Η αλεξανδρινή παράδοση στην ερμηνευτική του Μ. Βασιλείου
Creators: name: Σωτηριάδης, Νεκτάριος Ελπιδοφόρου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2024
Subjects: Μέγας Βασίλειος
Πατερική Ερμηνευτική
Αλεξάνδρεια
Basil the Great
Patristic Hermeneutics
Alexandria

description: Σκοπός αυτής της διατριβής ήταν η μελέτη του τρόπου με τον οποίο ο Μ. Βασίλειος προσέλαβε στην ερμηνευτική του ορισμένα χαρακτηριστικά της αλεξανδρινής παράδοσης. Από μια διερεύνηση της ιστορίας της έρευνας διαπιστώνουμε ότι έχει δοθεί ιδιαίτερη έμφαση από τους ερευνητές στο γεγονός ότι ο Μ. Βασίλειος απορρίπτει την χρήση της αλληγορίας στις ομιλίες στην Εξαήμερο και ότι έχουν δοθεί πάρα πολλές εξηγήσεις σε αυτό οι οποίες πολλές φορές αποκλείουν η μια την άλλη. Αποδίδουμε το γεγονός αυτό στο ότι στις περισσότερες μελέτες δεν λήφθηκε υπόψη το σύνολο της ερμηνευτικής του Μ. Βασιλείου ώστε να τεθεί η απόρριψη της αλληγορίας στην γενικότερη συνάφειά της και δεν χρησιμοποιήθηκαν σταθερές μεθοδολογικές αρχές κατά την προσέγγιση των έργων του Μ. Βασιλείου. Κατά την επεξεργασία λοιπόν του πηγαίου υλικού χρησιμοποιήσαμε τρεις μεθοδολογικές αρχές τις οποίες διατυπώνει η Francis Young στο σύγγραμμά της σχετικά με την πατερική ερμηνευτική: η πρώτη είναι η διάκριση μεταξύ του νοήματος ενός κειμένου και του σημείου αναφοράς του, η δεύτερη είναι η διακειμενικότητα και η τρίτη είναι η διαφορά μεταξύ συνθετικής αλληγορίας και αλληγορικής ερμηνείας. Με βάση αυτά τα μεθοδολογικά εργαλεία αλλά και με στόχο να μπορέσουμε να συσχετίσουμε την απόρριψη της αλληγορίας με τα υπόλοιπα χαρακτηριστικά της ερμηνευτικής του Μ. Βασιλείου, στο πρώτο κεφάλαιο εξετάσαμε τον βίο του, δώσαμε κάποια γραμματολογικά στοιχεία σχετικά με τις πηγές που χρησιμοποιήσαμε και μιλήσαμε για κάποια βασικά χαρακτηριστικά της αλεξανδρινής παράδοσης. Στο δεύτερο κεφάλαιο μελετήσαμε την έννοια της θεοπνευστίας όπως την αντιλαμβάνεται ο Μ. Βασίλειος και αναλύσαμε εκτενώς το ζήτημα της αρχαίας και σύγχρονης ορολογίας όσον αφορά τα διάφορα νοήματα και σημεία αναφοράς της Αγίας Γραφής εισηγούμενοι μια νέα ορολογία. Στην συνέχεια, παρουσιάσαμε τις διδασκαλίες του Μ. Βασιλείου σχετικά με τον σκοπό για τον οποίο ερμηνεύει κανείς την Αγία Γραφή και τις προϋποθέσεις που θέτει ώστε ο ερμηνευτής να εναρμονίζεται σε αυτόν. Μιλήσαμε επίσης για την σχέση μεταξύ ερμηνείας της Αγίας Γραφής και έξωθεν φιλοσοφίας έτσι όπως την αντιλαμβάνεται ο Μ. Βασίλειος. Στο τρίτο κεφάλαιο εκθέσαμε τον τρόπο με τον οποίο ο Μ. Βασίλειος διατυπώνει και εφαρμόζει την θεμελιώδη ερμηνευτική του μέθοδο, αυτή της διακειμενικότητας. Επιπροσθέτως, μελετήσαμε λεπτομερώς την έννοια υπό την οποία κατανοείται από τον Μ. Βασίλειο η τροπολογία και η τροπική ερμηνεία ενώ στο τελευταίο υποκεφάλαιο εξετάζουμε τους λόγους για τους οποίους ο τελευταίος απορρίπτει την χρήση της αλληγορίας στις ομιλίες στην Εξαήμερο με βάση τα πορίσματα μας από την πραγμάτευση όλων των προηγούμενων ζητημάτων.
description: The aim of the present theses was the study of the way in which Basil the Great received in his hermeneutics some characteristics of the Alexandrian tradition. From a discussion of the state of the art we conclude that special emphasis has been placed by researchers on the fact that Basil the Great rejects the use of allegory in the Homilies on Hexaemeron and that various mutually exclusive explanations have been given. We attribute this phenomenon to the fact that in most studies the whole hermeneutical scheme of Basil the Great has not been taken into account and no stable methodological principles have been used while approaching the works of Basil the Great. Thus, throughout our discussion on the primary sources we used three methodological principles which Francis Young formulates in her work on patristic hermeneutics: the first is the distinction between sense and reference, the second is intertextuality and the third is the difference between compositional allegory and allegorical interpretation. Based on these methodological tools and for the purpose of showing the connection between the rejection of allegory with the other characteristics of Basil the Great’s hermeneutics, in the first chapter we have studied his life, we gave some information regarding the sources we used, and we talked about the basic characteristics of the Alexandrian tradition. In the second chapter we considered the notion of divine inspiration as understood by Basil the Great and we analysed in great extent the issue of ancient and modern terminology with respect to the various senses and references of Holy Scripture suggesting a new terminology. Subsequently, we presented the teachings of Basil the Great regarding the purpose of interpreting Holy Scripture and the prerequisites that he sets so that the interpreter aligns himself to this purpose. We also talked about the relationship between interpretation of Holy Scripture and pagan philosophy according to Basil the Great. In the third chapter we exhibited the way in which Basil the Great formulates and employs the foundational method of his hermeneutics, intertextuality. Furthermore, we pondered in detail the meaning under which Basil the Great understands tropology and modal interpretation while in the last subsection we investigate the reasons he rejects the use of allegory in the homilies on Hexaemeron on the basis of our findings from all the previous discussions.