Καλλιτεχνική Έμπνευση και Ψυχική Ιδιαιτερότητα (1880-1950)
Creators: name: Κατσάνου, Ελένη Γρηγορίου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2010
Subjects: Ταλέντο και ψυχανάλυση
Καλλιτεχνική έμπνευση και ψυχική ιδιαιτερότητα
Ιδιοφυία και ψυχοπάθεια
Talent and psychoanalysis
Artistic inspiration and temperamental behavior
Artistic gift and psychopathy
Ψυχικά ασθενείς-τέχνη

description: Σκοπός της παρούσας εργασίας είναι η ανάδειξη ύπαρξης αιτιολογικής ή άλλου τύπου σχέσης μεταξύ του καλλιτεχνικού ταλέντου και της ψυχικής ιδιαιτερότητας. Επιλέχθηκε η περίοδος 1880-1950, αφενός λόγω της εμφάνισης πολλών αλληλοδιαδεχομένων καλλιτεχνικών κινημάτων, τα οποία επέτρεψαν την εμφάνιση της υποκειμενικότητας του καλλιτέχνη και αφετέρου λόγω της ύπαρξης επαρκούς πληροφόρησης σχετικά με την προσωπικότητα των καλλιτεχνών. Επιπλέον, προς το τέλος του 19ου αιώνα επανακαθιερώθηκε ο ρόλος του «μελαγχολικού» καλλιτέχνη. Θεωρήθηκε απαραίτητο να γίνει μια σύντομη ιστορική αναδρομή σε σχέση με την αντιμετώπιση του ρόλου του καλλιτέχνη από τους συγχρόνους του και δόθηκε ιδιαίτερο βάρος στην εποχή του Ρομαντισμού, καθότι αυτή η περίοδος χαρακτηρίζεται από το γεγονός, ότι το προβάδισμα παραχωρείται στην φαντασία, που σε κάποιες περιπτώσεις θα μπορούσε να οδηγήσει τον καλλιτέχνη στην παραφροσύνη. Μέσα σ’αυτό το κλίμα δημιουργείται ενδιαφέρον για την τέχνη των ψυχασθενών, το οποίο εκδηλώνεται με τη δημοσίευση σχετικών συγγραμμάτων. Ο αντίκτυπος που δημιουργήθηκε από την έμφαση στην τέχνη των ψυχασθενών είχε και την αρνητική του πλευρά, καθώς προσέφερε στους Ναζί την ευκαιρία να τοποθετήσουν στην ίδια θέση με τους Εβραίους τους καλλιτέχνες της avant-garde. Η περίοδος του Ρομαντισμού σχετίζεται στενά με το θέμα μας, καθώς μέσα στα πλαίσια της αναπτύχθηκε από τον Freud η θεωρία της ψυχανάλυσης, την οποία εφάρμοσε και στα έργα τέχνης, αντλώντας μέσα από αυτά πληροφορίες, σχετικές με το υποσυνείδητο του καλλιτέχνη. Κρίθηκε απαραίτητο να δοθούν κάποιες γενικότερες πληροφορίες σε σχέση με τις σημαντικότερες φροϋδικές έννοιες, ενώ έγινε αναφορά στη συνεισφορά του Jacques Lacan στην ψυχανάλυση και τονίσθηκε η σημασία της διάκρισης της ψυχικής δομής του ατόμου σε ψυχωτική, διαστροφική και νευρωτική. Ακολούθως, αναλύθηκαν υπό το πρίσμα της ψυχαναλυτικής θεωρίας η ζωή και το καλλιτεχνικό έργο των ζωγράφων Vincent Van Gogh, Paul Gaugin, Paul Cézanne, Egon Schiele και René Magritte. Στην περίπτωση του Van Gogh φάνηκε να είναι καθοριστική για την ψυχική του εξέλιξη η έλλειψη μητρικής αγάπης και η αίσθηση μειονεξίας απέναντι στο νεκρό αδελφό του. παράλληλα, τονίσθηκε η σημασία της «συμβιωτικής» σχέσης του καλλιτέχνη με τον μικρότερο αδελφό του Théo. Όσον αφορά στον Paul Gaugin, δόθηκε προσοχή στην επίδραση του αυτο-ακρωτηριασμού του Vincent Van Gogh στον δικό του ψυχισμό, αλλά και στις λανθάνουσες ομοφυλοφιλικές επιθυμίες του, οι οποίες μας απασχόλησαν και όσον αφορά την περίπτωση του Cézanne. Ο Egon Schiele εξετάσθηκε κυρίως μέσα από τις αυτοπροσωπογραφίες του, οι οποίες συνηγορούν στην παραδοχή του ότι ο καλλιτέχνης έπασχε από ναρκισσιστική διαταραχή, που είχε τις ρίζες της στις διαταραγμένες σχέσεις του με τη μητέρα του και στην αρρώστια του πατέρα του. Ο René Magritte μελετήθηκε σε συνδυασμό με το στοιχείο της έκπληξης, που καθόρισε τη ζωή του από τη στιγμή που πληροφορήθηκε το γεγονός της αυτοκτονίας της μητέρας του. Αυτή η παθητική εμπειρία μετατράπηκε σε ενεργητική μέσα από το έργο του, το οποίο αποσκοπούσε στο να δημιουργήσει το στοιχείο της έκπληξης στο κοινό του, θέτοντας σε αμφισβήτηση καταστάσεις παραδεκτές απ’ όλους. Η ανάλυση των παραπάνω περιπτώσεων καθιστά προφανή τη σχέση μεταξύ ψυχικής ιδιαιτερότητας και καλλιτεχνικής δημιουργίας. Παρόλα αυτά είναι ασφαλέστερο να ειπωθεί ότι οι παραπάνω έννοιες συνδέονται μεταξύ τους με διαλεκτική σχέση, καθώς, δεν ανάγονται μονοσήμαντα η μια στην άλλη, αφού η μια αποτελεί ταυτόχρονα αίτιο και αποτέλεσμα για την άλλη.
description: This post-graduate dissertation aims at demonstrating the existence of causality between the artistic inspiration and the odd mental condition. This particular period of time (1880-1950) has been chosen because of the appearance of successive artistic movements through which the subjectivity of the artist began to emerge. It has been found necessary to proceed, initially, to a historical retrospection concerning the role of the artist. Special attention has been given to the romantic movement, seeing that the corresponding period was characterized by the precedence of imagination over reason, even if the excessive imagination could sometimes lead to the real insanity. In this context a growing interest has been developed in the art of the insane, which has been displayed through numerous publications relevant to it. The whole matter had far-reaching repercussions, some of which were extremely negative. All this interest in the art of the insane offered Nazis the perfect weapon in order to rank the Jews along with the artists of the avant-garde. This same period of romanticism is related closely to our subject, since the psychoanalytic theory has been evolved by Freud within its framework. Freud applied his theory to the works of art, drawing information out of the artist’s unconscious. It was also essential to explain the meaning of some of the most important notions introduced by Freud, while attention was given to the contribution to the contribuion by his disciple Jacques Lacan to the psychoanalysis. Lacan promoted the distinction of the psychical structure of the individual in the psychotic, perversive and neurotic structure. In the light of the psychoanalytic theory, the lives and the œuvre of the painters Vincent Van Gogh, Paul Gaugin, Paul Cézanne, Egon Schiele and René Magritte have been analyzed. In the case of Vincent Van Gogh, the lack of maternal love and the eternal feeling of inferiority towards his oldest dead brother had determined his future psychical evolution, while the importance of his close relation to his younger brother Théo has been underlined. An effort has been made in order to explain his self-mutilation. As far as Paul Gauguin is concerned, the central point of his mental condition was his latent homosexuality. The same problem troubled Paul Cézanne, who, additionally, had to give a great effort in order to hide the violence of his character. As far as Egon Schiele is concerned, he has been examined on the basis of his self-portraits, which reveal the narcissistic disorder from which he was suffering. René Magritte, on the other hand, has proved to be a great lover of the surprises. He changed his passive sad experience into an active one by transforming the unpleasant memory of his mother’s suicide into incessant surprises caused by his paintings to the public. By means of his œuvre, he doubted the indisputable reality, acceptable by the great majority of people. The analysis of the above mentioned cases renders evident the existence of a relation between the artistic genius and the mental peculiarity. However, it is preferable to support the fact that these notions interact with one another, in such a way that allows each of them to be simultaneously the cause and the result of the other.