Το ρηματικό κλιτικό παράδειγμα στη διάλεκτο της Δεσκάτης και των περιχώρων της
Creators: name: Βαδάση, Κωνσταντίνα Αντωνίου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2007
Subjects: Διάλεκτος Δεσκάτης
Ρηματικό κλιτικό παράδειγμα
Βαδάση Κωνσταντίνα
Μορφολογία ρήματος
Φωνητική
Deskati's dialect
Underlying representation
Verb morfology
Vadasi Konstantina

description: Στην παρούσα μελέτη γίνεται μία προσπάθεια περιγραφής και ανάλυσης του ρηματικού παραδείγματος στη διάλεκτο της Δεσκάτης και των περιχώρων της. Συγκεκριμένα επιχειρείται μία έρευνα που αφορά τη δομή του ρήματος.Η μορφολογική ανάλυση του ρήματος του ιδιώματος έγινε μόνο στις υποκείμενες αντιπροσωπεύσεις (underlying representation) σύμφωνα με το μοντέλο της Ralli (1988) και Ράλλη (2005), η οποία ακολουθεί τη γενετική θεωρία (generative theory). Το γεγονός ότι δεν κάνει χρήση καθόλου μηδενικών μορφημάτων καθιστά το μοντέλο ανάλυσής της πιο οικονομικό. Στο φωνητικό εξαγόμενο δεν επιχειρείται ανάλυση αλλά δίνεται απευθείας ο ρηματικός τύπος.Η περιγραφή του ρήματος έχει ως εξής: Αρχικά δίνεται ολόκληρη η κλίση του ρήματος σε όλα τα πρόσωπα, τους χρόνους και τις εγκλίσεις, όπου παρατηρείται μορφολογική διαφοροποίηση στις καταλήξεις. Ειδάλλως δίνεται μόνο το α’ πρόσωπο για να δηλωθεί ο σχηματισμός του συγκεκριμένου χρόνου. Αναλυτικότερα, οι χρόνοι Ενεστώτας, Παρατατικός, Απλός Παρελθοντικός, Εξαρτημένος και η προστακτική (συνοπτική και μη συνοπτική) καθώς και η μετοχή και το γερούνδιο δίνονται σε όλα τα πρόσωπα και στους δύο αριθμούς (όσα έχουν), ενώ οι Μέλλοντες, οι Συντελεσμένοι χρόνοι καθώς και οι Συντακτικές Εγκλίσεις δίνονται μόνο στο α’ πρόσωπο για να δοθεί ο τρόπος σχηματισμού, αφού οι τύποι δεν έχουν μορφολογική διαφορά από τους άλλους που προηγήθηκαν. Για την κάθε κλιτική τάξη (ΚΤ1, ΚΤ2α και ΚΤ2β) δίνεται ένα ρήμα αντιπροσωπευτικό, τόσο στην ενεργητική όσο και στη Μ/ΠΦ φωνή. Μετά την παράθεση του πίνακα ακολουθούν οι παρατηρήσεις που αφορούν τον κάθε χρόνο και το κάθε πρόσωπο χωριστά λαμβάνοντας υπόψη όλες τις κατηγορίες ρημάτων ανάλογα με το χαρακτήρα του θέματος που καθιστούν το φωνητικό εξαγόμενο διαφορετικό σε κάθε περίπτωση. Στους πίνακες δίνεται πάντα το τελικό φωνητικό εξαγόμενο και όχι τα ενδιάμεσα στάδια. Αυτά παρατίθενται σε σχετικό κεφάλαιο της φωνητικής του ιδιώματος, πριν από την ανάλυση και περιγραφή του ρήματος. Μετά το τέλος όλης αυτής της περιγραφής σε όλες τις κλιτικές τάξεις και φωνές, γίνεται αναφορά σε ορισμένα ρήματα που αποτελούν ξεχωριστή κατηγορία στις περισσότερες διαλέκτους αλλά και στην ΚΝΕ καθώς τόσο στον Ενεστώτα και όσο και τον Παρατατικό έχουν ορισμένους τύπους (και όχι όλους) συνηρημένους. Τέλος, συγκεντρώνονται ορισμένες γενικευτικές παρατηρήσεις πάνω στις εγκλίσεις της προστακτικής αλλά και σε αυτές της υποθετικής, του μη πραγματικού κλπ, γνωστές και ως συντακτικές εγκλίσεις, οι οποίες ενδιαφέρουν από την άποψη της συντακτικής δομής και όχι από μορφολογική άποψη, αφού σχηματίζονται με συνδυασμό μορίων ή βοηθητικών ρημάτων. Ξεχωριστό κεφάλαιο αποτελεί αυτό που ασχολείται με τα θέματα των ρημάτων. Τα ρήματα κατατάσσονται σε ομάδες ανάλογα με τον τρόπο σχηματισμού των δύο βασικών θεμάτων (μη συνοπτικού και συνοπτικού) αλλά δίνονται και οι τύποι της προστακτικής (συνοπτικής και μη συνοπτικής) οι οποίοι εμφανίζουν μερικές φορές κάποιες διαφορές στο θέμα σε σχέση με τις άλλες εγκλίσεις. Στη συνέχεια ακολουθεί το κεφάλαιο του τονισμού, όπου εξετάζεται ο τονισμός γενικά του ιδιώματος της Δεσκάτης και κυρίως ο τονισμός στο ρήμα. Στη συνέχεια εξετάζεται η αύξηση ενώ στο επόμενο κεφάλαιο συνεξετάζεται ο τονισμός και η αύξηση στα σύνθετα ρήματα. Το παράρτημα που ολοκληρώνει την εργασία περιέχει αρχικά πίνακες όπου φαίνεται η κλίση της κάθε κατηγορίας ρήματος, όπως αυτή διαμορφώνεται βάσει του χαρακτήρα του θέματος ενός ρήματος (δίνεται ένα ρήμα για κάθε κατηγορία: χειλικόληκτα, οδοντικόληκτα κλπ). Στη συνέχεια, παρατίθενται οι αρχικοί χρόνοι των συχνότερων και πιο αντιπροσωπευτικών ρημάτων που απαντούν στο ιδίωμα. Τέλος, δίνεται ένα αντιπροσωπευτικό κομμάτι από τις φωνητικές καταγραφές που χρησιμοποιήθηκαν για την εκπόνηση αυτής της εργασίας. Όσον αφορά την ορολογία που χρησιμοποιείται κατά την περιγραφή του ρήματος χρησιμοποιήθηκε αυτή των D.Holton-P.Mackridge-Ε.Φιλιππάκη-Warburton στη Γραμματική της Ελληνικής Γλώσσας (1997). Πρόκειται για όρους διαφορετικούς από τους παραδοσιακούς, αφού, όπως αναφέρει η ίδια η Φιλιππάκη στην εισαγωγή της Γραμματικής, έλαβαν υπόψη τις σύγχρονες γλωσσολογικές αναλύσεις. Συνεπώς, οι όροι είναι διαφορετικοί από τους παραδοσιακούς. Η Φιλιππάκη θεωρεί πως οι καινοτομίες αυτές καθιστούν την περιγραφή πιο πλήρη και εννοιολογικά πιο διαφανή και γι’ αυτό το λόγο πιο προσιτή. (Για ορολογία βλ. D.Holton-P.Mackridge-Ε.Φιλιππάκη-Warburton 1999, xvi-xvii)
description: Description of Deskati dialect. It concludes the main features of verb inflection in a northern greek dialect and gives the most important morphological variation of the phonetic and verbal features