Φυσικοχημική μελέτη μακεδονικών χρυσών στεφανιών
Creators: name: Κατσίφας, Χρήστος Σωκράτη
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2013
Subjects: στεφάνι
χρυσός
φθορισμομετρία ακτίνων Χ
wreath
gold
X ray fluorescence

description: Στην περιοχή της Μακεδονίας έχει βρεθεί μεγάλος αριθμός χρυσών στεφανιών, μάρτυρες της πολιτισμικής και οικονομικής ακμής του μακεδονικού βασιλείου. Δυστυχώς, τα ιστορικά στοιχεία που τα συνοδεύουν είναι ελάχιστα ενώ δεν έχουν μελετηθεί φυσικοχημικά με αποτέλεσμα να υπάρχουν διάφορα αναπάντητα ερωτήματα για τον σύγχρονο μελετητή. Με την παρούσα μελέτη γίνεται προσπάθεια να απαντηθούν ορισμένα εξ αυτών αλλά και να δημιουργηθεί μια βάση δεδομένων για το σύνολο των χρυσών στεφανιών του Αρχαιολογικού Μουσείου Θεσσαλονίκης. Στο θεωρητικό μέρος γίνεται μια επισκόπηση της γεωγραφικής διασποράς των χρυσών στεφανιών στον ευρύτερο ελληνικό κόσμο και μελετώνται η σημασία και η χρήση τους ανάλογα με την κάθε γεωγραφική περιοχή και το φυτό που αναπαριστούν. Κατόπιν μελετάται η πορεία του υλικού κατασκευής, του χρυσού, από μηδενικής βάσης, δηλαδή από το στάδιο της μεταλλογένεσης, της εξόρυξης, της μεταλλουργίας και της μεταλλοτεχνίας. Όλα τα παραπάνω στοιχεία είναι απαραίτητα για τον χημικό που θ’ ασχοληθεί με μια αρχαιομετρική μελέτη ώστε, τελικώς, να μπορέσει να ερμηνεύσει τα αναλυτικά αποτελέσματα. Στο πειραματικό μέρος παρουσιάζεται το υλικό μελέτης και οι εφαρμοζόμενοι μέθοδοι ανάλυσης. Τα, υπό μελέτη, χρυσά στεφάνια προέρχονται από τάφους της κεντρικής Μακεδονίας: Δερβένι, Ευρωπός, Πύδνα. Μελετώνται επίσης και δύο μη ανασκαφικά στεφάνια, προϊόντα λαθρανασκαφών. Για τη μελέτη του υλικού εφαρμόστηκε αρχικά φθορισμομετρία ακτίνων Χ (XRF) και στη συνέχεια φασματοσκοπία ατομικής εκπομπής επαγωγικά συζευγμένου πλάσματος (ICP-AES). Η πρώτη ως μη καταστρεπτική τεχνική εφαρμόστηκε σε όλα τα στεφάνια και μάλιστα ακτινοβολήθηκαν διαφορετικά τμήματα του ίδιου στεφανιού (χοινικίδα, φύλλα, καρποί, σύρματα, ελάσματα). Για την εφαρμογή της XRF χρησιμοποιήθηκαν τρία διαφορετικά όργανα, που το καθένα μας έδωσε αποτελέσματα, ανάλογα των δυνατοτήτων του. Για την εφαρμογή της ICP-AES απαιτήθηκε επιλεκτική δειγματοληψία και διαλυτοποίηση των δειγμάτων. Από την εφαρμογή των παραπάνω τεχνικών προέκυψε η % περιεκτικότητα, σε χρυσό, των μακεδονικών στεφανιών και η διαφοροποίησή της ανάλογα με την γεωγραφική περιοχή. Επίσης εντοπίστηκε η ύπαρξη ιχνοστοιχείων και η διαφοροποίησή τους ανάλογα με την προέλευση του κάθε στεφανιού. Τέλος, έγινε σύγκριση των αναλυτικών αποτελεσμάτων των διαφόρων οργάνων και των διαφόρων μεθόδων και διαπιστώθηκε η αλληλοσυμπλήρωσή τους.
description: In Macedonia, gold wreaths were found in the rich male and female burials of the members of aristocracy; they were personal belongings that accompanied the deceased to the grave. Wreaths were used as social and religious symbols in life. The considerable number of gold wreaths, which are housed in the collection of the Archeological Museum of Thessaloniki, constitute one of the largest groups in the world. It is another evidence of the great flourishing of Macedonian kingdom at the last quarter of the fourth century. The two main problems surrounding the study of gold wreaths relate to its date and provenience. Since they can' not be dated precisely on internal criteria, we have mainly to rely on the dating of their contexts which is rarely accurate to less than half a century. These problems getting even bigger because of the lack of historical evidence and many archeological and archeometric questions arises. Through this study we are trying to answer some of these questions and to start a database for the gold artifacts of the Archeological Museum. At the theoretical part there is a survey on the geographical dispersion of gold wreaths at the ancient Hellenic world, their use and significance according to every region and the plant is depicted. We study the raw material, gold, from the phase of metallogenesis and we proceed to the stages of mining, metallurgy and metalworking. All the above study is necessary for a chemist who wants to evaluate analytical results from an ancient artifact. At the experimental part there is a presentation for the study material and the analytical techniques. The study material is gold wreaths coming from the tombs of the region of central Macedonia: Derveni, Evropos, Pydna. We analyze also two not – excavated wreaths, coming from illegal excavations. The analytical techniques that were carried out are: X-ray fluorescence (XRF) and Inductively Coupled Plasma – Atomic Emission Spectroscopy (ICP-AES). XRF as a non – catastrophically method was carried out at all, under study, gold wreaths. Especially, we analyze all the different parts of a wreath (stem, leaves, seeds, wires, lamellas). The XRF technique was carried out through three different instruments; each one gave analytical results according to its features. On the other hand, ICP-AES is a catastrophically method so there are requirements for selective sampling and dissolution. At the analytical results we present the % content in gold, silver and copper of each wreath and the differentiation according to each geographical region. We identified, also, minor elements and we discussed the significance of their existence. Finally, there is a comparison between the analytical results of different techniques and instruments and a discussion of their complementarily.