Η οντολογία του προσώπου στη νεότερη θεολογική σκέψη: Ν. Νησιώτης, Χρ. Γιανναράς, Ι. Ζηζιούλας. Μια κριτική αποτίμηση.
Creators: name: Αγγελόπουλος, Περικλής Γεωργίου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2020
Subjects: Θεολογία του προσώπου
Οντολογία
Υπαρξισμός
Theology of the person
Ontology
Existentialism

description: Η έννοια του προσώπου σύμφωνα με τον Ι. Ζηζιούλα αποτελεί το δώρο τον Πατέρων της Εκκλησίας στην ανθρωπότητα. Στην εργασία μας μελετήσαμε την έννοια του προσώπου όπως διαμορφώθηκε στην σύγχρονη θεολογική σκέψη στη διάρκεια του 20ου και του 21ου αιώνα. Στην αρχή της μελέτης μας, επισημάναμε ότι οι Ν. Νησιώτης, Χρ. Γιανναράς και Ι. Ζηζιούλας, στη διάρκεια της δεκαετίας του 1960, μετέφεραν την συζήτηση για το πρόσωπο στον ελληνικό χώρο, συμβάλλοντας αποφασιστικά στην ανανέωση της ελληνικής θεολογικής σκέψης. Η οντολογία του προσώπου σηματοδότησε την έξοδο από τον ηθικιστικό ευσεβισμό και αποτέλεσε μια προσπάθεια συμμετοχής στο διάλογο με τη Δύση, ενώ παράλληλα διαμόρφωσε μια πρόταση ζωής για την ελληνική κοινωνία, η οποία συμπεριελάμβανε ολόκληρη την εκκλησιαστική εμπειρία και αναφέρονταν στο σύνολο της πολιτισμικής ζωής. Η «θεολογία του προσώπου» με σημείο εκκίνησης την τριαδολογία, επισημαίνοντας την διάσταση μεταξύ ουσίας και προσώπου, θα διαμορφώσει μια εκκλησιαστική και ανθρωπολογική πρόταση, η οποία θα θεμελιώσει την αντίληψη για τον άνθρωπο, στην κοινωνία με τον Θεό και την συνύπαρξη με τους άλλους ανθρώπους. Το πρόσωπο γίνεται αντιληπτό ως ον που κατακτά την προσωπική του ταυτότητα ενώ ταυτόχρονα υπάρχει πρωταρχικά έναντι των άλλων, γεγονός που καθιστά την «ύπαρξη σε συνύπαρξη». Στο πρώτο μέρος της εργασίας μας αποσαφηνίσαμε τις οντολογικές, γνωσιολογικές και θεολογικές προϋποθέσεις της μελέτης μας. Στη συνέχεια μελετήσαμε την οντολογία του Ν. Νησιώτη, του Χρ. Γιανναρά και του Ι. Ζηζιούλα, επισημαίνοντας την σχέση τους με την σκέψη των Πατέρων, την υπαρξιστική φιλοσοφία και αναδεικνύοντας την σημασία του έργου τους για τον σύγχρονο άνθρωπο. Στη συνέχεια αναφερθήκαμε στην σημασία της έννοιας του προσώπου για την ύστερη νεωτερικότητα και την διαμόρφωση μιας ορθόδοξης πρότασης με οικουμενικά χαρακτηριστικά. Μιλήσαμε για την Αγία και Μεγάλη Σύνοδο της ορθόδοξης Εκκλησίας αναδεικνύοντας τη συζήτηση, για την έννοια του προσώπου και επισημάναμε τις διαφορετικές προσεγγίσεις. Τονίσαμε ωστόσο, την αξία που αποδίδει η ορθόδοξη Εκκλησία στο ανθρώπινο πρόσωπο. Στη συνέχεια αναφερθήκαμε στην κριτική στη θεολογία του προσώπου και επικεντρώσαμε στη σκέψη του καθηγητή Χρ. Σταμούλη, ο οποίος θεωρεί ότι η συζήτηση για το πρόσωπο έχει ολοκληρώσει τον κύκλο της και η επιστημονική έρευνα οφείλει να θέσει νέα ερωτήματα για τον εκκλησιαστικό τρόπο ύπαρξης που να υπερβαίνει την διάκριση μεταξύ προσώπου και ουσίας ή φύσης. Τέλος, επιχειρώντας να εκφράσουμε και ορισμένες προσωπικές απόψεις αναδείξαμε την σημασία της έννοιας του προσώπου για τη σχέση απείρου και περατού και τονίσαμε ότι ή έννοια του προσώπου είναι δυνατόν να αποτελεί την πρόταση της ορθόδοξης θεολογίας για την έξοδο από την κρίση του νεωτερικού παραδείγματος. Τα νέα μεγάλα ζητήματα της βιοηθικής, της ανθρωπολογίας, της σεξουαλικότητας, της ηθικής πολυμορφίας, της σχέσης με την επιστήμη και την φιλοσοφία, αλλά και τα δεινά της φτώχιας και της κοινωνικής αδικίας που μαστίζουν τον σύγχρονο κόσμο, αποτελούν μια ιστορική πρόκληση για την ορθόδοξη Εκκλησία, η οποία καλείται να μεταφέρει στον κόσμο το μήνυμα της σωτηρίας. Λέξεις κλειδιά: Η θεολογία του προσώπου, οντολογία, υπαρξισμός, ουσία, υπόσταση, σύγχρονη θεολογία, Ορθοδοξία.
description: The concept of the person, according to I. Zizioulas, is the Church Fathers’ gift to humanity. In our study, we examine the concept of the person as it was formed in modern theological thought during the 20th and 21st century. At the beginning of our study, we point out that the discussion about the ontology of personhood was introduced in Greece in the 1960s, by three theologists who contributed decisively to the renewal of the Greek theological thought, N. Nissiotis, Chr. Giannaras and I. Zizioulas. The ontology of the personhood marked the exit from moral pietism and constituted an attempt of the Greek theologists to participate in the dialogue with the West, while at the same time it formed a life proposal for Greek society, which included the whole ecclesiastical experience and referred to the whole of cultural life. The "theology of the person", starting from the triadology, points out the difference between substance and person and constitutes an ecclesiastical and anthropological proposition, which will establish the perception of man, in communion with God and coexistence with other people. The person is perceived as a being that develops personal identity while at the same time exists primarily with others, a fact that transforms "existence into coexistence". In the first part of our study, we clarify the ontological, epistemological and theological preconditions of our study. Then, we study N. Nissiotis’, Chr. Giannaras’ and I. Zizioulas’ ontology, pointing out their relationship with the thought of the Fathers and the existential philosophy, highlighting at the same time, the importance of their work for modern man. We then refer to the importance of the concept of the person in post-modernity and the formation of an orthodox proposition with universal characteristics. Moreover, we refer to the Holy and Great Synod of the Orthodox Church, highlighting the discussion about the meaning of the person and pointing out the different approaches. We also stress the value that the Orthodox Church attaches to the human person. We then refer to the critique of the theology of the person and focus on the thought of Professor Chr. Stamoulis, who believes that the discussion about the person has completed its cycle, and scientific research should raise new questions about the ecclesiastical way of being that goes beyond the distinction between person and substance or nature. Finally, trying to express some personal views, we highlight the importance of the concept of person to the relationship between infinity and perfection and we stress that the concept of the person may be the proposal of the Orthodox theology to get out of the crisis of the modern example. The new great issues of bioethics, anthropology, sexuality, moral diversity, the relationship with science and philosophy, but also the sufferings of poverty and social injustice that plague the modern world, constitute a historical challenge for the Orthodox Church, which is called to convey to the world the message of salvation.