Η ελεύθερη βούληση στους επικούρειους
Creators: name: Παπαϊωάννου, Μαρία Παναγιώτη
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2023
Subjects: Ελεύθερη βούληση
Παρέκκλιση
Ηθική ευθύνη
Free will
Deviance
Moral responsibility

description: Η προκείμενη μελέτη επιχειρεί να διερευνήσει την πρωτοποριακή θεώρηση για την ύπαρξη ελεύθερης ανθρώπινης βούλησης από τον Επίκουρο, καθώς και να τονίσει, παράλληλα, τις ηθικές προεκτάσεις που προκύπτουν από την πραγμάτευση του ζητήματος. Η επικούρεια φιλοσοφία εν μέσω μια ταραχώδους πολιτικά εποχής έρχεται να θεραπεύσει την ψυχή του ανθρώπου από τα πάθη και τους φόβους, ερμηνεύοντας πρωτίστως τους νόμους που διέπουν τη φύση. Εξορθολογικεύοντας τα φυσικά φαινόμενα περνάει στην αντίπερα όχθη, την ανθρώπινη κοινωνία αναδεικνύοντας τον άνθρωπο ως κύριο καταλύτη των δυνάμει πράξεων και όχι τους θεούς. Ο εξοβελισμός των θεών από τα επίγεια και η πεποίθηση για την ελεύθερη βούληση του ανθρώπου φέρνει αντιμέτωπο τον Επικουρισμό με τον Στωικισμό, οι απόψεις του οποίου αποκλίνουν συνειδητά από τις επικούρειες. Ο διαφωτισμός του Επίκουρου έγκειται στην εκρίζωση του φόβου για το υπερφυσικό και κατά επέκταση, στην εκμηδένιση των εκάστοτε ψευδαισθήσεων που βασανίζουν την ψυχή του ανθρώπου. Για να το επιτύχει αυτό μελετάει επισταμένα τη φύση, τους νόμους και τη λειτουργία της βρίσκοντας αντιστοιχίες στον ανθρώπινο κόσμο. Με όχημα τη λογική σκέψη ο άνθρωπος παρατηρεί τη φύση και διαπιστώνει ότι δεν υφίσταται τίποτα το υπερβατικό στη λειτουργία της. Έτσι, αφού συνειδητοποιήσει την αλληλεπίδραση φύσης και κόσμου, μπορεί να πραγματώσει απρόσκοπτα την ελεύθερη βούληση, να απαλλαγεί από τον φόβο των θεών και ελεύθερα να αδράξει τα ηνία της ζωής του. Αρωγός στην προσπάθεια για την ορθή γνώση του κόσμου και της πραγματικότητας θα σταθεί η λογική και η συστηματική ενασχόληση με τη φιλοσοφία. Το επικούρειο φιλοσοφείν με την πίστη στην ελεύθερη βούληση και την αυτονομία του ανθρώπου μπορεί να οδηγήσει επιτυχώς στην κατάκτηση της ευτυχίας. Το τέλος της επικούρειας φιλοσοφίας, που είναι η ευδαιμονία και η αταραξία του ανθρώπου, ευαγγελίζεται μια ήρεμη και γαλήνια ζωή μακριά από πάθη, φόβους και αυταπάτες. Ωστόσο, η πίστη στην ελεύθερη βούληση του ανθρώπου συνοδεύεται και από ηθικές προκείμενες. Ο ελεύθερος άνθρωπος αναλαμβάνει την ευθύνη των πράξεων του, εφόσον ο ίδιος είναι ο κύριος υποκινητής των αποφάσεων του. Για τον Επίκουρο, λοιπόν, δεν υπάρχει ούτε θεία πρόνοια, ούτε Ειμαρμένη, ούτε καμία υπερφυσική δύναμη που να προκαθορίζει το μέλλον και να παρεμβαίνει στην πορεία του ανθρώπου. Ο πρωτοποριακός του συλλογισμός, παρά την πολεμική που υφίσταται από συγχρόνους και μεταγενέστερους, παραμένει διαχρονικός, ενώ οι αξίες που απορρέουν από τη φιλοσοφία του πιο επίκαιρες από ποτέ, φωτίζουν το δρόμο προς την εσωτερική ελευθερία.
description: The present study attempts to investigate Epicurus' pioneering view for the existence of human free will, as well as to emphasize, at the same time, the ethical ramifications arising from dealing with the issue. Epicurean philosophy in the midst of a turbulent political era comes to heal the human soul from passions and fears by primarily interpreting the laws that govern nature. By rationalizing natural phenomena, he moves to the other side, human society, highlighting man as the main catalyst of potential actions and not the gods. The banishment of the gods from the earthly and the belief in man's free will brings Epicureanism into conflict with Stoicism, whose views consciously diverge from the Epicureans. The enlightenment of Epicurus lies in the eradication of the fear of the supernatural and by extension the annihilation of the various illusions that torment the human soul. In order to achieve this, he diligently studies nature, its laws and functioning, finding correspondences in the human world. With the vehicle of logical thought, man observes nature and finds that there is nothing transcendent in its operation. Thus, after realizing the interaction between nature and the world, he can freely exercise free will, free himself from the fear of the gods, and freely seize the reins of his life. Logic and systematic engagement with philosophy will help in the effort for the correct knowledge of the world and reality. Epicurean philosophy with its belief in the free will and autonomy of man can successfully lead to the attainment of happiness. The end of Epicurean philosophy, which is the bliss and tranquility of man, heralds a calm and peaceful life away from passions, fears and delusions. However, the belief in human free will is also accompanied by moral considerations. The free man takes responsibility for his actions, since he himself is the main instigator of his decisions. For Epicurus, there is neither divine providence, nor destiny (heimarmeni), nor any supernatural force that predetermines the future and interferes in man’s life. His pioneering reasoning, despite the polemic that exists from his contemporaries and later, remains timeless, while the values that derive from his philosophy are more relevant than ever, lighting the way to inner freedom.