Συμβολή των βενθικών μακροασπονδύλων στην οικολογική ποιότητα λιμνών
Creators: name: Ντισλίδου, Χρυσούλα Θεόδωρου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2012
Subjects: λίμνη
τυπολογία
συνθήκες αναφοράς
βενθικά μακροασπόνδυλα
ανάλυση πιέσεων-επιπτώσεων
lake
typology
reference conditions
benthic macroinvertabrates
Impress analysis

description: Σκοπός της παρούσας μεταπτυχιακής διατριβής ήταν η διερεύνηση της σύνθεσης των κοινοτήτων των βενθικών μακροασπονδύλων στο μαλακό υπόστρωμα των λιμνών Βόλβης, Καστοριάς και Μικρής Πρέσπας και η χρήση τους για την εκτίμηση της οικολογικής ποιότητας των συγκεκριμένων λιμνών. Επιμέρους στόχοι ήταν η εφαρμογή της τυπολογίας, σύμφωνα με την Οδηγία 2000/60/ΕΚ, στις φυσικές λίμνες της Ελλάδας με βάση το Σύστημα Β, η διερεύνηση της ύπαρξης σταθμών αναφοράς και η ανάλυση πιέσεων – επιπτώσεων στη λεκάνη απορροής της λίμνης Μικρής Πρέσπας. Με τη χρήση του Συστήματος Β οι φυσικές λίμνες της Ελλάδας διαχωρίστηκαν σε 9 τύπους, χρησιμοποιώντας ως περιγραφείς την αγωγιμότητα (μS/cm), το υψόμετρο (m), την έκταση της λίμνης (Km2), το μέσο βάθος (m) και τη γεωλογία. Όσον αφορά τα κριτήρια για τις συνθήκες αναφοράς, στις υπό εξέταση λίμνες, καμία δεν πληρούσε αυτά τα κριτήρια και προτείνεται η χρήση παλαιολιμνολογικών μεθόδων ή μοντέλα πρόβλεψης ή/και η κρίση του ειδικού για τον καθορισμό συνθηκών αναφοράς. Στις λίμνες Βόλβη, Καστοριάς και Μικρή Πρέσπα πραγματοποιήθηκαν 2 εποχικές δειγματοληψίες (Οκτώβριος 2011 και Μάρτιος 2012) σε 9 και 5 σταθμούς αντίστοιχα. Οι δειγματοληψίες περιελάμβαναν τη συλλογή βενθικών μακροασπονδύλων από το πυθμένα και νερού από την επιφάνεια για την εκτίμηση της βιολογικής ποιότητας νερού και τη μέτρηση φυσικών-χημικών παραμέτρων όπως θρεπτικών αλάτων του αζώτου και του φωσφόρου αντίστοιχα. Συνολικά καταμετρήθηκαν 53.466 άτομα βενθικών μακροασπονδύλων που άνηκαν σε 16 ταξινομικές ομάδες. Τα είδη Endochironomus tendens, Psectrocladius (Psectrocladius) psilopterus, Peipsidrilus sp. και Haplotaxis sp. καταγράφθηκαν για πρώτη φορά σε λίμνες της Ελλάδας. Από τις φυσικές-χημικές παραμέτρους οι τιμές του BOD5 (mg/l), των TSS (mg/l), των N-NO2 (mg/l) και των Ν-ΝΗ4 (mg/l) ξεπερνούσαν σε ορισμένους σταθμούς τα προτεινόμενα όρια για τη διαβίωση των ιχθύων σύμφωνα με την Οδηγία 2006/44/ΕΚ. Η ανάλυση Co-inertia διαχώρισε τους σταθμούς της λίμνης Μικρής Πρέσπας από τους σταθμούς των υπόλοιπων λιμνών, εξαιτίας του μεγαλύτερου υψομέτρου της, της μεγαλύτερης διαφάνειάς, και της παρουσίας των ειδών Peipsidrilus sp. και Haplotaxis sp. Επίσης, η ανάλυση κύριων αντιστοιχιών (CCA) έδειξε ότι η λίμνη Μικρή Πρέσπα χαρακτηρίζεται από τα είδη Peipsidrilus sp. και Haplotaxis sp. και από μεγάλο υψόμετρο, η λίμνη Καστοριάς από το είδος Chaoborus flavicans και από τις υψηλότερες τιμές στη θερμοκρασία και στα ολικά αιωρούμενα στερεά και τέλος, η λίμνη Βόλβη από το είδος Potamothrix hammoniensis και από μεγαλύτερο βάθος. Η εφαρμογή των δεικτών ποικιλότητας (Shannon και Margalef) και ομοιοκατανομής Pielou έδειξε ότι δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν οι συγκεκριμένοι δείκτες ως δείκτες εκτίμησης της οικολογικής ποιότητας. Η λίμνη Μικρή Πρέσπα εμφάνισε τη μεγαλύτερη ποικιλότητα, με βάση τους δείκτες Shannon και Margalef, σε σχέση με τη Καστοριά και τη Βόλβη. Επίσης, οι δείκτες BQIc, BQIo και η αναλογία O/C δείχνουν το επίπεδο ευτροφισμού μίας λίμνης και όχι την οικολογική ποιότητά της. Συγκεκριμένα και οι τρεις λίμνες με βάση τους προαναφερθέντες δείκτες είναι εύτροφες. Μόνο ο σταθμισμένος δείκτης ποικιλότητας Shannon και ο BQMi μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως δείκτες ποιότητας και θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν στις ελληνικές λίμνες μετά από την προσαρμογή και τη διαβαθμονόμησή τους. Τέλος, σχετικά με την ανάλυση πιέσεων - επιπτώσεων στη λεκάνη απορροής της λίμνης Μικρής Πρέσπας προτείνεται η εφαρμογή επιχειρησιακής παρακολούθησης για τις πιέσεις ρύπανσης.
description: The aim of this master thesis was to study the community composition of benthic macroinvertabrates in the soft bottom of lakes Volvi, Kastoria and Mikri Prespa and their use in assessing the ecological quality of these lakes. Specific objectives were to define a typological system, based on the Water Framework Directive 2000/60/EC, for the natural lakes of Greece according to System B in order to investigating the existence of reference conditions. An Impress analysis was applied in the catchment area of lake Mikri Prespa. Using the System B natural lakes in Greece were divided into 9 types, using as descriptors conductivity (μS/cm), altitude (m), lake surface area (Km2), mean depth (m) and geology. None of these lakes met the criteria of reference conditions and so it was proposed to be used paleolimnological methods or prediction models and / or expert opinion in order to find reference conditions. In lakes Volvi, Kastoria and Prespa 2 seasonal samplings took place (October 2011 and November 2012) in 9 and 5 stations respectively. The samplings included the collection of benthic macroinvertabrates and surface water for the analysis of physico-chemical parameters like nutrients of nitrogen and phosphorus. In total 53,466 individuals of benthic macroinvertebrates were counted belonging to 16 taxa. The species Endochironomus tendens, Psectrocladius (Psectrocladius) psilopterus, Peipsidrilus sp. and Haplotaxis sp. were recorded for the first time in the lakes of Greece. The values of the physico-chemical parameters BOD5 (mg/l), TSS (mg/l), N-NO2 (mg/l) and N-NH4 (mg/l) exceeded the proposed limits for the life of fish according to the Directive 2006/44/EC. The Co-inertia analysis divided the stations of lake Mikri Prespa from all other stations because of their higher altitude and greater transparency and the presence of the species Peipsidrilus sp. and Haplotaxis sp. The Canonical Correspondence Analysis (CCA) showed that the lake Mikri Prespa is characterized by the species Peipsidrilus sp. and Haplotaxis sp. and high altitude, the lake of Kastoria of the species Chaoborus flavicans and by the higher values of temperature and Total Suspended Solids and finally the lake Volvi of the species Potamothrix hammoniensis and depth (which was greater). The diversity indices (Shannon and Margalef) and Evenness Pielou showed that they cannot be used as indicators of water quality assessment but only for the level of eutrophication. The Lake Mikri Prespa showed high diversity, according to the biodiversity indices Shannon and Margalef, in relation with lake Kastoria and Volvi. Also, the indicators BQIc, BQIo and the ratio O/C showed the level of eutrophication of a lake and not the ecological quality. Specifically, the three lakes are eutrophic, according to the previous indicators. Only the weighted Shannon diversity index and BQMi may be used for the assessment of the ecological quality of Greek lakes after their adjustment and intecalibration. Finally, Impress analysis in the catchment area of lake Mikri Prespa showed that it is needed the implementation of an operational monitoring for the estimation of the impacts of the existing pollution pressures.