Χειρόγραφα Βυζαντινής Μουσικής της Μονής Ζάβορδας. Κατάλογος, αναλυτική περιγραφή, σχόλια
Creators: name: Κατσίκης, Κωνσταντίνος Αθανασίου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2017
Subjects: Χειρόγραφα
Μονή Ζάβορδας
Βυζαντινή Μουσική
Manuscripts
Monastery of Zavorda
Byzantine Music

description: Η Μονή του Αγίου Νικάνορος (Ζάβορδα) είναι ένα από τα σημαντικότερα μοναστικά κέντρα του 16ου αι. στη Μακεδονία. Βρίσκεται στα βορειοδυτικά του όρους Βούνασα (κοινώς Μπουνάσια), δίπλα στον ποταμό Αλιάκμονα, πάνω σε απόκρημνο λόφο που ονομάζεται Καλλίστρατον όρος και αποτελεί τμήμα της οροσειράς των Καμβουνίων. Ιδρύθηκε μεταξύ των ετών 1532 – 1534 από τον μοναχό Νικάνορα, που καταγόταν από τη Θεσσαλονίκη. Η μονή υπαγόταν αρχικά στην Αρχιεπισκοπή Αχριδών και ήταν σταυροπηγιακή, ενώ από το 1767 υπάγεται στη δικαιοδοσία του Οικουμενικού Πατριαρχείου (Κωνσταντινούπολη). Στη μονή Ζάβορδας διασώζεται σημαντικότατο ιστορικό αρχείο με παλαιούς και σπάνιους χειρόγραφους κώδικες, παλαίτυπα βιβλία αλλά και έγγραφα που αφορούν στην τοπική ιστορία, ενώ στο σκευοφυλάκιό της διατηρούνται σημαντικά εκκλησιαστικά κειμήλια της μεταβυζαντινής περιόδου. Όσοι κώδικες της μονής σώθηκαν από καταστροφές, κλοπές και την πλημμελή φύλαξη είχαν καταγραφεί δύο φορές στα νεότερα χρόνια: μία εγκυρότατη αλλά περιληπτική καταγραφή από το Λίνο Πολίτη (1960) και μία δεύτερη, πιο αναλυτική περιγραφή τους από τον μακαριστό Μητροπολίτη Γρεβενών Σέργιο Σιγάλα (1991). Από το πλούσιο αυτό αρχείο ξεχωρίσαμε συνολικά εννέα μουσικούς χειρόγραφους κώδικες. Πρόκειται για αδημοσίευτο υλικό, πολύτιμο για τη μελέτη της «μουσικής» ιστορίας της μονής, αλλά και της ευρύτερης περιοχής γενικότερα. Συγκεκριμένα, εντοπίσαμε ένα Ειρμολόγιο, δύο Στιχηράρια, τρεις κώδικες Αναστασιματαρίου και Ανθολογίας Παπαδικής, δύο Ανθολογίες Παπαδικής και ένα εγχειρίδιο, πιθανόν «τετράδιο» μαθητού της Νέας Μεθόδου. Χρονολογούνται από το 15ο μέχρι το 19ο αιώνα
description: The Monastery of Saint Nicanor (Zavorda) is one of the most important monastic centers of the 16th century in Macedonia, located northwest of Mount Vounasa (commonly Bounasia), next to the Aliakmon river, on a steep hill called Mt. Kallistratos, part of the range of Kamvounia. It was founded between the years 1532 - 1534 by the monk Nicanor, who was from Thessaloniki. The monastery originally belonged to the Archbishopric of Ohrid and was a stavropegion but since 1767 is under the jurisdiction of the Ecumenical Patriarchate (Constantinople). An important historical archive is preserved in the monastery of Zavorda. It consists of old and rare manuscripts, old printed books and documents related to local history, while in the sacristy important religious relics of the post-Byzantine period are kept. The manuscripts of the monastery that were spared from disasters, theft and improper storage were recorded twice in recent years: one concise record from Linos Politis (1960) and a second, more detailed, description from the late Bishop of Grevena Sergius Sigalas (1991). From this rich archive we singled out a total of nine music manuscripts. This yet unpublished material is valuable for studying the "music" history of the monastery, and of the wider region in general. In particular, we identified a Heirmologion, two Stichiraria, three codices «Anastasimatarion and Anthology of Papadiki», two «Anthology of Papadiki» and possibly a "notebook" belonging to a disciple of the so called New Method. All the manuscripts are dated from the 15th to the 19th century