Η λογική της μορφής του Θανάτου στον κινηματογράφο του Ingmar Bergman: «Η Έβδομη σφραγίδα»:
Creators: name: Κυπριανίδου, Άννα Γεωργίου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2012
Subjects: Ινγκμαρ Μπέργκμαν
θάνατος
έβδομη σφραγίδα
Ingmar Bergman
death
seventh seal

description: Σκοπός της μεταπτυχιακής διπλωματικής εργασίας είναι η μελέτη της οπτικής λογικής του Θανάτου , όπως αυτή αναπτύχθηκε από τον σουηδό κινηματογραφιστή Ίνγκμαρ Μπέργκμαν ( 7/1918 – 8/2007 ) στην ταινία του 1957 « Η Έβδομη Σφραγίδα» . (1) Οριοθετούμε καταρχήν το πεδίο της έρευνας, εντάσσοντας την ταινία στην έναρξη της ώριμης περιόδου του δημιουργού της , όπου κυριαρχούν ερωτήματα σχετικά με την ύπαρξη ή όχι του Θεού. Και την εντάσσουμε μέσα στο κλίμα του απόηχου της μεγάλης υπαρξιστικής αντιπαράθεσης που εξαπλώθηκε στην Ευρώπη στο τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Αναφερόμαστε εκτενώς σε θέματα πλοκής της ταινίας που αντικατοπτρίζουν της φιλοσοφικές της προεκτάσεις και στην πλούσια εικονογραφία ( επιρροές , ιστορικό – κοινωνικό υπόβαθρο ) που την καθιστά πεδίο φιλοσοφικής έρευνας . Ειδικότερα, παρουσιάζεται η αντιπαράθεση φιλοσοφικών απόψεων ανάμεσα στους δύο κεντρικούς ήρωες καθώς και η στάση των περιφερειακών ηρώων της ταινίας και πως με τον τρόπο αυτό οριοθετείται η θέαση του ζητήματος του Θεού και του Θανάτου . Επίσης , εισάγουμε το ζήτημα της εισβολής στην ταινία ενός άλλου επιπέδου πραγματικότητας με την προσωποποίηση της μορφής του Θανάτου και την συμπλοκή του με τους ήρωες. (2) Eξετάζουμε υπό το πρίσμα μιας φαινομενολογίας και οντολογίας του έργου πώς η μορφή του Θανάτου ως έννοια λειτουργικά ενταγμένη σε διάφορες σκηνές της ταινίας προσεγγίζει μια οπτική λογική εσωτερίκευσης των εικόνων ώστε να νοηματοδοτούν τον αγώνα για την σημασιοδότηση της ύπαρξης και την αυθυπέρβαση της ανθρώπινης συνθήκης της φθαρτότητας από τους ήρωες της ταινίας. Κεντρικό σημείο της μελέτης της οπτικής λογικής είναι η παρουσία του Θανάτου που , έστω κι αν οπτικοποιείται σε ένα φανερά διαφορετικό επίπεδο πραγματικότητας , συμπλέκεται πολλαπλώς με την πραγματικότητα των ηρώων . Ειδικότερα , εξετάζονται οι σκηνές οπτικοποίησης της μορφής του Θανάτου και πώς με διάφορες τεχνικές κινηματογράφισης ο σκηνοθέτης τροποποιεί τον χώρο ώστε να γίνεται έντονα υποκειμενικός και να αναλαμβάνεται από την εσωτερικότητα των ηρώων , υψώνοντάς τον σε ένα άλλο επίπεδο πραγματικότητας. Επικεντρωνόμαστε στο ζήτημα της ανθρώπινης αντίδρασης απέναντι στο θάνατο. Κάθε αντιπαράθεση του Μπλοκ και του Γιονς με το Θάνατο παρέχει την ευκαιρία στον Μπέργκμαν να παρουσιάσει τις διαφορετικές φιλοσοφικές στάσεις απέναντί του, δίνοντας έτσι την ευκαιρία στο κοινό να κατανοήσει τις ανθρώπινες αντιδράσεις απέναντι στο έσχατο γεγονός – το θάνατο. Παρατηρούμε ότι ο ιππότης αναζητώντας την γνώση για την ύπαρξη του θεού στην ζωή φανερώνει την χαϊντεγγεριανή πλευρά του χαρακτήρα του. Εξετάζοντας το «Είναι και Χρόνος» του Μάρτιν Χάιντεγγερ παρατηρούμε ότι ο Αντόνιους Μπλοκ είναι το μέσο με το οποίο οπτικοποιείται στην ταινία η χαϊντεριανή αυθεντική ύπαρξη που εκκινά από την αντιμετώπιση του θανάτου όχι ως ενός γεγονότος που τερματίζει τη ζωή αλλά ως μιας πραγματικότητας που τη συναποτελεί στην προφάνειά της. Η προοπτική μια ζωής χωρίς νόημα τρομοκρατεί τον Ιππότη , ωστόσο ζει με την επίγνωση ότι η προσωπική ύπαρξη και ό,τι συμπεριλαμβάνεται σε αυτή , είναι μια κενότητα . Αυτό είναι ακριβώς η επαγωγή της χαϊντεριανής αυθεντικής ύπαρξης . Αν και ο Μπλοκ δοκιμάζει την αυθεντική ύπαρξη όπως την περιγράφει ο Heidegger , εν τούτοις την απορρίπτει ως μια έγκυρη νοηματοδότηση της ζωής του. Επακόλουθα , ο Μπλοκ σε όλη τη διάρκεια της ταινίας προσπαθεί να επιλύσει τις αντινομίες ανάμεσα στην επιθυμία του για νόημα στην ζωή και στην χαϊντεριανή αντίληψη της φύσης της ύπαρξης. Στον αντίποδα βλέπουμε τις απόψεις του Georg Simmel που εκφράζονται από τον Γιονς. Ο Simmel ισχυρίζεται ότι ο θάνατος είναι εμμενές στοιχείο στη ζωή και διαπλέκεται με αυτή από την στιγμή που ένα ον γεννιέται . Θεωρεί , επομένως , ότι τα αρνητικά συναισθήματα που συχνά σχετίζονται με το θάνατο ( θλίψη , τρόμος , κ.τ.λ. ) εξαγνίζονται αν υιοθετήσει κανείς μια τέτοια προοπτική. Η αποδοχή αυτή τον απελευθερώνει από τον φόβο του θανάτου και είναι σε θέση να προσεγγίζει το θάνατο με ειρωνική και χλευαστική διάθεση . (4) Τέλος, αναφερόμαστε στον καταφανή θρησκευτικό χαρακτήρα της ταινίας. Σε ένα βαθύτερο επίπεδο η ‘Εβδομη Σφραγίδα είναι μια πολύπλοκη , μεταφυσική - θρησκευτική ταινία. Θέτει ερωτήματα που ανέκαθεν είναι στο επίκεντρο του θρησκευτικού ενδιαφέροντος. Η εντυπωσιακή ανα-δόμηση της μεσαιωνικής εικονογραφίας δεν μπορεί να αποκρύψει την αναμφισβήτητη υπαρξιακή αγωνία και αμφιβολία των μέσων της δεκαετίας του ’50. Και εδώ τα αντιθετικά οπτικά και νοηματικά συμπλέγματα αποσαφηνίζουν τα ζητούμενα. Υπάρχει μια πλευρά στην θρησκευτική πίστη , πρακτική και παράδοση που ανήκει ξεκάθαρα στις δυνάμεις του Θανάτου και του Κακού. Αλλά η πραγματική θρησκεία είναι κάτι άλλο , είναι στο κέντρο της καλοσύνης , της ζωής. Επομένως , ο Μπέργκμαν εξορκίζει την έννοια της θρησκείας , ελευθερώνοντάς την από ό,τι θεωρεί διεστραμμένες εκδηλώσεις.
description: The aim of this postgraduate work is the study of the visual logic of Death, as this was developed by the Swedish filmmaker Ingmar Bergman (7/1918 - 8/2007) in his film “The Seventh Seal” (1957). (1)Firstly , we delimit the field of research, classifying the film at the beginning of the mature period of the author, where questions regarding the existence of God were dominant. We allocate the film to the overtone of the wide existential juxtaposition that was widespread all over Europe in the aftermath of the Second World War. We extensively refer to issues of the plot that reflect its philosophical extensions and to the rich iconography (influences, historical - social background) that shows it as a field of philosophical research. More specifically, we present the juxtaposition of philosophical opinions between the two central heroes as well as the attitude of the regional heroes of the film and how this way the question of God and Death is delimited. Also, we import the question of the invasion in the film of another level of reality with the personification of the form of Death and his clash with the heroes. (2) We examine under the light of phenomenology and ontology in which way the form of Death, as a notion functionally included in various scenes of film, approaches a visual logic of internalisation of images so that they give meaning to the fight for signification of existence and self-transcendence of human condition of corruptibility by the heroes of film. Central point of the study of logic is the presence of Death that, even though it is visualized in an obviously different level of reality, enters in multiple ways in the reality of the heroes. More specifically, we examine the scenes of visualization of the form of Death and how with various filming techniques the director modifies the space so that it becomes intensely subjective and it is undertaken by the inwardness of heroes, while it raises it ( space) in another level of reality. (3) We focus to the question of human reaction towards death. Each juxtaposition of Block and Gőns with the Death provides an occasion to Bergman to present his different philosophical attitudes towards Death ,giving in that way the occasion to the viewers to comprehend the human reactions towards the ultimate fact - death. We observe that the knight, while seeking knowledge of the existence of god in life, he reveals the ‘Heideggerian’ side of his character. Examining Martin Heidegger’s ‘Time and Being’, we observe that Antonius Block is the means with which the ‘Heideggerian’ authentic existence is visualized in the film ,which starts from confronting death not as a fact that terminates life but as a reality at the level of the evidence of senses. The perspective of life without meaning terrorises the Knight, however he lives with conscience that personal existence is a full emptiness. This is precisely the induction of ‘Heideggerian’ authentic existence. Even though Block tastes authentic existence as Heidegger defines it, however he rejects as a valid signification of his life. Consequently, Block during the whole film tries to solve the antinomies between his wish for meaning in life and the ‘Heideggerian’ perception of the nature of existence. In the antipode, we see the opinions of Georg Simmel that are expressed by Gőns. Simmel claims that death is an immanent element in life and is intermingled with it (life) from the moment of a being’s death. He considers, consequently, that all negative sentiments that are often related with death (sadness, terror, etc. ) are lustrated if someone adopts such a prospect. This acceptance releases him from the fear of death and he is in position to approach death with an ironic and derisive disposal. (4) Finally, we refer to the obvious religious character of the film. In a deeper level , ‘The Seventh Seal’ is a complicated, metaphysical - religious film. It poses questions that are always to the epicentre of religious interest. The impressive restructuration of medieval iconography combines with the undeniable existential anguish and doubt in the middle of the '50’s. And here the opossitional optical and noematic clusters clarify all issues. There is a side in religious faith, practice and tradition that belongs in the forces of Death and Villain. But the real religion is something else, tends to the centre of kindness, of life. Consequently, Bergman conjures the significance of religion, liberating it from what it is considered its perverted expressions.