Συμβολικές παραστάσεις στη βυζαντινή τέχνη. Από τις απαρχές έως την Εικονομαχία
Creators: name: Πέτκογλου, Ολυμπία Βασιλείου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2017
Subjects: Βυζαντινή τέχνη
Συμβολισμός
Σύμβολα
Byzantine art
Symbolism
Symbols

description: Από τον 3ο αιώνα, όταν ο χριστιανικός κόσμος απομακρύνθηκε από τη θέση της απόρριψης κάθε μορφής καλλιτεχνικής αναπαράστασης και ιερών απεικονίσεων και εισήλθε στο χώρο των καλλιτεχνικών μέσων της κλασικής κληρονομιάς αποδεχόμενος τις ιερές απεικονίσεις, η “εικόνα”, ως μέσο καλλιτεχνικής έκφρασης και με την έννοια που οι βυζαντινοί προσέδιδαν σ' αυτήν, αποτέλεσε τη γενεσιουργό αιτία μίας νοητικής διεργασίας, αναγκαίας για τη γνωστική πορεία του θεατή προς το πρότυπο. Για τη θεωρητική θεμελίωση και νομιμοποίηση της εικόνας οι Βυζαντινοί προστρέχουν σε μία σύνθετη διαδικασία απαρτιζόμενη από τρία διαδοχικά στάδια, αυτά της μίμησης, της φαντασίας και του συμβολισμού, αποτέλεσμα της οποίας είναι η εικόνα. Η βυζαντινή τέχνη στοχεύει πρωτευόντως στην αναγωγή του θεατή στο πρότυπο με την ταυτόχρονη κατανόηση ότι διακρίνεται αυτό από την εικόνα και δευτερευόντως αποσκοπεί στην οποιαδήποτε αισθητική απόλαυση είτε του καλλιτέχνη είτε του θεατή. Τα σύμβολα βοηθούν τον άνθρωπο να συνειδητοποιήσει ότι η πραγματικότητα μέσα στην οποία υπάρχει και ουσιώνεται υπολείπεται μιας άλλης πραγματικότητας, η οποία σημειώνεται δια των συμβόλων, δεδομένου ότι ο κόσμος του υπερβατικού δεν μπορεί να προσληφθεί μέσω των αισθήσεων και ο πιστός, για να τον προσεγγίσει, καταφεύγει σε υλικά σύμβολα, τα οποία θα τον οδηγήσουν στη νοερή κατάληψή του. Όταν λοιπόν καταστεί ορατή αισθητά ή νοητά η ουσία του φύσει αόρατου υπερβατικού, τότε γίνεται επιδεκτικό απεικόνισης, οπότε το αντιληπτικό υποκείμενο, αφού συλλάβει νοητικά την κοινή ιδιότητα προτύπου και εικόνας, θα αναχθεί γνωστικά στο πρότυπο μέσω της εικόνας. Με τη θεώρηση της εικόνας ως συμβόλου, με την ευρύτερη σημασία της έννοιας 'σύμβολο', η γνωστική ανάβαση προς το πρότυπο ολοκληρώνεται και νομιμοποιείται το οντολογικό status αυτής.
description: From the 3rd century, when the Christian world stopped rejecting any artistic representation form and sacred images and entered the field of artistic means of classical heritage by accepting the sacred images, the "image" as a means of artistic expression and with the meaning that the Byzantines lent to it, was the root cause of a mental process, necessary for the cognitive path of the viewer to the archetype. For the theoretical foundation and legitimacy of the image, the Byzantines come to a complex process consisting of three stages: mimesis, fantasia and symbolism, the result of which is the image. Symbols help people realize that their reality falls short of another reality, which is marked by symbols, since the transcendental world can’t be engaged through senses. In order to approach this world, the believer resorts to material symbols, which will lead him to mental occupation. When we visualize mentally or substantially the essence of the naturally invisible transcendental world, it becomes susceptible to depiction, so that the perceptual subject after mentally capturing the common property between the model and the image, will understand cognitively the model through the image. Taking the image as a symbol into consideration, in the broadest sense of the term 'symbol', the cognitive ascent to the archetype draws to a close and the ontological status of the image is being legitimized.