Η Εορτή του Αγίου Γεωργίου στη Βυζαντινή Μελοποιία
Creators: name: Κωνσταντινίδης, Γεώργιος Κωνσταντίνου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2017
Subjects: Άγιος Γεώργιος
Βυζαντινή Μελοποιία
Δοξαστικό Ἀνέτειλε τὸ ἔαρ
Saint George
Byzantine Music Composition
Doxastikon Ἀνέτειλε τὸ ἔαρ

description: Αγιολογικές αναφορές, υμνογραφικά ποιήματα και λογοτεχνικά δημιουργήματα, τυπικές διατάξεις και κυρίως μουσικές καταγραφές Ιδιομέλων σε συνδυασμό με μουσικολογική προσέγγιση και ανάλυση ενός εξ αυτών αποτελούν τα ἐκ τῶν ὧν οὐκ ἄνευ εργαλεία επίτευξης του στόχου της παρούσας διπλωματικής εργασίας, που δεν είναι άλλος από την ανάδειξη της Εορτής του Αγίου Γεωργίου. Αναλυτικότερα, αφού γίνουν κάποιες γενικές περί αγιολογίας μνείες, όσον αφορά τις πηγές βιογραφικού, ιστορικού και μαρτυριολογικού ενδιαφέροντος αλλά και την καθιέρωση των εορτών των Αγίων, προχωρούμε στα στοιχεία εκείνα τα οποία σχετίζονται άμεσα με την θέσπιση των εν λόγω εορτών. Στη συνέχεια, η εργασία επικεντρώνεται λεπτομερέστερα στην Eορτή του Αγίου Γεωργίου, μέσα από την παρουσίαση βιογραφικών και μαρτυριολογικών στοιχείων και θαυμαστών γεγονότων, όπως επίσης και μέσα από την ενδεικτική καταγραφή διαφόρων λαογραφικών, παραδοσιακών, λογοτεχνικών αλλά και της καθημερινής κοινωνικής και πνευματικής ζωής στοιχείων τα οποία αναδεικνύουν την ποικιλόμορφη απόδοσης τιμής των πιστών προς τον Άγιο. Από την άλλη, αναφορές σχετικά με τους ύμνους αλλά και τους δημιουργούς των λειτουργικών αυτών ποιημάτων όπως και με την τυπική διάταξη των ακολουθιών του Αγίου σε συνδυασμό με έναν λεπτομερή πίνακα σύγκρισης τεσσάρων Tυπικών βοηθούν στην όσο το δυνατόν λιγότερο ελλιπή παρουσίαση της Eορτής του Αγίου Γεωργίου. Η ολοκλήρωση της εργασίας πραγματώνεται με δύο κεφάλαια περί μουσικολογίας, στα οποία δίδεται ιδιαίτερη έμφαση και έκταση, καθώς πρόκειται για το σημαντικότερο κομμάτι της εν λόγω παρουσίασης. Το πρώτο, περί μουσικολογίας, κεφάλαιο βρίθει όχι μόνο γενικών μουσικολογικών ζητημάτων, όπως είναι τα γένη, τα είδη και οι περίοδοι της Βυζαντινής Μελοποιίας, αλλά και ειδικότερων που αφορούν την Eορτή του Αγίου Γεωργίου. Συγκεκριμένα, επιχειρείται μια καταγραφή των χειρογράφων κωδίκων τόσο της Βυζαντινής όσο και της Μεταβυζαντινής περιόδου, στους οποίους συναντούμε Στιχηρά Ιδιόμελα της Εορτής. Η καταγραφή αυτή πλαισιώνεται από διευκρινιστικές και χρήσιμες πληροφορίες σχετικά τόσο με τους εν λόγω κώδικες όσο και με τους μελοποιούς των καταγεγραμμένων Ιδιομέλων. Τέλος, στο δεύτερο, επίσης καθαρά μουσικολογικό, κεφάλαιο απαντάται μια μορφολογικού χαρακτήρα ανάλυση του δοξαστικού των Αίνων Ἀνέτειλε τὸ ἔαρ, μέσα από τη συγκριτική μελέτη τριών μελοποιών, του Ιακώβου Πρωτοψάλτου, του Πέτρου Πελοποννησίου και του Πέτρου Φιλανθίδη, με κύριο στόχο, μέσα από την αιτιολογημένη φανέρωση των διαφορετικών μελικών σχημάτων, μουσικών φορμών και την αξιοποίηση διαφορετικών ενίοτε αχρόνων και ποιοτικών σημαδίων, να αναδειχθεί η άμεση σχέση ανάμεσα στη μελική μεταχείρηση του ποιητικού κειμένου και το ίδιο το ποιητικό κείμενο, πάντα με γνώμονα την υπηρεσία του νοήματος.
description: Hagiological references, hymnographical poems and literary creations, ritual layouts and mainly musical written records of Idiomela in combination with musicological approach and analysis of a single example constitute the indispensable apparatus for the achievement of the aim of this dissertation thesis, the Feast of St. George. In more detail, after some general hagiological references in regards with some sources of biographical, historical and martyrological interest and the establishment of the Saint’s Feasts, I analyze the available data which are connected directly with the establishment of the relevant Feasts. Subsequently, the present dissertation deals in detail with the Feast of St. George through the presentation of biographical and martyrological data and the miraculous events connected with his life. Folkloristic, traditional, literary, as well as ordinary social and spiritual life events which indicate the variform veneration of the believers toward the Saint are taken into account. Furthermore, references regarding the hymns and the writers of the liturgical poems as well as with the ritual layout of the Saint’s church services in combination with a detailed table for the comparison of four Typika help for the most comprehensive presentation of St. George Feast. Two final chapters dealing with musicology complete the present dissertation and their extent is justified by the particular importance they have for the present dissertation. The first abound not only in general musicological issues, such as the genres, the sorts and the chronological periods of the Byzantine Music Composition, but with more special issues regarding the Feast of St. George. In detail, a recording of the Byzantine and post-Byzantine manuscripts, containing Stichera Idiomela of the Feast is attempted. This recording is framed by illustrative and useful information in regards with the manuscripts and the composers of the aforementioned Idiomela. In the final chapter I attempt a morphological analysis of the Doxastikon Ἀνέτειλε τὸ ἔαρ through the comparative study of three composers, Iakovos Protopsaltes, Petros Peloponnesios and Petros Filanthides. This aims to show the direct connection between the musical forms ascribed to the text and the meaning of the text through the justified revelation of the various melodical schemas, the musical forms and through the various timeless and qualitive marks.