Εκτίμηση οικολογικής ποιότητας ποταμών της νήσου Σαμοθράκης για το έτος 2011 σύμφωνα με την Οδηγία 2000/60/ΕΚ
Creators: name: Λάμπου, Αναστασία Χρήστου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2012
Subjects: Οδηγία 2000/60/ΕΚ
βενθικά μακροασπόνδυλα
λεκάνη απορροής
Σαμοθράκη
Directive 2000/60/EC
benthic macroinverterbrates
river basin
Samothraki

description: Σκοπός της παρούσας εργασίας ήταν η εκτίμηση της οικολογικής ποιότητας νερού των ποταμών Ξηροποτάμου, Τσιβδογιάννη και Φονιά της Νήσου Σαμοθράκης για το έτος 2011 σύμφωνα με την Οδηγία 2000/60/ΕΚ, που έχει ως στόχο την αποφυγή της επιδείνωσης της κατάστασης όλων των υδάτων (επιφανειακών και υπόγειων) και την εξασφάλιση τουλάχιστον καλής οικολογικής ποιότητας αυτών μέχρι το 2015. Η εκτίμηση της οικολογικής ποιότητας απαιτεί την εξέταση των βιολογικών, φυσικών – χημικών και υδρομορφολογικών παραμέτρων. Λαμβάνοντας υπόψη τόσο την τυπολογία, σύμφωνα με το σύστημα Β της Οδηγίας, όσο και τις πιέσεις που υφίστανται στις λεκάνες απορροής του Ξηροποτάμου, Τσιβδογιάννη και Φονιά προέκυψαν 5, 2 και 2 σταθμοί δειγματοληψίας αντίστοιχα. Πραγματοποιήθηκαν δειγματοληψίες βενθικών μακροασπονδύλων και ιχθυοπανίδας το Μάιο (περίοδο υψηλής ροής) και το Νοέμβριο (περίοδο χαμηλής ροής) του 2011. Παράλληλα έγιναν φυσικές – χημικές μετρήσεις και η καταγραφή των υδρομορφολογικών παραμέτρων. Σύμφωνα με το Ελληνικό Σύστημα Αξιολόγησης (Ε.Συ.Α), η ποιότητα των σταθμών όλων των ποταμών αξιολογήθηκε ως καλή, εκτός από έναν σταθμό του Τσιβδογιάννη την περίοδο υψηλής ροής (Τ2_Μ) που βρέθηκε μέτρια και έναν του Ξηροποτάμου την περίοδο χαμηλής ροής (Ξ1_Ν) που χαρακτηρίστηκε ελλιπής. Από τα φυσικοχημικά που μετρήθηκαν στο πεδίο, οι τιμές του pH, σε ορισμένες περιπτώσεις δεν ήταν εντός των ορίων που προτείνονται τόσο από την Οδηγία 2006/44/ΕΚ για τη διαβίωση των ιχθύων όσο και από την ΚΥΑ Υ2/2600/2001 για το πόσιμο νερό. Ενώ, οι τιμές των συγκεντρώσεων N-NH4 στους σταθμούς και των τριών ποταμών την περίοδο χαμηλής ροής ξεπερνούσαν τα όρια για τη διαβίωση των σολομοειδών. Ο δείκτης τροποποίησης των ποτάμιων ενδιαιτημάτων (HMS) του Τσιβδογιάννη βρέθηκε ίσος με 11 χαρακτηρίζοντας τον ποταμό εμφανώς τροποποιημένο. Αντίθετα, οι ποταμοί Ξηροπόταμος και Φονιάς είναι εμφανώς μη τροποποιημένοι καθώς έχουν HMS ίσο με 4,5 και 2 αντίστοιχα. Τα ψάρια απουσίαζαν και από τα τρία ποτάμια και τις δύο περιόδους δειγματοληψίας. Η ανάλυση πλεονασμού (RDA) έδειξε ότι ο πρώτος άξονας επηρεάζεται από τα N-NH4 και ο δεύτερος από το BOD5. Βάσει της ιεραρχικής ομαδοποίησης (Cluster) προέκυψαν 3 ομάδες. Oι σταθμοί των 3 λεκανών απορροής δεν ανήκουν σε ξεχωριστές ομάδες. Η πρώτη ομάδα διαφοροποιείται λόγω χαμηλής ροής και υψηλής τιμής του HMS. Στη δεύτερη ομάδα οι σταθμοί ομαδοποιούνται υψομετρικά και επειδή αποτελούν σταθμούς της περιόδους χαμηλής ροής. Ενώ, η τρίτη ομάδα ομαδοποιεί τους σταθμούς με καλή οικολογική ποιότητα (εκτός από τον Τ2_Μ που είχε μέτρια ποιότητα και αποτελούσε σταθμό της περιόδου υψηλής ροής) και τους σταθμούς της υψηλής ροής (εκτός από το σταθμό Φ2_Ν που ήταν σταθμός της περιόδου χαμηλής ροής και με καλή οικολογική ποιότητα). Από την εφαρμογή της ανάλυσης πιέσεων – επιπτώσεων προέκυψε ότι οι συνολικές εισροές του BOD που υπολογίστηκαν για τις λεκάνες απορροής των ποταμών ξεπερνούν τα όρια εισροών (Οδηγία 2006/44/ΕΚ) για τη διαβίωση των ιχθύων και στην περίπτωση του Ξηροποτάμου και τα όρια για την άρδευση. Επίσης, οι συνολικές εισροές του Total P στην λεκάνη απορροής του Ξηροποτάμου ξεπερνούσαν τα ανώτατα όρια εισροών για τη διαβίωση των Σολομοειδών. Σύμφωνα με την IMPRESS ανάλυση, για τη διαχείριση του κινδύνου από πιέσεις ρύπανσης προτείνεται μακροχρόνιο πρόγραμμα μέτρων για τον Ξηροπόταμο και επιχειρησιακή παρακολούθηση για τους Τσιβδογιάννη και Φονιά. Όσον αφορά στη διαχείριση του κινδύνου από μορφολογικές αλλοιώσεις απαιτείται η εφαρμογή επιχειρησιακής παρακολούθησης για τον Ξηροπόταμο, η πραγματοποίηση συμπληρωματικής IMPRESS ανάλυσης για τον Τσιβδογιάννη και η διατήρηση των συνθηκών για το Φονιά. Η αφαίμαξη των φυσικών πόρων λόγω της κτηνοτροφίας ήταν η πιο σημαντική επίπτωση σύμφωνα με το ιδεατό μοντέλο DPSIR και της SWOT ανάλυσης.
description: The purpose of this study is to assess the ecological water quality of Xiropotamo, Tsivdogiannh and Fonia rivers in Samothraki Island in 2011 according to Directive 2000/60/EC which aims to prevent deterioration in the status of all waters (surface and groundwater) and the achievement of good ecological status until 2015. For the assessment of the ecological quality, the examination of biological, physical – chemical and hydromorphological elements are required. Taking into account both the typology and pressures that exist in the Xiropotamo, Tsivdogiannh and Fonia river basins 5, 2 and 2 samplings sites were chosen, respectively. Samplings of benthic macroinverterbrates and ichthyofauna were carried out twice in 2011, one in May (high flow period) and in November (low flow period). Alongside, physical –chemical parameters were measured and hydromorphological elements were recorded. According to the Hellenic Evaluation System the water quality of all stations was assessed as good Except for one station of Tsivdogiannh river during the high flow period (T2_M), which was found moderate, and one station of Xiropotamos river during the low flow period (X1_N) which was found poor. pH values exceeded the standards of drinking water and fish life standards in some sites and samplings. The N-NH4 concentration exceeded the Salmonide’s life standards in all rivers and sites during the low flow period. The average HMS of Tsivdogiannh river is 11 and the river is characterized as apparently modified. In contrast, the rivers Xiropotamo and Fonia are characterized as obviously unmodified the average HMS was equal to 4.5 and 2, respectively. Fish fauna was absent in the three streams during the two sampling periods. The redundancy gradient analysis (RDA) showed that the first axis is affected by N-NH4 and the second one from BOD5. Based on the hierarchical clustering analysis (Cluster) 3 groups arose. Sampling stations of the three rivers were grouped together. The first group differentiated because of the period the samplings (low flow) and of the high value of HM score. In the second group samplings stations were grouped according to their altitudeand the sampling period(low flow). While, in the third group stations with a good ecological quality were gouped together(except for T2_M which had moderate quality but sampling was done during the high flow period) and were sampled during the high flow period (except for the F2_N which had also good water quality). According to the IMPRESS analysis in three rivers the total input of BOD exceeded the fish life standards. The total input of BOD exceeded the irrigation standards in the case of Xiropotamo river. Also, the total input of Total P exceeded the fish life standards (only Salmonide) in Xiropotamo river basin. A long – term program is proposed for the pollution risk management at the Xiropotamo river. While, operational monitoring is proposed for the pollution risk management at the Tsivdogiannh and Fonia river. Regarding the morphological alterations risk management the application of operational monitoring at the Xiropotamo river is required. An additional IMPRESS analysis is also proposed for the Tsivdogiannh river and the retention of the conditions for the Fonia river. Finally, the overuse of the natural resources is the most important negative activity according to the DPSIR model and the SWOT analysis.