Η Αραβική Αναγέννηση μέσα από τις προκλήσεις του αραβικού εθνικισμού και του παναραβισμού
Creators: name: Κοτίνας, Αθανάσιος Κωνσταντίνου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2024
Subjects: Αραβική Αναγέννηση
Αραβικός Εθνικισμός
Παναραβισμός
Arab awakening
Arab Nationalism
Panarabism

description: Οι Άραβες στο μεγαλύτερο μέρος της 1ης χιλιετίας μ.Χ. εμφανίζονται ως δεινοί επιδρομείς με επεκτατικό χαρακτήρα. Με όχημα την ισλαμική θρησκεία κατόρθωσαν ανά τους αιώνες να επεκταθούν από την αραβική χερσόνησο, σε όλη τη Μέση Ανατολή, τον περσικό κόλπο, τη βόρειο Αφρική και διαμέσου αυτής έφτασαν μέχρι και την Ισπανία. Η ιστορία αυτών των αραβικών λαών είναι ένα αέναο μοτίβο επεκτάσεων αλλά και συσπειρώσεων το οποίο από την υιοθέτηση της ισλαμικής θρησκείας και έπειτα απέκτησε μία συμπαγή εθνική συνείδηση και ενιαία πολιτική οργάνωση. Στην περίοδο των Ομαγιαδών το αραβικό χαλιφάτο είχε κατακτήσει σχεδόν τα δυο τρίτα του τότε γνωστού κόσμου, ενώ μετέπειτα, κατά την περίοδο του χαλιφάτου των Αββασιδών ο αραβικός πολιτισμός έφτασε στην μεγάλη του άνθιση σε όλους τους τομείς. Η περίοδος αυτή ονομάστηκε χρυσή περίοδος του Ισλάμ και διήρκησε μέχρι και την καταστροφή της Βαγδάτης από τους Μογγόλους το 1258. Οι Αββασίδες σε αντίθεση με τους προκατόχους, εστίασαν στην πίστη και στο Ισλάμ παρά στην κοινή καταγωγή δίνοντας το έναυσμα για την δημιουργία αλλά και την άνθιση του ισλαμικού πολιτισμού ο οποίος αποτέλεσε το επόμενο όχημα των Αράβων στον ρου της ιστορίας τους, διαδραματίζοντας οι ίδιοι εξέχοντα ρόλο. Οι Άραβες προόδευσαν αλλά και παράκμασαν συνεχόμενες φορές, με χαρακτηριστικά γνωρίσματα την προσήλωση στο Ισλάμ, την ενσωμάτωση πολιτισμών, την ίδρυση εμπορικών πόλεων και τη διατήρηση ενός εκτεταμένου, διαπολιτισμικής φύσης, εμπορικού δικτύου. Ακολούθησε η οθωμανική περίοδος κατά την οποία οι Άραβες ενσωματώθηκαν και ταυτίστηκαν πλήρως στην Οθωμανική αυτοκρατορία με την ισλαμική τους ταυτότητα, μέχρι τη στιγμή της γέννησης των εθνικισμών και την έναρξη δημιουργίας των πρώτων εθνών κρατών. Ο αραβικός εθνικισμός ήταν από τους τελευταίους εθνικισμούς που εμφανίστηκαν και αποτέλεσε το τρίτο όχημα των Αράβων στον ρου της ιστορίας τους. Ο αραβικός πολιτισμός αναγεννήθηκε και με την υιοθέτηση αυτής της ιδεολογίας, οι Άραβες συνειδητοποίησαν την ιστορία και τον πολιτισμό τους και άρχισαν να επιδιώκουν την ανεξαρτησία τους, την οποία τελικά απέκτησαν δια πυρός και σιδήρου μετά τον Β΄ΠΠ. Είχαν ήδη διέλθει από τις συμπληγάδες της αποικιοκρατίας, με τον αραβικό εθνικισμό ως μία σύγχρονη «Αργώ», με την οποία πλέον ονειρεύονταν την πολυπόθητη αραβική ένωση. Η ένωση των Αράβων σε ένα έθνος έγινε το νέο στοίχημα του αραβικού εθνικισμού αλλά και όλου του αραβικού κόσμου, μέσω της ιδεολογίας του παναραβισμού με κυριότερο εκφραστή, τον Νάσερ έναν φιλόδοξο ηγέτη της Αιγύπτου. Ταυτόχρονα, η ίδρυση του κράτους του Ισραήλ και ο πολιτικός σιωνισμός υψώθηκαν μπροστά στον αραβικό κόσμο ως «νέες συμπληγάδες». Η αραβοϊσραηλινή διαμάχη για το παλαιστινιακό ζήτημα το οποίο υφίσταται έως τις μέρες μας, καθόρισε τις εξελίξεις και έπαιξε αποφασιστικό ρόλο στην διαμόρφωση του σημερινού αραβικού κόσμου, ενώ η αδυναμία των αραβικών κρατών να το επιλύσουν έδωσε το έναυσμα για την άνθιση του ισλαμικού φονταμενταλισμού. Η παρούσα εργασία πραγματεύεται ουσιαστικά την πορεία του αραβικού κόσμου από την πρώιμη περίοδο του Ισλάμ έως την νεότερη και σύγχρονη περίοδο, με το κλείσιμο σχεδόν του εικοστού αιώνα, εστιάζοντας στις εκάστοτε γεωπολιτικές και κοινωνικές προκλήσεις που αντιμετώπισε, μέσα από την οπτική γωνία διαφόρων ιδεολογικών ρευμάτων με κυριότερα τον αραβικό εθνικισμό και τον παναραβισμό.
description: Arabs, in most of the 1st millennium AD appear as cowardly raiders with an expansive character. Using the Islamic religion as a vehicle, they managed over the centuries to expand from the Arabian Peninsula, throughout the Middle East, the Persian Gulf, North Africa and through there to Spain. The history of these Arab people is a perpetual pattern of expansions and contractions which, from the adoption of the Islamic religion onwards, acquired a solid national consciousness and a unified political organization. In the Umayyad period the Arab caliphate had conquered almost two-thirds of the known world, and later, during the Abbasid caliphate, Arab civilization reached its great flowering in all fields. This period was called the golden age of Islam and lasted until the destruction of Baghdad by the Mongols in 1258. The Abbasids, unlike their predecessors, focused on faith and Islam rather than common descent, giving rise to the creation and flourishing of Islamic civilization which was the next vehicle of the Arabs in the course of their history, playing a prominent role themselves. Arabs, both advanced and declined at successive times, characterized by their adherence to Islam, the integration of cultures, the establishment of trading cities and the maintenance of an extensive, intercultural trade network. This was followed by the Ottoman period during which Arabs were fully integrated and identified with the Ottoman Empire with their Islamic identity, until the moment of the birth of nationalisms and the beginning of the creation of the first nation states. Arab nationalism was one of the last nationalisms to emerge and was the third vehicle of the Arabs in the course of their history. Arab civilization was reborn and with the adoption of this ideology, the Arabs became aware of their history and culture and began to seek their independence, which they finally gained by fire and iron after World War II. They had already passed through the complementarities of colonialism, with Arab nationalism as a modern "Argo", with which they now dreamed of the longed-for Arab union. The unification of the Arabs into one nation became the new bet of Arab nationalism and of the entire Arab world, through the ideology of pan-Arabism, with Nasser, an ambitious leader of Egypt, as its main exponent. At the same time, the establishment of the State of Israel and political Zionism were raised before the Arab world as "new complementarities". The Arab-Israeli conflict over the Palestinian issue, which persists to this day, determined developments and played a decisive role in shaping the Arab world today, while the inability of Arab states to resolve it gave rise to the flourishing of Islamic fundamentalism. This paper essentially discusses the course of the Arab world from the early period of Islam to the modern and contemporary period, with the close of the twentieth century almost upon us, focusing on the geopolitical and social challenges it faced at any given time, through the perspective of various ideological currents, most notably Arab nationalism and pan-Arabism.