Ο Θεός, ο κόσμος και ο άνθρωπος. Σπουδή στα Εκατόν Πενήντα Κεφάλαια του αγίου Γρηγορίου Παλαμά, Αρχιεπισκόπου Θεσσαλονίκης
Creators: name: Γεροδήμος, Ευάγγελος Νικολάου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2020
Subjects: subject: Ορθόδοξη Πατερική Θεολογία
subject: Άγιος Γρηγόριος Παλαμάς
subject: Εκατόν Πεντήκοντα Κεφάλαια
subject: Γνωσιολογία
subject: Τριαδολογία
subject: Χριστολογία
subject: Κοσμολογία
subject: Ανθρωπολογία
subject: Σωτηριολογία
subject: Αγάπη - Έρως
subject: Orthodox Patristic Theology
subject: Saint Gregory Palamas
subject: One Hundred and Fifty Chapters
subject: Gnosiology
subject: Triadology
subject: Christology
subject: Cosmology
subject: Anthropology
subject: FOS: Sociology
subject: Soteriology
subject: Love - Eros

description: Σκοπός της παρούσης μεταπτυχιακής εργασίας με τίτλο: «Ο Θεός, ο κόσμος και ο άνθρωπος: Σπουδή στα Εκατόν Πενήντα Κεφάλαια του αγίου Γρηγορίου Παλαμά, Αρχιεπισκόπου Θεσσαλονίκης», είναι να μελετήσει το περιεχόμενο και την διδασκαλία του επιφανούς επισκόπου της Θεσσαλονίκης, όπως αυτή αποτυπώνεται στο υποδειγματικό παλαμικό έργο των Εκατόν Πεντήκοντα Κεφαλαίων. Κατά τις επιστημονικές αρχές και μεθόδους του χώρου της χριστιανικής γραμματείας δόθηκε προτεραιότητα στις πηγές και στην διακειμενική ανάγνωση τους. Η σχετική με την έρευνα βιβλιογραφία χρησιμοποιήθηκε κριτικά όπου ήταν αναγκαίο χωρίς να πραγματοποιηθεί ενδελεχής διάλογος με αυτήν. Η διάρθρωση της παρούσης μελέτης αποτελεί αξιολογική ανάπτυξη και ανάλυση του τίτλου της. Έτσι, αφού παρατεθούν οι «Προλεγόμενες» ευχαριστίες, ο «Πίνακας Περιεχομένων» και ο «Πίνακας Βραχυγραφιών», έπεται η «Εισαγωγή», στην οποία εμπεριέχεται η ιστορία της έρευνα των Εκατόν Πεντήκοντα Κεφαλαίων, η μέθοδος και η πορεία εξέλιξης της μελέτης, καθώς και η στοχοθεσία και η διάρθρωση της εργασίας. Έπειτα από την «Εισαγωγή», η εργασία διακρίνεται σε δύο μέρη, εκ των οποίων το ένα έχει χαρακτήρα γραμματολογικό και το άλλο θεολογικό. Στο πρώτο κεφάλαιο του γραμματολογικού τμήματος που επιγράφεται: «Άγιος Γρηγόριος Παλαμάς, Αρχιεπίσκοπος Θεσσαλονίκης», εκτίθενται συνοπτικά τα θεολογικά ζητήματα του 14ου αιώνα, οι βασικοί σταθμοί από το βίο του αγίου Γρηγορίου Παλαμά και το συγγραφικό έργο του ιερού πατρός της Θεσσαλονίκης. Στο δεύτερο κεφάλαιο του ίδιου τμήματος, το οποίο επιγράφεται: «Το έργο “Κεφάλαια Εκατόν Πεντήκοντα φυσικά και θεολογικά, ηθικά τε και πρακτικά, και καθαρτικά της Βαρλααμίτιδος λύμης”», εξετάζονται τα γραμματολογικά δεδομένα του έργου και πιο συγκεκριμένα ο χαρακτήρας, το περιεχόμενο, το είδος, ο χρόνος συγγραφής, ο τίτλος και η δομή του έργου, οι πηγές του κειμένου, δηλαδή η Γραφή, οι Πατέρες της Εκκλησίας και η θύραθεν σοφία, ενώ, τέλος εξετάζεται η πορεία, οι εκδόσεις, οι μεταφράσεις και η διάδοση του έργου ως φιλοκαλικού κειμένου. Στη συνέχεια τοποθετείται το πρώτο κεφάλαιο, του θεολογικού μέρους της εργασίας το οποίο επιγράφεται: «Η Γνώση: Πορεία σωτηρίας», και ασχολείται με την σχέση φιλοσοφικής ή επιστημονικής γνώσεως και εκκλησιαστικής αλήθειας και παραδόσεως. Στο δεύτερο κεφάλαιο του ίδιου μέρους, το οποίο επιγράφεται: «Ο Θεός: Οδός Θεογνωσίας», πραγματεύεται η εκκλησιαστική αλήθεια περί Θεού και η κοινωνία Του με την κτίση. Για τον άγιο Γρηγόριο Παλαμά ο Θεός είναι το άκρον Αγαθόν και περιγράφεται με την εικόνα της ανώτατης Τριαδικής Γνώσεως ή Έρωτος. Διακρίνεται από τρεις θείες πραγματικότητες, την άκτιστη και αμέθεκτη ουσία, την άκτιστη και μεθεκτή ενέργεια/-ες και τις τρεις θείες υποστάσεις, Ο Θεός μέσω της άκτιστης θείας ενέργειας/-ων Του έρχεται σε κοινωνία με τον κόσμο και την κορωνίδα της κτίσεως, που είναι ο άνθρωπος. Στο τρίτο κεφάλαιο το οποίο επιγράφεται «Ο Κόσμος: Προθεωρία αυτογνωσίας», εξετάζεται το ζήτημα του κόσμου ως θείας δημιουργίας. Σε αυτό το κεφάλαιο μέσα από το σχήμα έλεγχος και ανατροπή ο ιερός Παλαμάς παρουσιάζει, ανατρέπει και μεταστοιχειώνει τις φιλοσοφικές απόψεις μέσω της εκκλησιαστικής γνώσεως αναδεικνύοντας ταυτοχρόνως το ζήτημα της σχέσεως ψυχής, κόσμου, νοερών και λογικών φύσεων, ως δημιουργημάτων του Θεού. Στο τέταρτο και τελευταίο κεφάλαιο της εργασίας, το οποίο επιγράφεται: «Ο Άνθρωπος: Οδός αυτογνωσίας», παρουσιάζεται η εκκλησιαστική αλήθεια περί ανθρώπου. Σύμφωνα με τον εκκλησιαστικό άνδρα της Θεσσαλονίκης ο άνθρωπος, στις κατασκευαστικές του προϋποθέσεις έχει ως αρχέτυπό του τόσο την εικόνα της ανώτατης Τριαδικής Γνώσεως ή Έρωτος, δηλαδή της Αγίας Τριάδος όσο και τον σαρκωθέντα Λόγο, δηλαδή τον Χριστό, κάτι που τον καθιστά ανώτερο από τους αγγέλους. Επιπλέον, εξετάζεται το ζήτημα της πτώσεως του ανθρώπου και των συνεπειών της, καθώς και η εν Χριστώ πορεία του ανθρώπου προς τη σωτηρία και τη θέωση δια της μετοχής του στις άκτιστες θείες ενέργειες. Τέλος, η εργασία κλείνει με τα «Επιλεγόμενα» συμπεράσματα της μελέτης, την «Βιβλιογραφία», η οποία διακρίνεται σε πηγές και βοηθήματα με εσωτερικές υποδιαιρέσεις και το «Summary» στα αγγλικά.
description: The effort of the presentation of the postgraduate work entitled: “The God, the world and the man: A study on One Hundred and Fifty Chapters of saint Gregory Palamas, Archbishop of Thessaloniki”, is to study the content and the teaching of the eminent bishop of Thessaloniki, as reflected in the exemplary palamite work of the One Hundred and Fifty Chapters. According to the scientific principles and methods of the field of Christian Literature, the sources and their intertextual reading were given priority. The research literature was used critically where necessary without a thorough dialogue with it. The structure of the present study is an evaluative development and analysis of its title. Thus, after the “Prological” acknowledgements, the “Table of Contents” and the “Table of Abbreviations”, the “Introduction” follows which contains the research history of the One Hundred and Fifty Chapters, the method and the course of the study, as well as the goal and the structure of the work. After the “Introduction”, the work is divided into two parts, one of which is literary and the other theological. The first chapter of the literature section, entitled: “Saint Gregory Palamas, Archbishop of Thessaloniki”, summarizes the theological issues of the era of the 14th century, the main stations from the life of saint Gregory Palamas and the writings of the holy father of Thessaloniki. In the second chapter of the same section, which is entitled: “The work ‘One hundred and fifty chapters on topics of natural and theological science, the moral and the ascetic life, intended as an purge for the Barlaamite corruption’ ”, the literary data of the work are examined and more specifically the character, the content, the type, the time of writing, the full title and the structure of the text, the sources of the work, such as the Holy Scripture, the Fathers of the Church and the classical literature, while, finally, the course, the publications, the translations and the dissemination of the work as a Philocalic text. Furthermore, the first chapter is placed, of the theological part of the work which is entitled: “The Knowledge: The Path of Salvation” and deals with the relationship between philosophical or scientific knowledge with the ecclesiastical truth and tradition. In the second chapter of the same part, which is entitled: “The God: The Way to the Knowledge of God”, deals with the ecclesiastical truth about God and His communion with creation. For saint Gregory Palamas, God is the highest Good [Αγαθὸν] and described with the image of the supreme Trinitarian Knowledge or Love [Ἐρως]. Distinguished by the three divine realities: the uncreated and unparticipate Essence, the uncreated and participate divine Energy/-ies and the three divine Hypostases. God through His uncreated divine energy/-ies comes into communion with the world and the crown of creation, which is the man. In the third chapter, which is entitled: “The Creation: Preview to the self-Knowledge”, examines the question of the world as divine creation. In this chapter, through the form of control and overthrow, the holy Palamas presents, subverts and transmutes the philosophical views through the ecclesiastical knowledge, at the same time highlighting the question of the relation of soul, world, intellectual and rational natures or souls, as creations of God. In the fourth and last chapter of the postgraduate work, which is entitled: “The Man: The Way to the self-Knowledge”, is presented the ecclesiastical truth about man. According to the ecclesiastical physiognomy of Thessaloniki, man in his constructional conditions has as his archetype both the image of the supreme Trinity Knowledge or Love [Έρως], that is the Holy Trinity, and the incarnate Word, that is Christ, something that makes him (man) superior to the angels. In addition, the question of the fall of man from Paradise and its consequences is examined, as well as the path of man in Christ to salvation and deification through his participation in the uncreated divine energies. Finally, the work closes with the “Epilogical” conclusions of the study, the “Bibliography”, which is distinguished in sources and academical surveys with internal subdivisions and the “Summary” in English.