Μη επεμβατική μικροσκοπική XRF μελέτη Φαγεντιανής και άλλων Υαλωδών Υλών της Ύστερης Εποχής του Χαλκού
Creators: name: Παπαδάκης, Μιχαήλ-Χρυσοβαλάντης Σταύρου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2024
Subjects: Υαλώδεις Ύλες της Ύστερης Εποχής του Χαλκού
Mη Eπεμβατική ανάλυση
Φασματομετρία Φθορισμού Ακτίνων-Χ
Late Bronze Age Vitreous Materials
Non-invasive analysis
X-ray Fluorescence spectrometry

description: Σκοπός της παρούσας διπλωματικής εργασίας είναι η μελέτη αρχαιολογικής φαγεντιανής και άλλων υαλωδών υλών με την εφαρμογή της μη επεμβατικής αναλυτικής τεχνικής Φασματομετρίας Φθορισμού Ακτινών-Χ (XRF). Η μεθοδολογία περιλαμβάνει τη μακροσκοπική παρατήρηση 31 δειγμάτων υαλωδών υλών της Ύστερης Εποχής του Χαλκού, προερχόμενα από αρχαιολογικούς χώρους του Αιγαίου. Στη συνέχεια, πραγματοποιείται η ποιοτική και ποσοτική ανάλυση των δειγμάτων μέσω της πολυστοιχειακής τεχνικής XRF για τον εντοπισμό των κύριων και ελάσσονων στοιχείων και ιχνοστοιχείων. Οι μετρήσεις πραγματοποιήθηκαν με τη χρήση του φορητού φασματόμετρου micro-XRF του Εργαστηρίου Φθορισμομετρίας Ακτίνων-Χ, που εδρεύει στο Ινστιτούτο Πυρηνικής και Σωματιδιακής Φυσικής του ΕΚΕΦΕ «Δημόκριτος». Η αξιολόγηση των αποτελεσμάτων των χημικών αναλύσεων πραγματοποιείται μέσω της σύγκρισης των υπό μελέτη δειγμάτων, αλλά και της σύγκρισής τους με αποτελέσματα δημοσιευμένων ερευνών της διεθνούς βιβλιογραφίας. Στην παρούσα έρευνα, επιχειρείται η ταυτοποίηση των υλικών, δεδομένης της δυσκολίας ταξινόμησης των υαλωδών υλών. Μελετώνται η τεχνολογία κατασκευής του υλικού, τα χρωματοφόρα στοιχεία, καθώς και η προέλευση των πρώτων υλών. Από τα αναλυτικά αποτελέσματα, διαπιστώνεται πως τα 31 δείγματα ταξινομούνται σε τρεις κύριες κατηγορίες υαλωδών υλών (φαγεντιανή, ύαλος και Αιγυπτιακό μπλε). Ο εντοπισμός και η μελέτη των χρωματοφόρων στοιχείων (Mn, Fe, Cu) ανέδειξε την τεχνολογία χρώσης των δειγμάτων που συνάδει με την πολυχρωμία που χαρακτηρίζει τα τέχνεργα φαγεντιανής της Ύστερης Εποχής του Χαλκού. Από τη μελέτη των ιχνοστοιχείων επιχειρήθηκε η αποτίμηση της πιθανής προέλευσης των πρώτων υλών που χρησιμοποιήθηκαν για την κατασκευή των περισσοτέρων δειγμάτων. Για την εξαγωγή ασφαλών αποτελεσμάτων και συμπερασμάτων συνυπολογίστηκε η εκτενής διάβρωση που παρουσιάζουν τα δείγματα. Τα αποτελέσματα που εξάγονται μπορούν να συμβάλουν θετικά στη μελέτη φαγεντιανής και άλλων υαλωδών υλών
description: The aim of the present master thesis is the study of archaeological faience and other vitreous materials with the application of the non-invasive X-ray Fluorescence Spectrometry (XRF) analytical technique. At the onset of the study, 31 Late Bronze Age vitreous materials from archaeological sites in the Aegean were studied macroscopically. Then, a qualitative and quantitative analysis of the samples was carried out by means of the multi-elemental XRF technique to identify major, minor and trace elements. The measurements were conducted with the use of the portable micro-XRF spectrometer of the XRF Lab of Institute of Nuclear and Particle Physics of NCSR “Demokritos”. The results of the chemical analysis were evaluated with inter-comparison within the assemblage, but also by comparing with other samples of published research articles from the international bibliography. In the present work, identification of the different samples is attempted, given the difficulty of classifying vitreous materials. The manufacturing technology of the samples, the colorizing agents, as well as the provenance of the raw materials sources are studied. The analytical results allowed for the classification of the 31 samples into three major categories of vitreous materials (faience, glass, and Egyptian blue). The identification and study of the colorizing elements (Mn, Fe, Cu) indicated the coloring technology of the samples which is consistent with the polychromy that characterizes Late Bronze Age faience artefacts. Results regarding trace elements analysis were used to evaluate a likely provenance of the raw materials used for the manufacture of the samples. To derive reliable results and conclusions, the severe corrosion and weathering of the samples was considered. The current results can contribute to the corpus of data regarding the study of faience and other vitreous materials.