Η εορτή της Αναλήψεως στην ορθόδοξη λατρεία, στην υμνογραφία και την ψαλτική τέχνη
Creators: name: Κατσικλής, Δημήτριος Αποστόλη
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2025
Subjects: Ανάληψη
Εορτολογικά
Μακροδομική και μικροδομική μουσικολογική ανάλυση
Ascension of Christ
Heortology of the Ascension
Musicological research and comparison of the hymns

description: Αντικείμενο της διπλωματικής μας εργασίας υπήρξε η δεσποτική εορτή της Αναλήψεως στην ορθόδοξη λατρεία, την υμνογραφία και, κυρίως, την ψαλτική τέχνη. Η εργασία διακρίνεται διττώς, στο εορτολογικό και στο ακραιφνώς μουσικολογικό μέρος, το οποίο καταλαμβάνει και την κύρια έκτασή της. Αρχικά, ερευνήσαμε εορτολογικές πτυχές της εορτής, εστιάζοντας στο δογματικό της βάθος, σε λειτουργικές παρατηρήσεις, σε προσεγγίσεις που αφορούν το Τυπικό της εορτής και την τέλεση των ακολουθιών, καθώς και στην ανάλυση της εικόνας της εορτής. Στη συνέχεια, αναφερθήκαμε στην υμνολογία της εορτής, επικεντρώνοντας την έρευνά μας και σε ύμνους που δεν χρησιμοποιούνται πια στη λατρευτική πράξη. Στο κυρίως μέρος, το μουσικολογικό, επιχειρήσαμε αρχικά μία ευσύνοπτη εισαγωγή στα τρία γένη της βυζαντινής μελοποιίας και παραθέσαμε αναλυτικά τις πηγές άντλησης του υλικού μας ανά γένος. Κατόπιν, επικεντρώσαμε τη μουσικολογική μας έρευνα στο αργό ειρμολογικό και το αργοσύντομο (νέο) στιχηραρικό γένος μελοποιίας: Συγκρίναμε μακροδομικά και μικροδομικά ειρμούς του κανόνα της εορτής, όπως αυτοί μελοποιήθηκαν από τον Μπαλάσιο, Ιερέα και Νομοφύλακα της Μ.Χ.Ε., και από τον Πέτρο Λαμπαδάριο τον Πελοποννήσιο. Ακολούθησε η μακροδομική και μικροδομική συνεξέταση του δοξαστικού του εσπερινού. Αρχικά, συγκρίναμε τη μελοποίηση του Πέτρου στη γραφή του με την εξήγηση της ίδιας σύνθεσης στη Νέα Μέθοδο από τον Γρηγόριο Πρωτοψάλτη και τον Χουρμούζιο Χαρτοφύλακα. Έπειτα, συνεξετάσαμε την εξηγημένη στη Νέα Μέθοδο μελοποίηση του Πέτρου με τις αντίστοιχες μελοποιήσεις του Στεφάνου Λαμπαδαρίου, του Κων/νου Πρωτοψάλτου, του Γεωργίου Ραιδεστηνού και του Νικολάου Πρωτοψάλτου Σμύρνης. Σκοπός της συνεξέτασης και της σύγκρισης των ύμνων ήταν να διαπιστωθεί η συνέχεια αλλά και η εσωτερική εξέλιξη του ειρμολογικού και του στιχηραρικού γένους κατά τον δέκατο όγδοο και δέκατο ένατο αιώνα, να αναδειχθούν οι αισθητικές αρχές που διέπουν τη βυζαντινή μελοποιία, η ρυθμική συμμετρία και ο κατ᾿ έννοιαν τονισμός, καθώς και να επισημανθούν οι επιμέρους διαφοροποιήσεις κάθε μελοποιού, που επιβεβαιώνουν τις βασικές αρχές της οικονομίας αλλά και της ποικιλίας, οι οποίες χαρακτηρίζουν τη σύνολη βυζαντινή μουσική σύνθεση.
description: The subject of the present thesis is the Ascension of Christ as a feast in Orthodox worship, specifically in its hymnography and, above all, in the art of chant (psalitki). The thesis is divided into two parts: a) festive (heortological) and b) strictly musicological, from which the second part forms the core content of the work. Festive doctrinal depth, liturgical aspects and service regulations, approaches related to the practice of celebration, and analysis of the icon of the feast, are in the focus of the first part. Concerning hymnography, the research also includes hymns that are no longer used in worship. The musicological part begins with a succinct introduction to the three genres of Byzantine melody composition (melopoiia) and lists in detail its sources by genre. Then the focus is on the slow heirmological and the slow-short (new) stichēraric genre of composition: comparing macrostructural and microstructural heirmoi of feast’s canon as they are composed by Balasios, priest and nomofylax (“guardian of the law”) of the Great Church, and by Peter Labadarios the Peloponnesian. The comparison is followed by a macrostructural and microstructural co-examination of the doxastikon of Vespers. First, Petros' notated doxasticon is compared in its exegesis (explanations) of Grigoris Protopsaltis and Hourmouzios Chartophylax, used the New Method of notation. Then, the already explained in New Method Peter’s doxastikon is examined and compared with the correspondingly notated doxastikons of Stephanos Labadarios, Constantinos Protopsaltses, Georgios Raedestinos and Nikolaos Protopsaltses of Smyrna. The purpose of the examination and comparison of the hymns is in two directions: verification and emphasis. Verification is of the continuity and the internal development of the heirmological and stichērarical genre during the 18th and 19th centuries. The emphasis is on the aesthetic principles that govern the art of psaltiki, the rhythmic symmetry and the meaning accentuation, as well as the individual changes made by each melodist (composer), which confirm the basic principles of economy and variety that characterize the entire composition of Orthodox psaltic chant.
description: Τμήμα Μουσικών Σπουδών: Συνεργαζόμενo Τμήμα Θεολογίας