Ανάλυση Κοσμο-συστημάτων: Μια αναθεωρητική προσέγγιση του νεωτερικού κόσμου
Creators: name: Κατσίκα, Δήμητρα Αστέριου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2022
Subjects: Καπιταλιστική κοσμοοικονομία
Διακρατικό σύστημα
Φιλελεύθερη αναπτυξιοκεντρική θεωρία
Capitalist world-economy
Interstate system
Liberal developmentalism theory

description: Η φιλελεύθερη αναπτυξιοκεντρική θεωρία του 20ού αιώνα, σύμφωνα με την οποία όλα τα κράτη αναπτύσσονται παράλληλα ώσπου κάποια στιγμή φτάσουν στον ύψιστο επίπεδο ανάπτυξης, αμφισβητήθηκε όταν ήδη στη δεκαετία του 80’ ήταν αδιαμφισβήτητο πως το χάσμα ανάμεσα στη “Δύση” και τον “Τρίτο Κόσμο” είχε διευρυνθεί ακόμη περισσότερο, αντίθετα στις φιλελύθερες αναπτυξιοκεντρικές προβλέψεις και εφαρμοζόμενες πολιτικές σύγκλισης. Η διάψευση της θεωρίας παρέσυρε αναγκαστικά και τις επιστημονικές της βάσεις, τις παραδοσιακές κοινωνικές επιστήμες, ως οικοδόμημα αναπαραγωγής της γνώσης του 19ου αιώνα. Η ανάλυση “Κοσμο-συστημάτων” γεννήθηκε ως “μονοεπιστημονική” προοπτική που απορρίπτει τα στεγανά ανάμεσα στους κλάδους των κοινωνικών επιστημών, αντικαθιστώντας τους με μια ενιαία “ιστορική κοινωνική επιστήμη” που απορρίπτει το “νομοθετικό θετικισμό” τους, την πεποίθηση ότι η κοινωνική ζωή, όμοια με τα φυσικά φαινόμενα, κυβερνάται από γενικούς “νόμους”, επιδιώκοντας, αντίθετα, την επιστημονική ανάλυση μέσα σε ένα σύστημα που κυβερνάται, μεν, από μια “λογική” που καθορίζει αποκλειστικά τη δική του ιδιαίτερη ιστορία, αναζητώντας συγχρόνως τις “γραμμικές τάσεις” που τελικά το μεταμορφώνουν. Αυτή η μεθοδολογία αναγκαστικά απορρίπτει το έθνος-κράτος σαν μονάδα ανάλυσης, υιοθετώντας αντ’ αυτού το “κοσμο-σύστημα”, και συγκεκριμένα ως προς την ανάλυση του νεωτερικού κόσμου, την καπιταλιστική κοσμοοικονομία, που γεννήθηκε στον ευρωπαϊκό χώρο κατά το 16ο αιώνα μέσα από τον καταμερισμό παραγωγικών εργασιών ανάμεσα στον “πυρήνα” και την “περιφέρεια”, και διευρύνθηκε, ώσπου μέχρι το τέλος του 19ου αιώνα είχε ενσωματώσει ολόκληρη την υφήλιο στον παραγωγικό καταμερισμό της. Το σύστημα λειτουργεί διά της “άνισης ανταλλαγής”, της ανταλλαγής εμπορευμάτων ανάμεσα στον πυρήνα και την περιφέρεια, μέσα από την οποία μεταφέρεται υπεραξία στον πρώτο από την τελευταία, γεγονός που προκαλεί και το φαινόμενο της “ανάπτυξης της υπανάπτυξης”. Το διακρατικό σύστημα της κοσμοοικονομίας, όχι μόνο δεν αποτελεί ένα “εποικοδόμημα” ή μια αναλυτικά αυτόνομη σφαίρα, αλλά εγγυάται διαχρονικά την κεφαλαιακή συσσώρευση και ταυτόχρονα αναπαράγεται από την ίδια αυτή διαδικασία. Το σύστημα δε θα είχε επιβιώσει, ωστόσο, δίχως την ιδεολογική κυριαρχία του φιλελευθερισμού, που διασφάλισε την κεφαλαιακη συσσώρευση εν μέσω λαϊκών απαιτήσεων για ενσωμάτωση που απείλησαν το σύστημα μετά τη Γαλλική Επανάσταση. Η πτώση των σοσιαλιστικών καθεστώτων το 1989 σήμανε παραδόξως και την κατάρρευση του φιλελευθερισμού, που με τη σειρά της αποδεικνύει ότι το σύστημα έχει εισέλθει στην οριστική μεταβατική του κρίση.
description: The 20th century “liberal developmentalism” theory, according to which all states can develop simultaneously, until they all, albeit in different moments in time, reach the highest level of economic, social and political evolution, came into question when already in the 80’s it was indisputable that the gap between the “West” and the “Third World” had grown wider, contrary to liberal developmentalism predictions and it’s universal policies for convergence. The refutation of the theory inevitably challenged it’s scientific premises, the traditional social sciences as a 19th century construct of reproduction of knowledge. “World-systems” analysis was born as an “unidisciplinary” perspective that rejects the firm boundaries between the dicsciplines of the social sciences, substituting the latter with a single “historical social science” which discards their “nomothetic positivism”, the conviction that social life, similar to the natural world, is determined by general “laws”, pursuing instead analysis within and from one “long duree” to another, that is within a system governed by “logics” which determine exclusively it’s own particular history, searching at once for the system’s “secular trends” which eventually transform it. This methodology, then, rejects the nation-state as it’s unit of analysis, adopting instead the “world-system”, and specifically in it’s inquiry into the modern world the “modern world-system”, a “capitalist world-economy” which was born in the european realm during the 16th century through the complementary division of productive tasks between the “core” and the “periphery”, and which expanded until it had, by the end of the 19th century, incorporated the whole world in it’s division of labor. The system’s central mechanism is the “unequal exchange”, the process of exchanging between the core and the periphery, through which surplus value is transferred from the latter to the former causing the phenomenon of the “development of underdevelopment”. The world-economy’s “inter-state system”, far away from constituting a “superstructure” or an analytically autonomous sphere, guarantees historically the accumulation of capital and is in turn being reproduced by it, a correlation that suggests that these two systemic processes are truly interwined. But the system would have not survived were it not for the ideological dominance of liberalism, which ensured capital accumulation amidst popular demands for inclusion that flooded the system after the French Revolution threatening to destroy it’s unequal and suppressive foundations. The fall of the socialist regimes in 1989 also meant necessarily, although surprisingly, liberalism’s collapse, which is actually evidence of the system’s terminal and transitional crisis.