Άτυποι οικισμοί στον παγκόσμιο νότο: η ενίσχυση της ανθεκτικότητας τους μέσω προγραμμάτων αναβάθμισης
Creators: name: Σανξαρίδου, Ιωάννα Ιορδάνη
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2023
Subjects: Άτυποι οικισμοί
Ανθεκτικότητα
Προγράμματα αναβάθμισης
Informal settlements
Resilience
Upgrading programs

description: Ο σύγχρονος κόσμος έρχεται αντιμέτωπος με το φαινόμενο της αστικοποίησης, το οποίο σε συνδυασμό με την αστική φτώχεια οδηγεί σε διαφορετικές μορφές στέγασης από τις συμβατικές, με σκοπό την επιβίωση και την πρόσβαση σε οικονομικούς πόρους. Τις τελευταίες δεκαετίες παρατηρείται η εξάπλωση των άτυπων οικισμών, κυρίως στις αναπτυσσόμενες χώρες του πλανήτη, όπου κυριαρχούν οικονομικές και κοινωνικές ανισότητες. Οι άτυποι οικισμοί αποτέλεσαν την απάντηση στο στεγαστικό έλλειμμα, παρέχοντας οικονομικά προσιτή στέγαση χωρίς νόμιμη ιδιοκτησία σε ανθρώπους χαμηλών εισοδημάτων, που προσπαθούν να επιβιώσουν μέσα σε ένα αστικό περιβάλλον κάτω από εξαιρετικά δυσμενείς συνθήκες. Οι κάτοικοι των άτυπων οικισμών αντιμετωπίζουν την αδυναμία πρόσβασης σε βασικά αγαθά, την ανυπαρξία βασικών υποδομών και υπηρεσιών, την κακή ποιότητα στέγασης, καθώς και την ανύπαρκτη κρατική μέριμνα. Ο υπερπληθυσμός, η φτώχεια και η άτυπη μορφή ιδιοκτησίας είναι τα βασικά συστατικά αυτών των οικισμών, τα οποία παράλληλα επιφέρουν την κοινωνική περιθωριοποίηση των κατοίκων τους. Το αστικό περιβάλλον των άτυπων οικισμών δεν ακολουθεί τον πολεοδομικό σχεδιασμό, αλλά εμφανίζει ένα είδος οργάνωσης που εξασφαλίζει σε κάποιο βαθμό την επιβίωση των κατοίκων. Οι άτυποι οικισμοί χαρακτηρίζονται ως εξαιρετικά ευάλωτες περιοχές, καθώς πολυάριθμοι παράγοντες ενισχύουν την ευπάθεια τους σε κοινωνικές, οικονομικές και περιβαλλοντικές διαταραχές, πλήττοντας έτσι την ανθεκτικότητα τους. Η κλιματική αλλαγή έχει εντείνει τα ακραία φαινόμενα και τις επιπτώσεις τους στους άτυπους οικισμούς, δυσχεραίνοντας την οικοδόμηση της ανθεκτικότητας τους. Κρίνεται αναγκαίο να θωρακιστούν έναντι των κινδύνων, μέσω της αποτελεσματικής κοινωνικής και αστικής τους οργάνωσης αλλά και να διαμορφωθούν έτσι ώστε να προσαρμόζονται στις ισχυρές αλλαγές της εποχής και στα φαινόμενα τις κλιματικής κρίσης. Οι άτυποι οικισμοί αποτελούν αναπόσπαστο τμήμα της πόλης και δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται ως προβληματικές περιοχές αλλά ως μέρος της λύσης των αστικών ζητημάτων. Στόχος είναι η αναβάθμιση τους και όχι η εξάλειψη τους. Τα τελευταία έτη έχουν αναπτυχθεί προγράμματα αναβάθμισης των άτυπων οικισμών, ώστε να βελτιωθούν οι συνθήκες διαβίωσης και να ενισχυθεί η ανθεκτικότητα τους. Τα προγράμματα αυτά έχουν εξαιρετικά αποτελέσματα όταν σχεδιάζονται με συμμετοχικές διαδικασίες και στοχεύουν στην συνολική ευημερία των ανθρώπων. Πολλά από αυτά ήταν αποτελεσματικά, αλλά πολλά κρίθηκαν αποτυχημένα αφού εξυπηρετούσαν συμφέροντα και δεν χαρακτηρίζονταν από διαφάνεια.
description: The modern world is confronted with the phenomenon of urbanization, which, combined with urban poverty, leads to different forms of housing than conventional ones, in order to survive and access economic resources. The last decades have witnessed the spread of informal settlements, especially in the developing countries of the world, where economic and social inequalities prevail. Informal settlements have been the answer to the housing deficit, providing affordable housing without legal ownership to low-income people trying to survive in an urban environment under extremely adverse conditions. Residents of informal settlements face inability to access basic goods, lack of basic infrastructure and services, poor quality housing, and inadequate state provision. Overcrowding, poverty and informal ownership are the main components of these settlements, which also lead to the social marginalization of their inhabitants. The urban environment of informal settlements does not follow urban planning, but displays a kind of organization that ensures to some extent the survival of the inhabitants. Informal settlements are characterized as highly vulnerable areas, as numerous factors increase their vulnerability to social, economic and environmental disturbances, thus affecting their resilience. Climate change has intensified extreme events and their impacts on informal settlements, making it difficult to build their resilience. It is necessary to shield them from risks through effective social and urban organization and to adapt them to the strong changes of the times and the effects of the climate crisis. Informal settlements are an integral part of the city and should not be treated as problem areas but as part of the solution to urban issues. The aim is to improve them, not to eliminate them. In recent years, programmes have been developed to upgrade informal settlements in order to improve living conditions and increase their resilience. These programmes have excellent results when they are designed through participatory processes and aim at the overall well-being of the people. Many of them have been effective but many have been deemed unsuccessful because they have been self-serving and lacked transparency.