Η διαμόρφωση της ιδεολογίας και οι χειραφετικές δυνατότητες της εκπαίδευσης
Creators: name: Βρασταμινός, Αναστάσιος Ιωάννη
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2016
Subjects: Ιδεολογία
Εκπαίδευση
Χειραφέτηση
Ideology
Education
Emancipation

description: Σκοπός της εργασίας είναι η κριτική εξέταση του τρόπου με τον οποίο διαμορφώνεται η ιδεολογία στα μέλη της κοινωνίας και η ανίχνευση χειραφετικών δυνατοτήτων της εκπαίδευσης. Αρχικά, μελετώνται οι αναλύσεις των Μαρξ, Ένγκελς, Λένιν και Γκράμσι για το ιδεολογικό φαινόμενο και διαπιστώνεται ότι τόσο οι κλασικοί του μαρξισμού όσο και οι μαθητές τους προσεγγίζουν την ιδεολογία στο πλαίσιο πάντοτε ταξικά προσδιορισμένων κοινωνιών και αναγνωρίζουν τόσο το γνωσιολογικό όσο και το κοινωνικοπρακτικό επίπεδο στο οποίο αυτή λειτουργεί. Κατόπιν, διερευνάται η σχέση μεταξύ της ιδεολογίας και του εκπαιδευτικού θεσμού και γίνεται αναφορά στις θεωρίες εκείνες που κάνουν λόγο για συστηματική και οργανωμένη επιβολή της ιδεολογίας της άρχουσας τάξης στα μέλη της κοινωνίας διαμέσου του σχολείου. Ακολουθεί η κριτική εξέταση των παραπάνω θεωριών και επιχειρείται μια εναλλακτική προσέγγιση του ιδεολογικού φαινομένου, στην οποία το γίγνεσθαι της ιδεολογίας αντιμετωπίζεται ως διαδικασία σύμφυτη με τη διαμόρφωση του κοινού νου. Σύμφωνα με τη θεώρηση αυτή, ο ιδεολογικός ρόλος της εκπαίδευσης συνίσταται στην επεξεργασία από τους ειδικούς και ενισχυτική αναπαραγωγή των ιδεών που γεννώνται αρχικά κατά αυθόρμητο τρόπο, μέσω της αντανάκλασης, στο πλαίσιο της καθημερινής συνείδησης, των κυρίαρχων κοινωνικών σχέσεων ως φυσικών και αναπόδραστα κυρίαρχων. Τέλος, διερευνώνται οι δυνατότητες αλλά και τα όρια αντίστασης του εκπαιδευτικού στην κυρίαρχη ιδεολογία, καθώς και η δυνατότητα συμβολής της εκπαίδευσης εν γένει στην κοινωνική και πνευματική χειραφέτηση της ανθρωπότητας.
description: The aim of this thesis is the critical study of the way that which ideology is formed in members of society and the detection of emancipatory possibilities in education. Initially, we approach the analyses of Marx, Engels, Lenin and Gramsci on the ideological phenomenon and we assume that both the classic theorists of Marxism and their students approach the ideology in the framework of class defined societies and they recognize the cognitive and socio-practical level in which it operates. Then, we examine the relationship between ideology and education and we refer to the theories about the systematic and organized implementation of the ideology of the ruling class members of society through the education. Subsequently we critically examine these theories and we attempt to form an alternative approach of the ideological phenomenon in which ideology is approached as a process inherent to the formulation of the common sense. According to this view, the ideological role of education is to reproduce the ideas that are originally formed in a spontaneous way, through reflection of the dominant social relations as natural and inevitable, in the framework of the everyday consciousness. Finally, we examine the possibilities and the limits of teacher’s resistance to the dominant ideology, and the possibility of contribution of education in general to the social and intellectual emancipation of mankind.