Φυσικοχημική ανάλυση και μελέτη ιστορικών υφασμάτων
Creators: name: Κεχαγιάς, Δημοσθένης Μόσχου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2013
Subjects: ιστορικό ύφασμα
ταυτοποίηση ινών
χρωστικές
historic textile
fiber identification
dyes

description: Αντικείμενο της παρούσας μεταπτυχιακής διπλωματικής εργασίας αποτελεί η εφαρμογή διαφόρων φυσικοχημικών μεθόδων ανάλυσης για την ανάλυση και μελέτη ενός συνόλου 21 δειγμάτων πολύχρωμων ιστορικών υφασμάτων που προέρχονται από την πανεπιστημιακή συλλογή του Λαογραφικού Μουσείου και Αρχείου της Φιλοσοφικής Σχολής του Α.Π.Θ. Αρχικός στόχος της διπλωματικής ήταν η ταυτοποίηση των υφάνσιμων ινών, όπως επίσης και η μελέτη και ανάλυση των δύο μεταλλικών νημάτων, η οποία επιτεύχθηκε με τη συνδυασμένη εφαρμογή μικροσκοπικών τεχνικών: της οπτικής μικροσκοπίας (OM), της Ηλεκτρονικής Μικροσκοπίας Σάρωσης (SEM), εξοπλισμένης με φασματογραφικό σύστημα στοιχειακής μικρο-ανάλυσης διαχεόμενης ενέργειας (EDS) ακτίνων Χ στο τμήμα Φυσικής Α.Π.Θ. και της Ηλεκτρονικής Μικροσκοπίας Διέλευσης (TEM) στο Centro Grandi Apparecchiature (CGA) του Παλέρμου, Ιταλία. Τα είδη που ταυτοποιήθηκαν ήταν μαλλί, μετάξι, βαμβάκι και κάνναβη. Για την ανίχνευση και ταυτοποίηση των βαφών των εξεταζόμενων νημάτων εφαρμόσαμε Υγρή Χρωματογραφία Υψηλής Απόδοσης με Ανιχνευτή Συστοιχίας Διόδων (HPLC-DAD) και μικρο-Φασματοσκοπία Υπερύθρου με μετασχηματισμό Fourier (μs-FT-IR) στα εργαστήρια της Ανωτάτης Εκκλησιαστικής Ακαδημίας Θεσσαλονίκης και τέλος φασματοσκοπία ορατού υπεριώδους διαχεόμενης ανάκλασης (Uv-Vis-DRS) στο Τμήμα Οργανικής Χημείας Α.Π.Θ. Ταυτοποιήθηκαν πέντε οργανικές φυτικές χρωστικές, 1) ερυθρόδανο το βαφικό ή ριζάρι (Rubia tinctorum L. και Rubia peregrina L.), 2) ρεζεδά (Reseda luteola L.), 3) ράμνος (Rhamnus sp.), 4) βραζιλιανό αιματόξυλο (Caesalpina echinata Lam.), 5) ελαγικό οξύ (τανίνες), και 6) ινδικό (πιθ. Indigofera sp.), μια ημισυνθετική χρωστική, η ινδικοκαρμίνη και μια συνθετική (ανόργανη) χρωστική, το μπλε της Πρωσίας (σιδηροκυανιούχος σίδηρος). Οι υπόλοιποι στόχοι αφορούσαν στην ταυτοποίηση, ποιοτική και ποσοτική διερεύνηση της κλώσης και της ύφανσης των υπό εξέταση νημάτων, στη διερεύνηση και τη λεπτομερή τεκμηρίωση της κατάστασης διατήρησης των υφασμάτων και τέλος στον αντικειμενικό προσδιορισμό των αλλοιώσεων - φθορών (μηχανικές, χημικές ή βιολογικές) και των παραγόντων αλλοίωσης των ιστορικών υφασμάτων της πανεπιστημιακής συλλογής του Α.Π.Θ, ως προαπαιτούμενο τόσο της προληπτικής, όσο και της επεμβατικής συντήρησης. Η συνεργασία με πολλούς επιστήμονες, διαφόρων τμημάτων και ειδικοτήτων (χημικούς, αρχαιολόγους, φυσικούς, χημικούς μηχανικούς, μηχανολόγους μηχανικούς) και ο συνδυασμός των εξειδικευμένων γνώσεων και δυνατοτήτων της κάθε επιστήμης εξασφάλισε μια πολύ-πρισματική και ολοκληρωμένη διεπιστημονική μελέτη των ιστορικών υφασμάτων του Λαογραφικού Μουσείου και Αρχείου Α.Π.Θ.
description: The present dissertation consists of the application of various physical and chemical methods for the analysis and investigation of historical textiles. A total of twenty-one samples of historical colorful textiles, from a variety of Greek folklore regional costumes, were obtained from the Aristotle University Collection of Folklore Archive and Museum, Thessaloniki. The first and major immediate-term research aim of the study was the identification of the textile fibers as well as of the study and the analytical investigation of the two metal threads among the samples, which was achieved through a combined application of microscopic techniques: Optical Microscopy (OM), Scanning Electron Microscopy (SEM) coupled with Energy Dispersive X-ray Spectrometry (EDS) at the University of Thessaloniki. Interesting to attain further and more detailed information only to some samples of them, we performed High Resolution-Transmission Electron Microscopy (TEM) at Centro Grandi Apparecchiature at Palermo, Italy. The observation through those multi-microscopic techniques led us to the unambiguous identification of wool, cotton, silk and hemp. The second important aim was the dyes characterization which was carried out by using High-Performance Liquid Chromatography (HPLC-DAD), with Diode Array Detector, at the University Ecclesiastical Academy of Thessaloniki and Uv-Vis Diffuse Reflectance Spectroscopy (Uv-Vis DRS) at the Chemistry Department of Aristotle University of Thessaloniki. In addition, some samples were selected to investigate them by Fourier Transform Infrared Spectroscopy (FT-IR) and Raman Spectroscopy. The examination by all these analytical techniques, additionally allowed us a better insight in the advantages and limitations of these multiple analytical approaches and as well as assess their applicability to historical colorful textiles. Several of natural, synthetic and semi-synthetic dyes have been identified: Madder (Rubia Tinctorum L.), Red wood (pos. Caesalpinia echinata), Weld (Reseda Luteola L.), Persian Berries (Rhamnus sp.), Indigo (Indigofera Tinctoria L.), Indigo Carmine, Prussian Blue, by comparison with standards and reference materials.