Σχέσεις εξουσίας στο Πανεπιστήμιο: μια μελέτη περίπτωσης
Creators: name: Καραμπατζάκη, Χρυσούλα Δημητρίου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2016
Subjects: Σχέσεις εξουσίας
Πανεπιστήμιο
Κριτική Ανάλυση Λόγου
Power relations
University
Critical Discourse Analysis

description: Στο ευρύτερο πλαίσιο των μεταδομιστικών θεωρήσεων, το Πανεπιστήμιο αποτελεί ένα σημαντικό πεδίο διαπραγμάτευσης σχέσεων, λόγων και πρακτικών. Οι υποκειμενικότητες που συγκροτούνται μέσα σε αυτό το αναπαράγουν, το υπονομεύουν ή το αλλάζουν και με αυτόν τον τρόπο το οριοθετούν. Στην παρούσα ερευνητική εργασία διερευνώνται οι σχέσεις εξουσίας που ενυπάρχουν στην πανεπιστημιακή διδασκαλία και οι τρόποι που επιλέγουν τόσο οι διδάσκοντες και οι διδάσκουσες όσο και οι φοιτητές και οι φοιτήτριες να τις διαπραγματεύονται. Βασικά ερευνητικά θέματα αποτελούν: οι ταυτότητες που συγκροτούν οι συμμετέχοντες και οι συμμετέχουσες, οι θεωρίες αγωγής, ο ρόλος της εξέτασης και της αξιολόγησης και τέλος, ο χώρος και ο χρόνος της πανεπιστημιακής διδασκαλίας, καθώς και το πανεπιστημιακό κλίμα. Η ερευνητική εργασία εκτείνεται σε δύο μέρη, στο μακροεπίπεδο και στην έρευνα. Αρχικά στο μακροεπίπεδο επιχειρείται μια γενεαλογία του πανεπιστημιακού θεσμού από την ίδρυσή του έως σήμερα και εξετάζεται η συγκρότηση της τάξης λόγου του Πανεπιστημίου μέσω των κειμένων τόσο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής όσο και των κειμένων της ελληνικής νομοθεσίας. Εν συνεχεία, επικεντρώνεται σε βασικές έννοιες του αναλυτικού έργου του γάλλου φιλόσοφου Michel Foucault, όπως στις σχέσεις εξουσίας, στη διαδικασία της υποκειμενοποίησης των ατόμων, στο σύστημα της βιο-εξουσίας και στο αναλυτικό σχήμα «εξουσία-γνώση». Στο δεύτερο μέρος, παρουσιάζεται η έρευνα που πραγματοποιήθηκε στη Φιλοσοφική Σχολή του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και αποτελεί μια μελέτη περίπτωσης. Το υλικό της έρευνας αναλύθηκε με το παράδειγμα της Κριτικής Ανάλυσης Λόγου του Norman Fairclough το οποίο εντάσσεται στο πλαίσιο του Κοινωνικού Κονστρουξιονισμού. Οι αναλύσεις διαρθρώνονται σε τέσσερις θεματικούς άξονες σύμφωνα με τα ερευνητικά ερωτήματα. Τέλος, ακολουθεί μια συζήτηση των διαπιστώσεων που προκύπτουν από τις αναλύσεις και η συμβολή της εργασίας αναφορικά με την τάξη λόγου του Πανεπιστημίου, τα είδη λόγου που αρθρώνονται, τις σχέσεις εξουσίας που ενυπάρχουν, καθώς και τους τρόπους που επιλέγουν οι συμμετέχοντες και οι συμμετέχουσες να τις διαπραγματευτούν κατά τη διδασκαλία των πανεπιστημιακών μαθημάτων. Ακόμη, σημαντική διαπίστωση αποτελεί η άρρηκτη σύνδεση της Κοινωνίας με το Πανεπιστήμιο, όπως προκύπτει από την έμφαση στην αναλυτική σύλληψη του Foucault: «τα πάντα είναι πολιτική».
description: In the wider context of poststructuralist theories, the University is an important field of negotiating relations, discourses and practices. The subjectivities formed within the university reproduce, undermine or change it and thus define it. The present research paper examines the inherent power relations which exist in university teaching and the ways the teachers and students choose to negotiate them. The basic research topics are: the identities that the participants form, the learning theories, the role of the examination and the evaluation and, finally, the place and time of university teaching as well as the university mood. The research paper extends into two parts, the macro-level interpretation and the research. Initially, the macro-level interpretation attempts a genealogy of the university institution from its inception to date and the establishment of the order of discourse in University is examined through the texts of both the European Commission and the Greek law. It then focuses on basic concepts of the analytical work of the French philosopher Michel Foucault, like the power relations, the process of subjectification of people, the bio-power system and the detailed scheme “power-knowledge”. In the second part is presented the research which was conducted at the Faculty of Philosophy in Aristotle University of Thessaloniki and that is a case study. The research material was analyzed according to the example of Critical Discourse Analysis by Norman Fairclough, which is a paradigm of the Social Constructionism. The analyses are structured into four themes according to the research questions. Finally, a discussion of the findings follows, resulting from the analysis and the contribution of the research paper regarding the University order of discourse, the different types of discourses that are articulated, the inherent power relations, and how the participants choose to negotiate them in university courses. Still, a significant finding is the inextricable connection of the Society with the University, as evidenced by the emphasis on analytic conception of Foucault: “everything is political”.