Παραδοσιακές Χρήσεις Αυτοφυών Φυτών στη Νήσο Λέσβο
Creators: name: Τζανίδης, Γεώργιος Παναγιώτη
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2022
Subjects: Εθνοβοτανική
Παραδοσιακές Χρήσεις Φυτών
Λέσβος
Ethnobotany
Traditional Uses of plants
Lesvos

description: Στην παρούσα διπλωματική εργασία καταγράφηκαν τα φυτικά taxa της Λέσβου με χρηστική αξία για θεραπευτικούς, διατροφικούς και άλλους σκοπούς και η εμφάνιση διαφοροποίησης α) γεωγραφικά, β) ηλικιακά, και γ) με την καταγωγή των κατοίκων, μέσω της απόκτησης εθνοβοτανικών δεδομένων για την εξαγωγή αποτελεσμάτων. Στην προσπάθεια αξιολόγησης των εθνοβοτανικών πληροφοριών έγινε χρήση των εθνοβοτανικών δεικτών UT (Uses Totaled), IV (Importance Value), UV (Use Value), RI (Relative Importance value), FIC (Informant Consensus Factor). Η συλλογή των ποιοτικών δεδομένων πραγματοποιήθηκε μέσω ημιδομημένων συνεντεύξεων εις βάθος ακολουθώντας τη μέθοδο «αλυσίδας ή χιονοστιβάδας», ενώ ανάλογα με το χρονικό περιορισμό οι προσεγγίσεις απόκτησης ποιοτικών δεδομένων διαφοροποιούνταν. Στην εθνοβοτανική έρευνα συμμετείχαν 50 πληροφορητές (25 άνδρες και 25 γυναίκες) με μέσω όρο ηλικίας τα 68 έτη. Στην πλειονότητα τους οι γυναίκες ως θεματοφύλακες της εθνοβοτανικής γνώσης και άτομα που ασχολούνται με τον πρωτογενή τομέα παραγωγής έτειναν να αναφέρουν περισσότερες παραδοσιακές χρήσεις και φυτικά taxa για την κάλυψη θεραπευτικών, διατροφικών ή άλλων χρήσεων. Συνολικά αναφέρθηκαν 2538 παραδοσιακές χρήσεις για 276 φυτικά taxa τα οποία ανήκουν σε 80 οικογένειες, εκ των οποίων τα 231 taxa (85,6%) αποτελούν αυτοφυή φυτά, τα 29 καλλιεργούμενα (10,7%) και τα 11 taxa (4,1%) αποκτηθέντα από σημεία πώλησης. Η πολυπληθέστερη οικογένεια σε taxa αποτελεί η οικογένεια Asteraceae σε ποσοστό 12,7% και 35 taxa, ενώ έπειτα με μικρή διαφορά ακολουθεί η οικογένεια Lamiaceae με ποσοστό 11,6% και 32 taxa. Το 85,1% των παραδοσιακών χρήσεων (1974 χρήσεις) κατανέμονταν στις καταγραφές για θεραπευτική χρήση, όντας ο επικρατέστερος σκοπός χρήσης. Ακολουθούν οι παραδοσιακές χρήσεις για διατροφικούς σκοπούς με ποσοστό 14,9% και 397 χρήσεις, ενώ για την κάλυψη άλλων χρήσεων καταγράφηκαν 167 παραδοσιακές χρήσεις, όπου αποτέλεσαν το 7,2% των συνολικών παραδοσιακών χρήσεων των 276 φυτικών taxa. Τα φυτικά taxa τα οποία αναφέρθηκαν από τους πληροφορητές για 2538 παραδοσιακές χρήσεις για την κάλυψη θεραπευτικών, διατροφικών ή άλλων σκοπών χρήσεως ανήκουν σε ποσοστό 90,4 % με 2098 παραδοσιακές χρήσεις σε αυτοφυή φυτικά taxa, το 11,3% (263 χρήσεις) σε καλλιεργούμενα φυτικά taxa και το 7,6% (176 χρήσεις) σε φυτικά taxa τα οποία αποκτήθηκαν από Herbal Markets. Η επικρατέστερη οικογένεια με ποσοστό 14,2% αποτέλεσε στις καταγραφές η Asteraceae με 298 παραδοσιακές χρήσεις, ενώ με μικρή διαφορά με ποσοστό 14% ακολουθεί η οικογένεια Lamiaceae με 292 παραδοσιακές χρήσεις. Το φυτικό τμήμα το οποίο χρησιμοποιείται σε μεγαλύτερο ποσοστό 35,2% (80 taxa) αποτελούν τα Φύλλα. Ο πολυπληθέστερος τρόπος χρήσης αποτέλεσε η χορήγηση υπό μορφή αφεψήματος σε ποσοστό 73,6% (167 taxa). Περισσότερο κοινές παθήσεις αποτελούν οι δερματικές με 427 αναφορές και 181 taxa. Σύμφωνα με τη χρήση του εθνοβοτανικού δείκτη FIC, υψηλότερες τιμές συγκέντρωσαν οι δερματικές (0,58) και νευροψυχιατρικές (0,46) παθήσεις. Κατά τη χρήση των εθνοβοτανικών δεικτών UT, IV και UV και τη σύνδεση τους με το ιστορικό πλαίσιο αναδείχθηκε η σημαντικότητα των taxa Vitis vinifera και Olea europeae από την αρχαιότητα έως σήμερα. Τέλος εντοπίστηκαν πιέσεις και απειλές προς φυτικά taxa, σπάνια και απειλούμενα ή με περιορισμένη εξάπλωση στη νήσο Λέσβο ορισμένα εκ των οποίων βρίσκονται υπό καθεστώς προστασίας, καθώς και υπερσυλλογή με σκοπό την εμπορία.
description: In the present dissertation were recorded the plant taxa of Lesvos with useful value for therapeutic, nutritional and other purposes and the appearance of differentiation a) geographical, b) age, and c) with the origin of the inhabitants, through the acquisition of ethnobotanical data for the extraction of results. In the effort to evaluate the ethnobotanical information, the ethnobotanical indices UT (Uses Totaled), IV (Importance Value), UV (Use Value), RI (Relative Importance value), FIC (Informant Consensus Factor) were used. The collection of qualitative data was carried out through semi-structured in-depth interviews following the "chain or avalanche" method, while depending on the time constraints the approaches to obtaining quality data were different. The ethnobotanical research involved 50 informants (25 men and 25 women) with an average age of 68 years. The majority of women as custodians of ethnobotanical knowledge and those involved in the primary production sector tended to report more traditional uses and herbal taxa to cover therapeutic, nutritional or other uses. A total of 2538 traditional uses were reported for 276 plant taxa belonging to 80 families, of which 231 taxa (85.6%) are native plants, 29 cultivated (10.7%) and 11 taxa (4.1%) obtained from points of sale. The most populous family in taxa is the Asteraceae family with 12.7% and 35 taxa, followed by the Lamiaceae family with 11.6% and 32 taxa. 85.1% of traditional uses (1974 uses) were distributed in the records for therapeutic use, being the predominant purpose of use. The following are the traditional uses for food purposes with a percentage of 14.9% and 397 uses, while for the coverage of other uses 167 traditional uses were recorded, where they constituted 7.2% of the total traditional uses of the 276 plant taxa. The plant taxa reported by the informants for 2538 traditional uses to cover therapeutic, nutritional or other purposes belong to 90.4% with 2098 traditional uses in native plant taxa, 11.3% (263 uses) in cultivated vegetable taxa and 7.6% (176 uses) in vegetable taxa acquired by Herbal Markets. The predominant family with a percentage of 14.2% was in the records Asteraceae with 298 traditional uses, while with a small difference with a percentage of 14% follows the family Lamiaceae with 292 traditional uses. The plant part which is used in a larger percentage of 35.2% (80 taxa) are the Leaves. The most common method of use was the administration in the form of a decoction at a rate of 73.6% (167 taxa). The most common diseases are dermal with 427 reports and 181 taxa. According to the use of the ethnobotanical index FIC, higher values were collected for skin (0.58) and neuropsychiatric (0.46) diseases. During the use of the ethnobotanical indices UT, IV and UV and their connection with the historical context, the importance of taxa Vitis vinifera and Olea europeae from antiquity to the present day was highlighted. Finally, oppressive and threatening taxa were identified, rare and endangered or with limited distribution on the island of Lesvos, some of which are under protection, as well as over-collection for marketing.