Ο Διονύσιος εκ Φουρνά, ο Φώτης Κόντογλου και η συμβολή τους στη σύγχρονη ζωγραφική τέχνη
Creators: name: Αμπερίδου, Σοφία Γεωργίου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2023
Subjects: Διονύσιος εκ Φουρνά
Φώτης Κόντογλου
Αγιογραφία, Σύγχρονη Ελληνική Ζωγραφική
Dionysios from Fournas
Fotis Kontoglou
Hagiography, Modern Greek Painting

description: Αντικείμενο της παρούσας εργασίας αποτελεί ο Διονύσιος εκ Φουρνά, ο Φώτης Κόντογλου και η συμβολή τους στη σύγχρονη ζωγραφική τέχνη. Οι δυο εικονογράφοι αποτέλεσαν συνδετικό κρίκο με την καλλιτεχνική δραστηριότητα της Βυζαντινής περιόδου και συνέβαλαν στην αναβίωση της βυζαντινής ζωγραφικής. Η εργασία αποτελείται από τέσσερα κεφάλαια, στα οποία αναπτύσσεται η πορεία της βυζαντινής ζωγραφικής, κατά την χρονική περίοδο από τα μέσα του 17ου έως τις αρχές του 21ου αιώνα. Στο πρώτο κεφάλαιο διερευνάται η ζωγραφική στην Ελλάδα κατά την Οθωμανική Αυτοκρατορία και ακολούθως στην περίοδο της Ανεξαρτησίας. Στο δεύτερο κεφάλαιο αναπτύσσεται η ζωή και η δράση του Διονυσίου εκ Φουρνά με εκτενή αναφορά στη βιογραφία του, αλλά και στην προσπάθεια του να εμφυσήσει στους σύγχρονους του καλλιτέχνες και φυσικά στους μαθητές του την αναγέννηση της Μακεδονικής Σχολής. Καταγράφεται η συμβολή του Διονυσίου μέσα από την διάδοση της αγιογραφικής τέχνης στο Άγιον Όρος και στην ιδιαίτερη πατρίδα του τη Φουρνά Αιτωλοακαρνανίας. Το κεφάλαιο ολοκληρώνεται με αναφορές στο αγιογραφικό έργο του, στο βιβλίο του «Ερμηνεία της ζωγραφικής τέχνης» και στους μαθητές του. Στο τρίτο κεφάλαιο παρουσιάζεται η χρονική περίοδος που μεσολάβησε από τον θάνατο του Διονυσίου εκ Φουρνά το 1744, μέχρι και λίγα χρόνια μετά την γέννηση του Φώτη Κόντογλου το 1895. Πρόκειται για χρονικό διάστημα που διήρκησε περισσότερο από εκατόν πενήντα χρόνια και μέχρι να έρθουν στο προσκήνιο οι δράσεις και ο αγώνας που ξεκίνησε ο Κόντογλου για την επιστροφή στην ελληνικότητα. Περιλαμβάνει αναφορές για την ελληνική παραδοσιακή εικονογραφία, τη λαϊκή ζωγραφική, την τέχνη κατά την περίοδο του Μεσοπόλεμου και την τέχνη του 20ου αιώνα στην Ελλάδα και την Ευρώπη. Στο κεφάλαιο τέσσερα η εργασία επικεντρώνεται στην προσωπικότητα του Φώτη Κόντογλου, η οποία σκιαγραφείται μέσα από το αναλυτικό χρονολόγιο της βιογραφίας του, τις πεποιθήσεις του για τη θρησκεία και τη ρωμιοσύνη, τις επιρροές που δέχθηκε από τα μνημειακά έργα Κρητικής ζωγραφικής τέχνης στο Άγιον Όρος, τη βυζαντινή αισθητική του που εκφράζεται μέσα από τη στάση ζωής του, αλλά κυρίως μέσα από τα εκκλησιαστικά εικονογραφικά προγράμματα και το κοσμικό ζωγραφικό έργο του. Στο τελευταίο μέρος του κεφαλαίου, περιλαμβάνεται εκτενή αναφορά για το πολύ σημαντικό διδακτικό έργο του Φώτη Κόντογλου, με ιδιαίτερες αναφορές στους άμεσους και έμμεσους μαθητές του. Η εργασία ολοκληρώνεται με τα συμπεράσματα από την αξιολόγηση του έργου και τη συμβολή των αγιογράφων Διονυσίου εκ Φουρνά και Φώτη Κόντογλου στη σύγχρονη ζωγραφική τέχνη. Καταθέτουμε ακόμη τον προβληματισμό μας για το μέλλον της αγιογραφίας, μέσα από τρία χαρακτηριστικά παραδείγματα για τις νέες τεχνοτροπίες έκφρασης στην αγιογράφηση των ναών. Στην κατακλείδα της εργασίας μας, ως επίλογος, η ωφελιμότητα της ελληνικής εκκλησιαστικής ζωγραφικής, ως τρόπος καλλιέργειας, κατανόησης και εμβάθυνσης στην ταυτότητας μας ως άνθρωποι και ως Έλληνες.
description: The subject of this work is Dionysios from Fournas, Fotis Kontoglou and their contribution to contemporary painting. The two illustrators were a connecting link with the artistic activity of the Byzantine period and contributed to the revival of Byzantine painting. The work consists of four chapters, in which the course of Byzantine painting develops, during the time period from the middle of the 17th to the beginning of the 21st century. The first chapter explores painting in Greece during the Ottoman Empire and then in the period of Independence. In the second chapter, the life and activities of Dionysios from Fournas are developed with extensive reference to his biography, but also to his attempt to instill in his contemporary artists and of course in his students the rebirth of the Macedonian School. The contribution of Dionysios is recorded through the spread of the hagiographic art on Mount Athos and in his particular hometown of Fourna Etoloakarnania. The chapter concludes with references to his hagiographic work, his book "Interpretation of Painting Art" and his students. The third chapter presents the time period between the death of Dionysios from Fournas in 1744, until a few years after the birth of Fotis Kontoglou in 1895. This is a period of time that lasted more than one hundred and fifty years and until the actions and the struggle started by Kontoglou for the return to Greekness. Includes references to Greek traditional iconography, folk painting, art during the interwar period, and 20th century art in Greece and Europe. In chapter four, the paper focuses on the personality of Fotis Kontoglou, which is outlined through the detailed chronology of his biography, his beliefs about religion and Romanism, the influences he received from the monumental works of Cretan painting on Mount Athos, the his Byzantine aesthetics which is expressed through his life attitude, but mainly through his ecclesiastical iconographic programs and his secular painting work. In the last part of the chapter, an extensive report is included on the very important teaching work of Fotis Kontoglou, with special references to his direct and indirect students. The paper concludes with the conclusions from the evaluation of the work and the contribution of the iconographers Dionysios from Fournas and Fotis Kontoglou to modern painting. We also present our reflection on the future of iconography, through three characteristic examples of the new techniques of expression in the iconography of churches. At the conclusion of our work, as an epilogue, the usefulness of Greek ecclesiastical painting, as a way of cultivating, understanding and deepening our identity as people and as Greeks.