Ποιοτική και ποσοτική μελέτη των απορριπτόμενων ασπονδύλων οργανισμών από μηχανότρατες στο Θερμαϊκό κόλπο, με έμφαση στη βιομετρία και τις αλλομετρικές σχέσεις
Creators: name: Δαμιανίδης, Παναγιώτης Θεοδοσίου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2007
Subjects: Αλιεία
Απορριπτώμενα
Μηχανότρατες
Βιομετρία-Αλλομετρία
Δυναμική ασπόνδυλων πληθυσμών
θερμαϊκός κόλπος
Fisheries
Discards
Trawl survey
Biometry allometry
Invertebrate population dynamics
Thermaikos Gulf

description: Απορριπτόμενο αλίευμα (discarded catch ή discards) καλείται το μέρος του αλιεύματος που επιστρέφεται στη θάλασσα λόγω νομικών, οικονομικών ή άλλων παραγόντων. Οι μηχανότρατες αποτελούν ένα αλιευτικό εργαλείο, που συμβάλλει κατά μεγάλο ποσοστό στο σύνολο της απορριπτόμενης πανίδας. Η παρούσα διπλωματική εργασία έχει ως στόχο την ποιοτική και ποσοτική μελέτη των ασπόνδυλων οργανισμών, που απορρίπτονται από τις μηχανότρατες που δραστηριοποιούνται στο Θερμαϊκό Κόλπο (Β. Αιγαίο).Η συλλογή των δειγμάτων ολοκληρώθηκε μετά από 21 δειγματοληψίες σε συνθήκες κανονικής αλιείας, στη διάρκεια μίας αλιευτικής περιόδου (Οκτώβριος - Μάιος), σε βάθη από 33 μέχρι 95 μέτρα, με διάρκεια σύρσεων από 2 έως 6 ώρες. Τα δείγματα μεταφέρονταν στο εργαστήριο προκειμένου να γίνει ο προσδιορισμός τους και οι κατάλληλες βιομετρικές αναλύσεις. Συγκεκριμένα, εξετάστηκε αρχικά η ποιοτική και ποσοτική σύνθεση (αφθονία πληθυσμών και βιομάζα) των απορριπτόμενων ασπόνδυλων οργανισμών. Κατόπιν εκτιμήθηκε η κατά μήκος σύνθεση των αφθονότερων από αυτά, ανά εποχή και ζώνη βάθους, καθώς και οι σχέσεις μήκους-βάρους και πλάτους-βάρους. Ακόμη διερευνήθηκε η επίδραση άλλων παραγόντων στις παραπάνω παραμέτρους, όπως οι σύρσεις (κωδικοποιημένες σε σταθμούς δειγματοληψίας), η εποχή, το βάθος και η ώρα της ημέρας κατά την οποία πραγματοποιήθηκαν οι σύρσεις. Εξετάστηκε, επίσης, η ομαδοποίηση των σταθμών δειγματοληψίας με πολυμεταβλητή ανάλυση, με βάση την αφθονία των ειδών με τη συχνότερη παρουσία. Ακόμη υπολογίστηκε το L50 των αφθονότερων ειδών, το μήκος δηλαδή στο οποίο απορρίπτεται το 50% του συγκεκριμένου αλιεύματος, καθώς και το τροφικό επίπεδο των αλιευμένων κεφαλοπόδων. Ο συνολικός όγκος του αλιεύματος εκτιμήθηκε περίπου στα 6.200 l σε 21 σύρσεις και 92 ώρες αλιείας, με μέσο όγκο τα 295,24 l (± 157,66) ανά σύρση και με μέση διάρκεια σύρσης 4,36 (± 1,38) ώρες. Από τη συνολική ποσότητα των αλιευμάτων το 57,12% αφορά το απορριπτόμενο αλίευμα και το 42,88% το εμπορεύσιμο προϊόν. Το ποσοστό του απορριπτόμενου αλιεύματος ήταν μεγαλύτερο τη φθινοπωρινή περίοδο και την άνοιξη, ενώ ήταν σχεδόν ισόποσα κατανεμημένο το χειμώνα. Η πολυμεταβλητή ανάλυση έδειξε μία ομαδοποίηση των σταθμών σε ποσοστό ομοιότητας άνω του 55%, με βάση τη γεωγραφική θέση τους. Έτσι, διακρίνονται δύο ομάδες, που περιλαμβάνουν η μεν πρώτη τα δείγματα που βρίσκονται στο βόρειο τμήμα της δειγματοληπτικής επιφάνειας στο Θερμαϊκό Κόλπο, η δε δεύτερη τα δείγματα του νότιου τμήματος. Από το σύνολο των δειγμάτων προσδιορίστηκαν 65 είδη ασπόνδυλων, που αποτέλεσαν το 54,17% του συνολικού αριθμού ειδών απορριπτόμενων. Από αυτά, 21 είδη μπορούν να χαρακτηριστούν ως σταθερά, καθώς η συχνότητα εμφάνισης τους υπερβαίνει το 50% (F≥50%). Αντίστοιχα, 31 είδη μπορούν να χαρακτηριστούν ως κοινά (10%&lt; F &lt;49%) και 13 ως σπάνια (F&lt;10%). Από όλα τα είδη, 7 εμφανίζουν ποσοστό αφθονίας άνω του 2%. Πρόκειται για το ανθόζωο Alcyonium palmatum, τα δεκάποδα Parapenaeus longirostris, Squilla mantis, Liocarcinus depurator (το πιο άφθονο όλων), Medorippe lanata, Goneplax rhomboides και το κεφαλόποδο Sepia elegans. Με εξαίρεση το A. palmatum, τα υπόλοιπα αποτέλεσαν, το κάθε ένα ξεχωριστά, αντικείμενο μελέτης της εργασίας, με γνώμονα τη δυναμική των πληθυσμών τους, με ιδιαίτερη έμφαση στη βιομετρία και τις αλλομετρικές τους σχέσεις. Συνολικά στην παρούσα έρευνα μελετήθηκαν τρία είδη βραχύουρων δεκαπόδων (L. depurator, M. lanata και G. rhomboides). Τόσο η αφθονία, όσο και η βιομάζα των ειδών αυτών παρουσιάζουν σημαντική διαφοροποίηση στην εξάπλωσή τους στην ευρύτερη περιοχή του Θερμαϊκού κόλπου. Οι αλλομετρικές σχέσεις βρέθηκαν αρνητικές και στα τρία είδη, γεγονός που δείχνει ότι τα είδη επενδύουν στην ανάπτυξη του κεφαλοθώρακα παρά στο βάρος, για καθαρά λόγους αναπαραγωγικής ικανότητας. Επίσης, μεταξύ των πληθυσμών αναπτύσσονται σημαντικές βιοτικές αλληλεπιδράσεις που, αν διερευνηθούν κατάλληλα, μπορούν να συμβάλλουν σε μεγάλο βαθμό στη βιοπαρακολούθηση του όλου συστήματος, με σκοπό μια ορθολογική διαχείριση. Ειδικότερα, η αφθονία των πληθυσμών του L. depurator υποδηλώνει ότι πρόκειται για ένα ανθεκτικό είδος στις ανθρωπογενείς δραστηριότητες και η βιολογία του μπορεί να αποτελέσει ένα ικανοποιητικό δείκτη για την παρακολούθηση των ανθρωπογενών δραστηριοτήτων στην περιοχή του Θερμαϊκού.Η αφθονία των γαρίδων καθορίζει και καθορίζεται από το αλίευμα – στόχο. Οι διαφορετικές αλιευτικές πρακτικές και αλιευτικά εργαλεία επηρεάζουν το μέγεθος των αλιευμένων οργανισμών. Οι αλλομετρικές σχέσεις είναι αρνητικές για το S. mantis και θετικές για το P. longirostris, αντανακλώντας την επένδυση των αντίστοιχων οργανισμών στην ανάπτυξη τους σε σχέση με τις ανάγκες μετακίνησής τους. Σχετικά με τη σύσταση της τροφής του κεφαλόποδου S. elegans, διακρίνεται μία προτίμηση στους ιχθείς πρωτίστως και στα καρκινοειδή, η οποία αντιστρέφεται όσο αυξάνεται το άτομο. Το τροφικό του επίπεδο υπολογίστηκε σε 3.53, τιμή που ανταποκρίνεται στα υπάρχοντα βιβλιογραφικά δεδομένα.Συνολικά η παρούσα έρευνα έδειξε ότι η συνεχής και συγκροτημένη μελέτη της ποιοτικής και ποσοτικής σύνθεσης των απορριπτόμενων ασπόνδυλων μπορεί να συμβάλει στην εκτίμηση της κατάστασης του υπό μελέτη συστήματος, καθώς και στην προσπάθεια για βιώσιμη διαχείριση του αλιευτικού αποθέματος.
description: Discarded catch or discards is the part of the catch in fisheries which is returned to the sea, for reasons of legislative, economical or other nature. The bottom trawl is a fisheries gear that contributes a great deal of the discarded fauna. The present thesis focuses on the qualitative and quantitative study of the invertebrate organisms which are discarded by bottom trawls of the Thermaikos Gulf (N. Aegean Sea).In total, 21 samples of discards were collected under conditions of commercial fisheries, during a complete fishing season (October ¨C May), at depths from 33 to 95m, and hauls that lasted from 2 to 6 hours. Samples were taken to lab for species identification and biometry. More specifically, the qualitative and quantitative composition (population abundance and biomass) of the discarded invertebrates were examined. The size composition of the most abundant species was also studied with respect to depth and season, as were the length-weight and width-weight relationships.The influence of other factors on the aforementioned variables, such as the hauls (coded as sampling stations), season, depth and time of day was also investigated. Multivariate analysis was used to determine the grouping of sampling stations according to the abundance of the most frequent species. Finally, the value L50 of the most abundant species, the size at which 50% of the catch is discarded, was calculated, as was the trophic level of the discarded cephalopods. The total catch volume was estimated at 6.200 l for 21 hauls during 92 hours of fishery, which corresponds to 295,24 l (ʽΐ 157,66) per haul, with average duration of 4,36 (ʽΐ 1,38) hours. 57,12% of the total catch was discarded, while 42,88% was retained for commerce. The discarded percentage was larger in autumn and spring and equal to the commercial catch in winter. Multivariate analysis showed that the sampling stations are grouped at a similarity level of 55% according to their geographical location; one group includes the stations of the northern part of the gulf, and the other the southern stations. In the total of samples 65 invertebrate species were identified, a number that makes up to the 54.17% of the discarded species; 21 of these species were characterized as frequent (frequence Fʽέ50%), 31 were common (10%&lt; F &lt;49%) and 13 rare (F&lt;10%). From the total of species, 7 showed an abundance percentage bigger than 2%. Those species were Alcyonium palmatum, decapods Parapenaeus longirostris,Squilla mantis, Liocarcinus depurator (the most abundant of all), Medorippe lanata, Goneplax rhomboides and the cephalopod Sepia elegans. Apart from A. palmatum,the rest were subjects to thorough study with respect to population dynamics and special focus on biometry and allometric relationships. Three brachyuran decapods were studied during this survey (L. depurator, M. lanata και G. rhomboides). The abundance and biomass of these species show significant differentiations in their distribution in the Thermaikos Gulf. The allometric relationships are negative for all three species, implying that they invest more on the carapace growth than on their weight, in order to serve reproduction. Important biotic interactions are developed between the populations of these species. The investigation of these relationships can contribute to the biomonitoring of the whole system in the area, in the framework of rational management. Especially the abundance of L. depurator shows that the resilience of the species against the human activities in the Thermaikos Gulf. The abundance of the shrimps is determined by – and also determines – the target species. Different fishing practices and fishing gear influence the size of the catch. The allometric relationships were negative for S. mantis and positive for P. longirostris, reflecting the fact that each species follows a different path to invest on its growth, according to their mobility needs. The feeding of the cephalopod S. elegans shows a preference mostly to fish and crustaceans, which is reversed as the animal grows in size. The trophic level was calculated at 3.53, which was the expected value according to existing references. In conclusion, the present study showed that continuous and composed investigation of qualitative and quantitative composition of discarded invertebrates can contribute greatly to the assessment of the examined ecosystem and also to the endeavor for viable management of the fishing stock.