Ιερά Μονή Ζωοδόχου Πηγής Ανθοχωρίου Μετσόβου: Ιστορία, Αρχιτεκτονική, Ζωγραφική
Creators: name: Κανέλης, Σωτήριος Θεοδώρου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2023
Subjects: Ανθοχώρι Μετσόβου
Βυζαντινού Ρυθμού
Πατριαρχική Εξαρχία Μετσόβου
Anthochori of Metsovo
Byzantine Rhythm
Patriarchal Exarchate of Metsovo

description: Στόχος της παρούσας διπλωματικής εργασίας υπήρξε η εξέταση και η ανάδειξη ενός μεταβυζαντινού μνημείου, της Ιεράς Μονής Ζωοδόχου Πηγής Ανθοχωρίου Μετσόβου. Η περιοχή της Ηπείρου κατέχει πλήθος μοναστηριών. Τα περισσότερα ιδρύθηκαν κατά την περίοδο της μεγάλης ακμής του Δεσποτάτου της Ηπείρου. Τα μοναστήρια αυτά κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας αποτελούσαν φάρο πνευματικό στους Ηπειρώτες Χριστιανούς. Στην εργασία εξετάστηκε, αρχικά, το ιστορικό του μοναχισμού, ο οποίος εμφανίστηκε ως θεσμός τον 4ο αιώνα στην Αίγυπτο και από εκεί σιγά σιγά διαδόθηκε και στον Ελλαδικό χώρο, εξαιτίας των Αραβικών επιδρομών και της δίωξης των Εικονομάχων από την Κωνσταντινούπολη, που ήλθαν στην Ελλάδα και ίδρυσαν πολλά μοναστήρια. Ένα από αυτά είναι και η Ιερά Μονή Ζωοδόχου Πηγής Ανθοχωρίου Μετσόβου. Πρόκειται για την τρίτη παλαιότερη μονή του Μετσόβου, η οποία ανήκε στον θεσμό της Πατριαρχικής Εξαρχίας Μετσόβου. Πιθανολογείται ότι ιδρύθηκε το 1707 με έξοδα της συντεχνίας των καρβανάρων του Μετσόβου. Την περίοδο της Πατριαρχικής Εξαρχίας το Μέτσοβο και τα γύρω χωριά αποτελούσαν το 1659 διοικητικά μια αυτόνομη συνομοσπονδία και εκκλησιαστικά μια ξεχωριστή εκκλησιαστική αρχή με Πατριαρχικό Έξαρχο (Καθολικός Έξαρχος) αντί για Επίσκοπο, η εκλογή του οποίου επικυρωνόταν από το Πατριαρχείο, παρέχοντας όλες τις πνευματικές, διοικητικές και δικαστικές αρμοδιότητες σε εκείνον. Έτσι, με αυτόν τον τρόπο, το Μέτσοβο κατείχε έναν εμπορικό, πνευματικό και πολιτιστικό κέντρο. Τα πολιτικά προνόμια αφαιρέθηκαν από τον Αλή Πασά στα 1794-1795, ενώ τα θρησκευτικά προνόμια διατηρήθηκαν μέχρι το 1818. Το πρώτο κεφάλαιο αναφέρεται στο ιστορικό της Μονής, ενώ το δεύτερο στην αρχιτεκτονική της, η οποία ανήκει στον σταυροειδή εγγεγραμμένο με τρούλο αγιορείτικου τύπου με πλάγιους χορούς ψαλτών. Οι δύο κόγχες εξωτερικά είναι πεντάπλευρες και εσωτερικά ημικυκλικές που καλύπτονται με τεταρτοσφαίρια. Το Καθολικό ενισχύεται στατικά από ξύλινους δοκούς. Η πρόσβαση γίνεται μόνο από μία θύρα στη δυτική πλευρά του Καθολικού. Ο φωτισμός επιτυγχάνεται μέσω των τεσσάρων παραθύρων του Καθολικού, επίσης μέσω των έξι παραθύρων του τρούλου καθώς και των τριών του Ιερού Βήματος. Ο τρούλος στηρίζεται από τέσσερα σφαιρικά τρίγωνα και εξωτερικά κοσμείται από δώδεκα αβαθή αψιδώματα. Ανατολικά υπάρχει πεντάπλευρη αψίδα με αβαθή τόξα. Στη δυτική υπάρχει χαγιάτι που κατασκευαστικά είναι μεταγενέστερο. Είναι η μοναδική Μονή της περιοχής που είναι κτισμένη σε αυτόν τον ρυθμό. Το τρίτο κεφάλαιο παρουσιάζει τη ζωγραφική του Καθολικού. Το ξυλόγλυπτο τέμπλο είναι έργο Μετσοβιτών ξυλογλύπτων του 19ου αιώνα όπως και οι εικόνες του είναι έργα 18ου και 19ου αιώνα και δυστυχώς δε φέρουν κάποια επιγραφή και ο αγιογράφος και των δύο περιόδων παραμένει άγνωστος. Οι ελάχιστες τοιχογραφίες είναι έργα του 18ου και 19ου αιώνα. Στο νότιο τοίχο υπάρχουν οι τοιχογραφίες του 18ου αιώνα (1732), όπου μαζί με εκείνες της προθέσεως ανήκουν στην ίδια φάση. Οι υπόλοιπες τοιχογραφίες είναι έργα του 1844. Πιθανολογείται ότι ο αγιογράφος της πρώτης περιόδου να είναι ο Μετσοβίτης Στέργιος Παπαγιάννης. Οι εξωτερικές τοιχογραφίες είναι και αυτές έργα του 19ου αιώνα και δεν φέρουν καμία επιγραφή. Ελάχιστα ήταν τα κειμήλια που καταγράφηκαν. Σκοπός της παρούσας διατριβής είναι η προβολή και η ανάδειξη της ιστορίας και του πολιτισμού της Ηπείρου και κυρίως του Μετσόβου, που κατέχουν ιστορικούς και θρησκευτικούς θησαυρούς.
description: The aim of this thesis was to examine and highlight a post-Byzantine monument, the Holy Monastery of Zoodochos Pigis Anthochori Metsovo. The region of Epirus has many monasteries. Most were founded during the period of great prosperity of the Despotate of Epirus. During the period of the Turkish occupation, these monasteries were a spiritual beacon for the Christians of Epirus. The paper examined, initially, the history of monasticism, which appeared as an institution in the 4th century in Egypt and from there it slowly spread to Greece, due to the Arab raids and the persecution of the Iconoclasts from Constantinople, who came to Greece and they founded many monasteries. One of them is the Holy Monastery of Zoodochos Pigi Anthochori Metsovo. It is the third oldest monastery of Metsovo, which belonged to the institution of the Patriarchal Exarchate of Metsovo. It is likely that it was founded in 1707 at the expense of the guild of carbanars of Metsovo. During the period of the Patriarchal Exarchate, Metsovo and the surrounding villages constituted in 1659 administratively an autonomous confederation and ecclesiastically a separate ecclesiastical authority with a Patriarchal Exarch (Catholic Exarch) instead of a Bishop, whose election was ratified by the Patriarchate, providing all the spiritual, administrative and judicial powers to him. So, in this way, Metsovo possessed a commercial, intellectual and cultural center. The political privileges were removed by Ali Pasha in 1794-1795, while the religious privileges were preserved until 1818. The first chapter refers to the history of the Monastery, while the second to its architecture, which belongs to the cruciform inscribed with a dome of the Agioreite type with lateral chanter dances. The two niches on the outside are pentagonal and on the inside they are semicircular covered with quarter spheres. The Catholic is statically reinforced by wooden beams. Access is only through one door on the west side of the Catholicos. Illumination is achieved through the four windows of the Catholicos, also through the six windows of the dome as well as the three of the Holy Step. The dome is supported by four spherical triangles and is externally decorated by twelve shallow arches. To the east there is a pentagonal arch with shallow arches. In the west there is a loggia that is later in construction. It is the only Monastery in the area that is built in this style. The third chapter presents the painting of Katholikos. The wood-carved iconostasis is the work of 19th-century Metsovit woodcarvers, just as its icons are works of the 18th and 19th centuries and unfortunately do not bear any inscription and the iconographer of both periods remains unknown. The minimal frescoes are works of the 18th and 19th centuries. On the south wall there are the frescoes of the 18th century (1732), where together with those of the intention, they belong to the same phase. The rest of the frescoes are works of 1844. It is probable that the iconographer of the first period is Stergios Papagiannis from Metsov. The exterior frescoes are also works of the 19th century and do not bear any inscription. Very few relics were recorded. The purpose of this thesis is to promote and highlight the history and culture of Epirus and especially Metsovo, which hold historical and religious treasures.