Το Μελιτιανό σχίσμα και οι εκκλησιαστικές διαστάσεις του
Creators: name: Εμενίδου, Μαρίνα Γεωργίου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2023
Subjects: Μελίτιος Λυκοπόλεως
Αίγυπτος
Πεπτωκότες
Melitius of Lykopolis
Egypt
Lapsi

description: Το θέμα της εργασίας είναι το Μελιτιανό σχίσμα και οι εκκλησιαστικές διαστάσεις του. Χρησιμοποιήθηκε η μέθοδος της βιβλιογραφικής ανασκόπησης για τη σχισματική κίνηση του Μελιτιανισμού, ο οποίος παρουσιάστηκε τον 4ο αιώνα στην Εκκλησία της Αλεξάνδρειας της Αιγύπτου. Το σχίσμα δεν είχε δογματική βάση και εκδηλώθηκε ως διμερής διαμάχη κατά το διάστημα των μεγάλων διωγμών (305-306 μ.Χ.). Πυρήνας του ήταν η μεταχείριση των αποστατημένων ή πεπτωκώτων χριστιανών (lapsi) κατά παρόμοιο τρόπο με την εκδήλωση του Δονατισμού στη βόρειο Αφρική. Ο Πέτρος Α’, επίσκοπος Αλεξανδρείας εκπροσωπούσε την περισσότερο φιλελεύθερη πλευρά, ενώ ο Μελίτιος, επίσκοπος της Λυκόπολης και πρωτεργάτης του ομώνυμου κινήματος, την περισσότερο αυστηρή προσέγγιση προς τους πεπτωκότες. Η γεωγραφική θέση της Αλεξάνδρειας καθόρισε την πορεία της και βοήθησε ώστε να διαμορφώσει την οικονομική και κοινωνική της εξέλιξη. Ο Χριστιανισμός στην Αίγυπτο και στην Αλεξάνδρεια, συγκεκριμένα εισήχθη από τους ιουδαίους της διασποράς. Η πρώτη αιρετική κίνηση ήταν ο Γνωστικισμός και ακολούθησαν ο Μοντανισμός τον 2ο αιώνα στη Φρυγία, ο Δονατισμός τον 4ο αιώνα στη βόρειο Αφρική και τέλος ο Αρειανισμός, όπου αναπτύχθηκε στην Αλεξάνδρεια. Το σχίσμα αυτό προέκυψε όταν ο Μελίτιος, κατά την περίοδο των διωγμών χειροτονούσε αντικανονικά πρεσβυτέρους. Στη Σύνοδο που συγκλήθηκε το 306, ο Μελίτιος καθαιρέθηκε κι εξορίστηκε. Αξιοσημείωτο είναι πως ο Αρειανισμός και ο Μελιτιανισμός εκδηλώθηκαν ταυτόχρονα, όμως δεν υπήρχε κάποια κοινή δογματική βάση. Το σχίσμα είχε βασική αιτία τις ηγετικές τάσεις και διαθέσεις του Μελίτιου, ο οποίος προσπαθούσε να διασφαλίσει την ακεραιότητα της Εκκλησίας κι εξελίχθηκε σε ένα κίνημα που ενδιαφερόταν για την εγγύηση της δικής του ακεραιότητας. Παρότι από πολλούς θεάθηκε ως μία αποσχιστική, αυτονομιστική τάση των κοπτών χριστιανών της Αιγύπτου, ενάντια στους ελληνογενείς χριστιανούς, στη πραγματικότητα δεν έφερε τα χαρακτηριστικά αντιπαράθεσης με εθνικό εφαλτήριο. Οι περίοδοι έξαρσης και ύφεσης που τον χαρακτηρίζουν μπορούν να ερμηνευτούν ως αποτέλεσμα της πληθώρας μεταβαλλόμενων πολιτικών και θρησκευτικών παραγόντων που υπαγόρευσαν κινήσεις, πολιτικές και συνασπισμούς. Η έκφραση του Μελιτιανισμού είχε ισχυρές εκκλησιαστικές διαστάσεις, επηρέασε το θρησκευτικό status quo των πρωτοχριστιανικών αιώνων και τελικά μάλλον ισχυροποίησε την επίσημη εκκλησία, με τον απόηχο του να ανιχνεύεται ως φθίνων ήδη από τον 6ο αιώνα. Ωστόσο πρέπει να σημειωθεί ότι η ανοχή της επίσημης εκκλησίας στην αμετροέπεια και τις αιρετικές πρακτικές ήταν περιορισμένη, γεγονός που εξηγεί τη σκληρή στάση που υιοθετήθηκε απέναντι στον Μελίτιο και τους υποστηρικτές του. Μετά την Α΄ Οικουμενική Σύνοδο ο Μελιτιανισμός έδειξε φθίνουσα πορεία σταδιακά, λόγω κυρίως της αναδυόμενης κυριαρχίας του αρειανισμού, αλλά και της πολεμικής που δέχτηκε από την επίσημη Εκκλησία. Ο Μελίτιος απεβίωσε σύντομα μετά την έναρξη της Β΄ Οικουμενικής Συνόδου. Μερίδα της βιβλιογραφίας τείνει προς την κατεύθυνση πως ο Μελίτιος έδρασε σε μία προσπάθεια αντίδρασης απέναντι στον ολοένα αυξανόμενο συγκεντρωτισμό της επισκοπής της Αλεξάνδρειας.
description: The topic of the presentation is the Melitian schism and its ecclesiastical dimensions. The literature review method was used for the schismatic movement of Melitianism, which emerged in the 4th century in the Church of Alexandria, Egypt. The schism had no doctrinal basis and manifested itself as a bilateral dispute during the period of the great persecutions (305-306 AD). At its core was the treatment of apostate or lapsi Christians in a manner similar to the manifestation of Donatism in North Africa. Petros I, bishop of Alexandria, represented the more liberal side, while Melitius, bishop of Lycopolis and pioneer of the movement of the same name, represented the stricter approach of the peptocotes. The geographical location of Alexandria determined its course and contributed to shaping its economic and social development. Christianity in Egypt and Alexandria, in particular, was introduced by the Jews of the diaspora. The first heretical movement was Gnosticism, followed by Montanism in the 2nd century in Phrygia, Donatism in the 4th century in North Africa, and finally Arianism, where it developed in Alexandria. This schism arose when Melitius, during the period of the persecutions, irregularly ordained elders. At the Synod convened in 306, Melitius was deposed and exiled. It is remarkable that Arianism and Melitianism manifested themselves at the same time, but there was no common doctrinal basis. But later they created a common front in the polemic of M. Athanasios. The main cause of the schism was the leadership tendencies and moods of Melitius, who tried to ensure the integrity of the Church and developed into a movement interested in ensuring his own integrity. Although it was seen by many as a separatist, separatist tendency of the Coptic Christians of Egypt, against the Greek-born Christians, in reality it did not bear the characteristics of a confrontation with a national springboard. The periods of boom and bust can be interpreted as the result of a multitude of changing political and religious factors that dictated movements, policies and coalitions. The expression of Melitianism had strong ecclesiastical dimensions, it influenced the religious status quo of the early Christian centuries and in the end rather strengthened the official church, while its echoes were found to be diminishing as early as the 6th century. However, it should be noted that the official church's tolerance of intemperance and heretical practices was limited, which explains the harsh attitude adopted towards Melitius and his supporters. After the First Ecumenical Council, Melitianism showed a gradual downward trend, mainly due to the emerging dominance of Arianism, but also the polemic it received from the official Church. Melitius died shortly after the beginning of the Second Ecumenical Council. Some of the literature tends towards the direction that Melitius acted in an attempt to react against the ever-increasing centralization of the Alexandrian diocese.