Γρηγόριος Κωνσταντάς: βίος, έργο
Creators: name: Μουρτζανός, Θεμιστοκλής Α.
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2009
Subjects: Γρηγόριος Κωνσταντάς
Νεοελληνικός Διαφωτισμός
Μηλιές Πηλίου
Ανθιμος Γαζής
Επανάσταση 1821 και εκπαίδευση
Ορθόδοξη Εκκλησία και Διαφωτισμός
Gregorios Konstantas
Anthimos Gazis
Orthodox Church and 'Diafotismos'
Greek Revolution 1821
Melies of Pelion

description: Ο Γρηγόριος Κωνσταντάς (Mηλιές Πηλίου 1758-1844), υπήρξε από τις προσωπικότητες της περιόδου του Νεοελληνικού Διαφωτισμού. Σπούδασε σε σπουδαία πνευματικά κέντρα της εποχής και έγινε διδάσκαλος της ελληνικής νεολαίας, τόσο στα σχολεία στα οποία εργάστηκε όσο και με τις εκδόσεις του. Η εκπαιδευτική του διακονία προεπαναστατικά και κατά τη διάρκεια του Αγώνα του 1821 (έφορος Παιδείας, υπεύθυνος για την λειτουργία του Ορφανοτροφείου της Αίγινας), μαρτυρούν άνθρωπο ο οποίος "ιεραποστολικά" αναλώθηκε στην μόρφωση, υπηρετώντας μία Μεγάλη Ιδέα : ότι η παιδεία μπορεί να αλλάξει τον άνθρωπο και την κοινωνία και να φέρει την ελευθερία από τους Οθωμανούς. Με κύρια πηγή μιας ανέκδοτες επιστολές που συνέγραψε και έλαβε ο Κωνσταντάς (λυτά έγγραφα της Βιβλιοθήκης των Μηλεών, ιδρυμένης από τον ίδιο και τον Ανθιμο Γαζή), και άλλα έγγραφα (Αρχεία της Εθνικής Παλλιγγενεσίας, Γενικά Αρχεία του Κράτους), επιμείναμε σε άγνωστες διαστάσεις της ζωής και του έγου του. Εντάξαμε την πορεία του Κωνσταντά ως εκκλησιαστικού ανδρός στην όλη ιστορική περίοδο. Ο Κωνσταντάς, παρότι αρχικά ανήκε στον κύκλο των λεγόμενων 'προοδευτικών', κατά τη διάρκεια και, ιδίως προς το τέλος του βίου του, μετεστράφη επί το εκκλησιαστικότερον (Αρχιερατικός Επίτροπος του Μητροπολίτη Δημητριάδος στις Μηλιές, θεώρηση των ναών και των μοναστηριών ως κέντρου της ζωής του λαού, σεβασμός στα λείψανα των Αγίων και στις θαυματουργίες εικόνες, άρνηση της αρχικής γνώμης ότι στην Εκκλησία λειτουργεί το 'μυστηριοπώλιον', προσωπική φροντίδα για τη λειτουργική ζωή και την οργάνωση του ναού του Ορφανοτροφείου στην Αίγινα, σκεπτικισμός για την επιχειρούμενη από 'τους σκυλόφραγγους' αλλοτρίωση). Διαπίστωσε (πολιτικά πάθη της εποχής) ότι δεν αρκούν οι καλές προθέσεις ή τα μεταρρυθμιστικά οράματα για να οργανωθεί ένα κράτος, αλλά απαιτείται προσωπική ποιότητα σ'αυτούς που αναλαμβάνουν τις καίριες θέσεις. Οραματιζόταν μία Εκκλησία με κοινωνική αποστολή να συμβάλει στη μόρφωση του λαού, δεν ταυτίστηκε με τους λεγόμενους 'εκσυγχρονιστές', υπήρξε στην πράξη συνθετικός και όχι συντηρητικός. Η εκκοσμίκευση κατ'αυτόν πρέπει να έχει όρια. Δεν υπήρκε άθεος, ούτε του ιερατικού σχήματος του. Περισσότερο επηρέασε ανθρώπους με τις διαπροσωπικές του σχέσεις. Θεωρητικό πλαίσιο της προσεγγισής μας υπήρξε η άποψη ότι ο τελικός σκοπός της ιστορικής έρευνας είναι η συνάντηση με τις ζωντανές υπάρξεις (π. Γεώργιος Φλωρόφκσυ). Για μας η Εκκλησία στήριξε το Διαφωτισμό, είτε αποδεχόμενη τις κύριες θέσεις του είτε προσπαθώντας να τις απορρίψει. Εντοπίσαμε τις θέσεις που έλαβε ο Κωνσταντάς έναντι της φιλοσοφικής σκέψης, των επιστημών της Γεωγραφίας και της Ιστορίας, τη στάση του στο γλωσσικό ζήτημα, που τον έφεραν σε αντίθεση με τον Κοραή και τους δημοτικιστές, καθιστώντας τον πρόσωπο με μοναχική πορεία. Παρουσιάσαμε τη σχέση του με επιφανή πρόσωπα της εποχής, καθώς και τις εκπαιδευτικές προσπάθειές του και την απήχησή τους. Τον εντάξαμε, τέλος στο πλαίσιο δράσης και ζωής της Ορθόδοξης Εκκλησίας στα χρόνια της Οθωμανοκρατίας (εκκλησιαστική διοίκηση, μοναχισμός, δογματική ακεραιότητα πίστης, λαϊκή ευσέβεια, στοιχεία εκκλησιαστικής παράδοσης)
description: Gregorios Konstantas was one of the most important pesronalities of the newly born country of Greece in the beginning of the 19th century. Mostly he organized the education that's why he dedicated himself to this purpose. Also he was man living with the orthodox ethics during a period that the Orthodox Church was not accepted by those who repressented the French Revolution and 'Diafotismos'