Βιοποικιλότητα αρωματικών φυτών της ελληνικής χλωρίδας: Καταγραφή των αιθερίων ελαίων των Origanum, Satureja, Τhymbra και Thymus
Creators: name: Μερτζανίδης, Δημήτριος Ιωάννη
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2015
Subjects: Αιθέρια έλαια
Ρίγανη
Θυμάρι
Essential oils
Oregano
Thyme

description: Μέλη διαφορετικών γενών συνθέτουν την ομάδα των αρωματικών φυτών που χρησιμοποιούνται ευρέως ως ρίγανη «oregano» και θυμάρι «thyme». Αυτά ανήκουν κυρίως στα γένη Origanum, Satureja, Thymbra και Thymus των οποίων η σύνθεση των αιθερίων ελαίων, ποικίλει εξαιρετικά. Σύμφωνα με τους Dimopoulos et al. (2013), στα τέσσερα γένη ανήκουν 57 taxa (είδη και υποείδη) της ελληνικής χλωρίδας, 24 από τα οποία είναι ενδημικά. Σκοπός της παρούσας Μεταπτυχιακής Διπλωματικής Εργασίας είναι η καταγραφή και η κριτική ανασκόπηση της συνολικής δημοσιευμένης πληροφορίας αυτοφυών πληθυσμών των παραπάνω γενών, με στόχο τη διερεύνηση της ποικιλότητας των αιθερίων ελαίων. Καταγράφηκαν συνολικά 37 δημοσιευμένες εργασίες και έξι διδακτορικές διατριβές που αφορούν στη μελέτη των αιθερίων ελαίων αυτοφυών taxa της ελληνικής χλωρίδας. Για 29 taxa των τεσσάρων γενών, 50,88% του συνολικού αριθμού που απαντούν στην Ελλάδα, υπάρχουν ερευνητικά δημοσιεύματα (εργασίες σε επιστημονικά περιοδικά και διδακτορικές διατριβές). Τα περισσότερα αφορούν στο γένος Origanum (30) και τα λιγότερα στο Thymus (επτά). Τα πλέον μελετημένα taxa είναι τα Οriganum vulgare subsp. hirtum, O. onites, Satureja thymbra και Thymbra capitata. Τόσο η περιεκτικότητα σε ΑΕ όσο και η ποιοτική και ποσοτική τους σύσταση ποικίλουν μέσα σε ένα γένος, είδος ή και υποείδος των τεσσάρων γενών. Οι υψηλότερες τιμές περιεκτικότητας σε αιθέριο έλαιο έχουν καταγραφεί στα φυτογεωγραφικά διαμερίσματα του Αιγαίου και οι χαμηλότερες σε αυτά της Κεντρικής Ηπειρωτικής χώρας. Διακρίνονται έξι διαφορετικοί τύποι αιθερίων ελαίων με βάση τις ενώσεις που χαρακτηρίζουν τη σύστασή τους: i) cymyl ενώσεις (γ-τερπινένιο, π-κυμένιο, καρβακρόλη, θυμόλη), ii) sabinyl ενώσεις (σαβινένιο, ένυδρο cis-σαβινένιο, ένυδρο trans-σαβινένιο), iii) άκυκλες ενώσεις (λιναλοόλη, γερανιόλη), iv) bornyl ενώσεις (βορνεόλη, καμφορά), v) άλλες μονοτερπενικές ενώσεις και vi) σεσκιτερπενικές ενώσεις. Μεγαλύτερη ποικιλότητα εμφανίζει η σύσταση των αιθερίων ελαίων των γενών Thymus και Satureja (τέσσερεις διακριτοί τύποι) και μικρότερη των Origanum (δύο τύποι) και Thymbra (ένας τύπος). Τέλος η ποικιλότητα της σύστασης των αιθερίων ελαίων ακολουθεί γεωγραφική κατανομή. Φυτά με ΑΕ πλούσια σε άκυκλες, bornyl και sabinyl ενώσεις συναντώνται στα βόρεια φυτογεωγραφικά διαμερίσματα ενώ αυτά με cymyl ενώσεις σε όλη τη χώρα. Στα τελευταία καταγράφεται αύξηση της εκατοστιαίας συμμετοχής της θυμόλης (οσμή θυμαριού) και μείωση της καρβακρόλης (οσμή ρίγανης) στα ΑΕ των φυτών των βόρειων περιοχών της χώρας.
description: The group of aromatic plants studied in the present study is constituted by members of different genera which are used as “oregano” or “thyme”. These plants mainly belong to the genera Origanum, Satureja, Thymbra, Thymus and their essential oils are extremely variable. According to Dimopoulos et al. (2013), 57 taxa (species and subspecies) of the Greek flora belong to that group of aromatic plants, 24 of which are endemic. In an attempt to understand their essential oil variation, the aim of the present study is the listing after critical review of the published information from native populations of the Greek territory. For this purpose, a total of 37 published papers and six Doctoral theses related to the study of essential oils of Greek flora were collected. For 29 taxa belonging to four genera, 50.88% of the total occurring in Greece, there are research publications. Most of them concern the genus Origanum (30), while a few concerns Thymus (seven). The majority of published information concerns the essential oils of Origanum vulgare subsp. hirtum, O. onites, Satureja thymbra and Thymbra capitata. Both the content of essential oils and their qualitative and quantitative composition vary within a genus, species or subspecies of the four genera. The highest essential oil content was recorded in plants grown in the phytogeographical regions of Aegean and sea side parts of the mainland. Six different types of essential oils were distinguished based on the compounds that characterize their composition: i) cymyl compounds (γ-terpinene, p-cymene, carvacrol, thymol), ii) sabinyl compounds (sabinene, cis-sabinene hydrate, trans-sabinene hydrate), iii) acyclic compounds (linalool, geraniol), iv) bornyl compounds (borneol, camphor), v) other monoterpene compounds, and vi) sesquiterpene compounds. The highest diversity was found in the composition of Thymus and Satureja essential oils (four distinct types), following by Origanum (two types); Thymbra essential oils are less variable (one type). The diversity of essential oil composition follows a geographical pattern of distribution. Plants with essential oils rich in acyclic, bornyl and sabinyl compounds are found in the northern phytogeographical regions, while those with cymyl compounds are scattered across the whole country. Finally, an increase and in the meantime a reduction of thymol (thyme odor) and carvacrol (oregano odor) participation percentage, respectively was recorded in the essential oils of plants growing in the northern regions of the country.