Κριτήρια κοινωνιομετρικών επιλογών μαθητών Γυμνασίου
Creators: name: Τοραμανίδου, Σοφία Νικολάου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2019
Subjects: Κοινωνιομετρία
Αλληλεπίδραση μαθητών
Επιλογές και απορρίψεις μεταξύ των μαθητών
Sociometry
Students’ interaction
Students’ selection and rejection criteria

description: Ο σκοπός της εν λόγω ερευνητικής εργασίας είναι η διερεύνηση των κοινωνικών σχέσεων των μαθητών και μαθητριών των τριών τάξεων του Γυμνασίου. Η έρευνα εστιάζει στα είδη των σχέσεων που αναπτύσσονται στον χώρο της σχολικής τάξης, καθώς και στις σχέσεις που κυριαρχούν μεταξύ των παιδιών που ανήκουν σε διαφορετικές ομάδες, όπως αλλοδαποί μαθητές, παιδιά μονογονεϊκών οικογενειών, έφηβοι με μαθησιακές δυσκολίες. Η σηµασία της διερεύνησης αυτού του θέµατος είναι µεγάλη, αφού ο μαθητής σ’ αυτήν την ηλικία μπαίνει στην περίοδο της εφηβείας του και η ψυχολογία του περνάει από διάφορα στάδια, τα οποία αντανακλώνται στις κοινωνικές του σχέσεις και συμπεριφορές. Ο εκπαιδευτικός οφείλει να ενδιαφέρεται για τις σχέσεις μεταξύ των μαθητών του, αφού έτσι θα μπορούν να αποφεύγονται οι εντάσεις, θα εντοπίζονται προκαταλήψεις και θα εξαλείφονται με τη βοήθειά του, θα υποστηρίζονται από τον ίδιο τα παιδιά με μαθησιακές δυσκολίες ή οι αλλοδαποί μαθητές κι έτσι η συμβίωση θα γίνεται όσο το δυνατό αρμονικότερη. Αυτά είναι μερικά από τα οφέλη της μελέτης των κοινωνικών σχέσεων μεταξύ των μαθητών. Για να φτάσει κανείς στο σημείο να ερευνήσει και έπειτα να αναλύσει τα δεδομένα, οφείλει να επικεντρωθεί αρχικά στη σχολική τάξη και τη δομή της. Έτσι το πρώτο κεφάλαιο αναφέρεται στη σχολική τάξη, η οποία ορίζεται ως κοινωνική ομάδα, αφού αποτελείται από ένα σύνολο ατομών, τα οποία έχουν έναν κοινό στόχο και βρίσκονται σε συνεχή αλληλεπίδραση. Τα άτομα αυτά δεν είναι άλλα από τον εκπαιδευτικό και τους μαθητές. Βέβαια η τοποθέτησή τους στον συγκεκριμένο χώρο είναι τυχαία, παρόλα αυτά είναι υποχρεωμένοι να υπακούουν σε κανόνες, τυπικούς και άτυπους. Σε αυτόν τον χώρο οι μαθητές αναλαμβάνουν ρόλους και αναπτύσσουν συναισθηματικές σχέσεις μεταξύ τους (Κωνσταντινίδης, 1997). Απαραίτητη είναι η αναφορά στην επικοινωνία μεταξύ των μαθητών, η οποία διακρίνεται σε λεκτική και μη λεκτική, είναι ο πιο αξιόπιστος φορέας πληροφοριών και αναλύεται στο δεύτερο κεφάλαιο. Η λεκτική επικοινωνία, η οποία προέρχεται από τον γλωσσικό κώδικα, έχει την ίδια επίδραση στον πομπό και στον δέκτη και διακρίνεται σε οπτική και ηχητική. Από την άλλη, στη μη λεκτική επικοινωνία ανήκουν οι κινήσεις του σώματος, τα βλέμματα, ο τόνος της φωνής και άλλα μη γλωσσικά σύμβολα και μπορεί να αναλυθεί με πολλές ερμηνείες. Βέβαια εμπόδιο στην επικοινωνία είναι πιθανόν να σταθεί η διαφορετική εθνική, κοινωνική και πολιτισμική προέλευση του κάθε μαθητή. Στα ελληνικά σχολεία αυτό είναι αρκετά συχνό φαινόμενο, καθώς όχι μόνο αλλοδαποί μαθητές φοιτούν στα ίδια τμήματα με τους Έλληνες με αποτέλεσμα να γίνεται η επικοινωνία με λοιπή ευκολία, αλλά και τα άτομα με μαθησιακές δυσκολίες είναι προφανές πως αντιμετωπίζουν προβλήματα στην επικοινωνία και όχι μόνο με τους συμμαθητές τους. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η κατηγορία των αλλοδαπών ή παλλινοστούντων μαθητών, οι οποίοι όχι μόνο δεν εντάσσονται πάντα σε τμήματα υποδοχής, αλλά ακόμη κι αν ενταχθούν δε θα ληφθεί υπόψην το κεφάλαιο που έχουν από την οικογένεια και τη χώρα προέλευσής τους, καθότι ως κύριο σκοπό έχουν την ομαλή προσαρμογή τους στην ελληνική εκπαίδευση (Δαμανάκης, 1998). Το γεγονός αυτό γεννά δυσκολίες στην απορρόφηση των μαθητών από τις κοινωνικές ομάδες των συνομηλίκων τους, καθώς είναι ελλιπής η ενίσχυση των κοινωνικών δεξιοτήτων τους από την εκπαίδευση. Με ποιον τρόπο επιλέγει όμως το κάθε παιδί τους φίλους και τους ‘συνεργάτες’ του; Το τρίτο κεφάλαιο επικεντρώνεται σε αυτήν την ερώτηση, πώς δηλαδή ένα παιδί οδηγείται στην επιλογή ή στην απόρριψη ενός συνομηλίκου του για διαφορετικούς λόγους, οι οποίοι διαμορφώνονται ανάλογα με την περίπτωση και την ηλικία. Με διαφορετικά κριτήρια θα επιλέξει ένα άτομο κάποιο άλλο για να συνεργαστούν στα πλαίσια μιας εργασίας και με άλλα κριτήρια θα επιλέξει κάποιον για φίλο του. Με την ίδια λογική θα απορρίψει κάποιους άλλους. Επίσης τα κριτήρια αλλάζουν σε κάθε ηλικία. Χαρακτηριστικά, τα παιδιά της προσχολικής ηλικίας επιλέγουν τους φίλους τους βασισμένοι στα εξωτερικά χαρακτηριστικά τους και στα κοινά παιχνίδια, ενώ απορρίπτουν τους συνομηλίκους τους αν είναι βίαιοι ή έχουν ενοχλητική συμπεριφορά. Ομοίως, τα παιδιά μετά τα 8 τους χρόνια επιλέγουν για τις κοινωνικές τους συναναστροφές άτομα με τα οποία έχουν αναπτύξει συναισθηματικό δέσιμο και των οποίων η συμπεριφορά τα ελκύει. Αντίθετα, αν διακρίνουν επιθετικότητα στη συμπεριφορά τους ή ανυπακοή σε στοιχειώδεις κανόνες οδηγούνται στην απόρριψη. Μεγαλώνοντας και μπαίνοντας στην εφηβεία τα κριτήρια επιλογής και απόρριψης των νέων γίνονται περισσότερα και ποιοτικότερα. Πιο συγκεκριμένα, βασικοί παράγοντες επιλογής είναι η αμοιβαία κατανόηση, η συμφωνία στις αξίες, αλλά και οι κοινές δραστηριότητες και τα ενδιαφέροντα, ενώ απόρριψης η έλλειψη εμπιστοσύνης και η δυσκολία στην επικοινωνία. Συνήθως σε αυτές τις ηλικίες οι επιλογές, αλλά κυριώς οι απορρίψεις είναι αμοιβαίες (Μπίκος, 2011). Για τη διερεύνηση των παραπάνω κοινωνικών σχέσεων μεταξύ των μαθητών αξιοποιήθηκε η μέθοδος της κοινωνιομετρίας. Η κονωνιομετρία, όπως αναφέρεται στο τέταρτο κεφάλαιο, ανήκει στο πεδίο των εμπειρικών κοινωνιολογικών ερευνών και εμπνευστής της είναι ο ψυχίατρος και ψυχοκοινωνιολόγος J. L. Moreno. Μετρά τις κοινωνικές σχέσεις μεταξύ των μαθητών μιας σχολικής τάξης και πραγματοποιείται με εκλογικές διαδικασίες (Κωνσταντινίδης, 1997). Απαντώντας οι μαθητές σε μία κοινωνιομετρική ερώτηση, η οποία επικεντρώνεται στις συμπάθειες και στις αντιπάθειες που έχουν οι ίδιοι, τους ζητάται να αναφέρουν τους λόγους για τους οποίους οδηγήθηκαν σε κάθε επιλογή ή απόρριψή. Στη συνέχεια συγκεντρώνονται, αναλύονται τα δεδομένα και εξάγονται τα συμπεράσματα. Έτσι στο ερευνητικό μέρος της παρούσας εργασίας συντελείται η συγκέντρωση του υλικού ακολουθώντας την κοινωνιομετρική μέθοδο. Επισκέφθηκα δεκατρία τμήματα σε δύο Γυμνάσια στην πόλη της Καβάλας και αφού γνωρίστηκα με τους μαθητές, τους ζήτησα να απαντήσουν στην κοινωνιομετρική ερώτηση την οποία τους μοίρασα κι εξήγησα. Οι μαθητές είχαν αναλάβει να επιλέξουν και να απορρίψουν συμμαθητές τους με γνώμονα τον ελεύθερό τους χρόνο, αλλά και να δικαιολογήσουν τις απαντήσεις τους. Συνεργάστηκαν εύκολα οι περισσότεροι από αυτούς, όμως κάποιοι το θεώρησαν παιχνίδι με αποτέλεσμα οι απαντήσεις τους να μην έχουν ιδιαίτερη βαρύτητα. Τα αποτελέσματα της έρευνας έδειξαν κατά βάση πως οι επιλογές συχνά είναι αμοιβαίες, ενώ οι απορρίψεις συμβαίνει να είναι λιγότερες αριθμητικά από τις επιλογές. Τα παιδιά που συγκέντρωναν τις περισσότερες επιλογές έφεραν παρόμοια χαρακτηριστικά, όπως εχεμύθεια και περιποιημένη εξωτερική εμφάνιση. Από την άλλη, στατιστικά, τα παιδιά που απορρίφθηκαν από αρκετούς συμμαθητές τους ανήκαν στην κατηγορία των μαθητών με ιδιαιτερότητες ή παρουσίαζαν επιθετική συμπεριφορά. Η διαδικασία συγκέντρωσης των δεδομένων, η επεξεργασία τους και τα συμπεράσματα αναφέρονται αναλυτικά στο δεύτερο μέρος της εργασίας
description: The purpose of this research is to investigate the social relationships of students of the three grades of the Gymnasium. The research focuses on the types of relationships that are developed in the classroom, as well as on the relationships that dominate between children of different groups, such as foreign students, single parent families, teenagers with learning difficulties. The importance of investigating this issue is great, since the student at this age enters in a period of his/her adolescence and his/her psychology goes through several stages, which are reflected in his/her social relationships and behaviors. Teacher should be interested in the relationships between his students, since tensions can be avoided, prejudices will be identified and eliminated with his help, supported by children with learning disabilities or foreign students, and so the cohabitation will be as harmonious as possible. These are some of the benefits of studying social relationships among students. To get to the point of investigating and then analyzing the data, the researcher must first concentrate on the classroom and its structure. Thus, the first chapter refers to the classroom, which is defined as a social group, since it consists of a group of individuals, which have a common goal and are in constant interaction. These people are the teacher and the students. Of course, their placement in this area is accidental, yet they are obliged to obey rules, formal and informal. In this space the students assume roles and develop emotional relationships between them (Konstantinidis, 1997). It is essential that the reference to communication between students, which is verbal and non-verbal, is the most reliable information and is analyzed in the second chapter. The verbal communication, which comes from the language code, has the same effect on the transmitter and the receiver and is distinguished in visual and audio. On the other hand, non-verbal communication includes body movements, eyes, voice, and other non-linguistic symbols, and can be analyzed with many interpretations. Of course, a barrier to communication is likely to stand in the different ethnic, social and cultural origins of each student. In Greek schools, this is quite a common phenomenon, as not only foreign students are in the same classrooms as the Greeks, so communication is made with other ease but also students with learning difficulties are obviously facing communication problems and not only with their classmates. A typical example is the category of foreign or repatriated students, who not only belong to host sections, but even if they join, they will not take into account the capital they have from their family and country of origin, as their primary purpose is their smooth adaptation to Greek education (Damanakis, 1998). This causes difficulties in absorbing students from their peers' social groups, as their social skills are deficient in education. But how does each child choose his or her friends and associates? The third chapter focuses on this question, how does a child lead to the choice or rejection of a peer for different reasons, depending on the case and age. By different criteria, one person will choose someone else to collaborate on a job, and with other criteria choose a friend. With the same logic he will reject others. Also, the criteria change at any age. Typically, pre-school children choose their friends based on their external characteristics and common toys, while rejecting their peers if they are violent or have annoying behavior. Similarly, children after their 8 years of age choose for their social encounters people with whom they have developed an emotional bond and whose behavior attracts them. On the contrary, if they discern aggression in their behavior or disobedience to elementary rules, they are led to rejection. Growing up and entering puberty the criteria for selection and rejection of young people become more and better. More specifically, key factors of choice are mutual understanding, agreement on values, but also common activities and interests, while rejection, lack of trust and difficulty in communication. Usually at these ages the choices, but mainly the rejections are reciprocating (Bikos, 2011). The method of sociometry was used to explore the above social relations among students. The sociometry, as mentioned in the fourth chapter, belongs to the field of empirical sociological research and is inspired by the psychiatrist and psycho-sociologist J. L. Moreno. It measures the social relations between students of a school class and is carried out by electoral processes (Konstantinidis, 1997). Responding students to a sociometric question, which focuses on the sympathies and dislikes they have, they are asked to state the reasons why they were led to each choice or rejection. The data are then collected, analyzed and extracted. Thus, in the research part of this work, the material is concentrated by following the sociometric method. I visited thirteen classes of two different schools in the city of Kavala and, having met the students, I asked them to answer the sociometric question that I shared and explained to them. The students had to choose and reject their classmates in their free time, but also to justify their answers. Most of these were easily co-operated, but some considered it to be a game, with the result that their responses would not be taken into account. The results of the survey have basically shown that choices are often reciprocating, while discards happen to be fewer than the options. The children who gathered most of the options had similar features, such as confidentiality and well-groomed appearance. On the other hand, statistically, the children rejected by several of their classmates belonged to the class of pupils with particularities or aggressive behavior. The data collection process, its processing and conclusions are detailed in the second part of the paper