Αφηγηματικές στρατηγικές στα μυθιστορήματα "Το Κιβώτιο" του Άρη Αλεξάνδρου και "Το σπήλαιο των ιδεών" του José Carlos Somoza: η ελευθερία του έγκλειστου αφηγητή
Creators: name: Delgado Alfonso, Luis Oricel Luis
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2016
Subjects: Κιβώτιο
Σπήλαιο
Αφηγητής
Ark
Cave
Narrator

description: Η προσέγγισή μας στα έργα Το Κιβώτιο (Άρη Αλεξάνδρου) και Το Σπήλαιο των Ιδεών (Χοσέ Κάρλος Σομόθα) έχει ως αφορμή την κατάσταση εγκλεισμού τoυ αφηγητή, η οποία θέτει τον προβληματισμό του εάν μπορεί αυτός να σχεδιάσει μια στρατηγική, η οποία τον καθιστά ελεύθερο μέσα στα όρια της αφήγησής του. Γι’ αυτό και επιλέγουμε την ανάλυση του τρόπου με τον οποίο αυτή δομείται. Γνωρίζουμε ότι η δόμηση είναι διαδικασία περίπλοκη και σύνθετη, και ως τέτοια συνδέει μια σειρά από ενδιαφέροντα και εξίσου σύνθετα στοιχεία, τα οποία εντοπίζουμε και σχολιάζουμε. Στην «Εισαγωγή» διασαφηνίζουμε το σκοπό μας και ασχολούμαστε με κάποια γενικά θέματα. Διευκρινίζουμε τον τρόπο με τον οποίο μεταχειρίζουμε κατηγορίες όπως πλοκή, αφήγηση και ιστορία. Στο πρώτο κεφάλαιο, «Θεωρητικό πλαίσιο», θέτουμε τις βάσεις για την ανάλυσή μας και διαπραγματευτούμαστε θέματα θεωρίας της λογοτεχνίας. Προχωρούμε στον σχολιασμό όρων και εννοιών: Δόμηση, Αφήγηση, Μυθοπλασία, Μίμησις, οι οποίες συμπεριλαμβάνουν και άλλες υπό την εμβέλειά τους, όπως Δομή, Χρονικότητα, Ρεαλισμός, Αληθοφάνεια. Το πρώτο κεφάλαιο εξασφαλίζει την κατανοησιμότητα του δευτέρου. Σε αυτό, που ονομάζουμε «Αφηγηματικό ιστό», ασχολούμαστε με την ανάλυση των έργων, βασισμέμοι σε έργα αξιόπιστων και έγκυρων μελετητών, κριτικών και θεωρητικών της λογοτεχνίας, παραπέμποντας σε εκείνα που σχετίζονται με το θέμα μας, εντάζοντάς τα στη λογική του λόγου μας. Στην περίπτωση του Κιβωτίου ακολουθούμε την αφηγηματική στρατηγική ενός αφηγητή, που συνδέει δύο κυρίως διαφορετικά χρονικά πεδία, δημιουργώντας ένα δικτυακό κείμενου όπου γεγονότα, πρόσωπα και καταστάσεις καθρεφτίζονται εν διαπλοκή. Μέσα από τον αφηγηματικό αυτόν ιστό, ο αφηγητής υφάνει από τη μία μια ιστορία στην οποία θα βρίσκει την αυτοαναγνώρισή του, και από την άλλη καταφέρει τον «σύντροφο ανακριτή» να χάσει τα ίχνη του κάνοντας την κατάθεσή του να μοιάζει με απολογητική παραπλάνηση. Ο έγκλειστος αφηγητής, μέσα στα στενά όρια του κελιού του, δημιουργεί την έννοια μιας ρευστής ελευθερίας, όπως και τα σύνορα της αλήθειας που προτείνει. Στην περίπτωση του Σπηλαίου... ένας παρατηρητικός συγγραφέας περιπλέκει δύο ιστορίες, δημιουργώντας ένα ενδοστρεφές αφηγηματικό πεδίο, μολονότι και αυτός ο ίδιος είναι φανταστικό πρόσωπο, δημιούργημα της μυθοπλαστικής φαντασίας ενός τρίτου. Η στρατηγική του συνδέει εν διαπλοκή δύο ιστορίες: την αστυνομική υπόθεση και την περιπέτεια του μεταφραστή της. Οι χώροι όπου διαδραματίζονται οι ιστορίες επικοινωνούν μεταξύ τους μέσω του τεχνάσματος της ειδήσεως, η οποία είναι και ο κρίκος που ενώνει τα διαφορετικά αυτά επίπεδα. Η είδησις όμως, λειτουργεί σε δύο συγκρουόμενες κατευθύνσεις. Για τον αφηγητή, γίνεται τέχνασμα μέσω του οποίου φέρνει συχνά στο προσκήνιο τον αφηγητή-μεταφραστή, εμπλέκοντάς τον στο διηγητικό πεδίο της πλοκής του, ενώ για τον αφηγητή-μεταφραστή η είδησις είναι η αφορμή της αναζήτησής του, καταδικασμένης σε αδιέξοδο. Το Κιβώτιο κατορθώνει, χωρίς ωστόσο να αναφέρει ιστορικά, γεωγραφικά ή πολιτιστικά στοιχεία να εντάσσει τον αναγνώστη στο πλαίσιο που επιθυμεί να τον συμπαρασύρει ο συγγραφέας, δηλαδή ο Άρης Αλεξάνδρου. Με αυτόν τον πλάγιο τρόπο, μέσα από ένα μακρύ αφηγηματικό ταξίδι, χωρίς να κατονομάζει πρόσωπα και καταστάσεις, οδηγεί σε ασφαλή συμπεράσματα αναφορικά με τον τόπο και τον χρόνο της αφήγησης. Τοποθετημένο στις τελευταίες ημέρες του Εμφυλίου, καταφέρνει να μεταδώσει την ένταση, τις ανησυχίες, και την αγωνία ενός φυλακισμένου αλλά και τα μέσα που μεταχειρίζεται αυτός προσπαθώντας να επιβιώσει μένοντας παράλληλα πιστός στην ιδεολογία του, όποια και αν είναι αυτή. Το Σπήλαιο..., σε πλήρη αντίθεση με το προηγούμενο, αν και δίνει στοιχεία του τόπου και του χρόνου όπου λαμβάνει μέρος η υπόθεσή του, εμπλέκοντας ακόμη και πραγματικές ιστορικές προσωπικότητες, όπως ο Πλάτων, και πραγματικές τοποθεσίες όπως η Αθήνα, εσκεμμένα δεν καταφέρνει τα ταξιδεύσει με ασφάλεια τον αναγνώστη ούτε στον τόπο αλλά ούτε και στον χρόνο. Η ενδοστρέφειά του κρατάει το έργο μέσα στα πλαίσια καθαρά λογοτεχνικών προβληματισμών, επαναλαμβάνοντας ήδη γνωστές λογοτεχνικές μεθόδους τις οποίες τοποθετεί έξυπνα σε ένα μυστικό διάλογο με τον αναγνώστη.
description: Our approach to Aris Alexander´s The Ark, and José Carlos Somoza´s The Cave of Ideas, has as occasion the status of confinement of their narrators, which situation raises the concern of whether the narrator can design a strategy that sets him free, within the limits of his narrative. So we chose to analyze the way in which this fictional narrative is structured. We know that the construction process is complicated and complex, and it connects a number of interesting and equally complex elements, which we locate and comment. In the "Introduction" we clarify our purpose and we deal with some general issues. We clarify our attitude and the way we handle categories as plot, narrative and history. In the first chapter, "Theoretical Framework", we set the foundations to our analysis and we negotiate issues of literary theory. Then we proceed to the annotation of some terms and concepts: Structuring, Narrative, Fiction, Mimesis, wich include other in their scope, such as structure, temporality, realism, verisimilitude. The first chapter provides the intelligibility of the second. In it, that we call "Narrative net", we dedicate to the analysis of the books, based on reliable and valid works of scholars, critics and theorists of literature, we refer to those who are related to our topic, integrating them into the logic of our discourse. In the case of The Ark we follow the narrative strategy of a narrator who links together two mainly different temporal levels, constructing a net-text where facts, people and situations are mirrored in interweaving. Through this narrative net, the narrator on the one hand weaves a story in which he finds his self-recognition, and on the other he handles the "comrade interrogator" in order to lose his track, making his testimony resembled to an apologetic deception. The inmate narrator of The Ark, within the confines of his cell, creates the sense of a fluid freedom, just like the borders of the truth he proposes. In the case of the Cave... an observant writer complicates two stories, creating a narrative introversive field, where he himself is a fantastic person, a creation of some other´s fictional imagination. His strategy connects two stories: the police case and the adventure of the translator. The spaces where the stories develop are communicated through the trick of the eidesis, which is the link that unites these different levels. The eidesis, however, operates in two conflicting directions. For the narrator, it becomes into the trick through which often the narrator-translator is brought to the surface, by involving him into the narrative diegetic level of his plot. But for the narrator-translator the eidesis is the cause of his search, a search doomed to deadlock. The Ark manages to integrate the reader in a very specific context. Through out an indirect route, without naming people and situations, the reader is able to arrive to some certain conclusions about the place and time of the narrative fiction. By locating it in the last days of the Civil War, the author manages to convey the tension, the worries, and anxiety of a prisoner and the means he treats trying to survive while staying faithful to his ideology, whatever it is. The Cave... in stark contrast, although it gives details of the location and time where the events take place, involving even actual historical figures such as Plato, and real locations such as Athens, willfully fails to travel the reader to the place or time. Its introversion keeps the book within the borders of purely literary considerations, repeating already known literary methods that it cleverly puts in a secret dialogue with the reader.