Μεταφυσική φιλοσοφία στο Karl Jaspers
Creators: name: Φαρμάκης, Δημήτριος Κωνσταντίνου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2002

description: Στο πλαίσιο της παρούσας διδακτορικής διατριβής καταβλήθηκε προσπάθεια να αναδειχθεί το φιλοσοφικό στίγμα του Κ. Jaspers με κεντρικό άξονα τη μεταφυσική του προβληματική, όπως αυτή αποτυπώνεται αυθεντικά στο επιβλητικό ποσοτικά και πρωτότυπο μεθοδολογικά έργο του. Θεμελιώδης αρχή της φιλοσοφίας του Κ. Jaspers αποτελεί η παραδοχή ότι η ύπαρξη ως πρωταρχική κατηγορία συνιστά το έσχατο κριτήριο της αυθεντικής φιλοσοφικής εμπειρίας και πραγματώνεται ως αγωνιώδες εγχείρημα να επιβεβαιώσει την αδιάρρηκτη σχέση της με τον υπερβατικό χώρο που την καθορίζει και την νοηματοδοτεί ακατάπαυστα. Ειδικότερα, από τη συνολική θεώρηση της έρευνάς μας, συνάγεται ότι η μελέτη της μεταφυσικής σκέψης του Κ. Jaspers απαρτίζεται από οκτώ κεφάλαια, τα οποία διαρθρώνονται λειτουργικά και συγκροτούνται διαλεκτικά ιχνηλατώντας τις κυρίαρχες φιλοσοφικές συλλήψεις που στοιχειοθετούν μιαν εναλλακτική προσέγγιση της αλήθειας και της τραγικότητας της ανθρώπινης ύπαρξης. Στο πρώτο κεφάλαιο του πρώτου μέρους σκιαγραφείται και προσεγγίζεται ερμηνευτικά η τριμερής διατομή της σύνολης οντολογικής πραγματικότητας: ο κόσμος των αντικειμένων, ο κόσμος της υπαρξιακής διάστασης και η υπερβατική περιοχή. Στον ορίζοντα του περιέχοντος (Umgreifendes) που περιγράφει το Είναι στην ολότητά του, η αφυπνισμένη ύπαρξη κινείται αδιάλειπτα προσανατολισμένη προς τα όρια της αυθεντικής ζωής.Στο δεύτερο κεφάλαιο καταγράφονται και αξιολογούνται οι θεμελιώδεις παραδοχές του Κ. Jaspers για τη γνωστική σύλληψη της πραγματικότητας. Συνακόλουθα, στοιχειοθετείται η επιχειρηματολογία του φιλοσόφου αναφορικά με τη θεμελίωση της εκδοχής ότι η φιλοσοφική αναζήτηση δεν αποτελεί αντικειμενική γνώση, αλλά πραγματώνεται ως συνείδηση «του υπάρχειν μέσα στον κόσμο». Στο τελευταίο κεφάλαιο του πρώτου μέρους επιχειρείται να σαφηνιστεί ο θεολογικός στοχασμός του Κ. Jaspers και η έννοια της φιλοσοφικής πίστης. Η απόπειρα αυτή ερμηνευτικής καταγραφής των παραδοχών του φιλοσόφου πιστοποιεί τη θεμελιακή διάσταση μεταξύ της φιλοσοφικής θεώρησης του Κ. Jaspers και της χριστιανικής εκδοχής περί Θεού αλλά και της θρησκευτικής πίστης. Την αναζήτηση της ιστορικής αλήθειας και τη νοηματοδότησή της από τον Κ. Jaspers ιχνηλατούμε στο πρώτο κεφάλαιο του δεύτερου μέρους. Η πεμπτουσία της γιασπερσιανής θεώρησης της ιστορίας είναι η ανάδειξη της ανθρώπινης ύπαρξης σε κριτήριο της ιστορικής κίνησης και πως η πραγμάτωση της ενότητας της ιστορίας που ταυτίζεται με το έσχατο σκοπό της δεν είναι εφικτή στην πεπερασμένη περιοχή δραστηριοποίησης της ανθρώπινης ύπαρξης. Το διαλεκτικό απόσταγμα της προβληματικής του φιλοσόφου συμπυκνώνεται στην παραδοχή ότι η ιστορία συνιστά τον τόπο αποκάλυψης του Είναι της θεότητας, όχι όμως με έναν μοναδικό και αποκλειστικό τρόπο.Την εξέχουσα θέση της υπαρξιακής επικοινωνίας στη φιλοσοφική προβληματική του Κ. Jaspers προβάλλει το δεύτερο κεφάλαιο του δεύτερου μέρους. Στο πλαίσιο της εμβάθυνσης που επιχειρείται καταδεικνύεται ότι η επικοινωνία ως πράξη ελευθερίας καθιστά εφικτή την προσέγγιση της υπερβατικής περιοχής, συμβάλλοντας αδιάλειπτα στην πραγμάτωση της αυθεντικής ύπαρξης. Στο τρίτο κεφάλαιο αναδεικνύεται η πολυσχιδής έννοια της υπαρξιακής ελευθερίας και επιχειρείται η μεθοδική καταγραφή των μορφών έκφρασής της στο επίπεδο τα χρονικής παρουσίας του ανθρώπου σε συνάρτηση με την πραγματικότητα της ύπαρξης που είναι ο φορέας της υπερβατικής πράξης. Παράλληλα, καταδεικνύεται, σύμφωνα με τη μεταφυσική προσέγγιση του Κ. Jaspers, ότι η ελευθερία νοείται ως τόπος ανάγνωσης των κρυπτογραφικών σημάτων και ταυτόχρονα ως σήμα, ενώ στην περιοχή της υπέρβαση αίρεται.Τη θεωρία της αλήθειας πραγματεύεται το προτελευταίο κεφάλαιο σε μια προσπάθεια να καταδειχτεί ότι το νόημα της αλήθειας είναι πολλαπλό, ενώ η ζήτησή της δεν εξαντλείται στο επίπεδο της επιστημονικής δραστηριότητας. Συμπληρωματικά, προβάλλεται η αδιάρρηκτη σχέση της αλήθειας με τη δυνατότητα της επικοινωνίας, που συνιστά θεμελιώδη προϋπόθεση για την πραγματοποίηση της ύπαρξης ως ελευθερίας. Το καταληκτικό κεφάλαιο της μελέτης αυτής επικεντρώνεται στην εμπειρία των οριακών καταστάσεων. Η απόπειρα προσέγγισης των έσχατων αυτών ορίων της ζωής καταδεικνύει ότι χωρίς τη διαμεσολάβηση των οριακών καταστάσεων η ύπαρξη δεν εντείνεται στον ύψιστο βαθμό, δεν αφυπνίζεται και δεν ωθείται σε μια ανοδική πορεία προσέγγισης της υπερβατικής περιοχής.
description: Dans le cadre de la presente thεse de doctorat, on a fait un effort de demontrer la marque philosophique de K. Jaspers axee sur sa problematique metaphysique, comme elle est relevee authentiquement dans son οuvre quantitativement impressionante et methodiquement originale. Le principe fondamental de la philosophie de K. Jaspers est l'acception que l'existence comme categorie principale constitue l'ultime critere de l'experience philosophique authentique et elle se realise en tant que tentative angoissante d'affirmer son lien indissoluble avec l'espace transcendant qui la specifie et lui donne du sens continuellement. En particulier, il resulte de la consideration totale de notre recherche que l'etude de la pensee metaphysique de K. Jaspers se compose de huit chapitres, qui sont fonctionnellement structures et dialectiquement formes depistant les conceptions philosophiques dominantes qui composent une approche alternative de la verite et du tragique de l'existence humaine. Au premier chapitre de la premiere partie, on esquisse et on approche de maniere explicative la section tripartite de la realite ontologique totale : le monde des objets, le monde de la dimension existentielle et la region transcendante. A l'horizon du contenu (Umgreifendes) qui decrit l'Etre dans son ensemble, l'existence eveillιe se meut sans cesse orientee vers les limites de la vie authentique. Au deuxieme chapitre, on enregistre et on valorise les acceptions fondamentales de K. Jaspers en ce qui concerne la conception cognitive de la realite. Par consequent, se compose l'argumentation du philosophe quant au fondement de la version selon laquelle la recherche philosophique ne represente pas de connaissance objective, mais elle se realise en tant que conscience « d'exister dans le monde ». Au dernier chapitre de la premiere partie, on essaye de elucider la meditation theologique de K. Jaspers et la notion de la foi philosophique. Cette tentative d'enregistrement explicatif des acceptions du philosophe certifie la divergence fondamentale entre la consideration philosophique de K. Jaspers et la version chretienne de Dieu et la foi religieuse. Au premier chapitre de la deuxieme partie, on depiste la recherche de la verite historique et son sens donne par K. Jaspers. La quintessence de la consideration jasperienne de l'histoire est l'elevation de l'existence humaine en critere du mouvement historique et la demonstration que la realisation de l'unite de l'histoire qui s'identifie avec son but final n'est pas faisable dans le champ d'activation fini de l'existence humaine.L'essence dialectique de la problematique du philosophe se resume a l'acception que l'histoire constitue le lieu de revelation de l'Etre de la divinite, mais non pas de maniere unique et exclusive. Le deuxieme chapitre de la deuxieme partie montre la position remarquable de la communication existentielle dans la problematique philosophique de K. Jaspers. Dans le cadre de l'approfondissement tente il est montre que la communication comme acte de liberte permet l'approche de la region transcendante, contribuant sans cesse a la realisation de l'existence authentique. Au troisieme chapitre on releve la notion variee de la liberte existentielle et on essaye de faire un enregistrement methodique de ses formes d'expression au niveau de la presence temporelle de l'homme en fonction de la realite de l'existence qui est le porteur de l'action transcendante. Parallelement, il est demontre, selon l'approche metaphysique de K. Jaspers, que la liberte s'est entendue comme lieu de lecture des signes cryptographiques et, en meme temps, comme signe, alors que au champ de la transgression elle s'enleve. L'avant-dernier chapitre traite de la theorie de la verite dans le cadre d'un effort de demontrer que le sens de la verite est multiple, au moment oω sa demande ne s'epuise pas au niveau de l'activite scientifique. Pour completer, on montre le lien indissoluble entre la verite et la possibilite de communication, qui constitue une condition fondamentale pour la realisation de l'existence en tant que liberte. La dernier chapitre de cette etude se concentre a l'experience des situations-limites. L'effort d'approcher ces limites ultimes de la vie prouve que sans la mediation des situations-limites, l'existence ne se tent pas au point le plus eleve, ni s'eveille ni se pousse au cours montant de rapprochement de la region transcendante.