Εκκλησία, πολιτισμός και πολιτική στην αυτοκρατορία της Νικαίας (1204-1261)
Creators: name: Σαραντίδης, Κλέαρχος Δημητρίου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2017
Subjects: Αυτοκρατορία της Νικαίας
Εκκλησία
Πολιτισμός
Empire of Nicaea
Church
Culture

description: Στο πρώτο μέρος της μελέτης περιγράφεται, αρχικά, η πολιτική κατάσταση της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας κατά τη διάρκεια της τέταρτης σταυροφορίας. Αναφερόμαστε στα πολιτικά, στρατιωτικά και διπλωματικά γεγονότα που έλαβαν χώρα λίγο πριν την άλωση του 1204 και στα μετέπειτα συμβάντα της κατάρρευσης του Βυζαντίου. Στη συνέχεια εκτίθεται ο αγώνας του Θεοδώρου Α΄ Λάσκαρι για την ίδρυση μίας προσωρινής αυτοκρατορίας με πρωτεύουσα τη Νίκαια, η οποία πάντοτε στο μέλλον θα είχε ως στόχο την ανάκτηση της Κωνσταντινούπολης. Έπεται η βασιλεία του λαμπρού αυτοκράτορα Ιωάννη Γ΄ Βατάτζη, κατά την οποία η Αυτοκρατορία της Νικαίας ισχυροποιήθηκε, με αποτέλεσμα την επέκταση των συνόρων της μέχρι την Αδριατική θάλασσα. Ο διάδοχος του Βατάτζη, Θεόδωρος Β΄ Λάσκαρις, θα συνεχίσει την επιτυχημένη εσωτερική και εξωτερική πολιτική του πατέρα του, όμως στη συνέχεια, η δυναστεία των Λασκαρίδων θα τερματιστεί, αφού την εξουσία θα αναλάβει ο Μιχαήλ Η΄ Παλαιολόγος, ο οποίος τον Ιούλιο του 1261 θα ανακαταλάβει την Κωνσταντινούπολη. Το δεύτερο μέρος εστιάζεται στην ιστορία της Εκκλησίας κατά την περίοδο 1204-1261, η οποία θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ταραχώδης. Εν συνεχεία, επιδιώκεται η ανάλυση των αντιπαραθέσεων και συγκρούσεων μεταξύ του Οικουμενικού Πατριαρχείου και της Εκκλησίας της Ηπείρου. Σημαντικά γεγονότα στο χώρο της Εκκλησίας αποτέλεσαν, η αναγνώριση από μέρους του Πατριαρχείου της ανεξαρτησίας και του αυτοκέφαλου των Εκκλησιών της Βουλγαρίας και της Σερβίας. Οι συνομιλίες, όμως, για την ένωση των Εκκλησιών Δύσης και Ανατολής κυριάρχησαν καθ’ όλη σχεδόν τη διάρκεια της ζωής της Αυτοκρατορίας της Νικαίας. Το τρίτο μέρος περιστρέφεται γύρω από την πρόοδο που επιτεύχθηκε στον τομέα του πολιτισμού, με κυρίαρχο στοιχείο την ανάπτυξη μίας ελληνοκεντρικής παιδείας, οπότε ιδρύονται σχολεία κλασσικής και εγκυκλίου εκπαίδευσης, τα οποία ξεκίνησαν τη λειτουργία τους ήδη επί Θεοδώρου Α΄, ενώ επί της βασιλείας του Βατάτζη εκδηλώθηκαν προσπάθειες από σημαντικούς λογίους της εποχής για την ίδρυση μίας ανώτερης σχολής. Όμως, αυτό το στόχο κατόρθωσε να υλοποιήσει μόνο ο Θεόδωρος Β΄ και μόνο για μικρό χρονικό διάστημα, λόγω της κατάργησης της Αυτοκρατορίας της Νικαίας μετά το 1261. Μία σειρά συμπερασμάτων για την πορεία της Αυτοκρατορίας της Νικαίας, σε όλα τα επίπεδα της σχετικά σύντομης ύπαρξής της, κρίθηκε απαραίτητη, προκειμένου να διευκρινιστούν και να κατανοηθούν κατά το δυνατόν κάποια θολά σημεία της περίπλοκης αυτής ιστορικής περιόδου του Βυζαντίου.
description: In the first part of this study, firstly, an initial description of the political situation of the Byzantine Empire during the fourth crusade is provided. We make reference to political, military and diplomatic events that took part shortly before the fall of 1204 and subsequent events of Byzantium collapse. Next, the struggle of Theodore I Laskaris for the founding of a temporary empire with its capital Nicaea is provided, which would always aim to reclaim Constantinople in the future. There is also the impending reign of the glorious emperor Ioannis III Vatatzis, during which the Empire of Nicaea was further strengthened, resulting in the expansion of its borders up to the Adriatic sea. Vatatzis's successor, Theodore II Lascaris, would carry out the successful domestic and foreign policy of his father, later on however, it will come to an end, since power will be assumed by Michael VIII Palaeologus, who in July 1261 will recapture Constantinople. The second part focuses on the history of the Church during the period 1204-1261, which could be described as turbulent. We then seek to analyze the debates and conflicts between the Ecumenical Patriarchate and the Church of Epirus. Significant events in the realms of the Church were the recognition by the Patriarchate of the independence and the autocephalous of the Churches of Bulgaria and Serbia. The talks, however, for the unification of the West and East Churches prevailed throughout most of the life of the Empire of Nicaea. The third part was about the progress that was succeeded on level civilization. Main clue or development was education. The education was based on Greek culture, so we notice the foundation of schools with classical and circ educational program. Those schools were operated during the time of Theodore I, while the time of Vatatzis’s reign was occurred an attempt by important philosophers of that time the foundation of a superior school. That goal was succeeded by Theodore II and only for a short time, because of the annulment of Nicaea’s Empire. The examination of conclusions that came out from this short history line of Nicaea’s Empire in each level of her existence was crucial, in order to clarify and understand the blind sports of this period of Byzantine history.