Sociale integratie in het primair onderwijs. Resultaten van een onderzoek naar de invloed van het leerlingenpubliek van scholen op de prestaties en welbevinden van kinderen
Creators: name: Ledoux, Guuske
name: Van der Veen, Ineke
name: Vergeer, Margaretha
name: Driessen, Geert
name: Doesborgh, Jan
Publisher: name: SCO-Kohnstamm Instituut, Amsterdam
Year: 2003
Subjects: sociale integratie
PRIMA
cohortonderzoek
basisonderwiijs

description: Nederland kent vele soorten basisscholen. Openbare en bijzondere, zwarte en witte,scholen met een kansarm publiek en met een kansrijk publiek, scholen voor gewoonbasisonderwijs en scholen voor speciaal basisonderwijs. Dat betekent dat er veelverschillen in leerlingenpubliek zijn tussen scholen. Hoewel het basisonderwijs bedoeldis ‘voor iedereen’ en er in principe geen selectie plaatsvindt bij de toelating (behalve bijhet speciaal onderwijs), is het in de praktijk niet zo dat elke school dezelfde ‘mix’ aanleerlingen heeft. In feite heeft maar een kleine minderheid van alle scholen een echtheterogeen leerlingenpubliek, zo bleek al jaren geleden uit de eerste gegevens van hetPRIMA-cohortonderzoek. Op de meeste scholen is één bepaalde leerlingengroepdominant. Zo zijn er scholen met vooral leerlingen van Turkse en Marokkaanse herkomst,en scholen met vooral autochtone leerlingen van laagopgeleide ouders, enscholen met vooral leerlingen uit gezinnen met hoge opleidingsniveaus. Verder heeft deverzuiling er voor gezorgd dat kinderen ook naar godsdienstige achtergrond verschillendverdeeld zijn over scholen. Dat geldt van oudsher voor scholen met een christelijkesignatuur, en recent zijn daar islamitische en hindoe-scholen bijgekomen.Er is dus in allerlei opzichten sprake van segregatie in het Nederlands basisonderwijs.Segregatie naar sociaal milieu, segregatie naar godsdienst, segregatie naar etnischeherkomst, en segregatie op basis van leervermogen. Voor dit laatste kent Nederlandzelfs een heel apart stelsel van scholen voor speciaal onderwijs. Twee van dezesegregatievormen zijn nauwelijks voorwerp van maatschappelijk debat, namelijk dienaar godsdienst en leervermogen.De verzuiling wordt over het algemeen beschouwd als een groot goed. De verdelingnaar sociaal milieu heeft de laatste decennia niet veel aandacht getrokken en is alleeneen factor bij de verdeling van middelen voor het onderwijsachterstandenbeleid. Detwee andere vormen staan echter in het brandpunt van de belangstelling. Dat geldt hetmeest voor de segregatie naar etnische herkomst. De opkomst van zwarte scholen(scholen met een meerderheid van allochtone leerlingen) heeft regelmatig de aandachtgetrokken van de media. De meer recente oprichting van islamitische scholen, eenvrijwillige vorm van totstandkoming van zwarte scholen (en daarmee van segregatie),heeft die aandacht nog eens versterkt. Discussies over maatschappelijke integratie vanetnische groepen, over de multiculturele samenleving en de rol van het onderwijs, overde positie van ‘Nederlandse’ normen en waarden zijn momenteel weer volop actueel.Politici stellen zelfs de vrijheid van schoolstichting ter discussie en er wordt voorgesteldom beperkingen op te leggen aan het bijzonder onderwijs wat betreft de vrijheid omleerlingen te weigeren op religieuze gronden. In brede kring worden zwarte scholenongewenst gevonden, om twee redenen: ze zouden een belemmering vormen voor deintegratie van allochtonen en ze zouden slecht zijn voor de onderwijskansen van deleerlingen. Het feit dat de Inspectie van het Onderwijs onlangs heeft gesignaleerd datzwarte scholen oververtegenwoordigd zijn in de categorie scholen die ‘onder de maat’presteert, heeft dit laatste element in de discussie nog eens versterkt.Ook de integratie van ‘risicoleerlingen’ neemt, althans in het onderwijsbeleid, eenprominente plaats in. Met risicoleerlingen worden kinderen bedoeld die vanwege leeren/of opvoedingsproblemen de kans lopen te worden verwezen naar het speciaalonderwijs. Via het Weer Samen Naar School-beleid (een term waarin de integratiedoelstellingal ligt opgesloten) wordt geprobeerd voor deze groep kinderen adequatevormen van opvang te realiseren binnen het gewoon basisonderwijs, zodat voor minderkinderen opvang in aparte scholen voor speciaal onderwijs nodig is en voor die groepkinderen de segregatie dus afneemt.Hoewel er in en buiten het onderwijs veel over integratie en segregatie wordt gesproken,is er wetenschappelijk gezien niet zoveel over bekend. Toch vallen er tal van vragen testellen, bijvoorbeeld:- Neemt sociale en/of etnische segregatie toe? Zo ja, hoe komt dat?- Hoe zijn allochtone en autochtone leerlingen verdeeld over scholen van verschillendedenominaties? Zijn er aanwijzingen dat het bijzonder onderwijs minder aantrekkelijk ofminder toegankelijk is voor allochtone leerlingen?- Maakt het voor de prestaties of voor het gevoel van welbevinden van kinderen iets uitof ze op gesegregeerde scholen zitten of op heterogene/gemengde scholen?- Doet het er voor de prestaties of voor het gevoel van welbevinden iets toe of een kindop school behoort tot een meerderheids- of een minderheidsgroep?- Maakt het voor de prestaties van allochtone kinderen iets uit of hun ouders wel of nietgeïntegreerd zijn in de Nederlandse samenleving?- Is er een verband tussen de werkwijze van de school en het leerlingenpubliek? Wordter bijvoorbeeld op zwarte scholen anders lesgegeven?- Waar zijn risicoleerlingen beter af: in het gewoon basisonderwijs of in het speciaalonderwijs? Hebben ze baat bij het streven naar integratie?Voor de discussies over de pro’s en contra’s van integratie en segregatie zijn antwoordenop deze vragen vanuit wetenschappelijk onderzoek zeer gewenst. Al was het maaromdat er veel veronderstellingen over in omloop zijn die wel een empirische toetsingkunnen gebruiken.