Ο μύθος της Κίρκης στον Βοήθιο και τους Νεοπλατωνικούς φιλοσόφους Πλωτίνο, Πορφύριο και Πρόκλο:
Creators: name: Κεχαγιόγλου, Πέτρος
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2010
Subjects: Νεοπλατωνισμός
Αλληγορική ερμηνεία μύθου Κίρκης
Βοήθιος
Πλωτίνος
Πορφύριος
Πρόκλος
Neoplatonism
Allegorism (myth of Circe)
Boethius
Porphyry
Plotinus
Proclus

description: Η παρούσα εργασία με θέμα «ο μύθος της Κίρκης στον Βοήθιο και τους Νεοπλατωνικούς φιλοσόφους Πορφύριο, Πλωτίνο και Πρόκλο» πραγματεύεται την αλληγορική ερμηνεία του μύθου της Κίρκης, στην οποία καταφεύγουν οι παραπάνω φιλόσοφοι έχοντας ως κοινό υπόβαθρο την νεοπλατωνική γνωσιοθεωρία και ηθική και ως πρότυπο το νεοπλατωνικό κοσμολογικό μοντέλο περιγραφής του κόσμου. Κατά τον Πορφύριο η ομηρική σκηνή της μεταμόρφωσης των συντρόφων του Οδυσσέα από την Κίρκη συμβολίζει την μετενσωμάτωση των ψυχών σε μορφές που αντιστοιχούν στην προηγούμενη ζωή τους, ενώ η Κίρκη με βάση την ετυμολογική ερμηνεία του ονόματός της, εξομοιώνεται αλληγορικά με την κυκλική επαναφορά των αναγεννήσεων των ψυχών. Στον Πλωτίνο και τον Πρόκλο ο αλληγορικά ερμηνευόμενος μύθος της Κίρκης αποκτά την σημασία και την λειτουργία ενός ρητορικού τόπου. Ο Πλωτίνος χρησιμοποιεί τον μύθο ως μυθολογικό παράδειγμα που επιβεβαιώνει την νεοπλατωνική θεωρία περί ψυχής, σύμφωνα με την οποία η ανθρώπινη ψυχή αγωνίζεται να ξεφύγει από τον κόσμο της ύλης και να επιστρέψει στην πραγματική της πατρίδα. Στον Πρόκλο η μεταμόρφωση των συντρόφων του Οδυσσέα αποτελεί την μυθολογική απεικόνιση της μοίρας των άλογων ψυχών, ενώ η Κίρκη ως θεότητα που εποπτεύει τον κόσμο της genšseως εντάσσεται μέσα στο σύστημα της νεοπλατωνικής θεολογίας. Και στους τρεις Νεοπλατωνικούς φιλοσόφους η ερμηνεία του ομηρικού μύθου δεν αποτελεί το θεματικό κέντρο βάρους μιας διατριβής ή έστω ενός κεφαλαίου. Η αρχικά απολογητική υπέρ του Ομήρου πρόθεση της αλληγορικής ερμηνείας υποχωρεί προς όφελος της υποστήριξης ενός φιλοσοφικού δόγματος με την βοήθεια κάποιων αλληγορικά ερμηνευόμενων μύθων, οι οποίοι χρησιμοποιούνται ως μυθολογικά παραδείγματα˙ η αλληγορική ερμηνεία δεν αποτελεί πλέον αυτοσκοπό, αλλά αποκτώντας την σημασία ρητορικού τόπου, χρησιμοποιείται μαζί με άλλα σχήματα λόγου και με αυτή την λειτουργία μπορεί πλέον να προσαρμόζεται στα πιο διαφορετικά κειμενικά περιβάλλοντα. Ως συνέπεια των παραπάνω μεταβολών η νεοπλατωνική εξήγηση των ομηρικών επών χαρακτηρίζεται πλέον από μια αυτο-απολογητική πρόθεση και αναπτύσσει μια νέα, δική της παράδοση. Σε αυτήν την «συμβατική» πλέον νεοπλατωνική ερμηνευτική παράδοση καταφεύγει ο Βοήθιος, προσλαμβάνοντας παραγωγικά την παλαιότερη νεοπλατωνική ερμηνεία του μύθου της Κίρκης, την οποία και αναπροσαρμόζει μετατρέποντας τον μύθο σε λογοτεχνικό τόπο και σε εικόνα επεξηγηματική του βασικού λογοτεχνικού του σκοπού.
description: The present paper, entitled “the myth of Circe in Boethius and Neoplatonic philosophers Porphyry, Plotinus and Proclus” deals with the allegorical interpretation of the myth of Circe. The above-mentioned philosophers take resort to this myth, having as common background the neoplatonic theory of knowledge and morality and sharing a common view of the neoplatonic cosmological model of the world. In Porphyry the Homeric scene of the transformation of Ulysses’ companions by Circe symbolizes the immigration of souls in forms equivalent to their previous lives, while Circe, on the basis of an etymological interpretation of her name, is allegorically associated with the circular restoring of the regeneration of souls. In Plotinus and Proclus the allegorically construed fable of Circe attains to the importance and function of a rhetorical topos. Plotinus uses the myth as a mythological paradigm which confirms the neoplatonic theory of the soul, according to which the human soul is struggling to escape the material world and return to its true homeland. Proclus, in the transformation of the Ulysses’ companions, sees a mythological representation of the fate of irrational souls, and incorporates Circe, as a supervising goddess of the material world, in the system of neoplatonic theology. In these three Neoplatonic philosophers the interpretation of this Homeric myth is not the thematic focus of a thesis or even a chapter. The initially apologetic, in favour of Homer, intention to apply an allegorical interpretation of the myth falls into disfavour, yielding to the idea of supporting a philosophical doctrine with the help of some allegorically read myths, which are used as mythological paradigms (exempla); an allegorical interpretation is no longer an end in itself, but, by becoming an important rhetorical means of expression, is used in conjunction with other figures of speech and, due to this function, it can now be adjusted to work in the most diverse contexts. As a consequence of these changes, the neoplatonic exegesis of the Homeric poems is characterized lately by a self-apologetic intention and develops a new tradition of its own. It is to this conventional tradition of Neoplatonic interpretation that Boethius resorts, by appropriating constructively one the oldest neoplatonic interpretations of the Circe fable. In his Consolatio Philosophiae, the allegory of the Circe’s fable is adjusted and converted into a literary topos and into an explanatory figure of his basic literary purpose.