On the polysemy of the lexeme noûs in Ancient Greek: a diachronic and semasiological approach
Creators: name: Γεροντίδου, Ζωή Ιωάννη
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2023
Subjects: Σημασιολογία
Πολυσημία
Σημασιολογική Αλλαγή
Diachronic Semantics
Principled Polysemy approach
Semantics

description: The present thesis examines the various senses associated with the polysemous lexeme noûs in Homeric and Classical Greek, adopting a synchronic and a diachronic perspective. Specifically, drawing upon the Principled Polysemy approach to lexical concepts (Tyler &amp; Evans 2001, 2003; Evans 2004, 2005), I seek to establish the prototypical sense of noûs and to explore its distinct senses in the two diachronic stages based on a set of criteria, i.e., the Meaning criterion, the Concept Elaboration criterion, and the Grammatical criterion. This approach has been used to investigate the polysemy of various categories of lexemes, such as prepositions (Tyler &amp; Evans 2001; Shakhova &amp; Tyler 2010) and nouns (Marmaridou 2010). For the purposes of the present study, I have extracted and analyzed 150 random tokens of the lexeme noûs, 50 from Homeric Greek and 100 from Classical Greek, from various text types (epic poetry, tragedy, philosophy, comedy, rhetoric, history, poetry). The data were drawn from the Perseus digital library (http://www.perseus.tufts.edu/hopper/) and were annotated for a set of morphosyntactic (e.g. case, syntactic role, number of the lexeme noûs, etc.) and semantic properties (e.g. the semantics of the verb with which noûs collocates). Along with the corpus data, dictionaries were also employed as supplementary sources (e.g., Cunliffe 1924; Liddell &amp; Scott 1996; Montanari 2015). The analysis reveals that while both periods share some senses, notable distinctions emerge. In Homeric Greek, noûs encompasses a range of meanings, including ‘the seat of thoughts and feelings’ (with this meaning emerging as prototypical in both periods), ‘logical thinking’, ‘character’, ‘agentive’, and ‘object of thought’. However, as we transition to Classical Greek, ‘character’ is absent from our sample, but we do find a few intriguing additions such as ‘moving force of the universe’ and ‘attention’. These differences allow us to enrich the synchronic network constructed for Homeric Greek with the diachronic dimension, which takes into account the data from Classical Greek as well. Notably, as distinguishing between senses alone doesn’t account for the experiential connections among the various meanings, we show that incorporating cognitive mechanisms such as metaphor and metonymy into the Principled Polysemy framework enhances its descriptive power (see Marmaridou 2008; 2010). Finally, it turns out that the categorization of the senses found in the dictionary is not always consistent with the distinct senses that emerge from the Principled Polysemy approach.
description: Η παρούσα εργασία εξετάζει συγχρονικά και διαχρονικά τις διαφορετικές σημασίες του ουσιαστικού νοῦς σε δύο περιόδους της αρχαίας Ελληνικής, την Ομηρική και την Κλασική. Έχοντας ως σημείο εκκίνησης τη διεπόμενη από αρχές πολυσημία (Principled Polysemy∙ Tyler &amp; Evans 2001, 2003∙ Evans 2004, 2005), ο βασικός στόχος της μελέτης αυτής είναι ο προσδιορισμός τόσο της πρωτοτυπικής σημασίας της λέξης νοῦς όσο και των διακριτών της σημασιών σύμφωνα με συγκεκριμένα κριτήρια. Τα κριτήρια όπως τα ορίζει ο Evans (2004, 2005) είναι τα εξής: το σημασιολογικό, το συνταγματικό και το γραμματικό κριτήριο. Η συγκεκριμένη μέθοδος έχει εφαρμοστεί σε ένα σύνολο ερευνών, οι οποίες μελετούν την πολυσημία είτε προθέσεων (βλ. Tyler &amp; Evans 2001∙ Shakhova &amp; Tyler 2010) είτε άλλων κατηγοριών λεξημάτων, π.χ. ουσιαστικά (βλ. Μαρμαρίδου 2010). Για τους σκοπούς της παρούσας εργασίας, επιλέχθηκαν τυχαία 150 λεκτικές μονάδες, 50 εκ των οποίων προήλθαν από την Ομηρική περίοδο και άλλες 100 από την Κλασική. Τα παραδείγματα αυτά αντλήθηκαν από μια ποικιλία συγγραφέων και κειμενικών ειδών (π.χ. επική ποίηση, τραγωδία, φιλοσοφία, κωμωδία, ρητορική) μέσα από τη βάση δεδομένων Perseus Digital Library και επισημειώθηκαν για ένα σύνολο μορφο-συντακτικών και σημασιολογικών χαρακτηριστικών (π.χ. πτώση, συντακτικός ρόλος, και αριθμός του λεξήματος νοῦς, αλλά και σημασίες των ρημάτων με τα οποία συνάπτεται). Παράλληλα με τη βάση δεδομένων, χρησιμοποιήθηκαν λεξικά σαν συμπληρωματικές πηγές (Cunliffe 1924∙ Liddell-Scott 1996∙ Montanari 2015). Η ανάλυση των δεδομένων οδήγησε στη δημιουργία δύο σημασιολογικών δικτύων, ένα για την Ομηρική περίοδο (συγχρονικό) και ένα για την Κλασική περίοδο (συγχρονικό με ένταξη της διαχρονίας). Αυτά έδειξαν ότι ανάμεσα στις δύο διαχρονικές περιόδους εντοπίζονται ορισμένες κοινές σημασίες, ενώ υπάρχουν και σημαντικές διαφοροποιήσεις. Και στις δύο περιόδους, «το επίκεντρο των σκέψεων και των συναισθημάτων» (‘seat of thoughts and feelings’) ορίζεται ως η πρωτοτυπική σημασία της λέξης νοῦς. Στην Ομηρική περίοδο φαίνεται να προκύπτουν από την πρωτοτυπική οι εξής διακριτές σημασίες: «λογική σκέψη» (‘logical thinking’), «χαρακτήρας» (‘character’), «οντολογική» (‘agentive’), και «αντικείμενο σκέψης» (‘object of thought’). Στα δεδομένα που συγκεντρώθηκαν από την Κλασική περίοδο εντοπίζονται κάποιες νέες προσθήκες (π.χ. οι σημασίες «προσοχή» ‘attention’ και «η κινητήρια δύναμη του σύμπαντος» ‘moving force of the universe’), ενώ κάποιες άλλες σημασίες όπως ο «χαρακτήρας» και η «οντολογική» δεν εντοπίζονται κάπου στο corpus. Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι, για να ερμηνευθεί η εμπειρική βάση των σημασιών, χρησιμοποιήθηκαν οι γνωσιακοί μηχανισμοί της μεταφοράς και της μετωνυμίας, οι οποίοι συνέβαλαν στην κατανόηση των σχέσεων μεταξύ των σημασιών (βλ. Μαρμαρίδου 2008, 2010). Τέλος, φαίνεται πως οι σημασίες που προκύπτουν από την ανάλυση δεν είναι πάντα σε συμφωνία με την κατηγοριοποίηση που εντοπίζεται στα λεξικά.