Κείμενα και αναγνωστικές πρακτικές σε σχολικά μαθήματα: Διαδικασίες διαμόρφωσης των μαθητών και των μαθητριών ως αναγνωστών και αναγνωστριών:
Creators: name: Μπουχώρη, Αικατερίνη Αστερίου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2011
Subjects: αναγνωστικές πρακτικές
μαθήματα
αναγνώστες
reading practices
school subjects
readers

description: Αντικείμενο της παρούσας έρευνας αποτελούν οι πρακτικές διεπίδρασης δύο εκπαιδευτικών της Στ΄ τάξης και των μαθητών/τριών τους σε δύο σχολεία της Θεσσαλονίκης καθώς και οι αναγνωστικές πρακτικές που εφαρμόστηκαν στα σχολικά μαθήματα της Γλώσσας, της Φυσικής και της Ιστορίας. Μελετώνται, δηλαδή, οι διαδικασίες που εξελίχθηκαν στις δύο αυτές τάξεις και συνέβαλαν στη διαμόρφωση των ταυτοτήτων των μαθητών/τριών ως αναγνωστών/στριών. Εκτός από το σχολικό μάθημα της Γλώσσας, όπου κατά κύριο λόγο πραγματοποιούνται αναγνώσεις κειμένων, θελήσαμε να διερευνήσουμε τις αναγνωστικές πρακτικές και σε ένα μάθημα από τον κλάδο των Φυσικών Επιστημών, και επιλέξαμε τη Φυσική, καθώς και σε ένα μάθημα από τον κλάδο των Κοινωνικών Επιστημών, και επιλέξαμε την Ιστορία. Ως μεθοδολογικά εργαλεία συλλογής των ερευνητικών μας δεδομένων χρησιμοποιήσαμε συστηματικές επιτόπιες παρακολουθήσεις και μαγνητοφωνήσεις μίας σειράς διδασκαλιών στα τρία σχολικά μαθήματα σε κάθε Σχολείο, σημειώσεις πεδίου, ένα ερωτηματολόγιο μαθητών/τριών και τις απομαγνητοφωνημένες συνεντεύξεις των δύο εκπαιδευτικών. Βάσει των δεδομένων μας κατηγοριοποιήσαμε τις πρακτικές διεπίδρασης εκπαιδευτικού – μαθητών/τριών σε ατομικές, κυριαρχικές-συμπληρωματικές και συνεργατικές, ενώ τις αναγνωστικές πρακτικές σε εκείνες που σχετίζονται με το ίδιο το κείμενο και σε εκείνες που σχετίζονται με το συνδυασμό κειμένων. Από την ανάλυση των ερευνητικών δεδομένων προέκυψε ότι: πρώτον, επικρατέστερες διεπιδραστικές πρακτικές και στις δύο σχολικές κοινότητες σε όλες τις μαθησιακές δραστηριότητες ήταν οι κυριαρχικές-συμπληρωματικές• δεύτερον, κατά τη διαπραγμάτευση κειμένων και στις δύο σχολικές κοινότητες εφαρμόστηκε πλήθος και ποικιλία αναγνωστικών πρακτικών, τόσο αυτών που σχετίζονται με το ίδιο το κείμενο όσο και αυτών που σχετίζονται με το συνδυασμό κειμένων• τρίτον, οι αναγνωστικές πρακτικές που εφαρμόστηκαν στις διδασκαλίες δε διαφοροποιήθηκαν σημαντικά από διδασκαλία σε διδασκαλία και από μάθημα σε μάθημα, με τη διαφορά ότι στο ΣχολείοΒ η χρήση ποικιλίας υλικών και μέσων πέρα από τα σχολικά εγχειρίδια διαμόρφωσε ποικιλόμορφα μαθησιακά περιβάλλοντα• τέταρτον, στο μάθημα της Γλώσσας, όπου η διαπραγμάτευση των ίδιων σχολικών κειμένων μας παρείχε τη δυνατότητα ποσοτικής και ποιοτικής σύγκρισης των αναγνωστικών πρακτικών, στην τάξη του ΕκπαιδευτικούΑ χρησιμοποιήθηκαν πολύ συγκεκριμένες αναγνωστικές πρακτικές, διαμορφώνοντας κατ’ αυτόν τον τρόπο ομοιόμορφες διδασκαλίες, ενώ στην τάξη της ΕκπαιδευτικούΒ χρησιμοποιήθηκε σχεδόν το σύνολο των κατηγοριών των αναγνωστικών πρακτικών, με αποτέλεσμα σε κάθε διδασκαλία να διαμορφώνεται ένα μοναδικό κειμενικό σύμπαν. Στα μαθήματα της Φυσικής και της Ιστορίας, αν και η διαπραγμάτευση διαφορετικών ενοτήτων και η απομαγνητοφώνηση διαφορετικού αριθμού διδασκαλιών δε μας έδωσε τη δυνατότητα ποσοτικής και ποιοτικής σύγκρισης των αναγνωστικών πρακτικών, διαπιστώσαμε ωστόσο ότι, στο ΣχολείοΑ μοναδική πηγή γνώσης αποτέλεσαν τα σχολικά εγχειρίδια, ενώ στο ΣχολείοΒ τα σχολικά εγχειρίδια συνδυάστηκαν με άλλες πηγές γνώσης, δημιουργώντας έτσι πρόσφορο έδαφος για ποικίλες διακειμενικές συνδέσεις. Τέλος, θεωρώντας τη διδακτική ταυτότητα του ΕκπαιδευτικούΑ παραδοσιακού τύπου, ενώ της ΕκπαιδευτικούΒ περισσότερο προοδευτικού τύπου, χαρακτηρίσαμε τις αναγνωστικές ταυτότητες των μαθητών/τριών του ΣχολείουΑ ως αναγνωστικές ταυτότητες σχολικού γραμματισμού, περιορισμένου δηλαδή γραμματισμού που αντανακλούν περιορισμένες γνώσεις για τα κείμενα και κατ΄ επέκταση και για τον κόσμο, ενώ τις αναγνωστικές ταυτότητες των μαθητών/τριών του ΣχολείουΒ αναγνωστικές ταυτότητες πολλαπλού γραμματισμού, ταυτότητες που τους δίνουν τη δυνατότητα να εμπλέκονται σε αυθεντικές δραστηριότητες γραμματισμού, αντανακλώντας σφαιρικές γνώσεις για τα κείμενα και για τον κόσμο.
description: Τhe object of the present study are the practices of interaction between two teachers and their students of the sixth grade in two Primary Schools of Thessaloniki and the reading practices that were applied on the school subjects of Greek Language, Physics and History. In other words, the object of our study are the procedures that took place in these two classes and contributed to the shaping of the reading identities of the students. Except for the subject of Greek Language, during which text reading mainly take place, we wanted to investigate the reading practices in a subject from the discipline of Physical Sciences, so we chose Physics, as well as in a subject from the discipline of Social Sciences, so we chose History. The methodological tools for the collection of our research data were systematic observations and audio recordings of a sequence of lessons of the three subjects in each School, field notes, a students’ questionnaire and the two teachers’ transcribed interviews. Based on our data, we categorized the practices of teacher-students interaction as individual, as dominant-complementary and as collaborative, whereas we categorized the reading practices in those that relate to the text itself and those that relate to the combination of texts. The analysis of our research data showed that: firstly, the practices of interaction mostly occurred in both school communities in all learning activities were the dominant-complementary ones∙ secondly, in both school communities a large number and a variety of reading practices was applied during text elaboration∙ thirdly, the reading practices applied did not differ significantly from lesson to lesson and from subject to subject, but the difference was that in SchoolB the use of various materials and means formed various learning environments∙ fourthly, in the subject of Greek Language, where the negotiation of the same school texts gave us the opportunity of quantitative and qualitative comparison of the reading practices, in the class of TeacherA very specific reading practices were used, forming in that way similar lessons, whereas in the class of TeacherB almost all the kinds of reading practices were used, resulting in the shaping of a unique text universe in every lesson. In Physics and History the elaboration of different texts and the transcription of a different number of lessons did not gave us the opportunity of the reading practices’ comparison, we realized, however, that in SchoolA the only source of knowledge were school books, whereas in SchoolB textbooks were combined with other knowledge sources, favoring in this way various intertextual links. Finally, considering the instructional identity of TeacherA as a traditional one and of TeacherB as more progressive, we characterized the reading identities of the students of SchoolA as school literacy reading identities, that is limited literacy reading identities that reflect limited knowledge about texts and thus about the world, whereas we characterized as multiple literacy reading identities the identities of the students of SchoolB, identities that give them the opportunity to engage in authentic literacy activities, reflecting global knowledge about texts and the world.