Εκτίμηση της αποτελεσματικότητας του Δικτύου Natura 2000 για την διατήρηση των σπάνιων και απειλούμενων φυτών της Ελλάδας με την χρήση G.I.S:
Creators: name: Μπάγκου, Ευαγγελία Δημητρίου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2013
Subjects: Δικτύου Natura 2000
Ελλάδα
G.I.S
Natura 2000 network
Greece

description: H παρούσα μεταπτυχιακή εργασία διερευνά την κατανομή των σπάνιων και απειλούμενων φυτών της Ελλάδας σε διαφορετικές ενότητες χώρου και αξιολογεί την αποτελεσματικότητα του δικτύου Natura 2000 εντός της Ελληνικής επικράτειας να διατηρήσει τα χαρακτηρισμένα ως σπάνια και απειλούμενα φυτά της Ελλάδας. Ελάχιστες είναι οι μελέτες σε ευρωπαϊκό επίπεδο, οι οποίες διερευνούν την αποτελεσματικότητα του υφιστάμενου δικτύου Natura 2000 να καλύψει τις ανάγκες διατήρησης των σπάνιων και απειλούμενων φυτών. Ιδιαίτερα για την Ελλάδα, το γεγονός ότι το δίκτυο δεν προστατεύεται πλήρως από τις ανθρώπινες δραστηριότητες και η συχνά μη εφαρμογή της ισχύουσας περιβαλλοντικής νομοθεσίας καθιστά τις προστατευόμενες περιοχές ιδιαίτερα ευάλωτες. Η αξιολόγηση του δικτύου Natura 2000 που επιχειρείται στην παρούσα εργασία μπορεί να αποτελέσει βάση επαναπροσδιορισμού του για τη διατήρηση των σπάνιων και απειλούμενων φυτών του Ελλαδικού Χώρου. Εξετάστηκαν και τα 473 φυτικά είδη που υπάρχουν στα Βιβλία Ερυθρών Δεδομένων των Σπάνιων και Απειλούμενων Φυτών της Ελλάδας. Με χρήση των Γεωγραφικών Συστημάτων Πληροφοριών (Geographic Information Sustems, GIS), γεωαναφέρθηκαν, ψηφιοποιήθηκαν και χαρτογραφήθηκαν όλες οι γνωστές θέσεις τους και ελέγχθηκε η κατανομή τους σε διαφορετικές ενότητες χώρου (φυτογεωγραφικές περιοχές, διοικητικές περιφέρειες, νομοί, περιοχές των επιμέρους τμημάτων του δικτύου Natura 2000 και συνδυασμούς αυτών) όπως και κατά την υψομετρική διαβάθμιση της ελληνικής επικράτειας. Για την ιεράρχηση των προτεραιοτήτων διατήρησης , τα σπάνια και απειλούμενα φυτά της Ελλάδας βαθμονομήθηκαν με βάση επιμέρους δείκτες βιολογικών χαρακτηριστικών τους. Στους δείκτες αυτούς λαμβάνονταν υπόψη α) η σπανιότητα των φυτών, η γεωγραφική τους εξάπλωση, το πληθυσμιακό μέγεθος, η ταξινομική διακριτότητα καθενός, η εξειδίκευσή τους ως προς τα ενδιαιτήματα στα οποία φύονται και η τρωτότητά τους (με βάση το χαρακτηρισμό κινδύνου εξαφάνισης που τους αποδίδεται). Δημιουργήθηκε ένας συνδυαστικός δείκτης που βασιζόταν στους πιο πάνω, ο οποίος δίνει πληροφορία σχετικά με την προτεραιότητα διατήρησης των σπάνιων και απειλούμενων φυτών της Ελλάδας. Με βάση τις προτεραιότητες διατήρησης που υπολογίστηκαν, αξιολογείται η επιτόπια (in situ) διατήρηση των σπάνιων και απειλούμενων φυτών της Ελλάδας σε περιοχές του ελληνικού δικτύου Natura 2000. Από την χαρτογράφηση για πρώτη φορά όλων των πληθυσμών (n=1.890) των χαρακτηρισμένων σπάνιων και απειλούμενων φυτών της Ελλάδας (n=473 taxa), σε όλο το εύρος της Ελληνικής επικράτειας, προκύπτει ότι για 1/3 των φυτών αυτών υπάρχει ένας μοναδικός πληθυσμός στην Ελλάδα όπως και ότι το υφιστάμενο ελληνικό δίκτυο Natura 2000 προστατεύει συνολικά 56% των πληθυσμών τους. Ως προς τις τρεις πιο σημαντικές κατηγορίες της IUCN - Κρισίμως Κινδυνεύον (Critically Endangered, CR), Κινδυνεύον (Endangered, EN) και Τρωτών (Vulnerable, VU) - το δίκτυο Natura 2000 προστατεύει περίπου 83% των φυτών (n=300), των οποίων τουλάχιστον ένας πληθυσμός τους εντάσσεται εντός σε περιοχές του δικτύου Natura 2000. Η χαρτογράφηση όλων των πληθυσμών των σπάνιων και απειλούμενων φυτών της Ελλάδας έδειξε ότι το δίκτυο Natura 2000 είναι πιο αποτελεσματικό ως προς την προστασία τους απ’ ότι είχε προηγουμένως εκτιμηθεί με βάση μόνο βιβλιογραφικές αναφορές. Παρά ταύτα, όλοι οι μέχρι σήμερα καταγραμμένοι πληθυσμοί 5 taxa που περιλαμβάνονται στα σπάνια και απειλούμενα φυτά της Ελλάδας και αξιολογήθηκαν ως υψηλής προτεραιότητας διατήρησης βρίσκονται εκτός περιοχών του δικτύου Natura 2000. Είναι προφανές ότι θα πρέπει να ληφθούν άμεσα μέτρα για αυτά. Εκτός περιοχών του δικτύου βρίσκονται και όλοι οι καταγραμμένοι πληθυσμοί για 39 taxa της αμέσως επόμενης κατηγορίας προτεραιότητας διατήρησης και αθροιστικά για 34 taxa των άλλων δύο κατηγοριών. Εάν δεν είναι δυνατός ο επαναπροσδιορισμός του δικτύου Natura 2000 ώστε να εντάξει πληθυσμούς αυτών των ειδών, θα πρέπει τουλάχιστον να θεσμοθετηθούν μικροαποθέματα για την προστασία τους.
description: This thesis investigates the distribution of the rare and threatened plants of Greece in different spatial units and evaluates the effectiveness of the Natura 2000 network to conserve and protect these important floristic elements within the Greek territory. There are only a few studies in E.U. level that investigate the effectiveness of the existing Natura 2000 network to cover the needs conservation of rare and threatened plants. Especially for Greece, the protected areas of the network are particularly vulnerable since they are not fully protected from human activities and the existing environmental legislation is often not implemented. The evaluation of the Natura 2000 network attempted in this study could serve as a basis for its redefining to provide conservation of the rare and threatened plants of Greece. All 473 plant taxa (species and subspecies) found in the Red Data Book of Rare and Threatened Plants of Greece were examined. All localities, where these plant taxa can be found, were georeferenced, digitized and mapped in Geographical Information Systems (G.I.S.). Furthermore, their distribution was examined both in different spatial units such as phytogeographical regions, prefectures, counties (nomoi in Greek), and sites within the Natura 2000 network, as well as in the altitudinal gradient of the Greek territory. To categorise the rare and threatened plants of Greece in terms of protection priority, individual indicators of biological characteristics were used. These indicators took into account the taxonomic distinctiveness of each plant, the rarity of plants, their geographical range, their population size, the specificity of the habitats in which they are growing and their vulnerability (extinction risk status). A combined index based on the above was also created in order to examine the conservation priority of the taxa studied. The effectiveness of the Greek Natura 2000 network o offer in situ conservation for these taxa was finally assessed. The mapping of all known populations of the rare and threatened plants of Greece (n = 1.890, n = 473 taxa), shows that one third of these plants has only one population in Greece and that the existing Greek Natura 2000 network protects on average 56% of their populations. Concerning the three most important extinction risk categories - Critically Endangered (CR), Endangered (EN) and Vulnerable (VU) – the Natura 2000 network protects about 83% of the plants (n = 300), of which at least one population falls within sites of the Natura 2000 network. Moreover, the Natura 2000 network was found more effective than previously estimated regarding the protection of these plant populations. However, among the rare and threatened plants of Greece, all known populations of 5 taxa designated with the highest conservation priority were found to grow outside the Natura 2000 network. It is obvious that immediate urgent consideration must be given to these high priority taxa. Also, all known populations of 39 taxa of high conservation priority, as well as populations of 34 taxa of the other two conservation priorities designated, were found also to grow outside the Natura 2000 network. If redefining the Natura 2000 network in order to integrate populations of these conservation priority taxa is not possible, at least a network of microresrves for their protection should be promptly established.