Επιτάφιοι λόγοι στην πατερική παράδοση (προσέγγιση μορφής και περιεχομένου)
Creators: name: Χοϊλούς, Δημήτριος Κωνσταντίνου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2022
Subjects: Επιτάφιοι λόγοι
Ομιλητική
Ρητορική
Πατερική παράδοση
Θάνατος
Epitaphs
Homiletic
Rhetoric
Paternal tradition
Death

description: Η ρητορική παράδοση της Σικελίας μεταφέρθηκε στην Αθήνα του 5ου αιώνα π.Χ. με την παρουσία του Γοργία από τους Λεοντίνους, ο οποίος δίδαξε την τέχνη της πειθούς με τη χρήση συγκεκριμένων υφολογικών στοιχείων. Την ίδια περίοδο εμφανίστηκαν οι Σοφιστές που κατέστησαν τη ρητορική μια διδακτή τέχνη, με τους Σωκράτη και Πλάτων να αντιδρούν στους σοφιστές εξαιτίας της αμφίβολης ηθικής τους. Στον αντίποδα της παραπάνω στάσης βρέθηκε ο Ισοκράτης που προσδιόρισε τις σχέσεις φιλοσοφίας και ρητορικής. Ο ίδιος τόνισε την παιδευτική αξία της ρητορικής και έδειξε την ανάγκη αυτή να διδάσκεται στους νέους. Με τον Αριστοτέλη η ρητορική αποκτά συστηματικούς κανόνες και πλέον κάθε ρητορικός λόγος εντάσσεται σε συγκεκριμένο είδος ανάλογα με το ακροατήριο που παρακολουθεί την ομιλία. Στο επιδεικτικό γένος ανήκει ο εγκωμιασμός προσώπων και σε αυτόν ο Μένανδρος εντάσσει τα επιτάφια εγκώμια που χωρίζονται στη μονωδία, τον παραμυθητικό και τον επιτάφιο λόγο. Ο επιτάφιος λόγος ως ρητορικός λόγος είχε αρχικά χαρακτήρα δημόσιο και με το πέρασμα του χρόνου απέκτησε μορφή ιδιωτική καλύπτοντας την ανάγκη για τον ατομικό θρήνο ξεχωριστών προσωπικοτήτων και συγγενών. Οι Πατέρες της Εκκλησίας του 4ου και 7ου αιώνα μ.Χ. έχοντας διδαχθεί την κλασσική παιδεία, χρησιμοποίησαν ρητορικά είδη για να μεταδώσουν το ευαγγελικό μήνυμα στο ποίμνιό τους. Η ανάγκη για παραμυθία και γλυκασμό του πόνου των ανθρώπων από το μυστήριο του θανάτου οδήγησε στη χρήση του επιταφίου λόγου όχι μόνο για την παραμυθία αλλά και τη διδαχή. Έτσι παρατηρούμε πως τον 4ο αιώνα μ.Χ. συστηματικά καταγράφονται και εκφωνούνται επιτάφιοι λόγοι με την ευκαιρία της κοιμήσεως διαφόρων σημαντικών προσωπικοτήτων είτε εκκλησιαστικών είτε κοσμικών. Από την έρευνα των λόγων αυτών φαίνεται πως οι πατέρες δεν είχαν ως σκοπό τους απλά την διατήρηση μιας ρητορικής παράδοσης, αλλά ήθελαν, όπως φαίνεται, να διδάξουν και να ευαγγελιστούν το λόγο του Θεού με αγωγό επικοινωνίας την ρητορική παράδοση που διδαχθήκανε. Αυτό το επιτυγχάνουν και με τα υφολογικά στοιχεία που χρησιμοποιούν, πάντοτε με στόχο τη μετάδοση και υπεράσπιση της πίστης της Εκκλησίας και του μηνύματος του ευαγγελίου στη ζωή των ακροατών τους. Το πλήθος των μεταφορών, των παρομοιώσεων ακόμα και των διαφόρων ειδών ερωτήσεων δείχνουν να χρησιμοποιούνται από τους πατέρες με αριστοτεχνικό τρόπο καλύπτοντας τις ομιλητικές ανάγκες της εποχής τους
description: The rhetorical tradition of Sicily was transferred to Athens in the 5th century BC. Gorgias of the Leontines taught the art of persuasion through the use of specific stylistic elements. At the same time, the Sophists appeared who believed that rhetoric is an art that can be taught. Socrates and Plato were opposed to the Sophists because of their dubious ethics. At the opposite end of the above attitude was Isocrates who determined the relationship between philosophy and rhetoric. He emphasized the educational value of rhetoric for the development of young people. Aristotle taught systematic rules of rhetoric and classified each rhetorical speech into a specific genre depending on the audience watching the speech. The praise of persons belongs to the demonstrative genus. Menander includes the epitaphic eulogies, which are divided into the monody, the fairy-tale and the epitaphic discourse, among the demonstrative genre. The epitaph speech as a rhetorical speech was initially public in nature and over time acquired a private form covering the need for the individual mourning of individual personalities and relatives. The Church Fathers of the 4th and 7th centuries AD having been taught classical education, they used rhetorical devices to convey the gospel message to their flock. The need for storytelling and to sweeten people's pain from the mystery of death led to the use of the epitaph not only for storytelling but also for teaching. Thus we observe that in the 4th century AD epitaphs are systematically recorded and spoken on the occasion of the death of various important personalities, whether ecclesiastical or secular. From the research of these speeches, it appears that the fathers did not have as their goal simply the preservation of a rhetorical tradition, but they wanted, it seems, to teach and evangelize the word of God with a channel of communication the rhetorical tradition that they were taught. They also achieve this with the stylistic elements they use, always with the aim of transmitting and defending the faith of the Church and the message of the gospel in the lives of their listeners. The multitude of metaphors, similes and even the various kinds of questions show that they were used by the fathers in a masterful way, meeting the rhetorical needs of their time