Έργα βυζαντινής και μεταβυζαντινής κεντητικής στο Αγιο Όρος : Η ιστορία της έρευνας, κατηγορίες έργων, τεχνοτροπία, ρεύματα
Creators: name: Σταυρουλάκη, Μαρία Βασιλική Εμμανουήλ
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2025
Subjects: Κεντητική τέχνη
Άγιον Όρος
Λειτουργικά άμφια
Διακοσμητικά πέπλα
Embroidery art
Athos Mount
Liturgical vestments
Decorative veils

description: Η εργασία ασχολείται με τη βυζαντινή και μεταβυζαντινή κεντητική τέχνη, με ιδιαίτερη έμφαση στη χρυσοκεντητική του Αγίου Όρους. Αυτή η τέχνη προβάλλεται ως σημαντική μορφή θρησκευτικής και πολιτιστικής έκφρασης. Εξετάζεται η ιστορική της εξέλιξη, οι κατηγορίες των έργων (λειτουργικά και ιερατικά άμφια, διακοσμητικά πέπλα κ.λ.π), καθώς και οι τεχνικές και η αισθητική που ανέπτυξαν οι τεχνίτες. Επιπλέον, αναλύεται η συμβολή των εργαστηρίων, οι καλλιτεχνικές επιρροές και η θεολογική συμβολική διάσταση των έργων. Η εργασία αποτελείται από τέσσερα κεφάλαια. Στο πρώτο κεφάλαιο εισάγεται η βυζαντινή και μεταβυζαντινή κεντητική τέχνη, συσχετίζοντας την με τις ευρύτερες πολιτιστικές και θρησκευτικές εξελίξεις. Το δεύτερο κεφάλαιο εστιάζει στην ιστορία της χρυσοκεντητικής στο Άγιο Όρος, έναν από τους σημαντικότερους πόλους παραγωγής και διατήρησης αυτής της τέχνης. Εξετάζονται οι μελέτες και οι καταγραφές σημαντικών ερευνητών, όπως ενδεικτικά των G. Millet, της Μ. Θεοχάρη, της Ε. Βλαχοπούλου-Καραμπίνα, οι οποίοι ανέδειξαν τη σημασία των έργων των μοναστηριών και προήγαγαν μέσα από το έργο τους την μελέτη του αντικειμένου ενεργή, δίνοντας παράλληλα έναυσμα και σε μεταγενέστερους και αντίστοιχα αξιόλογους μελετητές να συνεχίσουν, έχοντας μάλιστα σύμμαχο την τεχνολογική εξέλιξη η οποία καθιστά την μελέτη και διατήρηση των έργων ευκολότερη. Στο τρίτο κεφάλαιο μελετώνται τα έργα της βυζαντινής περιόδου. Τα έργα αυτά ταξινομούνται σε κατηγορίες και αναλύονται τα τεχνοτροπικά τους χαρακτηριστικά. Περιλαμβάνουν αντικείμενα όπως επιτάφιους και αντιμήνσια, τα οποία ξεχωρίζουν για την αρτιότητά τους και τη χρήση πολύτιμων υλικών, όπως χρυσό και μετάξι. Εξετάζονται επίσης οι τεχνικές της εποχής, όπως η καρφωτή βελονιά, που συνδέουν τη χρυσοκεντητική με άλλες μορφές τέχνης, όπως η αγιογραφία. Το τέταρτο κεφάλαιο εξετάζει την εξέλιξη της κεντητικής τέχνης κατά τη μεταβυζαντινή περίοδο. Παρατηρείται ανάπτυξη νέων τεχνοτροπιών και ενσωμάτωση δυτικών και ανατολικών επιρροών, γεγονός που αντανακλά τις ιστορικές συνθήκες της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας. Αποτυπώνεται η ακμή εργαστηρίων σε περιοχές όπως η Κωνσταντινούπολη, η Κρήτη και τα Επτάνησα. Σημαντικά έργα της περιόδου περιλαμβάνουν χρυσοκέντητα άμφια και πέπλα που κοσμούν μονές και ναούς. Η μελέτη συνοψίζει τη σημασία της κεντητικής τέχνης για την εκκλησιαστική και πολιτιστική κληρονομιά. Επισημαίνεται ο ρόλος του Αγίου Όρους στη διατήρηση αυτής της τέχνης και προτείνεται περαιτέρω έρευνα για την πληρέστερη κατανόηση της ιστορικής και αισθητικής της αξίας. Η εργασία συνοδεύεται από πλήρη βιβλιογραφία και κατάλογο αναλυμένων έργων, παρέχοντας ολοκληρωμένη εικόνα για τη χρυσοκεντητική τέχνη.
description: This thesis focuses on Byzantine and post-Byzantine embroidery art, with particular emphasis on the gold-embroidered works of Mount Athos. This art form is highlighted as an important expression of religious and cultural identity. The study examines its historical development, the categories of works (liturgical and clerical vestments, decorative veils, etc.), as well as the techniques and aesthetics developed by the craftsmen. Furthermore, it analyzes the contribution of workshops, artistic influences, and the theological and symbolic dimensions of the works. The thesis is structured into four chapters. The first chapter introduces Byzantine and post-Byzantine embroidery, correlating it with broader cultural and religious developments. The second chapter focuses on the history of gold embroidery on Mount Athos, one of the most significant centers for the production and preservation of this art form. It reviews the studies and records of key researchers such as G. Millet, M. Theocharis, and E. Vlachopoulou-Karabina, who have emphasized the importance of monastic works and promoted the study of this field. Their efforts inspired subsequent scholars to continue the research, supported by technological advancements that have made the study and preservation of these works easier. The third chapter examines the works of the Byzantine period, classifying them into categories and analyzing their stylistic characteristics. These include items such as epitaphios cloths and antimensions, noted for their craftsmanship and use of precious materials like gold and silk. The techniques of the time, such as the couching stitch, are explored, linking gold embroidery with other art forms like iconography. The fourth chapter investigates the evolution of embroidery art during the post-Byzantine period. It observes the development of new styles and the incorporation of Western and Eastern influences, reflecting the historical conditions of the Byzantine Empire. The flourishing of workshops in regions such as Constantinople, Crete, and the Ionian Islands is documented. Significant works of the period include gold-embroidered vestments and veils that adorn monasteries and churches. The study concludes by emphasizing the importance of embroidery art for ecclesiastical and cultural heritage. The role of Mount Athos in preserving this art form is highlighted, and further research is suggested to achieve a more comprehensive understanding of its historical and aesthetic value. The thesis is accompanied by a complete bibliography and a catalog of analyzed works, providing a thorough overview of gold embroidery art.