Οι Θεσμοί Αποκαταστατικής Δικαιοσύνης στο Οικονομικό Έγκλημα
Creators: name: Ντόγκαρης, Αχιλλέας Θωμά
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2023
Subjects: Έμπρακτη μετάνοια
Ποινική Συνδιαλλαγή
Αποχή από δίωξη
Practical repentance
Criminal mediation
Abstinence from prosecution

description: Αυτό που αποκαλούμε -ή κατ’ ακριβολογία ο νομοθέτης αποκαλεί- ως θεσμούς αποκαταστατικής δικαιοσύνης στον τομέα της οικονομικής εγκληματικότητας είναι ένα σύμπλεγμα διατάξεων, τόσο ουσιαστικού όσο και δικονομικού δικαίου, οι οποίες προβλέπουν ευνοϊκότερη μεταχείριση του δράστη υπό την προϋπόθεση της αποκατάστασης της οικονομικής ζημίας του θύματος. Η ιδιοκτησία και η περιουσία, ως κατεξοχήν ανατάξιμα έννομα αγαθά, παρέχουν τη δυνατότητα στον μεν δράστη που τα έχει προσβάλλει να αναστρέφει το άδικο της πράξης του, στον δε νομοθέτη να δίνει κίνητρα για μια τέτοια συμπεριφορά προβλέποντας ευνοϊκότερη μεταχείριση του δράστη ως μορφή ανταμοιβής του. Η αποκατάσταση της ζημίας από το δράστη παραδοσιακά αντιμετωπιζόταν ως κάτι το οποίο δεν ενδιέφερε ιδιαίτερα τον ποινικό νομοθέτη, αλλά παρόλα αυτά, αν πραγματοποιούνταν, μπορούσε να οδηγήσει σε μη επιβολή ποινής υπό αυστηρές προϋποθέσεις προκειμένου να μην δίνεται το μήνυμα πως κάποιος μπορεί να πληρώνει και να απαλλάσσεται. Η θέση αυτή σήμερα τελεί υπό αμφισβήτηση, καθώς η επανόρθωση της βλάβης από το έγκλημα φαίνεται να προωθείται, ίσως άδηλα ακόμα, ως πρωταρχικός στόχος του ποινικού δικαίου. Στην εργασία πραγματοποιείται παρουσίαση των διατάξεων και ερμηνεία των αυτοτελών προϋποθέσεων που θέτουν η κάθε μία. Προκειμένου να διατηρηθεί η εργασία στα επιτρεπτά για μια διπλωματική εργασία όρια, η παρουσίαση επικεντρώνεται στους θεσμούς που προβλέπονται στον Ποινικό Κώδικα και τον Κώδικα Ποινικής Δικονομίας. Στο χώρο του ουσιαστικού δικαίου δεσπόζουν οι διατάξεις για την έμπρακτη μετάνοια των άρθρων 381 και 405 ΠΚ. Στο χώρο του δικονομικού δικαίου θα εξεταστούν οι περιπτώσεις της αποχής από τη δίωξη (ά. 48-50 ΚΠΔ) και της ποινικής συνδιαλλαγής (ά. 301-302 ΚΠΔ). Τέλος, η παρουσίαση των διατάξεων ολοκληρώνεται με την νέα ρύθμιση του ά. 104Β ΠΚ. Στο δεύτερο μέρος επιχειρείται μια κριτική αποτίμηση του νομοθετικού πλαισίου για την αποκατάσταση της οικονομικής βλάβης. Η συνύπαρξη θεσμών του ουσιαστικού και δικονομικού ποινικού δικαίου με περιεχόμενο που ταυτίζεται ή παραλλάσσει χωρίς ιδιαίτερα δογματικά κριτήρια έχει οδηγήσει στην υιοθέτηση με τους δύο Κώδικες ενός περίπλοκου συστήματος χωρίς ιδιαίτερη συνοχή, το οποίο αδυνατεί να αποδώσει με συστηματικό και εύληπτο τρόπο την ρυθμιστέα ύλη. Θα επιχειρηθεί στο μέρος αυτό να εντοπιστούν οι χώροι που τέμνονται οι διατάξεις και να επιλεγούν οι λύσεις που εξασφαλίζουν δικαιοκρατικά τον πολίτη. Παράλληλα, θα αναζητηθεί η δικαιοπολιτική νομιμοποίηση των διατάξεων που ρυθμίζουν την αποκατάσταση της βλάβης με βάση τρεις άξονες: α) τους θεμιτούς σκοπούς της ποινής με γνώμονα την ανταπόδοση, γενική και ειδική πρόληψη, β) τη συμφιλίωση δράστη και θύματος, μέσα από τη θεωρία της αποκαταστατικής δικαιοσύνης, και γ) την επιτάχυνση του συστήματος απονομής δικαιοσύνης. Στο τελευταίο μέρος αναπτύσσονται δύο ειδικότερα ζητήματα που διαπερνούν όλους τους διερευνώμενους θεσμούς και τοποθετούνται δικαιοπολιτικά στα όρια ανεκτών και μη σκοπών του ποινικού δικαίου: πρόκειται αφενός για τη δυνατότητα εντελούς ικανοποίησης του παθόντος μέσω συμβιβασμού, δηλαδή με την καταβολή αποζημίωσης μικρότερης από την πραγματική ζημία που υπέστη το θύμα, και αφετέρου για τη δυνατότητα εντελούς ικανοποίησης μέσω δεσμευμένου ή κατασχεμένου περιουσιακού στοιχείου, δηλαδή σε περιπτώσεις όπου ο δράστης δεν έχει πλέον εξουσία διάθεσης του εγκληματικού προϊόντος.
description: What we call - or more precisely the legislator calls - the institutions of restorative justice in the field of financial crime is a complex of provisions, both substantive and procedural law, which provide for a more favorable treatment to the offender on the condition that the financial loss of the victim is restored. Ownership and property, as inalienable legal interests, provide the possibility for the offender to reverse the injustice, and for the legislator to provide incentives for such behavior by providing for more favorable treatment as a reward. Restitution by the offender has traditionally been treated as something of little interest to the criminal legislature, but nevertheless, if carried out, could lead to non-imposition of punishment under strict conditions so as not to send the message that one can pay and be exempted. This position is now being questioned, as the reparation of harm from crime seems to be promoted, perhaps even implicitly, as a primary goal of criminal law. This essay presents the provisions and interprets the conditions set by each one. To keep the work within necessary limits for a thesis, the paper focuses on the institutions provided for in the Criminal Code and the Code of Criminal Procedure. In the area of substantive law, the provisions for practical repentance of articles 381 and 405 of the CC prevail. In the area of procedural law, the cases of abstention from prosecution (a. 48-50 CCP) and criminal mediation (a. 301-302 CCP) will be examined. Finally, the presentation of the provisions is completed with the new article 104B CC. In the second part, a critical evaluation of the legislative framework for the restoration of financial damage is attempted. The coexistence of substantive and procedural criminal law institutions with content that is identical or varies without particular doctrinal criteria has led to the adoption of a complex system with no particular coherence between the two Codes, which is unable to render in a systematic and comprehensible manner the regulated matter. An attempt is made to identify the areas where the provisions intersect and choose the solutions that guarantee the rights of the citizen. At the same time, the political legitimization of the provisions that regulate the restoration of damage will be sought based on three axes: a) the legitimate purposes of punishment based on retribution and prevention, b) the reconciliation of perpetrator and victim, through the theory of restorative justice, and c) acceleration of the judicial system. In the last part of the essay, two specific issues are developed that permeate all the investigated institutions and are placed at the limits of tolerable and non-tolerable purposes of criminal law: on the one hand, it concerns the possibility of satisfaction of the victim through compromise, i.e. by paying compensation smaller than the actual damage suffered, and on the other hand for the possibility of satisfaction through a frozen or confiscated asset, i.e. in cases where the perpetrator has no longer the authority to dispose of the criminal product.
description: Σε συνεργασία με: Νομικής (Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης)