Η έννοια της δύναμης στη φιλοσοφία του Σπινόζα
Creators: name: Κοτσάνης, Σωτήριος Ιωάννη
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2018
Subjects: Σπινόζα
Δύναμη
Θεός
Spinoza
Power
God

description: Η ανάδυση του ολιστικού χαρακτήρα της σπινοζικής φιλοσοφίας σημαίνει : την ίδια σχέση ένωσης που έχουν τα μέρη με το όλον, έχει και το όλον με τον εαυτό του. Κυρίως όμως είναι ολιστική, γιατί παρακολουθεί το πραγματικό εντασσόμενη σε αυτό. Η ολότητα που συνάγει εαυτήν σε αναγκαία ενότητα χαρακτηρίζει το ίδιο το υπαρκτό∙ η παραγωγή τής άπειρης διαφοράς –των άπειρων τροπικών ιδιάσεων-στιγματίζει εσωτερικά το υπάρχειν εν γένει. Η διαχείριση των εννοιών της ταυτότητας και της διαφοράς κατέχει πυρηνική θέση: η φιλοσοφία και το υπαρκτό ζουν υπό την ίδια συνθήκη. Η Γνώση και το Είναι συμπλέκονται με τέτοιο τρόπο, ώστε η θέαση τους ως αποξενομένων καταλήγει να είναι μία πλάνη , μια επιφανειακή προκατάληψη. Η έννοια του απόλυτου που σχηματίζεται εντός τής σπινοζικής φιλοσοφίας δεν απολύει ποτέ τον κινηματικό της χαρακτήρα – δεν παγιώνεται ποτέ οριστικά. Οι εννοιακές ή οι καθ’ ύλην αποκρυσταλλώσεις δεν μπορούν να είναι μόνιμες. Το απόλυτο θα παρουσιαστεί ως μια οικεία καταληπτή δύναμη. Σε τούτο το πλαίσιο ο ορθολογισμός προκαλείται απ’ άκρου εις άκρον. Πρέπει να ισορροπήσει σε δύο κατά τα άλλα ετερόκλητα σκέλη. Μπορεί ο ορθολογισμός να αντέξει το βάρος της ενότητας όλων των αντιτιθέμενων πλευρών χωρίς να παγιώσει την έννοια του απόλυτου; Μπορεί ο ορθολογισμός να σχετιστεί εσωτερικά με τους τρόπους του ζην; Η άρρητη βαθύτητα τής σπινοζικής φιλοσοφίας επιχειρείται να αρθεί στο προσκήνιο τής σκέψης μέσα από την έννοια τής δύναμης. Η τελευταία σηματοδοτεί τον τρόπο του Σπινόζα να φιλοσοφεί ισορροπώντας ανάμεσα στο καθολικό και το συγκεκριμένο, στο οντολογικά μεγάλο και στο οντολογικά ιδιαίτερο. Προσπαθούμε να διερευνήσουμε το τι σημαίνει δύναμη∙ τούτη η έννοια αναπτύσσεται και ως φιλοσοφικό βίωμα, αφήνοντας το καταφατικό της στίγμα σε όλες τις πτυχές του φιλοσοφείν. Μακριά από μια έννοια θεϊκής δύναμης που ορμάται από την ακραιφνώς θεολογική (και κατά κύριο λόγο χριστιανική) σκέψη, ο Σπινόζα θα αρθρώσει μια διαφορετική έννοια παντοδυναμίας που δεν θα αποτελεί χαρακτηριστικό ενός ανθρωπομορφικά συλλαμβανόμενου θεού. Ο Σπινόζα ομιλεί για έναν θεό που τον προσεγγίζουμε όχι μέσω της πίστης, η οποία αντιδιαστέλλεται πλήρως από τη φιλοσοφία, αλλά μέσω τού λόγου. Επίσης, η διαφορετική υφή αυτής της έννοιας βρίσκεται σε μεγάλη απόσταση από την αριστοτελική σύλληψη της δύναμης ως δυνατότητας. Η αριστοτελική φιλοσοφία εκτός από την κριτική που δέχεται από τον Ντεκάρτ αναφορικά με την δυνατότητα του συλλογισμού να παράγει γνώση, θα δεχθεί και την σπινοζική κριτική που αφορά στην έννοια του δυνάμει. Η έννοια του δυνάμει τοποθετείται στο λογικό χώρο ως ένα ενδιάμεσο και μεταβατικό σημείο ανάμεσα στο ον και το μη ον. Όπως θα δούμε όμως παρακάτω ο Σπινόζα θα εξοβελίσει πλήρως την έννοια της δυνατότητας. Ακόμα, η έννοια της δύναμης στον Σπινόζα θα διαφέρει και από τον τρόπο που αυτή παραλήφθηκε από την φυσική επιστήμη, τόσο προτού η τελευταία αρχίσει να αναπτύσσεται αυτόνομα και με έναν αμιγώς θετικ(ιστικ-)ό τρόπο, όσο και κατά την διάρκεια της αυτοτελούς και διακεκριμένης άσκησής της
description: The concept of power demonstrates the profound character of Spinoza’s philosophy. Power signifies Spinoza’s endeavor to philosophize on universality and particularity in a way that is both ontological and epistemological at the same time. This paper seeks to delve into the meaning of power. The latter, apart from being earmarked as a core idea that underpins rationalism and its mode of understanding, seems to be emerging as a philosophical experience that colours comprehension in general. Far from being one among many properties of the divine substance, whose conceptualization originates most prominently in the Christian tradition, Spinoza articulates a different concept of omnipotence that does not appertain to an anthropomorphic God. Moreover, Spinoza’s concept of power differs from that of Aristotle in that it is not an unrealized potentiality. Lastly, it differs from the way positive sciences have utilized this concept. Knowledge and Being are mediated through power making thus the Absolute a comprehensive and understood idea