Η μορφή του Ιωάννη Προδρόμου στη βυζαντινή τέχνη από τον 13ο έως τον 15ο αιώνα
Creators: name: Μπεράτη, Ελευθερία Ευάγγελου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2019
Subjects: Ιωάννης Πρόδρομος
Δέηση
πτερωτός
John the Baptist
Deesis
winged

description: Στην παρούσα εργασία παρουσιάζονται οι βασικές πτυχές της απεικόνισης του Ιωάννη Προδρόμου στην βυζαντινή τέχνη από τον δέκατο τρίτο έως τον δέκατο πέμπτο αιώνα. Η εργασία επιμερίζεται σε πέντε τμήματα. Στο πρώτο κεφάλαιο αναφέρονται οι θεολογικές καταβολές γύρω από το όνομα του Προδρόμου, σκιαγραφώντας τη μορφή του μέσα από τα ευαγγελικά κείμενα και τις πηγές. Ακολουθούν τα δυο βασικά κεφάλαια, τα οποία επιμερίζονται σε μικρότερα υποκεφάλαια και στα οποία εξετάζεται η εμφάνιση του αγίου στη μνημειακή τέχνη και στις φορητές εικόνες. Συγκεκριμένα, δίνεται έμφαση στην ενσωμάτωση του αγίου στις παραστάσεις Δέησης, ως το τρίτο σημαντικότερο ιεραρχικά πρόσωπο, αλλά και οι μεμονωμένες απεικονίσεις και η θέση του στα εικονογραφικά προγράμματα των βυζαντινών ναών και στις φορητές εικόνες. Ο Πρόδρομος – ασκητής και ο Πρόδρομος – προφήτης αποτελούν τους δυο καθιερωμένους τύπους του αγίου από τις απαρχές της βυζαντινής τέχνης, με χαρακτηριστική την απουσία μιας παγιωμένης χωροταξικής θέσης εντός των ναών. Στα τέλη του δέκατου τρίτου αιώνα συντελείται στη μνημειακή τέχνη μια σημαντική μεταβολή στην μορφή του, με την εισαγωγή ενός νέου διπλού τύπου σύμφωνα με τον οποίο, ο Πρόδρομος απεικονίζεται πτερωτός – αυτοκεφαλοφόρος. Στο οικείο κεφάλαιο εξετάζεται η ιδιαίτερη διάδοση του αγίου σε ποικίλων ειδών φορητές εικόνες με παραδείγματα εντός και εκτός ελλαδικού χώρου, ενώ παρουσιάζεται ο συσχετισμός ή μη με αντίστοιχα παραδείγματα της μνημειακής τέχνης. Εν κατακλείδι δίνεται έμφαση στα μορφολογικά και ενδυματολογικά χαρακτηριστικά του αγίου, τα οποία τον διακρίνουν ανάμεσα στην χορεία των αγίων και των προφητών
description: This paper presents the basic aspects of the depiction of Saint John the Baptist in byzantine art from the thirteenth to the fifteenth century. The work is divided into five sections. The first chapter mentions the theological origins around the name of Prodromos, outlining its form through evangelical texts and sources. Following are the two main chapters, which are subdivided into smaller chapters that examine the appearance of the saint in monumental art and icons. In particular, the emphasis is placed on the incorporation of the saint in the theme of Deesis, as the third most important hierarchical person, as well as his individual depictions and position in the iconographic programs of the byzantine temples and icons. The Forerunner - ascetic and the Forerunner - prophet are the two established types of saint from the beginning of byzantine art, characterized by the absence of a consolidated spatial position within the temples. At the end of the thirteenth century there was a significant change in its form in monumental art, with the introduction of a new double type according to which the Forerunner was portrayed as winged and ‘kephalophoros’. The third chapter examines the particular dissemination of the saint to various types of icons with examples both inside and outside Greece, while presenting the correlation or not with corresponding examples of monumental art. In conclusion, emphasis is placed on the morphological and costume characteristics of the saint, which distinguishes him between the saints and prophets