Περιβαλλοντικά προβλήματα των κεφαλοειδών (pisces : mygilidae) στο λιμνοθαλάσσιο σύστημα του Βιστωνικού κόλπου Ξάνθης:
Creators: name: Θεολογίδης, Χριστόδουλος Πέτρου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2008
Subjects: Μαζικοί θάνατοι ψαριών
Αλιευτική διαχείριση
Παγετός
Υπερτροφισμός
Λιμνοθάλασσα
Πλημμύρες
Massive death of fish
Floods
Ice coved laggon winterkill
Management of fish mortality
Entrophication summerkill

description: Οι μαζικοί θάνατοι ψαριών σε λιμναία οικοσυστήματα προκαλούν οικολογικά και οικονομικό-διαχειριστικά προβλήματα. Η έξαρση του φαινομένου των μαζικών θανάτων ψαριών στη χώρα μας, τα τελευταία χρόνια, οφείλεται στην επιδείνωση των κλιματικών αλλαγών αλλά και στην ελλιπή διαχείριση. Ο σχεδιασμός ενός διαχειριστικού πλαισίου πρόληψης είναι απαραίτητος. Αυτό επιτυγχάνεται πρώτον, με τη μόνιμη παρακολούθηση όσο το δυνατό περισσότερων “ευαίσθητων περιοχών” συγκριτικά και τη καταγραφή της υφιστάμενης τους κατάστασης και δεύτερον με εφαρμόσιμες προτάσεις συνεχούς αναβάθμισης. Στη συγκεκριμένη μελέτη, ως καταλληλότερη περιοχή μελέτης επιλέχθηκε το οικοσύστημα της λίμνης Βιστωνίδας και των λιμνοθαλασσών του Πόρτο Λάγος, το οποίο παρουσιάζει προδιαγραφές σύγχρονης αλιευτικής διαχείρισης με υψηλές δυνατότητες παραγωγής, παράλληλα όμως συχνά προβλήματα εμφάνισης μαζικών θανάτων ψαριών. Τα προληπτικά μέτρα (αντλούμενα γεωθερμικά νερά, συστήματα αερισμού, συνεχής έλεγχος των φυσικοχημικών παραμέτρων του νερού κ.λ.π) που εφαρμόστηκαν αν και βελτίωσαν την παραγωγή, δεν λειτούργησαν σε βαθμό ώστε να αποτρέψουν τις δυσάρεστες αυτές καταστάσεις. Κατά τη διεξαγωγή της έρευνας (Ιανουάριος ’06 – Ιούνιος ’07) παρατηρήθηκαν τρία περιστατικά μαζικών θανάτων ψαριών σε ένα μικρό χρονικό διάστημα, επτά μηνών. Οι συνολικές απώλειες ξεπέρασαν τα 214.000 Kg, εκ των οποίων τα 170.000 Kg ήταν κεφαλοειδή. Τα κεφαλοειδή γνωστά και ως “βουρκόψαρα” είναι πολύ επιρρεπή σε μεταβολές που υφίσταται ο βυθός. Οι κλινικές επί τόπιες και εργαστηριακές εξετάσεις απέκλεισαν το ενδεχόμενο παθολογικής κατάστασης, ενώ τα παθολογοανοτομικά ευρήματα συνέδεσαν την κατάσταση των ψαριών με τις συνθήκες που διαμορφώθηκαν στην περιοχή. Κοινό χαρακτηριστικό και στις τρεις περιπτώσεις ήταν η παρουσία ακραίων καιρικών φαινομένων. Η δημιουργία παγετού, ο υπερτροφισμός και τα ορμητικά νερά προκάλεσαν άμεσα ή έμμεσα το θάνατο των ψαριών. Τα υπολείμματα των νεκρών ψαριών (άνθηση ύδατος το καλοκαίρι του 2005) σε συνδυασμό με την αυξημένη νεκρή φυτική βιομάζα κατά τη ψυχρή περίοδο είχε ως αποτέλεσμα την αύξηση της νεκρής οργανικής ύλης στο βυθό και την υποβάθμιση του. Η κάλυψη της υδατοσυλλογής με πάγο (30 cm) τον Ιανουάριο του 2005, η υπόβαθμιση που υπέστη ο βυθός, η περιορισμένη παρουσία μακροφυτών και λιγότερο η αποσύνθεση της νεκρής οργανικής ύλης (χαμηλές θερμοκρασίες δεν ευνοούν τη παρουσία βακτηρίων) συνέβαλλαν στην πτώση του οξυγόνου σε πολύ χαμηλά επίπεδα (2,2 mg/l). Αυτό σε συνδυασμό με τις πολύ χαμηλές θερμοκρασίες (μέχρι και -3 oC) οδήγησαν στο μαζικό θάνατο των ψαριών. Τα ψάρια κατά τη διάρκεια των ψυχρών περιόδων χάνουν βάρος (ανορεξία και έλλειψη τροφής), στρεσάρονται και γίνονται πιο ευαίσθητα σε μεταβολές φυσικοχημικών παραμέτρων. Τον Ιανουάριο του 2006 παρατηρήθηκαν οι μικρότερες τιμές στο δείκτη ευρωστίας Κ (1,49±0,17) και το μεγαλύτερο ποσοστό θανάτων (159.900 Kg κεφαλοειδή). Τον Μάιο '06, πλημμύρες μικρής διάρκειας προκάλεσαν το θάνατο (ασφυξία λόγω εναπόθεσης ύλης στα βράγχια και τραυματισμούς) σε 4.500 Kg κεφαλοειδή, καταστροφές τις εγκαταστάσεις και τη μεταφορά σημαντικής ποσότητας φερτής ύλης στην υδατοσυλλογή προκαλώντας τη θολότητα του νερού. Τα διαδοχικά γεγονότα μαζικών θανάτων ψαριών και οι πλημμύρες του Μάιου συνέβαλλαν στον εμπλουτισμό της λιμνοθάλασσας με θρεπτικά. Αυτό σε συνδυασμό με τις υψηλές θερμοκρασίες (24,4 oC) και την έντονη ηλιακή ακτινοβολία τον Ιούλιο '06 οδήγησαν στην εμφάνιση υπερτροφισμού σε μεμονωμένες κλειστές περιοχές του κεντρικού (πλησίον λίμνης Βιστωνίδας). Η περιορισμένη παρουσία υπερτροφισμού (όχι στο Λαγό), η απουσία άνθησης ύδατος (τοξικού φυτοπλαγκτού) και η καλή σωματική κατάσταση των ψαριών (Κ=2,06±0,23) περιόρισαν τις απώλειες (5.400 Kg). Τα επίπεδα οξυγόνου ήταν σχετικά χαμηλά (4,0 mg/l), όχι όμως στο βαθμό ώστε να προκαλέσουν το θάνατο υπό φυσιολογικές συνθήκες. Κάποιοι άλλοι παράγοντες πρέπει να συνέβαλλαν σε αυτό, ενώ πιθανά σενάρια έκλυσης τοξικών αεριών από τοξικό φυτοπλαγκτό και αναερόβια βακτήρια, καθώς και απότομης πτώσης του οξυγόνου λόγω πρόωρης ανακατανομής στρωμάτων του νερού αποκλείστηκαν. Το 55% των ατόμων της δειγματοληψίας του Ιουλίου παρουσίασε εκτεταμένη παρασίτωση των βραγχίων τους από το μονογενή τρηματώδη Gyrodactilus sp., ενώ το μεγαλύτερο ποσοστό των νεκρών ψαριών ήταν αδύνατα θηλυκά γενετικά ώριμα άτομα του είδους Mugil cephalus. Οι υψηλές θερμοκρασίες, η αυξημένη παρουσία παρασίτων και η αναπαραγωγική περίοδος αποτελούν στρεσογόνοι παράγοντες, οι οποίοι μειώνουν την αντίσταση των ψαριών, αυξάνουν δε τις απαιτήσεις τους σε οξυγόνο. Τους υπόλοιπους μήνες τα πράγματα κύλησαν ομαλά με απώλειες σε φυσιολογικά επίπεδα (πουλιά, κανιβαλισμός, αλιεία κ.ο.κ). Θα πρέπει να ληφθεί σοβαρά υπόψη η διαχείριση που ασκείται σε μια λιμνοθάλασσα, δηλαδή κατά πόσο οι συνθήκες που επικρατούν σε μια εκτατική ιχθυοκαλλιέργεια προστατεύουν τα ψάρια ή τα εκθέτουν σε κινδύνους.
description: The massive mortality of fish in estuarine ecosystems causes ecological and economic-administrative problems. The elation of mass deaths of fish in our country in the last decade is owed to the deterioration of climatic changes but also in incomplete management.The planning of management frame for preventing such phenomenon is judged essential. This can be achieved firstly, with the permanent follow-up of as long as possible more “sensitive regions” comparatively and the recording of the existing situation and second with applicable continuously upgraded proposals. In the particular thesis, the ecosystem of lake Vistonida and lagoons of Porto Lagos which presents specifications of modern piscatorial management with high possibilities of production but also frequent appearance of mass death of fish was selected as more suitable region of study. The incidents of mass deaths of fish in the region have been increased by far in the last few years. The preventive measures (heating of a fish wintering pond using geothermal fluids, aeration systems, control of physiochemical parameters of water) did not function in a degree in which they deter this unpleasant situation. During the conduct of research (January '06 - June '07) three incidents of mass deaths of fish were observed in the region, in a small period of time; seven months. Dead fish exceeded 214.000 Kg. From that, 170.000 Kg was mullet. Mullet seem to be more affected to the depth alteration than other species, due to their food habits (detritivorous and demersal species). Pathological examinations excluded the chances of any pathological situation. The clinical and pathologoanatomic inventions interrelated the condition of the fish with the unpleasant environmental conditions that prevailed in the region. Common characteristic in the three cases was the presence of extreme meteorological phenomenon. The occurrence of ice and snow, dense aquatic vegetation, toxic water bloom (eutrophication) and impetuous water presents a potential hazard for wildlife. The remains of dead fish due to water bloom at the summer of 2005 and the fall die-off of plants and algae due to cold water and ice-cover had as a result the increase of decaying organic matter on the bottom. The winter ice cover of the pond (30 cm) in January 2005, mucky bottom, limited presence of macrophytes and the decomposition of dead organic matter decline the oxygen levels to levels harmful to fish life (lethal levels). The oxygen depletion (2,2 mg/l) and low temperatures (up to -3 oC) which occur in the ice-cover ponds cause winterkill struck. During the cold period fish begin to lose weight (anorexia and lack of food), get stressed and become more sensitive to environmental changes. The lowest prices of Condition factor (Fulton) (1,49 ± 0,17 compared to 2,07 ± 0,31 of October '07) and the biggest percentage of deaths (159.900 Kg - 94% of annual mullet mortality) were observed in January '06. In May '06, flash floods caused the death to 4.500 Kg of mullet (clogging of the fish gill filaments by suspended sediments etc) in central system production area and transport high levels of silt and clay in watershed. The repeated fish dying and the floods enriched waters with nutrients. The excessive nutrients, the warm water (24,4 oC) and long hours of daylight during the summer of 2006 maximized the amount of aquatic plants. Eutrophication was observed in one out of the two regions (some ponds of the central system production area). The limited appearance of eutrophication, the absence of water algae bloom and the excellent nutritious condition of fish (K=2,06 ± 0,23) prevented much more deaths (5.400 Kg of mullet). One day after the appearance of dead fish, oxygen maintained at levels of 4 mg/l, levels not able to cause death under normal circumstances. Some other factors contributed in this. The worst case scenario, which concerns the release of toxic chemicals from algae bloom and anaerobic bacteria and the oxygen depletion during premature turnover during summer, was excluded. The biggest percentage of dead fish were female mature Mugil cephalus. At July of 2006, 55 % of fish were high infected by monogenetic trematode Gyrodactilus sp. These observations lead us to believe that the high temperature of July, the parasitic infestation and reproduction affect the resistance of fish and increase their oxygen requirements. The rest of the year, things rolled smoothly with deaths at normal levels (birds, cannibalism, wounding etc). The management practised in a lagoon must be taken seriously, so that the conditions that prevail protect the fish from extreme meteorological phenomena and do not expose them to bigger dangers.