Θεσμοί και στοιχεία αποκαταστατικής δικαιοσύνης στην αστική και ποινική δίκη
Creators: name: Καρμοιράντζος, Αθανάσιος Νικολάου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2022
Subjects: Συνεργατικότητα
Αποκαταστατική – επανορθωτική δικαιοσύνη
Αστική και ποινική δίκη
Principle of cooperation
Restorative justice
Civil and criminal proceedings

description: Με την παρούσα εργασία επιχειρείται η ανάδειξη και ανάλυση των στοιχείων και θεσμών που σχετίζονται με τη λειτουργία της αποκαταστατικής δικαιοσύνης και εντοπίζονται σε κανόνες ουσιαστικής και δικονομικής φύσης, σε επίπεδο αστικού και ποινικού δικαίου, αντίστοιχα. Παράλληλα, η θεωρητική προσέγγιση των ανωτέρω μορφών της αποκαταστατικής δικαιοσύνης γίνεται επί τη βάσει των πορισμάτων της εθνικής νομολογίας, κυρίως σε επίπεδο Αρείου Πάγου, ούτως ώστε να διακριβωθεί το αληθές περιεχόμενο αυτών, όπως αυτό έχει διαμορφωθεί από τον Έλληνα Δικαστή, ο οποίος είναι ο λειτουργικά αρμόδιος για να ερμηνεύει και εφαρμόζει τους κανόνες του θετικού δικαίου. Έτσι, στο πρώτο κεφάλαιο αναφέρονται και αναλύονται παραδείγματα μορφών αποκαταστατικής δικαιοσύνης στο αστικοδικαιικό πεδίο, ενώ καταβάλλεται προσπάθεια ώστε να περιληφθούν στο κεφάλαιο αυτό, όσο το δυνατόν περισσότερες εκφάνσεις του συγκεκριμένου είδους δικαιοσύνης. Η ανάλυση ξεκινά με την καταγραφή στοιχείων αποκαταστατικής δικαιοσύνης από τις οικείες διατάξεις του Αστικού Κώδικα, με προεξέχουσα την περίπτωση της in natura αποκατάστασης, κατά το άρθρο 297 εδ. β΄ ΑΚ. Εν συνεχεία, διέρχεται από τις διατάξεις του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας και τελειώνει με επιλεκτικές αναφορές σε ειδικούς αστικούς νόμους. Ακολούθως, στο δεύτερο κεφάλαιο, καταβάλλεται προσπάθεια ώστε να αναδειχθούν τα στοιχεία και οι θεσμοί της αποκαταστατικής δικαιοσύνης στο ποινικοδικαιικό πεδίο (ουσιαστικό και δικονομικό), υπό το πρίσμα των αλλαγών που έφερε ο νέος ΠΚ και ΚΠΔ, με τους Ν. 4619/2019 και 4620/2019, αντίστοιχα, οι οποίοι είτε διεύρυναν το πεδίο εφαρμογής τέτοιων θεσμών στο ποινικό δίκαιο, είτε τους εισήγαγαν σε αυτό, για πρώτη φορά. Τέλος, δεν παραλείπεται αναφορά σε ειδικούς ποινικούς νόμους, οι οποίοι έχουν δομηθεί επί τη βάσει στοιχείων της αποκαταστατικής δικαιοσύνης. Ωστόσο, από τώρα πρέπει να γίνει η εξής επισήμανση: Η παρούσα εργασία αντιμετωπίζει το θεσμό της αποκαταστατικής δικαιοσύνης ως κάτι ευρύτερο από τη στενή έννοια που της αποδίδεται στο πεδίο του ποινικού δικαίου. Συνδυάζεται και εξετάζεται με την αρχή της αποτελεσματικότητας στην απονομή της δικαιοσύνης και με το θεσμό της συνεργατικότητας, ο οποίος, αν και δεν είναι ευκόλως αντιληπτός στους μη ειδικούς, ενυπάρχει στην πλειοψηφία των κανόνων που συγκροτούν την έννομη τάξη, διαπνέει σε αρκετές των περιπτώσεων τη νομοθετική βούληση και, σε κάθε περίπτωση, αποτελεί το συνδετικό στοιχείο, μέσω του οποίου θεσμοί αποκαταστατικής δικαιοσύνης που εντοπίζονται είτε στο πεδίο το αστικού δικαίου, είτε στο αντίστοιχο του ποινικού δικαίου, αναπτύσσονται, εξελίσσονται και βελτιώνονται, εμπεδώμενοι στη συνείδηση των υποκειμένων δικαίου, χάριν της εξυπηρέτησης και της προαγωγής του κοινού συμφέροντος, της ασφάλειας του δικαίου και της ενίσχυσης της εμπιστοσύνης των πολιτών στο δικαιοδοτικό έργο των δικαστηρίων της εθνικής έννομης τάξης, αφού μέσω της συνεργατικότητας, διασφαλίζεται, όπου αυτό επιτρέπεται και συνάδει με τη φύση του δικαιοδοτικού έργου, η συμμετοχή τους στη δικαιοδοτική διαδικασία. Για αυτό, εξάλλου, αφιερώνεται σημαντικό τμήμα στην ανάλυση που ακολουθεί στις επόμενες σελίδες, στην ερμηνεία και εφαρμογή των υπό εξέταση θεσμών και στοιχείων της αποκαταστατικής δικαιοσύνης μέσα από τις δικαστικές αποφάσεις των εθνικών δικαστηρίων, καθώς τα πορίσματα των δικαστικών αποφάσεων είναι εκείνα, μέσω των οποίων, επιλύονται οι διαφορές που ανακύπτουν μεταξύ των ιδιωτών, σε επίπεδο αστικού δικαίου, ή αποκαθίσταται η κοινωνική ειρήνη, η οποία είχε διασαλευθεί από τη τέλεση συγκεκριμένης αξιόποινης πράξης, σε επίπεδο ποινικού δικαίου
description: The present paper attempts to highlight and analyse the elements and institutions related to the operation of restorative justice, which can be found in rules of substantive and procedural nature, at the level of civil and criminal law, respectively. At the same time, the theoretical approach to the above forms of restorative justice is based on the findings of national case law, mainly at the level of the Supreme Court, in order to ascertain their true content, as it has been shaped by the Greek Judge, who is functionally responsible for interpreting and applying the rules of positive law. Thus, the first chapter refers to and analyses examples of forms of restorative justice in the civil law field, while an effort is made to include in this chapter as many manifestations of this type of justice as possible. The analysis begins by listing elements of restorative justice from the relevant provisions of the Civil Code, with the prominent case of in natura restoration under Article 297(b) of the Civil Code. It then passes through the provisions of the Code of Civil Procedure and ends with selective references to specific civil laws. Subsequently, in the second chapter, an effort is made to highlight the elements and institutions of restorative justice in the criminal law field (substantive and procedural), in the light of the changes brought by the new CC and CCP, with Laws 4619/2019 and 4620/2019, respectively, which either broadened the scope of such institutions in criminal law, or introduced them into it for the first time. Finally, reference is not omitted to specific criminal laws, which have been structured on the basis of elements of restorative justice. However, as of now the following point should be made: This paper treats the institution of restorative justice as something broader than the narrow meaning attributed to it in the field of criminal law. It is combined and examined with the principle of efficiency in the administration of justice and with the institution of cooperative justice, which, although not easily understood by non-specialists, is inherent in the majority of the rules that make up the legal order, permeates the legislative will in several cases and, in any case, constitutes the link through which institutions of restorative justice, whether they are found in the field of civil law or in the corresponding field of criminal law, develop, evolve and are developed in the course of their development. That is why, moreover, an important part of the analysis that follows on the following pages is devoted to the interpretation and application of the institutions and elements of restorative justice under consideration through the judicial decisions of national courts, since it is the findings of judicial decisions that resolve disputes between individuals in civil law or restore social peace, which had been disturbed by the commission of a specific criminal offence in criminal law