Από την κειμενοκεντρική προσέγγιση στον κριτικό γραμματισμό. Δεδομένα από την πράξη
Creators: name: Αγοραστού, Αικατερίνη Ιωάννη
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2020
Subjects: κριτικός γραμματισμός
ιδεολογικά νοήματα
αναγνωστικές πρακτικές/στρατηγικές
critical literacy
ideologically meanings
reading practices/strategies

description: Μέσα από την εθνογραφική παρατήρηση μιας Δ΄ τάξης δημοτικού αποτελούμενη από 17 μαθητές/τριες και τον εκπαιδευτικό, επιχειρούνται η διερεύνηση του τρόπου μετάβασης της σχολικής τάξης από την κειμενοκεντρική προσέγγιση στον Κριτικό Γραμματισμό μέσα από τη διερεύνηση του θέματος των Δικαιωμάτων του Παιδιού. Η μελέτη αυτή χαρακτηρίζεται από εμβάθυνση στις αναγνωστικές πρακτικές και στρατηγικές που χρησιμοποιούν τα μέλη μιας σχολικής κοινότητας κατά την επεξεργασία ποικίλων κειμενικών ειδών, προκειμένου να κατανοήσουν το ευρύτερο κοινωνικό πλαίσιο γύρω από το κοινωνικό και πολιτικό αυτό ζήτημα. Επιπροσθέτως, επιχειρεί να προσφέρει κάποια εργαλεία που οι εκπαιδευτικοί μπορούν να αποκτήσουν για να κατανοήσουν τις αναγνωστικές τους πρακτικές με απώτερο σκοπό την συνειδητοποίηση εκ μέρους των εκπαιδευτικών και των μαθητών, πως τα κείμενα δεν συνιστούν ουδέτερες κατασκευές, αλλά το μέσο για την ανάδειξη συγκεκριμένων «φωνών» και ιδεολογιών. Ακολουθώντας την κοινωνικοπολιτισμική προσέγγιση για τη διδασκαλία της ανάγνωσης και την Εθνογραφία της Επικοινωνίας, η έρευνα αυτή αντλεί τα μεθοδολογικά της εργαλεία από τον χώρο της Κριτικής Ανάλυσης του Γραμματισμού στη Σχολική Τάξη (Κωστούλη, 2008) για την ανάδειξη της δυναμικής διάστασης της διδασκαλίας και της μάθησης. Πιο συγκεκριμένα, για την ανάλυση των δεδομένων, τα οποία λήφθηκαν μέσω παρατήρησης, συνέντευξης και ερωτηματολογίων, αξιοποιήθηκαν ως εργαλεία το «κειμενικό γεγονός» και το «θεματικό πεδίο» με το «θεματικό του πλαίσιο». Από την ανάλυση, που πραγματώθηκε στο μακροεπίπεδο, υπό την έννοια της θεματικής ανάλυσης των κειμενικών γεγονότων με τον εντοπισμό των αναγνωστικών στρατηγικών των υποκειμένων και στο μικροεπίπεδο με την καταγραφή του τρόπου συμμετοχής των συμμετεχόντων/ουσών, προέκυψε πως η κατανόηση των υπόρρητων νοημάτων των κειμένων που εμπλέκονται με ιδεολογικούς και κοινωνικούς παράγοντες αποτελεί μια απαιτητική αλλά την ίδια στιγμή αναγκαία διαδικασία για την οποία κρίνεται απαραίτητη η απαλλαγή εκ μέρους του εκπαιδευτικού κάθε στοιχείου της παραδοσιακής του ταυτότητας. Παρόλο που η διαδικασία αυτή ήταν πρόκληση και για τον εκπαιδευτικό, τα αποτελέσματα από την ποιοτική ανάλυση των δεδομένων, που προέκυψαν από τα τρία εργαλεία που αναφέρθηκαν, καθώς και από τα κείμενα που παρήγαγαν οι μαθητές/τριες είναι ενθαρρυντικά για το επόμενο βήμα της κειμενοκεντρικής προσέγγισης στην υιοθέτηση των αρχών του Κριτικού Γραμματισμού
description: Through the ethnographic observation of a 4th grade class in a primary school Classroom , consisting of 17 students and the teacher, this study investigates the factors shaping the transition of this community from genre-based pedagogy, that is currently used to Critical Literacy through the discussion of the topic of ‘Children’s Rights’. This study aims to offer an in-depth understanding of the reading practices and strategies used by members of a school community in the negotiation of various texts, as part of their attempt to understand the wider social framework on the issue of Children's Rights. In addition, it aims to provide teachers with the tools they need to use for understanding the reading practices they employ, with the ultimate aim being to make teachers and students aware of the fact that texts do not constitute neutral structures, but rather as the means used for projecting specific 'voices and ideologies. Drawing upon basic premises from the sociocultural approach to teaching text understanding and the Ethnography of Communication tradition, this research draws its methodological tools from the field of Critical Analysis of Literacy Classroom (Kostouli, 2008) in order to capture teaching and learning as dynamic processes. More specifically, for data analysis, which was obtained through observation, interviews and questionnaires, we used as methodological tools the concepts of “literacy event” and “thematic field” along with the “topic framework”. The analysis that was held at macro-level, in the context of the thematic analysis of literacy events by identifying the reading strategies of the subjects and, at micro level, by recording the involvement of the participants, revealed that understanding the implicit meanings of texts constitutes a demanding but at the same time a necessary process, which requires that the teacher relinquish every element of his traditional identity. Although this process proved to be challenging to the teacher, the results from the qualitative analysis of the data are encouraging, suggesting the need for schools to move to the next step away from the genre- based approach towards the principles of Critical Literacy