E00135: The History of the Albanians, written in Armenian, recounts the desire of king Vachagan III to discover the relics of Katholikos *Grigoris (katholikos and martyr of Caucasian Albania, S00062), founder of the Albanian church. Written probably in Caucasian Albania, possibly in the 6th c. or 7th c.
Creators: name: Naleksidze
Publisher: name: University of Oxford
Year: 2014
Subjects: History

description: History of the Albanians, Book 1, Chapter 20<br><br>Յոյժ ցանկալի տենչանս ունէր բարեպաշտ Վաչական արքայն Աղուանից առ գիւտ նշխարաց սրբոյ մանկանն Գրիգորիսի. քանզի տեղեկացեալ էր ՛ի հնագրացն պատմութենէ, եթէ ՛ի Վատնեայ դաշտին կատարեցաւ երանելին Գրիգորիս, եւ բարձեալ աշակերտաց ոմանց՝ բերին յԱմարաս գիւղն եւ եդին յեկեղեցւոջն, յորում հիմնարկեալ էր մեծին Գրիգորի՝ ոչ նշան ինչ արարեալ ՛ի տեղւոջն, երկուցեալ յայլուրեք բառնալոյ զնշխարս երանելւոյն, կամ թէ յերկիւղէ հինին ճեպելոյ, եւ ՛ի յոլովութենէ ամաց բազմանալոյ ՛ի մոռացումն ընկեցեալ լինէր տեղին նշխարաց սրբոցն։ Խորհուրդ կալեալ թագաւորին ընդ իւրոյ դրան երիցուն, խորհել պատճառս ինչ, որով կարասցէ գտանել զցանկալին յոյժ բարի անձինն։ Եւ կոչեցեալ զվանացերէց գեղջն՝ հարցանէր, եթէ նշան ինչ ուրեք է՞ առ եկեղեցեաւն ՛ի գերեզմանին վերայ՝ թէ ոչ. եւ նա ասէ՝ "Բազում գերեզմանք են արդ շուրջ զեկեղեցեաւն, վասն զի ՛ի հինախաղաց ժամանակէն ՛ի մեծագոյն հիմնարկութենէ եկեղեցւոյն ոչ ոք կարաց շինել, զոր մեծին Գրիգորի հիմնարկեալ էր"։ Եւ <br>ասէ թագաւորն՝ թէ "Զհող տեղւոյն ՛ի բաց հրամայեմ պեղել, գուցէ ՛ի բազմութենէ գերեզմանաց ոչ կարեմք կալ ՛ի վերայ գերեզմանի երանելւոյն, այլ ապաստան պարտ է լինել ՛ի պահս եւ յաղօթս, եւ բազում աղաչանօք խնդրել յամենողորմէն Աստուծոյ, յիշեցեալ զտէրունեան զբանն՝ զոր ասէ, զբարի հայցումն վաղվաղակի առնուլ յառատատուրն Աստուծոյ"։<br><br>'Vačagan, the pious king of the Aghuans [Albanians], greatly longed to uncover the relics of the lad Saint Grigoris since he had been informed from the events in history that the venerable Grigoris had been martyred in the Vatnean plain by the shore of the great sea, and that some of his students had brought [his body] and placed it in the church which the great Gregory [the Illuminator] had built in the village of Amaras. There was no marking on that spot either because they feared that someone might take the relics of the venerable Saint, or from fear of bandits or because the exact location had been forgotten after the passage of so much time.<br><br>The king consulted with his court priests about how to discover the remains of such a desirable and goodly figure. Summoning the abbot of the village he asked whether or not there were any indications [of where the grave might be located] in the church cemetery. [The abbot] replied that there were now many graves in the vicinity of the church and that since the period of the [Iranian] raids and the main foundation of the church, no one had been able to build upon that which the great Gregory had founded. The king proclaimed: "I command that the ground be excavated so that perhaps in the midst of so many graves we shall come upon the grave of the most holy venerable one. We must now place our trust in fasting and prayers and many pleas to All-merciful God, remembering the word of the Lord that a good request is quickly accepted by our generous God."'<br><br>Text: Arakelyan 1983. Translation: Bedrosian 2004, adapted.