Τα φυτά του γένους Sideritis «τσάι του βουνού» στην ελληνική αγορά βοτάνων: Ταξινομικός προσδιορισμός και αντιοξειδωτική ικανότητα εκχυλισμάτων
Creators: name: Σπανίδη, Ελένη Ευάγγελου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2015
Subjects: Sideritis sp.
Τσάι του βουνού
Ταξινομικός προσδιορισμός
Αντιοξειδωτική ικανότητα
Φαινολικά συστατικά
Mountain tea
Taxonomic identification
Antioxidant activity
Phenolic content

description: Τα είδη του γένους Sideritis «τσάι του βουνού» της οικογένειας Lamiaceae (Labiatae) χρησιμοποιούνται ιδιαίτερα από την ελληνική παραδοσιακή ιατρική ως αφεψήματα για αρκετές ασθένειες. Η παρούσα εργασία στοχεύει στην καταγραφή και στον ταξινομικό προσδιορισμό των βοτάνων που διακινούνται στην ελληνική αγορά ως «τσάι του βουνού» και στη διερεύνηση της αντιοξειδωτικής ικανότητας και του φαινολικού περιεχομένου των εκχυλισμάτων τους. Ταξινομήθηκαν 60 φυτικά δείγματα που προέρχονται από τέσσερις καλλιέργειες και από 40 σημεία πώλησης σε έξι περιοχές της Ελλάδας. Ο ταξινομικός προσδιορισμός υπέδειξε ότι αυτά ανήκουν σε έξι taxa του γένους Sideritis. Στη συνέχεια παρασκευάστηκαν εκχυλίσματα με διαφορετικές συνθήκες και μελετήθηκαν ως προς την αντιοξειδωτική τους ικανότητα και το φαινολικό τους περιεχόμενο. Παρασκευάστηκαν υδατικά εκχυλίσματα με την παραδοσιακή μέθοδο της εμβάπτισης (infusion). Ακόμα, παρασκευάστηκαν υδατικά εκχυλίσματα - αφεψήματα (decoction) και μελετήθηκε η επίδραση του χρόνου εκχύλισης και της μορφής του φυτικού υλικού (σκόνη και ολόκληρο το φυτικό υλικό). Τέλος, τα ίδια taxa εκχυλίστηκαν, με την τεχνική της εκχύλισης με υγρό υπό πίεση (PLE) χρησιμοποιώντας τη διπλή επίδραση της πίεσης και της αποσυμπίεσης. Ως διαλύτες χρησιμοποιήθηκαν νερό και υδατικό μείγμα γλυκερίνης. Τέλος, τα διαφορετικά εκχυλίσματα συγκρίθηκαν ως προς την παρασκευή τους. Για τον προσδιορισμό της αντιοξειδωτικής ικανότητας χρησιμοποιήθηκε η μέθοδος DPPH˙ (εκφρασμένο σε mM Trolox) και για το φαινολικό περιεχόμενο η μέθοδος Folin - Ciocalteau (εκφρασμένο σε mg GA/L). Ο ταξινομικός προσδιορισμός των φυτικών δειγμάτων υπέδειξε ότι αυτά ανήκουν σε έξι taxa του γένους Sideritis που αυτοφύονται στην Ελλάδα και το πιο κοινά διακινούμενο στην ελληνική αγορά είναι το S. raeseri subsp. raeseri. Οι τιμές της αντιοξειδωτικής ικανότητας των εκχυλισμάτων του S.perfoliata subsp. perfoliata κυμαίνονται από 1.40±0.21 έως 10.62±1.18 mM Trolox και του φαινολικό περιεχομένου από 251,80±14 έως 2200,40±236 mg GA/L, παρουσιάζοντας το υψηλότερες συγκεντρώσεις με τα υπόλοιπα taxa. Οι τιμές των εκχυλισμάτων του S. raeseri subsp. raeseri κυμαίνονται από 0.49±0.07 έως 4,72±0,46 mM Trolox για την αντιοξειδωτική ικανότητα και από 99,90±23 έως 868,39±55 mgGA/L για το φαινολικό περιεχόμενο. Η αντιοξειδωτική ικανότητα των εκχυλισμάτων του S. scardica κυμαίεται από 0.82±0.51 έως 4,98±0,05 mM Trolox και το φαινολικό περιεχόμενο από 101,28±39 έως 1057,02±125 mgGA/L. Για όλα τα εκχυλίσματα φάνηκε ότι όσο αυξάνεται ο χρόνος εκχύλιση, αυξάνεται και η αντιοξειδωτική ικανότητα και το φαινολικό περιεχόμενο. Ακόμα, παρατηρήθηκε ότι όταν το φυτικό υλικό που εκχυλιζόταν ήταν σε σκόνη παρουσιάζε υψηλότερη αντιοξειδωτική ικανότητα και φαινολικό περιεχόμενο. Η μεγαλύτερη αντιοξειδωτική ικανότητα και το φαινολικό περειχόμενο παρουσιάζεται στα εκχυλίσματα που δημιουργήθηκαν με υγρό υπό πίεση (PLE). Όταν χρησιμοποιείται υδατικό μείγμα γλυκερίνης ως διαλύτης εκχυλίζει περισσότερα φαινολικά συστατικά αυξάνοντας την αντιοξειδωτική ικανότητα των εκχυλισμάτων. Η αντιοξειδωτική ικανότητα των εκχυλισμάτων φαίνεται να οφείλεται στο φαινολικό περιεχόμενό τους, καθώς υπάρχει συσχέτιση μεταξύ τους. Παρ’όλο που η ανιοξειδωτική ικανότητα και το φαινολικό περιεχόμενο των εκχυλισμάτων του Sideritis διαφοροποιείται ανάλογα με το taxon, το διαλύτη, την τεχνική και το χρόνο εκχύλισης μπορεί να θεωρηθεί φυσική πηγή αντιοξειδωτικών.
description: The extracts of several species of the genus Sideritis “mountain tea” (Lamiaceae), are widely used by greek folk medicine for several diseases. The aim of this study is to record and taxonomically identify the herbs sold as “mountain tea” in the greek market and to investigate the antioxidant activity and the phenolic content of their extracts. 60 samples of herbs were collected from 40 market spots and three cultivars in six locations. The samples were taxonomically identified and belonged to six taxa of genus Sideritis. Aqueous extract from three taxa was prepared using the traditional method of infusion. Furthermore, the aqueous extract from the same taxa was prepared using the method of decoction. The effects of extraction time and plant material form (aerial part and powder) were studied. Last, the extract of same taxa was prepared using the technique of Pressurized Liquid Extraction (PLE) for the first time for the genus Sideritis using the double effect of pressure/decompression and forced percolation of the plant, with water and an aqueous mixture of glycerol used as solvents. The antioxidant activity of the extracts was determined using the DPPH method (mM Trolox), as well as their phenolic content using the Folin-Ciocalteau method (mg GA/L). The six collected Sideritis taxa are all native in Greece and the most common taxon sold in the greek market is S. raeseri subsp. raeseri. The values of the antioxidant activity of the S. perfoliata subsp. perfoliata extracts varied from 11.40±0.21 to 10.62±1.18 mM Trolox and the values of the phenolic content varied from 251,80±14 to 2200,40±236 mg GA/L. The values of the antioxidant activity of the S. raeseri subsp. raeseri extracts varied from 0.49±0.07 to 4,72±0,46 mM Trolox and the values of the phenolic content varied from 99,90±23 to 868,39±55 mg GA/L. The values of the antioxidant activity of the S. scardica extracts varied from 0.82 ± 0.51 to 4,98 ± 0,05 mM Trolox and values of the phenolic content varied from 101,28±39 to 1057,02±125 mgGA / L. The extraction time and the form of the plant material appeared to be associated with antioxidant capacity and phenolic content. From the above, was found that the highest antioxidant capacity and the highest phenolic content were in extract from S.perfoliata subps. perfoliata. In all cases, the extract from derived from PLE, it was observed that the values of the antioxidant activity and the phenolic content of the hydro-glycerin extracts were higher.