Το ζήτημα της ελεύθερης βούλησης στη μετανεωτερική κοινωνία
Creators: name: Ρουμελιώτης, Τίμων Γεωργίου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2021
Subjects: Ελεύθερη βούληση
Μετανεωτερικότητα
Καπιταλισμός της Επιτήρησης
Free will
Postmodernism
Surveillance Capitalism

description: Κατά γενική ομολογία, η έννοια της ελεύθερης βούλησης αποτέλεσε ένα από τα πιο σημαντικά και διαχρονικά ζητήματα της Φιλοσοφίας. Από την αρχαιότητα μέχρι και σήμερα, δεν ήταν λίγοι οι φιλόσοφοι και οι διανοητές, οι οποίοι αφιέρωσαν ένα μεγάλο κομμάτι του έργου τους στη συστηματική μελέτη της ελεύθερης βούλησης. Ωστόσο, το ζήτημα της ελεύθερης βούλησης περιλαμβάνει μια πληθώρα εννοιών, οι οποίες έχουν κατορθώσει να διατηρήσουν την επιστημονική τους αξία μέχρι και σήμερα. Επιπροσθέτως, η πρόοδος των επιστημών συνετέλεσε στην ανάγκη μιας διεπιστημονικής προσέγγισης του ζητήματος, καθώς παρατηρείται ότι, τις τελευταίες δεκαετίες, όλο και περισσότερες επιστήμες επιχειρούν να εξετάσουν το θέμα από τη σκοπιά τους. Ενώ λοιπόν μέχρι τον 20ό αιώνα το ζήτημα της ελεύθερης βούλησης εντασσόταν στο πεδίο της Φιλοσοφίας και της Θεολογίας, παρατηρείται ότι πλέον έχουν ενταχτεί στην εν λόγω προβληματική τόσο η Νευροψυχολογία και η Βιολογία, όσο και η Κβαντική Φυσική. Συνεπώς, το πεδίο της ελεύθερης βούλησης φαίνεται να εμπλουτίζεται διαρκώς με νέες διεπιστημονικές προσεγγίσεις, καθότι ουσιαστικά πρόκειται για ένα ερώτημα που δεν έχει απαντηθεί οριστικά. Σκοπός της παρούσας διπλωματικής εργασίας είναι μια σφαιρική ανάλυση του ζητήματος της ελεύθερης βούλησης υπό το πλαίσιο της μετανεωτερικότητας. Πρωτίστως, ως προς το εγχείρημα αυτό, θα προσεγγιστεί το ιστορικό πλαίσιο της ελεύθερης βούλησης, καθώς και η σχέση της με τη θρησκεία, ενώ παράλληλα θα παρατεθεί μια ιστορικοφιλοσοφική αναδρομή του ζητήματος από την αρχαϊκή περίοδο μέχρι την εποχή της μετανεωτερικότητας. Στη συνέχεια, θα επιχειρηθεί μια σκιαγράφηση του ζητήματος της ελεύθερης βούλησης μέσω μιας σχηματικής ταξινομίας που θα διέπεται από τις δύο βασικές έννοιες: την ελεύθερη βούληση και την αιτιοκρατία. Η συγκεκριμένη σχηματοποίηση μπορεί να σκιαγραφήσει, ως ένα βαθμό, το πεδίο της ελεύθερης βούλησης, και να αποτελέσει μια ευνόητη εισήγηση ως προς το ζήτημα που πρόκειται να διερευνηθεί. Ως προς το εν λόγω εγχείρημα θα παρατεθούν θέσεις φιλοσόφων από όλο το φάσμα της φιλοσοφίας, αποσκοπώντας σε μια εξαγωγή γόνιμων συμπερασμάτων υπό το πρίσμα της επιστημονικής ουδετερότητας. Έπειτα, υπό το πλαίσιο μιας σφαιρικής και διεξοδικής αναζήτησης θα ακολουθήσουν ορισμένα επιχειρήματα σχετικά με την ύπαρξη της ελεύθερης βούλησης τόσο από το πεδίο της Φιλοσοφίας, όσο και από το πεδίο της Νευροψυχολογίας. Συνεπακόλουθα, η επόμενη ενότητα περιλαμβάνει επιχειρήματα σχετικά με την άρνηση της ελεύθερης βούλησης. Στο συγκεκριμένο χωρίο, παρατίθενται τα επιχειρήματα του Μπαρούχ Σπινόζα και του Γκάλεν Στρόσον. Επιπλέον, θα σχολιαστεί το πείραμα του Μπέντζαμιν Λίμπετ από το πεδίο της Νευροεπιστήμης, το οποίο κατόρθωσε βάσει των αποτελεσμάτων του να αμφισβητήσει την ελευθερία της βούλησης, ενώ παράλληλα νοηματοδότησε την πραγματοποίηση ανάλογων μελλοντικών πειραματικών διαδικασιών. Εν συνεχεία, θα ανιχνευθεί η σχέση της ελεύθερης βούλησης και της ηθικής ευθύνης, ενώ στην επόμενη ενότητα θα οριστεί το εννοιολογικό και ιστορικό πλαίσιο της μετανεωτερικότητας. Παράλληλα, το ζήτημα της ελεύθερης βούλησης θα αναχθεί και στο πολιτικό, υπό την οπτική της φιλοσοφίας της τεχνολογίας κατά την εποχή της μετανεωτερικότητας. Πιο συγκεκριμένα, θα αναλυθεί η σχέση της ελεύθερης βούλησης με το διαδίκτυο και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ενώ παράλληλα θα ανιχνευθεί η πιθανότητα μιας βούλησης που “καταστέλλεται” υπό ένα πλαίσιο κοινωνικού ελέγχου. Ως προς το συγκεκριμένο εγχείρημα, θα αναλυθούν ορισμένες υποθέσεις δημοφιλών μέσων κοινωνικής δικτύωσης που αναδύθηκαν τα τελευταία χρόνια, οι οποίες ανέδειξαν ορισμένες νέες πτυχές ως προς το ζήτημα της ελεύθερης βούλησης. Συνεπακόλουθα, θα παρουσιαστεί μια ανάλυση σχετικά με τη σχέση ανάμεσα σε μετανεωτερικότητα και ελεύθερη βούληση. Εν τέλει, η παρούσα εργασία θα κληθεί να εξετάσει τα ηθικά συστήματα που μπορούν να οικοδομηθούν σε μια κοινωνία δίχως ελεύθερη βούληση.
description: Admittedly, the concept of free will has been one of the most important and timeless issues in the history of Philosophy. From antiquity to the present day, many philosophers and thinkers have devoted a large part of their work to the systematic study of free will. However, the free will debate includes a plethora of concepts, which have managed to preserve their scientific value to this day. In addition, the progress of science has led to the need for interdisciplinary approaches, as it has been observed that, in recent decades, more and more sciences attempt to look at the issue from their point of view. Despite the fact that the free will debate was included only in the field of Philosophy and Theology until the 20th century, it is observed that nowadays both Neuropsychology and Biology, as well as Quantum Physics have been included in this topic. Therefore, the aspect of free will seems to be constantly enriched with new interdisciplinary approaches, as it is substantially a question that has not been definitively answered. The purpose of this paper is a multifaceted analysis of the free will debate in the context of postmodernism. First of all, a historical-philosophical review of the issue will be presented from the archaic period to the era of postmodernity, in order to explore the historical context of the free will debate, as well as its relationship with religion. Subsequently, an adumbration of the free will debate will be attempted through a schematic taxonomy defined by the two basic concepts: free will and determinism. This specific formulation can delineate the field of free will, to some point, and consequently constitute an understandable introduction to the issue. As far as this endeavour is concerned, the theses of thinkers from the whole spectrum of philosophy will be presented, aiming at drawing prolific conclusions in the light of scientific objectivity. Afterwards, as far as the existence of free will is concerned, some arguments from both the fields of Philosophy and Neuropsychology will be analyzed, in the context of a multifaceted and thorough research. Consequently, the next section of this paper contains arguments concerning the denial of free will. At this point, the arguments of Baruch Spinoza and Galen Strawson will be presented. In addition, from the field of Neuroscience, Benjamin Libet's experiment will be explicated. This experiment managed, based on its results, to challenge the freedom of will, while at the same time sparked off the fulfilment of similar future experimental procedures. Thereinafter, the relationship between free will and moral responsibility will be examined, while in the next section of this paper, the conceptual and historical framework of postmodernity will be defined. Meanwhile, the free will debate will be explored through the political, and also through philosophy of technology's perspective in the age of postmodernism. More specifically, the relationship of free will with the Internet and the social media will be analyzed, while at the same time the possibility of a “suppressed” volition will be detected in the context of social control. According to this endeavour, it will be presented an analysis of some cases of popular social media, that have emerged in recent years, which have showcased some new aspects of the free will debate. In conclusion, the present work will deal with the relationship between free will and postmodernity and will explore the moral systems that could be built in a society without the existence of free will.