Αρχιτεκτονική του τοπίου της Θεσσαλονίκης: ο ρόλος της χρονικότητας στο σχεδιασμού του τοπίου
Creators: name: Τρατσέλα, Μαρία
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2011
Subjects: Τοπίο
Αστικό
Χρονικότητα
Εξέλιξη
Landscape
Urban
Temporality
Evolution

description: Με στόχο τη διερεύνηση των δυνατοτήτων αναβάθμισης, μέσα από την έννοια του χρόνου, του συνεχώς μεταβαλλόμενου αστικού τοπίου της Θεσσαλονίκης, στο πρώτο μέρος της διατριβής αναζητείται ο τρόπος ενσωμάτωσης του χρόνου στο σχεδιασμό του τοπίου μέχρι σήμερα, κατά κύριο λόγο μέσα από την επιστήμη της αρχιτεκτονικής τοπίου και σε μικρότερο βαθμό στο πλαίσιο άλλων επιστημών σχεδιασμού του χώρου. Η διερεύνηση αρχίζει από την εποχή της καθιέρωσης του χρόνου στο παγκόσμιο επιστημονικό γίγνεσθαι ως της τέταρτης διάστασης του χώρου (αρχές 20ου αιώνα). Μέσα από την ανασκόπηση της σχετικής βιβλιογραφίας διαπιστώθηκε η, κατά κύριο λόγο, έμμεση και διαισθητική ενσωμάτωση του χρόνου στο σχεδιασμό του τοπίου μέχρι σήμερα, η οποία με τη σειρά της προέβαλε την ανάγκη για την ανάπτυξη ενός εργαλείου που θα επιτρέπει τη συστηματική ενσωμάτωση της έννοιας αυτής στη σχεδιαστική διαδικασία, τόσο στη φάση της ανάλυσης του τοπίου όσο και στη σύνταξη μιας σχεδιαστικής πρότασης. Επομένως, πριν από την αξιολόγηση του τοπίου της πόλης μέσα από τη διάσταση του χρόνου επιχειρήθηκε η κωδικοποίηση της μέχρι σήμερα αποκτηθείσας γνώσης και εμπειρίας γύρω από τη σχέση χρόνου και τοπίου. Η κωδικοποίηση συμπεριλαμβάνει τις σχετικές προς το χρόνο έννοιες, οι οποίες κρίνονται σημαντικές για τη μελέτη και το σχεδιασμό του αστικού τοπίου, και επιτρέπει: α) την καταγραφή όλων των επιπέδων προβολής του χρόνου στο τοπίο (προβολές), β) τον εντοπισμό των ειδών μεταβολής που μπορεί να υποστεί το τοπίο μέσα στο χρόνο, τα οποία καταδεικνύουν τη χρονικότητα του τοπίου και, τελικά, τον τρόπο με τον οποίο ο άνθρωπος βιώνει το αστικό τοπίο μέσα στο χρόνο, γ) τον καθορισμό των εννοιών, σχετικών με το χρόνο (χρονικά χαρακτηριστικά), για τις οποίες κρίνεται αναγκαίο να συμπεριληφθούν, κατά περίπτωση, ως κριτήρια στη φάση της ανάλυσης και της συνθετικής πρότασης. Στο Γ’ Μέρος της διατριβής, χρησιμοποιώντας ως εργαλείο την προτεινόμενη κωδικοποίηση, γίνεται καταρχήν εφικτή η καταγραφή του τρόπου, με τον οποίο μεταβάλλεται το αστικό τοπίο της Θεσσαλονίκης μέσα στο χρόνο, σε όλα τα επίπεδα στα οποία μπορεί να συμβεί κάποιο είδος μεταβολής. Έτσι, μέσα από τις προβολές του χρόνου στο συγκεκριμένο τοπίο (Κοινωνική Δραστηριότητα, Κινητικότητα, Φυσικό Στοιχείο, Ιστορικότητα / Μνήμη, Βιωσιμότητα / Μακροβιότητα) και την καταγραφή των ειδών μεταβολής (Γραμμική Εξέλιξη, Κυκλική Επανάληψη, Σπειροειδής Εξέλιξη), όπως εμφανίζονται μέσα από εφαρμοσμένα έργα ή μπορεί να εμφανιστούν μετά την εφαρμογή ορισμένων σχεδιαστικών προτάσεων, κατέστη δυνατή η αξιολόγηση ορισμένων σημειακών επεμβάσεων, ως προς το βαθμό στον οποίο λήφθηκε υπόψη η διάσταση του χρόνου. Ειδικότερα, κατά την αξιολόγηση αυτή αναζητήθηκαν τα χρονικά χαρακτηριστικά (ταχύτητα, διάρκεια, συχνότητα, περιοδικότητα), τα οποία, σύμφωνα με την κωδικοποίηση, έπρεπε να έχουν ληφθεί υπόψη στο σχεδιασμό κατά περίπτωση, εντοπίζοντας, με τον τρόπο αυτό, τις αδυναμίες και τις ελλείψεις από την απουσία τους ή τα οφέλη, όπου αυτά λήφθηκαν υπόψη έστω και έμμεσα. Όπως αποδεικνύεται μέσα από το σύνολο της διατριβής, η σημασία του χρόνου και της χρονικότητας για το σχεδιασμό του αστικού τοπίου είναι μεγάλη, αφού, ουσιαστικά, ο πρώτος παίζει το ρόλο ενορχηστρωτή όλων των δράσεων ή των ενεργειών που συμβαίνουν στο τοπίο, ενώ η δεύτερη καθορίζει τον τρόπο με τον οποίο βιώνουμε το τοπίο μέσα στο χρόνο.
description: The aim of the Phd thesis is to investigate the possibilities of upgrading the ever changing urban landscape of Thessaloniki, through the integration of the notion of time in landscape design. The thesis begins with the exploration of the ways time has been dealt with in space design, primarily within the field of landscape architecture, and secondly within relative scientific fields, from the beginning of the 20th century up to the present. The various approaches are delineated in the first part of the thesis through literature review. However, it became apparent that, although time always played an important role in landscape design, it was mainly taken into consideration in an indirect and intuitive manner; In other words, the lack of a specific method, or a systematic approach, that would allow managing time throughout the design process, proved inevitable the development of such a tool, before dealing with the landscape of Thessaloniki. This systematic tool, presented in part two, is a “codification”, which attempts to codify the knowledge and experience already gained in the field of landscape architecture throughout the centuries, concerning the relation between landscape and time. It includes notions related to time, which are being considered as crucial for the study and the design of the urban landscape, and helps to: a) Record the various ways time is projected onto the landscape (projections of time), b) Pinpoint the different modes of transformation the landscape may go under through time, which leads to the way temporality is inscribed onto it, and eventually, to the way in which humans experience the urban landscape through time c) Designate the terms related to time (temporal properties), which should be taken into account as basic criteria during the design process, both in the analysis and the design proposal. Τhe proposed codification of landscape–time relationship, in the third part of the thesis made possible to record the way the urban landscape of Thessaloniki changes through time, in every aspect in which any change may happen. So, through the five projections of time onto the landscape (social activity, mobility (movement), natural element, historicity/memory, sustainability/longevity), and the possible modes of transformation (linear progression, cyclical repetition, spiral progression), it is possible to evaluate a large number of either implemented projects, designed proposals, or several landscape interventions into the urban environment, with respect to the degree in which time was taken into account. Moreover, during this evaluation process, the temporal properties (speed, duration, frequency, periodicity) - which according to the above codification should have been considered in the design - were pointed out. At the same time, this approach permitted to spot weaknesses and deficiencies into the landscape, due to the absence of the temporal properties from the overall design process, as well as the advantages, in cases where they were taken into consideration, even intuitively. As an overall conclusion of the study, time and temporality are considered as fundamental parameters for landscape design, with time playing an orchestrational role for all acts or actions taking place into the landscape, while temporality designates the way we experience landscape through time.