Τα μετάλλια των ελληνιστικών πυξίδων. Συμβολή στη μελέτη της ελληνιστικής κεραμικής:
Creators: name: Καζαντζή, Παναγιώτα Χαράλαμπου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2010
Subjects: Μετάλλιο
Πυξίδα
Πώμα
Ελληνιστική
Ανάγλυφο
Διακόσμηση
Medallion
Pyxis
Lid
Hellenistic
Relief
Decoration

description: Το αντικείμενο που πραγματεύεται η συγκεκριμένη μεταπτυχιακή εργασία είναι τα μετάλλια των ελληνιστικών πυξίδων, τα ανάγλυφα δηλαδή επισήματα που κοσμούν την κορυφή των πωμάτων των αγγείων αυτών. Τα παραδείγματα που εξετάζονται ανήκουν στο σύνολο τους σε πήλινες πυξίδες των δύο κύριων ελληνιστικών τύπων, τον τύπο Α και τον τύπο Β. Μοναδική εξαίρεση αποτελεί το μετάλλινο έμβλημα από το πώμα μίας αποσπασματικά σωζόμενης ασημένιας πυξίδας. Αρκετά είναι τα ερωτήματα που προκύπτουν από τη μελέτη του διακοσμητικού αυτού μοτίβου. Η προέλευσή του, οι λόγοι που οδήγησαν στην εφαρμογή του στο συγκεκριμένο σχήμα αγγείου και η σχέση του με ανάλογα κοσμήματα από μέταλλο, είναι τα σημαντικότερα από αυτά. Σήμερα είναι γνωστός ένας σημαντικός αριθμός πυξίδων με ανάγλυφο μετάλλιο. Τα περισσότερα αγγεία προέρχονται από τάφους, ενώ κάποια από αυτά βρέθηκαν σε οικισμούς και ιερά. Ένα μικρό ποσοστό προέρχεται από το εμπόριο έργων τέχνης. Στις αρχές του 3ου αι. π.Χ. εμφανίζεται για πρώτη φορά το μετάλλιο στο θόλο των πωμάτων των πυξίδων. Αρχικά σε αυτές του τύπου Α και στη συνέχεια, στο τέλος δηλαδή του 3ου αι. ή στις αρχές του 2ου αι. π.Χ. σε αυτές του τύπου Β. Η προσθήκη του διακοσμητικού αυτού στοιχείου αποτελεί πιθανότατα έμπνευση των Μακεδόνων κεραμέων. Από την περιοχή της Μακεδονίας προέρχονται και τα περισσότερα αντίστοιχα παραδείγματα. Σημαντικό κέντρο για την κεραμική παραγωγή της περιόδου, με βάση τα έως τώρα γνωστά παραδείγματα, υπήρξε η Πέλλα. Ανάμεσα στα ευρήματα των τοπικών εργαστηρίων βρέθηκαν πήλινες μήτρες για την κατασκευή μεταλλίων σε πυξίδες. Αν και το κέντρο αυτό εμφανίζεται αυτοδύναμο δεν λείπει η σύνδεσή του και με άλλες περιοχές. Τα κοινά τεχνικά χαρακτηριστικά που διακρίνονται ανάμεσα στα εμβλήματα από την Πέλλα και την Βέροια φανερώνουν τη στενή καλλιτεχνική σχέση των δύο πόλεων. Άλλο ένα εργαστήριο, όπου κατασκευαζόταν και το συγκεκριμένο σχήμα αγγείου πρέπει να υπήρχε στη Βεργίνα. Στον ευρύτερο χώρο της Μακεδονίας θα πρέπει ωστόσο να αναζητηθούν και άλλα εργαστήρια κεραμικής, η λειτουργία των οποίων θα ήταν απαραίτητη για την κάλυψη των τοπικών αναγκών. Στον υπόλοιπο ελλαδικό χώρο: ιδιαίτερα στενή φαίνεται να ήταν η σύνδεση της Μακεδονίας με τη Θεσσαλία. Στις νότιες περιοχές της χώρας ο αριθμός των πυξίδων με ανάγλυφο επίσημα μειώνεται αισθητά και παρατηρούνται ορισμένες ιδιαιτερότητες στην απόδοση του σχήματος, αλλά και του ανάγλυφου επισήματος. Τα μετάλλια των πυξίδων έχουν συνήθως διάμετρο 0,06-0,08μ. Για τη διακόσμηση της κυκλικής αυτής επιφάνειας επιλεγόταν κυρίως εμβλήματα με προτομές γυναικείων θεοτήτων(ιδίως της Άρτεμις) και διονυσιακών μορφών. Συχνά εμφανίζεται και η κεφαλή της Μέδουσας, ενώ σπανιότερες είναι οι πολυπρόσωπες παραστάσεις και η απεικόνιση ηρώων και ανδρικών θεοτήτων. Διάφορες θεωρίες έχουν αναπτυχθεί κατά καιρούς σχετικά με τους «προδρόμους» των μεταλλίων. Αδιαμφισβήτητη παραμένει ωστόσο η σημαντική επίδραση της μεταλλοτεχνίας(επιχρυσωμένο μετάλλιο της ασημένιας πυξίδας καθώς και νεότερα ευρήματα). Ιδιαίτερη φαίνεται να είναι και η σύνδεση των πήλινων μεταλλίων με μία ξεχωριστή σειρά χρυσών μεταλλίων-επισημάτων με δικτυωτό περίβλημα. Γενικά το μετάλλιο λειτουργούσε ως ανεξάρτητο διακοσμητικό στοιχείο με πολλαπλές εφαρμογές. Η παραγωγή των πήλινων πυξίδων με μετάλλιο σταματά στον ύστερο 2ο ή πρώιμο 1ο αι. π.Χ., καθώς δεν υπάρχουν σαφείς πληροφορίες για τη συνέχιση της κατασκευής τους κατά τα αυτοκρατορικά χρόνια.
description: The object that refers to this thesis is medallions of hellenistic pyxides, embossed, i.e. stamps decorating the top of the lids of those vessels. The examples examined here comes from clay pyxides of the two main hellenistic types, the type A and type B. Sole exception is the metallic emblem from the lid of a fragmentary silver pyxis. Several questions arising from the study of this decorative pattern. Its origin, the reasons for applying it to the specific vessel-shape and its connection with similar decorations made of metal, is the most important of them. Today it is known a significant number of pyxides with relief decoration. Most vessels come from graves, while some of them found in settlements and Holy. A small percentage from trade works of art. At the beginning of the 3rd century B.C. appears for the first time the medallion on dome of the pyxides’ lids. Initially to these of type A and then at the end of the 3rd century or at the beginning of the 2nd century B.C. to those of type B. Adding this decorative item is probably inspiration of Macedonian potters. From the region of Macedonia come the more relevant examples. An important centre for pottery production in this period, based on the known examples until this day, was Pella. Among the findings of local workshops has been found clay matrixes for the manufacturing of pyxis-medallion. Although this Centre appears independent it was connected with other regions. The common technical characteristics which distinguish between the emblems of the Pella and Veroia illustrate the close artistic relationship between two cities. Another workshop, where this vessel-shape was produced must have existed at Vergina. Of Macedonia should be existed and other pottery workshops, the operation of which would be necessary to meet local needs. The rest of Greece: particularly close seems to be the linking of Macedonia with Thessaly. In the southern parts of the country the number of pyxides with relief decorative bust officially reduced significantly and there are some peculiarities in shape -manufacturing remarked, as well as in medallions. Medallions of pyxides are usually diameter 0,06-0,08m. For the decoration of this area was mainly used circular emblems with busts of female deities (notably Artemis) and dionysiac figures. Often appearing and the head of Medusa, while rarely are the representations consisting of many figures and depiction of male heroes and male deities. Various theories have been developed over the years about the ' precursors ' of medallions. Undeniable remains however the significant impact of metalworking(gilded medallion of silver pyxis and newer findings). Certain seems to be, and the connection of clay medallions with a separate series of gold medallions-emblems(or relief bust) with wire netting gold chains. Generally the medallion seems to ‘operated’ as an independent decorative element with multiple applications. The production of clay pyxides with medallion stops to latest 2nd or early 1st century B.C. There is no clear information on the continuation of production during the imperial period.