Συναίσθημα και αίσθημα στο συναισθηματικό λόγο
Creators: name: Τσαπακίδου, Κυριακή Μενέλαου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2016
Subjects: Γλώσσα και συναίσθημα
Μεταφορά
Γνωσιακή Γλωσσολογία
Language and emotion
Metaphor
Cognitive Linguistics

description: Στόχος της παρούσας διατριβής είναι η συγκριτική μελέτη των κυριολεκτικών και μεταφορικών συμφράσεων των λεξικών μονάδων συναίσθημα και αίσθημα σε δύο διαφορετικά κειμενικά είδη, προκειμένου να διαπιστωθεί εάν είναι πάντοτε δυνατή η χωρίς συνέπειες εναλλαγή τους. Τα στοιχεία αυτά αναδεικνύονται καθοριστικά τόσο για το νόημα και τη χρήση των δύο λέξεων όσο και για τη δόμηση των εννοιών ‘συναίσθημα’ και ‘αίσθημα’. Το θεωρητικό πλαίσιο της έρευνας αντλεί από τον κλάδο της Γνωσιακής Γλωσσολογίας και κυρίως από τις μελέτες σχετικά με την εννοιοποίηση του ‘συναισθήματος’ (‘emotion’) και την κατασκευή γνωσιακών μοντέλων για τον προσδιορισμό της σημασίας του. Παράλληλα, υιοθετήθηκαν και εναλλακτικοί τρόποι μελέτης τόσο της κυριολεξίας όσο και της μεταφορικής γλώσσας. Ως προς τη μεθοδολογία, επιδιώκοντας να ανταποκρίνεται η έρευνα στον τρόπο που πραγματικά τα υποκείμενα σκέφτονται και εκφράζονται αντλούμε δεδομένα από το φυσικό λόγο και η ανάλυσή τους στηρίζεται στις από-κάτω-προς-τα-πάνω αρχές της Ανάλυσης Σωμάτων Κειμένων. Στη συνέχεια, η ανάλυση εστιάζει στον τρόπο με τον οποίο οι συνδηλώσεις των δύο λέξεων διαφοροποιούνται και στο τι εννοούμε όταν λέμε ότι μία λέξη είναι «συναισθηματικότερη» από μία άλλη. Ακόμη, διερευνάται η σημασία του όρου «βιωματικό υπόβαθρο» των εννοιών και το τι αντανακλά ο «βιωματικός πυρήνας» τους· τι υποδεικνύει η συχνότητα των εκφορών των δύο λέξεων στο συναισθηματικά φορτισμένο «συναισθηματικό λόγο»· τέλος προσδιορίζεται ποια από τις δύο λέξεις επιλέγουν κατά βάση τα υποκείμενα, προκειμένου να εκφράσουν και να μεταδώσουν το έντονο συναισθηματικό βίωμα. Για να απαντήσουμε στα ζητήματα αυτά, εστιάζουμε στη σημασιακή προτίμηση των δύο λέξεων σε συνάρτηση με τους συναισθηματικούς όρους που συνεμφανίζονται με αυτές στις κυριολεκτικές τους συμφράσεις. Σημαντικό ρόλο κατέχει επίσης η μελέτη των εννοιακών πεδίων-πηγή που μεταφοροποιούν το ‘συναίσθημα’ και το ‘αίσθημα’ και η γνωσιακή λειτουργία των εννοιακών αντιστοιχίσεων. Στη συνέχεια όμως, υιοθετώντας απόψεις που απομακρύνονται από την εστίαση στον καθαρά γνωσιακό ρόλο της εννοιακής μεταφοράς διερευνώνται η επικοινωνιακή και εκφραστική λειτουργία της μεταφορικής γλώσσας. Στο πλαίσιο αυτό η έμφαση δίνεται πλέον στην επιλογή λέξης –γλωσσικής πραγμάτωσης– που πραγματοποιούν τα υποκείμενα από τα εκάστοτε πεδία μεταφοροποίησης των εννοιών. Με βάση την Ανάλυση αυτή τα συμπεράσματα θέτουν ορισμένα γενικότερα ζητήματα, όπως είναι η σχέση συναισθήματος, νόησης και γλώσσας και η σχέση της μεταφορικής γλώσσας με την έκφραση του συναισθήματος.
description: The aim of this dissertation is to comparatively examine the literal and metaphorical collocates of the Greek lexical units συναίσθημα (emotion) and αίσθημα (feeling) within two different genres seeking to detect if their alleged inconsequential alternation is confirmed. The assumptions of this research are conclusive, concerning not only the meaning and use of the words but also the structuring of the concepts ‘emotion’ and ‘feeling’. The theoretical background of the dissertation draws mainly from the field of cognitive linguistics and essentially from theories focusing on the conceptualization of ‘emotion’ and on the specific cognitive models that determine its meaning. Nonetheless, additional and alternative models are adopted in order to approach both the literal and the metaphoric language. At the same time, aiming to represent the subjects’ actual thinking and expressing themselves, the methodology is based on data drawn from natural discourse and on the bottom-up perspectives of corpus-based-analysis. Therefore, the analysis designates the different connotations that each one of the two words brings to context and what is implicated in assuming that one of them is “more emotional” than the other. We also investigate what the term ‘experiential background’ of these concepts stands for and what their ‘experiential core’ reflects. Moreover, we attempt to define what the frequency of appearance of each word’s expressions indicates, within the highly emotionally charged ‘emotive talk’. Our final goal is to determine which of the two words subjects tend to choose in order to express and communicate an intense emotional experience. To examine those issues, in the first place, we consider the semantic preference of both words, depending on the emotion terms that co-occur with them within their literal collocations. Additionally, we place significant emphasis on the role of both the conceptual source-domains which provide the variety of metaphorical linguistic expressions in the collocations of each word and the cognitive function of the conceptual mappings. However, based on theories that question the priority of the cognitive function of metaphorical mappings, we also seek to stretch out the communicative and expressive functions of metaphorical linguistic expressions –functions that mostly arise within emotive talk/discourse. What these contemporary theories emphasize is the importance of the specific words –the lexical metaphors– subjects choose to use from within the whole range of possible expressions contained into each metaphorical source-domain; and what this preference reflects is basic experiential aspects of emotions. Overall, the conclusions of the dissertation are decisive in some more general issues concerning the interrelation between emotion, cognition and language, and the association of metaphorical language with the expression of emotion.