Υποκείμενο και Ύπαρξη: J.-P. Sartre και Γ. Ρίτσος: Οι δύο εκδοχές του Ορέστη
Creators: name: Χατζηδημητρίου, Δήμητρα Θεόφιλου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2012
Subjects: Ορέστης
J.-P. Sartre
Ρίτσος
Orestes
Ritsos

description: Η παρούσα εργασία διερευνά τους μετασχηματισμούς που υφίσταται ο μύθος των Ατρειδών κατά τη «μεταφύτευσή» του στη δραματουργία του J.-P. Sartre και στην ποίηση του Ρίτσου. Οι δύο δημιουργοί (ο Sartre με το θεατρικό του έργο οι Μύγες και o Ρίτσος με τον Ορέστη της Τέταρτης Διάστασης) συνδέουν τις αισθητικές και ιδεολογικές τους αναζητήσεις με τον μύθο των Ατρειδών και δημιουργούν τον δικό τους μεταμύθο, μέσα από ένα πλέγμα αποκλίσεων και συγκλίσεων με τα τραγικά πρότυπα. Το πρώτο μέρος της εργασίας αναφέρεται (με μια σύντομη εισαγωγή) στο υπαρξιστικό θέατρο του Sartre, καθώς τούτο αποτελεί οργανική συνέχεια του φιλοσοφικού του στοχασμού αλλά και μέσο εκλαΐκευσης και διάδοσης των φιλοσοφικών και ιδεολογικών του θέσεων. Η μελέτη τού σαρτρικού θεάτρου (θεάτρου καταστάσεων, εν προκειμένω των Μυγών) διερευνά -συγχρόνως προς την αισθητική διάσταση του έργου τέχνης- τον τρόπο με τον οποίο το ανθρώπινο ον υπερβαίνει τον εαυτό του και συνιστά την ελευθερία του διά του ‘Αλλου. Παράλληλα, παρακολουθεί και καταγράφει τις βασικές αποκλίσεις της σαρτρικής εκδοχής από τα τραγικά της πρότυπα. Το δεύτερο μέρος της εργασίας αναφέρεται αρχικά (σε εισαγωγικό κείμενο) στην Τέταρτη Διάσταση του Γιάννη Ρίτσου, ένα φιλοσοφικό/ποιητικό μοντέλο του σύμπαντος, καθώς σηματοδοτεί όχι μόνον την ωριμότερη ποιητική περίοδο αλλά και την “επίσημη” εισαγωγή της αρχαιοελληνικής μυθολογίας στο έργο του μεγάλου ποιητή. Η εργασία εστιάζει στον δραματικό μονόλογο του Ορέστη, ενώ παράλληλα διερευνά ζητήματα που αφορούν στη μυθική μέθοδο και την ποιητική τού προσωπείου που εφαρμόζει εδώ ο ποιητής. Η συγκριτική ανάγνωση των δύο έργων, στο τρίτο μέρος της εργασίας ,συνιστά -παρά την ειδολογική τους διαφορά- ένα ανοιχτό πεδίο διακειμενικών σχέσεων και φιλοσοφικών προοπτικών, με την αξιοποίηση αποσπασμάτων (φιλοσοφικών κειμένων, δοκιμίων, κριτικών, μελετών), όπως και στα προηγούμενα μέρη. Θίγεται αρχικά το ζήτημα της στράτευσης των δύο δημιουργών, καθώς στα έργα τους αντανακλάται το κοινωνικοπολιτικό περιβάλλον του καιρού τους αλλά και οι αισθητικές επιλογές, η διανοητική σκέψη και κοσμοαντίληψη του καθενός. Οι επισημάνσεις τής διακειμενικής ανάγνωσης σχολιάζουν τον τρόπο πρόσληψης του αρχέτυπου μύθου και σκιαγράφησης του ηθολογικού πορτραίτου του Ορέστη , και στις δύο εκδοχές. Παράλληλα, καταγράφονται οι σκέψεις των δύο στοχαστών για τη σχέση ατομικότητας και συλλογικότητας , ελευθερίας και αναγκαιότητας αλλά και την αγωνία της ανθρώπινης ύπαρξης -κύρια συνιστώσα της τραγικής έκφρασης -μπροστά στη μοίρα και τον θάνατο. Οι θέσεις που υποστηρίζονται -ηθικές και αισθητικές κατά κύριο λόγο- ενδιαφέρουν τόσο τη φιλοσοφική ηθική και τη δραματολογική έρευνα, όσο και τη σύγχρονη συζήτηση για την ατομικότητα και τις εμπλοκές της στα κοινωνικά δρώμενα.
description: Subject of this thesis is how the archetypal ancient Greek Myth of Atreides is transferred to Jean Paul Sartre’s dramaturgy, namely his play Les Mouches, and Yannis Ritsos’ poetry, namely his poem “Orestis” (Fourth Dimension). The study of Sartre’s theatre mainly focuses on how human beings overcome their own selves and gain their liberty through the others. It also explores the main divergences between Sartres’ version of the Myth and the Myth’s ancient prototype. The study of Ritsos’ poetry is concentrated on the poet’s “mythical method” as it is generally applied to his poetic work Forth Dimension and especially to the dramatic monologue “Orestis”. The thesis concludes with a comparative reading of the two versions.