Η Πατριαρχική και Σταυροπηγιακή Μονή του Προφήτου Ηλιού Σαντορίνης και η συμβολή της στην πνευματική και κοινωνική ζωή του νησιού
Creators: name: Δρόσος, Δημήτριος Νικολάου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2023
Subjects: Σαντορίνη
Μονή Προφήτη Ηλία
Πατριαρχική Εξαρχία
Santorini
Monastery of Prophet Elios
Patriarchal Exarchy

description: Το 1204 με την επικράτηση των Λατίνων δημιουργήθηκε το Δουκάτο του Αιγαίου ή Αρχιπελάγους, με αποτέλεσμα την επικυριαρχία Λατίνων και Βενετών στα νησιά των Κυκλάδων. Η Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία έδρασε δραστικά στο νησιωτικό χώρο, ενώ πολλοί ήταν εκείνοι που ασπάστηκαν το νέο δόγμα, που άρχισε να καλλιεργείται στις Κυκλάδες. Τα καθολικά μοναστικά τάγματα εξαπλώθηκαν ραγδαία σε όλα τα νησιά των Κυκλάδων, ιδρύοντας έτσι διάφορες λατινικές θρησκευτικές αδελφότητες. Με τη δεύτερη άλωση της Κωνσταντινούπολης από τους Οθωμανούς δημιουργήθηκαν οι λεγόμενες «πατριαρχικές εξαρχίες» και ο συγκεκριμένος θεσμός διατηρήθηκε περίπου πέντε αιώνες. Ένα από τα σημαντικότερα μοναστήρια στις Κυκλάδες, αποτελεί αυτό του Προφήτου Ηλιού στη Σαντορίνη. Η μονή ιδρύθηκε το 1711 και χαρακτηρίζεται Πατριαρχική και Σταυροπηγιακή, διότι ιδρύθηκε και οικοδομήθηκε με τις ευλογίες του Πατριάρχη Κυρίλλου Δ΄, ο οποίος εξέδωσε το Μάιο του 1712 και το ανάλογο Πατριαρχικό σιγίλλιο και καταχωρήθηκε στους καταλόγους με τα χειρόγραφα και τους κώδικες του Οικ. Πατριαρχείου. Στο χώρο της Μονής οικοδομήθηκαν και αρκετά παρεκκλήσια. Επιπλέον, η Μονή διαθέτει και πλήθος μετοχίων στο νησί, αλλά και εκτός νησιού, όπως είναι το μετόχι της Παναγίας της Καλαμιωτίσσης, στην Ανάφη. Ακόμα, στη μονή βρίσκεται πλήθος ιερών κειμηλίων, σκευών, εικόνων και λειψάνων, όπως είναι του Μεγάλου Βασιλείου, του Αγίου Ιωάννη του Προδρόμου, της Αγίας Παρασκευής, και πολλά ακόμη. Σπουδαία αξία κατέχει και η βιβλιοθήκη της μονής, με πάνω από 2.000 βιβλία, κώδικες, χειρόγραφα, σιγίλλια και διάφορα επίσημα έγγραφα. Σπουδαία υπήρξε και η συμβολή της Μονής προς την τοπική κοινωνία. Η μονή του Προφήτου Ηλιού συνέδραμε τα μέγιστα, βοηθώντας τις άπορες οικογένειες, ενώ δεχόταν τους πάντες, ανεξαρτήτως κοινωνικών και ταξικών κριτηρίων, ακόμα και φρενοβλαβείς. Παρείχε οικονομική στήριξη στο Λεπροκομείο Θήρας, για αρκετά χρόνια, ενώ παραχώρησε πληθώρα των κτημάτων της προς τους σεισμοπαθείς του ισχυρού σεισμού το 1956. Επίσης η Μονή προσπαθούσε, να συντρέξει όποιον είχε ανάγκη και εκτός του νησιού. Εκτός από πλούσιο φιλανθρωπικό έργο, η Μονή επιτέλεσε και σπουδαίο εκπαιδευτικό έργο, με την ίδρυση του Οικοτροφείου στο χώρο της μονής, για την κάλυψη των αναγκών των μαθητών του Γυμνασίου, την ίδρυση του Ελληνορθόδοξου σχολείου Θήρας το 1831, την οικονομική στήριξη για την ίδρυση της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας, συνδρομές για την ενίσχυση του Ελληνικού Πανεπιστημίου και της Δημόσιας Βιβλιοθήκης, ενώ ένα από τα σημαντικότερα εκπαιδευτικά επιτεύγματα αποτέλεσε η ίδρυση της Πατριαρχικής και Σταυροπηγιακής Ελληνικής Σχολής της Μαρτινούς στα Φηρά. Η Σχολή της Μαρτινούς χαρακτηρίστηκε Πατριαρχική και Σταυροπηγιακή, μέσω του Πατριαρχικού σιγιλλίου του Πατριάρχη Νεοφύτου Ζ΄, καθώς υπαγόταν στη μονή του Προφήτου Ηλιού. Παρότι ιδρύθηκε το 1799, η ανοικοδόμησή της ξεκίνησε το 1803 και αποπερατώθηκε το 1806. Η ίδρυσή της επιτεύχθηκε σε ιστορικά κομβικό σημείο, καθώς το νησί διέτρεχε το σοβαρό κίνδυνο του πλήρους εκλατινισμού του. Τελικά, η Σχολή της Μαρτινούς μέσα από αρκετές δυσκολίες, κατάφερε και λειτούργησε πάνω από σαράντα χρόνια, συμβάλλοντας σημαντικά στην εκπαίδευση και στην πνευματική αναγέννηση.
description: In 1204, with the predominance of the Latins, the Ducat of the Aegean or Archipelago was created, resulting in the domination of the islands of the Cyclades by the Latins and the Venetians. The Roman Catholic Church was active in the island area, and many were those who embraced the new doctrine, which began to be cultivated in the Cyclades. Catholic monastic orders spread rapidly throughout the Cyclades islands, thus founding various Latin religious brotherhoods. With the second fall of Constantinople by the Ottomans, the so-called "patriarchal exarchies" were created and this particular institution was maintained for five centuries. One of the most important monasteries in the Cyclades is that of Prophet Elios in Santorini. The monastery was founded in 1711 and is characterized as Patriarchal and Stavropegian, because it was founded and built with the blessings of Patriarch Kirill IV, who issued in May 1712 the corresponding Patriarchal sigillium and was registered in the lists of manuscripts and codes of the Oik. Patriarchate. Several chapels were built in the area of the monastery. In addition, the monastery has a number of metochia on the island, but also outside the island, such as the metochi of Panagia Kalamiotissa in Anafi. Furthermore, the monastery has a number of sacred relics, vessels, icons and relics, such as those of the Great Basil, Saint John the Baptist, Saint Paraskevi, and many more. The library of the monastery is also of great value, with over 2,000 books, codes, manuscripts, silks and various official documents. The monastery's contribution to the local community was also significant. The monastery of Prophet Elios contributed greatly, helping needy families, while accepting everyone, regardless of social and class criteria, even the insane. It provided financial support to the Leprosy Hospital of Thera for several years, while it gave a lot of its properties to the victims of the strong earthquake of 1956. The monastery also tried to help anyone in need outside the island. Apart from its rich charitable work, the monastery also carried out important educational work, with the establishment of the boarding school in the monastery's premises, to meet the needs of the students of the Gymnasium, the establishment of the Greek Orthodox school of Thera in 1831, the financial support for the foundation of the Education Company, contributions for the support of the Hellenic University and the Public Library, while one of the most important educational achievements was the foundation of the Patriarchal and Stavropegian Greek School of Martinus in Fira. The School of Martinus was characterized as Patriarchal and Stavropegian, through the Patriarchal sigillium of Patriarch Neophytos VII, as it belonged to the monastery of Prophet Elios. Although it was founded in 1799, its reconstruction began in 1803 and was completed in 1806. Its foundation was achieved at a historically crucial point, as the island was in serious danger of complete Latinization. Eventually, through several difficulties, the School of Martinus managed to operate for over forty years, making a significant contribution to education and intellectual regeneration.