Υπόστασις ή ουσίωσις;: μία κατά λέξιν αντιπαραβολή της "Εισαγωγής" (Περί πέντε φωνών) του Πορφυρίου με την λατινική του μετάφραση από τον Βοήθιο
Creators: name: Σαμοθράκη-Τέντε, Κωνσταντίνα Αγαμέμνωνος
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2012
Subjects: Υπόστασις
Ουσίωσις
Εισαγωγή
Hypostasis
Ousiosis
Eisagoge

description: Ο Νεοπλατωνικός φιλόσοφος Πορφύριος ο Τύριος έγραψε τον 3ο μ.Χ. αιώνα την Εισαγωγή για να χρησιμεύσει ως πρόσβαση στις λογικές πραγματείες του Αριστοτέλους. Ο Πορφύριος υπήρξε δεινός φιλόλογος, γι’ αυτό άλλωστε ο δάσκαλός του Πλωτίνος τού εμπιστεύτηκε την επιμέλεια και έκδοση των Εννεάδων. Κάποιοι ερευνητές τον χαρακτήρισαν ως τον «πρώτο των Σχολαστικών», άλλοι ως φύσει «εκλαϊκευτή». Μέσα στο πλαίσιο της προσπάθειάς του να αποδείξει την συμφωνία του Πλάτωνος με τον Αριστοτέλη εντάσσεται και η συγγραφή της Εισαγωγής. Ο Ανίκιος Μάνλιος Τορκουάτος Σεβερίνος Βοήθιος δύο αιώνες αργότερα, σύμφωνα με το σχέδιό του να μεταφράσει όλο τον Πλάτωνα και τον Αριστοτέλη (όπως ο ίδιος δηλώνει στο δεύτερο υπόμνημά του στο Περί ερμηνείας) συνέθεσε δύο υπομνήματα στην Εισαγωγή, στο δεύτερο δε περιέλαβε λατινική μετάφραση του ελληνικού κειμένου. Στην παρούσα εργασία έγινε σε πίνακες λέξη προς λέξη σύγκριση του πρωτοτύπου κειμένου και της μετάφρασης, από την οποία προέκυψε ότι υπάρχει σχεδόν απόλυτη αντιστοιχία και πιστότητα, εκτός από ό,τι αφορά την έννοια της υποστάσεως. Υπάρχει μία άλλη, θεολογική πραγματεία του Βοηθίου (η διεθνής έρευνα δεν αμφισβητεί την γνησιότητά της και τοποθετεί την συγγραφή της την ίδια εποχή με της Εισαγωγής), η Liber contra Eutychen et Nestorium. Η πραγματεία αποτελεί συμβολή του στην αντιμετώπιση των αντίστοιχων αιρέσεων και περιλαμβάνει τον περίφημο ορισμό του προσώπου ως «ατομικής υποστάσεως της ελλόγου φύσεως». Εδώ ο Βοήθιος αποδίδει στα Λατινικά βασικές ελληνικές έννοιες, όπως πρόσωπον, ουσία, υπόστασις και ουσίωσις. Την υπόσταση την αποδίδει ως substantia και την ουσίωση ως subsistentia, διευκρινίζοντας περαιτέρω ότι η υπόσταση υπάρχει μετά συμβεβηκότων, η ουσίωση χωρίς συμβεβηκότα. Όμως στην μετάφραση της Εισαγωγής ο Βοήθιος παντού μεταφράζει την υπόσταση ως subsistentia και το ρήμα υφίστασθαι ως subsistere. Το ίδιο και στο 2ο υπόμνημα, αμετάφραστο μέχρι τώρα στην Ελληνική, του οποίου μέρος μεταφράσαμε για να διερευνήσουμε περαιτέρω την χρήση αυτών των όρων, η subsistentia κυριαρχεῖ όπου κανείς θα ανέμενε substantia. Προκύπτει, λοιπόν, μια εννοιολογική «ανακο¬λουθία», η οποία δεν μπορεί παρά να έχει τις συνέπειές της στην περαιτέρω χρήση των εννοιών από τον Δυτικό κόσμο, δεδομένου ότι ο Βοήθιος είναι η βασική πύλη εισόδου της ελληνικής φιλοσοφίας στην Δύση.
description: The Neoplatonist philosopher Porphyry the Tyrian (232-305 A.D.) wrote the Eisagoge as an introduction to the Aristotelian tractates on Logic. Porphyry was an excellent philologist, that is why his teacher Plotinos entrusted him with the mission of editing his work under the name Enneads. Some scholars characterized him as the “first of the Scholastics”, his biographer J. Bidez as a born “vulgarisateur”. The Eisagoge has a prominent place in his scheme aiming to proving that Plato’s and Aristotele’s work coincide in the main issues. Two centuries later, Anicius Manlius Severinus Boethius (480-524 A.D.) planned to translate in Latin the whole of the Platonic and Aristotelian work, as he states in his second commentary on the Peri Hermeneias; he thus wrote two commentaries on the Eisagoge, the second including a Latin translation. Our work consists of a word to word systematic comparison of the original and the translation which shows that there is accuracy and completeness in everything, except for the term υπόστασις. There is another, theological tractate of Boethius, the Liber contra Eutychen et Nestorium which is believed by the international research to be a genuine work of his, written at approximately the same time as the Eisagoge’s commentaries. This tractate is Boethius’ contribution against the corresponding heresies and include the famous Boethius’ definition of the person as an “individua substantia naturae rationalis”. In his translation Boethius translates in Latin: πρόσωπον = persona, ουσία = essentia, υπόστασις = substantia, ουσίωσις = subsistentia. He also adds that the υπόστασις exists with συμβεβηκότα (accidents) and the ουσίωσις without, because the second means that something is moving towards perfection. It is presumably odd that in his translation of the Eisagoge Boethius uses the word subsistentia to translate υπόστασις, and the verb subsistere to translate υφίστασθαι. The same phaenomenon can be observed in the text of the second commentary on the Eisagoge (a part of which we have translated in Greek in order to support our argument), where one usually finds subsistentia wherever the word substantia is expected. This is an incosistency in terminology which may have its own results in the further use of the concepts in the Western thinking, given that Boethius is the main gate through which the Geek philosophy entered the Western world.