Στο όριο της τέχνης και της φιλοσοφίας: Η αισθητική θεωρία του Arthur Danto και το τέλος του μοντερνισμού
Creators: name: Κάμπα, Άννα Ηλία
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2021
Subjects: Αισθητική Θεωρία
Arthur Danto
Μοντερνισμός
Aesthetic Theory
Modernism

description: Θέμα της εργασίας είναι η αισθητική θεωρία του Arthur Danto, όπως εμφανίζεται στο δεύτερο μισό του 20ου αιώνα. Μέσα από αυτή εξετάζεται το φαινόμενο του μοντερνισμού, η κριτική που του ασκήθηκε και τα αποτελέσματα που αυτός επέφερε στον κόσμο της τέχνης. Μέσα στον 20ο αιώνα παρατηρείται μια στροφή από την Ευρωπαϊκή παράδοση στην αναλυτική αισθητική. Μέχρι τότε το έργο τέχνης διέθετε κάποιες συγκεκριμένες ποιότητες και έπρεπε να πληροί κάποιες συγκεκριμένες προϋποθέσεις. Οι αισθητικοί φιλόσοφοι αναζητούσαν για χρόνια τα κατάλληλα αισθητικά κριτήρια που θα επέτρεπαν την αναγνώριση και αξιολόγηση των έργων τέχνης. Με το πέρασμα, όμως, του 20ου αιώνα τα αισθητικά κριτήρια αποδυναμώθηκαν. O Duchamp εξέθεσε το περίφημο Ουρητήριο και ο Nelson Goodman μετατόπισε την προβληματική γύρω από την τέχνη θέτοντας το ερώτημα «Πότε έχουμε τέχνη;», αντί του «Τι είναι τέχνη;». Στο πλαίσιο αυτό οι αναλυτικοί φιλόσοφοι υιοθέτησαν μια αντι-ουσιοκρατική στάση, στράφηκαν στις διαδικασίες μέσα από τις οποίες αναγνωρίζουμε τα έργα τέχνης, στον τρόπο με τον οποίο συμπεριφερόμαστε και μιλάμε για αυτά. Ο Arthur Danto, αν και αναλυτικός φιλόσοφος, ενδιαφέρεται να εντοπίσει την ουσία της τέχνης. Δεν το κάνει, όμως, μέσα από τον καθορισμό σταθερών και αμετάβλητων αισθητικών κριτηρίων. Αντιθέτως, αναζητά την ουσία της τέχνης στον τρόπο με τον οποίο έχουμε συνηθίσει να μιλάμε για αυτή, στον τρόπο με τον οποίο έχουμε μάθει να την αντιμετωπίζουμε και να την αναγνωρίζουμε εμπειρικά. Σχηματίζει, έτσι, έναν ορισμό του έργου τέχνης. Παρατηρεί πως τα βασικά κριτήρια που καθορίζουν την αντίληψή μας πάνω στο εκάστοτε έργο είναι η αναφορικότητα και η ενσάρκωση του νοήματός του. Το έργο τέχνης την εποχή του μοντερνισμού δεν είναι τόσο οπτικό, όσο εννοιολογικό. Σημασία δεν έχει τόσο η μορφή του όσο αυτό στο οποίο αναφέρεται και ο τρόπος με τον οποίο ενσαρκώνει αυτή του την αναφορά. Τελικά, στην τέχνη του μοντερνισμού γίνεται μια οντολογική μεταμόρφωση. Έτσι, οποιοδήποτε κοινότοπο αντικείμενο, όπως για παράδειγμα τα κουτιά Brillo, μπορεί να αποτελέσει έργο τέχνης. Σημασία δεν έχουν οι οπτικές του ιδιότητες αλλά το νόημα και η ουσία που ενσαρκώνεται μέσα από αυτές. Σύμφωνα με τον Danto το έργο τέχνης διαφέρει οντολογικά από οποιοδήποτε πανομοιότυπο αντικείμενο, ανήκει σε μια διαφορετική οντολογική πραγματικότητα, σε αυτή της τέχνης. Για να μπορεί, λοιπόν, κανείς να μιλήσει για αυτό δεν αρκεί να αναγνωρίζει τη θεσμική υπόσταση της τέχνης, αλλά και την οντολογική της υπόσταση. Γενικά, ο μοντερνισμός είναι για τον Danto η ύστατη στιγμή της αυτοσυνειδησίας της τέχνης. Πρόκειται για έναν παροξυσμό κινημάτων που διαδέχονται ταχύτατα το ένα το άλλο, ενώ ταυτόχρονα η τέχνη γίνεται όλο και πιο αφαιρετική, όλο και πιο σύνθετη και ακατανόητη. Ο Danto, βέβαια, υποστηρίζει πως η περιπλοκότητα αυτή οφείλεται στο ότι η τέχνη στοχάζεται τον ίδιο της τον εαυτό. Γίνεται ένα με τη φιλοσοφία και αναζητά έμπρακτα το νόημά της. Εκεί που οι φιλόσοφοι αναζητούν την ουσία της τέχνης μέσα από λέξεις, η ίδια η τέχνη την αναζητά παράγοντας έργα. Είναι, λοιπόν, λάθος να αναζητούμε στις δημιουργίες του μοντερνισμού κάποιες άλλες, πιο συγκεκριμένες αναφορές. Συμπερασματικά, ο Danto εξηγεί την τομή και την κρίση που επέφερε ο μοντερνισμός ως το τέλος της ιστορίας της τέχνης. Κάθε κίνημα και κάθε αισθητική φιλοσοφία ήταν μια κίνηση προς το τέλος αυτό. Με τον μοντερνισμό η τέχνη έχει γνωρίσει τον εαυτό της, έχει φτάσει στο απόγειό της και έχει γίνει ένα με τη φιλοσοφία. Η σκέψη αυτή, βέβαια, αν και απελευθερώνει την καλλιτεχνική δημιουργία από την ανάγκη υπακοής σε συγκεκριμένους κανόνες, ταυτόχρονα κλονίζει την ισορροπία της και οδηγεί σε ένα τέλμα. Μία απόδειξη της κρίσης που προκάλεσε ο μοντερνισμός είναι η μεταμοντερνικότητα.
description: The subject of this thesis is the aesthetic theory of Arthur Danto, as it is presented in the second half of the 20th century. Through his theory we will investigate the modernist era, its results and the criticism it received. In the 20th century we notice a change of direction from the European tradition to the analytic aesthetics. Until then the work of art had some specific qualities and should meet some specific conditions. The aesthetic philosophers were searching for years to find the most suitable aesthetic criteria that would allow us to recognize and value a work of art. However, by the end of the 20th century aesthetic criteria had become weak. Duchamp had presented his famous Fountain and Nelson Goodman had changed the question “What is art?” into “When is art?”. Under these conditions, analytic philosophers adopted an anti-essential attitude, they cared more about the conditions that help us recognize a work of art, about the way we behave and we talk about it. Arthur Danto, on the other hand, cares about the essence of art, despite being an analytic philosopher. He is not trying to set some stable and unchangeable criteria. On the contrary, he is searching for the essence of art in the way we speak about it, in the way we deal with it and we recognize it by experience. Thus, he states a definition on the work of art. He noticed that the most important characteristics that define our perception on a work of art are “aboutness” and “embodiment”. In the modernist era a work of art is not that much visual as conceptual. The appearance of it is not as important as the meaning it has and the way it embodies that meaning. Eventually, there is an ontological transfiguration taking place in the modernist art. In that way, any commonplace object, as Brillo Boxes, can become a work of art. Its visual qualities are not as important as the meaning and the essence it embodies. According to Danto, a work of art is ontologically differential from any similar object, it belongs to a different ontological reality, to the one of art. So, it is not enough recognizing the institutional status of art, but we should also be capable of recognizing its ontological status. Generally, modernism for Danto is the ultimate step for self-awareness of art. It is about a paroxysm of styles and techniques that evolve rapidly, while art itself is constantly becoming more and more complex and inexplicable. Of course Danto claims that this kind of complexity is generating from the tendency of art to think of its own self. It becomes one with philosophy and it searches for its meaning. While philosophers are using words to search for the essence of art, art itself is using works of art. Therefore it is wrong to search for other more specific references in the works of modernism. In conclusion, Danto considers the crisis of modernism as the end of the history of art. Every movement and every aesthetic philosophy has been a step closer to that end. With modernism art has come to know itself and became one with philosophy. However, although that thought seems liberating for the practice of art since it releases it from some specific rules, it is also shocking. A proof of the crisis caused by modernism is the appearance of postmodernism.