POLILAKTID ASOSIDA BIOTIBBIY NANOMATERIALLAR OLISH
Creators: name: Muzaffarova B.B
name: Tillayev S.U
Publisher: name: Zenodo
Year: 2025

description: Polilaktid (PLA) va bioaktiv kalsiy fosfatlardan, masalan, gidroksiapatitdan (HA) tayyorlangan bioparchalanuvchi kompozitsion materiallar suyaklarni mahkamlash va tiklash uchun klinik jihatdan juda mosligi, osonlik bilan so‘rilib ketishi, parchalanish mahsulotlarining tirik hujayralarga nisbatan zararli emasligi tufayli so‘nggi yillarda keng tadqiq etilmoqda. Tadqiqotlarda PLA tarkibiga massa jihatdan 5-20 % miqdorda HAp qo‘shilishi materialning termik barqarorligi va boshqa xususiyatlarining yaxshilanishiga olib kelishi kuzatilgan [4, 2]. Shu bilan birga modifikatsiyalanmagan HA qo‘llanilganda PLA/HA da komponentlar o‘rtasidagi zaif o‘zaro ta’sirlar tufayli mexanik xosalarining yetarli bo‘lmasligiga olib keladi. Tadqiqotlarda HA zarrachalariga ko‘proq miqdorda gidroksil guruhlarini kiritish uchun kaltsiy-fosfat/fosfonat gibrid to‘ldiruvchilar qo‘shish mumkinligi [1] tadqiq etilgan. Bunday materiallar nafaqat polilaktid asosida, balki xitozan asosida ham olinishi mumkinligi tekshirilgan [3, 5]. 


Polilaktid va gidroksiapatit asosida biodegradasiyalanuvchan kompozit materiallar olish keng tarqalgan va turli yo‘llar bilan ularning xossalarini yaxshilashga erishilgan bo‘lishiga qaramasdan barcha holatlar uchun asosiy kamchilik sifatida materiallarning yetarli darajada mustahkam emasligini ko‘rsatish mumkin.


PLA/HA asosli nanokompozit materiallarning fizik-kimyoviy hamda mexanik xossalarini yaxshilash uchun kalsiy gidrolsiapatitga turli xil organik va noorganik modifikatorlar ta’sirini baholash bo‘yicha tadqiqotlar olib borildi. Modifikatorlar sifatida noorganik moddalar – magniy ftorid (MgF2), kalsiy ftorid (CaF2), magniy fosfat (Mg3(PO4)2) hamda limon kislotalaridan foydalanildi [6]. Polisut kislota asosidagi biotibbiy kompozit material tarkibi PLA/HA nisbati 80:20 bo‘lib, uning massasiga nisbatan 5% miqdorda yuqorida ko‘rsatilgan modifikatorlar kiritildi. 


Olingan biofaol materiallarning xossalari EDRF, XRD, FT-IR, termik, SEM usullarida tadqiq etildi, hamda Vickers metodi bo‘yicha mexanik mustahkamligi tekshirildi. Namunalarning qattiqligi (Vickers bo‘yicha) tarkibiga qarab 13.2-13.7 HV oralig‘ida ekanligi aniqlandi. Quyidagi 1-rasmda PLA/HA asosidagi materialning yuza morfologiyasini o‘rganish (SEM) natijalari keltirilgan. Olingan natijalardan kalsiy gidroksiapatitning nanokristallari o‘zaro agregatsiyalanib, yirik strukturalarni (1A) hosil qiladi. Ushbu strukturalar o‘lchami 5-25 μm kattalikda bo‘lib, ular orasida mikrog‘ovaklar borligi yaqqol ko‘rinadi.





1-rasm. PLA/HA 80:20 tarkibli material namuna tarkibidagi kalsiy gidroksiapatitning SEM analizi natijasi


Mikrog‘ovaklar o‘lchami 10-20 μm sohada (1B) yotishi kuzatildi. Mikrog‘ovaklarning ko‘pligi materialning solishtirma sirt yuzasi kattaligiga olib keladi. Bu esa o‘z navbatida suyak to‘qimasini bitish jarayonida hujayralar va boshqa ozuqa moddalari uchun o‘tkazuvchi vazifasini bajaradi va bitish jaroyonini tezlatadi deb qaraladi [7].


Adabiyotlar 



	
Vineta Srebrenkoska and Gordana Bogaeva Gaceva. Biocomposites based on poly (Lactic acid) and their recyclability // Original scientific paper 2011 DOI:10.7251/QOL1101021
	
Tongxin Wang and oth. Mitchell. Improve the Strength of PLA/HA Composite Through the Use of Surface Initiated Polymerization and Phosphonic Acid Coupling Agent // Journal of Research of the National Institute of Standards and Technology 2011, 5, 116. http://www.nist.gov/jres 
	
Nedjma Tazibt, Mustapha Kaci, Nadjet Dehouche, Mohamed Ragoubi and Leonard Ionut Atanase. Effect of Filler Content on the Morphology and Physical Properties of Poly(Lactic Acid)-Hydroxyapatite Composites // Materials 2023, 16(2),809; https://doi.org/10.3390/ma16020809
	
Andreea Madalina Pandele,Andreea Constantinescu,Ionut Cristian Radu,Florin Miculescu,Stefan Ioan Voicu, and Lucian Toma Ciocan. Synthesis and Characterization of PLA-Micro-structured Hydroxyapatite Composite Films//Materials  2020. doi: 10.3390/ma13020274
	
Yi Zhang and oth. An artificial bone filling material of poly L-lactic acid/collagen/nano-hydroxyapatite microspheres: Preparation and collagen regulation on the property//Journal of Biological Macromolecules 2022. https://doi.org/10.1016/j.ijbiomac.2022.12.200 
	
Muzaffarova B.B. va boshq. Oksikislotalar asosida rezorbsiyalanuvchan biotibbiy materiallar olish // SamDU Ilmiy axborotnomasi. 1-son | 143/1 | Mart 2024. 111-116 betlar.
	
C.Y. Wee, Z.J. Yang, E.S. Thian, Past, present and future development of microspheres for bone tissue regeneration: a review, Mater. Technol. 36 (6) (2020) 364–374, https://doi.org/10.1080/10667857.2020.1759953.