Παρακολούθηση φυτικών ειδών της Οδηγίας 92/43/ΕΟΚ σε περιοχές του Δικτύου NATURA 2000: Το είδος Ramonda serbica Pančić:
Creators: name: Ανδρίκου-Χαριτίδου, Αρίστη Γεωργίου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2014
Subjects: Παρακολούθηση
Μοριακή ταυτοποίηση
Ramonda serbica
Monitoring
DNA barcoding

description: Η Ramonda serbica Pančić (Gesneriaceae) είναι ένα πολυετές φυτό με ικανότητα αναβίωσης, παλαιοενδημικό της Βαλκανικής χερσονήσου. Η εξάπλωση της στην Ελλάδα περιλαμβάνει τη Βόρεια Πίνδο και το όρος Βόρας. Έχει χαρακτηριστεί ως Τρωτό στο Βιβλίο Ερυθρών Δεδομένων Σπάνιων και Απειλούμενων Φυτών της Ελλάδας, περιλαμβάνεται στο Παράρτημα IV της Οδηγίας 92/43/ΕΟΚ και στο Παράρτημα 1 της Σύμβασης της Βέρνης, εντούτοις ακριβή πληθυσμιακά δεδομένα, τα οποία αποτελούν τη βάση για την παρακολούθηση και διατήρηση της, απουσιάζουν. Σκοπός της εργασίας αυτής ήταν η καταγραφή των πληθυσμών της και των οικολογικών συνθηκών του ενδιαιτήματος της, η αποτίμηση της κατάστασης των πληθυσμών, η διερεύνηση της ύπαρξης γενετικής ποικιλότητας ανάμεσα στους πληθυσμούς, η εκτίμηση της κατηγορίας επικινδυνότητας στην οποία εμπίπτει και η διερεύνηση των φυτοκοινοτήτων που συμμετέχει. Βρέθηκαν δεκατρείς πληθυσμοί στη Βόρεια Πίνδο, σε κάθετους σκιερούς ασβεστολιθικούς βράχους με βόρεια έκθεση και σε υψόμετρα από 454 έως 1022 m. Το μέγεθος των πληθυσμών κυμαίνεται από 17 έως 291 άτομα και λόγω της ιδιαίτερης φύσης του ενδιαιτήματος, η επιφάνεια που καλύπτουν είναι μικρή, από 3 έως 90 m2. Ο αριθμός των ανθοφόρων στελεχών κυμαίνεται από 15 έως 373, ενώ ο αριθμός των καρποφόρων στελεχών κυμαίνεται από 0 έως 17. Από τη μελέτη των πληθυσμών επιβεβαιώθηκε η ικανότητα της R. serbica να αναβιώνει και ο έλεγχος φυτρωτικότητας των σπερμάτων της έδειξε ότι η αναπαραγωγική στρατηγική της επηρεάζεται από τη φωτοπερίοδο και από τη θερμοκρασία του περιβάλλοντος και ότι η περίοδος βλάστησης της είναι στις αρχές του φθινοπώρου. Οι περιοχές του χλωροπλαστικού DNA rbcL και matK, αν και δεν κατέδειξαν της ύπαρξη ενδοειδικής ποικιλότητας, μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως «DNA barcodes» για τη R. serbica. Οι φυτοκοινότητες στις οποίες συμμετέχει διαφοροποιούνται ανάλογα με τη θέση των πληθυσμών, κάτι που πιθανώς οφείλεται στις διαφορετικές οικολογικές συνθήκες μεταξύ των θέσεων. Τέλος, η συνολική της εξάπλωση στην Ελλάδα είναι πιθανόν μικρότερη από αυτήν που αναφέρουν οι βιβλιογραφικές πληροφορίες, καθώς δεν επιβεβαιώθηκε η παρουσία της στο Βόρα, το Μιτσικέλι και το Γράμμο.
description: Ramonda serbica Pančić (Gesneriaceae) is a perennial resurrection plant, paleoendemic of the Balkan Peninsula. In Greece it occurs in Northern Pindos and there are reports of a population on Mount Voras. It is included in Annex IV of the Council Directive 92/43/EEC, in Annex I of the Bern Convention and has been characterized as Vulnerable in the Red Data Book of Rare and Threatened Plants of Greece. However, population data, which provide the basis for the species monitoring and conservation are absent. The aim of this study was to locate its populations and record their habitat characteristics, to assess their condition, to determine the genetic diversity among the populations, to assess its conservation status and to study the plant communities in which it grows. Thirteen populations were found in Northern Pindos, growing on shady vertical limestone rocks with northern exposure, at altitudes between 454 and 1022 m. The populations cover areas ranging from 3 to 90 m2 and they consist of 17 to 291 plants. The population census showed that the number of the flowering scapes per population ranges from 15 to 373, while the number of the fruit bearing scapes is a lot smaller, ranging from 0 to 17. It was concluded that R. serbica is indeed a resurrection plant and a seed germination test showed that its reproduction strategy is largely affected by the day length and the ambient temperature and that its vegetative phase begins in early autumn. Also, it was concluded that the chloroplastic DNA regions rbcL and matK, though unable to demonstrate the intraspecies diversity of R. serbica, can be used as “DNA barcodes” for R. serbica. The plant communities differ depending on the location of the populations, probably due to the different ecological conditions. Last, our results indicate that the distribution area of the species is possibly smaller than that suggested by the literature, as its occurrence was not confirmed on Mounts Voras, Mitsikeli and Grammos.