Ο ζωγραφικός διάκοσμος του ναού του Ιερού Κελλίου Αγίου Γεωργίου Προβάτας (1635) της Ιεράς Μονής Μεγίστης Λαύρας Αγίου Όρους. Συμβολή στην μεταβυζαντινή ζωγραφική του 17ου αιώνα
Creators: name: Γκιβίσης, Σταμάτιος Εφραίμ Αντωνίου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2024
Subjects: Άγιος Γεώργιος Προβάτας
Μεγίστη Λαύρα Άθω
Διονυσιάτες ζωγράφοι
Saint George Provata
Megisti Laura Athos
Dionisiou painters

description: Η εποχή που ανακαινίζεται το Κελλίον και τοιχογραφείται ο Ναός του Αγίου Γεωργίου είναι μεν τα δύσκολα και ζοφερά χρόνια της Τουρκοκρατίας αλλά ο κτίτορας του Ναού, πρόσωπο σεβαστό στην μοναστική κοινότητα του Αγίου Όρους, ο Ιερομόναχος Ματθαίος ο Πνευματικός από την Λέσβο, φαίνεται να έχει είτε ίδιους πόρους ή ίσως κάποια άδηλη επιχορήγηση από την Βλαχία, οπότε αναλαμβάνει, διεκπεραιώνει και εξοφλεί το έργο. Το τοιχογραφικό σύνολο του Αγίου Γεωργίου Προβάτας προήλθε από τρεις πηγές έμπνευσης: Πρώτη, είναι κάποια ανθίβολα που αντέγραφαν το έργο του Τζώρτζη στο Καθολικό της Μονής Διονυσίου (1547). Η Μονή Διονυσίου, εκτός από τις παραστάσεις και φυσιογνωμίες αγίων που αντιγράφονται και ήδη επισημάνθηκαν, επηρέασε τον ζωγράφο του μνημείου στην επιλογή και τοποθέτηση των αγίων στον χώρο του Ναού. Δεύτερη πηγή, κάποια ανθίβολα από επεξεργασμένα έργα των μοναχών Δανιήλ και Μερκούριου των Διονυσιατών, που και αυτοί αντέγραφαν τον Τζώρτζη, και χρησιμοποιήθηκαν σε προγενέστερα έργα των εν λόγῳ ζωγράφων, όπως τα παρεκκλήσια μέσα στην Μονή Διονυσίου και στα Μετόχιά της. Τέλος, πηγή έμπνευσης σε μικρότερη κλίμακα απετέλεσε το έργο του Φράγκου Κατελάνου στο Παρεκκλήσι του αγίου Νικολάου (1560) του Καθολικού της Μονής Μεγίστης Λαύρας, κυριάρχου Μονής των Κελλίων της Προβάτας. Το έργο προφανώς εκτέλεσε ομάδα από το συνεργείο του μοναχού Μερκούριου, αφού ο ίδιος ως πρωτομάστορας με έναν βοηθό ήταν απασχολημένος με την τοιχογράφηση της Φιάλης της Μονής Μεγίστης Λαύρας. Ο επικεφαλής ζωγράφος του έργου του Αγίου Γεωργίου ταυτίζεται με το πρόσωπο που αργότερα θα αναλάβει την τοιχογράφηση του χώρου έξω από την Τράπεζα της Μονής Διονυσίου με τις περίφημες σκηνές από την Αποκάλυψη (17ος αιώνας), γι’ αυτό και ονομάστηκε συμβατικά «ο ζωγράφος της Αποκάλυψης».
description: The painted decoration of the Church of Holy Kellion “Agios Georgios” in Provata (1635) of the Holy Monastery of Megisti Lavra of Mount Athos. Contribution to post-Byzantine painting of the 17th century. In the year 1631 the ancient Kellion of Hagios Georgios in Provata of Mount Athos which belongs to the Holy Monastery of Megisti Lavra was rebuilt. Four years later, the founder and renovator of Kellion, Matthew Hieromonk from Mytilene, famous as a “Spiritual Father”, paid and the frescoes were finished. The time when the Kellion was renovated and the Church of Agios Georgios was painted was the difficult and gloomy years of the Turkish rule, but the builder of the Church, a person respected in the monastic community of Mount Athos, Hieromonk Matthew the Spiritual from Lesbos, seems to have either own resources or perhaps some undisclosed grant from Wallachia, in which case he undertakes, executes and pays for the project. The mural ensemble of Agios Georgios Provatas came from three sources of inspiration: First, there are some sketches that copied the work of the painter Tzortzis from the Katholikon of the Monastery of Dionysiou. The Dionysiou Monastery, in addition to the representations and physiognomy of saints that are copied and already highlighted, influenced the painter of our monument in the selection and placement of the saints on the walls. Second source, some sketches from mural paintings by the monks Daniel and Mercurius of the Dionysiou Monastery, who also copied Tzortzis, and were used in earlier works by the two painters Daniel and Mercurius, such as the chapels inside the Monastery of Dionysiou and its Metochia. Finally, a source of inspiration on a smaller scale was the work of Frankos Katelanos in the Chapel of Saint Nicholas at the Catholic of the Monastery of Megisti Lavra, ruler of the Monastery of the Kellia of Provata. The work was apparently carried out by a part of the crew of the monk Mercurius, since he himself, as master craftsman with an assistant, was busy with the wall painting of the Phiale of the Monastery of Megisti Lavra. The main painter of the work of Saint George is identified with the person who will later undertake the mural painting of the area outside the Refectory of the Dionysiou Monastery with the famous scenes from the book of Relevation, (“Apocalypse” in greeks) which is why he was conventionally called “the painter of the Apocalypse”.