Αντιμετωπίζοντας τον φόβο του θανάτου: επικούρειες απαντήσεις
Creators: name: Αθανασιάδου, Ελένη Δημητρίου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2019
Subjects: Επίκουρος
Θάνατος
Αυτοκτονία
Epicurus
Death
Suicide

description: Σκοπός της παρούσης εργασίας ήταν η ανάδειξη των επικούρειων επιχειρημάτων που οδηγούν στην καταπολέμηση του φόβου του θανάτου. Τόσο ο Επίκουρος όσο και ο Λουκρήτιος και ο Φιλόδημος προσφέρουν μια πληθώρα επιχειρημάτων που σχετίζονται με όλους τους τομείς της ζωής προκειμένου να απομακρύνουν τον φόβο του θανάτου, ο οποίος κατ’ ουσίαν είναι ένα πλήθος φοβιών. Στα δύο πρώτα κεφάλαια, εξετάζονται δύο βασικές θεωρητικές προϋποθέσεις της επικούρειας αντίληψης για τον θάνατο: η θεολογία και η ψυχολογία. Η ανάλυση του ρόλου των θεών στην επικούρεια σκέψη και ζωή δείχνει ότι αυτοί είναι τέλεια και ανεπηρέαστα όντα, συνεπώς δεν συνάδει με τη φύση τους η ενασχόληση τους με τα ανθρώπινα ζητήματα. Οποιασδήποτε μορφής φόβος εκ μέρους τους τιμωρίες σχετικές με τον θάνατο ξεπερνιέται μέσω της κατανόησης της αληθινής φύσης τους. Το σπουδαιότερο όμως συμπέρασμα σχετίζεται με την πλήρη απελευθέρωση των ανθρώπινων πράξεων που καθιστά τον κάθε άνθρωπο υπεύθυνο για την ευτυχία του και του παρέχει ένα πρότυπο αταραξίας το οποίο μπορεί να μιμηθεί. Στη συνέχεια της εργασίας παρουσιάζονται τα επιχειρήματα των Επικούρειων για την κατάρριψη της δυνατότητας αθανασίας της ψυχής. Όλα τα επιχειρήματα περί ψυχής αποδεικνύουν πως η ψυχή είναι ένα σώμα αποτελούμενο από άτομα το οποίο μετά τον θάνατο διαλύεται στα αρχικά του μέρη. Το επόμενο κεφάλαιο αφιερώνεται στο επιχείρημα της συμμετρίας, καθώς είναι το μοναδικό επιχείρημα που στοχεύει αποκλειστικά στον φόβο του θανάτου. Μέσα από την ανθρώπινη συμπεριφορά και ψυχολογία εξισώνεται η αντιμετώπιση της παρελθοντικής ανυπαρξίας του ατόμου με τη μελλοντική, προκειμένου να αποδειχθεί το παράλογο του φόβου του θανάτου. Το επιχείρημα αυτό εισάγεται από τον Λουκρήτιο και υιοθετείται από τον Φιλόδημο, γεγονός που καταδεικνύει το κύρος του. Στο τέταρτο κεφάλαιο αναλύεται η αυτοκτονία ως δυνατότητα για τους Επικούρειους. Πρέπει να επισημανθεί πως, αν και υπήρχε πάντα ως δυνατότητα, αποτελούσε ύστατη επιλογή αποκλειστικά όσων μπορούν να υπολογίσουν με ασφάλεια την ύψιστη ωφελιμότητα για τους ίδιους. Η μη επιλογή της αυτοκτονίας σε ορισμένες περιπτώσεις θα διαρρήγνυε τους σημαντικούς δεσμούς των Επικούρειων, οι οποίοι βασίζονται στην αμοιβαία εμπιστοσύνη, και θα οδηγούσε το άτομο σε μια αβέβαιη ταραχώδη κατάσταση. Στη συνέχεια εξετάζονται τα συναισθήματα των ανθρώπων τα οποία παραγκωνίζονται στο μεγαλύτερο μέρος των επικούρειων επιχειρημάτων, ωστόσο δεν μένουν ανεξήγητα ιδίως στα έργα του Φιλόδημου. Τα συναισθήματα και οι δηγμοί, τα αρνητικά συναισθήματα που δικαιολογημένα αισθάνεται ακόμη και ο σοφός, αναλύονται προκειμένου ο εκάστοτε επικούρειος συγγραφέας να παρέχει στους αναγνώστες του τρόπους αντιμετώπισής τους. Ως καταληκτικό κεφάλαιο επιλέχθηκε ο παραδειγματικός θάνατος του ίδιου του Επίκουρου, καθώς η κατανόηση της στάσης του απέναντι στον θάνατο επεξηγεί τις κεντρικότερες θέσεις της επικούρειας σκέψης και ζωής. Επιγραμματικά η μνήμη, το πρότυπο του σοφού, η φιλία και η υπερνίκηση των σωματικών πόνων από τον νου και την ανάμνηση είναι τα κυριότερα σημεία που οδηγούν στην ανθρώπινη αταραξία. Ο θάνατος του Επίκουρου αποτελεί παράδειγμα όλων αυτών των βασικών σημείων της επικούρειας φιλοσοφίας.
description: The aim of present Thesis was to illustrate the Epicurean arguments for the removal of the fear of death. Epicurus, Lucretius and Philodemus offer a great variety of arguments associated with all the areas of life in order to remove the fear of death which is essentially multitude fears. In the first two chapters I analyze all the basic theoretical presuppositions of Epicurean conception of death, i.e. theology and psychology. I examined the role of Gods for the epicurean thought and way of life. Epicurean gods are perfect and disinterested beings hence their engagement with human affairs does not tally with their nature. Any kind of fear of divine punishment is overcome through the comprehension of the real nature of the gods. The greatest inference is related to the complete emancipation for human actions that makes every human responsible for the achievement of his happiness and provides him with a model of ataraxia which everyone can imitate. Then I analyzed the Epicurean arguments concerning the denial of every possibility of the immortality of the soul. All epicurean thesis concerning the soul tend to prove that the soul is a body consisted of atoms which after death is shattered to its initial parts. Afterward I dedicated one chapter exclusively on the symmetry argument since it is the only argument which aims solely to the fear of death. Lucretius by using human behavior and psychology equals the treatment of past nonexistence with the future one in order to prove that the fear of death is unreasonable. This argument is introduced by Lucretius and it is also embraced by Philodemus –a fact that proves the prestige of the argument. In the fourth chapter I examined whether suicide is an alternative for the Epicureans. I must point out that even though suicide was always one possibility it was the last option exclusively for those who could estimate the highest profit for them. The conclusion was that the denial of suicide in certain cases would interrupt the important bonds within the Epicurean community, bonds that are based to mutual trust, and would lead the person to a state of disturbance situation. At the next chapter I focused on human emotions which are not analyzed in most of the parts of Epicurean arguments, even though they are not left over unexplained especially in Philodemus’ works. Εmotions and digmoi, the negative though justified emotions that even the wise man can feel, are explained in order to provide the reader with ways of dealing with those feelings. For the final chapter I chose the death of Epicurus because it can be used as a model which demonstrate the main points of Epicurean thoughts and lifestyle. The importance of memory, the role of the wise man as a model, friendship and the overcoming of mind and memory over physical pains are the main points which lead to human ataraxia and the narration of Epicurus’ death exemplifies them all.