Το άγιο βάπτισμα. Κανονική και λειτουργική θεώρηση
Creators: name: Παρασκευόπουλος, Κωνσταντίνος Τριαντάφυλλου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2023
Subjects: Βάπτισμα
Κανονική
Λειτουργική θεώρηση
Holy Baptism
Canonic
Liturgical view

description: Η ένταξη ενός ανθρώπου ως μέλος του περίληψη σώματος της Εκκλησίας του Χριστού πραγματοποιείται με το ιερό εκείνο μυστήριο που ονομάζεται "Βάπτισμα". Ο όρος "βάπτισμα" προέρχεται από το ρήμα "βαπτίζω" που σημαίνει "βυθίζω", "βουτάω στο νερό" και "καταδύω". Ως λειτουργική πράξη σημαίνει την κατάδυση του βαπτιζομένου στο ύδωρ του βαπτιστηρίου - κολυμβήθρας προκειμένου να βαπτιστεί ο μέχρι τότε κατηχούμενος, ώστε να καταστεί μέλος της Εκκλησίας του Χριστού και ακολούθως με το χρίσμα να λάβει τα χαρίσματα του Αγίου Πνεύματος. Η βάπτιση είναι το πρώτο όλων των μυστηρίων, αφού με αυτό ο άνθρωπος γίνεται μέλος του σώματος της Εκκλησίας και αποκτά τη δυνατότητα στο εξής να συμμετέχει σε όλα τα άλλα μυστήρια της Εκκλησίας. Η σπουδαιότητα του μυστηρίου της βαπτίσεως και τα προβλήματα ή ερωτήματα που κατά καιρούς προέκυψαν σχετικά με την ορθή τέλεση του, οδήγησαν στην ανάγκη να διατυπωθούν από οικουμενικές και τοπικές συνόδους και Πατέρες της Εκκλησίας σχετικοί κανόνες που επέλυαν τα ανακύπτοντα ζητήματα. Η λειτουργική πράξη του μυστηρίου του Βαπτίσματος κατά τους πρώτους χριστιανικούς αιώνες ετελείτο κατά τρόπο διαφορετικό από αυτόν που τελείται σήμερα. Δεν συμφωνούσε κάποιος απλώς μια ημερομηνία στον ενοριακό ναό, ώστε να προσέλθει τη συγκεκριμένη ημέρα και ώρα για να βαπτιστεί ο ίδιος ή να βαπτίσει το παιδί του. Το Βάπτισμα ετελείτο "άπαξ του ενιαυτού" δηλαδή μια φορά το χρόνο και συγκεκριμένα κατά το Μεγάλο Σάββατο κατά την πανυχίδα της Αναστάσεως. Με λίγα λόγια, Βάπτισμα και Ανάσταση τελούνταν μαζί την ίδια ημέρα, ώρα και στην ίδια ακολουθία. Με την πάροδο του χρόνου η τέλεση του μυστηρίου του Βαπτίσματος επεκτάθηκε και σε άλλες μεγάλες ημέρες του λειτουργικού έτους, όπως Χριστούγεννα, Θεοφάνεια και την ημέρα της Πεντηκοστής. Αρχικά το Βάπτισμα ετελείτο μέσα στη Θεία Λειτουργία, όπως όλα τα μυστήρια της Εκκλησίας, αργότερα όμως άρχισε να χάνει αυτή του τη λειτουργική αξία και σημασία, αφού αποκόπηκε από τη Θεία Λειτουργία και διαμορφώθηκε ειδική Ακολουθία για αυτό. Του Βαπτίσματος προηγείτο η Κατήχηση και οι Εξορικισμοί, η Απόταξη του Διαβόλου και η Σύνταξη με το Χριστό, ειδικές τελετές και διαδικασίες που λάμβαναν χώρα μέσα σε μια περίοδο σαράντα ημερών, τη γνωστή Μεγάλη Τεσαρακοστή με την τελική ομολογία να δίδεται τη Μεγάλη Παρασκευή, μια ακριβώς ημέρα πριν από το Άγιο Βάπτισμα. Με τη διαμόρφωση της Ακολουθίας του Βαπτίσματος οι Αφορκισμοί και η Κατήχηση έχασαν την κανονική τους θέση και σημασία και δυστυχώς περιορίστηκαν πλέον σε μια σύντομη Ακολουθία που προηγείται του Βαπτίσματος. Φυσικά σε αυτό συνέβαλε και η επικράτηση του νηπιοβαπτισμού, κατά τον οποίο την Ομολογία της πίστεως τη δίνει πλέον ο ανάδοχος αντί του φωτιζομένου. Ο θεσμός του αναδόχου υπήρχε από την παλαιά εποχή, όμως με την επικράτηση του βαπτίσματος από τη νηπιακή ηλικία, ο θεσμός αυτός ενισχύθηκε και φαίνεται πως το κέντρο βάρους της Ακολουθίας μετατοπίζεται στον ανάδοχο και όχι τόσο στον φωτιζόμενο. Υπάρχουν περιπτώσεις όπου ο ανάδοχος αποκλείεται από το Βάπτισμα, δηλαδή δεν μπορεί να βαπτίσει τον υποψήφιο προς τον φωτισμό. Αυτές οι περιπτώσεις καθώς και άλλες πολλές παράμετροι εκτίθενται μέσα στις σελίδες της παρούσας διπλωματικής εργασίας. Πιο συγκεκριμένα η διπλωματική αυτή εργασία δομείται σε τρία κεφάλαια. Στην εισαγωγή παρουσιάζεται αρχικά η έννοια του ιερού κανόνα και της εκκλησιαστικής οικονομίας, ενώ στη συνέχεια παρουσιάζεται η έννοια του Μυστηρίου. Στο πρώτο κεφάλαιο γίνεται λόγος γενικά για το βάπτισμα τόσο στον εξωβιβλικό χώρο όσο και στους μεσοδιαθηκικούς χρόνους. Επιπλέον εξετάζεται η διαφορά μεταξύ του Βαπτίσματος του Ιωάννου και του Βαπτίσματος του Ιησού. Στο δεύτερο κατά σειρά κεφάλαιο πραγματοποιείται η έκθεση και η ανάλυση των ιερών κανόνων που επιλύουν και ρυθμίζουν ζητήματα σχετικά με την ορθή τέλεση του μυστηρίου του βαπτίσματος και του μυστηρίου του Αγίου χρίσματος. Πιο συγκεκριμένα παρουσιάζονται οι κανόνες που αφορούν τον ορθό τύπο του Βαπτίσματος, τον τόπο στον οποίο λαμβάνει χώρα το Βάπτισμα, ποιός είναι ο κατ΄ εξοχήν αρμόδιος για να επιτελέσει το Βάπτισμα, τον νηπιοβαπτισμό, την αντιμετώπιση των πεπτωκότων και τις ειδικές περιπτώσεις αναβαπτισμού. Στο ίδιο κεφάλαιο, όπως προαναφέρθηκε, παρουσιάζονται οι περιπτώσεις αποκλεισμού του αναδόχου από το Μυστήριο. Τέλος στο τρίτο κεφάλαιο το μυστήριο του βαπτίσματος εξετάζεται από λειτουργικής πλευράς. Παρουσιάζονται οι προβαπτισματικές ακολουθίες, η προετοιμασία του βαπτίσματος, η τελετή της βαπτίσεως και του Χρίσματος και τέλος οι μεταβαπτισματικές ευχές και τα ιερά αντικείμενα που είναι απαραίτητα για την τέλεση του μυστηρίου του βαπτίσματος. Η προσέγγισή μου στο Μυστήριο και την Ακολουθία του Βαπτίσματος, στην παρούσα Διπλωματική Εργασία, είναι διφυής. Αφενός ακολουθεί την ιστορικοκριτική και ερμηνευτική προσέγγιση της όλης Ακολουθίας, αφετέρου προσεγγίζει το Μυστήριο του Βαπτίσματος σε όλες του τις εκδοχές και προεκτάσεις, σύμφωνα με το Κανονικό Δίκαιο της καθ’ ημάς Ορθοδόξου - Ανατολικής Εκκλησίας.
description: The integration of a person as a member of the body that consist the Church of Christ is accomplished through the holy sacrament that is called “Baptism”. The term “baptism” comes from the verb “baptize” that means “immerse”, “dunk in water” and “dip”. As a liturgical act signifies the dive of a person, who is going to be christened, to the water of a baptistery/ baptismal font in order the, until then, catechumen to be baptized, becoming thus a member of the Church of Christ, and subsequently through the chrism (ointment) to receive Holy Spirit’s gifts. Baptism is the first of all sacraments, since through this a person becomes member of the body of the Church and thereafter acquires the ability to participate in all the other sacraments of the Church. The importance of the sacrament of baptism and the problems or questions that arose, from time to time, regarding its proper administration resulted in the necessity of formulating relevant canons by ecumenical and local councils, as well as by Church Fathers, that resolved the issues that came up. The liturgical act of the sacrament of baptism during the first centuries of Christianity was administered in a different way than it is administered today. One didn't just agree on a date at the parochial church in order to turn up on this particular day and time to be baptized or to baptize his child. The baptism administered once a year and particularly on Holy Saturday, during the Vigil of Resurrection. In short, Baptism and Resurrection were celebrated together on the same day, time and in the same Service. Over time the celebration of the sacrament of Baptism was extended to other major days of the liturgical year, such as Christmas, Epiphany and the day of Pentecost. Initially, Baptism was administered within the Divine Liturgy, like all the sacraments of the Church, but later it began to lose its liturgical value and importance, since it was separated from the Divine Liturgy and a special Service was formed for it. Baptism was preceded by the Catechism and Exorcisms, the Renouncing of the Devil and the Allegiance with Christ, special ceremonies and procedures that took place during a period of forty days, known as Great Lent with the final confession to be given on Good Friday; the exact day before Holy Baptism. With the formation of the Baptismal Service, Exorcisms and Catechism lost their normal place and importance and unfortunately were now limited to a short Service that precedes Baptism. Of course, the prevalence of infant baptism also contributed to this, in which the Confession of Faith is now given by the sponsor (godfather/godmother) instead of the one who will be illuminated. The institution of the sponsor existed since ancient times, but with the prevalence of baptism from infancy, this institution was strengthened and it seems that the center of gravity of the Service shifts to the sponsor and not so much to the one who will be enlightened. There are cases where the sponsor is excluded from Baptism; that is, he cannot baptize the candidate for illumination. These cases as well as many other parameters are exposed within the pages of this thesis. More specifically, this thesis is structured in three chapters. In the introduction, the concept of the sacred canon and ecclesiastical economy is presented first, while the concept of the Sacrament is presented afterwards. In the first chapter, baptism is generally discussed both in the extra-biblical space and in the intertestamental times. In addition, the difference between the Baptism of John and the Baptism of Jesus is examined.In the second chapter in a row, are carried out the exposition and analysis of the sacred rules that resolve and regulate issues related to the correct performance of the sacrament of baptism and the sacrament of Holy Chrism. More specifically, are presented the rules regarding the correct type of Baptism, the place where the Baptism takes place, who is the most competent person to perform the Baptism, infant baptism, the treatment of backsliders (lapsi) and special cases of rebaptism. In the same chapter, are presented, as mentioned above, the cases of exclusion of a sponsor from the Sacrament.Finally, in the third chapter, the sacrament of baptism is examined from a liturgical point of view. The pre-baptismal services, the preparation for baptism, the ceremony of baptism and chrism and finally the post-baptismal prayers and the sacred objects necessary for the performance of the sacrament of baptism are presented. My approach to the Sacrament and the Service of Baptism, in this Thesis, is twofold: On the one hand, it follows the historical-critical and interpretive approach of the entire Service; on the other hand, it approaches the Mystery of Baptism in all its versions and extensions, according to the Canon Law of what we call Orthodox - Eastern Church.