Προσέγγιση των μορφών βίας στο Γυμνάσιο: μια χειραφετική έρευνα δράσης
Creators: name: Πανταζή, Ειρήνη Χαρίλαου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2019
Subjects: Φυσική, δομική και πολιτισμική βία
Χειραφετική έρευνα δράσης
Κριτική Παιδαγωγική της Ειρήνης στις Φυσικές Επιστήμες
Physical, structural and cultural violence
Critical action research
Critical Peace Education in the Natural Sciences

description: Η παρούσα εργασία εντάσσεται στη θεματική της κριτικής Παιδαγωγικής της Ειρήνης και σχετίζεται με τον εντοπισμό και τον μετασχηματισμό των παραγόντων εκείνων που γεννούν βία στο πλαίσιο της σχολικής εκπαίδευσης. Στο πλαίσιο αυτής της εργασίας διεξήχθη έρευνα σε ένα Γυμνάσιο της Θεσσαλονίκης, ένα σχολείο του οποίου ο μαθητικός πληθυσμός προέρχεται από οικογένειες που ανήκουν σε ασθενή κοινωνικοοικονομικά στρώματα. Σκοπός της έρευνας ήταν η δημιουργία ενός ειρηνικού σχολικού πολιτισμού, για την ενδυνάμωση των μαθητών/-τριών, η ολόπλευρη ανάπτυξη και η απελευθερωτική εκπαίδευση για όλα τα παιδιά, ιδιαίτερα δε, γι’ αυτά που εμφανίζουν έντονα τα χαρακτηριστικά καταπιεσμένης ή ευάλωτης κοινωνικής ομάδας. Ως μορφές βίας στον σχολικό χώρο νοούνται η άμεση, η δομική και η πολιτισμική βία, η δημιουργία, δε, ειρηνικού πολιτισμού είναι άμεσα συνυφασμένη με τη «θετική» ειρήνη, στην οποία απουσιάζουν όλες οι μορφές βίας, επικρατεί κοινωνική δικαιοσύνη, σεβασμός του «άλλου» και απουσία οποιασδήποτε μορφής διάκρισης και ρατσισμού. Μέσα από τη διερεύνηση της άμεσης βίας εξετάστηκε και το ενδεχόμενο ο σχολικός θεσμός να λειτουργεί ως μηχανισμός αναπαραγωγής κοινωνικών ανισοτήτων, γεννώντας κατά αυτόν τον τρόπο δομική βία. Παράλληλα, η έρευνα εστίασε και στη βία που μπορεί να ασκείται με συγκεκριμένους τρόπους διδασκαλίας οι οποίοι βάζουν φραγμό στην ολόπλευρη ανάπτυξη των δυνατοτήτων των μαθητών/τριών και δεν οδηγούν σε απελευθερωτική εκπαίδευση, με κύρια στόχευση στη διδασκαλία των Φυσικών Επιστημών. Η παρέμβαση εστίασε στις «εξανθρωπισμένες» σχέσεις μεταξύ όλων των εμπλεκομένων, με χρήση ποικίλων πόρων και πρακτικών διδασκαλίας. Ως καταλληλότερη μέθοδος για τη συγκεκριμένη έρευνα επιλέχθηκε η κριτική χειραφετική έρευνα δράσης και με την ιδεολογικοκριτική μέθοδο αναλύθηκαν οι μορφές βίας που υφίστανται οι εμπλεκόμενοι/-ες στην εκπαιδευτική διαδικασία. Ακολουθήθηκε ένα διαδικαστικό μοντέλο μάθησης, με έμφαση στην καλλιέργεια κριτικής συνειδητοποίησης και την ενδυνάμωση των μαθητών/-τριών, και εφαρμόστηκαν ποικίλοι τρόποι διδασκαλίας για την ενεργητική συμμετοχή τους στην εκπαιδευτική διαδικασία. Η συλλογή δεδομένων κατά τη διάρκεια της δράσης προέρχεται από ποικίλες οπτικές γωνίες. Η έρευνα δράσης αναπτύχθηκε σε τέσσερις ερευνητικές σπείρες. Στην πρώτη ερευνητική σπείρα ο στόχος ήταν η αλλαγή στην επικοινωνία μεταξύ των μελών της ομάδας της τάξης και στις μεταξύ τους σχέσεις, για μια σχολική τάξη χωρίς βία, κυριαρχία ή χειραγώγηση. Στη δεύτερη ερευνητική σπείρα η επιδίωξη ήταν η ατομική και συλλογική ωριμότητα για διαμόρφωση κριτικής συνείδησης στους/στις εμπλεκόμενους/-ες. Στην τρίτη ο στόχος ήταν η άσκηση ελευθερίας μέσω «προβληματίζουσας» αντίληψης στη διδασκαλία των Φ.Ε. και στην τέταρτη η συνειδητοποίηση των αιτιών που οδηγούν στην καταπίεση και η ενδυνάμωση των καταπιεσμένων, με την αξιοποίηση του θεάτρου Φόρουμ. Στον αναστοχασμό εκτιμήθηκε ότι η χειραφετική έρευνα δεν οδήγησε ίσως σε κάποια αλλαγή στο μακροεπίπεδο των δομών, όμως σε προσωπικό και συλλογικό επίπεδο (τμήματος και ευρύτερης σχολικής κοινότητας) σημειώθηκαν αξιοσημείωτες μεταβολές που επηρέασαν καθοριστικά τη συνείδηση των εμπλεκομένων, αλλάζοντας σημαντικά τις αντιλήψεις και τις θεωρήσεις των μαθητών/-τριών για τη γνώση και δημιουργώντας ειρηνικό σχολικό πολιτισμό
description: This dissertation draws upon the theory of the critical Peace Education paradigm and concerns the location and transformation of the factors that create or lead to violence in schooling and education. In the context of the above, a research was conducted in a Junior High School in Thessaloniki the students of which come from lower socioeconomic classes. The aim of this research was the moulding of a school culture of peace which will empower students and give all of them the opportunity of an all-round growth and a liberating education and schooling, particularly those that traditionally belong to oppressed or marginalized social groups. The three types of school violence are direct, indirect/structural and cultural violence and the formation of a peaceful school culture is directly correlated with ‘positive’ peace; in the concept of ‘positive’ peace all types of violence are absent, while at the same time social justice, respect of the ‘other’ and lack of any other form of discrimination or social racism prevail. During the research of direct violence it was also examined whether the social institution of education reproduces social injustice and thus fosters structural violence. Furthermore, the research focused on the types of violence that may be cultivated in or through specific ways and methods of teaching that hinder the multilateral development of students’ abilities and potential and obstruct liberating education. In this case the centre of attention was the teaching of Natural Sciences and more specifically ‘humanized’ social relations among all participants by using a variety of teaching and educational practices, methodologies and resources. The approach of critical emancipatory action research was chosen as the most appropriate methodology to conduct this research. The types of violence that the participants received during the educational process were analysed with the use of the ideology critique method. A process model of teaching and learning was also implemented which emphasised the cultivation of cultural consciousness and liberation of the students and various teaching practices and methods were used in order to boost participation in the educational process. The research material was collected based on different points of view. The action research is comprised of four research spirals. In the first spiral the aim was to change the ways of communication and the relationships among students in the classroom, so as to foster a violence-free school climate liberated of any form of domination, oppression or manipulation. In the second spiral the goal was individual as well as group preparedness, in order for the students to develop and reach critical consciousness. The third spiral aimed at practicing freedom through the problem-posing educational approach that was practiced in the teaching of natural sciences, whereas in the fourth spiral the aim was for the participants to be (more) conscious of the causes that result in or produce oppression and empowerment of the oppressed with the use of Forum Theatre as a tool. During reflection in the end, it was deemed that this action research may not have had any impact or brought about any social transformation on the macro level scale. However, significant changes were noticed on the individual and group level (both in the classroom and in the school as a community) which had a great impact on the participants’ understanding and perception of knowledge, learning and the establishment of a peaceful school culture