Η ανάπτυξη της διγλωσσίας και της διπολιτισμικής ταυτότητας των παλιννοστούντων και αλλοδαπών μαθητών: ο ρόλος του σχολείου και της οικογένειας
Creators: name: Μαντζανίδου, Σοφία Νικόλαου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2010
Subjects: Διγλωσσία
Διαπολιτισμική εκπαίδευση
Πολιτισμική ταυτότητα
Bilingualism
Intercultural education
Cultural identity

description: Ο πολιτισμικός πλουραλισμός και η πολυγλωσσία που χαρακτηρίζουν σήμερα με όλο και μεγαλύτερη ένταση τα εθνικά κράτη, μεταξύ των οπoίων και τη χώρα μας, φαινόμενα που ενισχύουν τη μετανάστευση και την παλιννόστηση, επηρεάζουν και το σχολικό θεσμό. Ειδικότερα, στις σχολικές τάξεις συναντάται ένας μεγάλος αριθμός αλλόγλωσσων, δίγλωσσων ή ακόμα και πολύγλωσσων μαθητών που έχουν ως μητρική γλώσσα άλλη από εκείνη που διδάσκονται στο πλαίσιο του επίσημου εκπαιδευτικού συστήματος. Από την άλλη, η γλώσσα αποτελεί έναν από τους σημαντικούς παράγοντες που προσδιορίζουν την ταυτότητα ενός ατόμου. Οι παλιννοστούντες και αλλοδαποί μαθητές που φοιτούν σήμερα στα ελληνικά σχολεία είναι εν δυνάμει δίγλωσσοι και εν δυνάμει φορείς μιας διπολιτισμικής ταυτότητας. Ένα σημαντικό ερώτημα που εγείρεται στο πλαίσιο αυτό είναι πώς διαχειρίζονται το σχολείο και η οικογένεια των μαθητών αυτών το θέμα της εκμάθησης της μητρικής και της δεύτερης γλώσσας και επίσης πώς η διαχείριση αυτή επηρεάζει την ανάπτυξη μονοπολιτισμικής ή διπολιτισμικής ταυτότητας. Λαμβάνοντας υπόψη το παραπάνω πλαίσιο, στόχο της παρούσας εργασίας αποτελεί η διερεύνηση του ρόλου του σχολείου και της οικογένειας στην ανάπτυξη της διγλωσσίας και της διπολιτισμικής ταυτότητας των παλιννοστούντων και αλλοδαπών μαθητών. Η εργασία αποτελείται από δύο μέρη, το θεωρητικό και το ερευνητικό, τα οποία με τη σειρά τους χωρίζονται σε επιμέρους κεφάλαια. Ειδικότερα, το θεωρητικό μέρος επιμερίζεται σε πέντε κεφάλαια, στα οποία αναπτύσσονται θέματα που κρίνονται απαραίτητα στην κατανόηση βασικών και σύνθετων εννοιών, που βοηθούν τον αναγνώστη να εισέλθει στη μελέτη του Β΄ μέρους της εργασίας, το ερευνητικό. Πιο συγκεκριμένα, στο πρώτο κεφάλαιο που τιτλοφορείται «Πολυπολιτισμικότητα και πολυγλωσσία» γίνεται προσπάθεια αποσαφήνισης βασικών εννοιών, όπως «γλώσσα», «διάλεκτος», «μειονοτική γλώσσα», γλωσσική μειονότητα», «μητρική γλώσσα», «δεύτερη γλώσσα», «ξένη γλώσσα», απαραίτητες στην εμβάθυνση του αναγνώστη στα ζητήματα που πραγματεύεται η θεματική της εργασίας. Στο δεύτερο κεφάλαιο, με τον τίτλο «Διγλωσσία» δίνονται οι συνιστώσες του φαινομένου της διγλωσσίας και αναπτύσσονται αναλυτικά οι διαφορετικές μορφές του φαινομένου, προκειμένου να αποσαφηνιστεί ο όρος «διγλωσσία» και οι παράμετροι από τις οποίες εξαρτάται και επηρεάζεται, καθώς και τα πλεονεκτήματα ή μειονεκτήματα που, ενδεχομένως, επιφέρει στο δίγλωσσο άτομο και στις δίγλωσσες – πολύγλωσσες κοινωνίες το ίδιο το φαινόμενο, ώστε να γίνει σαφές πού οφείλονται οι συνέπειες της διγλωσσίας. Στο τρίτο κεφάλαιο, « Γλώσσα – ταυτότητα», επιδιώκεται να αποκαλυφθεί ο ρόλος που παίζει η γλώσσα (μειονοτική – κυρίαρχη) στη διαμόρφωση της αναπτυσσόμενης ταυτότητας των αλλοδαπών και παλιννοστούντων μαθητών, αποσαφηνίζονται οι όροι «ατομική ταυτότητα – συλλογικές ταυτότητες», «διπολιτισμική ταυτότητα» και γίνεται προσπάθεια να αναδειχθεί ο ρόλος της μειονοτικής οικογένειας στη διαμόρφωση της πολιτισμικής – διπολιτισμικής ταυτότητας των παιδιών τους, δεδομένου ότι η οικογένεια αποτελεί πρωταρχικό θεσμό κοινωνικοποίησης και διαμόρφωσης ταυτοτήτων, καθώς στους κόλπους της ο δίγλωσσος – πολύγλωσσος μαθητής έχει τη δυνατότητα να έρχεται σε επαφή με τη μητρική γλώσσα και το μειονοτικό πολιτισμό. Επιπλέον, στο κεφάλαιο αυτό αναπτύσσονται μοντέλα γονικής συμμετοχής στην εκπαίδευση των αλλοδαπών και παλιννοστούντων μαθητών, ακόμη αναπτύσσονται οι παράγοντες που οδηγούν το δίγλωσσο άτομο να επιλέξει και να χρησιμοποιήσει κάθε φορά ανάλογα με την επικοινωνιακή περίσταση τη μητρική ή την κυρίαρχη γλώσσα καθώς και οι παράμετροι που οδηγούν τα δίγλωσσα άτομα στη διατήρηση ή στην υποχώρηση της μητρικής τους γλώσσας. Στόχο του τετάρτου κεφαλαίου, «πολυγλωσσία και γλωσσική εκπαίδευση» αποτελεί η εξέταση της επιρροής που ασκεί η εκπαίδευση μέσω των Α.Π. και των εκπαιδευτικών στη διαμόρφωση της εθνοπολιτισμικής ταυτότητας των μαθητών. Έτσι, λοιπόν, για την επίτευξη του ανωτέρω στόχου αποσαφηνίζονται οι όροι «γλωσσικές στάσεις», «γλωσσικά στερεότυπα», «γλωσσικές προκαταλήψεις» και εξετάζεται το φαινόμενο της διγλωσσίας στους κόλπους του σχολείου, δεδομένου ότι η εκπαίδευση αποτελεί κι αυτή βασικό θεσμό κοινωνικοποίησης και γλωσσικής εκπαίδευσης, παραδοχή που «επιβάλλει» την εξέταση της επιρροής που ασκεί στη διαμόρφωση διπολιτισμικής ή μονοπολιτισμικής ταυτότητας, ανάλογα με την εκπαιδευτική πολιτική που προωθεί κάθε κράτος. Για το λόγο αυτό, αποσαφηνίζονται οι όροι «αφομοιωτικές – πλουραλιστικές εκπαιδευτικές πρακτικές» και αναλύονται οι συνέπειες που επιφέρουν καθεμία από αυτές στις πολύγλωσσες – πολυπολιτισμικές κοινωνίες και στους δίγλωσσους – πολύγλωσσους μαθητές. Τέλος, αναπτύσσονται και διάφορα μοντέλα δίγλωσσης εκπαίδευσης. Στο πέμπτο κεφάλαιο, «Η αναγκαιότητα της διαπολιτισμικής και της δίγλωσσης εκπαίδευσης σε πολυπολιτισμικές κοινωνίες» επισημαίνεται η αναγκαιότητα της εφαρμογής μιας διαπολιτισμικής και δίγλωσσης εκπαίδευσης στις πολυπολιτισμικές κοινωνίες. Αφού συζητηθούν οι σχετικές προκλήσεις και η αντιμετώπισή τους όσον αφορά την ελληνική εκπαιδευτική πολιτική (με ιδιαίτερη αναφορά στην υφιστάμενη διάσταση μεταξύ «θεωρίας» και «πράξης», γίνεται λόγος για διεθνή παραδείγματα δίγλωσσης εκπαίδευσης με στόχο τη σύγκριση σχετικών πρακτικών και των συνεπειών που αυτές επιφέρουν στους δίγλωσσους μαθητές. Στο Β΄ μέρος της εργασίας, το ερευνητικό, (έκτο κεφάλαιο) πραγματοποιήθηκε μικρής εμβέλειας έρευνα (μελέτη περίπτωσης). Στο κεφάλαιο αυτό αναλύονται διεξοδικά ο σχεδιασμός, η διεξαγωγή και η ανάλυση των δεδομένων της έρευνας. Στο έβδομο κεφάλαιο καταγράφονται τα συμπεράσματα της έρευνας, έτσι όπως προέκυψαν από την επεξεργασία των δεδομένων των συνεντεύξεων και της παρατήρησης, ενώ στο όγδοο κεφάλαιο, στον επίλογο επιχειρείται συγκεφαλαίωση της εργασίας. Λαμβάνοντας υπόψη τόσο το θεωρητικό μέρος της εργασίας όσο και το ερευνητικό καταλήγουμε σε μια αποτίμηση της ελληνικής πραγματικότητας καθώς και σε προτάσεις του εκπαιδευτικού έργου, όσο αυτό κρίνεται εφικτό.
description: The cultural pluralism as well as the multilingualism strongly reinforced by the immigration and the repatriation influence the education. It is common accepted that into the educational cell there is a great number of foreign, bilingual even more multilingual students . However, the language is one of the most important factors that form our profile. The repatriated and the foreign students are actually regarded as bilingual as well as beings of bicultural identity. As a matter of fact, the dealing with the learning of the mother tongue and the foreign language and the way that this dealing affects the evolution of the cultural or bicultural identity are issues generated by this situation. Taking everything into account, the upper purpose of this project is to discover the role of the family and to emphasize on how the school and the family can affect the bilingualism Firstly, this project is consisted on two parts: the theory and the research. The first one composed of five topics elaborates on major issues for the understanding of fundamental and complicated concepts such as "language", "dialect", "linguistic minority", "mother tongue", "foreign language", and "second language". In addition to this the second unit entitled "bilingual" elaborates on the bilingual, its different kinds and the factors that influence this phenomenon. In fact, there are reported both advantages and disadvantages as well as the consequences of this phenomenon to the communities. Moreover, the third unit aims to reveal the pivotal role of the language to the formulation of the developing identity of foreign and repatriated students. There is an attempt to clarify the concepts "individual identity" , "collective identities", and "bicultural identity" and also to promote the role that minority family leads in the socialization and in the formulation of the identity into the social group. Furthermore, kinds of parental participation in the education of foreign and repatriated students in correlation with the factors that lead the bicultural person to choose and use the appropriate language code according to the circumstances are mentioned in this unit. In the fourth unit, entitled "multilingualism and linguistic education" it is aimed to go through the influence that school exerts on the development of the national and cultural identity of students. To this direction, emphasis is put on the concepts "linguistic attitudes", "linguistic stereotypes", "linguistic prejudices" and it is mentioned the bilingualism at schools because of the fact that the education is a major part of the socialization. In the fifth unit "the necessity of intercultural and bilingual education it is underlined the importance of the intercultural and bicultural education to the multicultural communities. After having taken into account the problems and the way that they are handled by the Greek educational policy there are stated foreign cases of bilingual education so as to compare the policies and the consequences on the bilingual students. In the second part of the project there is a case study where the carrying out and the analysis of the conclusions are dealt. In the conclusion there is a synopsis of the project. Taking every part into consideration a final result about the actual situation in the educational system in Greece was reached.