Εκπαιδευτικοί «μιλούν» για το προσφυγικό και την εκπαίδευση παιδιών προσφύγων στην Ελλάδα: μία έρευνα υπό το πρίσμα της Κριτικής Παιδαγωγικής της Ειρήνης
Creators: name: Ναβροζίδης, Ιωακείμ Λαζάρου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2021
Subjects: Προσφυγική κρίση
Εκπαίδευση παιδιών προσφύγων
Ιδεολογικο-κριτική
Refugee crisis
Refugee children education
Ideology critique

description: Εντός του κόσμου των δύο εθνών, πιο συγκεκριμένα λόγω της αντίθεσης «Βορρά-Νότου» σε συνδυασμό με τη νομιμοποίηση του μιλιταρισμού ως ιδεολογίας παγκοσμίως, τη βιομηχανία των όπλων και τη νατοϊκή αντίληψη περί ασφάλειας και επιβολής της «ειρήνης», γεννάται η άμεση-προσωπική βία, δηλαδή, οι πολεμικές συγκρούσεις, οι στρατιωτικές συρράξεις και οι απολυταρχικές πρακτικές, καθώς και τα αποτελέσματα αυτών, μεταξύ των οποίων, οι βίαιοι εκτοπισμοί πληθυσμών, εν τέλει αυτό που κατανοούμε ως προσφυγικό ζήτημα (ή εναλλακτικά ως προσφυγική «κρίση», όπως ορίζεται ή υπονοείται εν πολλοίς). Το χαρακτηριστικό παράδειγμα του προσφυγικού ζητήματος συγχρονικά, όπως έχει ξεσπάσει στη Μέση Ανατολή και σε περιοχές της Αφρικής κατά τα τελευταία έτη, και πιο συγκεκριμένα οι τρόποι που αυτό αφορά ή επηρεάζει την Ευρώπη και ειδικότερα την Ελλάδα, αναγείρει ερωτήματα και ζητήματα σχετικά με την κοινωνικοπολιτική και εκπαιδευτική συμμετοχή και ένταξη των προσφυγικών πληθυσμών στην ελληνική κοινωνία. Κατά αυτόν τον τρόπο τίθεται το ερώτημα σχετικά με τις ειδικότερες σκέψεις και θέσεις –εν τέλει ιδεολογίες– των εκπαιδευτικών σήμερα στα ζητήματα αυτά. Αντλώντας από το επιστημολογικό παράδειγμα της Κριτικής Παιδαγωγικής της Ειρήνης, η παρούσα εργασία έθεσε ως σκοπό της τη διερεύνηση και την ιδεολογικοκριτική ανάλυση των απόψεων εκπαιδευτικών που διδάσκουν στο πλαίσιο της Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης σχετικά με το προσφυγικό ζήτημα και την εκπαίδευση παιδιών προσφύγων στην Ελλάδα. Στα επιμέρους ερωτήματα εντάχθηκαν οι τρόποι που οι εκπαιδευτικοί ερμηνεύουν το προσφυγικό ως φαινόμενο, οι απόψεις τους αναφορικά με τη διαχείριση της πρόσφατης προσφυγικής κρίσης σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο, τη δράση Μη Κυβερνητικών Οργανισμών στο προσφυγικό, την εκπαίδευση των παιδιών προσφύγων, και τέλος τις προκλήσεις καθώς και τις προτάσεις που ενδεχομένως σημειώνουν οι εκπαιδευτικοί ως προς τα παραπάνω. Το υπό έρευνα υλικό συνίσταται στις καταγεγραμμένες, μέσω απομαγνητοφώνησης, ημι-δομημένες συνεντεύξεις δέκα εν ενεργεία εκπαιδευτικών που έχουν διδάξει και διδάσκουν σε σχολικές μονάδες της Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης, ενώ ταυτόχρονα, απαντούν σε ποικίλα κοινωνικοοικονομικά, ιδεολογικοπολιτικά και εκπαιδευτικά προφίλ. Στο πλαίσιο της εργασίας, υιοθετήθηκαν ποιοτικές ερευνητικές προσεγγίσεις, αναφορικά με τη μεθοδολογία ανάλυσης του υλικού. Ειδικότερα, ως μέθοδος ανάλυσης επιλέχθηκε η ιδεολογικο-κριτική ανάλυση περιεχομένου˙ από τη μία, τέθηκε σε εφαρμογή η σύνθεση διάφορων τύπων δόμησης (περιεχομένου, πρότυπης και τυπικής δόμησης) και από την άλλη, χρησιμοποιήθηκε το παράδειγμα της ιδεολογικο-κριτικής μεθόδου ως στοχαστικής πρακτικής (όπως ανάγεται στην Κριτική Θεωρία της Σχολής της Φρανκφούρτης). Σχετικά με τη θεώρηση της ιδεολογίας, υιοθετήθηκε το παράδειγμα σκέψης κατά Althusser, δηλαδή ότι η ιδεολογία –αιώνια στον χαρακτήρα της– έχει τη δύναμη να διαμορφώνει τα άτομα από απλούς φορείς των συστημικών δομών σε υποκείμενα που βιώνουν τη σύνδεση με τις πραγματικές συνθήκες της ύπαρξής τους σαν να είχαν (καθ)ορίσει αυτόνομα τη σύνδεση αυτή. Σε επίπεδο αναλύσεων, καταδείχθηκε ότι οι εκπαιδευτικοί υποστηρίζουν τη συμμετοχή και ένταξη των προσφυγικών πληθυσμών στην ελληνική κοινωνία καθώς και των παιδιών προσφύγων στο ελληνικό σχολείο, αν και κατέστη σαφές, ότι πολλές εκ των εκπαιδευτικών έχουν επηρεαστεί σε σημαντικό βαθμό από την κυρίαρχη ιδεολογία, αντιμετωπίζοντας την εκπαίδευση (εν γένει) αλλά και τα διάφορα ζητήματα που ανακύπτουν ως σχεδόν απολιτικά, αποσιωπώντας τα βαθύτερα αίτια και τις δομές εξουσίας και εκμετάλλευσης και ερμηνεύοντας κατά περιπτώσεις τις προβληματικές ανεπαρκώς και με έλλειψη κριτικής συνειδητοποίησης.
description: In the lived global world constituted by a Global North and a Global South, in alignment with the worldwide validation of militarism as ideological practice, the arms industry and the dominant conceptions of NATO regarding imposed peace-making, examples of direct violence are rising, examples such as war conflicts, armed military operations and interventions, governmental authoritative practices, and subsequently the effects of the above, including among others, the violent massive displacements of populations, i.e. the refugee matter or refugee ‘crisis’ issue (the latter term is usually preferred and reproduced, on a broader scale). In specific, the current refugee crisis context, as it has broken out in the Middle East and several other areas in Africa the past few years, as well as the ways this refugee crisis has been affecting Europe and Greece ever since, raise several issues regarding the participation and inclusion of refugee population in the educational and generally the socio-political life in Greece. Questions arise, specifically, about teachers’ perspectives and points of view –about their ideologies in essence– on these topics. Based on the epistemological paradigm of Critical Peace Education, this dissertation thesis aimed at researching on and analyzing, using a critical approach, the points of view Elementary School teachers held on the refugee crisis context and the education of refugee children in Greece. The particular research questions and objectives concerned the teachers’ perspectives on the refugee crisis’ management, both at national and European level, the role of NGOs in this, the refugee children education in Greece, challenges as well as proposals regarding better facilitating the above. For this purpose, specific qualitative data was collected and used; the corresponding research data was recorded, scripted and collected during interviews (semi-structured interviews) with ten teachers who have taught in Greek Primary Schools, coming from various socio-economic, ideological-political and educational backgrounds. Qualitative research approaches were opted, in terms of analysis. The recorded interviews were analyzed based on an ideology critique content analysis approach; in particular, a combination of various coding techniques were selected for analyzing the text data, while at the same time the ‘critique of ideology’ methodology was applied as a critical reflective practice (as found in Frankfurt School’s Critical Theory), for in-depth analysis. Althusser’s essays and theories on ideology were taken into consideration and put into practice, in the sense that ideology –eternal in age– has the function of 'constituting' concrete individuals as subjects, thus, interpellating individuals as subjects and representing the imaginary relationship of individuals to their real conditions of existence all along (as if these representations were achieved by the individuals autonomously). Following the analysis conducted, it was reported that teachers are generally in favor of refugees participating actively in the Greek community, and refugee children attending Greek schools without disruptions, among others, although it appeared that many of them were, at the same time, severely affected by the dominant ideology, discussing most of the researched topics as non-political matters, often staying silent about the deeper structures of power, domination and exploitation, lacking in critical consciousness.