Αναπαραστάσεις για τους Εβραίους σε επιλεγμένα ιστοριογραφικά κείμενα για τα πρώτα χρόνια της ελληνικής επανάστασης (1821-1822)
Creators: name: Μαργαρώνη, Μαρία Ιωάννη
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2015
Subjects: Πολιτισμική Εικονολογία
Εβραίοι στην Ελλάδα
Ελληνική επανάσταση
Imagologie
Jews in Greece
Greek revolution

description: Η παρούσα εργασία εγγράφεται στο γνωστικό αντικείμενο της Πολιτισμικής Εικονολογίας (Imagologie). Πρόκειται για επιστημονικό κλάδο της Συγκριτικής Γραμματολογίας που αντιλαμβάνεται το κείμενο ως μια μαρτυρία για τον «ξένο». Η μελέτη προσεγγίζει συγκριτικά –κατά βάση– ελληνικά και –επικουρικά– αγγλικά, γαλλικά και γερμανικά ιστοριογραφικά αυτοβιογραφικά κείμενα (απομνημονεύματα), που αφορούν τα πρώτα χρόνια της ελληνικής επανάστασης. Εστιάζεται σε ζητήματα εννοιολογικής πρόσληψης και κατ’ επέκταση νοητικών κατασκευών σχετικά με τον ρόλο των Εβραίων στην ελληνική επανάσταση (κατά την έναρξή της) και τις ποικίλες ενδοκοινοτικές σχέσεις (Εβραίοι – Χριστιανοί, Εβραίοι – Μουσουλμάνοι). Δευτερευόντως, επιλεκτικά και συνοπτικά σχολιάζει πώς και για ποιους λόγους κάθε φορά στοιχεία αυτού του είδους απομνημονευματικής γραφής αναπαράχθηκαν σε περαιτέρω γραφές για τον ρόλο των Εβραίων κατά την έναρξη της ελληνικής επανάστασης σε μεταγενέστερες ιστοριογραφίες (του 19ου και του 20ου αιώνα) για τον επαναστατικό αγώνα, οι οποίες άλλοτε έχουν τοπικό χαρακτήρα και άλλοτε διαπραγματεύονται την επανάσταση του 1821 σε όλο της το (γεωγραφικό) εύρος. Η εργασία χωρίζεται σε δύο κεφάλαια. Το πρώτο περιλαμβάνει το θεωρητικό πλαίσιο και την παρουσίαση των ιστοριογραφικών πηγών στις οποίες στηρίζεται. Συγκεκριμένα, παρουσιάζεται το ιστορικο-κοινωνικό πλαίσιο στο οποίο γεννήθηκε η ελληνική επανάσταση του 1821 και κατ’ επέκταση τα ιστοριογραφικά αυτοβιογραφικά κείμενα για αυτή, με μια ιδιαίτερη αναφορά σε ζητήματα μνήμης και αυτοβιογραφικής γραφής. Το δεύτερο κεφάλαιο περιλαμβάνει ζητήματα αναπαραστάσεων Χριστιανών (Ελληνορθόδοξων και Δυτικών) για τους Εβραίους και τον ρόλο τους στην ελληνική επανάσταση, βασισμένων κατά κύριο λόγο σε στερεοτυπολογικές πεποιθήσεις. Συγκεκριμένα, επεξεργάζεται τις δύο έννοιες-κλειδιά, που είναι μείζονος σημασίας για την αποκωδικοποίηση των απομνημονευμάτων και ευρύτερα των ιστοριογραφικών έργων για την επανάσταση και που διαδραματίζουν καίριο ρόλο στους τρόπους με τους οποίους στο συλλογικό φαντασιακό των Χριστιανών κατασκευάζεται η εικόνα των Εβραίων στον ελληνικό επαναστατικό αγώνα του 1821: η ασφαλής πεποίθηση και η δικαίωση. Τοιουτοτρόπως, αναλύεται η ασφαλής πεποίθηση των Ελλήνων για τον ρόλο των Εβραίων αφενός ως συνεργατών των Οθωμανών και αφετέρου ως μισούντων τους Χριστιανούς, έτσι όπως φαίνεται –μεταξύ άλλων– από τη στάση τους κατά τη διάρκεια της ελληνικής επανάστασης στη Μολδοβλαχία (1821), κατά τον διασυρμό του πτώματος του Πατριάρχη Γρηγορίου Ε΄ στην Κωνσταντινούπολη (1821), κατά την έναρξη της επανάστασης στη Μακεδονία (1821) με έμφαση στην καταστροφή της Νάουσας (1822) και κατά την καταστροφή της Χίου (1822). Επίσης, αναλύεται η αίσθηση της δικαίωσης που βίωσαν οι Έλληνες στον βαθμό που προέβησαν στην εκδικητική εξόντωση των Εβραίων το 1821 τόσο κατά την άλωση της Τριπολιτσάς, δηλαδή της σημερινής Τρίπολης, πρώην διοικητικού κέντρου της Πελοποννήσου, όσο και κατά τη μάχη του Βραχωρίου, δηλαδή του σημερινού Αγρινίου, πρώην διοικητικού κέντρου της Στερεάς Ελλάδας. Ακολουθεί ένας σύντομος επίλογος, που περιλαμβάνει συνοπτικά τα βασικότερα συμπεράσματα της εργασίας, θέτοντας ταυτόχρονα καινούργια ερωτήματα προς περαιτέρω διερεύνηση.
description: The present study pertains to the field of Culural Iconology (Imagologie). This field falls into Comparative Writing, which perceives the text as a testimony regarding foreignness. The study comparatively examines primarily Greek and secondarily English, French and German historiographic, autobiographic texts (memoirs) which are about the first years of the revolution. I focus on aspects of conceptualization and, by extension, perceptual constructs on the role of Jews in the Greek revolution (particularly during its beginning). I delve into the various intracommunity relations (Jews-Christians, Jews-Muslims). This study also briefly comments on how and why elements of this memoir writing were reproduced in further writings about the role of Jews in the beginning of the Greek revolution. Subsequent historiography of the 19th and 20th century on the revolution either have a localized element or negotiate the revolution of 1821 in all its geographical variety. The study is divided into two chapters. The first includes the theoretical frameworks and presents the references. It specifically focuses on the historical-social context in which the Greek revolution of 1821 originated. By extension, I present the historiography and autobiographic text about the revolution with a specific focus on issues of memory and autobiographic writing. The second chapter includes representation issues by Christians (Greek Orthodox and Westerners) of Jews and their role in the Greek revolution based on stereotypical understandings. In particular this study examines the two key concepts which are of importance for decoding the memories and historiography on the revolution in general. The concepts play a key role in framing the ways in which the image of Jews is constructed in the collective imagined during the revolution of 1821: sentiments of strong conviction and justification. I analyze the conviction of Greeks about the role of Jews as partners of the Ottomans on the one hand, and on the other as Christian haters, as becomes evident from the Jews’ attitudes during the Greek revolution in Moldovlachia (1821), specifically during the defilement of the Archbishop Gregory the V in Instabul (1821), during the beginning of the revolution in Macedonia (1821) emphasizing the destruction of Naoussa (1822) and Chios (1822). Furthermore, I analyze the sense of justification that Greeks experienced to the point of supporting the vengeful annihilation of Jews in 1821, not only during the occupation of Tripolitsa, current Tripolis, which was an administrative center of the Peloponesse, but also during the battle of Vrachorion, currently Agrinion, which was previously an administrative center of the mainland of Greece. I conclude with a brief epilogue which includes the basic conclusions of the study, while at the same time posing questions for further exploration.