La fiction au miroir de la réflexion esthétique. Le cas de Joris - Karl Huysmans.:
Creators: name: Κουρτίδης, Αθανάσιος Παναγιώτη
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2011
Subjects: Μυθοπλασία
Ζωγραφική
Διατεχνικότητα
Fiction
Painting
Interartiality

description: Σκοπός της εργασίας ήταν η ανάλυση της διαλεκτικής συνύπαρξης λογοτεχνίας και ζωγραφικής στο μυθιστόρημα À rebours του J.-K. Huysmans. Επιβεβαιώσαμε ότι ο συγγραφέας στήνει την αφήγησή του με τέτοιο τρόπο, ώστε να αντανακλώνται μέσα από αυτήν οι προσωπικοί του αισθητικοί προβληματισμοί. Είδαμε ότι κάποια εικαστικά έργα εντάσσονται μέσα στην πλοκή και αναγιγνώσκονται ως κείμενα, έτσι ώστε οι αναγνώστες έρχονται σε επαφή με τη ζωγραφική, ως εν δυνάμει θεατές σε μια φανταστική πινακοθήκη. Διαπιστώθηκε ότι ο Huysmans χρησιμοποιεί μια διπλή τεχνική: Πρώτα μεταγράφει στο λογοτεχνικό πεδίο τα βασικά σημεία των πινάκων και τα «οπτικοποιεί» μέσω μιας συμπυκνωμένης περιγραφής. Έπειτα, μέσα από την οπτική γωνία του ήρωά του, προσεγγίζει ερμηνευτικά τα έργα και καθορίζει την αισθητική τους αξία. Για παράδειγμα, αναφέρεται μεν στις απεικονίσεις θρησκευτικών μαρτυρίων από τον Jan Luyken, αλλά τονίζει παράλληλα την ιστοριογραφική αξία των έργων του. Το ίδιο για τα τερατόμορφα όντα στις λιθογραφίες του Odilon Redon, όπου ανάγει στα δεδομένα της προϊστορίας το υπόβαθρο του τρόμου που υποκρύπτει αυτή η θεματολογία. Έπειτα, όσον αφορά στον Gustave Moreau, είδαμε ότι η παρουσίαση δύο έργων του που αναπαριστούν τη Σαλώμη γίνεται με τη μορφή μιας «επανεγγραφής», καθώς ο συγγραφέας αναδημιουργεί με την πένα του τις ιστορίες που απεικονίζονται στους πίνακες αυτούς. Βασισμένοι στη θεωρία της διακειμενικότητας, συμπεράναμε ότι οι δύο πίνακες του Moreau λειτουργούν ως κείμενο βάσης, ως ένα υπό-κείμενο, πάνω στο οποίο προσκολλάται ένα νέο κείμενο, το υπέρ-κείμενο, δηλαδή η αφήγηση του Huysmans. Ο συγγραφέας ξαναστήνει τον χορό της Σαλώμης σε όλη του την μεγαλοπρέπεια και τον εγκιβωτίζει στην κύρια ροή του αφηγήματος. Στις περιγραφές του «αισθητοποιεί» την απεικονιζόμενη σκηνή, διογκώνοντας τις κρυμμένες λεπτομέρειες και τονίζοντας επίμονα τα αισθησιακά της στοιχεία. Έτσι, αποδείξαμε ότι η μορφή της Σαλώμης μεταμορφώνεται και μεταγράφεται από τον πίνακα στο αφήγημα ως ένα ζωντανό αρχέτυπο ακραίου ερωτικού πάθους, που καταλήγει να εκφράζει όλες τις σαρκικές εμμονές του ήρωα. Στη συνέχεια, αναφερθήκαμε στην ερμηνευτική ανάλυση του πίνακα και στην προσπάθεια του Huysmans να αποκαλύψει τα νοήματα κάποιων κρυπτογραφημένων συμβόλων. Επαληθεύσαμε ότι όχι μόνο δημιουργεί ξανά, μέσα από τη μυθοπλασία, τα έργα του Moreau, αλλά προσπαθεί αναδρομικά να ερμηνεύσει τις πιθανές συμβολικές προεκτάσεις που ο ζωγράφος θέλησε αρχικά να προσδώσει στις δημιουργίες του. Επιπροσθέτως, διαπιστώσαμε ότι ένα άλλο στοιχείο που μαρτυρεί το διάλογο των δύο τεχνών στο μυθιστόρημα είναι και η τάση του Huysmans να αντιπαραβάλει τους πίνακες με ποιητικά έργα, όπως τις λιθογραφίες του Redon με διηγήματα του Edgar Poe, και τη Σαλώμη του Moreau με ποιήματα του Baudelaire ή με την Ηρωδιάδα του Mallarmé. Έτσι έγινε σαφές ότι εγκαθιστά ανάμεσα στη λογοτεχνία και τη ζωγραφική ένα είδος αλληλεπίδρασης και, ταυτοχρόνως, καθορίζει εκ νέου τα όρια και τις δυνατότητες της εικαστικής και λογοτεχνικής γλώσσας. Εν τέλει, αποδείξαμε ότι ο Huysmans με το À rebours κατόρθωσε επιτυχώς την εκφορά τεχνοκριτικού λόγου μέσω της λογοτεχνίας και δημιούργησε ένα μυθιστόρημα πλουσιότατο σε διακειμενικά και διατεχνικά στοιχεία. Το συμπέρασμα μας ήταν ότι με το έργο του αυτό, που λειτουργεί ταυτόχρονα ως μυθοπλασία και κριτικός σχολιασμός, ο συγγραφέας κατάφερε να ανοίξει νέες προοπτικές ως προς τη χρήση του μυθιστορηματικού λόγου.
description: Our aim was to analyze the dialectical conjunction between painting and literature in the novel À rebours of Joris-Karl Huysmans. We ensured that the writer sets up his narration in such a way, so it can reflect his personal artistic meditations. We saw that some works of visual art are incorporated into the plot and can be read as texts, so the readers can come in contact with painting like potential viewers in an art gallery. It is confirmed that Huysmans uses a double technique: Firstly, he transcribes in the field of literature the essential signs of the paintings and “visualizes” them through a particular description. Secondly, through the aspect of his hero, he tries to interpret their meanings and define their aesthetic value. For example, he refers to the religious tortures in the gravures of Jan Luyken but he also underlines their value as historiographic sources. The same for the monstrous creatures in the lithographies of Odilon Redon, where he attributes to prehistoric elements the background of terror that lies under this kind of fantasy. Concerning Gustave Moreau, we saw that the presentation of his depictions of Salomé is realized under the form of a rewriting, as far as Huysmans retells the stories which are represented in these paintings. Based on the theory of intertextuality, we concluded that the two works of Moreau function like a base text, a hypo-text, on which is attached a new text, the hyper-text, which is the narration of Huysmans. The writer reestablishes the dance of Salomé in all its glory and encases it into the flux of the narrative. He describes all the sensibility of the scene, aggrandizing the hidden details and accentuating its sensual elements. So, we proved that the figure of Salomé is transformed and transcribed into the narrative as a living archetype of an extreme erotic desire, which can finally express all the carnal obsessions of the hero. Then, we referred to the interpretative analysis of the picture by Huysmans and to his effort to reveal the meaning of its hidden symbols. We verified that he not only recreates the works of Moreau, but he tries retrospectively to interpret their initial and possible symbolic dimensions. Besides, we confirmed that the dialogue of the two arts in the novel is also obvious in the tendency of the writer to parallel the paintings with poetic works, like the lithographies of Redon with the tales of Edgar Poe, and the Salomé of Moreau with the poems of Baudelaire or with the Herodiade of Mallarmé. Thus is clarified that he establishes between literature and painting a sort of interaction and also redefines the limits and the possibilities of the artistic and literary expression. Finally, we proved that Huysmans, with À rebours, achieved a successful critic commentary through literature and created a novel extremely rich in intertextuality and interartiality. We concluded that with this work, that is both fiction and art criticism, Huysmans managed to open up new prospects in the usage of novel writing.