Βιοποικιλότητα στα αγρο-οικοσυστήματα: Σύνθεση της Αυτοφυούς χλωρίδας και αλλαγές στο χρόνο:
Creators: name: Κουτούβελα, Ευγενία Παναγιώτη
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2014
Subjects: Βιοποικιλότητα
Αγρο - οικοσυστήματα
Αυτοφυής χλωρίδα
Biodiversity
Agroecosystems
Native flora
Έντυπα

description: Ανάμεσα στις διάφορες καλλιέργειες, αυτή του ρυζιού παρουσιάζει πολλές ιδιαιτερότητες, καθώς είναι το μοναδικό υδρόβιο καλλιεργούμενο είδος. Οι ορυζώνες φιλοξενούν μια διακριτή, εξειδικευμένη χλωρίδα, αποτελούμενη από υδρόβια κυρίως είδη (γνωστά ως paddy weeds) γι΄αυτό έχει προσελκύσει παγκόσμια το ενδιαφέρον των ερευνητών. Στη παρούσα εργασία μελετήθηκαν οι ορυζώνες του Εθνικού Πάρκου Δέλτα Λουδία-Αξιού-Αλιάκμονα. Στο Πάρκο ορυζώνες καλύπτουν το 50% της συνολικής του έκτασης και συνεισφέρουν το 57% της συνολικής εγχώριας παραγωγής.Σκοπός της παρούσας διπλωματικής εργασίας ήταν να εκτιμηθεί φυτική ποικιλότητα στους ορυζώνες του Εθνικού Πάρκου Δέλτα Λουδία-Αξιού-Αλιάκμονα. Ειδικότερα, οι επιμέρους στόχοι ήταν: α) η καταγραφή της ποικιλότητας, β) η διερεύνηση των μεταβολών της ποικιλότητας σε σχέση με το 1965, που είχε μελετηθεί φυτοκοινωνιολογικά η ίδια περιοχή από τον Λαυρεντιάδη.Καταγράφηκε η παρουσία και πληθοκάλυψη (με χρήση της 7-βάθμιας κλίμακας Braun-Blanquet) των φυτικών taxa σε 124 δειγματοληπτικές επιφάνειες μεγέθους 4m2, το καλοκαίρι του 2012. Καταγράφηκαν συνολικά 42 taxa (είδη και υποείδη), τα οποία ανήκουν σε 16 οικογένειες. Υψηλότερη σχετική συχνότητα εμφάνισης έχουν η αυτοφυής μορφή της Oryza sativa (58,9%), και τα Lemna minor (56,5%), Cyperus difformis (48%), Lindernia dubia (31,5%) και η Heteranthera limosa (29%). Το 1965 στους ορυζώνες της περιοχής είχαν καταγραφεί 36 taxa που ανήκουν σε 13 οικογένειες. Από το σύνολο των taxa που καταγράφηκαν στις δύο δειγματοληπτικές περιόδους μόνο 12 είναι κοινά. Οι μεταβολές στη σύνθεση της σημερινής χλωρίδας σε σχέση με το παρελθόν, όπως προκύπτει από τη σύγκριση των συχνοτήτων εμφάνισης των taxa επιφάνειες, συνίστανται σε: α) μείωση της εξάπλωσης (και των 12 taxa που καταγράφηκαν και στις δύο δειγματοληπτικές περιόδους), β) εισβολή νέων taxa, και γ) πιθανή εξαφάνιση. Στο βιοτικό φάσμα της χλωρίδας των ορυζώνων της περιοχής μελέτης το 2012 κυριαρχούν τα θερόφυτα (51%) και τα υδρόφυτα (24%), και ακολουθούν τα γεώφυτα (17%), ενώ η συμμετοχή των ελοφύτων και ημικρυπτοφύτων είναι χαμηλή (2,5%). Η σύγκριση με το βιοτικό φάσμα της χλωρίδας, που καταγράφηκε το 1965 δείχνει έντονες διαφορές. Συγκεκριμένα φαίνεται ότι έχει αυξηθεί ο αριθμός των θερόφυτων (κατά 18%) και τα υδροφύτων (κατά 11%) ενώ έχει μειωθεί ο αριθμός των γεωφύτων (κατά 16%) και ελοφύτων (κατά 8,5%). Σε σχέση με το χωρολογικό φάσμα, τα αποτελέσματα μας δείχνουν ότι το 2012 στη χλωρίδα των ορυζώνων της περιοχής μελέτης κυριαρχούν τα αλλόχθονα (42,5%) και τα ευρείας εξάπλωσης κυρίως κοσμοπολιτικά και υποκοσμοπολιτικά taxa (40%). Συγκριτικά με το χωρολογικό φάσμα του 1965 φαίνεται ότι υπάρχει αύξηση του αριθμού των taxa και των δύο παραπάνω κατηγοριών (κατά 7,5% τα αλλόχθονα, 6,5% τα ευρείας εξάπλωσης taxa). Τα μεσογειακά, ευρασιατικά και βόρεια taxa εμφανίζουν μείωση (κατά 11,3, 7,6 και 9,6% αντίστοιχα). Ανάμεσα στα αλλόχθονα taxa που καταγράφηκαν το 2012 και το 1965 κοινά είναι μόνο τέσσερα. Το 2012 καταγράφηκαν δεκατρία αλλόχθονα taxa, τα οποία δεν είχαν καταγραφεί στις δειγματοληπτικές επιφάνειες του 1965. Η εισβολή τους στη χλωρίδα των ορυζώνων έγινε πιθανότατα μεταγενέστερα. Για ορισμένα από αυτά (Ammania baccifera, Heteranthera limosa, H. reniformis, H. rotundifolia, Bacopa rotundifolia) αυτό υποστηρίζεται και από βιβλιογραφικά δεδομένα, που δείχνουν ότι η εισβολή τους στις χώρες της Ευρώπης είναι σχετικά πρόσφατη. Αξίζει να σημειωθεί ότι το στάδιο εγκατάστασης στην Ελλάδα για συνολικά δέκα από τα αλλόχθονα taxa τα οποία εντοπίστηκαν το 2012 είναι άγνωστο. Αρκετά από αυτά έχουν σχετικά μεγάλη εξάπλωση στην περιοχή του Εθνικού Πάρκου, καθώς καταγράφηκαν σε μεγάλο αριθμό δειγματοληπτικών επιφανειών, π.χ. τα Heteranthera limosa, Η. reniformis, Echinochloa oryzoides και πιθανότατα θα πρέπει να θεωρούνται πλέον εγκατεστημένα.Τα εύρη των τιμών των δεικτών ποικιλότητας (Species Richness, Shannon, Simpson) των δειγματοληπτικών επιφανειών υποδεικνύουν την πιθανή μείωση της συνολικής ποικιλότητας στους ορυζώνες, από το 1965 στο 2012. Ακόμη, συγκρίνοντας τα εύρη τιμών, τα οποία είναι μεγαλύτερα για τις δειγματοληπτικές επιφάνειες του 2012, φαίνεται ότι σήμερα η ετερογένεια μεταξύ των δειγματοληπτικών επιφανειών και κατά συνέπεια των αγροτεμαχίων όσον αφορά τη σύνθεση της χλωρίδας έχει αυξηθεί.
description: The cultivation of rice is unique among all the different cultivations of the world, as it is the only one cultivated in water. The rice fields host a specialized flora consisted mostly of aquatic plants (known as paddy weeds) and thus has concentrated the interest of international scientists. In the present study we investigated the rice fields at the National Park of Axios – Loudias – Aliakmonas. These rice fields cover the 50% of the Parks surface and produce the 57% of the total Greek rice quantity. The purpose of this thesis was to estimate the plant diversity of the rice fields of the National Park of Axios – Loudias – Aliakmonas. Precisely, the target was a) to register the diversity, b) to investigate the changes of diversity with respect to 1965, when the exact region was studied phytosociologically from Lavrediades. The presence and the cover of plants was recorded (with the use of 7th-grade scale of Braun-Blanquet) in 124 sample surfaces 4m2 big, during the summer of 2012. The differences that arose from our fieldwork, with respect to the previous study of Lavrediades, are staggering. In total, 42 taxa (species and subspecies) were recorded, which belong to 16 families, while in 1965 there were recorded 36 taxa that belong in 13 families. From the total taxa that were recorded during the two sampling periods only 12 were common. The alteration in the composition of the present flora in relation to the past, as it arises from the comparison of the taxa frequency of the two sampling periods consists of: a) reduction of spread (for all of the 12 common taxa), b) invasion of new taxa, and c) potential disappearance for some. The life form spectrum of the taxa of the ricefields in 2012 is composed mostly by therophytes (51%), hydrophytes (24%) and geophytes (17%). Helophytes and hemicryptophytes are only present by 2,5% each. More precisely, the highest frequency was demonstrated by the species of Oryza sativa (58,9%), following that of Lemna minor (56,5%), Cyperus difformis (48%), Lindernia dubia (31,5%) and Heteranthera limosa (29%). The comparison regarding the life spectrum of the 1965 flora shows vast differences. It appears that the presence of the therophytes and the hydrophytes is increased over the years, by 18% and 11% respectively, while the number of the geophytes and the helophytes has decreased by 16% and 8,5%. Concerning the chorological spectrum, our results show that in the flora of the rice-fields alien plants are dominant (by 42,5%), as are the wide spread plants, mostly cosmopolitan and sub-cosmopolitan taxa (by 40%). In comparison to the chorological spectrum of 1965 it appears that there is an increase in the number of taxa of both categories (by 7,5% for the alien and by 6,5% for the wide spread taxa). The Mediterranean, Eurasian and northern taxa demonstrate reduction (by 11,3%, 7,6% and 9,6% respectively). Among the alien plants that were recorded in 2012 and 1965 the common ones are only four. In 2012 there were recorded thirteen alien taxa that were not recorded in 1965. Their invasion probably occurred later. For some of those (Ammania baccifera, Heteranthera limosa, H. reniformis, H. rotundifolia, Bacopa rotundifolia) the statement of the later invasion is supported by bibliographic data which demonstrates that their invasion in Europe is relatively recent. It’s worth noting that the establishment status in Greece for ten of the taxa that were recorded in 2012 is unknown. Many of them have relatively big expansion in the area of the National Park, as they were recorded in numerous sampling plots, e.x. Heteranthera limosa, Η. reniformis, Echinochloa oryzoides. Subsequently they should be referred to as naturalized alien taxa. The ranges of prices of the diversity indices (Species Richness, Shannon, Simpson) of the sampling areas indicate potential reduction of the overall diversity in the rice-fields, since 1965 to 2012. Furthermore, comparing the ranges of the prices, which are bigger in the sampling plots of 2012, the heterogeny of the sampling plots consequently the parcels, regarding the flora composition, has increased.