Η θεολογία της κοινοβιακής ζωής στις Κατηχήσεις το Αγίου Θεοδώρου Στουδίτου:
Creators: name: Στεφανίδης, Κωνσταντίνος Νικολάου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2010
Subjects: Κοινοβιακή ζωή
Μοναχισμός
Κατήχησις
Coenobitic life
Monasticism
Catechesis

description: Η παρούσα εργασία αναζητά τις βάσεις της κοινοβιακής ζωής μέσα από τη στουδιτική, κοινοβιακή μεταρρύθμιση του 9ου αιώνα μ.Χ. Αναλύοντας τις Κατηχήσεις, έργο του αγίου Θεοδώρου Στουδίτου, παρουσιάζεται η ραχοκοκαλιά της μοναχικής ρύθμισης της ζωής του κοινοβίου του. Η θεολογία της κοινοβιακής ζωής στις Κατηχήσεις το Αγίου Θεοδώρου Στουδίτου Στο πρώτο κεφάλαιο, που έχει τίτλο «Ιστορία του χριστιανικού μοναχισμού», παρουσιάζουμε τη γένεση του μοναχισμού ως ένθεης και ενθουσιαστικής κίνησης της ακριβούς μίμησης της ζωής και πολιτείας του Χριστού και των Αποστόλων. Στη συνέχεια πραγματευόμαστε τη θεσμοθέτηση του μοναχισμού μέσα στο χώρο της Εκκλησίας άλλοτε ως κοινοτικό και άλλοτε ως ιδιόρρυθμο σύστημα. Ακολούθως ασχολούμαστε με το κοινοβιακό σύστημα όπως διαμορφώθηκε στην Ανατολή από τον άγιο Παχώμιο, ιδρυτή και εμπνευστή του κοινοβίου, και το Μέγα Βασίλειο, κύριο αναμορφωτή και εισηγητή του κοινωνικού, κοινοβιακού μοναχισμού. Στο δεύτερο κεφάλαιο, με τίτλο «Βίος και συγγράμματα αγίου Θεοδώρου του Στουδίτου», ασχολούμαστε εκτενέστερα με τη μορφή και την προσωπικότητα του αγίου Θεοδώρου Στουδίτου. Υπήρξε πολυγραφότατος συγγραφέας ομιλιών, επιστολών, λόγων και ζηλωτής των μοναχικών διατάξεων, ενώ επίσης διακρίθηκε για τους αγώνες του εναντίον των εικονομάχων. Η εκκλησιαστική δράση του αγίου Θεοδώρου ως μοναστική φωνή ενισχύει το θεολογικό λόγο καθιστώντας τον εναργή και παρόντα σε όλες τις δράσεις του ιστορικού πλαισίου της εποχής του. Ολοκληρώνοντας τη διερεύνηση των βασικών αρχών του στουδιτικού κοινοβίου αξιολογούμε τη συμβολή του στην ιστορική εξέλιξη του κοινοβιακού θεσμού, δίνοντας έμφαση στις πηγές της μοναχικής αυτής αναμόρφωσης αλλά και στις επιδράσεις της στουδιτικής μεταρρύθμισης. Στο τρίτο κεφάλαιο, με θέμα την «Μοναχική άσκηση στην κοινοβιακή ζωή κατά τον άγιο Θεόδωρο Στουδίτη», παρατίθενται οι κυριότερες ιδέες που διέπουν το έργο των Κατηχήσεων, έργο που αποτέλεσε σταθμό όχι μόνο για την ασκητική αλλά και για τη σύνολη εκκλησιαστική γραμματεία. Μέσα από τις στουδιτικές Κατηχήσεις εμβαθύνουμε στις βασικές μοναχικές αρετές, κάνοντας εκτενή αναφορά στην υπακοή και την παρθενία. Ο μοναχός, ως κλητός στη χριστοειδή ζωή, καλείται να μιμηθεί τη βιοτή του Θεανθρώπου μέσα από την οδό της υπακοής, την οποία οφείλει να επιδείξει απέναντι σε όλους. Εργάζεται τις αρετές σε προσωπικό επίπεδο αλλά συνάμα και σε συλλογικό, καθώς κάθε κόπος του ενός αποτελεί λιθαράκι για την οικοδομή και αρμονική συμβίωση συνόλου του σώματος της αδελφότητας. Με την άσκηση και αύξηση της θυσιαστικής του προσφοράς αυξάνει η αγάπη του προς το Θεό και το συμμοναστή του. Η αγάπη εκφράζει την πραγματική κοινωνία του ανθρώπου ως προσώπου, που βρίσκει τις συντεταγμένες του φυσικού του είναι στην ενδοτριαδική ζωή των Προσώπων της καθαυτό χαρισματικής, οντολογικής Αγάπης. Η ζωή του, τότε, αποτελεί την πρακτική εφαρμογή της αποκάλυψης του Θεού ως Προσώπου, της εσώτατης αυτής συνάντησης που ερμηνεύεται στην καθημερινότητά του ως ένθεο, ευχαριστιακό, ομολογιακό ήθος ορθής πίστης και πράξης. Γενικότερα, οι Κατηχήσεις είναι ένα έργο που συντάχθηκε για να εξυπηρετήσει τις εσωτερικές, ιδιαίτερες ανάγκες πρώτα του Γέροντα της συνοδείας, ο οποίος οφείλει να υπενθυμίζει τις μοναχικές υποσχέσεις, και έπειτα των μοναχών, οι οποίοι χρήζουν της καθοδήγησης και παρουσίας του Γέροντά τους. Είναι σημαντικό το γεγονός ότι όλοι οι μοναχοί συνάγονταν υπό τη σκέπη του ηγουμένου τους, ως αφορμή σύσφιξης των μεταξύ τους σχέσεων και εγγύτερης επικοινωνίας πάνω σε θέματα της μοναστικής ζωής. Είναι, θα λέγαμε, ένας τύπος της όλης Εκκλησίας, ένα μέρος που χαρακτηρίζει το σύνολο. Είναι μία τοπική κοινοβιακή Εκκλησία που ζει και πορεύεται κατά το πρότυπο της μιας, καθολικής Εκκλησίας που «κοινοβιάζει» τον κόσμο γύρω της.
description: This study deals with the historical and social phenomenon of monasticism and especially focuses on the ninth century and its most overriding monastic representative, St. Theodore the Studite. He is one of the most important monastic reformers of his times since he gave coenobitism a new form and outlook.In the first part of the study we find a brief narrative of the course of monasticism as it begins from the first enthusiastic endeavours of the people who wished to live the Gospel commandments in an honest and sincere way. For this reason they decided to live secluded in smaller or bigger groups (kellia-laures) or in isolation as a rule of foremost ascetic life (anchorites-hermits). A step forward of this type of life is the coenobitic one, in which all the monks lived in common, were led by an Abbot, having left all worldly possessions and following Christ’s instructions, carrying out the abbot’s orders and fulfilling his wish which was seen as a fulfillment of God’s will itself. In the second part, we deal with the personality of Saint Theodore the Studite and especially his reformative attachment to the spirit of the former Fathers of both the Desert and the Church. He devised a rule that would return the monasteries of his time to an earlier state of purity. It turned out to be an ingenious renovation of Byzantine monasticism, rather than a pure “return to the Fathers”. Saint Basil is Theodore’s most frequent cited authority as well as Dorotheos of Gaza, to whom he seems to be mostly “indebted”. The third and last chapter is an attempt to analyze some of the most basic topics that are found throughout the two collections of Catecheses, the Petite and the Grand. The themes that we have gathered and are mentioned are: imitation of Christ, Saint Apostles and Holly Fathers, obedience, chastity, spiritual fatherhood, loving, holly communion, unity, virtues, ascetic struggles, confirmation of faith, learning God by dogma and ethics. It is evident, throughout Theodore’ s scriptures, how intense an interest he took in the monks individually, how he delighted in their progress, and mourned when they drifted away from virtuous living. He never forgets the great diversity of character among the men with whom he has to deal. He feels egalitarian towards others, in such a way that many times he levels himself to the audience. The labour of all in the monastery, however different in kind, is directed to the same end and is a form of divine service. All have been called to the highest vocation. Their common sufferings are the foreteller of common joys to come. Generally speaking, it is concluded that coenobitic life, according to Saint Theodore, is one way for people who have promised to perform the monastic profession that leads to the “Prototype” of the souls, to eternal life in Paradise. Christ is the beginning and the ending of the spiritual quest at the same time and certainly rewards the monks who try to reach him with enlightenment, joy and peacefulness from this very life.