Η έναρξη της εικονομαχικής έριδας και τα αίτιά της
Creators: name: Ρίζου, Κυριακή Χρήστου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2015
Subjects: Εικονομαχία
Λέων
Θρησκευτικές εικόνες
Iconoclasm
Leon
Theological icons

description: Το φαινόμενο της Εικονομαχίας εκδηλώθηκε στο Βυζάντιο την περίοδο της βασιλείας του Λέοντα Γ΄. Την έναρξη της έριδας σηματοδότησε η απόφαση του βυζαντινού αυτοκράτορα να απαγορεύσει τη χρήση και τη λατρεία των θρησκευτικών εικόνων. Αντικείμενο της παρούσας εργασίας αποτελεί η μελέτη της έναρξης της εικονομαχικής έριδας και των αιτίων της. Συγκεκριμένα, παρουσιάζονται οι κύριες πηγές της πρώτης εικονομαχικής περιόδου και οι δυσκολίες, που ανακύπτουν κατά τη μελέτη τους εξαιτίας της έλλειψης σύγχρονων ιστοριογραφικών έργων και του αμιγώς εικονολατρικού τους χαρακτήρα. Επίσης, γίνεται μία σύντομη αναφορά στο ιστορικό πλαίσιο των πρώτων αιώνων της μέσης βυζαντινής περιόδου, στα βιογραφικά στοιχεία του αυτοκράτορα Λέοντα Γ΄ και στην άνοδό του στο θρόνο του Βυζαντίου. Στη συνέχεια, παρουσιάζονται τα γεγονότα που σημάδεψαν τα πρώτα χρόνια της έριδας, όπως το επεισόδιο της Χαλκής Πύλης, το σιλέντιο του 730, η απομάκρυνση του Γερμανού Α΄ από τον πατριαρχικό θρόνο και η ανάδειξη σε νέο πατριάρχη του Αναστάσιου. Κατόπιν, περιγράφονται οι πρώτες αντιδράσεις, που προκλήθηκαν από την απαγόρευση της λατρείας των εικόνων. Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στο κίνημα των «Ελλαδικών» το 727, στην επανάσταση στην ιταλική χερσόνησο και στη σθεναρή αντίδραση του Ιωάννη Δαμασκηνού. Ακόμη, εξετάζεται η θέση των εικόνων από τα πρώτα χριστιανικά χρόνια έως την εκδήλωση της εικονοκλαστικής έριδας στο βυζαντινό κράτος, η στάση των ανατολικών λαών που γειτνίαζαν με την αυτοκρατορία έναντι των εικονικών αναπαραστάσεων σύμφωνα με τη μαρτυρία των πηγών, η επίδραση των θρησκευτικών τους αντιλήψεων στη βυζαντινή εικονομαχική πολιτική, καθώς και οι θεωρίες που προτάθηκαν από σύγχρονους ερευνητές σχετικά με τα αίτια της Εικονομαχίας. Σε ότι αφορά στα αίτια της έριδας οι απόψεις των ερευνητών διίστανται, καθώς ανάλογα με τον τομέα στον οποίο εστιάζουν οδηγούνται και σε διαφορετικά συμπεράσματα. Ορισμένοι ιστορικοί απέδωσαν την Εικονομαχία σε θρησκευτικούς λόγους, επειδή πίστευαν ότι αποσκοπούσε στην αντιμετώπιση της βαθιάς θρησκευτικής κρίσης της περιόδου. Άλλοι υποστήριξαν ότι τα αίτια ήταν ιδεολογικά και η Εικονομαχία αποσκοπούσε στη γεφύρωση της πνευματικής διάστασης των κατοίκων των ανατολικών επαρχιών της αυτοκρατορίας με τους κατοίκους των δυτικών επαρχιών. Σύμφωνα με μια τρίτη εκδοχή η Εικονομαχία συνδεόταν με τις πολιτικές και κοινωνικές επιδιώξεις της περιόδου και αποσκοπούσε στην αντιμετώπιση προβλημάτων που αφορούσαν στη λειτουργία του κράτους και του αυτοκρατορικού θεσμού. Ενώ, ορισμένοι νεότεροι ερευνητές έκριναν ότι υπάρχει ευθεία σύνδεση των καταβολών του Λέοντα με την υιοθέτηση της εικονομαχικής ιδεολογίας και ότι η Εικονομαχία ήταν αποτέλεσμα αποκλειστικά αυτοκρατορικής πρωτοβουλίας. Τέλος, διατυπώνονται τα συμπεράσματα για τα αίτια της έναρξης της εικονομαχικής έριδας βασισμένα στην κριτική μελέτη των μαρτυριών των πηγών και των ερμηνειών που προτάθηκαν από τους ερευνητές.
description: Iconoclasm broke out in Byzantium during the reign of Leo III. The beginning of the controversy marked the effort of the Emperor to prohibit the use and worship of religious imagery. The purpose of this work is to study the beginning of the iconoclastic controversy and its causes. Namely, the main sources from the first iconoclastic period are presented, along with the difficulties which are encountered in their study because of the lack of contemporary historiographical sources and their purely iconolatric perspective. Additionally, a brief reference is made to the historical frame of the first centuries of the Middle Byzantine period, to the biography of Leo III and to his ascent to the Byzantine throne. Then, the events that marked the early years of the controversy are presented, like the Chalke Gate incident, the silentium of 730, the removal of German A΄ from the patriarchal throne and the election of the new Patriarch, Anastasius. Next, the initial reactions, that were caused by the banning on worship of images are described. Particular reference is made in the revolution of "Elladikon" in 727, the revolution in the Italian peninsula and the strong reaction of John Damascene. Additionally, the position of the religious images from early Christian times to outbreak of iconoclastic controversy in Byzantium are examined, along with the attitude of the people who resided in the eastern borders of the byzantine empire against imaging representations according to the testimony of sources, the effect of their religious beliefs in the Byzantine iconoclastic policy, and even the theories which were proposed by contemporary scholars about the causes of Iconoclasm. Regarding the causes of iconoclastic controversy, the views of researchers differ significantly depending on the area on which they focus which leads to different conclusions. Some historians have attributed the Iconoclasm to religious reasons, because they believe it functioned as a remedy for the deep religious crisis of that period. Others argued that the causes were ideological and that Iconoclasm aimed at bridging the spiritual gap between the residents of the eastern provinces of the empire and the residents of the western provinces. According to a third theory, Ιconoclasm was linked to the political and social aspirations of the period and was intended to address problems related to the function of the state and the imperial institution. On the other hand, more recent research supports the view that there was a direct connection between Leo’s background and the adoption of the iconoclastic ideology by him and that Iconoclasm was an exclusively imperial initiative. Finally, the conclusions about the causes of the beginning of the iconoclastic controversy based on the critical study of the testimonies of the sources and the interpretations that were proposed by researchers are offered.