Από το περιμένοντας τον Γκοντό του Σάμιουελ Μπέκετ στο περί τυφλότητας του Ζοζέ Σαραμάγκου: η κατασκευή της κοινωνικής πραγματικότητας και η αναπαράσταση της ανθρώπινης πάλης
Creators: name: Αργυρίου, Μάρω Χρήστου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2020
Subjects: Περιμένοντας τον Γκοντό του Σάμιουελ Μπέκετ
Περί τυφλότητος του Ζοζέ Σαραμάγκου
Θέατρο του Παραλόγου, Πανοπτισμός, απουσία χρόνου, απουσία μνήμης, απουσία τόπου, ο Άλλος, το ζωώδες, η ιδιαίτερη γλώσσα, υβρίδιο, γίγνεσθαι ζώο
Waiting for Godot by Samuel Beckett
Blindness by José Saramago
Theatre of the Αbsurb, Panopticism, lack of time, lack of memory, lack of space, the Other, human’s animal nature, the particular language, hybrid, becoming animal

description: Η μεταπτυχιακή διατριβή με τίτλο ‘Από το Περιμένοντας τον Γκοντό του Σάμιουελ Μπέκετ στο Περί Τυφλότητας του Ζοζέ Σαραμάγκου: Η Κατασκευή της Κοινωνικής Πραγματικότητας και η Αναπαράσταση της Ανθρώπινης Πάλης’, επικεντρώνεται σε μία συγκριτική ανάλυση ανάμεσα στο θεατρικό έργο του Σάμιουελ Μπέκετ, Περιμένοντας τον Γκοντό και στο μυθιστόρημα του Ζοζέ Σαραμάγκου, Περί Τυφλότητος. Συγκεκριμένα, αναλύεται η ιδιαίτερη γραφή τόσο του Μπέκετ, όσο και του Σαραμάγκου, παρά το γεγονός ότι τα δύο λογοτεχνήματα ανήκουν σε διαφορετικά λογοτεχνικά είδη. Γίνεται σαφές πως τα θέματα που απασχολούν τον Μπέκετ και που αποτελούν κατ’ επέκταση αντικατοπτρισμό των αναγκών και πληγών της κοινωνίας στα μέσα του εικοστού αιώνα, εξακολουθούν και απασχολούν τον Σαραμάγκου στα τέλη του ίδιου αιώνα - οι ανθρώπινες σχέσεις, οι κυβερνήσεις που εκθέτουν τον λαό σε κίνδυνο, αλλά και η αποκτήνωση του ανθρώπου, όταν οι συνθήκες διαβίωσης γίνονται άσχημες. Και τα δύο βιβλία, πάντως, απαρτίζονται από ήρωες-αντιήρωες που στο τέλος καταφέρνουν να επιζήσουν μόνο και μόνο επειδή παραμένουν ενωμένοι, έχοντας ως πρώτιστο μέλημά τους την ανάγκη τους για συντροφικότητα. Η διατριβή αυτή επιχειρεί μία ιστορική αναδρομή στα πολιτικά, κοινωνικά, όπως και στα λογοτεχνικά κινήματα που αναπτύσσονται την εποχή αυτή: πιο συγκεκριμένα, στην Avant-Garde, από την οποία γεννήθηκε το Θέατρο του Παραλόγου, ως αποτέλεσμα του θυμού και της απογοήτευσης των ανθρώπων μετά τον Πρώτο και Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο αλλά και στο δικτατορικό καθεστώς κάτω από το οποίο έζησε ο Σαραμάγκου, το οποίο τον επηρέασε και μεταφέρει στη λογοτεχνία του. Βασικοί άξονες της ανάλυσης αποτελούν η κατακερματισμένη και επαναληπτική γλώσσα, την οποία βάζει ο Μπέκετ τους ήρωες-αντιήρωές του να χρησιμοποιούν σε μια τελματωμένη προσπάθεια να επικοινωνήσουν και η απουσία μνήμης τους, η οποία ενισχύει την αδυναμία επικοινωνίας τους σε έναν ανύπαρκτο χρόνο-τόπο. Παράλληλα, έμφαση δίνεται στον ιδιόμορφο τρόπο γραφής που κυριαρχεί στο Περί Τυφλότητος, ο οποίος χαρακτηρίζεται από μία ακατάσχετη πολυλογία. Ο τόπος και ο χρόνος είναι και εδώ απροσδιόριστοι, δίνοντας διαχρονική και πανανθρώπινη διάσταση στο μυθιστόρημα. Όσο για τη μνήμη, οι χαρακτήρες εδώ ξεχνούν τους καλούς τους τρόπους μόλις η ζωή τους δυσκολεύει. Και οι δύο συγγραφείς δημιουργούν ‘υβρίδια’ ανθρώπου και ζώου αποδεικνύοντας πως όταν ο άνθρωπος απομονωθεί από τις κοινωνικές συμβάσεις, αναδύεται η ζωώδης πλευρά του. Η διατριβή επιχειρεί την ανάλυση της έννοιας του Άλλου και στα δύο βιβλία ώστε να αποδειχτεί πως οι χαρακτήρες όχι μόνο είναι αλληλοεξαρτώμενοι, αλλά στον Άλλον αντικατοπτρίζεται ο ίδιος τους ο εαυτός, όπως σημειώνει ο Paul Ricoeur στο βιβλίο του Oneself as Another. Τέλος, η ανάλυση επικεντρώνεται στην έννοια του Πανοπτισμού, η οποία στηρίζεται στον Michel Foucault και στο βιβλίο του Επιτήρηση και Τιμωρία: H Γέννηση της Φυλακής με σκοπό να εξηγήσει τις μορφές ελέγχου και τους τρόπους επιβολής της πειθαρχίας στις φανταστικές αυτές κοινωνίες όπου ο χρόνος, ο τόπος, η γλώσσα και η μνήμη χάνουν κάθε γνωστό νόημα και ανοίγονται στην ερμηνευτική ελευθερία του αναγνώστη. Καθίσταται έτσι σαφές ότι o ιδιόμορφος τρόπος γραφής των δύο λογοτεχνημάτων λειτουργεί πολυεπίπεδα και κατορθώνει να αναδείξει τα βαθιά ρήγματα σε κοινωνικές δομές και ανθρώπινες σχέσεις.
description: The dissertation, titled 'From Samuel Beckett’s Waiting for Godot to José Saramago’ s Blindness: Construction of Social Reality and Reproduction of Human Struggle,’ focuses on a comparative analysis between the play Waiting for Godot by Samuel Beckett and José Saramago's novel Blindness. Specifically, the writing techniques of both Beckett and Saramago are analyzed despite the fact that the two works of literature belong to different literary genres. It becomes clear that the issues that concern Beckett–a reflection of the needs and wounds of the society in the middle of the twentieth century– continue to concern Saramago at the end of the same century: human relations, governments that expose people to danger, but also the brutalization of the individual in harsh living conditions. Both books consist of (anti)heroes who, in the end, manage to survive just because they remain united, having as their primary concern their need for companionship. This dissertation attempts an analysis of the historical, political and social parameters of the time as well as of the literary movements that developed then. More specifically, i focus on the Avant-Garde, from which the Theatre of the Absurd was born, as a result of the anger and frustration of people after the First and Second World War but also on the dictatorial regime under which Saramago lived, which influenced his literature. The main thematic areas of the analysis are the fragmented and repetitive language, which Beckett has his heroes-antiheroes use in a stagnant attempt to communicate, and their absence of memory, which reinforces their inability to communicate in a non-existent time-place. At the same time, emphasis is placed on the peculiar way of writing that prevails in Blindness, characterized by an unrestrained verbosity. The place and time are also undefined here, creating the sense of timelessness and universality in the novel. As for memory, the characters here forget their good manners as soon as their life becomes difficult. Both authors create ‘hybrids’ of humans and animals, proving that when people are isolated from social conventions, their animalistic nature emerges. Furthermore, this dissertation attempts to analyze the meaning of the Other in both books in order to prove that the characters are not only interdependent, but that on the Other they reflect themselves, as Paul Ricoeur notes in Oneself as Another. Finally, the analysis focuses on the concept of Panopticism, coined by Michel Foucault in his book Discipline and Punish: The Birth of Prison, in order to explain the forms of control and the ways of enforcing discipline in these imaginary societies where time, place, language and memory lose meaning and open up to the reader's need for interpretation. It thus becomes clear that the specific ways of writing that have been discussed here, work on multiple levels and manage to highlight the deep rifts in social structures and human relationships.