Πολύπλευρη αξιολόγηση, οικολογικά προφίλ και δράσεις εκτός τόπου διατήρησης τοπικών ενδημικών φυτών της Κρήτης
Creators: name: Ανέστης, Ιωάννης Ανδρέα
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2020
Subjects: Εκτός-τόπου διατήρηση
Ενδημικά
Κρήτη
Ex-situ conservation
Endemic
Crete

description: Σκοπός της παρούσας διατριβής ήταν η αξιολόγηση με πολύπλευρο τρόπο των τοπικών ενδημικών φυτών της Κρήτης (n = 223) σε τρεις τομείς της οικονομίας (αγροδιατροφικός, φαρμακευτικός-κοσμητολογικός, καλλωπιστικός-ανθοκομικός) και η διερεύνηση της δυνατότητας επίτευξης αειφορικής αξιοποίησής τους. Η αξιολόγηση στους τρεις τομείς της οικονομίας έγινε με βάση 48 παραμέτρους (9 στον αγροδιατροφικό τομέα, 7 στο φαρμακευτικό-κοσμετολογικό τομέα και 20 στον ανθοκομικό-καλλωπιστικό τομέα), καθεμιά από τις οποίες είχε κλιμάκωση βαθμονόμησης (2 έως 7 βαθμίδες ανά παράμετρο) και συγκεκριμένη κατευθυντικότητα κλίμακας (υψηλότερη βαθμολόγηση σε περιπτώσεις έντονου ενδιαφέροντος ή επιθυμητών χαρακτηριστικών ή πολλών δεδομένων). Η αξιολόγηση των κρητικών ενδημικών taxa έγινε σε τρία διαφορετικά επίπεδα. Το πρώτο επίπεδο αφορούσε στην αξιολόγηση της δυναμικής των φυτών-στόχων ανά εξεταζόμενο τομέα οικονομίας. Στο δεύτερο επίπεδο αξιολόγησης πραγματοποιήθηκε αναβαθμολόγηση αποτελεσμάτων σε σχέση με την σημασία της κάθε παραμέτρου ανά τομέα οικονομίας εφαρμόζοντας ειδικούς συντελεστές βαρύτητας. Στο τρίτο επίπεδο τα φυτά-στόχοι αξιολογήθηκαν αναφορικά με την δυνατότητα αειφορικής αξιοποίησής τους με βάση 12 παραμέτρους κοινού ενδιαφέροντος μεταξύ των εξεταζόμενων τομέων. Προέκυψαν ιεραρχικές κατατάξεις κρητικών ενδημικών φυτών ανά τομέα ενδιαφέροντος όπου τα taxa κατατάχθηκαν σε κορυφαίες, ανώτερες και υψηλές θέσεις ή ενδιάμεσες, σχετικά χαμηλές και χαμηλές θέσεις, και επιπρόσθετα προσδιορίστηκαν τα κρητικά ενδημικά φυτά διατομεακού ενδιαφέροντος ανά επίπεδο αξιολόγησης. Συγκρίνοντας τα αποτελέσματα αξιολόγησης μεταξύ των τριών επιπέδων, διαπιστώνεται ότι η Calamintha cretica, το Helichrysum heldreichii, το Origanum dictamnus, το Sideritis syriaca subsp. syriaca και το Thymbra calostachya συγκεντρώνουν μέγιστο ενδιαφέρον και στους τρεις τομείς της οικονομίας και τεκμαίρεται ότι η αειφορική τους αξιοποίησή τους μπορεί να επιτευχθεί άμεσα. Διαπιστώθηκε ότι παρόμοιο οικονομικό ενδιαφέρον ή/και παρεμφερείς δυνατότητες αειφορικής αξιοποίησης υπάρχουν για αρκετές δεκάδες κρητικών ενδημικών φυτών. Επιπλέον, στην παρούσα εργασία έγιναν στοχευμένες δράσεις εκτός τόπου διατήρησης, αναπαραγωγής και καλλιέργειας επιλεγμένων κρητικών ενδημικών φυτών. Στο πλαίσιο στοχευμένων δράσεων εκτός τόπου διατήρησης για τα κρητικά ενδημικά φυτά έγινε εκτενής αποτύπωση των κλιματικών συνθηκών για 217 taxa χρησιμοποιώντας Συστήματα Γεωγραφικών Πληροφοριών και σύνδεση των θέσεων όπου αυτά αυτοφύονται με κλιματικά δεδομένα ανοιχτής πρόσβασης (19 βιοκλιματικές παράμετροι και μηνιαίες τιμές θερμοκρασιών και υετού), ενώ επιπλέον προσδιορίστηκαν οι ειδικές οικολογικές απαιτήσεις 208 κρητικών ενδημικών φυτών με βάση τους δείκτες Ellenberg. Αντίστοιχα, στο πλαίσιο στοχευμένων δράσεων εκτός τόπου διατήρησης και αναπαραγωγής-καλλιέργειας κρητικών ενδημικών φυτών έγινε συλλογή σπερμάτων από το φυσικό περιβάλλον και τεκμηρίωσή τους (ταξινομικός προσδιορισμός, φωτογράφηση, ζύγιση βάρους) για 42 taxa, ενώ πραγματοποιήθηκαν δοκιμές in-vivo φυτρωτικότητας σπερμάτων σε 31 taxa, αλλά και προπειράματα λιπάνσεων για 12 επιλεγμένα κρητικά ενδημικά φυτά με μετρήσεις βασικών λειτουργικών χαρακτηριστικών. Για πρώτη φορά δημοσιεύονται δεδομένα για το βάρος και τη μορφή 17 και 14 taxa, αντίστοιχα. Από τις δοκιμές in-vivo φυτρωτικότητας διαπιστώθηκε χαμηλός βαθμός δυσκολίας φύτρωσης σπερμάτων για 16 taxa, ενώ για 15 taxa κρίνονται απαραίτητες διαδικασίες προ-μεταχείρισης. Στα προ-πειράματα λιπάνσεων εφαρμόστηκαν τρεις μεταχειρίσεις: οργανική λίπανση με σκευάσματα της εταιρείας Θεόφραστος, χημική λίπανση και μη εφαρμογή λίπανσης (μάρτυρας). Διαπιστώθηκε ότι η οργανική λίπανση συντέλεσε συγκριτικά θετικότερα στην ανάπτυξη των φυτών που εξετάστηκαν.
description: The aim of the present thesis was the creation of a multifaceted evaluation for the local endemic plants of Crete (n= 223) in three economic sectors (agro-alimentary, medicinal-cosmetic, ornamental-horticultural), and investigated the potential of their sustainable exploitation. For the taxa’s evaluation, a total of 48 attributes have been used (9 for the agro-alimentary sector, 7 for the medicinal-cosmetic, and 20 for the ornamental-horticultural sector). Every attribute was characterized by special scaling (2 to 7 different grades per attribute) and specific directionality. The multifaceted evaluation was conducted in three different levels. At the first level, the potential of each taxon was evaluated in each of the three economic sectors as well as across sectors. At the second level, the scoring of the taxa was re-evaluated by applying weights to every attribute with respect to their relative significance per economic sector. At the third level, the targeted taxa were evaluated regarding the possibility of their sustainable exploitation by employing 12 attributes of common interest across the three economic sectors. As a result, hierarchical rankings for all the taxa per evaluation level were generated, revealing the top-evaluated ones per sector or across sectors and identifying the intermediate-rated cases of taxa as well as the lower/lowest-rated cases of taxa. According to the overall results across the three evaluation levels, Calamintha cretica, Helichrysum heldreichii, Origanum dictamnus, Sideritis syriaca subsp. syriaca and Thymbra calostachya received the highest interest in the three economic sectors examined, and it was found that all necessary preconditions for their sustainable exploitation could be accomplished in the short term. Furthermore, similar economic interest and/or possibilities for sustainable exploitation were ascertained for a descent number of taxa. Moreover, the ecological profiling of target plants was investigated, and specific actions were conducted regarding the ex-situ conservation, in-vivo seed germination and pilot cultivation of specific taxa. Regarding taxa ’s ecological profiling, detailed climatic profiling was produced for 217 taxa by using the Geographic Information Systems, after linking the geographical coordinates of the areas in which the wild-growing populations of taxa thrive in Crete with open-source climatic geodata (values for 19 bioclimatic variables and monthly temperature and precipitation values). Additionally, Ellenberg indicator values were used in order to identify the species-specific ecological demands for 208 taxa. In the frame of targeted ex-situ conservation actions, seeds of 42 taxa were collected during botanical expeditions conducted on the island of Crete. In-vivo seed germination trials were made for 31 taxa. Among those with successful germination, 12 taxa were chosen for further fertilization trials during which several plants’ functional traits were measured. Seed mass and form are presented for the first time for 17 and 14 taxa, respectively. The results of the in-vivo seed germination trials showed that 16 taxa can be easily propagated, while seeds of 15 taxa need some pre-treatments to germinate. Among the three fertilization treatments applied (organic with the use of fertilizers by Theophrastus company, chemical-conventional and control), the results showed that the organic treatment had greater impact in plants’ growth.