Το θέμα της Ανάστασης του Χριστού στα αναστάσιμα κοντάκια και τον Κανόνα του Πάσχα: Ρωμανός Μελωδός και Ιωάννης Δαμασκηνός
Creators: name: Παπαγεωργίου, Ευθύμιος Χαρίλαου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2018
Subjects: Ανάσταση
Ρωμανός Μελωδός
Ιωάννης Δαμασκηνός
Resurrection
Romanos the Melodist
John Damascene

description: Η Ανάσταση του Χριστού αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο του χριστιανισμού και την ύψιστη έκφραση της θείας αγάπης. Ως κορυφαίο θεολογικό γεγονός, δεν θα μπορούσε να αφήσει αδιάφορους τους δύο κορυφαίους ποιητές της βυζαντινής υμνογραφίας, το Ρωμανό Μελωδό και τον Ιωάννη Δαμασκηνό. Η παρούσα εργασία φιλοδοξεί να εστιάσει αρχικά στην εξελικτική πορεία που ακολούθησε η χριστιανική υμνογραφία, από την αποστολική εποχή μέχρι την εποχή των δύο ποιητών, και να σταθεί στα δύο λειτουργικά ποιητικά είδη που τη χαρακτηρίζουν, το κοντάκιο και τον κανόνα. Στη συνέχεια, ακολουθεί η επιμέρους μελέτη των αναστάσιμων κοντακίων του Ρωμανού Μελωδού και η κατηγοριοποίησή τους σε δύο είδη, ανάλογα με τις πηγές από τις οποίες ο ποιητής εμπνέεται. Στην πρώτη περίπτωση, εξετάζονται το πρώτο και το δεύτερο αναστάσιμο κοντάκιο, με έμφαση στο ευαγγελικό κείμενο απ’ όπου αντλεί ο ποιητής τις πατερικές πηγές των κοντακίων, καθώς και τη σχέση τους με τη λατρεία. Στη συνέχεια, αφού γίνει λόγος για το μοτίβο της «κατάβασης» στον κάτω κόσμο στην ελληνορωμαϊκή αρχαιότητα και το χριστιανισμό, εξετάζεται το δεύτερο είδος κοντακίων, με επισήμανση των πηγών του υμνογράφου, πατερικών ή μη, και των συμβολισμών που κληρονομεί και αξιοποιεί από την απόκρυφη γραμματεία στη σύνθεση των υπολοίπων τεσσάρων κοντακίων του. Επιπλέον, η παρούσα εργασία εστιάζει στις σχέσεις σύγκλισης και απόκλισης που αναπτύσσονται ανάμεσα στην εικονοπλαστική ποίηση των κοντακίων αφενός, και την προσωπικότητα του Ιωάννη Δαμασκηνού ως ποιητή κανόνων αφετέρου. Στη συνέχεια, αναλύεται ο Κανόνας της Κυριακής του Πάσχα, ποίημα του Ιωάννη Δαμασκηνού, με σχολιασμό σε ορισμένα στοιχεία που καταδεικνύουν το ποιητικό τάλαντο του υμνογράφου και τη σχέση του με τις βιβλικές ωδές. Τέλος, στο τελευταίο κεφάλαιο επισημαίνεται η σημασία που προσλαμβάνει η Ανάσταση ως γεγονός ποιητικής έμπνευσης για τους δύο υμνογράφους και τονίζεται με συντομία η σχέση ανάμεσα στα δύο ποιητικά είδη του κοντακίου και του κανόνα, καθώς και τα λειτουργικά περιβάλλοντα στα οποία ευδοκιμούν
description: The Resurrection of Christ is the cornerstone of Christianity and the highest expression of divine love. As a top theological event, it is of great interest to the two leading poets of Byzantine hymnography, Romanos the Melodist and John Damascene. This work aspires to focus initially on the evolutionary course followed by Christian hymnography, from the apostolic era to the time of the two poets, and to accentuate the two liturgical, poetic genres that characterize this time, the “kontakion” and the “kanon”. Subsequently, the study of Romanos the Melodist’s Easter Kontakia follows, and their classification in two kinds, depending on the sources from which the poet is inspired. In the first case, the first and second Kontakion dedicated to the Resurrection are examined, with an emphasis on the gospel text, from which the poet draws, his patristic sources, as well as the relation of Kontakia with worship. Then, after discussing the motif of “Katabasis” in the underworld in Greco-Roman antiquity and Christianity, the second kind of Kontakia is examined, by highlighting the sources of the hymnographer, patristic or not, and the symbols that Romanos inherits and develops from the apocryphal gospels in the process of composing his four remaining Easter Kontakia. In addition, this study focuses on the convergence and divergence relations that develop between the pictorial poetry of Kontakia on the one hand and the personality of John Damascene as poet of Kanons on the other. Then, the Easter Kanon is analyzed, a poem by John Damascene, with annotations on some key elements that illustrate the poetic talent of the hymnographer and his relationship with the biblical odes. Finally, the last chapter highlights the significance that the Resurrection possesses, as an event of poetic inspiration for the two hymnographers; the relationship between the two poetic genres of the “Kontakion” and “Kanon” is briefly accentuated, as well as the liturgical environments in which they thrive