Stadiasmus Patarensis'te Yollar, Yerleşimler ve Teritoryumlar
Creators: name: Onur, Fatih
Publisher: name: Zenodo
Year: 2016

description: F. Onur, Stadiasmus Patarensis'te Yollar, Yerleşimler ve Teritoryumlar, in: N. E. Akyürek Şahin - M. E. Yıldız - H. Uzunoğlu (edd.), Eskiçağ Yazıları 8 [AKRON 10], İstanbul 2016, 73-126. Makalenin aslı: F. Onur, Parerga to the Stadiasmus Patarensis (16): The Roads, Settlements and Territories, Gephyra 13, 2016, 89-118. Bu makalede Stadiasmus Patarensis’te (SP) geçen yollar, yerleşimler ve teritoryumlar arasındaki ilişkilere yönelik bazı hususları tartışılmaktadır. SP’nin bir seyahat klavuzu olamayacağını ve sadece, neredeyse bütün büyük ve bazı küçük yerleşimler arasında tamir edilen, yeniden yapılan ya da mevcut haldeki yolların (viae) uzunluklarının verildiği, fakat rotaları (itinera) gösterme amacında olmayan bir liste olduğunu kabul eden yazar şunları önermektedir: 1 – Yerleşimler arasındaki yolların mesafeleri yerleşim merkezlerinden ya da merkez sınırlarından ölçülmüş ve anıtta da o şekilde verilmiştir. 2 – Yerleşimlerin teritoryumları SP’de dikkate alınmıştır. 3 – SP’de içerilen tüm yerleşimler, statü bakımından her zaman belirlenemese de otonom bir yapıya sahiptir. Bu üç öneri üç başlıkla açıklanmaktadır:<br> I. Prepozisyonlar ve Artikeller<br> SP’de kullanılan prepozisyonlar (διά, εἰς ve ἐπί) ve artikellerin kullanımındaki belli özellikler metni coğrafi olarak kavramada önem arz etmektedir. Bu bağlamda yazar, artikellerin bölge isimlerinde (B yüzü sat. 37: Κόδοπα τῆς Μυλιάδος, C yüzü sat. 8: Ἀτταλεία τῆς Παμφυλίας, C yüzü sat. 28: ἐν τῆι Ἀσίαι, C yüzü sat. 29: ἐν τῶι Ἐπικαλ...) ve doğal oluşumlarda (B sat. 30–31: διὰ τοῦ π[εδί]ου ... διὰ δὲ τῆς ὀρεινῆς) kullanıldığına dikkat çekmektedir. Διά prepozisyonu alıp, artikelle verilen diğer isimlerin doğal oluşumlara (örn. ovalık alan, dağlık alan) ve dağa (örn. Masikytos), artikel almayan isimlerinse (Trimilinda, Plata..., Kollyba, Kandyba, Rhodiapolis ve Madamyssos) ise otonom yerlere ait olduğunu belirtmekte, bu yerleşimlerin διά ile gösterilmesinin nedenini de yolun yerleşimin içine girmemesi fakat teritoryumundan geçmesiyle açıklamaktadır. Bu durumda, yolların εἰς alan yerleşimlere girdiğini ve bu yolların ölçülerinin kent merkezlerinden ya da merkez sınırlarından itibaren alındığını savlamaktadır.<br> II. Mesafeler ve Yerleşimler<br> SP’nin bir seyahat rehberi gibi bir amacı olmadığını ve sadece yol ölçülerinin resmi bir sunumu olduğunu kabul ederek, verilen ölçülerin özenli olduğunu ve yolların doğrudan ilgili yerleşimlerden çıkıp diğer yerleşimin içine ulaştığı belirtilmektedir. Phellos – Kyaneai – Myra yolları ile Rhodiapolis ve Madamyssos arazilerinden geçerek giden Korydalla – Akalissos yolu bu tez için örnek olarak kullanılmaktadır. Bu örnekler uyarınca, Phellos’tan çıkan yolun Kyaneai kentine gitmeyip hemen güneyindeki ovadan ilerleyerek Myra'ya gitmiş olması, SP’te belirtilen yol ölçülerinin veriliş sistematiği açısından uyumsuz olmaktadır, çünkü böyle bir durumda yol Kyaneai teritoryumundan geçecek olduğu için Kyaneai διά prepozisyonu ile arada geçmesi gerekecekti. Bunun böyle olması gerektiği, Korydalla’dan çıkıp Akalissos’a ilerleyen ve Rhodiapolis’in hemen doğusundaki ovadan geçmesi gereken yolun διά Ῥοδίας πόλεως καὶ Μαδαμυσσοῦ olarak verilmesinden anlaşılmaktadır, çünkü bu yol Rhodiapolis’e uğramamakta fakat kentin teritoryumundan geçmektedir. Böylelikle διά ve εἰς prepozisyonlarının kullanım farkı daha belirgin bir şekilde görülebilmektedir.<br> III. Yerleşimlerin Statüleri ve Teritoryumları<br> SP’te geçen yerleşimlerin statüleri ağırlıklı olarak polis olmakla birlikte, bazı yerleşimler daha düşük statüdedir. Fakat yerleşimlerin hepsinde bir otonom yapı olduğu gerek yukarıdaki tartışmalardan gerekse bazı yerleşimlerin (örn. Andriake, Antiphellos limanları) verilmemiş olmasından anlaşılabilmektedir. Bunun yanı sıra Kitanaura’nın Termessos’a bağlı verilmesi de özerkliklerin dikkate alınmış olmasına bir örnektir. SP’nin aynı teritoryum içerisinde bulunan herhangi iki nokta arasında hiç yol vermemesi de bu durumla ilişkilidir. Bu duruma aykırı görülebilecek tek yol bilgisi Sidyma ve Kalaba(n)tia arasında gösterilen yoldur. Fakat bu yol bilgisinin gözden geçirilmesi gereken önemli hususları vardır: 1- Kalaba(n)tia tamamlaması kesin değildir; 2- Eğer Kalaba(n)tia tamamlaması doğru ise, SP’nin sistematiğine göre Kalaba(n)tia’nın statüsünün otonom bir yapıya sahip olması beklenir; 3- Kalabatia’nın Sancaklı Limanı’ndaki lokalizasyonu kesin değildir, çünkü Sancaklı limanından Kalabatia’ya ilişkin kesin bir veri olmamakla birlikte, Sancaklı limanının İ.S. 2–3. yüzyıllarda Sidyma’ya ait bir liman olduğu kesindir. 4- Sidyma – Kalaba(n)tia arasında verilen mesafe SP’de 24 stadia (4,5) km iken, Sidyma ve Sancaklı limanı arasındaki gerçek mesafe 7–8 km’dir. Sonuç olarak, yollar, yerleşimler ve teritoryumlar arasındaki ilişkiler devam eden yüzey araştırmaları açısından oldukça önemlidir. Yollar çoğunlukla komşu kentler arasında verilmiş olmakla birlikte, araya bir başka otonom yerleşimin arazisi girdiğinde bu διά + “ilgili yerleşim adı” şeklinde belirtilmektedir.