Γνώση, εξουσία και υποκειμενικότητα. Κριτικές προσεγγίσεις στο έργο του M. Foucault
Creators: name: Δημόπουλος, Αντώνιος Δημητρίου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2023
Subjects: Εξουσία-γνώση
Διακυβέρνηση
Υποκειμενικότητα
Power-Knowledge
Governmentality
Subjectivity

description: Υπερβαίνοντας το δίλημμα γνώσης-ιδεολογίας, δοκιμάζουμε αρχικά, με επίκεντρο την σκέψη του M. Foucault, να αποκαταστήσουμε τα καθεστώτα και την λειτουργία των μηχανισμών αλήθειας τόσο στις μεταξύ τους σχέσεις όσο και ως προς την συνενοχή τους με το στοιχείο της εξουσίας. Εστιάζοντας στο πρόβλημα της σχέσης μεταξύ των στρατηγικών εξουσίας και των τεχνικών γνώσης, προχωρούμε κατόπιν σε μία τυπολογία των μορφών εξουσίας, διακρίνοντας ανάμεσα στην κυριαρχία, την πειθαρχική εξουσία και την κυβερνητική. Μία ορισμένη επανατοποθέτηση σε σχέση με την φουκωική έμφαση στην πανταχού παρουσία της εξουσίας υπήρξε επιπλέον απαραίτητη, προκειμένου διερευνηθούν τα περιθώρια κριτικής αμφισβήτησης και αντίστασης έναντι του ολοκληρώματος εξουσίας-γνώσης. Έχοντας ως στόχο να προτείνουμε μια συγκεκριμένη σύνδεση μεταξύ μικρό- και μακροεπιπέδων ή μεταξύ δομής ισχύος και υποκειμενικότητας, επιχειρούμε να συνδέσουμε την αποτελεσματικότητα των πολιτικών αγώνων με την εγκαθίδρυση ετεροτοπιών. Από το περιθώριο της φουκωικής εννοιολογίας όπου εγγράφεται, η ετεροτοπία απειλεί να εισαγάγει το απρόβλεπτο στον πυρήνα του ολοκληρώματος της γνώσης και της εξουσίας. Προτείνοντας νέους τρόπους οργάνωσης των ετεροτήτων, με έμφαση στο ετερόκλητο των συνθέσεων, οι ετεροτοπίες οριοθετούν χώρους ανάδυσης καινοφανών ταυτοτήτων, που με την σειρά τους προσανατολίζουν τα προτάγματα και τις αξιώσεις των κοινωνικών ομάδων. Υποδεικνύεται έτσι μία δυνατότητα αναθεώρησης ή αναδιάταξης του πεδίου της εμπειρίας, έξω από τις εκάστοτε διαστρωματώσεις και την τοπολογία των κυρίαρχων ρηματικών πρακτικών που στηρίζουν την εξουσία. Αντιίθετα, τέλος, προς κάθε προσπάθεια υποβάθμισης της ανθρωπολογικής παράστασης, όπως και της υπαγωγής του υποκειμένου, από μέρους του Foucault, στις προθετικότητες της εξουσίας, καλούμαστε να αποσπάσουμε την θεματική του υποκειμένου από μια πλήρη απομυθοποίηση της ανθρώπινης συνθήκης, επανεγγράφοντας την συμπληρωματικότητα γνώσης και εξουσίας μέσα σε μία φιλοσοφία του πολλαπλού και της διασποράς. Επικεντρωνόμαστε έτσι στο σημείο όπου οι πρακτικές της εξουσίας συναντούν την εσωτερικότητά τους και η εξουσία, εννοούμενη ως υποκειμενοποίηση, τείνει σταδιακά να προσλάβει την μορφή μίας διακυβέρνησης του εαυτού. Συνδεδεμένες με μία σειρά από πολλαπλές δομικές μέριμνες που επιτρέπουν στα άτομα να αυτοσυγκροτηθούν ως ηθικά υποκείμενα σε σχέση με ορισμένα διατακτικά στοιχεία ενός συγκεκριμένου κώδικα, οι κυβερνητικές τεχνολογίες επένδυσης του εαυτού επιτρέπουν να προσεγγίσουμε την δυνατότητα μιας κάποιας αυτονόμησης, η οποία θα περνά μέσα από την ικανότητα των ατόμων να διευρύνουν το πεδίο εφικτής εμπειρίας τους, εξερευνώντας νέες προοπτικές επιμέλειας και αυτο-ανάληψης
description: By overcoming the knowledge-ideology dilemma, we first try, with reference to Foucault's thought, to outline the regimes and the operation of truth mechanisms not only in their internal relations, but also in terms of their complicity with power. Focusing on the problem of the relationship between power strategies and knowledge techniques, we then proceed to a typology of power, distinguishing between sovereignty, discipline and governmentality. A certain repositioning in relation to the Foucauldian emphasis on the omnipresence of power was also necessary in order to explore the scope for questioning the power-knowledge integration. Aiming to suggest a specific connection between micro- and macro-levels or between power structure and subjectivity, we attempt to link the efficacy of political struggles to the establishment of heterotopias. From the margin of Foucauldian philosophical project where it is inscribed, heterotopia threatens to introduce unpredictability into the core of the nexus of knowledge and power. Proposing new ways of organizing alterities, with an emphasis on the heterogeneity of compositions, heterotopias delimit spaces for the emergence of new identities, which in turn orient the agendas and claims of social groups. A possibility of revising or rearranging the field of experience is thus indicated, outside the current stratifications and topology of dominant verbal practices that support power. Finally, contrary to any attempt to degrade the anthropological representation, as well as Foucault's subordination of the subject to the intentionalities of power, we are called to extract the thematic of the subject from a complete demystification of the human condition, reinscribing the complementarity of knowledge and power within a philosophy of multiple and dispersion. We thus focus on the point where the practices of power meet their interiority and power, understood as subjectification, tends gradually to take the form of a governance of the self. Linked to a series of multiple structural self–cares that allow individuals to constitute themselves as moral subjects, governmental technologies of self-investment allow us to approach the possibility of a certain autonomy, which will pass through the ability of individuals to expand their field of possible experience, exploring new perspectives of curation and self-reliance