσο διάστημα φιλοξενείται ο Κοντορεβιθούλης στην οικογένεια του δράκου, παρατηρεί στοιχεία που λείπουν από τη δική του όπως οι ζεστές σχέσεις, η αγάπη, η επικοινωνία. Παράλληλα με τα δύο είδη οικογενειών ο συγγραφέας, αντιπαραβάλλει δύο διαφορετικές πατρικές φιγούρες, από τη μια ο αυταρχικός πατέρας και από την άλλη ο ιδανικός πατέρας που δεν επιβάλλεται αλλά εμπνέει την αγάπη. Ο καθένας τους ανταποκρίνεται σε δυο διαφορετικούς τρόπους ζωής, τη ζωή στη πόλη και τη ζωή στη φύση, τη σχέση εξουσίας και τη σχέση αγάπης, την έλλειψη επικοινωνίας και την έντονη επικοινωνία. Ο Tournier ανατρέπει το παραδοσιακό οικογενειακό μοντέλο όπου ο άντρας δουλεύει ενώ η γυναίκα ασχολείται με τις δουλειές του σπιτιού. Το νέο οικογενειακό μοντέλο που προτείνει χαρακτηρίζεται από την ισότητα των μελών και την απουσία στερεοτύπων (οι ρόλοι του ζευγαριού αντιστρέφονται).Όσον αφορά τη θέση της γυναίκας στα δύο παραμύθια, αξίζει να σημειωθεί ότι ενώ ο Perrault δε διστάζει να παρουσιάσει τις γυναίκες ως αφελείς, πονηρές και μερικές φορές άπιστες, ο Tournier απεχθάνεται τη παθητική γυναίκα που ασχολείται μόνο με το νοικοκυριό. Στο παραμύθι του, η γυναίκα παίζει ενεργό ρόλο (εργάζεται εκτός σπιτιού και φέρνει χρήματα στο σπίτι, μυεί ερωτικά τον άντρα). Όπως όμως καταδικάζει την παθητικότητα στις γυναίκες, έτσι καταδικάζει και το φαλλοκρατισμό στους άντρες. Έτσι λοιπόν εκτιμά μια μίξη των δύο, ένα συνδυασμό της ομορφιάς με τη δύναμη και την εξυπνάδα. Αυτός ο συνδυασμός στοιχείων συναντιέται στη μορφή του δράκου, στον οποίο ενώνονται τα γυναικεία με τα θηλυκά χαρακτηριστικά. Ενώ ο Perrault διαχωρίζει τις έννοιες Καλό-Κακό, Παράδεισος-Κόλαση, ο Tournier έχει μια διαφορετική θεώρηση της θρησκείας. Κατακρίνει του εκκλησιαστικούς θεσμούς, χωρίς να είναι άθεος. Γι’ αυτόν ο Θεός και η θρησκεία έχουν ερμαφρόδιτο χαρακτήρα. Δεν αντιπροσωπεύουν μόνο το καλό, αλλά και το κακό. Είναι μια σύνθεση διαφορετικών στοιχείων, καλού-κακού, άντρα-γυναίκας, παράδεισου-κόλασης. Μέσα στο έργο του ο Tournier συμφιλιώνει τα αντίθετα. Το παιχνίδι των αντιθέσεων γίνεται μεταξύ του παλιού και του νέου παραμυθιού : στον Perrault ο Κοντορεβιθούλης έχει άλλα έξι αδέλφια, είναι μικροκαμωμένος και πανέξυπνος ενώ στον Tournier είναι μοναχοπαίδι με φυσιολογικά χαρακτηριστικά, η οικογένεια του δράκου είναι εντελώς διαφορετική στα δυο παραμύθια, στη νέα εκδοχή τις μπότες δεν τις κλέβει ο Κοντορεβιθούλης αλλά του τις προσφέρει ο δράκος. Αντιθέσεις όμως εντοπίζονται και μέσα στο ίδιο το παραμύθι του Tournier. Ανάμεσα στο πολιτισμό και τη φύση, στις δυο οικογένειες και τον τρόπο ζωής τους, στον πατέρα του Κοντορεβιθούλη και το δράκο. Η συμφιλίωση των αντιθέσεων πραγματοποιείται χάρη στον αναγνώστη, ο οποίος συνδέει το παλιό παραμύθι με το νέο. Πρέπει να σημειωθεί και η ένωση του «οριζόντιου» με το «κάθετο», μέσα από την ένωση Γης-Ουρανού που πραγματοποιείται χάρη στο συμβολισμό του δέντρου (παρών από την αρχή μέχρι το τέλος του παραμυθιού).Η συμφιλίωση των αντιθέσεων δεν μπορεί να είναι πιο ορατή από ότι στη μορφή του αμφισεξουαλικού δράκου στον οποίο ενώνονται τα χαρακτηριστικά των δυο φύλων. Ο Tournier χρησιμοποίησε σα μήτρα ένα παραδοσιακό παραμύθι για να γράψει ένα νέο. Χωρίς να το αντιγράψει, κατάφερε να το εμπλουτίσει με νέα στοιχεία και να το κάνει πιο προσιτό στο μοντέρνο αναγνώστη. Έτσι το κοινό του 20ου αιώνα, έχει τη δυνατότητα να ερμηνεύσει με περισσοτέρους τρόπους το κείμενο, χάρη στα διακείμενα που εντοπίζει μέσα στο έργο.Θεματολογία που του είναι γνωστή και παρ’ολ’αυτά δοσμένη με ένα τρόπο που φέρνει τον αναγνώστη πιο κοντά στο κείμενο και το συγγραφέα.
description: Michel Tournier rewrites in the 20th century Charles Perrault's traditional fairy tale "Little Thumb". In the new tail, the french author subverses the characteristics of the traditional heroes, in order to destroy all the stereotypes and express his disapprobation against the envinronmental pollution, the corruption of the society he lived in and the modern people destruction of liberty