Η κοινωνική και γνωσιακή διάσταση του γραμματικού γένους
Creators: name: Αλβανούδη, Αγγελική Ν.
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2013
Subjects: Γραμματικό γένος
Φύλο
Νόηση
Διεπίδραση
Grammatical gender
(Social) gender
Cognition
Interaction

description: Η παρούσα διατριβή ασχολείται με τη διαπλοκή της κοινωνικής και γνωσιακής διάστασης του γραμματικού γένους στην αναφορά σε πρόσωπο στη γλωσσική διεπίδραση. Ειδικότερα, εξετάζει αν υπάρχουν ενδείξεις στη διεπίδραση ότι η χρήση του γένους καθοδηγεί τα ομιλούντα άτομα στην ερμηνεία του φύλου του προσώπου αναφοράς ως θηλυκού ή αρσενικού και πώς συμβάλλει αυτή η χρήση στην κατασκευή της κοινωνικής κατηγορίας του φύλου στη βάση της ιεραρχίας στη διεπίδραση. Το γραμματικό γένος αποτελεί εγγενή ιδιότητα του ουσιαστικού που ελέγχει τη γραμματική συμφωνία μεταξύ ουσιαστικού και άλλων στοιχείων και κωδικοποιεί τη σημασιακή διάκριση του αρσενικού και θηλυκού φύλου στην αναφορά σε πρόσωπο. Όπως δείχνουν κοινωνιογλωσσολογικές και φεμινιστικές προσεγγίσεις εκτός γλωσσολογίας, το γένος προσδίδει φύλο στο πρόσωπο αναφοράς και αποτελεί μέσο για την κατασκευή του κοινωνικά ιεραρχημένου διπόλου του φύλου. Αυτή η κοινωνική διάσταση διαπλέκεται με μια γνωσιακή. Αντλώντας στοιχεία από τη γνωσιακή γλωσσολογία και την έρευνα για τη γλωσσική σχετικότητα, διαπιστώνεται ότι το γένος κατά τη χρήση του καθοδηγεί τους/τις ομιλητές/τριες στην ερμηνεία του προσώπου αναφοράς ως αρσενικού ή θηλυκού. Η διαπλοκή της κοινωνικής και γνωσιακής διάστασης του γένους συνδέεται με προϋποθέσεις για το φύλο του προσώπου αναφοράς ως πτυχή του συμφραστικού πλαισίου, όπως προκύπτει από τη μελέτη της σχέσης του γένους με τη δείξη. Για την προσέγγιση του γένους στη διεπίδραση επιλέγεται η ανάλυση συνομιλίας σε συνδυασμό με τις κατηγορίες μέλους. Από την εμπειρική ανάλυση διαπιστώνονται ενδείξεις για τη γνωσιακή διάσταση του γένους σε αυτοδιορθώσεις και ετεροδιορθώσεις του γένους, στις επόμενες συνεισφορές που δείχνουν την ερμηνεία του ομιλούντος ατόμου για την προηγούμενη συνεισφορά, στον σχεδιασμό της συνεισφοράς με βάση τον/την παραλήπτη/τρια, στον μηχανισμό κατηγοριοποίησης μέλους και στη χρήση του αρσενικού γένους για αναφορά σε αποκλειστικά θηλυκά πρόσωπα. Επιπλέον, διαπιστώνεται ότι η υποχρεωτική παρουσία του γένους στη σύνθεση της συνεισφοράς έχει ως αποτέλεσμα την έμφυλη κατηγοριοποίηση του προσώπου αναφοράς και την υπόρρητη αναπαραγωγή του σεξισμού ταυτόχρονα με τις κοινωνικές πράξεις που επιτελούν τα συμμετέχοντα άτομα στη διεπίδραση.
description: The present thesis examines the interrelation between the social and cognitive dimensions of grammatical gender in person reference in interaction. In particular, it explores whether interaction provides indications for the role of grammatical gender in guiding speakers to the interpretation of referent(s) as female or male, and the consequences of the use of grammatical gender for the construction of the social category of gender on the basis of social hieararchy in interaction. Grammatical gender is an inherent property of the noun, which controls agreement between a noun and its satellite elements and grammaticizes the semantic distinction of female/male sex in person reference. According to various sociolinguistic studies and feminist non-linguistic approaches, grammatical gender attributes sex to referents and contributes to the construction of the social category of gender on the basis of hierarchy. This social dimension is interrelated with a cognitive one. Drawing on cognitive linguistics and research on linguistic relativity, grammatical gender is shown to guide speakers to the interpretation of referents as male or female. Given that linguistic items marked by grammatical gender display a deictic function, the interrelation of the social and cognitive dimensions of grammatical gender manifests itself in interaction through presuppositions about referents’ sex as an aspect of social context. In order to approach grammatical gender in interaction empirically, we employ Conversation Analysis in addition to membership categories. Empirical analysis shows that indications for the cognitive dimension of grammatical gender are found in cases of self- and other-initiated repair, in which grammatical gender constitutes the repairable item. Indications are also found in speakers’ next turns, which show their understanding of prior turn, in the recipient-design feature, in the membership categorization device, and in the use of the masculine grammatical gender for reference to female persons only. In addition, the compulsory use of grammatical gender in the composition of turns is shown to affect the sociocultural world which is constructed through interaction; referents are categorized as female or male and sexism is reproduced implicitly when participants perform various social actions.