Η στάση του Θεοφίλου Καμπανίας σε εκκλησιαστικά ζητήματα της οθωμανικής περιόδου
Creators: name: Λιάκος, Σωτήριος Κυριάκου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2021
Subjects: Ταμείον Ορθοδοξίας και η λογοκρισία του στη Βενετία
μεταβυζαντινό Δίκαιο και εκκλησιαστικά δικαστήρια
έριδα των κολλύβων, Κολλυβάδες και Αντικολλυβάδες
Treasury of Orthodoxy and its censorship in Venice
post-byzantine Law and church courts
the controversy over the kόllyva, Kollyvades and anti-Kollyvades

description: Η διατριβή αυτή εντάσσεται στα πλαίσια της εξειδίκευσης στη σπουδή του Θεοφίλου Καμπανίας. Το αντικείμενό της αφορά στην εκκλησιαστική ιστορία του ΙΗ’ αιώνα και εν γένει της οθωμανικής περιόδου και η σύνταξή της βασίστηκε στα εκδομένα συγγράμματα του Θεοφίλου Καμπανίας, δηλαδή στο Ταμείον Ορθοδοξίας και το Νομικόν. Με το πρώτο κεφάλαιο δίνεται μία σύντομη βιογραφία του Θεοφίλου Παπαφίλου, που έζησε κατά τον ΙΗ’ αιώνα και κοιμήθηκε ως επίσκοπος της Καμπανίας (πλησίον της Θεσσαλονίκης). Ακόμη παρουσιάζεται συνοπτικά η πλούσια συγγραφική παραγωγή του, η έντυπη και η χειρόγραφη. Στο δεύτερο κεφάλαιο εξετάζονται οι οθωμανικές κακώσεις κατά της Εκκλησίας μέσα από τα γραφόμενα του Θεοφίλου και παρουσιάζεται ο λόγος του γύρω από τις οθωμανικές επιδράσεις, τα κοινωνικά προβλήματα και τις αντιοθωμανικές τάσεις, που συνυπήρχαν μέσα στους κόλπους του υπόδουλου Γένους. Το τρίτο κεφάλαιο αναφέρεται στο μεταβυζαντινό Δίκαιο και στο ποιμαντικό έργο της Εκκλησίας κατά την οθωμανοκρατία, μέσα από τις απόψεις του Θεοφίλου. Το τέταρτο κεφάλαιο πραγματεύεται ένα κείμενο του Θεοφίλου Καμπανίας για την κολλυβαδική έριδα και τους δύο κύριους στόχους του ιεράρχη: την κατάπαυση των διενέξεων μεταξύ των Κολλυβάδων και των Αντικολλυβάδων και τη διατήρηση της λειτουργικής παράδοσης, πρωτίστως στο Άγιο Όρος, με την τέλεση των μνημοσύνων το Σάββατο και όχι την Κυριακή. Στο πέμπτο κεφάλαιο εξετάζονται μερικές δογματικές αντιπαραθέσεις του ΙΗ’ αιώνα, σε συνδυασμό με τις σχετικές αναφορές του Θεοφίλου, και διερευνώνται τα υπάρχοντα δεδομένα γύρω από την λογοκρισία του Ταμείου Ορθοδοξίας στη Βενετία προτού την έκδοσή του. Το έκτο κεφάλαιο παρουσιάζει τον δριμύ έλεγχο του ιεράρχη κατά του μυρώματος των αγίων Εικόνων και μίας άλλης παράχρησης, επίσης των αγίων Εικόνων, τα οποία ζητήματα ο Θεόφιλος αποδίδει σε άλλα ευρύτερα φαινόμενα των ημερών του, όπως στη μεγάλη επιρροή της τυπογραφίας με την αρνητική της διάσταση. Στο έβδομο κεφάλαιο, εξετάζονται οι επικριτικές απόψεις του Θεοφίλου για το έθιμο των κουρμπανιών δίνοντας έμφαση στις σκέψεις του για την άδολη αλλά και την αλλοιωμένη ορθόδοξη ευσέβεια της εποχής του και για την ιδιαίτερη ευθύνη του κλήρου. Στο όγδοο κεφάλαιο, μελετάται η υπόθεση του «κακομύρου» και οι επ’ αυτής απόψεις του Θεοφίλου, ο οποίος θεωρεί την υπόθεση εκκλησιαστικό σκάνδαλο του ΙΗ’ αιώνα. Οι αντιλήψεις του Θεοφίλου Καμπανίας για τα εκκλησιαστικά ζητήματα της εποχής του μαρτυρούν διεισδυτικό τρόπο σκέψης και ορθόδοξα θεολογικά κριτήρια εκφράζοντας μία δυναμική σχέση της ορθόδοξης εκκλησιαστικής παράδοσης με την περίοδο αυτήν
description: The present thesis is an endeavoring to deepen the study of Theophilus of Campania. It examines the church history of the eighteenth century and, generally, the ottoman period and is based on the bishop’s issued books, the “Treasury of Orthodoxy” and the “Juridical”. In the first chapter is given a short biography of Theophilus Papaphilis, who lived during the eighteenth century and reposed as bishop of Campania (nearby Thessaloniki), and, also, a few information about his writing production, both the published and the unpublished. In the second chapter are examined the injuries which suffered Christians under the ottoman yoke and the ottoman influences, social problems and anti-ottoman tendencies that coexisted within the enslaved Nation, as they are mentioned in Theophilus’ works. The third chapter refers to the post-byzantine Law and the Pastoral duties of the Church during the ottoman period accompanied by numerous passages from the bishop’s texts. The fourth chapter analyzes a Theophilus’ text about the controversy over the “kόllyva” and the two main aims of its author: the cessation of disputes among Kollyvades and anti-Kollyvades and the maintenance of the liturgical tradition, principally on the Holy Mountain, by holding the memorial services on Saturdays and not on Sundays. In the fifth chapter are examined some dogmatic disputes of the eighteenth century according to the bishop’s points of view, and, likewise, are presented the known information pertaining to the censorship of the “Treasury of Orthodoxy” in Venice, before its issuance. The sixth chapter examines Theophilus’ strict protests against the anointment of the holy Icons and another misuse of them, matters that the bishop attributed to other wider phenomena of his day, for example to the great influence of typography with its negative dimensions. The seventh chapter deals with Theophilus’ critical comments on the custom of the “kourbania”, with his thoughts on the authentic but also the spurious orthodox piety of his times and with the special accountabilities of the clergymen. The eighth chapter studies the “kakomyron” (pseudo-myrrh) affair according to a text of Theophilus, who considered it to be a church scandal of the eighteenth century. The viewpoints of Theophilus of Campania on ecclesiastical matters of his times testify a penetrating way of thinking and orthodox theological criteria. Likewise, they reveal a dynamic relationship between the orthodox ecclesiastical tradition and the period of the ottoman yoke