Τυπική και μη τυπική γλωσσική επεξεργασία στην ελληνική με έμφαση στη μορφοσύνταξη
Creators: name: Παπαγεωργίου, Μαίρη Αποστόλου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2024
Subjects: Γλωσσική επεξεργασία
Νόσος Αλτσχάιμερ
Ήπια Νοητική Διαταραχή
Language processing
Alzheimer’s disease
Mild Cognitive Impairment

description: Η νόσος Αλτσχάιμερ συνιστά την κυριαρχούσα μορφή άνοιας, με τις επιδημιολογικές μελέτες να αποδίδουν όλο και μεγαλύτερο ποσοστό θνητότητας σε αυτή, το οποίο, όπως ισχυρίζονται, δεν είναι παρά υποτίμηση της πραγματικότητας, αφού σε αρκετές περιπτώσεις η νόσος υποδιαγιγνώσκεται (Monfared et al., 2022). Οι σχετικές επιδημιολογικές μελέτες αναδεικνύουν ως επιτακτική την ανάγκη δραστηριοποίησης των σχετικών επαγγελματιών και ερευνητών, με στόχο την αποτελεσματικότερη διαχείριση των συμπτωμάτων και την –όσο το δυνατόν– πρωιμότερη διάγνωση της νόσου. Η πληθώρα των μελετών στη βιβλιογραφία επικεντρώνεται στον νευρολογικό και ψυχολογικό φαινότυπο της νόσου, ενώ τα δεδομένα και οι σχετικές ερευνητικές μελέτες που θέτουν ως επίκεντρό τους τη γλώσσα, εκτός από περιορισμένα, χαρακτηρίζονται και ως ιδιαιτέρως ετερογενή (Eyigoz et al., 2020), με αποτέλεσμα να μην έχει φτάσει ακόμη η σχετική έρευνα σε συμφωνία ως προς τον γλωσσικό φαινότυπο της νόσου στα προκλινικά και κλινικά στάδιά της και, γενικότερα, ως προς τη μεταβολή της μη παθολογικής γήρανσης σε παθολογική. Η παρούσα διπλωματική εργασία αποβλέπει στη διερεύνηση της υποκείμενης γλωσσικής ικανότητας ομιλητών με Ήπια Νοητική Διαταραχή και νόσο Αλτσχάιμερ, συνεισφέροντας ως επί το πλείστον στη διασαφήνιση της μορφοσυντακτικής και συντακτικής γνώσης τους, με απώτερο στόχο την κάλυψη του σχετικού ερευνητικού κενού και την άμβλυνση της ήδη μαρτυρούμενης ετερογένειας. Σε αυτήν την απόπειρα συνεισφέρουν νεαροί και ηλικιωμένοι φυσικοί ομιλητές τυπικής γλωσσικής ικανότητας, ομιλητές με Ήπια Νοητική Διαταραχή και ομιλητές με νόσο Αλτσχάιμερ, ενώ για την επίτευξη των ανωτέρω ερευνητικών στόχων χορηγείται το έργο επανάληψης προτάσεων Litmus (The Litmus Sentence Repetition Task). Η ανάλυση των δεδομένων φανέρωσε σημαντική ευαισθησία του εργαλείου κατά την προοδευτική επιδείνωση της νόσου από τη νευροτυπική γήρανση έως και την εγκαθίδρυση της νόσου, καθώς οι δείκτες του μπόρεσαν να συσχετιστούν με τη γνωστική έκπτωση-φαινότυπο της νόσου, ενώ αναδύεται η ανάγκη χρήσης συγκεκριμένων συντακτικών δομών και μέτρησης της επίδρασής τους στα διάφορα έργα εκμαίευσης λόγου, καθώς ο ρόλος τους αποδεικνύεται ιδιαίτερα κρίσιμος στο πλαίσιο επίδρασης της νευροεκφυλιστικής νόσου, ήδη από τα προκλινικά στάδιά της. Επιστέγασμα του παρόντος έργου συνιστά η ανάγκη ενσωμάτωσης γλωσσικών έργων αξιολόγησης κατά την κλινική εκτίμηση, δεδομένου πως αφενός παρέχουν μία ιδιαιτέρως διορατική ματιά στον γνωστικό φαινότυπο της νόσου και αφετέρου συνιστούν έναν από τους λιγότερο παρεμβατικούς τρόπους αξιολόγησης των ανοϊκών συμπτωμάτων.
description: Alzheimer's disease constitutes the dominant form of dementia, with epidemiological studies assigning an increasingly high mortality rate to it, which, as they claim, is nothing but an underestimation of reality, since in several cases the disease is underdiagnosed (Monfared et al., 2022). The relevant epidemiological studies highlight as imperative the need for the relevant professionals and researchers to be active, with the aim of more effective management of symptoms and -as much as possible- earlier diagnosis of the disease. The majority of studies in the literature focus on the neurological and psychological phenotype of the disease, while the data and related research studies focusing on language, in addition to being limited, are characterized as particularly heterogeneous (Eyigoz et al., 2020) and, as a result, the relevant research has not yet reached a consensus regarding the language phenotype of the disease in its preclinical and clinical stages, or from the change of non-pathological aging to pathological. This thesis aims to investigate the underlying language ability of speakers with Mild Cognitive Impairment and Alzheimer's disease, contributing mostly to the clarification of their morphosyntactic and syntactic knowledge, with the ultimate goal of filling the relevant research gap and mitigating the already witnessed heterogeneity. Young and old native speakers of typical language ability, speakers with Mild Cognitive Impairment, and speakers with Alzheimer's disease contribute to this effort, while the Litmus Sentence Repetition Task is administered to achieve the above research objectives. Data analysis revealed significant sensitivity of the tool during progressive disease progression from neurotypical aging to disease establishment, as tool indices were able to correlate with the cognitive decline-phenotype of the disease, while the need to use specific syntactic structures emerges, as well as the measurement of their effect on the various elicited language production tasks, as their role proves to be particularly critical in the context of the effect of the neurodegenerative disease, already from its preclinical stages. The culmination of this work is the need to integrate language assessment projects during clinical assessment, given that, on the one hand, they provide a particularly insightful look at the cognitive phenotype of the disease and, on the other hand, they represent one of the least intrusive ways to assess relevant symptoms across the dementia continuum.