Τρελός, Μπουφόνος, Κλόουν. Πρόδρομοι σχηματισμοί της λογοτεχνίας και του υποκείμενου της νεωτερικότητας. Το παράδειγμα των Shakespeare, Diderot και Beckett:
Creators: name: Περούλης, Κώστας Σπυρίδωνος
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2009
Subjects: Τρελός
Μπουφόνος
Παράσιτος
Κλόουν
Υποκείμενο/υποκειμενικότητα
Παραλήρημα
Foucault
Bauhtin
Fool/mad
Buffon
Parasite
Clown
Subject/subjectivity
Delirinm

description: Η εργασία εξετάζει τις έννοιες του «τρελού» [fool], του μπουφόνου - προερχόμενου απ’ τον αρχαιοελληνικό και ρωμαϊκό παράσιτο - και του κλόουν, όπως τούτες διαμορφώθηκαν κατά την Αναγέννηση. Επιπλέον επιχειρεί να ρυθμίσει την αγνοημένη από τους κριτικούς σχέση του «τρελού» με τον τρελό. Στόχος της έκθεσης του - κοινωνικού, θρησκευτικού, φιλοσοφικού, «αισθητικού» - υλικού των τύπων αυτών είναι ο εντοπισμός και η ερμηνευτική ανάδειξη των προοπτικών του, που καθιστά ορατές και τις μετέπειτα χρήσεις του από συγγραφείς που το οικειοποιήθηκαν δημιουργικά στις δικές τους εποχές, τον Shakespeare δηλαδή, τον Diderot, τον Beckett και, σε γενικότερους όρους, τους «ρομαντικούς».Ειδικότερα, η εργασία επιχειρεί μια τριπλή παράλληλη κίνηση. Πρώτον, να καταδεικνύει ότι οι σημαντικότερες λογοτεχνικές κινήσεις των συγγραφέων αυτών κατέστησαν δυνατές λόγω της δομικής χρήσης του σχετικού υλικού. Δεύτερον, μέσα από αυτό το υλικό να υποδεικνύει λογοτεχνικές κινήσεις τούτων των συγγραφέων που έθεσαν όρους πέραν της εποχής τους, όροι οι οποίοι και «δικαιώθηκαν» εν τέλει στο μέλλον με την «εκπλήρωσή» τους σε κυρίαρχα λογοτεχνικά «ρεύματα» ή τεχνικές, επιστρέφοντας έτσι αναδρομικά στα κείμενα των εν λόγω συγγραφέων και μια «προφητική» διάσταση. Και τρίτον, να προτείνει μια ποιητική του υποκειμένου, που πρωτοέθεσε κάθε φορά καθ’ ένας από αυτούς τους συγγραφείς και πάλι μέσα από την χρήση του υλικού του «τρελού» κλπ. μορφοποιώντας σ’ αυτήν την περίπτωση όρους που αποτύπωσαν πρωτοποριακά την ίδια την εποχή τους, αλλά και που αξιοποιήθηκαν στο μέλλον για μια επαναδιατύπωση τούτου του υποκειμένου. Στην τελευταία αυτή περίπτωση, και καθώς πρόκειται πάντα για κινήσεις εντός του πεδίου της λογοτεχνικής γραφής, προκύπτει ότι η ανάδειξη του υποκειμένου εν γένει σήμανε και την αδιαχώριστη ανάδειξη του καλλιτεχνικού υποκειμένου, που εγγράφεται καθαρά εντός των έργων.Έτσι, στο πρώτο και μεγαλύτερο κεφάλαιο της εργασίας, που αφορά στην περίοδο της Αναγέννησης, τίθεται προοπτικά το υλικό του «τρελού» κλπ., με μια ανάδειξη των κεντρικών εννοιών και μοτίβων του η οποία κατευθύνεται σιωπηλά προς τις έννοιες και τα μοτίβα που καθόρισαν ένα σημαντικό κομμάτι της μετέπειτα σκέψης και λογοτεχνίας του ρομαντισμού, αλλά και σε μια διατύπωση της διαφοράς που υπήρξε το αναγεννησιακό απ’ το ρομαντικό υποκείμενο. Το κεφάλαιο κλείνει μια προσέγγιση της ποιητικής του Άμλετ, που αποκαλύπτει όχι μόνο το πώς η συγγραφή του έργου αυτού κατέστη δυνατή χάρη στην χρήση του «τρελού», αλλά και το πώς κατέστησαν χάρη σ’ αυτήν την χρήση δυνατές και οι μετέπειτα ισχυρές αναγνώσεις του. Το δεύτερο κεφάλαιο αφορά σε μια εκτενή ανάλυση της ποιητικής του Ανιψιού του Ραμώ, με τον οποίο όχι μόνο «υπερβαίνεται» το ρομαντικό υποκείμενο προτού ακόμα εμφανιστεί, αλλά και τίθενται οι όροι ενός υποκειμένου που αναλαμβάνουν και εκπληρώνουν οι συγγραφείς των αρχών του 20ου αιώνα στην πρόθεσή τους να αποκοπούν οι ίδιοι απ’ το ρομαντικό υποκείμενο. Στο πλαίσιο αυτό, χάρη στην ιδιοφυή χρήση του υλικού του «τρελού» κλπ., ο Diderot θέτει σπερματικά τις κυριότερες λογοτεχνικές τεχνικές που ανέπτυξε πλήρως ο λεγόμενος «μοντερνισμός», δηλαδή εκείνη της «ροής της συνείδησης» και εκείνη του εξπρεσιονισμού, ακριβώς μάλιστα σε συνάρτηση με το «μεταρομαντικό» υποκείμενό του. Τέλος, το τρίτο κεφάλαιο διατρέχει την ποιητική του Beckett κυρίως μέσα από την Τριλογία του, με την οποία σήμερα παγίως θεωρείται ότι επήλθε μια μετάβαση προς το «τέλος της νεωτερικότητας». Στο κεφάλαιο αυτό, σημειώνεται η εκ νέου χρήση του υλικού του «τρελού» κλπ. από τον Beckett, που οδήγησε σε μια πρωτοποριακή άρθρωση τόσο του «αποκεντρωμένου» υποκειμένου, όσο και των τεχνικών και μοτίβων που χαρακτήρισε έναν πρώτο πυρήνα της μετέπειτα «μεταμοντέρνας» λογοτεχνίας.
description: This study examines the concepts of the fool, the buffoon - originating from the ancient greek and roman parasite -, and the clown, as they were shaped during the Renaissance. Furthermore, it seeks to settle the neglected from critics relation between the fool and the mad. Laying the - social, religious, philosophical, “aesthetic” - material of which these types consist, aims to locate and interpretively bring to light its prospects, which renders visible its uses thereafter by writers that appropriated it creatively in their own eras, that is Shakespeare, Diderot, Beckett and, in general terms, the “romantics”.More specifically, the study attempts a triple parallel move. First, to demonstrate that the most significant literary moves of the above writers were made possible thanks to a structural use of the relevant material of the fool etc. Second, to indicate through the same material literary moves of the aforesaid writers that set terms that surpassed their era, terms that eventually came to be “vindicated” in the future by their “fulfillment” into dominant literary movements or techniques, returning thus retrospectively to the works of those writers a “prophetic” dimension. And third, to suggest a poetics of the subject, that each of these writers posed for the first time once more through the material of the fool etc, forming in this case terms that depicted their own era in a pioneering way, but also that were to be “exploited” in the future for a rephrasing of that subject. In the last case, since it’s always about moves within the literary field, it turns out that the emergence of the subject in general marked the inseparable emergence of the “artistic” subject, which is clearly inscribed in the works.So, the first and more extended chapter of the study, that is concerned with Renaissance, sets in perspective the material of the fool etc, particularly marking as central concepts and motifs which silently lead to the concepts and motifs that determined a significant part of the thought and literature of romanticism, but also to a formulation of the difference that the renaissance and romantic subject has been. The chapter ends with an approach of the poetics of Hamlet, that reveals not only the way that the writing of this play was made possible thanks to the structural use of the fool, but also the way the future readings of the play were made possible too. The second chapter is concerned with an extended analysis of the poetics of Rameau’ s Nephew, by which not only the romantic subject is “superseded” before it even makes its appearance, but also are laid terms of a subject that the writers of the beginning of 20th century were to undertake and fulfill in their own intention to cut off from the romantic subject. In this context, thanks to an ingenious use of the material of the fool etc, Diderot seminally sets the cardinal literary techniques that the so-called “modernism” developed, that is stream of consciousness and expressionism, exactly so in relation to his “postromantic” subject. Finally, the third chapter runs a poetics of Beckett, mostly through his Trilogy, which at the time is widely considered to have resulted to a transition towards the “end of modernity”. Once again in this chapter, a renewed use of the material of the fool etc by Beckett is marked, one that eventually led to a pioneering articulation of the “dicentered subject”, as well as of the motifs and techniques that featured a first nucleus of what was going to be “postmodern” literature.