Les representations de la ville dans l'oeuvre de Modiano: mythe et intertexte
Creators: name: Κανιστρά, Κυριακή Αναστασίου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2009
Subjects: Πόλη
Διακείμενο
Μύθοι
Παρίσι
Paris
Capitale
Intertextuality
Mythes
Modiano

description: Αφορμή για τη μελέτη Mythe et intertexte de la ville de Paris dans l’œuvre de Patrick Modiano, αποτελεί το γεγονός ότι στο συγκεκριμένο συγγραφέα η πόλη του Παρισιού λειτουργεί κατά κάποιον τρόπο ως πρώτη ύλη σε όλο σχεδόν το έργο του. Επιπλέον, δεδομένου του γεγονότος ότι ο Modiano συνεχίζει και εξελίσσει το συγγραφικό του έργο στις μέρες μας, αποτελεί πρόκληση για μας να μελετήσουμε τις σύγχρονες κριτικές και να προσπαθήσουμε να εφαρμόσουμε σε έναν σύγχρονο συγγραφέα και το έργο του μια επίσης σύγχρονη λογοτεχνική θεωρία, αυτή της διακειμενικότητας. Στη συνεχεία κίνησε το ενδιαφέρον μας η μελέτη της έννοιας του μύθου της πόλης και ο τρόπος που καταγράφεται και εξελίσσεται σε ένα σύγχρονο έργο, όπως αυτό του Modiano, η συλλογική συνείδηση των μύθων της πόλης. Μέσα στα χρόνια, Το Παρίσι εμπνέει και εμπνέεται από τους ρομαντικούς Lamartine, Rousseau, και Vigny, οι οποίοι ονειρεύτηκαν και περπάτησαν πρώτοι απ’όλους με ακρίβεια μανιακή, αυτή την πόλη-μύθο. Το Παρίσι γίνεται τέχνη και γεννά λογοτεχνία, παίρνει οντολογική υπόσταση άλλοτε ως αφανής και άλλοτε ως κεντρικός ήρωας. Γίνεται διακείμενο, αναλύει, αναλύεται και επιβιώνει έκτοτε και έξω-κειμενικά η λογοτεχνική του πλευρά. Η συνεχόμενη και λεπτομερής παρατήρηση της πρωτεύουσας, καταγράφεται από την πλειοψηφία των συγγραφέων στα πλαίσια του cadre urbain και επιμένει κυρίως στην αποκρυστάλλωση της εικόνας του Παρισιού. Πολυάριθμες είναι βεβαίως οι περιπλανήσεις των ηρώων στη πόλη του Παρισιού, από συγγραφείς σύγχρονους ή μη του Μοντιανό, όπως ο Breton και o Αrqgon για παράδειγμα. Σε ένα πρώτο μέρος, η μελέτη αυτή στηρίχθηκε στην έννοια της διακειμενικότητας. Πιο συγκεκριμένα, ο όρος διακειμενικότητα, ως θεωρία που επιτρέπει την εξέταση ενός λογοτεχνικού έργου, θέτει σε διαλογική θέση το υπό μελέτη κείμενο με άλλα παλαιοτέρα αυτού, αποτελώντας ταυτόχρονα ένα είδος σχολιασμού για το τελευταίο με τον ίδιο τρόπο όπου διάφορα βιβλία και κείμενα έρχονται συνειδητά η ασυνείδητα στο μυαλό εκείνου που γράφει καθώς όμως και του αναγνώστη κατά την διάρκεια της ανάγνωσης. Όπως όλες οι τέχνες, θα λέγαμε λοιπόν ότι η λογοτεχνία, με υλικό τη γλώσσα, κάνει ένα είδος ‘’bricolage’’ του λόγου, που έχει ήδη χρησιμοποιηθεί, θέτοντας στο φως μια κοινή δουλειά πάνω στα κείμενα, την μνήμη τους, αλλά και την εξέλιξη τους, προσθέτοντας κάτι καινούργιο στο ήδη υπάρχον το οποίο και μετατρέπει. Aλλωστε ήδη από την ανακάλυψη της τυπογραφίας, το Παρίσι περιγράφεται, γράφεται, ανακαλύπτεται κάθε φορά και με έναν άλλο τρόπο. Η εφαρμογή της θεωρίας της διακειμενικότητας με τη σειρά της, έρχεται στη μελέτη αυτή να διαπιστώσει και κυρίως να ερμηνεύσει αυτές τις ομοιότητες, των διαφόρων κειμένων για να παρουσιάσει τέλος αυτό το διαφορετικό που της προσθέτει ο συγγραφέας μας.Στην προσπάθεια μας να ξετυλίξουμε ένα μέρος του διακειμενικού ιστού της εικόνας του Παρισιού εστιάσαμε την προσοχή μας μεταξύ άλλων στα θέματα της διαδρομής των ηρώων, του « flâneur parisien », του πλήθους, της μοναξιάς του περιηγητή. Ο Μodiano γίνεται με τη σειρά του για το Παρίσι ο συγγραφέας του απρόσμενου, της αμνησίας και της σύγχυσης. Είναι ένας από τους καλύτερους περιπατητές της πρωτεύουσας, ακριβής και λεπτολόγος. Διευθύνσεις, αριθμοί, πλατείες, μπαίνουν σε ένα σύστημα αφήγησης εξαιρετικής ακρίβειας, που από την μια πλευρά προσδίδει ρεαλισμό στην αφήγηση και από την άλλη, κατά κάποιο τρόπο θα λέγαμε, καλεί τον αναγνώστη να επιβεβαιώσει την ακρίβεια των λεγόμενων του εκάστοτε ήρωα-αφηγητή. Θυμόμαστε πρώτιστα τα λόγια του Ουγκώ στο ομώνυμο έργο του Paris: « Το να γράφεις για το Παρίσι, να είσαι στο Παρίσι σημαίνει περπάτησέ το!». Ένα είδος κολάζ ηρώων και συγγραφέων παρατηρείται που οδηγεί στη διακειμενική εξέλιξη του Παρισιού, από τόπο μυθιστορηματικό και ρεαλιστικό, με την θεωρητική έννοια του όρου roman romanesque, σε τόπο του φαντασιακού και του ονείρου, τόπο της μνήμης και ενός σκοτεινού παρελθόντος, που ξυπνά την γόνιμη μνήμη ηρώων και δημιουργών. Ο Μodiano, βρίσκοντας καταφύγιο πιο συγκεκριμένα στην αναχρονία, ξεδιπλώνει τις αναμνήσεις των ηρώων του για να χτίσει την πόλη. Η πόλη λειτουργεί ως πρώτη ύλη, επιτρέπει τις συναντήσεις τις μεταφορές, τις χωροχρονικές εναλλαγές. Ο πόνος για τη χαμένη νεότητα αναδύεται από την θύμηση ενός δρόμου, κάποιας επιγραφής, ακόμη και από το ίδιο το άρωμα της πόλης, του μετρό, των καφέ. Ο συγγραφέας νοσταλγεί αυτή τη πόλη αποστασιοποιείται, τη μισεί, την ερωτεύεται, όπως ακριβώς έκαναν πριν από αυτόν ο Baudelaire και ο Νerval.Στο τελευταίο μέρος αυτής της μελέτης εστιάσαμε την προσοχή μας στην αναβίωση κάποιων εκ των μύθων που έχουν περάσει στη συνείδηση μας και έχουν καταγραφεί στη ιστορία της λογοτεχνίας ως τέτοιοι. Έτσι, με φόντο το μοντέρνο και σύγχρονο Παρίσι των ημερών μας ο συγγραφέας καταφέρνει να αναγεννήσει κάποιους από του αρχαίους μύθους της πόλης αλλά και άλλους σύγχρονους που αποδόθηκαν στη γαλλική πρωτεύουσα και δικαιωματικά της ανήκουν. O Modiano αναβιώνει τους μύθους των αρχαίων πόλεων της Ατλαντίδας, της Ρώμης, καθώς και άλλων, θρησκευτικών κυρίως, όπως η Βαβυλώνα ή τα Σόδομα και τα Γόμορρα, με σκοπό να υπογραμμίσει και να φέρει στην επιφάνεια με τρόπο συμβολικό την σκοτεινή και εφιαλτική πλευρά της πόλης, που πνίγει τα παιδιά της, καταστρέφει και καταστρέφεται. Μια πόλη που βυθίζεται στην εγκατάλειψη και οδηγείται τελικά στο θάνατο. Μέσα από τους μύθους της πόλης ο συγγραφέας υιοθετεί έναν συμβολισμό αρνητικό κατά κύριο λόγο για να σκιαγραφήσει το σημερινό Παρίσι, άλλοτε πόλη του φωτός και πρωτεύουσα των τεχνών και των γραμμάτων, ως πόλη που αργοπεθαίνει και με τη σειρά της θα ακολουθήσει την τραγική μοίρα των μεγάλων αυτοκρατοριών της ιστορίας. Υπάρχει ωστόσο για το συγγραφέα μια ελπίδα να αναγεννηθεί αυτή η πόλη-σύμβολο. Έτσι, ο μύθος γύρω από τον θάνατο της πόλης, θέμα πολύ παλαιό που ενέπνευσε κυρίως τους ποιητές ανά τους αιώνες και άνθισε με την ποίηση, έρχεται στο φως με τον Modiano για να υπογραμμίσει την καταστροφή και το τραγικό τέλος της πόλης ως μόνη λύση που θα της επιτρέψει να αναγεννηθεί από τις στάχτες της.Επιπλέον, στη προσπάθεια να ερμηνεύσουμε και να παρατηρήσουμε την εξέλιξη του αρχαίου ελληνικού μύθου της κατάβασης στην κόλαση, μυθος που απογειώθηκε έπειτα από την Θεια Κωμωδία του Δάντη, σημειώσαμε την διάθεση του Modiano να χρησιμοποιήσει αυτό το μύθο όχι τόσο για να υπογραμμίσει την ταύτιση της πόλης με την κόλαση, αλλά για να τονίσει κατά πρώτο λόγο, την αντιστοιχία της σκοτεινής αυτής πλευράς της πόλης, με εκείνη του όντος. Έτσι, η εικόνα που προκύπτει ουσιαστικά είναι εκείνη της πτώσης του ανθρώπου, της κατάβασης στα άδυτα της ψυχής του και γιατί όχι ίσως η κατάβαση στη κόλαση να αποτελεί σε δεύτερο επίπεδο μια αλληγορία πάνω στην ίδια την συγγραφική δημιουργία και τον λαβύρινθο της σκέψης. Το Παρίσι αναβιώνει λοιπόν μέσα από το έργο του Modiano με όλους του πιθανούς τρόπους. Το διακείμενο της πόλης του Παρισιού φαίνεται να γοητεύει με τη σειρά του γιατί είναι ανεξάντλητο και ατέρμονο. Έτσι, άλλοτε από διαμέρισμα σε διαμέρισμα, άλλοτε από κτίριο σε κτίριο, από τον Villon ως τον σημερινό Modiano, οι ήρωες σιγοψιθυρίζουν ονόματα δρόμων από αυτή την πόλη, περιπλανιούνται, αγαπάνε, εξελίσσονται, πεθαίνουν.
description: In this essay we are trying to explore using the theorie of the intertextuality the different dimensions that obteins the capital of Paris in Modiano's work. We are also trying to found the mythes of the city that they inspired P. Modiano work