Απευθείας απόσταση: Σημειωτική του νεοκλασικισμού στη νεοελληνική αρχιτεκτονική
Creators: name: Μερτζανίδης, Γιώργος Αναστασίου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2020
Subjects: Σημειωτική
Νεοκλασικισμός (Αρχιτεκτονική)
Ελλάδα, 19ος αι.
Semiotics
Neoclassicism (Architecture)
19th century Greece

description: Το θέμα της εργασίας αναφέρεται σε μια σημειωτική προσέγγιση της ιδεολογίας του νεοκλασικισμού, όπως εκφράστηκε στην αρχιτεκτονική της Ελλάδας κατά τον 19ο αιώνα. Στο δύσκολο εγχείρημα της σύστασης του ελληνικού κράτους μετά την επανάσταση του 1821 σημαντικό ρόλο είχε η ανοικοδόμησή του μέσω της πολεοδομίας και της αρχιτεκτονικής. Ο σχεδιασμός και τα οικοδομικά έργα στόχευαν πέρα από την ανάπτυξη ωφέλιμων υποδομών στην καθιέρωση ενός έθνους-κράτους στα πλαίσια του δυτικού πολιτισμού. Έτσι, η αρχιτεκτονική ιδιαίτερα των δημόσιων κτιρίων κατείχε ισχυρό συμβολικό ρόλο εκφράζοντας άμεσα την πολιτική ιδεολογία μιας φιλελληνικής μοναρχίας. Η ιδεολογία αυτή εδραιώθηκε κατά τη διάρκεια της βασιλείας του Όθωνα και αποτυπώθηκε στον νεοκλασικισμό των νέων κτιρίων της πρωτεύουσας Αθήνας. Η μελέτη της «Αθηναϊκής Τριλογίας», ίσως το ιδανικότερο δείγμα του «αθηναϊκού νεοκλασικισμού», καταδεικνύει τους δεσμούς της νεοκλασικής ιδεολογίας με τη φιλελληνική «Αναγέννηση» της Ελλάδας στα πλαίσια της «αποκατάστασης» της «απευθείας συνέχειας» του Ελληνισμού από την κλασική αρχαιότητα. Συνδέεται έτσι με την περιθωριοποίηση του βυζαντινού και οθωμανικού παρελθόντος, αλλά και με το πολιτικό πρόγραμμα του «Πρότυπου Βασιλείου». Η μελέτη του συγκροτήματος του Πολυτεχνείου καταδεικνύει τα όρια του ιδανικού αυτού νεοκλασικισμού. Τα ζητήματα αυτά εξετάζονται σε θεωρητικό και μεθοδολογικό πλαίσιο που διαμορφώνεται από στοιχεία αρχιτεκτονικής σημειωτικής και κοινωνιο-σημειωτικής του χώρου. Η σχέση αρχιτεκτονικής-ιδεoλογίας αρθρώνεται έτσι σε τρία συστήματα σημασίας: μορφής, χρήσης και ιδεολογίας, με μία έμφαση στην ανάλυση των χαρακτηριστικών της μορφής. Παράλληλα, ο νεοκλασικισμός αναλύεται σε ιδεολογικούς και αρχιτεκτονικούς κώδικες, όπως αυτοί διατρέχουν τα συστήματα αποδίδοντας νόημα στην αρχιτεκτονική. Η σημειωτική ανάλυση αποδεικνύει πως ο νεοκλασικισμός αποτελούσε εισαγωγή ενός ξένου πολιτισμικού σύστηματος στον ελλαδικό χώρο.
description: This is a study on the neoclassical ideology through its architectural expressions in 19th century Greece. After the Greek War of Independence (1821-32) architecture contributed greatly in “erecting” the Greek state and formulating the nation’s character. The design of the capital city of Athens and its “furnishing” with monumental public buildings was one of King Otto’s I prime concerns. It was an important part of his cultural policy, central aim of which was to set Greece in accordance to the West through the philhellenic concept of “Regeneration”. The main theme of this vision was the “restoration” of the “direct connection” of modern Greece to the glory of ancient Athens. This was the neoclassical approach which excluded from the neohellenic identity the Ottoman, the Byzantine heritage and the local popular culture, namely the present “romeic” identity. It also defined at large the emerging architecture of Athens; a critical example of it is the “Trilogy of Athens”. These three cultural buildings express all the main features of athenian neoclassicism and their monumental art enhances their symbolic effect. The impressive Polytechnio complex (the National Technical University) sets the limits of such an ideal Greek neoclassicism. An architectural semiotic approach along with some aspects of socio-semiotics of space are applied on these case study-buildings. Their architecture is analysed in the three semantic systems of form, use and ideology with an emphasis on the analysis of architectural form in shape, colour and materiality. The major methodological duty is the deduction of codes from these systems in order to match ideas to architectural forms and vice versa. This methodology is applied on the general and the Greek ideological and architectural context of neoclassicism and then on the buildings.