Η πρόοδος της ανθρωπότητας σύμφωνα με τον Norbert Elias και τον Immanuel Kant: διαφορετικοί δρόμοι, ίδιος προορισμός;
Creators: name: Ανδριτσούδης, Στέφανος Δημητρίου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2024
Subjects: Κοσμοπολιτισμός
Διαδικασία Πολιτισμού
Αιώνια Ειρήνη
Cosmopolitanism
Civilizing Process
Perpetual Peace

description: Στην παρούσα εργασία θα επιχειρήσω να απαντήσω σε ένα ζήτημα που απασχολεί από πολύ νωρίς τη φιλοσοφία και γενικά τις ανθρωπιστικές επιστήμες: «Βρίσκεται η ανθρωπότητα σε μία πορεία προόδου συγκριτικά με παλαιότερες εποχές;» ή, για να το θέσουμε πιο απλά: «Η ανθρωπότητα, γενικά, πηγαίνει προς το καλύτερο ή προς το χειρότερο»; Αρχικά, η προσέγγιση του ζητήματος θα γίνει μέσω της καταγραφής, σχολιασμού και κριτικής αποτίμησης της κοινωνιολογικής μελέτης του Norbert Elias σχετικά με τη «Διαδικασία του Πολιτισμού». Ο κοινωνιολόγος διαφωτίζει τον τρόπο με τον οποίο λαμβάνουν χώρα οι διάφορες πολιτισμικές μεταβολές της κοινωνίας, οι οποίες έχουν ως απώτερο σκοπό την εξυπηρέτηση συσσώρευσης κεφαλαίου από μία άρχουσα, αστική/καπιταλιστική τάξη. Όντας τέτοια, η θεώρηση του Elias σχετικά με την πορεία της ανθρωπότητας δεν μπορεί παρά να είναι αρνητική, αφού ο περιορισμός της ελευθερίας των ατόμων-μελών μιας κοινωνίας γίνεται στο όνομα μιας δήθεν εξοικονόμησης πόρων με κρυφό σκοπό τον άμετρο πλουτισμό μιας τάξης. Στη συνέχεια, γίνεται αναφορά σε παρόμοιες προσπάθειες ανθρωπολογικής παρατήρησης των κοινωνικών φαινομένων της εποχής του, που έγιναν από τον Kant. Η μεθοδολογία και των δύο διανοητών βασίζεται στην κοινή τους πεποίθηση ότι μπορούμε να γνωρίσουμε πολλά για τον εσωτερικό κόσμο του ανθρώπου από τις εξωτερικές του εκδηλώσεις. Οι φιλοσοφικές αρχές που διέπουν το έργο του Kant οδηγούν σε μία αντίθετη θέαση της ανθρώπινης ιστορικής συνέχειας: η ανθρωπότητα, ισχυρίζεται ο Kant, βρίσκεται σε μία διαρκή πρόοδο και δεν θα σταματήσει να οδεύει προς το καλύτερο. Παρότι οι συγγραφείς των έργων ανήκουν σε διαφορετικά πεδία των ανθρωπιστικών σπουδών, στόχος μου είναι να υπογραμμίσω τα κοινά σημεία ανάμεσα στις έρευνες των δύο διανοητών, να αναδείξω τις ομοιότητες και τις διαφορές στα πορίσματά τους αλλά και να αποδείξω ότι τα συμπεράσματα στα οποία φτάνουν οι έρευνές τους είναι εν τέλει δύο όψεις του ίδιου νομίσματος. Από τη μια, η αισιόδοξη θεώρηση/πρόβλεψη του Kant για την πορεία της ανθρωπότητας, με την όχι τόσο θετική αποτίμηση των πολιτισμικών διαδικασιών που μεταβάλλουν την κοινωνία, από την άλλη, ουσιαστικά οδηγούν και τα δύο στο ίδιο αποτέλεσμα: μία κοινωνία κατά το πρότυπο του Κοσμοπολιτισμού του Kant, απαλλαγμένη από πολέμους και αντιπαλότητες των μελών της. Είτε πρόκειται λοιπόν για μία διαδικασία που προκύπτει από την ανθρώπινη λογική, είτε για μία «έξωθεν» επιβαλλομένη από πάνω προς τα κάτω καπιταλιστική διαδικασία, η ανθρωπότητα θα οδηγηθεί στο ίδιο καθεστώς ειρηνικής συνύπαρξης, επιβεβαιώνοντας ουσιαστικά τις προβλέψεις του Kant. Στόχος, εν τέλει, όλου του εγχειρήματος, είναι να αναδειχθεί η αναγκαιότητα αλλά και η συνεισφορά μιας διεπιστημονικής/διατμηματικής προσέγγισης του ζητήματος, η οποία θα δίνει σαφώς ολοένα και καλύτερες απαντήσεις σε ένα ζήτημα που αποδεικνύεται και χρήσιμο για ολόκληρη την ανθρωπότητα.
description: In this paper, I will attempt to answer a question that has concerned philosophy and humanitarian studies from early on: "Is humanity on a path of progress compared to earlier times?" or, to put it more simply: "Is humanity generally moving towards something better or something worse?" Initially, the approach to the issue will be made through the documentation, commentary, and critical evaluation of Norbert Elias' sociological study regarding the "Civilizing Process." The sociologist sheds light on how various cultural changes occur in society, which ultimately aim to serve the accumulation of capital by a ruling bourgeois/capitalist class. Being such, Elias' view on the course of humanity can only be negative, as the restriction of freedom for individuals within a society is done in the name of a so-called resource conservation with the hidden purpose of excessive enrichment for a specific class. Next, reference is made to similar efforts made by Kant in anthropological observation of social phenomena in his time. The methodology of both thinkers is based on their shared belief that we can learn much about the inner world of humans from their external manifestations. The philosophical principles that govern Kant's work lead to an opposite view of humanity's historical continuity: Kant argues that humanity is in constant progress and will continue moving towards improvement. Although the authors of these works belong to different fields of humanitarian studies, my aim is to highlight the common points between the research of the two thinkers, to showcase the similarities and differences in their findings and to prove that the conclusions they reach are ultimately two sides of the same coin. Kant's optimistic view/prediction about humanity's course and Elias' not-so-positive assessment of the cultural processes transforming society, essentially lead to the same result: a society modeled after Kant's Cosmopolitanism, free from wars and internal conflicts. Whether it is a process that arises from human reason or an externally imposed, top-down capitalist process, humanity will ultimately be led to the same state of peaceful coexistence, essentially confirming Kant's predictions. The goal of this entire endeavor is to highlight the necessity and contribution of an interdisciplinary/transdisciplinary approach to the issue, which will increasingly provide better answers to a question that proves valuable for all of humanity.