Ο αυτοκράτορας Μανουήλ Β΄ Παλαιολόγος και η εκκλησιαστική του πολιτική
Creators: name: Καραθύμιου, Μαρία Δημητρίου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2015
Subjects: Μανουήλ Β΄ Παλαιολόγος
Εκκλησιαστική πολιτική
Βυζάντιο
Manuel II Palaeologus
Ecclesiastical policy
Byzantium

description: Κατά την εκπόνηση της εργασίας αυτής ασχοληθήκαμε με την ζωή, το έργο, την πολιτική και, κυρίως, την εκκλησιαστική πολιτική του Μανουήλ Β΄ Παλαιολόγου. Επίσης, εξετάσαμε το ιστορικό πλαίσιο στην Ανατολή και στη Δύση, την εποχή κατά την οποία βασίλευσε. Ο Μανουήλ Β΄ (1391-1425) είναι ο σημαντικότερος αυτοκράτορας της Παλαιολόγειας εποχής, με άριστη διπλωματική δράση και πολλές αρετές, που διαφύλαξαν το βυζάντιο πολλάκις από την πτώση του. Η εκκλησιαστική του πολιτική πηγάζει από τη βαθειά θεολογική του παιδεία και μόρφωση, αντιτίθεται, όμως, πολλές φορές στην εξάσκησή της λόγω των αναγκών της εποχής. Ο κίνδυνος των Τούρκων δεν άργησε να γίνει ορατός για τη Δύση. Οργανώθηκαν σταυροφορίες το 1370, το 1374 και το 1396 στη Νικόπολη, όπου οι σταυροφόροι νικήθηκαν κατά κράτος. Όταν η βασιλεύουσα βρίσκεται σε δεινή θέση πολιορκούμενη από τους Τούρκους το 1400 ο Μανουήλ αναχώρησε για την Εσπερία, όπου έτυχε μεγάλης υποδοχής, πολυάριθμων υποσχέσεων, αλλά αμυδρού αποτελέσματος. Εκεί, αλληλογραφεί με τον Ταμερλάνο, ο οποίος συντρίβει τον Βαγιαζήτ στην Άγκυρα και εξασφαλίζει τη διάσωση της Κωνσταντινούπολης για μισό αιώνα ακόμα. Συνάπτει διπλωματική σχέση με τους Τούρκους ηγεμόνες Σουλεϊμάν και Μωάμεθ Α΄. Έτσι εξασφαλίζει μια ειρηνική περίοδο για το κράτος του. Ο Μουράτ Β΄ επωφελούμενος ενός διπλωματικού λάθους του Ιωάννη Η΄, το 1422, επιτίθεται κατά της Κωνσταντινούπολης που πάλι σώζει ο γέρων, πλέον, Μανουήλ. Οι Δυτικοί στέλνουν τον Αντόνιο ντα Μάσα που δεν λαμβάνει σημεία υποταγής στον πάπα και εγκαταλείπει τους βυζαντινούς. Το 1425 ο Μανουήλ, άρρωστος, πεθαίνει, αφού ασπάσθηκε το μοναχικό σχήμα. Το συγγραφικό του έργο είναι τεράστιο. Ήταν εξοικειωμένος με τα θεολογικά ζητήματα και δεν είχε αντίρρηση για την ένωση των εκκλησιών, αλλά υπερασπιζόταν σθεναρά την ορθοδοξία. Αγαπά τους υπηκόους του, είναι ενάρετος, δίκαιος, συνετός και δρα με γνώμονα το κοινό συμφέρον. Δίνει χρήματα για την παιδεία, «πράττει το αγαθόν», είναι ταπεινός και αγαθός ηγεμών, και δίνει έμφαση στην πνευματική και ηθική υπόσταση του ανθρώπου και όχι στην ύλη. Παρ’ όλες τις ιδεολογικές του αρχές, και την αγάπη που έτρεφε για την εκκλησία, οι σχέσεις του με τον κλήρο δεν ήταν πάντοτε ομαλές. Κατηγορείται για αυτοκρατορική αυθαιρεσία και παρέμβαση στα εκκλησιαστικά ζητήματα, κυρίως κατά τις ενθρονίσεις του πατριάρχη Ματθαίου Α΄. Το 1409 συγκάλεσε σύνοδο, όπου επενέβη εκ νέου στα εκκλησιαστικά θέματα με την βοήθεια των «οικείων» του. Παρέμβαση, επίσης, του Μανουήλ υπήρξε το 1416, σε διορισμό επισκόπου, χωρίς την έγκριση του πατριάρχη Ευθυμίου, καθώς και στην διαχείριση των λειψάνων. Οι απολυταρχικές τάσεις ήταν δείγμα της δυναμικότητάς του και ενίοτε απαραίτητες στην έκρυθμη περίοδο των τελευταίων χρόνων του Βυζαντίου. Υπήρξε χαρισματικός ηγέτης, αξιοπρεπής, οξυδερκής, διορατικός και ικανός διπλωμάτης. Η μεγαλύτερη επιθυμία του ήταν η ενότητα του κράτους και η διατήρηση της ορθοδοξίας. Προσπαθούσε να σώσει το Βυζάντιο από τον τουρκικό κίνδυνο και δρούσε κατά το πρότυπο του άριστου «ηγεμόνα», ακολουθώντας τις αξίες και τις αρχές του. Δρούσε πατερναλιστικά, πάντα, όμως, ωθούμενος από άμετρη αγάπη για το λαό του.
description: During the preparation of this essay we dealt with the life, work, politics and, especially, the ecclesiastical policy of Manuel II Palaeologus. Also, we examined the historical context in the East and the West, during his reign. Manuel II (1391-1425) is the most important emperor of the Palaeologean era who was characterized by excellent diplomatic action and many virtues that often protected Byzantium from falling. His ecclesiastical policy derived from his deep theological education but many times its exercise was difficult to achieve because of the needs of that period. The Turkish danger was soon visible for Europe. Crusades were organized in 1370, 1374 and 1396 in Nicopolis, where the crusaders suffered a crushing defeat by the Turks. When the Queen of Cities was in a dire situation, besieged by the Turks in 1400, Manuel left for Esperia, where he was warmly welcomed receiving a plethora of commitments but the result was poor. There, he corresponded with Tamerlane who crushed Bayezid in Ankara and ensured the rescue of Constantinople for half a century. He entered into diplomatic relations with the Turkish rulers Suleiman and Mehmed I. Thus, he ensured peacetime for his state. Murad II, benefiting from a diplomatic error of John VIII Palaeologus, launched attack against Constantinople in 1422 but Manuel coped with it once again. The West sent Antonio da Masa to offer help in condition to the recognition of the primacy of Pope, who empty-handed abandoned Byzantium. Manuel died ill in 1425 after having embraced the monastic life. His writing work is huge. He was familiar with theological issues, had no objection to the union of the churches and strongly supported Orthodoxy. He loved his nationals, was virtuous, fair and prudent acting with a view to the common interest. He gave money for education, was a well-doer, a humble and honest ruler emphasizing on mental and moral development of humans and not on tangible goods. Despite his ideological principles and love for the church, his relations with the clergy were not always normal. He was accused of imperial arbitrariness and intervention in ecclesiastical issues mainly during the enthronements of Matthew I. In 1409 he convened a synod during which he intervened once again in ecclesiastical issues with the aid of his “familiar persons”. Manuel also interfered in the appointment of a bishop in 1416 without the consent of Patriarch Efthymios, as well as in the management of mortal remains. The authoritarian tendencies proved of his capabilities which were often necessary during the unsettled situation of the Era. He was a charismatic leader and a decent, far-sighted and capable diplomat. His greatest desire was the unity of his state and the maintenance of Orthodoxy. He was trying to save Byzantium from the Turkish danger and he was acting as an exemplary “ruler”, following the related values and principles. He was acting paternalistically but always prompted by the immeasurable love for his people.