Βιολογικά στοιχεία ποιότητας παράκτιων υδάτων σε προστατευόμενες θαλάσσιες περιοχές του Βορείου Αιγαίου (Ειδικές Ζώνες Διατήρησης δικτύου NATURA 2000)
Creators: name: Παντελίδου, Μάρθα Δημητρίου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2024
Subjects: Βιοκοινότητα φωτόφιλων φυκών
Σκληρό υπόστρωμα
Μακροασπόνδυλα
Photophilic algae community
Hard substrate
Macroinvertebrates

description: Η παρούσα εργασία εξετάζει την οικολογική ποιότητα των παράκτιων υδάτων εντός προστατευόμενων θαλάσσιων περιοχών του Βορείου Αιγαίου (Ειδικές Ζώνες Διατήρησης, ΕΖΔ, δικτύου NATURA 2000), εφαρμόζοντας βιοτικούς δείκτες που στηρίζονται στα βενθικά μακροασπόνδυλα ως βιολογικό στοιχείο ποιότητας. Επικεντρώνεται στις βιοκοινότητες του σκληρού υποστρώματος –συγκεκριμένα στη βιοκοινότητα των φωτόφιλων φυκών –οι οποίες, παρά τη μεγάλη τους σημασία και την υψηλή βιοποικιλότητα που τις χαρακτηρίζει, έχουν μελετηθεί ελάχιστα ως φυσικός οικότοπος. Πραγματοποιήθηκαν δειγματοληψίες σε 15 σταθμούς, που διασκορπίστηκαν στις ΕΖΔ των χερσονήσων Κασσάνδρας και Σιθωνίας (Χαλκιδική) τον Σεπτέμβριο και Οκτώβριο του 2021, αντίστοιχα. Οι δειγματοληψίες έγιναν με αυτόνομη κατάδυση και απόξεση του βένθους με χρήση δειγματολήπτη-πλαισίου κλειστού τύπου επιφάνειας 400 cm2 σε βάθη 3-5 μέτρων. Επιπλέον, σε κάθε σταθμό μετρήθηκαν οι κυριότερες φυσικές και χημικές παράμετροι της υδάτινης στήλης μέχρι το βάθος λήψης των δειγμάτων με αυτογραφικό όργανο. Από την επεξεργασία των δειγμάτων, αναγνωρίστηκαν συνολικά 15.304 άτομα μακροβενθικών ασπονδύλων, τα οποία ταξινομήθηκαν σε 245 είδη/taxa. Σε όλους σχεδόν τους σταθμούς επικράτησαν οι πολύχαιτοι, τόσο σε αφθονία ατόμων όσο και σε αφθονία ειδών. Η δεύτερη σημαντικότερη σε αφθονία ταξινομική ομάδα ήταν τα καρκινοειδή, τα οποία σε ορισμένους σταθμούς υπερτερούσαν. Τα κυρίαρχα είδη ήταν το ισόποδο Janira maculosa (17,6%), το αμφίποδο Elasmopus pocillimanus (10,8%) και οι πολύχαιτοι Exogone naidina (6,5%) και Polyophthalmus pictus (4,8%). Η πολυμεταβλητή ανάλυση της σύνθεσης του ζωοβένθους διέκρινε τους σταθμούς σε τρεις κύριες ομάδες, ανάλογα με τα επικυρίαρχα είδη μακροφυκών, που αντιστοιχούν σε τρεις διακριτές φάσεις της βιοκοινότητας των φωτόφιλων φυκών. Ο συνδυασμός των περιβαλλοντικών μεταβλητών θερμοκρασία και φυκοκάλυψη εμφάνισε τη μεγαλύτερη συσχέτιση με το πρότυπο σύνθεσης των βενθικών βιοκοινοτήτων στους σταθμούς της Χαλκιδικής. Όσον αφορά στην εκτίμηση της οικολογικής ποιότητας, εφαρμόστηκαν οι δείκτες BENTIX, AMBI και M-AMBI, των οποίων οι βιβλιοθήκες τροποποιήθηκαν ώστε να είναι εφαρμόσιμοι σε βιοκοινότητες σκληρού υποστρώματος. Στο πλαίσιο περιορισμού της ταξινομικής προσπάθειας, οι ίδιοι δείκτες εφαρμόστηκαν εναλλακτικά και σε επίπεδο γένους. Και στις δύο προσεγγίσεις, όλοι οι δείκτες κατέταξαν τους σταθμούς σε ‘Καλή’ ή ‘Εξαιρετική’ κατάσταση, επιτυγχάνοντας τον κύριο στόχο της Οδηγίας - Πλαισίου για τα Ύδατα (2000/60/Ε.Κ.).
description: The present thesis examines the ecological quality of coastal waters within protected marine areas of the North Aegean (Special Areas of Conservation, SAC, NATURA 2000 network), applying biotic indices based on benthic macroinvertebrates as a biological quality element. It focuses on the biocommunities of the hard substrate – specifically the biocenosis of photophilic algae – which, despite their great importance and the high biodiversity that characterizes them, have been little studied as a natural habitat. Sampling was carried out at 15 stations, scattered in the SACs of the Kassandra and Sithonia peninsulas (Chalkidiki) in September and October 2021, respectively. Sampling was done by SCUBA diving and scraping the benthos using a closed frame sampler with a surface area of 400 cm2 at depths of 3-5 meters. In addition, at each station the main physical and chemical parameters of the water column were measured up to the depth of sampling with an autographic instrument. From the processing of the samples, a total of 15,304 individuals of macrobenthic invertebrates were identified, which were classified into 245 species/taxa. In almost all the stations, polychaetes prevailed, both in abundance of individuals and in abundance of species. The second most important taxonomic group in abundance was the crustaceans, which in some stations prevailed. The dominant species were the isopod Janira maculosa (17.6%), the amphipod Elasmopus pocillimanus (10.8%) and the polychaetes Exogone naidina (6.5%) and Polyophthalmus pictus (4.8%). Multivariate analysis of zoobenthos composition distinguished the stations into three main groups, according to the dominant macroalgal species, corresponding to three distinct phases of the photophilic algal biocenosis. The combination of the environmental variables temperature and algae cover showed the greatest correlation with the benthic community composition pattern at the Chalkidiki stations. Regarding the ecological quality assessment, the BENTIX, AMBI and M-AMBI indices were applied, whose libraries were modified to be applicable to hard substrate biocommunities. In the context of limiting the taxonomic effort, the same indicators were alternatively applied at the genus level. In both approaches, all indicators ranked the stations in 'Good' or 'Excellent' condition, achieving the main objective of the Water Framework Directive (2000/60/E.C.).