Η εικόνα του παιδιού στο φωτογραφικό έργο της Βούλας Παπαϊωάννου
Creators: name: Κωνσταντινίδου, Σοφία Γρηγορίου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2010
Subjects: Παιδική ηλικία
Φωτογραφία
Σημειωτικά Συστήματα
Childhood
Photography
Social Semiotics

description: Η παρούσα εργασία επιδιώκει να μελετήσει τις αναπαραστάσεις της παιδικής ηλικίας στο φωτογραφικό έργο της Βούλας Παπαϊωάννου. Η βαρύτητα την οποία αποδίδει η Βούλα Παπαϊωάννου στο παιδί, το οποίο αποτελεί το συντριπτικά κυρίαρχο θέμα της, δίνει τη δυνατότητα για τη μελέτη της έννοιας της παιδικής ηλικίας μέσα σ’ ένα πολυδύναμο ιστορικό πλαίσιο. Το εγχείρημα της συγκεκριμένης εργασίας είναι η μελέτη της παιδικής ηλικίας ως κοινωνικής κατασκευής και ως προϊόντος συγκεκριμένου χρόνου και χώρου. Η μελέτη του χρόνου συμβάλλει στο να κατανοήσουμε τους τρόπους με τους οποίους έχουν αποδοθεί συγκεκριμένα νοήματα σε ιδέες για το παιδί και την παιδική ηλικία όχι μόνο σε κάποιες στιγμές στο χρόνο αλλά και μέσα από ιδιαιτερότητες αντιλήψεων για τον ίδιο το χρόνο. Έτσι, οι φωτογραφίες αναλύονται τόσο ως κοινωνική αναπαράσταση της εποχής όσο και ως κοινωνική αναπαράσταση από το παρόν προς το παρελθόν. Στο θεωρητικό μέρος της εργασίας περιγράφονται οι αλλαγές που έχει υποστεί η κοινωνική θέση των παιδιών και η εμπειρία του να είσαι παιδί στο πέρασμα των χρόνων ενώ σ’ ένα δεύτερο επίπεδο, επιχειρείται η αποσαφήνιση της σχέσης της παιδικής ηλικίας με το χρόνο. Από την άλλη, παρουσιάζεται η θεωρητική προσέγγιση της φωτογραφίας ως αντικειμενική αναπαράσταση της πραγματικότητας αλλά και ως σημειωτικό σύστημα με πολυσημία, καθώς η ίδια γίνεται «αρχείο» άλλων σημειωτικών συστημάτων. Για την ανάδειξη της παιδικής ηλικίας μέσα από τη φωτογραφία κρίθηκε σκόπιμο να παρουσιαστούν θεωρίες σημειωτικής ανάλυσης των φωτογραφιών. Ωστόσο, το σημείο στο οποίο εστιάζει η σημειωτική προσέγγιση της φωτογραφίας δεν είναι ο βαθμός με τον οποίο αναπαρίσταται η πραγματικότητα αλλά ο τρόπος με τον οποίο συστήματα σημείων δημιουργούν νοήματα και μπορούν να αποκωδικοποιήσουν τις πολιτισμικές δομές. Η μέθοδος με την οποία θα αναλυθεί το φωτογραφικό υλικό βασίζεται στη θεωρία της Κοινωνικής Σημειωτικής. Πρόκειται για τη μέθοδο σημειωτικής ανάλυσης που προτείνει ο Γρηγόρης Πασχαλίδης βάσει της οποίας η φωτογραφία αποτελεί έναν ιδιαίτερο τύπο συμβολικής επικοινωνίας και ως εκ τούτου πρέπει να ληφθεί υπόψη η ιδιαιτερότητα της ως μορφής επικοινωνίας. Σύμφωνα με τον Πασχαλίδη, λοιπόν, σε κάθε φωτογραφία διακρίνουμε πέντε επίπεδα νοήματος: α) το προφωτογραφικό νόημα β) το φωτογραφικό νόημα γ) το φωτολογικό νόημα δ) το φωτοληπτικό νόημα και ε) το φωτοδεκτικό νόημα. Το βασικό συμπέρασμα της έρευνας είναι ότι η σταθερότητα της έννοιας της παιδικής ηλικίας κλονίζεται και σχεδόν «καταρρέει». Η παιδική ηλικία αποδεσμεύεται από τα βιολογικά χαρακτηριστικά της και αποτελεί πλέον μια ιστορικά προσδιορισμένη και συμβολικά κατασκευασμένη έννοια. Τέλος, προκύπτει συνολικά από το ερευνητικό μέρος ότι στις φωτογραφίες της Παπαϊωάννου τα παιδιά δεν απομονώνονται ούτε περιθωριοποιούνται αλλά είναι στο επίκεντρο των εξελίξεων και καθορίζουν την πορεία της κοινωνίας μέσω μιας διαδικασίας, όπου το ατομικό και το συλλογικό συνυπάρχουν και συνδιαλέγονται. Η Παπαϊωάννου βάζει τα παιδιά να συνομιλούν με την ιστορική συγκυρία, υπερασπίζεται την αθωότητα τους και τα μετατρέπει με ένα μοναδικό τρόπο σε σύμβολα και υπερασπιστές τόσο της ατομικής όσο και της συλλογικής μνήμης.
description: This essay studies the children images of Voula Papaioannou’ s photographic material during the World War II by presenting the concept childhood as a dynamic and developing social structure affected by cultural diversity and formed through time. The social aspect of childhood is subject to different cultural backgrounds and time is a critical factor in order to understand the various meanings that have been attributed to the concept of childhood through that period. Therefore, every photograph is studied as a social representation of the past, the present and the future. In the first and theoretical part of the essay there is a description of the constantly changing social status of the children. Also, it’s described the photograph as a presentation of reality and photograph as a semiotic system. The analysis method of the photographic material is Social Semiotics. Specifically, the method that is been used is what Gregory Paschalidis suggests. According to this method, photograph can be used as a type of communication in which there are five different levels of meaning. The main conclusion of this essay is the fact that the aspect of childhood is a symbolic and constructed meaning by community. Children in Voula’ s Papaioannou photographic material are symbols of the individual and social memory.