Σχεδιασμός συμμετοχικών εκπαιδευτικών διαδρομών στο φυσικό και πολιτιστικό περιβάλλον της πόλης της Φλώρινας
Creators: name: Καθαροπούλου, Φανή Παναγιώτη
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2025
Subjects: Παιδική συμμετοχικότητα
Κληρονομιά
Πολιτιστική εκπαίδευση
Children participation
Heritage
Cultural education

description: Τις τελευταίες δεκαετίες ο ρόλος της κληρονομιάς στην εκπαίδευση φαίνεται να κεντρίζει όλο και περισσότερο το ενδιαφέρον της ερευνητικής κοινότητας. Πιο συγκεκριμένα, η φυσική και πολιτιστική κληρονομιά θεωρούνται θεμελιώδη στοιχεία της ταυτότητας μιας κοινωνίας που απαιτούν διασφάλιση και κατάλληλη διαχείριση, καθώς μπορούν να επηρεάσουν διάφορους τομείς της καθημερινότητας, την ποιότητα και τη βιωσιμότητά της. Καίριας σημασίας άξονας για την προστασία, την κατανόηση και την ανάδειξη της κληρονομιάς είναι η εκπαίδευση. Για τον λόγο αυτό, δίνεται όλο και περισσότερη έμφαση στην κατασκευή μηχανισμών και στην ανάπτυξη πρακτικών που επιτρέπουν την ουσιαστική ένταξη των παιδιών σε θέματα κληρονομιάς, κάτι που υπαγορεύεται και από τη Σύμβαση των Δικαιωμάτων του Παιδιού των Ηνωμένων Εθνών. Μία από αυτές τις καινοτόμες στρατηγικές θεωρείται η συμμετοχικότητα, καθώς υποστηρίζεται πως μπορεί να λειτουργήσει ευεργετικά στην ένταξη και ενεργοποίηση των παιδιών σε θέματα κληρονομιάς, προσφέροντας πλούσιες ευκαιρίες ανάπτυξης διαλόγου και προωθώντας την έμπρακτη κοινωνική αλλαγή. Ωστόσο, οι έρευνες που θέτουν τα παιδιά στο κέντρο, δίνοντάς τους τη δυνατότητα να ορίσουν τη δική τους πραγματικότητα ως πρωταγωνιστές της ερευνητικής διαδικασίας και όχι ως αντικείμενα προς διερεύνηση, δεν είναι αρκετές. Έτσι, κρίνεται απαραίτητη η αύξηση των εφαρμοσμένων πρακτικών που να ερευνούν μαζί με τα παιδιά, το πώς αυτά αντιλαμβάνονται τον τόπο τους και την κληρονομιά που αυτός φέρει, καθώς και το πώς τα παιδιά μπορούν να προσφέρουν πρακτικές λύσεις σε ζητήματα που στοχεύουν στην κοινωνική ευημερία. Η παρούσα μελέτη προσπαθεί να εστιάσει ακριβώς σε αυτό, μελετώντας αρχικά την υπάρχουσα βιβλιογραφία σχετικά με θέματα κληρονομιάς, εκπαίδευσης και συμμετοχικότητας, ενώ παράλληλα στοχεύει στην εξέταση των εν λόγω θεμάτων μέσα από την πρακτική εφαρμογή ενός προγράμματος με παιδιά σχολικής ηλικίας στην πόλη της Φλώρινας. Πιο αναλυτικά, το πρόγραμμα αυτό στηρίζεται μεθοδολογικά στη φιλοσοφία της έρευνας-δράσης, μέσα σε περιβάλλοντα μη τυπικής μάθησης και εκπαίδευσης και σκοπεύει στην ένταξη των παιδιών σε αυτόνομες διαδικασίες έρευνας, λήψης αποφάσεων και κατασκευής τελικού υλικού. Το περιεχόμενο της πρακτικής εφαρμογής αποτελείται από το σύνολο πρωτοβουλιών των ίδιων των παιδιών, σε μια προσπάθεια να μπουν ενεργά στη δημιουργική διαδικασία της συμμετοχής και να αποκαλύψουν τις σκέψεις και τις οπτικές τους σε σχέση με την πόλη τους, τη Φλώρινα. Η επιλογή των μεθοδολογικών μέσων για τη συλλογή και ανάλυση των δεδομένων της έρευνας ήταν πολλαπλή (παρατήρηση, ηχογράφηση, αναστοχαστικό ημερολόγιο της ερευνήτριας, συνέντευξη σε μορφή ανοιχτού διαλόγου, κριτικοί φίλοι, το παραγόμενο υλικό, ατομικά φύλλα αξιολόγησης και ερωτηματολόγια), ενώ ποικίλα ήταν και τα εργαλεία που βοήθησαν στην προώθηση της συμμετοχής των παιδιών όπως δραστηριότητες βασισμένες στον τόπο (place-based activities), πολιτιστικές διαδρομές (cultural routes), δραστηριότητες σε εξωτερικούς χώρους (outdoor activities), φωτογράφιση (photovoice), δραστηριότητες βασισμένες στις τέχνες (arts-based activities) και συμμετοχική κοινωνική χαρτογράφηση (participatory social mapping). Τα αποτελέσματα του προγράμματος δείχνουν πως τα παιδιά είναι απολύτως ικανά να παράγουν το δικό τους υλικό και να μοιραστούν τις οπτικές τους για τον κόσμο γύρω τους, μέσω της προσωπικής τους φωνής και προσπάθειας. Συνεργαζόμενα μεταξύ τους αλλά και με τους ενήλικες που είναι εκεί για να τα υποστηρίζουν όποτε το χρειάζονται, βλέπουν τους εαυτούς τους ως αξιόλογα και ισότιμα μέλη της έρευνας αλλά και της κοινωνίας νοηματοδοτώντας τις εμπειρίες τους θετικά. Στην παρούσα έρευνα αποδείχθηκε πως ο τόπος είναι ένας ισχυρός παράγοντας που μπορεί να εμπνεύσει και να ενθαρρύνει τα παιδιά να ευαισθητοποιηθούν και να συμμετάσχουν σε θέματα πολιτιστικής και φυσικής κληρονομιάς, αν μόνο τους δοθεί η ευκαιρία να έχουν ουσιαστικό λόγο σε αυτόν.
description: The role of heritage education is constantly gaining more and more attention from the research community. More specifically, cultural and natural heritage are considered fundamental elements of a society's identity that require safeguarding and proper management, as they can impact various aspects of daily life, its quality and sustainability. A key pillar for the protection, understanding and promotion of heritage is education. For this reason, increasing emphasis is being placed on the development of mechanisms and the expansion of practices that enable the meaningful engagement of children with heritage-related issues, as required by the United Nations Convention on the Rights of the Child. Participatory approach is considered one of the most effective and innovative strategies for children’s active engagement in heritage issues as it promotes dialogue and social change. However, researches which place children at the center, giving them the ability to define their own reality as main characters of the research process and not as objects to be researched, are less. Thus, it is considered important to increase practices that promote research with children about how children perceive their place and the local heritage and how children can offer their own ideas and solutions with the long term aim the social welfare. The present study aims to examine the above based on literature review through the implementation of a program with school-age children in the city of Florina. The program is based on action research methodology within a non formal learning environment and aims at engaging children in processes of self-directed research, decision-making and final product design about their local heritage. A variety of tools was used to promote the participation of children and in specific place-based activities, cultural routes, outdoor activities, photovoice, arts-based and participatory social mapping. The data about how children have been involved in this creative and participatory process, their views and initiatives, was gathered through multiple methodological tools (observation, voice recording, researcher’s reflective diary, interviews in a form of open dialogues, critical friends, end product, self-evaluation sheet and questionnaires). The final results of the program show that children are completely capable of designing their content and sharing their perspectives of the world around them through their personal voice and effort. By working together and with adults who are there to support them whenever there is need, they perceive themselves as significant and equal members of research and society giving positive meanings to their experiences. In the present study it was proven that the impact of place is a powerful factor that can inspire and encourage children’s awareness and participation to cultural and natural heritage, if only they are given the chance to have a meaningful contribution to that matter.