Μεταγεννητικός μητρικός αποχωρισμός και έκθεση σε εμπλουτισμένο περιβάλλον: Οι επιπτώσεις της αλληλεπίδρασης τους στη συμπεριφορά και στην νευροενδοκρινική απόκριση στο στρες
Creators: name: Δάνδη, Ευγενία Διονυσίου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2015
Subjects: Μητρικός αποχωρισμός
Εμπλουτισμένο περιβάλλον
Άξονας Υποθαλάμου-Υπόφυσης-Επινεφριδίων (ΥΥΕ)
Maternal separation
Environmental enrichment
Hypothalamic-Pituitary-Adrenal axis (HPA)

description: Το μεταγεννητικό περιβάλλον επηρεάζει σημαντικά την ανάπτυξη του οργανισμού και έχει μακροχρόνιες συνέπειες στη συμπεριφορά, τη νευροενδοκρινική λειτουργία και τη νευρωνική ευπλαστότητα. Η έκθεση σε αρνητικές εμπειρίες κατά τα πρώτα στάδια της ζωής προκαλεί απορρύθμιση του άξονα Υποθαλάμου-Υπόφυσης Επινεφριδίων (ΥΥΕ) και συνδέεται με την ανάπτυξη ψυχοπαθολογίας και την εμφάνιση γνωστικών ελλειμμάτων στην ενήλικη ζωή. Αντίθετα, η έκθεση σε περιβάλλοντα πλούσια σε ερεθίσματα επιδρά θετικά, ενισχύοντας τη νευρωνική ευπλαστότητα και ποικίλες εκφάνσεις της συμπεριφοράς. Στόχος της παρούσας μελέτης ήταν η διερεύνηση της πιθανής νευροπροστατευτικής δράσης του εμπλουτισμένου περιβάλλοντος σε συμπεριφορές που σχετίζονται με το συναίσθημα και τις γνωστικές λειτουργίες (χωρική μάθηση και μνήμη), αλλά και στη νευροενδοκρινική λειτουργία ενήλικων επίμυων που εκτέθηκαν σε μεταγεννητικό στρες. Για το σκοπό αυτό αρσενικοί και θηλυκοί επίμυες της φυλής Wistar υποβλήθηκαν σε 3ωρο μητρικό αποχωρισμό κατά τις μεταγεννητικές ημέρες 1-21, σε αντίθεση με άλλους επίμυες που παρέμειναν με τη μητέρα. Την 23η ημέρα μια υποομάδα τοποθετήθηκε σε κλωβούς εμπλουτισμένου περιβάλλοντος, ενώ η άλλη παρέμεινε σε τυπικούς κλωβούς, μέχρι την 65η ημέρα. Σε ηλικία τριών περίπου μηνών οι ενήλικοι επίμυες εξετάστηκαν σε συμπεριφορικές δοκιμασίες. Ο Ανυψωμένος Λαβύρινθος και το Ανοιχτό Πεδίο χρησιμοποιήθηκαν για τη μέτρηση του άγχους, της εξερευνητικής συμπεριφοράς και της κινητικής δραστηριότητας, ενώ η οπτικοχωρική μάθηση και μνήμη εξετάστηκαν με τη δοκιμασία του υδάτινου λαβύρινθου κατά Morris. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι το εμπλουτισμένο περιβάλλον αλληλεπίδρασε με τη συνθήκη του μητρικού αποχωρισμού, μειώνοντας τα επίπεδα άγχους. Επιπλέον, το εμπλουτισμένο περιβάλλον μείωσε την κινητική δραστηριότητα, ενίσχυσε τη συμπεριφορά εξερεύνησης, καθώς και την οπτικοχωρική μάθηση και μνήμη. Μετά το πέρας των συμπεριφορικών δοκιμασιών όλα τα ζώα εκτέθηκαν σε στρεσογόνο συνθήκη, ώστε να ελεγχθεί η απαντητικότητα του άξονα ΥΥΕ. Συγκεκριμένα, ελέγχθηκαν τα επίπεδα κορτικοστερόνης πριν και μετά την έκθεση σε στρες. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι τα επίπεδα της κορτικοστερόνης μετά από έκθεση σε στρες ήταν υψηλότερα για τα ζώα της ομάδας του μητρικού αποχωρισμού, σε σχέση με αυτά της ομάδας που παρέμεινε με τη μητέρα. Επίσης, σημαντικά χαμηλότερες τιμές κορτικοστερόνης εντοπίστηκαν στα ζώα της συνθήκης του εμπλουτισμένου περιβάλλοντος, συγκριτικά με τα ζώα που μεγάλωσαν σε τυπικούς κλωβούς. Αξίζει να σημειωθεί ότι η έκθεση των ζώων της ομάδας μητρικού αποχωρισμού σε εμπλουτισμένο περιβάλλον μείωσε σημαντικά την απόκριση του άξονα ΥΥΕ σε μια συνθήκη στρες στην οποία εκτέθηκαν όταν ήταν ενήλικα, όπως προκύπτει από τις χαμηλότερες τιμές της ορμόνης. Τα παραπάνω ευρήματα αποδεικνύουν ότι το εμπλουτισμένο περιβάλλον μπορεί να λειτουργήσει αντισταθμιστικά στις επιβλαβείς επιδράσεις των μεταγεννητικών αρνητικών εμπειριών.
description: It is well established that environmental factors during postnatal period have long term effects on behavior, neuroendocrine stress response and neuronal plasticity. Exposure to negative experiences early in life causes dysregulation of the Hypothalamic - Pituitary – Adrenal (HPA) axis and increases the risk of psychopathology and cognitive impairments later in life. On the contrary, exposure to an enriched environment has positive effects both on behavior and neuronal plasticity. The main goal of the present study was to investigate the possible neuroprotective role of enriched environment on emotional and cognitive aspects of behavior (i.e., anxiety, spatial learning and memory) as well as on the neuroendocrine stress response of adult rats that had been previously exposed to postnatal stress. For this purpose male and female Wistar rat pups were maternally separated for 3 hours per day from postnatal day 1 to postnatal day 21, while others were left undisturbed. On postnatal day 23 one subgroup from each postnatal manipulation was placed in an enriched environment, while the other was reared in standard housing condition until postnatal day 65. At approximately 3 months of age the adult rats underwent behavioral testing to assess anxiety, exploratory behavior and locomotion (Elevated Plus Maze, Open Field Test), as well as spatial learning and memory (Morris Water Maze). Environmental enrichment decreased the levels of anxiety and locomotor activity in maternally separated rats, while enhanced exploratory behavior, visuospatial learning and reference memory. Regarding the neuroendocrine response to stress, exposure to an acute stressor potentiated the increases in plasma corticosterone in maternally-separated rats compared to the non-maternally separated ones, while environmental enrichment subsequent to maternal separation reversed this effect. The present findings underline the important role of environmental manipulation on the effects of early-life adversity.
description: Σε συνεργασία με το Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών (Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας)