Η τεχνολογία της φωτιάς στη μεταχείριση των νεκρών στην Εποχή του Χαλκού στο Αιγαίο μέσα από πειραματικές προσεγγίσεις
Creators: name: Χατζηκωνσταντίνου, Ιωάννης Θωμά
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2019
Subjects: Καύση
Οστεοαρχαιολογία
Μινωική Αρχαιολογία
Cremation
Osteoarchaeology
Minoan Archaeology

description: Η παρούσα μεταπτυχιακή διπλωματική εργασία παρουσιάζει τη δυναμική της χρήσης της φωτιάς στη μεταχείριση των νεκρών κατά την Εποχή του Χαλκού στο Αιγαίο, έτσι όπως προκύπτει από την εφαρμογή πειραματικών προσεγγίσεων, αλλά και την παράλληλη εξέταση μέρους των ανθρώπινων σκελετικών καταλοίπων από το προανακτορικό νεκροταφείο θολωτών τάφων στην Κουμάσα (αρχές 3ης χιλιετίας π.Χ.), του νομού Ηρακλείου, Κρήτης. Μέσα από την εκτενή καταγραφή των θερμικών αλλοιώσεων που υφίσταται το ανθρώπινο σώμα εξαιτίας της έκθεσής του στη φωτιά, είναι εφικτό να εξαχθούν σημαντικά στοιχεία που σχετίζονται αφενός με την τεχνολογία της φωτιάς και την ανασύσταση της θερμικής διαδικασίας κι αφετέρου με το ρόλο που είχε η φωτιά στη μεταχείριση των νεκρών μιας κοινότητας. Για την καλύτερη και ολιστική κατανόηση του πολυσχιδούς και πολυδιάστατου χαρακτήρα ενός θερμικού επεισοδίου, όπου καίγονται ανθρώπινα μέλη, είναι απαραίτητη η διερεύνηση όλων των επιμέρους σταδίων, που συμβάλουν στη διαδικασία της καύσης. Τα καμένα οστά είναι το τελικό αποτέλεσμα μιας πολύπλοκης διαδικασίας, που απαιτεί επένδυση χρόνου και εξειδικευμένης εργασίας. Για το λόγο αυτό, ένας από τους βασικούς στόχους της παρούσας εργασίας είναι η ανασύσταση όλων των διακριτών σταδίων που ορίζουν ένα θερμικό επεισόδιο, μέσω της εφαρμογής δύο πειραμάτων σε συνθήκες που προσομοιάζουν αυτές του παρελθόντος. Η επιλογή και η συγκέντρωση της καύσιμης ύλης, η προετοιμασία του χώρου διεξαγωγής των πειραμάτων, η κατασκευή των πυρών, η παρακολούθηση των μακροσκοπικά ορατών θερμικών αλλοιώσεων που υφίσταται το σώμα λόγω της φωτιάς και τέλος η συλλογή των σκελετικών καταλοίπων από το χώρο της πυράς, προσφέρουν χρήσιμες πληροφορίες τις οποίες ο κάθε ερευνητής που μελετά καμένα οστά οφείλει να λαμβάνει υπόψη του. Έπειτα, ένας από τους βασικότερους στόχους της παρούσας εργασίας είναι η πρόταση μιας εξειδικευμένης μεθοδολογίας για τη μακροσκοπική μελέτη οστών που έχουν έρθει σε επαφή με τη φωτιά. Η συγκεκριμένη μεθοδολογία, διαμορφώθηκε λαμβάνοντας υπόψη όλες τις υποδείξεις των ερευνητών που μελετούν καμένα ανθρώπινα οστά στο εξωτερικό και εφαρμόστηκε τόσο στα οστά που συλλέχθηκαν από τις δύο πειραματικές πυρές, όσο και στα σκελετικά κατάλοιπα από το θολωτό τάφο Β του νεκροταφείου της Κουμάσας. Η παράλληλη αυτή χρήση κοινής μεθοδολογίας στα πειραματικά και αρχαιολογικά δείγματα, όπου καταγράφονται όχι μόνο βιολογικά χαρακτηριστικά, αλλά κυρίως γνωρίσματα που σχετίζονται με τις επιδράσεις της φωτιάς στην οστική επιφάνεια, αποσκοπεί στη σύγκριση των δεδομένων και στην καλύτερη κατανόηση του ρόλου της φωτιάς στη μεταχείριση των νεκρών. Μέσω της έρευνας, έχουν προκύψει σημαντικές διατυπώσεις και προτεινόμενες ερμηνείες, οι οποίες σχετίζονται με τις διάφορες μεταβλητές που επηρεάζουν ένα θερμικό επεισόδιο. Η αναλογία ωστόσο των σημερινών παρατηρήσεων με τις διαδικασίες που λάμβαναν χώρα κατά το παρελθόν, δεν είναι απόλυτη και σε καμία περίπτωση δεν μπορεί να επιτευχθεί με ασφάλεια. Παρόλα αυτά, μέσω των πειραματικών προσεγγίσεων, δίνεται η αφορμή για περαιτέρω σκέψη και προβληματισμό, σχετικά με τη χρήση της φωτιάς κατά τη μεταχείριση των νεκρών, καθώς πρόκειται για μια διαδικασία που ενσωματώνει πολλαπλές δια-δράσεις και εμπλοκές από τα μέλη της εκάστοτε κοινότητας
description: The aim of the present master thesis is to present the effect of fire in the manipulation of the deceased in the Aegean Bronze Age through experimental approaches. The experimental part was complemented by the macroscopic examination of selected archaeological burnt bones in order to start the building up of a database on the conditions, the technology and the effect of fire on human remains from the prehistoric Aegean. The case study bone assemblage was derived from the recently excavated Early Minoan cemetery (early 3rd mill. BC) at Koumasa, Greece. Exposure of the body to fire, causes various physical, chemical and mechanical alterations including colour change, propagation of fractures, shrinkage, warping, deformation, relative cortical preservation, as well as, removal of the organic component and modification of the inorganic crystal component. Thorough macroscopic examination of the aforementioned features can provide valuable information regarding fire’s intensity and temperature, the duration of burning events, the amount of raw material which was necessary for the manipulation of fire, the position and proximity of the body to fire, as well as the stage of decomposition of the burned remains (dry, fleshed, or semi-fleshed) at the time of burning. To that, a number of extrinsic and intrinsic factors indicate the process’ complexity and the parameters which need to be taken into account in modern simulations of firing conditions of the past. One of the main goals of this master thesis is the proposal of a specialised methodological protocol for the macroscopic study of burnt bones. This methodology was formulated taking into account all the suggestions of researchers studying burnt human bones and applied both to the burnt pig bones collected from the experimental pyres and to the human remains derived from tholos B of Koumasa. This parallel use of a common methodology in experimental and archaeological samples, which not only records biological features, but also features related to the effects of fire on the bone structure, aims to compare the data and to better understand the role of fire in the manipulation of the deceased