Ο αρχαϊκός χαρακτήρας της ποντιακής διαλέκτου
Creators: name: Μπέλτσος, Κωνσταντίνος Αρσένιου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2023
Subjects: Ποντιακή διάλεκτος
Αρχαία ελληνική γλώσσα
Σημασιακή αλλαγή
Αρχαϊσμοί
Νεωτερισμοί
Νεολογισμοί
Δάνεια
Pontic Greek dialect
Ancient Greek language
Semantic change
Archaisms
Modernisms
Neologisms
Loanwords

description: Στην αρχή της εργασίας παραθέτουμε κάποιες γενικές πληροφορίες για την ποντιακή διάλεκτο, τα μέρη στα οποία ομιλούνταν και ομιλείται, τη μακραίωνη ιστορία της που συνετέλεσε καθοριστικά στη σημερινή διαμόρφωση της, τη σχέση της με την αρχαία και τη νέα ελληνική, τα κυριότερα υποϊδιώματα της και την ύπαρξη δάνειων λέξεων προερχόμενων από διάφορες γλώσσες. Μετά παρουσιάζουμε το ζήτημα των αρχαϊσμών στις γλωσσικές ποικιλίες. Ύστερα κάνουμε μια εκτενή αναφορά στο φαινόμενο της γλωσσικής αλλαγής και αυτό της σημασιακής αλλαγής, και ειδικότερα για τα κύρια είδη σημασιακής μεταβολής που συνοδεύονται από παραδείγματα από την ποντιακή. Στη συνέχεια εξετάζουμε τη σχέση της ποντιακής διαλέκτου της Τραπεζούντας και της αρχαίας ελληνικής γλώσσας σε επίπεδο λεξιλογίου και σημασίας. Αναφέρουμε συνοπτικά τις πηγές από τις οποίες αντλήσαμε όλο το γλωσσικό υλικό που αναλύουμε μετά και δίνουμε κάποιες πληροφορίες για τις επιμέρους κατηγορίες στις οποίες ανήκουν οι λέξεις. Ύστερα παρουσιάζουμε όλες τις λέξεις που μελετήσαμε κατατάσσοντας τες στις εξής κατηγορίες, οι περισσότερες από τις οποίες χωρίζονται σε υποκατηγορίες: αρχαϊσμοί, νεωτερισμοί, νεολογισμοί, δάνεια και λέξεις άγνωστης ετυμολογίας. Όσον αφορά μάλιστα τις λέξεις που διατηρούνται μορφολογικά αναλλοίωτες ή ελαφρώς τροποποιημένες από τα αρχαία ελληνικά, συναντάμε κάποιες που διατηρούν πλήρως την αρχαιοελληνική σημασία, χωρίς κάποιου είδους σημασιολογική αλλαγή, και κάποιες άλλες που διατηρούν σημασίες της αρχαίας ελληνικής, συχνά με την παράλληλη εμφάνιση καινούριων σημασιών, των οποίων αναφέρονται κι επεξηγούνται τα πολλά και διαφορετικά είδη σημασιακής μεταβολής που εμφανίζουν (αρχαϊσμοί). Αντίθετα, σε πολλές άλλες δεν εντοπίζουμε καμία σημασιακή σύνδεση με τις αρχαίες ελληνικές λέξεις, από τις οποίες προκύπτουν, ενώ επισημαίνονται κι επεξηγούνται τα πολλά και διαφορετικά είδη σημασιακής αλλαγής που εμφανίζουν (νεωτερισμοί). Στους νεολογισμούς παρουσιάζουμε τον αρχαίο ελληνικό τύπο από τον οποίο προέρχονται, καθώς και τη σχέση τους με τη μεσαιωνική ελληνική γλώσσα, ενώ στα δάνεια τη γλώσσα και τον τύπο προέλευσης.
description: At the beginning of the thesis, we provide some general information about the Pontic Greek dialect, the places where it was and is spoken, its long history which contributed decisively to its present-day formation, its relationship with Ancient and Modern Greek, its main sub-dialects and the existence of loanwords from various languages. Then, we present the issue of archaisms in language varieties. Moving on, we make an extensive reference to the phenomenon of linguistic change and that of semantic change, and in particular to the main types of semantic change accompanied by examples from Pontic Greek. We then examine the relationship between the Pontic Greek dialect of Trabzon and Ancient Greek language at the level of vocabulary and semantics. We briefly mention the sources from which we retrieved all the linguistic material we analyze next and give some information about the specific categories which the words belong to. Later, we present all the words we studied by classifying them into the following categories, most of which are divided into subcategories: archaisms, modernisms, neologisms, loanwords and words of unknown etymology. In fact, as far as the words that are morphologically unchanged or slightly modified from Ancient Greek are concerned, we find some that fully retain the Ancient Greek meaning, without any kind of change at the level of semantics, and others that retain Ancient Greek meanings, often with the parallel showing of new meanings, whose many different kinds of semantic modification are presented and explained (archaisms). On the contrary, in many others we do not find any semantic connection with the Ancient Greek words, from which they derive, whilst their many different kinds of semantic change are marked and explained (modernisms). In neologisms we present the Ancient Greek type from which they derive, as well as their relation to Medieval Greek language, while in loanwords the language and the type of origin.