Η εορτή του Τιμίου Σταυρού στη βυζαντινή μελοποιΐα:
Creators: name: Βλάχος, Ανάργυρος Λάμπρου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2010
Subjects: Τίμιος Σταυρός
Βυζαντινή μελοποιΐα
Υμνοι των εορτών του Τιμίου Σταυρού
Holy Cross
Byzantine setting to music
Hymnes of the feast of the Holy Cross

description: Ο Τίμιος Σταυρός Του Κυρίου μας Ιησού Χριστού ακτινοβολεί μέσα στην Ορθόδοξη Εκκλησία και αυτή του η ακτινοβολία φωτίζει και λαμπρύνει τις καρδιές των πιστών και αποτυπώνεται άριστα μέσα στην λειτουργική εκκλησιαστική ζωή, μέσα από την αγιογραφία, την αρχιτεκτονική, την μουσική, μέσα στις ακολουθίες και στα μυστήρια, μέσα από τους ύμνους και τις μελοποιήσεις αυτών. Στην παρούσα εργασία έγινε μια προσπάθεια έρευνας και παρουσίασης της εορτής του Τιμίου Σταυρού μέσα στο χώρο της βυζαντινής μελοποιίας. Κύριο αντικείμενο υπήρξαν οι μελοποιήσεις των τροπαρίων που απαντώνται σε διάφορους κώδικες (κυρίως σε αγιορείτικους) κατά την βυζαντινή και μεταβυζαντινή περίοδο και αφορούν τις εορτές της Υψώσεως του Τιμίου Σταυρού και της Κυριακής της Σταυροπροσκυνήσεως. Θεωρήθηκε σκόπιμη μια αναφορά στη βυζαντινή μελοποιία και επίσης ιδιαίτερα σημαντική μια ιστορική αναδρομή στα γεγονότα που αφορούν τον Τίμιο Σταυρό αλλά και στην θεολογία που καταγράφουν οι περί ων ο λόγος ύμνοι. Δόθηκε η τυπική διάταξη των δύο εορτών καθώς και η δομή των ακολουθιών του εσπερινού και του όρθρου στην οποία αναφέρονται στη σωστή τους θέση τα τροπάρια. Η εργασία επεκτάθηκε στις μελοποιήσεις των τροπαρίων αυτών κατά τις δύο περιόδους (βυζαντινή και μεταβυζαντινή) με αναφορά και παρουσίαση των κωδίκων που περιέχουν τις συνθέσεις, ενώ πλουτίζεται από βιογραφικά και εργογραφικά στοιχεία των ιερών υμνογράφων αλλά και των μελοποιών στους οποίους αποδίδονται οι εν λόγω μελοποιήσεις. Η παρούσα μελέτη κλείνει με μουσική μορφολογική προσέγγιση του δοξαστικού των στιχηρών της πρώτης εορτής «Δεῦτε ἅπαντα τά ἔθνη, τό εὐλογημένον ξύλον προσκυνήσωμεν» Οι εορτές του Τιμίου Σταυρού στην Εκκλησία μας κρύβουν μεγάλο υμνογραφικό και μουσικό πλούτο καθώς ο Σταυρός του Κυρίου μας υπήρξε αφορμή για διάφορες εκφράσεις δοξολογίας και προσευχής για τους υμνογράφους αλλά και οι ύμνοι αυτών ανεξάντλητη πηγή έμπνευσης γι’ αυτούς που αφιέρωσαν τη ζωή τους για την μουσική ένδυση του λόγου. Ευχής έργον και με την ευλογία του Πανάγαθου και Τριαδικού Θεού η Εκκλησία γενικά και η εκκλησιαστική μουσική πιο συγκεκριμένα να συνεχίσει να αποτελεί πηγή δύναμης και έμπνευσης για τους «διψῶντες αὐτήν».
description: The Holy Cross of our Lord Jesus Christ radiates within the Orthodox Church and this radiance illuminates and graces the hearts of the faithful and it is greatly impressed in the liturgical church life, through hagiography, architecture, music, in the services and the sacraments, through the hymns and the setting of these to music. In the present essay an attempt was made to investigate and present the feast of the Holy Cross within the field of byzantine setting to music. The main objects were the settings of the hymns in verse to music which are encountered in various codes (mainly in those of Athos) during the Byzantine and the post-Byzantine period and are related to the feasts of the Exaltation of the Holy Cross and the Sunday of the Worship of The Holy Cross. A reference to the byzantine setting of music was considered worthwhile and also especially important a historic retrospection to the facts that concern the Holy Cross and to the theology of the hymns. The ritual layout of the two feasts was presented together with the structure of the services of the vespers and the matins in which the hymns in verse are mentioned in their appropriate place. The research was expanded to the settings of these hymns to music during the two periods (Byzantine and post-Byzantine) with reference to and presentation of the codes which entail the compositions while it is enriched with biographical elements and the works of the sacred hymnographers as well as the psalmists to whom the settings to music in topic are attributed. The present essay concludes with a musical morphological approach to the laudatory of the same psalms in verse of the first feast «Δεῦτε ἅπαντα τά ἔθνη, τό εὐλογημένον ξύλον προσκυνήσωμεν». The feasts of the Holy Cross in our Church hide great hymnographic and musical wealth as the Cross of our Lord was a motive for several expressions of doxology and devotions for the hymnographers, the hymns of whom were also an inexhaustible source for those who devoted their lives to the musical dressing of word. It is to be wished that, with the blessing of the Most Merciful and Triadic God the church in general and the church music in particular, will continue to constitute a source of strength and inspiration for the «διψῶντες αὐτήν».