Παραποίηση οικονομικών καταστάσεων-εφαρμογή υποδειγμάτων σε ελληνικές επιχειρήσεις
Creators: name: Χρυσάφης, Στέλιος Ιωάννη
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2007
Subjects: Παραποίηση οικονομικών καταστάσεων
Επινοπτική/δημιουργική λογιστική
Λογιστική απάτη
Ελληνικές επιχειρήσεις εισηγμένες στο ΧΑΑ
Ορκωτοί ελεγκτές
Ισολογισμός-Α/Χ-πιστοποιητικά ορκωτών
Falsified/fraudulent financial statements
Creative accounting
Income smoothing
Earnings manipulation
External auditors
Greek firms

description: Σκοπός της συγκεκριμένης διπλωματικής εργασίας ήταν η παρουσίαση τόσο σε θεωρητικό όσο και σε επίπεδο έρευνας του φαινομένου της Παραποίησης των Οικονομικών Καταστάσεων.Σκοπός της συγκεκριμένης διπλωματικής εργασίας ήταν η παρουσίασητόσο σε θεωρητικό όσο και σε επίπεδο έρευνας του φαινομένου τηςΠαραποίησης των Οικονομικών Καταστάσεων.Αρχικά, λοιπόν, δώσαμε τον ορισμό της Επινοητικής Λογιστικής, πουαποτελεί ουσιαστικά τη μέθοδο μέσω της οποίας οι επιχειρήσεις καταφεύγουνσε όλες εκείνες τις ενέργειες που είναι απαραίτητες για την παραποίηση τωνοικονομικών τους καταστάσεων.Στη συνέχεια, ορίσαμε την έννοια της Παραποίησης (Απάτης), όπωςαυτή συναντάται με διάφορες εκφάνσεις, παραλλαγές και προεκτάσεις στηδιεθνή βιβλιογραφία και τη διαχωρίσαμε από το απλό λογιστικό σφάλμα. Γιατο διαχωρισμό αυτό χρησιμοποιήσαμε το κριτήριο της πρόθεσης, αφού ηπαραποίηση έχει ως στόχο να επέμβει σκόπιμα στις οικονομικές καταστάσειςτης επιχείρησης και να τις διαμορφώσει με τρόπο που να ικανοποιεί κάθεφορά τους στόχους και τα συμφέροντά της.Ακολούθως, βασιστήκαμε στο μοντέλο “CRIME” που ανέπτυξε ο Rezaee(2002) για να απεικονίσουμε τις συνιστώσες που μπορεί να λάβει τοφαινόμενο και διαπιστώσαμε ότι η παραποίηση αποτελεί ένα μεγάλοπρόβλημα για την οικονομία κάθε χώρας. Το γεγονός αυτό βασίζεται στηνέκταση που μπορεί να λάβει η απάτη, η οποία πλήττει κάθε είδουςεπιχείρηση, ανεξαρτήτως μεγέθους και νομικής προσωπικότητας τουιδιωτικού και του δημόσιου τομέα. Εξάλλου, πρόσφατα είναι τα παραδείγματατων Enron Corporation, Lucent, Xerox και άλλων μεγάλων εταιριώνπαγκοσμίου εμβέλειας. Παράλληλα, διαπιστώσαμε τις καταστρεπτικέςσυνέπειες που μπορούν να προκύψουν όχι μόνο για την ίδια την επιχείρηση,αφού σε πολλές περιπτώσεις τίθεται θέμα βιωσιμότητας, αλλά και για τουςεπενδυτές, τους τρίτους συναλλασσόμενους με αυτήν και την οικονομία μιαςχώρας εν γένει.Κατόπιν, αναζητήσαμε τα αίτια που μπορούν να οδηγήσουν μιαεπιχείρηση να διαπράξει τις συγκεκριμένες ενέργειες παρέμβασης επί τωνΧ/Ο της καταστάσεων. Από την ανάλυση αυτή συμπεράναμε ότι οιπαράγοντες που ευθύνονται συνήθως, ιδίως μέσα σε ένα ιδιαίτεραανταγωνιστικό και παγκοσμιοποιημένο οικονομικό περιβάλλον, προέρχονταιαπό τόσο από εσωτερικό όσο και από το εξωτερικό της εταιρίας. Συνήθως,λοιπόν, τίθενται θέματα βιωσιμότητας και επιθυμίας της ανώτερης διοίκησηςμιας επιχείρησης να διατηρήσει μια καλή εικόνα στην αγορά, ώστε νααποφύγει απώλειες επενδυτών – μετόχων, δυσαρέσκεια των εργαζομένωντης και εν τέλει να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις του Χρηματιστηρίου και τηςΕπιτροπής Κεφαλαιαγοράς.Έπειτα, αναλύσαμε τις διάφορες μορφές που μπορεί να λάβει ηπαραποίηση και διαχωρίσαμε τις ενέργειες αυτές σε τρεις μεγάλες κατηγορίες:στη διαχείριση και αναγνώριση των εσόδων (και εξόδων), σε παρεμβάσεις επίτων πάγιων περιουσιακών στοιχείων και σε παρεμβάσεις επί τουκυκλοφορούντος ενεργητικού μιας επιχείρησης. Μάλιστα, η κατηγοριοποίησηαυτή επαληθεύεται αργότερα, στο ερευνητικό τμήμα της μελέτης μας.Αφότου δώσαμε τα βασικά σημεία του προβλήματος, προσπαθήσαμε νααντιληφθούμε τους λόγους για τους οποίους οι ελεγκτές δεν είναι σε θέση ναανακαλύψουν τις απάτες και να τις επισημάνουν. Στο σημείο αυτό,καταλήξαμε στο συμπέρασμα ότι εκτός από λόγους ηθικής, τίθενται καιέμφυτοι περιορισμοί κατά την άσκηση του έργου τους, καθώς και οι ίδιοιαποτελούν, ουσιαστικά, εργαζομένους της επιχείρησης, καθώς πληρώνονταιαπό αυτήν. Οι περιορισμοί γίνονται ακόμα πιο ισχυροί όταν πρόκειται για τουςεσωτερικούς ελεγκτές, οι οποίοι καθίστανται, αρκετές φορές, έρμαια τωναποφάσεων της διοίκησης.Το αμέσως επόμενο βήμα, φυσικά, ήταν να προτείνουμε κάποιουςτρόπους για την αντιμετώπιση του προβλήματος, την πρόληψη και καταστολήτου. Η ευθύνη δόθηκε σε τρία επίπεδα στο σημείο αυτό: στην προσωπικήεργασία, ευθύνη και ευθυκρισία του ελεγκτή, στη συνεργασία της διοίκησης μετους ελεγκτές (εσωτερικούς και εξωτερικούς), ώστε να διαφυλάσσεται ηανεξαρτησία τους και διευκολύνεται το έργο τους και τέλος, στην κρατικήπαρέμβαση, η οποία οφείλει να θεσμοθετήσει αυστηρές ποινές και διαδικασίεςελέγχου για να αντιμετωπίσει το φαινόμενο και να παραδειγματίσει τιςεπιχειρήσεις.Μετά τη θεωρητική παρουσίαση του φαινομένου περάσαμε στοερευνητικό – υπολογιστικό κομμάτι της μελέτης μας. Επιλέξαμε, λοιπόν, 59ελληνικές επιχειρήσεις από 13 διαφορετικούς κλάδους, οι οποίες παράλληλαδιαπραγματεύονται τις μετοχές τους στο Χρηματιστήριο Αξιών Αθηνών. Γιακάθε μια από τις εταιρίες συγκεντρώσαμε τους Ισολογισμούς και ταΑποτελέσματα Χρήσης για τη διετία 2004 – 2005 και με βάση αυτάυπολογίσαμε 10 βασικούς χρηματοοικονομικούς αριθμοδείκτες.Ακολούθως, εφαρμόσαμε το μοντέλο που είχε αναπτύξει ο Σπαθής(2002) με δύο διαφορετικές παραλλαγές. Το στοιχείο της διαφοροποίησηςήταν ο δείκτης z – score του Altman ή δείκτης οικονομικής δυσχέρειας. Με τοντρόπο αυτό, καταφέραμε να χρησιμοποιήσουμε τρεις βασικούς δείκτες γιακάθε παραλλαγή του μοντέλου και να υπολογίσουμε τελικά την πιθανότηταμιας επιχείρησης να παραποιήσει ή όχι τις οικονομικές της καταστάσεις.Τα αποτελέσματα που προέκυψαν κυμάνθηκαν λίγο κάτω από το 50%,ποσοστό που κρίνεται γενικά ικανοποιητικό, αλλά με αρκετά ακόμα περιθώριαβελτίωσης αν λάβουμε υπόψη το γεγονός ότι πρόκειται για εισηγμένεςεταιρίες, στις οποίες υπάρχουν (υποτίθεται) θεσμοθετημένα, ισχυρά μέτραελέγχου. Τα αποτελέσματα, μάλιστα, για τα δύο αυτά έτη και με τις δύομεθόδους δεν έχουν παρά ελάχιστη απόκλιση (βλ. και γραφικές παραστάσεις)και σε συνδυασμό με το μεγάλο δείγμα περιπτώσεων (συνολικά 108παρατηρήσεις, με διπλή εφαρμογή για κάθε παραλλαγή), καθιστούν τομοντέλο ικανοποιητικό και σχετικά επαρκές για την εξαγωγή συμπερασμάτωνεπί της ελληνικής οικονομίας.Αλλά για να καταλήξουμε σε αυτά τα συμπεράσματα, προηγήθηκε ηπαρουσίαση των αποτελεσμάτων ανά κλάδο και έγιναν κάποια σχόλια, με ταοποία προσπαθήσαμε να συνδέσουμε την πιθανότητα παραποίησης μεσυγκεκριμένες μορφές και ενέργειες. Για να το επιτύχουμε αυτό, βασιστήκαμεκαι στις ετήσιες εκθέσεις – πιστοποιητικά των ορκωτών ελεγκτών που έλεγξαντις εταιρίες αυτή τη διετία.Τα χαμηλότερα ποσοστά τα λάβαμε για τον κλάδο του Πετρελαίου καιΑερίου, αν και οι επιχειρήσεις που αναλύσαμε είναι από τις ισχυρότερες στηνελληνική οικονομία, με πολλά έτη δραστηριοποίησης στον τομέα και δε θαδιακινδύνευαν σε καμία περίπτωση τη φήμη και πελατεία τους. Ικανοποιητικάαποτελέσματα λάβαμε επίσης από τον τομέα των ¶ Υλών, καθώς και από τιςΚατασκευαστικές – Τεχνικές εταιρίες, παρά την κρίση που διέρχεται τελευταία(κυρίως δηλαδή μετά την Ολυμπιάδα του 2004) ο συγκεκριμένος κλάδος.Από την άλλη, τα πιο αποθαρρυντικά ποσοστά τα λάβαμε από τιςΣυμμετοχικές εταιρίες, τον κλάδο των Ταξιδίων και της Αναψυχής, με τιςναυτιλιακές εταιρίες να πρωτοστατούν, και από τον κλάδο των Τροφίμων καιτων Ποτών.Αν θέλαμε, λοιπόν, να δημιουργήσουμε μία λίστα με τις πέντε“καλύτερες” (για την αξιοπιστία των οικονομικών τους καταστάσεων) και τιςπέντε “χειρότερες” εταιρίες, θα καταλήγαμε στα εξής:“Καλύτερες” πέντε:↑ ΚΛΕΜΑΝ ΕΛΛΑΣ Α.Β.Ε.Ε.↑ ΑΛΟΥΜΙΝΙΟΝ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟ Β.Ε.Α.Ε.↑ ΖΑΜΠΑ Α.Ε.↑ ΗΡΑΚΛΗΣ ΑΝΩΝ. ΓΕΝ. ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΤΣΙΜΕΝΤΩΝ↑ ΠΛΑΙΣΙΟ COMPUTERS Α.Ε.Β.Ε.“Χειρότερες” πέντε:↓ ΕΙΚΟΝΑ - ΗΧΟΣ Α.Ε.Ε.↓ ΘΕΜΕΛΙΟΔΟΜΗ Α.Ε.↓ SINGULARLOGIC Α.Ε.↓ ΓΡΗΓΟΡΗΣ ΜΙΚΡΟΓΕΥΜΑΤΑ Α.Β.Ε.Ε.↓ ΠΕΤΖΕΤΑΚΙΣ, Α. Γ., Α.Ε.Από την παραπάνω ανάλυση, αίσθηση προκαλεί το γεγονός ότιελάχιστες μόνο επιχειρήσεις ανταποκρίνονται στα επίπεδα που θέτει οAltman, ώστε να μην αντιμετωπίσουν οικονομική δυσχέρεια (δηλαδή τιμέςπάνω από 3). Επιπλέον, χαρακτηριστικό είναι το φαινόμενο της σχετικάχαμηλής αποδοτικότητας των κεφαλαίων των επιχειρήσεων, το οποίο ανσυνδυαστεί με τις αρνητικές, συχνά, τιμές του κεφαλαίου κίνησης, οδηγεί σεπροβλήματα ρευστότητας για το σύνολο, σχεδόν, της οικονομίας. Παράλληλα,διαπιστώθηκε ότι επιχειρήσεις με μεγάλη πιθανότητα παραποίησης διατηρούνμεγαλύτερες ποσότητες αποθεμάτων στις αποθήκες τους, ενώ εμφανίζουνυψηλές τιμές για το δείκτη των συνολικών τους υποχρεώσεων ως προς τοσύνολο του ενεργητικού.Στο επόμενο στάδιο, μελετήσαμε τα πιστοποιητικά των ορκωτώνελεγκτών και βγάλαμε χρήσιμα συμπεράσματα ως προς τους λόγους για τουςοποίους οι ελληνικές επιχειρήσεις οδηγούνται σε τεχνικές παραποίησης. Πριντη μελέτη, λοιπόν, θα περίμενε κανείς ότι ο κυριότερος λόγος για να επέμβει ηδιοίκηση μιας εταιρίας στις οικονομικές της καταστάσεις θα ήταν οφορολογικός. Δηλαδή, η εμφάνιση μειωμένων αποτελεσμάτων (σύμφωναάλλωστε και με τη βασική λογιστική αρχή της συντηρητικότητας), ώστε νααποφευχθούν υψηλά ποσά φόρων. Κάτι τέτοιο, όμως, δε συνέβη παρά σεελάχιστες μόνο περιπτώσεις. Και για να επιτευχθεί αυτό, οι κυριότερεςτεχνικές ήταν η εκμετάλλευση του νόμου περί αναπροσαρμογής της αξίας τωνπαγίων και ο υπολογισμός αποσβέσεων επί της νέας, υψηλότερης αξίας.Επίσης, άλλη μια τεχνική που χρησιμοποιήθηκε ευρέως ήταν η επιβάρυνσητης τρέχουσας χρήσης με έξοδα προηγούμενων ετών (χρόνος αναγνώρισηςεξόδων).Ωστόσο, κύριο μέλημα των ελληνικών επιχειρήσεων, από ότι φαίνεταιαπό την έρευνά μας, είναι η προσπάθειά τους να διατηρήσουν μια αξιοπρεπήεικόνα εξομάλυνσης στην αγορά, με περιορισμένες όμως (για να μηνκινήσουν υποψίες) ανοδικές τάσεις. Στόχος τους η προσέλκυση νέωνεπενδυτών και κεφαλαίων και η επιδερμική κάλυψη και αντιμετώπιση τωνοικονομικών τους προβλημάτων. Για να το επιτύχουν αυτό, συνηθίζουν να μηδιενεργούν προβλέψεις, κυρίως για την υποτίμηση των συμμετοχών καιχρεογράφων τους, για αποζημίωση προσωπικού λόγω εξόδου από τηνεταιρία, για επισφαλείς πελάτες και απαιτήσεις. Επιπλέον, άλλη μια ιδιαίτεραπροσφιλής μέθοδος είναι η αποτίμηση συμμετοχών και χρεογράφων όχι στημικρότερη τιμή μεταξύ τιμής κτήσεως και τρέχουσας (ή μέσηςχρηματιστηριακής του μήνα για μετοχές), με συνέπεια την απόκρυψηπραγματικών τους ζημιών και τη βελτίωση των Α/Χ τους.Όπως αναφέραμε και σε προηγούμενη ενότητα, σημαντικός είναι ορόλος του ελληνικού δημοσίου για τη σύνθεση ενός πιστοποιητικού ελέγχου,καθώς όλες σχεδόν οι επιχειρήσεις συνοδεύονται από παρατηρήσεις σχετικάμε το μη έλεγχο των οικονομικών τους στοιχείων και δηλώσεων από τιςαρμόδιες φορολογικές αρχές για σειρά ετών, ο οποίος σε περίπτωση πουπερατωθεί είναι πολύ πιθανό να οδηγήσει σε νέα πρόστιμα καιπροσαυξήσεις.Ολοκληρώνοντας, θα θέλαμε να επιστήσουμε την προσοχή επενδυτών,επιχειρήσεων, ελεγκτών και κράτους σε σχέση με το συγκεκριμένο θέμα. Γιατίη Παραποίηση των Οικονομικών Καταστάσεων αποτελεί παγκόσμιοπρόβλημα με οικονομικές, κοινωνικές και πολιτικές προεκτάσεις. Σημαντικάβήματα θα λέγαμε ότι έγιναν κυρίως μετά την κρίση και την ανεξέλεγκτηπτώση του Χρηματιστηρίου το καλοκαίρι του 2000, αλλά δεν είναι ανάγκη ναοδηγούμαστε πάντα σε τέτοιες δυσάρεστες καταστάσεις. Μόνο με αίσθημακοινωνικής ευθύνης, ευθυκρισίας και ενδελεχούς ελέγχου από όλες τιςπλευρές θα μπορέσουμε να περιορίσουμε το φαινόμενο και να οδηγήσουμετην ελληνική οικονομία σε υψηλά ανταγωνιστικά επίπεδα σε σχέση με τοπαγκόσμιο στερέωμα και σε συνεχή ανοδική πορεία και ανάπτυξη.
description: Falsified financial statements is the new problem of global economy and its consequenses are running to many levels, such as social, economic, moral and legal. By this study we focus on the main constituents of the problem, its generative causes, the forms that may take, its effects and we propose specific ways of preventing this phenomenon. Afterwards, we transfer the problems to greek reality, by using 59 greek firms and by applying on their statements a model, that was first generated by Spathis (2002). The results of this model show the possibility one firm to have intensely falsified its financail statements. Finally, we try to relate these findings with some actions, as they are stated and pointed out on internal auditor's control statements