Οθωμανικό λουτρό στα Πεύκα Θεσσαλονίκης
Creators: name: Παπασωτηρίου, Αννα Ευαγγέλου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2012
Subjects: οθωμανικό
λουτρό
μνημείο
ottoman
bath
monument

description: Η παρούσα διπλωματική εργασία αφορά σε ένα οθωμανικό λουτρό στα Πεύκα Θεσσαλονίκης, το οποίο χωροθετείται σε ένα «χώρο πρασίνου» επιφάνειας δύο στρεμμάτων. Το εν λόγω μνημείο χρονολογείται το 17ο-18ο αιώνα και είναι ένα μονόχωρο κτίσμα -διαστάσεων 7,00x6,50μ.- που στεγάζεται με ημισφαιρικό θόλο. Στα δυτικά και σε επαφή με την κυρίως αίθουσα βρίσκεται η δεξαμενή νερού. Το λουτρό κηρύχθηκε διατηρητέο το 1998 και βρίσκεται πλέον υπό την προστασία της 9ης Εφορείας Βυζαντινών Αρχαιοτήτων. Το λουτρό είναι κατασκευασμένο από αργούς λίθους της περιοχής και μόνο οι τέσσερις ακμές του και το θύρωμα της πόρτας διαμορφώνονται από λαξευμένους πορώλιθους. Τα ημιχώνια, ο θόλος, το γείσο περιμετρικά του κτιρίου και το τοξωτό υπέρθυρο αποτελούνται από συμπαγείς οπτόπλινθους. Ο θόλος, ο οποίος φέρει δεκατρείς φεγγίτες, επικαλύπτονταν με κεραμίδια βυζαντινού τύπου. Στην εσωτερική ανατολική και νότια όψη του λουτρού διαμορφώνονται δύο οξυκόρυφες κόγχες, οι οποίες χρησίμευαν ως βάσεις για την τοποθέτηση σκευών, ενώ στη βόρεια και νότια όψη διαμορφώνονται δύο ορθογωνικές εσοχές, πιθανότατα χώροι αποδυτηρίων. Η επικοινωνία της αίθουσας με το χώρο της δεξαμενής πραγματοποιείται μέσω ενός μικρού παραθύρου. Η πιο σημαντική επέμβαση που πραγματοποιήθηκε είναι η κατασκευή μιας δεξαμενής από σκυρόδεμα και διαστάσεων 3,00x3,00μ. στη νοτιοδυτική εσωτερική γωνία του μνημείου. Η εγκατάλειψη του λουτρού όλα αυτά τα χρόνια, σε συνδυασμό με την έλλειψη προστασίας του, έχει ως αποτέλεσμα την κατάρρευση ενός τμήματος της τοιχοποιίας, την αποκόλληση και κατάρρευση σχεδόν όλων των επιχρισμάτων, την τοπική αποκόλληση του συνδετικού κονιάματος και την απότμηση και εξαλλοίωση αρκετών οπτόπλινθων. Οι εξωτερικές επιφάνειες του μνημείου, όπως και το εσωτερικό του τρούλου παρουσιάζουν βιολογική φθορά σε μεγάλο τμήμα τους. Αρκετές ξυλοδεσιές έχουν αποσαθρωθεί πλήρως και όσες σώζονται παρουσιάζουν έντονη ανάπτυξη μικροοργανισμών. Κανένα ίχνος από τον εξοπλισμό του μνημείου δε σώζεται σήμερα, καθώς οι μαρμάρινες λεκάνες απομακρύνθηκαν πριν χρόνια και η τύχη τους αγνοείται. Η κατασκευή, τέλος, της δεξαμενής από σκυρόδεμα εντός του μνημείου αποτελεί μία ακόμη πληγή. Για την αποκατάσταση του οθωμανικού λουτρού προτείνεται κατ’ αρχάς η εκσκαφή περιμετρικά και εντός του μνημείου μέχρι την αρχική στάθμη του εσωτερικού, ώστε να είναι δυνατή η επίσκεψή του. Ακόμη, συστείνεται η υδρο-αμμοβολή των επιφανειών και η εφαρμογή αρμολογημάτων και ενεμάτων -όπου χρειάζεται- με κονίαμα συμβατό με το παλαιό. Σημαντικό βήμα αποτελεί η αποκατάσταση των τμημάτων της τοιχοποιίας και η συμπλήρωση των φεγγιτών με γυάλινα τεμάχια, όμοια με τα αρχικά, για την αποφυγή ομβρίων εντός του μνημείου. Τέλος, κρίνεται απαραίτητο βήμα η κατεδάφιση της δεξαμενής από σκυρόδεμα. Η πρόταση αποκατάστασης περιλαμβάνει και το σχεδιασμό της ευρύτερης περιοχής του μνημείου, στόχος του οποίου είναι η ανάδειξή του. Έτσι, αποφασίζεται η δημιουργία καθιστικών χώρων και διαδρομών, οι χαράξεις των οποίων είναι τέτοιες ώστε να συντελούν στην ανάδειξη του μνημείου. Οι περιορισμοί που τίθενται είναι ο χαρακτηρισμός της περιοχής σχεδιασμού ως «χώρος πρασίνου», η πρόσβαση σε Άτομα Με Ειδικές Ανάγκες εντός του μνημείου και του περιβάλλοντος χώρου και ο σεβασμός του υπάρχοντος αναγλύφου και της βλάστησης. Δεδομένου της χρήσης του μνημείου ως λουτρό και της άμεσης σχέσης του με το νερό, υιοθετείται το υγρό στοιχείο στο σχεδιασμό, τόσο ως έννοια, όσο και ως ύλη. Έτσι, παρόλο που οι είσοδοι και οι καθιστικοί χώροι ορίζονται με αυστηρές ευθείες, η διαδρομή εντός του χώρου πρασίνου χαράσσεται με καμπύλες γραμμές, που θυμίζουν τη ροϊκότητα της κίνησης του νερού. Το υγρό στοιχείο εισάγεται στο σχεδιασμό και ως ύλη εμφανιζόμενο σημειακά παράλληλα στην καμπυλόσχημη διαδρομή.
description: This research concerns to an ottoman bath in Pefka, Thessaloniki, which is located in a place characterized today as "green space" and covers a surface of two acres. This monument, which dimensions are 7.00x6.50m, dates back to the 17th-18th century. It is an one-room building, which is housed by hemispherical dome. In contact with the main hall is located the water tank. The bath was declared as listed building by the 9th of Byzantine Antiquities in 1998 and is now under its protection. The bath is made of stones by the wider area and only its four edges are formed by big carved porous stones. The dome, the cornice around the building and the arch above the door consist of solid brick. The dome, which bears twelve skylights, was covered with byzantine tiles, some of them are still preserved in their original place. Iin the east and south interior facet of the bath there are two niches., while in the north and south facet there are two rectangular recesses. The main hall communicates with the water tank with a small window. The most important interference was the construction of a concrete tank inside the building, which dimensions are 3.00x3.00m. The monument’s abandonment for so many years, including the lack of protection, leads to the collapse of some parts of the masonry, the separation and collapse of almost all the coatings, the local detachment of the mortar and the reduction of bricks' material. The monument's exterior and interior surfaces suffer from biological deterioration to a large part. Several wooden frames have been totally decomposed and those that are still preserved are attacked by fungi. No trace of the monument's equipment remains today, as the marble basins were removed some years ago and their fate is still unknown. Finally, the concrete tank within the monument is still a wound. The first step for the Ottoman bath's restoration is the excavation of the monument’s surrounding area and the bath’s inside to the original level, in order to facilitate its visit. It is proposed the surfaces' application with jetting and -where it is considered necessary- the grout application with mortar compatible with the old one. Such an important step is the restoration of bath's masonry and the skylights' supplement with glass pieces, like the initial, in order to avoid the entrance of stormwater within the monument. Finally, as a necessary step is considered the demolition of the concrete tank, which existence degrades the monument. The architectural proposal includes, except from the monument's restoration, the design of its wider area. It is decided to design sitting room areas and routes in such a way in order to contribute to the monument's emergence. Due to the use of the monument as a bath and its direct relationship with the water, the liquid element is imported in the design, not only as a material but also as a concept. Thus, although the entrances and sitting areas are designed by strict lines, the path along the green area is drawn with curved lines that remind of water's accidental flow. The water is present sporadically along the curved route and in this way it is imported as a material in the design.