Η αρχή της φορολογικής ισότητας και η ερμηνεία της στη σύγχρονη νομολογία:
Creators: name: Μπαξεβανίδου, Σοφία Βασιλείου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2010
Subjects: Φορολογική ισότητα
Φορολογικό δίκαιο
Ερμηνεία δικαίου
Tax equity
Tax law
Interpretation of law

description: Η παρούσα εργασία πραγματεύεται την ιστορική και θεωρητική διαμόρφωση της αρχής της φορολογικής ισότητας στην Ευρώπη και στην Ελλάδα, την έννοια και τις λειτουργίες του φόρου, το σύγχρονο συνταγματικό πλαίσιο που διέπει το εθνικό φορολογικό δίκαιο, τις επιπτώσεις των άμεσων και έμμεσων και των αναλογικών και προοδευτικών φόρων στην αρχή της ισότητας και το ζήτημα των φορολογικών απαλλαγών. Ασχολείται επίσης με την ερμηνεία της αρχής της φορολογικής ισότητας από τα διοικητικά δικαστήρια και το Συμβούλιο της Επικρατείας, εξετάζοντας τις μεθόδους ερμηνείας που χρησιμοποιούνται από αυτά σε σχέση με την κρατούσα γνώμη περί στενής ερμηνείας των φορολογικών διατάξεων. Η έννοια της φορολογικής ισότητας ήταν ουσιαστικά ανύπαρκτη κατά την αρχαιότητα και το μεσαίωνα, όπου οι φόροι επιβάλλονταν αυθαίρετα από τον εκάστοτε μονάρχη και αφορούσαν κατά κύριο λόγο τις οικονομικά ασθενέστερες τάξεις, των ευγενών και του κλήρου απαλλασσόμενων. Η αυθαίρετη αυτή φορολογική πολιτική αντικατόπτριζε τις ευρύτερες κοινωνικές αδικίες και αποτέλεσε συχνά την αφορμή για αιματηρές εξεγέρσεις. Με την αυγή του διαφωτισμού, των θεωριών περί κράτους δικαίου και την Αμερικανική και Γαλλική Επανάσταση αναπτύσσονται παράλληλες αντιλήψεις στη δημοσιονομική θεωρία περί της αναγκαιότητας φορολογικής ισότητας (Ι. Kant, J. J. Rousseau, Α. Smith, A. Wagner). Οι κυρίαρχες αντιλήψεις σχετικά με τα κριτήρια δίκαιης φορολόγησης είναι δύο: της ανταλλαγής, δηλαδή της ωφέλειας που λαμβάνει κανείς από το κράτος, αφενός, και της φορολογικής ικανότητας ανάλογα με τις οικονομικές δυνάμεις κάθε πολίτη, αφετέρου, η οποία είναι πλέον και η κρατούσα, καθώς επιφέρει δικαιότερα αποτελέσματα, και συγκεκριμενοποιείται στο σύστημα της προοδευτικής φορολογίας. Το σύγχρονο ελληνικό φορολογικό σύστημα διέπεται από συνταγματικά κατοχυρωμένες αρχές, όπως η αρχή της νομιμότητας και βεβαιότητας του φόρου, η απαγόρευση της αναδρομικής ισχύος των φορολογικών διατάξεων και οι αρχές της φορολογικής ισότητας και της καθολικότητας του φόρου, οι οποίες συνίστανται στην όμοια φορολογική μεταχείριση ατόμων που βρίσκονται υπό όμοιες συνθήκες και στην ανόμοια για άτομα που βρίσκονται υπό διαφορετικές συνθήκες, καθώς και στην απαγόρευση αδικαιολόγητων εξαιρέσεων από τη φορολογική υποχρέωση. Στο πλαίσιο αυτό, υπάρχουν φορολογικές απαλλαγές που δικαιολογούνται από κοινωνικούς ή οικονομικούς λόγους, αλλά υπάρχουν και απαλλαγές που στηρίζονται σε «μικροπολιτικά» κριτήρια και συνεπώς πλήττουν τις ανωτέρω αρχές. Βασική αρχή της ερμηνείας του φορολογικού δικαίου είναι ότι, για τη διαφύλαξη του συμφέροντος του φορολογούμενου αφενός και του δημοσιονομικού συμφέροντος αφετέρου, οι φορολογικές διατάξεις πρέπει να ερμηνεύονται στενά, βάσει της αρχής της νομιμότητας του φόρου. Έτσι, θεωρείται ότι η στενή ερμηνεία των κανόνων φορολογικού δικαίου διασφαλίζεται μόνο μέσω της γραμματικής τους ερμηνείας, των λοιπών ερμηνευτικών μεθόδων αποδεκτών μόνο κατ’ εξαίρεση και υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις και της αναλογικής ερμηνείας απολύτως απαγορευμένης. Παρά ωστόσο τη διακηρυγμένη προσκόλληση τόσο της θεωρίας όσο και της νομολογίας στη γραμματική ερμηνεία, στην πραγματικότητα οι δικαστές σπανίως αρκούνται σε αυτή, ιδίως όταν τίθενται ζητήματα εφαρμογής της αρχής της ισότητας, αλλά χρησιμοποιούν όλα τα πρόσφορα ερμηνευτικά εργαλεία, προκειμένου να δώσουν ικανοποιητικές λύσεις σε υπαρκτές διαφορές. Τη στάση τους αυτή οφείλει να ακολουθήσει και η θεωρία, καθώς η θετικιστική προσέγγιση του φορολογικού δικαίου είναι αναχρονιστική και μεθοδολογικά εσφαλμένη, δεν ανταποκρίνεται στη σύγχρονη νομολογιακή πραγματικότητα και υποβαθμίζει το δικαιοδοτικό ρόλο του δικαστή στο υπάρχον πλέγμα εξουσιών.
description: This dissertation discusses the historical and theoretical formulation of the principle of tax equity in Europe and Greece, the meaning and functions of the tax, the modern constitutional framework governing the national tax law, the impact of direct, indirect, proportional and progressive taxes on the principle of equality and the issue of tax exemptions. It also deals with the interpretation of the principle of tax equity by the administrative courts and the Council of State, examining the methods of interpretation used by them in relation to the prevailing view of strict interpretation of tax provisions. The concept of tax equity was virtually non-existent in the ancient and medieval times, when taxes were imposed arbitrarily by each monarch and concerned mainly the economically weaker classes, while the nobility and the clergy were exempt. This arbitrary tax policy reflected wider social injustices and was often the pretext for bloody riots. With the dawn of the Enlightenment, the American and French Revolution and the theories on the Rule of Law, parallel concepts in financial theory about the necessity of tax equity were developed (I. Kant, J.J. Rousseau, A. Smith, A. Wagner). The dominant views on the criteria of fair taxation were twofold: the benefit approach and the-ability-to-pay approach. The last is nowadays the prevalent one, because it is fairer, and it is applied through the gradual taxation system. Modern Greek tax system is governed by constitutionally entrenched principles as the principle of legality and certainty of tax, the prohibition of retroactive tax provisions and the principles of tax equity and universality. These principles concern the same tax treatment for people under similar circumstances and the disparate tax treatment for people who are otherwise, as well as the ban on unjustified exemptions from tax liability. In this context, there are tax exemptions on grounds of social or economic reasons, but there are also exemptions based on "petty" criteria and thus affect the above principles. The basic principle of interpretation of tax law is that, to safeguard the interests of both taxpayers and other financial interest, tax provisions must be interpreted strictly by the principle of legality of the tax. Thus, it is considered that the strict interpretation of tax law rules is ensured only through a literal interpretation.