Ο γλωσσικός τύπος της θείας Λειτουργίας του αγίου Ι. του Χρυσοστόμου και η δυνατότητα κατανόησής του από τους αποφοίτους του γενικού λυκείου της Ελλάδας:
Creators: name: Τσιόκος, Γεώργιος Νικολάου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2011
Subjects: Λειτουργία
Γλώσσα
Κατανόηση
Liturgy
Language
Understanding

description: Η σπουδαιότητα του κειμένου της θείας Λειτουργίας του Ι. Χρυσοστόμου καθιστά σημαντικό το ζήτημα της γλωσσικής κατανόησής του, θέμα ανοικτής συζήτησης από ετών, η οποία επεκτείνεται και στο ζήτημα της γλωσσικής μορφής των λειτουργικών κειμένων γενικότερα. Η συγκεκριμένη θεία Λειτουργία γράφτηκε με βάση τη Λειτουργική Αναφορά της Αντιόχειας, προϋπάρχον υλικό που ο Χρυσόστομος μορφοποίησε και στο οποίο πρόσθεσε ευχές και ύμνους. Στη μορφή αυτή που έλαβε η θεία Λειτουργία συνέχιζαν να γίνονται αλλαγές και προσθήκες μέχρι το πολύ τον 15ο αι. Τόσο ο κύριος συγγραφέας της όσο και οι προγενέστεροι και μεταγενέστεροι αυτού έγραψαν τα κείμενά της στην Αττικίζουσα Ελληνιστική, η οποία είχε καθιερωθεί ως η γραπτή γλώσσα του ελληνιστικού κόσμου για τα διάφορα γραμματειακά είδη και υιοθετήθηκε και από την Εκκλησία σε όλα τα γραπτά της κείμενα. Ενώ, λοιπόν, το κείμενο της θείας Λειτουργίας γράφτηκε κατά τη διάρκεια αιώνων στους οποίους η Αρχαία Ελληνική είχε εξελιχθεί στην προφορική Κοινή και Μεσαιωνική Ελληνική, όμως στη γλώσσα της θείας Λειτουργίας επιβίωσαν κατά το μάλλον χαρακτηριστικά (μορφοσυντακτικά και όχι φωνολογικά) της Αττικής διαλέκτου των κλασσικών χρόνων και μετέπειτα Αττικής Κοινής και Αττικίζουσας Ελληνιστικής, και έμειναν έξω από το κείμενο οι εξελίξεις που συντελέστηκαν στην Ελληνική κατά την περίοδο συγγραφής του. Με αυτά τα χαρακτηριστικά της Αττικής έρχονται σε επαφή οι μαθητές της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης στο πλαίσιο του μαθήματος των Αρχαίων Ελληνικών, διδασκόμενοι επί έξι χρόνια κείμενα της κλασσικής και μετα-κλασσικής εποχής, τα περισσότερα γραμμένα στην Αττική. Απόφοιτοι Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης για τους οποίους ίσχυε το παραπάνω αποτέλεσαν το δείγμα έρευνας ερωτηματολογίου που διενεργήθηκε, για να διερευνηθεί ο βαθμός γλωσσικής κατανόησης της θείας Λειτουργίας και η σχέση του με την Κατεύθυνση, την επίδοση στο μάθημα των Αρχαίων Ελληνικών, το φύλο και τη συχνότητα εκκλησιασμού. Η έρευνα έδειξε ότι ο βαθμός κατανόησης ήταν Επαρκής στο 27% του δείγματος, Μέτρια στο 27% και Ανεπαρκής στο 46%, ενώ επιβεβαιώθηκε η σχέση του με την επίδοση στο μάθημα των Αρχαίων Ελληνικών και τη συχνότητα εκκλησιασμού. Απέναντι στο, επιβεβαιωμένο και από την έρευνα, πρόβλημα κατανόησης της θείας Λειτουργίας και γενικότερα των λειτουργικών κειμένων, εκφράζεται τόσο η άποψη για τη μετάφραση των λειτουργικών κειμένων στη Νεοελληνική όσο και εκείνη για την ανανέωσή τους με καινούργια νεοελληνικά λειτουργικά κείμενα. Οι απόψεις αυτές στηρίζονται σε σειρά επιχειρημάτων και συνοδεύονται από προτάσεις είτε για τη μετάφραση (των ευχών κυρίως) είτε για την ανανέωση (των ύμνων κυρίως). Διαμετρικά αντίθετη με τις απόψεις αυτές η άποψη που θεωρεί πως τα λειτουργικά κείμενα θα πρέπει να παραμείνουν στην αρχική γλωσσική τους μορφή (την αρχαιοελληνική), στηρίζεται στα δικά της επιχειρήματα και κάνει τις δικές της προτάσεις στο ζήτημα της κατανόησής τους. Κοινός τόπος αποτελεί η αναγνώριση του προβλήματος κατανόησης ως υπαρκτού, πράγμα το οποίο επιβεβαιώνει και η έρευνά μας, και καθίσταται ανησυχητικά διογκούμενο. Βάσιμος, συνεπώς, ο προβληματισμός για τη λειτουργική γλώσσα και επείγουσα η λήψη των σωστών αποφάσεων. Από την άλλη, προβληματισμοί προκύπτουν και για την αποτελεσματικότητα της διδασκαλίας της Αρχαίας Ελληνικής στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση και, κατ’ επέκταση, για τη δυνατότητα επικοινωνίας των Νεοελλήνων με τα κείμενα του χριστιανικού και μη παρελθόντος τους.
description: The significance of the text of John Chrysostomus’s liturgy requires us to recognize the importance of understanding its meaning, an issue which has been debated for years. This debate incorporates the question of the comprehensibility of the linguistic features of all liturgical texts. This particular text was based on already-existing Antioch liturgical material on which Chrysostomus worked, adding hymns and prayers. To this text many changes and additions were made up to the 15th century at the latest. All these versions, before and after as well as Chrysostomus’s own, were written in a language approaching Attic Hellenistic Greek, which had been established as the official written language in Hellenistic times. This Attic Hellenistic form was used in a variety of literary genres and had also been adopted by the Church in all its written texts. Although the liturgical text is the product of several centuries, during which time the ancient Greek language had developed into the common spoken and Medieval forms, contrary to this development, the liturgical text survived in syntactical and grammatical forms impervious to the phonetic changes which had taken place meanwhile, changes which had led to koine Attic Greek. Therefore we can say that any linguistic development which had occurred in the process had hardly influenced the ecclesiastical text. Secondary School pupils have been studying this dominantly Attic Greek in compulsory classes in ancient Greek for six years, where they are taught to read texts of the classical and post-classical era, most of which are written in Attic Greek. In this present study I have investigated, through a questionnaire, the degree to which school leavers have understood the language of the liturgy. I have taken into consideration the direction the individual pupil had chosen to follow (i.e. theoretical or practical), the individual pupil’s aptitude according to his/ her marks in ancient Greek, the gender of each pupil and the frequency of his/her attendance of church services. The test revealed the following: 27% adequate, 27% mediocre, and 46% inadequate understanding. Bearing in mind this predominantly insufficient understanding of the text, I proceed to comment on the view of having the text translated, or else replaced by new Modern Greek texts. These different suggestions stem from a series of supporting arguments in favour of translation of the prayers alone or of renewing the hymns. There is, however, a contrary view which argues for leaving the texts intact, as they are, but concentrating on thinking about how we can improve pupils’ understanding. It is generally agreed that a problem exists, as our research has confirmed, and that it has reached worrying proportions. It is imperative to confront this problem concerning the liturgical language and to take urgent measures for a correct solution. At the same time, the possible beneficial or otherwise results of teaching ancient Greek in secondary education is considered in this thesis, as well as the value for present-day Greeks of familiarity with texts of the ecclesiastical and non-ecclesiastical past.