Η εξέλιξη του θεσμού της εμφύτευσης στη μέση και ύστερη Βυζαντινή περίοδο:
Creators: name: Γρηγορίου, Μαριορή Κωνσταντίνου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2010
Subjects: Εμφύτευση
Emphyteusis

description: Σκοπό της παρούσας εργασίας αποτελεί η παρουσίαση του περιεχομένου και της εξέλιξης του εμφυτευτικού θεσμού κατά τη μέση και ύστερη βυζαντινή εποχή. Τον πρόλογο ακολουθεί μία σύντομη εισαγωγή όπου παρουσιάζεται αδρομερώς το νομικό πλαίσιο (επίσημα νομικά έργα και πατριαρχικές αποφάσεις) το οποίο καθόρισε το περιεχόμενο του θεσμού σε όλη τη διάρκεια της βυζαντινής περιόδου. Η κυρίως εργασία χωρίζεται σε δύο μέρη. Το πρώτο μέρος με τίτλο «Ο θεσμός της εμφύτευσης κατά την πρωτοβυζαντινή περίοδο» αποτελείται από δύο κεφάλαια. Στο 1ο κεφάλαιο που επιγράφεται «Το περιεχόμενο και οι πρώτες μνείες του θεσμού στη βυζαντινή νομοθεσία» παρουσιάζεται η ελληνιστική και ρωμαϊκή καταγωγή του εμφυτευτικού θεσμού και οι πρώτες αναφορές του στην βυζαντινή νομοθεσία, καθώς και το νομικό του περιεχόμενο με αναφορά στα βασικά δικαιώματα και υποχρεώσεις του ιδιοκτήτη της γης και του εμφυτευτή, το είδος των ακινήτων στα οποία εφαρμοζόταν και τις διαφορές του από άλλες μορφές εκμετάλλευσης ακίνητης περιουσίας. Στο 2ο κεφάλαιο το οποίο επιγράφεται «Η διαμόρφωση του εμφυτευτικού δικαίου κατά τον 5ο και 6ο αιώνα – Οι νομοθετικές ρυθμίσεις του Λέοντα του Α΄, του Ζήνωνα, του Αναστασίου Α΄ και του Ιουστινιανού Α΄ σχετικά με το θεσμό της εμφύτευσης» παρουσιάζονται οι νομοθετικές ρυθμίσεις, με την μορφή νόμων και διαταγμάτων, των πρωτοβυζαντινών αυτοκρατόρων που καθόρισαν το γενικό πλαίσιο του θεσμού και την εφαρμογή του στις δημόσιες, ιδιωτικές και εκκλησιαστικές γαίες. Το δεύτερο και κύριο μέρος της εργασίας με τίτλο «Ο θεσμός της εμφύτευσης στην μέση και ύστερη βυζαντινή περίοδο» αποτελείται από τρία κεφάλαια. Στο 1ο κεφάλαιο με τίτλο «Η επιβίωση της θεσμού της εμφύτευσης ως διακριτή μορφή εκμετάλλευσης γαιών κατά την μέση και ύστερη βυζαντινή περίοδο – Μικρές διαφοροποιήσεις στις εμφυτεύσεις αυτοκρατορικών, δημοσίων, ιδιωτικών και εκκλησιαστικών ή μοναστηριακών γαιών» παρουσιάζεται η εξέλιξη του εμφυτευτικού θεσμού μέσα από βασικά νομοθετήματα της μεσοβυζαντινής και της υστεροβυζαντινής περιόδου τα οποία περιλαμβάνουν τους όρους που διέπουν τις δημόσιες, ιδιωτικές και εκκλησιαστικές εμφυτευτικές παραχωρήσεις και αποδεικνύουν την συνέχεια της ισχύος τους από την πρωτοβυζαντινή περίοδο, ενώ υπάρχει αναφορά και σε πατριαρχικές αποφάσεις που ρυθμίζουν πρακτικά ζητήματα εφαρμογής των εμφυτευτικών κανόνων για εκκλησιαστικά ακίνητα. Στο 2ο κεφάλαιο με τίτλο «Το εμφυτευτικό δίκαιο στην εκμετάλλευση οικημάτων («Εμφυτευματικά ὁσπήτια») – Σχέση της Εμφύτευσης οἰκημάτων με την επιφάνεια» παρουσιάζεται η εφαρμογή του εμφυτευτικού δικαίου σε κτίσματα ενώ γίνεται αναφορά στη σχέση των συμβάσεων αυτών εκμετάλλευσης ακίνητης περιουσίας με γειτνιάζοντες θεσμούς όπως είναι η επιφάνεια και η δενδροκτησία. Στο 3ο κεφάλαιο, τέλος, που επιγράφεται «Το ζήτημα της εξομοίωσης της εμφύτευσης με τον θεσμό των παροίκων κατά την υστεροβυζαντινή περίοδο» γίνεται μία σύντομη παρουσίαση των απόψεων επιφανών μελετητών αναφορικά με την διακριτή λειτουργία του θεσμού της εμφύτευσης από τον συγγενικό και ιδιαίτερα διαδεδομένο, κυρίως κατά την υστεροβυζαντινή περίοδο, θεσμό της παροικίας. Η εργασία ολοκληρώνεται με την παράθεση των συμπερασμάτων, καθώς και την βιβλιογραφία (πηγές και βοηθήματα) που χρησιμοποιήθηκε για την σύνταξη της.
description: The object of the present thesis is to present the concept and the evolution of emphyteusis during the Middle and Latter Byzantine era. The preface is followed by a brief introduction that presents the general legal background (formal legal collections and patriarchal verdicts) that defined the institution being examined during Byzantine era. The thesis is divided in two parts. The first part which is titled “The institution of emphyteusis in the Early Byzantine Era” is consisted of two chapters. In chapter one which is titled “The concept and first references of emphyteusis in Byzantine legislation” is presented the Greek and Roman origins of emphyteusis, the early references of the institution in Byzantine legislation as such its legal content referring to the basic rights and obligations of the land owner and the beneficiary of emphyteusis, the kind of landed property that was practiced and the differences from other forms of land exploitation. In chapter two which is titled “The evolution of emphyteusis during 5th and 6th century – The enactments of Leon A’, Zeno A’ and Justinian A’ concerning the institution of emphyteusis” are presented the laws and edicts edited by the emperors of the Early Byzantine Era which designated the legal content of the institution and its implementation in public, private and ecclesiastic lands. The second and main part of the thesis is titled “The institution of emphyteusis in the Middle and Latter Byzantine Era” and is consisted of three chapters. In chapter one which is titled “The preservation of emphyteusis as discernible form of land exploitation in the Middle and Latter Byzantine Era - Minor differences in emphyteusis of imperial, public, private, ecclesiastic or monastic lands” is presented the evolution of the institution of emphyteusis according to the legislation of the Middle and Latter Byzantine Era which comprise the terms that condition the emphyteusis of public, private and ecclesiastic lands and evidence the continuation of its validity since the Early Byzantine Era. There is also reference to patriarchal verdicts that regulate practical matters of the implementation of emphyteusis in ecclesiastic lands. In chapter two which is titled “The implementation of the law of emphyteusis in buildings’ utilization – Buildings’ utilization comparing to epifania” is presented the way the law of emphyteusis has been applied in building’s utilization and its affinity to the relevant institutions of “epifania” and “dendroktisia”. In chapter three, finally, which is titled “The matter of emulation of emphyteusis to the institution of paroikia during the Latter Byzantine era” are briefly presented the views of eminent historians about the differences between the institution of emphyteusis and the related and particularly widespread, especially during the Latter Byzantine era, institution of paroikia. The thesis is concluded with the epilogue that comprise the conclusions and the bibliography used for its editing.