Το ζήτημα της ελευθερίας στο έργο του Michel Foucault:
Creators: name: Δημητρίου, Γεώργιος Δημητρίου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2012
Subjects: Φουκώ
Ελευθερία
Κυβερνησιμότητα
Foucault
Freedom
Governmentality

description: Το ζήτημα της ελευθερίας αντιμετωπίζεται μέσα από τη συνολική παρουσίαση του έργου του Μισέλ Φουκώ. Ο στόχος είναι η ανάδειξη του τρόπου με τον οποίο καταλήγει να ασχοληθεί με τις δυνατότητες του ίδιου του υποκειμένου που αντιδρά στις σχέσεις εξουσίας και τις μορφές γνώσης που του επιβάλλονται. Η μορφή και οι τεχνικές αντίστασης που ακολουθούνται δεν είναι ξένες και ανεξάρτητες με τις μορφές επιβολής και πειθάρχησης στις οποίες αντιδρούν. Ελευθερία και εξουσία, επιβολή και αντίσταση μελετούνται σε ένα συνεχές σύγκρουσης και συνύπαρξης. Οι έννοιες της «θετικής» ή «παραγωγικής» εξουσίας και της «κυβερνησιμότητας» μας βοηθούν να δούμε την απόσταση που παίρνει η φουκωική θεωρία από τις ντετερμινιστικές, δομικές ή φαινομενολογικές προσεγγίσεις για το κράτος, την εξουσία και το υποκείμενο. Αυτό που προκύπτει δεν είναι ένας διαφορετικός ορισμός της ελευθερίας ή μια ανώτερη μορφή διεκδίκησής της. Αντίθετα επιδιώκεται η προβληματοποίηση οποιασδήποτε προσπάθειας καθορισμού μιας καθολικής και παγκόσμιας προσέγγισής της. Μέσα από τη συνεχή αμφισβήτηση της γνώσης και της αλήθειας, την πρακτική πρόκληση των σχέσεων εξουσίας και τη δοκιμή μιας διαφορετικής σχέσης με τον εαυτό και τους άλλους, επιδιώκεται μια εναλλακτική αλλά καθόλου τέλεια ή τελική λύση στο ερώτημα ποια ελευθερία είναι επιθυμητή και πώς θα πρέπει αυτή να διεκδικείται. Το λάθος, το ρίσκο, ο κίνδυνος μιας ανεπιθύμητης συνέπειας ή συμπεριφοράς δεν οφείλουν να απαγορευθούν ή να αποκλειστούν κανονιστικά . Η κριτική και ηθική διάσταση που προσφέρει ο Φουκώ στο τελευταίο μέρος του έργου του, μέσω της «επιμέλειας εαυτού» και της «παρρησίας» στον αρχαίο φιλοσοφικό λόγο, δείχνουν το δρόμο για μια μη αξιολογική και ανθρωπιστική πρόταση. Αυτό που προτάσσεται δεν είναι ένας διαφορετικός κανόνας στη θέση του ήδη υπάρχοντος αλλά τα μέσα για τη δοκιμή εναλλακτικών τρόπων αξιολόγησης του σωστού από το λάθος, του καλού από το κακό, της αλήθειας από το ψέμα, χωρίς να θεσμοθετούνται νέα κριτήρια αλλά υποβάλλοντας τα ίδια σε συνεχή κριτική επανεξέταση.
description: The question of freedom is handled through an overall presentation of the work of Michel Foucault. The aim is to reveal the way in which he comes to the point of dealing with the subject’s possibility of reacting towards the power relations and the forms of knowledge he/she is imposed to. The followed forms and techniques of resistance are not foreign and independent to the forms of discipline and power against which they react. Freedom and power, enforcement and resistance are studied in a continuum of coexistence and confliction. The concepts of the “positive” and “productive” power and that of “governmentality” can help us see the distance that foucaultian theory takes from any deterministic, structural and phenomenological approach dealing with the state, the power and the individual. The result is not a different definition of freedom or a higher form of fight. On the contrary, what is pursued is the problematization of any holistic and globalizing attempt of that kind. Through the constant questioning of all knowledge and truth, the practical challenge of the power relations and the trial of a different kind of relation with the self and the others, an alternative but not perfect neither final solution is suggested as to what kind of freedom is desirable and how must this be pursued. The mistakes, the risk, the danger of an unwanted consequence or behavior are not supposed to be regulatory banned or forbidden. The critical and ethical dimensions that Foucault gives in the last part of his work through the “epimeleia eautou” and the “parriseia” in the ancient philosophic discourse, pave the way towards a non anthropological or moral proposal. What Foucault suggests is not a different norm in the place of the existing one but the means for testing alternative ways of evaluating the right from wrong, the good from bad, the truth from the lie, without institutionalizing new criteria but subjecting those same to constant critical cross-examination.