Οι συμπληρωματικές θεραπευτικές μέθοδοι της φαρμακευτικής οστεονέκρωσης των γνάθων: Συστηματική Ανασκόπηση
Creators: name: Ευαγγελόπουλος, Χρήστος Αναστασίου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2023
Subjects: Φαρμακευτική οστεονέκρωση των γνάθων
Συμπληρωματική θεραπεία
Διφωσφονικά
Medical related osteonecrosis of the jaw
Adjuvant therapy
Biphosphonates

description: Η συσχετιζόμενη με φάρμακα οστεονέκρωση των γνάθων είναι μία σοβαρή ανεπιθύμητη ενέργεια της λήψης συγκεκριμένων φαρμακευτικών παραγόντων, όπως είναι τα διφωσφονικά, η δενοσουμάμπη και οι αντιαγγειογενετικοί παράγοντες. Αυτή έχει μεγάλο αντίκτυπο στην ποιότητα ζωής των ασθενών αυτών, οι οποίοι συγχρόνως πάσχουν από οστεοπόρωση ή προχωρημένες μορφές καρκίνου. Παρόλα αυτά η επιλογή της θεραπευτικής στρατηγικής κατά της νόσου αποτελεί αμφιλεγόμενο πεδίο και δεν έχει θεσπιστεί ακόμα ένα ακριβές πρωτόκολλο θεραπείας. Το ιατρικό και οδοντιατρικό ενδιαφέρον έχουν κεντρίσει οι συμπληρωματικές θεραπείες, η προσθήκη των οποίων στις κλασικές προσεγγίσεις υπόσχεται οφέλη στο θεραπευτικό αποτέλεσμα. Ο στόχος της συγκεκριμένης διατριβής είναι η μελέτη της υπάρχουσας βιβλιογραφίας σχετικά με τις συμπληρωματικές θεραπείες της MRONJ μέσω μιας συστηματικής ανασκόπησης, και ειδικότερα της αποτελεσματικότητας τους και της επίδρασής τους στη θεραπευτική έκβαση. Σκοπός της εργασίας είναι να συμπεριληφθούν όσο το δυνατόν περισσότερα είδη συμπληρωματικής θεραπείας. Η συστηματική ανασκόπηση πραγματοποιήθηκε βάσει των κατευθυντήριων οδηγιών PRISMA statement. Η αναζήτηση πραγματοποιήθηκε στις βάσεις δεδομένων MEDLINE και COCHRANE CENTRAL μέχρι τον Οκτώβριο του 2022. Δεν χρησιμοποιήθηκε στην αναζήτηση κάποιος γλωσσικός, γεωγραφικός ή χρονικός περιορισμός, ενώ οι όροι που χρησιμοποιήθηκαν συνδυαστικά στην αναζήτηση ήταν : osteonecrosis of jaw, MRONJ , BRONJ, DRONJ, ONJ, treatment, management και therapy. Τέθηκαν εξ αρχής ακριβή κριτήρια εισαγωγής και αποκλεισμού των μελετών και η αξιολόγηση των άρθρων που επιλέχθηκαν τελικά έγινε βάσει του Oxford Center for Evidence Based Medicine. Με την αναζήτηση βρέθηκαν 4023 άρθρα από τα οποία τα 172 ήταν διπλές εγγραφές. Βάσει τίτλου απορρίφθηκαν τα 3123 , ενώ βάσει περίληψης τα 507. Για τα εναπομείναντα 221 η επιλογή βασίστηκε στο πλήρες κείμενο. Τελικά οι μελέτες που πληρούσαν τα κριτήρια εισαγωγής της συστηματικής ανασκόπησης ήταν 50. Συγκεκριμένα αυτές αφορούν δέκα συμπληρωματικές θεραπείες της MRONJ και ειδικότερα 5 την καθοδηγούμενη από τεχνική φθορισμού χειρουργική εκτομή, 2 την υπερβαρική οξυγονοθεραπεία, 6 τη θεραπεία με όζον, 4 την τεριπαρατίδη, 2 την πεντοξυφιλλίνη και τοκοφερόλη-α, 1 τη βόεια λακτοφερίνη, 2 την ανθρώπινη μορφογενετική πρωτείνη των οστών, 7 τη φωτοβιομετατροπή-θεραπεία με λέιζερ, 18 τα συμπυκνώματα αιμοπεταλίων και 3 την ανθρώπινη αμνιακή μεμβράνη. Η προσθήκη των εναλλακτικών θεραπειών στα ήδη υπάρχοντα συντηρητικά και χειρουργικά πρωτόκολλα από τη συστηματική ανασκόπηση φάνηκε να έχει ενθαρρυντικά αποτελέσματα, καθώς στην πλειονότητα των άρθρων βελτίωσε εκβάσεις όπως το βαθμό επούλωσης, το αίσθημα του πόνου και την έκταση του εκτεθειμένου οστού. Παρόλα αυτά δε μπορεί να στηριχθεί αυτή η άποψη με απόλυτη βεβαιότητα, καθώς δεν υπήρχε ομοιογένεια μεταξύ των μελετών και πολύ λίγες μελέτες είχαν μεγάλη ακρίβεια. Οι τυχαιοποιημένες κλινικές δοκιμές και οι καλά σχεδιασμένες προοπτικές μελέτες κοόρτης αποτελούσαν τη μειονότητα. Για αυτό το λόγο θα ήταν ωφέλιμο να διενεργηθούν ομοιογενείς μελέτες υψηλού επιπέδου απόδειξης και σε δεύτερο χρόνο μετα-αναλύσεις ώστε να αποσαφηνιστεί με ακρίβεια η αποτελεσματικότητα των θεραπειών αυτών και να σχεδιαστούν κατάλληλα θεραπευτικά πρωτόκολλα έναντι της MRONJ.
description: Medical-related osteonecrosis of the jaws (MRONJ) is a serious adverse effect of certain drug agents, such as bisphosphonates, denosumab, and antiangiogenic agents. This has a great impact on the quality of life of these patients, who at the same time suffer from osteoporosis or advanced forms of cancer. Nevertheless, the choice of therapeutic strategy against the disease is a controversial field and a precise treatment protocol has not yet been established. Medical and dental interest has been stimulated by adjuvant therapies, the addition of which to classical approaches promises benefits in therapeutic outcome. The aim of this thesis is to study the existing literature on adjuvant treatments of MRONJ through a systematic review, and in particular their effectiveness and their impact on therapeutic outcome. The purpose is to include as many types of adjuvant therapy as possible. The systematic review was performed based on the PRISMA statement guidelines. The search was carried out in the MEDLINE and COCHRANE CENTRAL databases until October 2022. No linguistic, geographical or time limitation was used in the search, while the terms used in combination in the search were: osteonecrosis of jaw, MRONJ, BRONJ, DRONJ, ONJ, treatment, management and therapy. Precise inclusion and exclusion criteria of the studies were set from the beginning and the evaluation of the finally selected articles was done according to the Oxford Center for Evidence Based Medicine. The search found 4023 articles of which 172 were duplicate entries. Based on the title, 3123 were rejected, while based on the abstract, 507 were rejected. For the remaining 221, the selection was based on the full text. In the end, the studies that met the inclusion criteria of the systematic review were 50. Specifically, these were about ten complementary treatments of MRONJ and in particular 5 about fluorescence-guided surgical resection, 2 about hyperbaric oxygen therapy, 6 about ozone therapy, 4 about teriparatide, 2 about pentoxifylline and tocopherol-α, 1 about bovine lactoferrin, 2 about human bone morphogenetic protein, 7 about photobiomodulation-laser therapy, 18 about platelet concentrates, and 3 about human amniotic membrane. The addition of adjuvant therapies to existing conservative and surgical protocols from the systematic review appeared to have encouraging results as in the majority of articles they improved outcomes such as healing rate, pain sensation and extent of exposed bone. However, this view cannot be supported with absolute certainty, as there was no homogeneity between studies and very few studies had high accuracy. Randomized clinical trials and well-designed prospective cohort studies were in the minority. For this reason, it would be beneficial to carry out homogeneous studies of high level of evidence and in a second time meta-analyses to clarify precisely the effectiveness of these treatments and to design appropriate therapeutic protocols against MRONJ.