Τεχνολογία της νεολιθικής κεραμικής. Ανάλυση μέσω αξονικής μικρο-τομογραφίας ακτίνων Χ.
Creators: name: Κοζάτσας, Ιωάννη Γεράσιμου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2017
Subjects: Τεχνολογία Νεολιθική
Κεραμική
Technology-Neolithic
Pottery

description: Η παρούσα διπλωματική εργασία έχει ως βασικό στόχο τη διερεύνηση των αναλυτικών δυνατοτήτων της εφαρμογής της αξονικής μικρο-τομογραφίας ακτίνων Χ (X-ray μ-CT) στη μελέτη των τεχνικών κατασκευής της κεραμικής. Η αξονική μικρο-τομογραφία – μια νέα τεχνολογία προερχόμενη από τον χώρο της βιομηχανίας και των ελέγχων ποιότητας υλικών – αποτελεί μια απόλυτα μη καταστρεπτική μέθοδο, η οποία παρέχει τη δυνατότητα λεπτομερούς ανίχνευσης της εσωτερικής μικροδομής των οστράκων και της διάγνωσης της διαδικασίας κατασκευής μέσω της συνδυασμένης παρατήρησης των ιχνών των ενώσεων των κατασκευαστικών μονάδων (κουλούρων, πλακών πηλού κτλ.) ή των κατασκευαστικών τμημάτων (χείλη, βάσεις κτλ.) και της διάταξης των κενών και των μη πλαστικών στοιχείων της κεραμικής ύλης. Σε αντίθεση με τους τοπολογικούς περιορισμούς της μακροσκοπικής παρατήρησης, η αξονική τομογραφία προσφέρει τη δυνατότητα άμεσης παρατήρησης κάθε σημείου του εσωτερικού των αντικειμένων μέσω τρισδιάστατων αναπαραστάσεων και απεριόριστων εικονικών λεπτών τομών, ενώ η επεξεργασία των δεδομένων, μέσω κατάλληλου λογισμικού, προσφέρει πλήθος μετρολογικών στοιχείων σχετικά με τη θέση, το μέγεθος και τη γεωμετρία κάθε στοιχείου της κεραμικής ύλης. Η αξονική μικροτομογραφία επιτρέπει για πρώτη φορά την ενδελεχή ανασυγκρότηση της ατομικής κατασκευαστικής ιστορίας, της συγκεκριμένης εγχειρηματικής αλυσίδας κάθε οστράκου, προσφέροντας τη δυνατότητα να αντικρίσουμε την τεχνολογία στο μικροεπίπεδο της εξατομικευμένης παραγωγής, να ανιχνεύσουμε την πραγματική διαλεκτική μεταξύ ατομικού και συλλογικού και να παρακολουθήσουμε τον τρόπο άρθρωσης και εξέλιξης των τεχνολογικών παραδόσεων από το επίπεδο του μεμονωμένου τεχνίτη, του ξεχωριστού νοικοκυριού ή του ‘αυτόνομου’ εργαστηρίου έως το διακοινοτικό και περιφερειακό επίπεδο. Βασικό αντικείμενο της παρούσας εργασίας αποτελεί η ανάλυση των αποτελεσμάτων της τομογραφικής σάρωσης ενός συνόλου 33 δειγμάτων κεραμικής της Μέσης Νεολιθικής από τον οικισμό της ‘πόλης’ της Σέσκλου (Σέσκλο Β, ‘Οικία Α’). Η έρευνα διεξήχθη σε συνεργασία με το Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών του Τ.Ε.Ι. Κεντρικής Μακεδονίας (Σέρρες)
description: The main aim of the current study is the investigation of the potentials of X-ray micro-CT scanning for the study of pottery forming techniques. Micro-CT has been developed in the field of modern industrial production. It is a totally non-destructive method which allows the precise visual and metrological detection of clay fabric microstructures. It offers the possibility of tracing the manufacture procedure through the combined inspection of the joints of the different manufacture units as well as of the arrangement of the voids and the non-plastic inclusions in the clay fabric. Micro-CT allows the direct visual detection and measurement of coils, slabs and other construction units joints as well as the determination of forming details and technicalities through visual inspection of the distribution and orientation of voids and inclusions in limitless 2D virtual thin sections and 3D representations. On the other hand, metrological analysis allows the precise determination of the concrete position, shape and geometry of each single element (void or inclusion) of the clay fabric. Micro-CT offers a thorough and elaborate insight into the concrete technological history of each single pot and potsherd. Instead of general classifications of techniques (pinching, coiling etc.), micro-CT analysis opens the possibility of figuring out even the most unique and individualised craft behaviours. The almost invisible potter is coming to light as an active agent of social production and material transformation – historically and culturally embedded into vivid communities of practice, dynamic networks and entanglements. Different methods and chaînes opératoires from potter to potter, from workshop to workshop and from community to community can be precisely documented and better understood as the constant interplay between the standardisation of production and the innovative dynamics of technology. The objective of the current study has been the micro-CT scanning of a pottery assemblage of 33 potsherd which come from the MN Sesklo in Thessaly (Sesklo B, Oikia A). The study has been conducted in collaboration with the Mechanical Engineering Department of the T.E.I. of Central Macedonia (Serres)