Η κοινωνική θέση των μαθητών με νοητική ανεπάρκεια στην ομάδα των συνομηλίκων στο γυμνάσιο
Creators: name: Καρανίκου, Χριστίνα Δημητρίου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2017
Subjects: Κοινωνική επάρκεια
Κουλτούρα των συνομηλίκων
Νοητική ανεπάρκεια
Κοινωνική ένταξη
Social competence
Peer culture
Intellectual disability
Social inclusion

description: Αντικείμενο της παρούσης διπλωματικής αποτέλεσε η διερεύνηση της κοινωνικής θέσης μεταξύ των συμμαθητών τους, των μαθητών με νοητική ανεπάρκεια που φοιτούν σε γενικά γυμνάσια. Βασική ήταν η επιρροή της προσέγγισης της κουλτούρας των συνομηλίκων. H ομάδα των συνομηλίκων παίζει ρυθμιστικό και ιδιαίτερης σπουδαιότητας ρόλο στην ανάπτυξη και στη διαμόρφωση της προσωπικότητας του ανθρώπου. Οι σχέσεις αυτές των παιδιών με τους συμμαθητές τους κατά τη διάρκεια του διαλείμματος, αλλά και κατά τη διάρκεια των επαφών εκτός του σχολικού περιβάλλοντος συνιστούν αυτό που ονομάζεται «κουλτούρα συνομηλίκων». Η κοινωνική ένταξη όλων των παιδιών, όπως και των παιδιών με νοητική ανεπάρκεια επιτυγχάνεται μόνο από την «κουλτούρα των συνομηλίκων». Μπορεί λοιπόν να καταλήξει κανείς, στο ότι η ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων και κατά συνέπεια η δημιουργία υγιών σχέσεων που οδηγούν στην ένταξη σε μια κουλτούρα συνομηλίκων, θεωρούνται ως κάτι το απαραίτητο για τη συναισθηματική και ψυχολογική ανάπτυξη όλων των παιδιών. Στην παρούσα έρευνα συμμετείχαν συνολικά 310 παιδιά που φοιτούσαν σε 16 τμήματα τεσσάρων γενικών γυμνασίων. Σε αυτά τα 310 παιδιά, εντοπίστηκαν 275 παιδιά τυπικής ανάπτυξης και 35 παιδιά με νοητική ανεπάρκεια, τα οποία αποτέλεσαν το δείγμα της έρευνας. Για τη διεξαγωγή της έρευνας χρησιμοποιήθηκαν δύο εργαλεία. Το κοινωνιομετρικό ερώτημα, το οποίο χρησιμοποιήθηκε για τη καταγραφή των θετικών και αρνητικών επιλογών του κάθε μαθητή για τους συμμαθητές του. Με βάση αυτές τις επιλογές ο κάθε μαθητής κατατάχθηκε σε μια από τις πέντε κοινωνιομετρικές κατηγορίες του δημοφιλούς, του αντιφατικού, του μέσου όρου, του αφανούς και του απορριπτόμενου. Η καταγραφή των προτιμήσεων των μαθητών έγινε ξεχωριστά για το πλαίσιο του μαθήματος της τάξης και για το πλαίσιο του διαλείμματος. Το δεύτερο εργαλείο ήταν ένα πρωτόκολλο καταγραφής το οποίο χρησιμοποιήθηκε για να συλλεχθεί η εκτίμηση των καθηγητών για την κοινωνιομετρική κατάταξη του κάθε μαθητή στα δύο πλαίσια. Τα αποτελέσματα της έρευνας έδειξαν ότι η πλειονότητα των μαθητών με νοητική ανεπάρκεια (54,3% εντός μαθησιακής διαδικασία και 57,2% εκτός μαθησιακής διαδικασίας) βρίσκονταν σε δυσμενή κοινωνικά θέση μέσα στις ομάδες των συνομήλικων συμμαθητών τους κι εντός κι εκτός μαθησιακής διαδικασίας. Παράλληλα παρατηρήθηκε ότι υπάρχει ένα ποσοστό μαθητών με νοητική ανεπάρκεια οι οποίοι έχουν καταταχθεί από τους συμμαθητές τους στη κοινωνιομετρική κατηγορία του μέσου όρου. Είναι σημαντικό κατά συνέπεια να ερευνηθούν οι διαφορές στα χαρακτηριστικά που αποδίδονται από τους άλλους μαθητές στους μαθητές με νοητική ανεπάρκεια αυτών των δύο κοινωνιομετρικών ομάδων, τους αφανείς και απορριπτόμενους από τη μία(δυσμενής κοινωνική θέση) και τους μαθητές του μέσου όρου από την άλλη (θετική κοινωνική θέση) για τη συναγωγή παιδαγωγικών συμπερασμάτων που θα μπορούσαν να συμβάλλουν στη βελτίωση της κοινωνικής θέσης των μαθητών της πρώτης ομάδας. Σε ό,τι αφορά τους υπόλοιπους μαθητές τυπικής ανάπτυξης, η πλειονότητα (57,2% εντός μαθησιακής διαδικασίας και 58,9% εκτός μαθησιακής διαδικασίας) ήταν ενταγμένη στη κοινωνιομετρική κατηγορία του μέσου όρου, ενώ το ( 23,6% εντός μαθησιακής διαδικασίας και το 19,2% εκτός μαθησιακής διαδικασίας) τοποθετείται σε δυσμενή θέση. Αναδεικνύεται έτσι ένα σημαντικό παιδαγωγικό ερώτημα καθώς ένας στους πέντε μαθητές τυπικής ανάπτυξης κατά την περίοδο της εφηβείας βρίσκεται σε αυτή τη θέση. Δεν διαπιστώθηκε στατιστικά σημαντική διαφορά όσον αφορά τη κοινωνιομετρική κατάταξη των μαθητών με νοητική ανεπάρκεια όπως και των υπολοίπων μαθητών εντός κι εκτός μαθησιακής διαδικασίας. Σύμφωνα με τα ευρήματα της συγκεκριμένης έρευνας σημειώνεται απόκλιση ανάμεσα στον τρόπο με τον οποίο οι μαθητές και οι καθηγητές κατατάσσουν κοινωνιομετρικά τους άλλους μαθητές. Οι εκπαιδευτικοί δεν φαίνεται να διαφοροποιούν τα δύο πλαίσια ως προς την κοινωνική θέση των μαθητών. Φαίνεται να υπάρχει μία τάση όσον αφορά τους καθηγητές, η διαδικασία εντός της τάξης να επισκιάζει αυτό το οποίο συμβαίνει μεταξύ των μαθητών εκτός μαθησιακής διαδικασίας, κατά τη διάρκεια του διαλείμματος. Συμπερασματικά, η δυσμενής κοινωνική θέση των μαθητών με νοητική ανεπάρκεια μεταξύ των συμμαθητών τους, αναδεικνύει σημαντικά ερωτήματα για την παιδαγωγική της ένταξης η οποία υποβαθμίζει το θέμα των σχέσεων μεταξύ των συνομηλίκων. Θα μπορούσε λοιπόν να πει κανείς ότι από τα παραπάνω αναδεικνύεται ένα μεγάλης σημασίας παιδαγωγικό ζήτημα το οποίο μπορεί να απαιτεί παραπάνω διερεύνηση.
description: The aim of this thesis was to investigate the social status of students with intellectual disability among their peers in general junior high schools. According to peer culture approach, the peer group plays a particularly regulatory and significant role in the development of an individual’s personality. What we call “peer culture” consists of the relationships between peers during the school break and also during their interaction outside the school environment. The social inclusion of all children including the ones with intellectual disability is achieved only by the acceptance in peer group life. It can be argued that the development of social skills and, by extent, the creation of healthy relationships which lead to the inclusion in a peer culture are both considered necessary for the emotional and psychological development of all children. 310 students participated in this study from 16 classes of four general junior high schools. It was found that 275 out of 310 children showed typical development and 35 students showed intellectual disability thus forming the research sample. Two tools were used in the study. The first tool was the sociometric questionnaire used to record the positive and negative choices of each student regarding their classmates. Based on these choices, each student was classified in one of the five sociometric categories of popular, controversial, average, neglected and rejected children. Students’ preferences were separately recorded for the course context in the classroom and for the break context. The second tool was the recording protocol used to collect teachers’ views about the sociometric status of each student in both contexts. The research results showed that the social status of the majority of students with intellectual disability (54.3% in the classroom and 57.2% outside the classroom) had an unfavorable status (neglected or rejected) in the school peer groups both in the classroom and outside the classroom. It was also observed that there are a percentage of students showing intellectual disability that were classified by their classmates in the average sociometric category. It is thus important to investigate the differences in the characteristics attributed by other students to the students with intellectual disability classified in these two categories. On the one hand, there are the neglected and rejected ones (unfavorable social status) and, on the other hand, there are the students of the average category (favorable social status) in order to draw pedagogical conclusions that could contribute to the improvement of the social status of the students of the first category. In terms of the rest typically developing students, the majority (57.2% in the classroom and 58.9% outside the classroom) was classified in the average sociometric category, whereas (23.6% in the classroom and 19.2% outside the classroom) show unfavorable social status. An important pedagogical question is thus raised while one out of five typically developing students shows this unfavorable status during adolescence. There was no statistically significant variance regarding the sociometric classification of students with intellectual disability as well as of the rest students in the classroom and outside the classroom. According to the findings of this study, there is deviation between the way that students and teachers classify other students on a sociometric scale. It seems that the teachers do not differentiate the students social status between these two contexts. The teachers seem to have a tendency by which the process in the classroom overshadows what happens between the students outside the classroom, during the break. Concluding, the unfavorable social status of students with intellectual disability among their peers raises important questions for the pedagogical practice of inclusion which degrades the importance of the relationships between peers. It could thus be argued that the above analysis raises an important pedagogical issue which may require further investigation.