Ελληνισμός και χριστιανισμός στο "Κατά Κέλσου" έργο του Ωριγένη:
Creators: name: Πήλιουρης, Ιωάννης Γεωργίου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2008
Subjects: Εξελληνισμός του χριστιανισμού
Μέσος πλατωνισμός
Διαλεκτική
Γνώση του Θεού
Υποκειμενική χριστολογία
Σύστημα γνώσης
Hellenism of christianism
Middle platonism
Dialectic
God's knowledge
Subjective christology
Gnosis system

description: Ἡ παροῦσα μελέτη φιλοδόξησε νὰ καταδείξει, στὸ μέτρο τοῦ δυνατοῦ, μιὰ ἰδιαίτερη θεολογικὴ γνωσιολογία καὶ κατεπέκταση μιὰ ἰδιαίτερη διαλεκτικὴ θεολογία ποὺ παρουσιάζεται στὴ θεολογία τοῦ Ὠριγένη, στηριζόμενη στὸ διάλογο ποὺ διεξάγει μὲ τὴν ἑλληνικὴ γνωσιολογία στὸ Κατὰ Κέλσου ἔργο του. Τὰ στοιχεῖα ποὺ θεωρήσαμε ὅτι ὁδηγοῦν πρὸς μιὰ τέτοια θεώρηση εἶναι τὰ ἑξῆς: α) ὁ τρόπος μὲ τὸν ὁποῖο ἀπομυθοποιεῖ τὴ Γραφὴ καὶ β) ἡ υἱοθέτηση τῆς διαλεκτικῆς ὡς μεθόδου θεολογικῆς ἑρμηνείας. Ὁ διάλογος διεξάγεται μὲ τὸν ἐθνικὸ μέσο πλατωνικὸ φιλόσοφο Κέλσο, ὁ ὁποῖος ἔγραψε ἕνα πολεμικὸ ἔργο ἔναντι τοῦ Χριστιανισμοῦ μὲ τὸ τίτλο ἀληθὴς λόγος καὶ ὁ ὁποῖος χαρακτηρίζεται γιὰ τὴν προσκόλλησή του στὰ πλατωνικὰ δόγματα καὶ ἐκφράζει ὅλο τὸ συντηρητισμὸ καὶ συγκρητισμὸ τῆς ἑλληνιστικῆς περιόδου. Ὁ Κέλσος ἔχει μιὰ ἰδιαίτερη ἀντίληψη γιὰ τὸ λόγο – κλειστὴ καὶ στατικὴ - καὶ ἀντιδρᾶ μὲ ὁποιαδήποτε καινοτομία λόγου καὶ ἐκφράζει τὴ γενικότερη παρακμὴ ποὺ γνωρίζει ἡ σπουδὴ τοῦ λόγου καὶ τῆς Φιλοσοφίας στὴν ἑλληνιστικὴ περίοδο. Μόνο ὁτιδήποτε ἔχει ἀρχαιότητα μπορεῖ νὰ εἶναι ἀληθές καὶ ἔγκυρο. Δὲν ἐπιτρέπεται λοιπὸν οὐδεμία καινοτομία στὰ γνωσιολογικὰ δεδομένα. Ἐπομένως, ἀφοῦ ὁποιαδήποτε καινοτομία λόγου εἶναι ἐξ ὁρισμοῦ προβληματική, κατ’ ἀντιστοιχία δὲν μπορεῖ νὰ συγκροτηθεῖ ἱστορικὰ θεολογικὸς λόγος καὶ ἐδῶ βρίσκεται μιὰ ἀπὸ βασικὲς θέσεις ποὺ συγκρούεται ἡ ἑλληνικὴ μὲ τὴ χριστιανικὴ γνωσιολογία στὸ ἔργο Κατὰ Κέλσου. Γιὰ τὸν Ὠριγένη, ἀντίθετα, ὄχι μόνο εἶναι δυνατὸ νὰ συγκροτηθεῖ ἱστορικὰ θεολογικὸς λόγος, ἀλλὰ αὐτὸ ἐκλαμβάνεται ὡς μιὰ δυναμικὴ διαδικασία μὲ ἀπροσμέτρητες δυνατότητες σπουδῆς στὸ λόγο. Ἡ σάρκωση τοῦ Λόγου ἐπιτρέπει πλέον στὸν ἄνθρωπο νὰ θεολογήσει ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἱστορικῶν καὶ βιβλικῶν δεδομένων. Μάλιστα δὲ θὰ κάνει λόγο γιὰ τὴν ἀποκάλυψη τοῦ θεοῦ ποὺ παρουσιάζεται ὡς πολλότητα καὶ πολλαπλότητα. Αὐτὸ τὸ γεγονὸς ὑποσημαίνει ὅτι πλέον ἡ θεολογία δὲν ἐκλαμβάνεται ὡς δογματικὴ ἐκφορὰ λόγου παρὰ ὡς ἕνας τρόπος συμμετοχῆς στὸ ἀποκαλυπτόμενο.Ἀπὸ ἐκεῖ ποὺ ἐκκινεῖ ἡ θεολογικὴ σκέψη τοῦ Ὠριγένη εἶναι ἡ ἀπομυθοποιητικὴ θεώρηση τοῦ βιβλικοῦ λόγου. Ἡ Γραφὴ ἐκλαμβάνεται κατ’ ἕνα ἰδιαίτερο τρόπο ὡς μύθος ποὺ χρήζει ἑρμηνείας γιὰ νὰ ἀποδώσει κάποιο νόημα. Καὶ ἐκλαμβάνεται ὡς μύθος ἀκριβῶς διότι οὐδέποτε ὁ θεὸς συνθέτει ἄμεσα θεολογικὸ λόγο. Ὁ θεὸς προκαλεῖ φαντασίες στὰ ἀνθρώπινα ὑποκείμενα καὶ πλέον ὁ ἄνθρωπος θεολογεῖ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς φαντασίας ποὺ προκαλεῖ ἠ ἀποκάλυψη τοῦ Λόγου. Ἔτσι ἡ θεολογία ἀποδυναμώνεται ὡς θεία αὐθεντία λόγου καὶ κατανοεῖται ὡς σπουδὴ στὴν ἀσάφεια καὶ πολλότητα τοῦ ἀποκαλυπτόμενου. Ἐκεῖ ποὺ ἡ ἐργασία ἐπικεντρώθηκε ἦταν ἡ γέννηση μιᾶς ἰδιαίτερης διαλεκτικῆς θεολογίας στὸν Ὠριγένη καὶ ἔτσι ὁρίζουμε τὸν τρόπον τινα ἑξελληνισμὸ τοῦ Χριστιανισμοῦ στὸν ὑπὸ ἐξέταση συγγραφέα μας. Ὁ ἐξελληνισμός, ἄλλωστε, ἀποτελεῖ γιὰ ἐμᾶς ἕναν ἐντελῶς ἀφηρημένο ὅρο καὶ δὲν φωτίζει τὶς ἰδιαίτερες ἀποχρώσεις ποὺ προσέλαβε ὁ θεολογικὸς λόγος στὴ συνάντησή του μὲ τὴν ἑλληνικὴ Φιλοσοφία. Μὲ τὴ διαλεκτικὴ θεολογία τοῦ Ὠριγένη περνᾶμε σὲ μιὰ διαφορετικὴ θεώρηση σύνολου τοῦ θεολογικοῦ οἰκοδομήματος, μολονότι αὐτὴ ἡ θεώρηση δὲν ἐπιβίωσε στοὺς μετέπειτα αἰῶνες. Τί θὰ ὁρίζαμε ὅμως ὡς διαλεκτικὴ θεολογία; Θὰ ὁρίζαμε ἐκείνη τὴ θεολογία ποὺ δομεῖται ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἀντιθέσεων καὶ ἀντιφάσεων. Μιὰ θεολογία ἡ ὁποία σέβεται καὶ προωθεῖ τὴν ἀπόχρωση καὶ τὴν ἑτερότητα στὸ λόγο, σεβόμενη ἔτσι τὴν πολυποίκιλλη πτύχωση τοῦ Λόγου στὴν Ἱστορία διαμέσου τῶν ἀνθρώπινων ἐπινοιῶν.Συνεπῶς ἡ θεολογία τοῦ Ὠριγένη βρίσκεται πολὺ μακρυὰ ἀπὸ τὸ νὰ χαρακτηριστεῖ ὡς δόγμα. Μάλιστα ἡ ἔννοια τοῦ δόγματος στὸν Ὠριγένη δὲν ἔχει νὰ κάνει μὲ μιὰ ἀξιωματικὴ ἀρχή, ἀλλὰ μὲ τὸ βαθύτερο νόημα τῆς Γραφῆς ποὺ παραμένει στὰ πλαίσια τῆς ἑρμηνευτικῆς συνεχῶς ἀπροσπέλαστο. Ἂν, σύμφωνα μὲ τὸν Ὠριγένη, τὸ θεολογικὸ νόημα ἐγκλωβιζόταν σὲ μιὰ δογματικὴ διατύπωση, τότε δὲν θὰ χρειαζόταν οὐδεμία κινητοποίηση τοῦ ὑποκειμένου στὴν κατανόηση. Μόνο ὅποιος κινητοποιεῖται στὴ διαρκὴ σπουδὴ τοῦ Λόγου εἶναι σὲ θέση νὰ ἀγγίξει τὸ δόγμα, τὸ βαθύτερο δηλαδὴ νόημα ὄσων καταθέτει κατὰ τρόπο σκοτεινὸ καὶ ἀσαφὲς ἡ Γραφή. Ἔτσι ὁ Ὠριγένης εἶναι αὐτὸς ποὺ ταυτόχρονα δόμησε καὶ ἀποδόμησε τὴ θεολογία διὰ τῆς διαλεκτικῆς. Ἡ διαλεκτικὴ προσπορίζει καὶ συνέχει νοήματα μὲ τὸ νὰ θέτει σὲ σχέση καὶ συσχετισμὸ τὰ θεολογικὰ δεδομένα, τὶς θεολογικὲς δηλαδὴ προκείμενες. Ταυτόχρονα, ὅμως, φωτίζοντας τὶς ἐπιμέρους ἐκδοχὲς τοῦ Λόγου, τὴν ἑτερότητα, ἀποδομεῖ - ἀποδυναμώνει μιὰ συγκεκριμένη θέση. Λόγου χάρη ἕνα θεολογικὸ δεδομένο, ἐνῶ στὴ συνάρτησή του μὲ κάποιο Α θεολογικὸ δεδομένο κομίζει ἕνα Α νόημα, ἀντίθετα σὲ συνάρτηση μὲ κάποιο ἄλλο κομίζει ἕνα Β νόημα. Κατὰ συνέπεια μὲ τὸν Ὠριγένη ἡ θεολογία ὑποκειμενικοποιεῖται καὶ γι’ αὐτὸ τὸ λόγο κορυφώνεται. Ἡ μοναδικὴ ἀντικειμενικότητα εἶναι ὁ Λόγος μόνο στὴ σχέση του μὲ τὸν Πατέρα καὶ ἡ θεολογία ὀφείλει ὄχι νὰ ἀντικειμενοποιεῖ τὶς προτάσεις της, ἐφόσον ὁ Λόγος οὐδέποτε ἀντικειμενοποιεῖται στὴ σχέση του μὲ τὸν κόσμο, ἀλλὰ νὰ φωτίζει τὶς ἐπιμέρους καὶ ἰδιαίτερες ἐνσαρκώσεις του στὴ σχέση του μὲ τὸν κόσμο.
description: In this treatise we have tried to demonstrate the relationship between the two gnoseological models that are presented in Origen’s work Contra Celsum : That of Celsus and that of Origen. Celsus was a representative of middle Platonism in Hellenistic period. He believed that Logos has to be unchangeable because its antiquity and only if it is unchangeable can be real. Logos and Nomos was the same. So it is ablsolutely natural to react when Christianism taught a new dogma, a new Logos. This makes their airesis; their innovation. We woud say that the ablsolutely incomprehensibe for Celsus was that Christians have historized the intellectual Logos. All these opinions show how Celsus and generally the whole decadent philosophical spirit of Hellenistic period understood Logos. For Orifen, on the contrary, this great Christian spirit, it is not only possible but also necessary to historize Logos because Logos himself has been historized and in this basis we can develop Theology. Furthermore, Logos reveals himself not objektively but subjectively. This means that Theology should exist only as studying of the subjective revelation of Christian Logos. We could speak therefore within Christian Theology not for the objective Logos but for the subjective one. Theology is based on each «point of view» (ἐπίνοια) of anybody. Christian Logos is being incarnated in each human mind differently and so should be explained the oppositions between the evangelists. We think therefore that there is in Origen a special dialectical Theology.What could we define with this term? We would define such a Theology that is based on oppositions and contradictions, such a Theology that respects and forwards the variety in word. Theology therefore in Origen is not a dogma but a continuous mobilization in understanding of theological word of the scripture. Origen is the first theologian who has simultaneously systematized and desystematized Theology with the help of dialectic. Dialectic, as it has been used in Greec Philosophy, is characterized by the antithetical datas that it uses. So dialectic in Theology, using the antithetical theological datas of the scripture, makes subjective the theological word enlightening at the same time all its special versions.