Ορθόδοξο δόγμα και ασκητική ζωή στον αββά Δωρόθεο
Creators: name: Τζεβελέκας , Δωρόθεος (Δημήτριος) αρχιμανδρίτης Γεωργίου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2017
Subjects: Γαζαίοι Πατέρες
Μονή Σερίδου
Fathers of Gaza
Seridou Monastery

description: Στή μελέτη αὐτή ἔγινε προσπάθεια νά ἐρευνηθοῦν, κατά τό δυνατό, τά στοιχεῖα πού τό ἔργο τοῦ ἀββᾶ Δωροθέου ἔχει νά προσφέρει ἀπό ἄποψη ὀρθοδόξου δόγματος καί ἀσκητικῆς ἐν Χριστῷ ζωῆς. Ὅσα ἀναφέρθηκαν παραπάνω συνοψίζονται στά ἀκόλουθα συμπεράσματα: 1. Ὁ ἱερός πατήρ ἐμπλουτίζει τή διδασκαλία του μέ στοιχεῖα ὅλων τῶν πτυχῶν τῆς δογματικῆς διδασκαλίας τῆς Ἐκκλησίας. Αὐτό καταδεικνύει ὅτι ἔχει πλήρη ἀντίληψη γιά τό ὀρθόδοξο δόγμα καί οἱ ἀναφορές του σέ ἐπί μέρους ζητήματα τῆς ἀσκητικῆς ζωῆς λαμβάνουν ὑπ’ ὄψη τήν ἀλληλεπίδραση καί ἀλληλοπεριχώρηση τῶν θεματικῶν ἑνοτήτων τῆς Δογματικῆς. Ἄλλωστε, ἡ πρακτική ἀσκητική πνευματική ζωή πού ἀποτελεῖ τόν ἄξονα τῆς δογματικῆς ἀντίληψής του εἶναι ἐφαρμογή τοῦ δόγματος στήν πράξη. Τό δόγμα παράγει πολιτισμό. Ἡ ἀσκητική πνευματική ζωή εἶναι «κατάστασις τῶν ἀσωμάτων ἀγγέλων» ὅπου «μοναχός εἶναι ἐκεῖνος πού εἶναι ἀφωσιωμένος μόνο στίς ἐντολές καί στούς λόγους τοῦ Θεοῦ καί τίς ἐφαρμόζει σέ κάθε χρόνο καί τόπο καί πρᾶγμα», συνεπῶς κάθε ὀρθόδοξη καθημερινότητα εἶναι ἡ ὀρθοδοξία σαρκωμένη. 2. Ἐρευνώντας τό θεολογικό καί ἱστορικό πλαίσιο τῆς ἐποχῆς του καταδείχθηκε ἡ ἐπίδραση αἱρετικῶν διδασκαλιῶν στήν περιοχή τῆς Γάζας καί τῆς Παλαιστίνης σέ θεμελιώδη δογματικά ζητήματα. Ὁ ἀββάς Δωρόθεος πιστός στίς θεολογικές ἀρχές τῶν Γερόντων του Βαρσανουφίου τοῦ Μεγάλου καί Ἰωάννου τοῦ Προφήτου διέγνωσε τόν κίνδυνο τῶν αἱρετικῶν διδασκαλιῶν τῶν Ὠριγένους, Εὐαγρίου τοῦ Ποντικοῦ καί Διδύμου τοῦ Τυφλοῦ πρίν αὐτές καταδικαστοῦν στήν Ε΄ Οἰκουμενική Σύνοδο τοῦ 553. Παρότι χρησιμοποίησε στοιχεῖα ἀπό τίς διδασκαλίες τοῦ Εὐαγρίου, τό ἔργο του εἶναι ἕνα φίλτρο πού διήθησε τίς κακοδοξίες του. Ἔτσι μαζί μέ τούς ἄλλους δύο μεγάλους Γαζαίους Πατέρες ἀποτέλεσε τόν ἁγιοπνευματικό ἐκεῖνο κρίκο πού συνδέει τήν ἐποχή τους μέ τήν κατοπινή Πατερική παράδοση καί ζωή. 3. Ἡ δογματική ἔκθεση τῆς διδασκαλίας τοῦ ἀββᾶ Δωροθέου εἶναι σχετικά ἀπλοϊκή συγκρινόμενη μέ τίς διδασκαλίες τῆς Ἀλεξανδρινῆς Σχολῆς καί αὐτές τῶν Καππαδοκῶν Πατέρων. Δέν παρουσιάζει θεολογικό σύστημα δομημένο ἀλλά ὅταν ἀναφέρεται σέ θέματα δογματικοῦ ἐνδιαφέροντος ἀποδεικνύεται ὅτι γνωρίζει τά ζητήματα σέ βάθος καί εἶναι ἀπολύτως ὀρθόδοξος. Ἡ ἔμφαση στήν διδασκαλία του δέν δίνεται στά θέματα τῆς τρέχουσας θεολογικῆς ἐπικαιρότητας ἀλλά στή βίωση τῆς ἀσκητικῆς πνευματικότητας. Φροντίζει, ὅμως, κάθε ὑπόδειξή του πρός τούς μοναχούς τῆς μονῆς του νά τήν θεμελιώνει δογματικά μέ στοιχεῖα πού παίρνει κυρίως ἀπό τή Ἁγία Γραφή καί λιγώτερο ἀπό τήν πατερική γραμματεία. 4. Ὑπάρχουν τριαδολογικές ἀναφορές στά ἔργα τοῦ ἀββᾶ Δωροθέου σχετικές μέ τήν ἰσότητα Πατρός καί Υἱοῦ καί τήν ὁμοουσιότητά τους ἀλλά βρίσκονται ἐκτεθειμένες σποραδικά καί ὄχι μέ συστηματικό τρόπο. Παρ’ ὅλα αὐτά ὅλες σχεδόν οἱ ἐπί μέρους πτυχές τοῦ ὀρθοδόξου δόγματος θίγονται μέ ἀπόλυτα ὀρθόδοξο πνεῦμα, ὅπως ἡ ἐκ τοῦ μή ὄντος δημιουργία, τό κατ’ εἰκόνα καί καθ’ ὁμοίωση, τό προπατορικό ἁμάρτημα, τό αὐτεξούσιο τοῦ ἀνθρώπου καί τό πρόβλημα τοῦ κακοῦ. Οἱ ἐπισημάνσεις του στά θέματα αὐτά εἶναι διάσπαρτες στό ἔργο του καί θεμελιώνουν ὅλες τίς Διδασκαλίες του γιά τά θέματα τῆς μοναστικῆς καθημερινότητας. 5. Ὅσον ἀφορᾶ στή Χριστολογία του ὁ ἀββάς Δωρόθεος τονίζει τήν ὁμοουσιότητα τῆς ἀνθρώπινης φύσης τοῦ Χριστοῦ μέ τόν ἄνθρωπο, τήν «καθ’ ὑπόστασιν» ἕνωση τῶν δύο φύσεων καί τόν ἀνακαινισμό τοῦ ἀνθρώπου καί ὅλης τῆς κτίσης μέ τήν ἐνσάρκωση τοῦ Θεοῦ Λόγου. Ἀποφεύγει τόν ἀπολλιναρισμό καί τό νεστοριανισμό ἀλλά στή σχετικά συνοπτική ἔκθεση τῆς χριστολογικῆς διδασκαλίας του δέν χρησιμοποιεῖ αὐτολεξεί τή χριστολογική ὁρολογία τῆς Χαλκηδόνας. Ὅπως ὅλοι οἱ Γαζαῖοι Πατέρες θεωρεῖ τό σύμβολο τῆς Νίκαιας ὡς τόν ἀκρογωνιαῖο λίθο γιά κάθε εἴδους χριστολογική ἀναφορα, πράγμα πού ἦταν ἄλλωστε πεποίθηση καί αὐτῶν ἀκόμη τῶν Πατέρων τῆς Χαλκηδόνας. 6. Οἱ ἀνθρωπολογικές, σωτηριολογικές, ἐκκλησιολογικές, ἐσχατολογικές ἀναφορές τοῦ ἀββᾶ Δωροθέου στό ἔργο του εἶναι προέκταση τῆς χριστολογικῆς του διδασκαλίας. Στηρίζονται στήν τριμερή διαίρεση τῆς ψυχῆς, τήν ἀγαθότητα τῆς Δημιουργίας, τήν ἄπειρη ἀξία τοῦ ἄνθρώπου ὡς κατ’ εἰκόνα καί καθ’ ὁμοίωση δημιουργήματος καί ἔχουν ὡς ἐπίμετρο τίς παραινέσεις γιά φιλαδελφία καί φιλευσπλαχνία. Ζητήματα ἐσχατολογικοῦ περιεχομένου ὅπως ἡ ἀποκατάσταση τῶν πάντων, ἡ φύση τοῦ ἀναστημένου σώματος, ἡ ὑποταγή τοῦ Υἱοῦ στόν Πατέρα, ἡ προΰπαρξη τῶν ψυχῶν καί τό τέλος τῆς κόλασης ἀντιμετωπίζονται ὀρθόδοξα μέ ἀναφορές στούς Πατέρες τῆς Ἐκκλησίας. 7. Οἱ περισσότερες ἀναφορές τοῦ ἀββᾶ Δωροθέου γίνονται σέ θέματα ἀσκητικῆς ζωῆς. Ὅπως παρουσιάστηκε αὐτό ἀποτελεῖ τήν καρδιά τῆς διδασκαλίας του. Ἀκόμη καί σέ δογματικά ζητήματα τῆς ἐποχῆς του συμβουλεύει τήν ἐνασχόληση μέ τήν κάθαρση τῆς ψυχῆς ἀπό τά πάθη. Κεντρικά σημεῖα τοῦ πνευματικοῦ ἀγώνα θεωρεῖ τό ἴδιο θέλημα, τό δικαίωμα, τήν «προσπάθεια», τό ἀψήφιστο, τήν αὐτομεμψία, τούς σωματικούς πόνους. Σκοπός τῆς ἀσκητικῆς βιωτῆς εἶναι ἡ ἀπόκτηση τῆς ταπείνωσης καί τῆς διαρκοῦς μετάνοιας πού ὁδηγοῦν στήν ἀπάθεια. Ἐν κατακλεῖδι, ἡ ἀσκητική ζωή εἶναι «τέχνη τῶν τεχνῶν» καί ἡ ἐπιτυχής ἔκβασή της ὁδηγεῖ στήν ἕνωση τοῦ ἀνθρώπου μέ τόν Θεό, στήν κατά χάρη θέωσή του.
description: In this study an effort has been made to present and expound, as this is possible, the elements that the works of Abba Dorotheos can offer from the prospective of orthodox dogma and ascetic life in Christ. The presentation in which we have engaged above can be summarized in the following concluding remarks: 1.The holly father enriches his teachings with elements from all the chapters of the dogmatic teaching of the Church. This proves that he understands fully the orthodox dogma and his references to the issues of ascetic life are taking under consideration the mutual influence and perihoresis of the teachings of all the fields of dogmatic theology. The practical ascetic spiritual life which is the core of his dogmatic conception is the application of dogma to praxis. Dogma produces civilization. According to the holy father the ascetic spiritual life is a “situation of the bodiless Angels”, where “monk is the one who is dedicated to the commandments and the words of God and applies them at every time and place and thing”. As a consequence every orthodox daily life is orthodoxy incarnate. 2.Searching the theological and historical framework of his time, the influence of the heretical teachings at the region of Gaza and Palestine was made profound at a few substantial theological issues. Abba Dorotheos, being faithful to the theological principals of his elders Varsanoufios the Great and John the Prophet, was able to diagnose the danger of the heretical teachings of Origen and Evagrius Ponticos before they were condemned at the E’ Ecumenical Synod of 553. Though he used elements from the teachings of Evagrius, his work is a filter which filtered the wrong teachings. In this way together with the other two Fathers of Gaza he became the link of the Holy Spirit which connected their time with the orthodox Tradition of the Holy Fathers which followed them. 3. The dogmatic teaching of Abba Dorotheos is relatively naive comparing with the teachings of the School of Alexandria and the Fathers of Cappadocia. He does not present a structural theological system but when he refers to issues with dogmatic interest he proves himself to know the subjects in great depth and he is absolutely orthodox. The emphasis in his teachings is not given to the issues with current dogmatic interest but to the experience of the ascetic spirituality. He makes sure to dogmatically found his suggestions to his monks with elements that he takes mostly from the Bible and less from the patristic literature. 4. There are Trinitarian thesis at the works of Abba Dorotheos in reference with the equality of the Father and the Son and their same substance but they appear sporadically and not a systematic way. All the aspects of the orthodox dogma are been referred with pure orthodox spirit as the creation from the not being, the creation according to the image and the likeness of God, the Original sin, the dominion of man upon himself and the problem of evil. His highlights over these issues are spread around in his work and have become the foundation of all his teachings for the subjects of the ascetic everyday living. 5. As for his Christology Abba Dorotheos makes it clear that Christ took all the human nature except sin, as well as that the union of the two natures happens in the hypostasis of Logos and that the incarnation of God the Logos was the cause of the renovation of man and all creation. He avoids Nestorianism and Apollinarism but in the relatively synoptic presentation of his Christology he does not use the Christological terminology of the Synod of Chalcedon. As all the Fathers of Gaza did, he considers the Symbol of Nicaea to be the corner stone of every Christological reference. This, also, was the belief of the Fathers of the Synod of Chalcedon. 6. The Anthropological, Soteriological, Ecclesiological, Eschatological references in the work of Abba Dorotheos are an extension of his Christological teachings. They are based upon the thesis of the three parts dividing of the soul, the understanding that Creation is good, the consideration of the great value of man as a creation according to the image and the likeness of God. His teachings have as conclusion the wishes for brotherly and tender love. Issues as the nature of the resurrected body, the submission of the Son to the Father, the pro-existence of the souls and the end of Hell are faced in an orthodox way and in reference with the teachings of the Fathers of the Church. 7. The most of the references of Abba Dorotheos are made over issues of the ascetic life. As we have said, this is the heart of his teachings. Considering the dogmatic issues of his time his advice to his monks is to occupy themselves with the cleansing of their hearts from the passions. He considers as principal topics of the spiritual struggle the personal will, the right, the effort, the self-condemning, and the bodily pains. The goal of the ascetic life is to obtain the virtue of humility and of the constant repentance which leads to the nonexistence of passions. Finally, the ascetic life is “the art of the arts” and its successful outcome leads to the union of man with God, to his deification by grace (theosis).