Ο ‘‘στηλιτευτικός’’ λόγος στον Γρηγόριο Ναζιανζηνό. Ειδολογική και γλωσσική προσέγγιση
Creators: name: Σπυροπούλου, Άννα Αναστάσιου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2018
Subjects: Στηλιτευτικός λόγος
Γρηγόριος Ναζιανζηνός
Ειδολογική και γλωσσική προσέγγιση
Invective discourse
Gregory Nazianzen
Genre and linguistic approach

description: Η παρούσα μεταπτυχιακή διπλωματική εργασία έχει τον τίτλο: «Ο ‘‘στηλιτευτικός’’ λόγος στον Γρηγόριο Ναζιανζηνό. Ειδολογική και γλωσσική προσέγγιση». Σκοπός της εργασίας είναι να φωτίσει τον πολεμικό λόγο του Ναζιανζηνού εναντίον του αυτοκράτορα Ιουλιανού λαμβάνοντας υπόψη τόσο το ρητορικό, όσο και το ιστορικό και φιλοσοφικό περιβάλλον του 4ου αι., που δικαιολογεί μια τέτοια πολεμική από έναν Πατέρα της Εκκλησίας εναντίον ενός αποστάτη αυτοκράτορα, να προσεγγίσει την έννοια του ρητορικού όρου «στηλιτευτικός» και την εφαρμογή της από τον Ναζιανζηνό σε δύο ρητορικά κείμενα, τους λόγους κατά Ιουλιανού, να αναδείξει εκείνα τα χαρακτηριστικά που τον διακρίνουν ως είδος, αυτό του «στηλιτευτικού» ρητορικού λόγου, και να φωτίσει τη γλωσσική εικόνα του. Η εργασία απαρτίζεται από δύο μέρη. Στο πρώτο μέρος αναλύεται το ρητορικό περιβάλλον του 4ου αι. και η ανάπτυξη του πολεμικού ρητορικού λόγου από τους Καππαδόκες πατέρες και ειδικότερα από τον Γρηγόριο Ναζιανζηνό. Στο δεύτερο μέρος παρουσιάζονται οι άξονες επίθεσης του Γρηγορίου εναντίον του Ιουλιανού. Για αυτόν ο Ιουλιανός αποτελεί σοβαρότατο κίνδυνο. Κίνητρο στη συγγραφή των δύο λόγων είναι η κατατρόπωση αυτού του κινδύνου. Κατάλληλο για αυτό τον σκοπό θεωρεί το «στηλιτευτικό» είδος λόγου. Αυτό εντάσσεται στο είδος του ψόγου, ο οποίος τεκμηριώνεται αποκλειστικά και μόνο από τις πράξεις του στηλιτευόμενου προσώπου και, αν η περίπτωση το απαιτεί, και μέσω της σύγκρισής του με άλλα πρόσωπα. Ο Γρηγόριος, λοιπόν, βαθύς γνώστης της αρχαίας ρητορικής παράδοσης, ακολουθεί αυτά τα χαρακτηριστικά και ιδιοποιείται εκείνα τα ατιμωτικά στοιχεία από τη δράση του Ιουλιανού, που υπηρετούν τον δικό του σκοπό και διαμορφώνουν μία χριστιανική λογοτεχνική παράδοση εφάμιλλη της ειδωλολατρικής. Τέλος, ως προς τη γλωσσική προσέγγιση οι δύο Στηλιτευτικοί λόγοι κατά του Ιουλιανού χαρακτηρίζονται για την άψογη χρήση της αττικής γλώσσας, ενώ ο Γρηγόριος υποχρεώνεται σε αυτόν τον πνευματικό πόλεμο να καταφύγει στα ίδια όπλα με τον Αποστάτη και να εξωραΐσει τον λόγο του με υφολογικά μέσα και ρητορικά σχήματα που ενισχύουν τη ρητορικότητα και πειστικότητα του «στηλιτευτικού» λόγου.
description: The present postgraduate research bears the title: «The "invective" discourse in Gregory Nazianzen. Genre and linguistic approach». Its purpose is to illuminate Nazianzen's polemical discourse against the Emperor Julian considering both the rhetorical and the historical and philosophical environment of the 4th century A.D., that justifies such a vis polemica by a Father of the Church against an apostate emperor, to approach the sense of the rhetorical term «invective» and its application by Nazianzen in two rhetorical texts, the speeches against Julian, to highlight those characteristics that distinguish it as a genre, that of «invective» rhetorical discourse, and illuminate its linguistic image. The work consists of two parts. The first part analyzes the rhetorical environment of the 4th century A.D. and the development of the polemical rhetorical discourse by the Cappadocian fathers and, in particular, by Gregory Nazianzen. In the second part are presented the axes of Gregorius attack against Julian. For him, Julian is a very serious danger. The incentive to write the two speeches is to smite this risk. Appropriate for this purpose he considers the «invective» kind of discourse. This is part of the genre of blame, which is documented solely by the actions of the person being treated and, if the case so requires, by comparing it with other persons. Gregory, therefore, deeply aware of the ancient rhetorical tradition, follows these characteristics and appropriates those ignominious elements of Julian's action, serving his own purpose and shaping a Christian literary tradition comparable to idolatry. Finally, with regard to the linguistic approach the two Invectives against Julian are characterized by the impeccable use of the Attic language, while Gregory in this spiritual war is compelled to resort to the same weapons as the Apostate and to embellish his language with stylistic means and rhetorical schemes that enhance the rhetoric and persuasiveness of the «invective» discourse.