Βιοπολιτική και φεμινιστική κριτική: Φουκώ, Αγκάμπεν, Μπάτλερ
Creators: name: Πατμανίδου, Ευθυμία Δημητρίου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2022
Subjects: Βιοπολιτική
Ευάλωτη ζωή
Αγωνιστικό πένθος
Biopolitics
Precarious life
Agonistic mourning

description: Στο επίκεντρο της παρούσας μελέτης τίθεται η κατάδειξη της συμβολής της σύγχρονης φεμινιστικής κριτικής στο βιοπολιτικό γίγνεσθαι, αντλώντας κυρίως από το έργο της Judith Butler και άλλων θεωρητικών. Πιο συγκεκριμένα, η εργασία εκκινεί από την ύστερη φουκωϊκή ερμηνεία της εξουσίας (1976-1984), σύμφωνα με την οποία από τον 18ο αιώνα και έπειτα εμφανίζεται μια νέα μορφή εξουσίας, η βιοεξουσία με τη βιοπολιτική μορφή της, η οποία διαχωρίζεται από την παραδοσιακή κυριαρχική μορφή εξουσίας (αν και δεν αποκλείεται το ενδεχόμενο σύμπραξης), έχοντας ως κεντρικό άξονα της, τη διαχείριση της ζωής των υποκειμένων, του συλλογικού σώματος ή αλλιώς του πληθυσμού, όπως σημειώνει χαρακτηριστικά ο Μ. Foucault. Ακολούθως, τονίζεται η ιδιαίτερη σκέψη του G. Agamben αναφορικά με την προβληματική της βιοπολιτικής, η οποία, παρότι αντλεί από τη σκέψη M. Foucault, παρουσιάζει σημαντικές διαφοροποιήσεις, όπως μεταξύ άλλων, αυτή του χρονικού προσδιορισμού της βιοπολιτικής και της σχέσης της βιοπολιτικής με την κυριαρχία. Η διεύρυνση της αναλυτικής της βιοπολιτικής που πραγματοποιεί ο Giorgio Agamben, συνίσταται, κυρίως στη συνάρθρωση της κυριαρχίας με τη γυμνή ζωή, μια ζωής που ταυτόχρονα περικλείεται και αποκλείεται από τον νόμο, μιας ζωής δίχως πολιτικά δικαιώματα. Έχοντας διακρίνει την πρώτη μορφή γυμνής ζωής, τον homo sacer του αρχαίου ρωμαϊκού δικαίου και τον ολοκληρωτισμό του 20ου αιώνα, ως το παράδειγμα της νεωτερικής βιοπολιτικής κυριαρχίας, ο G.Agamben επισημαίνει τη σταδιακή «κανονικοποίηση» της κατάστασης έκτατης ανάγκης, επικαλούμενος τον πόλεμο κατά της τρομοκρατίας και την πρόοδο της βιοτεχνολογίας. Στη συνέχεια της εργασίας υποστηρίζεται πως η σύγχρονη φεμινιστική οπτική της J.Butler αναλύει και εξειδικεύει τη θεματική της βιοπολιτικής, συνεισφέροντας έτσι στον κριτικό αναστοχασμό των παραπάνω ισχυρών θεωριών. Στη συλλογιστική της J. Butler εντοπίζουμε μεταξύ άλλων βασικούς παράγοντες του σύγχρονου βιοπολιτικού ελέγχου, όπως είναι το φύλο, η σεξουαλικότητα, η εθνικότητα, η φυλή και η κοινωνική τάξη, οι οποίοι μέσα από μια σειρά σχέσεων εξουσίας, μπορούν να χρησιμοποιηθούν από τη βιοπολιτική εξουσία ώστε αυτή να ορίσει ποιες ζωές αξίζουν να βιωθούν και ποιες όχι, ποια «σώματα έχουν νόημα». Είναι η επιτελεστική χροιά της βιοπολιτικής, η οποία σύμφωνα με τη J.Butler, παράγει και ταυτόχρονα αποκλείει υποκείμενα από την επικράτεια του νόμου, καθιστώντας τα δυσανάλογα «ευάλωτα» σε μια φυσικοποιημένη κατάσταση έκτατης ανάγκης. Τελικά, διαπιστώνεται το δημοκρατικό έλλειμμα της σημερινής νεοφιλελεύθερης βιοπολιτικής εξουσίας.
description: The focus of this study is the demonstration of the contribution of contemporary feminist critique to the biopolitical realm, drawing mainly from the work of Judith Butler and other theorists. More specifically, the paper starts from the late Foucauldian interpretation of power (1976-1984), according to which from the 18th century onwards, a new form of power emerges, the bio- power with her biopolitical form, which is separated from the traditional sovereign form of power (although the possibility of a partnership is not excluded), having as its central axis the management of the life of the subjects, the collective body or population, as M. Foucault notes. After that, G. Agamben's particular thought is highlighted concerning the predicament of biopolitics. Although it draws on M. Foucault’s thought, it presents essential differences, such as, among others, that of the temporal definition of biopolitics and the relationship between biopolitics and sovereignty. G. Agamben's broadening of the analysis of biopolitics consists, above all, in linking sovereignty to bare life, a life that is both enclosed and excluded by the law, a life without political rights. Having distinguished the first form of naked life, the homo sacer of ancient Roman law and the totalitarianism of the 20th century, as the paradigm of modern biopolitical sovereignty, G. Agamben points to the gradual 'normalization' of the state of emergency, citing the war on terror and the progress of biotechnology. The paper argues that J. Butler's contemporary feminist perspective analyses and refines the theme of biopolitics, thus contributing to the critical rethinking of the above influential theories. In J. Butler's discourse, we identify among others key factors of contemporary biopolitical control, such as gender, sexuality, ethnicity, race and social class, which through a series of power relations can be used by biopolitical power to determine which lives are worth living and which are not, which "bodies make sense". It is the performative connotation of biopolitics which, according to J. Butler, both produces and excludes subjects from the domain of law, making them disproportionately 'precarious' to a naturalized state of emergency. Finally, we realize the democratic dimension of current neoliberal biopolitical power.