Κάλαντα και θρήνοι Αιγαίου και Προποντίδας και η σχέση τους με τη βυζαντινή μουσική:
Creators: name: Παπαεμμανουήλ, Πέτρος Βασιλείου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2013
Subjects: Κάλαντα
Βυζαντινή μουσική
Παραδοσιακά τραγούδια
Carols
Byzantine music
Traditional songs

description: Τα κάλαντα έχουν τις καταβολές τους στην αρχαία Ελλάδα, όχι ως περιεχόμενο, αλλά ως τελετουργία. Μικροί και μεγάλοι καλαντιστές, περιφερόμενοι από σπίτι σε σπίτι δεν έχουν σκοπό μόνο να πληροφορήσουν για το γεγονός που εγγίζει, αλλά επιδαψιλεύοντας τραγουδισμένες ευχές στους σπιτονοικοκυραίους, να ζητήσουν το φιλοδώρημά τους. Για το λόγο αυτό ονομάστηκαν και αγύρτικα. Η έρευνά μας εστίασε στον εντοπισμό, στη συλλογή, στη μελέτη και την ανάλυση των καλάντων και των θρήνων από το Αιγαίο και την Προποντίδα. Η μέθοδος της έρευνας που ακολουθήθηκε ήταν αυτή των συνεντεύξεων και των επιτόπιων καταγραφών. Έτσι, πήραμε συνεντεύξεις από ντόπιους κατοίκους και καταγράψαμε τις μελωδίες που μας τραγούδησαν στη σημειογραφία της βυζαντινής μουσικής. Τα πορίσματα των ερευνών μας αφορούν στη ποίηση, στη μετρική – ρυθμική και τη μελωδία. Η ποιητική παράδοση των καλάντων έχει στραμμένο τον προσανατολισμό της στον ευαγγελικό λόγο και την υμνογραφία της Εκκλησίας, ιδιαιτέρως όμως στους Κανόνες, τα Απολυτίκια και τα Εξαποστειλάρια. Επίσης, φαίνεται πως έχει επηρεαστεί από την εικονογραφία της εκκλησίας και την Παλαιά Διαθήκη. Η γλώσσα στην οποία είναι διατυπωμένες οι στιχολογίες των καλάντων είναι κατά κύριο λόγο η λαϊκή, όπως αυτή αρθρώνεται στην προφορικότητα του καθημερινού λόγου. Υπάρχουν, όμως και στιχολογίες με δογματικές διατυπώσεις που φανερώνουν το θεολογικό υπόβαθρο του δημιουργού, δηλώνοντας τη λόγια καταγωγή τους. Ο ιαμβικός δεκαπεντασύλλαβος ή πολιτικός στίχος επιβεβαιώνει την κυριαρχία του στην ανώνυμη λαϊκή δημιουργία και μέσα από τα κάλαντα και τους θρήνους. Στις 21 δημιουργίες που συγκεντρώσαμε, οι δεκαπέντε είναι γραμμένες σε πολιτικό στίχο, τρεις σε τροχαϊκό και τρεις ακόμα σε μικτό, με εναλλαγή τροχαίου και ίαμβου είτε μέσα στο ποίημα, είτε μέσα στον στίχο. Στους ρυθμούς διαπιστώνουμε την κυριαρχία των 2/4 και κυρίως των 4/4, καθώς δεκαέξι από τις εικοσιμία καταγραφές σημαίνονται με αυτούς τους ρυθμούς. Δύο απαντώνται σε 3/4, μία σε 6/8, μία σε 8/8 και τέλος, μία σε 13/8. Τα κάλαντα δεν έχουν δεχτεί επιρροές μόνο από την εκκλησιαστική ποίηση, αλλά και από τη εκκλησιαστική μουσική, την οκταηχία, που επενδύει μουσικά τα ποιητικά κείμενα των εορτών. Έτσι, οι ήχοι που επιλέγονται για τη σύνθεση των καλάντων απαντώνται στην υμνογραφία της εορτής και κυρίως στα απολυτίκια, τους κανόνες, τα εξαποστειλάρια και τα στιχηρά της. Δεν είναι, όμως, μόνο οι ήχοι που δηλώνουν επιρροή. Είναι οι μουσικές φράσεις, ή θέσεις, που ξεπήδησαν από το εκκλησιαστικό μέλος και ενσωματώθηκαν στο λαϊκό θρησκευτικό τραγούδι, συνδέοντας και με αυτόν τον τρόπο τα δύο μουσικά ιδιώματα.
description: Carols have their origins in ancient Greece, not regarding their content but their rituals. Younger and older carol singers, going from house to house, do not only want to inform about the event, but to give wishes to the people of the house, asking them for a treat. For this reason, they are called “agyrtika”. The research study aimed at investigation, collecting, studying and analyzing carols and laments from the area of the Aegean and Propontis, wich is located. The research methodology followed was the interview and the investigation on the spot. We interviewed people in the region and we recorded in notation byzantine music melodies they sang to us. The findings of the research and the study are summarized in poetry, in metric – rhythmic and melody. The poetic tradition of carols is addressed to the Gospels, and hymnography of the Church, and, especially, to the “Kanones”, “Apolytikia” and “Exapostilaria”. It also seems to have been influenced by the iconography of the church and the Old Testament. The language, in which carol lyrics are written, is mainly the authentic language of the people as articulated in the everyday speech. However, there are verses with dogmatic formality revealing the theological background of the creator, denoting their literary origins. The iambic fifteen-syllable or political verse confirms its dominance on the anonymous folk creation, also through carols and laments. Out of the 21 creations we have collected, fifteen are written with iambic of fifteen syllables verse, three in trochaic and three in combined, alternating from trochaic to iambic, either within the poem, or in the verse itself. The dominance of 2/4 and, especially, that of 4/4, is obvious, since sixteen out of the twenty-one recordings are shaped with these rhythms. Two of them are found in Ύ’s, one in 6/8, one in 8/8 and, finally, a last one in 13/8. Carols have been influenced not only by the ecclesiastical poetry, but also by the ecclesiastical music, the eight modes, which musically invest the poetic texts of holidays. Thus, the modes selected to compose carols are found in the hymnography of the specific holiday and, mainly, in “Apolytikia”, “Kanones”, “Exapostilaria” and its verse rhymes. However, there are not only the specific modes that indicate influence. There are also musical expressions or items that come out of the ecclesiastical melody and have been incorporated in folk religious songs, bonding in this way two music idioms.