Η κωμωδία του Αριστοφάνη, Εκκλησιάζουσαι, και το γυναικείον δράμα της πλατωνικής Πολιτείας (V) :: Το πρόβλημα της πιθανής σχέσης των δύο έργων και οι ερμηνευτικές προσεγγίσεις του
Creators: name: Τσικαρδώνη, Μαρία Ιωάννη
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2007
Subjects: Εκκλησιάζουσες
Πολιτεία (V)
Γυναικείον δράμα
Κοινωνία γυναικών και παιδιών
Ουτοπική παράδοση
Γυναικοκρατία
Ecclesiazusae
Republic (V)
Women's drama
Community of women and children
Utopian tradition
Gynecocracy

description: Στο πλαίσιο της παρούσας εργασίας εξετάζεται το πρόβλημα της πιθανής σχέσης της κωμωδίας του Αριστοφάνη, Ἐκκλησιάζουσαι, και του 5ου βιβλίου της πλατωνικής Πολιτείας. Εδώ και πολύ καιρό έχει επισημανθεί ότι το νέο μοντέλο της κοινωνίας της Πραξαγόρας έχει πολλά κοινά σημεία με αυτό που σχεδιάστηκε για την τάξη των φυλάκων της ιδανικής πολιτείας του Πλάτωνα. Και οι δύο περιγραφές του «κομμουνιστικού» ιδεώδους διακηρύσσουν την κατάργηση της ατομικής ιδιοκτησίας και του θεσμού του γάμου και εισάγουν τον κοινοβιακό τρόπο ζωής, τα συσσίτια και την κοινότητα των γυναικών και των παιδιών. Οι ιδεολογικές και φραστικές αυτές ομοιότητες ανάμεσα στα δύο κείμενα θεωρήθηκαν υπερβολικά εμφανείς ώστε να συνιστούν απλές συμπτώσεις. Οι ερμηνείες που έχουν μέχρι σήμερα προταθεί είναι οι εξής: (i) ο Αριστοφάνης διακωμωδεί το μοντέλο του Πλάτωνα. Η ερμηνεία αυτή βασίστηκε κυρίως στις υποθέσεις των «χωριζόντων» του 19ου αιώνα, οι οποίοι υποστήριξαν ότι ο Πλάτων είχε ήδη διαμορφώσει τις σχετικές προτάσεις του μέσα στη δεκαετία του 390 π.Χ. και ο Αριστοφάνης τις γνώριζε είτε μέσω της τμηματικής δημοσίευσης της Πολιτείας είτε μέσω μιας προγενέστερης περί πολιτείας πραγματείας είτε μέσω της προφορικής διάχυσης των πλατωνικών ιδεών. (ii) Aπό τη στιγμή που η πρώτη ερμηνεία αποκλείεται από χρονολογικής άποψης, το πιθανότερο είναι ο Πλάτων να υιοθέτησε το κωμικό μοντέλο του Αριστοφάνη και να το έθεσε σε σοβαρή βάση. (iii) Και οι δύο συγγραφείς βασίστηκαν σε κάποια κοινή πηγή ή πηγές. Ιδιαίτερος λόγος γίνεται για την πιθανότητα μιας αμοιβαίας σχέσης μεταξύ του Πλάτωνα, του Αριστοφάνη και των «λόγων του Πυθαγόρα» όσο και για την πιθανή σχέση των Εκκλησιαζουσών με τη χαμένη τραγωδία του Ευριπίδη, Μελανίππη Δεσμώτις. Σύμφωνα με τη σύγχρονη άποψη, ιδέες σχετικά με τη θέση της γυναίκας στην κοινωνία, τη δομή της οικογένειας και την ιδιοκτησία κυκλοφορούσαν ευρύτατα στους πνευματικούς κύκλους της Αθήνας στα τέλη του 5ου και στις αρχές του 4ου π.Χ. αιώνα και ότι τόσο ο Πλάτων όσο και ο Αριστοφάνης αντέδρασαν σε αυτές τις προτάσεις, ο καθένας με τον τρόπο του και για το δικό του σκοπό. Ακολουθεί ιδιαίτερη αναφορά στην ουτοπική παράδοση της αρχαιότητας, στην επίδραση της Σπάρτης στη διαμόρφωση σημαντικών πτυχών της πολιτικής σκέψης του Πλάτωνα, στο ρόλο που διαδραμάτισαν οι γυναίκες στα έργα της Αρχαίας Κωμωδίας και, τέλος, στην σύγχρονη «ουτοπική» σκέψη της εποχής.
description: The present dissertation deals with the problem of the probable historical connexion between the aristophanic comedy, Ecclesiazusae, and the 5th book of Plato's Republic. It has long been observed that Praxagora's new model of society is very close to that which is devised for the Guardian class in Plato's ideal state. Both descriptions of a communistic ideal proclaim the abolition of private property and marriage, while intoducing common dwelling-places, common messes and the community of women and children. These particular resemblances of language and idea between the two texts were considered far too close to be coincidental. The explanations that have been suggested until now are the following: (i) Aristophanes is caricaturing Plato's model. This explanation was based on the hypotheses of the separatists of the 19th century, who suggested that Plato had already formulated his political ideas in the 390s and that Aristophanes knew them either through the segmented publication of the present Republic or through a preliminary treatise that was published long before the Republic or through the oral diffusion of the philosophers' ideas. (ii) Since the first explanation is almost certainly ruled out of by chronology, it is far more likely that Plato adopted Aristophanes' comic model and put it to serious use. (iii) Both writers are dependent on a common source or sources. The interrelationship between Plato, Aristophanes and the "Speeches of Pythagoras" and the probable connexion between Ecclesiazusae and the tragedy of Euripides, Melanippe Desmotis, are being closer examined. According to the current accepted explanation, new ideas about the position of women in society, the structure of the family and the ownership of property were "in the air" in the later 5th and early 4th century among intellectual circles of Athens and that both Plato and Aristophanes reacted to these proposals, each in his own way and to his own purpose. Special reference is being made to the utopian tradition of antiquity, the influence of Sparta to the configuration of some important aspects of Plato's political thought, the role of women in Old Comedy and, finally, the contemporary "utopian" speculation of the time.