Η προστασία των κατοχυρωμένων στην ΕΣΔΑ δικαιωμάτων κατά την εφαρμογή του δικαίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης
Creators: name: Βιόπουλος, Παναγιώτης Ιωάννη
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2020
Subjects: Προστασία θεμελιωδών δικαιωμάτων
Ευρωπαϊκός πολυεπίπεδος συνταγματισμός
Συμπλοκή εννόμων τάξεων
Protection of fundamental rights
European multilevel constitutionalism
Interaction of legal orders

description: Η παρούσα μελέτη πραγματεύεται το ζήτημα της προστασίας των κατοχυρωμένων στην ΕΣΔΑ δικαιωμάτων κατά την εφαρμογή του δικαίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Πυρήνας της μελέτης αποτελεί η εξής διαπίστωση: μολονότι η έννομη τάξη της ΕΣΔΑ και της Ευρωπαϊκής Ένωσης δεν είναι τυπικά συνδεδεμένες, αλληλεπιδρούν επί τη βάσει συγκεκριμένων νομικών κανόνων στο πλαίσιο του λεγόμενου «ευρωπαϊκού συνταγματισμού» ή «ευρωπαϊκού συνταγματικού πλουραλισμού», με άξονα την προστασία των δικαιωμάτων που κατοχυρώνονται στην ΕΣΔΑ και αντίστοιχα στον Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όταν τίθεται διακινδύνευσης λόγω της εφαρμογής ενωσιακού και όχι αμιγώς εθνικού δικαίου. Στο πρώτο κεφάλαιο, αναλύεται η συμβολή των δυο εννόμων τάξεων στη διαμόρφωση του «ευρωπαϊκού συνταγματικού χώρου» και τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά τους. Στο δεύτερο κεφάλαιο, παρουσιάζεται η ιστορική εξέλιξη της προστασίας των δικαιωμάτων στην ενωσιακή έννομη τάξη, με καταληκτικό σημείο την αρνητική Γνωμοδότηση 2/2013 του ΔΕΕ, που δεν επέτρεψε την προσχώρηση στην ΕΣΔΑ και διαμόρφωσε το αναλυόμενο στην μελέτη πλαίσιο της θεσμικής διασύνδεσης ανάμεσα στις δυο έννομες τάξεις. Στο τρίτο κεφάλαιο, αναλύεται η «εσωτερική διάσταση» του ζητήματος. Αφενός, εξετάζεται η ενσωμάτωση του κεκτημένου της ΕΣΔΑ, ως ελαχίστου επιπέδου προστασίας των θεμελιωδών δικαιωμάτων που κατοχυρώνονται τόσο στην ΕΣΔΑ όσο και στον Χάρτη, εντός της ενωσιακής έννομης τάξης και, ειδικά, στον σχετικό έλεγχο που διεξάγει το ΔΕΕ. Αφετέρου, αναλύονται συγκεκριμένες κατηγορίες πράξεων του δικαίου της Ένωσης, όπου λόγω των ιδιαιτεροτήτων του δικαίου της, γεννώνται εντονότερα ζητήματα διακινδύνευσης κατοχυρωμένων στην ΕΣΔΑ δικαιωμάτων. Στο τέταρτο κεφάλαιο, αναπτύσσεται η «εξωτερική διάσταση» του ζητήματος, δηλαδή τα ιδιαίτερα κριτήρια που έχει διαπλάσει η νομολογία του ΕΔΔΑ προκειμένου να ελέγξει παραβιάσεις ή μη της ΕΣΔΑ από ενέργειες κρατών μελών κατ’ εφαρμογή του ενωσιακού δικαίου, υπάγοντας στον νομικό κανόνα του «τεκμηρίου ισοδύναμης προστασίας» την τάση αυτοπεριορισμού της, προσπαθώντας όμως να μην εκπίπτει ως προς τις εγγυήσεις προστασίας του κάθε κατοχυρωμένου στην ΕΣΔΑ δικαιώματος. Στο πέμπτο και τελικό πριν τα συμπεράσματα κεφάλαιο, εξετάζεται ο ρόλος του εθνικού δικαστή εντός του πολυεπίπεδου αυτού συστήματος προστασίας των θεμελιωδών δικαιωμάτων, με ιδιαίτερα έμφαση στη σημασία της ορθής και νόμιμης χρήσης των προδικαστικών ερωτημάτων που διαθέτει, προκειμένου να απευθυνθεί και να μεταφέρει μια αχθείσα ενώπιον του διαφορά στα δυο υπερεθνικά δικαστήρια (ΔΕΕ και ΕΔΔΑ).
description: The present thesis focuses on issues related to the protection of human rights enshrined in the European Convention on Human Rights and Fundamental Freedoms (ECHR) while applying provisions of European Union law. The core of the thesis derives from the following finding: although the legal orders of the ECHR and of the EU are not typically engaged, they interact to each other through specific legal rules in the framework of the so-called “European Constitutionalism” or “European Constitutional Pluralism”, in cases related to the protections of rights enshrined in the ECHR, and respectively in the Charter of the Fundamental Rights of the European Union (CFREU), while they are threatened due to actions or omissions implementing EU law. In the first chapter, we analyze the contribution of both European legal orders to the creation of the so-called “European constitutional area”, as well as the special characteristics of them. In the second chapter, we present the gradual development of the protection of the fundamental rights in the EU legal order, with the non-accession of the EU to the ECHR after the negative Opinion 2/2013 of the CJEU being the final and crucial point, since it shaped the current legal and institutional framework of the relationship between the two aforementioned legal orders. In the third chapter, we analyze the “internal dimension” of the thesis’ problematic. On the one hand, it provides an insight on the integration of the Convention acquis within the EU legal order and the CJEU case-law, in terms of setting the minimum level for the protection of rights enshrined both in ECHR and CFREU. On the other hand, we present some indicative examples of EU law rules and principles that question the protection of fundamental human rights enshrined in the ECHR. In the fourth chapter, we analyze the “external dimension” of the thesis’ problematic. It refers to specific legal criteria, as prescribed by the ECtHR case law so as the latter be entitled to judicially control whether state behavior implementing EU law is in breach of rights enshrined in the ECHR, by shaping the “presumption of equivalent protection”, aiming to a self-restraint of its judicial intervention, while not mitigating the guarantees of human rights protection. In the fifth chapter, before proceeding to the our conclusions, we examine the role of the national judge in the multi-level system of human rights protection, especially by emphasizing on the tool of preliminary questions, by which the national judges can refer a case or a legal question to their European supranational counterparts (CJEU and ECtHR).