Αυτοκρατορική ιδεολογία και κοσμική εξουσία στη βυζαντινή ζωγραφική της Θεσσαλονίκης (Η περίπτωση της Ροτόντας)
Creators: name: Γκιβίσης, Εφραίμ-Σταμάτιος Αντωνίου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2019
Subjects: Ροτόντα
Αυτοκρατορική Zωγραφική Θεσσαλονίκης
Rotunda
Imperial Byzantine painting of Thessaloniki

description: Η αυτοκρατορική εξουσία χρησιμοποίησε την τέχνη των ψηφιδωτών της Ροτόντας της Θεσσαλονίκης για να περάσει τα μηνύματα της στους υπηκόους της, εν είδει πολιτικής προπαγάνδας. Ο Χριστός «Ερχόμενος»· στο θόλο συνδέεται θεολογικά με την προφητεία του Ησαΐα ως «άρχοντα της ειρήνης» και ιδεολογικά-καλλιτεχνικά με άλλα προγενέστερα έργα (ο βασιλικός-στρατιωτικός Χριστός του αρχιεπισκοπικού παρεκκλησίου της Ραβέννας) και μεταγενέστερα (ο Χριστός της μονής Λατόμου). Η στάση του Χριστού με την αυτοκρατορική παρουσία και η ομοιότητά του με το άγαλμα του Οκταβιανού δεν μπορεί να μην συνδεθεί συνειρμικά με την αυτοκρατορική αυλή. Η κίνηση του χεριού του σε ειρηνευτική χειρονομία αποτελεί και το κλειδί της υπόθεσης. Στην δύσκολη περίοδο του πέμπτου αιώνα με τις μετακινήσεις και την παρουσία τόσων βαρβάρων στη Μεσόγειο αλλά και τον κλυδωνισμό της Εκκλησίας από τις αιρέσεις, η έλευση του Χριστού με το δώρο της ειρήνης συνιστά ένα σαφές μήνυμα ότι η αυτοκρατορία των Ρωμαίων και ο επικεφαλής της αποτελούν εγγύηση για ηρεμία και κατάπαυση των δεινών των υπηκόων. Η επόμενη ζώνη των ουράνιων αστέρων μπορεί να συνδεθεί με τον κανόνα των βιβλίων της Αγίας Γραφής, που ξεκαθαρίστηκε από τον Αθανάσιο Αλεξανδρείας, αποδεικνύοντας ότι ο αυτοκράτορας είναι πιστός χριστιανός του δόγματος της Νίκαιας, δεν είναι οπαδός κάποιας αίρεσης, δεχόμενος άλλον κανόνα βιβλίων με προσθαφαιρέσεις αιρετικών συγγραμάτων. Η στάση των αγγέλων της επόμενης ζώνης παραπέμπει στις αυτοκρατορικές ασπίδες και τις imagines clipeatae, ενώ ο μυθικός Φοίνικας προσδίδει ένα αίσθημα βεβαιότητας ότι, όποιοι ακολουθούν την αυτοκρατορική θρησκεία, έχουν να λαμβάνουν παραδείσια ανταπόδοση, επιστροφή στην ευρυθμία και κανονικότητα, στην επικράτηση δηλαδή της ειρήνης που επαγγέλλεται ο αυτοκράτωρ-ήλιος-Χριστός. Στην επόμενη ζώνη της πορείας των λευκοφόρων ανδρών ο συνειρμός της ταύτισης των συμμετεχόντων σε μια αυτοκρατορική γαμήλια τελετή με τους πέριξ του θρόνου του αποκαλυπτικού αρνίου λευκοφόρους αγίους των εσχάτων θα ήταν επιθυμητός σε έναν αυτοκράτορα που θέλει να νιώθουν οι υπήκοοί του σίγουροι κοντά του. Οι δεόμενοι μάρτυρες της τελευταίας ζώνης γίνονται μεσολαβητές προς το θείο, με καθολικό αίτημα την απόδοση της ειρήνης στην πολιτεία του Θεού, όπως διαμορφώνεται θεολογικά μέσα από τα Αυγουστίνεια έργα της Δύσης, αλλά και τα Ρωμανικά υμνολογήματα της Ανατολής. Σημαντική σκέψη που διακατέχει το έργο είναι η διαστρωμάτωση της κοινωνίας σε πολίτες της ουράνιας χρυσής πολιτείας και σε πολίτες της επίγειας, όπως διατυπώθηκε από τον Αυγουστίνο, ενώ αφήνει μια αίσθηση ικανοποίησης στους υπηκόους του αυτοκράτορα, ότι εφ’όσον ανήκουν στην ρωμαϊκή πολιτεία και τη θρησκεία της, έχουν βέβαιη την μετάβαση μετά θάνατον στην πολιτεία του Θεού και στα επηγγελμένα αγαθά της, πρώτιστο των οποίων είναι η αδιατάρακτη ειρήνη. Δεν έχει αποδειχθεί αν η Ροτόντα λειτουργούσε ως καθολικός ναός της πόλης ή ως αυτοκρατορικός ναός, αν είχε καθημερινή πρόσβαση ο λαός ή εισερχόταν μόνον σε εξαιρετικές περιπτώσεις. Είτε αναφερόταν σε όλο το πλήθος είτε μόνον στους ανθρώπους του παλατιού, η τελική σκέψη είναι μία: έπρεπε ο εισερχόμενος να νιώθει μέρος ενός όλου, συναισθανόμενος ότι ο αυτοκράτορας και οι αυλικοί του είναι δοτοί εκ Θεού και οι μόνοι κατάλληλοι να του προσφέρουν τα αγαθά της ειρήνης και ηρεμίας
description: Imperial power used the art of the mosaics of Rotunda in Thessaloniki to pass its messages to its own citizens, as a political propaganda. Christ "Erhomenos" at the dome is linked theologically with Isaiah's prophecy as "the lord of peace" and ideologically- artistic with other earlier works (the royal-military Christ of the archbishop's chapel of Ravenna) and later (Christ of the Latomos monastery). The position of Christ with his imperial presence and its similarity to the Octavian statue are obviously united with the imperial court. The movement of his hand in a gesture of peace is the key of the case. In the difficult period of the fifth century with the movements and the presence of so many barbarians in the Mediterranean and the turbulence of the Church by the heresies, the advent of Christ with the gift of peace is a clear signal that roman empire and its leader are a guarantee to calm and end the suffering of the citizens. The next zone of the heavenly stars can be linked to the canon of Holy Bible, clarified by Athanasius of Alexandria, proving that the emperor is a faithful christian, follower of the doctrine of Nicaea, not a follower of a heresy, accepting another canon with additions of heretics books. The posture of the angels in the next zone refers to the imperial shields and the imagines clipeatae, while the mythical Phoenix gives a sense of certainty that whoever follows the imperial religion will receive paradise for return, return to eurhythmy and regularity, the prevalence of peace the emperor-sun-Christ is practiced. In the next zone of the white men's walking, the association of identifying the participants in an imperial wedding ceremony with the throne of the apocalyptic lamb, white-clothed saints of the end of history, would be desirable to an emperor who wants his people to feel confident around him. The orantes martyrs of the latter zone become mediators to the divine, with a universal request to bring peace to the state of God, as it is theologically formed through the Augustine books of the West and the Roman’s hymns of the East. The thought of the project is the stratification of society into citizens of the celestial golden state and citizens of the earth as expressed by Augustine, while leaving a sense of satisfaction to the emperor's citizens that since they belong to the roman state and religion, have the post-mortem transition to the state of God and its favored goods, the first of which is undisturbed peace. It has not been proven whether Rotunda operated as a common church for the citizens or as an imperial temple, if the people had daily access or came only in exceptional circumstances. Whether it was free for the whole crowd, or only the people of the palace, the final thought is one: the incoming had to feel part of one, feeling that the emperor and his courtiers are God-given and only fit to offer him his goods, peace and tranquility