Η ανθρώπινη κατάσταση στον Γρηγόριο Νύσσης: υπαρξιακή θεώρηση των έργων Περι Παρθενίας και Περί Ψυχής και Αναστάσεως
Creators: name: Κανελλάκης, Βασίλειος Νικολάου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2015
Subjects: Ελευθερία-Ασκηση-Ψυχή
Freedom-Ascetic-Soul

description: Στην εργασία με τον τίτλο: «Η ανθρώπινη κατάσταση στον Γρηγόριο Νύσσης. Υπαρξιακή θεώρηση των έργων, Περί παρθενίας και Περί ψυχής και αναστάσεως», επιχειρείται να παρουσιαστεί ο λόγος του Γρηγορίου Νύσσης, σχετικά με τα ζητήματα του ασκητικού-απαθούς βίου και της πνευματικής υπόστασης του ανθρώπου, που σχετίζονται με την αθανασία της ψυχής και ολοκληρώνεται με την ψυχοσωματική εσχατολογική αποκατάσταση. Αρχικώς, γίνεται η περιγραφή των οντολογικών κριτηρίων της ανθρωπολογίας του Γρηγορίου, με άξονα τα πραγματευθέντα στο Περί κατασκευής του ανθρώπου, έργό του. Εκτίθεται λοιπόν, η εκ του μη όντος δημιουργία του ανθρώπου, η σχέση της με την ετερουσιότητα του Θεού-Δημιουργού, η οποία και διακρίνεται από αυτήν του δημιουργήματος. Η κατά φύσιν ελευθερία του ανθρώπου, αποτέλεσμα της αγαπητικής ενέργειας του Θεού, φανερώνεται στην βιολογική κατάσταση της ανθρώπινης μορφής, αλλά και στην ψυχική εκδήλωση του αυτεξουσίου. Αναλύεται δε με περιγραφικό τρόπο η «χρήση» του αυτεξουσίου, οι θετικές και αρνητικές συνέπειες, που οδηγούν στο γεγονός της «έκπτωσης»-αλλοίωσης. Η ανθρωπολογική θεώρηση οδηγείται στην υπαρξιακή ερμηνεία του πεπερασμένου χρόνου. Τέλος, θίγεται το κεντρικό δίλημμα της ελευθερίας -που σχετίζεται πάλι με το αυτεξούσιο-, της επιστροφής στο «είναι» ή της παραμονής στο «μη είναι». Στην κυρίως θεματική της εργασίας γίνεται λόγος για την παροντική κατάσταση του ανθρώπου, την τοποθέτησή του στη παγιωμένη τρεπτότητα του ενδάθε. Η λύση που προτάσσεται από τον Νύσσης στο Περί παρθενίας είναι η αναμέτρηση με την «επιλογή», τη θέληση του ανθρώπου. Η θέληση-επιθυμία ωθεί την ύπαρξη ή στην υπέρβαση ή στην δέσμευση του σαρκικού φρονήματος των δερμάτινων χιτώνων -χαρακτηριστικό γνώρισμα των άλογων έμβιων όντων-. Η άσκηση αναδεικνύεται ως το μέσο εκείνο, το οποίο κατευθύνει την ανθρωπότητα από το ιδιάζον ατομικό στο «καθόλου» αγαθό. Στόχος της ασκητικής βιοτής είναι η αφθαρτοποίηση του ανθρώπινου προσώπου, το οποίο δια της ευχαριστιακής πρόσληψης, χριστοποιείται. Η φιλοσοφική τέχνη της αλυπίας ενώνεται με το ευαγγέλιο της μανικής απροϋπόθετης αγάπης, που προκρίνει το «είναι» ως ελευθερία και τον Θεό ως αγάπη. Η ανθρώπινη ύπαρξη πραγματώνεται στη μέθεξη του Απολύτου του «μελιζόμενου και μη διαιρούμενου» όντος Αγαθού. Η ψυχή, ως η ζώσα και νοερά κτιστή ουσία που μεταδίδει στο σώμα τα γνωρίσματα της ισχύος, της ζωτικότητας και της συνθετικής ικανότητας, εξετάζεται στο Περί ψυχής και αναστάσεως, όπου περιγράφεται η διαίρεση της ψυχής, η διάκριση των αρετών και η υπερβατική της προοπτική. Επιπλέον, δεν αμελείται η διευκρίνιση του ενιαίου και αδιαίρετου ανθρωπίνου συνθέτου [ψυχοσωματικότητα], με αναφορά στην εσχατολογική κατάσταση της «ανάστασης», που ορίζεται ως η επανασύνδεση της ψυχής και του σώματος μετά από τη διαίρεσή τους εξαιτίας του θανάτου. Ο προορισμός της ύπαρξης είναι η θέωση -η ολοκλήρωση και αποκατάστασή της εντός της απειρότητας της θεϊκής-πατρικής παρουσίας.
description: On my thesis, titled: «The human condition in Gregorius of Nyssa. An existential perspective of his works Περί παρθενίας and Περί ψυχῆς καὶ ἀναστάσεως», I am approaching the thought of Gregorius of Nyssa concerning two topics: the ascetic life (a life of no passion) and the spiritual nature of man. These two topics are related to the soul’s immortality and completed by the restoration of both the psyche and the body at the Eschata. I begin by describing the ontological criteria of Gregorius’ anthropology, based on his thoughts expressed in his work titled: Περί κατασκευῆς τοῦ ἀνθρώπου. I present the creation ex nihilo of the human being, its relation to the different nature of God as Creator, which is therefor different from the nature of the creation. The human freedom, which is part of his nature and a result of God’s loving energy, can be witnessed in the human being’s biological status, but also in the psyche’s demonstration of free will. I analyze this use of free will, its positive and negative consequences, that ultimately lead to the Fall of Man. This human-centered approach leads to an existential interpretation of the finite time. I also discuss the central dilemmas of freedom –concerning again the free will issue-, the return to a state of being or the remaining in a status of non-being. The central idea of this paper is about the present state of the human being, his placement in the herein status of change, the status after the Fall. Gregorius’ point of view can be found in his Περί παρθενίας work: to encounter the ‘choice’, the human will, he writes. The will (man’s desire that is) pushes the existence to either surmount the flesh’s conviction to ‘leather tunics’ or bond with them, which is common to all the non-rational beings. The only means to divert humanity from the individual to the universal good (ἀγαθὸν) is through ascese. The goal of the ascetic life is to keep the human person intact and also to deify it via the eucharistic process. The philosophical art of no sorrow (ἀλυπία) bonds with the good message of non-conditional love, which presents being as freedom and God as love. The human existence is being self-realized when it adopts the Absolute ‘parted, but not divided’ true being. The psyche is examined in Gregorius’ work Περί ψυχῆς καὶ ἀναστάσεως, where her division, the distinction οf the virtues and her transcendent perspective are described. There, psyche is presented as the living and mentally created being that transmits to the body the attributes of power, livelihood and composing capabilities. Concluding, I do not neglect to mention the unity and indivisibility of the human synthesis (psyche and body together), connecting this to the eschatological condition of the resurrection, which is defined as the rebonding of psyche and body after their division upon death. The existence’s goal is theosis/deification –the restoration and completion of the divine father figure presence inside the human being.