Ο τοιχογραφικός διάκοσμος του Καθολικού της Ιεράς ΜΟνής του Αγίου Δημητρίου Βλάστης Κοζάνης (1774) έργο του ζωγράφου Κωνσταντίνου.: Συμβολή στη μεταβυζαντινή ζωγραφική του 18ου αιώνα
Creators: name: Λαμπρόπουλος, Γεώργιος Παρασκευά
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2016
Subjects: Αγιος Δημήτριος Βλάστης
Κωνσταντίνος εκ Χιονάδων
Μονή Κούκλας
Saint Demetrius of Vlasti
Konstantinos of Hionades
Monastery of Koukla

description: Η περιοχή της Δυτικής Μακεδονίας αριθμεί δεκάδες χριστιανικά μνημεία που ανηγέρθησαν κατά τη διάρκεια του 18ου αιώνα. Ένα από αυτά είναι το καθολικό της Ιεράς Μονής του Αγίου Δημητρίου Βλάστης Κοζάνης. Πρόκειται για ένα ιστορικό μνημείο στην περιοχή που παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον γιατί είναι κατάγραφος με αξιόλογες τοιχογραφίες του αγιογράφου Κωνσταντίνου.Ο αγιογράφος του ναού ξεκίνησε από το χωριό Χιονάδες του Γράμμου και δραστηριοποιήθηκε, μαζί με τον αδερφό του Μιχαήλ, αρχικά στην Ήπειρο και πολύ σύντομα στη Δυτική Μακεδονία και στη Θεσσαλία, όπου και το τελευταίο υπογεγραμμένο εντοίχιο έργο του, το 1779, στο ναό της Αγίας Παρασκευής Καλομοίρας Τρικάλων. Το εικονογραφικό πρόγραμμα του ναού χαρακτηρίζεται από σαφήνεια και καθαρότητα δημιουργώντας ένα αρμονικά συντεθειμένο σύνολο. To πρώτο κεφάλαιο αναφέρεται στο ιστορικό πλαίσιο, ενώ το δεύτερο στην αρχιτεκτονική του μνημείου. Στο τρίτο γίνεται λόγος για το εικονογραφικό πρόγραμμα, ενώ στο επόμενο ακολουθεί λεπτομερής ανάλυση του. Περιλαμβάνει σκηνές από τον Χριστολογικό και Θεομητορικό κύκλο στον κυρίως ναό, τον Λειτουργικό-Ευχαριστιακό στο Ιερό Βήμα, ενώ οι μεμονωμένες μορφές των αγίων, ολόσωμες αλλά και σε μετάλλια, καλύπτουν τις υπόλοιπες επιφάνειες του ναού. Στον ανατολικό τοίχο του νάρθηκα δεσπόζει η παράσταση της Δευτέρας Παρουσίας. Στο πέμπτο γίνεται αναφορά στο κόσμημα και το έκτο αναφέρεται στις εξωτερικές τοιχογραφίες. Η γενική θεώρηση του διακόσμου εξελίσσεται στο έβδομο κεφάλαιο. Οι παραστάσεις έχουν αποδοθεί προσαρμοσμένες στις μικρές διαστάσεις του μνημείου, με σαφήνεια και αφηγηματική πληρότητα. Ο καλλιτέχνης, απλός άνθρωπος και χωρίς ιδιαίτερες γραμματικές γνώσεις, προσπαθεί να γίνει κατανοητός στην πλατιά μάζα του λαού, ιστορώντας τα γεγονότα απλά, χωρίς να ξεχνά τον παιδαγωγικό ρόλο των τοιχογραφιών, καθώς και την κατήχηση του απαίδευτου πιστού. Οι μορφές στην πλειονότητά τους είναι σχεδιασμένες σωστά, με κανονικές αναλογίες. Χαρακτηριστικό τους τα μεγάλα εκφραστικά και αμυγδαλωτά μάτια. Αξιοπρόσεκτη είναι η προσπάθεια του ζωγράφου ώστε η κάθε μορφή να είναι και μια ξεχωριστή προσωπογραφία. Είναι φανερή η σχέση του εργαστηρίου των Χιοναδιτών με την παράδοση της Σχολής της Βορειοδυτικής Ελλάδος, ενώ συχνή είναι και η χρήση Κρητικών εικονογραφικών τύπων. Παράλληλα υιοθετούνται τύποι και σχέδια της δυτικής τέχνης, τόσο από τα έργα των κρητικών ζωγράφων όσο και από τις ευρέως διαδεδομένες χαλκογραφίες και τα χαρακτικά. Ένα ακόμη χαρακτηριστικό γνώρισμα που ανιχνεύεται στο έργο του ζωγράφου είναι η καλή γνώση του κειμένου και των Πηγών της Ερμηνείας. Τα κύρια γνωρίσματα του ζωγράφου και τα εικονογραφικά τους παράλληλα αναφέρονται στο όγδοο κεφάλαιο, ενώ στο τελευταίο παρατίθονται στοιχεία για τους αυταδέλφους χιοναδίτες ζωγράφους Κωνσταντίνο, Μιχαήλ και το εργαστήρι τους. Το έργο του Κωνσταντίνου, αλλά και των περισσότερων καλλιτεχνικών «ομάδων» της εποχής δεν ακολουθεί τους αυστηρούς κανόνες που διέπουν την βυζαντινή αγιογραφική παράδοση. Η ζωγραφική τέχνη πιθανόν να αποτελεί για αυτούς οικογενειακή επαγγελματική ενασχόληση και το ύφος της να χαρακτηρίζεται ως «λαϊκό» και ως δημιούργημα «απαίδευτων» ζωγράφων σε χρόνια «παρακμής», όμως η τέχνη του είναι η τέχνη του λαού και ανταποκρίνεται με επιτυχία στα αισθητικά, θρησκευτικά και ιδεολογικά αιτήματα του λαού και του καιρού του.
description: The province of Kozani and generally the region of Western Macedonia counts a number of churches that were built during the 18th century. The catholic of the holly monastery of Saint Demetrius of Vlasti is one of them. Τhe monument hostes a number of remarcable frescoes painted by Konstantinos of Chionades. The signature of Konstantinos and his brother Michael is firstly found at the monastery of Abel (1770) in Vissani of Epirus. Very soon their frescoes ornament the walls of many churches in Western Macedonia and later in Thessaly, were the last work of Konstantinos is found, in the church of Saint Paraskevi in Kalomoira (1779). The first chapter of this research referes to the history of the monument. The second examins the architecture of the catholikon and the third the iconographical programm. The forth chapter analyses it. The fifth deals with the ornament and the one that follows, with the exterior frescoes. In the seventh, a general regard of the decoration takes place and in the next all the technical and iconographical characteristics are examined. Finally the last chapter includes information about the painter Konstantinos, his brother, also painter Michael and their atelier. The iconographical programm in the catholic is characterised by clarity and creates a sense of harmony and cohesion. It empasises the scenes of the first zone, related to the cycle of the life of Jesus and of the life of the Virgin Mary. In the sanctuary scenes of the Liturgical cycle cover the surfaces, however, a large number of individual saints occupy the rest of the available space. Although the church is of a small dimentions, the artist achieves to give a complition of the themes of the orthodox ecclesiastical life and catechism. Konstantinos is a simple man, without special education, however, he manages through his work to simplify and make understandable to the uneducated people of his era, all the great religious events and dogmas. The figures have the right size and analogies. Emphasis is given to the well-shaped, big and expressive eyes. The effort of the painter is to give to every figure it’s own individual characteristics. And he does it well. The work of Konstantinos is certainly influenced by the School of the North-Western Greece. Many compositions and the warrior saints echoing Palaiologean/Macedonian models in our monument, reveal this tendency. Others, more conservative, reproduce, with minor variations, Cretan painters and the figures of the saints reflect the principles of Ἑρμηνεία, by Dionysiys of Fourna. Iconographical features of the Western tradition are apparent but filtered in a way that do not invade in the orthodox tradition. For Konstantinos the art of painting is a profession that father teaches to his sons. However, the artist is a capable craftsman and achives an artistic independence. His art corresponds not only to its religious role, but also has ethnic and social dimentions.