Η βιομηχανική εγκατάσταση εξόρυξης λευκόλιθου στην περιοχή Πήλι της βορειοκεντρικής Εύβοιας: Μελέτη αποκατάστασης και επανάχρησης των κτιρίων και του περιβάλλοντος χώρου
Creators: name: Μαρινάκου, Ελένη Βασιλείου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2025
Subjects: Βιομηχανική κληρονομιά
Λευκόλιθος
Μεταλλείο
Industrial heritage
Μagnesite
Mine

description: Η βιομηχανική εγκατάσταση εξόρυξης λευκόλιθου στον οικισμό Πήλι, στην βορειοκεντρική Εύβοια, παρουσιάζει μία ολοκληρωμένη εικόνα βιομηχανιών του είδους, των αρχών του 20ου αιώνα, στην οποία σώζεται ένα σημαντικό ποσοστό της κτιριακής υποδομής και μερικώς της μηχανολογικής. Οι χαρακτηρισμοί οι οποίοι αρμόζουν είναι μνημειακότητα και σύναμμα απλότητα. Κάποια από τα παιδιά που στο παρελθόν “σάκιαζαν” το μετάλλευμα μέσα στις αποθήκες της εγκατάστασης, σήμερα μας διηγούνται ιστορίες για την εποχή που ο λευκόλιθος αποτελούσε το βασικότερο εισόδημα στις οικογένειες της βόρειας Εύβοιας. Αμελητέες ήταν οι πηγές που έδιναν πληροφορίες σχετικά με τον χώρο, τα όσα αναφέρονται στην μελέτη αυτή αποτελούν μαρτυρίες κατοίκων της περιοχής και πρώην υπαλλήλων! Σύμφωνα με τα όσα λέχθηκαν και σε συνδυασμό με την παρατήρηση περιγράφεται ο τρόπος λειτουργίας της βιομηχανικής εγκατάστασης στην παραλία του Πηλίου: Η παράκτια θέση που βρίσκονται τα κτίρια, τα οποία έχουν κηρυχτεί διατηρητέα, αποτελεί τον τερματικό σταθμό του συνόλου της λειτουργίας των μεταλλείων. Ο πρώτος σταθμός, εκεί δηλαδή που βρίσκονται τα ορυχεία και γινόταν η πρώτη διαλογή βρίσκεται σε απόσταση 4.50 χλμ., επάνω σε ύψωμα. Αν και οι δύο σταθμοί βρίσκονται σε σημαντική απόσταση μεταξύ τους, στην πραγματικότητα “συνδέονται” μέσω του εναέριου συστήματος κυκλοφορίας του μεταλλεύματος. Ένα σύστημα καλωδίων που ήταν αναρτημένο επάνω σε μεταλλικούς πυλώνες, οι οποίοι κάλυπταν την απόσταση των 4.50 χλμ., εξασφάλιζαν την μεταφορά του μεταλλεύματος, το οποίο, είχαν οι εργάτες τοποθετήσει μέσα σε βαγονέτα. Το υλικό έφτανε στον τερματικό σταθμό, όπου εκεί γινόταν η τελική επεξεργασία. Συγκεκριμένα, γινόταν η τελική διαλογή, η όπτηση και η μεταφορά του μεταλλεύματος μέσα στις αποθήκες, όπου εκεί πραγματοποιούνταν οι τελευταίες διαδικασίες αποθήκευσης, έτσι ώστε να ξεκινήσει η εμπορευματοποίηση του λευκόλιθου. Ενδιαφέρον προκαλεί η μεταφορά του υλικού μέσα σε διαφόρων ειδών βαγονέτα, καθώς δεν γινόταν μόνο εναερίως, αλλά στον τερματικό σταθμό υπήρχαν παντού ράγες, και σε διάφορα επίπεδα, οι οποίες κατέληγαν στο λιμάνι στην σκάλα φόρτωσης. Τέλος, ο χώρος δεν συντίθεται από ένα μόνο κτίριο, αντίθετα υπάρχει ένα σύνολο λιθόκτιστων και σιδηρών εγκαταστάσεων που λάμβαναν μέρος - ανάλογα με την λειτουργία τους - στην παραγωγή. Σκοπός της μελέτης αυτής, είναι η αναγνώριση των χώρων αυτών, μέσω της καταγραφής, της αποτύπωσης και της τεκμηρίωσης. Η διαδικασία αυτή, η οποία αποτελεί και το πρώτο μέρος της διαδικασίας, έχει ως προϊόν την εκπόνηση μίας σειρά σχεδίων, τα οποία δίνουν πληροφορίες για την κατάσταση διατήρησης του μνημείου την δεδομένη χρονική στιγμή. Ακολουθεί η πρόταση αποκατάστασης και επανάχρησης των κτιρίων και του περιβάλλοντος χώρου. Οι προτάσεις αποκατάστασης σχετίζονται με τα υλικά και τις μεθόδους που θα εφαρμοστούν για την προστασία του μνημείου. Η πρόταση επανάχρησης, χρησιμοποιεί τα αρχιτεκτονικά εργαλεία που θα προτείνουν λύσεις συμβατές με τον χαρακτήρα του χώρου. Στόχος είναι να αξιοποιηθούν και να προβληθούν οι αρετές που έχουν τα βιομηχανικά κτίρια. Αυτό βέβαια δεν προϋποθέτει οι εργασίες αποκατάστασης και ανάδειξης, να στρέφονται γύρω από ξεπερασμένες αρχές ∙ επιτρέπονται κάποιες χειρονομίες οι οποίες υποδηλώνουν σαφέστατα την εποχή τους, καθώς απορρέουν από χαρακτηριστικά πάνω στα οποία γινόταν ο σχεδιασμός των βιομηχανικών κτιρίων. Τα χαρακτηριστικά αυτά είναι: η αξονικότητα, οι ελεύθεροι ενιαίοι χώροι, η απλότητα και η λειτουργικότητα. Σύμφωνα με τις αρχές αυτές επιλύεται και παρουσιάζεται το δεύτερο μέρος της εργασίας.
description: The industrial plant for mining magnesite, in Pili in Northern Euboea, is a characteristic example of an early 20th century industry. From this industrial plant a large percentage of the buildings and a smaller one of the mechanical infrastructure survives until today. The industrial site is characterized by monumental and minimal forms. Some of the people who were currying the ore to the warehouses, are telling stories about the times that magnesite was the basic income for the families of Northern Euboea. The source of information concerning Pili’s industrial area was extremely limited. The information included in this research come from words of Pili’s residents and retired workers. Combining peoples reports and observations, the functions of the industrial plant is described. The buildings, which are officially characterized as monuments, are by the sea and are the terminal station of the whole industrial plant. The first station, which is close to the mines, is where the ore was extracted and screened for the first time. The mine was on a hill at a distance 4.5 km from the sea. Although the two stations were 4.5 km apart, they were connected by an aerial mining tramway. A system of cables was supported by towers which were erected at appropriate locations across intermediate terrain. Suspended from the cables were the ore buckets which were carrying the ore from the mine to the terminal station. At the terminal station the final screening was taking place. After the final screening, the ore was carried to the warehouse where it was placed inside several types of wagons. At the warehouses there were rails which allowed workers to carry the loaded wagons to the dock in order to load them to ships. Finally, the workspace by the sea did not consist only of the warehouses. There were also a few other buildings made of stone and iron which according to their use helped in the whole process. The purpose of this thesis is the study of the whole industrial site through recording, documenting and imprinting. This process, which is the first part of the thesis, produced a series of drawings which provide information about the current status of the monument. In the second part of the thesis the restoration and reuse proposal is presented. The proposal concerning the reuse of the monument, uses those architectural tools which provide solutions compatible with the nature of the surrounding space. One of the main goals is the reformation, development and promotion of the “virtues” of industrial buildings. However, this does not mean that the restoration process must rely exclusively on outdated principles. On the contrary, some modern interventions are allowed as long as they indicate and highlight the time period that the monument was constructed. The principles on which the proposal is based are the same as the ones that the builders of the late 19th -early 20th century, used. These principles are: axial symmetry, consolidated free spaces, minimalism and functionality. The final solution, which is based upon these principles, is presented in the second part of this thesis.