Εναλλακτική διαχείριση αποβλήτων οικιακών φαρμάκων - Η διευρυμένη ευθύνη του παραγωγού
Creators: name: Τσαντίνη, Γεωργία Πέτρου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2024
Subjects: Εναλλακτική διαχείριση
Διευρυμένη ευθύνη παραγωγού
Ληγμένα/μη χρησιμοποιημένα φάρμακα
Alternative management
Extended producer responsibility
Expired/unused medicines

description: Η παρούσα διπλωματική εργασία έχει ως αντικείμενο την ανάπτυξη του νέου ευρωπαϊκού πλαισίου για τη διαχείριση των αποβλήτων και των συσκευασιών φαρμάκων ως πυλώνα, της νέας Ευρωπαϊκής Στρατηγικής, όπως ενσωματώνεται στο ελληνικό δίκαιο. Ληγμένα ή μη χρησιμοποιημένα φάρμακα οικιακής χρήσης, όπως αναλγητικά, αντιβιοτικά, φάρμακα υποκατάστασης ορμονών, φάρμακα χημειοθεραπείας (κυτταροστατικά) που χορηγούνται από του στόματος και αντικαταθλιπτικά, τα οποία βρίσκονται στα νοικοκυριά, απορρίπτονται με λανθασμένο τρόπο, με αποτέλεσμα να περιέχονται φαρμακευτικές ουσίες στις εκροές από μονάδες επεξεργασίας αστικών λυμάτων (αποχετεύσεις) και να εντοπίζονται, ολοένα και συχνότερα στα επιφανειακά ύδατα (θαλασσών και ποταμών), κατάλοιπα φαρμάκων. Τούτο γιατί, πρωτευόντως, ελλείπει η καταναλωτική συνείδηση και δευτερευόντως δεν εφαρμόζονται μέθοδοι πρόληψης, επαναχρησιμοποίησης ή ανακύκλωσης των πόρων, με αποτέλεσμα οι πόροι να καθηλώνονται στα κατώτερα επίπεδα της ιεράρχησης των αποβλήτων. Ένα τέτοιο φαινόμενο εγείρει προβληματισμούς, καθώς τα φάρμακα που απελευθερώνονται στο περιβάλλον είναι πιθανό να καταλήξουν εκ νέου, μέσω των μολυσμένων υδάτων ή εδαφών και της τροφικής αλυσίδας, στον άνθρωπο, δημιουργώντας απειλή για την υγεία του. Ταυτόχρονα, η απελευθέρωση των δραστικών ουσιών στο περιβάλλον και η συνεχής έκθεση των μικροοργανισμών του εδάφους ή του νερού σε αντιμικροβιακές ουσίες, εντείνει την αντοχή και ικανότητά τους να επιβιώνουν ή να αναπτύσσονται (μικροβιακή αντοχή) αντί να καταπολεμούνται από τις ουσίες αυτές. Κατά συνέπεια, τα ήδη ανεπτυγμένα φάρμακα καθίστανται αναποτελεσματικά για θεραπεία. Τέλος, η μη ορθή απόρριψη και διαχείριση των αποβλήτων οικιακών φαρμάκων έχει αρνητικό αντίκτυπο στο ίδιο το περιβάλλον. Το περιβάλλον υποβαθμίζεται, τα οικοσυστήματά του διαταράσσονται και προκαλούνται απώλειες στη βιοποικιλότητα. Οι αναδυόμενοι κίνδυνοι από τη μη ορθή απόρριψη και διαχείριση των αποβλήτων απασχολούν τον Ευρωπαίο νομοθέτη. Για την επίλυση του προβλήματος αυτού, υιοθέτησε σχετικό ρυθμιστικό πυλώνα στη νέα Ευρωπαϊκή Στρατηγική για τη μετάβαση σε μία κυκλική οικονομία. Η Στρατηγική αυτή υλοποιείται με σχέδια Ευρωπαϊκών δράσεων και Ευρωπαϊκές Οδηγίες (2018/851 και 2018/852), που θεσμοθετούν διευρυμένη ευθύνη του παραγωγού, με στόχο την εναρμόνιση του συστήματος διαχείρισης των αποβλήτων με την προστασία της ανθρώπινης υγείας και του περιβάλλοντος πανευρωπαϊκά. Ο Έλληνας νομοθέτης με τη σειρά του, συμμορφούμενος με τις Οδηγίες (ΕΕ) 2018/851 και 2018/852, θεσμοθέτησε τον Ν. 4819/2021 για την εναρμόνιση της ελληνικής νομοθεσίας προς την αντίστοιχη της Ε.Ε. στον τομέα διαχείρισης των αποβλήτων προϊόντων και συσκευασιών. Ερωτήματα ανέκυψαν, σχετικά με την κατάλληλη μέθοδο διαχείρισης και το πρόσωπο που φέρει την ευθύνη της διαχείρισης των αποβλήτων οικιακών φαρμάκων, προς απάντηση των οποίων προβλέφθηκε η ένταξη των φαρμακευτικών προϊόντων οικιακής χρήσης, ως ειδικού ρεύματος αποβλήτων, στη μέθοδο της εναλλακτικής διαχείρισης και η καθιέρωση της Διευρυμένης Ευθύνης του Παραγωγού για τη διαχείριση των αποβλήτων. Ο νομοθέτης, ωστόσο, δεν περιορίστηκε στη θεμελίωση της διευρυμένης ευθύνης του παραγωγού. Αναγνωρίζοντας ότι οι κίνδυνοι για την υγεία και το περιβάλλον είναι κοινοί για όλους, επιτάσσει την κοινή προσπάθεια και τη συμμετοχή όλων των εμπλεκόμενων στη φαρμακευτική αλυσίδα (παραγωγών, φαρμακοποιών, πολιτείας, καταναλωτών/χρηστών), θεσμοθετώντας ρητή υποχρέωση για όλους, με στόχο τη μετάβαση σε ένα ασφαλές για την υγεία και το περιβάλλον σύστημα διαχείρισης αποβλήτων οικιακών φαρμάκων, σύμφωνα με τις Ευρωπαϊκές αρχές της κυκλικής οικονομίας.
description: This thesis aims to analyse the new European framework for household pharmaceutical waste and packaging management, as a pillar of the new European Strategy, as incorporated into Greek law. Expired or unused medicines for household use, such as analgesics, antibiotics, hormone replacement medicines, chemotherapy medicines (cytostatic medicines) orally administered and antidepressants, which are found in households, are incorrectly disposed of, resulting in the presence of pharmaceutical substances in the effluent from urban waste water treatment plants (drains) and the increasing detection of residues of medicines in surface waters (seas and rivers). This is because, firstly, consumer awareness is lacking and, secondly, methods of prevention, reuse or recycling of resources are not implemented, with the result that resources are relegated to the lower levels of the waste hierarchy. Such a phenomenon raises concerns, as medicines released into the environment are likely to end up again in humans, through contaminated water or soil and the food chain, posing a threat to their health. Furthermore, the release of active substances into the environment and the continuous exposure of micro-organisms in soil or water to antimicrobial substances, increases their resistance and their ability to survive or grow (microbial resistance) rather than being combated by these substances. Consequently, already developed medicines become ineffective for treatment. Finally, the improper disposal and management of waste from household medicines has a negative impact on the environment itself. The environment is degraded, its ecosystems are disturbed and biodiversity is lost. The emerging risks from improper waste disposal and management are a concern at a European level. These problems were to be addressed by the adoption of a regulatory pillar in the new European Strategy for the transition to a circular economy. This Strategy is implemented through draft European actions and European Directives (2018/851 and 2018/852), which establish extended producer responsibility, with the aim of harmonising the waste management system with the protection of human health and the environment across Europe. The Greek legislator, complying with Directives (EU) 2018/851 and 2018/852, enacted Law 4819/2021 to harmonize Greek legislation with that of the EU in the field of waste management of products and packaging. Questions arose regarding the appropriate management method and the person responsible for the management of waste of household pharmaceuticals, in response to which the inclusion of pharmaceutical products for household use, as a specific waste stream, in the alternative management method and the introduction of the Extended Producer Responsibility for waste management were decided. The legislation, however, was not limited to establishing the extended producer responsibility. Recognising that the risks to health and the environment are common to all, he requires the joint effort and participation of all those involved in the pharmaceutical chain (producers, pharmacists, the state, consumers/users), establishing an explicit obligation for all, with the aim of achieving a healthy and environmentally safe waste management system for household medicines, which is in line with he European principles of the circular economy.