Το ζήτημα της εκκλησιαστικής περιουσίας κατά την περίοδο υπουργίας Αντωνίου Τρίτση και η πολιτική της Εκκλησίας της Ελλάδος για την αντιμετώπισή του
Creators: name: Ματρακούκας, Γεώργιος Στέργιου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2023
Subjects: Εκκλησιαστική Περιουσία
Νόμος 1700/1987
Εκκλησιαστική πολιτική και διπλωματία
Church property
Law 1700/1987
Church politics and diplomacy

description: Το ζήτημα της εκκλησιαστικής περιουσίας, μέσα στο πλαίσιο του σύγχρονου, νεοελληνικού κράτους, αποτέλεσε διαχρονικά το κρισιμότερο σημείο τριβής μεταξύ Πολιτείας και Εκκλησίας. Κατά την περίοδο 1985-87 η κυβέρνηση επιχείρησε μετά από έναν τυπικό διάλογο με την Εκκλησία να προβεί στην διανομή της μοναστηριακής περιουσίας. Το ζήτημα κορυφώθηκε επί υπουργίας Αντώνιου Τρίτση αφού οι διαπραγματεύσεις όχι μόνο δεν οδήγησαν σε κάποιο συναινετικό αποτέλεσμα αλλά σε μια «ψυχροπολεμική» σύγκρουση. Η Κυβέρνηση εν μέσω μιας σοβαρής οικονομικής κρίσης και την εφαρμογή ενός σκληρού σταθεροποιητικού προγράμματος, προσπάθησε να εντάξει τις ρυθμίσεις για την εκκλησιαστική περιουσία στο ευρύτερο πολιτικό-ιδεολογικό πλαίσιο της ¨αλλαγής¨ προκειμένου να εμφανιστεί ότι είναι συνεπείς στις προεκλογικές δεσμεύσεις της. Το κυβερνών κόμμα παρά τις σφοδρές αντιδράσεις της αντιπολίτευσης προχώρησε στην ψήφιση του Ν.1700/1987 με τον οποίο το μεγαλύτερο μέρος της εκκλησιαστικής περιουσίας μεταβιβαζόταν στο κράτος και οδηγούσε και στην κατάλυση του αυτοδιοίκητου της Εκκλησίας. Η ψήφιση του νόμου έφερε την ρήξη μεταξύ των δυο κορυφαίων θεσμών η οποία πραγματώθηκε μέσω των προσώπων που τους εκπροσωπούσαν την περίοδο αυτή και ήταν δυο ισχυρές ηγετικές φυσιογνωμίες της μεταπολίτευσης, του Αρχιεπίσκοπου Σεραφείμ και του Ανδρέα Παπανδρέου.Μετά την ψήφιση του Ν. 1700/1987, η Εκκλησία κινήθηκε εναντίον του κηρύσσοντας ανένδοτο αγώνα και αποδεικνύοντας μέσω γνωμοδοτήσεων ειδικών, την αντισυνταγματικότητα και την αντικανονικότητά του. Η (μη αναμενόμενη από κάποιους) ρήξη ακολουθούσε την στρατηγική κλιμακούμενων επιθέσεων ένθεν και ένθεν με κύριο όπλο της Εκκλησίας την ειρηνική και νόμιμη διεκδίκηση του δικαίου της. Καταβλήθηκαν συντονισμένες προσπάθειες Ιεραρχίας - Ιερών Μονών, για νομικές προσφυγές κατά του Ν. 1700/1987 τόσο σε εθνικό επίπεδο με προσφυγή στο Συμβούλιο της Επικρατείας, όσο και σε διεθνές με προσφυγή στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων. Το τεράστιο μέγεθος της συνασπισμένης δύναμης της Εκκλησίας (Οικουμενικός Πατριάρχης, Αρχιεπίσκοπος- Ιεραρχία- Κλήρος και Λαός) επέβαλε πολιτικές και έδωσε λύσεις. Ο Ν. 1700/1987 στην ουσία δεν εφαρμόστηκε πάρα μόνο από τον Αντώνιο Τρίτση με την προσπάθεια συγκρότησης του ΟΔΕΠ σε σώμα. Ήδη από την επομένη ημέρα αναζητήθηκε συμβιβαστική λύση τόσο από τον πρωθυπουργό Ανδρέα Παπανδρέου όσο και από τον Αρχιεπίσκοπο Σεραφείμ. Η έναρξη του διαλόγου μετά την ρήξη οδήγησε στην ψήφιση του Ν. 1811/1988. Οι Μονές προσέφυγαν στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και τελικά δικαιώθηκαν ενώ οι δυο νόμοι δεν εφαρμόστηκαν ποτέ. Τα γενικά χαρακτηριστικά αυτής της ρήξης Εκκλησίας- Πολιτείας είναι σχεδόν ίδια με τις προηγούμενες που είχαν ως αιτία την εκκλησιαστική περιουσία. Ο χρόνος που έγιναν ήταν πάντα σε περιόδους οικονομικής ύφεσης, ο τρόπος πάντα νομοθετικά επιβαλλόμενος με ελάχιστες εξαιρέσεις, τα επιχειρήματα της Πολιτείας είχαν πάντα την ίδια αιτία, την αποκατάσταση ακτημόνων, οι υποσχέσεις και τα συμβόλαια δεν τηρήθηκαν σχεδόν ποτέ ενώ η Εκκλησία σε όλες τις περιπτώσεις βρισκόταν σε μειονεκτική θέση, οπότε μη δυναμένη να αντιδράσει δήλωνε ότι τίθεται « εν διωγμώ».
description: The issue of church property, within the context of the modern Greek state, has always been the most critical point of friction between State and Church. During 1985-87 the government attempted after a formal dialogue with the Church to proceed with the distribution of the monastic property. The issue peaked during the ministry of Antonio Tritsis since the negotiations did not lead to a consensual outcome but to a "Cold War" conflict. The Government in the midst of a serious economic crisis and the implementation of a harsh stabilization program, tried to fit the arrangements for church property in the wider political-ideological context of the ¨political change¨ in order to appear consistent at their pre-election commitments. The ruling party despite the opposition's strong reactions proceeded to the passing of Law 1700/1987 by which most of the church property was transferred to the state and led to dissolution of the ability the Church to rule itself. The passing of the law brought about a breach between the two leading institutions which was carried out through the people who represented them at the time and they were two strong leading figures of the regime change period, the Archbishop Seraphim and Andreas Papandreou. After the passing of Law 1700/1987, the Church moved against the law declaring an unyielding struggle and proving through expert opinions, its unconstitutionality and irregularity. The (unexpected by some) rupture followed the strategy of escalating attacks here and there where the main weapon of the Church was the peaceful and legal assertion of justice. Coordinated efforts were made by the Hierarchy - Holy Monasteries, for legal appeals against Law 1700/1987 both at national level with recourse to Council of State, as well as in international with appeal to the European Court of Human Rights. The enormity of the combined power of the Church (Ecumenical Patriarch, Archbishop - Hierarchy - Clergy and People) imposed policies and provided solutions. Law 1700/1987 was actually implemented only by Antonios Tritsis with the attempt to form the ODEP into a body. As early as the next day, a compromise solution was sought both by Prime Minister Andreas Papandreou as well as Archbishop Seraphim. The initiation of the dialogue after the rupture led to the passing of Law 1811/1988. The Monasteries appealed to the European Court of Human Rights and they were eventually vindicated while the two laws were never implemented. The general characteristics of this Church-State rift are almost the same as the previous ones that had as their cause the church property. The time they were made was always in times of economic recession, the way always legally mandated with few exceptions, the arguments of the State they always had the same cause, the restitution of property, the promises and the contracts were almost never kept while the Church in all cases was at a disadvantage, so, unable to react stated that is put "under persecution".