title: Μελέτη υπόθερμων τραβερτινούχων πηγών της επαρχίας Σφακίων, Δυτική Κρήτη
Creators: name: Παπανικολαου Γεωργιος
Publisher: name: Technical University of Crete
Year: 2019

description: Στην διπλωματική εργασία γίνεται μια προσπάθεια συστηματικής προσέγγισης των τραβερτινούχων πηγών της ευρύτερης περιοχής Φραγκοκάστελλου της επαρχίας Σφακιών του ν. Χανίων στην δυτική Κρήτη, μιας συστοιχίας πηγών που εκφορτίζονται στο παραλιακό μέτωπο. Η πρώτη πηγή που ονομάζεται από τους ντόπιους Κυραλή εκφορτίζεται στο μέτωπο του κύματος στο μέσο ενός μικρού φυσικού κόλπου ανατολικά από την θέση που έχει χτιστεί το Φραγκοκάστελλο ενώ, η δεύτερη πηγή (που για πρακτικούς λόγους ονομάστηκε Sunrise) βρίσκεται στην παραλία Ορθή άμμος. Οι δύο πηγές είναι υπόθερμες και συνδέονται με τραβερτινικές αποθέσεις, που προσμοιάζουν με μακροσκοπικές μορφοδομές σύγχρονων αποθέσεων γνωστών γεωθερμικών και ιαματικών πεδίων της Ελλάδας (Θερμοπύλες, Αιδηψό, κλπ).   
Οι πηγές που μελετήθηκαν φιλοξενούνται και εκφορτίζουν υδροφόρους που βρίσκονται εντός του σχηματισμού του Νεογενούς Φραγκοκάστελλο ο οποίος καταλαμβάνει το κεντρικό τμήμα της παράκτιας ζώνης. Σύμφωνα με βιβλιογραφικές αναφορές ο σχηματισμός αυτός περιλαμβάνει δύο διακριτές ιζηματογενής ακολουθίες. Η ακολουθία που σχετίζεται με τις δύο πηγές είναι ορατή ανατολικά από το Φραγκοκάστελλο, σε έναν παράκτιο κρημνό πάχους 35 μέτρων και αποτελείται κυρίως από πράσινο-μπλε αργίλους που υπόκεινται ασβεστολίθων. 
Από τις πηγές αυτές συλλέχθηκαν δείγματα υδάτων σε τέσσερις διαφορετικές περιόδους δειγματοληψίας (Σεπτέμβριος του 2016, Μάιος του 2017, Αύγουστος του 2017, Σεπτέμβριος του 2018 και Ιανουάριος του 2018). Πέραν της μέτρησης φυσικοχημικών παραμέτρων που μετρήθηκαν in situ αναλύθηκαν τα κύρια στοιχεία και τα ιχνοστοιχεία των πηγών. Τα αποτελέσματα που προέκυψαν συγκρίθηκαν με όρια που έχουν τεθεί με διαχρονικά διάφορες οδηγίες και από διάφορους οργανισμούς και θεσμούς (π.χ. της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας κτλ), για τον καθορισμό π.χ. των ανώτατων τιμών συγκεντρώσεων συγκεκριμένων στοιχείων, ή/και των ενδείξεων για την επισήμανση των συστατικών των φυσικών μεταλλικών νερών κτλ. Από τα αποτελέσματα αυτών των αναλύσεων προέκυψε ότι τα ύδατα της πηγής Κυραλή επιρεάζονται περιοδικά από θαλάσσια διείσδυση, αφού ανάλογα με την χρονική περίοδο δειγματοληψίας μπορούν να χαρακτηριστούν Ca-Mg-HCO3-Cl, Mg-Ca-HCO3 και Mg-Ca-HCO3-Cl. Οι τιμές Ολικών Διαλυμένων Στερεών (TDS) κινούνται μεταξύ  280-340 mg/L ενώ τα ύδατα της πηγής Sunrise είναι τύπου Ca-Mg-HCO3-Cl ενώ τα Συνολικά Διαλυμένα Στερεά (TDS) κινούνται σε πολύ μικρότερο εύρος τιμών 310-318 mg/L. Σχετικά με τα ιχνοστοιχεία παρατηρείται ότι μεταξύ των άλλων υπάρχουν ίχνη F και Fe με συγκεντρώσεις 0,06-0,24 mg/L και 0,02-0,11 μg/L αντίστοιχα για την πηγή Κυραλή ενώ για την Sunrise 0.06-0.24 mg/L και 0.02-0.08 μg/L.
Πέραν των ανατέρω δόθηκε έμφαση στις αποθέσεις τραβερτίνη που συνδέονται με αυτές τις πηγές. Στην εργασία αυτήν συλλέχθηκαν και συγκρίθηκαν βιβλιογραφικά δεδομένα που σχετίζονται με τραβερτινούχες πηγές από την Ελλάδα (Αιδηψό, τον οικισμό Ήλια Αιδηψού, Θερμοπύλες και Καμμένα Βούρλα) και την Τουρκία (Pamukkale, Jandarma HS, Beltes HS, Cukurbag HS, Karahayıt HS και Karasu CW). Περιληπτικά, από την σύγκριση προέκυψε ότι τα ύδατα της Κεντρικής Ελλάδας έχουν υψηλότερες τιμές Ολικών Διαλυμένων Στερεών (TDS) από αυτά του Φραγκοκάστελλου, της τάξης των 7.550-54.680 mg/L ενώ για τα δείγματα της Τουρκίας δεν έχουν βρεθεί στοιχεία. Σε σχέση με την θερμοκρασία, τα ύδατα της Κεντρικής Ελλάδας και της Τουρκίας χαρακτηρίζονται ως θερμά καθώς παρουσιάζουν κατα κύριο λόγο υψηλότερο εύρος T (ºC) από τα ύδατα μελέτης της τάξης των 29,6-80,5˚C και 12-35,5˚C αντίστοιχα.

description: In this thesis, there is a systematic approach to the travertine springs of
Fragkokastello, east of Sfakia province, Chania, western Crete, an array of springs
which discharge to the coastal area.
The first spring namely “Kyrali” discharges at the coastal area, in a small bay a few meters from Fragokastello fortress, while the second namely “Sunrise” is located in the Orthi ammos beach.
The springs are hosted in the Fragokastello formation which is located at the central part of the coastal area. According to bibliographical records the Fragokastello formation consists of two discrete sedimentary sequences. The sequence associated to the springs is visible eastern from the fortress, is approximately 35m thick and consists of green-blue clays which underlay limestones.
Water samples were collected in four different sampling periods (September 2016,
May 2017, August 2017 and January 2018). In situ measurements included
temperature, pH, conductivity and TDS, while radon concentrations and macro and micro nutritients were measured in the lab. The results were compared to EU and WHO water standards, for the determination of hazards related to public health and the labeling of bottled mineral waters. All their physicochemical and hydrochemical characteristics were visualized by using hydrochemical diagrams.
It was concluded that the waters are periodically affected by sea intrusion and are
characterized as Ca-Mg-HCO3-Cl, Mg-Ca-HCO3 and Mg-Ca-HCO3-Cl type. The
TDS vary from 310 to 318 mg/L. Moreover, they contain fluorine and iron with
concentrations that vary from 0,06 to 0,24 mg/L and from 0,02 to 0,11 μg/L (Kyrali) and 0.06-0.24 mg/L και0.02-0.08 μg/L (sunrise), respectively.
Moreover, emphasis was given to the travertine deposition. The data from the water samples were compared to bibliographic data from travertine springs of Greece (Aidipsos, Thermopiles and Kamena Vourla) and Turkey (Pammukale). In brief it was concluded that the water samples from Fragokastello have lower TDS and are characterized subthermal while the waters from Greece and Turkey have high TDS and are warm.