Το όνομα του Θεού στη Ρωσική Θεολογία του Κ' αιώνα:
Creators: name: Radivojevic, Dositej Miroslav (Ραντιβόγιεβιτς, Μίλαν-Δοσίθεος)
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2011
Subjects: Ρωσική θεολογία
Θεός (όνομα)
Ονοματοδοξία
Russia theology
God (name)
Onomatodox

description: Η ονοματόδοξη διδασκαλία των αγιορειτών μοναχών βασίζονταν στην πρακτική της ευχής του Ιησού και στο λατρευτικό σεβασμό του ονόματος του Θεού. Από μια τέτοια εμπειρία υιοθετήθηκε η γενική «το όνομα του Θεού είναι ο ίδιος ο Θεός», όπου νωρίτερα είχε διατυπώσει ο Άγιος Ιωάννης της Κρονστάνδης. Οι ονοματόδοξοι θεωρούσαν ότι για την κατανόηση αυτού του τύπου δεν ήταν αρκετοί οι λογικοί στοχασμοί αλλά και η εμπειρία της προσευχής, όπου το όνομα του Θεού δεν αποχωρίζεται από τον ίδιο το Θεό. Η ονοματόδοξη έκφραση «το όνομα του Θεού είναι Θεός» δεν σημαίνει ότι ισχύει και αντίστροφα, δηλ. ότι «ο Θεός είναι όνομα». Κατά τη διδασκαλία των ονοματοδόξων, η κάθε επίκληση του ονόματος του Θεού είναι ενεργή χάρη στην παρουσία του Θεού στο όνομά Του, ανεξάρτητα από τη ψυχολογική τάση εκείνου που το προφέρει. Οι αντίπαλοι της ονοματοδοξίας ενίστανται κατά ενός τέτοιου τύπου, ο οποίος κάνει το Θεό «εξαρτημένο» από το όνομά Του. Η έκφραση «το όνομα του Θεού είναι ο ίδιος ο Θεός», η οποία έγινε ο λίθος προσκόμματος για όλους τους συμμετέχοντες στην διαμάχη περί του ονόματος του Θεού, με διαφορετικό τρόπο έγινε δεκτός στο ονοματόδοξο – μοναχικό, θρησκευτικό – φιλοσοφικό, και επίσημο – εκκλησιαστικό περιβάλλον. Κατά τη διάρκεια των διαμαχών περί του ονόματος του Θεού εμφανίστηκαν δυο τελείως διαφορετικές προσεγγίσεις στην αντίληψη της φύσεως του ονόματος του Θεού. Οι μεν θεωρούσαν το όνομα ως κάτι άρρηκτα δεμένο με το πράγμα, αχώριστο από το πράγμα, που εκφράζει την ουσία του πράγματος. Οι δε, στο όνομα έβλεπαν μόνο το σύμβολο που επιδόθηκε στο πράγμα, και το οποίο με κανένα τρόπο δεν επηρεάζει την ουσία του πράγματος. Οι αγιορείτικες διαμάχες των ρώσων μοναχών συγγενεύουν με την πολεμική περί των ορίων της θεογνωσίας και της φύσεως του ονόματος του Θεού, που εμφανίστηκε τον Δ’ αιώνα, σχετιζόμενη με τη διδασκαλία του Ευνομίου, και επίσης αργότερα με τη θεολογία της εικόνας και με τη θεολογία του αγ. Γρηγορίου του Παλαμά. Το ζήτημα περί του ονόματος του Θεού στη ρωσική θεολογία του Κ’ αιώνος, κατά το Λόσκι, είναι εξίσου σημαντικό με το ζήτημα περί των εικόνων. Σύμφωνα με τον ίδιο το Όνομα Ιησούς Χριστός, ως όνομα ενσάρκωσης, «έγινε η αρχή κάθε θεολογίας στην ανατολική χριστιανοσύνη». Αν και οι ονοματόδοξοι δεν είχαν ενιαία διδασκαλία στο ζήτημα του ονόματος του Θεού, μπορεί να ειπωθεί ότι το πιο αδύνατο σημείο στη θεολογική διδασκαλία τους, είναι η θεωρία σχέσεως μεταξύ του ονόματος και του πράγματος, και ιδιαίτερα στον μοναχό Ιλαρίωνα, στη δική του «θεωρία του ποτηριού» ως απάντηση στην αναθεώρηση του μοναχού Χρύσανθου, ενώ μεταξύ των διανοούμενων της Μόσχας στον Μ. Δ. Muretov. Ιδιαίτερα υπέρμετρη ήταν η αξίωση του μοναχού Ιλαρίωνα, ότι η διδασκαλία του περί του ονόματος του Θεού εκφράζει το νέο δόγμα, το οποίο ο ίδιος ανακάλυψε, και το οποίο απαιτεί αρμόζουσα αναγνώριση. Επίσης ένα άλλο αδύνατο σημείο στη διδασκαλία των ονοματοδόξων είναι η αντίληψη του ονόματος του θεού ως ενέργειας του Θεού, που ιδιαιτέρως φαίνεται στα έργα του Α. Μπουλάτοβιτς. Στη Φιλοσοφία ονόματος, του Μπουλγκάκοφ, συναντάται η αντίληψη του ονόματος ως ενέργειας του Θεού και ως τόπου διαμονής της ενέργειας του Θεού. Ενώ η Φιλοσοφία ονόματος, του Φλορένσκι ήταν οργανικά συνδεδεμένη με τη διδασκαλία του περί του ενεργειακού συμβόλου, το οποίο ερμηνευόταν στα πλαίσια της συνέργειας. Αυτή η ταυτοποίηση του ονόματος του Θεού με τη Θεία ενέργεια, θεωρούμενη από την οπτική γωνία της θεολογίας του αγ. Γρηγορίου του Παλαμά, είναι τελείως εσφαλμένη. Πρέπει να ειπωθεί ότι στις αρχές του Κ’ αιώνος, την εποχή των διαμαχών περί του ονόματος του Θεού, η θεολογία του Αγ. Γρηγορίου του Παλαμά ήταν ελάχιστα γνωστή μεταξύ των θεολόγων της ΡΟΕ. Σύμφωνα με τις απόψεις των Φλορένσκι, Μπουλγκάκοφ και Λόσεφ, η ονοματοδοξία των αγιορειτών μοναχών είναι μία από τις πρώτες αιτίες για τις θεμελιώδεις έρευνες των ησυχαστικών διαμαχών του ΙΔ’ αιώνος μεταξύ των ρώσων θεολόγων του Κ’ αιώνος. Ενώ ο επικεφαλής των αγιορειτών ονοματοδόξων Μπουλάτοβιτς αντίκρουσε τις κατηγορίες ότι αυτοί θεοποιούν τους ήχους και τα γράμματα του ονόματος του Θεού και ότι προδίδουν στο όνομα του Θεού ιδιαίτερη μαγική δύναμη, ξεχωρίζοντας το όνομα του Θεού και το ηχητικό κέλυφος, οι πολυμαθείς ονοματόδοξοι και ιδιαίτερα ο Λόσεφ και ο Φλορένσκι, ανέπτυξαν διεξοδικώς το ζήτημα της μαγικής φύσεως του λόγου και του ονόματος. Σε ορισμένα έργα του Φλορένσκι βρίσκεται και η θέση ότι το όνομα Ιησούς, είναι Θεός μαζί με τους ήχους του. Ιδιαίτερα σημαντικό είναι να τονιστεί ότι η ακραία ονοματοδοξία αναπτύσσεται ως σοφιανισμός, όπου αναμειγνύεται ο Θεός και η κτίση. Σύμφωνα με αυτά, η ονοματοδοξία του Φλορένσκι και του Μπουλγκάκοφ, είναι κατά κάποιο τρόπο θεολογική βάση για τη σοφιολογία τους. Η διδασκαλία των ονοματοδόξων περί της ενέργειας του ονόματος του Θεού στα Ιερά Μυστήρια της Εκκλησίας, επίσης, είναι μονόπλευρη. Τοιουτοτρόπως η μεταβολή του άρτου και του οίνου στη Θ. Ευχαριστία, ο αγιασμός του νερού, η συγχώρεση των αμαρτιών στην εξομολόγηση, δεν εξαρτώνται μονάχα από την προφορά του ονόματος του Θεού αλλά και από σειρά άλλων παραγόντων. Το ζήτημα περί του ονόματος του Θεού στη ρωσική θεολογία, μπορεί να τεθεί, μια και ακόμα δεν έχει λάβει κατάλληλη θεολογική αξιολόγηση. Κατά την άποψη του Β. Ν. Λόσκι, η διαμόρφωση της σωστής τυποποίησης περί του αληθινού σεβασμού του ονόματος του Θεού, η οποία βασίζεται στην πνευματική εμπειρία, μπορεί να γίνει ο δεύτερος «Θρίαμβος της Ορθοδοξίας», η οποία θα είναι ικανή να φέρει την εμφάνιση νέων θείας χάριτος γεμάτων δυνάμεων και αγιότητας» στην Εκκλησία.
description: The Onomatodox teaching of Athonite monks was based on the practice of the Jesus Prayer and liturgical respect for the name of God. From this practice was derived the formula "God’s name is God Himself”, which had been previously formulated by St. John of Kronstadt. The Onomatodox believed that that in order to grasp this formula logical speculations alone are not enough, but that it also needs prayers to the effect that the name of God is not separate from God Himself. The Onomatodox expression “God’s name is God" does not mean that the reverse statement is true, (i.e."God is His name."). According to Onomatodox teaching, every invocation of God's name is efective due to the presence of God in His name, regardless of the psychological condition of the person pronouncing it. Adversaries of Onomatodoxy have complained that such a formulation makes God "dependent” on his name. The expression "God’s name is God," which had become a stumbling block for all participants in the debate about the name of God, was understood differently in Onomatodox-monastic, religious-philosophical and official church environments. In disputes about the name of God, there emerged two very different approaches to understanding the nature of the name of God. Some considered the name as inextricably linked to the subject, inseparable from it, as expressing its very essence. Others saw in the name only a symbol added to the subject, and not affecting its substance. The debates of Russian monks on Mount Athos are similar to the controversy about the limits of knowledge of God and the nature of His name which emerged in the 4th century linked to the teaching of Eunomius, and also to the theology of icons and that of St. Gregory Palamas. The issue of the name of God in 20th century Russian theology is, says Loski, just as important as the issue concerning icons. According to him, the Name Jesus Christ, as the name of incarnation, “has become the beginning of every theology in Eastern Christianity.” Although the Onomatodox did not have an unique teaching about the name of God, we can say that the weakest element in their theological teaching is the theory linking name and subject, especially monk Ilarion’s "theory of glass," in reply to a critique by the monk Chrysanthus, and amongst Moscow Intellectuals in the work of M. D. Muretov. Monk Ilarion’s pretention that his teaching about the name of God expressed a new dogma, founded by him and requiring adequate recognition, was particularly exaggerated. Another fairly weak point in Onomatodox teaching is the understanding of God’s name as God’s energy, as particularly reflected in the writings of A. Bulatovic. In Bulgakov’s Philosophy of the name, we find the name understood as God’s energy and the insertion of His energy. Meanwhile, Florenski’s book of the same name is structured around its teaching about the energetic symbol, interpreted in a synergetic background. This identification of God’s name with God's energy, as seen from the theological viewpoint of Gregory Palamas, is completely mistaken. It must be said that at the beginning of the 20th century, at the time of the debates about the name of God, the theology of St. Gregory Palamas was little known amongst the theologians of the Russian Orthodox Church. In the opinion of Florenski, Bulgakov and Losev, Athonite Onomatodoxy was one of the first roots of the fundamental research into the 14th century Heychast debates by 20th century Russian theologians.