Τα ιερά της Αρτέμιδος στην Πελοπόννησο
Creators: name: Τσονοπούλου, Μαρία Κωνσταντίνου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2013
Subjects: Άρτεμις
Πελοπόννησος
Ιερά
Artemis
Peloponnese
Sanctuaries

description: Η παρουσία της θεάς Άρτεμης στην Πελοπόννησο είναι πολύ έντονη. Τα ιερά της είναι πολυάριθμα και συναντώνται παντού: σε μεγάλα συγκροτήματα, που αποτελούν το κέντρο της δημόσιας ζωής, σε αγορές πόλεων, αλλά κυρίως συναντώνται στην ύπαιθρο, που είναι και ο βασικός χώρος δράσης για τη θεά του κυνηγιού. Πολλά από αυτά τα ιερά της υπαίθρου βρίσκονται σε εξαιρετικά δυσπρόσιτες περιοχές και σε μεγάλο υψόμετρο. Συνολικά έχουν καταγραφεί 91 ιερά της θεάς στην Πελοπόννησο. Από αυτά μόνο τα 18 έχουν αποτελέσει αντικείμενο ανασκαφικής έρευνας, είναι γνωστή η θέση τους και σώζονται έστω και ελάχιστα σε μερικές περιπτώσεις οικοδομικά κατάλοιπα τους. Τα υπόλοιπα είναι γνωστά μόνο από τις αρχαίες πηγές ή επιγραφές και για την ακριβή θέση τους μόνο εικασίες μπορούν να γίνουν. Με βάση τα ανεσκαμμένα ιερά της αυτό, που μπορεί να ειπωθεί είναι ότι δεν υπάρχει συγκεκριμένος αρχιτεκτονικός τύπος, που να χρησιμοποιείται στους ναούς της θεάς. Αντίθετα, οι ναοί της δείχνουν να προσαρμόζονται στις ιδιαιτερότητες της κάθε περιοχής. Μεγάλο ενδιαφέρον παρουσιάζει ο ναός της Ημέρας στους Λουσούς. Η κάτοψή του παρουσιάζει πολλές ιδιομορφίες, που τον καθιστούν μοναδικό για την λατρευτική αρχιτεκτονική όχι μόνο της Πελοποννήσου αλλά και όλου του ελλαδικού χώρου. Ο ναός χρονολογείται στα ελληνιστικά χρόνια, και κατά πάσα πιθανότητα αποτελεί ένα αρχιτεκτονικό πείραμα, που συνδέει παλιά και νέα στοιχεία. Το κτίσμα πιθανότατα σχετίζεται με ιδιαιτερότητες της λατρείας, για την οποία δεν υπάρχουν σχεδόν καθόλου στοιχεία. Ένας ακόμη πολύ σημαντικός ναός είναι ο αψιδωτός ναός στη Ρακίτα της Αχαΐας. Πρόκειται για τον παλιότερο σωζόμενο ναό της θεάς στην περιοχή της Πελοποννήσου και χρονολογείται στη γεωμετρική εποχή. Είναι αφιερωμένος στην Αοντία Αρτέμιδα, δηλ. στην Φυσώσα Αρτέμιδα. Ο ναός της Κνακεάτιδος Αρτέμιδος κοντά στην σημερινή Τεγέα βρίσκεται σε μεγάλο υψόμετρο (1520 μ.) και σε μία πολύ δυσπρόσιτη περιοχή. Πρόκειται για έναν από τους πρώτους ναούς στην ιστορία της αρχιτεκτονικής, αν όχι ο πρώτος, που είναι κατασκευασμένος εξ ολοκλήρου από μάρμαρο. Χρονολογείται στο β΄ μισό του 6ου αιώνα π.Χ. Εξαιρετικά μεγάλος είναι και ο αριθμός των προσωνυμίων της θεάς, που καταγράφονται στην Πελοπόννησο. Ξεπερνούν τα 70, και αντανακλούν ένα μεγάλο φάσμα λατρειών και υποστάσεων της Αρτέμιδος. Το πιο συχνό προσωνύμιο της είναι το Λιμνάτις. Πρόκειται για τη θεά της υπαίθρου, της βλάστησης και της γονιμότητας. Ως Ορθία είναι η κατεξοχήν κουροτρόφος θεότητα, που έχει υπό την προστασία της όλα τα μικρά έμβια όντα. Πολύ σημαντικό στοιχείο είναι ότι στην Πελοπόννησο έχουν καταγραφεί προσωνύμια, που τις αποδίδουν υπόσταση εξαιρετικά σπάνια για την λατρεία της. Τα προσωνύμια Δερεάτις και Κορδάκα έχουν άσεμνο περιεχόμενο, ενώ η Πατριώτις αναγνωρίζεται ως θεά προγονικού χαρακτήρα. Δεν έχει σωθεί κάποιο λατρευτικό άγαλμα της θεάς από την Πελοπόννησο. Υπάρχουν μόνο κάποια θραύσματα, που άλλοτε με βεβαιότητα και άλλοτε με επιφύλαξη έχουν αποδοθεί από τον εκάστοτε ανασκαφέα στο λατρευτικό άγαλμα του αντίστοιχου ιερού. Σε μία μόνο περίπτωση, στο λεγόμενο «γλυπτό από τα Αγιωργίτικα», που χρονολογείται τον 6ο π.Χ. αιώνα, υπάρχει μία πρόταση, που το αναγνωρίζει ως το λατρευτικό άγαλμα από το μικρό ιερό της θεάς στο όρος Κτενιάς. Όμως, για αυτήν την πρόταση δεν έχει ακόμα αποφασίσει η έρευνα.
description: The presence of goddess Artemis in the area of Peloponnese is very significant. The sanctuaries of Artemis are many and they are almost everywhere in the area of the Peloponnese. Most of them are in the countryside, where the activities of the goddess of the hunt are taking place. But there are many sanctuaries located in settled areas or in the centre of a polis, in agora (like the city of Orchomenos or the city of Sikyon). They have been register ninety-one sanctuaries of Artemis in the area of Peloponnese. Only eighteen of them have been excavated. Unfortunately, the other sanctuaries are known to us only by ancient authors, like Pausanias and Strabo, or by inscriptions. The precise location of them is unknown. The temples of the goddess in her sanctuaries do not follow a specific architectural type. One of the most important temple of Artemis in the area of Peloponnese is the temple of Himera in the city of Lousoi in ancient Arcadia. The temple was built in the early Hellenistic period has a unique structure. Another very important temple is the one in Rakita. It was dedicated in Aontia Artemis, the goddess of the wind and it was built during the geometric period. It is the oldest temple of Artemis in the Peloponnese. On the other hand the temple of Knakeatis Artemis near Tegea in Arcadia is one of the first temples in ancient Greece entirely built by marble. It is dated in the early 6th century. Artemis has many names in the area of the Peloponnese. These names are very significant, because they reveal all the features of the goddess. The most common name is Limnatis. Limnatis is the goddess of the lake, of the fertility and of the vegetation. As Orthia, Artemis has under her protection all the infants. The total number of her names is over seventy. The statue, which is called, “the statue of Agiorgitika”, is probably a statue of Artemis according to a recent research. According to the same research the statue is from the small sanctuary of Artemis near the mountain Ktenias in Arcadia. There is no other statue of Artemis, which is from one of her sanctuaries in the area of the Peloponnese.