Το άπειρο στην εθνική και τη χριστιανική κοσμολογία (5ος–6ος αι.)
Creators: name: Αμπόνης, Γρηγόριος Δημητρίου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2024
Subjects: Άπειρο
Χριστιανική κοσμολογία
Εκ του μηδενός δημιουργία
Infinity
Christian cosmology
Creation ex nihilo

description: Παρόλο που το παραδοσιακό τελολογικό δημιουργιστικό μοντέλο έχει αμφισβητηθεί εδώ και αιώνες, μία μορφή δημιουργίας μπορεί να υποστηριχθεί φιλοσοφικά στο πλαίσιο θεωριών όπως το Big Bang. Θα είχε ενδιαφέρον να ερευνήσουμε με βάση την παρατήρηση του Μπερδιάγιεφ ότι «η δυναμική έννοια του απείρου είναι σύλληψη του χριστιανικού πνεύματος» (σ. 75), ενώ το άπειρο των αρχαίων Ελλήνων φιλοσόφων έχει στοιχεία στατικότητας. Έτσι, μπορούμε να ελέγξουμε μέσα από συγκεκριμένα παραδείγματα εάν αυτή η παρατήρηση μπορεί να επαληθευτεί. Χωρίσαμε την εργασία μας σε 3 μέρη: 1) Περιληπτική έκθεση της περί απείρου σκέψης του Αριστοτέλη, στο βαθμό που αποτέλεσε τη βάση για τις μεταγενέστερες συζητήσεις. 2) Περί απείρου διδασκαλία του Φιλοπόνου, ως ενός εκπροσώπου του χριστιανισμού κατά τον 5ο – 6ο αιώνα. 3) Υπεράσπιση του αριστοτελικού απείρου εκ μέρους του Σιμπλικίου, που ακολουθεί την αρχαιοελληνική παράδοση και μεταφυσική, ο οποίος έχει τη μέγιστη δυνατή χρονική εγγύτητα με τους χριστιανούς φιλοσόφους του 5ου – 6ου αιώνα. Με βάση τις παραπάνω αναπτύξεις, ερευνήσαμε και προσπαθήσαμε να απαντήσουμε τα εξής ερωτήματα: i) σε ποιον βαθμό άσκησε επίδραση η αριστοτελική μεταφυσική και ποια ερωτήματα που έθεσε ο Αριστοτέλης σημάδεψαν την ανάπτυξη της χριστιανικής περί απείρου σκέψης; ii) αν θέσεις και επιχειρήματα του χριστιανισμού επηρέασαν την ανάπτυξη της εθνικής περί απείρου σκέψης και iii) αν οι προβληματισμοί του Αριστοτέλη για τη φύση του απείρου επιλύονται (με βάση τα κριτήρια του ιδίου) και σε ποιο βαθμό, τόσο από τους εθνικούς όσο και από τους χριστιανούς στοχαστές. Τα αποτελέσματα φαίνεται να έχουν ως εξής: i) Η αριστοτελική μεταφυσική επέδρασε στη χριστιανική σκέψη με πολλούς τρόπους. Στο υλικό που μελετήσαμε, αναδεικνύονται δύο κύρια σημεία αριστοτελικής επίδρασης: 1) οι κατηγορίες σκέψης και η ορολογία που χρησιμοποιούνται στη συζήτηση και 2) η ίδια η επιχειρηματολογία / εστίαση της προβληματικής. Ο Φιλόπονος φαίνεται να απαντάει μεν ‘επιθετικά’ στον Αριστοτέλη (ως τον πλέον σεβάσμιο πολέμιο της Δημιουργίας)‧ ωστόσο, η επιχειρηματολογία του είναι τρόπον τινά αμυντική. Κατά την κριτική του αρκείται εν πολλοίς στο να αποκρούσει τις μομφές ότι η χριστιανική πίστη είναι ασύμβατη με το λόγο / τη φιλοσοφία. ii) Ο Σιμπλίκιος δεν φάνηκε να κατανοεί την κριτική του Φιλοπόνου σε όλο της το βάθος. Αφήνει μάλιστα κάποια καίρια σημεία αναπάντητα. Ωστόσο, κατά την κατάρριψη της φιλοπόνειας κριτικής αναδεικνύει κάποιες σημαντικές πτυχές της θέσης του, τις οποίες ο Φιλόπονος φαίνεται να αγνοεί. Ο Φιλόπονος δεν είχε κάποια εμφανή επίδραση στη γενικότερη περί απείρου συζήτηση μέχρι περίπου την εποχή του Γαλιλαίου. Ταυτόχρονα, υπήρξε έμπνευση και για μαθηματικούς όπως ο G. Cantor, στον οποίον και πολύ ακροθιγώς αναφερθήκαμε (μόνο στο βαθμό που φώτιζε καλύτερα τη σκέψη του Φιλοπόνου‧ και πράγματι υπήρξε χρήσιμος ως προς αυτό). iii) Τα ζητήματα περί απείρου είναι εξίσου άπειρα. Τόσο η πρόταση του Αριστοτέλη, όσο και η πρόταση του Φιλοπόνου εμφανίζονται σθεναρές στη φιλοσοφική εξέτασή τους. Ωστόσο, η θέση του Φιλοπόνου, στη θετική πτυχή της, καλεί τον αναγνώστη σε μια δογματική παραδοχή (του διπόλου κτιστού/ακτίστου). Η πρόταση αυτή εξετάστηκε συντόμως, για να φωτίσουμε τις εκβολές της σκέψης του Φιλοπόνου. Κύριο όμως θέμα υπήρξε η αντιπαράθεση σε φιλοσοφικό επίπεδο.
description: Even though the traditional teleological creationist model has been questioned centuries ago already, a kind of creation can be supported philosophically in the context of theories such as the Big Bang. It would be interesting to research on the basis of Berdiayev’s observation that “the dynamic sense of infinity is a conception of the Christian spirit” (p. 75), while the notion of infinity in the ancient Greek philosophers has a somewhat static nature. This way, we will be able to check through specific examples whether this observation is verifiable or not. We divided our essay into 3 parts: 1. Summary of Aristotle’s account of infinity, insofar as it constituted the foundation for later discussions. 2. Philoponus’ teaching concerning infinity, as a representative of Christian thought during the 5th – 6th century. 3. Finally, we approached the defence of the Aristotelian infinity by Simplicius, who follows the ancient Greek tradition and metaphysics, who has the most chronological proximity to the Christian philosophers of the 5th – 6th century A.D. According to the development of the abovementioned topics, we attempted to answer the following questions: i) To what degree was the Christian thought concerning infinity influenced by the aristotelean metaphysics and which queries posed by Aristotle marked it’s development? ii) Whether points and arguments of Christianity influenced the development of pagan thought concerning infinity, and iii) Whether Aristotle’s concerns about the nature of infinity are resolved (according to his own criteria) and to which degree, by the pagan as well as the Christian thinkers of the time. The results appear to be as follows: i) Aristotelian metaphysics influenced Christian thought in many ways. In the material we examined, two main points of Aristotelian influence emerge: 1) the categories of thought and terminology used in the discussion and 2) the argumentation/orientation of the problematic itself. Philoponus seems to respond 'aggressively' to Aristotle (as the most esteemed opponent of Creation)‧ however, his line of argument is in a way defensive. In his critique he is largely content to deflect the reproaches that Christian faith is incompatible with reason/philosophy. ii) Simplicius did not seem to understand Philoponus' critique in its full depth. He even leaves some key points unaddressed. However, in his rebuttal of the Philoponian critique he brings out some important aspects of his position which Philoponus seems to ignore. Philoponus had no apparent influence on the general discussion of infinity until about the time of Galileo. Simultaneously, he was also an inspiration to mathematicians such as G. Cantor, to whom we have also alluded very briefly (only insofar as he better illustrated Philoponus' thought; and indeed he was useful in this regard). iii) The questions about infinity are equally infinite. Both Aristotle's and Philoponus' proposition appear vigorous under philosophical scrutiny. However, Philoponus' position, in its positive aspect, invites the reader to a dogmatic assumption (dichotomy between created/uncreated). This proposition was briefly examined in order to illuminate the implications of Philoponus' thought. But the main issue has been the controversy at the philosophical level.
description: Το Διατμηματικό Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών (ΔΠΜΣ) “Φιλοσοφία: Κείμενα, Ερμηνείες, Πρακτικές” λειτουργεί από το ακαδ. έτος 2018-19. Υποστηρίζεται από το Τμήμα Φιλοσοφίας και Παιδαγωγικής (Τομέας Φιλοσοφίας), το Τμήμα Νομικής και το Τμήμα Πολιτικών Επιστημών του Α.Π.Θ.