Ο χριστιανικός ναός υπό το πρίσμα του δικαιώματος στον πολιτισμό και του δικαιώματος στη λατρεία. Σχέση έντασης ή αρμονικής συνύπαρξης:
Creators: name: Επιτροπάκης, Περίανδρος Ιωάννη (αιδεσιμότατος Πρωτοπρεσβύτερος)
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2014
Subjects: Θρησκευτικά μνημεία
Δικαίωμα στον πολιτισμό
Θρησκευτική ελευθερία
Ελευθερία λατρείας
Συνταγματικά δικαιώματα
Ατομικά δικαιώματα
Αρχή αναλογικότητας
Αρχαιολογικός νόμος
Άγιος Γεώργιος Θεσσαλονίκης (Ροτόντα)
Religious monuments
Right to culture
Religious freedom
Freedom of worship
Constitutional rights
Individual rights
Principle of proportionality
Law on antiquities
Saint George at Thessaloniki (Rotunda)

description: Στην ελληνική έννομη τάξη ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το ζήτημα οριοθέτησης των αρμοδιοτήτων Κράτους και Εκκλησίας στην προστασία των ακίνητων θρησκευτικών πολιτιστικών αγαθών λατρευτικού προορισμού. Όταν κατά την έννοια του αρχαιολογικού νόμου ένας χριστιανικός ναός συνιστά μνημείο, ενδέχεται να προκληθεί σύγκρουση των ατομικών δικαιωμάτων που διέπουν το διφυή χαρακτήρα του. Η παρούσα εργασία αποτελεί προσπάθεια θεωρητικής προσέγγισης του συνταγματικού εναρμονισμού του δικαιώματος της ελευθερίας στη λατρεία και του «δικαιώματος στον πολιτισμό». Το ζήτημα επιλύεται με την αρχή της αναλογικότητας, την οποία εισάγει το άρθρο 25 παρ. 1 εδ. δ΄ του Συντάγματος (1975/1986/2001/2008). Τα παραπάνω δικαιώματα προστατεύονται σε διεθνές, ενωσιακό και εθνικό επίπεδο. Στην Ελλάδα βασικό νομοθέτημα για τη συγκεκριμένη προστασία, αποτελεί ο N 3028/2002 «Για την προστασία των Αρχαιοτήτων και εν γένει της Πολιτιστικής Κληρονομιάς». Προστατευτικές διατάξεις περιέχονται και στις νομοθετικές και κανονιστικές πηγές της Εκκλησίας της Ελλάδος (Καταστατικός Χάρτης, Κανονισμοί και Εγκύκλιοι της Ιεράς Συνόδου). Στο βαθμό που ο χριστιανικός ναός, ως “templum”, συνιστά και μνημείο, ανήκει σε μια ιδιαίτερη κατηγορία θρησκευτικών πολιτιστικών αγαθών (“res religiosae”) λατρευτικού χαρακτήρα, καθώς συνενώνει δύο αξίες σε μια ενότητα αδιαίρετης έννοιας (“res mixtae”). Αυτή ακριβώς η συνένωση της πολιτιστικής και καλλιτεχνικής αξίας με τη θρησκευτική και ιερή φύση τους αποτελεί την αιτία της συχνά παρατηρούμενης σύγκρουσης συμφερόντων. Η θρησκευτική ελευθερία προϋποθέτει τη διατήρηση και ανάδειξη του λατρευτικού προορισμού του ναού, ενώ η διατήρηση και αξιοποίηση της ιστορικής, επιστημονικής και καλλιτεχνικής του αξίας αποτελεί αντικείμενο προστασίας της Πολιτείας για την προαγωγή του δημόσιου συμφέροντος. Αν και ο λατρευτικός προορισμός (“deputatio ad cultum”) συνιστά, από άποψη δημόσιας χρήσης, στενότερο σκοπό σε σχέση με τον πολιτιστικό προορισμό (“dicatio ad patriam”), υπάρχει αναμφίβολα υποχρέωση για συμβιβαστική εναρμόνιση της διοικητικής δράσης για την ισόρροπη προστασία και των δύο. Άλλωστε, η δυναμική-λειτουργική περισσότερο από τη στατική-μουσειακή προστασία ακινήτων θρησκευτικών μνημείων που διατηρούν ή δύνανται να επανακτήσουν το λατρευτικό προορισμό τους, αποτελεί πρακτική εφαρμογή μιας τελολογικής και “lato sensu” ερμηνείας των θεμελιωδών αρχών του νέου αρχαιολογικού νόμου, οι οποίες απορρέουν από το Σύνταγμα και από τις Διεθνείς Συνθήκες που κύρωσε η Ελλάδα. Επομένως, ο μη σεβασμός ή ο κρατικός αποκλεισμός οποιασδήποτε λατρευτικής χρήσης μνημείου χωρίς επαρκείς λόγους, θεωρείται αντισυνταγματικός. Η συνταγματικά κατοχυρωμένη αρχή της αναλογικότητας αποτελεί το καταλληλότερο μεθοδολογικό εργαλείο για την επίλυση της σύγκρουσης. Την αόριστη αυτή νομική έννοια του συνταγματικού νομοθέτη καλείται στη συνέχεια να εξειδικεύσει ο κοινός νομοθέτης. Η χρήση ωστόσο κριτηρίων από άλλα επιστημονικά πεδία δημιουργεί και πάλι αόριστες έννοιες, τις οποίες καλείται “in concreto” να συγκεκριμενοποιήσει η Διοίκηση και ο Δικαστής με βάση σύγχρονα επιστημονικά δεδομένα. Ο ναός του Αγίου Γεωργίου Θεσσαλονίκης («Ροτόντα»), αποτελεί αντιπροσωπευτικό παράδειγμα «πολιτιστικού αγαθού θρησκευτικού χαρακτήρα με προεχόντως μνημειακό-ιστορικό και παρεπόμενο λατρευτικό προορισμό» και εξάρτησης κάθε περαιτέρω ή διαφορετικής χρήσης του μνημείου από την έγκριση της Αρχαιολογικής Υπηρεσίας.
description: In Greek law, the matter of setting the boundaries between the jurisdiction of State and Church in the protection of worship’s buildings with cultural value is of great interest. When, according to the definition of the Greek archaeological law, a Christian temple is considered a cultural monument, then a conflict can arise between the individual rights that govern its double nature. This study is a theoretical approach of the synchronisation within the constitution of the right to free religious practice and the “right to culture”. This issue is being resolved with the use of the principle of proportionality, which is introduced in the Greek constitution by the article 25 paragraph 1, section d (1975/1986/2001/2008). The above mentioned rights are being protected at international, European union and national levels. In Greece, Law 3028/2002 “For the protection of Antiquities and all Cultural Heritage” is the main statute for this protection. Some protection regulations are also included in the legislative and regulatory sources of the Church of Greece (Constitutional Map, Regulations and Circulars of the Holy Synod). To the extent that the Christian temple, as “templum”, constitutes also a monument, it belongs to a particular category of religious cultural assets (“res religiosae”) with a religious practice function, as it brings together two values in one notion of undivided unity (“rex mixtae”). This union of cultural and artistic values with their religious and holy nature is the cause of the conflict of interests which can often be noticed. Religious freedom presupposes the conservation and the promotion of the religious building’s ritual function, while the State is protecting its historical, scientific and artistic value for the promotion of the public interest. Although its purpose as a place of religious practice (“deputatio ad cultum”) is, in terms of public usage, of a narrower scope than its cultural purpose (“dicatio ad patriam”), there is, certainly, in administrative action an obligation for a conciliatory interconnection of both. Besides, the dynamic-functional rather than static-exhibitonal protection of religious immovable monuments which preserve or might re-acquire their ritual function, constitutes a practical application of a teleological and “lato sensu” interpretation of the new archaeological law’s fundamental principles, which stem from the Constitution and the International Conventions validated by Greece. Therefore, the non-respect or exclusion by the State, without sufficient grounds, of a monument’s ritual use is unconstitutional. The constitutionally vested principle of proportionality is the most appropriate methodological tool for resolving this conflict. The common legislator is then called to specify this abstract legal notion that belongs to the constitution. However, the use of criteria coming from other scientific fields creates once more abstract notions, which the administration and the Judge are “in concreto” called upon to further specify taking into account the latest scientific data. The temple of Saint George at Thessaloniki (“Rotunda”) is a representative example of a “cultural asset of religious character with a primarily monumental-historical and secondarily ritual function” whose further or different usage depends upon the Archaeological Service’s approval.