title: Οι πολιτικές και το θεσμικό πλαίσιο για τη συλλογή και τη διαχείριση αποβλήτων και καταλοίπων φορτίου πλοίων στην Ελλάδα
title: Policies and legal framework for collection and handling of ship – generated waste and cargo residues in Greece
titleType: AlternativeTitle
Creators: name: Λυριντζάκης, Φανούριος
Publisher: name: Πανεπιστήμιο Δυτικής Αττικής
Year: 2024
Subjects: Θεσμικό πλαίσιο
Λιμάνια
Λιμενική εγκατάσταση
Πάροχοι
Υπουργική απόφαση
Οδηγίες
Κανονισμοί
Επιτροπή Ανταγωνισμού
Διεθνείς συμβάσεις
MARPOL
Διαχείριση αποβλήτων
Απόβλητα πλοίων
Λιμενικές εγκαταστάσεις υποδοχής αποβλήτων
Φορέας Διαχείρισης Λιμένα

description: Στην παρούσα διπλωματική εργασία αναλύθηκαν οι πολιτικές και το θεσμικό πλαίσιο για τη συλλογή και τη διαχείριση αποβλήτων και καταλοίπων φορτίου πλοίων στην Ελλάδα. Οι λιμένες είναι το μέρος υποδοχής των αποβλήτων και των καταλοίπων φορτίου από τα πλοία και οι φορείς που τους διαχειρίζονται έχουν ευθύνη στην παραλαβή, στη συλλογή και στην επεξεργασία των αποβλήτων των πλοίων και των καταλοίπων φορτίου. Λόγω του δαιδαλώδους θεσμικού πλαισίου, το οποίο απορρέει από τις διεθνείς, ευρωπαϊκές και ελληνικές πολιτικές, επιλέχθηκε να δοθεί περισσότερη έμφαση στα εξής: Πρώτον στη βασική νομοθεσία που διέπει τις εγκαταστάσεις υποδοχής των αποβλήτων και των καταλοίπων φορτίου πλοίων στους λιμένες της Ελλάδας· δεύτερον στην αγορά των παρόχων που παρέχουν, κατόπιν διαδικασιών και έναντι αμοιβής, την υπηρεσία συλλογής και διαχείρισης αποβλήτων και καταλοίπων φορτίου πλοίων, αντί των φορέων διαχείρισης των ελληνικών λιμένων, προς τα πλοία/χρήστες· και τρίτον στους προβληματισμούς που ανακύπτουν και σχετίζονται με τα προαναφερθέντα. Οι κύριοι άξονες της παρούσας διπλωματικής εργασίας είναι η παρουσίαση και η ανάλυση των πιο ουσιωδών νομοθεσιών του θεσμικού πλαισίου για την παράδοση και την παράκτια διαχείριση των αποβλήτων και καταλοίπων φορτίου πλοίων στην Ελλάδα, καθώς και οι προκλήσεις που τίθενται στην αγορά της παροχής της συγκεκριμένης λιμενικής υπηρεσίας. Επίσης καταβλήθηκε προσπάθεια να αναδειχθούν οι πιο σημαντικές και ρηξικέλευθες ρυθμιστικές πτυχές των τελευταίων ετών. Συμπληρωματικά διατυπώθηκαν ουσιαστικές αναφορές στις Διεθνείς και Ευρωπαϊκές λιμενικές πολιτικές και στο Διεθνές, Ευρωπαϊκό και Ελληνικό θεσμικό πλαίσιο για τη συλλογή και διαχείριση των απόβλητων και κατάλοιπων φορτίου πλοίων όπως ισχύει σήμερα, καθώς και στα κύρια προβλήματα που παρατηρούνται κατά την εφαρμογή του. Όπως είναι φυσικό, τόσο το ευρωπαϊκό όσο και το εθνικό θεσμικό πλαίσιο έχουν υποστεί τροποποιήσεις και αναθεωρήσεις, ενώ η διεθνή σχετική νομοθεσία συνεχώς εξελίσσεται. Από τις αλλαγές στο θεσμικό πλαίσιο διαφαίνονται θετικές προοπτικές για την ανάπτυξη του κλάδου, ενώ η μέγιστη βελτιστοποίηση των αλλαγών μπορεί να ταχθεί προς όφελος τόσο των χρηστών όσο και των παρόχων των υπηρεσιών και φυσικά του περιβάλλοντος. Επιπρόσθετα αποτυπώθηκε η υφιστάμενη κατάσταση στην Ελλάδα, μιας χώρα με πολλούς μικρούς λιμένες και με πολλούς φορείς διαχείρισης λιμένων και λιμενικών εγκαταστάσεων, η οποία έγκειται στα νοτιοανατολικά σύνορα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Επισημάνθηκαν λοιπόν στην παρούσα εργασία οι πιο αξιοσημείωτες ελληνικές λιμενικές πολιτικές αναφορικά με το θέμα και ασκήθηκε κριτική για τα ζητήματα που σχετίζονται με τη συγκεκριμένη ελληνική αγορά. Ας σημειωθεί ακόμη ότι εξετάστηκαν στην παρούσα εργασία, ως μελέτες περιπτώσεων, οι αποφάσεις έντεκα (11) φορέων διαχείρισης λιμενικών εγκαταστάσεων στην Ελλάδα για να διαπιστωθεί αν, από το 2019 που εφαρμόζεται ο Κανονισμός 2017/352, έχουν υλοποιηθεί περισσότερα βήματα προς την κατεύθυνση του μοντέλου της (δυνητικά υπό όρους) απελευθέρωσης της αγοράς ανάδειξης παρόχων ευκολιών παράδοσης, παραλαβής και διαχείρισης αποβλήτων και καταλοίπων φορτίου πλοίων ή προς την κατεύθυνση του μοντέλου περιορισμού των παρόχων. Επίσης εκτέθηκαν και αναλύθηκαν οι Αποφάσεις 245/2022, 1558/2022 και 378/2023 του Συμβουλίου της Επικρατείας (Ανώτατο Διοικητικό Δικαστήριο της Ελλάδας), οι οποίες εμπεριέχουν τη (μέχρι και σήμερα) δημοσιευμένη κρίση των Δικαστικών Αρχών περί της νομιμότητας, ορισμένων εκ των ανωτέρω, αποφάσεων των φορέων. Τέλος οι αναγνώστες δύνανται να εντρυφήσουν σε ζητήματα ανταγωνισμού μέσω της παράθεσης των δημοσιευμένων στοιχείων και των πληροφοριών της εκκρεμούς, από το 2021, έρευνα της Επιτροπής Ανταγωνισμού στον κλάδο της διαχείρισης αποβλήτων και καταλοίπων φορτίου πλοίων. Επιδιώχθηκε η λεπτομερής καταγραφή και ο σχολιασμός των, σε κάποιες περιπτώσεις συγκρουόμενων, προσεγγίσεων των εμπλεκόμενων μερών και καταγράφηκαν τα πορίσματα της πρωτογενούς έρευνας επί των προβληματισμών που ξεχώρισαν στο πλαίσιο της ανωτέρω κλαδική έρευνας, από όσους επιχειρηματολόγησαν πως αδικούνται από τη σημερινή κατάσταση που επικρατεί στην αγορά. Οι πάροχοι πρέπει να μεταχειρίζονται ισότιμα, δίκαια και χωρίς αμεροληψίες κατά τη διεξαγωγή των διαδικασιών για τη χορήγηση άσκησης δικαιώματος δραστηριοποίησης στις λιμενικές εγκαταστάσεις αρμοδιότητας των φορέων διαχείρισης λιμένων όταν επιλέγεται το μοντέλο των πολλαπλών παρόχων, καθώς και κατά τη διεξαγωγή των διαγωνισμών για την κατάρτιση σχετικής σύμβασης με τον εκάστοτε φορέα διαχείρισης του λιμένα, όταν επιλέγεται το μοντέλο του περιορισμού των παρόχων. Η αυξημένη διαφάνεια και η ενίσχυση του ανταγωνισμού πρέπει να βρίσκονται πάντοτε στον πυρήνα της στοχοθεσίας του ελληνικού κράτους. Οι νέες νομοθεσίες μπορούν να προσφέρουν πλεονεκτήματα προς αυτή την κατεύθυνση. Περαιτέρω η παρουσίαση του ισχύοντος θεσμικού πλαισίου και η ανάδειξη των αδυναμιών του εκκινεί τον ουσιαστικό διάλογο για την ταχύτερη εξεύρεση λύσεων. Η ανάλυση των νέων νομοθεσιών και των πολιτικών της Ευρωπαϊκής Ένωσης κρίνεται ικανή να συνεισφέρει όχι μόνο στη διαμόρφωση ενός σύγχρονου και αποτελεσματικού θεσμικού πλαισίου στην Ελλάδα για την υποδοχή των αποβλήτων και καταλοίπων φορτίου πλοίων, αλλά και στη χάραξη μιας προσοδοφόρας και επωφελούς ελληνικής λιμενικής πολιτικής για τη συγκεκριμένη πολύ σημαντική λιμενική υπηρεσία.