Θρησκευτικά θέματα στη Βυζαντινή μικροτεχνία του Αγίου Όρους
Creators: name: Γκαλντέμης, Κωνσταντίνος Παύλου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2023
Subjects: Μικροτεχνία
Άγιο όρος
Τεχνοτροπία
Miniature
Mount Athos
Artistic features

description: Απαραίτητη προϋπόθεση για την απόκτηση ενός μεταπτυχιακού τίτλου σπουδών αποτελεί η εκπόνηση της διπλωματικής εργασίας. Η προϋπόθεση αυτή δεν αποτελεί μια ακόμη υποχρέωση ενός μεταπτυχιακού φοιτητή, αλλά σηματοδοτεί μια νέα ερευνητική περίοδο για τον ίδιο. Η θεώρηση αυτή οδήγησε την σκέψη μου σ’ έναν ερευνητικό τομέα, για τον οποίο ο θαυμασμός και το ενδιαφέρον είναι ιδιαίτερος. Το ερευνητικό αυτό πεδίο δεν είναι άλλο από την βυζαντινή μικροτεχνία, και ιδιαίτερα τα θρησκευτικά θέματα που ανευρίσκονται στην βυζαντινή μικροτεχνία του Αγίου Όρους. Η πλούσια αυτή τέχνη, άνθησε στην μοναστική πολιτεία του Άθωνα και δείγματα της μπορεί να θαυμάσει κανείς έως και σήμερα. Στόχος της δικής μου ερευνητικής προσπάθειας, στα πλαίσια της διπλωματικής μου εργασίας δεν θα είναι άλλος παρά να παρουσιάσω μια συλλογική και ολοκληρωμένη εικόνας της βυζαντινής μικροτεχνίας του Αγίου Όρους. Για την επίτευξη του ανωτέρου στόχου θα καταστεί υποχρεωτική η αναδρομή σ’ όλες τις διαθέσιμες πηγές υλικού, όπως είναι οι «Θησαυροί του Αγίου Όρους», οι μοναστηριακοί τόμοι των Ιερών Μονών του Άθωνα καθώς και στα Εγκόλπια της Ιεράς Μονής Βατοπαιδίου. Μεθοδολογικά θα επιλεγεί ο διαχωρισμός των επιμέρους θρησκευτικών θεμάτων, τα οποία θα ομαδοποιηθούν ανά κατηγορίες, ώστε να μελετηθούν εκτενέστερα. Ιδιαίτερη έμφαση θα δοθεί τόσο στο θεολογικό περιεχόμενο των εν λόγω έργων, όσο και στις τεχνικές. Δεν θα παραβλεφθεί, τέλος, η δέουσα αναφορά στα ιστορικά εργαστήρια, τα επιμέρους τεχνοτροπικά ιδιώματα, αλλά και τους δωρητές των έργων. Κατά τον 11ο με 12ο αιώνα κάνουν την εμφάνισή τους σταυροί - λειψανοθήκες, επίσης από ορείχαλκο που φέρουν πλούσια θεματολογία, έχοντες παραστάσεις του Χριστού, της Παναγίας, αλλά και των Ευαγγελιστών. Όμοια παραδείγματα ανακαλύφθηκαν σε κιβωτιόσχημη λειψανοθήκη, κάτω από την Αγία Τράπεζα του Αγίου Στεφάνου, κοντά στο Fiano στη Ρώμη και στο Σικάγο. Πρόκειται για μια μαζική τοπική παραγωγή Βαλκανικών εργαστηρίων. που είναι εμφανώς διακριτή από τα αντίστοιχα μικρασιατικά καθώς στα πρώτα η εγκάρσια κεραία του σταυρού είναι κοντύτερη. Σταυροί με παράσταση του Χριστού Εσταυρωμένου, που διασώζονται στην Ιερά Μονή Βατοπαιδίου του Αγίου Όρους και χρονολογούνται από τον ύστερο 10ο έως και τον 12ο αιώνα, χαρακτηρίζονται από την αδρή απεικόνιση των μορφών του Εσταυρωμένου και της Θεοτόκου, σε στάση Δεήσεως. Κέντρο παραγωγής των σταυρών αυτού του τύπου θα πρέπει να θεωρηθεί η βυζαντινή Μικρά Ασία, καθώς οι περισσότεροι σταυροί του τύπου έχουν ανευρεθεί στο χώρο της Τουρκίας. Είναι γεγονός πως οι Σταυροί αυτοί είχαν σχετισθεί επί σειρά ετών με τα ενθύμια των προσκυνητών των Αγίων Τόπων, ωστόσο ο ανάγλυφος διάκοσμός τους θυμίζει εκείνον των ορειχάλκινων θυμιατηρίων αλλά και τα παλαιστινιακά φιαλίδια. Η μαζική παραγωγή του είδους έχει χρονολογηθεί με μεγάλη ακρίβεια στις αρχές του 9ου αιώνα, κατά την περίοδο δηλαδή μετά τη λήξη της πρώτης εικονομαχίας. Ας σημειωθεί, πως η παραγωγή των Σταυρών αυτών, γνώρισε πτώση κατά τον 12ο αιώνα, για να αναβιώσει ωστόσο στο Κίεβο, όπου πλέον παράγονταν μαζικά χυτοί Σταυροί – Λειψανοθήκες. Θα μπορούσαμε να αναφέρουμε ότι παραδείγματα συγγενικά συναντούμε στην Κωνσταντινούπολη στον Άγιο Πολύευκτο, το οποίο είναι τμήμα Σταυρού - Λειψανοθήκης, στο Βελιγράδι στο Εθνικό Μουσείο.
description: A necessary condition for obtaining a master's degree is the preparation of the thesis. This condition is not yet another obligation of a graduate student, but marks a new research period for him. This consideration led my thinking to a research field, for which admiration and interest is special. This field of research is none other than Byzantine micro-technics, and especially the religious themes found in the Byzantine micro-technics of Mount Athos.This rich art flourished in the monastic state of Athos and examples of it can still be admired today. The goal of my own research effort, in the context of my diploma thesis, will be none other than to present a collective and comprehensive picture of the Byzantine micro-art of Mount Athos. In order to achieve the higher goal, it will become mandatory to look back at all available sources of material, such as the "Treasures of Mount Athos", the monastic volumes of the Holy Monasteries of Athos as well as the Egolpi of the Holy Monastery of Vatopedi. Methodologically, the separation of individual religious issues will be chosen, which will be grouped by categories, so that they can be studied more extensively. Particular emphasis will be placed both on the theological content of the works in question, as well as on the techniques. Finally, the due reference to the historical workshops, the individual technical idioms, and the donors of the works will not be overlooked. During the 11th and 12th centuries, crosses - reliquaries, also made of brass, with rich themes, with representations of Christ, the Virgin Mary, and the Evangelists also appeared. Similar examples were discovered in a box-shaped reliquary under the Altar of St. Stephen near Fiano in Rome and Chicago. This is a mass local production of Balkan workshops. which is clearly distinct from the corresponding Asia Minor ones as in the former the transverse antenna of the cross is shorter. Crosses depicting the Crucified Christ, preserved in the Holy Monastery of Vatopedi on Mount Athos and dating from the late 10th to the 12th century, are characterized by the rough depiction of the figures of the Crucified and the Virgin, in the position of Annunciation. Byzantine Asia Minor should be considered the center of production of crosses of this type, as most crosses of this type have been found in Turkey. It is a fact that these Crosses had been associated for many years with the souvenirs of the pilgrims of the Holy Land, however their embossed decoration is reminiscent of that of the brass censers and also the Palestinian vials. The mass production of the genre has been dated very precisely to the beginning of the 9th century, during the period that is after the end of the first iconoclasm. It should be noted that the production of these Crosses experienced a decline during the 12th century, only to be revived in Kiev, where now mass-cast Crosses - Reliquaries were produced. We could mention that related examples can be found in Constantinople in Agios Polyeuktos, which is part of the Cross - Reliquary, in Belgrade in the National Museum.