Η ενδυνάμωση της ταυτότητας των παιδιών Ρομά μέσα από την αξιοποίηση της μητρικής τους γλώσσας. Ένα εκπαιδευτικό εγχειρίδιο στην Ελληνική και στη Ρομανί
Creators: name: Δρομπίλα, Ελλη-Μαρία Αστέριου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2016
Subjects: ενδυνάμωση ταυτότητας
διγλωσσία των παιδιών Ρομά
κριτικός γραμματισμός
identity empowerment
Roma children bilingualism
critical literacy

description: Σκοπός της εργασίας αυτής ήταν η ενδυνάμωση της ταυτότητας των παιδιών Ρομά μέσα από την αξιοποίηση της μητρικής τους γλώσσας. Εκτός όμως από τον γενικό σκοπό, τέθηκαν και μια σειρά από επιμέρους στόχοι. Αυτοί ήταν γνωστικοί, γλωσσικοί, συναισθηματικοί, ψυχοκινητικοί, διαπολιτισμικοί αλλά περιέλαβαν και δεξιότητες κριτικής σκέψης-μεταγνωστικές δεξιότητες. Ενδεικτικά, ορισμένοι ειδικοί στόχοι της έρευνας αποτέλεσαν η ενίσχυση της διγλωσσίας των Ρομά παιδιών μέσα από την αξιοποίηση της μητρικής τους γλώσσας στη σχολική τάξη, η δημιουργία κριτικά εγγράμματων ταυτοτήτων στους/στις μαθητές/-τριες Ρομά, η συνειδητοποίηση προβλημάτων της καθημερινότητάς τους, η άμεση διεκδίκηση των δικαιωμάτων τους, η προφορική και η γραπτή τους έκφραση σε δύο γλώσσες, στην Ελληνική και στη Ρομανές, η δημιουργία ευνοϊκού κλίματος μέσα από την παράθεση προσωπικών εμπειριών σχετικών με την παραβίαση δικαιωμάτων, η καλλιέργεια ενσυναίσθησης σε καταστάσεις της καθημερινότητας, η δημιουργία κλίματος εμπιστοσύνης μεταξύ των μελών της ομάδας της τάξης και ο αναστοχασμός των παιδιών γύρω από το περιεχόμενο της διδασκαλίας και του εκπαιδευτικού υλικού που παρήγαγαν. Στο πλαίσιο της παρούσας έρευνας δράσης έγινε σύνταξη ενός δίγλωσσου εκπαιδευτικού εγχειριδίου ως προσπάθεια γραπτής καταγραφής της μητρικής γλώσσας των παιδιών Ρομά με χρήση ελληνικών χαρακτήρων. Τα μεθοδολογικά εργαλεία της έρευνας ήταν: α) η παρατήρηση, β) η τήρηση ημερολογίου, γ) η ομαδική συζήτηση (αναστοχασμός) και δ) η μαγνητοφώνηση του λόγου των παιδιών στην Τ1. Η έρευνα αυτή έλαβε χώρα σε τρία επιλεγμένα δημοτικά σχολεία του Δήμου Δέλτα του Νομού Θεσσαλονίκης κατά τους μήνες Φεβρουάριο-Απρίλιο του 2015. Από την παρούσα έρευνα προέκυψαν τα εξής συμπεράσματα: 1) η αποκάλυψη της παιδικής εκμετάλλευσης που βιώνουν τα παιδιά Ρομά, 2) η διατύπωση της προσωπικής και συλλογικής τους «φωνής» μέσα από την αποσαφήνιση ζητημάτων κοινωνικής δικαιοσύνης και την αμφισβήτηση των κυρίαρχων δομών εξουσίας, 3) η παιδαγωγική του κριτικού γραμματισμού συνέβαλλε όχι μόνο στην κατανόηση της ελληνικής γλώσσας αλλά στη χρήση της Ελληνικής και της Ρομανί για την οικοδόμηση ενός καλύτερου κόσμου, 4) η αποκάλυψη της διπλής ονοματοδοσίας των παιδιών Ρομά στο πλαίσιο του εκπαιδευτικού υλικού που παρήγαγαν, 5) προσπάθεια άρσης ορισμένων «κοινωνικών» αυτονόητων, 6) η ανάδειξη της επικρατούσας αντίληψης της κοινωνίας ως αντανάκλαση στον λόγο των παιδιών, 7) θετικά οφέλη από την παρουσία της Ρομανί στο σχολείο για παιδιά που η μητρική τους γλώσσα αποτελεί δηλωτικό στοιχείο της ταυτότητας, γεγονός που οδηγεί στη διερεύνηση των στάσεων των παιδιών και των οικογενειών τους απέναντι στη μητρική τους γλώσσα, 8) η συμπληρωματική λειτουργία των δύο γλωσσών α) σε επίπεδο γλωσσικής συμπεριφοράς, β) σε επίπεδο κριτικού γραμματισμού, 9) η διάσταση απόψεων γύρω από τη μητρική γλώσσα των παιδιών του δείγματος, αφού οι δύο ομάδες εξέφρασαν θετική στάση απέναντι στη γλώσσα και τον πολιτισμό τους, ενώ η τρίτη ομάδα εμφάνισε τάσεις γλωσσικής μετατόπισης. Τέλος, έχει ιδιαίτερη σημασία η δημιουργία του δίγλωσσου εκπαιδευτικού εγχειριδίου, καθώς μέσα από τον συγκερασμό του κριτικού γραμματισμού και της διαγλωσσικότητας προς όφελος των παιδιών Ρομά αυτά φαίνεται ότι κατόρθωσαν να αποκτήσουν ενδυνάμωση της ταυτότητας εγγράφοντας κριτικά εγγράμματες ταυτότητες σε έναν χώρο διαγλωσσικότητας.
description: The aim of this study was the empowerment of Roma children's identity through the utilization of their mother tongue. Apart from the overall objective a group of specific objectives were also set, including cognitive, linguistic, emotional, psychokinetic, intercultural, while also including critical-thinking and metacognitive skills. Some indicative specific research objectives were the strengthening of Roma children’s bilingualism through the utilization of their mother tongue in the classroom, the creation of critically literate identities in Roma students, the problem awareness in their everyday life, the direct assertion of their rights, the oral and written expression in both languages, namely Greek and Romani, the creation of a favorable climate through the juxtaposition of personal experiences related to the violation of rights, the cultivation of empathy in real life situations, the creation of trust among the group of the class members and the reflection of children around the content of teaching and the educational material produced. As part of this action research was the creation of bilingual instructional manual as a recording effort of the mother tongue of Roma children in written form using Greek characters. The methodological research tools were: a) observing, b) keeping of a logbook, c) group discussion (reflections) and d) the recording of children's speech in T1. The research took place in three selected primary schools in the Municipality of Delta Prefecture of Thessaloniki during February-April 2015. The present investigation revealed the following conclusions: 1) the disclosure of child exploitation experienced by Roma children; 2) formulation of their individual and collective "voice" through the clarification of social justice issues and the challenging of the dominant power structures, 3) the pedagogy of critical literacy contributed not only to the understanding of the Greek language but the use of Greek and Romani in order to build a better world, 4) the disclosure of dual naming of Roma children within the educational material produced, 5) attempt to question some "social" self-evidents, 6) the emergence of society’s prevalent conception as a reflection onto children’s speech 7) positive benefits from the presence of Romani in school for children whose native language is manifesting element of identity, which leads to the exploration of children's attitudes and their families face in their native language, 8) the complementary function of the two languages a) in linguistic behavior level, b) critical literacy level, 9) divergence around the mother tongue of the sampled children, since the two groups expressed positive attitude towards the language and culture, while the third group showed linguistic displacement trends. Finally, it is important to create the bilingual instructional manual, and through the blending of critical literacy and translanguaging in favor of Roma children it seems that they have achieved to strengthen their identity by writing critically literate identities in a translanguaging space.