Το τοπίο της μακίας βλάστησης ως στοιχείο τουρισμού και πολιτισμού. Περίπτωση μελέτης: Μονοπάτι πεζοπορίας στο Πόρτο Κουφό, Σιθωνία Χαλκιδικής
Creators: name: Γιαννοπούλου, Άννα-Μαρία Θωμά
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2024
Subjects: Μακία βλάστηση
Τοπίο της Μακίας
Μεσογειακό τοπίο
Αγροτικό τοπίο
Εναλλακτικές μορφές τουρισμού
Οικοτουρισμός
Πεζοπορικά μονοπάτια
Αειφορική διαχείριση
Maquis vegetation
Maquis landscape
Mediterranean landscape
Rural landscape
Alternative forms of tourism
Ecotourism
Hiking trails
Sustainable management

description: Η παρούσα διπλωματική μεταπτυχιακή εργασία με τίτλο «Το τοπίο της μακίας ως στοιχείο τουρισμού και πολιτισμού. Περίπτωση μελέτης: Μονοπάτι πεζοπορίας στο Πόρτο Κουφό, Σιθωνία, Χαλκιδικής, Το μονοπάτι της μακίας», εκπονήθηκε στο πλαίσιο του Διατμηματικού Προγράμματος Μεταπτυχιακών Σπουδών Αρχιτεκτονικής Τοπίου του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης κατά το εαρινό εξάμηνο του ακαδημαϊκού έτους 2022-2023. Έχει ως θέμα τη διερεύνηση, την αναγνώριση και τον σχεδιασμό του μεσογειακού τοπίου της μακίας βλάστησης, καθώς και τη χρήση του ως «εργαλείο» εναλλακτικού τουρισμού. Το τοπίο αντιπροσωπεύει την αντιληπτική οπτική απεικόνιση μιας συνολικής ενότητας στοιχείων, συμπεριλαμβανομένου γεωλογικών, γεωγραφικών, βιολογικών, καθώς και στοιχείων που σχετίζονται με την ανθρώπινη αντίληψη. Αποτελεί ένα σύστημα φυσικών και ανθρωπογενών χαρακτηριστικών. Τα μεσογειακά τοπία, όπως τα τοπία της μακίας βλάστησης, εμφανίζουν ιδιαίτερη χωροχρονική μεταβολή, λόγω της συνεχόμενης αλληλεπίδρασης μεταξύ φυσικών και ανθρωπογενών παραγόντων. Τα τοπία της μακίας αποτελούν πλούσιες περιοχές, από άποψη τόσο οικολογική, όσο και πολιτιστική. Ωστόσο, έρχονται αντιμέτωπα με πολλαπλές προκλήσεις, με αυτή του μαζικού τουρισμού να ξεχωρίζει και κρίνεται απαραίτητη η προστασία τους μέσα από την ανάδειξή τους, αξιοποιώντας τον πλούτο που μπορούν να προσφέρουν. Στην παρούσα διπλωματική εργασία, γίνεται μελέτη των τοπίων της μακίας σχετικά με την φυσιογνωμία τους και την εξέλιξή τους μέσα στον χρόνο, καθώς και την αξία των υπηρεσιών που προσφέρουν. Γίνεται λόγος για το τι είναι το τοπίο της μακίας βλάστησης, ποιοι είναι οι παράγοντες που το επηρέασαν και το επηρεάζουν, σε ποιες κατηγορίες διακρίνονται τα τοπία αυτά με βάση την βλάστηση και ποιες είναι οι οικοσυστημικές υπηρεσίες που προσφέρουν στον άνθρωπο, αλλά και στην φύση. Επιπλέον, αναλύονται οι παράγοντες που αποτελούν απειλές για τα τοπία της μακίας, διακρίνοντας τον μαζικό τουρισμό και την δόμηση ως τους πιο άμεσους, και ποιο είναι το θεσμικό πλαίσιο το οποίο προστατεύει αυτά τα τοπία. Στην συνέχεια, γίνεται λόγος για τη διαχείριση και σχεδιασμό του τοπίου της μακίας μέσω εναλλακτικών μορφών τουρισμού, αφού πρώτα γίνεται αναφορά στο ειδικό πλαίσιο χωροταξικού σχεδιασμού για τον τουρισμό στην Ελλάδα. Πραγματοποιείται ανάλυση εναλλακτικών μορφών τουρισμού, όπως αυτή του οικοτουρισμού, καθώς και της συμβολής αυτών. Προτείνεται η μακία ως «εργαλείο» εναλλακτικών μορφών τουρισμού και η ανάδειξή της μέσω των πεζοπορικών μονοπατιών. Γίνεται αναφορά τριών πρότυπων παραδειγμάτων που θεωρήθηκαν αξιόλογα, δύο δικτύων πεζοπορικών μονοπατιών στην Ελλάδα, των Κυθήρων και της Σίφνου, καθώς και ένα μονοπάτι στην Κορσική. Τέλος, η έρευνα ολοκληρώνεται με την περίπτωση μελέτης που αφορά την δημιουργία ενός πεζοπορικού μονοπατιού στην Περιοχή του Πόρτο Κουφό της Σιθωνίας στην Χαλκιδική. Σε αυτό το μέρος της εργασίας, γίνεται αναγνώριση του τοπίου μελέτης λαμβάνοντας υπόψιν οικολογικούς, κοινωνικούς και αντιληπτικούς παράγοντες, προκειμένου η πρόταση σχεδιασμού να αξιοποιήσει τα στοιχεία του τοπίου και να τα αναδείξει, με σεβασμό στο υφιστάμενο περιβάλλον και στην υπάρχουσα κοινότητα. Σκοπός αποτελεί η ευαισθητοποίηση σχετικά με μελλοντικά αναπτυξιακά σχέδια εις βάρος τοπίων σαν αυτό της μακίας, καθώς και τον σχεδιασμό του μονοπατιού με την προσέγγιση του αειφόρου τουρισμού προς όφελος του τοπίου της μακίας, αλλά και της τοπικής κοινωνίας. Συμπερασματικά, η ολοκληρωμένη διαχείριση του τοπίου της μακίας εμπεριέχει την αναγνώριση της φυσιογνωμίας, της αξίας του, των προκλήσεων και των απειλών του, καθώς και την λήψη αειφόρων μέτρων προστασίας μέσω της αξιοποίησης και ανάδειξης του τοπίου αυτού. Με την ενίσχυση των οικολογικών και των αισθητικών στοιχείων του τοπίου της μακίας, μπορεί να επιτευχθεί η κοινωνική και οικονομική ανάπτυξη, στο πλαίσιο μιας κοινότητας που παρουσιάζει επίγνωση και οικολογική συνείδηση έπειτα από ενημέρωση και εκπαίδευση.
description: This thesis entitled "The landscape of Maquis as an aspect of tourism and culture. Case study: Hiking trail in Porto Koufo, Sithonia, Halkidiki, The path of Maquis", was prepared in the framework of the Interdepartmental Master's Program in Landscape Architecture of the Aristotle University of Thessaloniki during the spring semester of the academic year 2022-2023. The theme is the investigation, identification and design of the Mediterranean landscape of maquis vegetation, as well as its use as a "tool" for alternative tourism. Landscape represents the perceptual visual representation of a total unity of features, including geological, geographical, biological, as well as elements related to human perception. It is a system of natural and man-made features. Mediterranean landscapes, such as maquis vegetation landscapes, show particular spatio-temporal variation due to the continuous interaction between natural and anthropogenic factors. The landscapes of maquis are rich areas, both ecologically and culturally. However, they have to face multiple challenges, with that of mass tourism standing out, and it is necessary to protect them through their enhancement, exploiting the wealth they can offer. In this thesis, a study is made of the landscapes of maquis regarding their physiognomy and their evolution through time, as well as the value of the services they offer. It discusses what a maquis landscape is, what are the factors that have influenced and are influencing it, what categories these landscapes are divided into based on vegetation, and what are the ecosystem services they provide to humans and nature. In addition, the factors that threaten maquis landscapes are analysed, distinguishing mass tourism and construction as the most direct ones, and what is the legal framework that protects these landscapes. In the following, the management and planning of the landscape of maquis through alternative forms of tourism is discussed, after first referring to the specific spatial planning framework for tourism in Greece. An analysis of alternative forms of tourism, such as ecotourism, and their contribution is provided. It is proposed that the maquis as a 'tool' for alternative forms of tourism and its promotion through hiking trails. Three model examples that were considered worthy of mention are given: two networks of hiking trails in Greece, in Kythera and Sifnos, and a trail in Corsica. Finally, the research concludes with a case study on the creation of a hiking trail in the Porto Koufo area of Sithonia in Halkidiki. In this part of the paper, the study landscape is identified taking into account ecological, social and perceptual factors in order for the design proposal to make use of the landscape features and enhance them, respecting the existing environment and the existing community. The purpose is to create awareness about future development plans against landscapes like maquis, as well as to design the trail with a sustainable tourism approach for the benefit of maquis landscape and the local community. In conclusion, the integrated management of the maquis landscape involves the recognition of its character, value, challenges and threats, as well as the adoption of sustainable conservation measures through the use and enhancement of this landscape. By improving the ecological and aesthetic aspects of the landscape of maquis, social and economic development can be achieved in the context of a community that is aware and ecologically conscious through information and education.