Η μετάπτωση στο λεξιλόγιο της αρχαίας ελληνικής
Creators: name: Κυριαζίδης, Γεώργιος Δημητρίου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2013
Subjects: Μετάπτωση
Αποφωνία
Μεταπτωτικές βαθμίδες
Ablaut
Apophony
Ablaut grades

description: Η παρούσα εργασία έχει στόχο να παρουσιάσει μια κατάταξη του ελληνικού λεξιλογίου ινδοευρωπαϊκής προέλευσης με βάση τη μεταπτωτική αλλαγή που εμφανίζει κάθε λέξη. Με αφορμή, λοιπόν, τις μελέτες πάνω σε αυτό το θέμα, καταβλήθηκε η προσπάθεια να οργανωθεί ένας κατάλογος που θα περιλαμβάνει τις ελληνικές λέξεις που ανάγονται σε ινδοευρωπαϊκή ρίζα. Κατόπιν, επιχειρήθηκε η κατάταξή τους ανάλογα με το ριζικό φωνήεν και τις μεταπτωτικές αλλαγές που αυτό εμφανίζει σε κάθε λέξη που συναντάται και με την προϋπόθεση ότι απαντούσε στην αρχαία ελληνική τέτοια εναλλαγή του ριζικού φωνήεντος. Η κατάταξη έγινε με βάση τις πέντε βαθμίδες: 1. η κανονική βαθμίδα (ĕ), 2. η ετεροιωμένη (ŏ), 3. η μηδενική (Ø), 4. η εκτεταμένη (ē) και 5. η ετεροιωμένη – εκτεταμένη (ō). Το υλικό αντλήθηκε από το ετυμολογικό λεξικό της αρχαίας ελληνικής του R.S.P. Beekes (Etymological Dictionary of Greek, 2010). Για την κατάταξη των ρημάτων χρησιμοποιήθηκε επιπλέον το ετυμολογικό λεξικό των ινδοευρωπαϊκών ρημάτων του Helmut Rix (Lexikon der indogermanischen Verben, Die wurzeln und ihre primarstammbildungen, 2001), το οποίο προσφέρει ακριβείς πληροφορίες για την κατάταξη των ρημάτων και των ρηματικών τύπων. Η κατάταξη, αντίθετα με ό, τι θα περίμενε κάποιος, δεν ακολούθησε την αλφαβητική σειρά της ελληνικής, αλλά αυτήν της ρίζας στην ινδοευρωπαϊκή της μορφή. Άρα, π.χ. το ἄγω δεν θα το αναζητήσουμε στο Α, αλλά στο h2, δεδομένης της ινδοευρωπαϊκής του ρίζας που ξεκινάει με λαρυγγικό *h2eg-. Με τον τρόπο αυτό, και σε συνδυασμό με το ευρετήριο, που βρίσκεται στο τελευταίο μέρος της εργασίας, μπορεί να βρεθεί η ρίζα και η μεταπτωτική βαθμίδα –εφόσον αυτή μαρτυρείται στην ελληνική- για οποιοδήποτε λήμμα της αρχαίας ελληνικής εμφανίζεται στον Beekes (2010). Πριν από το κύριο μέρος της εργασίας κρίθηκε σκόπιμο να προταχθεί μια εισαγωγή η οποία στόχο της έχει να περιγράψει το φαινόμενο της μετάπτωσης στην αρχαία ελληνική. Όλα αυτά βέβαια συνοδευμένα με συγκεκριμένα παραδείγματα τόσο από την αρχαία ελληνική όσο και από τις υπόλοιπες ινδοευρωπαϊκές γλώσσες –όπου τουλάχιστον κρινόταν απαραίτητο-, αφού μόνο έτσι μπορεί να αποδώσει καρπούς η συγκριτική γλωσσολογία. Στο τέλος υπάρχει αναλυτικό ευρετήριο με όλα τα λήμματα που υπάρχουν στο κύριο μέρος της εργασίας.
description: The present paper aims to present a classification of the Greek vocabulary of Indo-European origin, based on the phenomenon of Ablaut and the changes that appear in each word. Considering the studies on that subject an effort was made to organize a catalog containing the total of Greek words that derive from an Indo-European root. Following that, the classification was made in accordance to the vowel of the root and the gradation that is presented in each word (the prerequisite here being that the Ancient Greek language had a proven gradation of that sort). The listing was based on five grades : 1. e-grade or full grade (ĕ), 2. o-grade, 3. zero-grade (Ø), 4. lengthened e-grade (ē) and 5. lengthened o-grade (ō). The material used and all the information was taken from R.S.P. Beekes’ Etymological Dictionary of Greek (2010). The work of Helmut Rix Lexikon der indogermanischen Verben, Die wurzeln und ihre primarstammbildungen (2001) was used for the verbal enlistment as it offers accurate information for the classification of verbs and verbal types. However, one should not expect a catalogue of pure Greek alphabetical order , but instead one that is based on the Indo – European form of the root. Thus, i.e. the verb ἄγω will not be found in the lemma A, but rather in h2, given the fact that its Indo – European root begins with *h2eg-. This way - and in conjunction with the index placed at the last part of the paper – for any lemma that appears in Beekes’ work (2010) , the root and the respective grade of Ablaut can be found – as long as these are attested in Greek . Before the main part of the paper, it was considered important to place an introduction , so that the phenomenon of Ablaut in ancient Greek could be thoroughly described, accompanied by specific paradigms from the Greek and the other Indo – European languages - wherever it was deemed important - , as this is the only way for the Comparative Linguistics to be fruitful. In the end, the reader can find an analytical index of the lemmas which can be found in the main part of this paper.