Δικονομικές παραβάσεις του τεκμηρίου αθωότητας
Creators: name: Γιοβάνη, Αικατερίνη Αθανασίου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2023
Subjects: Τεκμήριο αθωότητας
Δικονομικές μορφές παραβίασης
Δίκαιη δίκη
Ελληνικό ποινικό δικονομικό δίκαιο
Presumption of innocence
Procedural forms of violation
Fair trial
Greek criminal procedural law

description: Κεντρικός θεματικός άξονας της παρούσας διπλωματικής εργασίας αποτελεί η δικονομική καταστρατήγηση του τεκμηρίου αθωότητας, όπως καταγράφεται από την επιστήμη και εντοπίζεται από την πάγια νομολογία, καθ’ όλο το χρονικό διάστημα ισχύος του, από την έναρξη της προδικασίας μέχρι την έκδοση αμετάκλητης δικαστικής απόφασης επί της ενοχής του φερόμενου ως δράστη. Η προβληματική αυτή παρουσιάζει αξιόλογο επιστημονικό ενδιαφέρον, καθώς η θωράκιση του τεκμηρίου αθωότητας, ως ακρογωνιαίου λίθου της δίκαιης δίκης, τόσο σε νομοθετικό επίπεδο όσο και στο πλαίσιο δικαστηριακής πρακτικής, καθίσταται επιβεβλημένη και διαχρονικά επίκαιρη, λόγω της ταχύτατης διάδοσης πληροφοριών για το περιεχόμενο δικογραφιών, κατά παράβαση της αρχής της νομιμότητας και μυστικότητας της προδικασίας. Η μελέτη διαρθρώνεται σε τέσσερα κεφάλαια. Στο πρώτο εισαγωγικό μέρος, κρίθηκε σκόπιμη η σύντομη αναφορά στην ιστορική εξέλιξη και νομοθετική καθιέρωση του τεκμηρίου στην αλλοδαπή, ενωσιακή και ελληνική έννομη τάξη, για την αναζήτηση του δικαιολογητικού λόγου διαμόρφωσής του. Επίσης, διερευνάται η ερμηνεία και εφαρμογή του τεκμηρίου από το ΕΔΔΑ, με έμφαση σε αξιόλογα νομολογιακά παραδείγματα, ενώ παρουσιάζεται και συγκριτική προσέγγιση του τεκμηρίου με την αρχή in dubio pro reo (εν αμφιβολία υπέρ του κατηγορουμένου), για τη διάγνωση της μεταξύ τους σχέσης. Το δεύτερο μέρος αναφέρεται αναλυτικά στους προβληματισμούς για το πεδίο εφαρμογής του τεκμηρίου (χρονικό, υποκειμενικό, αντικειμενικό), με επίκληση νομολογίας ελληνικών δικαστηρίων αλλά και του Δικαστηρίου του Στρασβούργου. Στη συνέχεια, το τρίτο κεφάλαιο είναι αφιερωμένο στις σημαντικότερες μορφές παραβίασης του τεκμηρίου αθωότητας, που εκτίθενται με ακρίβεια, σαφήνεια και πληρότητα, όπως η νομοθετική απόπειρα διεύρυνσης του αυτοφώρου εγκλήματος, η παύση ποινικής δίωξης λόγω παραγραφής χωρίς προηγούμενη έρευνα ουσίας υπόθεσης, η προσωρινή κράτηση χωρίς σοβαρές ενδείξεις ενοχής, η νομοθετική απαγόρευση ανασταλτικού αποτελέσματος έφεσης, καθώς και η στρέβλωση του τεκμηρίου από δημόσιες αναφορές τρίτων (μη εμπλεκόμενων στην ποινική δίκη όπως κρατικών αξιωματούχων, εκπροσώπων δημόσιων αρχών, ιδιωτών). Στην τελευταία αυτή περίπτωση προσβολής του τεκμηρίου, εξετάζεται η σημασία της αξιολογικής στάθμισης, όταν συγκρούεται η προστασία του τεκμηρίου με το συνταγματικό δικαίωμα πληροφόρησης του κοινού και την ελευθερία έκφρασης. Ακόμη, η ανάδειξη των διαθέσιμων, ημεδαπών και ενωσιακών, ενδίκων βοηθημάτων προστασίας του διωκόμενου (υπόπτου/κατηγορουμένου) από τη βάναυση κακοποίηση του τεκμηρίου και η κριτική για την αποτελεσματικότητά τους είναι το φλέγον ζήτημα που θίγεται στο τέταρτο κεφάλαιο. Στις συμπερασματικές παρατηρήσεις, επισημαίνεται η αδήριτη ανάγκη καταπολέμησης του συχνού φαινομένου καταπάτησης του τεκμηρίου αθωότητας, με τη σύμπραξη των αρμόδιων φορέων, ενώ, παράλληλα, γίνεται κατανοητή η συμβολή του δικαστικού λειτουργού, ως θεματοφύλακα των δικαιωμάτων του κατηγορουμένου και πολύτιμου αρωγού στη μετουσίωση της δίκαιης δίκης, άρα και του εν λόγω τεκμηρίου, στην πράξη καθώς και στην εμπέδωση της εμπιστοσύνης των πολιτών απέναντι στη δικαιοσύνη. Η τήρηση του τεκμηρίου αθωότητας, ως θεμελιώδους δικαιώματος και βασικής διαδικαστικής εγγύησης της ορθής απονομής δικαιοσύνης είναι, χωρίς αμφιβολία, συστατικό στοιχείο κάθε ευνομούμενης πολιτείας
description: The present thesis discusses the procedural violation of the presumption of innocence, as recorded by legal science and identified by established jurisprudence, throughout its period of validity, from the start of the pre-trial stage until the issuance of an irrevocable court decision on the guilt of the alleged perpetrator. The protection of the presumption of innocence, as a cornerstone of a fair trial, both at the legislative level and in the context of judicial practice, always becomes crucial and topical, due to the rapid dissemination of information on the content of the criminal case files, which constitutes violation of the principle of legality and secrecy of the pre-trial stage. This study is structured in four chapters. In the first part, the historical and legislative development of the presumption of innocence in the foreign, EU and Greek legal order is briefly referred, in order to search for the justifying reason (ratio) regarding its formulation. Furthermore, the interpretation and application of the presumption by the ECtHR is investigated, with an emphasis on notable jurisprudential examples, while a comparative approach of the presumption of innocence with the principle “in dubio pro reo” is thoroughly presented, aiming at the ascertainment of the relationship between them. Particular mention is also given to the concerns about the application field of the presumption of innocence (temporal, subjective, objective), as it is plotted by Criminal (Procedure) Law’s theory representatives, with special reference to the view of jurisprudence of Greek courts and the Court of Strasbourg, to which the second part is dedicated. On the other hand, the most significant forms of violation (of the presumption) are extensively analyzed in the third chapter, such as the legislative attempt to expand the crime “in flagrante delicto” (=a criminal has been caught in the act of committing an offence), the termination of criminal prosecution due to the statute of limitations, without a prior investigation of the merits of the case, temporary detention without serious evidence of guilt, the “ex lege” prohibition of the suspensive effect of the appeal, as well as the distortion of the presumption by public statements/reports of third parties (not be involved in the criminal proceedings). In this last case of violation of the presumption, the importance of the evaluative weighting approach is examined, when the protection of the presumption conflicts with the constitutional right to information of the public. Moreover, the available, national and EU, remedies for the protection of the persecuted (suspect/accused) against the brutal abuse of the presumption and the criticism of their effectiveness are underlined in the fourth chapter. In the concluding remarks, the urgent need to deal with the frequent violation of the presumption is highlighted, with the cooperation of the competent bodies and especially the judges who can protect the presumption by promoting the fair trial. Universal observance of the presumption, as a fundamental right and a basic procedural guarantee of the correct administration of justice, is, undoubtedly, a necessity in order for the trust of the citizens towards justice to strengthen