Η επικοινωνιακή δόμηση του επιστημονικού λόγου στο δημοτικο σχολειο: μια εθνογραφικη μελετη.
Creators: name: Σουλίδου, Αρχοντία Φωτίου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2016
Subjects: καθημερινό και επιστημονικό ύφος λόγου
αλληλεπιδραστικές πρακτικές γραμματισμού στη σχολική τάξη
κριτικός αναστοχασμός των εκπαιδευτικών
everyday and scientific register
interactive practices in classroom
teacher΄s critical reflection

description: Η παρούσα εθνογραφική έρευνα ασχολείται με τη διερεύνηση του τρόπου με τον οποίο πραγματοποιείται η συνοικοδόμηση των επιστημονικών εννοιών των φυσικών επιστημών στο δημοτικό σχολείο και το πέρασμα από το καθημερινό ύφος λόγου των μαθητών/τριών στο επιστημονικό των σχολικών εγχειριδίων. Ακολουθώντας την κοινωνικοπολιτισμική προσέγγιση για τον γραμματισμό και την Εθνογραφία της Επικοινωνίας, η έρευνα αυτή αντλεί τα μεθοδολογικά της εργαλεία από τον χώρο της Κριτικής Ανάλυσης του Γραμματισμού στη Σχολική Τάξη (Κωστούλη, 2008) για την ανάδειξη της δυναμικής διάστασης της διδασκαλίας και της μάθησης. Πιο συγκεκριμένα, για την ανάλυση των δεδομένων, τα οποία λήφθηκαν από μια τάξη της Στ’ Δημοτικού ενός σχολείου στο κέντρο της Θεσσαλονίκης μέσω παρατήρησης και συνεντεύξεων, αξιοποιήθηκαν ως εργαλεία το «κειμενικό γεγονός», το «θεματικό πεδίο» με το «θεματικό του πλαίσιο» και η «μαθησιακή» ή «αλληλεπιδραστική τροχιά». Από την ανάλυση, που πραγματώθηκε στο μακροεπίπεδο (διερεύνηση των μαθησιακών τροχιών σε βάθος πολλών θεματικών πεδίων, διαπλοκή υφών λόγου) και το μικροεπίπεδο (καταγραφή των λειτουργιών και του τρόπου συμμετοχής των συμμετεχόντων/ουσών), προέκυψε ως βασικό συμπέρασμα ότι η μετάβαση από το καθημερινό στο επιστημονικό ύφος λόγου αποτελεί μια απαιτητική επικοινωνιακά δομούμενη διαδικασία, κατά την οποία η γλώσσα έχει έναν ισχυρό διαμεσολαβητικό ρόλο. Δυστυχώς, ο ρόλος αυτός δεν αναδεικνύεται ιδιαίτερα από το επίσημο πλαίσιο γραμματισμού (ΑΠΣ και βιβλίο δασκάλου/ας) και τα σχολικά εγχειρίδια, στα οποία παραγκωνίζεται και η διδασκαλία των κειμενικών ειδών του σχολικού γραμματισμού. Η μελέτη καταδεικνύει με βάση τα ευρήματα ότι είναι βασικό ο/η εκπαιδευτικός αφενός να στέκεται κριτικά στο πλαίσιο γραμματισμού και στα νοήματα που του προτείνονται από διάφορους μαθησιακούς πόρους∙ αφετέρου να γνωρίζει τη σημασία της γλώσσας στη διαπραγμάτευση των επιστημονικών εννοιών, για να δομεί αποτελεσματικά τροχιές υποβοήθησης των μαθητών/τριών ώστε να φτάσουν μέχρι τα ανώτερα επίπεδα χρήσης του επιστημονικού λόγου (στο κειμενικό επίπεδο). Εν κατακλείδι, η μελέτη αυτή επιχειρεί να προσφέρει εργαλεία αναστοχασμού των εκπαιδευτικών ώστε να κατανοούν τις πρακτικές τους κι αν αυτές βοηθούν ή όχι τα παιδιά στην κατάκτηση του επιστημονικού λόγου και του σχολικού γραμματισμού.
description: The aim of this ethnographic study is to analyse the interactive practices through which teacher and students in Greek primary school negotiate and facilitate students’ movement from everyday to advanced register characterizing language use and meaning making in certain school subjects (such as science). Drawing upon basic premises from the sociocultural approach to literacy and the Ethnography of Communication tradition, this study analyses teaching and learning as dynamic processes accomplished through a series of speech and literacy events. How do these events relate to shape students’ entry into new ways of making meanings? What do these processes reveal about teacher’s positionings against the curriculum and the meanings projected by the science textbooks used in Greek schools? Τhese were the general research questions posited. Analysis of the curriculum and the textbooks revealed that these project a decontextualized notion of scientific discourse, failing as a result to provide teachers with the tools necessary for them to overcome the challenges scientific register puts on students’ understanding. The analysis of the classroom revealed several processes which were created at two levels, a macro- and a micro-level. While the latter provides useful information on the functional role participants, teacher and students adopted, along with patterns of participation in each literacy event analyzed, the former proved to be instrumental in helping us understand the learning processes constructed in this community. Analysis revealed the learning trajectories the teacher constructed and the adroit way he interwove everyday and scientific registers across literacy events to facilitate students’ movement into scientific register. On the basis of these findings, this study suggests that these interactive tools need to be made widely available. Through them, teachers can stand critically against the official literacy framework and will be able to reflect on the way their own practices work to facilitate or hinder students’ transition to advanced literacy texts.