Μορφές ισλαμικού φονταμενταλισμού: από την ισλαμική αναβίωση έως την ισλαμική αφύπνιση (18ος -20ος αιώνας)
Creators: name: Γιάννης, Κωνσταντίνος Δημητρίου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2013
Subjects: Ισλαμικός φονταμενταλισμός
Ισλαμισμός
Ιερός αγώνας
Islamic Fundamentalism
Islamism
Jihad

description: Στην παρούσα μεταπτυχιακή εργασία εξετάζεται το θρησκευτικο-πολιτικό φαινόμενο του φονταμενταλισμού στο Ισλάμ, έτσι όπως αυτό εκφράστηκε από την ισλαμική αναβίωση του 18ου αιώνα και κορυφώθηκε με την ισλαμική αφύπνιση του 20ου αιώνα. Σκοπός της παρούσης εργασίας είναι μέσα από τη μελέτη της βιβλιογραφίας, να εξετασθεί ο ισλαμικός φονταμενταλισμός, καθώς και οι κοινωνικές και οικονομικές πτυχές που τον συνοδεύουν. Το όλο εγχείρημα χωρίζεται σε τρία κεφάλαια. Στο πρώτο, το οποίο αρχικώς πραγματεύεται με την ιστορία της έρευνας, πραγματοποιείται μια εκτενής ανάλυση όσον αφορά την έννοια και την προβληματική περί της ευρείας χρήσης του όρου «φονταμενταλισμός» σ’ όλες τις θρησκείες, ενώ παράλληλα μελετάται ο τρόπος θεώρησης του ισλαμικού φονταμενταλισμού από τη δυτική βιβλιογραφία. Κατόπιν, εξετάζοντας το φαινόμενο από κοινωνιολογική, θεολογική αλλά και πολιτικο-ιδεολογική σκοπιά, εντοπίζονται τα ιδιαίτερα εκείνα γνωρίσματα των φονταμενταλιστικών κινημάτων, κοινά σ’ όλες τις θρησκείες. Στο δεύτερο κεφάλαιο, η έρευνα μετατοπίζεται αποκλειστικά στις απαρχές του Ισλάμ και κυρίως στα ιδιαίτερα εκείνα γνωρίσματα που διαθέτει το Ισλάμ ως θρησκεία και συνηγορούν στη διαμόρφωση του λεγόμενου ισλαμικού φονταμενταλισμού (ισλαμισμού). Σημαντικότερες εξ’ αυτών: α) το γεγονός ότι το Ισλάμ αξίωσε πολιτική εξουσία ήδη από την εποχή του Μωάμεθ, με αποτέλεσμα να θεωρείται θρησκεία και κοινωνία (din wa dawla) και β) η παράδοση του «ανανεωτή» της πίστης (mujaddid), ο οποίος κατά την παράδοση εμφανίζεται στον «οίκο του Ισλάμ» κάθε εκατό χρόνια για να ανανεώσει (tajdid) τη θρησκεία, αφαιρώντας απ’ αυτήν όλα τα εξωτερικά στοιχεία που κατά καιρούς της προσδίδονται. Επιπλέον, εξετάζονται ορισμένοι θεολογικοί όροι, όπως το δόγμα της απόλυτης μονοθεΐας (tawhid), η εφαρμογή του ισλαμικού νόμου στην καθημερινή ζωή, η άμεση ερμηνεία (ijtihad) των ιερών κειμένων, η πρακτική της μετοίκησης (hijra) από την περιοχή της άγνοιας (jahiliyya) και η επικράτηση στο τέλος της ισλαμικής κοινότητας δια του «ιερού αγώνα» (jihad), οι οποίοι φαίνεται να διαδραματίζουν ουσιαστικό ρόλο στην ιδεολογική διαμόρφωση των ισλαμιστικών κινημάτων. Η έρευνα ολοκληρώνεται με το τρίτο κεφάλαιο στο οποίο αναλύονται τα σύγχρονα ισλαμιστικά κινήματα από τον 18ο αιώνα και εξής. Για τη διευκόλυνση της προσέγγισης και εξέτασης του φαινομένου υιοθετείται η μεθοδολογική διάκριση του ισλαμικού φονταμενταλισμού σε τρία στάδια: την ισλαμική αναβίωση, την ισλαμική μεταρρύθμιση και την ισλαμική αφύπνιση. Μια διάκριση η οποία προκρίνεται στις ακαδημαϊκές μελέτες και επιτυγχάνεται για καθαρά επιστημονικούς λόγους καθώς στην πραγματικότητα οι περισσότεροι φονταμενταλιστές συνδυάζουν στοιχεία από όλες τις φάσεις. Στα πλαίσια μιας μεταπτυχιακής εργασίας δεν ήταν δυνατή η εξέταση όλων των ισλαμιστικών κινημάτων, ωστόσο, εξετάζεται ένα ευρύ πεδίο, με κύριο στόχο να διαφανεί η πολυπλοκότητα και η διαφορετικότητα ακόμα και μεταξύ των ίδιων των ισλαμιστικών κινημάτων. Αρχικώς, εξετάζεται το κίνημα του Ουαχαμπισμού και τα κινήματα αναβίωσης του 18-19ου αιώνα. Κατόπιν, εξετάζεται η ισλαμική μεταρρύθμιση που προέρχεται κυρίως από το πανεπιστήμιο Al-Azhar της Αιγύπτου περί τα μέσα του 19ου αιώνα και συνοδεύεται από την ίδρυση των «Αδελφών Μουσουλμάνων» στην Αίγυπτο και της «Ισλαμική Κοινότητα» στο Πακιστάν. Τέλος, η μελέτη ολοκληρώνεται με την αναβίωση του οράματος του παν-ισλαμισμού και της ισλαμικής αφυπνίσεως (al sahwa al-islamiyya) η οποία χαρακτηρίζεται από την ανάπτυξη πολλών ισλαμιστικών κινημάτων από το 1970 και εξής σ’ ολόκληρο τον ισλαμικό κόσμο.
description: This thesis examines the religious-political phenomenon of fundamentalism in Islam, as it is expressed by Islamic revival in the 18th century and culminated in Islamic awakening in the 20th century. The aim of this work is to examine the Islamic fundamentalism and its social and economic aspects through the study of the relative literature. The whole project is divided into three chapters. In the first, which initially deals with the history of the survey, carries out an extensive analysis of the concept and the problems related to the widespread use of the term "fundamentalism" in all religions, while considering Islamic fundamentalism is viewed by Western literature. Then, looking at the phenomenon from a sociological, theological and political-ideological perspective, the particular features of those fundamentalist movements, common to all religions are identified. In the second chapter, the research shifts exclusively to the beginnings of Islam and especially in those very traits that have Islam as a religion and suggest the formation of so-called Islamic fundamentalism (Islamism). Most important of them, a) the fact that Islam demanded political power since the time of Muhammad, resulting to be considered as religion and society (din wa dawla) and b) the tradition of "renewer" of faith (mujaddid), which in tradition appears in the "house of Islam" every hundred years to renew (tajdid) religion, removing from it all the external elements that are occasionally given. Furthermore, some theological terms are examined, such as the doctrine of absolute monotheism (tawhid), the application of Islamic law in everyday life, the direct interpretation (ijtihad) of sacred texts, the practice of relocation (hijra) from the region of ignorance (jahiliyya) and prevalence at the end of the Islamic community through the "holy struggle» (jihad), which seems to play an essential role in shaping the ideological Islamist movements. The study concludes with the third chapter which analyzes the contemporary Islamist movements from the 18th century onwards. To facilitate the approach of the phenomenon a methodological distinction of Islamic fundamentalism in three stages was adopted: Islamic revival, Islamic reform and Islamic awakening. This distinction qualifies in academic studies and achieved for purely scientific reasons, since in reality most fundamentalists combine data from all phases. Within the boundaries of a Master thesis it was not possible to examine all Islamist movements, however it covers a wide scope, aiming to illustrate the complexity and diversity even among themselves Islamist movements. Initially, the movement of Wahhabism and revival movements of the 18-19th century were examined. Afterwards, the Islamic reform which comes mainly from Al-Azhar University in Egypt around the middle of the 19th century, accompanied by the establishment of the "Muslim Brotherhood" Egypt and the "Jamaat e-Islami" in Pakistan were examined. Finally, the study concludes with the revival of the vision of pan-Islamism and Islamic awakening (al sahwa al-islamiyya) which is characterized by the development of many Islamist movements from 1970 onwards in throughout the Islamic world.