Παραστάσεις Χαρτονομισμάτων: Μορφολογία, Τυπολογία, Αισθητική και Ιδεολογία
Creators: name: Χατζηλία, Κλεοπάτρα Κωνσταντίνου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2016
Subjects: Χαρτονόμισμα
Σύμβολο
Ιδεολογία
Banknote
Symbol
Ideology

description: Σκοπός της διατριβής ήταν η μελέτη των παραστάσεων των ελληνικών χαρτονομισμάτων του πρώτου μισού του εικοστού αιώνα. Τα χαρτονομίσματα εντάσσονται στην τέχνη δημόσιων παραγγελιών, αποσκοπώντας στην παραγωγή δημόσιου αγαθού. Η έρευνα απέδειξε ότι δεν πρόκειται απλά για ένα εργαλείο οικονομικής συναλλαγής αλλά για πολιτιστικό φαινόμενο, η μελέτη του οποίου άπτεται διεπιστημονικής προσέγγισης, εξαιτίας του πολυδιάστατου χαρακτήρα του. Αναζητήθηκε η σχέση τους με την κοινωνία που τα παρήγαγε και συνεξετάστηκε από την πλευρά της πολιτικής, της κοινωνιολογικής παραμέτρου, καθώς και της κατασκευής «ταυτοτήτων». Οι ιστορικές συνθήκες και οι έξωθεν επιρροές διαμόρφωσαν τη φυσιογνωμία του ελληνικού χαρτονομίσματος. Πρωτίστως εξετάστηκε η μορφολογία του αντικειμένου. Αναλύθηκαν οι όροι σχεδίασης και κατασκευής της μορφής του. Διαπιστώθηκε ότι τα πρώτα δυτικοευρωπαϊκού τύπου χαρτονομίσματα προτάθηκαν από την Ιονική Τράπεζα. Ακολούθησε η καθοριστικής σημασίας για την ελληνική οικονομία δημιουργία της Εθνικής Τράπεζας το 1841, η οποία κατείχε για μεγάλο χρονικό διάστημα το προνόμιο έκδοσης, το οποίο μεταβιβάστηκε στην Τράπεζα της Ελλάδος μετά το 1927. Η μελέτη στηρίχθηκε στην εικονογραφική ανάλυση, όπου εξετάστηκαν πάνω από ογδόντα παραστάσεις. Η θεματογραφία τους προέρχεται από τη μυθολογία, από προσωπογραφίες επώνυμων και ανώνυμων προσώπων, ιστορικά γεγονότα, τοπιογραφίες και έργα τέχνης. Η απουσία στοιχείων για τα κριτήρια επιλογής των παραστάσεων οδήγησε στην ερμηνεία τους με βάση τη χρονολογική τους εμφάνιση. Διαπιστώσαμε ότι η προσεκτικά επιλεγμένη θεματογραφία από την τάξη των διανοούμενων σε συνεργασία με την εξουσία, είχε κυρίαρχο ζητούμενο τη χρήση του παρελθόντος για τον προσδιορισμό της εθνικής ταυτότητας που εξυπηρετούσε την ιδεολογία του ελληνικού κράτους. Τα ελληνικά χαρτονομίσματα αντανακλούν την αυθεντία της κεντρικής διοίκησης που τα εξέδιδε και την δυναμική της κοινωνίας που τα χρησιμοποιούσε. Η σύγκριση με τα νομίσματα και τα γραμματόσημα της ίδιας εποχής ενίσχυσε τις διαπιστώσεις ως προς την ιδεολογική σκοπιμότητα των χαρτονομισμάτων. Μια προσεκτικότερη ματιά επέτρεψε δεύτερες αναγνώσεις που απαντούν σε ερωτήματα σχετικά με τις πολιτειακές μεταβολές, τις ένδοξες στιγμές του έθνους, τους ήρωες, τους φίλους και τους εχθρούς, το γλωσσικό ζήτημα, το ρόλο της μουσικής, τη θέση του μύθου, την εμπλοκή του στρατού και της μοναρχίας, τη θέση της γυναίκας, του παιδιού και της νεολαίας. Μέσα από τα χαρτονομίσματα αποκαλύφθηκε ο πνευματικός κόσμος του νέου Ελληνισμού. Καταλήξαμε στο συμπέρασμα ότι πολιτιστικά η χώρα εξακολούθησε να βρίσκεται ανάμεσα στο δίλημμα της εκδυτικοποίησης και της πολιτιστικής ιθαγένειας της ελληνικότητας. Ένα άλλο θέμα που θίξαμε ήταν η αισθητική των ελληνικών χαρτονομισμάτων. Διαπιστώσαμε ότι στα χαρτονομίσματα το Ωραίο της κλασικής τέχνης εναλλάσσεται με το Υψηλό της βυζαντινής κληρονομιάς, αλληλοσυμπληρώνονται και στεγάζονται κάτω από το πλέγμα του ωφέλιμου και του χρήσιμου. Ασχοληθήκαμε επιπλέον με την πρόσληψη των χαρτονομισμάτων, αναφερόμενοι στις δυσκολίες ένταξης του είδους στον οικονομικό ιστό και διαπιστώσαμε ότι η ανώτερη τάξη εκλαμβάνει το χαρτονόμισμα ως αντικείμενο τέχνης και οικονομική επένδυση ενώ οι κατώτερες οικονομικά τάξεις αδιαφορούν για τις παραστάσεις που αποτυπώνονται στην επιφάνειά του. Παράλληλα, όμως, αναδείχθηκε και η εξής αντινομία: ότι παρά την καθολική ή μερική άγνοια του κοινού, τα χαρτονομίσματα αποτελούν βασικό ιδεολογικό μηχανισμό ασυνείδητης διοχέτευσης συγκεκριμένων ιδεολογιών και πολιτικών σκοπιμοτήτων. Ολοκληρώσαμε με τις εξελίξεις του ελληνικού χαρτονομίσματος και προτάσεις για την πολιτισμική του διαχείριση.
description: The aim of the present thesis is to study the images on Greek banknotes during the first half of the twentieth century. The banknotes in question are parts of art of public orders, aiming to contribute to the production of a public good. Research has proved that this is not simply a financial transaction tool but also a cultural phenomenon, whose study should be dealt within a interdisciplinary approach, due to its multidimensional character. The relation of these images to the society which produced them was searched, along with political and sociological parameters, and well as their use in the procedure of the creation of national "identities". The historical conditions and external influences formed the countenance of the Greek banknote. Primarily the morphology of the object was examined in the present thesis. The design and construction terms of its form were analyzed and it was found that the first Western European banknotes were proposed by the Ionian Bank. Subsequently, and of significant importance for the Greek economy, was the foundation of the National Bank in 1841, which had the privilege of issue for a long period of time; this was a privilege which has been transferred to the Bank of Greece since 1927. The study was based on the iconographic analysis, which examined over eighty images. Their subjects derive from mythology, portraits of known and unknown people, historical events, landscapes and pieces of art. The absence of data regarding the selection criteria of the images has led to their interpretation based on their chronological appearance. Our research has revealed that carefully selected themes from the social class of intellectuals in cooperation with forms of Authority had as its dominant challenge the use of the past in order to define the national identity that served the ideology of the Greek State. Greek banknotes reflect the authority of the central government that issued them and the dynamic of the society that used them. Their comparison to coins and stamps of the same era has strengthened our findings as to the ideological feasibility of banknotes. A closer look has allowed second readings which answer questions regarding changes in State, glorious moments of the nation, heroes, friends and enemies, the language issue, the role of music, the role of myths, the involvement of the military and monarchy in politics, the position of women, of children and youngsters. Through banknotes Hellenism’s spiritual world is revealed . We have concluded that in terms of culture, Greece continued to balance between the dilemma of westernization and cultural citizenship of Greekness. Another issue approached in the thesis is the aesthetics of Greek banknotes. We have ascertained that in banknotes Beauty acclaimed in classical art alternates with Highness acclaimed by the Byzantine heritage. The two became complementary and are housed beneath the grill of usable and useful. We have dealt with the recruitment of banknotes, referring to problems faced during their integration within the economic fabric, and we have found that the upper class perceives banknote as an object of art and financial investment whilst lower classes stand indifferent before icons shown on its surface. Furthermore, however, a paradox has emerged: despite the total or partial ignorance of the public, banknotes constitute a key ideological mechanism of unconscious channelling of certain ideologies and political expediencies. We have concluded with a presentation of the Greek banknote’s development as well as proposals regarding its cultural management.