Η παιδαγωγική και πολιτισμική θεώρηση των έργων Προτρεπτικός και Παιδαγωγός του Κλήμεντα Αλεξανδρέα
Creators: name: Μόμτσιου, Αικατερίνη Κωνσταντίνου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2024
Subjects: Προαίρεση
Παιδαγωγική
Συνταίριασμα ελληνισμού - χριστιανισμού
Willpower
Pedagogy
Synthesis of hellenism and christianity

description: Στο πρώτο τμήμα της εργασίας εμπεριέχονται παιδαγωγικές θέσεις που στηρίζονται στη θεώρηση του Χριστού ως αξεπέραστου προτύπου παιδαγωγού. Ο Κλήμης προτείνει και εφαρμόζει μια νέου τύπου αγωγή στα ίχνη του προτύπου, χωρίς ωστόσο να αντιφάσκει προς τα αρχαιοελληνικά πρότυπα. Η παιδαγωγία του είναι εναρμονισμένη με την εποχή του, επειδή δεν καταργεί το κλασικό ανθρωπιστικό ιδεώδες, αλλά το συμπληρώνει εξαγιάζοντάς το. Έτσι η αρχαιοελληνική αρετή διευρύνεται για να χωρέσει τη φιλόκαλη προαίρεση. Παράλληλα, εντοπίζονται αναφορές στις παιδαγωγικές αρχές, στη μεθοδολογία, στα διδακτικά μέσα, ακόμη και στο θέμα της τιμωρίας, ώστε η παιδαγωγική του να είναι ολοκληρωμένη, αλλά κυρίως συμβατή με το νέο τρόπο ζωής. Στο δεύτερο τμήμα της εργασίας παρουσιάζονται πολιτισμικά στοιχεία δύο διαφορετικών πολιτισμών, κόσμων και εποχών, της αυτοκρατορικής Αλεξάνδρειας από τη μια, και του αρχαιοελληνικού πολιτισμού από την άλλη. Συγκεκριμένα, υποδηλώνεται έμμεσα η θετική όψη της Αλεξάνδρειας ως πνευματικής εστίας με τις ζωντανές παραδόσεις και την αρχαιότατη και πρωτοποριακή για την εποχή Αλεξανδρινή σχολή, αλλά και δηλώνεται ευκρινέστατα η αρνητική όψη της ως πόλη της πολυτέλειας και των διεφθαρμένων ηθών. Από την άλλη στον Προτρεπτικό φωτογραφίζεται ο αρχαιοελληνικός θεοκρατικός πολιτισμός με τα βασικά θεματικά αντικείμενά του, τη θρησκεία, τη φιλοσοφία, την ποίηση, την τέχνη, τη μυθολογία, και επισημαίνεται ο θετικός ρόλος του φιλοσοφικού στοχασμού στον ελληνικό κόσμο στην προσέγγιση της έννοιας του αληθινού Θεού. Παρουσιάζεται όλο το εύρος της αρχαιοελληνικής θρησκείας, το θεωρητικό -θεοποίηση, ανθρωπομορφισμός, είδωλα, μαντική, ζωολατρία- και το λατρευτικό μέρος, με εστίαση στα μυστήρια, καθώς η στόχευση του έργου ήταν η αποδόμηση της αρχαιοελληνικής θρησκείας. Συμπερασματικά, η νέου τύπου αγωγή που περιγράφει ο Κλήμης, εμπλουτίζοντας και εξαγιάζοντας την αρχαιοελληνική αρετή, αναφέρεται στο «υπάρχειν», δηλαδή στα μύχια της ανθρώπινης πράξης με στόχευση τη διαμόρφωση της φιλόκαλης προαίρεσης και είναι αγωγή σωτηριολογική που ενεργείται στην οδό της αγάπης και των αξιών της που ‘’ψηλώνουν’’ τον άνθρωπο. Σχετικά με την πολιτισμική θεώρηση ο Προτρεπτικός αποδίδει ικανοποιητικά βασικούς πολιτισμικούς δείκτες του αρχαιοελληνικού θεοκρατικού πολιτισμού στα πλαίσια της προσπάθειας του Κλήμεντα να αποδείξει τα όρια της ελληνικής φιλοσοφικής διανόησης στην κατάκτηση της αλήθειας, ενώ ο Παιδαγωγός αναπαριστά την Αλεξάνδρεια ως μωσαϊκό λαών, θρησκευτικών και φιλοσοφικών τοποθετήσεων και αντιφάσεων, αλλά και ως το υπόβαθρο -ίσως το κατάλληλο- εντός του οποίου συντελέστηκε, με πρωτεργάτη τον Κλήμεντα, η απαρχή της συμπόρευσης Ελληνισμού και Χριστιανισμού.
description: The first part of the thesis examines the pedagogical positions of Clement of Alexandria, which are based on the view of Christ as the supreme pedagogical model. Clement proposes and implements a new type of education that follows the model of Christ, without however contradicting the ancient Greek models. His pedagogy is in harmony with its time, because it does not abolish the classical humanistic ideal, but rather complements it by sanctifying it. Thus, ancient Greek virtue is broadened to include the loving choice. At the same time, references are made to the pedagogical principles, methodology, teaching aids, and even the issue of punishment, so that his pedagogy is complete, but above all compatible with the new way of life.The second part of the thesis presents cultural elements of two different civilizations, worlds, and eras: imperial Alexandria on one hand, and ancient Greek culture on the other. Specifically, it indirectly suggests the positive aspect of Alexandria as an intellectual center with its vibrant traditions and the ancient and pioneering Alexandrian school, while it clearly states its negative aspect as a city of luxury and corrupt morals. Conversely, in the "Exhortation," the ancient Greek theocratic culture is depicted with its main thematic subjects—religion, philosophy, poetry, art, mythology—and the positive role of philosophical thought in the Greek world in approaching the concept of the true God is highlighted. The entire scope of ancient Greek religion is presented, both the theoretical—the deification, anthropomorphism, idols, divination, zoolatry—and the worship aspect, focusing on the mysteries, as the work's aim was to deconstruct ancient Greek religion.In conclusion, the new type of education that Clement describes, enriching and sanctifying ancient Greek virtue, refers to "existence", that is, to the depths of human action with the aim of shaping the loving choice and is a salvific education that is carried out on the path of love and its values that "elevate" man. In terms of cultural theory, the Protrepticus satisfactorily renders basic cultural indicators of ancient Greek theocratic culture within the framework of Clement's attempt to prove the limits of Greek philosophical thought in the attainment of truth, while the Paedagogus represents Alexandria as a mosaic of peoples, religious and philosophical positions and contradictions, but also as the background - perhaps the appropriate one - within which the beginning of the coexistence of Hellenism and Christianity took place, with Clement as the main pioneer.
description: Σε συνεργασία με: Κοινωνικής Θεολογίας (Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών)