Ο Νίτσε, ο Χάιντεγκερ και το Πράγμα της Τέχνης
Creators: name: Αρσένης, Γεώργιος Επίκουρου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2017
Subjects: Νίτσε
Χάιντεγκερ
Τέχνη
Nietzsche
Heidegger
Art

description: Ο Νίτσε και κατόπιν ο Χάιντεγκερ, λάτρεις και οι δύο της τέχνης, ήταν από τους φιλόσοφους οι οποίοι επέλεξαν να στοχαστούν επάνω σε θεμελιώδη ζητήματα της τέχνης πέραν των καθαρά αισθητικών, έχοντας ένα κοινό χαρακτηριστικό: ορίζουν ως αφετηρία τους την αρχαιοελληνική τέχνη. Ο Νίτσε, βασισμένος στην ηθική, θα στραφεί προς τον άνθρωπο ενώ ο Χάιντεγκερ, έχοντας έρθει σε επαφή ο ίδιος με το ελληνικό τοπίο , θα στραφεί προς την φύση. Ένα δεύτερο κοινό και στους δύο φιλοσόφους είναι η δυσπιστία τους απέναντι στην επιστήμη, κρίνοντάς την ακατάλληλη ως μέσο ερμηνείας για ένα αντικείμενο τόσο ιδιαίτερο όπως η τέχνη. Επίσης, και στους δύο, κομβικό σημείο θα αποτελέσει η αλήθεια, είτε ως ηθική έννοια, είτε ως απαραίτητο στοιχείο της ουσίας του Είναι του έργου. Ο Νίτσε θα αναγνωρίσει αυτόν τον διαρκή διάλογο ανάμεσα στην αλήθεια και στο ψεύδος που χαρακτηρίζει το έργο τέχνης, ο οποίος καθορίζει την ουσία του έργου με τρόπο μοναδικό ανάμεσα στα όντα. Βέβαια στην τέχνη θεωρούμε πως δεν πρόκειται για ψεύδος με ηθικές διαστάσεις, καθώς δεν αφορά μία ιδιοτελή, δόλια εξαπάτηση, αλλά μία προσωπική ερμηνεία του καλλιτέχνη, η οποία ως τέτοια δεν είναι δυνατόν να αντικατοπτρίζει την αντικειμενική πραγματικότητα και άρα, υπό αυτές τις συνθήκες, το έργο τέχνης αποτελεί πράγματι ένα ψεύδος. Όμως ο Νίτσε θα προβάλλει πρώτα την ηθική διάσταση του ψεύδους και την ροπή του ανθρώπου προς αυτό, στρεφόμενος προς τα σκοτεινά ένστικτα του ανθρώπου, για να στηρίξει κατόπιν το δίπολο Απόλλων – Διόνυσος ως θεμέλιο της αττικής τραγωδίας, του πιο ολοκληρωμένου όπως υποστηρίζει -και ίσως όχι άδικα- έργου τέχνης. Μία νίκη του σκεπτόμενου ανθρώπου, του ικανού να συλλάβει υψηλές έννοιες, ενάντια στην ενστικτώδη, βαρβαρική, σκοτεινή πλευρά του. Αντίστοιχα ο Χάιντεγκερ θα στραφεί προς μία οντολογική ερμηνεία του έργου και της τέχνης ορίζοντάς τα ως οντότητες οι οποίες βρίσκονται σε άρρηκτη σχέση με την φύση, την γη και τον κόσμο. Και στον Χάιντεγκερ η αλήθεια θα αποτελέσει βασικό άξονα του φιλοσοφικού του στοχασμού, αλλά ερμηνευμένη με προσωκρατικό τρόπο ως μη-κρυπτότητα, σε μία αναζήτηση της ουσίας του Είναι του έργου τέχνης. Για τον Χάιντεγκερ το έργο τέχνης είναι ένα ιδιαίτερο ον ανάμεσα στα όντα, καθώς δεν είναι ούτε μόνο ένα πράγμα καθεαυτό, αλλά ούτε και εργαλείο, αν και προέρχεται από αυτά· θα ορίσει λοιπόν την ιδιαίτερη φύση του έργου τέχνης ως εργοειδές και θα αναζητήσει την ουσία του Είναι του σε συνάρτηση με τον τόπο και τον χρόνο όπου εμφανίζεται. Οι προσεγγίσεις των δύο στοχαστών μας αφήνουν με την αίσθηση πως η μία αποτελεί συνέχεια της άλλης. Την αρχή θα την κάνει ο Νίτσε αναζητώντας τους λόγους για τους οποίους η τέχνη και το έργο τέχνης είναι απαραίτητα στον άνθρωπο, ένα ον με εγγενή την ροπή προς το ψεύδος, ένα ον που εξελίσσεται από τον άνθρωπο-τεχνίτη στον άνθρωπο-καλλιτέχνη. Αυτόν τον άνθρωπο-καλλιτέχνη θα παραλάβει ο Χάιντεγκερ και θα τον εντάξει μέσω του έργου τέχνης μέσα στον δικό του, μοναδικό χρονικά και τοπικά, κόσμο σε πλήρη αρμονία με την φύση
description: Nietzsche and, afterward, Heidegger, both devotees of art, were two of the philosophers who chose to cogitate on fundamental matters of art beyond the purely aesthetic, possessing one common feature: they set ancient Greek art as their start line. Nietzsche, based on ethics, will turn toward man, while Heidegger, having a personal contact to the Greek landscape, will turn to nature. A second common feature for both philosophers is their disbelief toward science, judging it as an inappropriate mean of interpretation for a subject as remarkable as art. Also, in both, nodal point will be the truth, either as an ethic concern, or as an essential element of the matter of the artwork's essence. Nietzsche will recognize this constant dialogue between the truth and lie characterizing a work of art, which defines the essence of the piece in a unique way among all that exists. Of course, in art, we believe that it is not about a lie with ethical dimensions, as it does not concern one self-serving, deceitful fraud, but a personal interpretation by the artist, which being that, is not possible to reflect the objective reality and therefore, under these circumstances, the work of art is indeed a lie. However, Nietzsche will firstly project the ethic dimension of the lie and man's tendency toward it, directing his attention toward the dark human instincts, to immediately support the dipole Apollo - Dionysus as foundation of attic tragedy, of the most complete as he claims -- and perhaps not unfairly -- work of art. A victory of the thinker, the capable of conceiving noble meanings, against his instinctive, barbaric, dark side. Respectively, Heidegger will turn toward an ontological interpretation of artwork treating it as an entity, tightly linked to the nature, the earth and the world. For Heidegger, as well, the truth will be the basic axis of his philosophical contemplation, but translated with a pre-Socrates manner as non-concealing, in a pursuit of the essence of the work of art. For Heidegger, the piece of art is a distinct entity among entities, as it is neither one thing in itself, nor an instrument, although it comes from these; he will define, therefore, the specific nature of the work of art as workly and will search for its essence in function to the space and time when it appears. The approaches of the two cogitators leave us with the impression that one is the continuance of the other. Nietzsche will set the start searching for the reasons for which art and the work of art are necessary to man, a being with inherent tendency toward lying, a being that evolves from the man-technician to the man-artist. That man-artist will be received by Heidegger, who will integrate him through the work of art inside his own, unique in time and place, world in complete harmony to the nature