Τα μαζικά ουσιαστικά στα ομηρικά έπη
Creators: name: Αδαμίδης, Εμμανουήλ Αθανάσιος Δημητρίου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2019
Subjects: Μαζικά ουσιαστικά
Ομηρικά έπη
Ουσιαστικά
Mass nouns
Homeric epics
Nouns

description: Τα μαζικά ουσιαστικά στις γλώσσες του κόσμου δεν έχουν τις ίδιες μορφολογικές ιδιότητες με αυτές των αριθμήσιμων. Η διπλωματική εργασία μέσω μιας γνωσιακής προσέγγισης επιδιώκει να συνεισφέρει στην ανάλυση και κατανόηση των μορφολογικών χαρακτηριστικών των μαζικών ουσιαστικών στα ομηρικά έπη, επειδή δεν έχουν μελετηθεί συστηματικά σε αυτή την εποχή της ελληνικής. Η Ιλιάδα και η Οδύσσεια επιλέχτηκαν ως τα πρωιμότερα πρόσφορα ελληνικά κείμενα. Παράλληλα, μελετήθηκε το υλικό της Γραμμικής Β παρά τους περιορισμούς που το χαρακτηρίζουν. Αρχικά, επιτελείται μια θεωρητική γλωσσολογική ανάλυση για την έννοια και τα χαρακτηριστικά των ουσιαστικών γενικά, και των μαζικών ειδικότερα. Ακολουθεί η περιγραφή των ιδιοτήτων των ουσιαστικών της αρχαίας ελληνικής, κυρίως μέσα από γραμματικές και συντακτικά της αρχαίας και της ομηρικής ελληνικής. Μέσω του Greek-English lexicon των Liddell-Scott-Jones, του Thesaurus Linguae Graecae και ομηρικών λεξικών εντοπίστηκαν εκατόν εβδομήντα επτά μαζικά ουσιαστικά στα έπη. Αυτά χωρίστηκαν με σημασιολογικά κριτήρια σε τρεις ομάδες: στα πρωτοτυπικά, στις ιδιαίτερες περιπτώσεις (αριθμήσιμα που χρησιμοποιούνται ως μαζικά, συλλήβδην αναφορά σε αριθμήσιμα σε ενικό, ουσιαστικά σε ενικό που αμφιταλαντεύονται ανάμεσα σε συλλογική και μαζική ερμηνεία) και στις οριακές περιπτώσεις αριθμήσιμων ουσιαστικών σε ενικό που επιδέχονται μαζική ανάγνωση. Με βάση την υλική σύσταση/φύση των ουσιαστικών, στερεά, υγρά, αέρια κ.ά., τα μαζικά χωρίστηκαν σε περαιτέρω υποομάδες με σκοπό να διερευνηθεί αν κάποια υποκατηγορία, εξαιτίας ακριβώς της σύστασής της, εκδηλώνει κάποια μορφολογική προτίμηση ως προς τον γραμματικό αριθμό. Στα έπη τα μαζικά είναι κατά κανόνα στον ενικό, επιβεβαιώνοντας έτσι τη διαγλωσσική εικόνα. Μαζικά ουσιαστικά παρουσιάζονται και σε πληθυντικό, όχι όμως για να εκφραστεί η κατά κανόνα αυτόματη και προβλεπόμενη σημασιακή διαφοροποίηση μονάδας/πλήθους που χαρακτηρίζει όλα τα υπόλοιπα ουσιαστικά μεταξύ των δύο αριθμών. Ο πληθυντικός των μαζικών έχει διαφορετικές χρήσεις: εκφράζει μεγάλη ποσότητα του μαζικού, υιοθετείται εικονιστικά, για να δηλώσει ό,τι και ο ενικός με γνωστική εστίαση στα συστατικά του ουσιαστικού ή τέλος δηλώνει πλήθος. Εδώ, όμως, τα μαζικά έχουν μετωνυμική αξία. Αποκαλύπτεται, επομένως, ότι η μορφολογική εναλλαγή των τύπων των μαζικών δεν είναι μια τυχαία ποικιλία, αλλά καθορίζεται από τη γνωστική θεώρηση του ομιλητή για την εξωγλωσσική πραγματικότητα. Όσον αφορά το γένος των μαζικών ουσιαστικών, παρά το μικρό προβάδισμα του θηλυκού στα δύο έπη, δεν παρατηρείται αξιοσημείωτη διαφορά, αποδεικνύοντας έτσι τη μηχανιστική κατά βάση γλωσσική αποτύπωση της ελληνικής για την εξωγλωσσική έννοια ‘γένος’. Η μαρτυρία της Γραμμικής Β είναι καθόλα ομόλογη της ομηρικής. Η συχνότητα του πληθυντικού των μαζικών μεταξύ των δύο επών είναι αξιοσημείωτη, ο πληθυντικός γενικά είναι περίπου υπερδιπλάσιος στην Οδύσσεια σε σχέση με την Ιλιάδα. Το τυπικό αυτό χαρακτηριστικό υπογραμμίζει ξανά τη ‘διαφορά’ των δύο επών, υποδεικνύοντας ότι η Οδύσσεια είναι είτε νεότερη από την Ιλιάδα είτε ίσως έργο διαφορετικού δημιουργού. Το βασικό συμπέρασμα είναι πως για μια ακόμη φορά η κλασική φιλολογία μπορεί να ωφεληθεί από μια ιστορική γλωσσολογική ανάλυση, όπως κάθε διεπιστημονική προσέγγιση.
description: προβλεπόμενη σημασιακή διαφοροποίηση μονάδας/πλήθους που χαρακτηρίζει όλα τα υπόλοιπα ουσιαστικά μεταξύ των δύο αριθμών. Ο πληθυντικός των μαζικών έχει διαφορετικές χρήσεις: εκφράζει μεγάλη ποσότητα του μαζικού, υιοθετείται εικονιστικά, για να δηλώσει ό,τι και ο ενικός με γνωστική εστίαση στα συστατικά του ουσιαστικού ή τέλος δηλώνει πλήθος. Εδώ, όμως, τα μαζικά έχουν μετωνυμική αξία. Αποκαλύπτεται, επομένως, ότι η μορφολογική εναλλαγή των τύπων των μαζικών δεν είναι μια τυχαία ποικιλία, αλλά καθορίζεται από τη γνωστική θεώρηση του ομιλητή για την εξωγλωσσική πραγματικότητα. Όσον αφορά το γένος των μαζικών ουσιαστικών, παρά το μικρό προβάδισμα του θηλυκού στα δύο έπη, δεν παρατηρείται αξιοσημείωτη διαφορά, αποδεικνύοντας έτσι τη μηχανιστική κατά βάση γλωσσική αποτύπωση της ελληνικής για την εξωγλωσσική έννοια ‘γένος’. Η μαρτυρία της Γραμμικής Β είναι καθόλα ομόλογη της ομηρικής. Η συχνότητα του πληθυντικού των μαζικών μεταξύ των δύο επών είναι αξιοσημείωτη, ο πληθυντικός γενικά είναι περίπου υπερδιπλάσιος στην Οδύσσεια σε σχέση με την Ιλιάδα. Το τυπικό αυτό χαρακτηριστικό υπογραμμίζει ξανά τη ‘διαφορά’ των δύο επών, υποδεικνύοντας ότι η Οδύσσεια είναι είτε νεότερη από την Ιλιάδα είτε ίσως έργο διαφορετικού δημιουργού. Το βασικό συμπέρασμα είναι πως για μια ακόμη φορά η κλασική φιλολογία μπορεί να ωφεληθεί από μια ιστορική γλωσσολογική ανάλυση, όπως κάθε διεπιστημονική προσέγγιση. Αγγλική Περίληψη Mass nouns in any given language do not show the same morphological properties as count nouns. The purpose of this thesis is twofold: firstly, it describes and analyzes the morphological features of mass nouns in the Homeric epics, since no other study deals with them in a systematic way; secondly, it aims at a better understanding of these characteristics and attributes them to the cognitive mechanisms of the speaker. Iliad and Odyssey were chosen because they are the earliest suitable texts for such an approach. The material from Linear B tablets, despite its many shortcomings, was also taken into account. The starting point is a theoretical presentation of the concept ‘noun’ and its linguistic characteristics from the point of view of general linguistics. There follows an account of nouns in Ancient Greek, relying on standard textbooks of Greek and Homeric Grammar. Using the Greek-English lexicon of Liddell-Scott-Jones, the Thesaurus Linguae Graecae and various specialized Homeric dictionaries, one hundred and seventy-seven mass nouns were found in the Homeric corpus. On the basis of their semantic properties they were divided into three main groups: prototypical, special cases (count nouns with mass meaning, generic reference to count nouns in the singular, nouns in the singular which are subject to either collective or mass interpretation) and border-line cases of count nouns in the singular which are prone to mass interpretation. Taking into account the physical structure of such nouns, solids, liquids, gases etc., these were further subdivided into subgroups in order to discover whether their physical appearance is connected in any way with their linguistic formulation. Mass nouns in Homer are normally in the singular, in accordance with many other crosslinguistic data. When mass nouns appear in the plural, they do not express the semi-automatic expected semantic opposition one/many that normally holds between singular/plural. The plural forms of a mass noun have systematically special meanings: they denote great quantity of a mass noun, they are used in an iconistic way, but have identical meaning to that of the singular or may express plurality; however, in these instances the mass noun functions metonymically. It is thus shown that the different morphological appearances of mass nouns are not an instance of random variation; on the contrary, they result from the way speakers process cognitively the extra-linguistic reality. Mass nouns may appear in any gender, albeit an insignificant statistical preference for feminine formations, proving thus the mechanistic, at times, nature of the gender of a Greek noun. The data from Linear B are in complete accordance with those of Homer. The numerical distribution of the plural in the epics is revealing. The plural in Odyssey is, in general, twice as frequent as in Iliad. This formal difference may be considered as an indication of a dividing line between the two poems and may point to the fact that Odyssey is either more recent than Iliad or the composition of ‘another poet’. Once again, the conclusion is that a historical linguistic approach can be fruitful for classicists too, like any combined cross-field scientific effort.