Η θεμελίωση του δικαιώματος στην ενέργεια
Creators: name: Παπαθανασίου, Άγγελος Νικολάου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2024
Subjects: Δικαίωμα στην ενέργεια
Ενεργειακή φτώχεια
Ενεργειακός εφοδιασμός
Right to energy
Energy poverty
Energy supply

description: Σκοπός της παρούσας μεταπτυχιακής διπλωματικής εργασίας είναι να αποδείξει ότι η ενέργεια, εκτός από πόρο, δραστηριότητα, προϊόν και υπηρεσία, αποτελεί και δικαίωμα. Συγκεκριμένα, το υπό διαμόρφωση δικαίωμα στην ενέργεια αναφέρεται στο δικαίωμα πρόσβασης σε διάφορες μορφές ενέργειας, με έμφαση στην καθολική, συνεχή και προσιτή πρόσβαση σε καθαρή ενέργεια. Έτσι, η εργασία εξετάζει τρία βασικά ερωτήματα: ποιος είναι ο δικαιοπολιτικός λόγος ύπαρξης του δικαιώματος στην ενέργεια, ποια είναι η υπερνομοθετική θεμελίωση του δικαιώματος και πώς το δικαίωμα στην ενέργεια εκδηλώνει την κανονιστική του διάσταση. Κατ’ αρχάς, αναλύονται η επαναδιαπραγμάτευση του νέου ενεργειακού κοινωνικού συμβολαίου λόγω της ενεργειακής φτώχειας και κρίσης και η, συνακόλουθη, ανάδειξη του κινήματος της ενεργειακής δικαιοσύνης, τα αιτήματα του οποίου συνοψίζονται στη διεκδίκηση ενός δικαιώματος στην ενέργεια. Επ’ αφορμή, δε, της παγκόσμιας διάστασης του ενεργειακού ζητήματος, ιδιαίτερα υπό το πρίσμα της πράσινης μετάβασης, η θεμελίωση του δικαιώματος εκκινεί από διεθνή κείμενα (π.χ. τη Σύμβαση για την Εξάλειψη όλων των μορφών Διακρίσεων κατά των Γυναικών, το Διεθνές Σύμφωνο για τα Οικονομικά, Κοινωνικά και Μορφωτικά Δικαιώματα, τον Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Χάρτη, κ.ά.), ερμηνευόμενα από τα αρμόδια όργανα των Ηνωμένων Εθνών και άλλων περιφερειακών συμβουλευτικών και δικαιοδοτικών οργάνων, και σταδιακά ενσωματώνεται στις εθνικές έννομες τάξεις, αποκτώντας ακόμη και συνταγματικό έρεισμα. Ήδη, η διεθνής τάση συνδέει την πρόσβαση στην ενέργεια με την αξιοπρεπή διαβίωση, την υγεία, τη στέγη και τις αρχές λειτουργίας των δημόσιων υπηρεσιών. Σε εθνικό συνταγματικό επίπεδο, η ενέργεια αναγνωρίζεται νομολογιακά ως αγαθό ζωτικής σημασίας, ο ενεργειακός εφοδιασμός θεωρείται ύψιστος σκοπός δημοσίου συμφέροντος, μέσω της εξειδίκευσης των συνταγματικών ρητρών γενικού συμφέροντος, που επιτρέπουν τον περιορισμό άλλων δικαιωμάτων, και οι ενεργειακές δραστηριότητες διέπονται από τις αρχές της καθολικής και συνεχούς λειτουργίας, προσδίδοντας στο δικαίωμα αυτό τα χαρακτηριστικά ενός κοινωνικού δικαιώματος. Κατ’ επέκταση, το κανονιστικό εύρος του δικαιώματος περιλαμβάνει, κατ’ αρχάς, την οργάνωση των ενεργειακών υπηρεσιών ως κοινής ωφέλειας και τους θεσμούς που διασφαλίζουν τη συνεχή παροχή ενέργειας, όπως ο Προμηθευτής Καθολικής Υπηρεσίας, ο Προμηθευτής Τελευταίου Καταφυγίου και οι επιμέρους Υπηρεσίες Κοινής Ωφέλειας. Επιπλέον, θεσμοί όπως η αυτοκατανάλωση και οι ενεργειακές κοινότητες συμβάλλουν στον εκδημοκρατισμό της ενεργειακής αγοράς. Ακόμη, η ανωτέρω τριπλή συνταγματική διάσταση του δικαιώματος στην ενέργεια δικαιολογεί την επιβολή περιορισμών σε δικαιώματα όπως η επιχειρηματική και η συμβατική ελευθερία, η ιδιοκτησία, η απεργία και το περιβάλλον. Τελικώς, τα δύο σημαντικά ζητήματα που τίθενται για το μέλλον είναι: πρώτον, η ουσιαστική θεμελίωση του δικαιώματος στην ενέργεια με τον προσδιορισμό του πυρήνα του, ο οποίος μπορεί να καθοριστεί μέσω της αρνητικής ανάγνωσης του ευρωπαϊκού ορισμού της ενεργειακής φτώχειας, και δεύτερον η ενίσχυση του κινήματος της ενεργειακής δικαιοσύνης διά της διευκόλυνσης πρόσβασης στα δικαστήρια (λ.χ. μέσω της σαφέστερης οριοθέτησης της δικαιοδοσίας μεταξύ πολιτικών και διοικητικών δικαστηρίων), προκειμένου να επιτευχθεί κατά κυριολεξία δικαιοσύνη στον τομέα της ενέργειας.
description: The purpose of this postgraduate dissertation is to demonstrate that energy, beyond being a resource, activity, product, and service, is also a right. Specifically, the emerging right to energy refers to the right of access to various forms of energy, with an emphasis on universal, continuous, and affordable access to clean energy. Thus, the study examines three key questions: what is the political justification for the existence of the right to energy, what is the supralegislative foundation of this right, and how does the right to energy manifest its normative dimension. Firstly, the re-negotiation of the new energy social contract due to energy poverty and crisis, and the consequent emergence of the energy justice movement, whose demands are summarised in the claim for a right to energy, are analysed. Given the global dimension of the energy issue, especially in the context of the green transition, the foundation of the right starts from international texts (e.g., the Convention on the Elimination of All Forms of Discrimination Against Women, the International Covenant on Economic, Social and Cultural Rights, the European Social Charter, etc.), interpreted by the relevant bodies of the United Nations and other regional advisory and judicial bodies, and gradually integrates into national legal systems, even acquiring a constitutional basis. Already, the international trend links access to energy with dignified living, health, housing, and the principles of public service operations. At the national constitutional level, energy is recognised jurisprudentially as a vital good, energy supply is considered a supreme public interest goal, through the specification of constitutional clauses of general interest that allow the limitation of other rights, and energy activities are governed by the principles of universal and continuous operation, thus attributing to this right the characteristics of a social right. Consequently, the normative scope of the right includes, firstly, the organisation of energy services as a public utility and the institutions that ensure the continuous provision of energy, such as the Universal Service Provider, the Last Resort Supplier, and individual Public Utility Services. Furthermore, institutions such as self-consumption and energy communities contribute to the democratisation of the energy market. Moreover, the aforementioned triple constitutional dimension of the right to energy justifies the imposition of restrictions on rights such as entrepreneurial and contractual freedom, property, strike, and the environment. Ultimately, the two significant issues for the future are: firstly, the substantial foundation of the right to energy with the determination of its core, which can be defined through the reversal interpretation of the European definition of energy poverty, and secondly, the strengthening of the energy justice movement through facilitating access to the courts (e.g., by a more lucid delineation of jurisdiction between civil and administrative courts) to achieve literal justice in the energy sector.