Λυσίας, Υπέρ Αδυνάτου (24): Νομικός Σχολιασμός του Λόγου και Σκέψεις περί Κοινωνικού Αποκλεισμού στην Αρχαία Αθήνα
Creators: name: Αλεξιάδου, Αναστασία-Σοφία  Αριστείδη – Δημητρίου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2021
Subjects: Λυσίας «Υπέρ Αδυνάτου» - Νομικός Σχολιασμός του Λόγου
Ρητορική – τέχνη της πειθούς
Κοινωνικός Αποκλεισμός
Lysias “On the Refusal of a Pension”- Legal Commentary on the Speech
Rhetoric – art of persuasion
Social Exclusion

description: Αντικείμενο της παρούσας μελέτης είναι αφενός ο νομικός σχολιασμός του λόγου του Λυσία «Υπέρ Αδυνάτου» και αφετέρου το καίριο ζήτημα του κοινωνικού αποκλεισμού στην αρχαία Αθήνα, το οποίο εύστοχα αναδεικνύεται στον υπό εξέταση λόγο. Πρόκειται, λοιπόν για ένα δικανικό λόγο που εκφωνήθηκε περίπου στα 403-402 π.Χ. ενώπιον της βουλής των Αθηναίων (της οποίας έργο, μεταξύ των άλλων, ήταν η χορήγηση επιδομάτων, για παράδειγμα σε αναπήρους, και η σχετική με αυτά δοκιμασία και εκδίκαση συγκεκριμένων καταγγελιών εις βάρος των δικαιούχων) από έναν ανάπηρο πολίτη ο οποίος προσπαθεί, εναγωνίως, αφενός να υπερασπισθεί το δικαίωμά του να λαμβάνει χρηματικό βοήθημα από την πολιτεία και αφετέρου να αντικρούσει την κατηγορία που του είχε αποδοθεί από έναν συμπολίτη του ότι λάμβανε παράνομα το βοήθημα αυτό, ενώ σύμφωνα με το κατηγορητήριο ήταν ικανός για εργασία. Αξίζει να αναφερθεί ότι στον λόγο του Λυσία «Υπέρ Αδυνάτου» διαπιστώνουμε μια πτυχή του δημόσιου βίου της αρχαίας Αθήνας άκρως επίκαιρη για κάθε εποχή για τους εξής κυρίως λόγους: i. την ανάγκη κάθε συντεταγμένης πολιτείας να παρεμβαίνει υπέρ των ευπαθών κοινωνικών ομάδων. Είναι γεγονός ότι οι ευπαθείς κοινωνικές ομάδες απειλούνται συχνά από κοινωνικό ρατσισμό, αλλά και από ανισότητες που εμφιλοχωρούν σε βασικούς θεσμούς του κράτους, στην εργασία, στην ιατρική περίθαλψη, στην εκπαίδευση, στην πολιτική εξουσία. ii. την ανάγκη για την λειτουργία της σύγχρονης Δημοκρατίας με τέτοιο τρόπο ώστε να ενθαρρύνει την ενεργό συμμετοχή των πολιτών στα πολιτικά, κοινωνικά, οικονομικά δρώμενα. Ειδικότερα, στην Α΄ ενότητα θα εξετάσουμε το είδος και την υπόθεση του ρητορικού λόγου, στη Β΄ Ενότητα θα διερευνήσουμε την υπόθεση του λόγου στο πλαίσιο της πολιτικής κατάστασης στην οποία εκφωνήθηκε. Έπειτα, θα αναδείξουμε τον ρόλο και τη λειτουργία της Βουλής στον προκείμενο λόγο (Γ΄ ενότητα). Προχωρώντας στην ενότητα Δ΄ θα παρουσιάσουμε την δομή του «Υπέρ Αδυνάτου» λόγου, ήτοι (i). προοίμιον (exordium) – πρόθεσις: §§ 1-3: ο φθόνος – κίνητρο της κατηγορίας, (ii). διήγησις (narratio) – απόδειξις (argumentatio): §§ 4-20 και (iii). επίλογος (peroratio): §§ 21-27. Ενώ στην Ε΄ ενότητα σχολιάζουμε τα χωρία του «Υπέρ Αδυνάτου» λόγου, στα οποία γίνεται αναφορά τόσο σε νομικούς θεσμούς και σε νομικές ρυθμίσεις όσο και σε κρίσιμα επιχειρήματα στην απολογία του αδυνάτου, ενώ συγχρόνως θα επιχειρηθεί η αξιολόγηση της δικανικής τακτικής του Λυσία. Επιπλέον, με αφορμή τον υπό εξέταση λόγο θα επιχειρήσουμε να αναδείξουμε ένα φλέγον ζήτημα όχι μόνο για την εποχή που εκφωνήθηκε ο «Υπέρ Αδυνάτου» λόγος, αλλά και για κάθε εποχή, το ζήτημα του κοινωνικού αποκλεισμού πολιτών με αδυναμίες και τις ηθικο – κοινωνικές προεκτάσεις του (Στ΄ ενότητα). Καταληκτικά διατυπώνουμε τις σκέψεις και τις επισημάνσεις μας αναφορικά με όσα παρουσιάσθηκαν στην παρούσα μελέτη.
description: The subject of the present thesis is the legal commentary of Lysias’ speech “On the Refusal of a Pension”, as well as the significant issue of social exclusion in ancient Athens. Specifically, Lysias’ speech “On the Refusal of a Pension” constitutes a juridical (dikanikos) speech, delivered at 403-402 b.C. before the Athenian boule. Notably, the payments of the allowances or the disability pensions to the disabled (adynatoi) athenian citizens, as well as the performance of the dokimasia of the disabled, along with the trials about particular imputations against the beneficiaries of the allowances, came within the Athenian boule’s jurisdiction. Thus, the present speech was delivered by a disabled (adynatos) athenian citizen in order for him a) to defend his right to the receiving of the allowance and b) to refute the accusation against him made by one of his fellow-citizens that he is physically fit and therefore capable of work. Meanwhile, we argue that Lysias’ speech emphasizes in certain aspects of public life in ancient Athens common to every period of time: i. the imperative need of every democratic state to intervene in favor of the weaker social groups, when they are threatened with social exclusion and face various inequalities in significant state institutions, namely education, economy, politics, health care. ii. democracy should encourage citizens to actively participate in the political, social, economic institutions. Based on the above arguments, the structure of the present thesis is as follows: in the first chapter we examine the case of Lysias’ speech, in the second chapter we explore the political state during which the speech was delivered. Furthermore, in the third chapter we highlight the role and competences of the Athenian boule in the present speech. In chapter four we present the detailed structure of Lysias’ speech “On the Refusal of a Pension”, namely: i. proemium – prothesis: §§1-3: enmity – the motive of the accusation, ii. narration – proofs: §§ 4-20 and iii. epilogos: §§ 21-27. While, in chapter five we comment on those fragments of the speech referring to legal institutions and regulations, as well as to critical arguments in adynatos’ plea. At the same time we attempt to assess Lysias’ juridical method. Moreover the subject of chapter six is social exclusion of the weaker and disabled people and its ethical and social implications. Finally, we conclude our thesis by expressing our thoughts and observations regarding the aforementioned arguments.