Η απελευθέρωση της Κρήτης από τον Νικηφόρο Φωκά και η αποκατάσταση του Εκκλησιαστικού Οργανισμού
Creators: name: Πιτσικάκης, Γρηγόριος Κωνσταντίνου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2024
Subjects: Νικηφόρος Φωκάς
Κρήτη
Άραβες
Nikiphoros Phokas
Crete
Arabian

description: Το θέμα της εργασίας αυτής αναφέρεται στην ανάκτηση της Κρήτης από τον Νικηφόρο Φωκά το 961 και την αποκατάσταση του εκκλησιαστικού Οργανισμού. Η Εκκλησία της Κρήτης έχει τον χαρακτηρισμό ως «Αποστολική», διότι την ίδρυσε ο Απ. Παύλος που έφθασε στο νησί γύρω στο 60 και κήρυξε τη νέα πίστη. Στη διάρκεια της Δ΄ Αποστολικής Περιοδείας θα επισκεφτούν την Κρήτη οι Απόστολος Παύλος και Τίτος (63- 64), οι οποίοι και θα οργανώσουν την τοπική Εκκλησία. Ο Απόστολος Τίτος θα είναι αυτός που θα ορίσει επισκόπους για να ποιμάνουν τις διάφορες πόλεις της Κρήτης και μάλιστα και ο ίδιος θα γίνει ο πρώτος επίσκοπος της Εκκλησίας της Κρήτης, με έδρα του τη Γόρτυνα, που ήταν και το πρώτο μητροπολιτικό κέντρο του νησιού . Ο προκαθήμενος της Εκκλησίας ονομάσθηκε Αρχιεπίσκοπος και υπ’ αυτόν υπάγονταν οι τοπικώς από σύνοδο εκλεγόμενοι αρχιερείς των επιμέρους επισκοπών. Κατά την πρώτη βυζαντινή περίοδο η Κρήτη ήταν μία από τις δώδεκα αρχιεπισκοπές του Ιλλυρικού και υπαγόταν στον Πάπα της Ρώμης. Είναι πιθανόν ότι στα τέλη του 5ου αιώνα μ. Χ. οι επίσκοποι της Κρήτης προστέθηκαν στη Σύνοδο της Κωνσταντινούπολης . Η Κρήτη ήταν μία ζώσα χριστιανική και βυζαντινή επαρχία όπως φαίνεται άλλωστε και από τις πολλές επισκοπές που υπήρχαν σε αυτήν από τον 5ο μέχρι και τον 8ο αιώνα: Σουβρίτου, Ιεράπυδνας, κνωσού, Λάμπης, Χερρονήσου, Καντάνου, Κυδωνίας, αλλά και Αρκαδίας, Κισσάμου και Ελευθερνών . H ζωντανή χριστιανική παρουσία στο νησί δείχνει ότι η βυζαντινή εξουσία θα έχει μία κομβική θέση και παρουσία στην περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου. Την κυρίαρχη αυτή θέση θα έλθει ν’ απειλήσει και να αποσταθεροποιήσει προσωρινά η αραβική κατάκτηση της Κρήτης, ώσπου η βυζαντινή αντεπίθεση και ανάκτηση υπό τον Νικηφόρο Φωκά επαναφέρει την περιοχή αυτή στον Χριστιανισμό. Στην παρούσα εργασία θα δούμε πως η ανάκτηση της Κρήτης από την αραβική κατάκτηση συνδυάστηκε με την αποκατάσταση της εκκλησιαστικής λειτουργίας στο νησί. Κάνουμε λόγο για αποκατάσταση διότι η αραβική κατάκτηση προκάλεσε μία προβληματική και ελλείπουσα λειτουργία του εκκλησιαστικού οργανισμού. Είναι πλέον ασφαλές να πούμε ότι υπήρχαν για τα πρώτα χρόνια μετά απ’ αυτή την κατάκτηση τα υπολείμματα χειροτονημένων κληρικών και μοναχών, καθώς φαίνεται ότι η Γόρτυνα και η Κυδωνία έμειναν ανάλωτοι . Μία πιθανότητα είναι να υπήρχε κάποιος επίσκοπος στο νησί στην περίοδο της Αραβοκρατίας για να επιτελεί τις χειροτονίες, όμως σε αυτή την περίοδο δεν συναντάμε κάποιον επίσκοπο επισκοπής της Κρήτης που να διαμένει έξω από το νησί, αλλά ούτε και εντός αυτής, όσοι δε αναφέρονται (Ιωάννης, Στέφανος, Νικήτας) κ.α. πρέπει να ήταν μάλλον υπερόριοι ή ψιλώ τω ονόματι . Ως προς τη μεθοδολογία της έρευνας, πρόκειται για βιβλιογραφική ανασκόπηση. Ύστερα από ενδελεχή μελέτη ερευνών Ελλήνων αλλά και ξένων ιστορικών για το θέμα αυτό, και τη σύγκριση ευρημάτων τους προκύπτουν εύλογα συμπεράσματα. Στόχος της παρούσης εργασίας είναι να ανακεφαλαιώσει τα γεγονότα υπό το πρίσμα σφαιρικής σκοπιάς, να εμπλουτίσει τις ήδη υπάρχουσες γνώσεις, να διασαφηνίσει τυχόν αμφιβολίες, να μνημονεύσει πρόσωπα και τοποθεσίες μεγάλης σημασίας. Το βασικό ερώτημα της εργασίας είναι εάν και κατά πόσο η ανάκτηση της Κρήτης από τους Βυζαντινούς στο πρόσωπο του Νικηφόρου Φωκά αποτέλεσε έναν «ιστορικό σταθμό» για τη λειτουργία της Εκκλησίας της Κρήτης. Eίναι στο 1ο κεφάλαιο που θα αναφερθούμε στις βαρβαρικές επιδρομές στα σύνορα της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας και την κατάληψη της Κρήτης από τους Άραβες. Ακόμη, στο κεφάλαιο αυτό μελετώνται η αντίσταση των Κρητικών για υποδούλωση αλλά και μετά την υποταγή τους, οι αρνητικές επιπτώσεις των αραβικών επιδρομών τόσο στη Κρήτη ειδικότερα όσο και στο Βυζάντιο γενικότερα. Ποιος ήταν ο Νικηφόρος Φωκάς και ποια ήταν η συμβολή του στα βυζαντινά πολιτικά πράγματα; Σε αυτό το ερώτημα απαντά το 2ο κεφάλαιο, το οποίο επικεντρώνεται στη ζωή και το έργο του σπουδαίου αυτού προσώπου. Επισημαίνονται οι προσπάθειες των Βυζαντινών να απομακρύνουν τον εχθρό και οι μεταξύ τους συγκρούσεις. Στόχος τους είναι να ανακτήσουν το χαμένο κρητικό έδαφος και να αποκαταστήσουν την κυριαρχία τους στη Μεσόγειο. Το εγχείρημα αυτό επιτυγχάνει ο Νικηφόρος Φωκάς. Η πολιορκία του Χάνδακα και οι στρατιωτικές επιχειρήσεις ανάκτησης της Κρήτης αποτελούν το κυρίως επίκεντρο του δευτέρου κεφαλαίου. Το τρίτο κεφάλαιο εστιάζει στην ιστορία της εκκλησίας της Κρήτης από τον 4ο αι μέχρι την βασιλεία του Νικηφόρου Φωκά. Πιο συγκεκριμένα τονίζονται οι διαφορές μεταξύ της Ανατολικής και της Δυτικής επικράτειας του Βυζαντίου. Εγείρεται το ερώτημα αν η θρησκεία επηρεάστηκε από τους Άραβες κατακτητές. Τέλος, ο Νικηφόρος Φωκάς διασφαλίζει την αποκατάσταση του εκκλησιαστικού οργανισμού. Το ζήτημα αυτό προκαλεί μεγάλο επιστημονικό ενδιαφέρον για δύο κυρίως λόγους. Αφενός αποτελεί ένα κομβικό σημείο στην ιστορία της Κρήτης και αφετέρου υπάρχουν αμφιλεγόμενες και αντικρουόμενες απόψεις τόσο για την ίδια την προσωπικότητα του Νικηφόρου Φωκά και τις μεθόδους του όσο και για την εκκλησιαστική οργάνωση του νησιού την εποχή της Αραβοκρατίας.
description: The topic of this work refers to the recovery of Crete by Nikephoros Phokas in 961 and the restoration of the ecclesiastical organization. The Church of Crete is characterized as "Apostolic", because it was founded by the Apostle Paul who arrived on the island around 60 and preached the new faith. During the 4th Apostolic Tour, the Apostles Paul and Titus (63-64) will visit Crete, who will also organize the local Church. The Apostle Titos will be the one who will appoint bishops to shepherd the various cities of Crete and in fact he himself will become the first bishop of the Church of Crete, based in Gortyna, which was also the first metropolitan center of the island. The head of the Church was called the Archbishop and under him were the locally elected archpriests of the individual dioceses. During the first Byzantine period, Crete was one of the twelve archbishoprics of Illyricum and was subject to the Pope of Rome. It is possible that at the end of the 5th century AD the bishops of Crete were added to the Council of Constantinople. Crete was a vibrant Christian and Byzantine province, as can be seen from the many dioceses that existed in it from the 5th to the 8th century: Souvritou, Ierapydna, Knossos, Lampi, Herronissos, Kantanou, Kydonia, but also Arcadia, Kissamos and Elefthernon. The living Christian presence on the island shows that the Byzantine power will have a pivotal position and presence in the Eastern Mediterranean region. This dominant position will be threatened and temporarily destabilized by the Arab conquest of Crete, until the Byzantine counterattack and recovery under Nikephoros Phokas returns this region to Christianity. In this work we will see how the recovery of Crete from the Arab conquest was combined with the restoration of the church service on the island. We speak of restoration because the Arab conquest caused a problematic and missing function of the church organization. It is now safe to say that there were for the first years after this conquest the remains of ordained clergy and monks, as it seems that Gortyna and Kydonia were left untouched. One possibility is that there was a bishop on the island during the period of the Arab occupation to perform the ordinations, but in this period we do not find any bishop of the diocese of Crete residing outside the island, nor within it, those who are not mentioned (Ioannis , Stefanos, Nikitas) etc. they must have been rather excessive or sloppy with the name. Regarding the research methodology, it is a literature review. After a thorough study of Greek and foreign historians' researches on this subject, and the comparison of their findings, reasonable conclusions emerge. The aim of this work is to recapitulate the events in the light of a global perspective, to enrich the already existing knowledge, to clarify any doubts, to commemorate persons and places of great importance. The main question of the paper is whether and to what extent the recovery of Crete by the Byzantines in the person of Nikiforos Phokas was a "historic milestone" for the functioning of the Church of Crete. It is in the 1st chapter that we will refer to the barbaric raids on the borders of the Byzantine Empire and the occupation of Crete by the Arabs. Also, in this chapter, the resistance of the Cretans to enslavement but also after their subjugation, the negative effects of the Arab raids both on Crete in particular and on Byzantium in general are studied. Who was Nikiforos Phokas and what was his contribution to Byzantine political affairs? This question is answered in the 2nd chapter, which focuses on the life and work of this great person. The attempts of the Byzantines to drive away the enemy and the conflicts between them are highlighted. Their goal is to recover the lost Cretan territory and restore their sovereignty in the Mediterranean. This project is achieved by Nikiforos Fokas. The siege of Khandaka and the military operations to recover Crete are the main focus of the second chapter. The third chapter focuses on the history of the church of Crete from the 4th century until the reign of Nikephoros Phokas. More specifically, the differences between the Eastern and Western territories of Byzantium are emphasized. The question arises whether the religion was influenced by the Arab conquerors. Finally, Nikiforos Fokas ensures the restoration of the church organization. This issue is of great scientific interest for two main reasons. On the one hand it is a pivotal point in the history of Crete and on the other hand there are controversial and conflicting opinions both about the same
description: Συνεργαζόμενα Τμήματα: Τμήμα Κοινωνικής Θεολογίας &amp; Χριστιανικού Πολιτισμού της Θεολογικής Σχολής του ΑΠΘ και Τμήμα Κοινωνικής Θεολογίας &amp; Θρησκειολογίας της Θεολογικής Σχολής του ΕΚΠΑ