Απόψεις των μαθητών για την αναπηρία. Μια προσέγγιση με βάση τις αρχές του κοινωνικού μοντέλου της αναπηρίας:
Creators: name: Ξενάκη, Ελευθερία Αθανασίου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2010
Subjects: Απόψεις για την αναπηρία
Παιδιά
Views on disability
Children

description: Η παρούσα έρευνα διαπραγματεύτηκε τις απόψεις μαθητών του γενικού δημοτικού σχολείου για την αναπηρία. Ο στόχος της ήταν διττός: να μελετήσει τις απόψεις των μαθητών για την αναπηρία και να διαπιστώσει πώς θα ανταποκριθούν στη δυναμική όψη της αναπηρίας. Διεξήχθη στο Ν. Πέλλας και συμμετείχαν 149 μαθητές Ε΄ και ΣΤ΄ τάξης, 62 αγόρια και 87 κορίτσια. Το θεωρητικό πλαίσιο αποτελείται από τρία υποκεφάλαια. Στο πρώτο γίνεται επισκόπηση των ιστορικοκοινωνικών εξελίξεων στο ζήτημα της αναπηρίας και παρουσιάζονται οι δυο αντιμαχόμενες προσεγγίσεις της αναπηρίας, η ιατρική και η κοινωνική. Αναλύονται εκτενώς οι διαστάσεις και οι κατευθύνσεις του κοινωνικού μοντέλου της αναπηρίας. Στο δεύτερο υποκεφάλαιο παρουσιάζεται το ζήτημα του αποκλεισμού και του στιγματισμού στα πλαίσια της κυρίαρχης κουλτούρας και αναλύεται η αναπαραγωγή των στερεοτύπων μέσα από τη γλώσσα, τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης και τους φορείς κοινωνικοποίησης. Ακόμη, παρουσιάζεται οι κυρίαρχες στερεοτυπικές εικόνες της αναπηρίας. Στο τρίτο υποκεφάλαιο αναλύεται ο τρόπος με τον οποίο τα παιδιά αφομοιώνουν τα κοινωνικά στερεότυπα κατά τη διαδικασία της κοινωνικοποίησής τους, παρουσιάζεται ο ρόλος των ενηλίκων στη διαδικασία αυτή και έπειτα γίνεται σύνοψη των ερευνητικών δεδομένων που αφορούν τις απόψεις των παιδιών για την αναπηρία. Ακολουθούν τα κεφάλαια 2, 3 και 4 που παρουσιάζουν τη συγκεκριμένη έρευνα, την ανάλυση των αποτελεσμάτων της και τα συμπεράσματα στα οποία καταλήγει. Το μεθοδολογικό εργαλείο που χρησιμοποιήθηκε ήταν το ερωτηματολόγιο με 11 ερωτήσεις ανοιχτού, κλειστού και μικτού τύπου. Συντάχθηκε με βάση τις αρχές της χειραφετικής έρευνας για την αναπηρία, σύμφωνα με την οποία η έρευνα πρέπει να έχει ως στόχο να δρα ενεργητικά πάνω στον ερευνούμενο κόσμο και να μην παρουσιάζει μια στατική άποψη. Στο πλαίσιο αυτό, το ερωτηματολόγιο δομήθηκε γύρω από δυο θεματικούς άξονες: ο πρώτος μελετά τις απόψεις των μαθητών για την αναπηρία και ο δεύτερος περιλαμβάνει ερωτήσεις που προβάλλουν δυναμικά πρότυπα και εξετάζουν την ανταπόκριση των παιδιών σε αυτά. Η ανάλυση των αποτελεσμάτων έδειξε πως στον πρώτο θεματικό άξονα τα παιδιά απαντούν με βάση τα κοινωνικά στερεότυπα όταν ερωτώνται για την αναπηρία. Στις εικόνες της καθημερινότητάς τους, το λεξιλόγιο που χρησιμοποιούν και τις εικόνες που έχουν από τα ΜΜΕ αντανακλούν τα κυρίαρχα κοινωνικά στερεότυπα: της εξάρτησης – παθητικότητας, του γενναίου μαχητή και της προσωπικής τραγωδίας. Στις απαντήσεις τους το καροτσάκι λειτουργεί ως σύμβολο της αναπηρίας. Από τις απαντήσεις τους στο δεύτερο θεματικό άξονα προέκυψε ότι στην προβολή εικόνων με δυναμικά πρότυπα έδειξαν θετική ανταπόκριση στη δυναμική όψη της αναπηρίας. Η μεγάλη πλειοψηφία των παιδιών απαντά πως τα ανάπηρα άτομα μπορούν να έχουν πολλές ιδιότητες και δυνατότητες και πως η αναπηρία δεν τους εμποδίζει στην πραγματοποίηση κατορθωμάτων. Αυτό δείχνει πως υπερβαίνουν το καροτσάκι ως σύμβολο της δυστυχίας και εστιάζουν στο δυνατό σημείο του ανθρώπου. Η υπέρβαση της αναπηρίας ως του κυρίαρχου χαρακτηριστικού συμβαίνει με όλες τις εικόνες με ανάπηρα άτομα που τους δίνονται. Δε συμβαδίζουν οι απαντήσεις τους στους δυο άξονες. Συνεπώς, όταν τα παιδιά κινητοποιηθούν να το πράξουν, αποδέχονται τη δυναμική όψη της αναπηρίας και αντιτίθενται στα στερεότυπα που παρουσιάστηκαν προηγουμένως. Η έρευνα αναδεικνύει τις δυνατότητες του οπτικού γραμματισμού στην άμβλυνση των στερεοτύπων για την αναπηρία.
description: This research examines primary school students’ views on disability. The aim of the study was two – dimensional. Firstly, to examine students’ views on disability and secondly, to find out their responses to the powerful aspect of disability. 149 students participated, 62 boys and 87 girls.The analysis of the theoretical background of the research is consisted of three subsections. First section summarises historical and sociopolitical background of disability and analyses the social and medical model of disability. It also refers to the dimensions of the social model. The second chapter describes the way in which stigma is reproduced in dominant cutlure through language, the media and socialisation and describes the main stereotyping images of disability. Third chapter refers to the way in which children absorb social stereotypes through socialisation, explaining the role of adults. Then the research data concerning children’s views on disability are summarised. The next chapters (2,3,4) incorporate the extensive description of the particular research, concerning methodology and the conclusions. The methodological instrument was a questionnaire cosisting of 11 questions. It was structured in accordance with the directions of the emancipatory research of disability, according to which research should play an active role on the reality around disabilility, instead of presenting the reality as given and unproblematic. The questions belong to two keynotes. The first examines students’ perspectives on disabilities and the second includes questions that consider how students respond to the powerful aspect of disability. The analysis of data showed that children answer in accordance with social stereotypes when they talk about disability. The images of their everyday life, media and the language reflect social stereotypes of dependency, life-fighter and personal tragedy. The wheelchair becomes the symbol of unhappiness and disability. On the contrary, they respond very positively to the powerful aspect of disability at the view of photos depicting successful disabled people. The majority of children thought that disabled people in photos have many abilities and that disability is not an obstacle in the fullfilment of attainments. Consequently, they can overcome disability as the master status and focus on the abilities of the person. Hence their answers in the second keynote are not in accordance with those in the first. Consequently, when children are stimulated to do so, they accept the powerful aspect of disability and their answers are opposed to the stereotypes.Research shows the potential of visual literacy in the disempowerment of stereotypes.