Ο πρωτομάρτυρας Στέφανος και η απολογία του ενώπιον του Μεγάλου Συνεδρίου
Creators: name: Galis, Lucian Ilie
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2017
Subjects: Πρωτομάρτυρας Στέφανος
Απολογία-Λόγος-Ομιλία
Ρητορική προσέγγιση
Διακειμενική προσέγγιση
The First Martyr Stephen
Apology- Speech-Homilly
Rhetorical analysis
Intertextual analysis

description: Η παρούσα εργασία ονομάζεται: O Πρωτομάρτυρας Στέφανος και η απολογία του ενώπιον του Μεγάλου Συνεδρίου. Ο διάκονος Στέφανος υπήρξε ένας από τους επτά διακόνους και, ταυτόχρονα, καθοριστική προσωπικότητα της πρώτης Εκκλησίας των Ιεροσολύμων. Ο λόγος του στο Μεγάλο Συνέδριο υπήρξε ιδιαίτερα σημαντικός για την μετέπειτα πορεία της Εκκλησίας. Της παρούσας μελέτης προηγείται η Εισαγωγή, μέσα στην οποία παρουσιάζεται ο σκοπός της εργασίας, οι μέθοδοι προσέγγισης του ιερού κειμένου, η ιστορία της έρευνας και η διαίρεση της μελέτης. Επισημαίνεται επίσης ότι σκοπός της εργασίας είναι να δειχθεί ότι η εκλογή των επτά διακόνων, και κυρίως του Στεφάνου, η δίκη και η απολογία του ενώπιον του Μεγάλου Συνεδρίου, αποτελούν κομβικά σημεία όλου του έργου των Πράξεων των Αποστόλων. Ως μεθόδους έρευνας χρησιμοποιήσαμε στη μελέτη μας κυρίως την δοκιμασμένη, κλασική ιστορικο-κριτική μέθοδο ανάλυσης αλλά και τη νεότερη και ιδιαίτερα χρήσιμη συγκριτική μέθοδο, κυρίως προς τη συνάφεια, τη διακειμενικότητα της απολογίας αλλά και τη ρητορική του κειμένου. Ο συνδυασμός αυτός θεωρήθηκε απαραίτητος, καθόσον, αν συνδυάσει κανείς την ανάλυση των ιερών κειμένων και εν προκειμένω της απολογίας του Στεφάνου με τη συγκριτική μέθοδο, αυτόματα εμβαθύνει στην ουσία του κειμένου, ξεδιπλώνοντας τα νοήματα που κρύβονται πίσω από αυτό. Στην ιστορία της έρευνας αναφέρονται ενδεικτικά ερμηνευτικές τοποθετήσεις από τα πιο σπουδαία -κατά την άποψή μας- ελληνόγλωσσα, αγγλόγλωσσα και γερμανόγλωσσα ερμηνευτικά υπομνήματα και μελετήματα. Στο δεύτερο μέρος της Εισαγωγής γίνεται λόγος για τα στοιχεία που σχετίζονται άμεσα με τον συγγραφέα των Πράξεων, όπως ο τίτλος του δευτέρου κατά σειράν έργου του Λουκά, ο σκοπός της συγγραφής, το περιεχόμενο, το λογοτεχνικό ύφος, τα κύρια θέματα, καθώς και κομβικά σημεία του βιβλίου των Πράξεων. Δεν μας διαφεύγει ότι ο Λουκάς είναι ο ιστορικός της πρώτης Εκκλησίας, ο οποίος γράφει στηριζόμενος σε πηγές και βοηθούμενος από διαμορφωμένα μοτίβα, υπό την καθοδήγηση του Αγίου Πνεύματος. Εδώ καταγράφεται, με βάση κάποια ισχυρά επιχειρήματα, το πρώτο σημείο πρωτοτυπίας – αποδεικνύοντας την πιθανή καταγωγή του Λουκά από την πόλη των Φιλίππων. Η εργασία χωρίζεται σε τρία μέρη: 1. Το πρώτο κεφάλαιο επιγράφεται: H χριστιανική κοινότητα των Ιεροσολύμων. Στο κεφάλαιο αυτό γίνεται εκτενής αναφορά στη διαμόρφωση της ταυτότητας της πρωταρχικής Εκκλησίας, στα πλαίσια της ιουδαϊκής θεολογίας και, ευρύτερα, της ιουδαϊκής κοινωνίας (διπλή λατρεία, φόρος του Ναού, λατρευτικές συνάξεις των κατ’ οίκον Εκκλησιών). Οι ελληνιστές ιουδαίοι αποτέλεσαν ένα μέγεθος που συνετέλεσε τα μέγιστα στο τελικό άνοιγμα της Εκκλησίας προς τα έθνη, με την υπογράμμιση του σπουδαίου ρόλου της ελληνικής γλώσσας και της ελληνικής σκέψης σε αυτή την κατεύθυνση. Ο τρόπος συμβίωσης των πρώτων χριστιανών ήταν κοινός, ώστε για πρώτη φορά στην ιστορία της Εκκλησίας γίνεται ένα πείραμα αγάπης – με άνοιγμα σε κοινωνικά θέματα, εντός μίας κοινωνίας αγάπης των μελών της, η οποία υπαγορεύτηκε ως καρπός της χειροπιαστής αγάπης και της ποιμαντικής ανάγκης (κήρυγμα, ιεραποστολή), και όχι από οικονομικο-κοινωνικούς λόγους, ή προέκυψε ως καρπός των εσχατολογικών η ενθουσιαστικών τάσεων. Οι επτά διάκονοι επελέγησαν κυρίως για να φροντίσουν στις τράπεζες αγάπης τις βιοτικές ανάγκες που προέκυψαν από αυτή την κοινοκτημοσύνη, ανάμεσα στους οποίους πρωταρχική θέση κατέχει το χαρισματικό πρόσωπο του Στεφάνου. 2. Το δεύτερο κεφάλαιο επιγράφεται: H μορφή, η δράση, το μαρτύριο του Στεφάνου και η εμπλοκή του Παύλου. Αξιολογώντας και καταγράφοντας πατερικές απόψεις, κρίσεις αντλούμενες από ειδικούς κώδικες και συναξάρια της Εκκλησίας, εξετάζεται εκτενώς η εξέχουσα μορφή και η σπουδαία ιεραποστολική δράση, που έγιναν αιτία της σύλληψης, της δίκης, της απολογίας της καταδίκης, και του μαρτυρικού τέλους του Στεφάνου. Ειδική αναφορά γίνεται στο λιθοβολισμό ως τρόπου εκτέλεσης της θανατικής ποινής, στο μεγαλύτερο φάσμα του (λιθοβολισμός στη Βίβλο, εκτός αυτής, τόπος και τρόπος της εκτέλεσης) και στην παρουσία του Σαύλου - Παύλου σ’ αυτήν. Η παρουσία του Σαύλου στο γεγονός της εκτέλεσης του Στεφάνου εκλαμβάνεται ως ενός ενηλίκου εφόρου-επόπτη, που είχε γνώμη βαρύνουσα στην εκτέλεση. Η εμπλοκή του Σαύλου στο μαρτύριο του Στεφάνου θεωρείται ο πρώτος σπόρος–αφετηρία για τη μεταστροφή του. Το μαρτύριο του Στεφάνου έγινε η εναρκτήρια στιγμή της επέκτασης του Ευαγγελίου, δια του Σαύλου στην Οικουμένη. 3. Το τρίτο κεφάλαιο, το οποίο είναι και το ουσιαστικότερο της μελέτης, επιγράφεται: Oι λόγοι των Πράξεων και η απολογία του Στεφάνου ενώπιον του Μεγάλου Συνεδρίου. Α) Στο κεφάλαιο αυτό κατ’ αρχήν υπογραμμίζεται η ποικιλία λογοτεχνικών μορφών των Πράξεων (διηγήσεις, αποκαλύψεις, επιστολές, παλαιοδιαθηκικά χωρία, στίχοι αρχαίων Ελλήνων ποιητών, συνόψεις, λόγοι). Στη συνέχεια, γίνεται εκτενής αναφορά στο γεγονός ότι στις Πράξεις των Αποστόλων φιλοξενούνται σαράντα περίπου λόγοι διαφόρων προσώπων της Καινής Διαθήκης και όχι μόνο. Οι λόγοι αυτοί ήλκυσαν και ελκύουν το ενδιαφέρον για την θεματική τους, την πατρότητά τους και την ειδική λειτουργία τους μέσα σε ολόκληρο το βιβλίο των Πράξεων. Εδώ παρατίθεται ένας σημαντικός αριθμός ερευνητών, που έγραψαν γι’ αυτούς. Έπειτα απαριθμούνται τα δομικά στοιχεία των λόγων, η ιδιομορφία τους και διακρίνονται οι λόγοι σε κατηγορίες. Η προβληματική τους συμπίπτει, εν πολλοίς, με την προβληματική των λόγων που συναντούμε στα έργα των αρχαίων ιστοριογράφων. Οι λόγοι, ως ξεχωριστό φιλολογικό είδος, χαρακτηρίζονται κυρίως από ένα πνεύμα παγκοσμιότητας. Παράλληλα είναι εμφανής σε αυτούς ο σωτηριολογικός, ο χαρισματικός, ο εσχατολογικός και ο μαρτυριακός χαρακτήρας τους. Β) Ακολούθως, η παρούσα μελέτη στρέφεται αποκλειστικά προς την απολογία του Στεφάνου, πράγμα που αποτελεί την πεμπτουσία της. Στα πλαίσια αυτού του κεφαλαίου ασχολούμαστε με το είδος του λόγου του Στεφάνου (αν είναι ιστορικός, απολογητικός, κατηγορηματικός ή μία μείξη) (εμείς θεωρούμε ότι ο λόγος είναι μία μείξη όλων των ανωτέρω). Επίσης γίνεται ένας παραλληλισμός του περιεχομένου του λόγου του Στεφάνου με τις αφηγήσεις του Πάθους του Ιησού (και οι δύο ήταν θύματα συνωμοσίας και βίας, θύματα ψευδομαρτυρίας, κατηγορήθηκαν για τη βλασφημία κατά του Ναού και του Νόμου, ανακρίνονται από τον αρχιερέα –ως επικεφαλής του Μεγάλου Συνεδρίου, η συμπεριφορά τους οργίζει τους συνέδρους, η εκτέλεση και των δύο είναι ιδιαίτερα ειδεχθής, και οι δύο προ του τέλους βλέπουν θεϊκό όραμα, η προσευχή και των δύο, ο θάνατος και ο ενταφιασμός τους). Αναλύεται στη συνέχεια ο λόγος υπό το πρίσμα διαφόρων μελετητών ως προς τη συνάφεια και μελετάται η διαίρεση του λόγου και η θέση του λόγου στο Βιβλίο των Πράξεων. Προβάλλονται παράλληλα και οι αξιοσημείωτες διαφορές που παρουσιάζει η απολογία του Στεφάνου σε σύγκριση με το Πάθος του Κυρίου: η έκταση της αφήγησης του Πάθους του Χριστού είναι μεγαλύτερη της φειδωλότητας του μαρτυρίου του Στεφάνου, η σιωπή του Χριστού προ του Πάθους έρχεται σε αντίθεση με την εκτεταμένη ομιλία του Στεφάνου, η συμμαρτυρία της γυναίκας του Πιλάτου βρίσκεται σε αντίθεση με την απουσία ανάλογης του Στεφάνου, υπάρχει επωνυμία των ενταφιστών του Χριστού σε αντίθεση με την ανωνυμία του ενταφιασμού του Στεφάνου. Η κύρια συμβολή της παρούσας εργασίας στράφηκε στις δύο προσεγγίσεις της απολογίας του Στεφάνου που επιχειρήθηκαν μέσα από τη συγκεκριμένη μελέτη: τη διακειμενική και τη ρητορική. Υποδείξαμε και αξιοποιήσαμε στη διακειμενική προσέγγιση και άλλα κείμενα, πέραν αυτών που μέχρι σήμερα είχαν καταγραφεί στην παγκόσμια βιβλιογραφία, κυρίως από τη μετάφραση των Ο’, την οποία ο Λουκάς χρησιμοποιεί ως κύρια πηγή του και από τα οποία κείμενα αντλεί τα επιχειρήματά του για την επίτευξη του σκοπού που επιδιώκει με την απολογία του Στεφάνου. Τέλος, προβαίνουμε σε μία ρητορική ανάλυση της εν λόγω ομιλίας. Ειδικότερα, συγκρίνουμε την απολογία του Στεφάνου με τις γνωστές δημηγορίες του Θουκυδίδη στον Πελοποννησιακό Πόλεμο, διαπιστώνουμε τη διαφοροποίηση της ρητορείας του Λουκά από την αρχαία ελληνική, ως προς την αλληγορία, ρητορική ερώτηση, επανάληψη, επαναφορά, έμφαση, πολυσύνθετο σχήμα, το κατ’ εξοχήν σχήμα, την αναφώνηση, την επιφώνηση, την παρομοίωση, την παρονομασία την παραχώρηση, το ετυμολογικό σχήμα, το παράδοξο και το κλιμακωτό σχήμα. Αυτές οι πολλές περιπτώσεις ρητορικών σχημάτων σκοπό έχουν, κατά τη διαδικασία της συγγραφής, να οικοδομήσουν την επιχειρηματολογία του Λουκά και να προσδώσουν στο λόγο πειστικότητα και καλλιέπεια. Ενισχύσαμε, κατά τη γνώμη μας, την εκφρασθείσα άποψη ότι ο Λουκάς μιμείται σε όλο το έργο του και κυρίως στους λόγους –με κορυφαία την απολογία του Στεφάνου– τον Ηρόδοτο και κυρίως το Θουκυδίδη, ο οποίος βάζει στο στόμα των ομιλητών τα πρέποντα κάθε στιγμή. Στην απολογία και στους λόγους των Πράξεων διαβλέπουμε τη θεολογία του Λουκά. Ο Θουκυδίδης αντίστοιχα παραιτείται από τον έντονο ρητορικό στόμφο. Έτσι και ο Στέφανος ομιλεί χωρίς κορώνες, επιτηδευμένα απλοϊκά, κατανοητά στον καθένα, αλλά με εκπληκτική κλιμάκωση στην έκθεση των επιχειρημάτων και εννοιών, που δεν μπορούν να αφήσουν αδιάφορο κανένα αναγνώστη. Μεγάλη έμφαση δίνεται στις κύριες ιδέες του λόγου, που ακολουθούν νοηματική κλιμάκωση. Εάν στις δημηγορίες του Θουκυδίδη δεν μπορεί να παραβλεφθεί ο απώτερος σκοπός της συγγραφής του έργου, που είναι ο διδακτικός χαρακτήρας της ιστορίας, ο Λουκάς ακολουθεί μεν τη συνήθεια του Θουκυδίδη, όμως με μία ριζική αλλαγή: βάζει στο στόμα του Στεφάνου ένα ουσιαστικό μέρος της θεολογίας του, δηλαδή την ιστορία της διακήρυξης του Λόγου του Θεού. Ως γενικά συμπεράσματα, περιοριζόμαστε να πούμε τα εξής: 1.H απολογία του Στεφάνου απέτυχε τον σκοπό της, διότι ο Στέφανος έχει οδηγηθεί στο μαρτύριο. Κι όμως, αυτή η ομιλία μιλάει σιωπηλά και δρα θετικά στον αναγνώστη - ανά τον κόσμο και ανά τους αιώνες. 2. Με τη θανάτωση του Στεφάνου, η Εκκλησία έχασε, από τη μία πλευρά, ένα διάκονο. Κέρδισε, από την άλλη, ένα απόστολο του αναστήματος του Αποστόλου Παύλου.
description: This study is titled: Protomartyr Stephen and his apology before the Great Congress - Sanhedrin. Deacon Stephen was one of the seven deacons and, at the same time, a determining personality of the first Church of Jerusalem. His speech at the Great Congress was particularly important for the subsequent course of the Church. The present study is preceded by the Introduction, in which the purpose of the work is being presented as well as the methods of approaching the sacred text, the history of the research and the division of the study. It is pointed out that the purpose of the work is to show that the election of the seven deacons, especially Stephen, and his trial and apology before the Great Congress, are central in all the work of the Acts of the Apostles. The research methods used were mainly the tried and tested, classical historical-critical method of analysis, but also the newer and most useful comparative method, mainly to the relevance, the interdependence of the apology and the rhetoric of the text. This combination was considered necessary because, if one combines the analysis of the sacred texts, and in this case Stephen's apology with the comparative method, it automatically deepens in the essence of the text, and in unfolds the meanings behind it. In the history of the research, it is mentioned as an example the interpretive positions of the most important - in our opinion - Greek language, English language and German-language interpretative treatises and studies. The second part of the Introduction refers to the elements directly related to the author of Acts, such as the title of Luke's second work, the purpose of the writing, the content, the literary style, the main themes, as well as the nodal points of the Book. It does not escape us that Luke is the historian of the first Church, who writes based on sources and assisted by patterned motifs, under the guidance of the Holy Spirit. Here we bring, based on some strong arguments, the first point of originality - proving the possible origin of Luke from the city of Philippi. The work is divided into three parts: 1. The first chapter is titled: The Christian Community of Jerusalem. In this chapter, an extensive reference is made to the identity of the Primary Church, in the context of Judaic theology and, more broadly, Judaic society (dual worship, temple tax, worship at the homes of the Churches). The Hellenistic Jews constituted a size that contributed most to the final opening of the Church to the nations, underlining the important role of the Greek language and Greek thought in this direction. The way of cohabitation of the first Christians was common, so that for the first time in the history of the Church, a love experiment - with an opening in social matters - within a society of love of its members, which was dictated as the fruit of the tangible love and pastoral need, as a sense of a mission rather than economic-social reasons, or emerged as the fruit of eschatological or enthusiastic tendencies. The seven deacons were chosen primarily to care in the ‘’Banks of Love’’ the living needs that arose from this communal property, among which, Stephen’s charismatic face is the prime position. 2. The second chapter is titled: The form, the action, martyrdom of Stephen and the involvement of Paul. By assessing and recording paterical views, judgments based on special codes and synaxaries of the Church, I deal here extensively with the prominent form and the great missionary action that was the cause of conception, trial, condemnation, apology, and the testimony of Stephen. Special mention is made of stoning as a way of executing the death penalty, in its widest range (stoning in the Bible, outside of it, place and manner of execution) and in the presence of Saul-Paul in it. The presence of Saul in the act of Stephen's execution, is perceived as an adult supervisor who had a significant opinion on the execution itself. The involvement of Saul in the martyrdom of Stephen is considered the first seed – a turning point for his conversion. Stephen's martyrdom was the starting moment of the Gospel’s expansion, from Saul to all around of the world. 3. The third chapter, which is its most important study, is: The speeches of the Acts of the Apostles and Stephen's apology before the Great Congress. A) This chapter emphasizes in principle the variety of literary forms of the Acts (narratives, revelations, letters, Old Testament passages, poetry of ancient Greek poets, summaries and speeches). Then there is an extensive reference to the fact that in the Acts of the Apostles more than forty speeches of various persons of the New Testament hosted. These speeches came to attract interest in their subject, their paternity and their specific function throughout the book of Acts. We present a significant number of researchers who wrote about them. It then lists the structural elements of the words, their peculiarity, and the distinguishing in categories. Their questioning coincide, for the most part, with the questioning of the speeches we encounter in the works of ancient historiographers. As a separate literary genre, they are characterized mainly by a spirit of mondiality. At the same time, their soteriological-salvational, charismatic, eschatological and martyrdom are obvious to them. B) The present study focuses exclusively on Stephen's apology, which is its quintessence. In this chapter, we deal with Stephen's speech (if it is historical, apologetic, accusative or a mixture - we think that the reason is a mix of all the above). It also deals with the parallelism of the content of this discourse with the Gospel’s narratives of the Passion of Jesus with Stephen (both were victims of conspiracy and violence, victims of false witness, accused of blasphemy against the Temple and the Law, are interrogated by the high priest - the chief of the Great Congress, their behavior outrages the delegates, the execution of both are particularly disgraceful, both before the end see the divine vision, the prayer of both, their death and their burial). We then analyze the Stephen’s speech in its context, the division of the speech and the position of it within the Book of Acts. The remarkable differences presented by Stephen's apology as compared to the Passion of the Lord: the extent of the narrative of the Passion of Christ is greater than the sparingness of Stephen's martyrdom, the silence of Christ before the Passion as opposed to his extended Stephen’s speech , a co-testimony of Pilate's wife, as opposed to the absence of Stephen’s, the name of Christ's burials, unlike the anonymity of Stephen's burial. The main contribution of the present thesis turned to the two approaches of Stephen's apology that were attempted in this study: intertextual and rhetoric. Other texts, beyond those that have so far been recorded in the world’s research, have been shown and used in the inter-intertextual approach and mainly by the translation of the Septuagint, which Luke uses as his main source, and from which texts he draws his arguments to achieve purpose that he seeks with Stephen's apology. Finally, a rhetorical analysis is being made of this speech. In particular, Stephen's apology is compared to the well-known speeches of the Thucydides during the Peloponnesian War. We present the differentiation of Luke's rhetoric from ancient Greek to allegory, rhetorical question, repetition, restoration, emphasis, complexity, the exclamation, the obfuscation, the likeness, the denomination of the concession, the etymological shape, the paradox and the scaled form. These many cases of rhetorical formations are intended, in the writing process, to build their argumentation and to give reason to persuasiveness and quality. I supported, in my opinion, the expressed view that Luke is imitating in all his work and above all in the speech - with Stephen's apology – the speeches of Herodotus and especially Thucydides, who put the right words into the speakers' mouth at the right moment. In Stephen’s apology and the reasons of the Acts we see the theology of Luke. Thucydides on the other side, resigns from the intense rhetorical affection. So Stephen speaks with simplistic sophistication, which is comprehensible to every reader. However, he presents a spectacular escalation in the exhibition of arguments and concepts that cannot leave any reader indifferent. Great emphasis is placed on the main ideas of speech, which follow meaningful escalation. If the Thucydides' creations cannot ignore the ultimate purpose of writing the work, which is the teaching character of history, Luke follows Thucydides' habit, but with a radical change: he puts in Stephen's mouth an essential part of his theology, the story of the proclamation of the Word of God. As a general conclusion, I will summarize with the following: 1. Stephan's speech failed, because Stephen has been led into martyrdom. And yet, this speech talks silently and acts positively to the reader - throughout the world and throughout the centuries. 2. By the stoning of Stephen, the Church lost, on the one hand, a deacon; he won, on the other, an apostle of the stature of Apostle Paul.