Taaltoetsen voor taalzwakke leerlingen in het primair onderwijs
Creators: name: Van Schooten, Erik
name: Smeets, Ed
name: Driessen, Geert
Publisher: name: SCO-Kohnstamm Instituut
Year: 2007
Subjects: taaltoetsen
kleutertoets
selectie
doelgroepen
taalzwak

description: AanleidingHet SCO-Kohnstamm Instituut en het ITS zijn door het ministerie van OCW verzochtom een onderzoek te doen naar de geschiktheid van taaltoetsen voor hetidentificeren van leerlingen met een taalachterstand bij aanvang van het basisonderwijs.Daarbij werd gevraagd speciale aandacht te besteden aan de geschiktheidvoor het toetsen van de meest taalzwakke leerlingen.

OnderzoeksvragenHet onderzoek moet antwoord geven op de vraag hoe de toetsing ter bepaling vantaalachterstanden bij jonge kinderen, dat wil zeggen kinderen in groep één entwee van de basisschool, het best kan worden uitgevoerd. Na overleg met de opdrachtgeverzijn voor dit onderzoek de volgende onderzoeksvragen geformuleerd:1) Zijn er deugdelijke taaltoetsen voor het meten van de taalvaardigheid vanleerlingen in groep één en twee van het basisonderwijs? Welke taaltoetsen of onderdelendaarvan zijn het meest geschikt om de in het Nederlands minsttaalvaardige leerlingen te oormerken? Welk type leerlingen kan met behulp vandeze toetsen worden geselecteerd?2) Indien er voor het hierboven genoemde doel geschikte toetsen zijn, hoe kande taaltoetsing dan in de praktijk het best worden georganiseerd, wat zijn de kostenvan grootschalige invoering in groep één en twee van het basisonderwijs enwat is de administratieve en organisatorische belasting voor de school bij het gebruikvan deze toetsen?3) Zijn deze taaltoetsen geschikt bij gebruik voor diagnostische doeleinden doorleerkrachten?

Geëvalueerde toetsenOp grond van verschillende criteria is gekozen voor het evalueren van (delen van)vier verschillende taaltoetsen: van de toets Taal voor Kleuters het onderdeel passievewoordenschat (TvK), de Peabody, die eveneens passieve woordenschatmeet, van de Taaltoets Alle Kinderen (TAK) de onderdelen passieve woordenschat,klankarticulatie en klankonderscheiding en de gehele OBIS (OnderbouwInformatiesysteem) die naast passieve woordenschat, klankarticulatie en klankonTaaltoetsenvoor taalzwakke leerlingen in het primair onderwijsderscheiding nog dertien andere subtoetsen kent, waarvan zes bedoeld als taaltoetsenen zeven als rekentoetsen.

ConclusiesDe belangrijkste conclusies van het onderzoek zijn:• De verschillende (sub)toetsen blijken voor leerlingen van vier tot achtjaar oud over het algemeen voldoende systematische variatie te bevattenof anders gezegd, een niet te grote proportie ruis te vertonen. Elk van de(sub)toetsen blijkt op zich in voldoende mate één vaardigheid te metenom somscores over de toetsen te rechtvaardigen.Hiermee is nog niet zekerdat de (sub)toetsen de vaardigheden meten waarvoor ze bedoeld zijn,maar wel dat de vragen behorend bij één (sub)toets in voldoende matedezelfde vaardigheid meten. In andere woorden, de mate van willekeurigevariatie in de scores overschrijdt voor vrijwel alle (sub)toetsen niet dealgemeen geldende methodologische normen.• De stabiliteit van de (sub)toetsen is minder goed. Hiermee bedoelen wede mate waarin de (sub)toetsen bij herhaalde afname gelijke resultatenper getoetste leerling opleveren. Acht van de 21 (sub)toetsen scoren onvoldoendevolgens de algemeen geldende methodologische normen voortoetsing op individueel niveau. Taal voor Kleuters en de OBIS subtoetsendoen het hier iets beter dan de subtoetsen van de Taaltoets Alle Kinderenen de Peabody. De stabiliteit van de (sub)toetsen in het oormerken van de25% minst taalvaardige leerlingen is alleen voldoende voor de TvK envoor de OBIS-subtoetsen passieve woordenschat, klankarticulatie, kennisvan letters en kennis van getallen.• Als we nagaan in hoeverre verschillende (sub)toetsen overeenstemmen inhet oormerken van de 25% slechtst presterende leerlingen, dan blijken de(sub)toetsen hierin flink te verschillen. Het maakt dus veel uit welke(sub)toets men kiest om de zwakst taalvaardige leerlingen te selecteren.• Uit de samenhang tussen (sub)toetsscores en de oude indeling naar leerlinggewicht1,blijkt dat de (sub)toetsen niet erg hoog samenhangen met

deze indeling. Ook de indeling van leerlingen naar of ze een vreemde taalspreken thuis dan wel Nederlands hangt niet erg hoog met de toetsscoressamen. Duidelijk is dat een belangrijk deel van de leerlingen die voorheenhet hoogste gewicht kregen (allochtoon van lage sociaaleconomische status) niet de minst taalvaardige leerlingen zijn;• Er is een forse partijdigheid geconstateerd in de (sub)toetsscores, watwijst op een probleem dat nader onderzocht moet worden om zicht tekrijgen op de vraag wat de consequenties zijn voor de inzetbaarheid vande (sub)toetsen bij jonge leerlingen, bij leerlingen die het Nederlands nietals moedertaal hebben en bij leerlingen uit verschillende sociaaleconomischemilieus. Duidelijk is dat de (sub)toetsen in de onderscheidengroepen niet alleen op een verschillende schaal (thuistaal en leeftijd),maar zelfs ongelijke vaardigheden meten (thuistaal, leerlinggewicht enleeftijd). Schaalverschil betekent dat leerlingen van gelijke vaardigheid,maar behorend bij verschillende groepen, ongelijke scores krijgen. Dezeschaalverschillen belopen een halve tot een hele standaarddeviatie, watveel is. Het meten van verschillende vaardigheden is overigens nog veelvervelender. Bij gevonden verschil in schaal zou men kunnen kiezen om(sub)toetsen te normeren per groep. Daar er echter in de voornoemdegroepen verschillende vaardigheden gemeten worden, is gebruik van de(sub)toetsen over deze groepen heen niet te verdedigen. Partijdigheid kangetoetst worden aan de hand van een strenge en een coulante vorm vantoetsing. De hierboven beschreven partijdigheid is aangetoond met destrenge toets. Bij gebruik van de coulante vorm van toetsing, vinden wedat alleen de partijdigheid naar leeftijd geschonden blijft. De resultatenlaten zien dat ook bij coulante toetsing de in het onderzoek onderzochte(sub)toetsen bij leerlingen respectievelijk jonger en ouder dan zes jaarongelijke aspecten van taalvaardigheid meten. Om meer duidelijkheid tekrijgen over de mogelijke oorzaak van de gevonden partijdigheid naarleeftijd, zijn nadere analyses verricht. Het blijkt dat de gehanteerdemeetmethode (papier versus p.c.) niet verantwoordelijk is voor de gevondenpartijdigheid. Wel blijkt dat het model dat weergeeft welkeaspecten van taalvaardigheid door de verschillende (sub)toetsen gemetenwordt, zeer goed past bij leerlingen ouder dan zes en relatief slecht bij deleerlingen jonger dan zes. De conclusie luidt dat, zelfs als we uitgaan vande coulante vorm van toetsing, is gebleken dat de (sub)toetsen niet bij

leerlingen van vier tot zes jaar afgenomen moeten worden als de scoresconsequenties hebben op individueel niveau.• Het vooraf selecteren van leerlingen op grond van leerlinggewicht, sekse,thuistaal en het oordeel van de leerkracht over de taalvaardigheid Nederlandsvan de leerling, om zo bij slechts een deel van de leerlingentaaltoetsen af te nemen en op een efficiëntere wijze de 25% slechtst presterendeleerlingen te detecteren, is niet aan te raden. De voorspellendekracht van de genoemde variabelen blijkt relatief gering.• Om na te gaan hoe goed de voorspellende waarde van de toetsen is voorlater presteren, is een meting van het taalvaardigheidniveau van dezelfdeleerlingen in groep drie en vier nodig. Zou men besluiten tot deze longitudinaledataverzameling, dan kan tevens nagegaan worden in hoeverrede taalscores schools presteren voorspellen en of de gevonden partijdigheidbij oudere leerlingen vermindert. Gegeven de uitstekende modelfitbij leerlingen van zes tot acht jaar lijkt dit voor partijdigheid naar leeftijdzeer waarschijnlijk. Of de andere gevonden partijdigheid leeftijdafhankelijkis, is een open vraag. Overigens bleek deze andere partijdigheid bijcoulante toetsing geen probleem.• De toetsen blijken makkelijk af te nemen bij de jonge leerlingen en lerarenverrichten de afnamen niet minder goed dan getrainde testleiders.• De selecte steekproef van schoolleiders die deelnam aan het onderzoekstaat over het algemeen positief tegenover het toetsen van leerlingen ingroep één en twee van het basisonderwijs.• Afname van de vier in het onderzoek gebruikte toetsen levert in de praktijkgeen belemmeringen op. De materiële kosten variëren – uitgaand vantoetsing van 50 leerlingen per school – van ongeveer € 200 tot ruim €400, naast personele kosten gemaakt voor het verwerken van de gegevens.Alleen bij de OBIS is geen personele inzet nodig voor deverwerking van de gegevens. Bij de Peabody kost de verwerking van degegevens weinig tijd, maar is de verkregen informatie ook summier;• De gemiddelde afnameduur van de toetsen zoals in dit onderzoek afgenomen(TAK en TvK dus deels) varieert van 15 tot 20 minuten. Ookbleek een grote spreiding in de benodigde tijd per leerling. Bij de TvKkan worden bespaard op begeleidingstijd bij de afname, door groepsgewijzeafname of door afname via de computer, al weten we niet of de 

betrouwbaarheid en validiteit van de TvK zoals hier gerapporteerd, ookgeldt voor groepsgewijze afname;• Drie van de vier toetsen bieden aanwijzingen voor diagnostisch gebruikdoor leerkrachten. De TAK en de OBIS bieden gedetailleerde informatieop subtoetsniveau. De TAK voorziet bovendien in uitgebreide suggestiesvoor vormen van taalstimulering. Bij de TvK is het diagnostische deel,inclusief hulpprogramma, in een apart pakket ondergebracht, het observatie-en hulpprogramma. Bij de Peabody is het inzicht in de mate vantaalontwikkeling beperkt en ontbreken suggesties voor verbetering.