Ιμμάνουελ Καντ – Η Κριτική του Πρακτικού Λόγου
Creators: name: Πατσιατζή, Ευαγγελία Στυλιανού
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2021
Subjects: Καθαρός λόγος
Καθολικός νόμος
Καθήκον και ηθική υποχρέωση
Pure reason
Universal law
Duty and moral obligation

description: Η Κριτική του Πρακτικού Λόγου του Ιμμάνουελ Καντ εκδόθηκε το 1788 και είναι η δεύτερη από τις τρεις Κριτικές του, μεταξύ της Κριτικής του Καθαρού Λόγου και της Κριτικής της Κριτικής Δύναμης. Η δεύτερη Κριτική είναι το ηθικό φιλοσοφικό εγχείρημα του Καντ, και επί τοις ουσίας μπορεί να αναγνωσθεί ως συνέχεια της Θεμελίωσης της Μεταφυσικής των Ηθών, αλλά με ένα υψηλότερο επίπεδο αφαίρεσης. Η Κριτική του Πρακτικού Λόγου ήταν το αποτέλεσμα της ανάγκης του Καντ να αποδοθεί ένας εμπειρικός παράγοντας στη γνώση και να τεθεί η μεταφυσική στο μονοπάτι της επιστήμης. Η δεύτερη Κριτική ασχολείται με τη καθαρή ηθική και επιχειρεί να διευκρινίσει βασικές αρχές της ηθικής, εν αντιθέσει με το μετέπειτα έργο Μεταφυσική των Ηθών το οποίο είναι ουσιαστικά η εφαρμοσμένη ηθική στη βάση αυτών των αρχών. Η Κριτική του Πρακτικού Λόγου φέρει πολλές ομοιότητες με την καντιανή επιστημολογία ή θεωρία της γνώσης· υπάρχει μια Στοιχειολογία, που περιέχει την Αναλυτική και τη Διαλεκτική και μια Μεθοδολογία. Ωστόσο, σε αυτή την Κριτική υπάρχει η θεμελιώδης διάκριση ανάμεσα στη προαίρεση και τον ηθικό λόγο και αναλύεται η ηθική κατάσταση του ανθρώπου σε αντιδιαστολή προς την έννοια της θεϊκής βούλησης, η οποία δεν περιέχει καμιά διάκριση ανάμεσα στον λόγο και τη προαίρεση, διότι το «δέον» σε αυτή την περίπτωση ποτέ δεν δύναται να παραβιαστεί. Οι έννοιες του καθήκοντος και της ηθικής υποχρέωσης εισάγονται όταν ο λόγος αντιτίθεται στο επιθυμητικό. Αυτή η διαμάχη είναι αδιάκοπη στη περίπτωση των πεπερασμένων έλλογων όντων, επομένως ο ηθικός βίος αποτελεί τον αέναο μόχθο κατά τον οποίο η ηθικότητα παρουσιάζεται στον πιθανό παραβάτη με τη μορφή ενός νόμου ο οποίος απαιτεί την υπακοή χάριν του ίδιου. Ο νόμος αυτός δεν θεσπίζεται από κάτι το εξωτερικό προς το υποκείμενο, καθώς κάτι τέτοιο θα σήμαινε την υποδούλωση του, παρά από τον ίδιο τον λόγο του. Η Διαλεκτική ασχολείται με τις Ιδέες του Θεού, της ελευθερίας και της αθανασίας της ψυχής. Παρόλο που στην πρώτη Κριτική αυτές οι Ιδέες απορρίφθηκαν ως υπερβατικές για την ανθρώπινη κατ’ αίσθησίν εμπειρία, τώρα ο Καντ τις θέτει ως αναγκαία αιτήματα του πρακτικού λόγου. Όπως ο θεωρητικός, έτσι και ο πρακτικός λόγος είναι ένας σκελετός τυπικών ή κατά τη μορφή αρχών παρά ένα περιεχόμενο πραγματικών ή κατά την ύλη κανόνων. Έτσι, εν αντιθέσει με την υποθετική προσταγή, η οποία έχει ισχύ μόνο υπό τη παρουσία κάποιας απώτερης επιθυμίας ή σκοπού, η κατηγορική προσταγή ακολουθεί αυτή την υψωμένη στη καθολικότητα διατύπωση: «πράττε έτσι, ως εάν το αξίωμα της πράξης σου να μπορεί δια της βουλήσεως σου να καταστεί καθολικός νόμος της φύσης».
description: Immanuel Kant’s Critique of Practical Reason was published in 1788, and is the second of his three Critics amongst The Critique of Pure Reason and The Critique of Judgment. The second Critique is Kant's moral philosophical endeavor, and can be read essentially as a continuation of the Groundwork of the Metaphysics of Morals, but proceeds in a higher level of abstraction. The Critique of Practical Reason was the result of Kant's need to attribute an empirical component in knowledge, and to put metaphysics on the path of science. The second Critique deals with pure ethics and attempts to elucidate basic principles, in contrast to the later work, The Metaphysics of Morals, which is essentially applied ethics based on these principles. The Critique of Practical Reason bears many similarities to Kantian epistemology, or theory of knowledge; there is a Doctrine of Elements, including Analytic and Dialectic, and a Doctrine of Method. However, in this Critique there is a fundamental distinction between inclinations and moral reason, and the human cognitive situation is clarified in contrast to the notion of a holy will, which does not contain any distinction between reason and inclination, because “ought” in this case would never be violated. The concepts of duty and moral obligation enter when reason opposes the faculty of desire. In the case of finite rational beings, this conflict is continuous, so moral life is the perpetual toil in which morality appears to the potential delinquent in the form of a law that demands obedience for its own sake. This law is not enacted by something external to the subject, as such a thing would mean its enslavement, but by its own reason. The Dialectic deals with the Ideas of God, freedom and immortality of the soul. Although in the first Critique those Ideas were rejected as they transcend human sensible experience, Kant now poses them as essential postulates of practical reason. Practical reason, like theoretical reason, is a framework of formal principles rather than a content of actual or material rules. Thus, in contrast to the hypothetical imperative, which is valid only in the presence of some ulterior desire or end, the categorical imperative follows this exalted to universality formulation: “act as if the maxims of your action were to become through your will a universal law of nature”.
description: Σε συνεργασία με: Φιλοσοφίας, Παιδαγωγικής και Ψυχολογίας (Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών)
description: Σε συνεργασία με: Φιλοσοφικών και Κοινωνικών Σπουδών (Πανεπιστήμιο Κρήτης)