Η ηθοποιια στα ρητορικα προγυμνασματα. Προϊστορία και εννοιολογικές προσεγγίσεις.:
Creators: name: Κανάλη, Ανθή Βασιλείου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2013
Subjects: ηθοποιία
προγυμνάσματα
ήθος
ethopoiia
progymnasmata
ethos

description: Η προκείμενη μελέτη ανιχνεύει τις εννοιολογικές καταβολές της ηθοποιίας και θέτει ως στόχο τη διαγραφή της συνολικής εικόνας της παρουσίας της στη ρητορική θεωρία, όπως αυτή αποτυπώνεται στα εγχειρίδια ρητορικής υπό τον τίτλο Προγυμνάσματα, που συντάσσονται κατά την περίοδο της Δεύτερης Σοφιστικής. Εκκινώντας από τις ρητορικές θεωρίες των Αριστοτέλη και Αναξιμένη επιχειρείται να εξεταστεί ποια η ιδιαίτερη σημασία του ήθους στη Ρητορική. Κατόπιν ακολουθεί η συγκριτική εξέταση της θέσης και της λειτουργίας της ηθοποιίας στα ρητορικά Προγυμνάσματα των Θέωνα, Ερμογένη, Αφθόνιου και Νικόλαου. Επιχειρείται να εξηγηθεί γιατί ο Θέων, ο προγενέστερος όλων των συντακτών Προγυμνασμάτων, αντί της ηθοποιίας χρησιμοποιεί την προσωποποιία, και να διελευκανθεί η διαφορά μεταξύ των δύο εννοιών. Έπειτα μελετάται ο Αφθόνιος, ο οποίος επιχειρεί μια λεπτομερέστερη, ακαδημαϊκού τύπου αποσαφήνιση των όρων, διακρίνοντας τρία είδη ηθοποιίας, την ηθική, παθητική και μικτή, διάκριση η οποία εντοπίζεται και στον Νικόλαο από τα Μύρα. Η σταδιακή σημασιολογική διεύρυνση και εξειδίκευση του όρου ηθοποιία αποτελεί αιτία σύγχυσης στους κόλπους της θεωρίας της ρητορικής, και αφορά κυρίως την εννοιολογική οριοθέτηση της, τα είδη και τη διαφοροποίησή της από την προσωποποιία. Σημαντικό μέρος της έρευνας καταλαμβάνει το Περί ιδεών λόγου του Ερμογένη, μια πραγματεία που απαριθμεί και αναλύει τις υφολογικές αρετές του λόγου∙ το ειδικό ενδιαφέρον εστιάζεται στα στοιχεία εκείνα που προσδίδουν ήθος στον ρητορικό λόγο. Ηθοποιία εστὶ μίμησις ήθους διατείνονται οι Ερμογένης και Αφθόνιος επιβεβαιώνοντας τη διαλεκτική της ηθοποιίας και της αριστοτελικής μιμητικής θεωρίας περί τέχνης, προσγράφοντας έτσι στην ηθοποιία θεατρολογικά χαρακτηριστικά∙ εδώ άλλωστε υπολανθάνει η σημερινή σημασία της ηθοποιίας ως υπόκρισης, που κατά κύριο λόγο απαντά σε θεατρικά συγκείμενα.
description: The present study traces the conceptual origins of ethopoiia through outlining its presence in the manifestations of rhetorical theory, particularly in the series of preliminary exercises called Progymnasmata, which are written during the Second Sophistic. Setting out from Aristotle’s and Anaximenes’ rhetorical theories, it seeks at first place to explore the meaning of ethos in the Rhetoric. Then it attempts a comparative examination of the position and function of ethopoiia in the rhetorical Progymnasmata of Theon, Hermogenes, Aphthonios and Nicolaos. The study aims at explaining the fact that Theon, the precursor of the writers of Progymnasmata, uses prosopopoiia instead of ethopoiia, and at enlightening the difference between the uses of the two terms. Aphthonios subsequently attempts a more detailed investigation of ethopoiia in academic terms and he likewise distinguishes three forms of ethopoiia, ηθική, παθητική and μικτή, a distinction that is also endorsed by Nicolaos of Myra in his Progymnasmata. The gradual semantic enlargement and specialization of the term ethopoiia is a source of confusion in the pale of rhetoric theory, as it concerns its conceptual boundary, its manifestations, and its distinction from prosopopoiia. Of seminal account for the research has been Hermogenes’ On types of Style, a treatise that demonstrates and clarifies the virtues of style (ideai); the special interest of this section is focusing on the types of style that, according to Hermogenes provide the rhetorical speech with ethos. Hermogenes and Aphthonios claim that «ethopoiia is mimesis of ethos», thereby confirming the intersection of ethopoiia with the aristotelian mimetic theory of art and endowing ethopoiia with theatrical characteristics; herein lays the contemporary perception of ethopoiia as theatrical performance.