Ημερολογιακές Μαρτυρίες για το Ναζισμό: Hans Fallada, Sebastian Haffner, Viktor Klemperer
Creators: name: Ξυδοπούλου, Ελένη Μαρία Ιωάννη
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2023
Subjects: Μεσοπόλεμος
Δημοκρατία της Βαϊμάρης
Γερμανική Αντίσταση
Interwar
Weimar Republic
German Resistance

description: Σκοπός της συγκεκριμένης διπλωματικής εργασίας ήταν η διερεύνηση - μέσα από μαρτυρίες και συγκριτική μελέτη - της κοινωνικοπολιτικής κατάστασης στη Γερμανία κατά την περίοδο του Μεσοπολέμου, με έμφαση στη χρονική περίοδο που προηγήθηκε της ανόδου του Χίτλερ στην εξουσία (1933), καθώς και η σκιαγράφηση της περιρρέουσας ατμόσφαιρας που επικράτησε στα χρόνια του ναζιστικού καθεστώτος, πριν από την κήρυξη του Πολέμου. Αυτή η μελέτη διεκπεραιώθηκε μέσω της ανάλυσης τριών ημερολογιακών κειμένων για τον ναζισμό, εκ των οποίων τα δύο γράφτηκαν κατά τη διάρκεια του Πολέμου και το τρίτο μερικά χρόνια αργότερα. Πρόκειται για ένα είδος γερμανικής αντίστασης ενάντια στο ναζισμό, από τρεις αρκετά διαφορετικούς μεταξύ τους συγγραφείς, οι οποίοι καταφέρνουν (ο καθένας με το δικό του ξεχωριστό τρόπο) να μιλήσουν με ειλικρίνεια και παρρησία για την αληθινή φύση του ναζισμού, όπως οι ίδιοι τη βίωσαν, με πιο ενδιαφέρον στοιχείο να αποτελεί το γεγονός ότι οι δύο από τους τρεις συγγραφείς θεωρούνταν επάξια μέλη της Αρίας Φυλής, δεν είχαν, επομένως, κάποιον εμφανή λόγο να αντιταχθούν στο καθεστώς. Συγκεκριμένα, το πρώτο έργο, που μελετήθηκε, είναι το «Αψηφώντας το Χίτλερ του Sebastian Haffner», το οποίο υπολογίζεται ότι γράφτηκε το 1941 και δημοσιεύτηκε μετά τον θάνατό του, το 2000. Πρόκειται για έναν αυτοεξόριστο στη Μ. Βρετανία πρώην δικηγόρο και μετέπειτα δημοσιογράφο και συγγραφέα, ο οποίος υποστηρίζει στο έργο του πως «την κρίσιμη χρονιά του 1933, όταν ίσως άλλοι λαοί οδηγούνταν σε μια καθολική αυθόρμητη αντίδραση, η Γερμανία οδηγήθηκε σε καθολική αδράνεια και αποχαύνωση, παράδοση και συνθηκολόγηση - με δυο λόγια, σε νευρικό κλονισμό». Πρόκειται για μαρτυρίες ενός Γερμανού στο τέλος του Μεσοπολέμου, και μάλιστα ενός σωστού «Άριου», σύμφωνα με τα ναζιστικά πρότυπα, που γνώριζε όμως από πρώτο χέρι την εισβολή του ναζισμού στην καθημερινή ζωή (η γυναίκα του ήταν χαρακτηρισμένη Εβραία, με βάση τους νόμους της Νυρεμβέργης). Σε μια εντυπωσιακή προσωπική μαρτυρία της εποχής, ο Σεμπάστιαν Χάφνερ (ψευδώνυμο που δημιούργησε προκειμένου να προστατέψει την οικογένειά του που είχε παραμείνει στη Γερμανία) αντιμετωπίζει εν θερμώ, αλλά με μοναδική διαύγεια και ειλικρίνεια, το τρομερό ερώτημα: Πώς έγινε δυνατή στη Γερμανία η άνοδος του Χίτλερ και του φονικού καθεστώτος του; Πώς τα μικρά παραστρατήματα τόσων «καλών Γερμανών, που πάσχιζαν να ζήσουν μακριά από την πολιτική, οδήγησαν στη μεγάλη πολιτική τραγωδία του ναζισμού; Η δεύτερη ημερολογιακή μαρτυρία είναι το βιβλίο «Ξένος στην Ίδια μου τη Χώρα», του Hans Fallada. Πρόκειται για τα αποκαλυπτικά απομνημονεύματα ενός από τους σημαντικότερους γερμανούς συγγραφείς του 20ού αιώνα, ο οποίος φυλακισμένος από τους ναζί το 1944, γράφει ένα ημερολογιακό κείμενο, που είναι δείγμα ενδοσκόπησης. Κάτω από συνθήκες στενού περιορισμού, με διαρκή τον φόβο να ανακαλύψουν οι δυνάστες του το τι γράφει, μεταφέρει τις σκέψεις του στο χαρτί ως μια στρατηγική επιβίωσης, προκειμένου να απελευθερώσει τον εαυτό του από τον εφιάλτη των ναζιστικών πιέσεων. Ο Fallada περιγράφει λεπτομερώς την κατασκοπεία της εποχής και τις ποικίλες καταγγελίες που λαμβάνουν χώρα ενάντια σε οποιονδήποτε «αντικαθεστωτικό», γράφει για την απειλή προς τη ζωή του και το λογοτεχνικό του έργο καθώς και για την τύχη πολλών φίλων και συγχρόνων του, οι οποίοι διώχθηκαν από το Τρίτο Ράιχ. Ένα ακόμη στοιχείο που αξίζει να αναφερθεί είναι πως προκειμένου να προστατέψει το γραπτό του από τους δεσμοφύλακες αλλά και να εξοικονομήσει χαρτί, ο συγγραφέας χρησιμοποιεί συντομογραφίες διαμορφώνοντας έτσι ένα είδος γραπτού μυστικού κώδικα, που έμελλε να αποκωδικοποιηθεί μόλις το 2015 με την έκδοση του βιβλίου του. Το τρίτο βιβλίο, που μελετήθηκε στη συγκεκριμένη διπλωματική εργασία, είναι «Η Γλώσσα του Γ’ Ράιχ», του Victor Klemberer, ενός δημοσιογράφου και καθηγητή, Εβραίου εξ αίματος (ήταν γιος ενός ραβίνου), αλλά Χριστιανού εκ πεποιθήσεως. Το βιβλίο αυτό πραγματεύεται την άποψη του Klemperer ότι η γλώσσα του Τρίτου Ράιχ βοήθησε στη δημιουργία του «πολιτισμού» του, λειτουργώντας ως μέσο διαμόρφωσης ενός φανατισμένου αλλά ταυτόχρονα δουλοπρεπούς λαού, δίχως κριτική ικανότητα και εξαιρετικά επιρρεπούς στη μαζική προπαγάνδα. Ο ίδιος ο συγγραφέας σημειώνει «Δεν πρέπει να εξαφανιστούν μόνο οι ναζιστικές ενέργειες, αλλά και το ναζιστικό μυαλό, ο τυπικός ναζιστικός τρόπος σκέψης και το έδαφος αναπαραγωγής του: η γλώσσα του ναζισμού». Το ημερολόγιο του Klemperer καταγράφει κυρίως την περιορισμένη καθημερινή ζωή των Εβραίων κατά τη ναζιστική τρομοκρατία, συμπεριλαμβανομένης της έναρξης διαδοχικών απαγορεύσεων που αφορούν πολλές πτυχές της καθημερινής ζωής, όπως τα οικονομικά θέματα, οι μεταφορές, η ιατρική περίθαλψη, η κατοχή συσκευών, εφημερίδων και άλλων ειδών. Καθ 'όλη τη διάρκεια της εμπειρίας του, ο Κλέμπερερ διατήρησε την αίσθηση της ταυτότητάς του ως Γερμανού, εκφράζοντας - ακόμη και το 1942 - ότι «είμαι Γερμανός και περιμένω ακόμα να επιστρέψουν οι Γερμανοί· έχουν πάει κάπου και τους περιμένω». Η εργασία εμπλουτίστηκε και με σύντομο σχολιασμό ως προς γερμανικές ομάδες αντίδρασης, κυρίως νεανικές (π.χ. Νεολαία του Swing, λευκό Ρόδο), οι οποίες με λόγο αλλά και με πράξη εναντιώθηκαν στο ναζιστικό καθεστώςΣυμπερασματικά λοιπόν, στη διπλωματική αυτή εργασία προσεγγίστηκαν θέματα όπως η αντίσταση από γερμανούς διανοούμενους, οι λόγοι ανόδου του Χίτλερ στην εξουσία, το κοινωνικοπολιτικό γίγνεσθαι της εποχής, καθώς επίσης και ζητήματα ταυτότητας των γερμανών πολιτών, σε μια περίοδο που η εθνική κρίση συνείδησης οδήγησε πολλούς είτε στο να ενστερνιστούν τη ναζιστική ιδεολογία, είτε στο να απαρνηθούν πλήρως τη γερμανική τους ταυτότητα, είτε ακόμη και στο να προσπαθήσουν να βρουν μία χρυσή τομή. «Κανείς δεν μπορεί να απομακρύνει τη γερμανικότητά μου, αλλά ο εθνικισμός και ο πατριωτισμός μου έχουν εξαφανιστεί για πάντα», διατυπώνει κάποια στιγμή στο έργο του ο Κλέμπερερ, και αυτή του η σκέψη λήφθηκε σοβαρά υπόψιν στην παρούσα διπλωματική εργασία.
description: The purpose of this thesis was the investigation and comparative study of the socio-political situation in Germany during the interwar period, with an emphasis on the time period preceding Hitler's rise to power (1933) as well as the surrounding atmosphere that prevailed during the years of the Nazi regime, before the declaration of war. This study carried out through the analysis of three diary texts on Nazism, two of which were written during the war and the third some years later. It is about a kind of German resistance against Nazism, by three quite different authors, who managed (each in their own way) to speak honestly and bitterly about the true nature of Nazism, as they themselves experienced it, with the most interesting element being the fact that two of the three authors were considered worthy members of the Aryan Tribe, without therefore having any obvious reason to oppose the regime. In particular, the first work that was studied was Sebastian Haffner's "Defying Hitler", which is estimated to have been written in 1941 and was nevertheless published after his death in 2000. He was a self-exiled UK former lawyer and later journalist. and author, who argued in his work that "in the critical year of 1933, when perhaps other peoples would have been led to a universal spontaneous reaction, Germany was led to universal inactivity and dejection, surrender and capitulation - in a word, to a nervous breakdown." These were the testimonies of a German at the end of the interwar period, and in fact a true "Aryan", according to Nazi standards, but who knew firsthand the invasion of Nazism into everyday life (his wife was classified as Jewish, based on the Laws of Nuremberg). In an impressive personal testimony of the time, Sebastian Hafner (a pseudonym he created in order to protect his family who had remained in Germany) warmly, but with unique clarity and honesty, confronts the terrible question: How did the rise of Hitler and his murderous regime become possible in Germany? How did the small misdeeds of so many "good Germans", who struggled to live away from politics, lead to the great political tragedy of Nazism? The second diary analyzed was the book "A Stranger in My Own Country", by Hans Fallada. It is about the revelatory memoirs of one of the most important German writers of the 20th century, who, imprisoned by the Nazis in 1944, writes a diary text in the form of internal introspection. Under conditions of close confinement, with a constant fear of discovery, he puts his thoughts on paper in order to free himself from the nightmare of the Nazi years as a survival strategy. Fallada describes in detail the espionage of the time and the various denunciations that took place against any "substitute", the threat to his life and his literary work as well as the fate of many of his friends and contemporaries, who were persecuted by the Third Reich. Another element worth noticed was that in order to protect his writing from the prison guards and also to save paper, the author uses abbreviations, forming a kind of written secret code, which was to be decoded only in 2015 with the publication of his book. The third book that was examined in this particular diploma was "The Language of the Third Reich", by Victor Klemberer, a journalist and professor, Jewish by blood (son of a rabbi), Christian by conviction. This book deals with Klemperer's view that the language of the Third Reich helped create its culture, acting as a means of shaping a fanatical yet servile people, uncritical and highly susceptible to mass propaganda. The author himself notes "Not only Nazi actions must disappear, but also the Nazi mind, the typical Nazi way of thinking and its breeding ground: the language of Nazism." Klemperer's diary mainly records the restricted daily life of Jews during the Nazi terror, including the initiation of successive bans on many aspects of daily existence, such as finances, transport, medical care, possession of appliances, newspapers and other items. Throughout his experience, Klemperer maintained a sense of his identity as a German, even expressing in 1942 that "I am a German and I am still waiting for the Germans to come back; they have gone somewhere and I am waiting for them" In conclusion, in this paper, topics such as the German resistance by German intellectuals, the reasons for Hitler's rise to power, the socio-political development of the time as well as identity issues of German citizens, in a period when the national crisis of conscience led many either to embrace fascist ideology, to completely renounce their German identity, or even to try to find a golden ratio were thoroughly analyzed. "No one can take away my Germanness, but my nationalism and patriotism have disappeared forever," states Klemperer at one point in his work, and this thought of his heavily inspired and was greatly examined in this thesis.