"Polskie naukoznawstwo po II wojnie światowej – walka o przetrwanie" / Polish science-of-science after World War II – struggle for survival
Creators: name: Hübner, Piotr
Publisher: name: Zenodo
Year: 2021
Subjects: naukoznawstwo
środowisko akademickie
biurokracja
ruch naukoznawczy
uspołecznienie nauki
życie nauki
science of science
the academic community
bureaucracy
science of science movement
socialisation of science
life of science

description: Abstrakt W czasach II Rzeczypospolitej naukoznawstwo było formą ustalania tożsamości nauki akademickiej oraz integracji środowiska akademickiego. Zmiany ustrojowe po II wojnie światowej przyniosły politykę likwidacji akademickiego charakteru uczelni i towarzystw naukowych ogólnych – politykę tę określano mianem „demokratyzacji”. Na pierwszy plan wysunęli się partyjni ideolodzy promujący marksizm, realizujący projekt niszczenia nauki akademickiej poprzez represyjne działania aparatu biurokratycznego Ministerstwa Oświaty oraz politykę ograniczania humanistyki na rzecz nauk społecznych. W tej sytuacji animator ruchu naukoznawczego, bardzo już schorowany Stanisław Michalski zmienił formułę oddziaływań naukoznawczych, przypisując „nauce o nauce” działania obronne. Zamierzał zintegrować powstałe po wojnie ośrodki badań naukoznawczych. Działały one w zróżnicowanych formach w ramach ośrodków akademickich. W Krakowie przy Towarzystwie Asystentów UJ powołano Konwersatorium Naukoznawcze, a w jego ramach „Życie Nauki”, miesięcznik naukoznawczy, redagowany przez Mieczysława Choynowskiego. Publikowano w miesięczniku referaty wygłaszane także w Poznaniu, gdzie Jan Rutkowski prowadził Koło Naukoznawcze przy Poznańskim Towarzystwie Przyjaciół Nauk. W Warszawie działała Sekcja Naukoznawcza Związku Asystentów UW. Władze komunistyczne kontrolowały z inicjatywy Jakuba Bermana proces ograniczania ruchu naukoznawczego. Autorem najdalej idącego projektu – powołania Państwowego Instytutu Naukoznawczego drogą przekształcenia stopniowo likwidowanej przez władze komunistyczne Kasy imienia Józefa Mianowskiego – był Stanisław Ossowski. Nie zyskała uznania nawet bliska ideologii marksizmu teza o celowym uspołecznieniu nauki, którą głosiła redakcja „Życia Nauki”. W archiwaliach zachowały się dokumenty ukazujące ingerencję Ministerstwa Oświaty w politykę redakcyjną, co realizował decydent – Włodzimierz Michajłow. Redakcję „Życia Nauki” przeniesiono do Warszawy, a miesięcznik stał się organem I Kongresu Nauki Polskiej. Kasa Mianowskiego została wcielona do Towarzystwa Naukowego Warszawskiego i razem z nim zlikwidowana w 1951 roku – pod pretekstem powołania państwowej Polskiej Akademii Nauk. In the times of the Second Polish Republic, science-of-science was a form of establishing the identity of academic science and integrating the academic community. The political changes after World War II brought about a policy of liquidating the academic character of universities and general scientific societies – this policy was referred to as “democratization”. The party ideologists promoting Marxism came to the fore, implementing a project of destroying academic science through the repressive actions of the bureaucratic apparatus of the Ministry of Education and a policy of limiting the humanities in favor of social sciences. In this situation, the animator of the science movement, already very ill, Stanisław Michalski changed the formula of science-of-science influence, assigning defensive actions to “science-of-science”. He intended to integrate the science-of-science research centers established after the war. They operated in various forms within academic centers. In Kraków, the Scientific Conversatory was established at the Jagiellonian University Assistants’ Society, and as part of it, “Życie Nauki”, a science monthly, edited by Mieczysław Choynowski. Papers delivered in Poznań were also published in the monthly, where Jan Rutkowski ran the Science-of-Science Circle at the Poznań Society of Friends of Sciences. The Science-of-Science Section of the Association of Assistants of the University of Warsaw operated in Warsaw. On the initiative of Jakub Berman, the communist authorities controlled the process of limiting the science-of-science movement. The author of the most far-reaching project – the establishment of the National Science-of-Science Institute by means of transforming the Józef Mianowski Fund, which was gradually liquidated by the communist authorities – was Stanisław Ossowski. Even the thesis about the deliberate socialization of science, which was presented by the editors of Życie Nauki, was not appreciated even by the thesis close to the ideology of Marxism. The archives contain documents showing the interference of the Ministry of Education in the editorial policy, which was carried out by the decision-maker – Włodzimierz Mikhailov. The editorial office of “Życie Nauki” was moved to Warsaw, and the monthly became the body of the 1st Congress of Polish Science. The Mianowski Fund was incorporated into the Warsaw Scientific Society and liquidated with it in 1951 – under the pretext of establishing a state-owned Polish Academy of Sciences.