Η κριτική του νεαρού Μαρξ στην εγελιανή φιλοσοφία του κράτους [1843].
Creators: name: Πενολίδης, Αναστάσιος Θεοδώρου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2017
Subjects: Φιλοσοφία του Δικαίου
Θεωρία του κράτους
Πολιτική ηθικότητα
Philosophy of Right
Theory of State
Ethical life

description: Σκοπός της προκείμενης μεταπτυχιακής-διπλωματικής εργασίας είναι η έκθεση του κριτικού σχολιασμού της εγελιανής θεωρίας του κράτους που διενεργεί ο νεαρός Μαρξ σε χειρόγραφο κατάλοιπο κείμενό του από το έτος 1843. Η μαρξική «Κριτική του εγελιανού Δικαίου του Κράτους», η οποία είδε για πρώτη φορά το φως της δημοσιότητας το έτος 1927, αναφέρεται, ειδικότερα, στη θεωρία του κράτους που αναπτύσσει ο Χέγκελ στο τρίτο τμήμα του έργου του «Κατευθυντήριες Γραμμές της Φιλοσοφίας του Δικαίου ή Φυσικό Δίκαιο και Επιστήμη περί του Κράτους. Σε επιτομή», από το έτος 1821. Ο Μαρξ ακολουθεί στο κατάλοιπο χειρόγραφό του τις αναπτύξεις του Χέγκελ για το κράτος, παράγραφο προς παράγραφο, ακόμα και λέξη προς λέξη, αναπτύσσοντας ένα χειρουργικής ακρίβειας εγχείρημα που επιδιώκει την επιμελή διείσδυση στον συγκεκριμένο τρόπο με τον οποίο ο Χέγκελ συγκροτεί τα επιχειρήματά του. Δια μέσου της «εμμενούς» αυτής φιλοσοφικής κριτικής, η οποία συμπληρώνεται όμως και με εμπειρικές προσεγγίσεις, ο Μαρξ επιδιώκει να αποκαλύψει τα «μυστικά» της ιδεαλιστικής εγελιανής μεθόδου, προκειμένου να αποδείξει ότι η τελευταία οδηγεί σε άτοπα συμπεράσματα σχετικά με τη φύση και τη λειτουργία του κράτους καθώς και του πολιτικού φαινομένου εν γένει. Στο κύριο σώμα της παρούσας εργασίας (3. Κύριο Μέρος, σ. 45 – 158) ακολουθούμε και ερμηνεύουμε εκ του σύνεγγυς τις διατυπώσεις του Μαρξ, με τη σειρά που εκείνος τις παρουσιάζει, ώστε να καταστεί αντιληπτή τόσο η ανασκευή του πολιτικού επιχειρήματος του Χέγκελ από τον Μαρξ, όσο και η επιχειρηματολογία που αναπτύσσει ο ίδιος ως «αρνητικό» εργαλείο κριτικού ελέγχου. Μεταξύ άλλων, ο Μαρξ, αφ’ ενός, στρέφει την πολεμική του εναντίον του θεσμού της μοναρχίας, ο οποίος προκρίνεται και «επιβεβαιώνεται» φιλοσοφικά από τον Χέγκελ, και, αφ’ ετέρου, αναλύει με δικούς του θετικούς και ανθρωπολογικούς όρους τη δημοκρατία, την οποία ορίζει ως «το επιλυθέν αίνιγμα όλων των πολιτευμάτων». Της ως άνω παρουσίασης προτάσσεται, στην παρούσα εργασία, ένα εκτεταμένο εισαγωγικό μέρος (2. Εισαγωγή, σ. 15 – 45), στο οποίο συζητούνται βασικά ζητήματα που αφορούν στις ερμηνευτικές προϋποθέσεις τόσο του εγελιανού όσο και του μαρξικού κειμένου. Τέλος, συμπεριλαμβάνεται και το άρθρο που δημοσίευσε ο ίδιος ο Μαρξ το 1844 ως «Εισαγωγή» σε μία «Κριτική της εγελιανής Φιλοσοφίας του Δικαίου», το οποίο διακρίνεται από έναν ρητορικό, γενικό διακηρυκτικό καθώς και επαναστατικό πρακτικό χαρακτήρα. Εδώ ο Μαρξ εκφράζει απόψεις οι οποίες εν μέρει ολοκληρώνουν τις τάσεις που ενυπάρχουν στην προηγούμενη «Κριτική» του και εν μέρει τις ανατρέπουν. Ενώ πραγματοποιούνται αναφορές στο εν λόγω το άρθρο του Μαρξ καθ’ όλη την έκταση της προκείμενης εργασίας, στο τελευταίο μέρος της ίδιας (5. Η ασύμμετρη σχέση μεταξύ της «Κριτικής» και της «Εισαγωγής, σ. 162 – 168) επιχειρείται μία πιο στοχευμένη αντιπαραβολή των παραπάνω κειμένων, ώστε να αναδειχθεί πληρέστερα η συνθετική και δυναμική σκέψη του νεαρού Μαρξ.
description: The objective of the present Thesis is to present Karl Marx's early manuscript, written in 1843 but first published posthumously in 1927, which deals with G.W.F. Hegel's conception of the state as laid down in his work with the double title: Natural Law and Political Science in Outline: Elements of the Philosophy of Right and published in 1821. Our Thesis is focused on Marx's critical comments to §§261–286 of Hegel's above Philosophy of Right, although Marx's own work goes up to §313. Technically, we follow the same procedure as Marx, i.e. presenting the way Marx deals with each of the respective paragraphs of Hegel's work, since we have set as foremost the goal of an interpretative text analysis. Thus, we examine the way Marx develops his arguments from paragraph to paragraph as he attempts to render a critique of Hegel's idealistic foundation as well as "justification" of the Prussian state. The above makes out the main body of our Thesis (Chapter 3, pp. 45 – 158). However, to the purpose of a better understanding of Marx's critique we also provide an introductory part, in which we present certain aspects that deem significant in advance, such as Marx's prior theoretical occupations as well as his practical experience as a newspaper article writer. In addition, we take into account the specific political, social and economic developments of the time, which, undoubtedly are of relevance when trying to explain the differences between Marx's and Hegel's way of thought (Chapter 2, pp. 19 – 45). Finally, Marx's handwritten philosophical or "immanent" critique of Hegel's theory of the state cannot be fully understood without comparison with an article published by Marx himself almost immediately afterwards: the "Introduction to a critique of Hegel's Philosophy of Right" (1844) in which the author follows another, i.e. radical-political, "antiphilosophical" line of thought. References to this article are provided for throughout the whole of our work but are also covered more specifically towards the end (p. 158 et sqq.). The last part of our Thesis functions simultaneously as a summary of the foregoing discussion of Marx's negative attitude towards Hegel's idealism from an immanent methodological approach coupled with an empiricist's point of view– enhanced by Marx's own positive "anthropological" perspective too – as well as of the differences between Marx's philosophical and practical critical standpoints concerning the character and the function of the state (Chapter 5, pp. 161 – 168).