Ο συνωμοσιολογικός λόγος στο ελληνικό πολιτικό σύστημα: οι πυρκαγιές του 2007, η διεθνής χρηματοπιστωτική κρίση και η λέσχη Μπίλντερμπεργκ
Creators: name: Ηλιαδέλη, Αναστασία Ευστρατίου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2010
Subjects: Θεωρία συνωμοσίας
Πολιτικός μύθος
Πολιτικό σύστημα
Theory of conspiracy
Political myth
Political system

description: Το θέμα της διπλωματικής εργασίας είναι ο συνωμοσιολογικός λόγος που αναπτύχθηκε στο ελληνικό πολιτικό σύστημα με αφορμή τρία πολύ πρόσφατα γεγονότα: τις πυρκαγιές στην Πελοπόννησο το 2007, την εκδήλωση της διεθνούς χρηματοπιστωτικής κρίσης με επίκεντρο τις ΗΠΑ στα τέλη του 2008 και τη συνάντηση της λέσχης Μπίλντερμπεργκ στην Αθήνα την άνοιξη του 2009. Το πρωτογενές υλικό που χρησιμοποιήθηκε αφορά τον λόγο των πολιτικών κομμάτων που αρθρώθηκε γύρω από τα τρία υπό εξέταση γεγονότα, τις στάσεις σημαντικών παραγόντων της κοινωνίας των πολιτών αλλά και δημόσιων προσώπων, όπως διανοουμένων και δημοσιογράφων. Στο πρώτο κεφάλαιο συναντούμε τις βασικές θεωρητικές προκείμενες του πολιτικού μύθου της συνωμοσίας. Στο πλαίσιο αυτό, ορίζουμε τις έννοιες του πολιτικού μύθου και του μύθου της συνωμοσίας και ακολούθως στεκόμαστε στις λειτουργίες του πολιτικού μύθου, στις βασικές αρχές δόμησης των συνωμοσιολογικών πεποιθήσεων, ενώ ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στις κλίμακες τυπολογίας του Πιέρ-Αντρέ Ταγκιέφ. Εντάσσουμε, ακόμη, τον μύθο στη νεωτερικότητα και τον συνδέουμε με την έννοια της μονολογικής ορθολογικότητας. Εδώ διακρίνουμε και το παρανοϊκό ύφος κάθε πολιτικού ο οποίος υιοθετεί ανάλογες θεωρίες. Τέλος, επιχειρούμε να συνδέσουμε τη θεωρία συνωμοσίας με τον εθνικισμό και τον λαϊκισμό αναδεικνύοντας τις μεταξύ τους διασυνδέσεις. Τα τρία επόμενα κεφάλαια είναι τα εμπειρικά κεφάλαια της εργασίας. Συγκεκριμένα, το δεύτερο κεφάλαιο παρουσιάζει και συνοψίζει κριτικά τις αντιδράσεις από τις φονικές πυρκαγιές στην Πελοπόννησο. Για τις ανάγκες αυτού του κεφαλαίου χρησιμοποιήσαμε και έρευνα γνώμης που διενεργήθηκε λίγο μετά το περιστατικό, τα αποτελέσματα της οποίας επιβεβαίωσαν το κλίμα συνωμοσιολογίας που διακρίθηκε σε ολόκληρη σχεδόν την πολιτική σκηνή. Στο ίδιο πλαίσιο κινείται και το τρίτο κεφάλαιο το οποίο αναφέρεται στην πρόσληψη της διεθνούς χρηματοπιστωτικής κρίσης. Εδώ, σε πλήρη συμφωνία με το προηγούμενο κεφάλαιο, συναντήσαμε συχνά την εικόνα της πάλης ανάμεσα στο Καλό και το Κακό, έναν έντονο μανιχαϊσμό δηλαδή, που σε συνδυασμό με στοιχεία λαϊκισμού έδωσε κοινωνικές ερμηνείες επιρρεπείς σε συνωμοσιολογία. Σε κάποιες περιπτώσεις, η αντιτραπεζική ιδεολογία, η οποία εδώ εντοπίστηκε διακομματικά, οδήγησε ακόμη και σε κινητοποιητικές πρακτικές, έστω συμβολικές. Αλλά και η πρόσληψη της συνάντησης της λέσχης Μπίλντερμπεργκ στην Αθήνα κινήθηκε στο ίδιο συνωμοσιολογικό κλίμα, με τη διαφορά πως αυτό δεν αφορά όλα τα κόμματα, παρά πολώνεται στα άκρα της πολιτικής σκηνής. Ως επιστημονική αναγκαιότητα προέκυψε, μέσα από την ανάλυση του φαινομένου της κρίσης, το πέμπτο κεφάλαιο της εργασίας. Πρόκειται για τη σχέση του αντισημιτισμού με τον μύθο της συνωμοσίας και αποκαλύπτει το πώς μέσα από τη δαιμονοποίηση και την ουσιοποίηση του Εβραίου τραπεζίτη επανερχόμαστε στο ιστορικό αρχέτυπο της καταγγελίας των Εβραίων τοκογλύφων που συναντούμε κατεξοχήν στα Πρωτόκολλα των Σοφών της Σιών. Τέλος, το έκτο κεφάλαιο επιχειρεί, συνοψίζοντας τα πορίσματα της κριτικής παρουσίασης του πραγματολογικού υλικού, να δει κάποιες συνέπειές τους στο ελληνικό πολιτικό σύστημα. Στο πλαίσιο αυτό χαρακτηρίσαμε τη συνωμοσιολογία ως «αντιεκσυγχρονιστική» ρητορική και τη συσχετίσαμε με την «παρωχημένη» κουλτούρα της κλειστής-αμυντικής αντινεωτερικής κοινωνίας. Διαπιστώσαμε ακόμα πως με όχημα τη θεωρία συνωμοσίας συντελείται αυτό που αποκαλέσαμε «σύγκλιση των εξτρεμισμών» και στο σημείο αυτό κατατάξαμε τους διάφορους πολιτικούς λόγους στις κλίμακες συνωμοσιολογίας. Διαπιστώσαμε, έτσι, πως ο συνωμοτικός λόγος αποτελεί κεντρικό στοιχείο στις πολιτικές αντιπαραθέσεις με αφορμή τα τρία υπό εξέταση περιστατικά.
description: The topic of this thesis is the conspiratorial discourse which evolved in the Greek political system in relation to three very recent incidents: the fires in the Peloponnese in 2007, the outbreak of the international financial crisis with the US at the center at the end of 2008, and the meeting of the Bilderberg Club in Athens in the spring of 2009. The primary sources which were used include the speeches that the political parties delivered in reference to the three study cases examined, the reaction of the civil society and of public figures. In Chapter 1, we find the basic theories of the political myth of conspiracy. Within this framework, we define the terms “political myth” and “myth of conspiracy”. Then we analyze the functions of the political myth and the basic structural principles of conspiratorial discourse with special reference to the typology of P.A. Taguieff which refers to the different levels of a conspiratorial discourse. We also integrate the myth in Modernity, relate it to the “Modernity of monologue”, the idea that the political myth can only be detected in a one-sided dialogue. Furthermore, we identify the paranoid style of every politician who adopts similar theories. Finally, we relate the theory of conspiracy to the ideology of nationalism and to populism. The following three chapters are the experimental ones. More specifically, in Chapter 2 we present and critically summarize the reactions to the deadly fires in the Peloponnese. For the purposes of this chapter, we also used an opinion poll, conducted a short while after the incident, the results of which confirmed the conspiratorial climate that was detected throughout almost the whole political scene. Similar in nature, Chapter 3 refers to the perceptions of the international financial crisis. In accordance to the previous case study, here we also witnessed a struggle between the Good and the Bad, in other words a very strong Manichaeism, which in combination with elements of populism gave social interpretations prone to theories of conspiracy. In some cases, the ideology against banking establishments, which in this case characterized all political parties, even led to significant mobilizations, albeit symbolic. The same conspiratorial atmosphere characterizes the perception of the meeting of the Bilderberg Club in Athens presented in Chapter 4; in this case, however, the myth of conspiracy was not adopted by all political parties but by the most polarized ones. Chapter 5, which emerged as a scientific need through the analysis of the crisis, refers to the relation between anti-Semitism and the myth of conspiracy and reveals how through the demonization of the Jewish banker, we return to the historic archetype of the denunciation of the Jewish usurers, which we find in the Protocols of the Elders of Zion. Finally, in Chapter 6, after summarizing the findings of the critical analysis of the evidence, we attempt to identify some of the consequences the theory of conspiracy has on the Greek political system. With reference to the three case studies used, our conclusion was that conspiratorial discourse dominates in political conflicts and in public speeches.