Λαϊκά δρώμενα στην περιοχή της Φλώρινας: οι χειμερινές φωτιές
Creators: name: Σουλιώτη, Δανάη Δημητρίου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2009
Subjects: Φλώρινα
Λαϊκά δρώμενα
Φωτιές
Διαβατήρια έθμια
Μέθοδος ιστορικής εθνογραφίας
Κοινότητα
Florina
Folk rituals
Fires
Rites de passage
Method of historic ethnography
Community/communitas

description: Η παρούσα εργασία περιλαμβάνει την περιγραφή και την ερμηνευτική ανάλυση των πυρολατρικών δρωμένων στον νομό της Φλώρινας. Συγκεκριμένα: 1. Παρουσιάστηκε μια σύντομη ανασκόπηση της τοπικής ιστορίας από τις αρχές του 20ού αιώνα και εξής υπό το πρίσμα των πληθυσμιακών μετακινήσεων της περιόδου, προκειμένου να σκιαγραφηθεί η προκύπτουσα σύσταση του πληθυσμού και, κατ’ επέκταση, η υφή του αυτοπροσδιορισμού των κατοίκων στη σημερινή εποχή. Μολονότι οι όροι συγκρότησης των ταυτοτήτων αντλούν ως σημείο αναφοράς την προέλευση από ετερόκλητες προσφυγικές ή γηγενείς ομάδες, καταλήξαμε στο ότι η μακρόχρονη συμβίωση και η ανάπτυξη της κοινοτικής ζωής οδήγησε στη δημιουργία ενός ενιαίου πολιτισμικού περιβάλλοντος που παρέχει κάποια κοινά σημεία αναφοράς για το σύνολο των κατοίκων της περιοχής. 2. Με αφετηρία την παρουσίαση ενός γενικού θεωρητικού πλαισίου σχετικά με την έννοια των λαϊκών δρωμένων, τις λειτουργίες τους, τη θέση τους στην κοινοτική ζωή των ανθρώπων και τη σχέση τους με τον εκκλησιαστικό τελετουργικό χρόνο, αναπτύχθηκε στη συνέχεια η περιγραφή και η ανάλυση εκείνων των λαϊκών δρωμένων της Φλώρινας που σχετίζονται με τις χειμερινές πυρές. Η όλη περιγραφή έλαβε υπόψη την ιστορική εξέλιξη των εθίμων, καθώς από τα λεγόμενα των πληροφορητών της α΄ και της β΄ γενιάς σκιαγραφήθηκε αβίαστα η πρότερη μορφή των εν λόγω δρωμένων, η οποία προβάλλει περισσότερο αυθεντική καθώς αντιστοιχούσε σε μια μη τεχνοκρατούμενη κοινωνία που δεν είχε ακόμη αλλοιωθεί από το τουριστικό φαινόμενο και τις σύγχρονες τάσεις της εμπορευματοποίησης του παραδοσιακού. Τέλος, οι κοινές συνιστώσες που συνέχουν τα δρώμενα αυτά και τα καθιστούν ένα ενιαίο, κατά κάποιον τρόπο, πολιτισμικό μόρφωμα παρουσιάζονται στο τελευταίο κεφάλαιο της εργασίας. 3. Σύμφωνα με την υπόθεση εργασίας, τα λαϊκά δρώμενα που σχετίζονται με το σύμβολο της φωτιάς λογίζονται ως ένας σημαντικότατος παράγοντας που διευκόλυνε τόσο τη σύγκλιση των πολιτισμικών στοιχείων ομάδων ανθρώπων που είχαν διαφορετική καταγωγή και είχαν βιώσει διαφορετικές ιστορικές εμπειρίες, όσο και την ανάπτυξη ενός ενιαίου τρόπου κοινοτικής ζωής. Με άλλα λόγια, το πανανθρώπινο σύμβολο της φωτιάς, που ενέχει κυριαρχική θέση στις απανταχού τελετουργικές δράσεις, προσέφερε μια κοινή πολιτισμική βάση στην οποία στηρίχθηκε η επικοινωνία και η πολιτισμική αλληλεπίδραση των ετερόκλητων πληθυσμιακών ομάδων. 4. Επιχειρήθηκε η ανάλυση των συμβολικών σχημάτων που διέπουν τα λαϊκά δρώμενα των φωτιών καθώς και η αναστοχαστική ερμηνεία -βάσει των προφορικών συνεντεύξεων- του πλέγματος των νοηματοδοτήσεων που αποδίδουν τα δρώντα υποκείμενα στις συγκεκριμένες εθιμικές πρακτικές ως τελετουργίες που ενέχουν λειτουργική θέση στη λατρευτική και κοινωνική ζωή των ανθρώπων. Με βάση την έρευνα επί του πεδίου και με αρωγό τα αναγνώσματα των αναλύσεων του V. Turner, καταλήξαμε στο συμπέρασμα ότι, ενώ υφίσταται ένα σχετικά ενιαίο σύστημα συμβόλων, το νόημα που αποδίδεται σε αυτά είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με το πλέγμα της υποκειμενικής, ιδιοσυγκρασιακής θέασής τους από τα δρώντα πρόσωπα. 5. Από την ανάλυση αυτή, στην ιστορική της πορεία, προέκυψε ότι η υπό μελέτη πολιτισμική μορφή παραμένει λειτουργικά σημαντική για τη ζωή της κοινότητας, μολονότι τις τελευταίες δύο δεκαετίες έχει παρασυρθεί από τον ρου μιας παγκόσμιας τάσης φολκλοροποίησης της παράδοσης. Πολυάριθμοι πολιτιστικοί σύλλογοι που επιδίδονται στην οργάνωση των εθίμων, προσθήκες πρακτικών που δεν είναι σύμφυτες με τα δρώμενα και κυρίως η συγκλονιστική, ραγδαία αύξηση του αριθμού των φωτιών αποτελούν μερικά παραδείγματα των σύγχρονων τάσεων και ταυτόχρονα απόδειξη του ότι η παραδοσιακή οργάνωση της τοπικής κοινωνίας σε γειτονιές/ μαχαλάδες έχει πάψει να υφίσταται. 6. Την προγενέστερη τοπική, εκκλησιαστική δίωξη που υπέστησαν τα εν λόγω έθιμα την εξετάσαμε υπό το πρίσμα μιας ιστορικής συγκυρίας που επέφερε ενδο-κοινοτική σύγχυση, μετέβαλε τον αμφιλεγόμενο χριστιανικό συμβολισμό σε δικανικό επιχείρημα, αλλά, σε τελική ανάλυση, με βάση την επιτόπια έρευνα φάνηκε ότι όλη αυτή η συγκυρία επηρέασε μάλλον επιδερμικά και απενοχοποιητικά τις συνειδήσεις των κατοίκων, δίχως αυτό να σημαίνει ότι τα λαϊκά δρώμενα που μελετήθηκαν δεν εμπίπτουν στο λατρευτικό και θρησκευτικό συναίσθημα των ανθρώπων που τα τελούν.
description: In the present work an attempt has been made to examine fire rituals that take place during winter all over the prefecture of Florina