Η Ακίνητη Περιουσία των Ελληνικών Ορθοδόξων Κοινοτήτων κατά την ύστερη Οθωμανική περίοδο: Το παράδειγμα της Ελληνικής Ορθόδοξης Κοινότητας Θεσσαλονίκης
Creators: name: Παπαδοπούλου, Θεοδώρα Ελευθερίου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2017
Subjects: Κοινότητες
Μεταρρυθμίσεις
Ακίνητη περιουσία
Communities
Reforms
Real Property

description: Οι ρίζες της έννοιας του κοινοτισμού ανάγονται στην αρχαιότητα , οπότε γίνεται λόγος για τον σχηματισμό συσσωματώσεων. Οι κοινότητες αυτές υπό την επίδραση του Χριστιανισμού διαμορφώθηκαν υπό μια νέα μορφή, όπου ο μητροπολίτης ή επίσκοπος προΐστατο ενός συμβουλίου των «πρωτευόντων» της πόλης του με διοικητικές αρμοδιότητες, αλλά είχε επίσης αναγνωρισμένες δικαστικές δικαιοδοσίες (episcopalis audientia). Oι κοινότητες κατά την οθωμανική περίοδο διατηρούνται, με περιορισμένη, όμως, τη δικαιοδοσία τους στα φορολογικά ζητήματα και ιδιαίτερα στο θέμα της αλληλέγγυας καταβολής φορολογίας. Σταδιακά, η κοινότητα αποκτά διοίκηση και εκλεγμένα όργανα, που την εκπροσωπούν στις εσωτερικές διαδικασίες, της δίνεται επιπλέον η δυνατότητα να αποκτήσει περιουσία. Οι Μεταρρυθμίσεις, που επίσημα εγκαινιάζονται με τα διατάγματα του Χάττ-ι Σερίφ του Γκιούλχανε και του Χάττι Χουμαγιούν , περιλαμβάνουν ορισμένες ευνοϊκές για τις διαφορετικές εθνότητες της Αυτοκρατορίας ρυθμίσεις περί ισονομίας και προστασίας της ζωής, της τιμής και της περιουσίας όλων των υπηκόων, ενεργοποίησαν αλλαγές στην εσωτερική οργάνωση των εθνο-θρησκευτικών κοινοτήτων και στις σχέσεις τους με την μουσουλμανική κοινότητα. Υπό αυτό το πρίσμα εξετάζεται η ελληνική ορθόδοξη κοινότητα της Θεσσαλονίκης και ειδικότερα η διαχείριση της ακίνητης περιουσίας της. Η παρουσίαση της ιστορικής εξέλιξης της κοινότητας, θεωρήθηκε αναγκαία, καθώς γνωρίζοντας τα χαρακτηριστικά της υπό εξέταση περιόδου, γίνεται σαφέστερα αντιληπτό το πώς εξελίχθηκε το κυρίως ζήτημα της εργασίας αυτής. Η παρουσίαση του νομικού πλαισίου εντός του οποίου λειτούργησε η κοινότητα, αποτέλεσε αφενός το πλαίσιο τεκμηρίωσης της δράσης της και αφετέρου το νομικό «παρελθόν» της κοινότητας. Το κυρίως θέμα της παρούσας εργασίας μελετάται σε δύο χρονικούς άξονες, κατά την οθωμανική περιόδου και μετά την απελευθέρωση της πόλης. Ο πρώτος περιλαμβάνει κυρίως τη σύντομη αναφορά στα ακίνητα της ελληνικής ορθόδοξης κοινότητας υποδιαιρώντας τα σε αφενός αυτά που προήλθαν από διάλυση μόνων και εκείνα που μετατράπηκαν σε τζαμιά και αφετέρου σε εκείνα που προήλθαν από δωρεές, εξαίροντας τη σημασία αυτών για την επιβίωση και ανάπτυξη της κοινότητας. Ακολουθεί η παρουσίαση και πολύ συνοπτικά το περιεχόμενο των κτηματολογικών καταγραφών που διενεργήθηκαν σε κοινοτικό επίπεδο, αλλά και με πρωτοβουλία του ελληνικού κράτους. Ο δεύτερος μελετά κυρίως τις διατάξεις του νόμου «Περί εξακριβώσεως και διαχειρίσεως των περιουσιών και πόρων των εν ταις Νέαις Χώραις από Τουρκοκρατίας Χριστιανικών κοινοτήτων», ο οποίος αποτέλεσε την εκκίνηση από πλευράς του ελληνικού κράτους της διαδικασίας καταγραφής και τα τροποποιητικά αυτού νομοθετικά διατάγματα και νόμους. Τα κυριότερα συμπεράσματα της εργασίας συνοψίζονται στη σημασία του εκπαιδευτικού και φιλανθρωπικού έργου της Κοινότητας για τα μέλη της, στην ακόμη μεγαλύτερη σημασία του οθωμανικού νομικού πλαισίου και συγκεκριμένων ευνοϊκών διατάξεων για τις κοινότητες, αλλά και στη σημασία της διαμάχης μεταξύ των «συντηρητικών» και «προοδευτικών» μελών της Κοινότητας. Επιπλέον αξίζει να σημειωθεί ότι η μελέτη της διαχείρισης της ακίνητης περιουσίας της ελληνικής ορθόδοξης κοινότητας της Θεσσαλονίκης αποτέλεσε χαρακτηριστικό παράδειγμα της δυσκολίας του εγχειρήματος της καταγραφής, διαχείρισης και εξακρίβωσης της κυριότητας της κοινοτικής περιουσίας των Νέων χωρών, της προσπάθειας του ελληνικού κράτους προς ομογενοποίηση του πληθυσμού, αλλά και της διαμόρφωσης των χαρακτηριστικών της σύμπλευσης Κράτους-Εκκλησίας στα πλαίσια του νέου Ελληνικού κράτους.
description: The roots of the communitarianism concept date back to antiquity, when we talk about the formation of aggregates. These communities under the influence of Christianity stood under a new form, in which the metropolitan or bishop presided over a council of the city's "primary" with administrative powers, but he also had recognized judicial jurisdictions (episcopalis audientia). The communities maintained in the Ottoman period, but their jurisdiction was limited to tax issues, particularly to joint and several tax payment. Gradually the community acquires administration and elected officials, who represent it at the internal procedures, the community is also enabled to acquire property. Reforms, which were officially inaugurated by the decrees of Hatti Sherif of Gülhane and the Hatti Humayun include some favorable rules for the different nationalities of the Empire on equal rights and protection of life, honor and property of all nationals, have triggered changes in the internal organization of ethno-religious communities and their relations with the Muslim community. In this light is the Greek Orthodox community of Thessaloniki and in particular the management of its real estate examined. The presentation of community’s historical development, was considered to be necessary, because if you know the characteristics of the period reviewed, it is clearly understood how the main issue of this work evolved. The presentation of the legal context within which the community worked, was both the documentation part of its action and the legal "past" of the community. The main theme of this work has been studied in two time axes, during the Ottoman period and after the liberation of the city. The first consists mainly of a short reference to the property of the Greek Orthodox community subdividing it in both those derived from dilution alone and those that were converted into mosques and also those derived from donations, highlighting their importance for the survival and growth of the community. The presentation and very briefly the contents of cadastral records conducted at Community level and by the initiative of the Greek state are following. The second studies mainly the provisions of the law “On identification and management of properties and resources of the New Lands Ottoman Christian communities”, which was the starting point of the recording process from the Greek state and its modifying orders and laws. The main conclusions of this paper are summed up into the importance of the educational and charitable project of Community for its members, the more important Ottoman legal framework and specific favorable provisions for the communities, as also the importance of the controversy between the “conservative” and “progressive” members of the Community. Moreover it is worth noting that the study of the management of the property of the Greek Orthodox community of Thessaloniki was a prime example of the difficulty of the task of recording, management and verification of New Lands’ communal property ownership, of Greek state’s effort to homogenize the population, and of the configuration of the alignment features between State and Church within the frame of the new Greek state.