Η εικονογραφία του αγίου Αντίπα επισκόπου Περγάμου (11ος – 16ος αιώνας)
Creators: name: Πεταλωτής, Νικόλαος Ηλία
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2023
Subjects: subject: Άγιος Αντίπας
subject: Εικονογραφία
subject: Οδοντιατρική
subject: Saint Antipas
subject: Iconography
subject: Dentistry
subject: FOS: Clinical medicine

description: Ο άγιος ιερομάρτυς Αντίπας, επίσκοπος Περγάμου (1ος μ.Χ. αιώνας) αναφέρεται στην Αποκάλυψη του Ιωάννη (Απ. 2,12-17). Σύμφωνα με το Συναξάριό του χειροτονήθηκε επίσκοπος της Περγάμου και μαρτύρησε επί Δομιτιανού, (81-96 μ.Χ.) μέσα σε πυρακτωμένο χάλκινο βόδι. Πριν παραδώσει το πνεύμα του, αιτήθηκε στον Χριστό κάθε άνθρωπος που προσφεύγει στη μεσιτεία του να θεραπεύεται από οποιαδήποτε σωματικό ή ψυχικό νόσημα και ιδιαίτερα από την οδονταλγία. Για αυτόν τον λόγο τιμάται ως προστάτης των ασθενών που πάσχουν από παθήσεις του στόματος και των οδόντων και ευλόγως και των οδοντιάτρων και εορτάζεται την ενδεκάτη ημέρα του Απριλίου. Στη μελέτη αυτή παρουσιάζονται 68 παραστάσεις του, που χρονολογούνται από τον 11ο έως τον 16ο αιώνα, αρκετές από τις οποίες δημοσιεύονται για πρώτη φορά. Ο γηραιός επίσκοπος της Περγάμου συνήθως εικονίζεται με μεγάλη γενειάδα και αρχιερατικά άμφια να ευλογεί με το δεξί του χέρι και με το αριστερό να κρατάει κλειστό κώδικα. Ωστόσο στο καθολικό της μονή Κορώνης κρατάει με το δεξί του χέρι οδοντάγρα με εξαγμένο δόντι, το κατεξοχήν οδοντιατρικό μέχρι και σήμερα εργαλείο. Οι απεικονίσεις του είναι έργα καταξιωμένων καλλιτεχνών όπως ο Γεώργιος Καλλιέργης και ο Θεοφάνης ο Κρης αλλά και άλλων επωνύμων ή ανωνύμων περισσότερο ή λιγότερο ταλαντούχων συναδέλφων τους, οι οποίες συνδέονται με μεγάλα ή μικρά καλλιτεχνικά κέντρα της εποχής τους. Η κατάσταση διατήρησης τους διαφέρει, καθώς αρκετές φέρουν εκτεταμένες φθορές. Όλες όμως εκφράζουν γλαφυρά την ευλάβεια και την πίστη των χριστιανών στην ιαματική χάρη του αγίου, ιδιαίτερα σε εποχές, όπου η Οδοντιατρική επιστήμη ήταν σε αρχέγονα στάδια ή εντελώς ανύπαρκτη
description: Saint Antipas is mentioned in the Revelation of St. John, as a “faithful martyr” of Christ. According to his vita (synaxarion) he was the bishop of the city of Pergamos in Asia Minor in the 1st c. A.D and suffered martyrdom for his Christian faith inside an overheated bronze ox. Before dying he prayed to Christ and asked him the favor to cure any sickness and especially the unbearable toothache. For this reason, St. Antipas is considered to be the Patron Saint of the orthodox dentists and to him are praying the pious who suffer from dental and stomatological diseases. His feast day is the 11th of April. In this study 68 depictions of the Saint in the byzantine and post byzantine Art (11th-16th c.) are presented, some of them published for the first time. The revered saint of Pergamos is shown as an elderly bishop with white-gray hair and long beard. In most of the cases he blesses with his right hand and holds a closed codex with his left but in Korona Monastery he is holding a dental forceps with an extracted tooth. His depictions are the work of famous master painters like George Kalliergis and Theophanes the Cretan. Οthers are the work of lesser known or unknown talented or less talented artists, related to major and minor Art centers of their time. Not all of them survive intact but all of them vividly express the strong time lasting faith to the miracle worker saint of Pergamos, in a period when dental treatment was in primitive stage or totally unknown