Η ψαλτική τέχνη στην Βουλγαρία. Προσαρμογή στην σλαβονική γλώσσα του Τριωδίου και Πεντηκοσταρίου του λαμπαδαρίου Πέτρου Πελοποννησίου, από τον Νεόφυτο Ριλιώτη στο χειρόγραφο Пс. 100 της Μονής Ζωγράφου
Creators: name: Τατάνοβα, Τσβετελίνα Ιβάν
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2023
Subjects: Ψαλτική τέχνη στη Βουλγαρία
Νεόφυτος Ριλιώτης
Μουσικές προσαρμογές
Psaltic art in Bulgaria
Neophyte of Rila
Musical adaptations

description: Σκοπός της εργασίας αυτής είναι να μεταφέρει στο ελληνόφωνο κοινό και στους ενασχολουμένους με την Βυζαντινή Εκκλησιαστική μουσική όσο το δυνατόν περισσότερα στοιχεία για την εμφάνιση και τη διάδοση της ιερής τέχνης στη Βουλγαρία από τη χρονική στιγμή που η χώρα δέχθηκε την Ορθόδοξη πίστη, την πορεία της διαχρονικά και την συμβολή στο θέμα αυτό των Ιερών Μονών, και κυρίως της Ιεράς Μονής της Ρίλας και των πατέρων αυτής. Παράλληλα δε, την σύνδεση της Μονής αυτής με τις Σλαβόφωνες Μονές του Αγίου Όρους και κυρίως της Μονής Ζωγράφου, οι πατέρες της οποίας έδειξαν ιδιαίτερο ζήλο για να αποκτήσουν χειρόγραφα ψαλτικής στη σλαβονική εκκλησιαστική γλώσσα. Κυρίαρχο και πρωταγωνιστικό πρόσωπο στην εργασία μας είναι ο ιερομόναχος Νεόφυτος Ριλιώτης, μια πολύπλευρη προσωπικότητα, η οποία ανέπτυξε μοναδική δραστηριότητα στους τομείς της ανόρθωσης και στήριξης της παιδείας στη Βουλγαρία, αλλά και στην εδραίωση και ανάπτυξη της Βυζαντινής Εκκλησιαστικής μουσικής. Η εργασία αποτελείται από δύο μέρη. Στο πρώτο μέρος γίνεται εκτενής αναφορά στην Ψαλτική Τέχνη στη Βουλγαρία. Αναφερόμαστε στην ιστορική αναδρομή της καθιέρωσης της Βυζαντινής μουσικής μέσα από τις χειρόγραφες πηγές. Γίνεται εκτενής αναφορά στην κατάσταση που επικρατεί στον τομέα αυτό στη Βουλγαρία κατά τον ΙΗ΄ και ΙΘ΄ αι. Αναφερόμαστε στη Σχολή της Ρίλας και το σπουδαίο έργο της, καθώς και στις μελοποιήσεις και προσαρμογές που έκαναν οι πατέρες της Μονής της Ρίλας. Αναφερόμαστε στους Δασκάλους και Ιεροψάλτες του ΙΘ΄ και Κ΄ αι. και το ευρύτερο ψαλτικό, μεταφραστικό και διδακτικό τους έργο. Παρουσιάζουμε αναλυτικά τις έντυπες εκδόσεις τους και την ψαλτική τους πορεία. Επίσης γίνεται εκτενής αναφορά και παρουσιάζονται τα θεωρητικά συγγράμματα των Δασκάλων της ίδιας περιόδου, καθώς και οι σύγχρονες εκδόσεις, αλλά και επανεκδόσεις ψαλτικών και θεωρητικών βιβλίων στη σλαβονική και βουλγαρική γλώσσα. Στο τέλος του πρώτου μέρους, πραγματευόμαστε την σημερινή θέση της Βυζαντινής Εκκλησιαστικής μουσικής στη Βουλγαρία. Στο δεύτερο μέρος της εργασίας μας ασχολούμαστε διεξοδικά με τον ιερομόναχο Νεόφυτο Ριλιώτη, την ζωή του και το πολύπλευρο πνευματικό του έργο και ιδιαίτερα στον τομέα της εκκλησιαστικής Βυζαντινής μουσικής. Ιδιαίτερος λόγος και αναλυτική περιγραφή γίνεται στο χειρόγραφο Пс.100 που αποτελεί την πρώτη προσαρμογή στην σλαβονική γλώσσα του Τριωδίου και Πεντηκοσταρίου του λαμπαδαρίου Πέτρου Πελοποννησίου, το οποίο μετέφερε ο ιερομ. Νεόφυτος μετά από παραγγελία της Μονής Ζωγράφου.
description: The main purpose of this work is to convey as much information as possible about the appearance and spread of the Byzantine Ecclesiastical music in Bulgaria to the Greek-speaking public and those who are involved in this sacred art. It aims to show the process from the moment Bulgaria accepted the Orthodox faith, how it evolves over time, and the contribution of the Monasteries, especially of the Holy Monastery of Rila and its fathers. Furthermore, it aims to show the connection of Rila Monastery with the Slavic-speaking Monasteries of Mount Athos, particularly the Zografou Monastery whose fathers showed extreme zeal to acquire manuscripts of hymns in the Ecclesiastical Slavonic language. The dominant and leading figure in our writing is the hieromonk Neophyte of Rila, a versatile personality, who developed a unique activity in the fields of rectification and supporting education in Bulgaria, as well as in the consolidation and development of Byzantine Ecclesiastical music. The work consists of two parts. In the first part, an extensive reference is made to the Psaltic Art in Bulgaria. We refer to the historical review of the establishment of Byzantine music through the manuscript sources. A thorough reference is made to the situation prevailing in this field in Bulgaria during the 18th and 19th centuries. We refer to the School of Rila and its great work, along with the compositions and adaptations made by the fathers of the Monastery of Rila. We also refer to the teachers, the 19th and 20th century hieropsalts and their wider psaltic, translation and teaching work. We present in detail their printed versions and psaltic path. Moreover, there is an extensive reference and presentation of the theoretical writings of the teachers of the same period, modern editions, and re-editions of hymnical and theoretical books in the Slavonic and Bulgarian languages. The first part ends with the presentation of the current position of the Byzantine Ecclesiastical music in Bulgaria. In the second part, we examine the hieromonk Neophyte of Rila, his life and multifaceted spiritual work, especially in the field of Byzantine Ecclesiastical music. A special mention and detailed description is given to the manuscript Пс.100 which is the first adaptation in the Slavonic language of the Triodion and Pentecostarion of the lampadarion Peter Peloponnesian, which was completed by hieromonk Neophyte at the request of the Zografou Monastery.