Ένταξη παιδιού προσχολικής ηλικίας με νοητική ανεπάρκεια στην ομάδα των συνομηλίκων μέσα από το οργανωμένο ομαδικό παιχνίδι
Creators: name: Τακοπούλου, Σοφία Δημητρίου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2017
Subjects: Κουλτούρα των συνομηλίκων
Προσχολική εκπαίδευση
Νοητική ανεπάρκεια
Ομαδικό παιχνίδι
Κοινωνική ένταξη
Children’s peer culture
Preschool education
Mental retardation
Group game
Social inclusion

description: Η κοινωνική ένταξη των μαθητών με νοητική ανεπάρκεια στο σχολικό περιβάλλον είναι μία από τις πιο σημαντικές προτεραιότητες της εκπαιδευτικής πολιτικής και της παιδαγωγικής στην ειδική εκπαίδευση διεθνώς, αλλά και στη χώρα μας. Η πολιτική της ένταξης εστιάζει κυρίως στη συμμετοχή αυτών των μαθητών στη μαθησιακή διαδικασία στην τάξη, αλλά φαίνεται πως δεν αναγνωρίζει τη σημασία της παιδαγωγικής παρέμβασης για την ανάπτυξη της επικοινωνίας, των σχέσεων με τους συνομηλίκους και την αποδοχή από αυτούς. Τα παιδιά είναι από τη φύση τους κοινωνικά. Θέλουν να εμπλακούν, να συμμετέχουν και να είναι μέρος μιας ομάδας και η διαδικασία της κοινωνικοποίησής τους επιτυγχάνεται μέσα από τη συμμετοχή τους στην κουλτούρα των συνομηλίκων. Στη διάρκεια της προσχολικής ηλικίας, η κουλτούρα των συνομηλίκων εκδηλώνεται κυρίως με τη συμμετοχή των παιδιών στο διάλειμμα και στις ελεύθερες δραστηριότητες σε ομάδες παιχνιδιού. Αυτές οι αλληλεπιδράσεις με τους συνομήλικους σε διάφορα πλαίσια τους παρέχουν τα βιωματικά θεμέλια για την ανάπτυξη μιας σειράς κοινωνικών δεξιοτήτων που αναφέρονται ως κοινωνική επάρκεια στις σχέσεις συνομηλίκων. Όμως, το ομαδικό παιχνίδι είναι ιδιαίτερα προβληματικό για τα παιδιά με νοητική ανεπάρκεια. Φαίνεται ότι υπάρχει ένα πολύ εύθραυστο σύνολο δεξιοτήτων αλληλεπίδρασης με τους συνομήλικους και θεωρείται αναμενόμενο αυτές οι δυσκολίες να περιορίζουν την ικανότητα τους για δημιουργία φιλίας ή ακόμα και το να επωφεληθούν από τις ήδη υπάρχουσες. Στην παρούσα εργασία ελέγχεται αν η εφαρμογή ενός προγράμματος παρέμβασης για τη βελτίωση της κοινωνικής επάρκειας στις σχέσεις με τους συνομήλικους ενός παιδιού προσχολικής ηλικίας με νοητική ανεπάρκεια στο νηπιαγωγείο, μπορεί να συμβάλλει στη θετική εξέλιξη των σχέσεων μαζί τους και στην ένταξη του στην ομάδα. Σχεδιάστηκε και υλοποιήθηκε ένα πρόγραμμα παρέμβασης που είχε ως στόχο, σύμφωνα με την κουλτούρα των συνομηλίκων, την ενίσχυση της ισότιμης και αποτελεσματικής συμμετοχής αυτού του παιδιού σε συγκεκριμένα ομαδικά ανταγωνιστικά παιχνίδια μέσα από την παρότρυνση του για συμμετοχή. Επίσης, επιδιώχθηκε η βελτίωση της δικής του δυνατότητας να ανταποκρίνεται στα κριτήρια που ίσχυαν για όλα τα παιδιά και να συνεργάζεται μαζί τους για την επίτευξη της νίκης. Το πρόγραμμα παρέμβασης περιελάμβανε την οργάνωση και υλοποίηση εικοσιπέντε (25) δραστηριοτήτων ομαδικού παιχνιδιού σκυταλοδρομίας με διαφορετικές παραλλαγές. Εφαρμόστηκε από την ερευνήτρια εκπαιδευτικό την ώρα του διαλείμματος. Προηγήθηκε συστηματική παρατήρηση του παιδιού και των συμμαθητών του για τον εντοπισμό των ενδιαφερόντων και των δεξιοτήτων. Οι κανόνες, οι δεξιότητες και οι συμπεριφορές που προσδιορίστηκαν αξιοποιήθηκαν ως δείκτες αξιολόγησης του παιχνιδιού. Διαμορφώθηκαν ημερήσια πρωτόκολλα ποιοτικής αξιολόγησης και τηρήθηκε ημερολόγιο παρέμβασης. Ο στόχος, το περιεχόμενο, ο σχεδιασμός και οι παιδαγωγικές μέθοδοι που εφαρμόστηκαν συμβαδίζουν με τις αρχές της κουλτούρας των συνομηλίκων και τους στόχους της κοινωνικής επάρκειας. Τα ευρήματα ενισχύουν την ερευνητική υπόθεση και ο στόχος επετεύχθη σε ικανοποιητικό βαθμό. Επίσης, σημειώθηκαν σημαντικά βήματα βελτίωσης του παιδιού, αλλά και εντοπίστηκαν ελλείμματα και περιορισμοί. Το παιδί αναγνώρισε και υλοποίησε κανόνες, αναδείχθηκε η δυναμική της κουλτούρας των συνομηλίκων και ήταν έκδηλα τα αποτελέσματα της συστηματικής δουλειάς σε όλο το ημερήσιο πρόγραμμα του νηπιαγωγείου. Όμως, τα εμπόδια της νοητικής ανεπάρκειας σε συνδυασμό με τη σύντομη διάρκεια εφαρμογής του προγράμματος δεν επέτρεψαν την υπέρβαση του εγωκεντρισμού του.
description: The social inclusion of pupils with mental retardation in the school environment is one of the most important priorities of educational policy and pedagogy in special education’s pedagogy internationally, but also in our country. Integration policy focuses mainly on the participation of these pupils in the classroom learning process, but it appears that it does not recognize the importance of pedagogical intervention for the development of communication, peer relations and the acceptance by them. Children are by nature social. They want to get involved, join and be part of a team and the process of their socialization is achieved through their participation in the peer culture. During pre-school age, peer culture is mainly manifested by the participation of children in breaks and free activities in play groups. These interactions with peers in different contexts provide them with experiential foundations for the development of a range of social skills referred to as social competence in peer relationships. However, group play is notably complicated for children with mental retardation. There seems to be a very fragile set of interaction skills with peers and it is expected that these peculiarities will limit their ability to build friendship or even benefit from existing ones. This paper examines whether the implementation of an intervention program to improve the social competence in peer relationships of a preschool child with a mental retardation can contribute to the positive development of his relations with them and his integration into the group. An intervention program was designed and implemented, which, according to the peer culture, aimed at enhancing the equal and effective participation of this child in certain group competitive games by encouraging him to participate. It also sought to improve its own ability to meet the criteria applicable to all children and to cooperate with them for the victory achievement. The intervention program included the structure and the implementation of twenty-five (25) group activities with different variants of relay games. It was applied by the researcher at the break time. It was preceded by a systematic observation of the child and his classmates to identify interests and skills. The rules, skills and behaviors identified were used as game rating indicators. Daily qualitative assessment protocols were set up and an intervention calendar was kept. The goal, the content, the design and the pedagogical methods that have been implemented are in line with the principles of peer culture and the goals of social peer competence. The findings reinforce the research case and the goal was achieved to a good extent. There have also been significant steps to the child’s improvement, but deficits and limitations have also been identified. The child recognized and implemented rules, the dynamics of the peer culture was emerged, and the results of systematic work throughout the day-care program of the kindergarten were evident. However, the mental retardation’s obstacles combined with the short duration of the program did not allow the overcome of self-centeredness.