Ο τοιχογραφικός διάκοσμος του ναού των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης στο Αβδού Ηρακλείου: συμβολή στην κρητική ζωγραφική του 15ου αιώνα
Creators: name: Κασαπάκη, Ιωάννα Αριστείδη
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2012
Subjects: Άγιος Κωνσταντίνος
Κρήτη
Αβδού
Saint Constantine
Crete
Avdou

description: Η μεταπτυχιακή εργασία αφορά το ναό των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης στο χωριό Αβδού του νομού Ηρακλείου Κρήτης. Το πρώτο κεφάλαιο περιλαμβάνει το ιστορικό πλαίσιο. Δίνονται πληροφορίες για το χωριό και την ονομασία του. Επίσης αναλύεται η κτητορική επιγραφή η οποία αναφέρει τους αγίους στους οποίους είναι αφιερωμένος ο ναός, τα ονόματα των εικονογράφων, που είναι τα αδέρφια Εμμανουήλ και Ιωάννης Φωκάς, τους δωρητές και τέλος την ακριβή χρονολόγηση του μνημείου που είναι η 2α Σεπτεμβρίου 1446. Το δεύτερο κεφάλαιο αφορά την αρχιτεκτονική του ναού. Πρόκειται μια μονόχωρο καμαροσκεπή ναό μικρών διαστάσεων. Αναφορά γίνεται επίσης στα ελάχιστα γλυπτά στοιχεία του μνημείου. Στο επόμενο κεφάλαιο αναλύεται το εικονογραφικό πρόγραμμα το οποίο καλύπτει όλες τις επιφάνειες του ναού. Η διάταξη των τοιχογραφιών ακολουθεί το σύστημα σε επάλληλες ζώνες και οι παραστάσεις αρθρώνονται από πλαίσια. Η εκκλησία ιστορείται με παραστάσεις που προέρχονται από πέντε εικονογραφικούς κύκλους, τον Λειτουργικό-Ευχαριστιακό, το Δωδεκάορτο και τα γεγονότα μετά την Ανάσταση, τα Θαύματα του Χριστού, το Βίο του αγίου Κωνσταντίνου και τον Αγιολογικό κύκλο ενώ σώζονται και κάποιες μεμονωμένες παραστάσεις. Η απεικόνιση την οποία ακολουθούν οι ζωγράφοι είναι σαφής και συγκεκριμένη και έχει ήδη κωδικοποιηθεί στα κρητικά μνημεία σχεδόν από τον 12ο αιώνα. Στο επόμενο κεφάλαιο το οποίο έχει ως τίτλο η εικονογραφία αναλύεται ξεχωριστά κάθε παράσταση και γίνεται αναφορά σε εικονογραφικά παράλληλα τόσο από μνημεία του νησιού όσο και από μνημεία άλλων περιοχών. Ακολουθεί η γενική θεώρηση του διακόσμου όπου αναλύονται η χρήση του τοπίου, ο τρόπος απόδοσης των μορφών (χαρακτηριστικά, ενδύματα, οι αναλογίες), η χρήση των χρωμάτων και τέλος η τεχνική της τοιχογραφίας. Το έκτο κεφάλαιο περιλαμβάνει τα γνωρίσματα των τοιχογραφιών και των ζωγράφων τους. Επισημαίνονται τα χαρακτηριστικά της τέχνης των Φωκάδων όπως η ισορροπία της σύνθεσης, η λιτότητα, οι χαμηλοί και ζεστοί τόνοι των χρωμάτων, τα ευγενικά πρόσωπα, οι κομψές μορφές, οι ήρεμες κινήσεις και στάσεις, ο συγκρατημένος ρυθμός στην κίνηση, η έλλειψη δραματικότητας. Αναφέρονται επίσης τα άλλα δύο μνημεία τα οποία έχουν φιλοτεχνήσει οι Φωκάδες και αυτά είναι ο Άγιος Γεώργιος στην Έμπαρο (1436-1437) και ο Άγιος Γεώργιος στην Απάνω Σύμη (1453). Στο προτελευταίο κεφάλαιο γίνεται προσπάθεια να ενταχθεί το μνημείο του Αγίου Κωνσταντίνου στην εντοίχια ζωγραφική του 15ου αιώνα. Τα εικονογραφικά χαρακτηριστικά που επισημάνθηκαν συνδέουν τον ναό με ζωγραφικά σύνολα του 14ου και 15ου αιώνα και με μια νέα τεχνοτροπία στην εξέλιξη της κρητικής ζωγραφικής, που θα οδηγήσει στην κρητική σχολή. Η εργασία ολοκληρώνεται με τα συμπεράσματα. Αποδεικνύεται ότι το έργο των Φωκάδων και ιδιαίτερα το μνημείο του Αγίου Κωνσταντίνου του Αβδού αποτέλεσε σταθμό για τις εξελίξεις της κρητικής ζωγραφικής τέχνης. Η υψηλή ποιότητα, η προσεγμένη εκτέλεση και η τεχνική αρτιότητα της εικονογράφησης εντάσσουν το ναό στα μνημεία που είναι αντιπροσωπευτικά των προδρομικών σταδίων της ζωγραφικής του 16ου αιώνα και τους Φωκάδες και ιδιαίτερα τον Μανουήλ Φωκά στους άμεσους προδρόμους της Κρητικής Σχολής.
description: My Master’s thesis deals with the church of St. Constantine and Helen located at the village of Avdou in the vicinity of Herakleion in Crete. Chapter 1 includes a historical background with details on the village and the origins of its name. An analysis is conducted on the dedicatory inscription referring to the two saints to whom the church is devoted to, the two names of the painters (brothers Emannouil and Ioannis Fokas), the donors and the precise dating of the building (2nd September 1446). Chapter 2 deals with the architecture of the church, a single aisled roofed space of small dimensions. Details on the few available sculptural components of the monument are also given. Chapter 3 contains an analysis of the iconographical programme that covers most of the interior’s surface. The placement of the wall paintings follows a horizontal manner with each scene separated by a border. The interior is decorated with paintings belonging to five themed iconographical circles; the Liturgical-Eucharist, the Dodekaorton and the events following Christ’s Resurrection, the lives of St. Constantine and the hagiological circle, whereas some independent depictions also survive. The mannerism of depiction followed by the painters is quite precise and known and it has been used in other Cretan monuments from around the 12th century onwards. Chapter 4 titled “The Iconography” contains a separate analysis for each depiction with equal parallels originating from Crete and elsewhere. Chapter 5 is a general account of the use of the scenery, the figurative mannerism (characteristics, clothing, proportions), the employment of colours and the technical features of wall painting. Chapter 6 includes various features of the paintings and their painters, focusing on the particular elements of the art of the Fokas brothers such as the balance, minimalism, the warm colour tones, the gentle facial characteristics, the slim figures, the calm movements and poise, the modest rhythm in motion, the lack of drama. Two further monuments (St. George at Emparos, dated to 1436-1437 and St. George in Apano Syme, dated to 1453) decorated by the two brothers are also mentioned here. In Chapter 7 we attempt to include the church of St. Constantine within the 15th century wall painting context. The observed iconographical characteristics link the monument with parallels of the 14th and the 15th centuries and a new technique within the evolved Cretan wall decoration leading towards the Cretan School. The thesis ends with the conclusion that the work of the Fokas brothers and especially the church of St. Constantine in Avdou was a major event in the development of Cretan painting. The high quality combined with fine execution and the artistic perfection of the paintings place our church within the pioneers of the 16th century painting and the Fokas brothers (and especially Emmanouil Fokas) within the first pioneers of the Cretan School.