Η συμβολή του Πατριάρχου Ιεροσολύμων Χρυσάνθου Νοταρά (1660-1731) στην καλλιέργεια των επιστημών: Ηθική και ποιμαντική προσέγγιση
Creators: name: Νικολαΐδης, Πέτρος Νικολάου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2018
Subjects: Χρύσανθος Νοταράς
Αστρονομία
Διαφωτισμός
Chrysanthos Notaras
Astronomy
Enlightenment

description: Ο λόγιος Πατριάρχης Ιεροσολύμων Χρύσανθος Νοταράς (1660-1731), ο επονομαζόμενος και αστρονόμος, υπήρξε μια σπουδαία από κάθε άποψη προσωπικότητα και ένα ξεχωριστό πρότυπο ποιμένα και σοφού ιεράρχη, που έθεσε ολοκληρωτικά τον εαυτό του στην υπηρεσία της Εκκλησίας, του ποιμνίου του και των ομογενών του. Οξύνους, ευρυμαθής και υπερδραστήριος, προικισμένος με σύνεση και διορατικότητα, διαθέτοντας ένα πνεύμα μοναδικά οικουμενικό και δεκτικό σε νέες επιστημονικές ιδέες και φιλοσοφικές αντιλήψεις, βρέθηκε για σαράντα σχεδόν χρόνια στο επίκεντρο της πνευματικής και εκπαιδευτικής ζωής του ελληνισμού, αναλαμβάνοντας μια πραγματικά αδιάπτωτη και πολυσχιδή δραστη-ριότητα, που ως μοναδικό γνώμονά της είχε την αναγέννηση του υπόδουλου γένους. Περιοδεύοντας ακατάπαυστα για την διευθέτηση των ζητημάτων του Παναγίου Τάφου, πασχίζοντας για την περιφρούρηση του ποιμνίου του από την λατινική προπαγάνδα, αναλαμβάνοντας αξιόλογη κοινωνική δράση, αναπτύσσοντας συνεργασία με ηγεμόνες και διπλωμάτες προς ευνοϊκότερη διαχείριση των προβλημάτων των Ορθοδόξων, σημάδεψε την εποχή του ως ένας πρωτοπόρος και λαμπρός ιεράρχης. Ταυτόχρονα, η καινοτόμος και ακάματη δράση του στην ίδρυση και την εύρυθμη λειτουργία σχολείων, στον εμπλουτισμό βιβλιοθηκών, στην παντοειδή ενίσχυση των νέων προς διεύρυνση των γνώσεων τους, στη μεταγλώττιση σημαντικών επιστημονικών συγγραφών και την ανάπτυξη της τυπογραφίας, αλλά και το εντυπωσιακού εύρους συγγραφικό έργο του, στο οποίο εντάσσεται και η μνημειώδης «Εισαγωγή εις τα Γεωγραφικά και Σφαιρικά» -το πρώτο βιβλίο αστρονομίας και φυσικής επιστήμης στην τουρκοκρατούμενη Ελλάδα- αιτιολογούν αναντίρρητα τον χαρακτηρισμό του ως του πρωιμότερου και σπουδαιότερου προδρόμου του ελληνικού Διαφωτισμού, που καθιερώνοντας έναν νέο πρωτότυπο φιλοσοφικό λόγο περί της φύσης και των φαινομένων της, συνέβαλε αποφασιστικά στην εκλεκτική οικειοποίηση των ιδεών του ευρωπαϊκού Διαφωτισμού και της επιστημονικής επανάστασης στο ιδιαίτερο πολιτισμικό και ιδεολογικό περιβάλλον της καθ’ ημάς Ανατολής.
description: The scholar Patriarch of Jerusalem Chrysanthos Notaras (1660-1731), also named “astronomer”, a great personality in all respects and a paragon of a shepherd and wise hierarch, fully committed himself to the service of the Church, his flock and his expatriates. Sagacious, erudite and overactive, gifted with prudence and insight, he featured a unique ecumenical spirit and was receptive to new scientific ideas and philosophical conceptions. Having as his sole purpose the spiritual rebirth of the enslaved Greeks, he undertook undiminished and multifarious activities, and remained at the center of the spiritual and educational life of Hellenism for nearly forty years. Chrysanthos Notaras was travelling unceasingly for the settlement of the issues concerning the Holy Sepulchre, and was struggling for the preservation of his flock from the Latin propaganda, by assuming a remarkable social action and developing cooperation with rulers and diplomats in order to achieve a more favorable management of the problems of the Orthodox. Therefore, he is considered a pioneer and brilliant hierarch of his era. At the same time, he undertook innovative and unprecedented activities in the establishment and proper functioning of schools, the enrichment of the libraries, the reinforcement of young people in order to broaden their knowledge, the compilation of important scientific writings and the development of typography. He produced an impressive range of writings, which include the monumental "Introduction to the Geographical and Spherical" -the first book of astronomy and natural sciences in occupied Greece. All the above unquestionably justify Chrysanthos Notaras’ designation as the earliest and most important precursor of the Greek Enlightenment. This was achieved by the establishment of a new original philosophical discourse of nature and its phenomena, and his decisive contribution to the selective appropriation of the ideas of the European Enlightenment and the scientific revolution in the particular cultural and ideological environment of the Greek East.