Η νεοελληνική παροιμία: συγχρονική και διαχρονική προσέγγιση
Creators: name: Μυτούλα, Αικατερίνη Θ.
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2005
Subjects: Παροιμία μεσαιωνική
Παροιμία αρχαία
Medieval greek proverb
Ancient greek proverb

description: Στόχος της παρούσας διδακτορικής διατριβής είναι η γλωσσική μελέτη των νεοελληνικών παροιμιών. Αντικείμενο αποτελεί το παροιμιακό κείμενο από μόνο του, όπως είναι καταγραμμένο στις συλλογές και μελέτες ή τα λεξικά που λαμβάνονται, υπόψη στην εργασία αυτή και όχι στο συγκείμενο/ευρύτερο κείμενο(συνομιλία, τύπος, λογοτεχνικό κείμενο) στο οποίο μπορεί να απαντά. Στην αρχή γίνεται επισκόπηση των κυριότερων προσεγγίσεων της παροιμίας και των ορισμών που έχουν δοθεί από τους μελετητές στη σύγχρονη παροιμιολογική έρευνα(παραδοσιακοί ορισμοί, δομικοί ορισμοί μέσω πίνακα χαρακτηριστικών, προσέγγιση του Permjakov, προσέγγιση του Kleiber). Στη συνέχεια δίνεται ο ορισμός που υιοθετούμε για τη νεοελληνική παροιμία σε σχέση με τα συγγενικά προς αυτήν είδη με βάση κυρίως αυντακτικά και σημασιολογικά κριτήρια. Οι νεοελληνικές παροιμίες είναι προτάσεις, αυτόνομες και κλειστές μονάδες, έχουν παγιωμένη μορφή, είναι γενικές στη σημασία, αναφέρονται σε καταστάσεις, είναι παραδοσιακές, είναι αρχαϊκές, είναι συνομιλιακές. Στο επόμενο μέρος εξετάζουμε συντακτικά και σημασιολογικά χαρακτηριστικά των νεοελληνικών παροιμιών. Οι νεοελληνικές παροιμίες μπορεί να παρουσιάζουν όλα τα είδη προτάσεων(απλές, σύνθετες με παράταξη, σύνθετες με υπόταξη). Μπορεί ακόμη να είναι ασύνδετες ή ελλειπτικές. Παρουσιάζουν επαναλαμβανόμενες παροιμιακές δομές(όπως Αλλος...άλλος, Οποιος+ΡΦ,ΡΦ κ.ά). Η κυρίαρχη δομή είναι η διμερής. Στο μέρος αυτό ασχολούμαστε επίσης με τη μεταφορικότητα(μη κυριολεξία) στις νεοελληνικές παροιμίες και εξετάζουμε κατηγορίες παροιμιών που παρουσιάζουν είδη μη κυριολεκτικών σημασιολογικών σχέσεων, όπως σκηνική συνεκδοχή είδους-προς γένος, ανθρωπομορφοποίηση, εμψυχοποίηση, συγκεκριμενοποίηση, μετωνυμία, υπερβολή, παράδοξο. Εξετάζουμε επίσης τις νεοελληνικές παροιμίες με κυριολεκτικό νόημα. Στο μέρος που ακλουθεί εξετάζονται οι παραδειγματικές σημασιολογικές σχέσεις ανάμεσα στις νεοελληνικές παροιμίες σε σχέση με αρχαίες ελληνικές και μεσαιωνικές και κατατάσσονται σε ομάδες με κριτήριο τη σχέση ισοδυναμίας(απόλυτη ή σχετική) που παρουσιάζουν προς τις αρχαίες ή τις μεσαιωνικές
description: The aim of this thesis is the linguistic study of Modern Greek proverbs. The focus is on the proverb itself as a discrete text and not as a part a larger text or interaction. We first present past approaches and attempts to define the proverb in the recent paroemiological research(traditional definitios, structural definitions, definitions via feature matrix, Permjakov's analysis, Kleiber's definition of the proverb as phrase generique). We then go on to develop our ownh definition of the Modern Greek proverb on the basis of mostly syntactic and semantic criteria. Modern Greek proverbs are sentences, autonome and closed entities(unlike to phraseological units which are equivalent to nouns, adjectives, verbs etc.)they do not contain "emtpy" places, they usually are smaller than supraphrasal entities, they have fixed form, they are general in meaning, they refer to a state of affairs, they are traditional, they are archaic, they are conversational. In the following chapter we examine syntactic and semantic properties of the Modern Greek proverbs. Modern Greek proverbs may appear in all kinds of sentences(simple, compound or complex). They can even be asyndetic and /or elliptical. They present recurrent proverbial structures(formulas)(such as Αλλος...αλλος, Οποιος+VP, in Modern Greek proverbs and examine groups of proverbs which present scenic species-genus synecdoche, anthropomorphization, animation, concretization, metonymy, hyperbole, paradox. Modern Greek proverbs with literal meaning are also examined here. In the next chapter we study the paradigmatic semantic relations between Modern Greek proverbs such as variation(lexical, grammatical), synonymy, antinymy. The last chapter is a contribution to a diachronic study of Greek proverbs. In this pespective we examine Modern Greek proverbs with regard to Ancient Greek or Medieval Greek proverbs and divide(part of)them into groups according to the relation of equivalence(absolute of relative)they present to Ancient Greek or Medieval Greek proverbs