Ο στρατός την εποχή των Κομνηνών (1081-1185)
Creators: name: Ζαχαρέγκας, Δημήτριος Θωμά
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2016
Subjects: Βυζάντιο
στρατός
Κομνηνοί
Byzantium
army
Komnenoi

description: Με την απώλεια της Μικράς Ασίας, οι Κομνηνοί αναγκάστηκαν να στραφούν στην πρόσληψη μισθοφόρων. Το ιππικού παύουν να συγκροτεί κοινές μονάδες από βαρύ ιππικό και έφιππους τοξότες. Το πεζικό εξακολουθεί να περιορίζεται σε δευτερεύοντα ρόλο, με τους ελαφριά εξοπλισμένους στρατιώτες να χρησιμοποιούνται στις περισσότερες περιπτώσεις. Η αδυναμία αντιμετωπίσει στο πεδίο της μάχης των διάφορων εχθρών, οδήγησε στον Αλέξιο Α΄ στην υιοθέτηση διάφορων στρατηγημάτων. Ο οπλισμός της περιόδου αυτής εξακολουθούσε να αποτελείται από τον τυπικό Βυζαντινό εξοπλισμό. Η λόγχη του ιππικού, τα ξίφη και οι κεφαλοθραύστες αποτελούσαν το βασικό οπλοστάσιο των ιππέων, με τα μικρά τσεκούρια και τα εγχειρίδια να τον συμπληρώνουν. Το ασιατικής προέλευσης σύνθετο τόξο αποτελεί τον κύριο οπλισμό του ελαφριού ιππικού και στα χέρια των έμπειρων νομάδων ιππέων αποτελούσε πολλαπλασιαστή της ισχύος τους. Ο αμυντικός εξοπλισμός περιελάμβανε θώρακες κατασκευασμένους από αλυσίδες, φολίδες και συραμμένα πλακίδια. Εκτός από τα τυπικά Βυζαντινά κράνη, σταδιακά αρχίζει να κάνει την εμφάνιση ένα νέο είδος κράνους, το κράνος με γείσο, το οποίο ίσως ήταν Βυζαντινή επινόηση. Αναφορικά με τις ασπίδες, οι μεγάλοι οβάλ θυρεοί αρχίζουν σταδιακά να αντικαθιστούνται την περίοδο αυτήν από μικρότερες τριγωνικές ή δακρυόσχημες ασπίδες. Οι πανοπλίες των αλόγων, αν και ήδη από την περίοδο του Λέοντα ΣΤ΄ αναφέρονται στα Τακτικά του, την περίοδο αυτήν φαίνεται να αποτελούν παγιωμένη τακτική. Η πολιορκητική τακτική ελάχιστα είχε μεταβληθεί από την αρχαιότητα, με τις βασικές μεθόδους κατάληψης των οχυρών, πέρα από την πολύμηνη πολιορκία να αποτελούν η χρήση πολιορκητικών πύργων, κριών και κλιμάκων, ενώ σημαντική ήταν και η υπονόμευση των θεμελίων των τειχών. Ανάμεσα στις πολυάριθμες πολιορκίες της περιόδου, στην παρούσα εργασία εξετάζονται μερικές από τις πιο σημαντικές. Τέτοιες είναι οι πολιορκίες της Νίκαιας το 1097, της Ανάζαρβου το 1137, της Κέρκυρας το 1149 και του Ζευγμίνου το 1165. Η έλλειψη ρευστού, οδήγησε τους Κομνηνούς αυτοκράτορες να στραφούν σε εναλλακτικούς τρόπους συντήρησης του στρατού. Ο θεσμός της πρόνοιας αποτέλεσε τον κυριότερο τρόπο συντήρησης του στρατού μέχρι το τέλος της αυτοκρατορίας. Ο στρατός αποτελούνταν από επίλεκτα τάγματα, ντόπιες μονάδες και μονάδες ξένων μισθοφόρων. Τα ντόπια στρατεύματα συγκροτούσαν κυρίως μονάδες βαρέως ιππικού και προέρχονταν από τις περιοχές της Μακεδονίας και της Θράκης. Σώματα ελαφριού πεζικού προέρχονταν από διάφορες εθνοτικές ομάδες που κατοικούσαν στα Βαλκάνια. Ένας μεγάλος αριθμός στρατιωτών στρατολογούνταν από αιχμαλώτους πολέμου. Σημαντικό ρόλο στις πολεμικές επιχειρήσεις έπαιζαν και οι στρατιώτες που προέρχονταν από το υπηρετικό προσωπικό των διάφορων ισχυρών οικογενειών. Αρχικά τα σώματα ξένων προσλαμβάνονταν για να καλύψουν τις ανάγκες μιας εκστρατείας. Στην συνέχεια πολλά από αυτά εγκαταστάθηκαν από τους Κομνηνούς σε περιοχές της αυτοκρατορίας. Το βαρύ ιππικό συγκροτούσαν σώματα από την δυτική Ευρώπη. Το ελαφρύ ιππικό αποτελούνταν στην αρχή από Τούρκους μισθοφόρους. Με τις νίκες του επί των διάφορων νομαδικών λαών των Βαλκανίων ένας μεγάλος αριθμός Πετσενέγκων και Κουμάνων εγκαταστάθηκαν στην αυτοκρατορία σχηματίζοντας δικά τους σώματα ελαφρού ιππικού. Τα επίλεκτα τάγματα αποτελούσαν την προσωπική φρουρά του αυτοκράτορα. Με την άνοδο του Αλεξίου Α΄, τα επίλεκτα τάγματα συγκροτούσαν οι Βάραγγοι, οι Εξκουβίτορες, οι Αθάνατοι και οι Βαρδαριώτες Τούρκοι, ενώ δημιουργήθηκε και ένα νέο σώμα, οι Αρχοντόπουλοι.
description: After the loss of Asia Minor, Komnenoi were forced to turn to the recruitment of mercenaries. The cavalry units were no longer composed by heavy cavalry and mounted archers. Instead, these two different types of cavalry constituted discrete units. The infantry remained limited to a secondary role and in most cases was composed of lightly equipped soldiers. The inability to cope at the battlefield against the various enemies, led Alexios I to adopt various stratagems. This period’s armor was still the typical Byzantine equipment. Cavalry lance, sword and mace constituted the basic arsenal of horsemen and small hatchets and daggers were a supplement. The Asian composite bow was the main weapon of the light cavalry and at the hands of the experienced nomad horsemen had multiplied force. The defensive equipment included armors made of chains, scales and stapled tiles. Apart from the typical Byzantine helmets, gradually a new type of helmet appeared, the helmet with visor, which was probably a Byzantine innovation. Regarding the shields, in this period, the large oval shields were gradually replaced by smaller triangular or tear-shaped shields. The horses’ armor, which was already mentioned by Leo VI at the Taktika, seemed to be an established practice that period. The siege tactics had not changed much since ancient times. The basic methods of occupation of forts, were the siege and the use of siege towers, rams and ladders, while the undermining of walls’ foundations was also important. Among the numerous sieges of that period, in the present study were examined some of the most important. Such were the sieges of Nikaia in 1097, the Anazarvos in 1137, Corfu in 1149 and Zeugmino in 1165. The institution of pronoia was the main method of the army upkeep, until the end of the empire. The army consisted of elite battalions, units of local troops and foreign mercenary units. The local troops mainly constituted units of heavy cavalry and originated from the regions of Macedonia and Thrace. The light Infantry units came from various ethnic groups which were living in the Balkans. A large number of soldiers were recruited from prisoners of war. An important role in the military campaigns had the soldiers who came from the service staff of various powerful families. Initially, the foreign units were hired to meet the needs of a campaign. Then, many of the mercenaries were settled by Komnenoi emperors in different areas of the empire. The heavy cavalry was constituted by knights originating from Western Europe. The light cavalry at the beginning constituted by Turkish mercenaries. After his victories over various nomadic tribes of the Balkans, a large number of Pechenegs and Cumans, who were settled in the empire, formed their own light cavalry units. The elite battalions formed the personal guard of the emperor. With the rise of Alexios I, the elite battalions were constituted by the Varangians, the Exkouvitores, the Immortals and the Vardariotes Turks and the newly created unit, the Archontopouloi.