Χαρακτηρισμός φορητών εικόνων: Δέησις (17ος αιώνας)
Creators: name: Κυριακού, Νικόλαος Γεωργίου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2016
Subjects: χαρακτηρισμός φορητής εικόνας
micro FTIR, SEM-EDS
υλικά κατασκευής
characterization of a portable icon
pigments and binders

description: Στόχος αυτής της μελέτης είναι ο χαρακτηρισμός μίας φορητής εικόνας του 17ου αιώνα, της οποίας ιδιοκτήτης είναι μία οικογένεια από ένα ελληνικό χωριό. Στο κέντρο της εικόνας απεικονίζεται η Παναγία να κρατά στα χέρια της το Χριστό και δεξιά και αριστερά βρίσκονται προσευχόμενοι δύο άγιοι, οι οποίοι πιθανολογείται να είναι ο άγιος Χαράλαμπος και ο άγιος Νικόλαος αντίστοιχα. Το συμπέρασμα αυτό προέκυψε μέσω σύγκρισης με την ορθόδοξη εικονογραφία και τις τοπικές εκκλησιαστικές συνήθειες της περιοχής, καθώς δεν υπήρχε επαρκής περιγραφή για την ταυτοποίησή τους. Όσο για την τεχνοτροπία της εικόνας φαίνεται να ανήκει στη βορειοελλαδίτικη τέχνη. Ένας αριθμός 20 συνολικά δειγμάτων, ανάμεσα στα οποία και δείγμα από το ξύλο και τις κλωστικές ίνες, συλλέχθηκε εξετάστηκε και αναλύθηκε με διαφόρους τρόπους και μεθόδους κάποιες από τις οποίες είναι: micro FTIR, ZEISS STEMI CV4, SEM-EDS κ.α. προκειμένου να ταυτοποιηθούν οι χρωστικές και τα υλικά. Η εικόνα αποτελείται από λίγα σε αριθμό υλικά όχι όμως και φτηνά σε αξία. Μέσω της πειραματικής έρευνας και της παρατήρησης κάνουν αισθητή την παρουσία τους τα ακόλουθα υλικά: γύψος, κόλλα ζωικής προέλευσης για το υπόστρωμα, βαμβάκι και υψηλής ποιότητας κράμα από χρυσό για το φόντο. Όσον αφορά τις χρωστικές, έχουμε τη χρήση ώχρας, κιννάβαρης, μαύρου από οστά, ενώ ο κρόκος αυγού χρησιμοποιήθηκε ως συνδετικό μέσο. Η παρατήρηση επιπλέον έδειξε την επιμόλυνση με κάποιους τύπους γύρης. Είναι φανερό ότι δεν υπήρχε μεγάλη γκάμα χρωμάτων στην παλέτα του αγιογράφου και γι’ αυτό τον λόγο θα μπορούσε να χαρακτηριστεί «φτωχή», όμως πρόκειται για μια εικόνα υψηλής ποιότητας γεγονός που επιβεβαιώνει η χρήση της κιννάβαρης, του χρυσού και η καλή ποιότητα του ξύλου, καθώς επίσης και η χρήση καλής ποιότητας υφάσματος. Μελλοντικά σχέδια μπορούν να περιλαμβάνουν έρευνα για την προέλευση του ξύλου από το οποίο είναι φτιαγμένη η εικόνα.
description: The purpose of this study is the characterization of a portable late 17th century panel painting icon, whose owner is a family from a Greek village. In the center of the icon is Virgin Mary that holds in her hands the Christ. Right and left praying are two Saints, who are likely St. Charalambos and St. Nicholas respectively, but the conclusion came through comparison with orthodox iconography and local religious behavior, because of the short amount of inscriptions about their identity. The icon’s expressive style seems to belong in Northern Greek folk art. A total number of 20 samples, which included a sample of the wooden substrate and also fibers from the textile support, were collected, examined and analyzed with different kinds of methods such as micro FTIR, ZEISS STEMI CV4, SEM-EDS and other, in order to identify the used pigments and binders. The icon’s “panel” consists of several types of material, which are not great in number but in value. They made their presence felt into experimental research and some of them are the following: gypsum and organic glue for the ground layer and binders, pure cotton for the part of the praying Saints, and also a high gold alloy for the background. Concerning the colors we have a usage of ochre, cinnabar, bone black, egg yolk as the binding media. The observation also declares a contamination of two types of pollen grains. To come to a conclusion, it is obvious that there is not a wide range of colors and thus we could describe the painter’s palette as “poor”, but it is also an icon of high quality. This assumption is indicated by the high quality wooden panel, the extensive use of the valuable pigment of cinnabar, as well as from the gold gilding. Furthermore, the good quality is evidenced by the presence of cloth on which the icon was made. Future plans include the study of the wooden panel so as to identify the species of the tree that it came from.
description: Σε συνεργασία με το Ινστιτούτο Τεχνολογίας Γκρενόμπλ (Γαλλία), το ΕΚΕΦΕ Δημόκριτος, και το CNRS (Centre National de la Researche Scientifique, Γαλλία)