Περί πνευματικών μεθηλικιώσεων και της οκτάδας των παθών στην εργογραφία του αββά Κασσιανού του Ρωμαίου
Creators: name: Ανδρέου, Σωκράτης I.
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2017
Subjects: Πνευματικές μεθηλικιώσεις
Πνευματική τελείωση
Οκτώ πάθη
Αδιάλειπτη προσευχή
Spiritual improvements
Spiritual perfection
Eight passions
Unceasing prayer

description: Μέσα από την επισταμένη μελέτη και έρευνα της εργογραφίας του αββά Κασσιανού, αλλά και της σύγχρονης σχετικής βιβλιογραφίας, προσπαθήσαμε να αναπτύξουμε και να παρουσιάσουμε στην παρούσα διατριβή, το πολύ ενδιαφέρον και σύνθετο θέμα: «Περί πνευματικών μεθηλικιώσεων και της οκτάδας των παθών στην εργογραφία του αββά Κασσιανού του Ρωμαίου». Παρόλο που ο Όσιος δεν ήταν συστηματικός συγγραφέας, αλλά ένας ταπεινός μοναχός που κατέγραψε και διέσωσε την ασκητική και μοναχική παράδοση της Αιγύπτου, και των γύρω περιοχών. προσπαθήσαμε να συστηματοποιήσουμε, κατά το δυνατόν, πτυχές της θεολογικής του σκέψης, με τέτοιο τρόπο ώστε να αναδείξουμε μέσα από τη διδασκαλία του, τα δύο βασικά ερευνητικά θέματα της μελέτης μας: α) τις πνευματικές μεθηλικιώσεις και β) την οκτάδα των παθών. Πρόκειται για μια ερευνητική προσπάθεια η οποία έχει στόχο να συμβάλει, έστω και στο ελάχιστο, στην σύγχρονη πατερική έρευνα, καθώς πρόκειται για ένα θέμα το οποίο (στην ολότητά και τη σύνθεσή του) δεν εξετάστηκε διόλου, ούτε από τους ξένους ερευνητές. Η μελέτη, η κατανόηση και η ερμηνεία της Αγίας Γραφής στη σκέψη του Οσίου, αποτελεί την αρχή και το τέλος της πνευματικής γνώσης. Η Ευαγγελική αλήθεια είναι ουσιαστικά η πηγή μέσα από την οποία πηγάζει ολόκληρη η πνευματική συγκρότηση της ορθοδόξου πίστεώς μας. Η πνευματική γνώση και πορεία των αναβαθμών δεν μπορεί να υλοποιηθεί χωρίς την κατανόηση του αποκεκαλυμμένου λόγου του Θεού. Ο απόστολος Παύλος γίνεται οδηγός στην θεολογική έκφραση του Οσίου, ιδιαίτερα στα μείζονα θέματα της Χριστιανικής ανθρωπολογίας και της σωτηριώδου οικονομίας. Η μορφή του οσίου Κασσιανού ως πρότυπο πνευματικής πατρότητας προκρίνεται μέσα από τον εκκλησιολογικό και ποιμαντικό χαρακτήρα της διδασκαλίας του. Οι διάφορες πτυχές της Χριστιανικής ανθρωπολογίας στη θεολογική γραφίδα του Οσίου, αποτέλεσαν τις ουσιαστικές προϋποθέσεις μέσα από τις οποίες φαίνεται ο άρρηκτος δεσμός της ασκητικής εμπειρίας με την ορθόδοξη πίστη, δηλ. με απλά λόγια, ο όσιος Κασσιανός είναι γνήσιος και αυθεντικός εκφραστής της νηπτικής και ασκητικής παράδοσης, όπου το δόγμα ερμηνεύεται στο ήθος, και η θεωρία της πίστεως φανερώνεται στην πράξη της ασκήσεως, εξάπαντος δια της εν Χριστώ ανακαίνισης. Οι πνευματικές μεθηλικιώσεις δεν αποτελούν βέβαια καινοτομία στην σκέψη του Οσίου. Πρόκειται για την αδιάλειπτη προοδευτική πνευματική πορεία του ανθρώπου προς την κατά Χριστόν τελείωση. Αυτοί οι πνευματικοί αναβαθμοί της εν Χριστώ ζωής αποτελούν προσδοκία αλλά και ζητούμενο στον πνευματικό αγώνα του κάθε Χριστιανού. Είναι οι πνευματικές αναβάσεις που οδηγούν στην ενότητα της πίστεως και στοχεύουν στην επίγνωση του Θεού, «εις μέτρον ηλικίας του πληρώματος του Χριστού» (Εφες. 4, 13). Οι πνευματικές μεθηλικιώσεις είναι ουσιαστικά το περιεχόμενο και η ίδια η πραγματικότητα αυτού που ο Όσιος ονομάζει «πνευματική γνώση», και η οποία διακρίνεται (δεν διαχωρίζεται): σε πρακτική και θεωρητική. Η πρακτική γνώση ορίζεται ως ο αγώνας για κάθαρση από τα πάθη και την ηθική τελείωση. Αποτελεί προϋπόθεση για να προχωρήσει κανείς στην ανώτερη πνευματική γνώση, τη θεωρητική, αφού μέσα από την πρακτική άσκηση συνεχώς θα αγωνίζεται ώστε να γνωρίσει τη φύση των παθών, τον τρόπο με τον οποίο αυτά συμπεριφέρονται και εκδηλώνονται στην ψυχή του, καθώς επίσης και την θεραπευτική αντιμετώπισή τους μετασχηματίζοντάς τα σε σωτήριες αρετές. Έτσι ο άνθρωπος θα φθάσει στην πλήρη πνευματική ωριμότητα μέσα από τη Χάρη του Θεού, και την δική του αυτεξούσια προσπάθεια, και θα βιώνει την αληθινή γνώση του Θεού μέσα από τα ύψη της Θείας Αγάπης και Θεωρίας. Αυτό το σύνθετο πλαίσιο της θεολογικής γνωσιολογίας, αναπτύσσεται ουσιαστικά μέσα από το πνευματικό οικοδόμημα που ο ίδιος ο άνθρωπος θα εγκαινίσει μέσα στην ύπαρξή του, δηλ. τον «έσω άνθρωπο». Συνεχώς στη ζωή του ο μοναχός, αλλά και ο κάθε πιστός, θα είναι μέτοχοι της φαινομενικής, αλλά υπαρκτής διαλεκτικής μεταξύ σαρκικού και πνευματικού φρονήματος. Ο άνθρωπος καλείται ως ενιαία ψυχοσωματική οντότητα να ενώσει όλες τις δυνάμεις της ψυχής του και να ακολουθήσει εναρέτως τους δείκτες της πνευματικής του πορείας, που είναι η άσκηση και η νηστεία, πάντοτε με μέτρο και σύνεση. Ο διάβολος, ακατάπαυστα θα διαβάλλει και θα φθονεί τον άνθρωπο μέσα από τους διάφορους πειρασμούς και δοκιμασίες. Μέσα σ’ αυτή την φαινομενικά «ανισόρροπη πνευματική μάχη», ο Όσιος τονίζει την σημασία που έχει για την πνευματική μας προκοπή η θεία Χάρη του Θεού, η οποία όμως δεν καταργεί την ελευθερία του αυτεξουσίου του ανθρώπου, αλλά αντίθετα συμπαρίσταται και συνυπουργεί στο μυστήριο της σωτηρίου οικονομίας, κατά την δεκτικότητα και την προαίρεση του ανθρώπου. Έτσι η πρακτική γνώση είναι ουσιαστικά οι τρικυμίες και το πέλαγος που προξενούν στην ζωή του ανθρώπου τα πάθη και η αμαρτία. Μελετώντας στο σύνολο τα έργα του Οσίου, εύκολα μπορεί να διαπιστώσει κανείς ότι σε όλα υπάρχουν αναφορές οι οποίες σχετίζονται είτε άμεσα, είτε έμμεσα με την περί παθών διδασκαλία. Ιδιαίτερα ο Όσιος ανέπτυξε την περί των οκτώ παθών διδασκαλία, με στόχο να προσφέρει (καθ’ υπακοήν) μιαν ολοκληρωμένη θεώρηση περί των οκτώ βασικών παθών στην πνευματική ζωή. Η διδασκαλία αυτή σίγουρα είναι κάτι που ήδη υπήρχε στην μοναστική παράδοση, ιδιαίτερα μέσα από τα κείμενα του Ευαγρίου Ποντικού. Έντούτοις όμως, ο όσιος Κασσιανός, προβαίνει, σε μια μεθοδική θα λέγαμε, θεώρηση της ανθρώπινης πνευματικής παθολογίας, κυρίως όσον αφορά: τη φύση των παθών, τα αίτια και τις αφορμές που γεννούν τα πάθη, τους τρόπους που εκδηλώνονται στη ζωή του ανθρώπου, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζονται αυτά τα οκτώ κύρια πάθη, από τα οποία γεννιούνται και τα υπόλοιπα «μικρότερα» πάθη. Όλη αυτή η συνεχής προσπάθεια του ανθρώπου, είναι ακατάπαυστη, επίπονη, δραματική. Είναι συνάμα ευλογημένη και σωτήρια. Μέσα σε όλο αυτό το πλαίσιο που ήδη έχουμε αναπτύξει, «διαμορφώνονται» οι πνευματικές μεθηλικιώσεις στην πορεία του ανθρώπου για πνευματική ωρίμανση και προκοπή. Έτσι η πρακτική γνώση επιτυγχάνεται προοδευτικά. Οι χαμηλές βαθμίδες των πνευματικών μεθηλικιώσεων δεν εξαντλούνται μονάχα στον παιδαγωγικό χαρακτήρα που τις εκφράζει. Διαποτίζουν την ψυχοσωματική σύνθεση του ανθρώπου μέσα από μια αναγωγική προοπτική προς την ηθική και οντολογική ολοκλήρωση και αυτοσυνειδησία. Ο φόβος του Θεού, είτε δουλικός, είτε τελειοποιητικός, δίνει τις πρώτες αφορμές στον ευδιάθετο μοναχό να καλλιεργήσει μέσα του την βαθιά πίστη στον Θεό, και η οποία θα δυναμώνει συνεχώς δια της αδιάλειπτης μνήμης του θανάτου. Αυτή η κατάσταση ταπεινώνει τον μοναχό, και γεννάει μέσα του το σωτήριο πένθος και την εκούσια συντριβή της καρδιάς του. Έτσι η πρώτη του αποταγή γίνεται ολιστική. Τα γήινα και κοσμικά πράγματα δεν έχουν θέση στην πορεία προς την τελείωση καθώς νεκρώνονται ολοκληρωτικά, μαζί με το ίδιο το οικείο και εμπαθές θέλημα του μοναχού. Όλα αυτά όμως για να επιτευχθούν χρειάζονται την αδιάλειπτη και συνεχή νήψη και έλεγχο του νου. Όταν λοιπόν ο νους είναι πλέον καθαρός και δεν πλανάται συνεχώς προς τα ρέποντα, τότε ο αγωνιζόμενος είναι σε θέση να διακρίνει και να αναγνωρίζει τη φύση και την αιτία των παθών. Η μετάνοια ως πράξη διαρκούς μεταμέλειας και οντολογικής αναγέννησης, καθαίρει την ψυχή του ανθρώπου από τα πάθη και τους λογισμούς, με αποτέλεσμα η θεραπευτική εξυγίανση να είναι ριζική, αλλά και αναζωογονητική, αφού τα πάθη μετασχηματίζονται πλέον σε αρετές. Εντούτοις όμως ο σκοπός της μοναχικής ζωής που είναι η πνευματική τελείωση, δεν μπορεί να επιτευχθεί εάν δεν υπάρχει άρρηκτη σχέση όλων των παραπάνω με την καθαρή και αδιάλειπτη προσευχή. Η τέλεια προσευχή είναι ο συνεκτικός δεσμός που συνενώνει και συγκρατεί σε ενιαίο δεσμό όλες τις αρετές στην ψυχή του ανθρώπου. Είναι ο λύχνος της πνευματικής ανάβασης για να οδηγηθεί κανείς στην καθαρότητα της καρδιάς και έπειτα προς την τελείωση. Είναι το μέσο και η οδός μέσα από την οποία ο άνθρωπος καλεί τον Θεό σε συνάντηση. Έτσι μέσα από την αδιάλειπτη προσευχή, την λυτρωτική μετάνοια, και την πλήρη επί-γνωση της πρακτικής γνώσης κατά των παθών, ο άνθρωπος οδεύει προς τα ανώτερα σκαλοπάτια των πνευματικών μεθηλικιώσεων όπου εκεί πλέον το «πλαίσιο» είναι η αγνή και καθαρή καρδιά, «ένοικοι» σ’ αυτήν είναι οι αρετές που ως δώρα Θεού κοσμούν και λαμπρύνουν την ψυχή του ανθρώπου και τον οδηγούν προς την οδό της τελείωσης. Η τελείωση όμως δεν είναι μια αόριστη, μυστικιστική και απόκοσμη θεωρία. Πρόκειται για μιαν αμφιλαφή προσωπική σχέση και συνάντηση του ανθρώπου με τον Θεό, η οποία εκφράζεται αφενός μέσα από την θέληση του ανθρώπου να γνωρίσει τον Θεό, και αφετέρου μέσα από την Θεία συγκατάβαση, δηλ. την αποκάλυψη του Θεού μέσα στον κόσμο και την ιστορία. Η «κίνηση» αυτή του Τριαδικού Θεού προς την κτίση, ενεργοποιεί και θεμελιώνει τη δυνατότητα για τον άνθρωπο να «οικειωθεί» τον Θεό, και εκδηλώνεται μέσα από το προαιώνιο σχέδιο της ενανθρωπίσεως του Μονογενούς Του Υιού με σκοπό να σώσει τον άνθρωπο.
description: After an in-depth study and research of abba Cassian’s writings, and of the relevant modern bibliography; we hereby analyze and present a very interesting and complex subject, titled: “Spiritual improvements and the eight passions in the writings of abba Cassian the Roman”. The Saint, even though he was not a systematical writer but a humble monk, he outlined through his writings the tradition and the life of solitary in Egypt and of its’ surrounding area. We, herewith, try to organize and systemize the aspects of Abbas’ theological thoughts in a specific way, in order to indicate two basic elements of his teaching: a) the spiritual improvements and b) the octave of passions. The ultimate goal of this research is to contribute, even the slightest, to the contemporary patristic research, as it happens to concern a subject never before examined by either domestic or by international researchers. The study, the comprehension and the interpretation of the Holy Bible in the Saint’s work, constitutes the beginning and the end of the spiritual knowledge. In fact, the evangelical truth is the source that stems the entire spiritual constitution of the orthodox faith. The spiritual knowledge and the relevant progress made in this matter cannot be implemented without the comprehension of God’s will. Apostle Paul becomes the guide in the theological expressions of the Saint; especially in the major subjects of the Christian anthropology and the salvating Oikonomy. The figure of saint Cassian is an exemplar spiritual paternity, as shown from the ecclesiological and pastoral character of his teaching. Various aspects of the Christian anthropology in the theological writings of the Saint were the substantive conditions that the inextricable bond of the ascetic experience with the orthodox faith is shown. In other words, Saint Cassian is a genuine and authentic exponent of the ascetic tradition in which dogma is interpreted in the ethos and the theory of the faith, as shown in the spiritual practices. The spiritual improvements are not an innovation in saint Cassian’s mind. They are about the uninterrupted progressive destination of man, toward to the perfection according to Christ. These spiritual ascents are to be expected in the spiritual struggle of every Christian. They are guiding our faith and aim to the awareness of God’s true existence by “reaching to Christ’s full stature”. In fact, spiritual improvements are what saint Cassian calls “spiritual knowledge”, subdividing them into two categories: the practical and the theoretical. Practical knowledge is our fight to achieve purification from our passions and moral perfection. Furthermore, it is needed if we want to reach an even higher spiritual knowledge (the theoretical) as through the practical ascetic each should discover the nature of his sufferings (passions), their reactions and the way that these are expressed in each person’s soul. Moreover, each should treat their passions with a healing attitude and spirit, as to transform them into virtues. Hence, man will achieve spiritual maturity through the divine will of God, his own personal efforts and will only then live his life with the true knowledge of God through His Divine Love and Theory. This complicating subject of the theological knowledge is growing substantially through the “spiritual building” that man has to develop through his existence. Every monk or simple believer, are shareholders of the seeming but also existing dialectic between the carnal and the spiritual wisdom. The man is called to unite all the powers of his soul and follow the indicators of his spiritual way that are the ascesis and the fasting. The devil will continuously try to affect the man’s consciousness through several temptations. Saint Cassian tries to point out through this “unbalanced spiritual fight”, the importance of our spiritual diligence, the Divine Grace of God that does not abolish man’s freedom, but on the contrary, it contributes in the mystery of Its solvating Oikonomy of man. Furthermore, practical knowledge is constituted by the difficulties caused by the passions of the human life. By studying the Saint’s work, anyone can understand that in all of his writings, he refers and teaches about the passions, directly or indirectly. Saint Cassian analyzed specifically the teaching of the eight passions as to express their full form of the eight basic passions in the spiritual life. Even though, this teaching already existed in the monastic tradition, and the proof was in the texts of Evagrios, saint Cassian states a more methological theory of the human spiritual pathology, especially in the nature of the passions, the reason and the cause of their creation, and the ways that these are treated. This continuous effort of man is unceasing, painful and dramatic. At the same time, it is blessed and salvating. In this subject (as explained above), the spiritual improvements are “formed” in the road of man for spiritual maturity and diligence. With this, the practical knowledge succeeds progressively. The lower stairs of the spiritual improvements are not getting “less”, only in their pedagogical nature in which they are being expressed. They are the whole meaning of the moral and ontological completion of the human being. The “fear” of God causes the vulnerable monk to cultivate his deep faith in God, in which it will only get stronger by the thought of death. This situation humiliates the monk and it creates a salvating mourn shatter of his heart and in his soul. Earthly and cosmic beings don’t have any more a place in the spiritual perfection because they die in spirit and body; along with the intimate will of the monk. In order for all of these to be achieved, the complete control of the mind is required. Subsequently, when the mind clears and it no longer affected by anything else, then the fighter can detect and recognize the nature and the cause of his passions. Penitence as an act of repentance and ontological rebirth, it cleanses the human soul from passions and bad thoughts; as a result, this cured action, will be radical and relieving into virtues. However, the purpose of the solitary life, which is the spiritual contemplation, cannot be achieved if there is not a balanced relation between the things we mentioned before, along with the pure prayer. The perfect prayer is the link that connects and holds all the virtues in a man’s soul. It is the light to guide the believer to the completion. It is the source through which man can communicate with God. Thus, thought prayer, repentance and the full self-awareness of the practical improvements where the “city” is the pure heart and its “citizens” are the virtues. These are gifts from God that can guide man to completion. However, completion is not an indefinite theory. It’s about a personal relation and meeting point between man and God, expressed through the desire of man to meet God and through the Divine condescension; in other words the revelation of God in the world and throughout history. This movement by the Trinity God towards the world activates the ability for the man to “familiarize” with God; it is shown through His plan to send His only Son to earth as a human being, to save human kind.