Η έννοια των χρηστών ηθών στη θεωρία και νομολογία:
Creators: name: Ρήγα, Δήμητρα-Μαρία Παντελή
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2011
Subjects: χρηστά ήθη
δημόσια ηθικότητα
μέσος άνθρωπος
morality
public ethics
“common” person

description: Το σημείο αφετηρίας της ιδιαίτερα σημαντικής αόριστης έννοιας - γενικής ρήτρας των «χρηστών ηθών» εξακολουθεί, δυστυχώς ως σήμερα, να αναζητείται και να εντοπίζεται στις επιταγές της κοινωνικής ηθικής, παρά τις όποιες αξιόλογες προσπάθειες εναλλακτικού τρόπου σκέψης και ριζοσπαστικού τρόπου δράσης από ακαδημαϊκούς και δικαστές. Συμπεραίνεται, όμως, εύκολα από τη θεωρία και τη νομολογία ότι δεν μπορεί να αποτυπωθεί εμπειρικά η έννοια του επίπλαστου «μέσου» ανθρώπου, η οποία συναντάται συχνά στο αστικό δίκαιο, και ότι δεν μπορεί σε καμία περίπτωση να θεωρηθεί ο «μέσος άνθρωπος» ως αντικειμενικό κριτήριο εξειδίκευσης της αόριστης έννοιας των χρηστών ηθών, επειδή μια τέτοια θεώρηση οδηγεί σε επικίνδυνα μονοπάτια τη νομική επιστήμη και τους εκφραστές της. Ειδικότερα, και ενόψει του γεγονότος ότι το αίσθημα ασφάλειας του δικαίου επιβάλλει στην πράξη μία αναζήτηση του περιεχομένου των χρηστών ηθών μη συσχετιζόμενη με την ηθική ενός μεμονωμένου προσώπου (π.χ. του δικαστή, του νομομαθούς ή του θρησκευτικού λειτουργού), αλλά συνδεόμενη με την ηθική ενός ευρύτερου κύκλου προσώπων, μέτρο και κριτήριο για την ανεύρεση αυτής της ηθικότητας δεν πρέπει πλέον να αποτελεί το σόφισμα του «χρηστώς και εμφρόνως σκεπτόμενου, κοινωνικού ανθρώπου», το οποίο υιοθετείται μέχρι στιγμής κατά κόρον. Αντίθετα, εκτιμάται ότι η περιβόητη έννοια των χρηστών ηθών θα πρέπει να περικλείει στο νόημά της τη διανθρώπινη συμπεριφορά όλων των πολιτών, ανεξάρτητα από τις όποιες μεταξύ τους διαφωνίες ως προς τί αποτελεί τον έμπρακτα ηθικό και χρηστό βίο, και ότι τα χρηστά ήθη θα πρέπει να ερμηνεύονται από τη θεωρία και τη νομολογία, χωρίς να λαμβάνονται υπόψη οι τυχόν υπάρχουσες διαφορές στις υποκειμενικές πεποιθήσεις (πολιτικές, θρησκευτικές, κ.α.). Κρίνεται, λοιπόν, αναγκαία η σύνδεση των χρηστών ηθών με το μοντέλο ενός σύγχρονου πολίτη, που διακρίνεται για την παιδεία του, τους ανοιχτούς ορίζοντές του και την κριτική του ικανότητα, και αναζητείται αυτός ο έλλογος πολίτης, ο οποίος στην πραγματικότητα μπορεί να είναι οποιοσδήποτε άνθρωπος, αρκεί να χαρακτηρίζεται από δύο απαραίτητες αρετές, την ελευθερία αφενός, την υπευθυνότητα αφετέρου. Έτσι, τα χρηστά ήθη εκφράζουν και συνθέτουν μια μορφή αντικειμενικής δημόσιας ηθικότητας, η οποία συναπαρτίζεται από βασικές αξίες και αρχές συμπεριφοράς, παρόλο που αυτές δεν τυποποιούνται ως υποχρεώσεις εκ του νόμου. Πιο συγκεκριμένα, το νέο πρότυπο του έλλογου, ελεύθερου και υπεύθυνου πολίτη κατοχυρώνει την απαιτούμενη ασφάλεια δικαίου και περιορίζει την αυθαιρεσία - υποκειμενική ηθικολογία του εκάστοτε αρμόδιου δικαστή, καθώς εισάγει αντικειμενικά και ασφαλή κριτήρια και εμποδίζει αποτελεσματικά το σχηματισμό παρωχημένων αντιλήψεων. Στην ελληνική κοινωνία του 21ου αιώνα, η οποία οφείλει να σέβεται έμπρακτα τις δημοκρατικές αρχές και αξίες, το μόνο περιοριστικό κριτήριο που μπορεί να τεθεί έναντι της ελεύθερης σκέψης και δράσης του ατόμου - μέλους της κοινωνίας είναι η δημόσια ηθικότητα που ασπάζεται το έλλογο υποκείμενο δικαίου, το πρότυπο του οποίου, μάλιστα, κατοχυρώνεται ρητά στο ισχύον ελληνικό Σύνταγμα (άρθρο 16 παρ. 2) και δεσμεύει όλους τους πολίτες.
description: The starting point of the very important vague concept - general clause of “morality” continues, unfortunately until today, to be searched and tracked to the commands of social ethics, despite the considerable attempts of an alternative way of thinking and radical way of acting from the part of academics and judges. It can be easily concluded from theory and jurisdiction that the concept of the semblant “common” person, that is often used by civil law, cannot be empirically expressed and that the “common person” could not be considered as objective criterion for the specialization of the vague concept of morality, because such a consideration could lead law science and its representatives to dangerous paths. Particularly, and with the respect of the fact that legal certainty requires a survey of the content of morality that is not related to the morality of a particular person (i.e. of a judge, of a jurist or a priest), but to the morality of a broader circle of persons, measure and criterion for the survey of such a morality should not be the sophism of the “morally and wisely thinking, social person” that is often adopted until now. Contrarily, it is estimated that the concept of morality should enclose the interhuman conduct of all persons, without regard to their disputes referring to the meaning of an ethical and moral life, and in addition that morality should be interpreted by theory and jurisdiction without regard to the subjective beliefs (political, religious etc.). It is necessary that morality is connected to the model of a modern citizen, that shines in education, open horizons and critical thought, and such a citizen could be anybody, merely by being characterized by two necessary virtues, i.e. freedom and accountability. Thereby, morality expresses and composes a form of objective public ethics, that consists of basic values and principles of conduct, although they are not provided by law. Particularly, the new standard of rational, free and accountable citizen establishes the necessary legal certainty and limits arbitrariness and subjective didacticism of the competent judge, as it introduces objective and safe criterions and effectively prevents preterit perceptions. In the Greek society of the 21st century, that should respect democratic values and principles, the only limiting criterion that could be imposed against the freedom of thought and action of the individual-member of the society is public morality that each rational subject of law embraces, whereas this paradigm is expressly provided by the Greek Constitution in force (article 16 par. 2) and obligates all citizens.