Φύση και λειτουργία της φαντασίας στον Αριστοτέλη
Creators: name: Γιαννούκου, Ελένη Περικλή
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2013
Subjects: Αίσθηση, Φαντασία, Φάντασμα
Αίσθηση, Μνήμη
Νους
imagination, phantasia, phantasma
sense, memory
mind

description: Αυτή η μελέτη προσπαθεί να εξερευνήσει τον τρόπο με τον οποίο ο Αριστοτέλης ορίζει την ιδιαίτερη φύση και λειτουργία της φαντασίας, η οποία συζητείται κυρίως στην πραγματεία Περί Ψυχής, καθώς επίσης και στα έργα Περί Μνήμης και Αναμνήσεως και Περί Ενυπνίων. Όσον αφορά τη μέθοδο αυτής της μελέτης, πρώτα δίνεται έμφαση στην λεπτομερή ανάλυση των αρχαίων χωρίων και δευτερευόντως γίνεται περαιτέρω κριτική στις πιο επικρατέστερες φιλοσοφικές ερμηνείες. Ο στόχος μου είναι να αποδείξω και να προσφέρω την πιο ουσιώδη επιχειρηματολογία ώστε να υποστηρίξω την άποψη ότι η συζήτηση περί φαντασίας στην αριστοτελική διαλεκτική είναι συνεκτική και ενοποιημένη. Παρολαυτά, η συγκεκριμένη οπτική δεν είναι αποδεκτή από το σύνολο των μελετητών, ίσως εξαιτίας του γεγονότος ότι ο Αριστοτέλης αποδίδει στην φαντασία πολλές διαφορετικές ψυχολογικές λειτουργίες. Πραγματικά, η φαντασιακή δύναμη κατέχει τη βασική ιδιότητα της παράστασης και του σχηματισμού εικόνων μέσα στην ψυχή και γι’αυτό το λόγο ιχνηλατείτε σε ένα ευρύ ψυχολογικό πεδίο, πράγμα που σημαίνει ότι εμπλέκεται σε πολλές ψυχολογικές διαδικασίες, όπως αυτή της αισθητηριακής αντίληψης, της μνήμης, της ανάμνησης, των ονείρων, της επιθυμίας, και τελικά της κινητοποίησης που οδηγεί στην πράξη. Όμως, αυτό που αξίζει να τονισθεί είναι ότι ο Αριστοτέλης είναι ο πρώτος στοχαστής στην ιστορία της φιλοσοφίας που αφενός πραγματεύεται σοβαρά την φαντασία σαν μια φιλοσοφική έννοια και αφετέρου εδραιώνει την οντολογική της ύπαρξη. Αναντίρρητα, είναι δύσκολο για τη σύγχρονη επιστημολογία, όπως βέβαια ήταν και για τον Αριστοτέλη, να ορίσει επακριβώς τι είναι η φαντασία. Πρέπει να έχουμε υπόψη μας ότι η συζήτηση περί φαντασίας περιλαμβάνεται στην γενικότερη σφαίρα της προβληματικής ανάμεσα στην κύρια διάκριση διάνοιας και αισθητηριακής αντίληψης. Το τρίτο κεφάλαιο του τρίτου βιβλίου του Περί Ψυχής είναι αφιερωμένο σε μια συστηματική περιγραφή της φαντασίας, όπου λέγεται ότι ‘’είναι αυτό χάρη στο οποίο μια παράσταση-φάντασμα συμβαίνει σε εμάς’’. Ο όρος φάντασμα κατάγεται από τις έννοιες της εμφάνισης και της παράστασης ενός συγκεκριμένου αντικειμένου, όμως ειδικά για τον Αριστοτέλη το φάντασμα δηλώνει ταυτόχρονα και την εξωτερική εμφάνιση ενός αισθητού αντικειμένου και την εσωτερική παράσταση μιας νοητικής μορφής. Γι αυτό το λόγο στην πραγματεία Περί ζώων κινήσεως υπάρχει η ιδέα ότι:“η φαντασία προκύπτει είτε από τη σκέψη είτε από την αισθητηριακή αντίληψη’’(702a19). Αν και η φαντασία φυσικά ορίζεται σαν ένα είδος αλλαγής (κίνησις τις) που προκαλείται από αισθητηριακά ερεθίσματα, έχει επίσης τη δύναμη να δημιουργεί ένα φάντασμα ανεξάρτητα από μια αισθητική αντίληψη. Για αυτό το λόγο, περαιτέρω η φαντασία είναι μια απαραίτητη ικανότητα προκειμένου να ενεργοποιηθεί η σκέψη, αφού όπως λέει ο Αριστοτέλης: ‘’όποτε κάποιος σκέπτεται, τότε απαραίτητα αυτός σκέπτεται με παραστάσεις-φαντάσματα’’. Ωστόσο, ο φιλόσοφος προσπαθεί να διακρίνει εντελώς την κατάσταση του φαντάζεσθαι από όλες τις άλλες ψυχολογικές και διανοητικές δραστηριότητες, δηλαδή της αίσθησης, της γνώμης, της υπόληψις και του λόγου. Εν κατακλείδι, προσπαθώ να υποστηρίξω τη θέση ότι η φαντασιακή ικανότητα είναι μια αυθεντική, διακριτή και αυθυπόστατη αριστοτελική λειτουργία. Με μια διαλεκτική σκόπευση η ιδιάζουσα δραστηριότητα της φαντασίας στη φιλοσοφία του Αριστοτέλη γεφυρώνει την απόσταση ανάμεσα στην αισθητική και διανοητική ψυχή, ή αλλιώς ανάμεσα στην εξωτερική και την εσωτερική ατμόσφαιρα.
description: This study tries to explore the way in which Aristotle identifies the special nature and faculty of phantasia-imagination, which is discussed mainly in the treatise of De Anima, as well as in the works On Memory and Recollection and On Dreams. As far as concerned the method of this study, first the emphasis is given to an analysis of the ancient texts in detail and secondly there is a further criticism of the most popular philosophical interpretations. My aim is to give evidence and to offer the essential argumentation in order to stand the view that the discussion of phantasia in Aristotle's dialectic is consistent and totally unified. However, this position is not acceptable by all the scholars, maybe because of the fact that Aristotle attaches to phantasia a lot of different psychological operations. Indeed the imaginative power possesses the basic property of presenting and forming images in the soul and thus it is traced in a wide broad psychological state, meaning that it is involved in other psychological processes, including sense perception, memory, recollection, dreams, intellect, desire, and finally motivation which leads to action. But what is praiseworthy is the fact that Aristotle is the first thinker in the history of philosophy to seriously understand phantasia as a philosophical concept and to establish its ontological existence. It is undeniable that it is difficult for nowadays epistemology as it was for Aristotle to define exactly what phantasia is. We should bear in mind that the discussion of imagination is included in the general sphere of the problematic between the main distinction of intellect and perception. The third chapter of the third book of the De Anima is dedicated to a systematic account of phantasia, where it is claimed that it is ''that in virtue of which a phantasma occurs in us''. The term phantasma is originated from the notions apperarence (phainesthai) and presentantion of a specific object, but especially for Aristotle phantasma indicates both the external appearence of a sense object and the inner presentation of a mental form. That's why in De motu animalium there is the idea that “phantasia comes about either through thought or through sense perception” (702a19). Though phantasia is determined physically as some kind of change caused by sense-perceptions , it also has the power to give rise to a phantasma quite apart from a current sense perception. Thus, furthermore phantasia is the nessesary capacity in order for thought to be activated, and as Aristotle says:“whenever one contemplates, one necessarily at the same time contemplates in phantasmata”. Still he takes pain to fully distinguish the state of ‘phantisizing’ from all the other psychological and intellectual activities such as sensing, supposing, opining and reasoning. So, I obtain to support the thesis that the imaginative power is a genuine, distanct and in its own right aristotelian faculty. As a conclusion, in a dialectic manner the special activity of phantasia in Aristotle’s philosophy serves as a bridge between sense perception and mind, or external and internal atmosphere.