Μελέτη και ταυτοποίηση ανόργανων χρωστικών σε γυάλινα και κεραμικά ευρήματα αρχαϊκής και κλασικής περιόδου από το αρχαίο νεκροταφείο της Σίνδου, με τη χρήση μη καταστρεπτικών τεχνικών ανάλυσης
Creators: name: Γκάρα, Μαρία Ελευθερία Δημητρίου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2019
Subjects: Αρχαία Σίνδος, χρωστικές σε γυάλινα και κεραμικά κτερίσματα
Φασματοσκοπία φθορισμού ακτίνων Χ
Φασματοσκοπία Raman
Pigments in glass and ceramic artifacts from ancient cemetery of Sindos
micro- X-rey Fluorescence analysis (micro-XRF)
micro-Raman analysis

description: Το αρχαίο νεκροταφείο της Σίνδου εντοπίστηκε τυχαία το 1980 στη Β’ Βιομηχανική ζώνη Θεσσαλονίκης, 23 χιλιόμετρα δυτικά της πόλης. Η συστηματική ανασκαφή του χώρου πραγματοποιήθηκε υπό την καθοδήγηση της αρχαιολόγου Αικατερίνης Δεσποίνη και διήρκησε έως το 1982, αποκαλύπτοντας ένα σημαντικό αριθμό πλούσια κτερισμένων ταφών που εκτείνονταν σε ένα φυσικό λοφώδες ύψωμα. Με βάση τα ευρήματα το νεκροταφείο χρονολογήθηκε στους αρχαϊκούς και κλασικούς χρόνους, καλύπτοντας την περίοδο από το δεύτερο μισό του 6ου αιώνα π.Χ. έως το τέλος του 5ου αιώνα π.Χ.. Τον 4ο αιώνα π.Χ. ο χώρος εγκαταλείφθηκε ως τόπος ενταφιασμού και αξιοποιήθηκε για τη λειτουργία εργαστηριακών εγκαταστάσεων. Οι ταφές της Σίνδου παρουσιάζουν μια ποικιλία υλικών και τεχνουργημάτων, μαρτυρώντας την ύπαρξη ενός αρκετά δραστήριου και οικονομικά εύπορου οικισμού. Η παρούσα εργασία επικεντρώθηκε στη μελέτη των χρωστικών που διασώζονται σε ένα σύνολο γυάλινων και κεραμικών ευρημάτων από το αρχαίο νεκροταφείο, τα οποία εκτίθενται και φυλάσσονται στο Αρχαιολογικό Μουσείο Θεσσαλονίκης. Πρόκειται για αγγεία και χάντρες από γυαλί, καθώς και αγγεία και έργα κοροπλαστικής από πηλό, τα οποία χρονολογούνται στην αρχαϊκή και κλασική εποχή. Κύριος στόχος της μελέτης ήταν η ταυτοποίηση και ο σαφής χαρακτηρισμός των χρωστικών που ανιχνεύτηκαν στην επιφάνεια των ευρημάτων, καθώς και ο συσχετισμός των εργαστηριακών αναλύσεων με τα αρχαιολογικά δεδομένα, για την πληρέστερη τεκμηρίωση τους. Παράλληλα, διερευνήθηκαν η αρχαία τεχνολογία των διαφορετικών εξεταζόμενων υλικών, με ιδιαίτερη έμφαση στην απόδοση του χρώματος και τις χρωστικές ύλες που χρησιμοποιήθηκαν για τη διακόσμηση των ευρημάτων. Η εργαστηριακή μελέτη του χρώματος πραγματοποιήθηκε με τη χρήση μη καταστρεπτικών τεχνικών ανάλυσης. Η πρώτη διαγνωστική τεχνική που χρησιμοποιήθηκε ήταν η φασματοσκοπία φθορισμού ακτίνων Χ, προκειμένου να αποσπαστούν τα πρώτα αποτελέσματα που αφορούσαν τη στοιχειακή ανάλυση του χρώματος της διακόσμησης. Στη συνέχεια, για τον πληρέστερο χαρακτηρισμό των χρωστικών και την επιβεβαίωση των αποτελεσμάτων της στοιχειακής ανάλυσης, επιλεγμένα αντικείμενα εξετάστηκαν με τη χρήση της φασματοσκοπίας Raman. Τα αποτελέσματα των εργαστηριακών αναλύσεων για τα γυάλινα ευρήματα ταυτίστηκαν σε μεγάλο βαθμό με τα βιβλιογραφικά και αρχαιολογικά δεδομένα της εξεταζόμενης περιόδου. Η ποσοτική ανάλυση κατέδειξε πως πρόκειται για πυριτικά γυαλιά τύπου σόδας ασβεστίου με υψηλή περιεκτικότητα αλκαλίων (Na2O) και αλκαλικών γαιών (CaO) που διευκολύνουν την κατεργασία του γυαλιού σε πιο χαμηλές θερμοκρασίες. Το αδιαφανές χρώμα οφείλεται στα υψηλά ποσοστά αντιμονίου, ενώ τα οξείδια του κοβαλτίου, του σιδήρου, του χαλκού του μολύβδου και του μαγγανίου προσδίδουν το χρώμα στη μάζα του γυαλιού. Όσον αφορά τα κεραμικά ευρήματα, οι εργαστηριακές αναλύσεις αποκάλυψαν μια ευρεία γκάμα χρωστικών σε συμφωνία με τη συνήθη «παλέτα» που εντοπίζεται στον ευρύτερο ελλαδικό χώρο κατά την αρχαϊκή και κλασική εποχή. Πρόκειται για ανόργανες χρωστικές οξειδίων του σιδήρου και του μαγγανίου, χρωστικές ανθρακικού ασβεστίου, την ορυκτή χρωστική του κιννάβαρι, τεχνικών χρωστικών του αιγυπτιακού μπλε και του κόκκινου του μολύβδου, καθώς και της οργανικής χρωστικής του μαύρου άνθρακα. Η συνδυαστική χρήση των μεθόδων επέτρεψε την λήψη αξιόπιστων αποτελεσμάτων σε σχέση με το είδος και τη χρήση των χρωστικών στα γυάλινα και κεραμικά ευρήματα παρά τη μερική διατήρηση τους. Παράλληλα, εμπλουτίστηκε η βάση δεδομένων των αναλύσεων του Αρχαιολογικού Μουσείου Θεσσαλονίκης για την αρχαϊκή και κλασική περίοδο στην περιοχή της Μακεδονίας
description: The ancient cemetery of Sindos was accidentally discovered in the 2nd Industrial Zone of Thessaloniki, 23 km west of the city. The systematic excavation of the site, took place under the guidance of archaeologist Ekaterini Despini and lasted until 1982, revealing a significant number of richly tombs, dag in the clayish earth of a low hill. Based on the artifacts, the use of the cemetery was placed in the Archaic and Classical times, covering the period from the second half of the 6th century B.C. during the end of the 5th century B.C. In the 4th century B.C. the site was abandoned as a burial site and used for the operation of laboratory facilities. The graves of Sindos indicate a variety of materials and artifacts, testifying to the existence of a quite active and economically wealthy settlement. The present thesis focuses on the analysis of ancient pigments found in glass and ceramic artifacts from the ancient cemetery, which are kept and exhibit in the Archaeological Museum of Thessaloniki. These are glass vases and beads, as well as, pottery vases and terracottas, dating back to the Archaic and Classical times. The aim of the study was the identification and the characterization of the pigments detected on the surface of the artifacts, as well as, the correlation of laboratory analysis with archaeological data, for their more accurate documentation. At the same time, the ancient technology of the different materials was investigated with particular emphasis on the color rendering and the pigments used to decorate the objects under consideration. The analysis of the color was carried out using non-destructive analysis techniques. The first measurements were performed using X-ray fluorescence spectroscopy in order to receive the first results concerning elemental analysis of the colored decoration. Also, selected artifacts were examined using Raman spectroscopy for the characterization of pigments and confirmation of elemental result analysis. The outcome of the analysis of the glass artifacts was largely identified with the bibliographic and archaeological data of the period under review. Quantitative analysis has shown that these are high-alumina (Na2O) and alkaline earth oxide (CaO) silicon soda glasses, which make it easier to treat glass at lower temperatures. Opaque color is due to high antimony rates, while cobalt, iron, lead and manganese oxides give color to the glass. As far as ceramic artifacts are concerned, laboratory analysis revealed a wide range of pigments in accordance with the usual "palette" found in Greece during the Archaic and Classical era. These are inorganic pigments of iron and manganese, calcium carbonate pigments, cinnabar mineral pigment, Egyptian blue and red lead pigment, as well as, organic carbon black pigment.The combination of the used methods led to reliable outcome related to the kind and use of pigments of the glass and ceramic artifacts. Accordingly, the analysis data of Archaeological Museum of Thessaloniki was enriched concerning the Archaic and Classical time in Macedonia territory