Φιλοσοφία της Τεχνολογίας: Εργαλειακότητα
Creators: name: Ευσταθιάδης, Ιωάννης Θεοδώρου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2020
Subjects: Τεχνολογία
Εργαλείο
Σκοπός

description: Η ανά χείρας έρευνα διατρέχει σαν νήμα μια φιλοσοφική πορεία 2000, και πλέον, ετών εστιάζοντας κυρίως σε τέσσερις κορυφαίους στοχαστές, ή, πάλι, τους Αριστοτέλη, Francis Bacon, Karl Marx και, τέλος, Martin Heidegger. Διεξοδικότερα, δίδεται ένας ορισμός της έννοιας «εργαλειακότητα» και τελείται μία αδρομερής ανασκόπηση των θεματικών περί του εργαλείου και της πράξης. Εν συνεχεία, στο εναρκτήριο κεφάλαιο του κύριου σώματος του κειμένου, παρουσιάζεται η αρχαία ελληνική σκέψη εκπροσωπούμενη από τον πολυσχιδή Αριστοτέλη (384-322 π.Χ.) που συναρμόζει τον φιλόσοφο εκείνο στον οποίο η εργαλειακότητα –αν και δεν δηλώνεται ρητά– εμφιλοχωρεί ένδον των πνευματικών παραγωγών του· ενδεικτικό παράδειγμα δύναται να θεωρηθεί το Ὄργανον του οποίου η τιτλοφόρηση υποδεικνύει την εργαλειοποίηση της γνώσης. Παραπέρα, περνώντας στο δεύτερο κεφάλαιο, περίπου 2000 χρόνια μετά ο Francis Bacon (1561-1626) κινούμενος στα ίδια πλαίσια υποδεικνύει την εργαλειοποίηση της φυσικής γνώσης ως μοχλό προόδου της ανθρωπότητας. Παρά ταύτα, η πρόσληψή του είναι στοχαστικά αναβαθμισμένη καθότι διευρύνει το πεδίο εφαρμογής της εργαλειακότητας και στον χώρο της φύσης ο οποίος στον αριστοτελικό νου φάνταζε ως άβατο. Επόμενο σταθμό της στοχαστικής μας πορείας προς την ανάδειξη της ιδέας της εργαλειακότητας, στο τρίτο κεφάλαιο της ανά χείρας εργασίας, συστήνει ο Karl Marx (1818-1883). H κριτική ματιά του αναγνωρίζει πως το τεχνολογικό φαινόμενο –ιδίως τα εργαλεία εργασίας και ο τρόπος χρήσης τους– μετασχηματίζει άρδην τη δομή της κοινωνίας και της κουλτούρας. Παραπέρα, σύμπασα η ως άνω ερευνητική πορεία, στα πλαίσια του τετάρτου κεφαλαίου του κύριου μέρους, καταλήγει στο φιλοσοφικό μέγεθος του Martin Heidegger (1889-1976). Ο πολυσχιδής Γερμανός φιλόσοφος προτείνει μία οντολογική πρόσληψη της τεχνολογίας η οποία πλαισιώνει τον κόσμο και λειτουργεί αποκαλυπτικά αρνούμενος, όμως, να της προσδώσει εργαλειακή όψη διότι θεωρεί την εργαλειακότητα ισοδύναμη της αιτιότητας. Εν τούτοις, επιχειρηματολογεί υπέρ ενός οντολογικού αντιστοίχου της, την έννοια της «προχειρότητας». Τέλος, η παρούσα συγγραφική απόπειρα ολοκληρώνεται με την αναζήτηση της θέσης που δύναται να λάβει η εργαλειακότητα ένδον της 4ης Βιομηχανικής Επανάστασης, ή, πάλι, της εποχής της τεχνητώς νοήμονος παραγωγής. Το κεντρικό ζήτημα που τίθεται είναι το πώς η εγγενής ανθρώπινη δραστηριότητα, ή, διαφορετικά, εργαλειακότητα, επηρεάζει την ανθρώπινη και κοσμική υπόσταση· με άλλους λόγους, το ανά χείρας πόνημα αναδεικνύει την εργαλειακότητα ως τον αγωγό εκείνο διά του οποίου η συσχέτιση ανθρώπου-φύσης λαμβάνει χώρα. Κλείνοντας, κρίνεται ως επωφελές να τονιστεί η πρωτοτυπία και η ερευνητική προσφορά τούτης της διπλωματική εργασίας. Επί του πρακτέου, στη φιλοσοφική βιβλιογραφία η μελέτη της εν λόγω θεματικής απαντάται ελάχιστα. Ως εκ τούτου, η παρούσα απόπειρα συστήνει έναν πρωτοπόρο βηματισμό ένδον μιας ερευνητικής περιοχής ελάχιστα διανοιγμένης. Από την άλλη πλευρά, η εν λόγω πρωτοτυπία ταυτόχρονα καταδεικνύει και την ερευνητική προσφορά της ανά χείρας πνευματικής παραγωγής. Παράλληλα, η φιλοσοφική αξία της δύναται να εκμαιευτεί και εκ του επιλογικού κεφαλαίου. Εν προκειμένω, στο ακροτελεύτιο απόσπασμα της εργασίας, με πνευματικό εφόδιο την δισχιλιοστή κατεργασία των τεχνολογικών θεματικών, επιχειρείται μία, τρόπον τινά, ενσωμάτωση της εργαλειακότητας στο περιβάλλον της εποχής της τεχνητής νοημοσύνης. Τούτο συναρμόζει μία καινοφανή αναζήτηση εντός του πεδίου της Φιλοσοφίας της Τεχνολογίας.
description: This essay goes through a philosophical course of 2000 years focusing mainly on four top thinkers namely Aristotle, Francis Bacon, Karl Marx, and finally Martin Heidegger. More specifically, as an introduction a definition of the concept of "instrumentality" is given, and an overview of the themes of the tool and the practice is given. Consequently, in the first chapter of the main body of the text the ancient Greek thought is introduced, and represented by manifold thought of Aristotle (384-322 BC) a philosopher whose writings encapsulate the concept of instrumentality –although it is not stated explicitly; as an indicative example can be considered his book "Ὄργανον" (ancient Greek word for instrument) whose title indicates the instrumentalization of knowledge. Furthermore, in the second chapter, 2000 years later Francis Bacon (1561-1626) in the same context suggests the instrumentalization of Natural Knowledge as a lever of progress of human kind. Nevertheless, his thought is thoughtfully upgraded because he expands the scope of instrumentality in the realm of nature which in the Aristotelian mind seemed as a sacred area. Karl Marx (1818-1883) is the next stage of our contemplative path to the promotion of the idea of instrumentality in the third chapter of this paper. His critical view acknowledges that the technological phenomenon –especially the instruments of labor and how to use them– is drastically transforming the structure of society and culture. Furthermore, in the context of the fourth chapter of the main part the aforementioned research course concludes with the philosophical magnitude of Martin Heidegger (1889-1976). The versatile German philosopher proposes an ontological conception of technology that frames the world and operates in a revealing way, refusing to give it an instrumental aspect because it considers instrumentality to be equivalent to causality. However, he argues in favor of an ontological equivalent, the concept of "readiness-to-hand". Finally, this writing attempt ends with the search for the position that instrumentality can take in the midst of the 4th Industrial Revolution, i.e. the era of artificially intelligent production. The central question is how intrinsic human activity, or, in other words, instrumentality, affects the human and cosmic being; in other words, this essay highlights the instrumentality as the conduit through which human-nature correlation takes place. In closing, it is considered beneficial to emphasize the originality and research contribution of this dissertation. In practice, in the philosophical literature the study of this subject is rarely found. Therefore, this attempt suggests a pioneering step in the direction of a little-researched academic area. On the other hand, this originality also demonstrates the research contribution of this Thesis. At the same time, its philosophical value can be exploited from the epilogue of this essay. Hereto, in the last excerpt of the work, with a spiritual supply of the two-thousandth elaboration of the technological themes, an attempt is made, in some way, to integrate instrumentality in the environment of the age of artificial intelligence. This is a new academic pursuit within the field of Philosophy of Technology.
description: Σε συνεργασία με: Φιλοσοφίας, Παιδαγωγικής και Ψυχολογίας (Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών)και Φιλοσοφικών και Κοινωνικών Σπουδών (Πανεπιστήμιο Κρήτης)