Σημειωτική ανάλυση της παράστασης Οιδίπους Τύραννος σε σκηνοθεσία του Γιώργου Κολοβού: Μια σύγχρονη σκηνική αποτύπωση του αρχαίου δράματος
Creators: name: Αντάμη, Ειρήνη Βλάσιου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2023
Subjects: Σημειωτική θεάτρου
Αναβίωση αρχαίου δράματος
Σημαίνον τετράγωνο
Semiotics of theatre
Revival of ancient drama
Signifying square

description: Η σκηνική αναβίωση του αρχαίου δράματος αποτελεί συνεχή πειραματισμό, σε μια προσπάθεια σύνδεσης του «εκεί και τότε» με το «εδώ και τώρα». Έτσι, δημιουργείται ώσμωση από σύγχρονες και κλασικές προσεγγίσεις, συχνά με την επικουρία των τεχνολογικών μέσων, οι οποίες επιδιώκουν να καλύψουν το χωροχρονικό άλμα με μια νέα σκηνική πρόταση διαμεσολάβησης ανάμεσα στον συγγραφέα και τους θεατές. Η παρούσα μελέτη προβαίνει στη σημειωτική ανάλυση μιας σύγχρονης σκηνικής αποτύπωσης της τραγωδίας Οιδίπους Τύραννος του Σοφοκλή, σε σκηνοθεσία του Γιώργου Κολοβού. Η παράσταση παρουσιάστηκε στην κεντρική σκηνή της Εταιρείας Μακεδονικών Σπουδών (ΚΘΒΕ) κατά τη θερινή περίοδο 2017, στο πλαίσιο της 1ης Συνάντησης Νέων Καλλιτεχνών Νοτιοανατολικής Ευρώπης, με θέμα «Αρχαίο Δράμα και Πολιτική». Τα βασικά ερωτήματα της έρευνας εκκινούν από την αναγωγή της βασικής θεματικής του έργου στο σήμερα, όπως παρουσιάζεται μέσα από τη σκηνοθεσία του Κολοβού, και με αφετηρία το ερώτημα αν οι σύγχρονοι ηγέτες θα έπαιρναν την ευθύνη των πράξεών τους, όπως ο Οιδίποδας,. Στο πλαίσιο αυτό, αντικείμενο ανάλυσης αποτελούν, μεταξύ άλλων πεδίων, το ζήτημα του χώρου, η δηλωτική και συνδηλωτική λειτουργία των αισθητικών κωδίκων της παράστασης, η επικοινωνία σκηνής-πλατείας, καθώς και οι αναγωγές στη σύγχρονη κοινωνικό-πολιτική πραγματικότητα, όπως προτείνονται στη συγκεκριμένη σκηνοθεσία. Μεθοδολογικά εργαλεία της έρευνας αντλούνται από τη σημειωτική του θεάτρου, όπως οι λειτουργίες του σημείου κατά Charles Sanders Peirce, το «σημαίνον τετράγωνο», το οποίο προτείνει η Μαρίκα Θωμαδάκη, οι «αισθητικοί παράγοντες» του Herbert Zettl, το «σημειωτικό τετράγωνο» του Algirdas Julien Greimas κ.ά. Στο πλαίσιο αυτό διερευνάται η λειτουργικότητα των σκηνοθετικών επιλογών, μέσα από την επικαιροποιημένη εκδοχή της συγκεκριμένης τραγωδίας από τον Γιώργο Κολοβό. Τα αποτελέσματα της μελέτης αναδεικνύουν την ύπαρξη μιας προβληματικής στη διευθέτηση του κλειστού χώρου, δεδομένου ότι το είδος της ιταλικής σκηνής και η περιορισμένη έκτασή της υπαγορεύουν μια συγκεκριμένη σκηνοθεσία στην οποία ο Κολοβός προσπάθησε να ανταποκριθεί οικοδομώντας όλα τα επιμέρους στοιχεία της παράστασης γύρω από αυτήν την παράμετρο. Τα αισθητικά σημεία και οι θεατρικοί κώδικες είχαν μια ισορροπημένη παρουσία ως προς την ανάδειξη και τη συσχέτιση του κειμενικού θεματικού μοτίβου με τη σύγχρονη πολιτική πραγματικότητα. Για την ύπαρξη αυτής της ισορροπίας χρειάστηκαν κάποιες σκηνοθετικές παρεμβάσεις όπως η αλλαγή της ταυτότητας του Χορού, με τα μέλη του να λειτουργούν περισσότερο ως μονάδες παρά ως σύνολο. Η παράσταση Οιδίπους Τύραννος ήταν μια απόπειρα σύνδεσης του αρχαίου με το σύγχρονο τόσο σε φαινομενολογικό πλαίσιο όσο και σε σημασιολογικό.
description: The revival of the ancient drama is a continuous experimentation, in an attempt to connect "there and then" and "here and now". Thus, an osmosis is created from modern and classical approaches, often with the assistance of technological means, which seek to cover the spatiotemporal distance with a new stage proposal of mediation between the author and the spectators. The present study proceeds to the semiotic analysis of a contemporary stage impression of the tragedy Oedipus Tyrannus by Sophocles, directed by George Kolovos. The perfomance was presented on the main stage of “Theater Of The Society For Makedonian Studies” (National Theater of Northern Greece), during the summer season 2017, in the context of the 1st Meeting of Young Artists from South-Eastern Europe, with the theme "Ancient Drama and Politics". The main questions of the research start from the reduction of the main theme of the play to the “present”, through the direction of Kolovos and starting with the question: Would current leaders take responsibility for their actions, like Oedipus? In this context, the subject of analysis is, among other fields, the issue of space, the denotative and connotative function of the aesthetic codes of the performance, the communication between stage and audience, as well as the references to the modern socio-political reality, as proposed in the specific direction. Methodological tools of the research are drawn from the Semiotics of the Theater, such as the functions of the sign according to Charles Sanders Peirce, the ‘signifying square’, which is proposed by Marika Thomadaki, the “aesthetic factors” of Herbert Zettl, the “semiotic square” of Algirdas Gulien Greimas, etc. In this context, the functionality of the directorial choices is investigated, through the recontextualisation of that specific tragedy by Giorgos Kolovos. The results of the study indicate the existence of a deep concern about the arrangement of the closed theatre, since the type of the Italian stage and its limited area dictates a specific staging to which Kolovos tried to respond by “building” all the individual elements of the performance around this parameter. The aesthetic signs and the theatrical codes had a balanced presence in terms of highlighting and relating the textual, thematic and semantic potential of the tragedy in relation to the contemporary political reality. For the balance existence were needed some directiorial interventions such as changing the identity of Chorus, with its members functioning more as units and not as a whole. The performance Oedipus Tyrannus was an attempt to connect the ancient with the contemporary both in a phenomenological and semantic context.