Αρχές Πειραματικού Σχεδιασμού στη Συντήρηση των Έργων Τέχνης/ Η Περίπτωση των Φορητών Εικόνων από τον Ι.Ν. Αγίου Παύλου της ΦΑΑΘ.
Creators: name: Ρουσάκη, Αναστασία Γεωργίου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2013
Subjects: Φορητές εικόνες
Μη καταστρεπτικές τεχνικές
Χρονολόγηση
Portable icons
Non destructive methods
Construction technique

description: Η συμβολή των Θετικών Επιστημών, και ιδιαίτερα των κλάδων της Φυσικής και της Χημείας, στην αναγνώριση και τεκμηρίωση των υλικών των έργων πολιτιστικής κληρονομιάς έχει πλέον αναγνωρισθεί και καταξιωθεί. Η ανάπτυξη της τεχνολογίας και των εφαρμογών της σε συνδυασμό με την ανάγκη του ανθρώπου να διασώσει, να συντηρήσει και να αναλύσει τον κόσμο γύρω εξέλιξαν και εξειδίκευσαν τις αναλυτικές τεχνικές ακόμη περισσότερο. Το σύνολο των πληροφοριών που προκύπτουν από την χρήση των τεχνικών αυτών, αποτελούν ανεκτίμητη και αστείρευτη πηγή πληροφοριών, ένα σπουδαίο εργαλείο, τόσο για τους συντηρητές και τους επιμελητές έργων τέχνης, όσο και για τους ιστορικούς της Τέχνης. Η παρούσα διπλωματική εργασία, «Αρχές Πειραματικού Σχεδιασμού στη Συντήρηση των Έργων Τέχνης-Η Περίπτωση των Φορητών Εικόνων από τον Ι.Ν. Αγίου Παύλου της «Φιλόπτωχου Αδελφότητας Ανδρών Θεσσαλονίκης»», αρχικά, προσπαθεί να υπογραμμίσει την σημαντικότητα της φυσικοχημείας στη συντήρηση της πολιτιστικής κληρονομιάς και την διατήρηση της. Μέσα από την περιγραφή των υλικών των φορητών έργων τέχνης, την ανασκόπηση διάφορων τεχνικών ανάλυσης και την περιγραφή της πειραματικής μεθοδολογίας που ακολουθούν οι ερευνητές στα διάφορα αναλυτικά εργαστήρια, σκιαγραφείται η διαδικασία της διαχείρισης του έργου τέχνης αλλά και των δειγμάτων που αποσπώνται από αυτό. Σκοπός, της διπλωματικής εργασίας είναι η εφαρμογή μιας άρτια τεκμηριωμένης πειραματικής μεθοδολογίας, που θα αγκαλιάζει εκείνες τις μεθόδους που χρησιμοποιήθηκαν από τους επιστήμονες, που εργάστηκαν πάνω στη μελέτη των φορητών εικόνων από τον Ι.Ν. Αγίου Παύλου της «Φιλόπτωχου Αδελφότητας Ανδρών Θεσσαλονίκης». Η συνεργασία των επιμέρους φορέων υπογράμμισε την διεπιστημονικότητα του εγχειρήματος ενώ η ενοποίηση και η κριτική αποτίμηση των αποτελεσμάτων σκόπευε στην πλήρη και τεκμηριωμένη μελέτη των έργων τέχνης που ερευνήθηκαν. Αρχικά, οι εικόνες μελετήθηκαν από το Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού και το εργαστήριο Χημείας του Αρχαιολογικού Μουσείου Θεσσαλονίκης με μη επεμβατικές και μη καταστρεπτικές τεχνικές. Κατόπιν, στάλθηκαν στο εργαστήριο Υπέρυθρης Φασματοσκοπίας και Θερμικής Ανάλυσης, του Τομέα Στερεάς Κατάστασης , του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, 7 σειρές δειγμάτων από ισάριθμες εικόνες σε ξύλινο και μεταλλικό φορέα. Αφού εξετάστηκε η ποσότητα και η ποιότητα των δειγμάτων καταστρώθηκε το πλάνο/πρωτόκολλο φυσικοχημικής μελέτης, που περιελάμβανε επεμβατικές, μη καταστρεπτικές μεθόδους ανάλυσης. Η επιλογή των τεχνικών βασίστηκε κυρίως πάνω στο ερώτημα που τέθηκε από τους συντηρητές . Στόχος των φυσικοχημικών αναλύσεων ήταν η εξακρίβωση της τεχνολογίας κατασκευής των εικόνων. Τα αποτελέσματα αυτά θα συνέβαλαν στην τεκμηρίωση της ταξινόμησης ορισμένων εικόνων σε καλλιτεχνικά εργαστήρια. Το πρωτόκολλο δημιουργήθηκε με γνώμονα την ελάχιστη ποσότητα δείγματος, για την μέγιστη απόκτηση πληροφορίας. Τα αποτελέσματα, που εξάχθηκαν από την in vitro φυσικοχημική μελέτη, βοήθησαν στην ανασύνθεση της παλέτας του ζωγράφου, στην εξακρίβωση της τεχνολογίας κατασκευής των εικόνων καθώς και στην ταξινόμηση τους ανά καλλιτεχνικό εργαστήριο αλλά και ανά υποστήριγμα (μέταλλο-ξύλο). Επίσης, μέσω της ταυτοποίησης των υλικών κατασκευής τους, έγινε προσπάθεια να χρονολογηθούν έμμεσα οι εικόνες. Οι χρονολόγηση των χρωστικών έδειξε ότι στα έργα χρησιμοποιήθηκαν κάποιες χρωστικές που παρήχθησαν μαζικά μετά το πρώτο τέταρτο του 19ου αιώνα.
description: The contribution of sciences, such as physics and chemistry, to the identification and documentation of materials of cultural heritage is widely recognized. The development of technology and its applications, in conjunction with the human need to save, conserve and analyze the world, evolved and refined the analytical techniques. The present thesis, “Principles of Experimental Design in Art Conservation Science-The Case of Portable Icons from Saint Paul's Church of the Thessaloniki Men’s Charitable Fellowship (T.M.C.F.)”, initially, is trying to underline the contribution of sciences, to the field of conservation and preservation of works of art. The main aim of this thesis is the application of an experimental methodology/protocol, embracing those methods used by scientists who worked on the study of the portable Icons from Saint Paul's Church of «T.C.M.F». The easel paintings-icons, originated from the Church of Saint Paul, of the «T.C.M.F» were studied with the collaboration of the Museum of Byzantine Culture of Thessaloniki. The majority of icons and relics, from Saint Paul’s Church, could be dated from 1920 to 1922, the period of the completion of the temple. Although the icons were recently produced (early 20th c.) are of particular interest in terms of construction technology, style and preservation state. Among the easel paintings those painted on metal panels are intrigued for further diagnosis and conservation. The icons, that were physicochemically studied, could be classified in four artistic studios. One Russian with three icons painted on metal substrates, two different Greek artistic studios with one icon in each, painted on metal substrates as well and an unknown artistic studio with two icons on wooden substrates. The aim of the multidiscipline research was the confirmation of the manufacture technique of each artistic studio. The icons studied by the means of several analytical techniques, which involved invasive, non invasive and non destructive methods. The non invasive and non destructive analysis was carried out by the Museum of Byzantine Culture, with mainly macroscopic observation, and the Chemistry Laboratory of the Archaeological Museum of Thessaloniki, with μ–XRF analysis. μ–XRF analysis identified the pigments, the ground layers’ materials and the elements of the alloys used for metal substrates, in cases that sampling was impossible. Invasive and non destructive analysis was accomplished in the Infrared Spectroscopy and Thermal Analysis Laboratory of Physics Department, Aristotle University of Thessaloniki. From each icon, cross sections were extracted in order to physicochemically identify the organic and inorganic components. The aim of the in vitro analysis was to use only one cross section from each sample, in order to have the maximum information with the minimum amount of sample. This cross section was studied by the means of a physicochemical protocol that was created for the study of such icons. The physicochemical in vitro analysis confirmed the construction technique of each artistic studio with the usage of the minimum amount of sample from each icon. Indirect dating achieved by pigments’ classification. Some of the pigments were massively produced after the first quarter of the 19th century.
description: Σε συνεργασία με το Ινστιτούτο Τεχνολογίας Γκρενόμπλ (Γαλλία), το ΕΚΕΦΕ Δημόκριτος, και το CNRS (Centre National de la Researche Scientifique, Γαλλία)