Ο χρόνος στον Immanuel Kant και τον Norbert Elias:
Creators: name: Πετμεζάς, Γεώργιος Παντελή
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2011
Subjects: Χρόνος-χρονισμός
Υποκείμενο
Νόρμπερτ Ελίας
Time-timing
Subject
Norbert Elias

description: Θέμα της εργασίας είναι ο χρόνος, όπως αναλύθηκε από τον φιλόσοφο του 18ου αι. Immanuel Kant και τον σύγχρονο κοινωνιολόγο Norbert Elias. Η κλασική θεωρία του Kant για το χρόνο αναπτύσσεται στο βιβλίο του «Κριτική του Καθαρού λόγου» και εμφανίζει υποδειγματικά τα χαρακτηριστικά της αντίληψης του χρόνου που κυριαρχεί σε μεγάλο βαθμό μέχρι και τις μέρες μας. Η υπερβατολογική μέθοδος του Kant έθεσε νέες βάσεις στη φιλοσοφία και παρά τις επί μέρους κριτικές που δέχτηκε, έπαιξε καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση της νεότερης σκέψης. Η κριτική θεωρία του Kant είχε στόχο να θεμελιώσει επιστημονικά τη μεταφυσική και βασίστηκε ως σύστημα στην ανάλυση του χώρου και του χρόνου. Ο χρόνος δεν είναι για τον Kant μια εμπειρική έννοια, αλλά προεμπειρική μορφή με έδρα της το υποκείμενο. Πρόκειται για μορφή την οποία επιβάλει ο αισθητηριακός μηχανισμός των ανθρώπων και ορίζει τις σχέσεις σύμφωνα με τις οποίες οργανώνεται το εμπειρικό υλικό που προσπορίζουν οι αισθήσεις. Όλα τα φαινόμενα υπάγονται αναγκαστικά σε σχέσεις χρόνου, διότι αποτελούν αντικείμενα των αισθήσεων του υποκειμένου. Ο χρόνος λοιπόν δε σημαίνει τίποτα πέρα από τον υποκειμενικό όρο της ικανότητας μας να επηρεαζόμαστε από αντικείμενα ως φαινόμενα των αισθήσεων. Η μορφή του χρόνου υπάρχει a priori στο πνεύμα μας κι έτσι μπορεί να αποτελέσει ασφαλή βάση για την παραγωγή a priori φιλοσοφικών αρχών. Κάθε κρίση που βασίζεται σε τέτοιες αρχές ισχύει για τον Kant αναγκαία και καθολικά. Σύμφωνα με τα παραπάνω λοιπόν προσδιορίζονται τόσο οι ιδιότητες του χρόνου όσο και η επικράτεια εντός της οποίας ισχύει η κρίση μας, αυτή του υποκειμένου. Ο σύγχρονος κοινωνιολόγος Norbert Elias, στο βιβλίο του «Περί χρόνου», επιχειρεί να ανατρέψει αυτήν ακριβώς την στατική και περιοριστική κατά τη γνώμη του αντίληψη του χρόνου και να προτείνει ένα νέο σχήμα για την κατανόηση του χρόνου, αλλά και της ανθρώπινης γνώσης εν γένει. Ο Elias ισχυρίζεται ότι ο χρόνος είναι μια έννοια την οποία έφτιαξαν οι άνθρωποι. Πρόκειται άρα για ένα κοινωνικό φαινόμενο και ως έννοια μπορεί να μελετηθεί μόνο αν ενταχθεί ιστορικά στην μακραίωνη διαδικασία της γνώσης. Αυτό είναι το έργο του Elias και μέσα από τη συγκριτική μελέτη ιστορικών παραδειγμάτων εμφανίζεται η ιστορικότητα της ανάπτυξης αυτής της έννοιας, παράλληλα με την κοινωνική λειτουργία που επιτελεί. Ο χρόνος είναι ακόμα ένα εργαλείο που κατασκεύασαν οι άνθρωποι για να ικανοποιήσουν συγκεκριμένες ανάγκες και σκοπούς. Ο χρόνος για τον Elias δεν είναι μια αφηρημένη υπόσταση, αλλά ένα τεχνικό μέρος του γνωστικού εξοπλισμού των ανθρώπων. Βάσει αυτού του εργαλείου, που λειτουργεί ως συμβολικό πλαίσιο αναφοράς, οι άνθρωποι συντονίζουν-συγχρονίζουν τη δράση τους, ρυθμίζουν δηλαδή τη συμπεριφορά τους, ώστε να παρακολουθήσουν όλο και πιο σύνθετες κοινωνικές λειτουργίες. Η μορφή και η λειτουργία του χρόνου αλλάζει ανά εποχή καθώς και τα εργαλεία που αναπαριστούν χρονικές σχέσεις. Οι άνθρωποι κάθε εποχής, όμως, αδυνατούν να παρακολουθήσουν στην μικρή διάρκεια της ζωής τους αυτήν την μακραίωνη πορεία εξέλιξης κι έτσι αντιλαμβάνονται το χρόνο με τρόπο στατικό, όπως ο Kant. Αυτή τη φυσικοποιημένη αντίληψη του χρόνου επιχειρεί να ανατρέψει ο Elias.
description: The thesis presents the contradictory concepts of time by the 18th century philosopher Immanuel Kant and the modern sociologist Norbert Elias. The classic Kantian theory of time, as presented at the book «Critique of Pure Reason», is an ideal representation of the notion of time that exists untill our days. The transcendental method of Kant founded philosophy on a new basis and, despite several critiques, was highly influential during the establishment of modern thought. Through his critical theory, Kant tried to found metaphysics on a scientific basis and this theory is established on the analysis of space and time. Time for Kant is not an empirical notion but a pro-empirical form grounded within the subject. It is a form that is imposed by our sensory mechanism and dictates the kind of relationships between the empirical material that is given by our senses. All phenomena obey to temporal relations, being subjects of our senses. Hence, time has no meaning if conceptualized apart from our subjective ability to be affected by objects, as phenomena of our senses. The form of time exists a priori to our mind and therefore can be used as safe basis in order to produce a priori philosophical principles. For Kant, every judgement based on such principles applies necessarily and mandatorily. According to these, Kant defines the characteristics of time, as well as the limits of our thought which are dictated by our subjective mechanism. The modern sociologist Norbert Elias at his book «Of time» criticizes this static, according to his opinion, perception of time and proposes a new shema for the perception of time and human knowledge in general. Elias argues that time is a human made notion. Therefore it is a social phenomenon and as a notion it can be analysed only if considered as part of the long history of the process of knowledge. Elias’ research presents through historical examples the historic dimension of the development of this notion, as well as it’ s social function. Time is just another tool that humans constructed in order to fulfill special needs and goals. Therefore, time for Elias is not an abstract substance, but a technical part of the mechanism of our knowledge. Using this tool as a symbolic reference, people synchronise their actions and arrange their behavior in order to take part at more complex social functions. The figure and the function of time, or better timing as Elias mentions, changes within history, as well as the tools that represent temporal relations. The people of every era cannot perceive this long-term change during the short period of their lives and therefore create a statical view of time, as Kant does. Elias tries to invalidate this exact naturalized, though false, perception of time.