Τοπωνύμια και η προσαρμογή τους στην ελληνική
Creators: name: Νάκα, Αναστασία Αλέξανδρου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2022
Subjects: τοπωνύμια
μετονομασίες
κοινωνιο-γνωσιακή προσέγγιση
toponyms
renaming
socio-cognitive approach

description: Η παρούσα Διπλωματική Εργασία έχει ως αντικείμενο αφενός την κοινωνιογλωσσική εξέταση των τοπωνυμικών μετονομαστικών μεταρρυθμίσεων της ελληνικής επικράτειας και αφετέρου τη γνωσιακή προσέγγιση των νέων ονομασιών που επιλέχθηκαν. Αρχικά, το ζήτημα των μετονομασιών συνδέεται άμεσα με τη θεμελίωση των θεσμών του νεοσύστατου ελληνικού κράτους και τη συγκρότηση της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, ενώ αργότερα ανάγεται σε κύριο εθνικό στόχο για την υλοποίηση του οποίου επιστρατεύεται ολόκληρος ο κρατικός μηχανισμός. Σημαντική πτυχή της εργασίας συνιστά η εξέταση των κριτηρίων στη βάση των οποίων επιχειρήθηκε η τοπωνυμική μετονομαστική μεταρρύθμιση της ελληνικής επικράτειας σε συνάρτηση με το κοινωνικό και πολιτικό πλαίσιο της εποχής. Ο εξελληνισμός του οικιστικού δικτύου της χώρας συνδέεται άμεσα με την επίσημη εθνική γλωσσική πολιτική και αποτελεί αναπόσπαστο μέρος του γλωσσικού σχεδιασμού, ο οποίος παρεμβαίνει ρυθμιστικά σε όλα τα στάδια της τοπωνυμικής μετονομαστικής δραστηριότητας. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, τα «αλλόγλωσσα» και «ακατάλληλα» ελληνικά τοπωνύμια πρέπει είτε να αντικατασταθούν είτε να προσαρμοστούν μορφολογικά ή/και φωνολογικά στο εγχώριο κλιτικό σύστημα είτε να μεταφραστούν στην ελληνική (μεταφραστικά δάνεια). Κύριος στόχος της εργασίας είναι η αναζήτηση των σημασιακών κριτηρίων, στη βάση των οποίων γίνεται η επιλογή των νέων ονομασιών και η διερεύνηση των γνωσιακών διεργασιών που ενεργοποιούνται στον νου του ομιλητή κατά την ονοματοδοσία. Ο ανθρώπινος πολιτισμός και το φυσικό περιβάλλον αποτελούν τους κύριους σημασιολογικούς άξονες στη βάση των οποίων γίνεται η επιλογή των νέων ονομάτων. Οι ονομασίες συνδέονται άμεσα με τις αντιληπτικές, πολιτισμικές, γνωσιακές, εμπειρικές και ιδεολογικές διεργασίες των ομιλητών και αντανακλούν τις ιδεολογικές και μεταγλωσσικές αντιλήψεις που επικρατούν στο πλαίσιο μιας γλωσσικής κοινότητας. Η δημιουργία των τοπωνυμίων στηρίζεται στις μετωνυμικές επιλογές των ομιλητών και είναι απόρροια της ατομικής ερμηνείας του αντικειμένου αναφοράς. Ο σχηματισμός του νέου γλωσσικού τύπου είναι αποτέλεσμα της αντιληπτικής ικανότητας του ομιλητή να επιλέγει μέσα από ένα φάσμα δυνατοτήτων το κυρίαρχο χαρακτηριστικό της έννοιας που επιθυμεί να ονομάσει. Οι γνωσιακοί μηχανισμοί που είναι υπεύθυνοι για τη συγκεκριμένη κάθε φορά επιλογή είναι κυρίως η μετωνυμία και σπανιότερα η μεταφορά. Βασικοί παράγοντες που ασκούν καθοριστικό ρόλο στη νέα τοπωνυμική επιλογή είναι η αρχική ονομασία, η οποία μπορεί να επηρεάσει την τοπωνυμική ονοματοδοσία με διττό τρόπο, είτε με τη δημιουργία μεταφραστικών δανείων είτε με τη συμπερίληψή της στο νέο τοπωνυμικό μορφολογικό σχήμα, και το συναίσθημα, το οποίο πρέπει να μελετάται σε συνάρτηση με το ιστορικό πλαίσιο στο οποίο εμφανίζεται. Σημαντική παράμετρο αυτής της εργασίας αποτελεί η εξέταση της συμβολικής διάστασης των τοπωνυμίων, ως απόρροιας μιας ερμηνευτικής διαδικασίας, κατά την οποία οι κοινωνικές, ιδεολογικές και μεταγλωσσικές αντιλήψεις μετασχηματίζονται σε νόημα. Τα τοπωνύμια ενέχουν συμβολικές συνδηλώσεις και έχουν την ισχύ να δημιουργούν νόημα και να κατασκευάζουν εθνική ταυτότητα. Ο τριπλάσιος αριθμός μετονομασιών στη Μακεδονία έναντι των Επτανήσων συνιστά αδιαμφισβήτητο δείκτη εθνογλωσσικής ζωτικότητας. Σκοπό αυτής της εργασίας αποτελεί η διακρίβωση της σχέσης ανάμεσα στους κοινωνικούς παράγοντες και την ανθρώπινη νόηση και η ανάδειξη της γλώσσας ως δυναμικού σημειωτικού πόρου οικοδόμησης νοημάτων μέσω της επιλογής από ένα σύνολο δυνατοτήτων
description: This dissertation has a twofold aim: it firstly explores the sociolinguistic factors of the toponymic renaming reformations in Greece and secondly it offers a cognitive explanation for the adoption of the new names. The renaming issue has been inextricably linked to the establishment of the newly founded Kingdom of Greece and the organization of Local Government and later on it became a national aim, for the implementation of which the entire state apparatus was mobilized. The criteria, on the basis of which the place renaming was attempted, as well as the investigation of the social and political context in which it took place, are studied in depth. The hellenization of Greek settlements is directly linked with the language policy and language planning which is actualized via massive renaming. In the pursuit of a strong Greek identity, foreign and “improper” Greek toponyms had either to be replaced or to be adapted to the Greek morphological and/or phonological inflectional system or to be translated into Greek. Renaming in Macedonia in absolute numbers is three times more frequent than in the region of Heptanesa, and this must be seen as an evident marker of the need for ethnolinguistic vitality in Macedonia. The second main aim of this dissertation is the examination of the semantic criteria, on the basis of which the new names are chosen as well as the investigation of the cognitive processes responsible for them. Human culture and the natural environment are the basic semantic axes on the basis of which new names are selected. New toponyms are directly linked with the perceptual, cultural, cognitive, experiential and ideological attitudes of the speakers. Place name creation often reflects metonymic, or more rarely, metaphorical processes which arise from a variety of factors, the speakers’ perceptual processes, their focusing on salient characteristics, and their ideological beliefs. Another factor that plays a decisive role in the new toponymic choice is the original name, which may lead to calques. The original name can be significant because of its emotional force and is thus retained with the addition of the classifier ‘νέος’ ‘new’; this name-giving aspect appears to be a universal one (Νέα Χαλκηδόνα, New Hampshire). Finally, the thesis examines the symbolic dimension of toponyms. These carry symbolic social, ideological and metalinguistic values. The additional connotations and meaning overtones are not only highly explicit symbolic markers of a national identity, they construe as it were the new national identity. The purpose of this work has thus been successfully fulfilled, in illustrating the relationship between social factors and human attitudes and in highlighting language as a dynamic semiotic resource for constructing meanings and social identities through the selection from a set of possibilities