Η ενότητα των υποστάσεων: η οντολογική προϋπόθεση της ανθρωπολογικής θεωρίας του Πλωτίνου:
Creators: name: Μπάρτζου, Βασιλική Ιωάννη
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2011
Subjects: subject: Πλωτίνος
subject: Υποστάσεις
subject: Ανθρωπολογία
subject: Plotinus
subject: Hypostases
subject: Anthropology
subject: FOS: Sociology

description: Ο στόχος της παρούσης εργασίας είναι να μελετηθεί η ενότητα που συνέχει το μεταφυσικό σύστημα του Πλωτίνου, ενότητα που καθορίζει όχι μόνο τη θέση των υποστάσεων στην ιεραρχία του κόσμου, αλλά αποτελεί προϋπόθεση που εξασφαλίζει την επικοινωνία των υποστάσεων μεταξύ τους και δίνει στην ψυχή τις ικανότητες που διαθέτει καθ’ όλη τη διάρκεια της συμβίωσής της με το σώμα. Στην ιστορία της φιλοσοφίας ο Πλωτίνος κατέχει τη θέση του ιδρυτή του Νεοπλατωνισμού. Ο πλατωνικός χαρακτήρας της φιλοσοφικής του σκέψης συνδυάζεται με τη νέα κριτική ματιά του και τις μυστικιστικές του τάσεις και το αποτέλεσμα αποτυπώνεται στις Εννεάδες. Το έργο του Πλωτίνου είναι η προσπάθειά του να εκφράσει με τον ορθό λόγο της αρχαιοελληνικής παράδοσης ό,τι δεν θα μπορούσε αλλιώς να εκφραστεί. Νέα διανοητικά προβλήματα που απασχολούσαν τη σκέψη των ανθρώπων της εποχής του βρίσκουν απαντήσεις στις διάφορες πραγματείες του δίνοντας μια ανανεωτική λύση. Η κατάθεση όμως της μυστικής ένωσης του Πλωτίνου με το Εν, το απόλυτο αντικείμενο της επιθυμίας όλων, χαρακτηρίζει τις Εννεάδες ως ένα πολύτιμο μέσο για όσους επιθυμούν να ακολουθήσουν την αναγωγική πορεία προς την ολοκλήρωση της φύσης τους. Το πλωτινικό οντολογικό σύστημα δομείται σύμφωνα με τις αρχές της ενότητας και απλότητας. Το μοναδικά απλό Εν, η πρωταρχή των πάντων προβαίνει στην εξωτερίκευση της δημιουργικής του ενέργειας λόγω της τελειότητάς του, λειτουργώντας ως ποιητικό αίτιο της δημιουργίας. Ο κόσμος που δημιουργείται κατ’ αυτόν τον τρόπο δεν συνιστά απλώς ένα είδωλο του πρωτοτύπου, αλλά είναι η προβολή της απεριόριστης δύναμης της πηγής. Έτσι, ο δυισμός απουσιάζει από τη σκέψη του Πλωτίνου. Όλες οι υποστάσεις επικοινωνούν μεταξύ τους, καθώς συνδέονται αιωνίως με την οντολογική τους αρχή. Η οντολογική όμως προτεραιότητα του Ενός, αν και δεν καθιστά την αιτία των πάντων απρόσιτη, επιβάλλει κάποιους περιορισμούς. Το Εν βρίσκεται υπεράνω του όντος, της νόησης, της ζωής και της ύπαρξης. Ωστόσο, η απεριόριστη δύναμή του παρέχει την ικανότητα στις κατώτερες υποστάσεις να το προσεγγίσουν ως το απόλυτο Αγαθό, κάτι που καθιστά το Εν τελικό αίτιο και μοναδικό σκοπό όλων. Ο Πλωτίνος τοποθετώντας το Εν υπεράνω του όντος διαχωρίζεται από την κλασική νοησιαρχική παράδοση, επεκτείνοντας τα όριά της. Η πρώτη αρχή των πάντων βρίσκεται «επέκεινα της ουσίας», επομένως η δεύτερη υπόσταση ταυτίζεται με το τέλειο νοητό ον. Από τη στιγμή της δημιουργίας του ο νους, διατηρεί την οντολογική ομοιότητα με την πηγή του παραμένοντας στενά συνυφασμένος μαζί της και κατέχει πλέον τον ρόλο του δημιουργού της ψυχής. Οι δύο ανώτερες υποστάσεις όμως δεν ταυτίζονται ποτέ πλήρως. Ο νους αρχικά διακατέχεται από την έφεσή του για επιστροφή στην πηγή του, αλλά η απόπειρά του να την αντικρύσει στην απόλυτη απλότητά της, οδήγησε τελικά στην εμφάνιση της ετερότητας. Ο νους είναι το πρώτο έτερον του Ενός, διότι δεν κατόρθωσε να καταστήσει το Εν αντικείμενο της όρασής του. Η επικείμενη ανάγκη να προσδιορίσει τη φύση του καθιστά τον ίδιο τον νου ως αντικείμενο της όρασής του. Από τη στιγμή αυτή εμφανίζεται η πολλαπλότητα που χαρακτηρίζει οτιδήποτε απομακρύνεται από το Εν. Η πολλαπλότητα στο επίπεδο της δεύτερης υπόστασης ερμηνεύεται ως ταύτιση νοούντος υποκειμένου και νοούμενου αντικειμένου, νου και ιδεών. Ο νους απαρτίζει πλέον ένα τέλειο σύνολο και έχει τη δύναμη να εκδηλώσει την ανώτερη λειτουργία του, την αυτονόηση. Ο νους επίσης, αναλαμβάνει τον μεσολαβητικό ρόλο ανάμεσα στο Εν και την ψυχή. Εφόσον ταυτίζεται με το τέλειο νοητό ον και την αληθινή ζωή, αποτελεί τον στόχο που πρέπει να κατακτήσει η ψυχή που επιθυμεί να φτάσει στην ολοκλήρωση της φύσης της. Η πληρότητα και η ανεξαρτησία που απολαμβάνει ο νους ως δεύτερη υπόσταση, δεν αποτελούν χαρακτηριστικά και του λογιζόμενου νου της ψυχής. Αντίθετα, η σχέση που συνδέει την ψυχή με το νοητό επίπεδο ορίζει και την ικανότητά της να γνωρίσει την αλήθεια. Σημαντικό μέρος της φιλοσοφικής σκέψης του Πλωτίνου αποτελεί η πεποίθησή του ότι η ψυχή δεν έχει αποκοπεί πλήρως από τον νοητό κόσμο. Ένα μέρος της παραμένει εκεί και η ενσωμάτωσή της επιβάλλει τη διπλή ζωή της. Η πίστη αυτή σε συνδυασμό με το γενικότερο ενδιαφέρον που υπήρχε στην εποχή του για πνευματικά θέματα καθόρισε και την τάση του Πλωτίνου προς τη μυστική φιλοσοφία. Η θεία παρουσία σε όλα τα οντολογικά επίπεδα έχει σημαντικές προεκτάσεις στο θέμα που αφορά τη θέση της ψυχής στον κόσμο και τις γνωστικές της ικανότητες. Η ψυχή έχει θεϊκή καταγωγή και καθ’ όλη τη διάρκεια της επίγειας ζωής της έχει τη δύναμη, αν το επιλέξει, να ζει σύμφωνα με την αληθινή φύση της. Από τη στιγμή που η ψυχή αποφασίσει να μεταμορφωθεί απαιτούνται κάποια στάδια που πρέπει να περάσει προκειμένου να φτάσει στο ανώτερο επίπεδο της άμεσης γνώσης του Ενός που ταυτίζεται με τη θέαση του απόλυτου αντικειμένου της επιθυμίας της και την ολοκλήρωση της φύσης της. Η επίτευξη του ανώτατου αυτού στόχου δεν απαιτεί τη φυγή της ψυχής από την πραγματικότητα, διότι η αλήθεια είναι ήδη εντός της. Αρκεί, λοιπόν, η ψυχή να στραφεί στον εσωτερικό εαυτό της για να εκδηλωθεί το θείο στοιχείο που θα την εξυψώσει υπεράνω του αισθητού κόσμου και θα την οδηγήσει στη μυστική ένωση με το Εν. Ο Πλωτίνος, έχοντας βιώσει ο ίδιος αυτή την εκστατική εμπειρία, αναλαμβάνει το ρόλο του πνευματικού οδηγού της συνείδησης του ανθρώπου που επιθυμεί να υπερβεί τη θνητή φύση του και να στρέψει το ενδιαφέρον του προς την κατάκτηση της μακάριας ζωής.
description: The aim of the present thesis is to study the unity that constitutes the metaphysical system of Plotinus, unity that designates not only the place of the hypostases in the hierarchical ordering of the world, but also soul’s abilities that she has during her embodiment. Plotinus stands as the founder of Neoplatonism in the history of philosophy. The platonic character of his philosophical thought combines with his new critical look and his mystical inclination. The result is impressed in the Enneads. Plotinus’ work is his effort to express through the rationality that he adopts from the ancient greek philosophical tradition, everything that otherwise could not be expressed. People of those days were preoccupied with new dianoetical problems that find renovating answers in his treatises. But, Plotinus’ deposition of his mystical union with the One, the absolute object of human desire, settle the Enneads as the most valuable expedient for those who aspire to follow the ascendental progress that ends at the integration of soul’s nature. Plotinian ontological system is constructed with the principle of unity and simplicity. The unique simple One, the primary source of everything, proceeds to the manifestation of its creative energy, due to its perfection and so becoming the efficient cause of creation. The world that is created by this way consists not only an image of the prototype, but also it is the appearance of the unlimited power of the source. So, dualism is absent from Plotinus’ thought. Hypostases communicate with each other, because they connect constantly with their ontological source. The ontological priority of the One, although does not render the cause of everything inaccessible, it imposes some limitations. The One is beyond being, thought, life and existence. However, its unlimited power supply lower hypostases with the ability to approach it as the absolute good and that is the reason for the One becoming also the final cause and the only purpose of everything. Plotinus, positing the One beyond being, is dissociated from the classical intellectualism and he is also expanding its boundaries. The first principle of everything is beyond essence, so the second hypostasis is identified with the perfect intelligible being. From the beginning of his creation nous maintains his ontological likeness with his source, remains interwoven with it and so he undertakes the role of the creator of the soul. But, the two higher hypostases could never be equal. Nous is possessed of his inclination for returning to his source, but his effort to come in view of its absolute simplicity, led finally to the appearance of the otherness. Nous is the first other from the One, because he did not manage to settle the One as an object of his sight. The imminent necessity of determinating his nature settles nous himself as the object of his sight. From the moment of determination otherness appears and characterizes everything that is remoted from the One. Otherness at the level of the second hypostasis is expounded as identification of the subject and object of thought, of nous and forms. Nous is composing a perfect union and has the power to indicate his genuine function, self-thinking.Nous also undertakes the mediatory role between the One and the soul. As long as nous is identified with the perfect being and the true life, he is the end that soul has to achieve, if she aspires to integrate her nature. Nous, as second hypostasis, enjoys completeness and independence, which are not characteristics of soul’s logical part, as well. Unlike, the connection between soul and the intelligible world defines her ability of knowing the truth. Plotinus conviction that soul has not been fully cut off the intelligible world is an important part of his philosophical thought. One part of the soul remains there and her embodiment imposes her double life. This belief in combination with the general interest of those days for spiritual issues determines Plotinus tendency towards mystical philosophy. The divine presence in all ontological levels has important results at the topic that relates with soul’s position in the world and her cognitive abilities. Soul has divine origin and during her earthly life she has the power, if she chooses it, to live accordingly to her real nature. Since soul decides to transformate there are some stages that she has to come through in order to reach the higher level of direct knowledge of the One. That last stage is identified with the sight of the absolute object of her desire and with the completition of her nature. The achievement of this higher target does not demand soul’s flight from the world, because the truth is already inside her. Provided that soul turns towards her inner self, the divine presence will be manifested, raise her beyond the sensible world and lead her to the mystical union with the One. Plotinus has experienced that union, so he undertakes the role of the spiritual leader of every human who wants to transcend his mortal nature and to gain blessed life.