Αστικοποίηση, αστική διάχυση και εξευγενισμός στη μητροπολιτική Θεσσαλονίκη: η περίπτωση της Δημοτικής Ενότητας Θέρμης
Creators: name: Δημητριάδης, Ιωακείμ Ηλία
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2023
Subjects: Αστική διάχυση
Προαστιοποίηση
Προαστιακός εξευγενισμός
Urban sprawl
Suburbanization
Suburban Gentrification

description: This diploma thesis deals with the phenomenon of gentrification, which refers to the socio-spatial upgrading processes of degraded urban areas resulting in the displacement of economically weak population groups due to the simultaneous increase in real estate prices and rents. In recent years, with the intense urban sprawl, gentrification has gone beyond the narrow limits of the urban framework and is increasingly observed even in suburban areas. "Suburban gentrification", as it is called, can have a positive impact on an area but also a negative impact on the natural environment, economy and social cohesion. With regard to the structure and content of the work, initially, after the introductory data on the concepts of urbanization and gentrification and the historical evolution of the terms at a global level, reference is made to cases of the appearance of the phenomenon of gentrification in various urban and suburban areas that have suffered from-investment in their housing stock and then, in the main part of the work, an attempt is made to investigate whether the area of D.E. Thermis of Thessaloniki presented similar phenomena from the past until today. Also, the socio-spatial effects of gentrification and the degree of resilience of the existing residents of the gentrified area are investigated. The choice of D.E. Thermi as a case study of the present diploma thesis, was made based on the criteria of both its proximity to the Urban Planning Complex of Thessaloniki and the significant change over time in its socio-economic characteristics, from a refugee area that was in the past to an area that attracts now people from the middle and upper social strata and is characterized by a high value of land. The methodology followed includes the utilization of the census data of ELSTAT during the last thirty years (1991-2021), regarding the population / demographic data of the study area, its construction and economic activity, as well as any changes in the institutional framework of the area design. An attempt is also made to include the specific area in one of the gentrification approaches based on the existing literature, as well as a primary research by writing a questionnaire with elements of social, economic and cultural interest and distributing it to a random sample of residents of the study area, in order to investigate whether the particular area can be characterized as 'gentrified'. In the last part of the thesis, some conclusions are listed regarding the gentrification or not of the specific area. Regarding the objective of this thesis, what is sought is to study the effect that the gentrification of a suburban area has on vulnerable social groups and whether these population groups can become resistant to any changes. The answers to these questions are sought through the conduct of both bibliographic and primary research, which is likely to contribute to a better understanding of an increasingly frequent phenomenon observed in recent years in the suburbs of many metropolitan areas.
description: Η παρούσα εργασία πραγματεύεται το φαινόμενο του εξευγενισμού, ως απόδοση στην ελληνική γλώσσα του αγγλικού όρου «gentrification», ο οποίος αναφέρεται στις κοινωνικο-χωρικές διαδικασίες αναβάθμισης υποβαθμισμένων αστικών περιοχών με αποτέλεσμα τον εκτοπισμό των οικονομικά αδύναμων πληθυσμιακών ομάδων λόγω της ταυτόχρονης αύξησης των τιμών των ακινήτων και των ενοικίων. Τα τελευταία χρόνια, με την έντονη αστική διάχυση, ο εξευγενισμός έχει ξεπεράσει τα στενά όρια του αστικού πλαισίου και παρατηρείται όλο και εντονότερα ακόμα και στις προαστιακές περιοχές. Ο «προαστιακός εξευγενισμός», όπως αποκαλείται μπορεί να έχει θετικό αντίκτυπο σε μια περιοχή αλλά και αρνητικές επιπτώσεις στο φυσικό περιβάλλον, την οικονομία και την κοινωνική συνοχή. Αναφορικά με τη δομή και το περιεχόμενο της εργασίας, αρχικά, μετά από τα εισαγωγικά στοιχεία σχετικά με τις έννοιες της αστικοποίησης και του εξευγενισμού και την ιστορική εξέλιξη των όρων σε παγκόσμιο επίπεδο, γίνεται αναφορά σε περιπτώσεις εμφάνισης του φαινομένου του εξευγενισμού σε διάφορες αστικές και προαστιακές περιοχές που έχουν υποστεί από–επένδυση στο στεγαστικό τους απόθεμα και στη συνέχεια, στο κυρίως μέρος της εργασίας, επιχειρείται μια προσπάθεια να διερευνηθεί εάν η περιοχή της Δ.Ε. Θέρμης Θεσσαλονίκης παρουσίασε αντίστοιχα φαινόμενα από το παρελθόν μέχρι σήμερα. Επίσης, γίνεται διερεύνηση των κοινωνικο-χωρικών επιπτώσεων του εξευγενισμού αλλά και του βαθμού ανθεκτικότητας των υφιστάμενων κατοίκων της περιοχής που εξευγενίζεται. Η επιλογή της Δ.Ε. Θέρμης ως μελέτη περίπτωσης της παρούσας διπλωματικής εργασίας, έγινε με βάση το κριτήριο τόσο της γειτνίασής της με το Πολεοδομικό Συγκρότημα της Θεσσαλονίκης όσο και της σημαντικής διαχρονικής μεταβολής των κοινωνικο-οικονομικών χαρακτηριστικών της, από μια προσφυγική περιοχή που ήταν στο παρελθόν σε μια περιοχή που προσελκύει πλέον ανθρώπους από τα μεσαία και υψηλά κοινωνικά στρώματα και χαρακτηρίζεται από υψηλή αξία της γης. Η μεθοδολογία που ακολουθείται περιλαμβάνει την αξιοποίηση των απογραφικών δεδομένων της ΕΛΣΤΑΤ κατά την τελευταία τριακονταετία (1991-2021), αναφορικά με τα πληθυσμιακά / δημογραφικά στοιχεία της περιοχής μελέτης, την οικοδομική και οικονομική της δραστηριότητα, καθώς και τις τυχόν μεταβολές στο θεσμικό πλαίσιο του χωρικού σχεδιασμού. Γίνεται επίσης, μια προσπάθεια ένταξης της συγκεκριμένης περιοχής σε μια από τις προσεγγίσεις του εξευγενισμού βάσει της υπάρχουσας βιβλιογραφίας αλλά και μια πρωτογενής έρευνα με τη σύνταξη ενός ερωτηματολογίου με στοιχεία κοινωνικού, οικονομικού και πολιτιστικού ενδιαφέροντος και τη διανομή του σε ένα τυχαίο δείγμα κατοίκων της περιοχής μελέτης, προκειμένου να διερευνηθεί εάν η συγκεκριμένη περιοχή μπορεί να χαρακτηριστεί ως «εξευγενισμένη». Στο τελευταίο τμήμα της εργασίας παρατίθενται κάποια συμπεράσματα αναφορικά με τον εξευγενισμό ή μη της συγκεκριμένης περιοχής. Όσον αφορά το στόχο της παρούσας διπλωματικής εργασίας, αυτό που επιδιώκεται είναι να μελετηθεί η επίδραση που ασκεί ο εξευγενισμός μιας προαστιακής περιοχής στις ευάλωτες κοινωνικές ομάδες και κατά πόσο αυτές οι πληθυσμιακές ομάδες μπορούν να γίνουν ανθεκτικές στις όποιες μεταβολές. Οι απαντήσεις σε αυτά τα ερωτήματα αναζητούνται μέσω έρευνας τόσο βιβλιογραφικής όσο και πρωτογενούς, που πιθανό να συμβάλει στην καλύτερη κατανόηση ενός ολοένα και πιο συχνού φαινομένου που παρατηρείται τα τελευταία χρόνια στα προάστια πολλών μητροπολιτικών περιοχών.