Η σκηνική πραγμάτευση της εξουσίας: Δύο διασημειωτικές μεταφράσεις του έργου Υμπύ Τύραννος του Αlfred Jarry
Creators: name: Κανδυλαρίδου, Μαρία Δήμητρα Διονυσίου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2023
Subjects: Σημειωτική του θεάτρου
Διασημειωτική μετάφραση
Εξουσία
Semiotics of theatre
Intersemiotic translation
Power

description: Η παρούσα εργασία μελετά τους σκηνικούς κώδικες για την ανάδειξη της έννοιας της εξουσίας του έργου Υμπύ Τύραννος, του Alfred Jarry, δυο θεατρικών παραστάσεων από δύο θεατρικές ομάδες σε διαφορετικούς χώρους παρουσίασης υπό την πραγμάτωση δυο σκηνοθετικών επιλογών. Το θέατρο, ως πολιτισμικό σύστημα, αποτελείται από κώδικες οι οποίοι παράγουν σημεία. Τα σημεία αυτά επιδέχονται διερεύνηση, η οποία περιλαμβάνει τη διάκριση μεταξύ σημαίνοντος και σημαινομένου, δηλαδή μεταξύ μορφής και περιεχομένου. Μέσα από την ανάλυση των σκηνικών σημείων των δύο παραστάσεων γίνεται προσπάθεια να απαντηθούν κάποια ερωτήματα, όπως, πώς αναδεικνύεται το θεατρικό πρόσωπο μέσα από το σώμα-σημείο του ηθοποιού, ο ρόλος της εξουσίας που ασκείται από τον μονάρχη και το καθεστώς της τυραννίας, πώς συνδέεται η βία στην εξουσία με τις κοινωνικοπολιτικές εξελίξεις της εποχής του συγγραφέα, αλλά και πώς αναδεικνύεται η θεατρικότητα της κάθε παράστασης βάσει της εκάστοτε σκηνοθετικής οπτικής. Στο πλαίσιο αυτό, οι δύο παραστάσεις δομούν και προβάλλουν με διαφορετικό βαθμό τονισμού τα παραπάνω χαρακτηριστικά, γεγονός το οποίο καθιστά ιδιαίτερη την κάθε μία. Η παρούσα μελέτη επιχειρεί να παρουσιάσει και να αναλύσει σημειωτικά την πιθανή ύπαρξη των ανωτέρω στοιχείων σε καθεμία, όπως και την σύμπραξη τους στην ανάδειξη της εξουσίας και να προβεί σε ανάλογα συμπεράσματα ως προς τον χειρισμό του κειμενικού υλικού από τον σκηνοθέτη. Η μεθοδολογία που εφαρμόζεται είναι η ποιοτική. Με άξονα την εξουσία διαχωρίζονται ενότητες για την ανάδειξη των σκηνικών σημείων, ακολουθώντας τον διαχωρισμό του Βάλτερ Πούχνερ, συμφώνα με τον οποίο οι δεκατέσσερις κατηγορίες σκηνικών σημείων της Fischer-Lichte κατατάσσονται σε τρεις ομάδες: α) οι πράξεις του ηθοποιού ως σημεία με υποκατηγορίες τα ακουστικά και τα κινησιακά σημεία, β) η εμφάνιση του ηθοποιού ως σημείο και γ) τα σημεία του χώρου. Παρουσιάζονται επιλεκτικά τα ακουστικά και τα οπτικά δηλωτικά σημεία προκειμένου να ερμηνευτούν στο επίπεδο της δήλωσης και της συνδήλωσης, βάσει του ‘Σημαίνοντος τετραγώνου’, με στόχο την διερεύνηση της ενδότερης λειτουργίας των ευρύτερων σημειακών συστημάτων και την ανάδειξη της εκάστοτε σκηνοθετικής οπτικής στο σύνολό της. Επίσης, εφαρμόζεται το ‘Πραξιακό διάγραμμα’, αναθεωρημένο από τις A.Ubersfeld και M.Θωμαδάκη με στόχο την ανάδειξη των σκηνικών κωδίκων. Τέλος, αναλύονται τα συμπεράσματα σύμφωνα με τα οποία οι δυο σκηνοθετικές αποδόσεις φαίνεται να φέρουν κοινά σημεία αλλά και να διαφοροποιούνται σε άλλα, αφού ο κάθε σκηνοθέτης αντιλαμβάνεται και αποτυπώνει διαφορετικά τον κόσμο του συγγραφέα, χωρίς όμως να παρεκκλίνει από την βασική ιδέα του δραματικού κειμένου, την έννοια της εξουσίας.
description: The present thesis studies the theatrical codes with the intention of highlighting the concept of power of the theatrical play Ubu Roi, by Alfred Jarry. The study focuses on concerns of two theatrical performances by two theatrical groups in different spaces under the realization of two directorial options. The theater, as a cultural system, consists of codes that produce signs. These signs may be analyzed, including the distinction between signifier and signified i.e. between form and content. Through the analysis of the theatrical signs of these two performances, we will make an attempt to answer certain questions, such as, how the performer emerges through actor’s body, the role of the power imposed by the monarch and the condition of tyranny, how violence is connected with the sociopolitical developments in the author’s time and also how emerges the theatricality of each performance emerges based on the directorial perspective. Both of these two performances construct and promote certain characteristics in a different degree, making each one special. The present study attempts to make a semiotic presentation and analysis of the possible existence of these elements in each performance, as well as their involvement in the emergence of power, and draw conclusions regarding the handling of the textual material by each director. The methodology that is applied is qualitative. Based on the concept of power, sections are separated to highlight the stage signs, following Walter Puchner's division, according to Fischer-Lichte's fourteen categories of stage signs into three groups: a) the actions of the actor as signs with the subcategories of acoustic and kinesic signs, b) the appearance of the actor as a sign and c) the signs of space. We deal with the acoustic and visual signs and we selectively present them in order to be interpreted at the level of the denotation and connotation, based on the ‘Semiotic Square’ of A.J. Greimas, with the aim of exploring the systems of signs as well as the directorial perspective. Also, we apply the ‘Actancial Model’, as revised by A,Ubersfeld and M.Thomadaki, for the promotion of stage codes. Finally, the conclusions of our analysis show that the two performances, based on each director, seem to have common points but also differ in others, since each director understands and reflects the author's world differently without deviating from the basic idea of the dramatic text, concerning the concept of power.