Λεξιλογικές ομοιότητες μεταξύ ελληνικής και βασκικής
Creators: name: Ηλιάδης, Κωνσταντίνος Δημητρίου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2024
Subjects: Aαρχαία ελληνική
Bασκική
Pρωτοβασκική
Ancient Greek
Basque
Proto-Basque

description: Σκοπός της εργασίας αυτής είναι να καλύψει -ως έναν βαθμό- ένα σημαντικό κενό για τον μελετητή που εστιάζει το ενδιαφέρον του στην αναζήτηση σχέσεων της ελληνικής με άλλες γλώσσες. Μέχρι σήμερα δεν υπήρχε καμία σχετική έρευνα για το ελληνικό κοινό η οποία να προσπαθεί να περιγράψει τη βασκική γλώσσα σε συγχρονικό αλλά και ιστορικό επίπεδο, πόσο μάλλον να προσεγγίσει τη γλώσσα αυτή από μια ετυμολογική οπτική γωνία. Αυτή η προσέγγιση αποτελεί και τον τελικό στόχο της εργασίας και παρατίθεται στο τελευταίο κεφάλαιο με την προϋπόθεση πως έχει προηγηθεί μελέτη των χαρακτηριστικών της γλώσσας. Τα κεφάλαια που παρουσιάζουν χαρακτηριστικά της σύγχρονης βασκικής μπορούν παράλληλα να αξιοποιηθούν ως έρεισμα για περαιτέρω μελέτη των φαινομένων που προβάλλονται ή να αποτελέσουν το αναγκαίο ερέθισμα για κάποιον που θα ήθελε να μάθει τη βασκική. Ο αναγνώστης θα αποκτήσει στοιχειώδεις γνώσεις αναφορικά με την τυπολογία της γλώσσας και θα παρατηρήσει ορισμένα βασικά χαρακτηριστικά μορφοσυντακτικά, όπως την αναγκαία συνθήκη συμφωνίας του ρήματος με την πτώση και το πρόσωπο τόσο του υποκειμένου όσο και του αντικειμένου. Υπάρχουν επιπλέον δύο κεφάλαια αφιερωμένα σε λεξιλογικούς σχηματισμούς. Το ένα από αυτά, μάλιστα, αφιερώνεται στο εκφραστικό λεξιλόγιο της βασκικής, μιας γλώσσας με ιδιαίτερη τάση τέτοιων σχηματισμών. Στο κεφάλαιο αυτό προβάλλονται οι μηχανισμοί (π.χ. αναδιπλασιασμός) και οι φωνολογικές ιδιοτροπίες (π.χ. ληκτικό συμφωνικό σύμπλεγμα /st/) που οδηγούν στη δημιουργία τύπων με ιδιαίτερα χαρακτηριστικά, διακριτών από το υπόλοιπο λεξιλόγιο. Επισημαίνονται οι διάφορες τροπές των φωνημάτων των δάνειων τύπων κατά την προσαρμογή τους στη γλώσσα (π.χ. ηχηροποίηση αρκτικών άηχων κλειστών: bake &lt; pāce(m) «ειρήνη»). Αναδεικνύεται, ακόμη, η καθοριστική συμβολή στη διαμόρφωση του λεξιλογίου ορισμένων φωνολογικών εξελίξεων, όπως η τροπή του μεσοφωνηεντικού /l/ σε /r/, και περιορισμών, όπως η απαγόρευση συμφωνικών συμπλεγμάτων στην αρχή λέξης, στοιχεία που αντιστρόφως οδήγησαν την έρευνα στην αποκατάσταση ενός παλαιότερου χρονολογικού σταδίου της γλώσσας. Έχοντας ως κριτήριο εξελίξεις όπως αυτές, υποτέθηκε για το αποκατεστημένο στάδιο της πρωτοβασκικής, που αποδίδεται χρονολογικά στους πρώτους αιώνες μ.Χ., πως όλα τα σύμφωνα της περιόδου πραγματώνονται στη βάση της διάκρισης σε fortis (παρατεταμένη πραγμάτωση) και lenis (χαλαρή πραγμάτωση), αφού οι εξελίξεις προδίδουν μια τέτοια ισορροπία στο συμφωνικό σύστημα. Η συγκριτική λεξιλογική έρευνα στο τελευταίο κεφάλαιο στηρίχθηκε σε αναφορές άλλων έργων που σχολιάζουν ομοιότητες ανάμεσα σε λέξεις των δύο γλωσσών και συγκεκριμένα στο δίτομο Etymological Dictionary of Greek του R. S. P. Beekes (2010), στο Europa Vasconica-Europa Semitica του T. Venneman (2003) και στο Notes on some Pre-Greek words in relation to Euscaro-Caucasian (North Caucasian + Basque) των J. D. Bengtson &amp; C. Leschber (2021). Στο πλαίσιο της διερεύνησης των αναφορών αυτών στην παρούσα εργασία, διαπιστώνεται πως έχουν διατυπωθεί υποθέσεις που αξιολογούνται από άστοχες μέχρι αξιόλογες. Άστοχες, όπως η απόπειρα ετυμολόγησης του α.ελ. Ἀνδρομάχη από το βασκονικό andera που επιχειρεί ο Vennemann (2003). Στον αντίποδα, η σύγκριση των sator/satero με τα σατύριον/σαθέριον, που αποπειράθηκε αρχικά ο Furnée (1972) και προβάλλει ο Beekes (2010), θα πρέπει να μας προβληματίσει, αφού για τη συγκεκριμένη περίπτωση υπάρχει ένα σαφές σημείο εκκίνησης: ξεκινάμε από τη βασκική.
description: The purpose of this thesis is to fill, to some extent, a significant gap for the independent scholar who brings his interest on the search for the relations of the Greek language in comparison with other ones. Up to this time, there has never been conducted any relevant research to define the Basque language to the Greek audience on a synchronous and historical level, let alone to approach this language from an etymological perspective. Yet, this approach forms the ultimate objective of the task and is pointed to the final chapter on the condition that a study of the characteristics of the language has been precedently carried out. The chapters that illustrate features of the modern Basque language can parallelly be exploited as a basis of further study of the phenomena which are showcased, otherwise, they can be the main reason why a person would be stimulated to learn Basque. Undoubtedly, the reader will be able to gain insight into principal knowledge regarding the typology of the language. What is more, there are two further chapters which are devoted to lexical formations. Actually, one of these is dedicated to the expressive glossary of Basque, which is apparently a language inclined to such formations. Particularly, in this chapter the mechanisms (e.g. reduplication) and the phonological exceptions (e.g. ending consonant cluster) are portrayed, which lead to a specific creation of remarkable types that are distinct from the rest of the vocabulary. Moreover, various alterations that were made through the process of the adaptation of the borrowed types are indicated (e.g. voicing of initial plosives bake &lt; pācem “peace”). Still, this work emphasizes the contribution of certain phonological developments to the formation of the vocabulary such as the shift of intervocalic /l/ to /r/, and restrictions such as the prohibition of consonant clusters at the beginning of a word. Consequently, this knowledge conversely led the research to the reconstruction of an earlier stage of the language. Taking into consideration phonological peculiarities like these, it was assumed that the reconstructed stage of Proto-Basque, which is chronologically attributed to the first centuries AD, that all the consonants of that age are divided into fortis and lenis since developments indicate such a balance in the consonantal system. Concerning the comparative lexical research of the final chapter, it was the one which was based on references to other works that make point of similarities between words of the two languages. Specifically, these references are quoted in the two-volume Etymological Dictionary of Greek by R.S.P. Beekes (2010), in Europa Vasconica – Europa Semitica by T. Vennemann (2003) and in Notes on some Pre-Greek words in relation to Euscaro-Caucasian (North Caucasian + Basque) by J.D. Bengtson and C. Leschber (2021). As far as the investigation of these reports of this task is concerned, it is concluded that the hypotheses that have been elaborated are evaluated to range from incorrect to exceptional. One example of the incorrect ones is the attempted etymology of the ancient Greek name Ἀνδρομάχη from Basque andera, operated by Vennemann (2003). On the contrary, the comparison of sator/satero with σατύριον/σαθέριον, initially attempted by Furnée (1972) and reproduced by Beekes (2010), should be taken into account seriously on the grounds that this special case defines a crystal clear starting point, which stresses that we begin from Basque.