Η γλωσσική έκφραση της ευγένειας στους πλατωνικούς διαλόγους
Creators: name: Τσιούγκος, Ιωάννης Νικολάου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2020
Subjects: Ευγένεια (Γλωσσολογία)
Αρχαία Ελληνική
Πλάτωνας
Politeness (Linguistics)
Ancient Greek
Plato

description: Η παρούσα εργασία αναζητά και μελετά γλωσσικά σχήματα ευγένειας στην αρχαία ελληνική, και ειδικότερα στους πλατωνικούς διαλόγους (Ευθύφρων, Λάχης, Ίων, Κρατύλος και Φίληβος). Επιλέγεται το θεωρητικό σχήμα των Brown &amp; Levinson (1987), καθώς, παρά τις κριτικές που έχει δεχθεί, παραμένει ένα ιδιαίτερα χρήσιμο εργαλείο για την περιγραφή της γλωσσικής διεπίδρασης και ευγένειας. Σύμφωνα με το συγκεκριμένο θεωρητικό μοντέλο, η ευγένεια συνίσταται κατά βάση στο μετριασμό της απειλής που ενέχει μια δεδομένη γλωσσική πράξη για το πρόσωπο του/της ακροατή/τριας. Ο δεύτερος, επομένως, στόχος της παρούσας μελέτης είναι να ελέγξει αν η συγκεκριμένη θεωρία μπορεί να περιγράψει ικανοποιητικά τα γραπτά δεδομένα μιας νεκρής γλώσσας, όπως η αρχαία ελληνική. Η ανάλυση επικεντρώνεται στις εξής πέντε γλωσσικές δομές: 1) πρώτο πρόσωπο πληθυντικού αριθμού ρήματος και αντωνυμίας 2) όρους προσφώνησης 3) διμελείς ερωτήσεις 4) εκφωνήματα που περιέχουν το ρήμα βούλομαι και 5) tag questions. Με βάση τη θεωρία των Brown &amp; Levinson, μελετώνται τα περιβάλλοντα εμφάνισης των παραπάνω εκφράσεων στο υπό εξέταση υλικό, προκειμένου να διερευνηθεί αν η παρουσία τους συνδέεται με τη διάσωση του προσώπου του συνομιλητή. Υποστηρίζεται ότι οι πέντε γλωσσικές εκφράσεις χρησιμοποιούνται σε συμφραζόμενα όπου επιτελείται μια απειλητική για το πρόσωπο πράξη (π.χ. άσκηση κριτικής, διαφωνία) και ότι, συνεπώς, μπορούν να θεωρηθούν ως στρατηγικές ευγένειας οι οποίες χρησιμοποιούνται με σκοπό το μετριασμό του κινδύνου για το πρόσωπο του ακροατή. Επίσης, ο Σωκράτης αναδεικνύεται ως ο χαρακτήρας που χρησιμοποιεί περισσότερο από οποιονδήποτε άλλο τις πέντε στρατηγικές, οι οποίες, σε συνάρτηση με άλλους παράγοντες, αποτελούν επιβεβαίωση της κυριαρχικής του θέσης. Το γεγονός, επίσης, ότι αυτές χρησιμοποιούνται από το Σωκράτη για να πιέσουν και να εκμαιεύσουν, με έμμεσο και ήπιο τρόπο, τη συμφωνία του συνομιλητή του οδηγεί στο συμπέρασμα ότι η ευγένεια δεν αποτελεί αποκλειστική υποχρέωση του κοινωνικά ή συγκυριακά κατώτερου προς τον ανώτερο. Τέλος, εντοπίστηκαν παραδείγματα όπου οι πέντε γλωσσικές δομές μαρτυρούν είτε μια πιο ανταγωνιστική και ‘επιθετική’ διάθεση του ομιλητή είτε μια πιο ‘ουδέτερη’ γλωσσική χρήση υπό την έννοια ότι δεν φαίνεται να εξυπηρετούν τη διάσωση ή τη ζημίωση του προσώπου του ακροατή, αποκλείοντας την ερμηνεία τους ως γλωσσικών εκφάνσεων ευγένειας. Οι περιπτώσεις αυτές επιβεβαιώνουν τη βασική παραδοχή ότι καμία γλωσσική δομή δεν είναι a priori ευγενική ή αγενής. Αντίθετα, η ευγένεια και η αγένεια αποτελούν αξίες τις οποίες ένας γλωσσικός τύπος ενδέχεται να προσλάβει εξαιτίας των συμφραζομένων εκφώνησης, καθώς και των προθέσεων και αξιολογήσεων των συνομιλητών/τριών.
description: The present thesis seeks to explore and examine linguistic manifestations of politeness in the platonic dialogues Euthyphro, Laches, Ion, Cratylus and Philebus. Brown &amp; Levinson’s (1987) theoretical framework is employed, since it still provides, despite being repeatedly challenged in the past, an especially useful model for the description of linguistic interaction and politeness. According to their theory, politeness consists in mitigating the threat to the hearer’s face inherent in a given speech act. Consequently, the second aim of this thesis is to verify if the aforementioned theory can adequately describe the written data of a dead language, such as ancient Greek. The analysis focuses on the following five linguistic structures: 1) first person plural of verbs and pronouns 2) address terms 3) disjunctive questions 4) utterances containing the verb βούλομαι and 5) tag questions. Applying Brown &amp; Levinson’s model, the contexts in which the above expressions appear are examined, in order to ascertain if their use in the dialogues can be linked to the speaker’s intention of protecting the hearer’s face. It is argued that the five linguistic structures are used in contexts where a face threatening act is performed (e.g. criticism, disagreement) and thus can be considered, in Brown and Levinson’s terms, as politeness strategies used to reduce the damage to the addressee’s face. Furthermore, Socrates emerges as the character that employs the five strategies more often than any other speaker, a finding which, in connection with a number of other factors, constitutes a proof of his dominant role in the dialogues. Additionally, the fact that they are used by Socrates to pressure and elicit, in an indirect and gentle manner, his interlocutors’ agreement leads to the conclusion that politeness does not constitute an obligation and/or a form of behavior restricted to the less socially or circumstantially powerful speaker. Lastly, examples were found where the linguistic expressions under study either point to a speaker’s antagonistic and ‘aggressive’ disposition or are a part of a more ‘neutral’ language use, in that they seem to serve neither the protection of nor an attack to the hearer’s face, thus discouraging their interpretation as linguistic manifestations of politeness. Such cases confirm the fundamental theoretical principle that no linguistic structure is a priori (im)polite. On the contrary, (im)politeness is a value that a linguistic form may assume depending crucially on contextual factors, as well as on the intentions and evaluations of the participants in an interaction.