Οι ελίτ της διανόησης και οι "μάζες": Ελληνική λογοτεχνία και κριτική στα τέλη του 19ου αιώνα
Creators: name: Κεμεντζετσίδης, Μιχαήλ Δημητρίου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2018
Subjects: Μάζες
Ελίτ
Λογοτεχνία
Διανοούμενος
Δημοκρατία
Masses
Elite
Literature
Intellectual
Democracy

description: Στόχος της παρούσας εργασίας είναι να εξεταστεί ο τρόπος με τον οποίο αντιμετώπισαν η λογοτεχνία και η κριτική το ζήτημα των «μαζών» στην Ελλάδα στο γύρισμα του 19ου προς τον 20ό αιώνα. Τα παραδείγματα που εξετάζονται αντλούνται από το λογοτεχνικό και το κριτικό έργο του Γιάννη Καμπύση, του Κωστή Παλαμά και του Γιάννη Ψυχάρη το διάστημα 1895-1901. Η επιλογή των τριών προσώπων καθιστά δυνατό να φανούν οι διαφορετικές τάσεις της διανόησης απέναντι στο ζήτημα των μαζών. Η παρούσα προσέγγιση επιχειρεί να συσχετίσει την κριτική που ασκήθηκε στις μάζες με την εδραίωση του ρόλου του διανοούμενου και με τις επιφυλάξεις που διατυπώθηκαν για τους αντιπροσωπευτικούς θεσμούς, το δικαίωμα της καθολικής ψηφοφορίας και τη δημοκρατία. Το κεντρικό επιχείρημα του Καμπύση και του Παλαμά, που βασιζόταν σε μεγάλο βαθμό στο έργο του Φρίντριχ Νίτσε και του Γκυστάβ Λε Μπον, ήταν ότι η είσοδος των μαζών στη δημόσια σφαίρα θα στερούσε από τους καλλιτέχνες την ελευθερία και από το άτομο την αίσθηση της ευθύνης. Στην πρώτη ενότητα εξετάζονται ένα μυθιστόρημα και διάφορα κριτικά κείμενα του Γιάννη Καμπύση για να αναδειχθεί ο τρόπος με τον οποίο ο Καμπύσης όχι μόνο άσκησε κριτική στους αντιπροσωπευτικούς θεσμούς αλλά και πρότεινε την επικράτηση ενός ισχυρού ηγέτη που θα περιόριζε τους ανταγωνισμούς μεταξύ των αδύναμων. Στη δεύτερη ενότητα αναλύονται η αρθογραφία και τα κριτικά σημειώματα του Κωστή Παλαμά το διάστημα 1897-1899. Στα άρθρα που υπέγραφε ο Παλαμάς με αφορμή την ήττα της Ελλάδας στον πόλεμο του 1897 τόνιζε τα προβλήματα που αντιμετώπιζαν οι αντιπροσωπευτικοί θεσμοί και εκδήλωνε την πίστη του στη δύναμη του λαού. Τα επόμενα χρόνια ωστόσο υποστήριξε πως η τέχνη είναι αυτόνομη από τις προτιμήσεις του πλήθους και πως ο καλλιτέχνης αντιστέκεται στο μαζικό γούστο. Στην τελευταία ενότητα παρουσιάζονται διάφορες επιστολές που απέστειλε ο Γιάννης Ψυχάρης με αφορμή την Υπόθεση Ντρέιφους, όπως και μια εισαγωγή που συνόδευε την έκδοση των θεατρικών του έργων, για να φανούν οι τρόποι με τους οποίους άσκησε κριτική στα επιχειρήματα του Καμπύση. Ο Ψυχάρης πίστευε πως ο ρόλος του διανοούμενου ήταν να παρεμβαίνει στην πολιτική, να αναδεικνύει τα προβλήματα της κοινωνίας και να προτείνει λύσεις. Εδραιώνοντας την έννοια του «λαού» ως πολιτικού σώματος που είναι πηγή της εξουσίας χαιρέτισε τη δράση του πλήθους. Τα επιχειρήματα που διατύπωσαν ο Καμπύσης, ο Παλαμάς και ο Καμπύσης για τις μάζες καθιστούν φανερό πως και οι τρεις δεν στέκονται απαθείς απέναντι στις αλλαγές που σημειώνονται στην Ελλάδα και στην Ευρώπη και πως αξιολογούν τις επιλογές των πολιτικών.
description: Aim of this dissertation is to explore the way in which literature and criticism address the issue of masses in Greece at the turn of the 19th to 20th century. The examples examined stem from the literary and critical work by Yannis Kampysis, Kostis Palamas and Yannis Psycharis from 1895 to 1901. The choice of these persons makes it possible to show the different trends of the intellectual about the issue of masses. This approach attempts to correlate criticism on the masses with the establishment of the intellectual as well as with skepticism about representation, universal suffrage and democracy. Kampysis's and Palamas's main argument, which was largely based on the Friedrich Nietzsche's and Gustav le Bon's work, was that allowing masses to enter the public sphere would take freedom away of the artist and sense of responsibility of the individual. The first chapter studies one novel and critical texts by Yannis Kampysis in order to show the way in which criticized the representation and suggested that a powerful leader prevail in order to limit the antagonisms of the weak. The second chapter presents the articles and critical texts by Kostis Palamas from 1897 to 1899. In his articles concerning the Greek defeat at the Greco-Turkish war of 1897, Palamas stressed the problems faced by representation and he expressed his faith in the power of the people. However, over the next few years Palamas claimed that art is independent of the preferences of the crowd and the artist resist the taste of mass. The last chapter studies letters sent by Yannis Psycharis concerning the Dreyfus Affair as well as one introduction to his plays, in order to show the ways in which he criticized Kampysis's arguments. Psycharis thought that the intellectual should intervene in politics, point out the problems of society and suggest solutions. Psycharis believed that the people was the source of power, so he saluted the action of the crowd. It is clear from these arguments that Kampysis, Palamas and Psycharis were not indifferent to the changes that happened in Greece and Europe and assess the choice made by politicians.