Το πρόβλημα του πολέμου. Θεολογική και κοινωνιολογική θεώρηση
Creators: name: Τριανταφύλλου, Μαρία Στέφανου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2025
Subjects: subject: Πόλεμος
subject: Θεολογία
subject: Κοινωνιολογία
subject: War
subject: Theology
subject: Sociology
subject: FOS: Sociology

description: Ο πόλεμος χαρακτηρίζεται ως η χειρότερη μορφή βίας, η οποία θεωρείται αφενός ως εργαλείο πολιτικής επιβολής για τη διατήρηση της εθνικής κυριαρχίας και, αφετέρου, ως το οργανωμένο μέσο επιβολής της άρχουσας τάξης για την άσκηση εξουσίας. Οι προβληματισμοί αφορούν στη φύση και στην ηθική πλευρά του πολέμου όπου επηρεάζουν τον εκάστοτε πόλεμο, κυρίως ως προς τον τρόπο διεξαγωγής του. Στο πρώτο μέρος της εργασίας ερευνάται η έννοια του πολέμου και της βίας, τα αίτια του πολέμου και πώς αυτός μεταβάλλεται με τη πάροδο του χρόνου. Επιπρόσθετα, γίνεται μια αναφορά στα είδη και το δίκαιο του πολέμου, τον σύγχρονο πόλεμο, την τρομοκρατία και τις Ένοπλες Δυνάμεις, χωρίς να γίνει εκτενής ανάλυση. Στο δεύτερο μέρος, ο πόλεμος προσεγγίζεται θεολογικά, υπό το πρίσμα της Αγίας Γραφής, με την Π.Δ. στο μεγαλύτερο της μέρος να αναφέρεται σε πολέμους. Από την άλλη πλευρά, η Κ.Δ. εστιάζει στην ειρήνη, πλην, όμως, υπάρχουν αναφορές τόσο για τους στρατιωτικούς και την παρουσία τους, όσο και για την αναγκαιότητά τους, στην πρόσκαιρη και επίγεια ζωή μας. Επιπλέον, ερευνάται η θέση των Πατέρων της Εκκλησίας μέσα από τα έργα τους που αφορούν στον πόλεμο, την ύπαρξη και αποδοχή της θεσμικής λειτουργίας του στρατού, αλλά και την προσέγγιση της ειρήνης μέσα από την χριστιανική διδασκαλία. Στη συνέχεια θα δούμε την έννοια και την εξέλιξη του Ιερού Πολέμου στην Ανατολική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, τις Σταυροφορίες και τον Ισλαμικό Ιερό Πόλεμο. Στο τρίτο και τελευταίο μέρος, αναλύεται ο πόλεμος ως κοινωνιολογικό φαινόμενο. Η κοινωνιολογία του πολέμου είναι μια πολυσύνθετη και πολυεπίπεδη προσέγγιση ανάλυσης της στρατιωτικής σύγκρουσης, όπου μελετούνται θέματα όπως οι ιστορικές αιτίες των συγκρούσεων, οι κοινωνικές συνέπειες των πολέμων στις κοινωνίες και τους ανθρώπους μεμονωμένα, είτε κατά τη διάρκεια του πολέμου, είτε μεταπολεμικά. Ο πόλεμος, ως κοινωνικό φαινόμενο, τεκμηριώνεται μέσα από τη σύγκρουση και εμφανίζεται με διάφορες μορφές, ανάλογα με τις ιστορικές και κοινωνικές συνθήκες που επικρατούν. Αντιλαμβανόμενοι τον κοινωνικό χαρακτήρα του πολέμου με ορθολογικά δεδομένα, διαπιστώνουμε πως αυτοί που εμπλέκονται σε πολεμικές διεργασίες δεν είναι μόνο οι πολιτικές και στρατιωτικές δυνάμεις, αλλά και ένας μεγάλος αριθμός πολιτών. Ο πόλεμος διαχέεται σε ολόκληρο το φάσμα της κοινωνίας που εμπλέκεται σε αυτόν, καθόσον το σύνολο της κοινωνίας είναι αποδέκτης των πολεμικών ενεργειών του εχθρού. Αν και ο πόλεμος δεν φαίνεται να είναι κοινωνικό φαινόμενο, τα κίνητρά του έχουν βάση κοινωνική, επηρεάζει το σύνολο των πολιτών, των εμπλεκόμενων κρατικών οντοτήτων και διαμορφώνει σε πολλές περιπτώσεις, την εξέλιξη του ίδιου του πολέμου. Εντός αυτού του πλαισίου, δεν θα ήταν δυνατό να παραλείψουμε την συμβολή της Εκκλησίας και του κλήρου στη διατήρηση της θρησκευτικής και εθνικής συνείδησης, σε πολεμικές και μεταπολεμικές περιόδους και μάλιστα, κάτω από αντίξοες συνθήκες. Το Παράρτημα αυτής της εργασίας είναι αφιερωμένο, ως μια μικρή ένδειξη τιμής προς τον ιερό κλήρο και την Εκκλησία, στους αγώνες του Ελληνικού Έθνους, καθώς είναι ηθική υποχρέωσή μας να γίνει μια αναφορά σε αυτούς, αφενός, γιατί η προσφορά τους δεν πρέπει να ξεχαστεί, αφετέρου, γιατί μπορούν ακόμη να μας διδάξουν ότι η πίστη μας στον Θεό και η ελπίδα μας για την διατήρηση του έθνους είναι στοιχεία αλληλένδετα.
description: War is characterized as the worst form of violence, which is seen on the one hand as a tool of political enforcement to maintain national sovereignty and, on the other, as the organized means of enforcing the ruling class to exercise power. The concerns the nature and the moral side of war where they affect each war, mainly in terms of how it is conducted. In the first part of the paper, the concept of war and violence, the causes of war and how it changes over time is investigated. In addition, there is a reference to the types and law of war, modern warfare, terrorism and the Armed Forces, without extensive analysis. In the second part, the war is approached theologically, in the light of the Holy Bible, with the Old Testament for the most part to refer to wars. On the other hand, New Testament focuses on peace, but there are references to the military and their presence, as well as their necessity, in our temporal and earthly lives. In addition, is being investigated the position of the Fathers of the Church through their works concerning war, the existence and acceptance of the institutional function of the army, but also the approach to peace through Christian teaching. We will then look at the concept and development of Holy War in the Eastern Roman Empire, the Crusades and Islamic Holy War. In the third and last part, war is analyzed as a sociological phenomenon. The sociology of war is a complex and multi-layered approach to the analysis of military conflict, which studies issues such as the historical causes of conflict, the social consequences of war on societies and individuals, either during or after war. War, as a social phenomenon, is documented through conflict and appears in various forms, depending on the prevailing historical and social conditions. Understanding the social character of war with rational data, we find that those involved in war processes are not only the political and military forces, but also a large number of citizens. War permeates the entire spectrum of the society involved in it, since the whole of society is the recipient of the warlike actions of the enemy. Although war does not appear to be a social phenomenon, its motives have a social basis, it affects all citizens, the state entities involved, and shapes in many cases, the evolution of the war itself. Within this context, it would not be possible to omit the contribution of the Church and the clergy to the preservation of religious and national consciousness, in war and post-war periods and indeed, under adverse conditions. The Appendix of this work is dedicated, as a small mark of honor to the holy clergy and the Church, to the struggles of the Greek Nation, as it is our moral obligation to make a reference to them, on the one hand, because their contribution should not be forgotten, on the other hand, because they can still teach us that our faith in God and our hope for the preservation of the nation is elements interrelated.