Αισθητηριακοί κήποι και άτομα με προβλήματα όρασης μια εμπειρία διάδρασης και όξυνσης των
Creators: name: Παράσχου, Αννα Παναγιώτη
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2015
Subjects: αισθητηριακός κήπος
αναπηρία όρασης
αισθητηριακή υποκατάσταση
sensory garden
visual impairment
sensory substitution

description: Η παρούσα μελέτη επικεντρώνεται στα άτομα που αντιμετωπίζουν μερική ή ολική απώλεια όρασης και στον τρόπο διάδρασης αυτών με πολυ-αισθητηριακά φυσικά περιβάλλοντα, όπου η διέγερση των αισθήσεων μπορεί να ελεγχθεί και να χειραγωγηθεί. Πιο συγκεκριμένα, η πεποίθηση ότι η επαφή με τη φύση δύναται να επιδράσει ευεργετικά στην ψυχική και συναισθηματική υγεία του ατόμου θεωρείται ως ο συνδετικός κρίκος, ώστε να λάβει ένυλη υπόσταση η αρχική ιδέα της σύζευξης των εννοιών «αναπηρία» - «φυσικό περιβάλλον». Ο αισθητηριακός κήπος αποτελεί το επιλεχθέν πεδίο έκφρασης του διπόλου αυτού, έχοντας ως γνώμονα τη διαμόρφωση ενός χώρου πρασίνου, ειδικών προδιαγραφών, στο πλαίσιο του οποίου επιδιώκεται η μέγιστη όξυνση των αισθήσεων, μέσω της παροχής ποικίλων αισθητηριακών ερεθισμάτων. Στη βάση αυτή, το αντικείμενο μελέτης εστιάζεται στα άτομα με προβλήματα όρασης, η έκθεση των οποίων σε ανάλογα φυσικά περιβάλλοντα είναι ικανή να μετριάσει την πνευματική καταπόνηση που είναι έκδηλη σε πληθώρα καθημερινών δραστηριοτήτων, η επιτέλεση των οποίων απαιτεί επικεντρωμένη προσοχή, με τον βαθμό αυτής να αυξάνεται εκθετικά στην περίπτωση της συγκεκριμένης πληθυσμιακής ομάδας. Θέτοντας ως βάση αναφοράς τα άτομα με προβλήματα όρασης, η έρευνα αναζητά, εντοπίζει και καταγράφει τις βασικές τεχνικές πορείας και προσανατολισμού, καθώς και τις θεμελιώδεις αρχές χωρογνωσίας, στοιχεία που αποτελούν τον κύριο κορμό εκπαίδευσης των ατόμων αυτών, η οποία στοχεύει στην επίτευξη αυτόνομης κινητικότητας. Προς αυτή την κατεύθυνση, ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην αυξημένη αντιληπτική ικανότητα, που φέρουν τα άτομα που αντιμετωπίζουν οξείες οφθαλμολογικές παθήσεις, ως προς την ανάγνωση των χωρικών ποιοτήτων, η οποία στη συνέχεια βρίσκει αντίκρισμα στη διαδικασία της νοητικής χαρτογράφησης του εκάστοτε περιβάλλοντα χώρου. Εξίσου σημαντικό ρόλο στην πολυδιάστατη προσέγγιση του ζητήματος της αναπηρία όρασης κατέχει η έννοια της αισθητηριακής υποκατάστασης, η οποία εκφράζει στον πυρήνα της την ικανότητα ενός ατόμου που πάσχει από κάποια αισθητηριακή διαταραχή να αντιλαμβάνεται ανάλογα αισθητηριακά ερεθίσματα, μέσω εναλλακτικών μηχανισμών και συστημάτων. Στόχος της παρούσας διπλωματικής είναι η σύσταση στοχευμένης σχεδιαστικής μεθοδολογίας, λαμβάνοντας ως βάση τεκμηρίωσης και ανατροφοδότησης το σύνολο των προαναφερθέντων δεδομένων, η οποία αφορά τη διαμόρφωση αισθητηριακού κήπου για την εξυπηρέτηση των αναγκών ατόμων με σοβαρές οφθαλμολογικές παθήσεις, σε μία προσπάθεια παροχής σχεδιαστικών κατευθύνσεων για την «πραγμάτωση» ενός υποστηρικτικού και οικείου περιβάλλοντος, που θα ενισχύει τη συναισθηματική εκτόνωση αυτών. Επιπλέον, επιδίωξη του όλου εγχειρήματος είναι η αποσαφήνιση των εμπλεκόμενων βασικών σχεδιαστικών αρχών, των μορφολογικών και τυπολογικών χαρακτηριστικών και των λειτουργικών παραμέτρων, που δύνανται να κατευθύνουν αντίστοιχες σχεδιαστικές προσεγγίσεις, συγκροτώντας μία ανάλογη βάση αναφοράς, η οποία παρουσιάζει ενδιαφέρον, κυρίως, για τους αρχιτέκτονες τοπίου. Τέλος, η διατριβή ολοκληρώνεται με την εφαρμογή της προτεινόμενης μεθοδολογίας σε μία μελέτη περίπτωσης, υλοποιούμενη στο παράρτημα Κ.Ε.Α.Τ Θεσσαλονίκης (πρώην Σχολή Τυφλών «Ο Ήλιος»), στόχος της οποίας είναι η αξιολόγηση του τρόπου ενσωμάτωσης των κατευθύνσεων σχεδιασμού, καθώς και της ικανότητας της τοπιακής σύνθεσης να ανταποκριθεί στις ιδιαιτερότητες, που τίθενται από τα άτομα που αντιμετωπίζουν μερική ή ολική απώλεια όρασης. Παράλληλα, η σχεδιαστική απόδοση του θεωρητικού πλαισίου της μεθοδολογίας διευκολύνει την κριτική ανάγνωση του βαθμού αξιοποίησης των παραμέτρων που συστήνεται να συνυπολογίζονται σε κάθε ανάλογο έργο και της δυνητικής συμβολής αυτών στην επίτευξη της αισθητηριακής ολοκλήρωσης.
description: The present study focuses on individuals who deal with blindness or partial visual impairment and on the way that the latter interact with multi-sensory natural environments, where the stimulation of senses may be controlled and managed. More specifically, the belief that the contact with nature may be beneficial for the psychic and emotional health of a person is considered to be the connecting link in order to materialize the initial idea of connecting the concepts “disability” and “natural environment”. The multi-sensory garden constitutes the selected field of expression of the specific polarity, in trying to formulate a green space, organized on the basis of special prerequisites, in the framework of which the maximal stimulation of senses is pursued through the provision of diverse sensory stimuli. On this foundation, the subject of study concentrates on individuals with visual impairment problems, the exposition of whom to respective natural environments can alleviate the intellectual burden manifest in a plethora of everyday activities, the execution of which demands focused attention, which exponentially grows in degree in the case of the specific target group. Setting as a point of reference the individuals with visual impairment problems, the research seeks, locates and registers the basic techniques of progress and orientation, as well as the fundamental principles of spatial recognition and knowledge, elements which constitute the core of the education of the specific individuals, which aims of accomplishing autonomous mobility. To this end, special emphasis is put on the enhanced perceptive ability, which is borne by people with serious ophthalmologic problems, as far as the recognition of spatial qualities is concerned, which is subsequently supported by the process of mental mapping of each environment. The concept of sensory substitution plays an equally important role in the multidimensional approach of the visual impairment, as this concept expresses at its heart the ability of and individual who suffers from a sensory impairment tο perceive the respective stimuli through alternative mechanisms and systems. The aim of the present thesis is the constitution of a targeted design methodology, taking as a basis for documentation and feedback the sum of the aforementioned data. The thesis concerns the organization of a sensory garden which is to cater for the needs of individuals with serious ophthalmologic diseases, in the effort to provide design orientations for the “fulfillment” of a supportive and familiar environment, which will reinforce their emotional relief. Furthermore, an aim of the whole effort is that of clarifying the basic design principles involved, as well as the morphologic and typical features and the functional parameters, which could work as a guide for corresponding design approaches, thus constituting a respective basis of reference, which would be primarily interesting for landscape architects. Finally, the completion of the thesis involves the application of the proposed methodology in a case study, implemented at the branch office of the C.E.R.B. (Center for Education and Rehabilitation for the Blind in Thessaloniki (former School for the Blind “Helios”), which aims of evaluating the way of integrating the orientations of design, as well as of the ability of landscape composition to get the latter adapted to the particularities presented by the individuals with blindness or partial sight. In parallel, rendering the design of the theoretical framework of methodology facilitates the critical study of the degree of exploitation of the parameters, which are recommended to be taken into consideration in every respective work, as well as of their potential contribution in achieving a sensory fulfillment.