Διαχρονικές και σύγχρονες μορφές κακοποίησης γυναικών και αστυνομική προανάκριση
Creators: name: Κυριάκου Μαρία-Σοφία Σωτηρίου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2023
Subjects: Κακοποίηση γυναικών
Βία κατά των γυναικών
Αστυνομική προανάκριση
Women abuse
Violence against women
Police pre - investigation

description: Σύμφωνα με στοιχεία του Γραφείου των Ηνωμένων Εθνών για τα Ναρκωτικά και το Έγκλημα, το 2020, υπολογίζεται ότι δολοφονήθηκαν 47.000 γυναίκες από συζύγους, συντρόφους ή άλλα μέλη της οικογένειας, ενώ σύμφωνα με στοιχεία του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, μία στις τρεις γυναίκες έχει αντιμετωπίσει ενδοοικογενειακή σωματική και σεξουαλική βία ή σεξουαλική βία από τρίτο άτομο. Τα συγκλονιστικά στοιχεία, που δημοσιοποιούνται κατά καιρούς, αλλά και η ανασκόπηση της επικαιρότητας, που βρίθει υποθέσεων με γυναίκες θύματα βίας, έχουν στρέψει το ενδιαφέρον, σε διεθνές επίπεδο, στη βία κατά των γυναικών και συγκεκριμένα στα αίτια, τις επιπτώσεις και στους τρόπους εξάλειψής της. Πολλές είναι οι προσπάθειες που γίνονται, κυρίως σε επίπεδο νομοθετικών μεταρρυθμίσεων και πρωτοβουλιών ευαισθητοποίησης και ενημέρωσης των πολιτών, όμως η βία εναντίον των γυναικών αποτελεί έναν “πόνο” που επιμένει και παραμένει. Αν επιθυμούμε να μελετήσουμε ολοκληρωμένα και να νοηματοδοτήσουμε επαρκώς την κακοποίηση των γυναικών, ως ένα φαινόμενο που έχει βρεθεί στο επίκεντρο των πολιτικών συζητήσεων και του επιστημονικού ενδιαφέροντος, τα τελευταία χρόνια σε παγκόσμια κλίμακα, θα πρέπει να εξετάσουμε προσεκτικά την πορεία που ακολούθησε στον ρου της ιστορίας. Αυτό διότι η ιστορία είναι “ φως της αλήθειας, μάρτυρας των καιρών, δάσκαλος της ζωής”, όπως έλεγε ο Κικέρων6 και αυτή η φράση συνοψίζει όλη τη διαδρομή σύνταξης της υπόψη εργασίας, από την επιλογή του θέματος, έως τη σημασία που φανερά της αποδίδεται. Κυρίως όμως, η επιλογή αυτή εκπορεύεται από τη βαθιά πίστη ότι για να κατανοήσουμε το φαινόμενο, θα πρέπει αναπόδραστα, να εξετάσουμε το βαθμό, το εύρος και την ποιότητα εξέλιξης, που έχει σημειωθεί στην κατοχύρωση των δικαιωμάτων των γυναικών, πώς αυτή τοποθετείται χρονικά, ανάλογα με το εκάστοτε πολιτικό και κοινωνικό πλαίσιο και να αναλογιστούμε αν τα βήματα που έχουν γίνει είναι ουσιωδώς επαρκή, για την πλήρη και έμπρακτη εξασφάλισή τους. Έτσι, στο πρώτο μέρος της εργασίας αναλύεται η κακοποίηση των γυναικών. Στην αρχή παρατίθενται ιστορικά δεδομένα για τη θέση της γυναίκας, τις μορφές βίας που υφίσταται και τη στάση της πολιτείας, ως αυτή καταδεικνύεται από την νομοθετική αντιμετώπιση που επιφυλάσσει για τους δράστες, από την αρχαιότητα, σε σημαντικούς πολιτισμούς που συνδέονται μεταξύ τους και θέτουν τις βάσεις αλλά και το πλαίσιο, για τη διαμόρφωση των σύγχρονων δυτικών πολιτισμών, έως τη σταδιακή πορεία προς τη διεκδίκηση της ισότητας και τις πρωτοβουλίες νομοθετικών μεταρρυθμίσεων, που οδήγησαν στην ποινικοποίηση των διαχρονικών και σύγχρονων μορφών βίας. Ακολούθως, παρέχονται εννοιολογικοί προσδιορισμοί για τη βία κατά των γυναικών, τις μορφές που αυτή λαμβάνει, αλλά και άλλες σημαντικές έννοιες, όπως είναι η “συγκατάθεση” ή το “θύμα”, ως αυτά ορίζονται από διεθνείς οργανισμούς και όργανα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Οι βασικές θεωρητικές προσεγγίσεις που παρατίθενται στη συνέχεια, για τα αίτια της βίας εναντίον των γυναικών, εκτιμώνται ως αναπόσπαστο μέρος μίας συνολικής και ολοκληρωμένης προσέγγισης, για το υπό μελέτη ζήτημα, καθώς συνοψίζουν το έργο που έχει επιτελεστεί από επιστήμονες του ανθρωπιστικού πεδίου, με στόχο τον εντοπισμό των παραγόντων εκείνων, που οδήγησαν στη δημιουργία του, αλλά και στη συντήρηση και ανάπτυξή του. Οι θεωρίες αυτές θα πρέπει να ληφθούν υπόψη, όχι μόνο για την κατανόηση ή ενδεχόμενη ερμηνεία -στο μέτρο του δυνατού- του φαινομένου, αλλά και γιατί, μέσα από αυτές, θα οδηγηθούμε στη δημιουργία ολοκληρωμένων προγραμμάτων παρέμβασης και σε συστάσεις πολιτικής, που θα αντιμετωπίζουν το ζήτημα ριζικά. Βασική πτυχή της εργασίας, αποτελεί η εθνική νομοθετική αντιμετώπιση των κύριων μορφών βίας σε βάρος των γυναικών, όπως αυτές προσδιορίζονται από εξειδικευμένες οντότητες των Ηνωμένων Εθνών και από το Συμβούλιο της Ευρώπης. Ειδικότερα, παρατίθενται πληροφοριακά στοιχεία για τη νομοθετική εξέλιξη εγκλημάτων, τα οποία υφίστανται, εκδηλώνονται και τιμωρούνται, τουλάχιστον από την αρχαιότητα και έντευθεν, όπως είναι οι ανθρωποκτονίες και οι βιασμοί. για αυτά τα οποία ενώ εκδηλώνονταν ανέκαθεν, η ποινικοποίησή τους αποτελεί μία πρόσφατη κατάκτηση, όπως η ενδοοικογενειακή βία και για αυτά που η εξέλιξη της τεχνολογίας και η πολυπολιτισμικότητα, οι μεταναστευτικές και προσφυγικές ροές, επέβαλαν την πρόβλεψή τους, όπως η διαδικτυακή βία και ο ακρωτηριασμός γεννητικών οργάνων, αντίστοιχα. Ακολουθεί η παράθεση κάποιων ενδεικτικών στατιστικών δεδομένων, ανά μορφή βίας, σε εθνικό επίπεδο, που αντιστοιχούν στις υποθέσεις που έχουν χειριστεί Υπηρεσίες της Ελληνικής Αστυνομίας, καθώς επίσης σε ευρωπαϊκό επίπεδο και πηγάζουν από σχετικές διενεργηθείσες έρευνες, με στόχο την αποτύπωση της υφιστάμενης κατάστασης και της έκτασης του φαινομένου. Το δεύτερο μέρος καταλαμβάνεται από στοιχεία που αφορούν την Ελληνική Αστυνομία και την αστυνομική προανάκριση. Η αναφορά σε κάποια ιστορικά στοιχεία για την εξέλιξη του θεσμού της Ελληνικής Αστυνομίας, μέχρι να λάβει τη σύγχρονη μορφή της, πραγματοποιείται με σκοπό να σκιαγραφηθεί ο ρόλος που σταδιακά κλήθηκε να διαδραματίσει στον τομέα διασφάλισης της εφαρμογής των νόμων, περιφρούρησης των δικαιωμάτων των πολιτών και ανάληψης καθηκόντων που σχετίζονται με την ευρύτερη δικαστική διαδικασία. Στη συνέχεια παρατίθενται κάποιες βασικές δικονομικές προβλέψεις, οι οποίες σχετίζονται με την προανάκριση, προκειμένου να γίνει κατανοητό το σαφώς καθορισμένο πλαίσιο, που διέπει τη διερεύνηση των καταγγελιών και τη στοιχειοθέτηση των ποινικών υποθέσεων, κατά το στάδιο της προανάκρισης. Δεν θα μπορούσε να παραληφθεί η αναφορά στα επίπεδα της αστυνομικής ανταπόκρισης, που εμπλέκονται κατά τον χειρισμό υποθέσεων βίας σε βάρος των γυναικών, καθώς επίσης στη λειτουργία ειδικών Υπηρεσιών που έχουν συσταθεί για την επίτευξη μίας εξειδικευμένης προσέγγισης και περαίωσης της προανάκρισης, ανά μορφή βίας. Το δεύτερο μέρος της εργασίας ολοκληρώνεται με την παρουσίαση των βασικών υπηρεσιακών, ανακριτικών ή και άλλων ενεργειών, που συναπαρτίζουν το χειρισμό των υποθέσεων, ανά μορφή βίας, σε προανακριτικό επίπεδο, για το σχηματισμό της ποινική δικογραφίας και την παραπομπή του δράστη στη δικαιοσύνη. Στο τέλος της εργασίας παρατίθενται κάποιοι προβληματισμοί και συμπεράσματα που προκύπτουν από την ανάλυση των δύο βασικών μερών της εργασίας. Εν κατακλείδι, πρόοδος έχει σαφώς σημειωθεί αλλά όχι επαρκώς, ειδικά σε σύγκριση με άλλα πεδία και τομείς. Ακόμη, προκαταλήψεις και στερεότυπα, που συνδέονται με τη θέση της γυναίκας στην κοινωνία είναι ακόμη βαθιά ριζωμένα και δεν έχουν εγκαταλειφθεί. Είναι σημαντικό να τονιστεί ότι η ανθρωπότητα έχει αρκετές φορές οπισθοδρομήσει, καθώς υπήρξαν περίοδοι, που βρίσκονται πολύ κοντά στη σύγχρονη εποχή, κατά τις οποίες τα δικαιώματα των γυναικών ήταν πολύ λιγότερο εξασφαλισμένα, από ότι σε περιόδους πολύ μακρινές. Η δε προανάκριση, δεν αποτελεί απλώς ένα στάδιο της εν γένει δικαστικής διαδικασίας. Η αστυνομική προανάκριση συνιστά ένα σημείο μεγάλης σημασίας για την κινητοποίηση του μηχανισμού απόδοσης δικαιοσύνης, ενώ δύναται, να λειτουργήσει και υποστηρικτικά για το θύμα, καλύπτοντας ή υποβοηθώντας στην ικανοποίηση άλλων αναγκών, που σχετίζονται με την ασφάλεια και την προστασία του
description: According to data from the UNODC, in 2020, it is estimated that 47,000 women were murdered by husbands, partners or other family members, while according to data from the World Health Organization, one in three women has experienced physical and sexual violence, at a domestic context, or sexual violence conducted by a third person. The shocking facts that are made public from time to time, but also the review of the news, which is full of cases with female victims of violence, have turned the interest, at the internationl level, to violence against women and specifically to its causes, effects and ways to eliminate. Many efforts are being made, mainly at the level of legislative reforms and citizen awareness and information initiatives, but violence against women is a "pain" that persists and remains. If we wish to fully study and make adequate sense of the abuse of women as a phenomenon that has been at the center of political debates and scientific interest, in recent years on a global scale, we should carefully examine the course it followed during history. This is because history is "a light of truth, a witness of the times, a teacher of life", as Cicero said11, and this phrase summarizes the whole process of writing the thesis, from the choice of the subject, to the importance that is clearly attributed to it. Mainly, however, this choice stems from the deep belief that in order to understand the phenomenon, we must inevitably examine the degree, scope and quality of progress that has been made in securing women's rights, how it is placed in time, according to the political and social context and to reflect on whether the steps that have been taken are essentially sufficient, for their full and practical assurance. Thus, the first part of the thesis analyzes the abuse of women. At the beginning, historical information is listed on the position of women, the forms of violence they experience and the attitude of the state, as demonstrated by the legislative treatment reserved for the perpetrators, from antiquity, in important cultures that are connected to each other and set the foundations but also the context, for the formation of modern Western civilizations, to the gradual course towards the assertion of equality and the legislative reform initiatives that led to the criminalization of diachronic and modern forms of violence. Subsequently, conceptual definitions are provided for violence against women, the forms it takes, but also other important terms, such as “consent” or “victim”, as defined by international organizations and institutions of the European Union. The main theoretical approaches listed below, on the causes of violence against women, are valued as an integral part of a comprehensive and integrated approach to the issue under study, as they summarize the work that has been done by scholars in the humanitarian and sociology field, with aim to identify those factors that led to its creation but also to its maintenance and development. These theories should be taken into account, not only for the understanding or eventual interpretation - to the extent possible - of the phenomenon, but also because, through them, we will be led to the creation of comprehensive intervention programs and policy recommendations, which will address the issue fundamentally. A key aspect of the thesis is the legislative treatment of the main forms of violence against women, as defined by entities of the United Nations and by the Council of Europe, at the national level. In particular, information is provided on the legislative evolution of crimes, which exist, manifest and are punished, at least since ancient times, such as homicides and rapes . for those which, while they have always been manifested, their criminalization is a recent conquest, such as domestic violence and for those which the development of technology and multiculturalism, immigration and refugee flows, have led to their prediction, such as cyber violence and mutilation genitalia, respectively. Then, some indicative statistical data, by form of violence, at the national level, are included, which correspond to the cases that have been handled by the Hellenic Police Services, as well as at the European level, from relevant investigations carried out, with the aim of capturing the current situation and the extent of the phenomenon. The second part is occupied by information concerning Hellenic Police and the police preliminary investigation. The reference to some historical data on the evolution of the institution of Police, until it took its modern form, is carried out with the aim of outlining the role that it was gradually asked to play in the field of ensuring the enforcement of laws, guarding the rights of citizens and undertaking duties related to the broader judicial process. Some basic procedural provisions, which are related to preliminary investigation, are listed, in order to understand the clearly defined framework, which governs the investigation of complaints and the establishment of criminal cases, during the stage of preliminary investigation. Reference could not be omitted to the levels of police response involved in handling cases of violence against women, as well as the operation of special Services established to achieve a specialized approach, during the preliminary investigation, by form of violence. The second part of the thesis concludes with the presentation of the basic investigative, police and other actions, which comprise the handling of the cases, by form of violence, at the pre-investigative level, for the formation of the criminal case file and the referral of the perpetrator to justice. At the end of the thesis, some reflections and conclusions are listed that arise from the analysis of the two main parts. In conclusion, progress has clearly been made but not enough, especially compared to other fields and sectors. Furthermore, prejudices and stereotypes, linked to the position of women in society, are still deeply rooted and have not been abandoned. It is important to emphasize that humanity has several times regressed, as there have been periods, very close to the modern era, when the rights of women were much less secured than in periods very distant. The preliminary police investigation is not just a stage of the judicial process in general. The police preliminary investigation is a point of great importance for the mobilization of the justice render mechanism, while it can also function as a support for the victim, covering or helping to satisfy other needs related tο safety and protection