Η Θεία Άνοδος κατά τον Άγιο Γρηγόριο Ναζιανζηνό: συμβολή στην έρευνα της σχέσης Ελληνισμού και Χριστιανισμού τον 4ο αι. μ.Χ.
Creators: name: Gardner, Jonathan Clifford
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2022
Subjects: Ο Γρηγόριος Ναζιανζηνός ο Θεολόγος
Το Σπήλαιο του Πλάτωνα
Η Ελληνική Παιδεία
Gregory Nazianzen, the Theologian
Plato’s cave
Greek education

description: Ο τέταρτος αιώνας ήταν μια περίοδος που χαρακτήριζεται από μια τεταμένη αλλά και δημιουργική σχέση του Χριστιανισμού με τον Ελληνισμό, από τη μεταστροφή του Μεγάλου Κωνσταντίνου στη χριστιανική πίστη έως την επιχείριση του Ιουλιανού του Παραβάτη να αποκαταστήσει την εθνική θρησκεία και τον τελικό θρίαμβο της Ορθοδοξίας της Νικαίας επί Θεοδοσίου Α'. Στην παρούσα εργασία αναδεικνύεται ο κεντρικός ρόλος που διαδραμάτισε σε αυτή την περίοδο ο Άγιος Γρηγόριος, επίσκοπος Ναζιανζού και ύστερα αρχιεπίσκοπος Κωνσταντινουπόλεως. Σε αντίθεση με την προσπάθεια του Ιουλιανού να απαγορεύσει στους Χριστιανούς να διδάσκουν ελληνικά γράμματα, ο Γρηγόριος, ένας ένθερμος υπερασπιστής της ελληνικής παιδείας, κατόρθωσε μια δυναμική σύνθεση της ελληνικής φιλοσοφικής ρητορικής με τη πίστη στον Θεό-Λόγο. Απέναντι στους εθνικούς και αρειανόφρονες αντιπάλους του αλλά και στην γενική αταξία των επισκόπων, προέβαλε ένα πρότυπο της ορθής τάξης της πνευματικής ανόδου, επηρεασμένο από τους κανόνες της ελληνικής παιδείας. Στην παρούσα μελέτη εξετάζεται το αγιογραφικό και το φιλοσοφικο υπόβαθρο αυτού του μοτίβου της ανόδου προς τον Θεό, με κέντρο βάρους την επιρροή της Πολιτείας του Πλάτωνα πάνω στα έργα του Γρηγορίου. Ερευνάται, επιπλέον, η διαδρομή του μοτίβου στην ιουδαιοχριστιανική παράδοση, με ιδιαίτερη αναφορά στον Φίλωνα και τον Ωριγένη, και αναλύονται οι τομές που επέφερε σε αυτό ο Γρηγόριος με τη θεολογική και τη ρητορική του ιδιοφυΐα, ιδίως στο πλαίσιο της Τριαδολογίας και της Χριστολογίας του. Η θεία συγκατάβαση, δηλαδή, η ενσάρκωση του Θεού-Λόγου, η πρόσληψη από μέρους του της ανθρώπινης φύσης και η ανάσταση του εκ νεκρών, καθίσταται για τον Γρηγόριο το εφαλτήριο της ανάβασης προς τον Θεό. Πρόκειται για μια θεία δραματουργία στην οποία συμμετέχει ο πιστός με υπαρξιακό και προσωπικό τρόπο, τόσο στην πράξη όσο και στη θεωρία.
description: The fourth century was a period fraught with tense albeit creative relations between Christianity and Hellenism, from Constantine the Great’s conversion to the Christian faith to Julian the Apostate’s attempt to restore pagan religion and the eventual triumph of Nicene Orthodoxy under the reign of Theodosius I. The present work aims to show the crucial role played during this period by St Gregory, bishop of Nazianzus and eventual archbishop of Constantinople. In defiance of Emperor Julian’s attempt to probibit Christians from teaching Greek letters, Gregory, fervent champion of Greek education that he was, achieved a dynamic synthesis of Greek philosophical rhetoric with his cherished faith in God the Word. Against his pagan and Neo-Arian opponents, but also in protest to the general disorder of the bishops of his time, Gregory laid down a model of orderly spiritual ascent, based on the principles of Greek paideia. The present work examines the biblical and philosophical background of this motif of ascent to God, with special attention paid to the influence of Plato’s Republic on Gregory’s works. It explores the pervasiveness of this theme in the Judaeo-Christian tradition, especially with reference to Philo and Origen of Alexandria. It then proceeds to analyse how Gregory transforms this theme in the context of his brilliant oratorical formulations of Trinitarian theology and Christology. For Gregory it is ultimately God’s descent to the human level, that is, the Incarnation of God the Word, his assumption of human nature, and his resurrection from the dead, that forms the springboard for ascent to God. This involves the unfolding of a “divine drama” in which the believer participates in an existential and personal manner, both practically and contemplatively.