Οι αντιλήψεις των δασκάλων για την επαγγελματική τους αυτονομία, τον ρόλο τους και την ταυτότητά τους: Η περίπτωση δύο Δημοτικών σχολείων
Creators: name: Αθανασιάδου, Δέσποινα Νικολάου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2018
Subjects: Επαγγελματική Αυτονομία
Μελέτη περίπτωσης
Επαγγελματική Ταυτότητα
Professional Autonomy
Case study
Professional Identity

description: Η παρούσα έρευνα εστιάζει στο θέμα της Επαγγελματικής Αυτονομίας των εκπαιδευτικών, η οποία αναφέρεται στον βαθμό ελευθερίας που έχουν οι εκπαιδευτικοί να λαμβάνουν αποφάσεις σχετικές με το έργο τους (Day et. al., 1998). Ειδικότερα, η δυνατότητα άσκησης της Επαγγελματικής Αυτονομίας από τους εκπαιδευτικούς καθορίζεται τόσο από εξωτερικούς όσο και εσωτερικούς παράγοντες. Οι εξωτερικοί παράγοντες αφορούν αποφάσεις της εκπαιδευτικής πολιτικής για την Επαγγελματική Αυτονομία των εκπαιδευτικών. Αντίθετα, οι εσωτερικοί εστιάζουν στα ατομικά/ψυχολογικά χαρακτηριστικά όπως και τις συνθήκες του σχολικού πλαισίου εργασίας που επηρεάζουν τη διαμόρφωση της Επαγγελματικής Ταυτότητας των εκπαιδευτικών. Γι’ αυτό, στόχος της παρούσας έρευνας γίνεται η διερεύνηση των αντιλήψεων των εκπαιδευτικών για την Επαγγελματική τους Αυτονομία λαμβάνοντας υπόψη τόσο εξωτερικούς όσο και εσωτερικούς παράγοντες. Με άλλα λόγια, για την ερμηνεία των εξωτερικών παραγόντων λαμβάνεται υπόψη το πλαίσιο Επαγγελματικής Αυτονομίας των εκπαιδευτικών στο ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα (Ευρωπαϊκή Μονάδα Ευρυδίκη, 2008). Ενώ, για την ερμηνεία των εσωτερικών παραγόντων λαμβάνονται υπόψη οι θεωρίες του Ρόλου και της Ταυτότητας. Συγκεκριμένα, αξιοποιείται η έννοια της Παιδαγωγικής Δεοντολογίας που φανερώνει τον τρόπο που προσλαμβάνει ένας εκπαιδευτικός τον ρόλο του σύμφωνα με τα χαρακτηριστικά της Επαγγελματικής του Ταυτότητας. Έτσι, αρχικά, καταγράφονται τα πλαίσια Επαγγελματικής Αυτονομίας που αντιλαμβάνονται οι εκπαιδευτικοί τόσο στις διδακτικές όσο και στις σχολικές τους πρακτικές. Κατόπιν, τα δεδομένα αυτά συγκρίνονται με τις πραγματικές πρακτικές τους σε επίπεδο τάξης και σχολείου αλλά και γενικότερες αντιλήψεις τους για την Επαγγελματική Αυτονομία. Έπειτα, καθώς διεθνείς ερευνητές (Hargreaves, 1994; Day, 2003) τονίζουν τη σύνδεση μεταξύ Επαγγελματικής Ανάπτυξης και Επαγγελματικής Αυτονομίας, διερευνώνται οι αντιλήψεις των εκπαιδευτικών για παράγοντες που συνδέονται με την Επαγγελματική τους Ανάπτυξη. Επιπλέον, επειδή τόσο οι τελευταίες διακηρύξεις της εκπαιδευτικής πολιτικής (Διαρκής Επιτροπή Μορφωτικών Υποθέσεων της Βουλής, 2016) όσο και διεθνή δεδομένα (Day, 2003) συγκλίνουν στην παροχή αυτονομίας σε επίπεδο σχολείου, επιλέγεται η μελέτη περίπτωσης δυο δημοτικών σχολείων της Ελλάδας. Κριτήριο επιλογής των σχολείων ορίζεται η πολιτισμική/μορφωτική δράση τους στην τοπική τους κοινότητα. Ενώ, για την αποφυγή συμπερασμάτων που βασίζονται σε συγκεκριμένα γεωγραφικά χαρακτηριστικά, από τη μια επιλέγεται ένα σχολείο του νομού Πέλλας και από την άλλη ένα σχολείο του νομού Θεσσαλονίκης. Συγκεκριμένα, δείγμα της έρευνας αποτελούν δεκαέξι εκπαιδευτικοί των δυο συγκεκριμένων δημοτικών σχολείων. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα της έρευνας, οι εκπαιδευτικοί αντιλαμβάνονται διαφορετικά πλαίσια Επαγγελματικής Αυτονομίας και εφαρμόζουν διαφορετικές διδακτικές πρακτικές ανάλογα της Παιδαγωγικής Δεοντολογίας που έχουν διαμορφώσει. Παρόλα αυτά, τα πλαίσια Επαγγελματικής Αυτονομίας που αντιλαμβάνονται στις σχολικές τους πρακτικές και καθαυτές οι σχολικές τους πρακτικές, δεν έχουν μόνο σχέση με την Παιδαγωγική τους Δεοντολογία αλλά και με την Κουλτούρα που επικρατεί ανάμεσα στους συναδέλφους και το προφίλ της Ηγεσίας του σχολείου. Όμως, το σημαντικότερο απ’ όλα, είναι ότι η παρούσα έρευνα καλύπτει τόσο εμπειρικά όσο και πολιτικά κενά. Καθώς, η παρούσα έρευνα: α. παρέχει ανατροφοδότηση στον διεθνή ερευνητικό χώρο για παράγοντες που περιορίζουν την Επαγγελματική Αυτονομία των εκπαιδευτικών γενικά αλλά και ειδικά σε επίπεδο σχολείου, ενώ, ταυτόχρονα, β. αναδεικνύει παράγοντες που μπορούν να προωθήσουν μια μορφή Συλλογικής Επαγγελματικής Αυτονομίας των εκπαιδευτικών σε επίπεδο σχολείου αντί της «Αυτονομίας της σχολικής μονάδας» που διακηρύσσει η εκπαιδευτική πολιτική της Ελλάδας.
description: The key topic of the present research is teachers' Professional Autonomy, which refers to the level of freedom that teachers have to make decisions about their work (Day et al., 1998). The ability of teachers to exercise Professional Autonomy is determined by both external and internal factors. External factors concern decisions of educational policy on the Professional Autonomy of teachers. On the contrary, the inner factors refer to individual/psychological characteristics, as well as, to the conditions of the school as a workplace that affect the formation of teachers' Professional Identity. The purpose of the present research is to investigate teachers' perceptions of their Professional Autonomy considering both external and internal factors. The interpretation of external factors takes into consideration the framework of teachers’ Professional Autonomy in the Greek educational system (European Unit Eurydice, 2008). On the other hand, the interpretation of internal factors is based on theories about Professional Role and Identity. The notion of “Pedagogical Ideology” is used to illustrate the way a teacher perceives his role according to characteristics of his Professional Identity. Thus, initially, the present thesis records the frameworks of Professional Autonomy that teachers perceive in their teaching, as well as, in their school practices. Then, these data are compared to the actual school practices of these teachers, as well as to their general perceptions of Professional Autonomy. Teachers' perceptions of the factors that are related to their Professional Development are also being explored, as international researchers (Hargreaves, 1994; Day, 2003) have underlined the relation between Professional Development and Professional Autonomy. Additionally, as the idea of providing autonomy at school level is often depicted both on recent declarations of the educational policy in Greece (Standing Committee on Cultural and Educational Affairs, 2016) and on international data (Day, 2003), the case study of two elementary schools in Greece is chosen as research method. The criterion for the selection of the aforementioned schools comprises their cultural/educational activity in their local community. In order to avoid conclusions based on geographical features, one school is in the prefecture of Pella and the other in the prefecture of Thessaloniki. Sixteen teachers from these two elementary schools comprise the survey subjects. The survey comes to the conclusion that the teachers perceive different frameworks of Professional Autonomy and apply different teaching practices according to the Pedagogical Ideology they have formulated. However, the perceived frameworks of teachers’ Professional Autonomy and the school practices themselves are not only related to the teachers’ Pedagogical Ideology but also to the School Culture prevailing among colleagues and the profile of the School Leadership. The most important impact of the present research is that it covers both empirical and political gaps. More specifically, it provides feedback for international research about potential factors that restrict the Professional Autonomy of teachers in general but also at school level, while, at the same time, it highlights factors that can promote a form of Collective Professional Autonomy of teachers at school level instead of "School Autonomy" as proclaimed by Greece's educational policy.