Τι είναι μεταφυσική; Μια συνοπτική ενασχόληση με το ερώτημα, η κριτική στροφή του 18ου αιώνα και η επιστροφή στο απόλυτο
Creators: name: Τσακιρίδης, Μύρων Χαραλάμπους
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2017
Subjects: Μεταφυσική
Κριτική στροφή
Απόλυτο
Metaphysics
Critical turn
Absolute

description: Η συγκεκριμένη εργασία περιστρέφεται γύρω από ένα ερώτημα, που έχει απασχολήσει ιδιαιτέρως τον φιλοσοφικό στοχασμό, και έχει λάβει πολλές μορφές και πολλές απαντήσεις ανά τους αιώνες: Τι είναι μεταφυσική; Ο συγγραφέας δεν ερευνά μία προς μία τις μορφές αυτές, ούτε επιχειρεί να εντοπίσει ένα κοινό έδαφος των απαντήσεων που έχουν δοθεί. Αυτό το κοινό έδαφος είναι μάλλον ο ίδιος ο επιστημονικός πυρήνας της μεταφυσικής, που αποτελεί και επίκεντρο ενδιαφέροντος του συγγραφέα. Στο πρώτο κεφάλαιο (Τι είναι μεταφυσική;) επιχειρείται μια εισαγωγική προσέγγιση στο ερώτημα. Από αυτή την προσέγγιση είναι αδύνατο να λείπει η αναφορά στον Αριστοτέλη, ο οποίος έθεσε τις θεωρητικές βάσεις της μεταφυσικής. Βέβαια, η επιστήμη που οραματίζεται ο Αριστοτέλης οδηγεί σε μια τελεολογική εξήγηση της πραγματικότητας, κάτι που θα προκαλέσει αντιδράσεις και θα διχάσει για αιώνες τον φιλοσοφικό κόσμο. Στην νεώτερη εποχή, ο Spinoza, ένας από τους πιο ένθερμους υποστηρικτές της αυστηρά μηχανιστικής εξήγησης της πραγματικότητας, δημιουργεί χώρο για έναν επαναπροσδιορισμό της ανθρώπινης γνώσης, άρα και της μεταφυσικής ως επιστημονικού πεδίου. Η συνεισφορά του, όμως, θα επισκιαστεί κατά τον 18ος αιώνα, που στιγματίστηκε από το κριτικό εγχείρημα του Kant. Το δεύτερο κεφάλαιο (Πώς είναι δυνατή η μεταφυσική ως επιστήμη;) αποτελεί μια εμβάθυνση στην πρώτη κριτική του Kant, όπου εντοπίζονται οι βασικές του ενστάσεις γύρω από την μεταφυσική, και τα απαραίτητα βήματα που πρέπει να πραγματοποιηθούν για να θεωρηθεί η ίδια επιστήμη. Στην προσπάθειά του να διασώσει την αξιοπρέπεια της μεταφυσικής, ο Kant θα της στερήσει το αληθινό της αντικείμενο, δηλαδή την ιδέα του Θεού. Η θεμελίωσή του, συνεπώς, θα παραμείνει κενή από μια οντολογική σκοπιά. Το κενό αυτό δεν θα καλυφθεί πριν από τον Hegel, ο οποίος αποκαθιστά στην Επιστήμη της Λογικής ό,τι ο Kant απέρριψε ως διαλεκτική ή προβληματική του καθαρού λόγου. Για να ασχοληθεί, βέβαια, κανείς με τον Hegel, θα πρέπει να γνωρίζει τις φιλοσοφικές του καταβολές. Οι καταβολές αυτές έχουν ένα αξιοθαύμαστο εύρος, ξεχωρίζει όμως η επίδραση του Fichte και του νεαρού Schelling στην σκέψη του. Στο τρίτο κεφάλαιο (Από την κριτική της μεταφυσικής εν συνόλω στο θεμέλιο της γνώσης) χτίζεται μια γέφυρα από την Κριτική του Καθαρού Λόγου μέχρι την Επιστήμη της Λογικής. Το τέταρτο κεφάλαιο (Από το θεμέλιο της γνώσης στην θεώρηση του πραγματικού) αφορά αποκλειστικά την Επιστήμη της Λογικής, ενώ το πέμπτο και τελευταίο κεφάλαιο (Πραγματικό και απόλυτη ιδέα) καταλήγει σε μια σύγκριση των Hegel και Spinoza, η βασική διαφορά των οποίων περιορίζεται στην φύση της απόλυτης ιδέας. Για τον Hegel, η φύση της απόλυτης ιδέας είναι ουσιωδώς αντιφατική, κάτι που μας αναγκάζει να μην εκκινούμε από την ίδια, αλλά να κατανοούμε καθώς διερχόμαστε από λογικούς διορισμούς, ότι μόνο από αυτήν είναι δυνατό να εκκινούμε πραγματικά
description: This paper revolves around a question that has occupied philosophical thinking, has taken up many forms and has received many answers through the centuries: What is metaphysics? The writer does not investigate these forms one by one, nor tries to locate the common ground of the given answers. This ground is most likely the very scientific core of metaphysics, which is exactly the center of the writer’s interest. In the first chapter (What is metaphysics?) an introductory approach to the question is attempted. In this approach, the obligatory reference to Aristotle, who laid the theoretical foundations of metaphysics, is not neglected. Nevertheless, Aristotle’s vision of this science, leads to a teleological explanation of reality, something that will cause reactions and divide the philosophical world for centuries. In the early modern period, Spinoza, one of the most loyal supporters of the strictly mechanistic explanation of reality, will create room for a redefinition of human knowledge, therefore also of metaphysics as a scientific field. But his contribution will be overshadowed in the 18th century, a century marked by Kant’s critical project. The second chapter (How is metaphysics as science possible?) immerses itself in Kant’s fist critique, where his basic objections around metaphysics are located, along with the necessary steps that must be taken in order to consider it an actual science. In his effort to rescue the dignity of metaphysics, Kant will strip it off its real object, namely the idea of God. Consequently, his grounding will remain empty, viewed from an ontological perspective. This emptiness will not be covered before Hegel. Hegel will restore in his Science of Logic whatever Kant rejects as dialectic or problematic of pure reason. Naturally, in order for anybody to be able to occupy themselves with Hegel, the origins of his philosophical thinking must be first known. Although these origins are amazingly wide, the effect that Fichte and young Schelling had on Hegel’s thought must stand out. In the third chapter (From the critique of metaphysics as a whole to the foundation of knowledge) a bridge that connects Kant’s Critique of Pure Reason and Hegel’s Science of Logic is constructed. The fourth chapter (From the foundation of knowledge to the speculation of the real) deals exclusively with Hegel’s Science of Logic, whereas the fifth and final chapter (Real and absolute idea) ends up in a comparison between Hegel and Spinoza. Their basic difference lies on the nature of the absolute idea. For Hegel, the nature of the absolute idea is in essence contradictory, something that forces us not to begin with it, but understand in the process of going through logical determinations, that we cannot really begin with anything else