Όψεις της αυτοαναφορικότητας στη νεοελληνική πεζογραφία μετά το ’74: Το εγκιβωτισμένο μυθιστόρημα στο Διπλό Βιβλίο του Δ. Χατζή, στην Καταπάτηση του Ν. Μπακόλα και στο Εις τον πάτο της εικόνας της Μ.:
Creators: name: Μανούκα, Αννα Βασιλείου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2011
Subjects: Εγκιβωτισμός
Μεταμυθοπλασία
Αυτοαναφορικότητα
Χατζής
Μπακόλας
Δούκα
Metafiction
Mise en abyme
Self-referentiality

description: Στην παρούσα εργασία παρακολουθείται, μέσω τριών χαρακτηριστικών λογοτεχνικών παραδειγμάτων, η εντεινόμενη μετά το 1974 τάση στην νεοελληνική πεζογραφία να προβάλλεται η αυτοσυνειδησία της γραφής εις βάρος των ρεαλιστικών και λοιπών λογοτεχνικών συμβάσεων. Το φαινόμενο του πειραματισμού με τα στεγανά του μυθιστορηματικού κόσμου εντοπίζεται στο παρελθόν και σήμερα γίνεται λόγος για μια εγγενή τάση του είδους. Εντούτοις, η αυξανόμενη παρουσία του φαινομένου αυτού στο σύγχρονο ελληνικό μυθιστόρημα μετά το ’74 συνδέεται άμεσα με την ιστορική συγκυρία, την απογοήτευση που συνόδευσε την μεταπολιτευτική περίοδο, την κατάρρευση των συλλογικών οραμάτων και την συνακόλουθη αδυναμία σύνθεσης «μεγάλων αφηγήσεων». Η μεταμυθοπλασία, όρος που χαρακτηρίζει κείμενα τα οποία εκθέτουν απογυμνωμένες τις συμβάσεις αυτές και ταυτόχρονα υπονοούν την αμφισβήτηση των ορίων ανάμεσα σε μυθοπλασία και πραγματικότητα, εδώ προσεγγίζεται μέσω του ιδανικού μεταμυθοπλαστικού τεχνάσματος, του εγκιβωτισμένου μυθιστορήματος˙ ένα τέχνασμα που επιτρέπει την εκ του σύνεγγυς παρακολούθηση της διαδικασίας της αφηγηματοποίησης της πραγματικότητας, χωρίς να εξαντλείται στην αυτοαναφορική ενδοστρέφεια, καθώς την ίδια στιγμή, μέσα από τη συλλειτουργία των πολλαπλών αφηγηματικών επιπέδων που δημιουργούνται, διαφαίνεται η αυτο-τοποθέτηση της λογοτεχνίας σε σχέση με το τρέχον κοινωνικό, πολιτικό και πολιτισμικό πλαίσιο. Στα τρία μυθιστορήματα του Χατζή, του Μπακόλα και της Δούκα παρατηρείται ότι σταδιακά ο ρόλος των εγκιβωτισμών γίνεται ολοένα και πιο κρίσιμος για την προσέγγιση και την αποκωδικοποίηση του κειμένου. Ταυτόχρονα, στα κείμενα αναπτύσσεται ένας κοινός προβληματισμός σε σχέση με την λειτουργία της γραφής και της ανάγνωσης, που γίνεται εντονότερος όσο προχωρούμε στα νεότερα χρονικά κείμενα, ολοκληρώνοντας μια πορεία προς την κατάκτηση μεγαλύτερου βαθμού αυτοσυνειδησίας.
description: This dissertation’s main subject is the increasing degree of self-consciousness that appears in modern Greek fiction after 1974, by providing three literary examples (The Double Book of D. Chatzis, Katapatisi [Trespass] of N. Bakolas and Eis ton pato tis eikonas [In the bottom of the picture] of M. Douka). Although the phenomenon of laying bare the conventions of realism and questioning the relationship between fiction and reality is almost as old as the novel itself, it is here connected to and approached through the historical, political and cultural background right after the junda, in a period characterized by general disappointment and the collapse of social and collective visions of the Left, a “milieu” unfavourable to “grand narratives”, that seems to relate with the appearance of metafictional novels. A typical metafictional strategy shared by the three selected novels is the “mise en abyme”, i.e. the embedding of another novel within the novel, that results in multiple narrative levels; nevertheless, the ways these levels interact differentiate. As we proceed to more recent texts, the boundaries that separate fiction from reality become less and less clear, suggesting that the processes of writing, reading, interpreting and therefore constructing a fictional world, are not actually limited in the territory of literary fiction.