Πίστη και Πολιτική: το αίτημα για ακρίβεια στην Πραγματεία για την ανθρώπινη φύση του Ντέηβιντ Χιουμ
Creators: name: Γραμμένου, Κυριακή Χρήστου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2012
Subjects: Ντέηβιντ Χιουμ, η έννοια της πίστης, ορισμοί της πίστης
εμπειρισμός, αντι-θεμελιωτισμός, μεταμοντερνισμός
Ζιλ Ντελέζ, σκεπτικισμός, φυσιοκρατία
David Hume, the notion of belief, humean definitions of belief
empiricism anti-foundationalism, postmodernism
Gilles Deleuze, scepticism, naturalism

description: Στην Πραγματεία για την ανθρώπινη φύση ο Χιουμ επιχειρεί μια πληθώρα ορισμών της έννοιας της πίστης, τους οποίους μάλιστα συνεχίζει να επαναδιατυπώνει μέχρι και στο συμπληρωματικό παράρτημα. Αυτό δεν ισχύει μόνο στην περίπτωση της πίστης. Ο Χιουμ αντιμετωπίζει κάθε κεντρικό όρο με τους εξής δύο τρόπους: Είτε, σε κάποιες περιπτώσεις, παραμελεί να ορίσει τον όρο που χρησιμοποιεί καθόσον και ο πιο αμαθής αναγνώστης μπορεί εύκολα, σχεδόν αυτόματα, να την αντιληφθεί. Είτε, σε άλλες περιπτώσεις, προχωρά ανάποδα από τον συνηθισμένο τρόπο των φιλοσόφων, δηλαδή πρώτα χρησιμοποιεί τον όρο και μετά επιστρέφει για να τον ορίσει. Αυτή η μέθοδος του Χιουμ έχει γίνει αντικείμενο κριτικής από διάφορους μελετητές του έργου του, οι οποίοι του καταλογίζουν ασυνέπεια και έλλειψη αυστηρότητας και ακρίβειας. Τις περισσότερες φορές αυτή η έλλειψη αυστηρότητας και ακρίβειας αποδίδεται σε μια σύγκρουση που σύμφωνα με τους μελετητές του διατρέχει το έργο του. Πρόκειται, λένε, για τη -φαινομενική μόνο- σύγκρουση σκεπτικισμού και φυσιοκρατίας και την οποία λύνουν, προκρίνοντας τον έναν ή την άλλη, δηλαδή συμφιλιώνοντας τις αντιφάσεις και ολοποιώντας τα κείμενα σε έργο. Από την άλλη, τα τελευταία χρόνια γίνονται απόπειρες να διαβαστεί ο Χιουμ ως ριζικός πολέμιος του θεμελιωτισμού. Συνεπώς, οι αντιφάσεις όχι μόνο δεν οφείλουν να συμφιλιωθούν, αλλά η αρετή του λόγου του Χιουμ έγκειται ακριβώς στην επίδειξη των αντιφάσεών του. Αυτό είναι εξάλλου το στοιχείο που τον φέρνει κοντά στον μεταμοντερνισμό. Στην εργασία μου θέλησα να δείξω ότι αυτή η έλλειψη αυστηρότητας, η παραίτηση από το αίτημα για ακρίβεια, μια κάποιου είδους καταστατική αμέλεια και απροσεξία είναι το αντίτιμο που πληρώνεται προκειμένου να σωθεί κάτι άλλο: ό,τι χάνεται σε ακρίβεια, κερδίζεται σε πραγματικότητα. Όμως ποιά πραγματικότητα κερδίζεται; Ποιό είδος κόσμου σώζει η πρακτική φιλοσοφία του Χιουμ; Πρόκειται για τον κόσμο στον οποίο συναινεί ο κοινός νους. Ένας κόσμος όπου οι αντιλήψεις μας είναι τα μόνα μας αντικείμενα, σημαίνει μια πραγματικότητα στην οποία οι αυτονόητες φιλοσοφικές αλήθειες αντικαθίστανται από τις πρακτικές βεβαιότητες της καθημερινής ζωής. Μια τέτοια ανάγνωση έχει αντίκτυπο τόσο στον ορισμό της φιλοσοφίας όσο και στο ίδιο το σύστημα του Χιουμ. Η έννοια της πίστης μας αναγκάζει να να αντιληφθούμε τη φιλοσοφία του Χιουμ λιγότερο ως παραδοσιακό φιλοσοφικό σύστημα και μάλλον ως απόπειρα προσηλυτισμού. Ομοίως, η φιλοσοφία δεν είναι πια η προσπάθεια να προσεγγίσουμε κάποιες αναλλοίωτες αρχές, παρά η ιστορία διαφορετικών συστημάτων γνωμών.
description: In his Treatise of human nature David Hume offers a variety of definitions of the term «belief» while he goes on rephrasing them throughout the Treatise. The case of the term belief is not unique. Every time Hume is to employ a term, central to his enqiry, he proceeds in two ways; he either seems to neglect defining his term precisely, supposing that even the most vulgar reader will be able to grasp the notion employed, even if merely based on his or her everyday experience. Or, he proceeds in a way contrary to the usual way of the philosophers; that is, he first uses his terms and then returns to define them. Such a reverse order has caused much criticism by his students, who charge him with impresicion, inaccuracy and ambiguity. In most cases, such lack of exactitude has been attributed to the conflict between naturalism and scepticism, which, according to those students, marks Hume’s thought. The conflict is then solved by taking either the naturalist or the sceptical side, thus dialectically unifying his texts into a body of work. On the other hand, in recent years there have been attempts to read Hume as a radical enemy of foundationalism. The virtue of his texts lies in the exposition of this conflict; therefore, all contarieties must remain visible and our reading of the text should avoid masking its heterogenity. Such a reading would allow us to recoginse Hume as a forerunner of postmodernism. In my reading of the Treatise I try to show that accuracy and precision are sacrificed in order for something else to be saved: what is lost in exactitute is gained in reality. In other words, Humes practical philosophy saves the «real world». What kind of world is saved? The world which common sense assents to. A world where our perceptions are our only objects is a reality where all self-evident philosophical truths are replaced by the practicalities of our every day opinions. Such a reading has strong effects both on the definition of philosophy and Hume’s system as well. The humean notion of belief oblidges us to conceive Hume’s philosophy not so much as a traditional philosophical system but rather as proselytism. Simiarly, philosophy itself must be seen less as an process of grasping some changeless principles, and becomes the mere history of different sets of opinions.