Η αλληγορική ερμηνεία στα Ομηρικά Προβλήματα του Ηρακλείτου: μια τυπολογία της αλληγορίας
Creators: name: Θωμά, Αντωνία Κωνσταντίνου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2018
Subjects: Aλληγορία - αλληγορική ερμηνεία
Ομηρικά Προβλήματα
Ηράκλειτος ο γραμματικός-ρήτορας
Allegory - allegorical interpretation
Homeric Questions / Problems
Heraclitus the grammarian-rhetor

description: Ο ρήτορας-γραμματικός του 1ου-2ου μ.Χ. αιώνα Ηράκλειτος στο έργο του Ομηρικά Προβλήματα ερμηνεύει μέσω της αλληγορίας χωρία, για τα οποία ο Όμηρος έχει δεχθεί κατηγορίες για ασέβεια. Στην εργασία επιχειρείται τυπολογική ανάλυση της αλληγορίας των Ομηρικών Προβλημάτων, δηλαδή μία φορμαλιστική προσέγγισή της μέσω ταξινόμησης και εξέτασης των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών της. Αρχικά εξετάζονται οι προγραμματικές δηλώσεις του αλληγορικού έργου, που βρίσκονται στον πρόλογο αλλά και διάσπαρτες στο κυρίως μέρος των Ομηρικών Προβλημάτων. Στη συνέχεια αναλύεται η ορολογία που χρησιμοποιεί ο Ηράκλειτος κατά την ερμηνεία του και οι εκφραστικοί τρόποι που επιλέγονται για τη σύνδεση του κυριολεκτικού και του αλληγορικού επιπέδου. Σε ένα τρίτο επίπεδο μελετώνται οι μηχανισμοί νοηματικής σύνδεσης του κυριολεκτικού με το αλληγορικό επίπεδο, συγκεκριμένα δηλαδή ρητορικοί τρόποι, η ετυμολόγηση και πηγές και παράλληλα χωρία. Η φορμαλιστική προσέγγιση οδηγεί στα εξής συμπεράσματα. Ο Ηράκλειτος αντλεί τις αλληγορίες του από μία μακραίωνη παράδοση φιλοσοφικής-αλληγορικής ερμηνείας της ποίησης. Ταυτόχρονα είναι επηρεασμένος από τη ρητορική και γραμματική θεωρία, από τις οποίες αποκομίζει τη μεθοδικότητα. Πιστεύοντας στην ισχυρή ομηρική αλληγορία, δηλαδή ότι ο Όμηρος σκόπιμα και συστηματικά συνθέτει αλληγορικά, ο Ηράκλειτος ερμηνεύει με συστηματικότητα τα “ασεβή” χωρία. Στο ερμηνευτικό του σύστημα η ασέβεια είναι ένδειξη για το πού, δηλαδή σε ποια χωρία πρέπει να αναζητηθεί η αλληγορική σημασία, ενώ ομοιότητες ανάμεσα στο κυριολεκτικό και το αλληγορικό επίπεδο κατευθύνουν προς τη σωστή και κατάλληλη ερμηνεία του χωρίου. Ο αλληγοριστής αποδεικνύει ότι τα προβληματικά χωρία αποτέλεσαν πηγή έμπνευσης για τους μεταγενέστερους φιλοσόφους, οι οποίοι στήριξαν τα δόγματά τους και τη φιλοσοφική τους θεωρία στον Όμηρο. Ο Όμηρος αναδεικνύεται δημιουργός όλων των δογμάτων, και όλα τα χωρία που ερμηνεύονται συνδέονται μεταξύ τους, επειδή αποτέλεσαν την αφορμή για τη γένεση διαφόρων φιλοσοφικών δογμάτων. Παρά την έλλειψη πρωτοτυπίας περιεχομένου των επιμέρους αλληγορικών ερμηνειών, τα Ομηρικά Προβλήματα παρουσιάζουν πρωτοτυπία ως προς το εγχείρημα του Ηρακλείτου να παράσχει ένα συνεχές και συνεπές ερμηνευτικό αλληγορικό υπόβαθρο που να συμπεριλαμβάνει αρμονικά όλες τις αλληγορικές ερμηνείες. Ο στόχος αυτός επιτυγχάνεται. Η συστηματικότητα των Ομηρικών Προβλημάτων απουσιάζει από τις υπόλοιπες αλληγορικές ερμηνείες της αρχαιότητας που σώζονται
description: The rhetor and grammarian of the 1st -2nd century B.C. Heraclitus interprets allegorically –in his work Homeric Problems– passages, in which Homer is accused of being impious. In the essay a typological analysis of allegory of the Homeric Problems is attempted, or in other words a formalistic approach through classifying and evaluating its discerning characteristics. Initially, the programmatic declarations of the allegorical oeuvre, residing both in the prologue and throughout the main part of the Homeric Problems, are evaluated. Consequently the terminology, that Heraclitus uses during his interpretation and the expressional patterns used for the linking of the literal and the allegorical meaning, are analyzed. After this, there is also the study of the mechanisms through which the conceptional connection of the literal and the allegorical level is achieved. In particular emphasis is given to rhetorical ways, etymology, sources and parallel passages. The formalistic approach leads to the following conclusions. Heraclitus derives his allegories from a long-lived tradition of a philosophical-allegorical interpretation of poetry. At the same time he is heavily influenced by both the rhetorical and the grammatical theory, to which his method is attributed. Believing in the strong Homeric allegory, meaning Homer’s deliberate and systematic composition of allegory, Heraclitus interprets systematically the so called impious passages. In his interpreting system the impious passages act as an indication as to where the allegory is to be sought. All the while the similarities between the literal and the allegorical level lead towards the correct and appropriate interpretation of the passage. The allegorist proves that the problematic passages have constituted a source of inspiration for many subsequent philosophers, who in turn based their beliefs and theories on Homer. Homer is given prominence to as the creator of all dogmata and all segments being interpreted are linked between one another, because they gave rise to the birth of varying philosophical beliefs. Notwithstanding the lack of ingenuity of content of the individual allegorical interpretations, the Homeric Problems do present some inventiveness. At least as far as Heraclitus effort of providing a continual and consistent interpretative allegorical substratum, that harmoniously incorporates all allegorical interpretations, is concerned. The latter effort is indeed achieved. The systematic nature of the Homeric Problems is absent from all other surviving allegorical interpretation of antiquity