Η δήλωση του οικιακού χώρου και ο εξοπλισμός του σε παραστάσεις από τον κόσμο των γυναικών στα αττικά ερυθρόμορφα αγγεία
Creators: name: Νικολοπούλου, Φωτεινή Νικολάου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2024
Subjects: Αττικά ερυθρόμορφα αγγεία
Δήλωση οικιακού χώρου
Γυναίκες
Attic red-figure vases
Depiction of domestic space
Women

description: Η παρούσα μεταπτυχιακή διπλωματική εργασία πραγματεύεται τα εικονογραφικά στοιχεία, με τα οποία δηλώνεται στις παραστάσεις των αττικών ερυθρόμορφων αγγείων το εσωτερικό του οικιακού χώρου. Το ενδιαφέρον επικεντρώνεται σε απεικονίσεις από τον «κόσμο των γυναικών», καθώς οι γυναίκες συνδέονταν άμεσα με τη διαχείριση του νοικοκυριού και γενικά με τον οίκο, ο οποίος αποτελούσε τη βασική μονάδα της αρχαίας ελληνικής κοινωνίας και περιλάμβανε όλα τα μέλη που ζούσαν κάτω από την ίδια στέγη. Στόχος της εργασίας είναι μέσω της εικονογραφίας να αποκτηθεί μία, όσον το δυνατόν, πιο αντιπροσωπευτική εικόνα για τον τρόπο με τον οποίο ήταν διαμορφωμένος και εξοπλισμένος ο εσωτερικός και (ημι)υπαίθριος χώρος των οικιών καθώς και για την τυπολογία και τη χρηστικότητα των διαφόρων αντικειμένων και επίπλων. Ακόμη, γίνεται προσπάθεια προσέγγισης και κατανόησης των διάφορων οικιακών εργασιών, της οικιακής οικονομίας και της καλλιτεχνικής δημιουργίας, μέσα από τις εικονιζόμενες σκηνές του βίου των γυναικών. Ο κορμός της εργασίας διαρθρώνεται σε τρία κεφάλαια. Στο πρώτο κεφάλαιο εξετάζονται τα είδη των επίπλων εντός του οικιακού χώρου, σύμφωνα με τα στοιχεία που προσφέρει η αττική αγγειογραφία. Συγκεκριμένα μελετάται, ο κλισμός, ο δίφρος, τα κιβωτίδια, οι λάρνακες, η κλίνη και η τράπεζα. Για όλα τα παραπάνω αντικείμενα του οικιακού εξοπλισμού, παραθέτονται πληροφορίες σχετικά με την αναφορά τους στην αρχαία ελληνική γραμματεία, για τα υλικά κατασκευής τους, αλλά και για τις αλλαγές που σημειώνονται στην τυπολογία τους με το πέρασμα των αιώνων. Στη συνέχεια, εξετάζεται ο τρόπος απόδοσής τους στις παραστάσεις από τον κόσμο των γυναικών και τέλος παρουσιάζονται, εν συντομία, τα λιγοστά αρχαιολογικά ευρήματα, τα οποία έφεραν στο φως οι ανασκαφικές έρευνες σε οικιστικά περιβάλλοντα. Στο δεύτερο κεφάλαιο, εξετάζεται ο οικιακός εξοπλισμός, ο οποίος διακρίνεται σε τρεις βασικές κατηγορίες. Στην πρώτη ανήκουν τα σκεύη που σχετίζονται με τις οικιακές εργασίες, όπως ο κάλαθος, η ηλακάτη, η άτρακτος, τα υφαντικά τελάρα και ο κάθετος αργαλειός και μελετώνται ως προς τη λειτουργία τους, τα υλικά κατασκευής αλλά και τα είδη των παραστάσεων, στα οποία παριστάνονται. Στη δεύτερη κατηγορία συγκαταλέγονται τα αντικείμενα του γυναικείου καλλωπισμού, όπως το αλάβαστρο, η πλημοχόη, η πυξίδα και το κάτοπτρο. Για κάθε ένα από αυτά, παρατίθενται στοιχεία σχετικά με το σχήμα, τη χρήση και τον τρόπο απεικόνισής τους στις σχετικές παραστάσεις. Στην τρίτη και τελευταία κατηγορία, εξετάζονται τα υφάσματα και τα υφαντικά προϊόντα, τα οποία στην παρούσα εργασία διακρίνονται σε όσα παριστάνονται επάνω σε επιφάνειες καθισμάτων (κλισμών, δίφρων), με σκοπό να προσφέρουν άνεση, όπως τα μαξιλάρια και τα διάφορα είδη κλινοστρωμνής και σε όσα προορίζονταν για την περιποίηση των γυναικών, δηλαδή υφασμάτινες ταινίες, ζώνες και κεφαλόδεσμοι. Στο τρίτο κεφάλαιο γίνεται λόγος για τα αρχιτεκτονικά στοιχεία και τη δήλωση του κλειστού ή ημι-υπαίθριου χώρου της οικίας. Αρχικά, εξετάζονται οι θύρες των οικιών σε παραστάσεις από τον κόσμο των γυναικών, καθώς αποτελούσαν τα σημαντικότερα στοιχεία εσωτερικής αρχιτεκτονικής της αρχαίας οικίας. Στην εργασία, μελετώνται τα υλικά κατασκευής, τα μέλη που τις απαρτίζουν και κυρίως ο τρόπος απόδοσής τους. Η ίδια μεθοδολογία ακολουθείται και στην εξέταση των κιόνων, οι οποίοι σε συνδυασμό με τις θύρες, προσφέρουν μία καλύτερη εικόνα για τη χωροταξική διαμόρφωση της οικίας.
description: The present postgraduate thesis deals with the iconographic elements used to indicate the interior of the domestic space in the representations of Attic red-form vases. The interest focuses on depictions from the 'world of women', as women were directly connected with the management of the household and in general with the “oikos”. The first chapter examines the types of furniture within the domestic space. Specifically, the klismos, the diphros, the chest, the bed and the table are studied. For all the above-mentioned objects of household equipment, information is provided on their reference in ancient Greek literature, on their materials of manufacture, and on the changes in their typology over the centuries. Then, the way in which they are represented in representations from the world of women is examined and, finally, the few archaeological finds are briefly presented. The third chapter deals with the architectural elements and the declaration of the enclosed or semi-outdoor space of the house. First, the doors of the houses are examined in representations of the world of women, as they were the most important elements of the interior architecture of the ancient house. In the paper, the materials of construction, the components that make them up and, most importantly, their mode of performance are studied. The same methodology is followed in the examination of the columns, which, together with the doors, offer a better insight into the spatial configuration of the house.