Εκτίμηση βιοποικιλότητας σε καλλιέργειες σιτηρών:
Creators: name: Ζυγούρη, Μαριλένα Κυριάκου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2012
Subjects: Βιοποικιλότητα
Καλλιέργειες σιτηρών
Δείκτες ποκιλότητας
Πρότυπα ποικιλότητας
Biodiversity
Cereal crops
Biodiversity indicators
Diversity patterns

description: Η αυτοφυής χλωρίδα αποτελεί σημαντικό συστατικό της βιοποικιλότητας των αγροοικοσυστήματων, ενώ οι σύγχρονες μέθοδοι καλλιέργειας οδήγησαν σε αλλαγές στη σύνθεση της και εξαφάνιση ειδών. Σκοπός της παρούσας διπλωματικής εργασίας είναι να εκτιμηθεί η βιοποικιλότητα σε καλλιέργειες σιτηρών του νομού Θεσσαλονίκης. Ειδικότερα οι επιμέρους στόχοι είναι να γίνει: α) καταγραφή της ποικιλότητας, β) διερεύνηση των μεταβολών της ποικιλότητας σε σχέση με το 1965, που είχαν μελετηθεί φυτοκοινωνιολογικά καλλιέργειες σιτηρών του Νομού Θεσσαλονίκης (Lavrentiadis, 1980) και γ) διερεύνηση των προτύπων ποικιλότητας και συσχέτιση με περιβαλλοντικούς παράγοντες. Καταγράφηκε η παρουσία και πληθοκάλυψη (με χρήση της 7-βάθμιας κλίμακας Braun-Blanquet) των φυτικών taxa σε 80 δειγματοληπτικές επιφάνειες με καλλιέργειες σιταριού, μεγέθους 20m2, σε περιοχές του Νομού Θεσσαλονίκης (2011). Βρέθηκαν συνολικά 79 taxa. Υψηλότερη σχετική συχνότητα εμφάνισης είχαν τα Papaver rhoeas (βρεθηκε στο 46,2% των δειγματοληπτικών επιφανειών), Solanum elaegnifolium (42,5%), Convolvulus arvensis (38,75), Lolium rigidum (38,75%) και Avena sterilis (35%). Ενας μεγάλος αριθμός taxa (48) βρέθηκε σε πολύ μικρό αριθμό επιφανειών (&lt;5%). Μόνο τα 29 από τα 79 taxa αυτά αναφέρονται ανάμεσα στα taxa που καταγράφηκαν το 1965. Λαμβάνοντας υπόψη τη συχνότητα εμφάνισης των taxa στις δειγματοληπτικές επιφάνειες των δύο χρονιών, τα αποτελέσματα μας δείχνουν ότι υπάρχουν έντονες αλλαγές της χλωρίδας από το 1965 έως σήμερα. Οι αλλαγές συνίστανται σε: α) μείωση της εξάπλωσης, β) πιθανή εξαφάνιση και γ) αύξηση της εξάπλωσης πολλών taxa. Στο βιοφάσμα των taxa που καταγράφηκαν το 2011 συμμετέχουν τα θερόφυτα (81%), τα ημικρυπτόφυτα (14%), τα γεώφυτα (4%) και τέλος τα χαμαίφυτα (1%). Η σύγκριση με το βιοφάσμα των taxa που καταγράφηκαν το 1965 δείχνει ότι με την πάροδο των ετών αυξήθηκε ο αριθμός των θερόφυτων και μειώθηκε ο αριθμός των χαμαίφυτων και γεώφυτων. Το χωρολογικό φάσμα των taxa που καταγράφηκαν το 2011 αποτελείται από τα μεσογειακά (35%), τα ευρασιατικά (29%), τα κοσμοπολιτικά (26%), τα επιγενή (6%) και τα βόρεια (4%). H σύγκριση των χωρολογικών φασμάτων του 2011 και του 1965 δείχνει ότι υπάρχει μείωση των μεσογειακών taxa και αύξηση των κοσμοπολιτικών και αλλόχθονων taxa. Τα αποτελέσματα που αφορούν σε τρείς δείκτες βιοποικιλότητας, τον αριθμό των taxa (Species Richness), τον δείκτη Shannon και τον δείκτη Simpson υποδεικνύουν μείωση της συνολικής φυτοποικιλότητας από το 1965. Η σύγκριση των τιμών των δεικτών Ellenberg στις επιφάνειες του 2011 και του 1965 έδειξαν έντονες διαφορές σε αυτούς που αφορούν την θερμοκρασία (αύξηση), την υγρασία, το άζωτο και φως (μείωση). Η ανάλυση των αποτελεσμάτων μας με πολυμεταβλητές μεθόδους (DCA και Ιεραρχική Ομαδοποιός Ανάλυση) έδειξε ότι υπάρχουν έντονες διαφορές στη σύνθεση της χλωρίδας μεταξύ των δειγματοληπτικών επιφανειών σήμερα. Με βάση τα αποτελέσματα της Ιεραρχικής Ομαδοποιού Ανάλυσης (με χρήση του συντελεστή ομοιότητας Sorensen) διακρίναμε εννέα ομάδες. Από την επεξεργασία των αποτελεσμάτων δεν προέκυψε ένα σαφές πρότυπο ποικιλότητας τόσο ως προς τη γεωγραφική θέση των δειγματοληπτικών επιφανειών όσο και ως προς τους οικολογικούς παράγοντες. Οι παράγοντες θερμοκρασία, άζωτο και pH δεν φαίνεται να έχουν σημαντικό ρόλο στην διαφοροποίηση των επιφανειών και των ομάδων ενώ αντίθετα μεγαλύτερο ρόλο έχουν το φώς και η υγρασία.
description: Weed flora is an important component of the biodiversity in agroecosystems, while modern farming practices have led to changes in its composition and species extinction. The purpose of this thesis is to assess biodiversity in cereal crops in the wider area of Thessaloniki. In particular, the aims are of the study are: a) to survey weed diversity, b) to explore the changes in weed diversity since 1965, when a phytosociological study in cereal crops in the Prefecture of Thessaloniki was conducted (Lavrentiadis, 1980) was conducted and c) to find if any diversity pattern exists, in relation to environmental factors. A survey of the presence and the cover-abudance (using Braun-Blanquet 7-scale) of plant taxa in 80 sampling plots (each with a size of 20 m2) in wheat fields was conducted (2011), in areas of the prefecture of Thessaloniki. A total number of 79 taxa were found. The taxa with the higher relative frequency were Papaver rhoeas (found in 46.2% of the plots), Solanum elaegnifolium (42,5%), Convolvulus arvensis (38,75%), Lolium rigidum (38,75%) and Avena sterilis (35,0%). The majority of the taxa recorded (58) have a low frequency, occurring in less than 5% of the plots. Only 29 of the 79 taxa presently found are listed among the taxa recorded in 1965. The comparison of the relative frequences of the taxa occurring in the sampling plots of the two years (2011, 1965) show that there are significant changes in weed flora since 1965. The changes concern: a) decreases of the frequence of occurrence b) probable extinctions and c) increases of the frequence of occurrence. The life form spectrum of the taxa recorded in 2011 is composed of therophytes (81%), hemicryptophytes (14%), geophytes (4%) and finally chamaephytes (1%). The comparison with the spectrum of the taxa recorded in 1965 shows that over the years the percentage of therophytes is increased while the percentages of chamaephytes and geophytes is decreased The chorological spectrum of the taxa recorded in 2011 consists of Mediterranean (35%), the Eurasian (29%), Cosmopolitan (26%) and Boreal taxa (4%). Invasive alien taxa represent 6% of the total spectrum. The comparison of the spectra of 2011 and 1965 shows a decline of Mediterranean taxa and an increase in alien and Cosmopolitan taxa. Three biodiversity indicators were calculated for both the plots of 2011 as well as those of 1965. i.e. Species Richness, Shannon index and Simpson index. The results indicate a reduction of the overall plant diversity by 1965. The comparison of Ellenberg indicator values of the plots of 2011 and 1965 show differences in those related to temperature (increase), moisture, nitrogen and light (decrease). The analysis of our results with multivariate methods (DCA and Hierarchical Clustering Analysis) showed that there is a large variation in the composition of the present-day weed flora. Based on the presence of the different taxa, Hierarchical Clustering Analysis (using Sorensen similarity coefficient), showed thate there are nine clusters. The results did not show any clear pattern of diversity, related to geographical (i.e. location of plots) or environmental factors. Temperature, pH and nitrogen did not appear to have an important role in the differentiation of the flora among the plots, while light and moisture seem to play a larger role.