Διερεύνηση βιοψυχοκοινωνικών παραγόντων σε συνάρτηση με το επίπεδο γλυκαιμίας σε ασθενείς με σακχαρώδη διαβήτη και των δύο τύπων
Creators: name: Ανδρεουλάκης, Ηλίας Ε.
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2012
Subjects: Σακχαρώδης διαβήτης
Γλυκαιμική ρύθμιση
Κατάθλιψη
Ψυχοπιεστικά γεγονότα ζωής
Diabetes mellitus
Glycemic control
Depression
Stressful life events

description: Σκοπός της διδακτορικής αυτής διατριβής ήταν η διερεύνηση των βιοψυχοκοινωνικών παραγόντων που σχετίζονται με το επίπεδο γλυκαιμίας (γλυκοζυλιωμένη αιμοσφαιρίνη, HBA1c), ή αλλιώς, τη γλυκαιμική ρύθμιση στους ασθενείς με σακχαρώδη διαβήτη (ΣΔ) και των δύο τύπων. Στα πλαίσια της μελέτης αυτής, διερευνήθηκαν, επίσης, στα πλαίσια ενός παράπλευρου ερωτήματος, οι βιοψυχοκοινωνικοί εκείνοι παράγοντες που πιθανά σχετίζονται με την εμφάνιση της κατάθλιψης στους ασθενείς με ΣΔ (αναζήτηση παραγόντων κινδύνου). Η μελέτη ήταν προοπτικά σχεδιασμένη, δύο φάσεις: αρχική εκτίμηση και επανεκτίμηση. Το μέσο διάστημα επανεκτίμησης ήταν περίπου 22 μήνες. Μετά την εφαρμογή των κριτηρίων επιλογής και αποκλεισμού, στη μελέτη και τη στατιστική ανάλυση τελικά συμπεριλήφθηκαν: Όσον αφορά το κύριο ερευνητικό ερώτημα (Α΄): 25 ασθενείς με ΣΔ τύπου Ι (τ.ΙΙ) και 103 ασθενείς με ΣΔ τύπου ΙΙ (ΣΔτ.ΙΙ)– για την α΄ φάση της μελέτης – και 35 ασθενείς με ΣΔ τ. ΙΙ για τη β΄ φάση. - Όσον αφορά το δευτερεύον ερευνητικό ερώτημα (Β΄): 32 ασθενείς με ΣΔ τ. Ι και 104 ασθενείς με ΣΔ τ.ΙΙ διαβήτη τύπου ΙΙ – για την α΄ φάση της μελέτης – και 32 ασθενείς με ΣΔ τ.ΙΙ τύπου ΙΙ για τη β΄ φάση. Τα αποτελέσματα της μελέτης συνοψίζονται ως εξής: Οι παράγοντες που συσχετίστηκαν σημαντικά, με τη HBA1c – σε επίπεδο χρονικής στιγμής - για τον ΣΔ τ.Ι ήταν: 1. Η παρουσία πρόσφατου δυσάρεστου ψυχοπιεστικού γεγονότος και 2. ο δείκτης μάζας σώματος. Για τον ΣΔ τ.ΙΙ ήταν: 1. Η αυτοαναφερόμενη προσήλωση στη δίαιτα (αρνητική συσχέτιση) 2. η ηλικία διάγνωσης του διαβήτη αρνητική συσχέτιση) και 3. τα καταθλιπτικά συμπτώματα, ενώ στην προοπτική ανάλυση, ήταν: 1. Η HBA1c στη α΄ φάση της μελέτης 2. η οικογενειακή κατάσταση (παρουσία συντρόφου), και 3. τα καταθλιπτικά συμπτώματα. Οι παράγοντες που συσχετίστηκαν σημαντικά με την πιθανότητα ύπαρξης κατάθλιψης (βαθμολογία κλίμακας κατάθλιψης CESD≥16) – σε επίπεδα χρονικής στιγμής - ήταν για τον ΣΔ τ. Ι: Η διάσταση ‘Νευρωτισμού’ της κλίμακας προσωπικότητας του Eysenck (EPQ) , ενώ για τον ΣΔ τ. ΙΙ: Η παρουσία πρόσφατου δυσάρεστου ψυχοπιεστικού γεγονότος. Στην προοπτική ανάλυση, ο παράγοντας που συσχετίστηκε σημαντικά, με την πιθανότητα ύπαρξης κατάθλιψης ήταν: 1. Το άγχος κατάστασης (βαθμολογία κλίμακας STAI-State). Τα συμπεράσματα από την παρούσα διδακτορική διατριβή, συνοψίζονται στα εξής: Η κατάθλιψη αποτελεί έναν παράγοντα που συσχετίζεται σημαντικά με τη γλυκαιμική ρύθμιση, τόσο σε επίπεδο χρονικής στιγμής, όσο και προοπτικά, στους ασθενείς με σακχαρώδη διαβήτη τύπου ΙΙ. Η δυσμενής επίδραση της κατάθλιψης στη γλυκαιμική ρύθμιση, είναι, εν μέρει, ανεξάρτητη της προσήλωσης του ασθενούς σε συμπεριφορές αυτοφροντίδας, όπως η δίαιτα. Η ποιότητα της γλυκαιμικής ρύθμισης φαίνεται να επιμένει στο χρόνο, γεγονός που τονίζει την αναγκαιότητα της όσο το δυνατόν πιο έγκαιρης παρέμβασης για την εξασφάλιση, κατά το δυνατόν, νωρίτερα μιας καλής γλυκαιμικής ρύθμισης. Η ηλικία διάγνωσης, ένα γλαφυρό παράδειγμα της διαπλοκής βιολογικών, αλλά και ψυχολογικών και ψυχοκοινωνικών παράμετρος, είναι μια παράμετρος που αναδείχτηκε ως σημαντική, όσον αφορά τη συσχέτισή της, με τη γλυκαιμική ρύθμιση, σε ασθενείς με σακχαρώδη διαβήτη τύπου ΙΙ, αν και συχνά παραβλέπεται στη βιβλιογραφία. Τα ψυχοπιεστικά γεγονότα ζωής αναδεικνύονται ως μείζων παράγων κινδύνου τόσο για κακή γλυκαιμική ρύθμιση στους ασθενείς με σακχαρώδη διαβήτη τύπου Ι, όσο και για την εμφάνιση κατάθλιψης σε ασθενείς με σακχαρώδη διαβήτη τύπου ΙΙ. Η παράμετρος αυτή, επίσης, συχνά παραβλέπεται στη βιβλιογραφία. Η εύκολη αναζήτησή τους, ήδη από το θεράποντα γιατρό, καθώς δεν απαιτεί ειδική διαγνωστική προσέγγιση, συμβάλλει στην αναγνώριση των ασθενών που βρίσκονται σε υψηλό κίνδυνο. Η ανάδειξη του ιδιαίτερου ρόλου ψυχολογικών και ψυχοκοινωνικών παραμέτρων τόσο στη γλυκαιμική ρύθμιση όσο και στην ψυχική υγεία των ασθενών με σακχαρώδη διαβήτη υπογραμμίζει την αναγκαιότητα μιας έγκαιρης και κατάλληλα στοχευμένης θεραπευτικής παρέμβασης, με στόχο τόσο την εξασφάλιση της καλύτερης δυνατής εξέλιξης της νόσου όσο και την διατήρηση της καλύτερης δυνατής ποιότητας ζωής – ψυχικής και σωματικής – των ασθενών. Η επιτυχία στην παρέμβαση αυτή δε μπορεί παρά να βασίζεται σε μια όσο το δυνατό πιο πολύπλευρη αξιολόγηση του ασθενούς και της νόσου, μέσα από ένα βιοψυχοκοινωνικό πρίσμα και στη συνεργασία και το συντονισμό μιας ολόκληρης θεραπευτικής ομάδας, όπου ο ψυχίατρος και άλλοι επαγγελματίες ψυχικής υγείας καλούνται να διαδραματίσουν ένα σημαντικό ρόλο.
description: The aim of this study was the evaluation of the biopsychosocial factors associated with glycemic levels (HBA1c) in patients with diabetes mellitus (DM). Biopsychosocial factors associated with depression in patients with diabetes mellitus were also evaluated, within a secondary query. The study was prospectively designed, consisting of two phases: an initial evaluation (baseline) and re-evaluation (follow-up) after a period of approximately 22 months. Two hundred patients with diabetes mellitus initially consented in taking part in the study. The patients attended the out-patient Diabetological department of te 1st Department of Internal Medicine of AHEPA General Hospital in Thessaloniki. After applying the inclusion and exclusion criteria the following patients were eligible for the study and the statistical analysis: - Main research query (A’) – baseline: 25 patients with type 1 DM (T1DM) and 103 patients with T2DM and 35 T1DM and 104 patients with T2DM and 32 patients with T2DM at follow-up. The results of the study are summarized as follows: Factors cross-sectionally associated with HBA1c were: 1.The presence of a recent negative stressful life event and 2. body mass index (ΒΜΙ) - negative correlation - for T1DM – and 1. The self- reported diet adherence to diet - negative correlation 2. age of DM diagnosis - negative correlation and 3. depressive symptoms (Depression scale CES-D score) - positive correlation for T2DM. Baseline biopsychosocial prospectively associated HBA1c at follow-up were: 1. HBA1c 2. family status (the presence of a spouse) and 3. depressive symptoms - positive correlation. Factors cross-sectionally associated with the presence of depression (CESD score ≥ 16) was the personality trait of ‘Neuroticism’ for T1DM and the presence of a recent negative stressful life event for T2DM. “State anxiety” (STAI-State scale score) was prospectively associated with depression in T2DM. Regarding the conclusions of the present study, they are summarized as follows: Depression emerged as a factor significantly associated with glycemic levels both cross-sectionally and prospectively in patients with type 2 diabetes mellitus. The adverse effect of depression on glycemic levels was partly independent of the patient’s adherence to self-care behaviors like diet. Glycemic levels seem to persist over time, since baseline HBA1c highly predicted HBA1c levels at follow-up. Such findings suggest that a timely and multidisciplinary intervention is imperative, in order to ensure a good and stable glycemic control, as early as possible. The age of diabetes mellitus diagnosis, an illuastrative example of the interwining and interaction of biological as well as psychological and psychosocial factors/factors, though rather disregarded in literature, also emerged as a significantly associated with glycemic control. Stressful life events are also pointed out as a major risk factor for a bad glycemic regulation in the patients with type 1 diabetes mellitus I or for depression in the patients with type 2 diabetes mellitus, though the evaluation of such an association has also drawn little attention in literature. Of note, their detection could be as easy as addressing a simple question about patient’s life, with the need of a mental health specialist. This could provide an easy ‘scanning tool’ for identifying patients at risk, applicable in every medical care setting. Pointing out the particular effect of certain biological, psychological and psychosocial factors on glycemic control as well as mental health of the patients with diabetes mellitus underlines the importance of a timely and well-focused therapeutic intervention, aiming to ensure a better course of the disease as well as a better quality of life both mental and physical. The success of this intervention should be based on a multi-factorial evaluation of both the patient and the disease within a biopsychosocial perspective, and on the collaboration and co-ordination of a whole therapeutic team, where the psychiatrist and other mental health professionals of psychological health are invited to undertake a significant role.