Στρωματογραφική μελέτη Βυζαντινών εικόνων: υλικά, τεχνικές και ζητήματα διαλυτότητας
Creators: name: Φαρδή, Θεοδώρα Γεωργίου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2012
Subjects: εικόνες
υλικά κατασκευής
micro-Raman
micro-FTIR
GC/MS
Py-GC/MS
Icons
Constituent materials

description: Η παρούσα διπλωματική εργασία πραγματεύεται τη στρωματογραφική μελέτη βυζαντινών εικόνων. Η έρευνα βασίστηκε στην αναλυτική μελέτη μίας εικόνας από τη συλλογή του Μουσείου Βυζαντινού Πολιτισμού Θεσσαλονίκης και τεσσάρων εικόνων από τη συλλογή του Βυζαντινού Μουσείου Ιδρύματος Αρχιεπισκόπου Μακαρίου Γ’ Κύπρου. Με σκοπό την εύρεση κατάλληλης μεθοδολογίας για την εξέταση των έργων και την αναγνώριση των συστατικών υλικών και των τεχνικών κατασκευής των έργων πραγματοποιήθηκε μία σειρά από αναλύσεις που αφορούσαν στη στρωματογραφική μελέτη των εξεταζόμενων έργων. Στην εικόνα από τη συλλογή του ΜΒΠ πραγματοποιήθηκε αρχικά προκαταρκτική εξέταση με τη χρήση μη επεμβατικών μεθόδων εξέτασης, και συγκεκριμένα μακροσκοπική και μικροσκοπική παρατήρηση και πολυ-φασματική εξέταση με τη χρήση ορατής υπεριώδους και υπέρυθρης ακτινοβολίας, με σκοπό την καταγραφή της κατάστασης διατήρησης του έργου και της παρουσίας υποκείμενων στρωμάτων ζωγραφικής. Ακολούθησε δειγματοληψία από επιλεγμένες περιοχές σε όλα τα έργα. Οι τεχνικές που χρησιμοποιήθηκαν για τη αναλυτική μελέτη των δειγμάτων περιλαμβάνουν την Φασματοσκοπία micro-Raman και micro-FTIR, την Αέρια Χρωματογραφία με Φασματομετρία Μαζών και το συνδυασμό αυτής με Πυρόλυση. Έτσι, ήταν δυνατή η αναγνώριση των χρωστικών, των συνδετικών μέσων και των βερνικιών που απαρτίζουν τα διαφορετικά ζωγραφικά στρώματα και τα στρώματα προετοιμασίας των έργων. Επιπλέον, πραγματοποιήθηκε μελέτη διαλυτότητας των υλικών. Με βάση τα αποτελέσματα των φυσικοχημικών τεχνικών σχετικά με τη φύση των οργανικών υλικών, διερευνήθηκε η δυνατότητα επιλογής κατάλληλων διαλυτών για την αφαίρεση των επικαλυπτικών βερνικιών στο μέλλον. Για το λόγο αυτό έγινε χρήση των δύο επικρατέστερων συστημάτων διαλυτότητας Teas και Hansen. Διερευνήθηκε η συμβατότητα των δύο συστημάτων, οι δυνατότητες χρήσης τους και τέλος προτάθηκαν τα καταλληλότερα μίγματα διαλυτών κατά περίπτωση.
description: The present thesis deals with the stratigraphic examination of byzantine icons. The research was based on the investigation of one icon from the collection of the Museum of Byzantine Culture, of Thessaloniki, Greece and four icons that belong to the Byzantine Museum of the Archbishop Macarios III Foundation, Cyprus. The aim of the research was to identify an effective methodology, for the stratigraphic examination of artefacts. Various physicochemical methods were used for the identification of the constituent materials and techniques of the five icons. The icon from the collection of the Museum of Byzantine Culture of Thessaloniki was initially examined in situ on a micro, micro and multispectral level, under visual, ultraviolet and infrared radiation. These techniques made possible to document the presence of underlying pictorial layers and the extent of the over paintings. Limited sampling was carried out from selected areas of all panel paintings. The mounted cross sections of the samples were analysed with micro-Raman and micro-FTIR, to identify the pigments, binders, varnishes and synthetic consolidants present. Additionally, GC/MS and Py-GC/MS were undertaken on samples in powder and fragment form, taken from the icon belonging to the Museum of Byzantine Culture, for a more precise identification of the organic materials present in the artifact and their distribution in the layers stratigraphy. Furthermore, a survey on solubility issues was carried out, based on the nature of materials identified from the results of the physicochemical analysis. Two solubility systems were selected for the survey, the Teas and the Hansen. Aiming to explore the possibilities and the advantages of each system, as well as their compatibility, a set of selected solvent mixtures was used in order to predict the most effective solvent mixtures for the safe removal of the protective varnish coatings from the examined paintings.