H επίδραση της εσωτερίκευσης κοινωνικών πεποιθήσεων και στερεοτύπων για το φύλο στις γυναίκες με πρόβλημα εξάρτησης στα προγράμματα του ΚΕΘΕΑ : μια ποιοτική, βιογραφική μελέτη
Creators: name: Ανδρουλάκη, Αθηνά Κωνσταντίνου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2024
Subjects: Εξαρτήσεις
Γυναίκες
Εσωτερίκευση έμφυλων στερεοτύπων και εσωτερικευμένη καταπίεση
Addiction
Women
Internalization of gender stereotypes and internalized oppression

description: Στην παρούσα έρευνα πραγματοποιείται μια προσπάθεια αναζήτησης και καταγραφής των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών που θεμελιώνουν και αναδεικνύουν το ζήτημα της εσωτερίκευσης έμφυλων στερεοτύπων και της επακόλουθης καταπίεσης. Η προσέγγιση και κατανόηση του εν λόγω ζητήματος γίνεται αναφορικά με τις εμπειρίες και τα βιώματα γυναικών χρηστριών, αξιοποιώντας τις αφηγήσεις τους από τις αυτοβιογραφίες που οι ίδιες έγραψαν, ούσες μέλη των θεραπευτικών προγραμμάτων (ανοιχτών ή/και κλειστών) του ΚΕΘΕΑ. Μέσα από την παρούσα μελέτη και την ανάλυση των αυτό-βιογραφιών, αναδεικνύονται μοτίβα σκέψης και συμπεριφοράς των εξαρτημένων γυναικών. Έτσι, εξετάζονται οι επιδράσεις που μπορεί να έχει η εσωτερίκευση κοινωνικών προκαταλήψεων για το φύλο και πολλές φορές η συνεπαγόμενη καταπίεση στη χρήση ουσιών και στην πορεία της απεξάρτησης. Τέλος, προτείνονται στρατηγικές για χάραξη πολιτικής ως προς περισσότερο συμπεριληπτικές θεραπευτικές παρεμβάσεις που θα είναι και πιο αποτελεσματικές για τις γυναίκες εξαρτημένες, ενώ παράλληλα παρατίθενται προτάσεις για μελλοντική έρευνα. Ως προς τη μεθοδολογία της έρευνας, αξιοποιήθηκε η ποιοτική ανάλυση δεδομένων, συγκεκριμένα δευτερογενούς υλικού, το οποίο αποτελείται από 14 αυτοβιογραφίες γυναικών-μελών των προγραμμάτων του ΚΕΘΕΑ. Η ποιοτική ανάλυση επιλέχθηκε, αφενός γιατί στην παρούσα εργασία δεν επιδιώκεται η ποσοτικοποίηση των ευρημάτων και αφετέρου επειδή επιτρέπει την βαθύτερη κατανόηση της ανθρώπινης εμπειρίας. Ειδικότερα, διευκολύνει την εστίαση στα υποκειμενικά νοήματα που συνδέονται με την εμπειρία της γυναικείας εξάρτησης, την εσωτερίκευση έμφυλων στερεοτύπων και την πιθανή καταπίεση που αυτή η εσωτερίκευση επιφέρει. Πιο συγκεκριμένα, ακολουθήθηκε θεματική ανάλυση των αυτοβιογραφιών, καθώς παρέχει μια πληρέστερη εικόνα για τις πεποιθήσεις, τις στάσεις και τις συμπεριφορές των γυναικών. Έτσι, εξυπηρετείται ο σκοπός της έρευνας που είναι η ανάδειξη εννοιών, ιδεών και συνδέσεων ανάμεσα στην εσωτερίκευση έμφυλων στερεοτύπων, καταπίεσης και στις εμπειρίες χρήσης και εξάρτησης των γυναικών. Τα αποτελέσματα της έρευνας δείχνουν πως τα έμφυλα στερεότυπα που εσωτερικεύουν οι γυναίκες, ήδη από την παιδική ηλικία, αλλά και μεγαλώνοντας ως έφηβες και μετέπειτα ενήλικες, επηρεάζουν πολλούς τομείς της ζωής τους, την αυτονομία και τις επιλογές τους αλλά και ειδικότερα το πλαίσιο χρήσης, την πορεία μέσα σε αυτή και αργότερα τις προσπάθειες απεξάρτησης. Επίσης, φαίνεται πως η πίεση για συμμόρφωση προς τους κοινωνικά καθορισμένους «γυναικείους» ρόλους, όπως της μητέρας ή της φροντίστριας, δυσκολεύει την προσπάθεια ανάρρωσης των γυναικών, οι οποίες συχνά θεωρούν ότι είναι ανάξιες, ότι δεν ανταποκρίνονται στις απαιτήσεις των ρόλων τους και έτσι έχουν μειωμένη αυτό-εκτίμηση. Ένα άλλο ζήτημα που αναδεικνύεται και είναι συχνό εύρημα στη διεθνή και ελληνική βιβλιογραφία, είναι η σύνδεση των κακοποιητικών εμπειριών με την χρήση ουσιών, ως μηχανισμό αντιμετώπισης του τραύματος. Τέλος, όσον αφορά στις θεραπευτικές κοινότητες, φαίνεται οι ανάρμοστες συμπεριφορές των γυναικών μέσα σε αυτές να συνδέονται με την επιρροή των έμφυλων στερεοτύπων, εμποδίζοντας την ομαλή ένταξη τους στο θεραπευτικό πλαίσιο.
description: Τhe present research is an attempt to explore and document the distinct characteristics that underpin and highlight the issue of the internalization of gender stereotypes and the subsequent oppression. The approach and understanding of this issue are based on the experiences and life stories of female substance abusers, utilizing their narratives from autobiographies written while being members of the therapeutic programs of KETHEA. Through this study and the analysis of these autobiographies, thoughts and behaviors of the addicted women are revealed. Thus, the impacts that the internalization of social prejudices regarding gender, and often the consequent oppression, may have on substance use and on addiction recovery are examined. Finally, strategies are proposed for policymaking towards more inclusive therapeutic interventions that will be more effective for female addicts, along with suggestions for future research. Regarding the research methodology, qualitative data analysis was utilized, specifically consisting of 14 autobiographies of women members of KETHEA programs. Qualitative analysis was chosen firstly because this study does not aim at quantifying the findings, and secondly because it allows for a deeper understanding of human experience and facilitates the focus on the subjective meanings associated with the experience of female addiction, the internalization of gender stereotypes, and the potential oppression that this internalization entails. Particularly, thematic analysis of the autobiographies was followed, as it provides a more comprehensive view of the beliefs, attitudes, and behaviors of the women. Thus, it serves the research’s purpose of highlighting concepts, ideas, and connections between the internalization of gender stereotypes, oppression, and the experiences of women's substance abuse and addiction. The research findings indicate that the gender stereotypes internalized by women, from childhood and as they grow up into adolescence and later adulthood, affect many areas of their lives, their autonomy, and their choices and specially in the context of substance abuse, their experiences within it, and later their recovery efforts. It also appears that the pressure to conform to socially defined "female" roles, such as that of the mother or caregiver, complicates women's recovery efforts, as they often feel unworthy, fail to meet the demands of their roles, and thus have low self-esteem. Another issue highlighted, which is a common finding in research worldwide, is the connection of abusive experiences with substance use, as a mechanism to cope with trauma. Finally, regarding the therapeutic communities, it seems that inappropriate behaviors of women within these communities are linked to the influence of gender stereotypes, hindering their seamless integration into the therapeutic framework.