Η βλάσφημη τέχνη από τη σκοπιά του Ποινικού Δικαίου: Από τα δανέζικα σκίτσα του Μωάμεθ, στο Charlie Hebdo και τον «Γέροντα Παστίτσιο»
Creators: name: Ντόγκαρης, Αχιλλέας Θωμά
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2017
Subjects: Βλασφημία
Ρητορική μίσους
Ελευθερία της τέχνης
Blasphemy
Hate speech
Artistic expression

description: Η επίθεση στα γραφεία του σατιρικού περιοδικού Charlie Hebdo στο Παρίσι τον Ιανουάριο του 2015 και η δολοφονία κορυφαίων σκιτσογράφων του από εκπροσώπους του θρησκευτικού φονταμενταλισμού, στο όνομα υπεράσπισης της θρησκευτικής τους πίστης που προσβαλλόταν αθέμιτα, δεν μπορεί παρά να προβληματίσει οποιοδήποτε σκεπτόμενο άνθρωπο. Η παρούσα διπλωματική εργασία επιχειρεί να εντοπίσει το ρόλο και τις προϋποθέσεις υπό τις οποίες η ποινικοποίηση της βλασφημίας μπορεί να βρει σήμερα θέση σε μία σύγχρονη φιλελεύθερη ποινική νομοθεσία. Αρχικά επιχειρείται να εντοπιστεί η κοινωνική απαξία, αν υφίσταται τέτοια, του βλάσφημου λόγου. Διαχρονικά παρατηρείται μετατόπιση του ενδιαφέροντος από την προστασία της ίδιας της θρησκευτικότητας και του σεβασμού των θείων ως κρατικών μεγεθών άξιων της ποινικής προστασίας, στην προστασία πλέον του ανθρώπου, του πιστού και της θρησκευτικής του ταυτότητας ως ιδιαίτερης πολιτισμικής ταυτότητας σε ένα πολυπολιτισμικό περιβάλλον. Το δεύτερο μέρος της εργασίας πραγματεύεται το ισχύον νομοθετικό πλαίσιο για την αντιμετώπιση του βλάσφημου λόγου. Γίνεται αναφορά στο διεθνές πλαίσιο ήπιου δικαίου και στη συνέχεια αναλύονται τα ά. 198 και 199 ΠΚ για την «κακόβουλη βλασφημία» και «καθύβριση θρησκευμάτων», όπως και η αντιμετώπιση του ζητήματος από τον πρόσφατο αντιρατσιστικό ν. 4285/2014. Παρατηρείται η ορθή διεθνής τάση προς αποποινικοποίηση συμπεριφορών που αρκούνται στην απλή εκφορά των βλάσφημων εκφράσεων ανεξάρτητα από τον αποδέκτη τους και τα αποτελέσματα που προκαλεί και η αντικατάστασή τους από νομοθεσίες που αξιοποιούν τη δυναμική του λόγου να «κάνει πράγματα». Το τρίτο και τελευταίο μέρος αφορά την καλλιτεχνική ελευθερία, καθώς η τέχνη αποτελεί σήμερα την κατεξοχήν ύλη της βλασφημίας. Η χαλαρή σχέση της τέχνης με την πραγματικότητα και η αυξημένη συνταγματική προστασία της καλλιτεχνικής έκφρασης δρουν καταλυτικά ώστε άλλοτε ένα έργο τέχνης να αδυνατεί να πληροί την αντικειμενική υπόσταση των εγκλημάτων και άλλοτε η καλλιτεχνική ελευθερία, ως αμυντικό δικαίωμα, να λειτουργεί ως λόγος άρσης του αδίκου. Η προστασία του θεσμού της τέχνης στις περιπτώσεις αυτές θα επέλθει για την εξυπηρέτηση ενός υπέρτερου κοινωνικού συμφέροντος μέσα από το μηχανισμό της συγκεκριμένης στάθμισης αγαθών.
description: The attack on the premises of the satirical magazine Charlie Hebdo in Paris in December 2015 and the shooting of some of the most leading cartoonists by religious fundamentalists in the name of their faith being unfairly offended, could hardly not affect any thinking person. This thesis seeks to spot the role and the conditions under which the criminalization of blasphemy can have its place today in a modern liberal criminal law. Firstly the paper seeks to identify the social harm, if any, of the profane speech. It is observed over time a shift in the protection of religiosity as such or the respect for the divine as state values, to the protection of the person, the believer and his religious identity as a cultural identity in a multicultural social environment. The second part deals with the current legislative framework to address blasphemous speech. We get in touch with the international soft law framework and afterwards analyze the Greek legal provisions. The articles 198 and 199 of the Criminal Code on “malicious blasphemy” and “defamation of religions” are interpreted as well as the relevant provisions of the recent Greek anti-racism legislation 4285/2014. It is noted that there is an international tendency towards decriminalization of blasphemy and religious offence as such, namely behaviors content to the mere utterance of the blasphemous speech and irrespective of the recipient or the effects of the message, while on the same time replace them with laws that make use of the dynamics of speech to “make things”. The third and last part of the paper regards freedom of artistic expression, as art is now the prime matter of blasphemy laws in Europe. The loose relationship between art and reality and the special constitutional protection of artistic expression act as a catalyst so that sometimes a piece of art be unable to meet the requirements of the criminal act, while sometimes artistic expression, as a defensive right, function as a ground for justification. The protection of the institutional side of artistic expression will serve in these cases an overriding social interest after balancing the conflicting interests at stake.