Ανάλυση, αποκατάσταση και αναβίωση του παραδοσιακού οικιστικού συνόλου Κρώμνη Νομού Πέλλας
Creators: name: Φαντίδου, Ελευθερία Ιορδάνης
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2022
Subjects: Κρώμνη
Παραδοσιακός οικισμός
Αποκατάσταση
Kromni
Traditional settlement
Restoration

description: Αντικείμενο της μελέτης αποτελεί το παραδοσιακό οικιστικό σύνολο Κρώμνη του νομού Πέλλας, το οποίο βρίσκεται νοτιοανατολικά του όρους Πάικο, σε υψόμετρο 580 μέτρων, με πλησιέστερη πόλη τα Γιαννιτσά. Ο οικισμός ανάγεται χρονολογικά στο δεύτερο μισό του 18ου αιώνα, ενώ η ακμή του τοποθετείται στα τέλη 19ου αιώνα, οπότε αποτέλεσε το μεγαλύτερο χωριό της περιοχής. Κύρια απασχόληση των κατοίκων ήταν η κτηνοτροφία, η παραγωγή κάρβουνου και η επεξεργασία ξύλου. Ο οικισμός παρήκμασε σταδιακά μετά το τέλος των Βαλκανικών Πολέμων. Το 1974 εγκαταλείφθηκε με κυβερνητική απόφαση από τους κατοίκους του, η πλειοψηφία των οποίων μετοίκισε σε γειτονικό οικισμό. Στην Κρώμνη διασώζονται σήμερα 120 κτίρια, η κατάσταση των οποίων διαβαθμίζεται από καλή έως ερειπιώδη. Το φυσικό τοπίο είναι εντυπωσιακό. Δεν υπάρχει ηλεκτροδότηση και υδροδότηση, ενώ η πρόσβαση επιτυγχάνεται μέσω αγροτικού δρόμου. Εντοπίζεται μια τάση επιστροφής των παλαιών κατοίκων, οι οποίοι όμως δε διαθέτουν επίσημους τίτλους ιδιοκτησίας για τα ακίνητα ώστε να προβούν στην αποκατάστασή τους. Τα χαρακτηριστικά του χώρου, όπως και των κτιρίων, είναι καθαρά αγροτικά. Η δόμηση είναι κατά κύριο λόγο σημειακή και τα κτίσματα χωροθετούνται με τον κύριο άξονά τους παράλληλο στις κλίσεις, αδιαφορώντας για τη θέα. Το δίκτυο των διαδρομών αποτελείται από ένα βασικό άξονα που διασχίζει τον οικισμό και επιμέρους μονοπάτια κάθετα σε αυτόν. Οι ελεύθεροι χώροι δεν είναι σχεδιασμένοι, ενώ το μοναδικό μνημείο είναι ο Ι.Ν. Αγίου Νικολάου. Ο οικισμός είναι μονόκεντρος, με το ναό να ορίζει το κέντρο του. Τα τελευταία χρόνια ζωής του ένα νέο κέντρο τείνει να δημιουργηθεί στην περιοχή του σχολείου. Μετά την καταγραφή των χαρακτηριστικών των κτιρίων και τη συμπλήρωση καρτελών, εντοπίστηκαν τέσσερις τύποι κατοικίας, χαρακτηριστικοί ενός αγροτικού οικισμού. Τα κελύφη είναι κατασκευασμένα με επιμέλεια, από τοπικά υλικά, ακολουθώντας τους παραδοσιακούς τρόπους δόμησης, ενώ απουσιάζουν τα περίτεχνα μορφολογικά στοιχεία. Στόχος της μελέτης είναι η διαφύλαξη της αρχιτεκτονικής φυσιογνωμίας και των ιστορικών και αισθητικών αξιών του οικισμού. Η πρόταση αποκατάστασης και αναβίωσης θέτει το πλαίσιο για μια εμπεριστατωμένη διαχείριση του παραδοσιακού αυτού συνόλου. Η αναβίωση του οικισμού επιτυγχάνεται με τη μετατροπή του σε πρότυπο αγροτουριστικό κέντρο, χρήση η οποία δε θα επιφέρει απότομη αλλαγή τόσο στα πληθυσμιακά, οικονομικά δεδομένα όσο και στο δομημένο περιβάλλον. Η πρόταση περιλαμβάνει την αξιολόγηση των κτιρίων και τον ορισμό συγκεκριμένου βαθμού προστασίας για το καθένα. Το ρυμοτομικό σχέδιο θεσμοθετεί τις νέες χρήσεις στον οικισμό, ορίζει τα όριά του και τις αναγκαίες κυκλοφοριακές ρυθμίσεις. Επιλέχθηκε η διατήρηση των υφιστάμενων ορίων, καθώς κρίθηκε ότι η έκταση του οικισμού, το υφιστάμενο και το εν δυνάμει νέο κτιριακό δυναμικό, επαρκούν για να καλύψουν τις μελλοντικές ανάγκες. Η νέα δόμηση ελέγχεται από τον Ειδικό Οικοδομικό Κανονισμό, ενώ προτείνονται αρχιτεκτονικές επεμβάσεις στους κοινόχρηστους χώρους. Η μελέτη επικεντρώθηκε στη διαμόρφωσή της κεντρικής πλατείας του οικισμού, για την οποία προτείνεται η χρήση σύγχρονων υλικών. Όσον αφορά στα κτίρια, σχεδιάστηκαν οι απαραίτητες επεμβάσεις για την προσαρμογή τους στις νέες χρήσεις και υποδείχθηκαν μέθοδοι αποκατάστασης των υφιστάμενων κελυφών. Παράλληλα, έγιναν προτάσεις για την ένταξη νέων κατασκευών με σύγχρονη αρχιτεκτονική αντίληψη στο δεδομένο κτιριακό περιβάλλον, καθώς και για τη διαμόρφωση των ιδιωτικών ελεύθερων χώρων.
description: The traditional settlement Kromni is located in Central Macedonia, on the south-east slope of mount Paiko, at an altitude of 580m., with Giannitsa being the nearest city to it. The foundation of the settlement dates back to the second half of the 18th century. During late 19th century Kromni was the largest village of the area. Its inhabitants were farmers and produced coal and wooden handcrafts. The settlement gradually decayed after the end of the Balkan Wars and was abandoned by government order in 1974. All its inhabitants moved to a nearby village, where they still live. At the settlement stand presently around 120 buildings whose state of conservation varies from good to ruins. The natural environment, both inside and outside Kromni, is impressive. Regarding to infrastructures, there is neither water nor power supply and the settlement is reached by an agricultural road. The intention expressed by most former inhabitants to restore their houses is halted by their lack of official deeds for their plots. Kromni is a rural settlement, carrying all the relative characteristics. The buildings are erected isolated from each other, having their main axis vertical to the gradient, disregarding the view. The open spaces evolved naturally. The street network system consists of a main branch which crosses the core of the settlement, with footpaths providing access to the perimeter. The church of St Nicolas is the unique monument of the settlement, marking the central area of Kromni. Lately, a new centre has gradually been formed around the school building. The characteristics of the settlement and of the individual buildings were gathered and codified in a fiche system. Four characteristic rural housing types were traced, built using the traditional techniques and lacking ornamental elements. The aim of the project is the preservation of the architectural characteristics and the historical and aesthetic values of Kromni. The proposal sets a frame for an overall scheme of management and development of the settlement. The rehabilitation is achieved by introducing eco-touristic functions, which will evoke gradual mutations to the economic and environmental standards as well as to the natural and built environment, converting Kromni to a unique in the whole region eco-touristic centre. The proposal includes the evaluation and the specification of the degree of protection for each building. It also describes the land use, regulates traffic and parking and sets the limits of the settlement. The latter were not expanded, given the fact that there are adequate buildings to meet the housing needs that will merge by the rehabilitation. Analytical regulations for the new constructions were formed as well as a new archtectural plan for the central square. Furthermore, the project indicated the building techniques to be used for the restoration of the existing buildings, along with the interventions necessary for their rehabilitation. Some exemplary proposals were also made for the new-built constructions, as well as for the private open spaces, so that they are incorporated in the traditional built environment.