Σύγχρονη αθεΐα και ορθόδοξη θεολογία: εισαγωγικές παρατηρήσεις
Creators: name: Χατζή, Διονυσία Βασιλείου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2013
Subjects: Σύγχρονη Θεολογία
Διαλλακτικός αθεϊσμός
Μαχητικός αθεϊσμός
Contemporary theology
Conciliatory atheism
Combating atheism

description: Στόχος της συγκεκριμένης εργασίας είναι η γνωριμία και η κατανόηση του σκεπτικού του νέου αθεϊσμού και των ποικίλων μορφών που τον συνθέτουν, όπως εκδηλώθηκε μετά το 2001, χρονιά που σημαδεύτηκε από το γεγονός της καταστροφής των δίδυμων πύργων στη Νέα Υόρκη, η εισαγωγική διερεύνηση του συγχρόνου θεολογικού λόγου που σχετίζεται με τον αθεϊστικό προβληματισμό και η ανάδειξη των προϋποθέσεων εκείνων που θα μπορούσαν να συμβάλλουν στην προσέγγιση και τον διάλογο της θεολογίας με τη σύγχρονη αθεΐα. Μια ομάδα επιστημόνων, προερχόμενων κυρίως από το χώρο της φιλοσοφίας, όπως ο Daniel Dennet, o Sam Harris, ο Matthew Alper o Michel Onfray, o André Comte-Sponville, βιολόγοι όπως ο Richard Dawkins, αλλά και δημοσιογράφοι, όπως ο Christopher Hitchens, διαμορφώνουν με τα βιβλία τους τις νέες αθεϊστικές τάσεις. Διακρίνονται δύο κατευθύνσεις του σύγχρονου αθεϊσμού, ο μαχητικός/ριζοσπαστικός και ο διαλλακτικός. Οι εκπρόσωποι και των δυο ρευμάτων προσυπογράφουν ακραιφνείς αθεϊστικές θέσεις και απορρίπτουν την ουδέτερη στάση του αγνωστικισμού. Κατά συνέπεια, η παραπάνω διάκριση βασίζεται στον τρόπο, επιθετικό ή νηφάλιο, με τον οποίον αναπτύσσουν τη συλλογιστική τους. Κριτήριο της ταξινόμησης αποτελεί η υιοθέτηση απ΄την πλευρά του μαχητικού αθεϊσμού μιας μονοσήμαντης και επιθετικής ρητορικής που αποδίδει στις μονοθεϊστικές, κυρίως, θρησκείες πολλά δεινά της ανθρωπότητας. Κοινά επαναλαμβανόμενα στοιχεία, όπως η αμφισβήτηση του ρόλου των θρησκειών της αποκάλυψης, αμφισβήτηση της παλαιοδιαθηκικής ηθικής και της ιστορικής ύπαρξης του Ιησού, αντίδραση στο εκκλησιαστικό εξουσιαστικό κατεστημένο, αντικληρικαλισμός, άρνηση της πίστης σε ένα προσωπικό Θεό, το ανερμήνευτο αίνιγμα του κακού, η υποτιθεμένη συγκρουσιακή σχέση επιστήμης – θρησκείας, αποτελούν το πλαίσιο της κριτικής τους. Το μεγαλύτερο μέρος της προσπάθειας στοχεύει κυρίως στην αποδόμηση των θρησκειών παρά στη δόμηση μιας θετικής αθεϊστικής πρότασης, έλλειψη που δείχνει να απασχολεί και να προβληματίζει τους ίδιους τους αθεϊστές. Από την άλλη, οι εκπρόσωποι του διαλλακτικού αθεϊσμού επικεντρώνονται στη δόμηση αθεϊστικών προτάσεων με ερείσματα είτε στη βιολογία είτε στη φιλοσοφία, αποφεύγουν την επαναδιατύπωση των αρνητικών πλευρών των θρησκειών και αναγνωρίζουν τη θετική συνεισφορά τους. Τέλος, ο σύγχρονος ορθόδοξος θεολογικός λόγος, όπως εκφράζεται από μια συγκεκριμένη μερίδα θεολόγων, επιτρέπει την ανάδειξη νέων προϋποθέσεων στον διάλογο με την αθεϊστική συλλογιστική. Τονίζεται η αναγκαιότητα αυτοκριτικής της Ορθοδοξίας, η παραδοχή των λαθών της ως τώρα διαδρομής, η υπέρβαση των βεβαιοτήτων που τη μετατρέπουν σε απάνθρωπο σύστημα, η διάκριση των διαχρονικών και επικαιρικών στοιχείων της, η διατήρηση και ανάδειξη των πρώτων, η απομάκρυνση των δεύτερων, και ευρύτερα η ανάγκη αναστοχασμού του ρόλου και της ευθύνης της ορθόδοξης θεολογίας στην αναζήτηση και αγωνία του μετανεωτερικού κόσμου. Η εξωτερική αποδόμηση δεν αποτελεί απειλή και επίθεση, αλλά μια ευκαιρία στα πλαίσια της άσκησης αυτοσυνειδησίας. Από αυτό το είδος του θεολογικού λόγου, του οποίου βασική αρχή είναι η οικουμενικότητα του Θεού, απουσιάζουν η προκατάληψη, η μονομέρεια και ο δογματισμός και αναδύεται αβίαστα ο απόλυτος σεβασμός του Άλλου, ως ελεύθερου προσώπου. Ο προβληματισμός, λοιπόν, επικεντρώνεται γύρω από τον άνθρωπο και τη σχέση του με τον εαυτό του, τον Άλλο άνθρωπο και τον κόσμο. Τούτο το τρίπτυχο σχέσεων συνιστά το πεδίο διαλόγου θεολογικού και αθεολογικού στοχασμού.
description: The target of the particular assignment is meeting with and com-prehension of the rationale of new atheism and various forms constituting it, as this emerged after 2001, the year which was marked by the event of the destruction of the Twins in New York, the introductory study of the contemporary theological speech which relates to the atheistic speculation and the raising of those prerequisites which could contribute to the approach and the dialog between theology and modern atheism. A team of scientists coming mainly from the field of philosophy, such as Daniel Dennet, Sam Harris, Matthew Alper, Michel Onfray, André Comte-Sponville, biologists such as Richard Dawkins, as well as journalists, such as Christopher Hitchans, configure with their books the new atheistic trends. Two directions of the contemporary atheism are discernible, the combating / radical one and the conciliatory one. The representatives of the two trends endorse pure atheistic attitudes and they reject the neutral attitude of agnosticism. Consequently the above distinction is based on the way, aggressive or sober one, with which they develop their thinking. Criterion of the classification is the adopting on the be-half of combating atheism of a univocal and aggressive rhetoric which attributes in the monotheistic, mainly, religions many mis-fortunes of humanity. Common repetitive elements, such as questioning of the role of the religions of revelation, questioning of the Old Testament morality and the historic existence of Jesus, reaction to the ecclesiastical authoritative establishment, secularism, denial of the faith in one personal God, the inexpli-cable enigma of evil, the alleged contradictory relationship be-tween science and religion, constitute the frame of their criticism. The biggest part of the attempt aims mainly at dismantling religions rather than construct a positive atheistic proposal, a shortage which seems to occupy and concern atheists them-selves. On the other hand, the representatives of conciliatory atheism focus on the construction of atheistic proposals on the grounds of either biology or philosophy and they avoid rewording negative aspects of religions and acknowledge their positive contribution. Finally, modern orthodox theological speech, as this is expressed by a particular group of theologians, allows the emergence of new prerequisites in the dialog with atheistic thinking. What is emphasized is the necessity of Orthodox self-criticism, the acceptance of the errors during its route, the ex-travagance of certainties which transform it in an inhuman sys-tem, the prominence of its historical and current elements, the maintenance and the elaboration of the first ones, the removal of the second ones, and generally, the need for reconsidering the role and responsibility of orthodox theology in the quest and ag-ony of post-modern world. The external dismantling does not constitute threat and aggression, but an opportunity on the grounds of exercising self conscience. From this type of theolog-ical speech, the main principle of which is universality of God, absent are prejudice, partiality and dogmatism where as absolute respect to the Other, as a free creature emerges without difficulty. Questioning, thus, focuses on man and his relationship with himself, the Other man and the world. This triptych of rela-tionships constitutes the field of the dialog of a theological and non-theological thinking.