Η κρίση του κράτους δικαίου στην Ευρωπαϊκή Ένωση: η περίπτωση της ανεξαρτησίας των εθνικών δικαστηρίων
Creators: name: Σακελλαρίδου Ευδοξία Αθανασίου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2023
Subjects: Ευρωπαϊκή Ένωση
Δικαστική ανεξαρτησία / Ανεξαρτησία εθνικών δικαστηρίων
Κρίση / Οπισθοχώρηση του κράτους δικαίου
European Union
Judicial independence / Independence of national courts
Crisis of the rule of law / Rule of law backsliding

description: Η εμβάθυνση του ευρωπαϊκού εγχειρήματος βασίζεται στις «αξίες του σεβασμού της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, της ελευθερίας, της δημοκρατίας, της ισότητας, του κράτους δικαίου, καθώς και του σεβασμού των ανθρώπινων δικαιωμάτων». Οι θεμελιώδεις αυτές αρχές, οι οποίες μνημονεύονται στο άρθρο 2 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση (ΣΕΕ), συνθέτουν τη συνταγματική ταυτότητα όχι μόνο της Ένωσης, αλλά και των κρατών μελών. Ωστόσο, πέρα από την οικονομική ή προσφυγική κρίση, η Ένωση την τελευταία δεκαετία διέρχεται κρίσης, η οποία κλονίζει τις «συνταγματικές» αρχές της, ιδίως αυτή του κράτους δικαίου, η οποία και αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο της ολοκλήρωσης του ευρωπαϊκού εγχειρήματος. Οι συστηματικές απειλές κατά του κράτους δικαίου, οι οποίες εκδηλώθηκαν σε κράτη μέλη, χαρακτηρίστηκαν ως «οπισθοδρόμηση του κράτους δικαίου». Αυτή δεν περιορίζεται στην εξάπλωση της διαφθοράς ή τις παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, αλλά αποσκοπεί στη συστηματική ποδηγέτηση και εξασθένιση του συστήματος ελέγχου και ισορροπιών και των θεσμικών αντίβαρων, με στόχο την αποδυνάμωση του φιλελεύθερου δημοκρατικού κράτους και την εγκαθίδρυση μακροχρόνιας διακυβέρνησης του κυβερνώντος κόμματος. Αντικείμενο της παρούσας εργασίας αποτελεί η μελέτη της αρχής της δικαστικής ανεξαρτησίας στην ενωσιακή έννομη τάξη, υπό το πρίσμα της κρίσης του κράτους δικαίου στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η οπισθοδρόμηση του κράτους δικαίου που έγινε αισθητή τα τελευταία χρόνια στην Ευρωπαϊκή Ένωση, μεταξύ άλλων αποτυπώνεται στην προσπάθεια επηρεασμού και κατεύθυνσης των μελών του δικαστικού σώματος από την εκτελεστική εξουσία, με χαρακτηριστικότερο παράδειγμα την Πολωνία και την Ουγγαρία. Το Δικαστήριο αφουγκραζόμενο τις εξελίξεις στη γηραιά ήπειρο, ανέλαβε ενεργό ρόλο και με σειρά αποφάσεών του αναγόρευσε την ανεξαρτησία της δικαιοσύνης σε θεμελιώδη συνιστώσα του κράτους δικαίου, εγκαινιάζοντας ένα νέο επίπεδο προστασίας αναφορικά με τη διασφάλιση της δικαστικής ανεξαρτησίας στο εθνικό πλαίσιο. Η συλλογιστική της μελέτης έχει ως εξής: Στο πρώτο και εισαγωγικό κεφάλαιο αναλύεται η ενσωμάτωση του κράτους δικαίου στο κοινοτικό και ενωσιακό συνταγματικό πλαίσιο και ακολούθως το πώς η Ένωση, από τη στιγμή που η ίδια διασφάλισε το σεβασμό του, προέβλεψε και μηχανισμούς ελέγχου του σεβασμού του από τα κράτη μέλη. Στο δεύτερο κεφάλαιο αναπτύσσεται η θεμελίωση της δυνατότητας ελέγχου από το Δικαστήριο της οργάνωσης της δικαστικής εξουσίας των κρατών μελών, καθώς και τα όρια του ελέγχου αυτού. Επιπλέον, επιχειρείται η ανάλυση του περιεχομένου της δικαστικής ανεξαρτησίας και των επιμέρους εγγυήσεων που τη συνθέτουν, μέσα από την επισκόπηση συγκεκριμένων αποφάσεων του Δικαστηρίου. Στο τρίτο κεφάλαιο το ενδιαφέρον επικεντρώνεται σε πιθανές εντάσεις μεταξύ ρυθμίσεων της ελληνικής έννομης τάξης και επιταγών που έχει διαπλάσει η ενωσιακή νομολογία σχετικά με την προστασία της δικαστικής ανεξαρτησίας. Μάλιστα, τα δύο κυρίως κεφάλαια συνδιαλέγονται μεταξύ τους, καθώς τα πορίσματα του δεύτερου θα χρησιμοποιηθούν για την ανάπτυξη της προβληματικής του τρίτου. Ακολουθούν τα συμπεράσματα της γραφούσης σχετικά με την ανάδειξη του σεβασμού του κράτους δικαίου ως «λειτουργική ανάγκη» της Ένωσης. Περαιτέρω, εξάγονται συμπεράσματα ως προς την παγίωση του ρόλου του Δικαστηρίου στην ενδυνάμωση της δικαστικής ανεξαρτησίας, καθώς και ως προς τη συμβατότητα του ελληνικού δικαστικού συστήματος στις ενωσιακές απαιτήσεις της δικαστικής ανεξαρτησίας, δυνάμει των πορισμάτων της αναλυθείσας ενωσιακής νομολογίας
description: The deepening of the European Union (ΕU) is based on the "values of respect for human dignity, freedom, democracy, equality, the rule of law and respect for human rights". These fundamental principles, which are mentioned in Article 2 of the Treaty on European Union (TEU), constitute the constitutional identity not only of the Union but also of the Member States. However, in addition to the economic and refugee crisis, the Union has been going through a crisis over the last decade that has shaken its 'constitutional' principles, in particular the rule of law, which is the cornerstone of the European integration. Systematic threats to the rule of law in the Member States have been described as ”rule of law backsliding”. This is not limited to the spread of corruption or human rights violations, but aimes at systematically controlling the system of checks and balances and institutional counterweights, with the aim of weakening the liberal democratic state and establishing long-term governance by the ruling party. The subject of this paper is the study of the principle of judicial independence in the EU legal order, in the light of the crisis of the rule of law in the European Union. The degradation of the rule of law that has been felt in recent years in the European Union is reflected, among other things, in the attempt to influence and direct the members of the judiciary by the executive, with Poland and Hungary being the most characteristic examples. The Court of Justice, understating the developments in the old continent, took an active role and in a series of judgments it elevated the independence of the judiciary to a fundamental component of the rule of law, inaugurating a new level of protection with regard to the safeguarding of judicial independence in the national context. The rationale of the study is as follows: The first and introductory chapter analyses the incorporation of the rule of law into the Community and Union constitutional framework and then how the Union, once it has ensured its respect, has provided for mechanisms to monitor its respect by the Member States. The second chapter develops the basis for the Court's ability to control the organisation of the judicial power of the Member States and the limits of this control. In addition, an attempt is made to analyse the content of judicial independence and the individual guarantees that constitute it, through an overview of specific Court decisions. The third chapter focuses on possible tensions between the provisions of Greek law and the requirements of EU case law on the protection of judicial independence. Indeed, the two main chapters are intertwined, as the findings of the second chapter will be used to develop the problematic of the third one. This is followed by the conclusions of the paper on the emergence of respect for the rule of law as a “functional necessity” of the Union. Furthermore, conclusions are drawn as to the consolidation of the role of the Court of Justice in strengthening judicial independence, and as to the compatibility of the Greek judicial system with the Union requirements of judicial independence, by virtue of the findings of the analysed Union case law