Κριτικός γλωσσικός γραμματισμός και διδασκαλία της γλώσσας στα Σχολεία Δεύτερης Ευκαιρίας: μία μελέτη περίπτωσης
Creators: name: Ρογδάκη, Άννα Στ.
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2012
Subjects: Κριτική Γλωσσική Επίγνωση
Γλωσσική διάδραση
Ενδυνάμωση
Χειραφέτηση
Critical Language Awareness
Language interaction
Empowerment
Emancipation

description: Η παρούσα διδακτορική διατριβή στηριζόμενη θεωρητικά στις παραδοχές του κινήματος της Κριτικής Γλωσσικής Επίγνωσης αλλά και σε επιλεγμένες κριτικές θεωρίες της εκπαίδευσης ενηλίκων επιδιώκει να διερευνήσει τη γλωσσική διάδραση η οποία λαμβάνει χώρα σε συγκεκριμένο τμήμα Σχολείου Δεύτερης Ευκαιρίας (μελέτη περίπτωσης). Όπως προκύπτει από το θεωρητικό πλαίσιο, ο κριτικός γραμματισμός στη γλωσσική εκπαίδευση συνδέεται με το κίνημα της Κριτικής Γλωσσικής Επίγνωσης, ενώ τα εκπαιδευτικά προγράμματα τα οποία εντάσσονται σ’ αυτό το πλαίσιο στοχεύουν μέσω της αλλαγής της διάδρασης στη σχολική τάξη όχι μόνο να κάνουν τους μαθητές ικανούς ομιλητές της γλώσσας αλλά και, μέσω της διαμόρφωσης συνθηκών συμμετρίας στη διάδραση, να δημιουργήσουν τις συνθήκες για ανάπτυξη κριτικής γλωσσικής επίγνωσης. Επιπλέον, η εκπαιδευτική διαδικασία και επομένως η διάδραση που αναπτύσσεται στο πλαίσιο της τάξης συναρτάται από το πρόγραμμα σπουδών, τις μεθόδους διδασκαλίας που χρησιμοποιούνται και το ρόλο τόσο του καθηγητή/εκπαιδευτή όσο και των μαθητών/ εκπαιδευομένων. Κύριος σκοπός, επομένως, της έρευνας είναι η μελέτη της διάδρασης που αναπτύσσεται στο πλαίσιο της τάξης όταν συνυπάρχουν συγκεκριμένες προϋποθέσεις: αποδοχή και υιοθέτηση των Προδιαγραφών Προγράμματος Σπουδών για τη γλωσσική διδασκαλία από την πλευρά του εκπαιδευτικού και μέθοδοι διδασκαλίας που υιοθετούν τις αρχές της εκπαίδευσης ενηλίκων στην κριτική τους εκδοχή. Για το λόγο αυτόν διερευνήθηκαν κατ' αρχάς οι Προδιαγραφές Προγράμματος Σπουδών και στη συνέχεια διενεργήθηκαν συνεντεύξεις σε εκπαιδευτικούς που δίδασκαν το συγκεκριμένο σχολικό έτος (2009-2010) στα Σχολεία Δεύτερης Ευκαιρίας για να επιλεγεί εκείνος ο εκπαιδευτικός που τις υιοθετεί -κατά δήλωση του αλλά και όπως προκύπτει από τη συνέντευξη- . Ακολούθησε παρατήρηση είκοσι οχτώ (28) ωρών σε τμήμα Σχολείου Δεύτερης Ευκαιρίας στο οποίο δίδασκε ο εκπαιδευτικός με στόχο τη διερεύνηση της γλωσσικής διάδρασης και της ανάδειξης των χαρακτηριστικών της. Πιο συγκεκριμένα διαπιστώθηκε ότι οι Προδιαγραφές Προγράμματος Σπουδών για τη γλώσσα υιοθετούν την κειμενοκεντρική προσέγγιση στη γλωσσική διδασκαλία, εστιάζουν στη διαδικασία της μάθησης και όχι μόνο στο αποτέλεσμα και εμπεριέχουν τις δυνατότητες προσαρμογής της διδασκαλίας στις συγκεκριμένες κάθε φορά συνθήκες οι οποίες αφορούν στα εμπλεκόμενα πρόσωπα, στον τόπο και στο χρόνο. Διαπιστώθηκε επίσης ότι το πρόγραμμα στοχεύει στην ενδυνάμωση και στη χειραφέτηση των εκπαιδευομένων. Η πρώτη θα προκύψει με τη συμμετοχή τους σε είδη λόγων στα οποία δεν είχαν πρόσβαση ενώ η χειραφέτηση μέσω της εμπρόθετης γλωσσικής επίγνωσης. Τέλος, διαπιστώθηκε ότι η γλωσσική διάδραση στο συγκεκριμένο τμήμα διαφέρει από αυτήν μίας τυπικής διδασκαλίας και ότι δημιουργούνται οι προϋποθέσεις για χειραφετητική συνομιλία.
description: The present doctoral thesis, based on the theoretical assumptions of the movement of Critical Language Awareness and reviews on selected theories of adult learning, seeks to explore the linguistic interaction that takes place in a class of Second Chance School (case study). As it is clear from the theoretical framework, critical literacy in language education is associated with the movement of Critical Language Awareness and the educational programs covered in this context aims through the change of the interaction in the classroom not only to make students competent speakers of the language but also, through the formation conditions of symmetry during the language interaction, to create conditions for development of critical language awareness. Moreover, the educational process and therefore the interaction that develops within the class depends on the curriculum, the teaching methods used and the role of both, the teacher / instructor and students / learners. The main purpose, therefore, of the research is the study of the interaction that is developed in the class when specific conditions exist: the adoption of Curriculum Standards for language teaching on behalf the teacher and teaching methods adopt the principles of critical adult education. For this reason firstly, the Curriculum Specifications were investigated and then interviews were conducted to teachers who taught this school year (2009-2010) at Second Chance Schools so as to select one teacher who adopts them -according to his statement and as shown from his/her interview-. A twenty-eight - hour (28) observation of a class at a Second Chance School, where that particular teacher taught, was conducted in order to investigate the linguistic interaction and to identify the characteristics. More specifically, it was found that the Curriculum Specifications adopt the text-language approach in language teaching, focus on learning and not just on the outcome and contain the potential to adapt the teaching to the specific conditions depending on the persons involved, the location and time. It was also found that the program aims to empower and emancipate learners. Their empowerment will be achieved through their participation in different kinds of discourse to which they previously had no access whereas their emancipation will be achieved through intentional language awareness. Finally, it was found that the language interaction in this class differs from that of a typical teaching and thus creating the conditions for emancipator discourse.