Οι απόψεις μαθητών δημοτικού σχολείου για τον κοινωνικό αποκλεισμό μέσω της κινηματογραφικής εκπαίδευσης
Creators: name: Παπαδόπουλος, Δημήτριος Αθανασίου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2010
Subjects: Κοινωνικός αποκλεισμός
Κινηματογραφική εκπαίδευση / Εκπαίδευση με/και στα ΜΜΕ
Παιδική ηλικία
Social exclusion
Film Education / Media Education
Childhood

description: Ο στόχος της παρούσας μελέτης είναι να εστιάσει και να μελετήσει: α)τα παιδιά ως χρήστες των ΜΜΕ με βάση το παράδειγμα του κινηματογράφου (ως πολιτισμικό μέσο και έκφραση) β)τις απόψεις των παιδιών για τον κοινωνικό αποκλεισμό γ)τις απόψεις των παιδιών για τη χρήση των ταινιών ως μέσου – εργαλείου για τη διερεύνηση και την εκπαίδευση σε ζητήματα κοινωνικού αποκλεισμού. Το θεωρητικό και μεθοδολογικό υπόβαθρο της μελέτης δομήθηκε με βάση τις θεωρίες της κοινωνικής κατασκευής και τη νέα κοινωνιολογία της παιδικής ηλικίας, του κοινωνικού αποκλεισμού και το πεδίο των πολιτισμικών σπουδών στον τομέα που αναφέρεται στη μελέτη των ΜΜΕ. Ως μεθοδολογικά εργαλεία μας διευκόλυναν οι ταινίες και οι ομάδες εστίασης. Στην έρευνα συμμετείχαν 24 μαθητές/τριες της Πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης, χωρισμένοι σε 4 ομάδες εστίασης από δύο διαφορετικά σχολεία. Η μία ομάδα αποτελούνταν από παιδιά Ρομά. Η επεξεργασία των απομαγνητοφωνημένων κειμένων έγινε με τη βοήθεια του NVivo. Οι συνεντεύξεις αναλύθηκαν με βάση τις αρχές της ανάλυσης λόγου. Ειδικότερα, χρησιμοποιήθηκε η εκδοχή της ανάλυσης λόγου που επικεντρώνεται στο περιεχόμενο του λόγου και όχι στα ρητορικά του χαρακτηριστικά. Έμφαση δόθηκε στον εντοπισμό κοινών τόπων, καθώς και στην καταγραφή κοινών γραμμών επιχειρηματολογίας που βασίζονται σε έναν ή περισσότερους κοινούς τόπους, κοινούς αναπαραστασιακούς πόρους. Από την ανάλυση, αναδείχθηκαν θέματα για τα οποία παιδιά και ενήλικοι μοιράζονται κοινές κατανοήσεις και κατασκευές. Σε σχέση με το πρώτο ερευνητικό ερώτημα, διαπιστώσαμε ότι τα παιδιά καταναλώνουν σημαντικό χρόνο στην ενασχόλησή τους με τα ΜΜΕ και συγκεκριμένα στη θέαση ταινιών. Σύμφωνα με τα παιδιά, από τη διαδικασία της θέασης αντλούν απόλαυση, ενώ ταυτόχρονα η διαδικασία αυτή συγκροτεί ένα χωροχρόνο που επιτρέπει την ανάπτυξη των κοινωνικών σχέσεων τόσο μεταξύ παιδιών και ενηλίκων όσο και μεταξύ συνομηλίκων. Σημαντικοί παράγοντες που διαμορφώνουν το προφίλ των παιδιών ως χρηστών των ΜΜΕ ως προς τις επιλογές και την ερμηνεία είναι το φύλο, η κοινωνική τάξη και οι κοινωνικές εμπειρίες. Άλλη διαπίστωση είναι, ότι τα παιδιά ακολουθούν προσωπικές ‘στρατηγικές’ θέασης και διαπραγμάτευσης των ταινιών. Η διαπραγμάτευση αφορά αποδοχή ή αντίσταση ή προσαρμογή στο δικό τους κοινωνικό κόσμο. Το είδος της διαπραγμάτευσης που επιλέγουν, φαίνεται να εξαρτάται από τον κοινωνικό τους κόσμο και το κοινωνικοπολιτισμικό πλαίσιο αναφοράς. Τα παιδιά επανακατασκευάζουν σημεία των ταινιών, προσπαθώντας να δημιουργήσουν νόημα με βάση συνθήκες ανοίκειες στα ίδια.Αποτελούν ενεργητικούς θεατές. Στην παρούσα μελέτη, σχετικά με το ζήτημα της επίδρασης των μέσων, η επίδραση μπορεί να χαρακτηριστεί ως ενεργητική και θετική. Ο κοινωνικός αποκλεισμός δομείται στο λόγο των παιδιών ως μια διαδικασία στην οποία διαμεσολαβούν μηχανισμοί που συνδέονται με συμπεριφορές και στρατηγικές εκμετάλλευσης καθώς και με ήδη καθορισμένες ταξικές ταυτότητες. Ωστόσο μπορεί να αφορά και άτομα ανεξάρτητα από την οικονομική τους κατάσταση. Συνδέεται με την έλλειψη κοινωνικής αλληλεγγύης και μπορεί να είναι αποτέλεσμα ψυχολογικών και συναισθηματικών διεργασιών. Σε σχέση με το λόγο των ενηλίκων σχετικά με τις κοινωνικά αποκλεισμένες ομάδες, οι διαφορές που παρατηρούνται αφορούν την κατασκευή στο λόγο των παιδιών ομάδων και ατόμων με έλλειψη ισχύος (εξουσίας).Οι ερμηνείες του κοινωνικού αποκλεισμού αφορούν: α)το ρατσισμό β)το σχηματισμό ταυτοτήτων εξαιτίας διαφορετικότητας και παραβατικής συμπεριφοράς γ)τη μη τοποθέτηση του θέματος του κοινωνικού αποκλεισμού στη δημόσια σφαίρα δ)την ελλειμματική πολιτική ε)τον αυτό – αποκλεισμό στ)τον αποκλεισμό από το πλέγμα των κοινωνικών σχέσεων. Τα παιδιά υποστηρίζουν ότι ο κοινωνικός αποκλεισμός αφορά περισσότερο τους ίδιους παρά τους ενήλικους εξαιτίας των κάθετων ή ασύμμετρων σχέσεων μεταξύ παιδιών και ενηλίκων. Στο σχολείο αναγνωρίζουν ότι συμβαίνουν αποκλεισμοί και περιθωριοποιήσεις στις κοινωνικές τους σχέσεις. Ωστόσο το σχολείο μπορεί να έχει θετικό ρόλο στην πρόληψη και άρση του κοινωνικού αποκλεισμού, εξαιτίας της προσφερόμενης ακαδημαϊκής γνώσης, η οποία είναι προϋπόθεση για την προετοιμασία για το μελλοντικό ενήλικο κόσμο της εργασίας. Στο σχολείο και στην τάξη δεν αναπτύσσονται θέματα συζήτησης σχετικά με τον κοινωνικό αποκλεισμό ή θέματα που αφορούν τις ζωές των παιδιών αν και τα παιδιά το επιθυμούν. Προτείνουν το σχολείο να συνδεθεί με την ‘πραγματική ζωή’ και τις ζωές τους. Ωστόσο εκφράζουν επιφυλάξεις για τη συζήτηση θεμάτων που αφορούν την ιδιωτική τους ζωή. Τα θέματα αυτά συνήθως τα συζητούν εκτός τάξης, στις ομάδες συνομηλίκων. Στο οικογενειακό περιβάλλον τα θέματα συζητούνται περισσότερο από ότι στο σχολείο αλλά με μία ρητορική κινδύνου ή προστασίας. Νέα θέματα που προέκυψαν στο λόγο των παιδιών αφορούν α)την έκπληξή τους με την αναπαράσταση της οικογένειας στις συγκεκριμένες ταινίες. β)τον οργισμένο ενηλικοκεντρικό λόγο των παιδιών Ρομά γ)το χιούμορ που συχνά χαρακτηρίζει το λόγο των παιδιών ιδιαίτερα των ομάδων του πρώτου σχολείου. Τα περισσότερα παιδιά, εμφανίζουν θετική στάση στην εισαγωγή του μαθήματος κινηματογραφικής εκπαίδευσης (στα πλαίσια της εκπαίδευσης στα ΜΜΕ) στο αναλυτικό πρόγραμμα. Κοινό παρανομαστή αποτελεί η αναγνώριση ότι η διαδικασία που ακολουθήσαμε ήταν διαφορετική και πιο ευχάριστη από τα τυπικά μαθήματα του σχολικού προγράμματος. Αξιολογούν ως θετικά: την απόλαυση, τη δύναμη της εικόνας, το συμπληρωματικό ρόλο της εικόνας στην κατανόηση της θεωρίας, τη συμβολή των ταινιών στην κατανόηση του ‘πραγματικού κόσμου’ και την ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων. Οι ταινίες δε χρησιμοποιούνται στο ελληνικό σχολείο ως εκπαιδευτικό εργαλείο. Τα παιδιά έχουν γνώσεις σχετικά με τη διαδικασία παραγωγής μιας ταινίας, ωστόσο επιθυμούν να διδαχθούν στο σχολείο μια σειρά από δεξιότητες. Τα παιδιά Ρομά επιπρόσθετα επιθυμούν να μάθουν σχετικά με την παραγωγή ΜΜΕ προκειμένου να ενδυναμώσουν τη θέση τους. Τα παιδιά εξέφρασαν, άνετα και με ευχαρίστηση τις απόψεις τους. Έδειξαν ότι μπορούν, όπως και οι ενήλικοι, να συμμετέχουν σε δομημένες ή ημι-δομημένες συνεντεύξεις και να αρθρώνουν έναν ιδιαίτερα δυναμικό λόγο.
description: The aim of this study is to focus on and study: a) children as users of mass media by the use of the cinema (as a cultural medium and expression) b) the views of children on social exclusion c) the views of children on the use of film as a medium - tool for research and education on issues of social exclusion. The theoretical and methodological background of the study was structured on the basis of theories of social construction and the new sociology of childhood, social exclusion and the field of cultural studies in the section which refers to the study of mass media. Films and focus groups have facilitated our study as the main methodological tools. The research involved 24 pupils in primary education, divided into four focus groups from two different schools. One group consisted of Rom children. Processing of transcripts of texts was made with the help of NVivo. The interviews were analyzed based on the principles of discourse analysis. In particular, we focused on the content of children's talk rather than on its rhetorical features. Emphasis was given to the identification of common lines of argumentation based on one or more common grounds, and shared representational resources. The analysis revealed issues for which children and adults share a common understanding and construction. Compared to the first research question, we found that children consume considerable time in dealing with the media, and specifically in viewing films. ccording to the children, the process of viewing films apart from giving them pleasure, sets up a space-time facilitating the development of social relationships among children and adults and among their peer groups. Important factors that shape the profile of children as users of mass media in terms of their choices and interpretation adopted are gender, social class and social experiences. Another finding is that children follow personal 'strategies' when viewing and negotiating with films. Their active negotiation concerns acceptance or resistance or adaptation to their social world, a kind of negotiation that seems to inter-relate with their social world and the specific socio-cultural frame of reference. Children reconstruct images of the films, trying to create meaning based on conditions unfamiliar to them, acting as energetic viewers. In relation to the question of the influence of the media, the media effects on children can be described as energetic and positive. Social exclusion is structured in the discourse of children as a process mediated by mechanisms associated with their behavior and personal strategies, as well as their defined class identities. Nevertheless, social exclusion was negotiated as a topic not restricted to their economic situation. Instead, It is linked to the lack of social solidarity and it may be the result of psychological and emotional processes. Compared to the adults' discourse on the socially excluded groups, the identified differences between children and adults relate to the structure of childhood as a period lacking structural power, according to the children's talk. The interpretations of social exclusion relate to: a) racism b) the formation of identity because of diversity and delinquent behavior c) not fitting the theme of social exclusion in the public sphere d) shortcomings in social policy e) self-exclusion f) marginalization in terms of their social relationships. The participating children would argue that social exclusion concerns them more than adults because of the vertical or asymmetric relations between children and adults.At school, they recognize that exclusion and marginalization of social relations occur quite often.However, the school may have a positive role in the prevention and removal of social exclusion, due to the academic knowledge offered, which is a prerequisite to prepare for the future adult world of work. School and classroom topics do not contain social exclusion issues and topics related to children's lives, despite the children's desires. Therefore, the students recommend that the school needs to make liaison to 'real life' and their own lives. Yet, the children they express reservations about discussing personal issues due to their fear of disclosure and lack of privacy, something that they admit that occurs in their trustful peer groups and in the family life, although with a rhetoric of risk or protection on behalf of the parents. New issues emerging from the children's discourse are the following: a) atonement and perplexity at the complex and unfamiliar family representations in these films. b) anger and adoption of an adult-centered discourse within the group of Rom children c) the adoption of humor as a way to negotiate images that seem unfamiliar or "sensitive". Most children have a positive attitude to the introduction of class film education (in the frame of media education) in the curriculum. From their participation in the research process, they assessed as positive the following elements: the pleasure gained by the films, the power of the moving images, the complementary role of imagination in, the contribution of films to the understanding of the 'real world' and the development of new social skills. They acknowledge the fact that films are not used in Greek schools as an educational tool.Nevertheless, the participating children seem to be aware of the production process of a film; on the other hand they need to learn more specific skills at school. Rom children, particularly, wish to use this kind of knowledge in order to empower their social position. In general, the children expressed their views in a relaxed and pleasant way and showed that, like adults, can participate in structured or semi-structured interviews and articulate a particularly powerful discourse such as the social exclusion theme.