Θρησκευτική ελευθερία και ουδετερόθρησκο Κράτος, υπό το πρίσμα των θρησκευτικών συμβόλων στη δημόσια εκπαίδευση:
Creators: name: Γρηγοριάδης, Νικόλαος Προκοπίου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2012
Subjects: Ουδετερόθρησκο Κράτος
Θρησκευτικά Σύμβολα
Δημόσια εκπαίδευση
State's religious neutrality
Religious symbols
Public education

description: Η παρούσα διπλωματική εργασία πραγματεύεται τα ζητήματα της θρησκευτικής ουδετερότητας του Κράτους και τη θέση των θρησκευτικών συμβόλων στο δημόσιο χώρο και ειδικότερα στη δημόσια εκπαίδευση. Γίνεται μία εκτενής αναφορά στην απόφαση Lautsi κατά Ιταλίας του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ), τόσο στην απόφαση του Τμήματος - η οποία δίχασε όσο λίγες την Ευρώπη - όσο και στην απόφαση του Τμήματος Ευρείας Σύνθεσης. Περιλαμβάνει μία εισαγωγή στην έννοια της θρησκευτικής ελευθερίας, όπως αυτή προστατεύεται κατά το ισχύον Σύνταγμα (άρθρο 13) και το άρθρο 9 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΣΔΑ). Επιχειρεί μία διασύνδεση της θρησκευτικής ελευθερίας και της ρήτρας της «δημοκρατικής κοινωνίας» - η οποία βρίσκει εφαρμογή στο πλαίσιο του ελέγχου που ασκεί το ΕΔΔΑ - καθώς και με το άρθρο 2 του Πρώτου Πρόσθετου Πρωτοκόλλου, αφού σχετίζεται με την έκταση του δικαιώματος των γονέων για σεβασμό των θρησκευτικών και φιλοσοφικών τους πεποιθήσεων στην εκπαιδευτική διαδικασία των ανήλικων τέκνων τους. Προσπαθεί να αναδείξει την αρχή της θρησκευτικής ουδετερότητας του Κράτους ή αλλιώς το ουδετερόθρησκο Κράτος στη δημόσια εκπαίδευση, κυρίως μέσα από τη νομολογία του ΕΔΔΑ. Η διασφάλιση της προστασίας των δικαιωμάτων από τη μια και ο σεβασμός της εθνικής αυτονομίας του εναγόμενου Κράτους από την άλλη, οδήγησαν τη νομολογία του ΕΔΔΑ στην καθιέρωση του περιθωρίου εκτίμησης. Στα ζητήματα που προκύπτουν αναφορικά με τις σχέσεις Κράτους και Θρησκείας, υπάρχουν στα συμβαλλόμενα Κράτη-Μέλη βαθιά αποκλίνουσες γνώμες και πρακτικές. Το γεγονός της απουσίας ενός ευρωπαϊκού consensus για ζητήματα όπως αυτό της παρουσίας θρησκευτικών συμβόλων στα σχολεία, οδηγεί το Δικαστήριο σε συνεχείς σταθμίσεις, προκειμένου να διαφυλάξει την αρχή της θρησκευτικής ουδετερότητας. Σε ειδικό κεφάλαιο γίνεται μία αναγωγή στα ελληνικά δεδομένα. Για να εξαχθεί συμπέρασμα σχετικά με τη συμβατότητα της ανάρτησης θρησκευτικών συμβόλων στις αίθουσες των σχολικών κτιρίων, προς την ΕΣΔΑ και προς το Σύνταγμα, εξετάζεται το Σύνταγμα μέσα από τρεις παραμέτρους : α) τις σχέσεις Κράτους-Εκκλησίας, β) την έννοια της επικρατούσας θρησκείας και γ) την έννοια και τη μορφή της θρησκευτικής εκπαίδευσης. Θα μπορούσε να υποστηριχθεί, με πειστικά επιχειρήματα, ότι η παρουσία θρησκευτικών συμβόλων σε δημόσια σχολεία αλλά και σε άλλους δημόσιους χώρους αντιβαίνει στην αρχή της κοσμικότητας, αλλά και στην αρχή της θρησκευτικής ουδετερότητας του Κράτους. Αν όμως αποτελεί και παραβίαση των προταγμάτων της Σύμβασης θα κριθεί με εφαρμογή της αρχής της αναλογικότητας και πάντοτε σε συνάρτηση με τις συγκεκριμένες συνθήκες. Σύμφωνα με το ΕΔΔΑ η «παθητική ανάρτηση» του Εσταυρωμένου σε μια σχολική αίθουσα ενός δημοσίου σχολείου, όταν δεν ασκείται θρησκευτική κατήχηση, δεν παραβιάζει τη θρησκευτική ελευθερία. Η ιταλική πρακτική της ανάρτησης του Εσταυρωμένου δεν παραβιάζει την θρησκευτική ουδετερότητα των σχολικών ιδρυμάτων, αλλά αποτελεί μια αποδεκτή έκφραση της κυρίαρχης χριστιανικής της πολιτιστικής ταυτότητας. Η δυνατότητα επιβολής από το Δικαστήριο ενός προτύπου δημοκρατίας σε ζητήματα θρησκευτικής ελευθερίας, δείχνει περιορισμένη. Διότι τελικά δεν μπορεί να υπερβεί την εύλογη ισορροπία μεταξύ του προτύπου της δημοκρατίας και της πραγματικής συναίνεσης των ευρωπαϊκών κοινωνιών για τα θρησκευτικά ζητήματα.
description: The present thesis deals with the question of the state’s religious neutrality regarding the display of religious symbols in public sphere, notably in public education. It reports extensively on the Lautsi v. Italy judgment of the European Court of Human Rights (ECHR), on both judgments (of Chamber’s and Grand Chamber’s) that have inspired passionate comments and division in Europe. This paper includes an introduction of the concept of religious freedom, in the way it has been protected by the current Constitution (article 13) in conjunction with the article 9 of the European Convention on Human Rights. Furthermore, it attempts to interconnect the notion of “religious freedom” with the provision of «democratic society» _ that has been applicated in the control procedures of the ECHR and the article 2 of the first Protocol of the Convention _, which is related to the right of parents “to ensure [their children’s education] in accordance with their own religious and philosophical convictions. Additionally, it marks the principle of religious neutrality of the state or the impartiality of public administration, especially through the jurisprudence of the ECHR. The protection of the human rights on one hand, and on the other hand, the respect for the national autonomy of the defendant state, lead the jurisprudence of the ECHR to institute the doctrine of the margin of appreciation. Nevertheless, on matters related to the relation between state and religion, the Member States have profoundly different opinions and practices. The fact of no European consensus on matters such as the display of religious symbols on the walls of public schools, lead the Court to consequent evaluations, so that the principle of religious neutrality is protected. There is a reference for Greek data in a special chapter. In order to obtain results concerning the compatibility of the display of religious symbols in classrooms in public schools in conformity with ECHR and the Constitution, the Constitution is being examined in the frame of the following three parameters: a) the relation between state and church, b) the concept of majority religion and c) the notion and the form of religious education. It could be argued convincingly, that the display of a religious symbol in public schools or other public spaces contravenes both the principle of secularism and the principle of state’s religious neutrality. But if constitutes a violation of the Convention rights will be judged by the principle of proportionality and in accordance with the specific conditions. The Court’s judgment (ECHR) argued that the «passive display» of the Crucifix in classrooms in the Italian public schools, did not amount to “indoctrination” and did not violate the religious freedom and was therefore permissible. For that reason, the Italian practice of the display of the crucifix in public schools is an acceptable expression of the sovereign Christian cultural identity. The Court’s ability to impose a democratic model in matters of religious freedom seems limited, for the reason that it cannot surpass the legitimate balance between the democratic model and the real consensus of the european societies on religious matters.