Τζων Καβάφης: ποιητής και μεταφραστής του Κ. Π. Καβάφη
Creators: name: Μόσχου, Μελπομένη-Άνθια Γεωργίου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2023
Subjects: Κ. Π. Καβάφης
Τζων Καβάφης
Μετάφραση
C. P. Cavafy
John Cavafy
Translation

description: Είναι γνωστό πως η πρώτη μετάφραση καβαφικού ποιήματος γεννήθηκε από την πένα και δημοσιεύτηκε με την υπογραφή του Τζων Καβάφη το 1897 στην Αλεξάνδρεια σε ένα κομψό τετρασέλιδο φυλλάδιο «Τείχη» – «My Walls». Δεν είναι όμως γνωστό πως ο Τζων, ο κατά δύο χρόνια μεγαλύτερος αδελφός του Κ.Π. Καβάφη και ο πιο στενά συνδεδεμένος μαζί του πνευματικά και συναισθηματικά, έγραφε κι εκείνος ποιήματα στα αγγλικά και σπανιότερα στα γαλλικά. Έχοντας μάλιστα αποκτήσει τη φήμη του ποιητή πριν από τον Κωνσταντίνο, ήταν ο Τζων που μέχρι την περίοδο 1886-1890 θεωρούνταν «ο ποιητής Καβάφης». Ωστόσο, το τέλος της βραχύβιας ποιητικής διαδρομής του Τζων θα εκβάλει στην ισόβια σχεδόν αφοσίωσή του στην αγγλική μετάφραση και διάδοση του αδελφικού ποιητικού έργου, του οποίου την ανώτερη αξία διακρίνει από νωρίς. Έτσι, ο Τζων γίνεται ο πρώτος μεταφραστής του Κ.Π. Καβάφη στην αγγλική γλώσσα με ένα σύνολο εξήντα τριών μεταφρασμένων ποιημάτων, τα οποία επεξεργάζεται συστηματικά. Όπως είναι φανερό από τις χειρόγραφες και δακτυλόγραφες αγγλικές μεταφράσεις του Τζων, οι οποίες φυλάσσονται στο Αρχείο Καβάφη, τα δύο αδέλφια συνεργάζονται στη μετάφραση των ποιημάτων του Κωνσταντίνου στη διάρκεια ενός διαστήματος πλέον των είκοσι ετών (1897-1919 τουλάχιστον). Ως εκ τούτου, το ιδιότυπο διασπορικό μεταφραστικό δίκτυο που διαμορφώνεται με τον Τζων σε ρόλο μεταφραστή και τον Κωνσταντίνο σε ρόλο επόπτη και επιμελητή αποτελεί τόσο το σημείο αφετηρίας των διαδρομών του καβαφικού έργου στην αγγλική γλώσσα, όσο κι ένα σπάνιο –αν όχι μοναδικό– φαινόμενο καλλιτεχνικής αδελφοσύνης ως μοντέλο μεταφραστικής σύμπραξης. Σε αυτό το πλαίσιο, ο στόχος της παρούσας διπλωματικής εργασίας είναι η πρώτη προσέγγιση των άγνωστων κειμένων και της προσωπικότητας του Τζων Καβάφη, καθώς επίσης των αχαρτογράφητων συνθηκών υπό τις οποίες ένα πρώιμο τμήμα της ποίησης του Κ.Π. Καβάφη μεταφράζεται για πρώτη φορά στα αγγλικά από τον αδελφό του, υπό την επίβλεψη του ίδιου του Κωνσταντίνου. Το παραπάνω εγχείρημα αποσκοπεί, πρωτίστως, στην ανάδειξη ενός πολλαπλώς σημαντικού, αλλά αγνοημένου, μεταφραστή κι ενός ουσιώδους μοχλού διαμόρφωσης του Κ.Π. Καβάφη. Δευτερευόντως, αποβλέπει στην προβολή των τρόπων με τους οποίους η μετάφραση ως ένα είδος ποιητικού εργαστηρίου συμβάλλει στην ποιητική του ωρίμανση του αλεξανδρινού. Για τον σκοπό αυτό, δίνεται έμφαση στην αξιοποίηση του σωζόμενου αρχειακού υλικού, το οποίο αποτελείται από τα ποιήματα και τις μεταφράσεις του Τζων, τα σημειώματα εργασίας του Κωνσταντίνου, τη μεταξύ τους αλληλογραφία και τις σημειώσεις των γενεαλογικών καταγραφών τους. Η μεθοδολογία που ακολουθείται συνίσταται ως επί το πλείστον στην εκ του σύνεγγυς ανάγνωση των αρχειακών τεκμηρίων, στην ερμηνεία των οποίων συμβάλλουν εργοβιογραφικά στοιχεία από την καβαφική βιβλιογραφία και αναφορές από τη θεωρία της μετάφρασης.
description: It is well known that the first translation of a Cavafian poem is published under the signature of John Cavafy in a particularly elegant quarto in Alexandria in 1897. However, it isn’t widely known that John, C.P. Cavafy’s two-year older brother and the one most intimately associated with him mentally and sentimentally, was also a poet, albeit in English and more seldom in French. In fact, having acquired the reputation of a poet ahead of Constantine, it was John that was considered “the poet Cavafy” up until 1886-1890. However, John’s short-lived poetic journey would culminate in his almost lifelong devotion to the English translation and dissemination of the fraternal poetic work, whose superior value he early perceived. Thus John becomes C.P. Cavafy’s first translator in English with a total of sixty-three translated poems, which he systematically edits. As is evident from John’s manuscript and typescript English translations preserved in the Cavafy Archive, the two brothers undertake together the project of translating Constantine’s poems over a period of more than twenty years (1897-1919 at least). As a result, the particular diasporic translation network formed with John in the role of translator and Constantine in that of supervisor not only holds an inaugural place in the history of Cavafy’s English reception, but also constitutes a rare –if not unique– phenomenon of artistic fraternity as a model of translation partnership. In this context, the aim of the present master’s thesis is to provide a first approach to the unknown writings and personality of John Cavafy, as well as to the uncharted circumstances under which an early part of C.P. Cavafy’s poetry is inscribed in English by his brother’s pen and Constantine’s proper monitoring. The above project is, primarily, intended to showcase a manifoldly important, but rather ignored, translator, as well as, an essential lever in the formation of Cavafy. Secondarily, it seeks to point out the ways in which translation as a form of poetic laboratory contributes to the poetic maturation of the Alexandrian. For this purpose, emphasis is placed on the preserved archival material, which consists of John’s poems and translations, Constantine’s working notes, their correspondence and their genealogical records. The methodological approach followed mainly involves a close reading of the archival documents, the interpretation of which is assisted by ergobiographical elements derived from the Cavafian bibliography along with references from the theory of translation.