Σώμα, Ψυχή και Έμβρυο Η φιλοσοφική προβληματική από την πλατωνική παράδοση στον Γρηγόριο Νύσσης
Creators: name: Συντελή, Ορσαλία Σταύρου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2021
Subjects: Ψυχή
Έμβρυο
Γρηγόριος Νύσσης
Soul
Embryo
Gregory of Nyssa

description: Στόχος της παρούσας μεταπτυχιακής εργασίας είναι η εξέταση των αρχαιοελληνικών καθώς και των πρώιμων χριστιανικών προσεγγίσεων του ανθρώπου ως μιας ψυχοσωματικής οντότητας, η οποία υπάρχει ως τέτοια από την στιγμή της σύλληψής του ως την στιγμή της γέννησής του. Το πεδίο της έρευνάς μου εκτείνεται ως τις διδασκαλίες του Χριστιανού θεολόγου Γρηγορίου Νύσσης, οι οποίες μπορούν να θεωρηθούν ως η κορύφωση των προγενέστερων χριστιανικών απόψεων για αυτό το ζήτημα. Η μεταπτυχιακή εργασία μου διαρθρώνεται σε τρία μέρη. Στο πρώτο μέρος παρουσιάζω τις απόψεις για την προέλευση της ψυχής και την φύση του εμβρύου που κυριάρχησαν κατά την ελληνική Κλασική περίοδο, την Ελληνιστική περίοδο και την Ύστερη Αρχαιότητα. Αφετηρία της μελέτης μου είναι ο πλατωνικός δυϊσμός, σύμφωνα με τον οποίο η ψυχή, ως μια αθάνατη, νοητή οντότητα προϋπάρχει του φθαρτού σώματος. Παρουσιάζω, επίσης, την επίδραση που άσκησε ο Πλάτων στις νεοπλατωνικές θεωρίες περί ψυχής. Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στην μονιστική θεωρία του Αριστοτέλη. Κατά την άποψή του, η ψυχή είναι μια ενιαία φύση, η οποία περιλαμβάνει διακριτές δυνάμεις, υπεύθυνες για τις διαφορετικές λειτουργίες του ανθρώπου ως έμβιου όντος. Επιπλέον, εστιάζω στην επίδραση της αριστοτελικής σκέψης στους εισηγητές μεταγενέστερων φιλοσοφικών σχολών, όπως ο Φίλων ο Αλεξανδρεύς. Έχω ασχοληθεί και με κάποιες απόψεις για την ψυχή ως μη χωριστή, απόλυτα υλική, οντότητα, οι οποίες εκφράστηκαν κυρίως από τους Ατομικούς, τον Επίκουρο και τον Λουκρήτιο. Το πρώτο μέρος της μεταπτυχιακής μου εργασίας ολοκληρώνεται με τις πεποιθήσεις των Στωικών. Το δεύτερο μέρος της εργασίας περιλαμβάνει αναφορές τόσο στις ανθρωπολογικές αντιλήψεις περί ψυχής οι οποίες καταγράφονται στην Παλαιά Διαθήκη όσο και στον πρώιμο χριστιανικό διάλογο για την ψυχή και την σχέση της με το σώμα. Σε αυτό το πλαίσιο έχω εξετάσει, μέσω του έργου του Φλάβιου Ιώσηπου, τις σχετικές θέσεις των ελληνόφωνων Ιουδαίων και των ιουδαϊκών σεκτών. Επιπλέον, ιδιαίτερη προσοχή έχει δοθεί στην επίδραση του Φίλωνος στην ανάπτυξη των χριστιανικών απόψεων. Παρουσιάζω, επίσης, τις προσεγγίσεις των Μανιχαίων, των Γνωστικών και του Κλήμεντος του Αλεξανδρέως, ο οποίος πιστεύει ότι το σπέρμα είναι φορέας του ανθρωπίνου πνεύματος. Ειδική μνεία έχει γίνει στην θεωρία του Ωριγένη σχετικά με την προΰπαρξη των ψυχών, οι οποίες, ως καθαροί Νόες, είναι ο συνδετικός κρίκος μεταξύ Θεού και ανθρώπινου σώματος. Το τελευταίο μέρος της παρούσας μελέτης περιλαμβάνει τις απόψεις περί ψυχής των Καππαδόκων Πατέρων, Βασιλείου του Μέγα και Γρηγορίου του Θεολόγου. Σύμφωνα με αυτούς, ο Θεός είναι ο δημιουργός του νοητού και του αισθητού κόσμου. Ο Θεός δημιούργησε τον άνθρωπο ως μίγμα αυτών των δύο κόσμων, ενώ η Πτώση του ανθρώπου συνδέεται αναπόσπαστα με την αυτονομία του. Η μελέτη μου ολοκληρώνεται με τις ανθρωπολογικές απόψεις του Γρηγορίου Νύσσης, ο οποίος τόνισε την σημασία της δημιουργίας του ανθρώπινου όντος από τον Θεό κατ’ εικόνα της δικής του θεϊκής φύσης και υποστήριξε ότι η ψυχή είναι παρούσα στο έμβρυο ήδη από την στιγμή της σύλληψής του και ότι η ψυχή και το σώμα αποτελούν ένα αδιαίρετο όλον.
description: The present master thesis aims at exploring the ancient Greek as well as the early Christian approaches to the human being as a psychosomatic unity existing as such from the moment of its conception until its birth. My research scope extents up to the doctrines of the Christian theologian Gregory of Nyssa, which may be considered as the culmination of the preceding Christian views on this issue. My master-thesis is divided into three parts. In the first part, I present the views on the ancestry of the soul and the nature of the embryo which were predominant in the Greek Classical era, in the Hellenistic era and in Late Antiquity. The starting point for my study is the Platonic dualism, according to which the soul, as an immortal intelligible being, pre-exists the corruptible body. I also present the influence exerted by Plato on the Neoplatonic theories about the soul. Special reference is made to Aristotle’s monist theory. In his view, the soul is an indivisible nature which contains distinct capacities (dunameis) responsible for the various functions of the human living being. Besides, I focus on the influence of Aristotle’s thought on the proponents of later philosophical schools, like Philo of Alexandria. As part of my study, I have discussed some views on the soul as a non-separate, absolutely material, being, which were mainly expressed by the Atomists, Epicurus and Lucretius. The first part of my master thesis ends with the Stoic beliefs. The second part of my thesis includes references both to the anthropological notions about the soul which are recorded in the Old Testament and to the early Christian discussion about the soul and its relation to the body. In this framework, I have examined, by means of Flavius Josephus’ work, the relevant theses of the Greek speaking Judaeans and the Judean sects. Moreover, special attention has been given to Philo’s influence on the development of the Christian views. I also present the approaches held by the Manichaeans, the Gnostics and Clement of Alexandria, who thinks that the seed carries the human pneuma. Special reference has been made to Origen’s theory about the pre-existence of the souls, which, as pure Noes, are the connecting links between the God and the human body. The last part of the current study includes the views on the soul held by the Cappadocian Fathers, Basil the Great and Gregory the Theologian. According to them the God is the demiurge of both the intelligible and the sensible world. The God created the human being as a mixture of these two worlds, while the Fall of Man is inseparably linked to the human’s autonomy. My study ends with the anthropological views of Gregory of Nyssa, who highlighted the importance of the fact that the God created the human being by imitation of his own divine nature, and submitted that the soul is present in the embryo even from the moment of its conception, and that the soul and the body constitute an indivisible whole.