Ποιητικά παραθέματα στην ρητορική του 4ου αι. π.Χ. – οι λόγοι του Αισχίνη
Creators: name: Πατσάνη, Ασπασία Κωνσταντίνου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2019
Subjects: Ποιητικά παραθέματα
Ρητορική επιχειρηματολογία
Αισχίνης
Poetic quotations
2. Rhetorical argumentation
3. Aeschines

description: Θέμα της προκείμενης εργασίας είναι η αξιοποίηση ποιητικών παραθεμάτων στην ρητορική τέχνη του 4ου αι. π.Χ. Όπως διαπιστώνεται, ποιητικά παραθέματα απαντούν σε ένα περιορισμένο φάσμα της αττικής ρητορείας: στον Κατὰ Λεωκράτους του Λυκούργου, στους τρεις σωζόμενους λόγους του Αισχίνη (Κατὰ Τιμάρχου, Περὶ τῆς παραπρεσβείας, Κατὰ Κτησιφῶντος), στον Περὶ τῆς παραπρεσβείας και Περὶ τοῦ στεφάνου του Δημοσθένη. Τα παραθέματα αντλούνται από το έπος (Όμηρος, Ησίοδος), την τραγωδία (Ευριπίδης, Σοφοκλής), την ελεγεία (Σόλων, Τυρταίος), το επίγραμμα και εξυπηρετούν τρεις ρητορικές λειτουργίες: αποδεικτική, παραινετική (προς τους δικαστές) και ανασκευαστική (για το επιχείρημα του αντιπάλου). Οι ρήτορες συμπνέουν με τον ισχύοντα σεβασμό απέναντι στους ποιητές και τους επικαλούνται συχνά ως μάρτυρες της εκάστοτε υπόθεσης, για να ενισχύσουν ένα μεμονωμένο επιχείρημα, να παρωθήσουν τους δικαστές σε μια ευνοϊκή απόφαση ή για να ανασκευάσουν το επιχείρημα του αντιπάλου. Την εισαγωγή ποιητικών στίχων στην ρητορική πρόζα πλαισιώνει και ένα θεωρητικό υπόβαθρο, όπως αυτό αναπτύσσεται από τον Αριστοτέλη, τον Ερμογένη και τον Ρωμαίο Κοϊντιλιανό, οι οποίοι επιδοκιμάζουν την αξιοποίηση της ποίησης στον ρητορικό λόγο και την θεωρούν ως ένα θεμιτό μέσο στην επιχειρηματολογία του ρήτορα. Το κύριο βάρος σκόπιμα πέφτει στον Αισχίνη, ο οποίος παραθέτει ποιητικά χωρία και στους τρεις λόγους του ανεξαιρέτως. Μεταξύ των λόγων του Αισχίνη, τα περισσότερα παραθέματα απαντούν στον Κατὰ Τιμάρχου. Αυτό δικαιολογείται με βάση την φύση και τον χαρακτήρα της υπόθεσης. Στον λόγο του ο Αισχίνης μέμφεται τον Τίμαρχο για πορνεία και προσπαθεί να αντλήσει από τα παραθέματα την ηθική εκείνη νομιμότητα που αποδεικνύει την ενοχή του Τιμάρχου. Παραθέτει - ή και ερμηνεύει κατά το δοκούν - στίχους του Ομήρου, του Ησιόδου και του Ευριπίδη προκειμένου να καταστεί σαφές ότι η πορνεία δεν αρμόζει σε άνδρα που ασκεί πλήρως τα πολιτικά του καθήκοντα. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι ο Δημοσθένης στον Περὶ τῆς παραπρεσβείας, αξιοποιώντας τα ποιητικά παραθέματα του αντιπάλου του Αισχίνη, του ασκεί δριμεία επίθεση και αντεπιχειρηματολογεί στρέφοντας την ποιητική γνωμολογία σε βάρος του. Ίσως γι’ αυτό στους δύο τελευταίους λόγους του Αισχίνη τα ποιητικά παραθέματα είναι πολύ περιορισμένα. Η διαφοροποίηση δεν είναι μόνο ποσοτική αλλά και ποιοτική. Και στα ελάχιστα, δηλαδή, ποιητικά παραθέματα ο ρήτορας δεν αποδίδει πλέον την ίδια βαρύτητα, αποφεύγοντας τις περίπλοκες εξηγήσεις και ερμηνείες
description: This paper considers the use of poetic quotations in the Attic orators of the fourth century B.C. As it comes out, relatively few surviving Athenian speeches include quotations from poetry: Lycurgus’ Against Leocrates, all of three surviving speeches of Aeschines (Against Timarchus, On the False Embassy, Against Ctesiphon), Demosthenes’ On the False Embassy and On the Crown. The quoted verses come from epos (Homer, Hesiod), tragedy (Euripides, Sophocles), elegy (Solon, Tyrtaeus), epigram and they serve three distinct rhetorical purposes: as an evidence, as advice to the jury, for refutation of the opponent’s arguments. Poets are held in great esteem by the orators who treat them as witnesses in their cases, so as to support a specific argument, to exhort jurors to make a favorable decision or even to confute the opponent’s arguments. Moreover, some theoretical aspects concerning the insertion of poetic verses into the rhetoric prose were elaborated by Aristotle, Hermogenes and Quintilian who recommend the use of poetry in the courtroom, as they recognize it as a legitimate means of rhetorical argumentation. Greater emphasis is deliberately put on Aeschines who quotes verses in all of his extant speeches without exception; amongst them the greatest condensation of poetry is to be found in Against Timarchus. This can be explained by the nature of the forensic case. In his speech Aeschines accuses Timarchus of prostitution and he sees poetic quotations as an attempt to exert moral authority. He quotes – or even interprets in his own way – verses from Homer, Hesiod and Euripides, so that it is clear that prostitution is not suitable for a man who fully keeps his political rights. Of great interest is the fact that Demosthenes in his On the False Embassy speech, using his opponent’s quotations, harshly attacks Aeschines and rebuts his claims turning them against himself. Maybe this is why the poetic quotations in Aeschines’ two other speeches are very few. This change is not only quantitative but also qualitative and the orator does not put the same emphasis on the few quotations avoiding complicated explanations and interpretations