Η πρόσληψη της Διοπτρικής του Καρτέσιου στη φαινομενολογία του Μωρίς Μερλώ-Ποντύ
Creators: name: Μαραβέλιας, Φρίξος-Θεόδωρος Αντωνίου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2024
Subjects: Φαινομενολογία
Όραση
Οντολογία
Phenomenology
Vision
Ontology

description: Στην εργασία αυτή επιχειρείται μια ανίχνευση της πρόσληψης της Διοπτρικής του Ντεκάρτ στη φαινομενολογία του Μωρίς Μερλώ-Ποντύ. Αρχικά επισημαίνεται μια σύνδεση της Διοπτρικής, ως προϊόντος της φυσικής επιστήμης, με την καρτεσιανή μεταφυσική και ειδικότερα με μια ιδιαίτερη θεώρηση των σχέσεων της ανθρώπινης ψυχής και του σώματος. Πρόκειται για την ιδέα του διαχωρισμού της ψυχής και του σώματος, όπως αυτή εμφανίζεται στο τέταρτο μέρος του Λόγου περί της Μεθόδου. Η ανωτέρω σύνδεση επισφραγίζεται ιστορικά και από τη συγκυρία της κοινής έκδοσης των δυο καρτεσιανών έργων, με τον Λόγο περί της Μεθόδου να αποτελεί μέρος του προλόγου της κυρίως έκδοσης, δηλαδή της Διοπτρικής, των Μετεώρων και της Γεωμετρίας. Το καρτεσιανό αυτό εγχείρημα εγγράφεται σε ό,τι θα μπορούσε να διατυπωθεί ως «το όνειρο του Ντεκάρτ για μια καθολική επιστήμη». Ένα όνειρο που συνεπικουρείται από την ύπαρξη του καρτεσιανού Θεού. Ο Μερλώ-Ποντύ βασίζεται στη μεταφυσική προσέγγιση του Ντεκάρτ, αφενός για να αναδείξει την παραγνώριση από τον Ντεκάρτ του αδιαχώριστου της ψυχής και του σώματος, αφετέρου για να αναπτύξει, στο Ορατό και το Αόρατο και στο Μάτι και το Πνεύμα, μια νέα οντολογία. Με τη διατύπωση της θεωρίας της σάρκας και της έννοιας του χιάσματος, το ορατό αντικείμενο γίνεται δυνητικά ορών και το ορών υποκείμενο ορώμενο. Σε αυτήν τη νέα συνθήκη υποκείμενο και αντικείμενο λειτουργούν με όρους αντιστρεψιμότητας, με τη συνακόλουθη ανατροπή του κυρίαρχου υποκειμένου, του υποκειμένου που επάγει η καρτεσιανή φιλοσοφία. Από την καρτεσιανή καθολικότητα, ο Μερλώ-Ποντύ, με μοχλό τη φαινομενολογία, αποκαθιστά τη λογική της ενικότητας. Η εν λόγω φαινομενολογική αναγωγή πραγματοποιείται στο πεδίο της όρασης, όπως ο Μερλώ-Ποντύ το λαμβάνει από τη Διοπτρική του Ντεκάρτ.
description: This paper attempts to trace the reception of Descartes' Dioptrics in Maurice Merleau-Ponty's phenomenology. First, a connection between Dioptrics, as a product of natural science, and Cartesian metaphysics, and in particular a special view of the relations between the human soul and body, is pointed out. This is the idea of the separation of soul and body, as it appears in the fourth part of the Discourse on Method. The above connection is historically sealed by the coincidence of the joint publication of the two Cartesian works, with the Discourse on Method being part of the preface to the main edition, namely Dioptrics, Meteora and Geometry. This Cartesian project inscribes itself in what might be formulated as 'Descartes' dream of a universal science. A dream that is assisted by the existence of the Cartesian God. Merleau-Ponty draws on Descartes' metaphysical approach, on the one hand to highlight Descartes' neglecting of the inseparability of soul and body, and on the other hand to develop, in the Visible and the Invisible and in the Eye and Mind, a new ontology. With the formulation of the theory of flesh and the concept of chiasm, the visible object becomes potentially seeing and the seeing subject turns out as being seen. In this new condition, subject and object operate in terms of reversibility, with the consequent subversion of the dominant subject, the subject induced by Cartesian philosophy. From Cartesian universality, Merleau-Ponty, driven by phenomenology, restores the logic of singularity. This phenomenological reduction takes place in the field of vision, as Merleau-Ponty adopts it from Descartes' Dioptrics.
description: Ιδρυτικά Τμήματα του Π.Μ.Σ.: Τμήμα Φιλοσοφίας και Παιδαγωγικής της Φιλοσοφικής Σχολής Α.Π.Θ., Τμήμα Φιλοσοφίας, Παιδαγωγικής και Ψυχολογίας της Φιλοσοφικής Σχολής Ε.Κ.Π.Α.
description: Τμήμα Φιλοσοφικών και Κοινωνικών Σπουδών της Φιλοσοφικής Σχολής Πανεπιστημίου Κρήτης.