Ο Πατριαρχικός και συνοδικός τόμος του 1850: Κρίσεις και επικρίσεις στον αθηναϊκό Τύπο
Creators: name: Σιαπανίδου, Ελένη Γεωργίου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2022
Subjects: Αυτοκέφαλο της Εκκλησία της Ελλάδος
Πατριαρχικός Τόμος 1850
Αθηναϊκός Τύπος 1850-52
Αντιδράσεις του Τύπου στο Αυτοκέφαλο
Autocephaly of the Church of Greece
The Patriarchal Tome of 1850
Athens Press
Reaction of the Press to the Autocephally

description: Ο Πατριαρχικός και Συνοδικός Τόμος του 1850 αποκατέστησε τις κανονικές εκκλησιαστικές σχέσεις της Εκκλησίας της Ελλάδος με το Οικουμενικό Πατριαρχείο και με τις λοιπές Ορθόδοξες Εκκλησίες, σχέσεις οι οποίες είχαν διακοπεί το 1833 επί Βαυ¬αρικής Αντιβασιλείας με την αυτόγνωμη ανακήρυξη της Αυτοκεφαλίας της Εκκλη¬σίας της Ελλάδος. Η επίσημη ανακήρυξη του Αυτοκεφάλου της Εκκλησίας της Ελλάδος από την Μεγάλη του Χριστού Εκκλησία της Κωνσταντινουπόλεως προκάλεσε αντιδράσεις και διχογνωμίες στον ελληνικό λαό. Ο λαός, ανάλογα με τον τρόπο που αντι¬λαμβανόταν το εκκλησιαστικό ζήτημα του Αυτοκεφάλου και με βάση τις πολιτικές πεποιθήσεις του, τάσσονταν υπέρ ή κατά της εμπλοκής του Οικουμενικού Πατριαρχείου. Υπήρχε η μερίδα η οποία ήθελε την εξ υπαρχής ανακήρυξη του Αυτοκεφάλου από το Οικου¬μενικό Πατριαρχείο επειδή θεωρούσε την μέχρι τότε κατάσταση σχισ¬ματική και υπήρχε και η μερίδα η οποία ήθελε απλώς την αναγνώριση της δικαιω¬ματικώς υπάρχουσας Αυτοκεφαλίας. Ο Αθηναϊκός Τύπος, υπερασπιζόμενος αναλόγως τα πολιτικά συμφέροντα της πολιτικής παράταξης στην οποία ανήκε και τις Μεγάλες Δυνάμεις του εξωτερικού με την οποία συντάσσονταν, προσπαθούσε να κατευθύνει με τα άρθρα του την κοινή γνώμη. Οι περισσότερες υποστήριζαν ότι η Ελλάδα ως ελεύθερο ανεξάρτητο Κράτος είχε το εθνικό δικαίωμα και υποχρέωση να ανακηρύξει μόνη της την Εκκλησία της Αυτοκέ¬φαλη, υπήρξε και ο Αιών που υποστήριζε ότι η εκκλησιαστική Αυτοκεφαλία δεν είναι εθνικό ή κρατικό θέμα αλλά εκκλησιαστικό και θα πρέπει να αποδοθεί από τη Μητέρα Εκκλησία μέλος του σώματος της οποία μέχρι τότε ήταν. Υπήρξε και μια εφημερίδα η οποία αμφι¬ταλαντεύονταν. Ο ελληνικός λαός δεν φαίνεται να αντέδρασε κατά του Τόμου, αλλά μάλλον να καλωσόρισε την έξοδο της Εκκλησίας της Ελλάδος από την σχισματικότητα και την αποκατάσταση της εκκλησιαστικής ενότητας με τον λοιπό Ορθόδοξο Χριστιανικό κόσμο. Η Βασιλεία και η κρατική εξουσία ικανοποιήθηκαν από το γεγονός ότι με τον Τόμο απαλλάχθηκαν από το πρόβλημα του σχίσματος το οποίο χρόνιζε. Φυσικά δεν ήθελαν επ’ ουδενί λόγω να χάσουν τον έλεγχο επί της Εκκλησίας γι’ αυτό το 1850-1852 ικανοποίησε φαινομενικά τον κλήρο, οργανώνοντας αρχικά την διοίκηση της Εκκλη¬σίας σύμφωνα με τους όρους του Συνοδικού Τόμου, ενώ σταδιακά επανέφερε διατάξεις του 1833 και αποκτούσε την πλήρη χειραγώγηση της Εκκλησίας. Τελικά, η κρατική εξουσία κατέφερε να φέρει υπό τον πλήρη έλεγχό της την Εκκλησία, δοκιμάζοντας καθ’ όλο το διάστημα τις ανοχές του Οικουμενικού Πατρι¬αρχείου διότι εφάρμοζε ορισμένες μόνο διατάξεις του Συνοδικού Τόμου ακροβατώντας να μην προκαλέσει ξανά σχίσμα.
description: The present study, entitled, "The Patriarchal and Synodic Tome of 1850: Views and Reviews in the Athenian Press", examines the ecclesiastical issue of the Autocephaly of the Church of Greece from a historical rather than a Canonical perspective. It begins with an overview of the situation in which the local Church found itself after the liberation of Greece from the Ottoman enslavement, the formation of the first government, the enthronement of King Otto, and the self-proclamation of Church Autocephaly in 1833. The period of 1833-1850 finds the Greek Church in a schismatic state vis-a-vis the rest of the Christian Orthodox world. This ecclesiastical issue constitutes a thorny political problem: the state does not wish to lose control of the Church and yet it does not wish to appear that it is controlling the Church to such an extent that the local Church becomes isolated from world Orthodoxy. The year 1850 sees an ecclesiastical resolution of the Greek Schism with the issuance of a Patriarchal and Synodic Tome, which formally declares the Church of Greece Autocephalus. The way in which this Tome was issued in Constantinople and was received in Athens by the press is the main focus of the present study. The central issue debated in the press was whether or not Greece, an independent country, was entitled to proclaim the independence or Autocephaly of its own Church. The bulk of the newspapers rejected the notion of an Autocephaly granted by the Ecumenical Patriarchate, a Church authority lying in Ottoman enslaved Constantinople. At most, they were willing to accept an Act of Recognition of the Autocephaly of the Church of Greece by the Patriarchate of Constantinople, but not an Act of Declaration of such an Autocephaly. They refused to submit to the authority of a Church that was in another country under the hegemony of a Muslim ruler. A minor press voice maintained that the Church in Greece had never been the Church of Greece but part of the ecclesiastical body of the Church of the Ecumenical Patriarchate and therefore could not grant itself Autocephaly. It had to be elevated to Autocephalus status by the mother Church. Naturally, in the process of this public debate, a number of clerics and politicians were vilified or applauded. In the present work, it is concluded that the Greek people welcomed the Tome, as it restored normalcy to the Church. The State ostensibly celebrated the Tome, even though it was a document that was wresting the Church from the clutches of the State, but in its usual statecraft of tactical delay and seeming incompetence it managed to erode this independence within two years and brought the Church to heel again as it had autocratically done in 1833.