Η ενημερωμένη συγκατάθεση των ασθενών με άνοια σε ιατρικές πράξεις ως βιοηθικό ζήτημα
Creators: name: Δακής, Κωνσταντίνος Γεωργίου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2019
Subjects: Βιοηθική
Άνοια
Ενημερωμένη Συγκατάθεση
Bioethics
Dementia
Informed Consent

description: Η παρούσα βιβλιογραφική μελέτη αποσκοπεί στην ανάδειξη των θεμάτων που άπτονται της ενημερωμένης συγκατάθεσης των ασθενών με άνοια σε ιατρικές πράξεις. Πρόκειται για ένα κατεξοχήν βιοηθικό ζήτημα, με σημαντικές ιατρικές, κοινωνικές και νομικές προεκτάσεις, καθώς τα ποσοστά της άνοιας στον γενικό πληθυσμό αυξάνονται όλο και περισσότερο στις δυτικές χώρες και η άνοια αποτελεί σήμερα ένα μείζον ιατροκοινωνικό ζήτημα. Καταρχήν προσεγγίζεται η έννοια της αυτονομίας, για την οποία υπάρχουν δύο κρατούσες απόψεις στη βιοηθική βιβλιογραφία. Η μία άποψη περιγράφει την αυτονομία μέσω μεμονωμένων πράξεων, ενώ η έτερη και πιο φιλοσοφική την περιγράφει μέσω της αυτονομίας της προσωπικότητας των ατόμων. Προκειμένου μία πράξη να είναι αυτόνομη, πρέπει να διενεργείται με σκοπιμότητα, από άτομο με φυσιολογικές νοητικές λειτουργίες, απουσία εξωτερικής και εσωτερικής βίας. Οι αυτόνομοι άνθρωποι αποφασίζουν με βάση τις ηθικές τους αρχές και τους ευρύτερους στόχους τους. Επομένως, ιδιαίτερη σπουδαιότητα για την αυτονομία μίας πράξης έχει το κίνητρο που οδηγεί στην πράξη. Στο ζήτημα της ενημέρωσης ασθενών για ιατρικές πράξεις, αυτή πρέπει να διενεργείται στοχευμένα και με τρόπο κατάλληλο για τη νοητική κατάσταση του ασθενή, το μορφωτικό του επίπεδο και τη συνολική κατάσταση της υγείας του. Έτσι, η ενημέρωση του ασθενούς αποτελεί ένα μέσο για την προαγωγή της υγείας του και της αυτόνομης λήψης αποφάσεων. Ασθενείς με άνοια εμφανίζουν κάποιου βαθμού έκπτωση των νοητικών τους λειτουργιών, ακόμη και σε πρώιμα στάδια της νόσου τους. Συνεπώς, η ικανότητα λήψης αποφάσεων επηρεάζεται. Παρ’ όλα αυτά, σημαντική μερίδα συγγραφέων θεωρούν ότι οι ασθενείς αυτοί μπορούν να αποφασίζουν για τα θέματα της υγείας τους έως και τα μέσα στάδια της νόσου τους, καθώς οι ηθικές αρχές και αξίες του ατόμου διατηρούνται. Εντούτοις, αυτή η ικανότητα αυτόνομης λήψης αποφάσεων αμφισβητείται από πολλούς ερευνητές. Σε κάθε περίπτωση, ο ιατρός οφείλει να επιδιώξει την καλύτερη δυνατή επικοινωνία με τον ασθενή με άνοια και την ενημέρωση του τελευταίου για την υγεία του. Επίσης, οφείλει να ενημερώσει τον έχοντα την επιμέλεια του ασθενούς και να ζητήσει τη συγκατάθεσή του, καθώς και να ενημερώσει και τους περιθάλποντες τον ασθενή, των οποίων άλλωστε η ζωή επηρεάζεται πολυεπίπεδα από την πορεία της υγείας του ασθενούς. Ασφαλώς, δεν διενεργούνται ιατρικές πράξεις που αντίκεινται στη βούληση του ασθενούς, εκτός αν απειλείται άμεσα η ζωή του ή επίκειται πρόκληση ανήκεστου βλάβης στην υγεία του κι ο ασθενής δεν είναι σε θέση να το αντιληφθεί λόγω επηρεασμού των νοητικών του λειτουργιών. Σε μη επείγουσες περιπτώσεις επιβάλλεται να παρέχεται στον ασθενή και τον έχοντα την επιμέλεια του ασθενή επαρκής χρόνος μεταξύ ενημέρωσης και συγκατάθεσης, ώστε οι αποφάσεις τους να είναι συνειδητές και ελεύθερες. Εν κατακλείδι, η ιατρική ενημέρωση των ασθενών με άνοια πρέπει να κατευθύνεται τόσο προς τους ίδιους τους ασθενείς όσο και προς τους περιθάλποντες, των οποίων ο ρόλος είναι κρίσιμος κι είναι ανάγκη να αναγνωριστεί και νομικά. Ζητούμενο όλων αυτών των ενεργειών αποτελεί η επίτευξη του βέλτιστου για την υγεία του ασθενούς, με σεβασμό στις διαχρονικές και πανανθρώπινες αξίες που εκφράζει έμπρακτα ο ιατρός υπηρετώντας τον ασθενή και το ιατρικό λειτούργημα
description: This literature study aims to highlight issues concerning the informed consent of patients with dementia to medical procedures. It is about a bioethical issue in first place, with important medical, social and legal extensions, as percentages of dementia in general population are always standing in Western countries and dementia nowadays represents a critical medical-social issue. Firstly, the term of autonomy is reached. There are two holding points of view in bioethical literature. The first one describes autonomy through isolated actions, while the other and more philosophical one describes autonomy through the autonomy of personality of people. An action, in order to be autonomous, should be performed in purpose, by a person with normal cognitive functions, without any external or internal bias. Autonomous people decide based on their ethical values and their broader goals. Therefore, motivation is of special importance for the autonomy of an action. Concerning the issue of informing patients about medical procedures, that should be performed targeted and in a way appropriate to one’s cognitive functions, to one’s educational level and to the situation of one’s health in general. Thus, informing patient is a means for the promotion of one’s health and of autonomous decision making. Patients with dementia are faced with some loss of their cognitive functions, even in first stages of dementia. Consequently, their competence of decision making is affected. However, many researchers believe that these patients can decide on their own for their health issues till moderate stages of dementia, as one’s ethical principles and values are maintained. However, the competence of patients with dementia for autonomous decision making is doubted by other researchers. In any case, doctors must look for the best possible communication with the patient with dementia and the informing of the last one for one’s health. Doctors also must inform the person having the custody of the patient and ask for one’s consent. Doctors must as well inform the caregivers, whose life is in many levels affected from the evolution of the patient’s health. Certainly, no medical procedure is performed, if it is against the patient’s will, except if patient’s life is under immediate threat or if an irreversible damage to patient’s health is about to occur and the patient is not able to understand it due to the affection of one’s cognitive functions. In not urgent cases, it is essential that the period that elapses between informing and consent of the patient and of the man having the custody of the patient is adequate, so that their decisions are conscious and free. In conclusion, medical informing of patients with dementia should be directed both to patients themselves and to their caregivers, whose role is crucial and is needed to be also legally recognised. The desirable result is to reach the best for the health of patients, with respect to the intertemporal ethical values that the doctor expresses in fact by serving both the patient and the medical calling