La critique dramatique grecque des pieces francaises representees en Grece:
Creators: name: Πανουσοπούλου, Κωνσταντίνα Ευαγγέλου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2009
Subjects: Κριτική θεάτρου
Θεατρικό έργο
Παράσταση
Γαλλική δραματουργία
Νεοελληνικό θέατρο
Πρόσληψη -υποδοχή δραματουργίας
Theatre review
Drama
Representation
French drama
Modern greek theatre
Reception of drama

description: Η παρούσα εργασία ασχολείται με τις κριτικές θεατρικών έργων Γάλλων ή γαλλόφωνων συγγραφέων που έχουν «ανέβει» κατά καιρούς στις ελληνικές σκηνές. Ο στόχος της μελέτης είναι διττός: να αποσαφηνίσει τον όρο «κριτική θεάτρου» και να αναφερθεί σε κριτικές έργων της γαλλικής δραματουργίας που έχουν παιχτεί στην Ελλάδα. Για την επίτευξη αυτού του στόχου, γίνεται αρχικά αναφορά στα διάφορα είδη κειμένων που αποκαλούνται «κριτικές» και στη συνέχεια επιλέγονται προς σχολιασμό άρθρα του Γιάννη Βαρβέρη, του Κώστα Γεωργουσόπουλου καθώς και του περιοδικού για το θέατρο Κουίντα, τα οποία αφορούν σε γαλλικά έργα. Οι εν λόγω επιλογές υπαγορεύονται από το γεγονός ότι οι δυο πρώτοι αντιπροσωπεύουν την κριτική θεάτρου στον ελληνικό ημερήσιο τύπο, ενώ το περιοδικό Κουίντα εξειδικεύεται, μεταξύ άλλων, στην κριτική θεάτρου. Τα βιβλιογραφικά δεδομένα οργανώθηκαν σε τρεις άξονες μελέτης: ο πρώτος σχετίζεται με τα θεωρητικά εργαλεία, τα οποία χρησιμοποιεί ο κριτικός θεάτρου στην ερμηνεία μιας παράστασης, ο δεύτερος με την αποσαφήνιση του όρου της «κριτικής θεάτρου», ενώ ο τρίτος με την εικόνα της γαλλικής δραματουργίας στο νεοελληνικό θέατρο. Στο πρώτο κεφάλαιο της παρούσας μελέτης αναλύονται έννοιες της θεωρίας του θεάτρου, όπως αυτή του προσώπου (personnage), του τόπου (espace), του χρόνου (temps) και του λόγου (discours). Το θεωρητικό αυτό «οπλοστάσιο» του κριτικού περιλαμβάνει έννοιες, οι οποίες, σύμφωνα με την προσέγγισή μας, αποτελούν μέρος του προβληματισμού ακόμα και του απλού θεατή. Η θεωρία του θεάτρου εξάλλου, και η σχετική έρευνα στις μέρες μας, κινείται προς μία κατεύθυνση όπου δε γίνεται πια λόγος για αποδείξεις, αλλά για απόψεις, μοντέλα και εννοιολογικά εργαλεία, ο συνδυασμός των οποίων θα μπορούσε να οδηγήσει σε μια βελτιωμένη διαδικασία ανάλυσης του φαινομένου του θεάτρου. Το ζήτημα της πρόσληψης μιας θεατρικής παράστασης, τόσο από την πλευρά του κριτικού, όσο και από αυτήν του θεατή, απασχολεί το δεύτερο κεφάλαιο της εργασίας. Σε αυτό οριοθετείται η ευρύτερη έννοια της κριτικής μέσα από μια ιστορική αναδρομή σε φιλοσοφικά ρεύματα και συγγραφείς, των οποίων η συμβολή υπήρξε καίρια για την ανάπτυξη μιας προβληματικής ως προς την «κριτική». Είτε πρόκειται για την αναζήτηση του κάλλους στο έργο τέχνης, έννοια η οποία προωθείται κυρίως από την αρχαία ελληνική και αργότερα από τη ρωμαϊκή φιλοσοφική παράδοση, είτε για την αναζήτηση των στοιχείων εκείνων που συγκλίνουν προς τη νόρμα την περίοδο του κλασικισμού, ο όρος «κριτική» συνδέεται όλο και πιο συχνά με το χώρο του θεάτρου. Ο 19ος και ο 20ος αιώνας προσφέρουν στην κριτική το θεωρητικό υπόβαθρο των ρευμάτων του ρομαντισμού, του ρεαλισμού και του συμβολισμού, ενώ η επιρροή της σκηνοθετικής οπτικής είναι έκδηλη σε κάθε έκφανση του κριτικού λόγου. Στη συνέχεια γίνεται εξειδικευμένη αναφορά στην κριτική θεάτρου. Στο σημείο αυτό παρατίθενται τυπολογίες θεατρικής κριτικής με βάση το υποκείμενο του κριτικού έργου (επαγγελματίας κριτικός, ή μη), καθώς και το μέσο στο οποίο η κριτική παρουσιάζεται (έντυπο, ηλεκτρονικό ή προφορικό). Με τον τρόπο αυτό προσεγγίζονται τα χαρακτηριστικά των διαφόρων ειδών της θεατρικής κριτικής και τίθενται υπό συζήτηση μεθοδολογικά ζητήματα της διαδικασίας του κριτικού έργου. Το τρίτο κεφάλαιο ξεκινά με την παραδοχή ότι οι πορείες εξέλιξης του θεάτρου και της κριτικής είναι παράλληλες. Κατά συνέπεια, για να μελετηθεί η εικόνα της γαλλικής δραματουργίας στο νεοελληνικό θέατρο, απαιτείται και μελέτη της κριτικής υποδοχής της συγκεκριμένης δραματουργίας στον ελλαδικό χώρο. Επιχειρείται λοιπόν, αρχικά, μια ανασκόπηση των πεπραγμένων της νεοελληνικής θεατρικής κριτικής κατά τη διάρκεια του 19ου και του 20ου αιώνα και ύστερα μια καταγραφή των «στάσεων» των κριτικών αλλά και της κοινωνίας, όπου αυτό είναι εφικτό βάσει των πηγών, απέναντι στο γαλλικό ρεπερτόριο. Τα πρώτα δείγματα θεατρικής κριτικής στην ιστορία της νεότερης Ελλάδας εμφανίζονται στην αλληλογραφία των Φαναριωτών, ενώ κατά τη διάρκεια του 19ου αιώνα ο χώρος της κριτικής σημαδεύεται από το γλωσσικό ζήτημα και τη διαμάχη των υποστηρικτών της δημοτικής και της καθαρεύουσας αντίστοιχα. Την ίδια εποχή οι Έλληνες κριτικοί αντιμετωπίζουν το θέατρο πρώτιστα ως λογοτεχνικό είδος, ενώ δύο κυρίαρχες όσο και αντιφατικές τάσεις αρχίζουν να διαφαίνονται στο θεατρικό γίγνεσθαι: η υιοθέτηση ξένων προτύπων με σκοπό την ανανέωση του ρεπερτορίου από τη μια πλευρά και η υπεράσπιση της μακράς ιστορίας του ελληνικού θεάτρου και η ανακύκλωση παραδοσιακών μορφών από την άλλη. Παράλληλα, η εμφάνιση νέων θεατρικών ειδών, όπως αυτού της επιθεώρησης, καθώς και νέων ιδεών στη θεατρική γραφή, με χαρακτηριστικό παράδειγμα τα έργα του Ιάκωβου Καμπανέλλη, δίνουν νέα ώθηση στην κριτική σκέψη. Η τεχνολογική επανάσταση στα μέσα μαζικής ενημέρωσης και η αύξηση της θεατρικής παραγωγής κατά τον 20ο αιώνα αποτελούν παράγοντες καθοριστικούς για τη μορφή και το ρόλο της θεατρικής κριτικής μέχρι σήμερα. Στο πλαίσιο αυτό γίνεται λόγος για την πρόσληψη της γαλλικής δραματουργίας στο νεοελληνικό θέατρο. Οι απαρχές της παράστασης γαλλικών έργων σε ελληνόφωνο κοινό πρέπει να αναζητηθούν στις παραστάσεις θρησκευτικού θεάτρου που διοργανώνονται από τη γαλλική αποστολή Ιησουϊτών στην Κωνσταντινούπολη και σε ορισμένα νησιά του Αιγαίου κατά τον 17ο αιώνα, ενώ οι βάσεις της υποδοχής της γαλλικής δραματουργίας στο νεοελληνικό θέατρο εντοπίζονται στον κύκλο των Φαναριωτών, οι οποίοι διέθεταν τις πρώτες μεταφράσεις γαλλικών έργων στα ελληνικά, καθώς και κάποιες θεωρητικές τους αναλύσεις. Η πορεία της πρόσληψης και των επιδράσεων της γαλλικής δραματουργίας στο νεοελληνικό θέατρο είναι σύνθετη και φυσικά δεν εξαντλείται στη σύντομη παρουσίαση που επιχειρείται στην εργασία αυτή. Παρόλ’ αυτά, μέσα από συγκεκριμένα παραδείγματα επιλεγμένων κριτικών, όπως ήδη αναφέρθηκε, παρουσιάζεται μια μικρογραφία της υποδοχής των γαλλικών έργων στις ελληνικές θεατρικές σκηνές. Η επεξεργασία όλων των παραπάνω βιβλιογραφικών δεδομένων οδηγεί σε βασικά συμπεράσματα, τα οποία εντάσσονται στο πλαίσιο ευρύτερων μελετών σχετικά με την πρόσληψη της γαλλικής δραματουργίας στο νεοελληνικό θέατρο καθώς και με την εξέλιξη της νεοελληνικής θεατρικής κριτικής. Αναφέρουμε ενδεικτικά την ανελλιπή παρουσία γαλλικών έργων στο ρεπερτόριο των θιάσων στην Ελλάδα. Η παρουσία αυτή αποδεικνύεται με στατιστικά δεδομένα και αντιπαρατίθεται με αυτήν άλλων εθνικών δραματουργιών στο χώρο του νεοελληνικού θεάτρου. Η επιλογή των συγγραφέων και των έργων υπαγορεύεται συχνά, κυρίως κατά τη διάρκεια του 19ου αιώνα, από την ύπαρξη μετάφρασης του έργου στα ελληνικά, από τη θεματολογία του, καθώς και από την ιδεολογική οπτική του συγγραφέα του. Σε σχέση με την πορεία της νεοελληνικής κριτικής και με τον τρόπο που αυτή αντιμετωπίζει τη γαλλική δραματουργία, θα λέγαμε ότι τα συμπεράσματά μας προκύπτουν κυρίως από ποιοτική και όχι τόσο από ποσοτική έρευνα. Μέσα από τις υφολογικές και μεθοδολογικές διαφορές των κριτικών που μελετήσαμε, αναδεικνύονται τάσεις κριτικής γραφής και ανάγνωσης-ερμηνείας. Στα κείμενα της παλαιότερης γενιάς κριτικών, συναντάμε τον απόηχο των τάσεων που επικρατούσαν στην κριτική της δεκαετίας του 1980: μια φθίνουσα αναφορά στο γλωσσικό ζήτημα όσον αφορά στη μετάφραση του κειμένου (επιλογή της δημοτικής ή της καθαρεύουσας), καθώς και μια σύντομη παρουσίαση του μύθου του έργου, εφόσον αυτός προέρχεται από την αρχαία ελληνική παράδοση. Στη νεότερη γενιά κριτικών παρατηρείται μια ανανέωση στα θεωρητικά μοντέλα που επιλέγονται για το σχολιασμό των παραστάσεων. Ως προς την έννοια της «εθνικής» δραματουργίας, το ενδιαφέρον της κριτικής σταδιακά αρχίζει να μετατοπίζεται από τη θεματολογία και την ιδεολογική σύγκριση με το εγχώριο ρεπερτόριο, σε ζητήματα πρόσληψης και σκηνοθετικών επιλογών.
description: The present study concerns greek theatre revies of french drama representations in Greece. The goal of the report is dual : to refine the term, theatre review, as well as to refer to reviews of french drama representations in Greece. Several genres of texts, called theatre reviews are being examined and classified. Moreover, a limited number of reviews of Korinta magazine and articles by Ioannis Varveris and Costas Georgousopoulos are being analysed in order to illustrate the image of french drama in modern greek theatre