Κλήμης ο Μυτιληναίος Βίος και Έργα
Creators: name: Χατζημιχαήλ, Νεκτάριος Παναγιώτη
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2023
Subjects: Αγιορείτικη Ψαλτική Παράδοση
Μελουργία
Υμνογραφία
Chanting Tradition of Holy Mount
Melody Composition
Hymnography

description: Στην παρούσα διπλωματική εργασία παρουσιάζεται η προσωπικότητα ενός μεγάλου μελουργού, υμνογράφου και κωδικογράφου της ψαλτικής παράδοσης. Ο τίτλος της είναι «Κλήμης ο Μυτιληναίος, βίος και έργα». Ο Κλήμης ο Μυτιληναίος, αποτελεί μια σπουδαία μορφή της Βυζαντινής μουσικής τέχνης, η οποία δραστηριοποιείται κατά τα τέλη 16ου με αρχές 17ου αιώνα. Τα βιογραφικά του στοιχεία αν και λιγοστά παρουσιάζονται με σαφήνεια. Πιθανολογείται ότι κατάγεται από την νήσο της Λέσβου και πιο συγκεκριμένα από την περιοχή της Μυτιλήνης. Επίσης φαίνεται ότι έχει λάβει το μοναχικό σχήμα καθώς και το αξίωμα της Ιεροσύνης χωρίς να μας είναι γνωστές άλλες σχετικές με αυτά πληροφορίες. Επιπρόσθετα, είναι σαφές ότι για άγνωστο χρονικό διάστημα εγκαταβιώνει στο Άγιο Όρος. Αυτός ο εν πολλοίς άγνωστος μελοποιός, αφήνει την εργογραφική του σφραγίδα σε μια περίοδο όπου η ψαλτική τέχνη μετά από μια περίοδο στασιμότητας, λόγω της αλώσεως της Πόλης, σιγά σιγά ανακάμπτει και ξαναβρίσκει την παλιά της αίγλη. Η παραγωγή των έργων του είναι πολυδιάστατη, εφόσον εκτός από μελουργός ήταν υμνογράφος και κωδικογράφος. Ως μελουργός, συνθέτει εξαίρετα μέλη κυρίως του Παπαδικού γένους, και μένει πιστός στις παραδοσιακές μουσικές γραμμές παλαιοτέρων μελουργών. Ως υμνογράφος συγγράφει ενντυπωσιακούς ύμνους, κυρίως δεκαπεντασύλλαβους, προς τιμή της Υπεραγίας Θεοτόκου του Δεσπότου Χριστού και άλλων Αγίων. Ως κωδικογράφος μένει στην ιστορία. Η τέχνη και η μαεστρία του στη κωδικογραφία αφήνει το στίγμα της εφόσον ταυτίζεται με μια ολόκληρη σχολή. Υποστηρίζεται η θέση ότι χάρη στο Κλήμεντα, δημιουργήθηκε μια σχολή κωδικογραφίας η οποία χρησιμοποιούσε την «γραφή τύπου Κλήμεντος». Οι μουσικές του συνθέσεις εάν και διατηρήθηκαν εν χρήσει μέχρι και τον 19ο αιώνα έπειτα φαίνεται να μην προτιμώνται πιθανότατα λόγω της έκτασης τους. Παρά ταύτα από την μέση πλήρη βυζαντινή σημειογραφία που ήταν γραμμένες, εξηγείται ένα μέρος των συνθέσεων του στην νέα αναλυτική σημειογραφία με πρωτεργάτη τον μεγάλο εξηγητή Χουρμούζιο Χαρτοφύλακα. Δεν μπορεί κανείς να μιλήσει για τις συνθέσεις του Κλήμεντος εάν δεν προστρέξει σε αυτές με προσοχή και δέος. Γι’ αυτό το λόγο στην παρούσα έρευνα παρατίθεται μία μουσικολογική προσέγγιση του Πασαπνοαρίου του Κλήμεντος σε Τρίτο ήχο όπως αυτό εξηγήθηκε από τον Χουρμούζιο Χαρτοφύλακα. Εν συνεχεία, παραδίδεται το χερουβικό του Κλήμεντος σε ήχο πλάγιο του τετάρτου εξηγηθέν και πάλιν υπό του Χουρμουζίου, το οποίο αποτελεί μια θαυμάσια σύνθεση. Τέλος, παρουσιάζεται πλούσιο φωτογραφικό υλικό, αντλούμενο από την ψαλτική χειρόγραφη παράδοση. Αξίζει κανείς να γνωρίσει τον Μυτιληναίος αυτό Μελουργό γιατί απλούστατα γνωρίζει μια βαρυσήμαντη μορφή. Γνωρίζοντας τον Κλήμη και τα έργα του καταλαβαίνεις το μήκος και το πλάτος της παραδοσιακής ψαλτικής τέχνης. Γνωρίζοντας επίσης την μαεστρία του στην Κωδικογραφία μένεις έκθαμβος από την καλλιγραφία του. Αναγιγνώσκοντας τα υμνογραφήματα του παρακινείσαι σε κοινή με τον συγγραφέα δοξολογία προς το τιμώμενο πρόσωπο.
description: In this thesis, the personality of a great melodist, hymn writer and code writer of the chanting tradition is presented. Its title is "Climes the Mytilene, life and works". Climes the Mytilene is a great figure of Byzantine musical art, active during the late 16th and early 17th centuries. His biographical information, although few, is clearly presented. It is probable that he originates from the island of Lesvos and more specifically from the area of Mytilene. It also seems that he has received the monastic form as well as the office of the Priesthood without any other relevant information being known to us. Additionally, it is clear that for an unknown period of time he is living on Mount Athos. This mostly unheard-of melodist, leaves his ergographic stamp in a period where the chanting art, after a period of stagnation due to the city's destruction, is slowly recovering and regaining its old glory. The production of his works is multidimensional, since in addition to being a melodist, he was a hymn writer and code writer. As a melodist, he composes excellent music pieces mainly of the more elaborated Papadiko genus, and remains faithful to the traditional musical lines of older melodists. As a hymn writer, he writes impressive hymns, mostly of fifteen syllables, in honour of the Most Holy Mother of God, of the Despot Christ and other Saints. As a code writer, he stays in history. His art and mastery of coding leaves its mark as he identifies with an entire school. It is argued that thanks to Climes, a school of codification was created which used the "Clementian script". His musical compositions, although they were kept in use until the 19th century, then seem not to have been preferred, probably because of their extensive length. Despite this, from the average complete Byzantine notation that was written, a part of his compositions is explained in the new analytical notation led by the great expositor Chourmouzios Hartofylakas. One cannot speak of Climes’ compositions without approaching them with attention and respect. For this reason, in this research, a musicological approach to the Pasapnoario of Climes in the third tone as explained by Chourmouzios Hartofylakas is presented. Afterwards, the cherubim hymn of Climes is delivered in Plagal fourth tone and explained again by Chourmouzios, which is a wonderful composition. Finally, rich photographic material is presented, taken from the Chanting manuscript tradition. It is really worthy for someone to get to know this Melodist of Mytilene because he simply gets to know a very important figure. By getting to know Climes and his works, you understand the length and breadth of the traditional chanting art. Knowing ,also, his mastery of Code writing, you are fascinated by his calligraphy. By reading his hymns, you are motivated to share the praise of the honoured person with the author.