Aγιορειτική κολλυβαδική ψαλτική παράδοση
Creators: name: Κροτόπουλος, Γεώργιος Νικολάου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2023
Subjects: Κολλυβάδες
Ψαλτική παράδοση
Άγιον Όρος
Kollyvades
Psaltic tradition
Mount Athos

description: Κατά την περίοδο της Ύστερης Τουρκοκρατίας συντελείται στον ελλαδικό χώρο αναγέννησή των γραμμάτων. Οι λόγιοι Έλληνες συνειδητοποίησαν ότι για να ανακοπεί το κύμα εξισλαμισμού και εκτουρκισμού των Ελλήνων έπρεπε να αναβαθμισθεί το πνευματικό και μορφωτικό επίπεδο του λαού. Μεταξύ των λογίων διαμορφώθηκαν δύο κύριες τάσεις: μια δυτικόστροφη, κατά την πιο ακραία εκδοχή της οποίας, η αναγέννηση του Έθνους προερχόταν από την αυτούσια μεταφύτευση των ιδεών των «φωτισμένων» εθνών της Δυτικής Ευρώπης, την λεγόμενη «μετακένωση» και μια παραδοσιακή, κατά την οποία γινόταν ένας διαχωρισμός, κατά την έννοια της «διπλής αλήθειας», ώστε για τα γήινα και κοσμικά πράγματα να είναι ευπρόσδεκτο κάθε επιστημονικό επίτευγμα ακόμη και από την Δύση, την οποία όμως δεν θεωρούσαν καθόλου φωτισμένη πνευματικώς, αλλά εσκοτισμένη, για τα εκκλησιαστικά ζητήματα όμως απέρριπταν κάθε δυτική επιρροή. Ως προς αυτά παρέμεναν αυστηρά προσκολλημένοι στις παραδόσεις των Αγίων Πατέρων. Για τους τελευταίους δεν ήταν αποδεκτή καμμία παρέκκλιση από τις παραδόσεις, ακόμη και σε ζητήματα λειτουργικής ή τυπικού, όπως το ζήτημα των κολλύβων. Οι πιο θερμοί υποστηρικτές της πρώτης τάσεως ήταν οι οπαδοί του διαφωτισμού, με προεξάρχοντα τον Αδαμάντιο Κοραή. Οι κυριότεροι εκπρόσωποι της δεύτερης τάσεως ήταν οι λεγόμενοι Κολλυβάδες με προεξάρχοντα τον Άγιο Αθανάσιο τον Πάριο. Οι Διδάσκαλοι του Γένους, δεν κατατάσσονταν με στεγανό τρόπο σε μία από τις δύο τάσεις, αλλά η τοποθέτησή τους ήταν συνήθως σε κάποιο σημείο του φάσματος μεταξύ των δύο τάσεων με τα ποσοστά αποδοχής δυτικών επιδράσεων να ποικίλλουν. Γι᾽ αυτό παρατηρούνται μεταξύ των οπαδών του διαφωτισμού πολλοί Κληρικοί, ενώ και μεταξύ των Κολλυβάδων διακρίνουμε πολλούς εγκρατείς των θετικών επιστημών και ανεκτικούς σε κάποιες δυτικές επιδράσεις, που δεν επηρέαζαν όμως τον βασικό πυρήνα των Ορθοδόξων παραδόσεων. Ωστόσο μία μεγάλη διαφορά είναι πως αρκετοί Διδάσκαλοι του Γένους της Κολλυβαδικής τιμώνται ως Άγιοι της Ορθοδόξου Εκκλησίας, ενώ από την πλευρά των οπαδών του «Διαφωτισμού», κανείς. Οι ίδιοι αγίασαν και διέδωσαν την μέθοδο του αγιασμού, δηλαδή την παράδοση της νηπτικής θεολογίας της Ορθοδόξου Εκκλησίας. Η ανθολογία των έργων των νηπτικών Πατέρων που ονομάσθηκε «Φιλοκαλία» είναι η πιο πολύτιμη κληρονομία που μας άφησαν. Ο σεβασμός στην παράδοση του Ορθοδόξου Μοναχισμού είναι μία άλλη παράμετρος που ξεχωρίζει αυτούς που είναι οπαδοί του ευρωκεντρικού διαφωτισμού από αυτούς που προσκλίνουν προς την Κολλυβαδική παράδοση. Οι Αγωνιστές της επαναστάσεως του 1821, όπως μαρτυρεί ο Μακρυγιάννης, ανήκαν στην δεύτερη τάση. Ο Αδαμάντιος Κοραής, ο Θεόκλητος Φαρμακίδης και η άρχουσα τάξη της Βαυαροκρατίας ανήκαν στην πρώτη τάση. Τα Μοναστήρια που ίδρυσαν οι Κολλυβάδες έγιναν κιβωτοί των Ορθοδόξων Παραδόσεων. Ταυτόχρονα οι διάδοχοι των Κολλυβάδων, διέσωσαν την αγάπη προς τις λειτουργικές παραδόσεις της Ορθοδόξου Εκκλησίας, μεταξύ αυτών και της ψαλτικής παραδόσεως, κατά τα λεγόμενα «αρχαία μελωδήματα». Αυτά διασώθηκαν ως τον 20ο αιώνα στο Κολλυβαδικό Μοναστήρι του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου Σκιάθου και κατεγράφησαν στο έργο «Μελωδήματα Σκιάθου» από τον Οικονόμο Γεώργιο Ρήγα. Το φρόνημα των Κολλυβάδων για την προσήλωση στην παράδοση της Ορθοδοξίας και την απόρριψη δυτικών επιρροών συνετέλεσε και στην απόρριψη της δυτικότροπης παρασημαντικής του πενταγράμμου, το οποίο τελικώς επικράτησε στην Ρωσική Εκκλησία, αλλά όχι στην Ελληνορθόδοξη.
description: During later turkish state in Greece, there is a stream of revival in Letters. Scholarly Greeks realized that to stop the islamisation of Greeks, they had to raise the spiritual and educational level of the people. There were two tendencies among the scholarly: the westbound according to which, in its extremes, the revival of the nation came from the uncut adoption of western nations’ ideas, that is, ‘metakenosis’ and the traditional, which imposed a distinction, a double truth: science, even from the spiritually unapproved, darkened West , is welcome to earthly and secular issues. On the other hand, they accepted no westbound interference with church issues. They remained attached to the traditions of the Holy Fathers. No deviation from the traditions in terms of liturgy and rituals, such as the matter of ritual food (kollyva), was approved of. Renaissance proponents were fervent supporters of the first tendency, with Adamantios Korais as its headsman. The so-called ‘Kollyvades’ were the representatives of the second and Saint Athanasios Parios was their headsman. The Teachers of the Race showed no clear preference to one or the other party and they showed different degrees of western influence. Thus, there were clergymen among the supporters of Renaissance but also some Kollyvades who were tolerant of science and western ideas. The latter did not affect the core of orthodox tradition though. A great difference is that a lot of Kollyvades are Orthodox Church Saints while none of the Renaissance supporters is. They became Saints and spread the method of becoming holy, that is the Orthodox Church tradition of neptian theology. The anthology of the work of neptian fathers is called ‘ Philokalia’. It is their most precious legacy. The respect to the tradition of orthodox monasticism distinguishes the supporters of Renaissance from those of the Kollyvades tradition. The Greek fighters of 1821, according to Makrygiannis, belonged to the Kollyvades; Adamantios Korais, Theoklitos Farmakides and the upper class of the Bavarians belonged to the other group. Kollyvades founded monasteries which became the ark of orthodox tradition. At the same time the succesors of Kollyvades promoted their love of orthodox liturgical traditions, such as psaltic tradition, through the so-called ‘ancient chants’. They were saved up until the 20th century in the Kollyvades monastery of the Annunciation of Holy Mary in Skiathos and they were registered in ‘Chants of Skiathos’ by Ikonomos Georgios Rigas. The spirit of the Kollyvades, their dedication to orthodox tradition and their opposition to western thinking impact resulted in the rejection of the western system of writing music notes which prevailed in Russian Church but not in the Greek Orthodox church.