Βενθικές Κοινότητες Μαλακίων Κινητού Υποστρώματος σε Θαλάσσιες Προστατευόμενες Περιοχές της Σιθωνίας Χαλκιδικής (Ειδικές Ζώνες Διατήρησης Δικτύου Natura 2000)
Creators: name: Γεωργελής, Αλέξανδρος Αθανασίου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2023
Subjects: Μαλάκια
Κινητό Υπόστρωμα
Υποπαραλιακή Ζώνη
Molluscs
Soft Substrate
Infralittoral Zone

description: Στην παρούσα εργασία πραγματοποιείται για πρώτη φορά έρευνα που αφορά τη δομή και τις διατροφικές λειτουργίες των συνευρέσεων των μαλακίων κινητού υποστρώματος της υποπαραλιακής ζώνης σε τρεις Θαλάσσιες Προστατευόμενες Περιοχές (Ειδικές Ζώνες Διατήρησης) της Σιθωνίας Χαλκιδικής. Σκοπός της έρευνας είναι η αποτίμηση της βιοποικιλότητας στη θαλάσσια περιοχή της Χαλκιδικής, προκειμένου να δημιουργηθεί η απαρχή της βιοπαρακολούθησης των προστατευόμενων περιοχών της Σιθωνίας. Σημειώνεται πως η συγκεκριμένη μελέτη αποτελεί μέρος ενός ευρύτερου έργου, που αποβλέπει στη δημιουργία κατάλληλων και αποτελεσματικών διαχειριστικών εργαλείων του Φορέα Διαχείρισης Κορώνειας Βόλβης Χαλκιδικής. Οι δειγματοληψίες πραγματοποιήθηκαν κατά τη χρονική περίοδο 20-22 Οκτωβρίου του 2021, ακολουθώντας γνωστά πρωτόκολλα βενθικών ερευνών του κινητού υποστρώματος της υποπαραλιακής ζώνης, σε βάθος 10-15m. Συνολικά καταγράφηκαν 933 ζωντανά άτομα μαλακίων, τα οποία ταξινομήθηκαν σε 35 είδη (20 δίθυρα και 15 γαστερόποδα). Τα Bittium reticulatum (da Costa, 1778) και Caecum trachea (Montagu, 1803) εμφανίζονται ως κυρίαρχα είδη, εκπροσωπώντας το 71% του συνόλου των ζωντανών μαλακίων της έρευνας. Από τη μελέτη του αβιοτικού περιβάλλοντος, καθώς και της σύνθεσης των συνευρέσεων των μαλακίων, διαπιστώθηκε υψηλή συγκέντρωση οργανικού φορτίου, που επηρεάζει αρνητικά τη βιοποικιλότητα, που όμως δεν αποτυπώθηκε επαρκώς στους δείκτες ποικιλότητας. Οι υψηλές τιμές του οργανικού φορτίου αποδόθηκαν αφενός στην αποσύνθεση φυτικού υλικού και αφετέρου στη ρύπανση της υδάτινης στήλης από ανθρωπογενείς δραστηριότητες (οικιακές και τουριστικές) κατά τη διάρκεια της θερινής περιόδου. Η κοκκομετρική σύσταση του υποστρώματος αποκάλυψε την κυριαρχία των χαλικωδών άμμων (με 75%), σε σχέση με την αμμούχο ιλύ (25%). Συσχετίσεις μεταξύ των τιμών της κοκκομετρικής ανάλυσης (χονδρόκοκκοκα και λεπτόκοκκοκα ιζήματα) και της αφθονίας των πληθυσμών έδειξαν να υπάρχουν πρότυπα σχέσεων, καθώς οι υψηλότερες τιμές βιοποικιλότητας βρέθηκαν σε σταθμούς με αμμώδη ιζήματα, ενώ οι χαμηλότερες σε υπόστρωμα με αυξημένο ποσοστό ιλύος. Πρόκειται για μεικτό υπόστρωμα, με μέτρια ομοιομορφία, που αποτελεί χαρακτηριστικό τύπο κινητού υποστρώματος υποπαραλιακής ζώνης της Μεσογείου. Οι βενθικές κοινότητες χαρακτηρίστηκαν από χαμηλές αφθονίες ατόμων και ειδών και χαμηλούς δείκτες ποικιλότητας. Το γεγονός αυτό αποδόθηκε στο συνδυασμό πολλών παραμέτρων (αβιοτικών και βιοτικών) που αλληλεπιδρούν μεταξύ τους και σχετίζονται, εκτός των ιδιαίτερων περιβαλλοντικών χαρακτηριστικών της κάθε περιοχής, με τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής. Συγκεκριμένα, οι αυξημένες τιμές της θερμοκρασίας, λόγω του παρατεταμένου θερινού καύσωνα που προηγήθηκε, αποτελούν ενδεχομένως έναν από τους κύριους αλληλοσυσχετιζόμενους παράγοντες που προκάλεσαν τις χαμηλές τιμές αφθονίας της βιοποικιλότητας. Δε διαπιστώθηκε κάποιο κοινό πρότυπο δομής και σύνθεσης των ειδών των μαλακίων μεταξύ των σταθμών, καθώς δε βρέθηκαν πολλά κοινά είδη που να χαρακτηρίζουν τις κοινότητες, εκτός από το B. reticulatum, που συγκροτεί και την ευρύτερη συνεύρεση. Η ανομοιότητα μεταξύ των περιοχών εμφάνισε υψηλά ποσοστά, με τη συμμετοχή κυρίως του C. trachea που, ενώ αποτελεί κυρίαρχο είδος της έρευνας, απουσιάζει τελείως από μία περιοχή μελέτης. Από την ανάλυση των τροφικών τύπων των μαλακίων διαπιστώθηκε η παρουσία θρυμματοφάγων, αιωρηματοφάγων/διηθηματοφάγων, παμφάγων, θηρευτών, φυτοφάγων και ιζηματοφάγων. Όλες οι σχετικές αναλύσεις έδειξαν πως ακολουθούν τα πρότυπα της σύνθεσης των συνευρέσεων των μαλακίων, επιβεβαιώνοντας τη σημασία της σύστασης του ιζήματος. Ειδικότερα, καταγράφηκε η κυριαρχία των θρυμματοφάγων ως προς τον αριθμό ατόμων και των αιωρηματοφάγων/διηθηματοφάγων ως προς τον αριθμό ειδών. Οι τροφικοί αυτοί τύποι είναι χαρακτηριστικοί στα αμμώδη υποστρώματα.
description: In this work, for the first time, research is carried out regarding the structure and nutritional functions of the mollusc assemblages of the soft substrate of the subcoastal zone in three Marine Protected Areas (MPAs) of Sithonia Chalkidiki. The purpose of this research is the assessment of biodiversity in the marine area of Chalkidiki, in order to be the starting point of biomonitoring of the protected areas of Sithonia. It is noted that this study is part of a wider project that aims to create appropriate and effective management tools for the Koroneia Volvi Chalkidiki Management Agency. Sampling was carried out during the period of 20-22 October 2021, following known benthic research protocols of the soft substrate of the subcoastal zone, at depths ranging from 10 to 15m. A total of 933 living mollusc specimens were recorded, which were classified into 35 taxa (20 Bivalves and 15 Gastropods). Bittium reticulatum (da Costa, 1778) and Caecum trachea (Montagu, 1803) appear as dominant species representing 71% of all living molluscs in the survey. From the study of the abiotic environment and the composition of the mollusc assemblages, a high concentration of organic load that negatively affects biodiversity was found, but this was not sufficiently reflected in the biodiversity indicators. The high values of the organic load were attributed to the decomposition of plant material and to the pollution of the water column by anthropogenic activities (domestic and touristic) during the summer season as well. The granulometric composition of the substrate revealed the predominance of gravelly sands (with 75%) in relation to sandy silt (25%). Correlations between the values of the granulometric analysis (coarse and fine-grained sediments) and population abundance showed that there were specific patterns, as the highest values of biodiversity were found in stations with sandy sediments, while the lowest found in a substrate with an increased percentage of silt. It is a mixed substrate, with moderate uniformity, which is a typical type of soft substrate of the subcoastal zone of the Mediterranean. Benthic communities were characterized by low abundances and low indices of diversity. This fact was attributed to the combination of many parameters (abiotic and biotic) that interact with each other and are related, apart from the particular environmental characteristics of each region, to the effects of climate change. In particular, the high temperature values, due to the prolonged summer heat, are possibly one of the main interrelated factors that caused the low biodiversity abundance values. No common patterns of species structure and composition were noted between the stations, as not many common species were found to characterize the communities, except for B. reticulatum, which constitutes the mollusc assemblages. The dissimilarity between the areas showed high percentages, with the participation mainly of C. trachea which, while it is a dominant species of the research, is completely absent from one study area. From the analysis of the trophic types of the molluscs, the presence of detritus feeders, suspended/filter feeders, omnivores, predators, herbivores and deposit feeders was established. All relevant analysis showed that they follow the compositional patterns of the mollusc assemblages, confirming the importance of sediment composition. In particular, the predominance of detritus feeders, in terms of number of individuals, and suspended/filter feeders, in terms of number of species, was noted. These trophic types are characteristic of sandy substrates.