Ευρετική της εγγύτητας στην αιτιώδη συλλογιστική
Creators: name: Παπαγεωργακόπουλος, Τηλέμαχος-Νεκτάριος Χρήστου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2018
Subjects: Ευρετική της εγγύτητας
Αιτιώδης συμπερασματολογία
Απαγωγική συμπερασματολογία
Proximity heuristic
Causal inference
Abductive inference

description: Στόχος της παρούσας έρευνας ήταν η διερεύνηση της γνωστικής προτίμησης προς τις εγγύτερες εξηγήσεις (Καργόπουλος, 2004). Για τη θεωρητική τεκμηρίωση αυτής της γνωστικής απόκρισης, εισάγεται η έννοια της Ευρετικής της Εγγύτητας (Proximity Heuristic), με την οποία περιγράφεται η τάση των ανθρώπων να δίνουν εξηγήσεις σε φαινόμενα με κριτήριο τα αίτια που βρίσκονται εγγύτερα στο αιτιατό. Ως εγγύτητα, εκλαμβάνεται ιδίως η σημασιολογική απόσταση, σύμφωνα με το μοντέλο των Collins και Loftus (1975), περί διάχυσης της ενεργοποίησης. Η γνωστική αυτή προτίμηση λειτουργεί ως ευρετική μέθοδος και είναι κατά βάση λειτουργική, καθώς εξυπηρετεί την οικονομία γνωστικών πόρων (οικολογική προσέγγιση σκέψης)˙ εντούτοις, υπάρχουν περιπτώσεις που οδηγεί σε λάθος συμπεράσματα (συλλογιστικά σφάλματα). Ένας δεύτερος στόχος της έρευνας, ήταν η προσέγγιση της απαγωγικής συλλογιστικής, υπό το πρίσμα της εγγύτητας, μέσα από την εξέταση γνωστικών και μετα-γνωστικών παραγόντων. Η έρευνα πραγματοποιήθηκε σε δείγμα 235 συμμετεχόντων, οι οποίοι ελέγχθηκαν μέσα από τη δοκιμασία πέντε ερωτημάτων σε τρεις διαφορετικές συνθήκες (Proximity Heuristic Test). Η ύπαρξη της ευρετικής της εγγύτητας επιβεβαιώθηκε στο δείγμα της έρευνας (p &lt; .001), ενώ ταυτόχρονα, αναδείχθηκαν και οι διαφορετικές διαστάσεις της ευρετικής μεθόδου. Επιπρόσθετα, μέσα από τον έλεγχο της γνωστικής αντανάκλασης (Frederick, 2005), της αναλογικής σκέψης (Gick, &amp; Holyoak, 1980) και των ευρετικών μεθόδων &amp; προκαταλήψεων (Tversky, &amp; Kahneman, 1974), προέκυψαν γνωστικοί παράγοντες που μπορούν να συνδεθούν με την απαγωγική συλλογιστική. Παράλληλα, από την εξέταση δείγματος με υψηλή νοημοσύνη, διακρίθηκαν μετα-γνωστικοί παράγοντες που μπορούν να οδηγήσουν σε σκέψη Τύπου ΙΙ (Evans &amp; Stanovich, 2013). Τα αποτελέσματα της έρευνας έδειξαν πως η Ευρετική της Εγγύτητας (Καργόπουλος, 2004) θα μπορούσε να αποτελέσει μία ικανοποιητική οπτική μέσα από την οποία μπορούμε να προσεγγίσουμε τα συλλογιστικά σφάλματα, την ανθρώπινη νόηση και ενδεχομένως, ακόμα και την απαγωγική συμπερασματολογία
description: The aim of the present study was to investigate cognitive preference to the proximal explanation (Kargopoulos, 2004). For the theoretical justification of these cognitive events, the concept of Proximity Heuristics is introduced, describing the tendency of people to explain phenomena based on the causes that are closest to the effects. The concept of proximity could be defined by the semantic distance, according to the Collins and Loftus (1975) spreading activation model. This cognitive preference acts as a heuristic method and is mainly functional, as it serves the economy of cognitive resources (ecological reasoning); however, in many cases it can lead to erroneous conclusions (cognitive biases). A secondary objective of this study was to approach abductive reasoning from the view point of proximity through the examination of cognitive and meta-cognitive factors. A survey was carried out on a sample of 235 participants, who were tested by a five-task questionnaire in three different conditions (Proximity Heuristic Test). The use of proximity heuristic was confirmed in our sample (p &lt;.001). Moreover, the different dimensions of proximity heuristic were revealed. Additionally, through the inspection of cognitive reflection (Frederick, 2005), analogical thinking (Gick, &amp; Holyoak, 1980) and heuristic and bias (Tversky, &amp; Kahneman, 1974), indications of cognitive factors emerged that can contribute to abductive inference. Finally, the examination of a high intelligence subgroup, suggests a presence of meta-cognitive factors that could lead to Type II responses (Evans &amp; Stanovich, 2013). Our research presents the novel approach of Proximity Heuristic (Kargopoulos, 2004), that could be a satisfactory way through which we can view cognitive biases, human cognition, and possibly even abductive reasoning