Μελέτη της κατάθλιψης στους ασθενείς με πολλαπλή σκλήρυνση στη διάρκεια της COVID-19 πανδημίας και συσχέτιση με επιδημιολογικά και κλινικά στοιχεία της νόσου
Creators: name: Κουκουλίδης, Θεόδωρος Ιωάννη
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2022
Subjects: Πολλαπλή σκλήρυνση
Κατάθλιψη
COVID-19
Multiple sclerosis
Depression

description: Η Πολλαπλή Σκλήρυνση (ΠΣ) αποτελεί το αντιπροσωπευτικό απομυελινωτικό νόσημα του κεντρικού νευρικού συστήματος (ΚΝΣ) στους νεαρούς ενήλικες και εκτιμάται πως επηρεάζει το 0,1% του πληθυσμού των Δυτικών χωρών. Η πορεία της νόσου είναι απρόβλεπτη και παρουσιάζει πολυπλοκότητα με την κατάθλιψη να εμφανίζεται τουλάχιστον στους μισούς ασθενείς σε κάποια περίοδο της ζωής τους. Η σχέση της κατάθλιψης με κλινικά και επιδημιολογικά στοιχεία της νόσου δεν έχει πλήρως διευκρινιστεί και η επίδραση των ειδικών συνθηκών λόγω της πανδημίας Covid-19 στην ψυχική υγεία των ασθενών με ΠΣ αλλά και στην βαρύτητα της νόσου ελάχιστα έχει μελετηθεί. Οι ερευνητικοί στόχοι της παρούσας μελέτης είναι η διερεύνηση και αξιολόγηση των επιπέδων κατάθλιψης σε ασθενείς με πολλαπλή σκλήρυνση κατά τη διάρκεια της COVID-19 πανδημίας καθώς και η παρατήρηση και επεξεργασία της ενδεχόμενης επίδρασης διαφόρων επιδημιολογικών και κλινικών παραμέτρων της νόσου στη διαμόρφωση των εκτιμώμενων επιπέδων κατάθλιψης. Η περίοδος συλλογής των ερευνητικών δεδομένων αφορά το χρονικό διάστημα Ιουνίου του 2021 - Φεβρουαρίου του 2022. Συμμετέχοντες αποτέλεσαν ενήλικοι ασθενείς με πολλαπλή σκλήρυνση από τα εξωτερικά Ιατρεία της Α’ Νευρολογικής Κλινικής της Ιατρικής Σχολής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Οι ασθενείς αφού ενημερώθηκαν για το σκοπό της μελέτης και υπέγραψαν το έντυπο συγκατάθεσης, κλήθηκαν να συμπληρώσουν ανώνυμα μια φόρμα επιδημιολογικών και ιατρικών στοιχείων καθώς και τα ερωτηματολόγια BDI και HAM-D. Μετά τη στατιστική ανάλυση των αποτελεσμάτων διαπιστώθηκε ότι η ηλικία των ασθενών παρουσιάζει στατιστικά σημαντική επίδραση στα BDI σκορ, δίχως να ισχύει το ίδιο και για τα HAMD σκορ. Όσον αφορά το φύλο δεν διαπιστώσαμε στατιστική σημαντικότητα μεταξύ θηλέων και αρρένων ενώ αναφορικά με το εκπαιδευτικό επίπεδο βρήκαμε πως οι κάτοχοι διδακτορικού διπλώματος σημείωσαν ιδιαίτερα υψηλά σκορ στη κλίμακα Hamilton. Αναφορικά με την επίδραση της επαγγελματικής - οικονομικής κατάστασης των ασθενών τόσο στα BDI σκορ, όσο και στα HAMD σκορ δεν εντοπίστηκε στατιστική σημαντικότητα. Επιπλέον, η οικογενειακή κατάσταση των ασθενών φαίνεται να μη συσχετίζεται στατιστικώς σημαντικά με αμφότερα τα BDI και τα HAMD σκορ. Όσον αφορά το βαθμό λειτουργικότητας, διαπιστώσαμε στατιστικά σημαντική επίδραση της αναπηρίας στα BDI και HAMD σκορ. Ήπια κατάθλιψη τόσο στο BDI όσο και στο HAMD παρουσιάζουν οι ασθενείς έκτης και έβδομης δεκαετίας ζωής, οι κάτοχοι μεταπτυχιακού και διδακτορικού ακαδημαϊκού τίτλου σπουδών, οι συνταξιούχοι αυτοσυντηρούμενοι, οι διαμένοντες με σύζυγο ή κατοικίδιο, και οι ασθενείς που παρουσιάζουν σοβαρή αναπηρία. Τα αυτοσυμπληρούμενα ερωτηματολόγια συνεπάγονται σημαντικά μεθοδολογικά οφέλη ειδικά όταν πρόκειται για διεθνώς αναγνωρισμένα εργαλεία με συγκεκριμένα cut-off points όπως είναι οι κλίμακες Beck και Hamilton, οι οποίες και έχουν μεταφραστεί και σταθμιστεί για τον ελληνικό πληθυσμό. Εντούτοις, παραμένουν γενικότερα αμφιλεγόμενης αξιοπιστίας αναφορικά με τη καταγραφή των γεγονότων και την αξιολόγηση των καταστάσεων. Σημαντικό είναι και το ζήτημα του συνδυασμού της COVID πανδημίας με τη κατάθλιψη. Γίνεται εύκολα αντιληπτό ότι η τριαδική σχέση COVID πανδημίας, συμπτωμάτων της ΠΣ και κατάθλιψης δεν είναι γραμμική και συνεπώς είναι σχεδόν ανέφικτη οποιαδήποτε αιτιολογική συσχέτιση. Προκύπτει λοιπόν η ανάγκη διεξαγωγής προοπτικής μελέτης, σε δεύτερο χρόνο, με μεγαλύτερο αριθμό ασθενών, με απώτερο στόχο τη διαπίστωση της πιθανής επίδρασης της COVID πανδημίας στα επίπεδα κατάθλιψης των ασθενών με ΠΣ και στην πορεία της νόσου.
description: Multiple Sclerosis (MS) constitutes the most common demyelinating disease of the central nervous system (CNS) in young adults and is estimated to affect 0.1% of the population in Western countries. The course of the disease is unpredictable and displays complexity with depression appearing as one of the most common symptoms. The relationship between depression and clinical as well as epidemiological features of the disease has not been fully estimated while the effect of the Covid-19 pandemic on the psychological health of patients with MS and the course of the disease has not been fully investigated. The aim of the present study was to investigate and evaluate the levels of depression in patients with multiple sclerosis during the COVID-19 pandemic as well as to estimate the possible effect of various epidemiological and clinical parameters of the disease on the depression levels. The data collected from June 2021 up to February 2022. The participants were adults with multiple sclerosis followed in the outpatient MS clinic of the 1st Department of Neurology of the Medical School of the Aristotle University of Thessaloniki. After being informed of the purpose of the study and signing the consent form, the patients were asked to anonymously fill in an epidemiological and medical form as well as the BDI and HAM-D questionnaires. After the statistical analysis of the results, it was found that the age of the patients has a statistically significant effect on the BDI but not on the HAMD scores. We did not find statistical significance between females and males, while in terms of the educational level, we found that PhD holders scored particularly high on the Hamilton scale. Regarding the effect of the occupation of the patients on both BDI and HAMD scores, no statistical significance was found. In addition, patients' marital status did not appear to be statistically significantly correlated with both BDI and HAMD scores. In terms of degree of disability, we found a statistically significant effect of disability on both BDI and HAMD scores. Patients in the sixth and seventh decades of life, postgraduate and doctoral degree holders, retirees, those living with a spouse or pet, and patients with severe disability experienced mild depression in both BDI and HAMD. The self-completing questionnaires imply significant methodological benefits especially when they come from internationally recognized tools with specific cut-off points such as the Beck and Hamilton scales, which have been translated and validated for the Greek population. However, they remain generally controversial in terms of recording events and evaluating situations. The correlation between the COVID pandemic and the depression in MS patients is also of major concern. It seems that the relationship among COVID pandemic, MS symptoms and depression is not linear and consequently any causal correlation is almost impossible. Therefore, there is a great need to schedule a prospective study in the near future, with a larger number of patients, aiming to evaluate the possible effect of the COVID pandemic on the depression levels of patients with MS and the course of the disease.