Κοσμική Αρχιτεκτονική στην Πελοπόννησο με άξονα τα υστεροβυζαντινά κατάλοιπα του κεντρικού και νοτιοανατολικού τμήματος της χερσονήσου
Creators: name: Μαρινέλλη, Δήμητρα Βασιλείου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2017
Subjects: Κοσμική Αρχιτεκτονική
Κάστρα – Αγροτικοί Οικισμοί
Βυζαντινή Πελοπόννησος
Secular Architecture
Castles – Rural Settlements
Byzantine Peloponnese

description: Αντικείμενο της εργασίας αποτελεί η μελέτη των βασικών πτυχών της κοσμικής αρχιτεκτονικής μέσα από τη συνολική προσέγγιση της οικιστικής οργάνωσης στον αστικό και περιαστικό χώρο των νομών Λακωνίας και Αρκαδίας κατά την υστεροβυζαντινή περίοδο. Η επιλογή των συγκεκριμένων νομών έγινε με κριτήριο τη γεωγραφική, χρονολογική και ειδολογική συνάφειά τους. Η περίοδος της ύστερης βυζαντινής εποχής στο χρονικό πλαίσιο 1262-1460 επιλέχθηκε με γνώμονα την πλούσια αρχαιολογική και ικανή ιστορική μαρτυρία. Κύριοι στόχοι ήταν: α) η εξέταση της εσωτερικής διάρθρωσης των οικιστικών θέσεων, που εντοπίζονται στους λόφους και στην πεδινή ενδοχώρα, δίνοντας έμφαση στην αποτύπωση των κοινωνικών δυνάμεων εντός ενός δομημένου χώρου∙ και β) η διερεύνηση συγκεκριμένων κατηγοριών των κοσμικών αρχιτεκτονημάτων συνυφασμένων με τον καθημερινό αστικό και αγροτικό βίο. Η πραγμάτευση του θέματος βασίστηκε στη συγκριτική μελέτη των ιστορικών και αρχαιολογικών δεδομένων από προϋπάρχουσες δημοσιεύσεις. Ως προς τη δομή η εργασία απαρτίζεται από πέντε κεφάλαια και το καθένα από αυτά επιμερίζεται σε υποενὀτητες. Τα δύο πρώτα κεφάλαια είναι εισαγωγικά∙ στο πρώτο εξετάζονται τα ιστορικά στοιχεία της υστεροβυζαντινής Πελοποννήσου και στο δεύτερο επισημαίνονται ορισμένα γενικά στοιχεία και προβληματισμοί αναφορικά με την οικιστική οργάνωση της βυζαντινής περιφέρειας. Το τρίτο κατά σειρά κεφάλαιο, το οποίο είναι και το εκτενέστερο της εργασίας, πραγματεύεται της οικιστικές θέσεις που εντοπίζονται στους λόφους (κάστρα) αλλά και στην πεδινή ενδοχώρα (αγροτικοί οικισμοί). Από τους οικισμούς σε φύσει οχυρά σημεία εξετάστηκαν αρχικά τα δύο μεγάλα κέντρα της βυζαντινής περιφέρειας, η Μονεμβασία και ο Μυστράς που έχουν στοιχεία ενός αστικού κέντρου, στη συνέχεια τα κάστρα στα οποία διαπιστώθηκε η παρουσία της άρχουσας τάξης και τέλος τα κάστρα ήσσονος σημασίας για τα οποία δεν υπάρχουν περαιτέρω στοιχεία. Όσον αφορά στους οικισμούς της υπαίθρου το γεγονός ότι δεν αναφέρθηκαν οικιστικές θέσεις στο νομό Αρκαδίας οφείλεται αφενός στις ελλιπείς δημοσιεύσεις και αφετέρου στο ίδιο το ανάγλυφο του εδάφους. Στο τέταρτο κεφάλαιο διερευνήθηκαν ειδικές κατηγορίες κοσμικών αρχιτεκτονημάτων, όπως η κατοικία, οι κοιμητηριακοί χώροι και τα κτίρια εμπορικών και βιοτεχνικών δραστηριοτήτων. Στο πέμπτο και τελευταίο κεφάλαιο αναπτύσσονται τα γενικά συμπεράσματα, που προκύπτουν από τη μελέτη τόσο της οικιστικής οργάνωσης όσο και των ειδικών κατηγοριών της κοσμικής αρχιτεκτονικής
description: The purpose of this master thesis is to investigate the basic aspects of secular architecture through the comprehensive approach of the residential organization in the urban and peri-urban area of the prefectures of Laconia and Arcadia during the Late Byzantine Period. The choice of these prefectures was based on their geographical, chronological and genre relevance while the Late Byzantine Period (1262-1460) was chosen because the abundance of the archaeological and historical evidence. The main aims were: a) the investigation of the internal structure of residential settlements located in the hills and the lowlands by emphasizing the identification of social forces within a structured space; and b) the examination based of certain categories of secular architectures, such as houses, cemeteries and buildings of commercial and craft activities that were interwoven with the everyday urban and rural life. The examination is based on the comparative study of historical and archaeological data from existing publications. The thesis is divided into five chapters and each of them is divided into subchapters. The first two chapters are introductory∙ the first chapter deals with the historical evidence of the Late Byzantine Peloponnese and the second gone points out some characteristics and concerns about the residential organization of the Byzantine periphery. The third chapter, which is the most expanded of all, focuses on the residential sites located in the hills (castles) and in the lowland hinterland (rural settlements). Regarding the settlements in the naturally fortified sites, initially, Monemvasia and Mystras, the two centers of Byzantine Central-Northeastern Peloponnese, were examined as they share characteristics elements of an urban center, then the castles, for which the presence of a ruling class was ascertained and finally the minor castles, for which no further information is available. Concerning the rural settlements, the fact that no residential locations was reported in the prefecture of Arcadia is due to the incomplete publications and the territory itself. In the fourth chapter, special categories of secular architectures are being investigated. In the final chapter, the general conclusions, resulting from the study of both the residential organization and the special categories of secular architecture are presented