Η οντολογία της απάθειας και των παθών (με έμφαση στο πάθος της επιθυμίας) στο έργο του αγίου Γρηγορίου Νύσσης:
Creators: name: Πρίμπας, Ιωάννης Κωνσταντίνου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2010
Subjects: Απάθεια
Πάθη
Επιθυμία
Apathy
Passions
Desire

description: Η απάθεια, ως ιδιότητα του Θεού, έχει δυναμικό χαρακτήρα, καθώς εκφράζει τον καθαρό δυναμισμό του πνεύματος και την ενεργητική εσωτερική πληρότητα της Τριαδικής ζωής. Η απάθεια του προπτωτικού ανθρώπου, προϊόν της κατ’εικόνα Θεού δημιουργίας του, συνιστά δύναμη άκρως ενεργητική και μαχητική, αρμονικά εξισορροπητική, εμπλουτιστική και πληθωρική, που δε θυσιάζει ούτε εξαφανίζει το σώμα και τις αισθήσεις. Είναι συνώνυμη της πνευματικής ελευθερίας και της ανεξαρτησίας του πνεύματος, ενώ δεν αποκλείει την ευχαρίστηση (την καθαρή και άϋλη ηδονή), ούτε αυτό το ίδιο το πάθος, που είναι όμως πνευματικό και απαθές. Η oυσία της ψυχής είναι νοερά και λογική, η ένωση της ψυχής όμως με το σώμα, προσδίδει στη δομή της πρόσθετες ενέργειες. Είναι το επιθυμητικό και το θυμοειδές, τα οποία όμως, καταχρηστικά ονομάζονται «ψυχή», καθώς δεν ανήκουν στην ουσία της, αλλά τοποθετούνται σε ένα νοητό μεθόριο σημείο ανάμεσα στην ψυχή και το σώμα, από το οποίο «ρέπουν» ως «κινήματα» είτε προς το «καλόν» είτε προς το «ἐνάντιον», ανάλογα με το πώς θα χρησιμοποιηθούν. Η παραχάραξη της φύσης και του προορισμού των παθών έχει ως χρονική αρχή και αφορμή την ένδυση μετά την πτώση του ανθρώπου με τους δερμάτινους χιτώνες, οι οποίοι κόμιζαν μέσα τους τα άγρια ιδιώματα της αλόγου φύσεως. Η ενεργοποίηση της σεξουαλικότητας ως κτηνώδους τρόπου αναπαραγωγής στην ανθρώπινη φύση, υπήρξε η θύρα δια της οποίας εισήλθαν τα άλογα πάθη, τα οποία χρησιμοποιούνται πλέον ως μέσα για τη συντήρηση και επιβίωση του ανθρώπου σε έναν αδυσώπητο μεταπτωτικό κόσμο.Παρά ταύτα, δεν αποκλείεται και μεταπτωτικά μία υπό προϋποθέσεις συμμετοχή των παθών στη ζωή του κατ’ εικόνα.Για να μετατεθεί το ανθρώπινο πάθος «ἐπί την νοητήν καί ἄυλον τοῦ καλοῦ θεωρίαν», η επιθυμητική δύναμη της ψυχής πρέπει να παιδαγωγηθεί και να εξευγενιστεί. Η παιδαγωγημένη επιθυμία μεταποιείται σε πάθος απαθές και ανεπίληπτο, που κατεργάζεται την ανάκραση της ψυχής με τη Θεότητα. Το μετεχόμενο δια της ανακράσεως αγαθό, εισρέοντας στην ψυχή, δε καλύπτει ένα ήδη υπάρχον κενό, αλλά προσθέτει στο πνευματικό της μέγεθος, διαστέλλοντάς την, έως τα όριά της, που είναι τα όρια της φθαρτής, ενωμένης με το σώμα ανθρώπινης φύσης. Η επιθυμητική δύναμη του ανθρώπου, έχοντας οδηγήσει μέσα από μια σειρά αναβαθμών (η μια επιθυμία διαδεχόταν την άλλη) την πεπερασμένη ανθρώπινη φύση στα ακρότατά της όρια, ολοκλήρωσε το έργο της, δίνοντας στην ψυχή αυτό που ποθούσε. Και επειδή δε μπορεί να ποθήσει πλέον άλλο, εκβάλλει την επιθυμητική κίνηση και διάθεση, η οποία τότε μόνο υπάρχει, όταν δεν είναι παρόν το ποθούμενο. Σε αυτήν την τελική κατάσταση η λειτουργία της επιθυμίας παύει, υπερβαίνεται, ενώ τη θέση της παίρνει η κυριαρχία της απολαύσεως. Με τον ένσαρκο βίο του ο Κύριος, αποτέλεσε υπόδειγμα καλής χρήσης της επιθυμητικής δύναμης της ψυχής. Μετά θάνατον, επειδή η ανθρώπινη φύση δεν θα περιορίζεται από τα φθαρτά πεπερασμένα όρια του γήινου σώματος, ούτε από όρια που θέτει η κακία, η «επιθυμία», δε θα εκφράζει πλέον την έλλειψη ή την ανάγκη πλήρωσης ενός κενού, αλλά την ατελεύτητη και αδιατάρακτη κίνηση του προαγόμενου επ’ άπειρον στα αγαθά της Θεότητας αναστοιχειωμένου ανθρώπου.
description: As a quality of God, apathy is dynamic as it reflects the mere dynamism of spirit and the active internal completeness of the Trinitarian life. The apathy of man before the fall, being the result of his participation in the apathy of God, constitutes a highly active and combative force, a harmoniously rich and prolific equalizer that does not sacrifice or eliminate the body and the senses. It is synonymous with intellectual freedom and independence of spirit, yet does not exclude pleasure (in its pure and immaterial form), nor the passion itself that is spiritual and apathetic. The essence of the soul is mental and logic, yet the union of the soul with the body gives additional activities to its structure: desire and anger, that are unfairly called "soul", as they do not belong to its essence, but are placed in an imaginary border point between the soul and body, from which they "incline" as "movements" towards the "good" or its “contrary”, depending on how they are used. The distortion of the nature and the purpose of the passions originates and finds its excuse in the dressing after the fall of the leather mantles that carried into them the wild characteristics of the illogical nature. The introduction of the brutal way of reproduction into human nature, was the gate through which entered the illogical passions, now used as ways of maintenance and survival of man in the after the fall savage world. However, even now we cannot exclude the participation, under certain conditions, of passions in the life in the image of God. In order to advance the human passion "onto the imaginary and intangible vision of the good”, the power of the desire of the soul must be trained and refined. The trained desire is transformed into apathetic and irreproachable passion, which elaborates the unity of the soul with God and then flows into the soul, not covering an existing gap, but adding to its spiritual range, expanding the soul to its limits, which are the limits of the perishable human nature united to the body. The power of desire of man, having led through a series of grades (one desire came after another) the finite human nature to extreme limits, has completed its work, giving soul what it desired. As it cannot desire any more, it dismisses the desiring movement and disposal, which exists only when the desired is not present. In this final state, the function of the desire comes to an end, is exceeded and replaced by the dominance of pleasure. Through his incarnated life, the Lord constituted a model of proper use of the desiring power of the soul. After death, as the human nature then will not be limited neither by the finite limits of the perishable body nor by the limits set by the evil, the "desire" will not reflect any more the lack or the need to fulfill a void, but will express the endless and imperturbable movement of the recreated man that endlessly moves up towards the goods of God.