Φαντασία πέρα απ’τον Καπιταλισμό: Η Chthulucene της Haraway ως εναλλακτική στον Καπιταλιστικό Ρεαλισμό του Fisher
Creators: name: Αργυράκη, Ελεάνα Παναγιώτη
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2025
Subjects: Καπιταλιστικός Ρεαλισμός
Χθονική Εποχή
Πολιτική Φαντασία
Capitalist Realism
Chthulucene
Political Imagination

description: Η παρούσα εργασία εξετάζει πώς ο Mark Fisher και η Donna Haraway προσεγγίζουν τη δύναμη της φαντασίας για την ανατροπή κυρίαρχων δομών, φωτίζοντας τη σημασία της στη διαμόρφωση εναλλακτικών μελλοντικών κόσμων. Ο Fisher εισάγει την έννοια του καπιταλιστικού ρεαλισμού ως την ιδεολογική συνθήκη που έχει πείσει ότι δεν υπάρχει άλλη οδός πέρα από τον καπιταλισμό, καταστέλλοντας τη συλλογική ικανότητα οραματισμού και μετατρέποντας ακόμη και την αντικαπιταλιστική τέχνη σε εμπόρευμα. Προτείνει ωστόσο ότι η τέχνη, η επιστημονική φαντασία και η αντικουλτούρα μπορούν να επιφέρουν ρωγμές σε αυτό το πλαίσιο, επιτρέποντας την ανάδυση νέων ιδεών και πρακτικών. Από την άλλη, η Haraway προτείνει το δικό της εναλλακτικό πλαίσιο, το οποίο ονομάζει Chthulucene, ως εναλλακτική στην Καπιταλόκαινο εποχή, κατά την οποία ο ανθρωποκεντρισμός και ο καπιταλισμός επιδρούν καταστροφικά στον πλανήτη. Με αυτή της την πρότασή καλεί σε μια πιο πλεγματική θέαση του κόσμου, όπου άνθρωποι και μη ανθρώπινα όντα συνδέονται μέσω σχέσεων αλληλεξάρτησης και συν-ποίησης. Παράλληλα, με υποθετικές μυθοπλασίες όπως οι Camille Stories, αναδεικνύει την αφήγηση ως μέσο ενεργοποίησης της φαντασία και δόμησης συλλογικής ευθύνης φροντίδας έναντι του πλανήτη. Η σύγκριση των δύο θεωρητικών δείχνει ότι η φαντασία δεν αποτελεί απλή απόδραση από την πραγματικότητα, αλλά καθοριστικό εργαλείο που αμφισβητεί την υποτιθέμενη φυσικότητα των υφιστάμενων δομών, είτε πρόκειται για την αναπόφευκτη κυριαρχία του κεφαλαίου είτε για την ανθρώπινη υπεροχή. Έτσι, η φαντασία αναδεικνύεται σε πυλώνα πολιτικής και πολιτισμικής ρήξης, ικανή να δημιουργήσει χώρους για εναλλακτικές κοινωνικές, οικολογικές και τεχνολογικές συνθέσεις, ώστε να υπερβούμε τον κυνισμό του «δεν υπάρχει εναλλακτική» και να επινοήσουμε έναν πιο βιώσιμο και συμπεριληπτικό κόσμο.
description: This paper explores how Mark Fisher and Donna Haraway approach the power of imagination for overturning dominant structures, illuminating its importance in shaping alternative future worlds. Fisher introduces the concept of capitalist realism as the ideological condition that has convinced us that there is no other path beyond capitalism, thereby suppressing collective visionary capacity and turning even anti-capitalist art into a commodity. However, he proposes that art, science fiction, and counterculture can introduce cracks into this framework, permitting the emergence of new ideas and practices. On the other hand, Haraway offers her own alternative framework, which she calls the Chthulucene, as an alternative to the Capitalocene era, in which anthropocentrism and capitalism act destructively upon the planet. Through this proposal, she advocates for a more tentacular view of the world, where humans and non-human beings are linked by relations of interdependence and sympoiesis. At the same time, through speculative fabulations such as the Camille Stories, she highlights storytelling as a means of activating imagination and fostering a collective sense of care for the planet. Comparing these two theorists demonstrates that imagination is not merely an escape from reality, but a critical tool that challenges the supposed naturalness of existing structures, whether it involves the seemingly inevitable dominance of capital or human superiority. In this way, imagination emerges as a pillar of political and cultural rupture, capable of creating space for alternative social, ecological, and technological arrangements - ultimately transcending the cynicism of “there is no alternative” and envisioning a more sustainable and inclusive world.