Κοιτασματολογική μελέτη της μεταλλοφορίας αντιμονίτη στα Ριζανά, Κιλκίς
Creators: name: Σκούπρας, Ευάγγελος Κωνσταντίνου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2019
Subjects: Μεταλλοφορία αντιμονίτη
Ριζανα, Κιλκίς, Βερτίσκος, Σερβομακεδονική
Κρίσιμα μέταλλα
Stibnite ore mineralization
Rizana, Kilkis, Vertiskos, Serbomacedonian
Critical metals

description: Η μεταλλοφορία αντιμονίτη στα Ριζανά ανήκει στη μεταλλογενετική περιοχή του Κιλκίς στην Βόρεια Ελλάδα και φιλοξενείται στους γνευσίους της ενότητας Βερτίσκου στην Σερβομακεδονική μάζα. Ο μαγματισμός του Ολιγοκαίνου-Μειοκαίνου στην Σερβομακεδονική μάζα είναι υπεύθυνος για τη δημιουργία μαγματικών-υδροθερμικών μεταλλοφοριών, τύπου πορφυριτικού, επιθερμικού, αντικατάστασης, skarn και χαλαζιακών φλεβών. Στην περιοχή έρευνας εντοπίζονται ο γρανίτης της Ξυλόπολης Τριτογενούς ηλικίας, και ο ηφαιστίτης Ριζανών με σύσταση ρυόλιθο, δακίτη και ρυοδακίτη. Η μεταλλοφορία συνδέεται με τον ηφαιστίτη και εντοπίζεται σε χαλαζιακές φλέβες πάχους έως 20m. Οι φλέβες αυτές αποτέλεσαν αντικείμενο έρευνας και εκμετάλλευσης κατά τις δεκαετίες 1930 έως 1950 κυρίως από τους Γερμανούς και για τον λόγο αυτό στην περιοχή εντοπίζονται εγκαταλειμμένες υπόγειες στοές. Η μεταλλοφορία έχει μορφή διάσπαρτη, συμπαγή και εντοπίζεται σε φλεβίδια και σε λατυποπαγή (breccia). Η ανάπτυξή της ελέγχεται τεκτονικά και εντοπίζεται σε θραυσιγενείς ζώνες διάτμησης. Το κύριο μεταλλικό ορυκτό της μεταλλοφορίας είναι ο αντιμονίτης με ίχνη από σφαλερίτη, σιδηροπυρίτη, βερθιερίτη, χαλκοπυρίτη, βαλεντινίτη και Fe-οξείδια. Ο χαλαζίας και ο βαρύτης είναι τα σύνδρομα ορυκτά. H σερικιτίωση και η πυριτίωση είναι οι σημαντικότερες εξαλλοιώσεις του πετρώματος. Επίσης είναι εμφανής η εκτεταμένη οξείδωση του πετρώματος και του μεταλλεύματος Οι χημικές αναλύσεις εκτός από αντιμόνιο έδειξαν εμπλουτισμό και σε As, Cu, Ga, Li, Sr, Tl, V, W και REE κυρίως La, Ce, Sc, Y. Η δημιουργία των υδροθερμικών λατυποπαγών (breccias) με τον κατακερματισμό του γνευσίου και την πλήρωση των κενών με συμπαγή μεταλλοφορία αντιμονίτη δείχνει ότι τα υδροθερμικά ρευστά εκμεταλλευόμενα τον χώρο που τους προσέφερε η τεκτονική με τη δράση των ρηγμάτων απέθεσαν το μεταλλικό τους περιεχόμενο στους κενούς χώρους. Από την μελέτη των ρευστών εγκλεισμάτων προέκυψε ότι η μεταλλοφορία σχηματίστηκε σε ένα περιορισμένο φάσμα θερμοκρασιών, αλατότητας και πιέσεων. Τα ρευστά είχαν μικρή έως μέτρια αλατότητα (6.6-8.8% κβ ισοδ. ΝaCl) με σχετικά χαμηλές θερμοκρασίες ομογενοποίησης (217-254° C, με ένα μέγιστο στους 220° C). Οι συνθήκες αυτές δείχνουν ένα υδροθερμικό γεγονός επιθερμικού σταδίου που σχηματίστηκε σε υδροστατικές πιέσεις από 23 έως 40 bar και βάθος σχηματισμού της μεταλλοφορίας αντιμονίτη έως 400 μέτρα. Τέλος, η ρύπανση των υδάτων και των εδαφών της περιοχής από αντιμόνιο αποτελεί ένα σημαντικό περιβαλλοντικό πρόβλημα.
description: The antimonite mineralization in Rizana belongs to the metallogenic region of Kilkis in Northern Greece. It is hosted in the gneiss of the Vertiskos unit in the Serbo-Macedonian massif. The magmatism that took place in the Serbo-Macedonian massif during Oligocene-Miocene is genetically associated with the formation of magmatic-hydrothermal mineralization including porphyry, epithermal, replacement, skarn and quartz-vein types. Two magmatic bodies occur in the broader area of Rizana, the Xylopolis Tertiary granite, and the Rizana rhyolite, dacite and rhyodacite. The mineralization is possibly related with the volcanic rocks and is found in quartz veins, which have a width of up to ..., m. These veins were mainly explored and exploited during the 1930s and 1950s by the Germans, leaving behind abandoned underground galleries in the area. The mineralization forms disseminations, massive sulfides, and is found in veinlets and in extensive hydrothermal breccias. It is tectonically controlled and is located along brittle shear zones. Antimonite is the main sulfide along with traces of sphalerite, pyrite, berthierite, chalcopyrite, valentinite and Fe-oxides. Quartz and barite are the gangue minerals. Sericitization and silicification are the major hydrothermal alterations of the rock. Extensive oxidation of the rock and the ore is also evident. Chemical analyses, in addition to antimony, have also shown enrichment in As, Cu, Ga, Li, Sr, Tl, V, W and REE, mainly La, Ce, Sc, Y. The hydrothermal breccias resulted in the fragmentation of gneiss and the gaps were filled with massive antimony mineralization. This shows that the hydrothermal fluids migrated through the cracks provided by the tectonics and the mineralization was deposited in the spaces. The study of fluid inclusions showed that the mineralization was formed under a limited range of temperature, salinity and pressure. The fluids had a low to moderate salinity (6.6-8.8 wt% equiv. NaCl) with relatively low homogenization temperatures (217-254° C, with a maximum at 220° C). These conditions indicate an epithermal hydrothermal event, formed at hydrostatic pressures from 23 to 40 bar and a depth of up to 400 meters. Finally, antimony contamination of water and soil in the area is a major environmental problem.