Τα οικοσυστήματα των ορίων των αγρών &amp; η συμβολή τους στο αγροτικό τοπίο
Creators: name: Μπασιάκου, Ασημίνα Χρήστου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2015
Subjects: Οικοσυστήματα
Όρια αγρών
Αγροτικό τοπίο
Ecosystems
Field margins
Rural landscape

description: Η παρούσα διατριβή εστιάζει στη μελέτη των οικοσυστημάτων που βρίσκονται στα όρια των αγρών και αποτελούν δομικά στοιχεία του αγροτικού τοπίου. Στο πλαίσιο της εργασίας επιχειρείται η κατανόηση της ιδιαιτερότητας των οικοσυστημάτων αυτών, της ανάγκης προστασίας, διαχείρισης και διαμόρφωσής τους κατά την άσκηση της γεωργικής δραστηριότητας καθώς και η συμβολή τους στη διαμόρφωση του αγροτικού τοπίου. Το θεωρητικό πλαίσιο της διατριβής συντάσσεται βάσει βιβλιογραφικής διερεύνησης και συναντά ζητήματα που αναλύονται μέσω της διεπιστημονικότητας και της συνεργασίας πολλών επιστημονικών πεδίων, όπως η οικολογία, η οικολογία τοπίου, η αγροοικολογία, η γεωπονία και η αρχιτεκτονική τοπίου. Η πρώτη ενότητα της διατριβής αποσκοπεί στην ανάλυση του θεωρητικού υποβάθρου πάνω στο οποίο θα στηριχθεί η μελέτη. Αρχικά, ανιχνεύονται τα επιστημονικά πεδία της οικολογίας, της οικολογίας τοπίου και της αγροοικολογίας, ώστε από τη σύζευξη αυτών να προκύψει η βάση για την έναρξη της μελέτης των οικοσυστημάτων που βρίσκονται στα περιθώρια των αγρών. Ακολούθως, προσδιορίζονται οι δομικές πτυχές και τα λειτουργικά χαρακτηριστικά των φυσικών και αγροτικών οικοσυστημάτων, ενώ μελετάται η έννοια και η αξία της βιοποικιλότητας στα αγροοικοσυστήματα και η ανάγκη προστασίας της. Στη συνέχεια, ακολουθεί ανάλυση σχετικά με το αγροτικό τοπίο και τη διαμόρφωσή του ως έκφραση των ανθρώπινων δραστηριοτήτων. Ερευνώνται τα στοιχεία που καθορίζουν την ποικιλομορφία των αγροτικών τοπίων και μελετάται η εξέλιξη και διαμόρφωση της δομής τους στην ευρωπαϊκή και ελληνική ύπαιθρο˙ η ανάγνωση της αλλαγής και της διαμόρφωσής τους βασίζεται στον εντοπισμό των λειτουργικών και οικολογικών στοιχείων, των σχέσεων και των αλληλεπιδράσεων καθώς και των νέων στοιχείων που προστέθηκαν και δημιούργησαν την εικόνα του σημερινού αγροτικού τοπίου. Βάσει της ανάγνωσης των αλλαγών στην εξέλιξη της δομής του αγροτικού τοπίου εξαιτίας της απότομης προσαρμογής της υπαίθρου στις ανάγκες του πρωτογενούς τομέα, καταγράφονται οι απειλές που αντιμετωπίζει η ποικιλομορφία των αγροτικών τοπίων. Τέλος, καθώς τίθεται επιτακτικά η αναγκαιότητα για την προστασία του αγροτικού τοπίου και την ανάσχεση της απώλειας της ποικιλότητάς του, αναλύεται οι έννοιες της πολυλειτουργικότητας ως σημαντικό εργαλείο της ευρύτερης προσέγγισης προς την ορθή διαχείρισή του αγροτικού τοπίου. Στη δεύτερη ενότητα της εργασίας, έπειτα από την αναφορά που προηγήθηκε σχετικά με τα φυσικά και αγροτικά οικοσυστήματα και τα αποτυπώματα αυτών στο υπόβαθρο ενός εξελισσόμενου αγροτικού τοπίου, η έρευνα εστιάζει στα ιδιαίτερα οικοσυστήματα που βρίσκονται στα όρια μεταξύ των αγρών. Καθορίζονται και αναλύονται τα χαρακτηριστικά τους και η διαμόρφωσή τους στο χώρο και στο χρόνο, ενώ εντοπίζονται και διερευνώνται οι αξίες και λειτουργίες τους, οι αλλοιώσεις και οι απειλές που αντιμετωπίζουν. Παράλληλα, στην προσπάθεια περιγραφής και μελέτης των οικοσυστημάτων αυτών, επιχειρείται η παρουσίαση μιας τυπολογίας με βάση τα φυσικά, οικολογικά και αντιληπτικά χαρακτηριστικά τους. Η ταξινόμηση αυτή, στοχεύει αφενός να αποτελέσει ένα εργαλείο αξιολόγησης και παρακολούθησης αυτών των οικοσυστημάτων και αφετέρου να συμβάλλει στην αποτελεσματική πολιτική για τη διαχείριση και την προστασία των δομικών στοιχείων του αγροτικού τοπίου. Η παρουσίαση της τυπολογίας βασίζεται σε αναλυτική βιβλιογραφική διερεύνηση, διαδικτυακή έρευνα καθώς και παρατήρηση οικοσυστημάτων που βρίσκονται στα όρια αγρών της ελληνικής υπαίθρου. Τέλος, τίθενται οι επιλογές και η κατευθύνσεις προστασίας και ορθής διαχείρισης των οικοσυστημάτων που βρίσκονται στα όρια των αγροτικών εκτάσεων υπό τη μορφή μιας προτεινόμενης μεθοδολογίας διαχείρισης, ενταγμένης στο πλαίσιο του ευρύτερου σχεδιασμού του αγροτικού τοπίου, με έμφαση στην αξιοποίηση των οικολογικών χαρακτηριστικών του τελευταίου. Της μεθοδολογίας, προηγείται η κριτική παρουσίαση εφαρμοσμένων παραδειγμάτων διαχείρισης αγροτικών τοπίων που ενσωματώνουν στη διαδικασία σχεδιασμού τους, πρακτικές διαμόρφωσης και οργάνωσης των οριακών δομών των καλλιεργειών με στόχο τη διευκόλυνση του εγχειρήματος αναφορικά με τη σύνταξη της μεθοδολογίας διαχείρισης. Η εργασία αποσκοπεί στον εντοπισμό της ανάγκης παρατήρησης των δομικών στοιχείων του αγροτικού τοπίου που βρίσκονται διάσπαρτα στο σύνολό του, αλλά και τα αποτυπώματα και τα ίχνη που αφήνουν οι αγροτικές δομές, καθώς μια τέτοια παρατήρηση έχει τη δυναμική να οδηγήσει στην κατανόηση της δομικής και λειτουργικής συνάφειας των τοπίων και στην πολυλειτουργική διαχείριση και οργάνωση των αγροτικών τοπίων.
description: The present thesis focuses on the study of ecosystems located on field boundaries, which are component parts of the rural landscape. In the context of this thesis, the comprehension of the specificity of these ecosystems and the need of their management during agricultural activities, is attempted, as well as their contribution in the formation of the rural landscape. The theoretical framework of the study is established on literature review and encounters issues analyzed through the cooperation of many scientific fields, including Ecology, Landscape Ecology, Agroecology, Agronomy and Landscape Architecture. The first section of the thesis, aims to analyze the theoretical background supporting the study. The thesis begins with the detection of the fields of ecology, landscape ecology and agroecology in order to constitute the baseline of ecosystems found in field margins. The structural aspects and functional characteristics of natural and agricultural ecosystems are identified, while the concept and value of biodiversity in agroecosystems is being studied. Subsequently, follows an analysis of the rural landscape and its formation as an expression of human activity, as well as the investigation of elements that define the diversity of rural landscapes. The study follows the development and structural configuration of the European and Greek rural landscapes based on the identification of the functional and ecological characteristics, the relations and interactions that created the image of the current agricultural landscape. Based on the critical synthesis of the changes of the rural landscape due to the abrupt adjustment of rural areas to the needs of the primary sector, a list of threats, that diversity of rural landscapes faces, is created. Finally, as the necessity of protecting rural landscape and halting the loss of its diversity urgently arises, the concept of multifunctionality is analyzed as an important tool of the broader approach concerning the proper management of the rural landscape. In the second section of the study, following the prior reference on natural and agricultural ecosystems and their footprints into the evolving rural landscape, the research focuses on the particular ecosystems of field margins. The research evolves through an extensive analysis of the characteristics and the formation of field margins, their values and functions, as well as the alterations and threats they face. Trying to describe and study these ecosystems, a typology based on natural, ecological and perceptual characteristics of field margins is presented as a useful tool for the assessment and monitoring of these ecosystems. The presentation of the typology is based on a detailed literature review, online survey and observation of ecosystems found in the field boundaries of the Greek rural landscape. Finally, the synthesis of options and directions for the protection and proper management of ecosystems found in the field margins is presented in the form of a proposed management methodology integrated within the framework of the broader design of the rural landscape, focusing on the management of its ecological characteristics. In order to facilitate the construction of the methodological framework, a critical presentation is preceded concerning applied examples of management of rural landscapes that incorporate in their design process, practices of configuration and organization of field margins. The study aims to identify the necessity of observation of the scattered structural elements of the rural landscape, as well as the footprints and traces left by these structures, as such an observation has the potential to lead to the understanding of the structural and functional coherence of landscapes and to the multifunctional management and organization of the rural landscape.