Θεολογική γνωσιολογία των πέντε Θεολογικών Λόγων του Αγ. Γρηγορίου του Θεολόγου
Creators: name: Βαλτογιάννης, Ανάργυρος-Μάριος Βασιλείου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2017
Subjects: Θεολογική γνωσιολογία
Θεολογικοί Λόγοι
Γρηγόριος Θεολόγος
Theological gnoseology
Theological Orations
Gregory the Theologian

description: Οι Πέντε Θεολογικοί Λόγοι του αγίου Γρηγορίου του Θεολόγου, αποτελούν ερμηνευτικές διατυπώσεις επί της Αποκαλύψεως, όπως αυτή καταγράφεται υπό των αγίων Προφητών, Αποστόλων και κηρύχτηκε υπό των αγίων Πατέρων. Πρόκειται δηλαδή για υπομνηματισμό ήδη καταγραφείσας ζωής και εμπειρίας, ή ανασκευή των αιρετικών επιχειρημάτων, με ταυτόχρονο κάλεσμα επιστροφής αυτών στην Εκκλησία, και μέριμνα για το ποίμνιο της Κωνσταντινούπολης της εποχής του αγίου. Αν και αποτελούν πέντε διαφορετικούς Λόγους, εκφωνημένους εντός της εκκλησιαστικής πράξης, διέπονται από οργανικό δεσμό. Τα υπομνήματα αυτά της εκκλησιαστικής εμπειρίας- παράδοσης, δια των οποίων ομολογείται η ορθή πίστη έναντι της κακοδοξίας των αιρετικών, τόσο στο επίπεδο των εξωτερικών χαρακτηριστικών τους, όπως οι αναφορές του ενός Θεολογικού Λόγου στο περιεχόμενο και τις εκφράσεις των υπολοίπων, όσο και στην εκφραζόμενη ουσία αυτών, δηλαδή στη ζωή της Εκκλησίας, συντείνουν στο συμπέρασμα ότι αποτελούν ενιαίο σώμα. Ομολογούν, εντόνως το εμπροϋπόθετο της γνώσεως του Θεού. Ο άγ. Γρηγόριος, ως έχων εμπειρία Θεού, τονίζει την προϋπόθεση του θεολογείν, ως μία εν θεωρεία κατάσταση• μία κατάσταση στην οποία φτάνει ο χριστιανός δια της μετάνοιας, της κάθαρσης από τα πάθη, του φωτισμού και εν τέλει της γνώσεως Θεού, ήτοι της θέωσης. Η διαδρομή αυτή δεν είναι τίποτα άλλο παρά η ασκητική μέθοδος θεραπείας του νου και εν γένει της ανθρώπινης ζωής. Γίνεται εμφανές, τοιουτοτρόπως, ότι η θεολογία δεν αποτελεί προϊόν του αυτονομημένου λόγου, αλλά εμπειρικό γεγονός συνέργειας Θεού κι ανθρώπου. Εν συνεχεία παρουσιάζονται τα όρια της εμπειρικής γνώσεως. Η Αποκάλυψη του Θεού επιτρέπει τη γνώση του χωρίς αυτό να συνεπάγεται κατάληψη αυτού. Στο Δεύτερο Θεολογικό τονίζεται η δια του Υιού και Λόγου, ασάρκως και ενσάρκως, αποκάλυψη του Πατρός στη δημιουργία, ή σημασία της Ενανθρωπήσεως του δευτέρου προσώπου της Αγίας Τριάδος στο έργο της σωτηρίας του ανθρώπου και ως προς τη γνώση του Θεού, και η διάσταση μεταξύ γνώσης- αγνωσίας, γνώσης δια των ακτίστων θείων ενεργειών και ακαταληψίας της θείας ουσίας. Ταυτόχρονα με την διατύπωση των παραπάνω αληθειών πραγματοποιείται κριτική στη φιλοσοφική μέθοδο που ακολουθούν οι αιρετικοί, με ταυτόχρονη ανάπτυξη της θεολογικής μεθόδου θεολογικής γνωσιολογίας. Με την ενδελεχή ανάπτυξη και αναίρεση των αιρετικών επιχειρημάτων τονίζονται τα λογικά αδιέξοδα εφαρμογής λογικών- φιλοσοφικών σχημάτων στον άκτιστο Θεό. Ο άγ. Γρηγόριος, τεκμηριώνει την ορθή ερμηνευτική μέθοδο, που δεν είναι άλλη από την αποδοχή της Αποκαλύψεως ως έχει και ως ερμηνεύτηκε εντός της εκκλησιαστικής πράξης, εντός του πλαισίου δηλαδή που υπομνηματίστηκε, αποφεύγοντας έτσι τις φιλοσοφικές πλοκές, που συνιστούν λογικό σφάλμα κατά την εφαρμογή τους στον υπερβατικό Θεό από την κτιστή διάνοια του ανθρώπου. Τέλος, επί τη βάσει της παραπάνω πατερικής μεθόδου ερμηνείας, ομολογείται η θεότητα του Αγίου Πνεύματος και το σωτηριολογικό- θεωτικό έργο αυτού στην Εκκλησία
description: The Five Theological Orations of St. Gregory the Theologian, are hermeneutic texts on Revelation of God, as recorded by the Prophets, Apostles and the Fathers of the Church. They are memorandum of the life and experience, or refutation of heretic arguments, a simultaneous call for return of the heretics to Church and a care for the flock of Constantinople. Although they constitute five different orations cited within the Divine Liturgy, they are governed by an organic bond. These memoranda of ecclesiastical experience-tradition, through which, St. Gregory, confessed the true belief against the fault of heretics, lead to the conclusion that they are a conceptually single text. These errors concern both their content and their expression level, as the reports of one of the orations suggest. The existential conditions for the knowledge of God is highlighted. St. Gregory, as an empirical theologian, point out the condition of theology, which is the “en theoria” condition, in other words the vision of God, contemplation; a state which may be reached by Cristians through repentance, elimination of passions, enlightenment by God, and finally the knowledge of God, which means that the Cristian becomes God, “theosis”. This “path” is the ascetic treatment method for the mind, “nous”, and generally for the human life. Following the aforementioned facts, it becomes evident that theology is not a fact of philosophical though, but an empirical progress. St. Gregory, describes the limits of the knowledge of God. God's Revelation allows the knowledge of him, without presupposing full knowledge. In Second Theological Oration, the meaning of the revelation of Father in the creation is firstly acknowledged, through the Son and Logos of God, encarnated and incarnated. Secondly, the meaning of the Incarnation of the Logos in relation to human’s salvation and to the knowledge of God by them is pointed out. Also the dimension between knowledge-ignorance of God, the knowledge of the divine energies and the ignorance of divine essence “ousia” are mentioned. The theological method of knowledge of God is presented by means of criticizing the philosophical method, which is employed by heretics. Within the refutation of heretical arguments, St. Gregory, presents the logical deadlocks of the use of philosophy in the mystery of God. The right interpretational method, according to St. Gregory the Theologian, is the acceptance of the Revelation, as interpreted in Church, and, simultaneous, avoiding “philosophical tools”. Finally, on the base of the above theological method, St. Gregory, emphasizes the deity of the Holy Spirit and its crucial role in the salvation of human in Church