Η θεώρηση και οι διαστάσεις της αρετής στα κείμενα του Μεγάλου Βασιλείου
Creators: name: Hritcu, Vasile
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2012
Subjects: Αρετή
Δόγμα
Διάσταση της αρετής
Χαρακτήρας της αρετής
Virtue
Dogma
Dimension of virtue
Character of virtue

description: Στόχος της διατριβής είναι να προβάλει το γεγονός ότι στην αντίληψη του Μεγάλου Βασιλείου το δόγμα και η αρετή είναι έννοιες αδιάσπαστες. Το δόγμα είναι «τῆς εὐσεβείας μυστήριο». Αυτό υποδηλώνει, ότι το δόγμα δεν σημαίνει απλώς μία στατική διατύπωση της αλήθειας της πίστεως, αλλά αποκάλυψη της Αλήθειας που αποβλέπει στην μεταμόρφωση του ανθρώπου. Τα δόγματα δεν αποτελούν αντικείμενο διανοητικής γνώσης, αλλά διδάσκουν και καλούν τον άνθρωπο στην άσκηση των αρετών. Μία βασιλειανή διατύπωση επισημαίνει, ότι «ἐπίγνωσις θεοσεβείας, ἐπίγνωσις ταπεινώσεως καὶ πραότητος». Κατά συνέπεια, η αρετή δεν περιορίζεται στη έννοια της ηθικής έξης, αλλά είναι μυστηριακό γεγονός, είναι γνώση του Θεού. Η κτίση της αρετής συμπίπτει με την εμπειρική διείσδυση στο μυστήριο του δόγματος. Τα δόγματα είναι δείκτες ενάρετης πολιτείας. Οι χριστιανικές αρετές φέρουν, θα λέγαμε, τα αποτυπώματα των δογμάτων. Επιλέξαμε για την παρούσα έρευνα το Μέγα Βασίλειο, διότι στα κείμενά του η αλληλοπεριχώρηση του δόγματος και της αρετής έχει έναν έντονο χαρακτήρα. Αυτό οφείλεται βέβαια στο σύνθετο τρόπο της ζωής και του έργου του, ως ιεράρχη με πλούσια ποιμαντική,λειτουργική και φιλανθρωπική δράση, ως απολογητή και διδάσκαλο, αλλά και ως ασκητή της ερήμου και οργανωτή της κοινοβιακής ζωής. Επίσης οφείλεται και στις συνθήκες στις οποίες κλήθηκε να ποιμάνει την Εκκλησία: Είχε να αντιμετωπίσει έναν κόσμο επηρεασμένο ακόμη βαθιά από τη θύραθεν ηθική και ταυτόχρονα ταραγμένο από τους αιρετικούς, που και αυτοί ερμήνευαν τα θεία δόγματα κάτω από το πρίσμα της ίδιας της αρχαίας φιλοσοφίας. Η οργανική σχέση δόγματος και αρετής κατάφερε να προστατεύει την ορθόδοξη αρετολογία από αυτές τις δύο επιρροές. Το ορθόδοξο δόγμα μετέθεσε το επίκεντρο και την αφετηρία της αρετής από τον άνθρωπο στο Θεό, ενώ οι αρετές απεγκλωβίσαν το δόγμα από το στατικό χαρακτήρα που του παρείχε η αίρεση. Βέβαια, οι παραπάνω παρατηρήσεις δεν πρέπει να δημιουργήσουν την εντύπωση ότι τα κεφάλαια της διατριβής έχουν αποκλειστικά αντιρρητικό χαρακτήρα.Άλλωστε, ούτε επιχειρήσαμε κάποιο ουσιαστικό παραλληλισμό μεταξύ θύραθεν και χριστιανικής αρετής. Απλώς, το αιρετικό δόγμα και η θύραθεν αρετολογία αποτέλεσαν πρόκληση για να ερευνήσουμε και να προβάλουμε το χαρακτήρα και τις διαστάσεις της ευαγγελικής αρετής. Θα λέγαμε συνοπτικά ότι η προσέγγιση της ευαγγελικής αρετής στις δογματικές διαστάσεις της αποδεικνύει ότι στόχος της δεν είναι η διακόσμηση του ήθους του ανθρώπου, αλλά η μεταμόρφωση και η θέωσή του.
description: The aim of the dissertation is to emphasize that dogma and virtue are inseparable notions in St Basil’s view. Dogma is the mystery of devotion (piety). This shows that dogma is not a mere simple and static exposure of the truth of faith but a revelation of the Truth that pursues the transfiguration of man. The dogmas are not only the object of the intellectual knowledge they also invite man to virtue. „The knowledge of faith in God – underlines St. Basil, means knowledge of humility and meekness”. As a consequence, virtue does not limit itslef to the meaning of moral habit, but it means mystic living, it means knowledge of God. Acquiring virtue concurs with experimental penetration into the mystery of dogma. The dogmas are straighteners (signposts) of virtuous living. The christian virtues, one can say, bear dogmas’ fingerprints. I chose St. Basil the Great for this dissertation because in his works the interconnecting and overlapping of the dogmas and virtues has an essential nature. This is due to the holy father’s way of living and intricate work of: as hierarch with a rich pastoral, liturgical and charitable activity, as apologist and teacher but also as an ascetic of the desert and organiser of coenobitic life. Moreover this is also due to the circumstances of the time when he was called by God to shepherd the Church : a world deeply influenced by the ancient greek morale and at the same time disturbed by heretics who also undesrtood the dogmas through the prism of the same ancient greek philosophy. The organic connection between dogma and virtue succeeded in protecting the orthodox aretology from these influences. The orthodox dogma moved the epicentre and the premise of virtue from man to God while the virtues unchained the dogmas from the static nature given by virtue. Definitely the above observations are not suposed to make the impresion that our study has an exclusively anti heresy character. In fact we did not undertake any serious parallelism between classic virtue and christian virtue. We purely saw that both the heretic dogmas and the aretology of the ancient philosophers triggered the challenge to underline the character and the dimension of the evangelical virtue. To briefly conclude we could state that the approach of evangelical virtue in its dogmatic dimension proves that its aim is the transfiguration and deification of man.