Η κοινότητα Αγίου Βλασίου (Καραμπάσι) στο Πήλιο: Από την ιστορία στο σήμερα
Creators: name: Αλεξόπουλος, Κωνσταντίνος Ιωάννη
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2018
Subjects: Άγιος Βλάσιος Πηλίου-Τοπικός Πολιτισμός-Ιστορία
St. Vlasios Pelion-Local culture-History

description: Η παρούσα εργασία ασχολείται με τη μελέτη της τοπικής ιστορίας ενός μικρού πηλιορείτικου χωριού, το οποίο διαπιστώσαμε ότι για πολλά χρόνια διέλαθε της ιστορικής έρευνας. Μέσα από τις σελίδες του πονήματός μας προσεγγίζεται κατά βάση η ιστορία ενός ευρύτερου χώρου, ο οποίος προσδιορίζεται από ενοποιούς και αλληλοεξαρτώμενους παράγοντες, όπως το κοινό δίκαιο, οι θρησκευτικοί δεσμοί αλλά και σχετικά γεωγραφικά δεδομένα. Σε αυτό το πλαίσιο, η τοπική ιστορία συνυφαίνεται με τη γενικότερη ιστορική εξέλιξη, ώστε η μια να τροφοδοτεί και να ερμηνεύει την άλλη, σε ένα σχήμα λειτουργικής αλληλεπίδρασης. Ένας επιπρόσθετος στόχος της παρούσας εργασίας υπήρξε η ανάδυση στην επιφάνεια αληθειών ξεχασμένων, οι οποίες θα κινδύνευαν να απολεσθούν οριστικά με το πέρασμα των χρόνων από τη δεξαμενή μνήμης του τόπου. Στην προσπάθειά μας αυτή εμπλουτίσαμε το πηγαίο υλικό με μαρτυρίες από τα αρχαιολογικά μνημεία, τις νοοτροπίες που διασώζουν τα ήθη και τα έθιμα του τόπου και το σύνολο των παραδόσεων που διατηρούν την παρουσία τους μέχρι σήμερα, ώστε να παραθέσουμε μια όσο το δυνατόν πληρέστερη εικόνα για το παρελθόν του τόπου. Με βάση τις ιστορικές πηγές και τη βιβλιογραφία που χρησιμοποιήσαμε, η δομή της παρούσας εργασίας διαρθρώνεται σε έξι κεφάλαια. Στο πρώτο κεφάλαιο επιχειρείται λεπτομερής περιγραφή της οριοθέτησης του πηλιορείτικου χωριού και αναφέρονται οι εκδοχές της πιθανής ονομασίας του κεντρικού ιστού καθώς και των συνοικιών του. Καταλήγουμε στο ότι οι εκδοχές για την ονομασία του χωριού είναι πολλές και δεν μπορούμε να αποδεχθούμε αποκλειστικά μία από αυτές, καθώς δεν υπάρχει κάποια τεκμηριωμένη άποψη που να υπερισχύει έναντι των άλλων. Παράλληλα, επιχειρείται και μια λεπτομερής αναφορά στις συνοικίες του χωριού. Στο δεύτερο κεφάλαιο περιγράφεται το ιστορικό παρελθόν της Μαγνησίας και ειδικότερα του Πηλίου Όρους, με την εγκατάσταση καταρχάς των Σλάβων σε παράλιες περιοχές του Παγασητικού. Από αυτήν την εγκατάσταση πάντως δεν έμεινε τίποτα που να θυμίζει ότι το φύλο αυτό πέρασε από την περιοχή, παρά μόνο η ύπαρξη μερικών τοπωνυμίων. Τέτοιο χαρακτηριστικό παράδειγμα αφορά την περιοχή του Παλαιοκάστρου, που την περίοδο εκείνη ονομαζόταν Νεβεστίκι, καθώς πιθανολογείται ότι θα υπήρχε κάποια οικογένεια Σλάβων που να διέμενε στην περιοχή και να ονομάτισε αυτό το μέρος. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει οπωσδήποτε ο Βυζαντινός Οίκος των Μελισσηνών, ο οποίος σύμφωνα με γραπτές μαρτυρίες ήταν εγκαταστημένος στο πόλισμα του Παλαιοκάστρου και διαφέντευε για ένα ορισμένο διάστημα (70 χρόνια) την περιοχή της Μαγνησίας. Στη συνέχεια αναφερόμαστε στην παρουσία των Βενετών και κυρίως των Καταλανών στη Μαγνησία και τη συγγένεια που αναπτύχθηκε με τον Οίκο των Μελισσηνών. Στο τρίτο κεφάλαιο επιχειρείται η περιγραφή του πλαισίου της οθωμανικής εισβολής και της κατάκτησης του Βόλου και του Πηλίου και περιγράφεται το διοικητικό σύστημα του Πηλίου, το οποίο παρείχε μια ορισμένη ημιαυτονομία στα πηλιορείτικα χωριά. Επίσης, αναφέρεται ο πρώτος σχηματισμός του χωριού και των συνοικιών του επί της οθωμανικής κυριαρχίας. Επιχειρείται μια αναφορά στη ληστοσυμμορία που ταλαιπώρησε το Πήλιο για αρκετά χρόνια και καταλήγουμε στα πρώτα μέτρα που πάρθηκαν αμοιβαία από τις πλευρές της Ελλάδας και της Τουρκίας για την καταπολέμησή της. Τέλος, σκιαγραφείται ο πολιτισμός και τα γράμματα που αναπτύχθηκαν κατά τη διάρκεια της οθωμανικής κατάκτησης, περίοδο κατά την οποία, σύμφωνα με γραπτές μαρτυρίες, σημαντικό ρόλο έπαιξε η προτροπή του Οικουμενικού Πατριαρχείου να ιδρυθούν σχολεία σε όλη την ελληνική επικράτεια με την βοήθεια των κατά τόπους επισκόπων. Συγκεκριμένα, εντοπίσαμε επιστολή προς το Μητροπολίτη Δημητριάδος, στην οποία αναφέρεται πως πρέπει να διδάσκονται τα ιερά γράμματα. Οι κινήσεις αυτές αποδεικνύουν ασφαλώς το μέγεθος της φροντίδας του Πατριαρχείου για την πνευματική ανύψωση των υπόδουλων Ρωμιών, χωρίς ωστόσο να γνωρίζουμε πλήρως το βαθμό ανταπόκρισης αυτών των εκκλήσεων από τις κοινότητες των κατακτημένων Ελλήνων. Στο τέταρτο κεφάλαιο περιγράφεται η οικονομική και κοινωνική κατάσταση του χωριού επί Οθωμανικής κατάκτησης και η έναρξη της επανάστασης του πηλιορείτικου λαού εναντίον των κατακτητών το 1821 με τη συμμετοχή μεγάλων προσωπικοτήτων, όπως ο Άνθιμος Γαζής ως ενεργό μέλος της Φιλικής Εταιρείας, αλλά και την ουδέτερη έως και φιλοοθωμανική στάση των κοτζαμπάσηδων, οι οποίοι στρέφονταν εναντίον των ραγιάδων, αποβλέποντας στην αποτυχία των εξεγέρσεων και τη διατήρηση της κυριαρχικής τους θέσης στην τοπική κοινωνία. Ακόμη, περιγράφονται τόσο οι συνθήκες της προετοιμασίας των υπόδουλων για τον ξεσηκωμό όσο και τα αποτελέσματα της τραγικής κατάληξής του. Αναφέρονται επίσης οι εξεγέρσεις που ακολούθησαν μέχρι την στιγμή της ενσωμάτωσης της Θεσσαλίας και ειδικότερα του Βόλου στον εθνικό κορμό, το 1881. Στο πέμπτο κεφάλαιο υπογραμμίζονται οι σελίδες της ιστορίας του χωριού μετά την απελευθέρωσή του από τους Οθωμανούς. Αναφέρονται τα πληθυσμιακά και οικονομικά στοιχεία του οικισμού μετά την οθωμανική κατοχή, ενώ περιγράφονται επίσης η ίδρυση του πρώτου σχολείου, τα στοιχεία που αφορούν τη στοιχειώδη εκπαίδευση των μαθητών καθώς και τα σχετικά με τη διέλευση ενός σημαντικού καλλιτέχνη και η εγκατάσταση του στο χωριό για ένα ορισμένο διάστημα, του Θεόφιλου. Το τελευταίο μάλιστα γεγονός μέχρι και σήμερα μένει χαραγμένο στη συλλογική μνήμη των κατοίκων και αποτελεί σημαντικό κομμάτι της τοπικής ιστορίας του μικρού τούτου χωριού. Επίσης, στο ίδιο κεφάλαιο καταγράφονται οι θηριωδίες των Γερμανών κατακτητών και περιγράφεται η καταστροφή ενός μέρους του χωριού από τις δυνάμεις κατοχής και τους συνεργάτες τους. Ακόμη, στο κεφάλαιο αυτό γίνεται αναφορά στη μετονομασία του χωριού σε Άγιος Βλάσιος καθώς και οι πιθανές εκδοχές για τους λόγους που οδήγησαν τους κατοίκους σε αυτή την κίνηση. Τέλος, παρουσιάζονται οι ασχολίες των κατοίκων του χωριού με τα κύρια επαγγέλματα που άκμαζαν κατά τα τέλη του 19ου αι, ενώ πραγματοποιείται μία αναφορά στις διατροφικές συνήθειες των Πηλιορειτών, τα προϊόντα που χρησιμοποιούσαν από τη γη και τα εδέσματα που ετοίμαζαν οι νοικοκυρές του Πηλίου και συνεχίζουν έως σήμερα. Τέλος, στο έκτο κεφάλαιο της παρούσας μελέτης, παρουσιάζονται τα μνημεία λατρείας του χωριού, όπως ο Ιερός Ναός του Αγίου Βλασίου καθώς και τα πάμπολλα εξωκλήσια του, τα οποία παρουσιάζονται και μέσω φωτογραφιών. Επίσης, εκτίθενται τα πολιτιστικά στοιχεία του τόπου όπως τα ήθη, έθιμα, προλήψεις και παραδόσεις που αποτελούν εύγλωττες ψηφίδες του πολιτισμού και της κληρονομιάς μας και κυριαρχούν μέχρι τις σημερινές ημέρες στη γλώσσα και τις συνήθειες των κατοίκων της ελληνικής αυτής γωνιάς. Γίνεται αναφορά στις γιορτές και τα πανηγύρια που λαμβάνουν χώρα στον τόπο είτε έχουν λατρευτικό-εκκλησιαστικό χαρακτήρα όπως η τιμή του Αγίου Βλασίου, είτε λαϊκό όπως τα πανηγύρι της Αγίας Παρασκευής κατά την περίοδο του καλοκαιριού. Μέσω της εργασίας διαπιστώσαμε μια γενικότερη αλήθεια: ότι η ιστορία ενός τόπου είναι η γνώση και ο τρόπος βίωσης της ιδιαίτερης πατρίδας κάθε ανθρώπου. Εντρυφήσαμε στις πολιτισμικές παραδόσεις που διασώζονται, τουλάχιστον στον Άγιο Βλάσιο και φανερώνουν μία δυναμική, που δείχνει προοπτικές αντοχής στην πάροδο του χρόνου, ακόμη και στην παρούσα εποχή του ραγδαίου εκμοντερνισμού. Αυτές οι παραδόσεις σε τελική ανάλυση διασώζουν και την αντίσταση στην ισοπεδωτική ομοιομορφία των καιρών μας, ενώ ακόμη αναδεικνύουν την ιδιαιτερότητα του πολιτισμού που έχει να προσφέρει κάθε επιμέρους περιοχή στη συλλογική πνευματική παραγωγή της ανθρωπότητας
description: In this postgraduate diploma thesis, we have searched for the beginnings of the formation of a small village of Mt. Pelion, Agios Vlassios, as well as we have traced its historic path over the centuries, we looked upon its adventurous history and tasted its memories and cultural heritage. We tried also to look about the remnants of its various and many conquests over the centuries. We have noticed that the history of a place is the knowledge and the way of living in a special homeland. We also have seen the remaining inhabitants living by the nature, tradition and preserving their way of life and the values of local society until nowadays. This mental and emotional link of every resident and other people to their hometown as well as the warm and polite feelings towards it are part of the general culture from which the understanding of the wider world begins. In this way, we can see that local history also contributes to the personal development of individuals. That is why more and more young people must be encouraged to study their places of origin, as they can thus understand the different historical phases that each cradle of culture passes over the centuries. So they better understand themselves, their virtues, their negative points and their abilities in time. We believe that monuments in buildings and in habits reveal to us an unknown world of the past, and we think this is very valuable in terms of our contemporary homogeneity. Of course, many other pages could be written about the history of this place as there are other unexplored aspects not mentioned in this study. I hope, however, that this work will satisfy the scientific community and scholars in person, but I hope it will also be the springboard and the trigger for similar work