Η Υποστατική Θεανθρωπολογία κατά τον Γέροντα Σωφρόνιο Σαχάρωφ και η σωτηριολογική της σημασία
Creators: name: Κατζουράκη, Χριστίνη Ιωάννη
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2019
Subjects: Γέροντας Σωφρόνιος
Υποστατική Αρχή
Υποστατική προσευχή
Elder Sophrony
Hypostatic Principle
Hypostatic Prayer

description: Η παρούσα εργασία αφορά την ανθρωπολογία του γέροντος Σωφρονίου Σαχάρωφ, για τον οποίο η όντως ανθρωπολογία είναι εκείνη της Υποστάσεως του Θεανθρώπου. Ανθρωπολογία καθαρά Χριστοκεντρική, στην βάση της ο-ποίας βρίσκεται η άνωθεν, εκ του Θεού, αποκεκαλυμμένη ιδέα της πλήρους και όχι μερικής θεοομοιώσεως. Κυρίαρχο στοιχείο της σκέψεως του γέροντος Σωφρονίου αποτελεί η έννοια του προσώπου, της υποστάσεως, της υποστατι-κής αρχής. Η αρχή αυτή είναι η εσώτατη, πρωταρχική και έσχατη αρχή που αποτελεί τον οντολογικό πυρήνα του Θείου Όντος. Η υπόσταση είναι το όντως ον, η βάση, το θεμέλιον παντός του είναι, υπό το πρίσμα δε αυτής ο γέροντας Σωφρόνιος εξετάζει κάθε πτυχή του Είναι του Θείου και του ανθρωπίνου. Ο Θεός αποκαλύφθηκε στον Μωϋσή ως Πρόσωπο, «Εγώ Ειμί ο Ων». Έτσι εμείς γνωρίζουμε ότι ως Πρόσωπο ο Θεός διαμένει στο αιώνιο Είναι Του. Και στην ίδια Βιβλική Αποκάλυψη ο Θεός λέει «Ποιήσωμεν άνθρωπον κατ’ εικόνα ημε-τέραν και ομοίωσιν». Με άλλα λόγια ο Θεός επαναλαμβάνει τον εαυτό του στον άνθρωπο. Ωστόσο η αποκάλυψη του υποστατικού τρόπου του είναι έγινε κατά τέλειο τρόπο από τον Χριστό. Η φανέρωση αυτή έλαβε χώρα με την «εις τέλος» αγάπη του Χριστού. Δημιουργημένος «κατ’ εικόνα και καθ’ ομοίωσιν» ο άνθρωπος και φέροντας μέσα του την αρχή του προσώπου δυνάμει («κατ’ εικόνα»), υποχρεούται να ολοκληρωθεί με την ενεργοποίηση της αρχής αυτής («καθ’ ομοίωσιν»), την υπέρβαση του περιορισμού του ατόμου και την πραγ-μάτωση της Θείας Εικόνας. Υποχρεούται να διευρυνθεί η συνείδησή του έως εκείνα τα όρια που έχουν τεθεί ως ο τελικός σκοπός του ανθρώπου στο απ’ αιώνος Σχέδιο του Θεού. Η ελεύθερη και εν μετανοία ομοίωση της ζωής του ανθρώπου με τη Ζωή του Θεανθρώπου κατά την επίγεια βιοτή του είναι η οδός για την ανάδειξη του ανθρώπου ως υποστάσεως. Η φανέρωση της ενεργοποι-ημένης υποστατικής αρχής στον άνθρωπο γίνεται με την αγάπη «έως αυτομί-σους» για τον Θεό και για τον πλησίον, με ακραία έκφραση την «αγάπη προς τους εχθρούς». Η πτώση προσέβαλε τη δυνατότητα της υποστατικής πραγμα-τώσεως αλλά το οικονομικό έργο της Σωτηρίας στόχευσε στην αποκατάσταση αυτής της δυνατότητας. Η ενεργοποίηση της υποστατικής αρχής και η κοινω-νία «Πρόσωπον προς πρόσωπον» με τον Θεό εν τω Ακτίστω Φωτί, είναι ενέρ-γεια της Χάριτος του Θεού, που προϋποθέτει την πρακτική και ασκητική συ-νέργεια του ανθρώπου. Η συνέργεια αυτή εκφράζεται με την τήρηση των ευαγγελικών εντολών για την αγάπη του Θεού και του ανθρώπου. Η τήρηση και η αφομοίωση των εντολών θεμελιώνεται πάνω στη βαθειά μετάνοια, στην κενωτική-θυσιαστική βιοτή, στην υπακοή, στην μνήμη του θανάτου και συν-δέεται με βαρειές θλίψεις και πειρατήρια, κατά το υπόδειγμα του Χριστού. Όλες οι έννοιες αυτές προσεγγίζονται από τον γέροντα Σωφρόνιο υπό το πρί-σμα της υποστατικής αρχής, δίνοντάς τους μια ιδιαίτερη διάσταση. Διάσταση υποστατική. Η πραγματωμένη αρχή της υποστάσεως εκδηλώνεται ως διαμονή εν τω Ακτίστω Φωτί και ιδιαιτέρως ως προσευχή υπέρ του Σύμπαντος κόσμου-προσευχή υποστατική, όμοια με την προσευχή του Ιησού στην Γεθσημανή. Σε αυτήν την προσευχή είδε ο γέροντας Σωφρόνιος να συμπυκνώνονται όλες οι αρχές αυτού που όρισε σαν υποστατικό είναι. Η πραγμάτωση- ενεργοποίηση της υποστατικής αρχής, εν Αγίω Πνεύματι, οδηγεί τον άνθρωπο στην Σωτηρία. Και Σωτηρία σημαίνει Θέωση, δηλαδή μετοχή στη Ζωή του Θεού, που είναι Αγάπη. Κατά τη μετοχή αυτή, παραμένοντας, αδιαμφισβήτητα, ο άνθρωπος κτίσμα κατά την φύση του, προσλαμβάνει τα θεία ιδιώματα, κατά Χάριν, και γίνεται αιώνιος, άναρχος, αϊδιος. Μα πάνω απ’ όλα, κατά τον γέροντα Σωφρό-νιο, στη θεωμένη κατάσταση ο άνθρωπος «κατ’ εικόνα και καθ’ ομοίωσιν» της ενότητος του Ίδιου του Τριαδικού Θείου Είναι, ενοποιείται ο ίδιος και ταυτό-χρονα ενοποιεί, εν εαυτώ, το μυριοϋπόστατο ανθρώπινο γένος, ως ένα άνθρω-πο, τον όλο Αδάμ, γενόμενος παγκόσμιος άνθρωπος («ίνα πάντες εν ώσι»)
description: The aim of the current thesis is Elder Sophrony Sakharov’s anthropology, for whom the true anthropology is that of the Hypostasis of God-man. An anthropol-ogy clearly Christ-centered, in which the revealed idea of total and not partial “likeness” to God (theoomiosis), that comes from above, from the God, is based. Dominant element in elder Sophrony’s thought is the concept of person (prosopon), hypostasis, hypostatic principle. This principle is the innermost, primordial and ulti-mate principle that forms the ontological kernel of the Divine Being. Hypostasis is the self being, the root of all that exists. And in the light of it, elder Sophrony exam-ines every aspect of the Divine Being and the human being. God revealed Himself to Moses as Person, “I Am that I Am”. Thus, we know that God abides to His eter-nal Being as Person. And in the same Biblical Revelation God says, “Let us make man in our image, after our likeness”. In other words, God repeats Himself unto the person (hypostasis) of man. However, Christ revealed the hypostatic form of being in an ultimate way. This was revealed with Christ’s love, a love unto the end. Man, created “in image and likeness” and carrying inside of him the principal of person as an inactive ability (“in image”), is obligated to fulfill himself by activating this principle (“in likeness”), to transcend the limitation of individuality and to com-plete the Divine Image. He is obligated to expand his consciousness to those limits that have been set as the ultimate goal of man in God's pre-eternal design. The free and repentant resemblance of man’s life to God’s life on earth is the path to the emergence of man as a hypostasis. The love towards God −that brings man to the point of “self-hatred”− and towards neighbour −the ultimate expression of which is the love for enemies− is the manifestation of the activated hypostatic principle in man. The Fall caused a deadly wound to man’s ability to complete hypostasis, but the Economic task of Salvation aimed to restore this ability. The activation of hypo-static principle and the “Person-to-person” (Face-to-face) communion with God in Uncreated Light is energy of God’s Grace, which requires the empirical and ascetic coaction (synergy) of man. This coaction is expressed by man’s obeying to the evan-gelical commandments regarding love towards God and neighbour. The fulfilment and assimilation of the commandments by man is established on deep repentance, on a life of kenosis and sacrifice, on obedience, on the memory of death, and is connected to grave sorrows and temptations, according to Christ's example. All these concepts are approached by Elder Sophrony in the light of the hypostatic principle, giving them a special hypostatic dimension. The fulfilled principle of hy-postasis is manifested as a stay in the Uncreated Light and especially as prayer for the Whole world −hypostatic prayer−, alike to Jesus’ prayer in Gethsemane. In this prayer Elder Sophrony saw that all the principles of what he defined as hypostatic being are brought together. The fulfilment-activation οf hypostatic principle in Ho-ly Spirit leads man to Salvation. And Salvation means Theosis, that is, communion in the Life of God, Who is Love. During this communion, while man remains un-doubtedly a creation in nature, he adopts the divine idioms in Grace, and becomes eternal and everlasting. But above all, according to elder Sophrony, the deified man (man of Theosis), “in image and likeness” to the unity of the Triune Divine Being, unifies himself and at the same time he unifies the multi-hypostatic mankind in one man, the whole of Adam, becoming universal man (“that they may be one”)