Το αξιόποινο της κουκουλοφορίας: συμβολική καταστολή και φρονηματικό ποινικό δίκαιο
Creators: name: Παραφέλας, Τριαντάφυλλος Ευθυμίου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2015
Subjects: κουκούλα
απόκρυψη - αλλοίωση χαρακτηριστικών του προσώπου
Δεκέμβρης 2008
κουκουλοφόροι
συμβολικό ποινικό δίκαιο
ποινικό δίκαιο του εχθρού
ποινικοποίηση φρονήματος
concealment of the face, distortion of facial features
mask
December 2008
state repression
symbolic criminal law
criminal law of the enemy
criminalization of ideas, convictions

description: Με το άρθρ. 25 του ν. 3772/2009 ο Έλληνας νομοθέτης, μόλις ένα χρόνο μετά τα γεγονότα του Δεκέμβρη του 2008, παρενέβη για ακόμη μία φορά στον ποινικό κώδικα με σκοπό την περαιτέρω επίταση της καταστολής. Συγκεκριμένα, προβλέφθηκε η απειλή αυστηρότερων ποινών στην περίπτωση πέντε ήδη τυποποιημένων και άρα εγκληματικών πράξεων, όταν ο δράστης τους τις τελεί έχοντας «καλυμμένα ή αλλοιωμένα τα χαρακτηριστικά του προσώπου του». Η επέμβαση αυτή δημιούργησε πολλά δογματικά και δικαιοκρατικά ζητήματα, τα οποία, ακριβώς, αποτελούν αντικείμενο της παρούσας διπλωματικής εργασίας. Αναλυτικότερα, η εργασία διακρίνεται σε δύο μέρη. Το πρώτο ξεκινά με την αναζήτηση των κοινωνιολογικών-πραγματολογικών δεδομένων, τα οποία οδήγησαν στις νέες ρυθμίσεις. Εν συνεχεία, γίνεται μία σύντομη επισκόπηση επιλεγμένων αλλοδαπών εννόμων τάξεων, προκειμένου: α) να εξεταστεί το αν υφίστανται και αλλού τυποποιήσεις, που κινούνται στην ίδια κατεύθυνση, και β) να εξαχθούν κατά συνέπεια κάποια πρώτα ενδεικτικά συμπεράσματα για το ποια μπορεί να είναι τα ενδεχόμενα μοντέλα ποινικοποίησης της «κουκουλοφορίας». Προτρέχουμε να σημειώσουμε, πως τα κυρίαρχα μοντέλα, που συναντώνται διεθνώς, είναι σε γενικές γραμμές δύο: αφενός αυτό της αυτοτελούς ποινικοποίησης της απόκρυψης του προσώπου σε δημόσιο χώρο, κι αφετέρου εκείνο, που αντιμετωπίζει την δημόσια «κουκουλοφορία» ως διακεκριμένη περίπτωση μίας σειράς εγκλημάτων, που στρέφονται κυρίως κατά της δημόσιας τάξης, της σωματικής ακεραιότητας και της ιδιοκτησίας. Ο Έλληνας νομοθέτης επέλεξε τον τελευταίο δρόμο. Τέλος, διευκρινίζεται το πλαίσιο των ερμηνευτικών αρχών πάνω στις οποίες θα στηριχτεί η ερμηνευτική μας προσπάθεια. Στο δεύτερο μέρος, τώρα, η εργασία περνά πια στην δογματική εξέταση του εριζόμενου αξιοποίνου της «κουκουλοφορίας» με τη βοήθεια των θεωρητικών εργαλείων, που προκρίθηκαν νωρίτερα. Ειδικότερα: Πρώτα διερευνάται, εάν η «κουκουλοφορία» θα μπορούσε να συνιστά αυτοτελές έγκλημα, ή όπως όχι με ιδιαίτερη ακρίβεια λέγεται, «ιδιώνυμο αδίκημα» . Αφού συζητηθούν όλες οι προτεινόμενες σχετικές νομιμοποιητικές βάσεις, απορρίπτεται εν τέλει το ενδεχόμενο αυτό, καθώς δεν ανιχνεύεται κάποιο ουσιαστικό εγκληματικό άδικο στη συμπεριφορά, ενώ η όποια εγκληματοπροληπτική σκοπιμότητα από μόνη της δεν αρκεί για να αναπληρώσει τούτο το κενό. Μετά από την απόρριψη του πρώτου μοντέλου καταστολής της «κουκουλοφορίας» ακολουθεί η κριτική προσέγγιση του δεύτερου, δηλαδή της κουκουλοφορίας ως περίστασης αυτή τη φορά, η οποία δύναται να οδηγήσει παραδεκτά η μη (;) στη διάπλαση διακεκριμένων μορφών εγκλημάτων. Εδώ, συγκαταλέγεται κυρίως η ελληνική περίπτωση, ενόψει των διατάξεων των άρθρων 167 παρ. 2, 189 παρ. 3, 308Α παρ. 3, 310 παρ. 1, 380 παρ. 1 και 382 παρ. 5 ΠΚ, η ερμηνεία των οποίων επιχειρείται στη συνέχεια. Καταρχάς γίνεται μία προσπάθεια να εντοπιστεί, εάν υπάρχουν δυνατότητες ένταξης της «κουκουλοφορίας» ως περίστασης σε κάποια από τις δογματικές κατηγορίες του εγκλήματος (αυξημένο άδικο ή ενοχή;). Βασικό επιχείρημα της μελέτης και υπόθεση προς απόδειξη είναι, πως η σύλληψη και η συνεπαγόμενη οριοθέτηση της «κουκουλοφορίας» ως στοιχείου αντικειμενικού θα καθίστατο η μοναδική δικαιοκρατικά ανεκτή λύση. Ωστόσο, τα προβλήματα για τις επίμαχες διατάξεις όχι μόνον δεν τελειώνουν με αυτή την διαπίστωση, αλλά μόλις αρχίζουν, μιας και κάτι τέτοιο πρώτον δεν είναι λογικά νοητό σε όλες τις τυποποιήσεις, ενώ δεύτερον και σε όσες είναι δεν δύναται να δικαιολογήσει πάντοτε τη διάπλαση διακεκριμένων μορφών. Επιπλέον, σημειώνεται, πως η τυποποίηση της «κουκουλοφορίας», ως έγινε, βρίσκεται σε ένταση τόσο με την αρχή της νομιμότητας, όσο και με την αρχή της αναλογικότητας. Επισημαίνονται ακόμη και κάποια δικονομικά ζητήματα από το χώρο της δίωξης και της αρμοδιότητας, με την έκθεση των οποίων ολοκληρώνεται η δογματική ανάλυση της θεματικής μας. Καταληκτικά, κρίθηκε αναγκαία η προσθήκη ενός επιμέτρου. Στόχος του είναι η εγγραφή της ποινικοποίησης της «κουκουλοφορίας» σε ένα νέο και υπό διαμόρφωση επιστημονικό παράδειγμα ποινικού δικαίου, που ως κύριο χαρακτηριστικό του έχει τη διεύρυνση και την αυστηροποίηση της καταστολής και την συνεπαγόμενη υποτίμηση των δημοκρατικών κατακτήσεων και ελευθεριών. Έτσι, επιχειρείται η σκιαγράφηση της σχέσης του αξιοποίνου της «κουκουλοφορίας» με τις λογικές ενός συμβολικού ποινικού δικαίου, ή ακόμη κι ενός ποινικού δικαίου του εχθρού.
description: Just one year after the riots of December 2008 the Greek penal legislator tried to answer to the social upheavals through the intensification of state repression. In specific, five new provisions were added in the Greek Criminal Code punishing more stringently five already criminal actions when committed by a person with "covered or distorted facial features". The aim of the present thesis is exactly to critically engage with the doctrinal and hermeneutical issues arisen by the aforementioned fact. As far as now the structure of our dissertation is concerned, this is divided into two main parts. In the first part, we begin with locating the regulations under scrutiny in their socio-historical background, while we continue with a brief overview of similar provisions in selected foreign legal systems. Our purpose is to examine if, how and up to what extent the masking of the face or the distortion of facial features is criminalized in other countries as well, sketching at the same time the most common models of criminalization of such a behaviour. Here, we could just say that the dominant models met internationally are crudely two: on one hand the criminalization of face-concealment in public spaces as such, and, on the other hand, the face-concealment as an aggravating circumstance justifying the formulation of distinguished forms of various crimes, mainly against public order, property and bodily integrity. The Greek legislator chose the latter, more lenient path. In the second part of the dissertation, we continue with the critique of those models focusing more on the Greek example. The first model is rejected, as conflicting with the harm principle, since no legal good, that is directly and objectively harmed or endangered, can be detected. Furthermore, we argue that the recourse to reasons of crime-prevention, alone, does not suffice as a legitimate basis of criminalization. After rejecting the first model, we approach critically the face-concealment as an occasion that leads to an increased punishment of other criminal acts, and especially those of the articles 167§2, 189§3, 308A§3, 310§1, 380§1 and 382§5 Criminal Code. Initially, an attempt is made to identify its doctrinal nature, as it is not quite clear whether it is related (if any relation exists) with the harm caused or the guilt of the offender. Our guiding hypothesis is that the face-concealment could justifiably lead to an increased sentence, only if it was to be proven that it is objectively related with the harm caused by the main criminal action, in such a way that adds, finally, significantly to the unjust result. We maintain that this condition is not fulfilled in all the provisions mentioned above, while even when it is fulfilled, this cannot lead in all cases to the formulation of distinguished forms of crimes because of objections rooted in the principle of proportionality. Therefore, the most of them end up being without any legitimate basis and in contrast with the ultima ratio principle. More than that, it is asserted, that the provisions do not adhere successfully to the legality principle, and especially to the lex certa requirement. Instead of a conclusion, our thesis ends with a short appendix, which pursues to show that the criminalization of the face-concealment is one more example of a rising new scientific paradigm in criminal law Science, the main features of which are the broadening and tightening of repression and the consequent devaluation of the democratic rights and freedoms of the people. The word is about a symbolic criminal law or even a polemic criminal law of the enemy. This development could not be understood, unless it was seen under the prism of the negative balance of power between social classes, in the midst of a severe capitalist crisis.