Ανάπτυξη μεθοδολογίας ταυτοποίησης φυσικών οργανικών χρωστικών με χρήση υγρής χρωματογραφίας υψηλής απόδοσης και εφαρμογή αυτής σε ιστορικά δείγματα.
Creators: name: Βραχνού, Αλίκη Λεωνίδα
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2011
Subjects: Φυσικές οργανικές χρωστικές
Υγρή χρωματογραφία υψηλής απόδοσης (HPLC)
Σπαράγματα χαλιών της Φουστάτης
Natural organic Dyestuffs
High Performance Liquid Chromatography
Fostat carpet fragments

description: H ταυτοποίηση των φυσικών οργανικών χρωστικών καθώς επίσης και η χρήση αυτών σε έργα του Ελλαδικού χώρου (πχ στη βυζαντινή και μεταβυζαντινή αγιογραφία) αποτελούν θέματα που συγκεντρώνουν στις μέρες μας το ενδιαφέρον της διεθνούς επιστημονικής κοινότητας. Η εργασία επικεντρώνεται στην ανάπτυξη μίας μεθοδολογίας ταυτοποίησης φυσικών οργανικών χρωστικών με χρήση υγρής χρωματογραφίας υψηλής απόδοσης (HPLC) συνδεδεμένη με ανιχνευτή συστοιχίας διόδων (DAD, Diode Array Detector). Η ανάπτυξη της μεθοδολογίας πραγματοποιήθηκε με χρήση πρότυπων χρωστικών αλλά και με δείγματα από υφάνσιμες ίνες που έχουν βαφεί με φυσικές οργανικές χρωστικές χρησιμοποιώντας συνταγές που βασίζονται σε ιστορικές πηγές. Τα αποτελέσματα της παραπάνω προκαταρκτικής μελέτης με τους χαρακτηριστικούς χρόνους παρακράτησης για την κάθε χρωστική και τις αντίστοιχες καμπύλες απορρόφησης αποτέλεσαν τις ουσίες αναφοράς για τη δημιουργία μιας βάσης δεδομένων που στη συνέχεια χρησιμοποιήθηκαν προκειμένου να γίνει ταυτοποίηση των οργανικών χρωστικών που εμπεριέχονται σε δείγματα από δύο συλλογές ιστορικών δειγμάτων. Η μία αποτελείται από φορητές μεταβυζαντινές εικόνες από το μοναστήρι του Αγίου Αντωνίου στην Αίγυπτο (16ος - 19ος αιώνας) και η άλλη από σπαράγματα ταπήτων από τη Φουστάτη από τη συλλογή του Μουσείου Μπενάκη (8ος -18ος αιώνας). Ο καθορισμός της προέλευσης των οργανικών χρωστικών πρόκειται να χρησιμοποιηθεί στην ιστορική τεκμηρίωση των έργων (εικόνων και χαλιών) γιατί μπορεί να συμβάλλει στην ταυτοποίηση της ιστορικής περιόδου ή/και της περιοχής προέλευσης αυτών, και αποκαλύπτει πολύτιμες πληροφορίες για την αρχαία τεχνολογία αφού υποδεικνύει τους πιο αποτελεσματικούς τρόπους αποκατάστασης και συντήρησης των έργων τέχνης. Στα πλαίσια αυτής της διπλωματικής εργασίας εξετάστηκαν έξι δείγματα από αντίστοιχες μετα - βυζαντινές εικόνες και δεκαοκτώ δείγματα από οκτώ διαφορετικά σπαράγματα χαλιών και καταρτίστηκαν οι ανάλογοι πίνακες με όλα τα αποτελέσματα. Ειδικότερα στην περίπτωση των εικόνων διερευνήθηκε ο χώρος προέλευσης της χρωστικής του ινδικού γεγονός που βοηθάει στο να προσδιοριστεί ο χώρος προέλευσης των εικόνων. Στη συνέχεια ακολουθώντας τον τρόπο που προτείνει ο Jan Wouters έγινε διερεύνηση της προέλευσης των κόκκινων χρωστικών που βρέθηκαν στα περισσότερα δείγματα από τα σπαράγματα των χαλιών της Φουστάτης με ολοκλήρωση των καμπυλών των κορυφών της αλιζαρίνης, πουρπουρίνης και ρουβιαδίνης στα χρωματογραφήματα των δειγμάτων και έγινε σύγκριση των σχετικών ποσοτήτων τους. Η διπλωματική πραγματοποιήθηκε στο Διαγνωστικό Κέντρο Έργων Τέχνης "Ορμύλια" και στο Εργαστήριο Φυσικοχημείας της Πολυτεχνικής Σχολής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου.
description: The identification of natural organic pigments as well as their use in masterpieces of the Hellenic area (e.g. in byzantine and post byzantine icons) are issues that today attract the interest of international scientific community. This thesis focuses on developing the methodology of the identification of natural organic dyestuffs using High Performance Liquid Chromatography (HPLC) combined with UV - Vis Diode Array Detector (DAD). The development of the methodology took place by using prototype natural organic dyes (dyestuffs) but also by use of yarns (weaving fibers) that were dyed by historically based recipes of dying with natural organic dyestuffs. The results of this study formed a prototype library of reference materials with their characteristic retention times and their respective peak absorbance value for each of the dyestuffs that have been used in the following research in order to identify the organic dyestuffs that are used into samples of two individual collections of Historic pieces of art. One of them consists of post-byzantine icons (16th - 19th era) from the St. Antonio's Coptic Orthodox Monastery in the Eastern Desert in Egypt. The other one consists of the "Fostat carpet fragments" from Benaki Museum's collection, between 8th and 18th era, come from the Old town of Cairo, Fostat. The investigation and the identification of the colouring materials that have been used in the archaeological objects can contribute in the documentation of archaeological objects because it may assist to indentifying the historical period or/and the region of origin of them. It reveals valuable information on the technology used in art by ancient civilizations and indicates the most effective and harmless conservation and restoration strategies for artworks. In this thesis six samples of the post byzantine icons (16en - 19en era) from the St. Antonio's Coptic Orthodox Monastery and eighteen samples from eight of the Fostat carpet fragments have been examined, and the respective tables were constructed. In the case of the samples of the post byzantine icons an effort was done towards the direction of investigating the origin of the indigotin found in most of the samples. In the third part of the thesis in order to investigate the origin of the red dyestuffs found in most of the samples from the Fostat carpet fragments, the technique proposed by Jan Wouters was followed. According this, the peak absorbance values in the chromatograms of the red dyestuff components, alizarin, purpurin and rubiadin were integrated, and their relative amounts were compared. The thesis has been realized in the laboratories of Physical Chemistry of School of Engineering of the Aristotle University of Thessaloniki and in the laboratories of Ormylia Art Diagnosis Centre.