Η σύλληψη της αρετής στην πλατωνική, αριστοτελική και στωική ηθική σκέψη
Creators: name: Ζαφειροπούλου, Καλλιόπη Αναστασίου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2025
Subjects: Αρετή
Ηθική φιλοσοφία
Ευδαιμονία
Virtue
Moral philosophy
Prosperity (bliss)

description: Σκοπός της διατριβής είναι η εξέταση μίας συγκεκριμένης έννοια της ηθικής φιλοσοφίας, εν σχέση με το κοινωνικό, πολιτικό, ιστορικό συγκείμενο της εποχής κατά την οποία αναπτύχθηκε, την αρετή μέσα από το φιλοσοφικό στοχασμό της κλασικής αρχαιότητας. Το ιστορικό της αρετολογίας, ιχνηλατείται δια μέσω του φιλοσοφικού στοχασμού, στο φιλοσοφικό σύστημα θεώρησης του Πλάτωνα, του Αριστοτέλη και κατόπιν στην μετά αριστοτελική φιλοσοφική σκέψη, τη σύλληψη της αρετής μέσα από την στωική φιλοσοφία. Η παρούσα εργασία δομείται σε τρία μέρη. Το πρώτο επισκοπεί τον ορισμό και τον προσδιορισμό του εννοιολογικού περιεχομένου της αρετής κατά την πλατωνική φιλοσοφική θεώρηση. Επιδιώκεται η φιλοσοφική προσέγγιση της λειτουργίας των αρετών της ψυχής στο πλατωνικό έργο. Κατόπιν ανιχνεύεται η σύνδεση των αρετών με τα τρία μέρη της ανθρώπινης ψυχής καθώς και τις τρείς τάξεις της πολιτείας είναι θεμελιακή για την πληρέστερη κατανόηση του πυρήνα της πλατωνικής φιλοσοφίας. Καθεμία από τις αρετές αντιστοιχεί σε συγκεκριμένη τάξη εντός της ιδανικής πολιτείας, γεγονός που καθιστά απαραίτητη την διαπραγμάτευσή τους για την ανάδειξη της έννοιας ιδανικής πολιτείας. Επιχειρήθηκε εστίαση στις αρετές των πολιτών της, στην κορωνίδα αυτών, τη δικαιοσύνη, ανδρεία, σοφία, σωφροσύνη, το είδος των αρετών, δηλαδή και τη δραστηριότητα που επιτελεί καθεμία από αυτές. Το δεύτερο, εξετάζει την αριστοτελική άποψη για την αρετή, και προβαίνει σε διεξοδική διερεύνηση του ορισμού της αρετής, ως έξεως προαιρετικής και ως μεσότητας μεταξύ δύο άκρων, τις ηθικές αντιλήψεις σχετικά με τον τελικό σκοπό του ανθρώπινου βίου, και την αναζήτηση του ατομικού αγαθού την ευδαιμονία. Η ανάδειξη της αριστοτελικής θέσης περί ευδαιμονίας, κρίνεται επιβεβλημένη καθώς είναι στενά συνδεδεμένη με την αρετή, αφού μέσω της δεύτερης δύναται να εξασφαλιστεί η ευδαιμονία. Στο επίκεντρο της μελέτης στο δεύτερο μέρος τίθεται η εκτενής διαπραγμάτευση και προσδιορισμός της έννοιας αρετής, των κύριων εννοιών της ηθικής όπως είναι το αγαθό, η ευδαιμονία, η προαίρεση, ο αγαθός χαρακτήρας. Παρουσιάζονται οι βασικές ορίζουσες της αρετολογίας, η διάκριση των διανοητικών και ηθικών αρετών για την κατανόηση του κεντρικού ρόλου που αυτή καταλαμβάνει στην αριστοτελική ηθική. Επιπλέον, αναλύθηκε η αποκρυστάλλωση της έννοιας της αρετής, ως διάθεση μιας ενιαίας ψυχής, στην στωική σκέψη και η διασύνδεσή της με τον ορθό λόγο. Εν συνεχεία, ασχοληθήκαμε με την εξέλιξη της ερμηνείας και το περιεχόμενο που η αρετή προσλαμβάνει στη στωική σκέψη. Επικεντρωνόμαστε στη σημασία που έχει η έννοια της αρετής ως αναγκαία συνθήκη για τη επίτευξη της ευδαιμονίας. Ακολούθως, αναδείχθηκε η διαφοροποίηση της αρετής από την πλατωνική και αριστοτελική παράδοση. Στη στωική φιλοσοφία η αρετή είναι στενά συνδεδεμένη με την το ιδεώδες του σοφού και τις αρετές που κατέχει. Αποτυπώθηκε η ενιαία ηθική διδασκαλία της πρώτης περιόδου της Στοάς, δεν έγινε ξεχωριστή αναφορά σε κάθε έναν ξεχωριστά από τους εκπροσώπους της στωικής φιλοσοφίας. Ιδιαίτερη αναφορά θα γίνει ως προς το ιδεώδες του σοφού που αποτελεί τον κεντρικό πυρήνα της ηθικής φιλοσοφίας της Στοάς. Η εντρύφηση στη θεωρία των αξιών είναι επιβεβλημένη δυνάμει της δυνατότητας που μας παρέχει για να κατανοήσουμε τη θεωρία της στωικής αρετολογίας.
description: The aim of the thesis was to examine a specific concept of moral philosophy in relation to the social, political and historical context of the period in which it was developed, virtue through the philosophical thought of classical antiquity. The historical background of virtue theory is traced through philosophical reflection, in the philosophical system of thought of Plato, Aristotle and then in post-Aristotelian philosophical thought, the conception of virtue through Stoic philosophy. This dissertation is structured in three parts. The first overviews the definition and determination of the conceptual content of virtue in Platonic philosophical thought. The philosophical approach to the function of the virtues of the soul in Plato's work is sought. Then the connection of the virtues with the three parts of the human soul as well as the three orders of the state is traced, which is fundamental for a fuller understanding of the core of Platonic philosophy. Each of the virtues corresponds to a specific order within the ideal polity, which makes their negotiation necessary for the emergence of the concept of the ideal polity. A focus on the virtues of its citizens, on the crowning virtues, justice, valour, wisdom, prudence, the kind of virtues, that is, and the activity that each of them performs, was attempted. The second, examines the Aristotelian view of virtue, and proceeds to a thorough exploration of the definition of virtue, as an optional virtue and as a middle ground between two extremes, the moral concepts about the ultimate purpose of human life, and the pursuit of the individual good of bliss. It is imperative to highlight the Aristotelian position on eudaimonia, as it is closely related to virtue, since it is through the latter that eudaimonia can be ensured. The focus of the study in the second part is the extensive discussion and definition of the concept of virtue, the main concepts of ethics such as goodness, eudaimonia, preference, good character. The basic horizons of virtue theory are presented, the distinction between intellectual and moral virtues in order to understand the central role it occupies in Aristotelian ethics. In addition, the crystallization of the concept of virtue, as the disposition of a unified soul, in Stoic thought and its interconnection with reason was analyzed. Subsequently, we dealt with the development of interpretation and the content that virtue takes on in Stoic thought. We focus on the importance of the concept of virtue as a necessary condition for the attainment of bliss. Subsequently, the differentiation of virtue from the Platonic and Aristotelian tradition was highlighted. In Stoic philosophy, virtue is closely related to the ideal of the sage and the virtues he possesses. The unified moral teaching of the first period of the stoa was reflected, no separate reference was made to each of the representatives of Stoic philosophy. Particular reference will be made as to the ideal of the sage which is the central core of the moral philosophy of the Lodge. An immersion in the theory of values is imperative by virtue of the opportunity it affords us to understand the theory of Stoic aretology.
description: Ιδρυτικά Τμήματα του Π.Μ.Σ.: Τμήμα Φιλοσοφίας και Παιδαγωγικής της Φιλοσοφικής Σχολής Α.Π.Θ., Τμήμα Θεολογίας της Θεολογικής Σχολής του Α.Π.Θ., Τμήμα Οικονομικών Επιστημών της Σχολής Οικονομικών και Πολιτικών Επιστημών του Α.Π.Θ., Τμήμα Αρχιτεκτόνων Μηχανικών της Πολυτεχνική Σχολής του Α.Π.Θ.