Ο Κύκλος του Ακάθιστου Ύμνου από το παρεκκλήσι του Τιμίου Προδρόμου της μονής Βύλιζας στο Ματσούκι Ιωαννίνων, έργο των καλαρρυτινών αδελφών Γεωργίου και Στεργίου (1737)
Creators: name: Αγγέλη, Ευδοξία Δημητρίου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2023
Subjects: Ακάθιστος Ύμνος
Παρεκκλήσι Τιμίου Προδρόμου
Καλαρρυτινοί ζωγράφοι
Akathistos Hymn
Chapel of the Holy Prodromos
Painters from Kalarrites

description: Το παρεκκλήσιο του Τιμίου Προδρόμου της μονής Βύλιζας στο Ματσούκι Ιωαννίνων, ιστορήθηκε στις 4 Φεβρουαρίου 1737 από τους Καλαρρυτινούς αδελφούς Γεώργιο και Στέργιο, οι οποίοι ανήκαν στις τάξεις του κλήρου. Ως πρώτος κτήτορας αναφέρεται ο Αγάπιος, από το όνομα του οποίου το μοναστήρι έγινε γνωστό ως μονή Αγαπίου. Ο Αρσένιος ήταν ο ηγούμενος ο οποίος συνέδραμε στην αγιογράφηση του παρεκκλησίου του Τιμίου Προδρόμου. Οι δύο ζωγράφοι δραστηριοποιήθηκαν στον χώρο της νοτιοανατολικής Ηπείρου αλλά και της δυτικής Θεσσαλίας. Οι ίδιοι ιστόρησαν το καθολικό της μονής Κοιμήσεως της Θεοτόκου στο Χρύσινο Καλαμπάκας, η οποία αποπερατώθηκε στις 2 Φεβρουαρίου 1740. Το εικονογραφικό πρόγραμμα στο παρεκκλήσιο της Γέννησης του Τιμίου Προδρόμου αναπτύσσεται σε τέσσερις επάλληλες ζώνες που περιτρέχουν όλο το ναό. Η αφήγηση του Ακάθιστου Ύμνου ιστορείται στην τέταρτη, την υψηλότερη, ζώνη και ξεκινάει από τη βορειοανατολική γωνία, μέσα στο Ιερό, και συνεχίζει προς τα δεξιά στο ναό, στο νότιο, δυτικό και τέλος στο βόρειο τοίχο. Αντίστοιχα, στη μονή Χρυσίνου το εικονογραφικό πρόγραμμα αναπτύσσεται σε τέσσερις επάλληλες ζώνες, που περιτρέχουν όλο το ναό. Η αφήγηση του Ακάθιστου Ύμνου ιστορείται στην τέταρτη, υψηλότερη, ζώνη, στο βόρειο και νότιο τοίχο. Στη μονή Χρυσίνου, οι μορφές έχουν την ίδια διάταξη στους Οίκους, όπως στο παρεκκλήσι του Τιμίου Προδρόμου. Εδώ οι μορφές δεν έχουν την ίδια πλαστικότητα, ούτε τα χρώματα είναι το ίδιο έντονα. Ο προπλασμός των γυμνών μερών των μορφών γίνεται με ανοιχτούς τόνους του καστανού με αποτέλεσμα οι μορφές να φαίνονται επίπεδες. Οι ζωγράφοι δεν χρησιμοποίησαν τα φώτα για την απόδοση του όγκου και οι σκιοφωτισμοί είναι περιορισμένοι. Για τους παραπάνω λόγους η ιστόρηση του παρεκκλησίου του Τιμίου Προδρόμου δείχνει ότι πρόκειται για ανώτερη τέχνη σε σχέση με την ιστόρηση της μονής Χρυσίνου, η οποία είναι μεταγενέστερή της. Τεχνοτροπικά, οι παραστάσεις παρουσιάζουν ομοιότητες και διαφορές μεταξύ τους. Στο παρεκκλήσι του Τιμίου Προδρόμου οι μορφές διαθέτουν μεγάλη πλαστικότητα, κίνηση, έντονες χειρονομίες και όγκο χάριν της χρήσης των φώτων από τους αγιογράφους. Τα χρώματα που χρησιμοποίησαν οι καλλιτέχνες για την ιστόρηση των παραστάσεων των Οίκων είναι έντονα. Από την εξέταση του εικονογραφικού κύκλου του Ακαθίστου Ύμνου εμφαίνεται ότι οι ζωγράφοι ήταν επηρεασμένοι από τα ζωγραφικά ρεύματα της μεταβυζαντινής περιόδου. Χρησιμοποίησαν συνδυασμό στοιχείων από την παλαιολόγεια και τη λεγόμενη Κρητική σχολή και επιπλέον εισήγαγαν στοιχεία από Δυτικές χαλκογραφίες σε ένα καινούργιο ιδίωμα, χωρίς την αλλοίωση των μεταβυζαντινών στοιχείων. Αν και η ιστόρηση του παρεκκλησίου λαμβάνει χώρα τον 18ο αιώνα, περίοδο κατά την οποία στην τέχνη επικρατούσαν τα λαϊκά εκφραστικά μέσα, στην τέχνη της αγιογραφίας, οι καλλιτέχνες έδωσαν έμφαση στην οργάνωση της σύνθεσης και στις μορφές που φιλοτέχνησαν. Το έργο τους είναι αξιόλογο και παρά τις επιδράσεις που δέχθηκαν δεν αλλοίωσαν τα χαρακτηριστικά της βυζαντινής παράδοσης.
description: In this scientific work was studied the iconographical cycle of Akathistos Hymnos from the chapel o Timios Prodromos of Vilizas’ monastery at Matsouki of Ioannina in Epirus. The chapel was decorated with frescos by brothers George and Stergios in 1737. The chapel of Timios Prodromos is situated at the most inaccessible areas of Epirus. Architectonically, it is an one-aisled basilica. The artists George and Stergios, three years later at 1740, painted another monastery in Chrisino Kalabaka, at Thessaly. The iconographical programme at the chapel is at four zone which are running the whole church. The naration of Akathistos Hymnos is decorated at the forth, the highest zone which begins at the orient wall and terminates at the north. At the monastery of Theotokos Chrisinou in Kalabaka, the econographical programme is at four zones and the cycle of Akathistos Hymnos is decorated at the north and south wall. The main characteristics of the paintings are the vivid colours, the move of the figures, the right drawing. The artists were influenced by the painting movements of byzantine period. They used a combination of elements from palaeologia and critical school. At the same time there are elements from the West art at the architectional parts and landscapes.