Τεχνητή νοημοσύνη και προσωπικά δεδομένα: η περίπτωση της εξ αποστάσεως βιομετρικής ταυτοποίησης
Creators: name: Ανδρουλάκη, Ευαγγελία
Publisher: name: Επιθεώρηση Δικαίου Πληροφορικής
Year: 2021

description: Η ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης και ο τρόπος με τον οποίο έχει ενταχθεί στους τομείς της οικονομίας, της υγείας, των εργασιακών σχέσεων, του ιδιωτικού βίου, της ηθικής, καθιστά αναγκαία τη διαφορετική προσέγγιση των παραδοσιακών εννοιών του δικαίου και την θεσμική ενίσχυση του ισχύοντος νομοθετικού πλαισίου που την καλύπτει, προκειμένου η περαιτέρω εξέλιξη της να κάμψει το δυνατόν τους προβληματισμούς που ανακύπτουν από την εφαρμογή της. Η, δε, ρύθμιση της εφαρμογή της στην επεξεργασία προσωπικών δεδομένων αποτελεί την πλέον σύγχρονη πρόκληση για το δίκαιο. Η τεχνολογική ουδετερότητα του GDPR δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχουν τα απαραίτητα εργαλεία διασφάλισης της σύννομης και θεμιτής επεξεργασίας των προσωπικών δεδομένων – τουναντίον, οι αρχές της ελαχιστοποίησης, της λογοδοσίας και της διαφάνειας μπορούν να συμβάλλουν ουσιαστικά στον περιορισμό των κινδύνων που προκύπτουν από την εκτεταμένη επεξεργασία των δεδομένων από τις εφαρμογές της τεχνητής νοημοσύνης. Η προσέγγιση των εφαρμογών τεχνητής νοημοσύνης βάση κινδύνου γίνεται και από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή στη Λευκή Βίβλο για την τεχνητή νοημοσύνη σύμφωνα με το εάν ο τομέας που χρησιμοποιούνται και η χρήση για την οποία προορίζονται, ενέχουν σημαντικούς κινδύνους, ιδίως από την άποψη προστασίας της ασφάλειας, των δικαιωμάτων των καταναλωτών και των θεμελιωδών δικαιωμάτων. Στην περίπτωση της εξ αποστάσεως βιομετρικής ταυτοποίησης γίνεται χρήση και επεξεργασία βιομετρικών δεδομένων, όπως ορίζονται και στο άρθρ. 3 παρ. 13 της υπ’ αρ. 2016/680 Οδηγίας Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και Συμβουλίου, στο άρθρ. 4 παρ. 14 Γενικού Κανονισμού Προστασίας Προσωπικών Δεδομένων, στο άρθρ. 3 παρ. 18 υπ’ αρ. 2018/1725 Κανονισμού (ΕΕ) και στο άρθρ. 44 περ. ιβ) ν. 4624/2019. Τα βιομετρικά δεδομένα, τα οποία χρησιμοποιούνται από τις εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης με σκοπό την εξ αποστάσεως βιομετρική ταυτοποίηση, αποτελούν ειδική κατηγορία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα, διότι η συλλογή και η χρήση τους συνεπάγεται κινδύνους για θεμελιώδη δικαιώματα και ως εκ τούτου χρήζουν ειδικής προστασίας. Το ευρωπαϊκό νομικό πλαίσιο, με πρώτο τον ΓΚΠΔ, απαγορεύει καταρχήν την επεξεργασία βιομετρικών δεδομένων με σκοπό την αδιαμφισβήτητη ταυτοποίηση προσώπου. Μόνο εάν συντρέχει κάποια από τις εξαιρέσεις που προβλέπει το άρθρ. 9 παρ. 2 του ΓΚΠΔ είναι δυνατή η επεξεργασία τους. Επομένως, η εν λόγω επεξεργασία μπορεί να πραγματοποιηθεί μόνο για συγκεκριμένους λόγους, ο βασικότερος των οποίων είναι το δημόσιο συμφέρον. Μάλιστα η επεξεργασία αυτή πρέπει να λαμβάνει χώρα βάσει του δικαίου της ΕΕ ή των κρατών μελών, με την τήρηση των απαιτήσεων αναλογικότητας, με σεβασμό του δικαιώματος στην προστασία των δεδομένων, με τις κατάλληλες και επαρκείς εγγυήσεις και όταν υπάρχει αυστηρή ανάγκη και πλήρης αιτιολογία για την εν λόγω επεξεργασία. Οποιαδήποτε επεξεργασία βιομετρικών δεδομένων με σκοπό τη μοναδική ταυτοποίηση φυσικού προσώπου, η οποία καταρχήν απαγορεύεται από το δίκαιο της ΕΕ, θα πρέπει να μην παραβιάζει τον Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ. Θα πρέπει δε να εξετάζεται ότι πράγματι υπάρχει αυστηρή ανάγκη για την εν λόγω επεξεργασία, κατʼ αρχήν άδεια από το ενωσιακό ή το εθνικό δίκαιο, καθώς και κατάλληλες διασφαλίσεις. Τούτο διότι η χρήση των εφαρμογών τεχνητής νοημοσύνης με σκοπό την εξ αποστάσεως βιομετρική ταυτοποίηση ενδέχεται να παραβιάζει το δικαίωμα στην ανθρώπινη αξιοπρέπεια, το δικαίωμα στον σεβασμό της ιδιωτικής ζωής, το δικαίωμα στην ελευθερία της έκφρασης κ.α. Περαιτέρω, ο περιορισμός της ιδιωτικής ζωής των ατόμων με την επεξεργασία μεγάλου όγκου προσωπικών δεδομένων μπορεί τελικά να επηρεάσει τη λειτουργία της ίδιας της δημοκρατίας, καθώς η ιδιωτική ζωή αποτελεί βασική αξία που ενυπάρχει σε μια φιλελεύθερη, δημοκρατική και πλουραλιστική κοινωνία και ακρογωνιαίο λίθο για την απόλαυση των θεμελιωδών δικαιωμάτων εκ μέρους των πολιτών. Άρα, η χρήση εφαρμογών τεχνητής νοημοσύνης για την εξ αποστάσεως βιομετρική ταυτοποίηση δημιουργεί εγείρει σοβαρά ζητήματα, ιδίως αναφορικά με τον κίνδυνο παραβίασης δικαιωμάτων, τα οποία μέχρι στιγμής παραμένουν σε μεγάλο βαθμό νομοθετικά δεοντολογικά στοιχήματα. Στα νομικά κείμενα της ΕΕ καθώς και σε εθνικά δίκαια υπάρχουν ήδη οι νομικές βάσεις, οι οποίες μπορούν να οδηγήσουν στο μέλλον και σε μια «αλγοριθμική διαφάνεια», σε ό,τι αφορά την τεχνητή νοημοσύνη.
description: Επιθεώρηση Δικαίου Πληροφορικής, Vol 2, No 1 (2021)