Σύγχρονο αστικό τοπίο. Δημόσιος χώρος και άστεγοι.
Creators: name: Σκραπαρλής, Ανδρέας Παναγιώτη
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2013
Subjects: αστικό τοπίο
άστεγοι
δημόσιος χώρος
urban landscape
homeless
public space

description: Αντικείμενο της παρούσας μεταπτυχιακής εργασίας, η οποία τιτλοφορείται ‘’Σύγχρονο αστικό τοπίο. Δημόσιος χώρος και άστεγοι’’, αποτελεί η μελέτη και η ανάλυση του φαινομένου των αστέγων σε όλες τις εκφάνσεις του, όπως αυτό εκφράζεται εντός των δημόσιων χώρων. Ουσιαστικά διερευνούνται τρία δίπολα: η σχέση των ανθρώπων χωρίς στέγη με τους δημόσιους χώρους, η σχέση των ανθρώπων χωρίς στέγη με την υπόλοιπη κοινωνία όπως αυτή εκφράζεται εντός των χώρων αυτών, καθώς και η σχέση των σχεδιαστών του δημόσιου χώρου με τους άστεγους που ζουν εντός του. Οι άνθρωποι χωρίς στέγη, εξαιτίας του αποκλεισμού τους από την ιδιωτική κατοικία, ζουν και κινούνται καθημερινά εντός των αστικών δημόσιων χώρων, χρησιμοποιώντας τους περισσότερο από τον καθένα. Από την άλλη, οι δημόσιοι χώροι αποτελούν πεδίο έρευνας και σχεδιασμού των αρχιτεκτόνων τοπίου, οι οποίοι είναι οι περισσότερο εξειδικευμένοι επιστήμονες σχετικά με το εν λόγω ζήτημα. Ουσιαστικά, ο δημόσιος χώρος αποτελεί τον συνδετικό κρίκο μεταξύ της αρχιτεκτονικής τοπίου και του φαινομένου των αστέγων. Το κυρίως κείμενο της εργασίας αποτελείται από τέσσερα κεφάλαια. Αρχικά μελετάμε το φαινόμενο των αστέγων από κοινωνιολογική σκοπιά μέσω μιας ιστορικής αναδρομής, της παρουσίασης των ορισμών της έννοιας των αστέγων, της ανάλυσης των αιτιών του φαινομένου, της επισήμανσης των αναγκών και των προβλημάτων που αντιμετωπίζουν οι άστεγοι, καθώς και μιας γενικότερης αποτίμησης της κατάστασης στις χώρες του δυτικού κόσμου και στην Ελλάδα. Έπειτα αναλύεται διεπιστημονικά η έννοια του δημόσιου χώρου και της κοινωνικής σημασίας του, επιμένοντας στην κοινωνική προσέγγιση της θεωρίας της αρχιτεκτονικής τοπίου, ενώ παράλληλα αναπτύσσονται οι μεταβολές που υφίσταται ο δημόσιος χώρος στα πλαίσια του νεοφιλελευθερισμού, της παγκοσμιοποίησης και του μεταμοντερνισμού. Το επόμενο κεφάλαιο αφορά τη σχέση των αστέγων με τον δημόσιο χώρο και την οργάνωση της καθημερινότητάς τους εντός αυτού, καθώς και την αλληλεπίδρασή τους με την ευρύτερη κοινωνία, την πολιτική ηγεσία, τη δικαιοσύνη, και τους κατασταλτικούς μηχανισμούς, οι οποίοι συχνά τους αποκλείουν από το σύγχρονο αστικό τοπίο. Τέλος, παρουσιάζονται μια σειρά από παραδείγματα τόσο ‘’εχθρικού’’ όσο και ‘’φιλικού’’ σχεδιασμού δημόσιων χώρων ως προς τους άστεγους, καθώς και οι αντίστοιχες θεωρίες που έχουν αναπτυχθεί για το ζήτημα. Ουσιαστικά, στα δύο τελευταία κεφάλαια συντίθενται οι έννοιες των αστέγων και του δημόσιου χώρου, οι οποίες αναπτύσσονται ξεχωριστά στα δύο πρώτα. Υποστηρίζουμε πως, παρότι η ριζική επίλυση του κοινωνικού προβλήματος των αστέγων δεν δύναται να επιλυθεί μέσω του σχεδιασμού των δημόσιων χώρων, η διαμόρφωση του αστικού τοπίου από τους σχεδιαστές μπορεί να επηρεάσει έμμεσα τους αστέγους, μέσω δύο τρόπων: από την μία αρνούμενος τον οποιοδήποτε αποκλεισμό τους, και από την άλλη καθιστώντας τους ορατούς προς το υπόλοιπο κοινωνικό σύνολο. Η παραγωγή και η διαχείριση του δημόσιου χώρου αποτελεί ένα λεπτό πολιτικό ζήτημα το οποίο πρέπει να πραγματώνεται εντός της δημόσιας αρένας με ιδιαίτερη προσοχή, αποφεύγοντας την οποιαδήποτε στοχοποίηση των άστεγων, θετική ή αρνητική.
description: The subject of the current thesis which is entitled “Contemporary urban landscape. Public space and the homeless”, is the study and analysis of homelessness in all its forms, as expressed within public spaces. Three dipoles are essentially investigated: the relationship between homeless people and public spaces, between the homeless and the rest of society, as well as the relationship between designers of public space and the homeless who live therein. People without a shelter, having been excluded from private housing, live and move within urban public spaces, using them more than anyone. Public spaces, on the other hand, fall inside the remit of landscape architecture, and scholars in this field of research and design are the most qualified in these matters. Therefore, public space is essentially the link between landscape architecture and the phenomenon of homelessness. The main body of this essay consists of four chapters. At first, homelessness is examined from a sociological point of view through a historical review, the definitions of homelessness, the analysis of the causes of the phenomenon, the investigation of homeless people’s problems and needs, as well as an overall evaluation of the situation in Western countries and in Greece. Then the interdisciplinary concept of public space and its social significance is analysed, while focusing on the social approach of landscape architecture theory. At the same time, the changes of public space by neoliberalism, globalization and postmodernism are investigated. The next chapter deals with the relationship of homeless people with public space and the organization of their everyday life within it, and also their interaction with the rest of society, the political leadership, judicial institutions, and repressive mechanisms, which many times excludes them from the contemporary urban landscape. Finally, a series of examples of public spaces are presented, which demonstrate how design can range from “hostile” to “friendly” towards the homeless; the corresponding theories developed on the issue are presented as well. Essentially, in the last two chapters, the concepts of homelessness and public space are brought together, whereas in the first two chapters they are examined individually. Our argument is that despite the fact that the total solution of the social problem of homelessness cannot be given by the design of public spaces, the configuration of the urban landscape by the designers may indirectly affect the homeless in two ways: on the one hand, by denying any exclusion of the homeless, and on the other hand by rendering them visible to the rest of society. The production and management of public space is a sensitive political issue which must be realized carefully within the public arena, avoiding any negative or positive targeting of the homeless.