Πρότυπα φυτικής ποικιλότητας σε περιοχές οικοτόνου στο όρος Βέρμιο:
Creators: name: Ζέρβας, Δημήτριος Γεωργίου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2012
Subjects: Οικότονος
Λειτουργική Ποικιλότητα
Βέρμιο
Ecotone
Functional Diversity
Vermio

description: Οι οικότονοι είναι περιοχές απότομης μετάβασης μεταξύ βιοκοινοτήτων και αποτελούν μία βασική μονάδα στις μελέτες οικολογίας τοπίου, ενώ η δυναμική τους (π.χ. μεταβολές τοποθεσίας και σύνθεσης ειδών) τους καθιστά κατάλληλους ως δείκτες περιβαλλοντικών ή παγκόσμιων κλιματικών μεταβολών. Σκοπός της παρούσας εργασίας αποτελεί η διερεύνηση των προτύπων ποικιλότητας (συνθετικής και λειτουργικής) και της κατανομής φυτικών ειδών κατά μήκος βαθμίδων μετάβασης μεταξύ δύο διαφορετικών ζευγαριών ομοιογενών, δασικών οικοσυστημάτων (δάση οξιάς – δάση πλατύφυλλων ειδών και δάση οξιάς – δάση μαύρης πεύκης). Πραγματοποιήθηκε δειγματοληψία βλάστησης στην περιοχή του Βερμίου όρους, (βόρειο-κεντρική Ελλάδα), με χρήση δειγματοληπτικών επιφανειών διαφορετικού μεγέθους (δειγματοληψία πολλαπλής κλίμακας), έτσι ώστε να ελεγχθεί η επίδραση της δειγματοληπτικής κλίμακας στον εντοπισμό του οικοτόνου και στα πρότυπα ποικιλότητάς του. Για την εύρεση της θέσης και του πλάτους των οικοτόνων χρησιμοποιήθηκε η ανάλυση Moving split-window. Η προτίμηση εμφάνισης ειδών εντός των οικοτόνων (οικοτονικά είδη) αξιολογήθηκε με τη βοήθεια του Fisher’s exact text, καθώς και βάσει του κριτηρίου της αποκλειστικής εμφάνισής τους εντός των οικοτόνων. Η ποικιλότητα σύνθεσης υπολογίστηκε με τη βοήθεια των δεικτών των Rényi και Simpson, ενώ η λειτουργική ποικιλότητα με τη βοήθεια των τεσσάρων δεικτών FRic, FEve, FDiv και FDis. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι ο εντοπισμός των οικοτόνων μπορεί να γίνει αξιόπιστα με χρήση δεδομένων σύνθεσης της βλάστησης και βάσει δειγματοληπτικών τετράγωνων μεγέθους ίσου ή μεγαλύτερου από 100m2, αλλά και με συνδυασμένη χρήση δεδομένων σύνθεσης και δομής του δενδρώδους ορόφου. Το πλάτος των οικοτόνων μεταξύ δασών οξιάς και μαύρης πεύκης βρέθηκε ελαφρώς μεγαλύτερο από αυτό μεταξύ δασών οξιάς και πλατύφυλλων. Παρόλα αυτά η παραπάνω τάση δεν επιβεβαιώθηκε σε όλες τις δειγματοληπτικές λωρίδες, γεγονός που μπορεί να ερμηνευθεί βάσει παραγόντων, όπως η μωσαϊκότητα της βλάστησης και ο προσανατολισμός της πλαγιάς. Ένας σημαντικός αριθμός οικοτονικών ειδών που εντοπίζονται είτε αποκλειστικά, είτε με στατιστικά μεγαλύτερη συχνότητα, βρέθηκε εντός των οικοτόνων, αλλά κανένα από αυτά δεν παρουσίασε σταθερή προτίμηση εμφάνισης στους οικότονους σε όλες τις δειγματοληπτικές λωρίδες. Τέλος, η ποικιλότητα σύνθεσης και η λειτουργική ποικιλότητα εντός των οικοτονικών ζωνών, βρέθηκαν να είναι ενδιάμεσες (συχνότερα στην περίπτωση δασών οξιάς-πλατύφυλλων ειδών) ή υψηλότερες (συχνότερα στην περίπτωση δασών οξιάς-μαύρης πεύκης) σε σύγκριση με την ποικιλότητα των δύο αμιγών δασικών οικοσυστημάτων. Συμπερασματικά, φαίνεται ότι η υψηλή ποικιλότητα των οικοτονικών ζωνών δεν αποτελεί μία γενική ιδιότητα τους, αλλά είναι αποτέλεσμα των οικολογικών συνθηκών και ιδιοτήτων του περιβάλλοντος τοπίου. Επιπλέον, οι οικότονοι φαίνεται να λειτουργούν κυρίως ως μία ζώνη ανάμειξης ειδών που προτιμούν να εγκαθίστανται στα άκρα των γειτονικών αμιγών βιοκοινοτήτων και λιγότερο ως μία νέα βιοκοινότητα, με νέες περιβαλλοντικές συνθήκες, που φιλοξενούν είδη που δεν εμφανίζονται στις γειτονικές βιοκοινότητες.
description: Ecotones are areas of sharp changes between biological communities and comprise a basic unit for landscape ecology studies, while their dynamic character (e.g. changes of location and species composition), make them effective indicators of environmental or global climate changes. This study aims at the investigation of diversity (compositional and functional) patterns and plant species distribution along transitions of two different pairs of homogenous forest ecosystems (beech forests – broadleaved forests and beech forests – black pine forests). Vegetation sampling took place at Mt. Vermio (north-central Greece), by using quadrates of different size (multi-scale sampling), to test the effect of scale at the investigation of ecotone’s location and the diversity patterns. The Moving split-window analysis was applied for the determination of ecotone’s location and width. Furthermore, preferential occurrence of species within the ecotones (ecotonal species) was evaluated using Fisher’s exact text, as well as using the criterion of their exclusive occurrence within them. Compositional diversity was measured applying Rényi’s index and Simpson’s one as well, while functional diversity was evaluated by using the four indices FRic, FEve, FDiv και FDis. Results showed that determination of ecotone’s location can be reliably achieved by using plant compositional data of quadrates with size 100m2 or larger, but also by using compositional and structure data of tree layer. The width of ecotone was found slightly longer between the beech and black pine forests than that between beech and broadleaved forests. However, this trend was not found for all the transects, a fact that may be attributed to factors, such as vegetation patchiness and slope aspect. An important number of ecotonal species was found, occurring either exclusively or with statistically higher frequency within the ecotones, but neither of these species was found occurring (exclusively or preferentially) in the ecotones of all the studied transects. Compositional and functional diversity within ecotonal zones, were found to be intermediate (more often in the transects from beech to broadleaved forests) or higher (more often in the transects from beech to black pine forests) compared with the diversity of the two homogenous forest ecosystems. Conclusively, high diversity in ecotones does not comprise a global property for them, but this depends on the ecological conditions and properties of the surrounding landscape. Moreover, ecotones seem to function mainly like additive blending areas of species that prefer to settle at the edges of neighboring communities and it is less likely to comprise a new assemblage with distinct environmental conditions that hosts species not occurring at the neighboring, homogenous communities.