Η καντιανή κριτική της τελεολογικής κριτικής δύναμης και η κοινωνικοθεωρητική της ανάγνωση από τον Κοσμά Ψυχοπαίδη:
Creators: name: Σταμπουλής, Χάρης Δημητρίου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2014
Subjects: Αναλογιστική Κριτική Δύναμη
Τελεολογική Κρίση
Αξιολογική κοινωνική θεωρία
Reflective Critical Power
Teleological Judgement
Normative social theory

description: Με ποιό τρόπο άραγε μπορεί να συμβάλλει η καντιανή τελεολογία, όπως αυτή συλλαμβάνεται και αναπτύσσεται στην Κριτική της Κριτικής Δύναμης, στη διαμόρφωση μιας κριτικής κι αξιολογικής θεώρησης της κοινωνικής και πολιτικής πραγματικότητας; Αυτό είναι το κύριο ερώτημα της παρούσας εργασίας. Για την απάντησή του θεωρήσαμε σκόπιμο να διεξέλθουμε το έργο του Έλληνα κοινωνικού θεωρητικού Κοσμά Ψυχοπαίδη, ο οποίος, κατά τη γνώμη μας, έχει συντελέσει τα μέγιστα στην κατάδειξη των επιστημολογικών όρων δυνατότητας αξιοποίησης του κριτικού Καντ από την κοινωνική θεωρία. Ο Ψυχοπαίδης, από την πλευρά του, προτείνει ένα τύπο «αξιογενετικής», σύμφωνα με την δική του ορολογία, διαλεκτικής εννοιακής έκπτυξης των κοινωνικών σχέσεων, η θεωρητική διαύγαση της οποίας θα ήταν πλημμελής, αν όχι αδύνατη, δίχως μια προηγούμενη αναδρομή στα φιλοσοφικά πορίσματα της τρίτης καντιανής Κριτικής. Μολονότι η Κριτική της Κριτικής Δύναμης δεν έχει ως ρητώς προσδιορισμένο θεματικό αντικείμενο την κοινωνία και την πολιτική, στον ίδιο βαθμό που αυτό συμβαίνει σε άλλα έργα του φιλοσόφου, αφιερώνοντας, μάλιστα, ελάχιστες σελίδες στη σχετική προβληματική, εν τούτοις, κινείται φανερά προς την κατεύθυνση ανάδειξης της ενδιάθετης κοινωνικής και πολιτικής διάστασης των καλλιτεχνικών κι επιστημονικών δραστηριοτήτων του διαφωτισμένου κόσμου, στο εσωτερικό μιας κριτικής και, εν τέλει, πρακτικώς νομιμοποιημένης τελεολογικής φιλοσοφίας της ιστορίας και του πολιτισμού. Αυτοσκοπός, βέβαια, για τον Καντ, παραμένει πάντοτε η ηθική απελευθέρωση της μεμονωμένης υποκειμενικότητας από τα δεσμά της εμπειρικώς ετερονομούμενης βούλησης, μια μορφή ελευθερίας που μάλλον δικαίως ο Χέγκελ αργότερα θα χαρακτηρίσει «αφηρημένη» και θα της αρνηθεί την πρωτοκαθεδρία, ενόψει της εντελούς ακεραίωσης του έλλογου βούλεσθαι, σε σχέση με την εμμενή σε αυτό έννοια. Στην τρίτη, μολαταύτα, Κριτική, ο Καντ δείχνει να αντιλαμβάνεται την θεωρητική αναγκαιότητα ανάπτυξης των απαραίτητων διαμεσολαβήσεων της αφηρημένης αρνητικότητας του ηθικού πράττειν, διαμεσολαβήσεις που, καθόσον ισοδυναμούν με τον προσδιορισμό ενός θετικού περιεχομένου για το πράττειν, με κοινωνικοπολιτικό χαρακτήρα, θα αποτελέσουν το πρόπλασμα των κατοπινών διαλεκτικών προσεγγίσεων του κοινωνικοπολιτικού βίου, στον ορίζοντα των οποίων μπορεί εξόχως να εγγραφεί και το ψυχοπαιδικό επιστημολογικό εγχείρημα. Επιχειρήσαμε με την εργασία αυτή να καταβάλλουμε την ελάχιστη συνεισφορά μας στη διερεύνηση των επιστημολογικών και μεθοδολογικών όρων σύστασης μιας κριτικής και αξιολογικής θεωρίας για την κοινωνική και πολιτική πραγματικότητα. Για την εκπλήρωση του έργου τούτου χρειάστηκε να διεξέλθουμε την καντιανή θεωρία περι της αναλογιστικής κρίσης, κυριότερα ως προς την τελεολογική της τροπή, καθώς και την κοινωνικοθεωρητική ανάγνωσή της από τον Κοσμά Ψυχοπαίδη, κεντρικό χαρακτηριστικό της οποίας είναι η προσπάθεια διάσωσης του κριτικού χαρακτήρα του εν λόγω καντιανού θεωρητικού διαβήματος, με παράλληλη προσφυγή στο εγελιανό και μαρξικό κυρίως έργο, προκειμένου να βρεθούν οι κατάλληλες οδοί διαφυγής από τον φορμαλισμό, που μοιραία κατατρύχει την εν γένει καντιανή έννοια για τη φιλοσοφία ως ακραιφνή γνωσιοθεωρία. Η ψυχοπαιδική «απόφαση υπέρ του λόγου», ενός λόγου κριτικού, αδογμάτιστου και, συνάμα, προσηλωμένου προς την αντικειμενικώς ισχύουσα κίνηση της ιστορικοκοινωνικής πρόβασης, φρονούμε πως μπορεί να αποτελέσει έναν καίριο θεωρητικό οδηγό και μια ανεξάντλητη πηγή άντλησης εννοιακών και μεθοδολογικών πλαισίων προς την κατεύθυνση αυτή.
description: How can Kantian teleology contribute, as conceived and developed in the Critique of the Power of Judgement, in establishing a critical, evaluating and normative theory of social and political reality? This is the main question of this paper. For the answer we felt it appropriate to have discussed the work of the Greek social theorist Psychopaidis Kosmas, who, in our opinion, has contributed greatly to demonstrate the epistemological terms of any potential appropriation of Kant’s critical philosophy by the social theory. Psychopedis, for his part, proposes a formula of “value generating”, according to his own terminology, conceptual dialectical unfolding of social relations, the theoretical clarification of which would be inadequate, if not impossible, without a previous flashback on the philosophical findings of the third Kantian Critique. Although the Critique of the Power of Judgement seems to have not as its explicitly specified topic society and politics, as much as it happens in other works of the philosopher, spending, indeed, few pages on this very matter as such, however, is moving along a line of profound awareness of the inner social and political dimension of artistic and scientific activities of the enlightened world, within a critical and, ultimately, practically legitimized teleological philosophy of history and culture. End in itself, of course, for Kant, is always the moral liberation of individual subjectivity from the shackles of will’s empirical heteronomy, a form of freedom that probably rightly Hegel would later declare "abstract" and would deny its primacy against the total completion of rational free will according to its own inherent concept. In the third, however, Critique, Kant seems to understand the theoretical necessity of developing the proper mediation for the abstract negativity of the moral practical standpoint, a mediation that, because it amounts to the determination of a positive content for the practical doing, with sociopolitical character, will become the model of the later dialectical approaches of sociopolitical life, on the horizon of which may be highly subscribed and the Psychopaidian epistemological project. We attempted on this work to pay our minimum contribution to the overall investigation of epistemological and methodological conditions for the creation of a critical and value concerned theory of social and political reality. To fulfill this project we had to have discussed Kant's theory of the Reflective Judgement, mainly in terms of its teleological commission and its sociotheoretical reading by Psychopaidis, the central feature of which is the attempt to rescue the critical nature of the Kantian theoretical venture, with an insistent recourse to Hegelian and Marxian mainly work, in order to find the appropriate ways to escape from the fate of formalism that is haunting Kant’s overall conception of philosophy as a typical theory of knowledge. Psychopaidian “decision in favor of reason”, of a critical, nondogmatic reason, and at the same time adhering to the objectively existing movement of the social and historical processes , we think that may stand for a key theoretical lighthouse and an inexhaustible source of conceptual and methodological frameworks in this direction .