Η διάδοση των ιδεών της Μεταρρύθμισης στο βενετικό Κράτος της Θάλασσας (16ος αιώνας)
Creators: name: Χρηστάκης, Γεώργιος Αντωνίου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2017
Subjects: Μεταρρύθμιση
Βενετία
Κρήτη
Κύπρος
Reformation
Venice
Crete
Cyprus

description: Αντικείμενο μελέτης της διπλωματικής εργασίας συνιστά η μελέτη της διάδοσης των ιδεών της Μεταρρύθμισης κατά τη διάρκεια του 16ου αιώνα στο βενετικό Κράτος της Θάλασσας. Ειδικότερα, η επίδραση των εν λόγω ιδεών εντοπίζεται στην Κρήτη και την Κύπρο, τις σημαντικότερες κτήσεις της Γαληνοτάτης στην ανατολική Μεσόγειο, στα λιμάνια των οποίων η ανάπτυξη του εμπορίου ευνοούσε τη διάδοση των νεωτερικών ιδεών της Δύσης. Στο πρώτο κεφάλαιο, εξετάζονται οι ιστορικές συνθήκες γένεσης της Μεταρρύθμισης και της Αντιμεταρρύθμισης στην Ευρώπη, ο απόηχός τους στο βενετικό κράτος, καθώς και οι επαφές που διεξήχθησαν σε επίσημο επίπεδο μεταξύ των προτεσταντών και της Ορθόδοξης Εκκλησίας κατά το δεύτερο μισό του 16ου και τις αρχές του 17ου αιώνα. Στο δεύτερο κεφάλαιο, μελετώνται ο βίος και η προσωπικότητα του λόγιου Κρητικού Φραγκίσκου Πόρτου, ο οποίος υπήρξε ιδιαίτερα δραστήριος ως προς τη διάδοση των ιδεών της Μεταρρύθμισης σε πρώτο χρόνο στις πόλεις Μόντενα και Φερράρα και εν συνεχεία στη Βενετία. Ο Πόρτος και ο κύκλος του διαδραμάτισαν καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση της προσωπικότητας και της αιρετικής (καλβινιστικής) ταυτότητας του Ιωάννη Κασσιμάτη, ανεψιού του Πόρτου. Ο τελευταίος, αστός ως προς την κοινωνική του προέλευση, θα εισήγαγε για πρώτη φορά τις ιδέες της Μεταρρύθμισης στη γενέτειρά του Κρήτη. Στον Χάνδακα θα δημιουργούσε έναν πυρήνα ανθρώπων, οι οποίοι θα προπαγάνδιζαν για μία δεκαπενταετία περίπου τις αποκλίνουσες διδασκαλίες τους στους νέους της πόλης στο πλαίσιο της λειτουργίας ενός ιδιωτικού σχολείου. Στο τρίτο κεφάλαιο, η έρευνα εστιάζεται στην περίπτωση της Κύπρου. Εδώ, αρχικά γίνεται λόγος για τον λατίνο μοναχό Ambrogio Cavalli da Milano, τον πρώτο που κήρυξε δημόσια τις καλβινιστικές ιδέες στο νησί. Στη συνέχεια, εξετάζονται οι περιπτώσεις των αδελφών Franzino και Pietro Paolo Singlitico, οι οποίοι υπήρξαν εξαιρετικά δραστήριοι όσον αφορά την προπαγάνδιση των παραπάνω ιδεών. Τέλος, διερευνάται η περίπτωση των Marco και Andrea Zaccaria, πατέρα και γιου. Τόσο η οικογένεια των Singlitico όσο και εκείνη των Zaccaria ανήκαν στις τάξεις της τοπικής αριστοκρατίας και διατηρούσαν σχέσεις με τους αξιωματούχους της τοπικής βενετικής διοίκησης, αλλά και με επιφανείς οικογένειες πατρικίων της βενετικής μητρόπολης. Ως εκ τούτου, η μελέτη της δράσης τους μας δίνει τη δυνατότητα να εξαγάγουμε συμπεράσματα αναφορικά με τη στάση των αρχών απέναντι σε παραβατικές συμπεριφορές που δεν προέρχονταν από τα μεσαία (βλ. περίπτωση Κασσιμάτη) ή τα κατώτερα κοινωνικά στρώματα, αλλά από τους κύκλους της τοπικής ελίτ. Εν κατακλείδι, η μελέτη της διάδοσης των ιδεών της Μεταρρύθμισης στις δύο παραπάνω νησιωτικές περιοχές είναι χρήσιμη για την εξαγωγή συμπερασμάτων αναφορικά με τις ιδιαιτερότητες του βενετικού Κράτους της Θάλασσας εν συγκρίσει προς την καθολική Δύση. Τα νησιά αυτά κατοικούνταν στην πλειονότητά τους από ελληνορθόδοξους πληθυσμούς και, ως εκ τούτου, παρουσιάζει ξεχωριστό ενδιαφέρον τόσο η πολιτική της Αγίας Έδρας όσο και της κυριάρχου Βενετίας σε ζητήματα θρησκευτικής παρέκκλισης στον ευαίσθητο αυτό κυριαρχικό χώρο μίας χριστιανικής δύναμης στην ανατολική Μεσόγειο την εποχή της επέλασης των Οθωμανών προς δυσμάς.
description: The subject of the present MA thesis is the spread of Reformation ideas in the Venetian Sea-State (Stato da Mar), during the 16th century. More specifically, the impact of Reformation doctrines became manifest mostly in Crete and Cyprus, the major overseas possessions of the Most Serene Republic of Venice within the wider east Mediterranean area. In the first chapter, the historic conditions leading to the birth of the Reformation and Counter-Reformation movements in Europe are examined, as well as their reverberations in the Venetian state. In the second place, attempts for contact taking place on an official basis between representatives of the Protestant and Orthodox Churches, during the second half of the 16th century and the beginning of the 17th century, are looked into. The second chapter concerns the lifetime and personality of Fransiscus Portus, a Cretan scholar particularly vigorous as to his efforts for the spread of Reformation ideas, firstly in the cities Modena and Ferrara, and secondarily, in Venice. Portus and his entourage played a decisive role in shaping the personality and the heretic (Calvinist) identity of Ioannis Cassimatis, a nephew of Portus. The latter, a cittadino as to his social descent, would be the first to introduce the doctrines of Reformation to Crete, his homeland. In Candia, a core of his supporters would be formed, propagating for about fifteen years their deviant teachings to the youths of the city, within the framework of the operation of a private school. In the third chapter, the focus of research is on the case of Cyprus. Initially, the chapter concentrates on the Latin monk Ambrogio Cavalli da Milano, the first to publicly disseminate Calvinist ideas in the island. Later on, the case of the brothers Franzino and Pietro Paolo Singlitico is examined, with regard to their avid efforts in propagating Calvinist doctrines. At last, the case of Marco and Andrea Zaccaria, father and son, is to be analyzed. The Singlitico, as much as the Zaccaria family, belonged to the local aristocracy ranks, maintaining relationships with officials of the local Venetian administration, as well as with eminent patrician families of the Venetian metropolis. Hence, the study of their activity offers the opportunity for elicitation of conclusions concerning the authorities’ attitude against aberrant behavior or actions, not coming from the middle (as in the case of Cassimatis) or lower social strata, but rather from the local elite circles. In conclusion, research on the spread of Reformation ideas in both the above insular areas may be an invaluable source of information, leading to conclusions as to the particularities of the Venetian Sea-State in comparison to the Catholic West. Both Holy See and sovereign Venice policies, with respect to issues of religious divergence, are of particular interest, especially when taking into account that the two islands in question were vulnerable eastern Mediterranean territories of a Christian Catholic force, both inhabited in their larger parts by Greek Orthodox populations, in the era of the Ottoman expansion towards the West.