Το κοντάκιο του Ακάθιστου Ύμνου: Λειτουργική πράξη, πρόσληψη, παιδαγωγική αξία.
Creators: name: Καρύδα, Πασχαλιά Αθανασίου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2017
Subjects: Ακάθιστος Ύμνος
Λειτουργική πράξη
Γλώσσα, παιδαγωγική αξία
Akathistos Ymnos
Liturgical use
Language, pedagogical value

description: Στην εργασία μας αυτή πρώτα αναφερόμαστε γενικά στην ορθόδοξη λατρεία και τη θρησκευτική ποίηση, στο κοντάκιο του Ακάθιστου Ύμνου, στη λειτουργική του χρήση και στις τυπικές διατάξεις που ορίζουν πότε γίνεται η ακολουθία αυτή στην Ορθόδοξη Εκκλησία. Στη συνέχεια κάνουμε μια αναδρομή στο ιστορικό πλαίσιο του ύμνου και στις διάφορες θεωρίες για τη σύνθεσή του. Ο ύμνος περιέχεται σε πολλά χειρόγραφα και γνώρισε πολλές εκδόσεις, μεταφράσεις σε πολλές γλώσσες, διασκευές και μιμήσεις. Όσο αφορά στην πατρότητα και στη χρονολόγηση του έργου, υπάρχουν πολλές θεωρίες, οι οποίες αναλύονται, χωρίς ωστόσο να έχει βρεθεί λύση καθολικά αποδεκτή. Ακόμα περιγράφεται το θεολογικό υπόβαθρο του ύμνου, ο οποίος εξιστορεί ποιητικά το έργο της σωτηρίας του ανθρώπου και στηρίζει τη θεανδρική οντότητα του Χριστού, καταπολεμώντας τις αντιτιθέμενες αιρέσεις. Προβάλλει ακόμη τον ρόλο της Θεοτόκου στο μυστήριο της σωτηρίας της ανθρωπότητας και τη θέση της στο κέντρο της θείας λατρείας μετά τον Χριστό. Ακολούθως γίνεται αναφορά στη σχέση εκκλησιαστικής υμνογραφίας και ρητορείας και στη σχέση κοντακίου και δράματος, στη μετρική των κοντακίων, στα σχήματα λόγου και ιδίως στην ομοιοκαταληξία. Η ποιητική αξία του είναι πολύ μεγάλη και πάρα πολλές είναι οι επιδράσεις- απηχήσεις του στη Βυζαντινή Υμνογραφία αλλά και στη νεοελληνική λογοτεχνία, στην ποίηση και στην πεζογραφία. Αυτό μαρτυρεί και η λαογραφία, οι πολλές παροιμίες και μεταφορικές εκφράσεις στο στόμα του ελληνικού λαού. Στο δεύτερο κεφάλαιο αναφερόμαστε στη σχέση της Εκκλησίας με τη γλώσσα από τα αρχαία χρόνια μέχρι σήμερα. Οι ύμνοι για να γίνουν κατανοητοί, χρειάζεται η γνώση του γλωσσικού κώδικα, της μεσαιωνικής λόγιας γραπτής γλώσσας, αλλιώς αποτυγχάνει ο ομιλητικός στόχος τους. Για αυτόν τον λόγο αναλάβαμε να διεξάγουμε μια εμπειρική έρευνα για την πρόσληψη του ΑΥ, αν και πώς δηλαδή αυτός γίνεται κατανοητός στα νοήματα και στην ερμηνεία του από τον λαό, από μαθητές και ενήλικες της πόλης μας. Παραθέτουμε το ερωτηματολόγιο και αναλύουμε τις απαντήσεις με πίνακες και διαγράμματα. Ασφαλώς τα αποτελέσματα από τη λατρεία θα ήταν περισσότερο αποδοτικά, αν το λεκτικό των ύμνων ήταν καταληπτότερο. Η υμνογραφία έχει ψυχαγωγικό χαρακτήρα, αλλά γίνεται και μέσο αγωγής των πιστών, και έτσι προκύπτει η διαχρονική παιδαγωγική χρήση και αξία της. Η ηθική μόρφωση και αγωγή προσφέρεται στην εκκλησία, μέσα από τις ακολουθίες της αλλά και στο σχολείο. Το θέμα λοιπόν αυτό δεν μπορεί να είναι ξένο και με την παιδαγωγική προσέγγιση που πρέπει να υπάρχει πάντα σε κάθε εκπαιδευτική διαδικασία, άρα χρειάζεται και η συνεξέταση των παιδαγωγικών αρχών που διέπουν τη διδασκαλία τουλάχιστον του μαθήματος των Θρησκευτικών. Στο τρίτο κεφάλαιο λοιπόν εξετάζουμε το περιεχόμενο των διδακτικών βιβλίων του μαθήματος των Θρησκευτικών και τη λειτουργική αγωγή στα αναλυτικά προγράμματα των ελληνικών σχολείων και μετά ασκούμε κριτική στα περιεχόμενα και στη διάταξη της ισχύουσας διδακτέας ύλης. Ύστερα περιγράφουμε το Νέο Πρόγραμμα Σπουδών για το μάθημα των Θρησκευτικών και την κριτική του. Συμπεραίνουμε ότι ο Ακάθιστος Ύμνος αποτελεί ύψιστο μορφωτικό και παιδαγωγικό αγαθό. Δεν είναι άλλωστε τυχαίο ότι είναι ο πιο λαοφιλής ύμνος για τον πιστό λαό αλλά και ένα από τα αριστουργήματα της παγκόσμια λογοτεχνίας.
description: In the present dissertation, first we refer generally to the orthodox religious cult and to religious poetry, to the condacium of Akathistos Ymnos, to its liturgical use and to the formal rules which specify when this certain ceremony takes place in the Orthodox Church. Next, there is a flashback to the historical framework of the hymn, and the various theories concerning its composition. The hymn can be found in numerous manuscripts and has been published, translated and adapted a number of times. As far as the dating and fatherhood of the hymn are concerned, there are many available theories which are being analyzed, without however being able to find a generally accepted answer to how old it is or who wrote it originally. What’s more, the theological background of the hymn is described, which, by the way, poetically narrates the task of the salvation of manhood simultaneously fighting the opposing heresies. The hymn also projects the part that Mary Mother of God played in the mystery of the salvation of manhood and the position she has in the centre of the religious cult after Christ Himself. Subsequently, there is a reference to the relationship between ecclesiastical hymnography and rhetoric. Also, there are references concerning the poetical meter and the figures of speech and mostly, the rhyme found in the hymn. Its poetic value along with its influence in Byzantine hymnography and modern Greek literature, poetry and prose are significant. This is proved by folklore and the multiple proverbs and metaphorical expressions used by the Greek people. So, in the second chapter we refer to the relation between the Church and language, as this has been formed ever since the ancient years. In order for the hymns to be apprehended, there is a need for knowledge of the linguistic code, the medieval literary written language, or else their homilitical aim is missed. For this reason, we conducted an empirical research for the apprehension of Akathistos Ymnos, that is, to find out if and how the hymn is comprehensible by the people, students and adults of our city. We quote the questionnaire we used and we analyze the answers with tables and diagrams. Hymnography has an entertaining character but it is also a means of education for the believers and in this way, its timeless pedagogical use and value is proved. Hence there is a need to co examine the pedagogical principles of the teaching of the subject of Religious Education in schools at least. As a consequence, in the third chapter we examine the content of Religious Education schoolbooks and the liturgical education in the curriculums of Greek schools and then we criticize the contents and the formation of the curriculum in force. Next, we describe the New Curriculum for the subject of Religious Education and its review. The pedagogical value of hymnology is great. We come to the conclusion that Akathistos Ymnos is an educational and pedagogical good of the highest value.