UGLERODGA ASOSLANGAN KVANT NUQTALAR VA POLIMER KOMPOZITLARINING SINTEZI HAMDA FIZIK-KIMYOVIY XOSSALARI
Creators: name: Galyametdinov Yu.G
name: Muxamadiev N.Q
name: Ishankulov A.F
name: Xalilov Q.F
name: Islomova Z.R
Publisher: name: Zenodo
Year: 2025

description: Uglerod kvant nuqtalari va polimer kompozitlarining biotibbiyotda qo‘llash uchun yangi istiqbolli material sifatida qo’llanilishi oxirgi yillarda tadqiqotchilar oldida turgan dolzarb vazifalardan biri bo’lmoqda. Uglerod kvant nuqtalari (CKN) oʻlchamlari 1 dan 10 nm gacha boʻlgan nanozarrachalar boʻlib, ular turli kasalliklarni tashxislash va davolashda foydalanish uchun istiqbolli boʻlgan noyob optik va elektron xususiyatlarga ega. 


Polimer kompozitlari, o'z navbatida, polimer matritsasi va uglerod kvant nuqtalari kabi turli tabiatdagi qo'shimchalardan tashkil topgan materiallardir. Ushbu kompozitlar noyob mexanik va kimyoviy xususiyatlarga ega, bu ularni biotibbiyotda, masalan, biologik mos keluvchi va biologik parchalanadigan implantlar, sensorlar va boshqa tibbiy asboblarni yaratish uchun qo’llanilib kelinmoqda [1-2]. 


Uglerodga asoslangan kvant nuqtalarining tuzilishi ularning turli xossalarini boshqaradi. CKN sirt yuzasida ko'p sonli karboksil guruhlari mukammal biologik muvofiqlik va suvda eruvchanlikka yordam beradi. 


Uglerod kvant nuqtalari va ZnIn2S4 (ZIS) sintezi adabiyotlarda bayon etilgan usullar yordamida sintez qilindi va tozalandi [3]. Spektrlardan ko’rish mumkinki CKN namunasi qisqa to'lqin diapazonida yorug'likni yutadi (1a-rasm). ZnIn2S4 KN fazasi kontsentratsiyasining oshishi CKN bilan solishtirganda ZnIn2S4 diapazoni kichikroq bo'lganligi sababli uzoq to'lqin diapazonida yorug'likning intensivroq yutilishiga olib keldi. Uglerod nuqtalari bilan geterotuzilishlarni legirlashini kengaytiradi.


Fotolyuminestsentsiya spektrlari fotoqo'zg'aluvchan zaryad tashuvchilarni ajratish samaradorligini tavsiflash uchun foydali bo'lishi mumkin. CKN namunasi 430 nm da keng yutilish cho'qqisida namoyon bo’ldi, bu foto qo'zg'aluvchan elektronlar va tirqishlarning rekombinatsiyasi tufayli paydo bo'ladi (1b-rasm). ZIS-100 namunasining yuqori darajada rivojlangan yuzasi katalitik markazlar rolini o'ynashi mumkin bo'lgan juda ko'p nuqsonlar va zaryad tuzoqlarini o'z ichiga oladi. Geterotuzilishlarda ZIS fazasi kontsentratsiyasining ortishi lyuminestsentsiya intensivligini pasaytiradi. 


CKN/ZIS geterostuzilishlarining sintezi dastlabki CKN materialining sirt yuzasida ZIS fazasining cho'kishini ta'minlaydi, bu esa o'ziga xos sirt maydonlariga ega gibrid materiallarning shakllanishiga olib keldi (2b-rasm).


 





1-rasm. Namunalarning yorug'lik yutilishi (a) va (b) lyuminestsentsiya spektrlari.


2-rasmda sintezlangan namunalarning SEM tasvirlari ko'rsatilgan. Kalsinlanish tufayli g-C3N4 namunasida ma'lum bir boshlang'ich agregatsiyani kuzatishimiz mumkin (2a-rasm). 


a)b)


2-rasm. O'rganilgan namunalarning SEM tasvirlari: CKN (a) va CKN/ZIS 


Adabiyotlar



	
Ong W. J. et al. Graphitic carbon nitride (g-C3N4)-based photocatalysts for artificial photosynthesis and environmental remediation: are we a step closer to achieving sustainability? //Chemical reviews. – 2016. – Т. 116. – №. 12. – С. 7159-7329.
	
Cristina Palencia, Kui Yu, Klaus Boldt. The Future of Colloidal Semiconductor Magic-Size Clusters. ACS Nano 2020, 14 (2), 1227-1235. DOI: 10.1021/acsnano.0c00040
	
Ishankulov A.F. Khalilov К.F., Shamilov R.R., Galyametdinov Y.G., Mukhamadiev N.К.. Size-optical characteristics of CdSe/ZnS quantum dots modified by thiol stabilizers //Journal of Sol-Gel Science and Technology. – 2023. – С. 1-6.