Το ιδιωτικό και το καθολικό στους Merleau-Ponty, Mondrian και Ελύτη
Creators: name: Χούνου, Χαρίκλεια Εμμανουήλ
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2018
Subjects: Αισθητική
Φαινομενολογία
Μερλώ-Ποντύ
Aesthetics
Phenomenology
Merleau-Ponty

description: Ο Οδ. Ελύτης στην Ιδιωτική Οδό, αναφέρεται εκτενώς στη ζωγραφική, άλλωστε το κείμενο πλαισιώνεται από έργα του ιδίου, και στην αφαίρεση του κυβισμού. Η ιδιωτική θεώρηση του πραγματικού συναρτάται με αυτή του κυβισμού που προτείνει την πολλαπλή, μη αποσπασματική απεικόνιση του αντικειμένου, εισχωρώντας στην ύλη με το "ξεδίπλωμα" του αντικειμένου. Ο Ελύτης τείνει προς μία ιδιάζουσα, μη καταναλωτική, εμπειρική-μυστική σχέση με την ύλη. Ο Piet Mondrian και το ρεύμα του De Stijl, που διαδέχεται τον κυβισμό οδηγεί την αφαίρεση σε μία ακραία εκδοχή, της στοιχειακής απεικόνισης του πραγματικού, που έχει ως στόχο την απόλυτη καθαρότητα αλλά και την αμεσότητα στην έκφραση. Γι'αυτό, σύμφωνα με τον Mondrian, αποκλείεται κάθε αναφορά στην εξωτερική ή επιφανειακή αντικειμενικότητα, και περιοριορίζεται στα εκφραστικά μέσα της γραμμής, ευθείας και οριζόντιας, ως σχέσης και ως δυναμικής, και στα τρία βασικά χρώματα για να αποδώσει το πλέγμα, το βάθος του πραγματικού με όρους καθολικότητας. Θα παρακολουθήσουμε την πορεία του Mondrian προς τον νεοπλαστικισμό, αναφερόμενοι σε έργα -με άξονα τη σειρά Pier and Ocean- και γραπτά μιας καθοριστικής περιόδου, της εγκατάστασής του στο Παρίσι, όπου ασπάζεται προσωρινά, έστω έναν ιδιότυπο κυβισμό, και ακολούθως τη σταδιακή αφαίρεση της ζωγραφικής του για να καταλήξει στην σταθερά του νεοπλαστικισμού. Θα μας απασχολήσει εν γένει το θεωρητικό πλαίσιο του De Stijl. Βλέπουμε ότι το αίτημα της καθαρότητας στην έκφραση είναι αμοιβαίο στον Ελύτη και στον Mondrian, αλλά επαμφοτερίζον, υπό την έννοια της αντίστιξης ιδιωτικού-καθολικού, μη νοουμένου ως διπόλου, αλλά πάλι ως δυναμική σχέση και στους δύο, που όμως διαφοροποιείται όχι μόνο προκρίνοντας το ιδιωτικό ή το καθολικό, αλλά και στην πύκνωση, αυτής της σχέσης, που λαμβάνει αντίστοιχα. Εμείς θα επιχειρήσουμε να αναδείξουμε ενδεχόμενες συγγένειες και αποκλίσεις για να ανιχνεύσουμε όμορα πεδία μιας πρωταρχικής γλώσσας, υπό την έννοια του προαντικειμενικού πεδίου έκφρασης. Και σε αυτήν την πορεία θα προσεγγίσουμε το Το Μάτι και το Πνεύμα του Merleau-Ponty, όπου αναπτύσσεται σε σχέση με τη ζωγραφική η έννοια του βιωμένου σώματος, δομική της φιλοσοφίας του· το σώμα ως έκφραση. Με το φαινομενολογικό αίτημα της επιστροφής στα πράγματα, θα επιχειρήσουμε να αναδείξουμε την κλιμάκωση της σχέσης, ιδιωτικού-καθολικού, και να επισημάνουμε τις διαφορετικές πυκνώσεις μιας διαφαινόμενης "διαλεκτικής του πρωταρχικού", με τους όρους που αναφέραμε παραπάνω. Τέλος, θα σταθούμε στην έννοια του ύφους ως κοινού τόπου των τριών θεωρήσεων, ως αναπτύγματος του πραγματικού.
description: In Elytis' Private Road we read several remarks on painting (the text is accompanied by Elytis' paintings) and particularly on cubism. His private [singular] view meets cubism in the context of the latter's multiple, non fragmentary, depiction of reality by permeating matter as the depicted object is “unfolding” in cubistic manner. Elytis forms a peculiar, non consumptive but sensational, even mystical perception of matter. Piet Mondrian in his way to De Stijl, which is the next step after cubism, intensified the view of abstraction to a radical point of elemental, non represantive painting which aims in utter “purity”, but nevertheless immediate presence of reality. Mondrian excluded any reference to the external superficial objectivity. Thus he eliminated his language to the principles of the line, horizontal and vertical, focusing on the opposites dynamics, and of the three primary colours in order to visualize the rhythm, the depth of reality in what he sets as universal. While processing to neoplasticism Mondrian gone through an idiosyncratic cubistic phase when he moved to Paris, which was the turning point for the development of his own language, as an neoplacistic variable. We will trace this period through a series of paintings, mainly Pier and Ocean, where he took the next step, and the writings of that time as well as of the following de stijl era. The question of a pure language is common in both of them but of a different nature and intensity. Diferrent proportions of singular and universal elements, not merely as opposites but as dynamics in the spectrum of human experience. We are interested in affinities and differences between Elytis and Mondrian, in order to set an open shared primal field of pre-objective perception. In this context we will approach Merleau-Ponty's Eye and Mind, in which he develops a fundamental concept of his thought, that of the lived body, here rooted in the process of painting; the body as expression. We will attempt by the phenomenological quest of going-back-to-things to point out the “third degree” of the pairing between singulal and universal; how these forces are interwoven in Merleau-Ponty. The three variations of the real we come up with are considered to some extent in the terms of the so-called “dialectical” element or force of the primal in singularity/universality/intercorporeality. In overview we underline the three cases of style in Elytis, Mondrian and Merleau-Ponty as common of the reality.