Το φιλοσοφικό υπόβαθρο της Χιλιοστίχου Θεολογίας του Λέοντος Χοιροσφάκτη
Creators: name: Κουτσιόπουλος, Χρήστος Νικολάου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2021
Subjects: Θεολογία και Φιλοσοφία στο Βυζάντιο
Χριστιανισμός και Νεοπλατωνισμός
Λέων Χοιροσφάκτης
Theology and Philosophy in Byzantium
Christianity and Neoplatonism
Leo Choirosphaktes

description: Ο Λέων Χοιροσφάκτης με την επιτομή της Θεολογίας του μας εισάγει σε μια ολιστική παρουσίαση του χριστιανικού δόγματος της Ορθόδοξης Ανατολής, έτσι όπως εκφράζεται μέσα από τους τρεις γνωσιολογικούς αναβαθμούς του (καταφατική, αποφατική και υπερθετική Θεολογία). Δεν περιορίζεται όμως μόνο σε αυτή την παρουσίαση, αλλά εισέρχεται και σε μία διαλεκτική αντιπαράθεση με τα αρχαία ελληνικά φιλοσοφικά ρεύματα και τις αιρέσεις. Σε πολλές περιπτώσεις μέσα στο κείμενό του για να δικαιολογήσει χριστιανικές θέσεις εκφράζεται νεοπλατωνικά, χρησιμοποιώντας κατά κύριο λόγο ως πηγή έμπνευσης τον Πρόκλο. Η πρόσληψη όρων και φράσεων εκ μέρους του βυζαντινού λογίου επεκτείνεται και σε άλλους σημαντικούς εκπροσώπους της νεοπλατωνικής σχολής, όπως ο Πλωτίνος και ο Δαμάσκιος, αλλά και στους πυλώνες της Δυτικής Μεταφυσικής, τον Πλάτωνα και τον Αριστοτέλη. Στις περιπτώσεις μάλιστα, στις οποίες αναφέρεται στο Θείο Λόγο ή Νου και στη μορφοποιητική, παραγωγική και λειτουργική παρουσία των θείων προόδων, η υιοθέτηση και αφομοίωση των νεοπλατωνικών όρων είναι εντονότερη. Η συγκεκριμένη πρακτική δεν αλλοιώνει το καθαρά χριστιανικό περιεχόμενο του ποιήματος. Ο Ψευδο-Διονύσιος Αρεοπαγίτης, αλλά και ο Μάξιμος Ομολογητής σε ένα δευτερεύοντα βαθμό, αποτελούν την πρωταρχική γραμματειακή πηγή άντλησης έμπνευσης και επιχειρημάτων του Λέοντα Χοιροσφάκτη. Η Χιλιόστιχος θεολογία αποτελεί ένα ποιητικό κόσμημα για την περίοδο της Μακεδονικής αναγέννησης λόγω του έντονου φιλοσοφικού υποβάθρου που έχει. Η συγκεκριμένη περίοδος, που χαρακτηρίζεται μεταξύ άλλων από μια συστηματική αντιγραφή και μελέτη χειρογράφων, αποτέλεσε το πρελούδιο για τον λεγόμενο Βυζαντινό Ουμανισμό. Η έννοια της φιλοσοφίας οδηγείται σε μία εντελώς καινούργια σημασιολογική απόχρωση μέσα στο θεοκεντρικό περιβάλλον του Βυζαντίου. Κλείνοντας θα είχαμε να παρατηρήσουμε ότι ο Λέων, παρότι δεν πραγματεύεται τα θεολογικά πρωτεία του χριστιανικού αποφατισμού, αναβαθμίζει τη θέση της φιλοσοφίας μέσα στο ποίημά του. Παρότι δεν την εντάσσει, ούτε την ενσωματώνει στη Θεολογία δεν της δίνει τον ρόλο της θεραπαινίδας, αλλά ενός ολιστικού συστήματος γνώσεων και εννοιών που κατέχει σημαντική θέση στη βυζαντινή κοινωνία της Μακεδονικής Αναγέννησης, το οποίο έχει ως αποκλειστικό στόχο να εκφράσει με το λόγο την Τριαδική Χριστιανική Θεότητα.
description: Leo with the epitome of his Theology introduces us to a holistic presentation of the Christian doctrine of the Orthodox East, as expressed through his three epistemological stages (cataphatic, apophatic and superlative Theology). However, he is not limited to this presentation, but enters into a dialectical confrontation with the ancient Greek philosophical currents and christian heresies. In many cases he expresses himself neoplatonically, in order to justify Christian positions, using primarily Proclus as a source of inspiration. The reception of terms and phrases by the Byzantine scholar extends to other important representatives of the Neoplatonic school, such as Plotinus and Damascius, but also basing on the pillars of Western Metaphysics, Plato and Aristotle. In fact, in the cases in which he refers to the Θεῖος Λόγος or Νοῦς and to the formative, productive and functional presence of the divine progress, the adoption and assimilation of neoplatonic terms is more intense. This practice does not alter the purely Christian content of the poem. Pseudo-Dionysius the Areopagite, but also Maximus Confessor to a minor degree, are the primary source of inspiration for Leo Choirosphaktes. The Thousand-Line Theology is a poetic jewel of the period of the Macedonian Renaissance due to its strong philosophical background. This period, which is characterized, among other things, by a systematic copying and studying of manuscripts, was the prelude to the so-called Byzantine Humanism. The concept of philosophy was driven to a completely new semantic nuance within the theocentric environment of Byzantium. In conclusion we would notice that Leo, although he does not deal with the theological primacy of Christian apophaticism, upgrades the status of philosophy in his poem. Although he does not include her, nor does he incorporate her in theology, he does not assign her an ancillary role, but a holistic system of knowledge and concepts that holds an important place in the Byzantine society of the Macedonian Renaissance which has as its sole purpose to express with words the Trinitarian Christian Deity.