Οι σχέσεις των συνομηλίκων στο δημοτικό σχολείο ειδικής αγωγής
Creators: name: Νικολαΐδου, Ειρήνη Νικολάου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2020
Subjects: Κοινωνικές σχέσεις παιδιών
Ειδικό δημοτικό σχολείο
Κουλτούρα συνομηλίκων
Social relations
Special primary school
Peer culture

description: Η εικόνα που κυριαρχεί στην πλειονότητα των σχολείων ειδικής αγωγής αφορά την απουσία των κοινωνικών σχέσεων και της συλλογικής λειτουργίας των μαθητών σε μη μαθησιακές δραστηριότητες. Στα διαλείμματα, όπως επιβεβαιώνεται και από την παρούσα εργασία, οι μαθητές βρίσκονται συνήθως απομονωμένοι στον προαύλιο χώρο, δεν λειτουργούν σε ομάδες, κινούνται κυρίως ατομικά δημιουργώντας μικρές ομάδες περιστασιακά και για λίγο χρονικό διάστημα. Κυρίως παρατηρείται μια εξάρτηση από τους ενήλικες. Λαμβάνοντας αυτά υπόψη, η παρούσα ερευνητική εργασία αναζητά τους λόγους στους οποίους οφείλεται η υποβάθμιση ή και απουσία των σχέσεων μεταξύ των παιδιών, όπως καταγράφονται από τις συνεντεύξεις των εργαζομένων στα ειδικά δημοτικά σχολεία. Επίσης, εξετάζονται οι απόψεις των εργαζομένων σχετικά με το αν μπορούν τα παιδιά με νοητική ανεπάρκεια ή αυτισμό να αναπτύξουν κοινωνικές σχέσεις και τέλος διερευνώνται οι πρακτικές και οι στάσεις τους ως προς την ενίσχυση των σχέσεων μεταξύ των παιδιών, καθώς συνδέονται άμεσα με τις αντιλήψεις τους για την απουσία αυτών. Πρόκειται για μια ποιοτική έρευνα που βασίστηκε σε ημιδομημένες συνεντεύξεις με οκτώ εργαζόμενους από πέντε δημοτικά σχολεία ειδικής αγωγής των νομών Θεσσαλονίκης και Καστοριάς. Ειδικότερα, τα ευρήματα ανέδειξαν δύο στάσεις ανάμεσα στους εργαζόμενους. Όσον αφορά την αιτιολογία της απουσίας των σχέσεων των παιδιών, η μια ομάδα αποδίδει την απουσία σχέσεων κατά κύριο ή αποκλειστικό λόγο στην αναπηρία και η άλλη την αποδίδει όχι μόνο στο εγγενές χαρακτηριστικό της ανεπάρκειας αλλά και σε κοινωνικούς παράγοντες. Οι περιορισμοί στην προσαρμοστική συμπεριφορά που απορρέουν από την ανεπάρκεια δεν αμφισβητούνται αλλά το σημαντικότερο αποτελεί η πλήρης ή σχεδόν πλήρης απουσία κοινωνικών εμπειριών αντίστοιχων με αυτών των παιδιών τυπικής ανάπτυξης ήδη από τα πρώτα χρόνια της ζωής τους. Το γεγονός ότι τα παιδιά με νοητική ανεπάρκεια δεν βίωσαν σχεδόν ποτέ αντίστοιχες σχέσεις με συνομήλικους, οδηγεί στο συμπέρασμα ότι δεν κατέκτησαν τις απαραίτητες κοινωνικές δεξιότητες. Αντιστοίχως, οι πρακτικές των εργαζομένων σχετίζονται με τον τρόπο αντίληψης της ανεπάρκειας και των παιδιών που τη φέρουν. Τα ευρήματα έδειξαν ότι από τη μια απουσιάζει ένα οργανωμένο πρόγραμμα που να ενισχύει τις σχέσεις των παιδιών και αντικαθίσταται από περιστασιακές μόνο συλλογικές δράσεις και εξατομικευμένα προγράμματα ανάπτυξης κοινωνικών δεξιοτήτων, τα οποία περιορίζονται στην εκτέλεση εντολών για την εφαρμογή των κανόνων λειτουργίας της ομάδας. Από την άλλη, συντελείται ένα οργανωμένο πρόγραμμα ενίσχυσης των σχέσεων μεταξύ των παιδιών, με τα σημαντικότερα που αναφέρθηκαν να είναι το πρόγραμμα αυτορρύθμισης και το πρόγραμμα ανάπτυξης της συλλογικότητας των παιδιών στο διάλειμμα. Και τα δύο προγράμματα αφορούν το σύνολο των παιδιών και τις μεταξύ τους σχέσεις και συμβάλουν στην ανάπτυξη της αυτονομίας και του αυτοπροσδιορισμού τους. Η ερμηνεία των ευρημάτων, όπως επίσης και η εφαρμογή των συγκεκριμένων προγραμμάτων, βασίζεται στην προσέγγιση της κουλτούρας των συνομηλίκων, όπως την ανέπτυξε ο Corsaro. Σύμφωνα με τον Guralnick, μέσα στην ομάδα των συνομηλίκων, αναπτύσσονται οι κοινωνικές δεξιότητες και στρατηγικές για την επίτευξη των διαπροσωπικών στόχων. Η ερευνητική εργασία αναδεικνύει την σημασία της ομάδας των συνομηλίκων προς την κατάκτηση της κοινωνικής επάρκειας των παιδιών, προβάλλοντάς τη ως αντίβαρο στις σχέσεις εξάρτησης των ενηλίκων.
description: The prevailing picture in most special schools is about the absence of social relations and the collective functioning of students in non-learning activities. During breaks, as confirmed by this paper, students are usually isolated in the schoolyard, do not work in groups, move mainly individually creating small groups occasionally and for a short time. There is mainly a dependence on adults. With this in mind, this research paper looks for the reasons for the deterioration or even absence of relationships between children, as recorded by employee interviews in primary special schools. Employees' views on whether children with mental retardation or autism can develop social relationships are also examined, and their practices and attitudes towards strengthening relationships between children are explored, as they are directly related to their perceptions of their absence. This is a qualitative research based on semi-structured interviews with eight employees from five special schools of primary education in the prefectures of Thessaloniki and Kastoria. In particular, the findings highlighted two attitudes among employees. As for the etiology of the absence of relationships in children, one group attributes the absence of relationships primarily or exclusively to disability and the other attributes it not only to the inherent characteristic of the disability but also to social factors. The limitations of adaptive behavior resulting from disability are not in question but the most important thing is the complete or almost complete absence of social experiences corresponding to these children of typical development from the first years of their lives. The fact that children with intellectual disabilities almost never experienced similar relationships with their peers leads to the conclusion that they did not acquire the necessary social skills. Correspondingly, employee practices are related to their perception of disability and the children who carry it. The findings showed that on the one hand there is no organized program that strengthens children's relationships and is replaced by only occasional collective actions and individualized social skills development programs, which are limited to executing instructions to implement the rules of group operation. On the other hand, an organized program is being carried out to strengthen the relations between the children, with the most important ones being the self-regulation program and the program for the development of the children's collectivity during the break. Both programs concern all the children. The interviewees point out the factors that are necessary for the difficult task of implementing these programs and highlight their great importance for social relations and the path to autonomy and self-determination of children. The interpretation of the findings, as well as the implementation of the specific programs, is based on the peer culture approach, as developed by Corsaro. According to Guralnick, within the peer group, social skills and strategies are developed to achieve interpersonal goals. This research paper highlights the importance of the peer group in achieving the social competence of children, highlighting it as a counterweight to adult dependency relationships.