Κινητικότητα και αλλαγές στις τρείς βασικές κατηγορίες εδαφικής κάλυψης: γεωργικά εδάφη, δάση, αστικές περιοχές
Creators: name: Χρυσάφη, Ειρήνη Δημητρίου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2009
Subjects: Αλλαγές εδαφικής κάλυψης
Χρήσεις γης
Land cover changes
Land use

description: Η εδαφική κάλυψη περιλαμβάνει κάθε εδαφική βλάστηση, το γυμνό έδαφος, τους υδάτινους πόρους, τις αστικές υποδομές. Η χρήση γης αναφέρεται στην περιγραφή του τρόπου με τον οποίο οι άνθρωποι χρησιμοποιούν τη γη για τις κοινωνικο-οικονομικές δραστηριότητες και παρουσιάζει την γη με φυσική αλλά και με οικονομική, πολιτιστική και νομική διάσταση. Τοπίo είναι μια περιοχή της οποίας ο χαρακτήρας είναι αποτέλεσμα της δράσης και αλληλεπίδρασης των φυσικών και ανθρώπινων παραγόντων. Κατά τη διάρκεια του χρόνου, πολλές από τις ανθρώπινες δραστηριότητες αφήνουν μακράς διαρκείας ίχνη στο έδαφος και η δεδομένη κάλυψη εδάφους μπορεί να τροποποιηθεί, να υποβιβαστεί ή να καταστραφεί, με αποτέλεσμα την δημιουργία ενός νέου τύπου εδαφικής κάλυψης. Οι μετασχηματισμοί αυτοί φέρουν αμετάκλητες αλλαγές στο τοπίο, στα οικοσυστήματα και στο περιβάλλον. Έτσι η αλλαγή εδαφικής κάλυψης χαρακτηρίζεται από τις φυσικές και τις ανθρωπογενείς επιδράσεις στο έδαφος και αποτελεί ταυτόχρονα λόγω και συνέπεια περιβαλλοντικών και κοινωνικών αλληλεπιδράσεων. Στον Ευρωπαϊκό χώρο η αλλαγή εδαφικής κάλυψης συνιστά πρόκληση για την βιώσιμη ανάπτυξη. Για να κατανοηθούν οι συνέπειές αυτής της αλλαγής και οι επιπτώσεις της στη αειφόρο ανάπτυξη καθώς και για να επιτευχθεί αποδοτική χρήση γαιών, πρέπει να καταγραφεί ο τρόπος που η εδαφική κάλυψη ανταλλάσσεται μεταξύ διαφορετικών κατηγοριών και τύπων (απολογισμός ροής). Το αντικείμενο της μεταπτυχιακής διατριβής είναι να μελετήσει την «κινητικότητα» και τις αλλαγές στις τρείς βασικές κατηγορίες εδαφικής κάλυψης: γεωργικά εδάφη, δάση και αστικές περιοχές, το μετασχηματισμό ενός τύπου εδαφικής κάλυψης σε κάθε άλλο τύπο και τη δημιουργία νέων εκτάσεων. Για τον σκοπό αυτό χρησιμοποιήθηκαν ορισμοί και στοιχεία Corine Land Cover και της Ministerial Conference on the Protection of Forests in Europe (MCPFE). Σύμφωνα με τα στοιχεία corine land cover 1990 και 2000, στην Ευρώπη επικρατούν οι γεωργικές περιοχές (55%), τα δάση καταλαμβάνουν το 38% του συνολικού εδάφους και οι τεχνητές περιοχές το 5% . Μέσα στην δεκαετία 1990-2000 σημειώνεται μεγάλη αύξηση τεχνητών περιοχών, αξιοσημείωτη αύξηση της έκτασης των δασών και ουσιαστική μείωση των γεωργικών περιοχών. Παρόλα αυτά, οι παραπάνω αυξομειώσεις δεν καταφέρνουν να φέρουν ποσοστιαίες αλλαγές λόγω της δυναμικής των μετασχηματισμών της εδαφικής κάλυψης. που διατηρούν μια ανοιχτή ισορροπία πόρων αλλά διαταράσσουν την φυσική και οικολογική ισορροπία. Η διαμόρφωση βέβαια κάθε τύπου εδαφικής κάλυψης καθορίζεται από παράγοντες ιδιαίτερους για κάθε περιοχή. Οι ίδιες κινητήριες δυνάμεις αλλαγών μπορεί να φέρουν διαφορετικό αποτέλεσμα σε κάθε περιοχή ως συνέπεια των διαφορετικών τοπικών χαρακτηριστικών (πχ. γεωργικές πολιτικές, οικονομικές, κοινωνικές και κλιματικές συνθήκες ). Η γεωργία διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στη διατήρηση της βιοποικιλότητας, των τοπίων και των περιβαλλοντικών πόρων. Οι γεωργικές δραστηριότητες, οι αλλαγές στις καλλιεργητικές πρακτικές (εντατικοποίηση γεωργικών καλλιεργειών, εγκατάλειψη γεωργικών εδαφών κ.α) και οι γεωργικές πολιτικές οδηγούν σε μεταβολές τις εδαφικής κάλυψης που με την σειρά τους επηρεάζουν σε μεγάλο βαθμό το περιβάλλον, τους φυσικούς οικότοπους, την βιοποικιλότητα, το τοπίο, την χλωρίδα και την πανίδα, το έδαφος και τα ύδατα. Γενικά τα στοιχεία CLC δείχνουν ότι οι γεωργικές περιοχές (η αρώσιμη γη, οι μόνιμες καλλιέργειες, τα λιβάδια και οι ετερογενείς εκτάσεις-μωσαϊκά γεωργικών τοπίων) μειώθηκαν και αυτό οφείλεται κυρίως στην αναδάσωση και στην αστικοποίηση (αστική κατάκλιση, υποδομές μεταφοράς εγκαταστάσεις τουρισμού και αναψυχής.). Συγκεκριμένα το υψηλότερο ποσοστό του γεωργικού εδάφους (το 1990) που μετατράπηκε σε τεχνητές επιφάνειες (μέχρι το 2000) εμφανίζεται κυρίως σε αστικές περιοχές. Στις παράκτιες περιοχές της Μεσόγειου, όπου εμφανίζεται γρήγορη αναπτυξιακή εξέλιξη, η κατάληψη γεωργικών εδαφών από αστικές επιφάνειες φαίνεται να αντισταθμίζεται εν μέρει από τη μετατροπή των δασών και του ημιφυσικού εδάφους σε γεωργικές καλλιέργειες, λόγω της καλή ποιότητας δασικού εδάφους. Κυρίως στην Ολλανδία και στη Δανία παρατηρείται μετατροπή του γεωργικού εδάφους σε δασική και ημιφυσική κάλυψη που πιθανώς οφείλεται στις εθνικές πολιτικές των χωρών. Σε άλλες χώρες της Ευρώπης, μπορούμε να παρατηρήσουμε σαφή εγκατάλειψη γεωργικών περιοχών και καλλιεργειών, λόγω της αντιοικονομικής τους φύσης. Σε αντίθεση με την κοινή γνώμη, τα ευρωπαϊκά δάση αυξάνονται σταθερά μέσω της αναδάσωσης και της φυσικής επέκτασης. Η αύξηση της δασικής έκτασης από το 1990 έως 2005 υπολογίζεται 10 εκ εκτάρια ή περίπου 800.000 εκτάρια ετησίως. Εδώ και αιώνες, ο άνθρωπος εκμεταλλεύεται τα δάση με διάφορους τρόπους, γεγονός που μετέβαλε τη δομή τους. Τα ευρωπαϊκά δάση άλλαξαν όψη από τις δραστηριότητες του ανθρώπου και χαρακτηρίζονται πλέον ως «ημιφυσικά» δάση φέροντας το αποτύπωμα του. Πάνω από το 1/3 των δασών (περίπου το 88%.) είναι ημιφυσικά δάση. Τα φυσικά δάση και οι άλλες δασικές εκτάσεις στις οποίες δεν ασκείται δασοκομική δραστηριότητα, αντιπροσωπεύουν περίπου το 5% των δασών και βρίσκονται κυρίως στην ανατολική Ευρώπη, στις χώρες της Βαλτικής και στις βόρειες χώρες. Οι φυτείες δασών αντιπροσωπεύουν σχεδόν 7% των δασικών εκτάσεων της Ευρώπης, το μεγαλύτερο τμήμα των οποίων βρίσκεται κυρίως στη νοτιοδυτική Ευρώπη. Όσον αφορά την σύνθεση των δασών, η ποικιλία και η κατανομή των δασικών τύπων έχει αλλάξει σε μερικές χώρες κατά τη διάρκεια της τελευταίας δεκαετίας. Η δασική διαχείριση σε πολλά μέρη της Ευρώπης κατά τη διάρκεια των περασμένων δύο αιώνων ευνοούσαν την επικράτηση ενός είδους. Αυτήν την περίοδο, υπάρχει μια γενική τάση, ειδικά στη δυτική και κεντρική Ευρώπη, αύξησης του ποσοστού μικτών δασών, αλλάζοντας έτσι τις μονοκαλλιέργειες. Η φυσική αναγέννηση γίνεται μια πιο κοινή πρακτική δασικής διαχείρισης και συχνά αυξάνει το ποσοστό μικτών δασών. Στοιχεία αποδεικνύουν ότι στις σκανδιναβικές χώρες, όπως η Σουηδία και η Φινλανδία, σχετικά σημαντικό ποσοστό των κωνοφόρων δασών έχει μειωθεί και το ποσοστό των μικτών και πλατύφυλλων δασών αυξάνεται. Στην Ιρλανδία το μερίδιο των μικτών δασικών περιοχών έχει αυξηθεί τα τελευταία χρόνια κατά 180%. Στη Δανία τα κωνοφόρα δάση έχουν αυξηθεί σχεδόν κατά 60%, φαινόμενο που οφείλεται, πιθανότατα στη μετατροπή γεωργικού εδάφους σε δασική έκταση. Τα δάση δέχονται σημαντικές πιέσεις από τις συνέπειες της αλλαγής του κλίματος, τη αποψίλωση, (περίπου 1/5 των ευρωπαϊκών δασών υπόκεινται σε αποψιλωτικές διεργασίες), την κατάτμησή τους από έργα οδοποιίας, από δίκτυα υποδομών και από γεωργικές εκτάσεις. Κύρια απειλή όμως των δασών είναι οι δασικές πυρκαγιές και ιδιαίτερα για τις χώρες τις Μεσογείου όπου εκδηλώνονται οι πιο καταστροφικές δασικές πυρκαγιές. Περίπου 95% της συνολικής περιοχής που καίγεται βρίσκεται σε αυτήν την περιοχή. Οι προστατευόμενες εκτάσεις συνιστούν το αποτελεσματικότερο και σημαντικότερο μέτρο προστασίας της φύσης και των φυσικών πόρων. Τα προστατευόμενα δάση αποτελούν περίπου 12% (127 εκατομμύριο εκτάρια) της συνολικής δασικής περιοχή στην Ευρώπη. Από αυτά, το 41% υποδεικνύεται για προστασία της δασική βιοποικιλότητα, ενώ το 59% για προστασία τοπιού. Ενώ υπάρχουν μεγάλες προστατευόμενες εκτάσεις, με ελάχιστη ανθρώπινη επέμβαση κυρίως στις Βόρειες και Ανατολικές χώρες της Ευρώπης, τα περισσότερα προστατευόμενα δάση δέχονται ενεργό διαχείριση για την διατήρηση της βιοποικιλότητας. Επιπλέον τα δάση διαδραματίζουν σημαντικό προστατευτικό ρόλο για το έδαφος, την ισορροπία του υδρολογικού κύκλου, του τοπικού κλίματος. των υποδομών και άλλων φυσικών λειτουργιών. Περίπου 12% των δασών υποδεικνύονται ως προστατευτικά δάση. Το 81% αυτών διαχειρίζονται για άμεση προστασία εδάφους, υδατικών πόρων και άλλων λειτουργιών του οικοσυστήματος και το υπόλοιπο 19% διαχειρίζεται κυρίως για προστασία υποδομών. Οι τεχνητές επιφάνειες καλύπτουν το 5% του εδάφους της Ευρώπης. Κατά την δεκαετία 1990–2000. περισσότερα από 800.000 εκτάρια παραγωγικής γης μετατράπηκαν σε τεχνητές εκτάσεις για κατοικίες, γραφεία, καταστήματα, εργοστάσια και δρόμους. 48% αυτών εκτάσεων ήταν καλλιεργήσιμα εδάφη, 36% λιβάδια και 9% δασικά εδάφη. Αυτό μεταφράζεται σε σημαντική συρρίκνωση του φυσικού κεφαλαίου με επιπτώσεις στη βιοποικιλότητα, δεδομένου ότι μειώνονται οι βιότοποι και οι ζωτικοί χώροι διάφορων ειδών. Σημαντικός καταναλωτής εδάφους είναι οι υποδομές μεταφοράς. Υπολογίζεται ότι μεταξύ 1990 και 1999, στις χώρες της ΕΕ καταλαμβάνονται σχεδόν 10 εκτάρια εδάφους ανά ημέρα για κατασκευή νέων αυτοκινητόδρομων. Το έδαφος που καταλαμβάνεται για υποδομές μεταφοράς αποσύρεται από άλλες χρήσεις και διαιρεί τις φυσικές περιοχές σε μικρά τμήματα με επιβλαβείς περιβαλλοντικές συνέπειες στην πανίδα και χλωρίδα, στην βιοποικιλότητα και το τοπίο της ευρύτερης περιοχής. Οι περιοχές με την πιο σημαντική αύξηση τεχνητών περιοχών είναι χώρες ή περιοχές με υψηλή πυκνότητα πληθυσμών και οικονομική δραστηριότητα και ανάπτυξη ή περιοχές που έχουν ωφεληθεί από τις περιφερειακές πολιτικές της ΕΕ. Για την ανάλυση της μελλοντικής πορεία του ευρωπαϊκού τοπίου, των δασών, της γεωργίας και των μεταφορών, της αλλαγή κλίματος και της ατμοσφαιρικής ρύπανσης, διεθνείς οργανισμοί, επιχειρήσεις και κυβερνήσεις παγκοσμίως επιδίδονται στην ανάπτυξη σεναρίων διαφορετικών πιθανοτήτων για το μέλλον. Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλοντος άρχισε το Πρόγραμμα PRELUDE (PRospective Environmental analysis of Land Use Development in Europe-περιβαλλοντική ανάλυση και ανάπτυξη χρήσης εδαφών στην Ευρώπη) για να αναπτύξει σενάρια που περιγράφουν πιθανές μελλοντικές εξελίξεις για το έδαφος της EU 25, της Νορβηγίας και Ελβετίας και τις περιβαλλοντικές επιδράσεις τους για την περίοδο 2005-2035. Από την ανάλυση των πέντε σεναρίων Prelude (Σενάριο 1: Μεγάλη διαφυγή - Ευρώπη της αντίθεσης, Σενάριο 2: Εξελιγμένη κοινωνία - Ευρώπη της αρμονίας , Σενάριο 3: Συγκεντρωμένα δίκτυα - Ευρώπη των κατασκευών, Σενάριο 4: Το αιφνιδιαστικό - Ευρώπη της καινοτομίας , Σενάριο 5: Μεγάλη κρίση - Ευρώπη της συνοχής), εμφανίζεται ότι παράγοντες που συντελούν στην διαμόρφωση των περιβαλλοντικών συνθηκών, της εδαφικής κάλυψης και του μελλοντικού τοπίου είναι: η πληθυσμιακή αύξηση, το εμπόριο, η παγκοσμιοποίηση, η τεχνολογική ανάπτυξη, οι υποδομές μεταφοράς, η εντατικοποίηση της γεωργίας, η εγκατάλειψη εδαφών, οι διαφορές πολιτικές, τα έντονα φυσικά φαινόμενα, η οικονομική ενδυνάμωση, η ανάπτυξη της περιβαλλοντικής συνείδησης. Τα σενάρια PRELUDE, παρουσιάζουν εκείνες τις εξελίξεις των διαφορετικών πολιτικών περί εδαφικής κάλυψης και χρήση γαιών που μπορούν να οδηγήσουν στις περιβαλλοντικά επιβλαβείς εξελίξεις. και βοηθούν να γίνουν κατανοητές οι αβεβαιότητες σχετικά με τις διάφορες πολιτικές και τα προγράμματα, αυξάνοντας την αποτελεσματικότητα και την αποδοτικότητα των σχεδίων τους και της εφαρμογής τους. Για να αποφθεχθούν οι αρνητικές επιδράσεις και οι ανεπάρκειες των σχετικών προγραμμάτων και να εξασφαλιστεί αειφορική ανάπτυξη είναι απαραίτητη η εφαρμογή ενός ενιαίου ολοκληρωμένου χωροταξικού σχεδιασμού με ενεργό συντονισμό των διαφορετικών πολιτικών.
description: Land cover refers to the physical and biological cover over the surface of land, including water, vegetation, bare soil, and/or artificial structures. Land use is a more complicated term. Natural scientists define land use in terms of syndromes of human activities such as agriculture, forestry and building construction that alter land surface processes including biogeochemistry, hydrology and biodiversity Landscape comprises the visible features of an area of land, including physical elements such as landforms, living elements of flora and fauna, abstract elements like lighting and weather conditions, and human elements like human activity and the built environment. During the ages, many of the human activities leave long lasting footprints on the land, many of them accumulate over time, leading to drastic and sometimes irreversible change. A given land cover can be modified, degraded or destroyed causing the creation of new land cover type. and unusual changes in the landscape, the ecosystems and the environment. The land cover change is characterized by natural and anthropogenic effects in the ground. And it constitutes the cause and consequence of environmental and social interactions Land-use change is a pressing challenge to sustainable development in Europe.. In order to firstly comprehend the consequences of land cover change, their repercussions in the sustainable development and secondly achieve ecological balance, the way that the land cover is exchanged between different categories and types should be recorded The subject of this paper is to study the mobility and the change in the three basic categories of land cover: agricultural land, forests and artificial surface., the transformation of land cover types and the creation of new extents. For this aim, the paper is based on definitions and data taken from corine Land Cover as well as Ministerial Conference on the Protection of Forests in Europe (MCPFE). According to corine land cover data, for the period 1990 -2000, agriculture is the most important land cover type in Europe in terms of the proportion of the total land area occupied. It covers approximately 55 % of the land surface, compared to 38 % for forest and semi-natural and 5 % for urban From 1990 to 2000, important increase was recorded in the artificial land, while the forests increased at 800.000 ha while agricultural land was remarkably reduced. Nevertheless, the above changes failed to bring percentage changes because of the dynamics of transformations of land cover. The configuration of each land cover is determined by specifi factorsr for each region. The driving forces of changes can bring different result in different regions as consequence of different local characteristics (. agricultural policy, economic, social and climatic conditions). Agriculture plays important role in the maintenance of biodiversity, landscapes and environmental resources. Furthermore agricultural activities, changes in the land use and the farming practices influence to a great degree the environment, nature, biodiversity, landscape, flora and fauna, the soil and the water resources. In general CLC land cover change data. show that the agricultural land (arable land, the permanent corps, pastures and mosaics) has decreased, mainly as consequence of reforestation and urbanisation (urban sprawl, infrastructures of transport installations of tourism and recreation.). The loss of agricultural land is mainly to urban, it is not surprising that those regions showing the greatest rate of loss are also those close to the major centres of population. In the coastal area of the Atlantic and the Mediterranean, for example, where rapid development has occurred the loss of farmland due to urban sprawl seems to be partly compensated by conversion of forests and semi-natural land to agriculture.. Mainly in Holland and in Denmark is observed conversions of agricultural land to forest and semi-natural land that is probably owed in the national policies of countries. In other countries of Europe, we can observe explicit abandonment of agricultural regions and cultures, because their uneconomic nature. Contrary to the widespread opinion, Europe’s forest area is increasing steadily via reforestation and natural extension. The annual increase of forestland extent from 1990-2005 is about 800.000 hectares annually or 0,5% annually For centuries, human activity has exploited the forests in various ways, a practice that was altered their structure. As a result, the naturality of European forests has changed and the forests, marked by the athrogenetic footprint, are now characterized as “seminatural”. More than 1/3 of forests (88%.) are characterized as seminatural. Natural forests undisturbed by man represent 5% of forests and can be found primarily in Eastern Europe, in the Baltic and in northern countries. Representing almost 7% of European forest land, forest plantations are mainly found in south-western Europe. The variety and distribution of forest types has changed in some countries during the last decade. In many parts of Europe forest management has favoured the mono-species type. During this period, specifically in western and central Europe there has been a general tendency to increase the percentage of mixed forests by changing the mono-species forest. The Natural regeneration becomes a more common practice of forest management and often increases the percentage of mixed forests. Data shows that for the Nordic countries, such as Sweden and Finland, the relative share of coniferous forests has been reduced, and that the share of mixed and broadleaved forests increased. In Ireland the share of mixed forest areas has increased in the last years by 180%. In Denmark the coniferous forest area has increased nearly 60% in the past few years, most probably due to the conversion of agricultural and other wooded land into forest area. The forests accept important pressures from the consequences of climate change, the deforestration, fragmentation by transport infrastructure, agricultural extents. Main threat of forests are the forest fires, 95% of total region that is burned by the forest fires is found in countries of Mediterranean Protected areas are unquestionably the most effective and important measure of protection for the nature and natural resources. Protected forests constitute 12% (127 million hectares) total forest land in Europe. By them, the 41% is designated to conserve forest biodiversity, while 59% is designated to conserve landscape. While there are large protected forest areas in Northern and Eastern Europe with little human intervention, most of the protected forests are managed to actively conserve biological diversity. Forests play important roles in the protection of soil or the surface under the forest cover, for instance, for protection against erosion. Forests are also essential for the maintenance of water resources and of water cycles such. In addition, protective forests guarantee other important ecosystem functions, like the maintenance of clean air, stabilisation of local climate. Forests also fulfil important protective functions for infrastructure, managed natural resources and directly for the protection of humans. 12% of forest and other wooded land is designated as protective forests On 81% of the protective areas the management is directed to protect soil, water or other ecosystem functions. On 19% the management is directed to protect infrastructure and managed natural resources against natural hazards. Artificial surfaces cover the 5% of European land. At decade 1990-2000.more than 800.000 hectares of productive ground converted into artificial land building of housing, services and recreation areas. 48% of extents that was changed in artificial surfaces were agriculture land, 36% pastures and 9% forest. This is translated in important shrinkage of natural accounts with repercussions in the biodiversity since the biotopes and the vital spaces of various types are decreased. Land is under continuous pressure for new transport infrastructure. Between 1990 and 1998, a total of over 30 000 ha of land, about 10 ha every day, was taken for motorway construction in the EU. Land taken by transport is withdrawn from other uses. Which effectively constitutes fragmentation by linear infrastructures such as roads, railways or canals. Such intervention has important consequences for fauna, flora, biodiversity as well as landscape of wider region The regions exhibiting the most important increase in artificial land are either countries or areas with high density of populations and economic activity and growth or regions that have been profited by the regional policies of EU. Long term contrasting scenarios analyse a whole range of plausible, but very different and surprisingly rich futures. They help organizations to rethink the robustness of existing strategies and to discuss potential options to adapt or successfully survive fundamental changes in society, economy or the environment. Scenario development has become a frequently used tool in international organisations, companies and governments worldwide Long term contrasting scenarios can provide context and a backdrop against which the debate on land use and our environmental future can take place. The European Environment Agency initiated the PRELUDE project (PRospective Environmental analysis of Land Use Development in Europe) to develop coherent scenarios that describe plausible future developments for land use in EU 25 plus Norway and Switzerland and their potential environmental impacts for the period 2005–2035. From the analysis of the five senarios Prelude (Scenario 1: Great Escape — Europe of contrast Scenario 2: Evolved Society — Europe of harmony Scenario 3: Clustered Networks — Europe of structure Scenario 4: Lettuce Surprise U — Europe of innovation Scenario 5: Big Crisis — Europe of cohesion) can be deduced that factors contribute to the configuration of environmental conditions, land cover and future landscape are:. demographic increase, trade, globalisation, technological growth, the transport infrastructures, the intensification of agriculture, the land abandonment, the policies but also the extreme natural phenomena, the economic intensification, the growth of environmental conscience Senarios PRELUDE, present those developments of different policies regarding land cover and use that can be environmentally harmful. Better political co-ordination is essential in order to prevent the negative effects and insufficiencies of relevant programs and also assures sustainable development.