Χλωρεξιδίνη: Εφαρμογές και περιορισμοί στην Οδοντιατρική
Creators: name: Πασόη, Ελισάβετ Ευαγγέλου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2023
Subjects: subject: Χλωρεξιδίνη
subject: Οδοντιατρική
subject: Χρήσεις
subject: Ανεπιθύμητες ενέργειες
subject: Περιορισμοί
subject: Chlorhexidine
subject: Dentistry
subject: FOS: Clinical medicine
subject: Uses
subject: Limitations
subject: Side effect
subject: Adverse reaction

description: Η χλωρεξιδίνη, ως κύριος εκπρόσωπος των διγουανιδίων, αποτελεί μία ευρέως χρησιμοποιούμενη αντιμικροβιακή ουσία που συναντάται κυρίως ως διγλυκονικό άλας. Έχει μεμβρανοδραστική δράση καθώς διαταράσσει τη διαπερατότητα της κυτταρικής μεμβράνης. Ανάλογα με τη συγκέντρωση της, δρα μικροβιοστατικά ή μικροβιοκτόνα. Το αντιμικροβιακό φάσμα της χλωρεξιδίνης είναι ευρύ και περιλαμβάνει Gram+ και Gram- βακτήρια, λιπόφιλους ιούς με έλυτρο, μύκητες, και πρωτόζωα. Η παρούσα διπλωματική εργασία αποτελεί βιβλιογραφική ανασκόπηση που εστιάζεται στις χρήσεις και τους περιορισμούς-ανεπιθύμητες ενέργειες που αφορούν τη χρήση της σε διάφορους τομείς, κυρίως αυτούς της υγείας, με ιδιαίτερη έμφαση στην οδοντιατρική. Για το σκοπό αυτό πραγματοποιήθηκε αναζήτηση της βιβλιογραφίας σε 3 βάσεις δεδομένων (Pubmed, Cochrane, Scholar). Η τελευταία αναζήτηση πραγματοποιήθηκε τον Αύγουστο του 2022. Λόγω των μοναδικών ιδιοτήτων που συγκεντρώνει, όπως το ευρύ αντιμικροβιακό φάσμα, τη μικρή απορρόφηση της από το γαστρεντερικό σωλήνα, την ισχυρή σύνδεση με τους ιστούς και την παραμένουσα δραστικότητα, βρίσκει ευρύτατη εφαρμογή στην καθημερινή κλινική πράξη. Η μελέτη επιβεβαιώνει την ύπαρξη πολλαπλού προληπτικού και θεραπευτικού οφέλους σε περιπτώσεις λοιμώξεων και επούλωσης καθώς αποτελεί μέσο επίτευξης αντισηψίας χεριών και σώματος. Στην οδοντιατρική η χλωρεξιδίνη αποτελεί τον πιο σημαντικό παράγοντα αναστολής δημιουργίας της οδοντικής μικροβιακής πλάκας και βρίσκει εφαρμογή σε όλους τους επιμέρους κλάδους της. Στην περιοδοντολογία και εμφυτευματολογία, με τη χρήση ποικίλων φαρμακοτεχνικών μορφών, αποτελεί απαραίτητο μέσο διατήρησης της υγείας των περιοδοντικών ή περιεμφυτευματικών ιστών, αντίστοιχα. Επίσης, συμβάλει στην επιτυχία της ενδοδοντικής θεραπείας με τη εφαρμογή της είτε ως υγρό διακλυσμού είτε ως γέλη. Όλο και περισσότερο ενισχύεται η άποψη για το ρόλο της χλωρεξιδίνης στην οδοντική χειρουργική, αφενός μέσω της δράσης της έναντι τερηδονογόνων μικροβίων και αφετέρου μέσω της αντισηψίας της οδοντικής κοιλότητας και της διατήρησης του δεσμού με το εμφρακτικό υλικό. Επιπρόσθετα, αποτελεί εργαλείο 4 πρόληψης της φατνιακής οστεΐτιδας και της βακτηριαιμίας μετά από οδοντιατρικό χειρισμό καθώς και αντιμετώπισης της χαλίτωσης. Τέλος, εφαρμόζεται στη θεραπεία μυκητιάσεων και τη διαχείριση των ασθενών υπό ανοσοκαταστολή. Οι ανεπιθύμητες ενέργειές της είναι κατά βάση πλήρως αντιστρεπτές και ελεγχόμενες. Οι πιο συχνά αναφερόμενες είναι η νευροτοξικότητα (ωτοτοξικότητα, οφθαλμοτοξικότητα), η εμφάνιση σκούρων δυσχρωμιών στα δόντια και όλες τις δομές ενδοστοματικά, η πικρίζουσα γεύση της και η δυσγευσία. Ακόμη, βασικό κεφάλαιο περιορισμών αποτελούν οι αλληλεπιδράσεις της χλωρεξιδίνης με άλλες δραστικές ουσίες ή μόρια όπως το υποχλωριώδες νάτριο, η νυστατίνη, το λαουρύλο-θειικό νάτριο, το φθόριο και άλλα συστατικά των σκευασμάτων στοματικής φροντίδας. Επίσης, η χλωρεξιδίνη είναι υπεύθυνη για εκδήλωση αλλεργικών αντιδράσεων ή φωτοευαισθησίας. Η αύξηση στην εναπόθεση της τρυγίας και οι εκδηλώσεις από το στοματικό βλεννογόνο έχουν καταγραφεί από τα πρώτα χρόνια εφαρμογής της στην οδοντιατρική. Η ανάπτυξη ανοχής, η τοξικότητα και οι επιπτώσεις της μεταβολής της μικροχλωρίδας του στόματος που επιφέρει η χλωρεξιδίνη αποτελούν επιπλέον περιορισμούς, των οποίων η διερεύνηση είναι απαραίτητη. Συμπερασματικά, το ότι η χλωρεξιδίνη αποτελεί μία γενικά ασφαλή επιλογή, δε μειώνει την απαιτούμενη προσοχή και σύνεση στο χειρισμό της ώστε να εξασφαλίζεται το μέγιστο δυνατό όφελος για τον ασθενή.
description: Chlorhexidine, as the main representative of the biguanides, is a widely used antimicrobial substance found mainly as the digluconate salt. It has a membrane-active effect and disrupts the permeability of the cell membrane. Depending on its concentration, it acts microbiostatically or microbicidally. The antimicrobial spectrum of chlorhexidine is broad and includes Gram+ and Gram- bacteria, enveloped lipophilic viruses, fungi, and protozoa. This thesis is a bibliographic review that focuses on the uses of chlorhexidine as well as the limitations that govern its use, mainly those of health and with a particular emphasis on dentistry. For this purpose, the literature was searched in 3 databases (Pubmed, Cochrane, Scholar). The last search took place in August 2022. Due to the unique properties it gathers, such as the broad antimicrobial spectrum, its small absorption from the gastrointestinal tract which makes it safe to use, the strong connection with the tissues and the remaining activity, it finds wide application in daily clinical practice. The study confirms the existence of multiple preventive and therapeutic benefits in cases of infections and wounds as it is a means of achieving hand and body antisepsis. In dentistry, chlorhexidine is the most important agent for inhibiting the creation of dental microbial plaque and is used in all its individual branches. In periodontology and implantology, with the use of various pharmaceutical forms, it is a necessary means of maintaining the health of the periodontal or peri-implant tissues, respectively. It also contributes to the success of endodontic treatment by applying it either as an irrigation liquid or as a gel. The role of chlorhexidine in dental surgery is becoming increasingly popular, thanks to its action against cariogenic microbes on the one hand and the disinfection of the dental cavity and the preservation of the bond with the occlusive material on the other. In addition, it is an essential tool for preventing alveolar osteitis or bacteremia after dental manipulation as well as 6 treating halitosis. Finally, its role is important in the treatment of fungal infections and the proper management of patients under immunosuppression. Its side effects are basically completely reversible and controllable. The most frequently mentioned are neurotoxicity (ototoxicity, ophthalmotoxicity), the appearance of dark discolorations in the teeth and all intraoral structures, its bitter taste and dysgeusia. Also, a key chapter of limitations are the interactions of chlorhexidine with other active substances or molecules such as sodium hypochlorite, nystatin, sodium lauryl sulfate, fluoride and other components of dental care preparations. In recent years the occurrence of allergic reactions or photosensitivity is increasing. An increase in the deposition of tartar and the manifestations from the oral mucosa have been recorded since the first years of its application in dentistry. The development of tolerance, toxicity, and effects of chlorhexidine-induced alteration of the oral microflora are additional limitations that require further investigation. In conclusion, the fact that chlorhexidine is a generally safe option does not reduce the required care and prudence in its handling in order to ensure the maximum possible benefit for the patient.