Εκπαίδευση και εξωτερική πολιτική: το Μακεδονικό Ζήτημα στα βουλγαρικά σχολικά εγχειρίδια της ιστορίας κατά την περίοδο 1944-1949
Creators: name: Τολούδη, Φωτεινή
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2003

description: Η παρούσα μελέτη βασίζεται στη συγκριτική ανάλυση τριών σχολικών εγχειριδίων Ιστορίας, της τελευταίας τάξης της βουλγαρικής υποχρεωτικής εκπαίδευσης, γραμμένα και αναθεωρημένα από τους ίδιους συγγραφείς και με χρόνο έκδοσης τα έτη 1945, 1947 και 1949, που έπονται σημαντικών διπλωματικών εξελίξεων σε σχέση με το Μακεδονικό Ζήτημα. Στόχος της εργασίας είναι να διερευνήσει, αν η βουλγαρική πολιτική ηγεσία της περιόδου 1944-1948, είχε πράγματι την πρόθεση να υλοποιήσει τις διπλωματικές της δεσμεύσεις, για εκχώρησης μέρους της κρατικής κυριαρχίας της χώρας (Βουλγαρική Μακεδονία του Πιρίν) στο γειτονικό γιουγκοσλαβικό κράτος. Η διερεύνηση γίνεται από τον τρόπο με τον οποίο όφειλε να προετοιμάσει ψυχολογικά τον πληθυσμό της χώρας για το ενδεχόμενο αυτό. Η επιλογή σχολικών εγχειριδίων για τη διερεύνηση πολιτικών ζητημάτων και πολιτικών προθέσεων βασίζεται στη θέση ότι στα σχολικά κείμενα, ειδικά της Ιστορίας, συνήθως αντανακλώνται οι εκάστοτε πολιτικές, κοινωνικές και πολιτισμικές συνθήκες κάθε χώρας, καθώς και οι εναλλασσόμενες διπλωματικές σχέσεις μεταξύ των κρατών. Ο στόχος της έρευνας διαμορφώθηκε από α) τον εντοπισμό άμεσων και έμμεσων πολιτικών αντιφάσεων, από τις οποίες διέπονταν οι δημόσιες εξαγγελίες, δεσμεύσεις και πολιτικές παραχωρήσεις της βουλγαρικής πολιτικής ηγεσίας, σχετικά με το καθεστώς κυριαρχίας στη Βουλγαρική Μακεδονία του Πιρίν, κατά την περίοδο 1944-1948 και β) τον εντοπισμό καταγγελιών της γιουγκοσλαβικής πλευράς, ότι βουλγαρικά σχολικά εγχειρίδια συνέχιζαν να διακατέχονται από πνεύμα μεγαλοβουλγαρισμού και σοβινισμού. Η μελέτη επικεντρώθηκε στη διερεύνηση, μέσα από το περιεχόμενο των βουλγαρικών εγχειριδίων, του χαρακτήρα των Αγώνων του σλαβικού πληθυσμού για την απελευθέρωση της Μακεδονίας και της Θράκης κατά τον 19ο και 20ο αι., για να ξεκαθαρίσει και το βαθμό υποχωρητικότητας της βουλγαρικής πλευράς προς τις γιουγκοσλαβικές αλλά και τις σοβιετικές πολιτικές πιέσεις της περιόδου 1944-1948. Όπως προκύπτει από τα δεδομένα της συγκεκριμένης έρευνας, ο χαρακτήρας των πνευματικών προσπαθειών, των πολιτικών πρωτοβουλιών και των στρατιωτικών επιχειρήσεων του σλαβικού πληθυσμού της Μακεδονίας και της Θράκης κατά τον 19ο και 20ο αι. είναι εθνικός και δηλώνεται βουλγαρικός και όχι «μακεδονικός» στα εγχειρίδια της περιόδου 1944-1949. Έτσι από τη συγκεκριμένη έρευνα προκύπτει ότι ανατρέπεται σε μεγάλο βαθμό από επίσημα κυβερνητικά κείμενα, όπως τα κρατικά εγχειρίδια, που ελλείψει άλλου επικοινωνιακού υλικού, απευθύνονται θεσμοθετημένα, δια μέσου της υποχρεωτικής εκπαίδευσης στο σύνολο του βουλγαρικού λαού, η αντίληψη για ενδοτικότητα της βουλγαρικής πλευράς αμέσως μετά τον πόλεμο και στο πλαίσιο της ασφυκτικής για τη Βουλγαρία πολιτικής συγκυρίας. Μια αντίληψη που προσπάθησε να επιβάλει και τελικά τα κατάφερε σε μεγάλο βαθμό κατά την τελευταία πεντηκονταετία η σλαβομακεδονική πλευρά
description: The current study is based upon the comparative analysis of three school history textbooks, for the last year students of the obligatory educational system of Bulgaria. These textbooks were written and revised by the same authors, and were published in 1945, 1947 and 1949 respectively, following important diplomatic developments concerning the "Macedonian Question". The aim of this study is to investigate the reasoning and means that were applied by the Bulgarian leadership, during 1944-1948, to initiate psychological operations aiming the preparation of the population, in view of the perspective of granting a part of its state sovereignty (Bulgarian Macedonia of Pirin) to the neighboring Yugoslav State, in accordance with its declared foreign policy; the rational is to be found mainly into the fact that the political commitments of a government towards its people, matter more, rather than its diplomatic commitments. The selection of school textbooks for the explotation of political issues and intensions, is grounded upon the thesis that school textbooks, especially history ones, usually reflect the political, social and cultural conditions of each country and the changing diplomatic interstate relations. The objective of this study was formed by the finding: a) direct and indirect political contradictions in public concessions of the Bulgarian leadership, concerning the sovereign regime of the Bulgarian Macedonia of Pirin, during the period 1944-19948 and b) Yugoslav accusations that the Bulgarian school textbooks were still pervaded both by irredentism and chauvinism. Through the textbooks' content, this study focused upon the exploration of the struggle of the Slavic population of Macedonia and Thrace, during the 19th and 20th century, in order to clarify the degree of the Bulgarian concession towards Yugoslav and Soviet political pressures during 1944-1948. According to the findings of the research concerning the textbooks of the above mentioned period, the nature of the educational and ecclesiastical efforts, the political initiatives and the military operations, is essentially national and is declared to be Bulgarian rather than "Macedonian". Accordingly, research findings that are based upon official government texts, such as state textbooks, which due to the lack of institutionally addressed via obligatory education to the whole of the Bulgarian people, reverse the perception for Bulgarian concessionism after the Second World War and within an asphyxiating historical period, that the Slavomacedonian part managed to impose to a great extend during the last fifty years