Το νομικό καθεστώς της προστασίας των προσφύγων σε καιρό πολέμου:
Creators: name: Τζίτζικα, Μαρίνα Κωνσταντίνου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2011
Subjects: Ανθρωπιστικό Δίκαιο
Πρόσφυγας
Humanitarian Law
Refugee

description: Η θέσπιση και η ανάπτυξη διεθνών κανόνων για την προστασία των προσφύγων ξεκινάει από την Κοινωνία των Εθνών και συνεχίζεται ως τη δημιουργία του ΟΗΕ, με την υιοθέτηση το 1950 από τη Γενική Συνέλευση του Καταστατικού της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τους πρόσφυγες. Όσον αφορά τις συμβάσεις που αφορούν τους πρόσφυγες σε οικουμενικό επίπεδο ξεχωρίζει η «Σύμβαση του 1951 για το καθεστώς των προσφύγων», η οποία αντικαθιστά προγενέστερες διεθνείς πράξεις σχετικές με την προστασία των προσφύγων. Από τη Σύμβαση αυτή προκύπτει και ο βασικός ορισμός του πρόσφυγα.Μέσα από την Τέταρτη Σύμβαση της Γενεύης και τα δύο Πρόσθετα Πρωτόκολλα του 1977 στις Συμβάσεις της Γενεύης αναδεικνύεται η διττής φύσεως προστασία που παρέχεται στους πρόσφυγες από το Διεθνές Ανθρωπιστικό Δίκαιο(ΔΑΔ). Από τη μια οι πρόσφυγες καλύπτονται από τις διατάξεις που αφορούν το καθεστώς των αμάχων σε καιρό πολέμου και από την άλλη απολαύουν μιας ειδικότερης προστασίας με την ιδιότητα τους ως αλλοδαποί στην επικράτεια ενός κράτους σε εμπόλεμη κατάσταση. Η Τέταρτη Σύμβαση της Γενεύης περιείχε ελάχιστες ρυθμίσεις για τους πρόσφυγες (άρθρα 44 και 45 που αφορούν τις σχέσεις του πρόσφυγα με το κράτος-υποδοχής, άρθρο 70 που αφορά τη σχέση του πρόσφυγα με την κατέχουσα δύναμη σε περίπτωση που αυτή είναι και η χώρα καταγωγής του) και συνεπώς η προστασία τους παρουσιάζεται ανεπαρκής. Το Πρώτο Πρόσθετο Πρωτόκολλο του 1977 στις Συμβάσεις της Γενεύης του 1949 που αφορά τις διεθνείς ένοπλες συρράξεις κάλυψε ένα κενό του ΔΑΔ εντάσσοντας ρητά του πρόσφυγες στα «προστατευόμενα πρόσωπα»(άρθρο 73, Πρωτόκολλο I ). Αλλά και στην περίπτωση των μη διεθνών ενόπλων συρράξεων , οι πρόσφυγες καλύπτονται από το Δεύτερο Πρόσθετο Πρωτόκολλο του 1977 καθώς και από το άρθρο 3 ταυτάριθμο στις τέσσερις Συμβάσεις της Γενεύης του 1949. Η εφαρμογή του ΔΑΔ στην πράξη υπήρξε ανέκαθεν και η μεγάλη πρόκληση του ΔΑΔ. Έναν βασικό μηχανισμό για την εφαρμογή και την επιβολή του ΔΑΔ αποτελεί η Διεθνής Επιτροπή του Ερυθρού Σταυρού, χαρακτηρίζεται δε ως ο θεματοφύλακας του ΔΑΔ. Ο ρόλος της ΔΕΕΣ είναι διττής φύσεως καθώς από τη μια έχει αναλάβει τη διάδοση του ΔΑΔ σε περίοδο ειρήνης και από την άλλη προσφέρει ανθρωπιστικό έργο κατά τη διάρκεια των ενόπλων συρράξεων. Μνεία θα πρέπει επίσης να γίνει στη συνεισφορά της Ύπατης Αρμοστείας των Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες. Ο ρόλος της διαφαίνεται ήδη στο Καταστατικό της, όπου αναφέρεται ότι «το έργο της θα στερείται πολιτικού χαρακτήρα, θα είναι ανθρωπιστικό και κοινωνικό και θα παρέχει κάθε είδους βοήθεια σε όλες τις κατηγορίες προσφύγων». Βασικό της μέλημα είναι να εξασφαλίσει πως οι πρόσφυγες δε θα επαναπροωθηθούν χωρίς τη θέληση τους σε μια χώρα όπου θα υποστούν διώξεις. Ως προς την καταστολή των παραβιάσεων του ΔΑΔ το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο έχει οικουμενική δικαιοδοσία πάνω σε άτομα υπεύθυνα για τη διάπραξη εγκλημάτων πολέμου. Λειτουργώντας με βάση την αρχή της συμπληρωματικότητας, σκοπός του Δικαστηρίου είναι να διασφαλίσει ότι ακόμα και αν οι χώρες αδρανούν, άτομα που διαπράττουν σοβαρά εγκλήματα σε διεθνές επίπεδο δε θα παραμένουν ατιμώρητα. Στη σημερινή εποχή, καθώς η μορφή, τα μέσα, η τυπολογία των ενόπλων συρράξεων και η φύση των εμπολέμων έχει αλλάξει σε σχέση με το παρελθόν, εγείρονται ερωτήματα ως προς την τήρηση και εφαρμογή των κανόνων του ανθρωπιστικού δικαίου. Νέοι δρώντες προστίθενται στο πεδίο των ενόπλων συρράξεων όπως για παράδειγμα πολυεθνικές δυνάμεις των Ηνωμένων Εθνών. Ζητούμενο λοιπόν, ως προς την καλύτερη δυνατή προστασία των προσφύγων στις ένοπλες συρράξεις παραμένει όχι τόσο η διεύρυνση των δικαιωμάτων που απολαύουν οι πρόσφυγες σε περίοδο ενόπλων συρράξεων, όσο η αποτελεσματικότερη δυνατή αποδοτικότητα των μηχανισμών προστασίας του ΔΑΔ.
description: The adoption and the development of international rules for the protection of refugees took place on the context of the League of Nations and continued with the creation of the United Nations, through the adoption in 1950 by the General Assembly of the Statute of the United Nations High Commissioner for Refugees. In international level, regarding the conventions referring to refugees the most important is the “Convention of 1951 for the status of refugees”, as it replaces previous international acts related to the protection of refugees. The definition of refugee is included in this convention.The fourth Geneva Convention and the two Additional Protocols to the Geneva Conventions establish a system of dual protection of refugees in the field of International Humanitarian Law (IHL). On the one hand, refugees are protected by the rules protecting the civilian population in time of war. On the other hand, refugees enjoy a special protection regime as foreigners in the territory of a state in a belligerent situation. The fourth Geneva Convention contains only a few provisions referring to refugees(art.44 and 45 concerning the relation between the refugee and the state of admission, art.70 concerning the relation between the refugee and the detaining power, even if this is the country of origin). So their protection seems to be insufficient. The Additional Protocol I concerning the international armed conflicts filled a gap of the relevant legal regime, considering explicitly the refugees as «protected persons»(art.73, Protocol I). Nevertheless, in case of non-international armed conflicts, refugees are protected by the Additional Protocol II and the art.3 common to the four Geneva Conventions of 1949.The implementation of the IHL in practice has always been a challenge. The International Committee of Red Cross constitutes a basic mechanism for the implementation and the enforcement of IHL. It is also considered as the depository of IHL. The role of IHL is dual as it has undertaken the promotion of IHL in peacetime also offering a humanitarian assistance in time of armed conflict. The contribution of United Nations High Commissioner for Refugees must also be stressed. Its role is clearly described in its statute, as it is mentioned that « Τhe work of the High Commissioner shall be of an entirely non-political character, it shall be humanitarian and social and shall relate, as a rule, to groups and categories if refugees». In this context one of its basic tasks is the fact that in no circumstances shall a refugee be transferred to a country where he or she may have reason to fear persecutions. As far as the suppression of violations of IHL are concerned, the International Criminal Court has universal jurisdiction on individuals responsible for the commitment of war crimes. Operating in accordance with the principle of complementarity, the Court focuses on the necessity that even if states stay inactive, individuals who commit serious crimes in international level will be punished.Nowadays, as the form, the means, the typology of the armed conflicts have changed in comparison with the past, questions are raised regarding the compliance with the rules of humanitarian law as also their implementation. New actors emerge in the field of the armed conflicts as, for example, the multinational forces led by the UN. What is needed as far as it concerns an effective better protection of refugees in armed conflicts goes beyond the enlargement of the rights of refugees in time of war, as it lies mainly in the efficiency of the IHL mechanism of protection.