Η πλατωνική θεώρηση της τέχνης ως μέσο θεμελίωσης της ιδανικής πολιτείας:
Creators: name: Ράπτης, Δημήτριος Κωνσταντίνου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2012
Subjects: Πλάτων
Τέχνη
Πολιτεία
Plato
Art
Republic

description: Σκοπός της εργασίας ήταν να εκθέσουμε τις απόψεις του Πλάτωνα για την τέχνη και ειδικότερα το ρόλο που θα έπρεπε να παίζει η τελευταία στη συγκρότηση της ιδανικής πολιτείας, έτσι όπως τη διατύπωσε ο φιλόσοφος στα έργα του. Μέσω της θεώρησης του Πλάτωνα, αλλά και μέσω κριτικών μελετών και απόψεων, παρουσιάσαμε τόσο την εκτίμηση του φιλοσόφου για τα θετικά αποτελέσματα που μπορεί να επιφέρει η τέχνη στην ψυχή του ανθρώπου και στην κοινωνία όσο και τις επιφυλάξεις που κρατούσε, φοβούμενος τα ολέθρια, κατά την άποψή του, αποτελέσματα τα οποία θα μπορούσε να επιφέρει η τέχνη σε περίπτωση που δεν οριοθετούνταν, τόσο αισθητικά όσο και νοηματικά, από τους σώφρονες ανθρώπους της πολιτείας. Σύμφωνα με τον Πλάτωνα, η τέχνη μπορεί να φανεί υπερβολικά χρήσιμη στην εκπαίδευση και στη μόρφωση της ψυχής των πολιτών. Η τέχνη μπορεί να εμπνεύσει την αρετή στους πολίτες, καθώς και να ισορροπήσει το θυμοειδές με το λογιστικόν τμήμα της ψυχής. Επίσης, μέσω της ενασχόλησης με την τέχνη, ο άνθρωπος μπορεί να προσεγγίσει καλύτερα την ιδέα της δικαιοσύνης η οποία, για τον Πλάτωνα, αποτελεί τη μεγαλύτερη αρετή που θα πρέπει να κυριαρχεί εντός της ιδανικής πολιτείας. Παρόλα αυτά, ο Πλάτων ασκεί δριμεία κριτική στην τέχνη. Κατά την άποψή του η τέχνη αποτελεί μια μιμητική διεργασία. Η τέχνη στη σκέψη του φιλοσόφου μιμείται τεχνουργήματα, αντικείμενα της αισθητής πραγματικότητας και τρόπους συμπεριφοράς. Έτσι, ο Πλάτων διατείνεται ότι το καλλιτεχνικό έργο μας προσφέρει κάτι που βρίσκεται τρίτο στη σειρά από την αλήθεια, η οποία εκφράζεται σε πρώτο επίπεδο και στην καθαρότερή της μορφή στις ιδέες. Οι ιδέες μπορούν να γίνουν αντιληπτές μονάχα μέσω της νόησης, σε δεύτερο επίπεδο από την απτή πραγματικότητα του αισθητού κόσμου και σε τρίτο από τα απομιμήματα του αισθητού κόσμου που προβάλλει η τέχνη. Ο Πλάτων λοιπόν, θέτει κάποιους όρους προκειμένου να αποδεχτεί την τέχνη στην ιδεατή πολιτεία. Αυτοί αφορούν την απαγόρευση της μίμησης των κακών συμπεριφορών, όπως αυτών της φιλαργυρίας, της φιλαυτίας και γενικότερα αυτών των συμπεριφορών που αναδεικνύουν τη σκλαβιά του ανθρώπου σε ηδονικά πάθη που του υπαγορεύει το επιθυμητικό μέρος της ψυχής. Ο Πλάτων ορίζει επίσης ότι στην πολιτεία θα γίνονται δεκτοί μόνο οι ύμνοι προς τους θεούς, καθώς και τα εγκώμια για τους ήρωες και τις σώφρονες συμπεριφορές τους. Ειδικότερα, οι εν λόγω ύμνοι πρέπει να παρουσιάζουν τους θεούς ως καλούς, μιας και ο φιλόσοφος πιστεύει ότι αυτοί ευθύνονται μόνο για τα καλά του κόσμου. Σύμφωνα με κάποιους μελετητές, η αναζήτηση του Πλάτωνα για μια δικαιολόγηση της παρουσίας της τέχνης στην πολιτεία, φανερώνει την ελπίδα του να βρεθεί κάτι τέτοιο. Η κριτική του, εν τέλει, δείχνει το πόσο σημαντική είναι γι’ αυτόν η τέχνη και οι λειτουργίες που μπορεί αυτή να επιτελέσει. Ο ίδιος γράφει για το πώς πρέπει αυτή να ελέγχεται από τους νομοθέτες, καθώς και για το πώς θα πρέπει να απαγορεύεται η εισαγωγή στην πολιτεία κάθε καλλιτεχνικού νεωτερισμού αφού, όπως ο ίδιος ομολογεί, κάτι τέτοιο δε θα υπονόμευε μόνο την τέχνη της πόλης, αλλά και ολόκληρη την ηθικο-πολιτική συγκρότηση της κοινωνίας.
description: The aim of this work was to show Plato’s views on art and especially the role that it should play in the composition of the ideal republic, as it was formulated in his works. From within Plato’s regard and through critical essays and points of view, we presented both the appreciation that the philosopher had for the positive results that art could inflict on the soul of the humans and on the society, as well as the reservations that he had in mind whilst thinking of the devastating results that art could induce in case certain aesthetic and content-based boundaries were not defined by the moral and logically thinking men of the republic. According to Plato, art can be considered to be extremely useful both in education and in the formulation of the human soul. Art can help the citizens to be virtuous and it can also help to balance the reasoning part of the soul (logistikon) with the one usually translated as ‘spirit’ (thumoeides). Also, through his occupation with art, man has a better chance of approaching the highest virtue of the ideal republic, the idea of justice. Nevertheless, Plato criticizes art very strongly. According to his opinion, art constitutes a mimetic operation. In his approach, art is being seen as an imitation of artifacts, tangible objects of the real world and behavioral manners. Thus, Plato alleges that the work of art presents us something that is two steps away from the truth, which is being expressed in its total purity only through the ideas. The ideas can only be perceived by the intellect. In a second level, they can be approached through the tangible reality of the world that surrounds us and in a third level, by the imitations of the real world that are being presented to us by art. So, Plato decides to set some rules in order to accept the art in the ideal republic. These rules concern the banishment of any imitation that reproduces unethical behaviors, such as greed, selfishness and in general any behavior that accentuates the slavery of man to his obsessions of pleasure that are being dictated by the desiring part of the soul (epithumetikon). Plato also specifies that only hymns to gods and eulogies to heroes and their sound behaviors will be allowed within the republic. And in particular, these hymns must always present the gods as kind gods, since the philosopher believes that they are only responsible for whatever is fine and good in the world. His critique ultimately manifests the importance that he attributed to art and to the functions that it could achieve. Plato points out the way that art should be supervised by the legislators and also the need for banishment of any artistic innovation, since he believes that such a thing would undermine the art within the republic and that it would put at risk the whole of the ethical and political fabrication of the society.