Η ιδεολογική χρήση του πολέμου και των πολεμικών μουσείων στη ρητορική του έθνους-κράτους. Η περίπτωση του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου στην Ελλάδα.
Creators: name: Κιζλάρη, Δήμητρα Γεωργίου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2014
Subjects: εθνικισμός
πολιτική του νοήματος
πολεμικά μουσεία
nationalism
politics of meaning
war museums

description: Η παρούσα διπλωματική εργασία με τίτλο «Η ιδεολογική χρήση του πολέμου και των πολεμικών μουσείων στη ρητορική του έθνους-κράτους. Η περίπτωση του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου στην Ελλάδα» πραγματεύεται το ζήτημα της αναπαράστασης του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου στα Πολεμικά Μουσεία Αθηνών και Θεσσαλονίκης. Εξετάζει το πώς αυτές οι αφηγήσεις ενσωματώνονται στη ρητορική του έθνους-κράτους και χρησιμοποιούνται από την εξουσία προς επίρρωσή της. Η ρητορική του έθνους-κράτους εκφέρεται μέσα από μια πληθώρα επίσημων κρατικών θεσμών, όπως το μουσείο και το σχολείο, αλλά και ανεπίσημων μη κρατικών, όπως η μουσική, η λογοτεχνία και το σινεμά. Οι αναπαράστασεις που προτείνουν τα παραπάνω για τα γεγονότα του πολέμου διαμορφώνουν καθοριστικά την άποψη των πολιτών για την εθνική ιστορία και τον Εθνικό εαυτό και κατευθύνουν σε μεγάλο βαθμό τις πολιτικές επιλογές τους. Ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος υπήρξε ο πρώτος μεγάλος πόλεμος που σημάδεψε περισσότερο τα εκατομμύρια των αμάχων που βρέθηκαν στην πίσω γραμμή παρά εκείνους που πολεμούσαν στα χαρακώματα, όπως συνέβη με τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Επιπλέον, ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος είναι ο πόλεμος που διαμόρφωσε τις σύγχρονες πολιτικές ισορροπίες και κοινωνικές συνθήκες και γι’αυτό λογίζεται ως ο πιο σημαντικός από τους δύο παγκοσμίους, καθώς υπό μία έννοια ζούμε με την κληρονομιά του. Η αναπαραστατική δύναμη του μουσείου χρησιμοποιείται εμφατικά, για να επιβεβαιώσει το επίσημο αφήγημα του έθνους-κράτους. Το ελληνικό έθνος παρουσιάζεται άλλοτε ως ήρωας και άλλοτε ως θύμα στα γεγονότα του Β΄ Παγκοσμίου, εικόνα που δε διαφέρει καθόλου μακροσκοπικά από το κυρίαρχο αφήγημα του έθνους-κράτους για τον Εθνικό εαυτό, όπως προκύπτει από τα σχολικά εγχειρίδια. Συχνά, είναι οι ταινίες και η λογοτεχνία που θα προσφέρουν στο ελληνικό κοινό μια πιο ολοκληρωμένη εκδοχή του παρελθόντος χωρίς αποσιωπήσεις, με αρκετές ωραιοποιήσεις παρόλα αυτά. Η παραγόμενη αυτό-εικόνα μας, όπως παρουσιάζεται στα πολεμικά μουσεία, είναι μια εικόνα κίβδηλη, η οποία δε συγκροτεί τελικά τίποτα άλλο παρά μόνο ένα γενικό και ορθοκανονικό κάδρο των γεγονότων και της κοινωνίας της περιόδου, καταδικάζοντας στη λήθη άβολες πτυχές του παρελθόντος. Η προφορική ιστορία και η ιστορία από τα κάτω είναι σαφέστατα δύο εργαλεία που έχουν μείνει αχρησιμοποίητα στις εκθέσεις των ελληνικών Πολεμικών Μουσείων. Ο υλικός πολιτισμός παραμένει δυστυχώς αναξιοποίητος και η αφήγηση καταλήγει να προσομοιάζει με παράθεση γεγονότων από βιβλίο εγκυκλοπαιδικής γνώσης. Η μονοπωλιακή θέση του Ελληνικού Στρατού ως ο μόνος και κύριος δημιουργός των αφηγήσεων για τον πόλεμο δημιουργεί ορισμένες στρεβλώσεις. Οι εκθέσεις που παράγει έχουν ενσυνείδητα πολιτικό περιεχόμενο και προπαγανδίζουν τις ιδέες των νικητών του Εμφυλίου, δημιουργώντας φαύλες αντιλήψεις για τον Εθνικό εαυτό και τον ιστορικό του ρόλο. Το βρετανικό παράδειγμα για το Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, όπως παρουσιάζεται στο Imperial War Museum και στο Churchill War Rooms στο Λονδίνο, δε διαφέρει σφόδρα από τις αφετηρίες του ελληνικού παραδείγματος, αλλά καταλήγει να παρουσιάζει με μεγαλύτερη συνέπεια ευρύτερα γεγονότα που αφορούν την Ευρώπη εν γένει και όχι τόσο τη Βρετανία κατ’αποκλειστικότητα. Η αφήγηση που προτείνεται ως προς τον «εθνικά Άλλο» είναι περισσότερο συμφιλιωτική και ανοικτή υπακούοντας μάλλον περισσότερο σε πολιτικές που στρέφονται σε οικονομικά συμφέροντα στην Ε.Ε. παρά σε μια καθολικά διαφορετική θεώρηση της Ιστορίας, αν και το τελευταίο δεν μπορούμε να το υποτιμήσουμε πλήρως. Παρόλα αυτά, η αυτοεγκωμιαστική προσέγγιση του Εθνικού εαυτού επικρατεί και εδώ, γεγονός αρκετά εμφανές στους επισκέπτες, όπως διαφάνηκε μετά από έρευνα κοινού που διεξήγαγε η γράφουσα στο CWR. Η μουσειογραφική παρουσίαση των εκθέσεων για το Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο είναι εξίσου εντυπωσιακή και επιμελημένη όπως οι υπόλοιπες εκθέσεις, αποτέλεσμα ανάθεσης σε ιδιωτικές εταιρείες design.Καταλήγοντας, συμπεραίνουμε ότι ο πολιτισμός εργαλειοποιείται προς μια κατεύθυνση κατακύρωσης και επιβεβαίωσης του αξιακού συστήματος του έθνους-κράτους. Οι αναπαραστάσεις για τον πόλεμο και κυρίως η μνήμη του λειτουργούν ως μετασχηματιστές απόψεων για πολιτικές επιλογές του σήμερα, κι αυτό αποδεικνύεται ένα πανίσχυρο εργαλείο για εκείνους που ξέρουν να το εκτιμήσουν και να το αξιοποίησουν στη χάραξη εσωτερικής και εξωτερικής πολιτικής.
description: The present dissertation discusses the representation of World War II in the war museum of Athens and the war museum of Greece’s second largest city, Thessaloniki; it examines how museum narratives get incorporated into the rhetoric of the nation state and promote nationalism. This kind of rhetoric is being expressed through a variety of official state institutions such as the museum and the school. However, it can also be expressed by unofficial non-state media such as songs, books and films. The representations all the former suggest shape decisively what the citizens think of national history and their national self-image; consequently, they determine to a great extent their political choices. World War II is the first great war that its consequences affected more the millions of civilians at the back line of the war and less those who were fighting at the battlefront. Moreover, WWII has shaped today’s social and political context, consequently it is considered to be the greater of the two world wars since we still live in the reality it has established. In the Greek war museums, the nation is presented as a hero in the Greco-Italian war that marked the beginning of WWII in the country and overall as a victim of the political decisions of the Great Powers. The main national narrative presents a self-glorifying myth in which the nation is endowed with an amazing resilience that enables it to withstand adversities caused by outside forces. Moreover, the nation is always eager to offer help to the “right” side of the war defending thus its long-established tradition of democratic ideas. War exhibitions in Greece support traditional historical narratives and neglect or contempt other types of historical narrative such as history from below and oral history. Axiomatically, they present historical events by citing dates, places and names like a school textbook without taking advantage of the benefits of material culture. Objects function as witnesses of a “history as it happened” presenting patriotic views on history as canonical and legitimate. Creating a war museum in Greece is a monopoly that belongs to the Hellenic Army Forces over the past forty years. It is a difficult paternity to handle to be honest, but it poses interesting questions on how we can produce balanced interpretations of what happened. As Whitmarsh underlines “taking a critical attitude towards past wars may therefore provoke accusations of being unpatriotic” [1]. How can we produce war exhibitions that take into account all the aspects of historical truth and not only the winner’s side but also avoid historical revisionism and negationism?In this dissertation we also examined how British war museums present WWII focusing on exhibitions launched by the Imperial War Museum. We analyzed WWII exhibitions of the Imperial War Museum London and the Churchill War Rooms, both situated in the city of London. The British paradigm is more receptive towards the concept of the cultural “other” and presents aspects of European history rather than presenting facts that matter solely to Britain. This museum policy can be attributed greatly to EU economic interests as well as to deeper understanding of historiography issues. However, traces of self-glorification are evident even to these museums. As Gillis notes “identities and memories are not things we think about, but things we think with” [2] therefore we should stand critically towards any interpretation of history presented publicly especially by state institutions. To conclude, museum representations on war are a powerful tool with which any group or even political party can control the memory of the war by propagating false ideas over what happened. Whoever holds the knowledge of how to use such ideological tools holds the key to exert influence on matters of domestic and foreign policy. War still is the most irresistible news and it is highly unlikely that this will change in the near future since as Sontag proposes “pathos, in the form of a narrative, does not wear out” [3].
description: Σε συνεργασία με το Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης (Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας)