Η πολυφωνική εκκλησιαστική μουσική στην ελληνόφωνη Ορθόδοξη Εκκλησία και η επεξεργασία ύμνων από τον Βασίλη Παπακωνσταντίνου
Creators: name: Τερεζάκης, Παντελεήμων Θεόφιλου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2025
Subjects: Πολυφωνική εκκλησιαστική μουσική
Βυζαντινοί Ύμνοι
Βασίλης Παπακωνσταντίνου
Polyphonic sacred music
Byzantine hymns
Vasilis Papaconstantinou

description: Η απόπειρα δημιουργίας πολυφωνικής εκκλησιαστικής μουσικής περνώντας από τον 16ο και 17ο αιώνα, εδραιώνεται στη γραπτή παράδοση της Ορθόδοξης Εκκλησίας στα μέσα του 19ου αιώνα όταν στην κεντρική Ευρώπη ξεκινά η «τετραφώνηση» της ακολουθίας της Θείας Λειτουργίας. Στο ελλαδικό χώρο μεταλαμπαδεύεται η προσπάθεια αυτή γύρω στα 1870, στην Αθήνα. Δημιουργείται μια τεράστια διαμάχη ανάμεσα στους εραστές – θεράποντες της πολυφωνικής εκκλησιαστικής μουσικής και στους πολεμίους στις αρχές του 20ου αιώνα. Συνυπάρχει -μαζί με τη διαμάχη- η ανάπτυξη του είδους, που φτάνει μέχρι τις μέρες μας. Έργα πολυφωνικής εκκλησιαστικής μουσικής γράφονται για συναυλιακούς λόγους ή για λειτουργική χρήση ή και για τα δυο. Από τη Αθήνα απλώνεται η ιδέα στην υπόλοιπη Ελλάδα και φτάνει στη Θεσσαλονίκη, στις αρχές της πέμπτης δεκαετίας του 20ου αιώνα, με τετράφωνες χορωδίες που, λόγω της θρησκευτικής καταγωγής τους ψάλλουν πολυφωνικά τη Θεία Λειτουργία. Ο Θεόδωρος Παπακωνσταντίνου με τη βοήθεια του μεγάλου του αδερφού, Θεολόγου και Πρωτοψάλτη Βασίλη, συνθέτει τη Θεία Λειτουργία με βάση κλασικά βυζαντινά μέλη. Ο Βασίλης Παπακωνσταντίνου διατηρεί τη μακροβιότερη Χορωδία που έζησε μέχρι σήμερα στην Ελλάδα, την «Παιδική Χορωδία της Αγίας Τριάδος» με ιστορία 53 συνεχών ετών παρουσίας και δραστηριότητας στην Ελλάδα και την Ευρώπη. Στα πλαίσια της δραστηριότητας αυτής της σπουδαίας Χορωδίας, ο Βασίλης Παπακωνσταντίνου διασκεύασε έργα Ελλήνων συνθετών, βυζαντινούς ύμνους και έγραψε ποιητικά κείμενα για ξενόγλωσσα έργα. Ο ιδιαίτερος τρόπος της πολυφωνικής επεξεργασίας των ύμνων που μας κληροδότησε τον καθιστά πραγματικά ως ένα ιδιαίτερο συνθέτη με πλούσια και παραγωγική, απόλυτα έμπειρη στους βυζαντινούς ύμνους, διασκευαστική ικανότητα. Το έργο κινδυνεύει να μείνει άγνωστο και αυτό είναι που προσπάθησε να αποφύγει αυτή η εργασία.
description: The attempt to create polyphonic church music through the 16th and 17th century was established in the written tradition of the Orthodox Church in the middle of the 19th century, when in central Europe the use of four-part harmony during the Divine Liturgy began. In the Greek area, this effort was made around 1870, in Athens. A huge controversy arose between the lovers - healers of polyphonic church music and the polemics in the early 20th century. However, there is a development of the species -along with the controversy- which reaches up to nowadays. Works of polyphonic church music are written for concert purposes or liturgical use. From Athens, the idea spreads to the rest of Greece and reaches Thessaloniki, at the beginning of the fifth decade of the 20th century, with four-voice choirs that, due to their religious origin, sing the Divine Liturgy polyphonically. Theodoros Papakonstantinou with the help of his older brother, Theologian and Cantor Vassilis, composes the Divine Liturgy based on classical byzantine chants. Vassilis Papakonstantinou managed to maintain the longest running Choir in Greece, "Aghias Triados' Children's Choir " with a history of 53 continuous years of presence and activity in Greece and Europe. As part of the activity of this great Choir, Vassilis Papakonstantinou arranged works by Greek composers, Byzantine hymns and, also, wrote poetic texts for non Greek-language music pieces. The special way of the polyphonic processing of the hymns that he bequeathed to us makes him truly an exceptional composer with a rich and productive, completely experienced in Byzantine hymns, arrangement ability. Preventing this unique work of remaining unknown is exactly the purpose of this dissertation.