Ευγένιος Γιαννούλης ο διδάσκαλος. Πρόσωπο και έργο
Creators: name: Κόλια, Πηγή Μιχαήλ
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2018
Subjects: Ευγένιος Γιαννούλης
Διδάσκαλος
Σχολές των Αγράφων
Eugenios Giannoulis
Teacher
Schools of Agrafa

description: Σκοπός του πονήματος αυτού είναι να αποδώσει κατά το δυνατόν μια ολοκληρωμένη εικόνα της προσωπικότητάς του Ευγενίου Γιαννούλη, της προσφοράς του στα ελληνικά γράμματα και την παιδεία στους χαλεπούς χρόνους της τουρκοκρατίας. Eπιχειρείται αρχικά, να παρουσιαστούν τα τεκμήρια εκείνα που αποτελούν τους βασικούς μάρτυρες, τις πηγές μέσα από τις οποίες προσπαθούμε να παρακολουθήσουμε τη ζωή και τη δράση του, όπως είναι ο βίος του, οι Επιστολές του και κάποια ενθυμήματα, επιγραφές. Ο Βίος του Οσίου, γραμμένος από τον μαθητή του Αναστάσιο τον Γόρδιο στο Αιτωλικό το 1703, αναγνωρίστηκε από νωρίς για τη σπουδαιότητα των ειδήσεων που προσφέρει στη σύγχρονη έρευνα. Ο Ευγένιος ενώ έμαθε όλα όσα θα μπορούσε να μάθει κοντά στους σημαντικούς δασκάλους της εποχής του Παΐσιο Μεταξά, Θεόφιλο Κορυδαλέα και Μελέτιο Συρίγο, ώστε να του εξασφαλίσουν μια ζηλευτή θέση, εντούτοις αυτός τη στιγμή που η αξία του είχε αρχίσει να αναγνωρίζεται, αποφάσισε να τα εγκαταλείψει όλα και να επιστρέψει πίσω στην πονεμένη πατρίδα του, με σκοπό να ζήσει εκεί, ως ένας απλός δάσκαλος και να δοθεί στην υπηρεσία του γένους του. Και τη στιγμή ακριβώς αυτή είναι που έρχεται ο Ευγένιος, στήνει σχολεία, και με τις επιστολές του κατορθώνει να κινητοποιήσει τους συμπατριώτες του, που είχαν εδραιωθεί στις νέες τους εστίες και έτσι να κατευθύνει προς τα άγονα αυτά μέρη τον καρπό της φιλοπατρίας τους. Υπήρξε δάσκαλος με την ευρύτατη έννοια του όρου. Δίδασκε και χειραγωγούσε τους νέους, σε κάθε φάση της ζωής τους και με κάθε τρόπο, κυρίως με το παράδειγμα της ζωής του. Κατάρτιζε πολύ καλά τους μαθητές του, ώστε να γίνουν ικανοί δάσκαλοι για να διδάσκουν στα σχολεία των Αγράφων, αλλά και σε άλλες σχολές του υπόδουλου Ελληνισμού. Πολλοί δε μαθητές του έγιναν Πατριάρχες και άλλοι Επίσκοποι. Η μόνη αξιόλογη πηγή μελέτης για το πρόσωπό του ως διδασκάλου αποτελούν οι Επιστολές του, από τις οποίες «ξεδιπλώνεται» η πνευματική, ηθική και διδασκαλική προσωπικότητα του Αγίου η οποία υπήρξε υποδειγματική. Το σύνολο της αλληλογραφίας του, καλύπτει μεγάλο μέρος της ζωής του και μας παρουσιάζει ένα λόγιο, που αν και ζούσε σε μια ορεινή και δυσπρόσιτη περιοχή της Ελλάδος, εντούτοις διατηρούσε επαφή με τις σημαντικότερες προσωπικότητες των γραμμάτων της εποχής του. Με τον Ευγένιο λοιπόν αρχίζει μια αλυσίδα δασκάλων του γένους, που μακριά από την Κωνσταντινούπολη θα κρατήσουν την ελληνική παιδεία ζωντανή, με τον τελευταίο μεγάλο κρίκο αυτής της αλυσίδας, τον Κοσμά τον Αιτωλό, μέχρι τις παραμονές του Ξεσηκωμού. Ο Ευγένιος Γιαννούλης δεν διέθετε τον υψιπετή φιλοσοφικό στοχασμό του μεγάλου δασκάλου του, του Θεόφιλου Κορυδαλέα, όμως με τη σεμνότητά του, την επιμονή του στην ίδρυση σχολείων στην καθυστερημένη πολιτιστικά δυτική Ελλάδα και στην δική του φυσική παρουσία σε αυτά τα μέρη, καθίσταται αυτοδικαίως ο πρώτος παιδαγωγός του Γένους, προάγγελος του διασημότερου συντοπίτη του και γνήσιου απογόνου του, Κοσμά του Αιτωλού.
description: The purpose of the present study is to offer a complete picture of the personality of Eugenios Giannoulis, including his contribution to both Greek Letters and education during the trying times of the Ottoman occupation. At the outset, we present those sources that constitute the fundamental witnesses, by which one may chart the life and activity of Eugenios. These sources include his Vita, his Epistles, including some remembrances, as well as various epigraphs. The Vita of the Saint, penned in 1703 at the Aetolikon, by his disciple Anastasios Gordios, was recognized early on for the significance of the material it provides for contemporary research and scholarship. According to the data provided therein, Eugenios studied besides the great teachers of his day, including Paisios Metaxas, Theophilos Korydaleus and Meletios Syrigos, rendering him capable of perusing an envied position. Nevertheless, when he be began gaining recognition for his prowess as a scholar, he decided to abandon everything in order to return to his suffering fatherland, intent on living there as a simple teacher in order to offer his services to his people. At that precise moment Eugenios began establishing schools. By his letters he was able to motivate his compatriots, who had settled into their new homes. He thus led those living in arid lands to bear the fruit of love for their country. Eugenios was a teacher in the broadest sense of the term. He taught and led the youth, in all the stages of their lives and in every way, mainly through the example of his life. He trained his students well, so that they in turn could become teachers in the schools of Agrapha, but at other institutions of the subjugated Greeks. Many of his students became Patriarchs and Hierarchs. His Epistles constitute the most unique and trustworthy source for the study of Eugenios as a teacher. They “unfold” the Saint’s exemplary spiritual, moral and educative personality. The corpus of his correspondence covers the greatest part of his life and presents him as a learned figure, who lived in a mountainous and inaccessible region of Greece. Yet, by his letters he maintained contact with the major figures of learning of his day. With Eugenios, therefore, the succession of national teachers commences, who, though far off from the center of Constantinople, would keep Greek education alive. This chain ended, at the eve of the Uprising, with the great figure, Cosmas the Aetolian. Eugenios Giannoulis did not have the great philosophical thought of his teacher, Theophilos Korydaleus. However, with his modest dignity, his persistence in founding schools in culturally deprived western Greece, and by his own physical presence in those places, he is justly recognized as being the first instructor of the Nation and forerunner to his celebrated compatriot and genuine successor, Cosmas the Aetolian.