DIALDEGID KARBOKSIMETILSELLULOZA-SERITSIN SOPOLIMERLARINING OLINISHI VA XOSSALARI
Creators: name: G'oyibnazarov I.Sh
name: Yo'ldoshov Sh.A
name: Sarimsakov A.A
Publisher: name: Zenodo
Year: 2025

description: Tabiiy ipak asosida ajratib olingan mahsulotlar organizm uchun biomos xossasiga ega bo‘lib, uning tarkibi asosan seritsin va fibroin biomakromolekulalaridan tashkil topgan [1]. Seritsin molekulalari globulyar tuzilishga ega bo‘lib fibroin tolalarini bir biriga bog‘lash vazifasini bajaradi. Serisin teri hujayralarini qayta tiklash va terining funksiyasini yaxshilash xossalariga ega bo‘lganligi uchun biotibbiyotda qimmatli xomashyo hisoblanadi [2]. Shunga qaramay, seritsinning o‘zini to‘g‘ridan to‘g‘ri tibbiyotda qo‘llash qator qiyinchiliklarga olib keladi. Shuning uchun uni boshqa polimerlar bilan modifikasiyalash orqali turli preparatlar olinmoqda. Seritsin tarkibidagi gidroksil, karboksil va amino guruhlar hisobiga [3] turli polimerlar bilan oson modifikasiyalash mumkin. Bugungi kunda seritsin asosida gubka, plyonka, gidrogel [4] shaklidagi qator tibbiy biologik materiallar ustida tadqiqotlar olib borilmoqda [5]. Seritsinni tibbiyot va boshqa sohalarda qo‘llash imkoniyatlarini oshirish uchun uni polisaxaridlar bilan modifikatsiyalash orqali uning fizik-kimyoviy xossalarini yaxshilashga erishilgan [6]. Polisaxaridlarning keng tarqalgan suvda eruvchan hosilalariga karboksimetilselluloza (Na-KMS) kirib, sanoat miqyosida katta miqdorda ishlab chiqariladi. Ushbu makromolekulalar asosida olingan modifikatsiyalar teri injeneriyasi sohasida teri hujayralarini qayta tiklash va terining funksiyasini yaxshilash xossalariga ega ekanligi ko‘rsatib o‘tilgan. Yuqoridagilarni inobatga olib ushbu maqolada seritsinning fizik-kimyoviy xossalarini yaxshilash uchun Na-KMS namunalarini peryodat oksidlash mahsuloti bo‘lgan DKMS bilan sopolimerlar olish ularning fizik-kimyoviy xossalarini o‘rganish bo‘yicha tadqiqotlar olib brilgan.


DKMS-seritsin asosida sopolimerlarni olishda tarkibida aldegid guruhlar miqdori 82% bo‘lgan DKMS namunalaridan va molekulyar massasi 10 kDa bo‘lgan seritsin namunalaridan foydalanildi. Olingan DKMS-seritsin sopolimerlarning tarkibidagi funksional guruhlar, kimyoviy bog‘lanish natijasida namunalarning fizik-kimyoviy xossalarining o‘zgarishlari turli tadqiqotlar yordamida aniqlandi. Jumladan, DKMS tarkibidagi aldegid va asetal, yarimasetal guruhlarga xos bo‘lgan yutilish intensivliklari mos ravishda 1726 va 892 sm-1 sohada to‘liq yo‘qolganligi va imin (C≡N) bog‘lanish uchun xos bo‘lgan yutilish intensivligi 1661 sm-1 sohada hosil bo‘lganligi aniqlandi. Bundan tashqari, sopolimerlar tarkibida kovalent bog‘ hosil bo‘lishi natijasida termik xossaning ortganligi kuzatildi. DKMS-seritsin sopolimerlari yadro magnit rezonans spektrlari yordamida tahlil qilinganda aldegid guruhlar uchun xos bo‘lgan 9.72 va 197.2 ppm sohalarda intensivliklar to‘liq yo‘qolganligi kuzatildi. DKMS tarkibidagi bu o‘zgarishlar seritsin tarkibidagi amino guruhlar bilan aldegid guruhlar to‘liq reaksiyaga kirishganligini ko‘rsatadi. Sopolimerlarning sorbsion xossalari ham tahlil qilindi. Sorbsion xossalar dastlabki namunalarga nisbatan sopolimerlarda yuqori bo‘lshini ko‘rsatib o‘tdi. Sorbsion xossalarning yuqori bo‘lishi DKMS-seritsin sopolimerlarining termodinamik jihatdan o‘zaro moyilligi yuqori ekanligini ko‘rsatadi. DKMS, seritsin DKMS-seritsin sopolimerlarining sobrsiyalagan miqdori mos ravishda 0,59, 0,585 va 1 mmol/g ga teng ekanligi aniqlandi. DKMS-seritsin sopolimerlarida sorbsiya qiymatlarining yuqori bo‘lishi tarkibidagi gidrofil funksional guruhlari miqdorining va turli o‘lchamdagi g‘ovakliklarning yuqori bo‘lishi bilan tushuntiriladi. DKMS, seritsin, DKMS-seritsin sopolimerlarining uzilishdagi mexanik xossalari tadqiq qilindi. DKMS-seritsin sopolimerlarining uzilishdagi mexanik xossalari DKMS namunalariga nisbatan mexanik mustahkamlik ko‘rsatkichi ortdi biroq cho‘zilish foizlari qiymati kamaydi. cho‘zilish foizlarining kamayishi seritsinning DKMS namunalariga mustahkamlik xossasini berganini ko‘rsatadi. 


Adabiyotlar


1. B. Kundu, R. Rajkhowa, S. C. Kundu, and X. Wang, “Silk fibroin biomaterials for tissue regenerations,” Adv. Drug Deliv. Rev., vol. 65, no. 4, pp. 457–470, 2013, doi: 10.1016/j.addr.2012.09.043.


2. L. M. El-Samad et al., “Carboxymethyl cellulose/sericin-based hydrogels with intrinsic antibacterial, antioxidant, and anti-inflammatory properties promote re-epithelization of diabetic wounds in rats,” Int. J. Pharm., vol. 629, no. October, p. 122328, 2022, doi: 10.1016/j.ijpharm.2022.122328.


3. K. E. Yunusov, F. M. U. Turakulov, A. A. Sarymsakov, S. A. Yuldoshov, S. S. Rashidova, and J. Guohua, “Physicochemical characteristics of a nanocomposite film based on purified sodium carboxymethylcellulose and selenium nanoparticles,” Bull. Korean Chem. Soc., no. December 2023, pp. 273–283, 2024, doi: 10.1002/bkcs.12813.


4. A. Nishida, M. Yamada, T. Kanazawa, Y. Takashima, K. Ouchi, and H. Okada, “Use of silk protein, sericin, as a sustained-release material in the form of a gel, sponge and film,” Chem. Pharm. Bull., vol. 58, no. 11, pp. 1480–1486, 2010, doi: 10.1248/cpb.58.1480.


5. W. Huang et al., “Synergistic Integration of Experimental and Simulation Approaches for the de Novo Design of Silk-Based Materials,” Acc. Chem. Res., vol. 50, no. 4, pp. 866–876, 2017, doi: 10.1021/acs.accounts.6b00616.


6. K. Y. Lee and D. J. Mooney, “Hydrogels for Tissue Engineering,” vol. 101, no. 7, 2001.