Μουσεία και ευ ζην: Το παράδειγμα ενός προγράμματος για άτομα με διαταραχές μνήμης και τους φροντιστές τους
Creators: name: Παπαϊωακείμ, Χριστίνα Μ.
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2025
Subjects: Μουσειακά προγράμματα
Ευ ζην
Διαταραχές μνήμης
Museum programs
Well-being
Memory disorders

description: Η παρούσα διπλωματική εργασία διερευνά τη συμβολή των μουσείων στην προαγωγή της ψυχικής υγείας και της ευζωίας των ατόμων με διαταραχές μνήμης, εστιάζοντας στην αξιολόγηση του μουσειακού προγράμματος "Μια βόλτα μαζί", που υλοποιήθηκε στο MOMus-Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης-Συλλογή Κωστάκη, σε συνεργασία με το Ειδικό Κέντρο Πρόληψης και Αντιμετώπισης Διαταραχών Μνήμης (ΕΚΠΑΔΜ) του Ψυχιατρικού Νοσοκομείου Θεσσαλονίκης. Η εργασία εντάσσεται στο πλαίσιο της συνεχούς εξέλιξης του ρόλου των μουσείων ως φορέων συμπερίληψης και κοινωνικής συνοχής και της υιοθέτησης από πλευράς τους μιας πιο εξωστρεφούς στρατηγικής, με έμφαση στην κοινωνική τους διάσταση. Βασίζεται στις σύγχρονες μουσειακές πρακτικές που εστιάζουν στην ευημερία των κοινοτήτων, με ιδιαίτερη έμφαση στις ευάλωτες ομάδες όπως οι ηλικιωμένοι και τα άτομα με προβλήματα μνήμης. Η εργασία οργανώνεται σε δύο μέρη: το θεωρητικό και το ερευνητικό. Στο θεωρητικό μέρος της εργασίας, αναλύεται ο ρόλος του σύγχρονου μουσείου ως κοινωνικού φορέα που προάγει την προσβασιμότητα και την χωρίς αποκλεισμούς πολιτική. Εξετάζεται η συμβολή του μουσείου στη ψυχική υγεία και την ευημερία των κοινοτήτων, εστιάζοντας στην τρίτη ηλικία και τα άτομα με διαταραχές μνήμης και τα οφέλη που προκύπτουν από την αξιοποίηση των μουσειακών συλλογών, και παρουσιάζονται χαρακτηριστικά παραδείγματα από την ελληνική πραγματικότητα. Το ερευνητικό μέρος επικεντρώνεται στην αξιολόγηση του προγράμματος “Μια βόλτα μαζί”, το οποίο εφαρμόστηκε σε δύο κύκλους και στόχευε στην ενίσχυση της ψυχικής υγείας των συμμετεχόντων, άτομα με διαταραχές μνήμης και τους φροντιστές τους. Η μεθοδολογία βασίζεται στη συλλογή ποιοτικών δεδομένων μέσω ημιδομημένων συνεντεύξεων και ποσοτικών δεδομένων από ερωτηματολόγια καθώς και στην ανάλυση των αποτελεσμάτων μέσω συγκριτικής και συνθετικής παρουσίασης των δεδομένων που προέκυψαν από τα παραπάνω εργαλεία, σε συνδυασμό με τα δεδομένα ερευνητικού ημερολογίου. Η έρευνα αποσκοπεί στην πολυδιάστατη αξιολόγηση του αντίκτυπου του προγράμματος, τόσο από την πλευρά των συμμετεχόντων όσο και των επαγγελματιών, και επιδιώκει να συμβάλει στη βελτίωση αντίστοιχων προγραμμάτων μέσω της καταγραφής των πρακτικών που αποτιμήθηκαν ως θετικές. Παράλληλα, αναδεικνύει την ανάγκη συστηματικής αξιολόγησης των μουσειακών προγραμμάτων, η οποία θα επιτρέψει τη μέγιστη δυνατή αξιοποίηση του κοινωνικού ρόλου των μουσείων για την υποστήριξη ευάλωτων κοινωνικών ομάδων. Με τους παραπάνω τρόπους αποσκοπεί αφενός στην κατανόηση του ρόλου των μουσείων ως χώρων ευημερίας και αφετέρου στην ανάδειξη της αποτελεσματικότητας των συνεργασιών με φορείς ψυχικής υγείας.
description: The present dissertation explores the contribution of museums to improve the mental health and well-being of individuals with memory disorders, focusing on the evaluation of the museum program “A Walk Together,” implemented at the MOMus–Museum of Modern Art–Costakis Collection in collaboration with the Special Center for the Prevention and Treatment of Memory Disorders at the Psychiatric Hospital of Thessaloniki. The study falls within the framework of the evolving role of museums as agents of social inclusion and cohesion, adopting a more extroverted strategy with emphasis on their social dimension. It is grounded in contemporary museological practices that prioritize community well-being, with special attention to vulnerable groups, such as the elderly and people with memory disorders. The dissertation is structured into two parts: the theoretical and the research part. The theoretical part analyzes the role of the contemporary museum as a social institution that promotes accessibility and inclusive policies. It also examines the museum’s contribution to mental health and community well-being, with a focus on older adults and individuals with memory disorders, and the benefits derived from the use of museum collections. Characteristic examples from museums in Greece are presented, highlighting the therapeutic potential of museum-based activities. The research part focuses on the evaluation of the program entitled “A Walk Together”, which was implemented in two cycles and aimed at enhancing the mental health of its participants. The methodology includes the collection of qualitative data through semi-structured interviews and quantitative data from questionnaires, along with an analysis of results through a comparative presentation of the data obtained from these tools, combined with the information collected from the research journal during the program. The study aims to provide a multidimensional evaluation of the program’s impact from the perspectives of both participants and professionals, contributing to the improvement of similar future programs by documenting practices that were assessed as positive. Additionally, it highlights the need for systematic evaluation of museum programs to maximize the potential of museums' social role in supporting vulnerable social groups. Ultimately, the research seeks to understand museums as spaces of well-being while demonstrating the effectiveness of collaborations with mental health institutions.