Ο Ναός της Αγίας Σοφίας στη Δράμα. Αρχαιολογική Τεκμηρίωση και Πλαίσιο Αποκατάστασης
Creators: name: Καλοχριστιανάκη, Σοφία Νικολάου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2023
Subjects: Αγία Σοφία Δράμας
Αποκατάσταση
Βυζαντινή Ναοδομία
Hagia Sophia in Drama
Restoration
Byzantine Churches

description: Αντικείμενο μελέτης της παρούσας διπλωματικής εργασίας αποτελεί ο βυζαντινός ναός της Αγίας Σοφίας στη Δράμα. Πρόκειται για έναν ναό με τρουλαίο πυρήνα και περίστωο, που η μέχρι στιγμής πρόταση χρονολόγησής του, τον τοποθετεί στον 10ο αιώνα. Το πρώτο μέρος της μελέτης αφορά στην αρχαιολογική τεκμηρίωση του ναού, παρουσιάζοντας την ιστορία της έρευνας έως σήμερα, ενώ γίνεται και μια σύντομη ανασκόπηση των λιγοστών πληροφοριών που μπορούν να αντληθούν από τις πρωτογενείς ιστορικές πηγές. Ακολουθεί η επαναξιολόγησή τους, ώστε να αποφευχθεί ο λανθασμένος συσχετικός με τις οικοδομικές φάσεις του κτηρίου. Στη συνέχεια η μελέτη επικεντρώνεται στην αρχιτεκτονική του ναού, μέσα από την ανάλυση των τυπολογικών και μορφολογικών χαρακτηριστικών του, τα οποία έχουν επηρεαστεί από την μετατροπή του σε οθωμανικό τέμενος. Παράλληλα, παρατίθενται τα νεότερα στοιχεία που έχουν προκύψει κατά την διάρκεια των εργασιών αποκατάστασης στον ναό, τα τελευταία έτη. Η αποκάλυψη παλαιότερου ναού στον τύπο της βασιλικής, κάτω από τον υφιστάμενο και με μεγαλύτερες διαστάσεις, έχει επηρεάσει σημαντικά την πορεία των εργασιών και τα νέα δεδομένα αναμένεται να δώσουν απαντήσεις σε καίρια ερωτήματα. Ωστόσο, οι ορατές πλέον τοιχοποιίες της Αγίας Σοφίας, έχουν δώσει ήδη απαντήσεις σε αρκετά ζητήματα. Σε αυτό το πλαίσιο, ένα μέρος της εργασίας επικεντρώνεται στην παράθεση των ναών που έχουν συσχετιστεί με τον ναό της Δράμας, ως προς τον αρχιτεκτονικό τους τύπο. Πρόκειται για ένα σημαντικό βήμα, καθώς στη βιβλιογραφία παρατηρείται η παραβολή της Αγίας Σοφίας με ναούς διαφορετικής αρχιτεκτονικής διαμόρφωσης, σε επίπεδο κάτοψης, ανωδομής, ογκοπλασίας και διαστάσεων, ενώ και η προσπάθεια χρονολόγησής τους είναι επισφαλής. Στο τρίτο μέρος της μελέτης επιχειρείται ο διαχωρισμός των φάσεων του οικοδομήματος και η πρόταση πιθανής αρχικής μορφής. Τέλος, ακολουθεί το πλαίσιο αποκατάστασης του μνημείου, όπου περιγράφονται οι προτάσεις επεμβάσεων στο εσωτερικό και εξωτερικό του ναού για την ανάδειξη της αρχιτεκτονικής του μορφής, καθώς και στον περιβάλλοντα χώρο του, για την προστασία και ανάδειξη των αρχαιοτήτων.
description: The object of study of the present thesis is the Byzantine church of Hagia Sophia in Drama. It is a church with dome and peristyle, which, according to the proposal for its chronology so far, dates to the 10th century. The first part of the study deals with the archaeological documentation of the church, presenting the history of the research up to the present day, and a brief review of the scant information that can be retrieved from primary historical sources. A reassessment of these follows, in order to avoid any false correlation with the building's construction phases. The study then focuses on the architecture of the church, through the analysis of its typological and morphological features, which have been influenced by its conversion into an Ottoman mosque. At the same time, the newest data that have emerged during the restoration work on the monument in recent years, are presented. The uncovering of an older church in the basilica type, below the existing one and with larger dimensions, has had a significant impact on the progress of the work and the new data is expected to provide answers to key questions. However, the now visible masonry of Hagia Sophia has already provided answers to several questions. In this context, part of the paper focuses on the listing of the churches that have been compared with the one of Drama, in terms of their architectural type. This is an important step, as in the literature there is a parallel between Hagia Sophia and Byzantine churches of different architectural configuration, in terms of plan, superstructure, stonework and dimensions, and the attempt to date them is uncertain. The third part of the study attempts to separate the phases of the building and to propose a possible original form. Finally, the framework for the monument’s restoration follows, describing the proposals for interventions in the interior and exterior of the church to enhance its architectural form, as well as in its surroundings, in order to protect and enhance the antiquities.