Αξιολόγηση της μεθυλίωσης του προαγωγέας του γονιδίου ρ16 σε καρκίνο του πνεύμονα ως δείκτη πρώϊμης διάγνωσης
Creators: name: Γεωργίου, Ελισάβετ Ν.
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2006
Subjects: Ογκοκατασταλτικό γονίδιο p16
Μεθυλίωση προαγωγέα
p16 tumor suppressor gene
Promoter methylation

description: Ο καρκίνος του πνεύµονα είναι η συχνότερη αιτία θανάτου από καρκίνο στις ανεπτυγµένες χώρες και είναι υπεύθυνος για περισσότερους θανάτους από όσους προκαλούν ο καρκίνος του µαστού, του προστάτη και του παχέος εντέρου µαζί. Αυτό οφείλεται σε µεγάλο βαθµό στη δυσχέρεια ανίχνευσης της νόσου σε πρώιµα στάδια. Παρά την ανάπτυξη νέων διαγνωστικών τεχνικών, οι περισσότερες περιπτώσεις διαγιγνώσκονται αργά και η ολική 5ετής επιβίωση είναι πολύ µικρή. Η ανάπτυξη βιολογικών δεικτών που θα επέτρεπαν την διάγνωση της νόσου σε πρώιµα στάδια, θα συνεισέφερε σηµαντικά στη βελτίωση της επιβίωσης, επιτρέποντας την αφαίρεση του νεοπλάσµατος πριν από τη δηµιουργία µεταστάσεων. Η συσσώρευση γενετικών και επιγενετικών βλαβών είναι χαρακτηριστικό της εξέλιξης από το φυσιολογικό βρογχικό επιθήλιο προς τον καρκίνο του πνεύµονα. Η υπερµεθυλίωση του προαγωγέα του γονιδίου p16 θα µπορούσε να αποτελέσει πρώιµο δείκτη για την ανάπτυξη του καρκίνου του πνεύµονα. Γενετικοί, διαιτητικοί και περιβαλλοντικοί παράγοντες µπορούν, παράλληλα µε το κάπνισµα να επηρεάσουν την επιδηµιολογία του καρκίνου του πνεύµονα και τις επιγενετικές αλλοιώσεις που σχετίζονται µε αυτόν. Η συσχέτιση των επιγενετικών δεικτών µε τις παραµέτρους αυτές πρέπει λοιπόν να µελετηθεί ώστε να εκτιµηθεί η διαγνωστική τους αξία ως δείκτες καρκίνου. Στη µελέτη αυτή αναλύσαµε την παρουσία µεθυλίωσης σε Έλληνες ασθενείς µε µη- µικροκυτταρικό καρκίνο πνεύµονα (ΜΜΚΠ) και σε καπνιστές µε την εφαρµογή της ευαίσθητης δοκιµασίας PCR δύο σταδίων για τον έλεγχο της µεθυλίωσης (MSP). Συνολικά ελέγχθηκαν 172 δείγµατα καρκινικού και µη- καρκινικού παρακείµενου ιστού, βρογχικών εκπλυµάτων και πτυέλων από ασθενείς και 48 δείγµατα (πτύελα και βρογχικά εκπλύµατα) από καπνιστές ελεύθερους νεοπλασµατικής νόσου. DNA από λευκοκύτταρα περιφερικού αίµατος προερχόµενο από 10 νεαρά άτοµα – µη καπνιστές χρησιµοποιήθηκε ως αρνητικός δείκτης για τη µεθυλίωση. Τα αποτελέσµατά µας έδειξαν ότι µεθυλίωση στον προαγωγέα του γονιδίου p16 ανιχνεύεται σε υψηλό ποσοστό σε βιοψίες καρκινικού ιστού ΜΜΚΠ (32/39, 82.05%) και σε µικρότερο ποσοστό στα δείγµατα παρακείµενου ιστού (18/39, 46.15%) και η διαφορά αυτή είναι στατιστικά σηµαντική (p= 0.0009). Στα βρογχικά εκπλύµατα ασθενών µε ΜΜΚΠ η συχνότητα ανίχνευσης µεθυλίωσης στο γονίδιο p16 είναι παρόµοια µε αυτή των δειγµάτων καρκινικού ιστού (45/56 ΜΜΚΠ, 80.35%), ενώ είναι πολύ µι-κρότερη στα πτύελα των ασθενών (9/18, 50%). Τα αποτελέσµατα ανάλυσηςτης µεθυλίωσης ταυτίζονται σε 72.22% των δειγµάτων πτυέλων και εκπλυµάτων όταν προέρχονται από τον ίδιο ασθενή. ∆εν βρέθηκε συσχέτιση µεταξύ µεθυλίωσης και καπνίσµατος σε ασθενείς µε ΜΜΚΠ. Τόσο στα βρογχικά εκπλύµατα όσο και στα πτύελα των ασθενών η συχνότητα ανίχνευσης της µεθυλίωσης είναι πολύ µεγαλύτερη από τη συχνότητα θετικής ή ύποπτης κυτταρολογικής εξέτασης (26/62, 41.93%). Ταύτιση στα αποτελέσµατα ανάλυσης της µεθυλίωσης και κυτ-ταρολογικής εξέτασης παρατηρείται σε 53.75% των δειγµάτων. Η µεθυλίωση στο γονίδιο p16 ανιχνεύεται συχνά σε πτύελα ασυµπτωµατικών καπνιστών µε αρνητική κυτταρολογική εξέταση (9/40, 22.5%). Η συχνότητα αυτή ωστόσο είναι κατά πολύ µικρότερη από τη συχνότητα µε την οποία ανιχνεύεται στα πτύελα ασθενών (p=0.036). Η παρουσία µεθυλίωσης στα πτύελα των υγιών καπνιστών συσχετίζεται µε τη βαρύτητα του καπνίσµατος (≥50 πακέτα x έτη, p&lt;0.001). Η µεθυλίωση σε γυναίκες ελεύθερες νόσου παρουσιάζει τάση συσχέτισης µε χαµηλότερη κατανάλωση τσιγάρων σε σχέση µε τους άνδρες (p=0.063). Στο χρονικό διάστηµα της παρακολούθησης (18-30 µήνες) κανένα άτοµο από αυτή την οµάδα δεν διαγνώσθηκε µε καρκίνο πνεύµονα. Συµπερασµατικά, από τα αποτελέσµατά µας φαίνεται ότι µεθυλίωση στο γονίδιο p16 είναι πολύ συχνή σε ασθενείς µε ΜΜΚΠ και συσχετίζεται µε τη νόσο. Παράλληλα ανιχνεύεται αρκετά συχνά και σε καπνιστές, στους οποίους σχετίζεται µε τη βαρύτητα κατανάλωσης καπνού. Ωστόσο, δεν έχει διευκρινιστεί αν αποτελεί πρώιµο δείκτη καρκίνου ή αν υποκρύπτει ένα πληθυσµό µε δυνητικά µεγαλύτερο κίνδυνο που χρήζει στενότερης παρακολούθησης. Για την αξιολόγηση του δείκτη και για να εξαχθούν ασφαλή συµπεράσµατα είναι απαραίτητη η µακροχρόνια παρακολούθηση των ατόµων αυτών αλλά και η επέκταση παρόµοιων µελετών σε µεγαλύτερο αριθµό ατόµων υψηλού κινδύνου
description: Lung cancer is the leading cause of cancer mortality worldwide, accounting for more deaths than those caused by breast, colorectal and prostate cancer together. This is probably due to the advanced stage at the time of diagnosis. Despite the development of new diagnostic techniques it is still not possible to diagnose lung cancer at early stages and the 5-year survival rate is very low. The use of new biomarkers for the disease could attribute to the early diagnosis, thus improving survival rates. The accumulation of genetic and epigenetic damage is a hallmark in the development of lung cancer. Aberrant p16 promoter methylation is a potential early marker for the development of lung carcinoma. Genetic, dietary and environmental factors, in addition to smoking, influence the epidemiology of lung cancer and epigenetic modifications related with it. The association of epigenetic markers with these parameters should thus be investigated in order to evaluate their potential as cancer markers. In this study, we have analyzed p16 methylation among Greek non-small cell lung cancer (NSCLC) patients and smokers using a sensitive twostage methylation specific PCR (MSP) assay. 172 specimens from cancerous and adjacent non-cancerous tissue, bronchial washings and sputum from patients and 48 specimens, mostly sputum, from disease-free smokers were analyzed. Peripheral blood from 10 young healthy non-smokers was used as control. Our results reveal very frequent p16 methylation in cancerous tissue specimens from NSCLC patients (32/39, 82.05%) and less frequent in adjacent non-cancerous tissue (18/39, 46.15%), this difference being statistically significant (p= 0.0009). Methylation in bronchial washings from NSCLC patients is almost as frequent as in tissue specimens (45/56 NSCLC, 80.35%) but the frequency is much lower in sputum from patients (9/18, 50%). The concordance between p16 methylation detection in sputum and bronchial epithelium was 72.22% (18 cases examined). No correlation was found between methylation and smoking among NSCLC patients. The detection of methylation in sputum and bronchial washings from patients is more frequent than the detection of malignant or suspicious cells during cytological examination (26/62, 41.93%). The concordance between cytological and molecular examination was 53.75%. p16 methylation was also frequently observed in sputum from asymptomatic cytology-negative smokers (9/40, 22.5%), though less frequently than in sputum from patients (p=0.036). p16 methylation observed in sputum from asymptomatic cytology-negative smokers (9/40, 22.5%), though less frequently than in sputum from patients (p=0.036). p16 methylation from asymptomatic smokers was strongly correlated with heavy smoking (΅έ50 pack-years, p&lt;0.001). Interestingly, methylation among disease-free women smokers is associated with lower cigarette consumption than among men (p=0.063). During follow up (18-30 months) no individuals from this category were diagnosed with lung cancer. In conclusion, our results reveal that p16 methylation is very frequent among NSCLC patients and correlates with the disease. It is also frequently detected in cancer-free smokers and strongly correlates with heavy cigarette consumption. The role of p16 methylation as an early biomarker for lung cancer detection remains to be elucidated. In order to validate its use for early detection, it is necessary to follow up smokers for longer periods and to expand this kind of studies in a larger population of high-risk individuals