Θαλάσσιοι πόροι στους νεολιθικούς οικισμούς της Βόρειας Ελλάδας: Εθνοαρχαιολογική έρευνα στην περιοχή του Θερμαϊκού κόλπου και το οστρεοαρχαιολογικό σύνολο των Παλιαμπέλων
Creators: name: Θεοδωράκη, Δανάη Ιωάννη
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2018
Subjects: Όστρεα
Παλιάμπελα Κολινδρού
Εθνοαρχαιολογία
Νεολιθική περίοδος
Περιβαλλοντική αρχαιολογία
Seashells
Paliambela Kolindrou
Ethnoarchaeology
Neolithic period
Environmental archaeology

description: Στην εργασία αυτή εξετάζεται η συλλογή και η κατανάλωση των οστρέων τόσο σε αρχαιολογικό όσο και σε εθνοαρχαιολογικό επίπεδο. Στο πρώτο μέρος παρουσιάζεται η μικρής κλίμακας πρωτότυπη εθνοαρχαιολογική έρευνα που διεξάχθηκε από τη γραφούσα στην περιοχή που περιβάλλει τον Θερμαϊκό κόλπο καθώς και στη Λήμνο γύρω από τα όστρεα. Μέσα από τις συνεντεύξεις με τους κατοίκους αυτών των περιοχών επιχειρήθηκε να προσεγγιστούν ορισμένα αρχαιολογικά ερωτήματα γύρω από τη συλλογή και την κατανάλωση των οστρέων, τα οποία είναι δυσπρόσιτα μέσα από τα αρχαιολογικά κατάλοιπα, καθώς και να προταθούν ορισμένες ερμηνείες γύρω από ορισμένα μοτίβα που παρατηρούνται σε αυτά. Εξετάζονται έτσι ζητήματα όπως η παράκτια συλλογή, η σύνθεση των συλλεκτικών ομάδων και οι κοινωνικές διαστάσεις της συλλεκτικής δραστηριότητας, η εποχικότητα της συλλογής και της αλιείας, τα εργαλεία συλλογής και αλιείας, η κατανάλωση των μαλακίων σε καιρούς έλλειψης της τροφής. Στο δεύτερο μέρος, παρουσιάζεται η οστρεοαρχαιολογική μελέτη που έγινε σε ένα τμήμα του υλικού από τον νεολιθικό οικισμό των Παλιαμπέλων Κολινδρού. Συνολικά, καταγράφηκαν 6.846 όστρεα, τα οποία ανήκουν σε 16 διαφορετικά είδη. Το υλικό προέρχεται από στρώματα της Αρχαιότερης και της Μέσης Νεολιθικής του οικισμού. Στόχος της μελέτης ήταν η ανασύνθεση ορισμένων όψεων της ανθρώπινης δραστηριότητας που σχετίζονται με τη συλλογή και την κατανάλωση των οστρέων όπως είναι το περιβάλλον συλλογής των μαλακίων, οι συλλεκτικές πρακτικές των κατοίκων του οικισμού, οι τρόποι κατανάλωσης των οστρέων καθώς και η χωρική κατανομή των καταλοίπων τροφής. Σύμφωνα με τα οστρεοαρχαιολογικά αλλά και τα εθνοαρχαιολογικά κατάλοιπα, η συλλογή των μαλακίων θα πρέπει να αποτελούσε μια επιτυχημένη παραγωγική δραστηριότητα συνιστώντας παράλληλα μια κοινωνική πρακτική. Επιπλέον, καταγράφηκε ένας μικρός αριθμός οστρέινων τεχνουργημάτων, ενώ μάλιστα σε ορισμένα από αυτά διαπιστώθηκε η παρουσία ώχρας, το οποίο επιβεβαιώθηκε με τη σάρωση μικρού αριθμού δειγμάτων με την τεχνική της ενεργειακής διασποράς φθορισμομετρίας ακτίνων
description: In this thesis I investigate the collection and consumption of seashells on both an archaeological and ethnoarchaeological level. In the first part, I present the small scale novel ethnoarchaeomalacological research Ι conducted in the region around the Thermaic Gulf as well as on the island of Lemnos. Through the interviews with the inhabitants of these areas I attempted to approach certain archaeological problems concerning the collection and consumption of seashells that are difficult to interpret based on the archaeological remains, as well as to suggest certain interpretations concerning commonly observed themes. Thus, I examine topics such as the seashore gathering of molluscs, the composition of gathering groups and the social dimensions of collecting activity, the seasonality of gathering and fishing, gathering and fishing tools and the consumption of molluscs in times of food scarcity. In the second part, I present the study conducted on a part of the archaeomalacological assemblage from the Neolithic settlement of Paliambela Kolindrou. In total, 6,846 shells that belong to 16 different species were recorded. The assemblage belongs to the Early and Middle Neolithic layers of the settlement. The objective of this study was the reconstruction of certain aspects of human activities that are related to the collection and consumption of molluscs such as the collection environment, the gathering practices of the inhabitants of the settlement, the consumption methods as well as the spatial distribution of food remains. According to the archaeomalacological and the ethnoarchaeological evidence, the collection of the molluscs should have been a successful productive activity while also constituting a social practice. Furthermore, a small number of shell artefacts was recorded whereas a few of them bore traces of ochre, the presence of which was confirmed through the analysis of a small number of samples with the Energy Dispersion X-Ray Fluorescence (EDXRF) technique, since the decoration of shells with ochre constitutes a fairly rare finding.