Εικόνες εν γυμνασίω: έργα γλυπτικής και η λειτουργία τους στο Ελληνιστικό Γυμνάσιο (Ηπειρωτική Ελλάδα και νησιά του Αιγαίου)
Creators: name: Καζακίδη, Ναταλία Α.
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2012
Subjects: Ελληνιστική τέχνη
Γυμνάσιο
Γλυπτική
Ερμηνευτική
Hellenistic art
Gymnasion
Sculpture
Hermeneutic

description: Η εξέταση της ελεύθερης γλυπτικής στα δημόσια αστικά οικοδομήματα καταδεικνύει τις ποικίλες διαστάσεις της ανίδρυσης γλυπτών έργων στο πλαίσιο του δημόσιου βίου. Στην εργασία αυτή σύνολα επιγραφών και γλυπτών από πενήντα εννέα γυμνάσια της ηπειρωτικής Ελλάδας και των νησιών του Αιγαίου των ελληνιστικών χρόνων παρουσιάζονται στη μορφή συστηματικού καταλόγου και με τον τρόπο αυτό εντάσσονται στο αρχαιολογικό και ιστορικό τους πλαίσιο . Ορισμένα από τα γλυπτά παρουσιάζονται αναλυτικά για πρώτη φορά στην έρευνα. Στο συνθετικό μέρος της εργασίας εξετάζεται συνολικά η εικονογραφία των γλυπτών έργων στα γυμνάσια, οι ιδρυτές, η αφορμή και οι θέσεις ανίδρυσής τους. Σκοπός είναι να κατανοηθούν οι ειδικότερες λειτουργίες των γλυπτών στο πλαίσιο του θεσμού του γυμνασίου, δηλαδή των γλυπτών ως λατρευτικών εικόνων, ατομικών ή συλλογικών αναθημάτων, τιμητικών ανδριάντων και επινίκιων μνημείων. Υπό το πρίσμα αυτό προτείνονται νέες ερμηνείες για ορισμένα γλυπτά, ήδη γνωστά στην έρευνα. Παράλληλα, φωτίζονται οι διάφορες πτυχές της λειτουργίας του γυμνασίου ως χώρου άσκησης λατρειών, ως κέντρου αθλητικής και στρατιωτικής εκπαίδευσης, αλλά και ως ιδρύματος πολιτισμού. Στο γυμνάσιο ασκείται διαχρονικά η λατρεία των εναγώνιων θεών, δηλαδή του Ερμή, του Ηρακλή, αλλά και του Έρωτα, ως πρεσβευτών της νεότητας. Παράλληλα λατρεύονται τοπικοί θεοί και ευεργέτες. Τα κατεξοχήν ornamenta γυμνασιώδη υπήρξαν διαχρονικά οι ερμαϊκές στήλες. Για τις ολόγλυφες απεικονίσεις των θεών επιλέχθηκαν θέματα και εικονογραφικά μοτίβα τα οποία αναδείκνυαν ιδιότητες των θεών σχετικές με το περιεχόμενο και τα ιδανικά της γυμνασιακής εκπαίδευσης. Αναθέσεις γλυπτών γίνονται από όσους διευθύνουν, διδάσκουν ή φοιτούν στα γυμνάσια. Αγάλματα πανελληνιονικών ανιδρύονται στα γυμνάσια καταγωγής των νικητών. Τιμητικοί ανδριάντες ανιδρύονται για όσους συμβάλλουν με χρηματικές ή άλλου τύπου δωρεές στη λειτουργία των γυμνασίων. Οι τιμητικοί ανδριάντες αυξάνονται σημαντικά από το τέλος του 2ου αι. π.Χ., φαινόμενο που συμβαδίζει με όσα γνωρίζουμε για τη δράση των ευεργετών και από τα υπόλοιπα δημόσια ιδρύματα της πόλης και αναδεικνύει τα γυμνάσια σε τόπο αυτοπροβολής τους. Επιπλέον, από το τέλος του 2ου αι. π.Χ. η πόλη ανιδρύει ενίοτε στα γυμνάσια και ανδριάντες προσωπικοτήτων της πολιτικής ζωής, η δράση των οποίων δεν αφορά αποκλειστικά τον χώρο του γυμνασίου. Παράλληλα, τη συλλογική μνήμη ολόκληρης της πόλης εκφράζει η ανίδρυση στα γυμνάσια ταφικών μνημείων και ανδριάντων στη μνήμη μεγάλων τοπικών ευεργετών ή των γόνων τους. Στα ίδια χρόνια, η συμμετοχή νεαρών Ρωμαίων στα αναθήματα στα γυμνάσια αποκαλύπτει την εμφάνιση και ενσωμάτωση του ρωμαϊκού στοιχείου στους ελληνικούς θεσμούς. Τέλος, κατά την εποχή αυτή τα γυμνάσια ενσωματώνουν ενίοτε βιβλιοθήκες, ωδεία και ιερά των Μουσών. Ως σύμβολα τοπικού πολιτισμού λειτουργούν τα αναδρομικά πορτρέτα ανθρώπων της διανόησης που ανιδρύονται στους χώρους αυτούς.
description: The examination of free sculpture in public urban buildings illustrates the significance of sculpture erection within public life. This thesis concerns inscriptions and sculptures (300 in total), which were erected in 60 gymnasia of the mainland Greece and the Aegean islands, setting them within their archaeological and historical context. The distinct presentation of the philological, epigraphic and archaeological sources in the catalogue of the study has enabled the review of the sculptures as groups of findings integrated in each and every structure while it has in parallel favored the presentation of results within the most recent study as far as the gymnasium as an architectural structure is concerned. Within the framework of the synthetic study of the evidence in our catalogue as well as of other relevant pieces of evidence from the gymnasia of the rest of the Hellenistic world, the iconography of the statues, their founder, the reason and the place of their foundation have been the basic parameters of our approach. The specific approach enabled the examination of the more specialized functions of the sculptures in the Hellenistic gymnasia as icons of worship, individual or collective dedications, honorary statues and commemorative monuments. General conclusions and specific observations on individual works- partially authentic or occasionally differentiated from contemporary understandings- have emerged from our study. We believe that these findings complete to a certain degree our existent knowledge relating to the different aspects of life in the Hellenistic gymnasium as a location of worship, center of athletic and military training, as well as institution of culture, and then, by extension, to the life in the Hellenistic city.