Η έννοια της ελευθερίας στη φιλοσοφία του Καντ και στη μαρξιστική – λενινιστική σκέψη
Creators: name: Καραγιάννης, Ιωάννης Γεωργίου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2013
Subjects: Ελευθερία
Καντ
Μαρξισμός
Freedom
Kant
Marxism

description: Στη διατριβή εξετάζονται οι φιλοσοφικές θέσεις του Καντ και η μαρξιστική – λενινιστική σκέψη σχετικά με το ζήτημα της ελευθερίας. Η καντιανή διδασκαλία περί ελευθερίας βασίζεται στον καντιανό δυϊσμό, δηλ. στην υπόθεση μιας διττής φύσης του ανθρώπου από τη μία ως «φαινομένου», το οποίο υπόκειται στον αντικειμενικό νόμο της φυσικής αιτιότητας όπως όλα τα φαινόμενα, κι από την άλλη ως «πράγματος καθ’ εαυτό», το οποίο στέκεται έξω και πέρα από κάθε δυνατή εμπειρία, παραμένει αγνώσιμο και επ’ αυτού δεν επιδρά η φυσική και κοινωνική αναγκαιότητα. Σ’ αυτή την δεύτερη ιδιότητα του ανθρώπινου όντος αναζητά ο Καντ την πηγή της ελευθερίας. Για τον Καντ η ελευθερία θεμελιώνεται στον καθαρό Λόγο και αποτελεί μια δεύτερη αιτία των φαινομένων, η οποία ενεργεί παράλληλα με τον αντικειμενικό νόμο της αιτιότητας και ανεξάρτητα απ’ αυτόν. Στη φιλοσοφική του σκέψη η ελευθερία συνδέεται αναπόσπαστα με την ηθική. Η ελευθερία στην καθαρή της μορφή αποτελεί την βασική προϋπόθεση της ηθικής σκέψης, ενώ εκδηλώνεται και στον πρακτικό βίο των ανθρώπων ως συνειδητή αυτοπειθαρχία του δρώντος υποκειμένου σε ηθικούς σκοπούς (καθήκοντα). Αντίθετα με τον Καντ, οι Μαρξ – Ένγκελς και ο Λένιν αργότερα, εκκινώντας από τις θέσεις του φιλοσοφικού υλισμού και χρησιμοποιώντας τη διαλεκτική μέθοδο αποκάλυψαν τη στενή σύνδεση της ελευθερίας με την φυσική και κοινωνική αναγκαιότητα, διέγνωσαν το ρόλο της γνώσης ως μέσου για την κατάκτηση της ελευθερίας και αντιλήφθηκαν το σχετικό περιεχόμενο της ελευθερίας στην εξελικτική πορεία της ανθρώπινης ιστορίας. Ο άνθρωπος, χάρη στην κοινωνική του ζωή και στους νόμους εξέλιξής του, σιγά – σιγά αναπτύσσει μέσα στην κοινωνική πρακτική εκείνες τις ιδιότητες που τον κάνουν ελεύθερο μέσα από την πάλη του με την εξωτερική φύση, την κοινωνική – ταξική πάλη, την ατομική πάλη. Ο ίδιος ο άνθρωπος γίνεται δημιουργός της ελευθερίας του στη διάρκεια της ανθρώπινης ιστορίας. Η μαρξιστική - λενινιστική αντίληψη για την ελευθερία πηγάζει από την αποδοχή του υλιστικού φιλοσοφικού αξιώματος ότι ο κόσμος είναι ένας, υλικός και αντικειμενικός και ότι ο άνθρωπος και η κοινωνία του αποτελούν κομμάτι αυτού του ενιαίου κόσμου με ιδιαίτερα βέβαια χαρακτηριστικά. Έτσι, η διαμετρικά αντίθετη απάντηση στο πρωταρχικό φιλοσοφικό πρόβλημα της σχέσης μεταξύ ύλης και συνείδησης οδηγεί την καντιανή φιλοσοφία και την μαρξιστική – λενινιστική σκέψη στη διατύπωση των προηγούμενων αλληλοαποκλειόμενων απαντήσεων πάνω στο ειδικότερο πρόβλημα της ελευθερίας.
description: In this thesis we examine Kant’s philosophy and Marx’s – Lenin’s thought on the issue of freedom. Kant’s teaching about freedom is based on the Kantian dualism, i.e. on the hypothesis of a dual nature of human beings as a “phenomenon”, which is subject to the objective law of natural causality as every other “phenomenon”, and as a “thing in itself”, which stands out and beyond all possible experience, remains non – knowable and is not affected by the physical and social necessity. In this second status of human beings Kant seeks the source of freedom. For Kant freedom is grounded in pure Reason and it’s a second cause of “phenomena”. Freedom and causality act in parallel and independently. In Kantian philosophical thought, freedom is inextricably linked to morality. In its pure form, freedom is a prerequisite of moral thought and is indicated in practical human life as conscious self discipline towards moral purposes (duties). Unlike Kant, Marx – Engels, and Lenin later, accepted the principles of philosophical materialism and using the dialectical method, revealed the close association of freedom to physical and social necessity, diagnosed the role of knowledge as a tool for gaining freedom and understood the relevant content of freedom in the evolution of human history. Human beings, thanks to their social life and the laws of social evolution, slowly develop the qualities that make them free in their social practice, in their fight with external nature, in social - class struggle, in individual struggle. Humans themselves are the creators of their freedom during human history. The Marxist - Leninist concept of freedom comes from accepting the materialistic philosophical principle that the world is one, material and objective and that man and society are part of this single world with particular features of course. Thus, the diametrically opposed solutions to the primary philosophical problem of relation between the material world and the human consciousness lead to those previous opposite responses to the specific problem of freedom between Kantian philosophy and Marxist – Leninist thought.