Η μερική ακυρότητα των δικαιοπραξιών (AK181):
Creators: name: Καπουλίτσα, Δέσποινα Ιωάννη
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2010
Subjects: Ακ181
Ακυρότητα
Μερική ακυρότητα
Civil code article 181
Nullity
Partial nullity

description: Κατά την ΑΚ 181 «Η ακυρότητα μέρους συνεπιφέρει την ακυρότητα της δικαιοπραξίας, αν συνάγεται ότι δεν θα είχε επιχειρηθεί χωρίς το άκυρο μέρος». Στα διάφορα συγγράμματα του Αστικού Δικαίου έχει γίνει προσπάθεια ερμηνείας της ρύθμισης της ΑΚ181, η οποία όμως υπήρξε αποσπασματική και περιπτωσιολογική, με αποτέλεσμα την έλλειψη αποσαφηνήσεων αναφορικά με θέματα όπως οι συνέπειες της μερικής ακυρότητας, οι περιπτώσεις και οι προϋποθέσεις αποκλεισμού της ολικής ακυρότητας. Ωστόσο, η σύγχρονη ελληνική θεωρία έδειξε ζωηρό ενδιαφέρον με εμπεριστατωμένες μονογραφίες (Λιντζερόπουλος, Μερική ακυρότητης κατ’ αποκλεισμόν της ολικής εν Ερανίω Μαριδάκη, 1970. Κατ’ αρχήν, η μερική ακυρότητα συνιστά θεσμό περιορισμού των συνεπειών της ολικής ακυρότητας, καθώς το δεδομένο πραγματικό υπάγεται μερικώς στο πραγματικό ισχυρής δικαιοπραξίας που αποτελεί μέρος του ηθελημένου πραγματικού της άκυρης δικαιοπραξίας. Η εφαρμογή δε της ΑΚ181 προϋποθέτει ο λόγος ακυρότητας να αφορά μέρος της δικαιοπραξίας και να έχει περιορισμένη ενέργεια, η δε δικαιοπραξία να είναι ενιαία (ορισμένος τύπος συμβάσεως, π.χ. ΑΚ513 ή και περισσότερες τυπικές συμβάσεις που κατά την αληθινή βούληση των μερών συνιστούν ενιαία οικονομική ενότητα, π.χ. πώληση και μίσθωση του πράγματος στον πωλητή –μικτές συμβάσεις), να είναι, επίσης, επιδεκτική επιμερισμού, δηλαδή να μπορεί να διαιρεθεί σε περισσότερα τμήματα δεκτικά αυτοτελούς ρυθμίσεως και γενομένης της διαιρέσεως να υπολείπεται ισχυρή δικαιοπραξία. Ο επιμερισμός μπορεί να είναι αντικειμενικός, υποκειμενικός και ποσοτικός. Όσον αφορά την ορθότητα του ποσοτικού επιμερισμού, στις περιπτώσεις, που μέρος της δικαιοπραξίας αντίκειται σε απαγορευτική διάταξη ή στα χρηστά ήθη, έχουν διατυπωθεί αντιρρήσεις. Ωστόσο, η Νομολογία (ΕΦΑΘ 1349/1999) έχει ταχθεί υπέρ της δυνατότητας περιορισμού του περιεχομένου της αξίας εντός των επιτρεπόμενων ορίων, ιδίως στις περιπτώσεις των δικαιοπραξιών που μέρος τους αντίκειται στα χρηστά ήθη (ΑΚ178), καθώς και στις καταπλεονεκτικές (ΑΚ179), εφόσον είναι δυνατό να προσδιοριστεί επακριβώς η αναλογία παροχής και αντιπαροχής. Αναφορικά δε με τη ρύθμιση της ΑΚ181, συνάγεται ερμηνευτικός υπέρ της μερικής ακυρότητας κανόνας. Πρόκειται για τον Κανόνα του προϊσχύσαντος δικαίου “utile per inutile non vitiatur” . Ωστόσο, η μερική ακυρότητα αποκλείεται, όταν αυτός που επικαλείται ολική ακυρότητα αποδείξει ότι τα μέρη απέδωσαν τόσο σπουδαία σημασία στο άκυρο μέρος, ώστε αν γνώριζαν την ακυρότητα, δεν θα σύναπταν την αξία. Ερευνάται, λοιπόν, η υποθετική βούληση των μερών κατά το χρόνο κατάρτισης της αξίας ενόψει των πραγματικών περιστατικών. Κατά την κρατούσα γνώμη, η υποθετική βούληση παραμερίζεται και η μερική ακυρότητα αποκτά αναγκαστικό χαρακτήρα, όταν το πνεύμα και ο ειδικότερος σκοπός της παραβιασθείσας διάταξης το απαιτούν, όπως στην περίπτωση που μέρος της δικαιοπραξίας αντίκειται στα χρηστά ήθη. Πρέπει να γίνει, λοιπόν, διάκριση των κανόνων δικαίου που ενδιαφέρουν έντονα την έννομη τάξη, διότι αποσκοπούν στην ουσιαστική προστασία του γενικότερου συμφέροντος, π.χ. η ακυρότητα της ρήτρας αγαμίας (λόγω αντιθέσεως στα χρηστά ήθη-ΑΚ179) σε σύμβαση εξαρτημένης εργασίας δεν επιφέρει ακυρότητα ολόκληρης της σύμβασης, ακόμη και αν ο εργοδότης αποδείξει ότι δεν θα συνήπτε τη σύμβαση χωρίς το άκυρο μέρος, διότι διαφορετικά θα ετίθετο εκποδών ο σκοπός του νόμου περί ουσιαστικής προστασίας του δικαιώματος στην ελεύθερη ανάπτυξη της προσωπικότητας του εργαζόμενου. Και ο αποκλεισμός αυτής της επέκτασης επέρχεται εν προκειμένω ανεξαρτήτως γνώσης ή άγνοιας της παρανομίας. Κατά την ορθότερη άποψη του Λιντζερόπουλου, ο ανωτέρω αποκλεισμός επέρχεται μόνο στις περιπτώσεις γνώσης της παρανομίας οποιουδήποτε απαγορευτικού κανόνα. Πρόκειται για άποψη που συνάδει προς τους σκοπούς της έννομης τάξης και την αρχή της ιδιωτικής αυτονομίας και αποκλείει τις αβεβαιότητες και ρευστές λύσεις, στις οποίες άδει η κρατούσα γνώμη, ενόψει της επισφαλούς και απρόβλεπτης δικαστικής εκτίμησης.
description: According to article 181 of the Greek Civil Code: ‘’partial nullity also constitutes the nullity of a legal transaction in its entirety, if this relies on the assumption that the transaction would not have been initiated without its void part.’’ Various publications on the Civil Law have attempted to interpret the specific regulation of article 181, although this was done through case study and in a fragmentary manner. This resulted in a lack of clarifications on issues such as the consequences of partial nullity as well as cases and requirements concerning the exclusion of total nullity. Nevertheless, contemporary Greek studies have shown a significant interest in the subject through detailed publications (Lintzeropoulos, Meriki Akirotis Kat’apoklismo Tis Olikis, En Eranio Maridaki, 1970 – Excluding Total Nullity Through Partial Nullity). Partial nullity constitutes a means of mitigating the consequences of total nullity, since the transaction’s given nature partially belongs to the nature of a valid transaction, which is itself part of the voluntary nature of a null and void transaction. The application of Article 181 is based on the requirement that the reason behind the nullity concerns part of the transaction and that it has a limited effect, while the transaction itself must be unified in nature (a specific contract type e.g. Article 513 of the Civil Code or other formal contract types, which based on the true volition of all parties involved, constitute a unified economic entity e.g. sale and lease of the object in question to the seller - composite contracts). Furthermore, the transaction must be liable to fragmentation, allowing its division into several parts, which themselves are liable to be regulated independently; leading therefore to a valid transaction after the division has been completed. The fragmentation of the transaction may be objective, subjective and quantitative. Several objections have been raised concerning the validity of quantitative fragmentation in cases where part of the transaction contravenes prohibition legislation or morality. At the same time, Greek Case Law (Athens Court of Appeal 1349/1999) has decreed in favour of the option of limiting the transaction’s content within the limits allowed by law, especially in cases where a transaction contravenes morality (Civil Code, Article 178), as well as transactions defined by Article 179 of the Civil Code, provided it is possible to accurately calculate the proportion of the consideration involved. Regarding the regulation of Article 181 of the Greek Civil Code, a rule favouring partial nullity has been adopted. According to this rule, which is part of the law previously in effect, ‘’Utile per Inutile Non Vitiatur’’. Partial nullity though, is overruled if the side asking for total nullity can prove that the parties involved gave such great importance to the void part of the transaction, that had they been aware of the invalidity, the transaction would not have been initiated in the first place. What is under examination therefore is the hypothetical volition of the parties involved at the time when the transaction was first initiated, in light of factual circumstances. A dominant approach is that hypothetical volition is set aside, giving a compulsory nature to partial nullity, based on the spirit and aim of the violated legislation, as seen in cases where a part of the transaction contravenes morality. It is therefore necessary to adopt a distinction of regulations that are directly related to legal order, as their main function is to protect public interest. For example, the nullity of the celibacy clause in dependent employment contracts, on the grounds of contravening morality (Civil Code, Article 179), does not induce the nullity of the entire contract, even if the employer can prove that he/she would not have concluded the contract without its void part. Otherwise, this would have compromised the legislation’s aim of protecting the workers’ right to freely develop their personality. This is yet another case of excluding total nullity regardless of whether there was prior knowledge of any law violation. According to Lintzeropoulos’s sound approach, the aforementioned exclusion of total nullity is induced only in cases where there had been knowledge of a violation of any prohibition law. This view is consistent with the main purpose of legal order and the principle of private autonomy, while at the same time it excludes all uncertainties and fragile solutions adopted through the use of dominant approaches in law, in light of the precariousness and unpredictability of judicial decisions.