L'esthetique romaneque de Maupassant d'apres ses chroniques
Creators: name: Φραγκοπούλου, Νέλη Γεωργίου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2007
Subjects: Αισθητική
Μυθιστόρημα
Maupassant
Χρονικά
Aesthetics theorie
Novel
Chronicles

description: Χρειάστηκε να περάσουν πολλά χρόνια μέχρι να αναγνωριστεί η αξία του Guy de Maupassant ως συγγραφέα εφάμιλλου του Flaubert και του Zola. Με αρκετά ψυχικά τραύματα λόγω μιας ιδιαίτερα ταραγμένης παιδικής ηλικίας, που στηγματίστηκε από τους καυγάδες των γονιών του και το χωρισμό τους, ο Maupassant εμφανίζει νωρίς ορισμένες ευαισθησίες, οι οποίες είχαν ως αποτέλεσμα τον εγκλισμό του σε κλινική, λίγο μετά το θάνατο του αδερφού του, Hervé, και τελικά το θάνατο το 1893 σε ηλικία μόλις 43 ετών.Αν και σύντομη, η ζωή του χαρακτηρίζεται από δημιουργικότητα και παραγωγικότητα. Μαθητής και πολύ καλός φίλος του Flaubert, προσπαθεί να εφαρμόσει στα έργα του τις διδαχές του δασκάλου του. Το αποτέλεσμα είναι μια σημαντική παρακαταθήκη έργων, μεταξύ των οποίων συμπεριλαμβάνονται έξι μυθιστορήματα, νουβέλες, παραμύθια. Η πρώτη του μεγάλη συγγραφική επιτυχία έρχεται όταν το 1880 δημοσιεύει στο συλλογικό έργο Les Soirées de Médan τη νουβέλα Boule de Suif. Εντούτοις, παραγνωρισμένα μέχρι σχετικά πρόσφατα, αν και μεγάλης σημασίας για τη γνωριμία με το συγγραφέα, αλλά και τον άνθρωπο, που υπήρξε ο Maupassant, ήταν τα δεκάδες χρονικά που είχε δημοσιεύσει κατά διαστήματα σε εφημερίδες, όπως Le Gil-Blas, Le Gaulois και Le Figaro, και όπου μιλάει για τα πάντα: ασκεί κοινωνική κριτική, γράφει τις εντυπώσεις του από ταξίδια που πραγματοποίησε σε χώρες της Μεσογείου, εκφράζει τις απόψεις του για την τέχνη, τη λογοτεχνία, το μυθιστόρημα, αναφέρεται σε συγγραφείς προγενέστερους και συγχρόνους του, μιλάει για τον πόλεμο, για τους πολιτικούς, για τα ήθη της εποχής του, για το ρόλο της γυναίκας στο δεκατό ένατο αιώνα.Για το λόγο αυτό, η μελέτη αυτή προσπαθεί να αναδείξει μία πτυχή της συμβολής των χρονικών στο συνολικό έργο του συγγραφέα. Επιδιώκεται να φωτιστούν οι απόψεις του Maupassant για την αισθητική, και πιο συγκεκριμένα σε ό,τι αφορά στο μυθιστόρημα. Πέρα, όμως, από το ποια ήταν η θεωρία του για το μυθιστόρημα, η μελέτη αυτή ασχολείται και με τρία από τα έξι μυθιστορήμα του συγγραφέα, που κατά τη γνώμη μας είναι τα πιο αντιπροσωπευτικά, ώστε να φανεί κατά πόσο αυτά που υποστήριζε ο ίδιος τα εφάρμοζε ή όχι στα έργα του. Πρόκειται για το Une Vie, το Bel-Ami και το Fort comme la mort, γραμμένα αντίστοιχα το 1883, το 1885 και το 1889.Αρχικά, γίνεται αναφορά στις απόψεις του Maupassant για άλλους συγγραφείς, προγενέστερους και συγχρόνους του, όπως αυτές εκφράζονται μέσα στα χρονικά, και από τους οποίους, σε μικρό ή μεγάλο βαθμό, έχει επηραστεί. Μιλάει για τους ποιητές του δεκάτου έκτου αιώνα, τους οποίους θεωρεί ως αυτούς που ώθησαν τη γαλλική λογοτεχνία στο να ασχοληθεί με την ζώσα πραγματικότητα, ιδιαίτερα ο du Bellay, και μετά από αυτόν ο Rabelais. Ωστόσο, αυτός που άνοιξε το δρόμο για το σύγχρονο μυθιστόρημα είναι, κατά το συγγραφέα, ο Abbé Prévost, και μετά από αυτόν ο Balzac. Βέβαια, δεν παραγνωρίζει και τη συμβολή του Stendhal, όμως θεωρεί ότι ασχολείται περισσότερο με τον εσωτερικό κόσμο των ηρώων του και λιγότερο με την περιγραφή της πραγματικότητας, όπως τη βλέπει και τη βιώνει. Θαυμάζει και συμφωνεί σε αρκετά σημεία με το Zola, κυρίως σε ό,τι αφορά την προσπάθεια να αποδοθεί η πραγματικότητα όπως είναι, διαφοροποιείται όμως από αυτόν στο γεγονός ότι δεν την προσεγγίζει με τον επιστημονικό τρόπο με τον οποίο τη βλέπει ο Zola. Δεν κρύβει το μεγάλο θαυμασμό του για το δάσκαλό του και φίλο, Flaubert, ο οποίος υπήρξε ο καθοδηγήτης του σε όλη του τη ζωή. Αποτελεί για το Maupassant το μοντέλο που όλοι οι συγγραφείς οφείλουν να ακολουθούν, καθώς διαθετεί αναλυτικό και διεισδυτικό πνεύμα, αξιοθαύμαστο λεξιλόγιο, ικανότητα σύνθεσης, που κατορθώνει να ανακαλύπτει πάντα τη μία μοναδική λέξη για να εκφράσει αυτό που θέλει. Σε ό,τι αφορά τη φιλοσοφία του απέναντι στη ζωή γενικά, έχει επηρεαστεί βαθύτατα από το Γερμανό πεσσιμιστή φιλόσοφο Schopenhauer, που υποστήριζε ότι ο άνθρωπος είναι καταδικασμένος στη δυστυχία, καθώς βρίσκεται εγκλωβισμένος σε μια ατέρμονη αναζήτηση της ευτυχίαςΌλα αυτά, σε μικρό ή μεγάλο βαθμό, επηρέασαν τη θεωρία του για την τέχνη, την οποία δεν είναι δύσκολο να τη διακρίνει κάποιος μέσα στα χρονικά του. Πρωταρχικής σημασίας θέση κατέχει μέσα σε όλη τη θεωρία του η παρατήρηση, όπως τη διδάχτηκε από το Flaubert και το Zola. Εντούτοις, για το Maupassant η απλή παρατήρηση και καταγραφή στο χαρτί των όσων συμβαίνουν γύρω μας δεν αρκεί. Αυτό που πρωτίστως τον ενδιαφέρει είναι να καταγράψει την εντύπωση, τα συναισθήματα που προκάλεσε στον ψυχισμό του το θέαμα που αντίκρισε. Αυτό μπορεί να γίνει με τη συμβολή αυτού που ονομάζει ταλέντο, και που διαφοροποιεί το έργο τέχνης από ένα οποιοδήποτε έργο. Υποστηρίζει ότι η απόλυτη αλήθεια δεν υπάρχει, ότι τελικά όλα είναι σχετικά, και για το λόγο αυτό ο,τιδήποτε μπορεί να γίνει αντικείμενο τέχνης, καθώς στόχος του καλλιτέχνη είναι να ανακαλύψει μέσα στα πράγματα το βαθύτερο νόημά τους. Πιο συγκεκριμένα, όσον αφορά στις απόψεις του για το μυθιστόρημα, που πάντα βέβαια απορρέουν από τη γενικότερη αισθητική του, ο Maupassant υποστηρίζει ότι βασικό αντικείμενο κάθε συγγραφέα είναι η ζωή. Για αυτό, πηγή έμπνευσης του κάθε συγγραφέα πρέπει να αποτελεί ό,τι συμβαίνει γύρω του, ό,τι υπάρχει γύρω του και να προσπαθεί να ανακαλύψει στα πράγματα αυτό που ένας απλός άνθρωπος δεν μπορεί να αντιληφθεί. Έτσι, κυρίαρχη θέση μέσα σε όλο το έργο του Maupassant κατέχει η φύση. Μεγάλος αριθμός χρονικών είναι αφιερωμένος σε περιγραφές περιοχών τις οποίες επισκέφθηκε, αλλά και στα μυθιστορήματά του η φύση διαδραματίζει σημαντικό ρόλο, καθώς επηρεάζει τη ζωή των ηρώων, άμεσα ή έμμεσα. Το ίδιο καλός ζωγράφος είναι, όμως κaι της κοινωνίας. Στα χρονικά μιλάει για την πολιτική ζωή και κατάσταση της χώρας του, για τη θέση της γυναίκας στη γαλλική κοινωνία της εποχής του, για τη διαφθορά της κοινωνίας και το ρόλο του χρήματος, για τον πόλεμο, για τον Τύπο. Πρόκειται για μία εποχή όπου ο καθένας προσπαθεί να ανελιχθεί με κάθε μέσο και δε διστάζει μπροστά σε τίποτα. Ο λόγος είναι η αναζήτηση του χρήματος. Η κατάσταση αυτή, όμως, δημιουργεί νοσηρές καταστάσεις, όπως οι αποτυχημένοι γάμοι, και προκαλεί θύματα, που δεν είναι άλλα από τη γυναίκα και τα παιδιά. Αποτέλεσμα είναι οι εξωσυζυγικές σχέσεις, παιδιά παραμελημένα, και συντήρηση ενός αρρωστημένου κλίματος μέσα στο κύτταρο της κοινωνίας, την οικογένεια. Ο ρόλος της γυναίκας είναι ιδιαίτερα σημαντικός. Από τη μια πλευρά, υπάρχουν οι δυναμικές γυναίκες που γνωρίζουν τι θέλουν και το διεκδικούν, όπως η Mme Forestier στο Bel-Ami, από την άλλη υπάρχουν και αυτές που, θύματα των καταστάσεων, αδυνατούν να τις αντιμετωπίσουν, όπως η Jeanne στο Une Vie. Πέρα από τη θεματική, είναι εύκολο να διακρίνει κανείς μέσα στα χρονικά του Maupassant την άποψή του για τα πρόσωπα του μυθιστορήματος, τα οποία πρέπει να είναι όπως ένας απλός καθημερινός άνθρωπος, με όλες τις αγωνίες και τις χαρές του. Διαφορετικά, είναι πολύ δύσκολο για τον αναγνώστη να ταυτιστεί μαζί τους, και συνεπώς η αληθοφάνεια του έργου χάνεται. Επιπλέον, ο συγγραφέας πρέπει μόνο να περιγράφει τα πρόσωπα, τις κινήσεις τους, το περιβάλλον στο οποίο ζουν και κινούνται και να αφήνει τον αναγνώστη ελεύθερο να συμπεράνει για το χαρακτήρα τους. Επίσης, έχει κάθε δικαίωμα να δανειστεί στοιχεία από το χαρακτήρα και τα χαρακτηριστικά προσώπων υπαρκτών για να πλάσει τους ήρωές του, όμως σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να καταλαβαίνει ο αναγνώστης σε ποιον ή ποιους αναφέρεται. Κατ’αυτόν τον τρόπο, έπλασε τον Duroy στο Bel-Ami. Αυτό που έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον στο Maupassant είναι ότι οι ήρωές του παρουσιάζουν πολλά κοινά σημεία με τα θεατρικά πρόσωπα. Εξάλλου, η αντίληψη που έχει για την κοινωνία, ότι είναι μία σκηνή όπου ο καθένας παίζει τον ρόλο που του έχει ανατεθεί, βοηθάει να κατανοήσουμε για΄τι τους παρουσιάζει ως θεατρικούς ήρωες, εγκλωβισμένους σε έναν ρόλο. Ο τρόπος με τον οποίο τους παρουσιάζει παραπέμπει κατά πολύ στο θέατρο: ο Duroy, για παράδειγμα, στέκεται τρεις φορές μπροστά σε καθρέφτη σα να κάνει πρόβα πριν ανέβει στη σκηνή. Από την άλλη, δίνει αρκετές λεπτομέρειες του χώρου στον οποίο κινούνται με στόχο να δείξει την αλληλεπίδραση ανάμεσα στον ήρωα και το χώρο που τον περιβάλλει. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, κατορθώνει να δημιουργήσει ήρωες, οι οποίοι είναι περισσότερο ήρωες του θεάτρου, και με τους οποίους ο αναγνώστης μπορεί εύκολα να ταυτιστεί, γιατί δε διαφέρουν σε τίποτα από εκείνον.Επιπλέον, για να μπορέσει ο αναγνώστης να ταυτιστεί πλήρως με ό,τι διαβάζει, είναι απαραίτητο να του δίνεται η εντύπωση πως έχει μπροστά του αυτά τα οποία είδε και ο συγγραφέας και τα οποία τον συγκίνησαν. Για το σκοπό αυτό, το μυθιστόρημα πρέπει να έχει συνοχή, η οποία επιτυγχάνεται μέσα από το χρόνο, που δημιουργεί την εντύπωση της συνέχειας. Ο χρόνος μέσα στο μυθιστόρημα βιώνεται κατ’αρχήν από τον πρωταγωνιστή, του οποίου η ζωή, ή ένα τμήμα της, αποτελεί το θέμα του μυθιστορήματος. Για να πετύχει ο Maupassant να δημιουργήσει αυτή τη χρονική συνέχεια χρησιμοποιεί ορισμένες τεχνικές, όπως τις επαναλήψεις και την πρόβλεψη. Είτε, δηλαδή, επαναλαμβάνει τις ίδιες καταστάσεις σε δύο διαφορετικές χρονικές στιγμές, απομακρυσμένες η μία από την άλλη, ώστε να δείξει τυχόν αλλάγη που έχει υποστεί ο πρωταγωνιστής, είτε αφήνει υπονοούμενα για γεγονότα τα οποία θα συμβούν στο μέλλον. Με τον τρόπο αυτόν, όλα αυτά τα μικρά επεισόδια της ζωής του πρωταγωνιστή, ενωμένα μεταξύ τους ώστε να συνθέτουν ένα σύνολο και να δίνουν την αίσθηση μιας ολότητας και χρονικής συνέχειας, επηρεάζουν, άμεσα ή έμμεσα, τον χαρακτήρα του εξηγώντας τις όποιες αλλαγές στην προσωπικότητά του.Οι τεχνικές αυτές προϋποθέτουν πως ο συγγραφέςας παραχωρεί όλες του τις εξουσίες στους ήρωές του. Επηρεασμένος από το Flaubert και το νατουραλισμό, ο Maupassant απομακρύνει τελείως από τα έργα του το συγγραφέα και αφήνει τα πρόσωπα να ενεργούν αυτεξούσια. Για να το πετύχει αυτό, παρουσιάζει την οπτική γωνία του πρωταγωνιστή. Όλα τα γεγονότα παρουσιάζονται μέσα από τα μάτια του ήρωα. Ο αναγνώστης ακολουθεί το βλέμμα του πρωταγωνιστή, ή των υπολοίπων προσώπων του μυθιστορήματος, χωρίς ο συγγραφέας να παρεμβαίνει καθόλου. Βέβαια, πριν τα μυθιστορήματα, ο Maupassant εφάρμοσε την τεχνική αυτή στα χρονικά, όπου σε πάρα πολλά από αυτά που αναφέρονται κυρίως σε ταξίδια δημιουργείται η εντύπωση πως ο αφηγητής κρατάει στο χέρι μία κάμερα και εστιάζει κάθε φορά σε ό,τι τραβάει την προσοχή του. Κατά τον τρόπο αυτό, αφήνει να διαφανεί η ψυχολογία των προσώπων μέσα από τις πράξεις τους και από το πού εστιάζουν κάθε φορά το βλέμμα τους και οδηγεί τον αναγνώστη να ταυτιστεί μαζί τους, καθώς βιώνει και ίδιος τις δικές τους αγωνίες και τα δικά τους συναισθήματα μέσα από τα μάτια τους.Τέλος, τα χρονικά αποτελούν για το Maupassant την καλύτερη ευκαιρία για στυλιστικές ασκήσεις. Παίζει με τις αντιθέσεις, χρησιμοποιεί απλό λεξιλόγιο, σωστά όμως επιλεγμένες λέξεις ώστε να εκφράζουν κάθε φορά τα βαθύτερα συναισθήματα του συγγραφέα, χρησιμοποιεί το διάλογο, γεγονός που καθιστά εμφανή την επιρροή του θεάτρου. Πρόκειται μάλιστα, σε πολλές περιπτώσεις, για διάλογο της καθημερινότητας, αλλά και για εσωτερικό διάλογο του ήρωα με τον εαυτό του. Επιλέγει με ιδιαίτερη προσοχή επίθετα, ώστε να αποδόσει με τον καλύτερο δυνατό τρόπο την εικόνα που έχει μπροστά στα μάτια του. Απομακρύνεται, ωστόσο, από το δάσκαλό του, καθώς δεν τον απασχολεί τόσο η επιλογή της σωστής στυλιστικής φόρμας στο γράψιμο, όσο η επιλογή εκείνης της φόρμας η οποία θα περιγράφει το δυνατόν καλύτερα τα αισθήματά του και την εντύπωση που προκάλεσε στο ψυχισμό του η ζωή. Έτσι, τα χρονικά αποτελούν για το μελετητή του Maupassant ένα απαραίτητο βοήθημα για την καλύτερη γνωριμία του με το συγγραφέα. Πολλά από τα θέματα που θίγονται εκεί τα βρίσκει κανείς ξανά μέσα στα μυθιστορήματά του, η στάση ζωής του και η φιλοσοφία του, όπως ξεδιπλώνονται στα χρονικά, εμφανίζονται αργότερα και στο έργο του. Μπορεί εύκολα, μέσα από τα χρονικά, να δει κανείς πως πρόκειται για ένα συγγραφέα με εξαιρετική διορατικότηα, που ήξερε να διακρίνει πίσω απο τα πράγματα και να φτάνει στην ουσία τους. Επιπλέον, τα χρονικά βοηθούν για μια καλύτερη γνωριμία με τον θεωρητικό που υπήρξε ο Maupassant, καθώς εκεί εκφράζει απόψεις για την τέχνη και τη λογοτεχνία, για άλλους συγγραφείς, που δεν τις βρίσκει κανείς πουθενά αλλού. Έτσι, μπορεί να συμπεράνει κάποιος πως, αν και επηρεασμένος σε μεγάλο βαθμό από το Flaubert και το νατουραλισμό, απομακρύνεται απο αυτούς και οδηγείται σε μια προσωπική αισθητική. Ο αναγνώστης οφείλει να την ανακαλύψει. .
description: This work is an effort to find out the Maupassant's theorie about the novel and to see at what degree he applies it in his novels. For that reason, we use as a base his chronicles published to newspapers in his era. As examples, we use three of his novels, Bel Ami, Fort comme la Mort and Une Vie. We try to see his theorie about the novels time, as well as the novelist's position and style. Furthermore, we see at what degree he applies all his theorie to his novels