Πρωτοβυζαντινή κεραμική από τη Βαρβάρα Χαλκιδικής
Creators: name: Ζαφείρης, Αργύριος Χρήστου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2017
Subjects: Πρωτοβυζαντινή κεραμική
Χαλκιδική
Βαρβάρα
Early Byzantine pottery
Halkidiki
Varvara

description: Κατά την Πρωτοβυζαντινή περίοδο, παρατηρείται δραστηριότητα σε σημαντικό αριθμό οικισμών στην Χαλκιδική, οι οποίοι είτε συνεχίζουν τη λειτουργία τους από τους προηγούμενους αιώνες, είτε σταδιακά εγκαταλείπονται. Σε αυτό το πλέγμα των θέσεων θα πρέπει να φανταστούμε και τη Βαρβάρα, στη ΒΑ Χαλκιδική, σε θέση μεγάλης σημασίας για τις μετακινήσεις από τις ορεινές περιοχές προς τις λίμνες Βόλβη και Κορώνεια, καθώς και προς την ανατολική Μακεδονία. Στη θέση Γιάζο – Τζώρτζη στη Βαρβάρα εντοπίστηκαν τρεις βασιλικές (I, II, III) που παρουσιάζουν ορισμένα κοινά χαρακτηριστικά: πρόκειται για ξυλόστεγες, τρίκλιτες βασιλικές με νάρθηκα. Το συγκρότημα συμπληρώνει βοηθητικό κτήριο Δ με ληνό. Η κεραμική που μελετήθηκε περιλαμβάνει το σύνολο των οστράκων από όλες τις ανασκαφικές περιόδους. Πρόκειται για αβαφή, χρηστική κεραμική με εξαίρεση λίγα εφυαλωμένα όστρακα. Η πλειονότητα των θραυσμάτων ανήκει σε δύο μεγάλες κατηγορίες κεραμικής: σε αμφορείς και μαγειρικά σκεύη. Πιο συγκεκριμένα, όσον αφορά στους αμφορείς, τα περισσότερα όστρακα ανήκουν σε αμφορείς του τύπου LRA1, ενώ έχει εντοπιστεί σημαντικός αριθμός αμφορέων τύπου LRA2 και λίγα όστρακα σφαιρικών «βυζαντινών» αμφορέων. Στον τελευταίο τύπο υπάγεται και το πιο εντυπωσιακό κεραμικό εύρημα της ανασκαφής. Πρόκειται για αμφορέα που φέρει λαδοπράσινη εφυάλωση με καστανές στιγμές και χρονολογείται τον 9ο αι. Όσον αφορά στα μαγειρικά σκεύη, ξεχωρίζουν δύο μεγάλες κατηγορίες χυτροειδών αγγείων. Η πρώτη περιλαμβάνει χύτρες από καστανέρυθρο πηλό και έξω νέυον χείλος και προηγείται χρονολογικά της δεύτερης στην οποία συναντάμε χύτρες από καστανό πηλό και οριζόντιο πεπλατυσμένο χείλος. Η μεγάλη ποικιλία σε πηλούς, καθώς και η αποσπασματικότητα των θραυσμάτων του συνόλου που μελετάται, καθιστούν σχεδόν απαγορευτική τη σύνταξη τυπολογίας για τη λεπτή επιτραπέζια κεραμική. Θραύσματα που ανήκουν σε τρία λυχνάρια και μία πήλινη καντήλα αποτελούν τα ευρήματα των φωτιστικών σκευών της θέσης. Η συστηματική μακροσκοπική μελέτη των πηλών επέτρεψε την απομόνωση ομάδων με κοινά επαναλαμβανόμενα χαρακτηριστικά, που πιστεύεται ότι προέρχονται από την ευρύτερη περιοχή. Κριτήριο για αυτό αποτέλεσε τόσο το χρώμα του πηλού, όσο και η καθαρότητα του. Πρόκειται για πηλούς μέτριους ή χονδρόκοκκους με αρκετές προσμίξεις και μεγάλα ποσοστά μίκας χρώματος καστανέρυθρου και καστανού που συναντάτε κυρίως σε μαγειρικά σκεύη, καθώς και πορτοκαλέρυθρος, χονδρόκοκκος πηλός που συναντάται σε ορισμένα δείγματα πίθων και στις περισσότερες πλίνθους που έχουν βρεθεί στο χώρο. Η χρονολόγηση του κεραμικού συνόλου βασίστηκε στη μελέτη των ανασκαφικών στρωμάτων και τα τυπολογικά χαρακτηριστικά των κεραμικών σε συνάρτηση με τα νομίσματα που βρέθηκαν στα στρώματα, τα οποία προσφέρουν ένα terminus post quem. Από τη συνθετική επεξεργασία των δεδομένων προκύπτει πως ο κύριος όγκος του κεραμικού υλικού που προέκυψε από τις ανασκαφές θα πρέπει να χρονολογηθεί από τον 6ο αιώνα, αιώνες που συνδέονται με τις δύο κύριες φάσεις του συγκροτήματος, δηλαδή την Πρωτοβυζαντινή περίοδο, χωρίς να αποκλείονται και πρωιμότερα δείγματα κεραμικής. Σημαντικό μέρος του συνόλου τοποθετείται και τους επόμενους αιώνες, τη μεταβατική περίοδο της βυζαντινής αυτοκρατορίας, δηλαδή τον 7ο – 9οαι. Μάρτυρες της χρήσης του χώρου στα Υστεροβυζαντινά χρόνια αποτελούν τα όστρακα εφυαλωμένης κεραμικής, καθώς και νόμισμα του Μανουήλ Α’ Κομνηνού. Δεν είμαστε, παρ’ όλα αυτά, σε θέση να μιλήσουμε με βεβαιότητα τον χαρακτήρα αυτής της χρήσης αυτήν την περίοδο
description: During the Early Byzantine period, activity is observed in a significant number of settlements in Halkidiki who either continue existing, either are gradually abandoned. In this grid we should imagine Varvara, located in NE Halkidiki, a site of great importance for the transition to the Volvi and Koronia lakes and into the eastern Macedonia. In Giazo – Tzortzi, in Varvara, three basilicas (I, II, III) were discovered, bearing certain characteristics in common: they are wooden-roofed, three-aisled with narthex. Building D, which includes an oil press, completes the complex. The pottery studied includes all the fragments that came to light from all the seasons of the excavation. It is mainly common, undecorated pottery with the exception of a few glazed fragments. The majority of the pieces belong to two main categories of ceramics: in amphoras and cooking wares. More specifically, most amphora fragments belong to type LRA1. A significant number of type LRA2 was also identified, along with few fragments of globular "Byzantine" amphorae. In the latter type belongs the most impressive ceramic find of the excavation: an amphora bearing dark green glaze with brown spots that dates back to the 9th century. Regarding cooking ware, two major categories of pots stand out. The first, which chronologically precedes, includes pots of red-brown clay and everted rim, while in the second we find pots of brown clay with horizontal flat rim. The wide variety of clays and shapes make the creation of a certain typology for fine table ware almost prohibitive. Pieces belonging to three lamps and one clay kantela are the only finds that can be related to pottery regarding lighting. Systematic macroscopic study of clays allowed the isolation of groups with common recurring features, believed to have come from the region. The criteria used for this was that the colour of the clay and its purity. These clays are reddish-brown, and brown (both commonly found in cooking ware), as well as orange-reddish, mostly found in pithoi and most plintoi of the site. The dating of the pottery was based on the study of the excavation layers and typological characteristics of the ceramics, alongside the study of coins found in the layers, which provide a terminus post quem. The synthetic processing of data shows that most of the pottery should be dated from the 6th century, without excluding earlier examples of pottery. A significant part of the total is dated the following centuries, in 7th- 9th c, the transitional period of the Byzantine Empire. Witnesses of the use of space in the Late Byzantine years are the glazed fragments found and a coin of Manuel I Komnenos. We are, nevertheless, not able to talk with certainty about the use of the site during that period