Γλώσσα και ιδεολογία στους πολιτικούς λόγους Η περίπτωση του Μουσσολίνι
Creators: name: Ξενάκης, Σπυρίδων Συμεών
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2021
Subjects: Πολιτικός λόγος
Ιδεολογία
Γλωσσικές πράξεις
Political discourse
Ideology
Speech acts

description: Στην εργασία ερευνώ τη χρήση γλωσσικών στοιχείων που χρησιμοποιούνται από κάποιον πολιτικό με απολυταρχική ιδεολογία. Για αυτό το σκοπό μελετώ τους λόγους του Μουσσολίνι στο πλαίσιο της ανάλυσης λόγου. Μέσα από δεκαπέντε ομιλίες, που καλύπτουν σχεδόν το διάστημα της πολιτικής του δράσης, εξετάζω τη θεματολογία, το λεξιλόγιο και γραμματικά- συντακτικά στοιχεία με συχνή παρουσία. Η θεματολογία και το λεξιλόγιο καλύπτουν πολιτικές σκοπιμότητες. Ο Μουσσολίνι επιλέγει θεματολογία και λεξιλόγιο ευνοϊκά προς αυτόν ή την ομάδα που εκπροσωπεί και αντίστοιχα μη ευνοϊκή θεματολογία και λεξιλόγιο για τον αντίπαλο. Στην Ιταλική η ρητή έκφραση των αντωνυμιών δεν είναι συντακτικά αναγκαία και επομένως η χρήση τους μπορεί να οφείλεται σε πολιτικούς σκοπούς. Με το «εγώ» αναδεικνύει τον εαυτό του, τονίζει το πολιτικό του ήθος και τις πράξεις του για το καλό των Ιταλών και διαχωρίζει τον ίδιο από το σύνολο ώστε ο λαός να τον σέβεται και να τον υπακούει. Το «εμείς» έχει τριπλή λειτουργία, καθώς το χρησιμοποιεί ως εγκλείον για να κάνει ένα ζήτημα συλλογικό και επομένως να αποβάλλει τις ευθύνες του για το ζήτημα, ως αποκλείον για να αναφερθεί σε ένα νοητό κύκλο που εμπεριέχει τον εαυτό του και κάποια άτομα του περιβάλλοντός του. Ο οποιοσδήποτε “άλλος” αποκλείεται, δε συμμετέχουν όλοι στη λήψη αποφάσεων, δίνοντας έτσι μια αυταρχική χροιά στο λόγο του. Με το λεγόμενο «εμείς» της μεγαλοπρέπειας αναφέρεται στον εαυτό του, δηλώνοντας έτσι ότι είναι ο απόλυτος ηγέτης. Χρησιμοποιεί το «εσείς» τόσο για να γενικεύσει και να ενδυναμώσει την επιχειρηματολογία του, αποσπώντας την προσοχή από τον ίδιο ή την ομάδα του και μετατοπίζοντας την σε άλλο άτομο ή ομάδα όσο και αντιδιασταλτικά με το «εγώ» ή με το αποκλείον «εμείς» υπονοώντας ότι γνωρίζει τις σκέψεις των απλών ανθρώπων, οι οποίοι δεν αντιστέκονται πλέον και υπακούουν στις οδηγίες του. Η αντωνυμία «αυτοί» δημιουργεί το δίπολο ανάμεσα στο «εγώ» ή στο «εμείς» και στο «οι άλλοι». Μέσω αυτής κατηγορεί τους αντιπάλους του, τονίζει τα αρνητικά τους χαρακτηριστικά και στρέφει την κοινή γνώμη εναντίον τους. Μπορεί όμως και να τονίζει τα θετικά χαρακτηριστικά μιας προς αυτόν μη προσφιλούς ομάδας με σκοπό να γίνει πιο αγαπητός. Η παθητική φωνή και η απρόσωπη σύνταξη συμβάλλουν στην αποποίηση ευθυνών, καθώς μετατοπίζουν την αρνητική προσοχή από τον ίδιο σε κάποιον άλλον. Μέσω αυτών παρουσιάζει τα γεγονότα υπό τη δική του οπτική επιτυγχάνοντας να χειραγωγήσει το κοινό του. Σημαντική όμως είναι και η χρήση της παθητικής φωνής ως διαταγής, προσταγής που έχει καθολική ισχύ. Χρησιμοποιεί ακόμη ρητορικές ερωτήσεις με την προσλεκτική ισχύ δήλωσης που έχει μεγαλύτερη επιρροή στον δέκτη από την απλή ευθεία δήλωση. Αυτές μπορούν όμως και να μετριάσουν απειλές, προειδοποιήσεις ή να ενισχύσουν ισχυρισμούς και κάνουν το εκάστοτε μήνυμα πιο απομνημονεύσιμο και πειστικό. Μέσω αυτών των γλωσσικών στοιχείων ο δικτάτορας προσπαθεί να πείσει, να χειραγωγήσει, να κατευθύνει, να παροτρύνει. Οι κατευθυντικές γλωσσικές πράξεις σαφώς υπερέχουν, αλλά στους λόγους υπάρχουν και βεβαιωτικές/ αποφαντικές ή δηλωτικές, διακηρυκτικές και εκφραστικές. Επιπλέον, μέσω δηλώσεων ή πλάγιων ερωτήσεων εκπέμπει πλάγιες γλωσσικές πράξεις, κυρίως κατευθυντικές, χωρίς να υστερούν και οι πλάγιες εκφραστικές. Αποδεικνύεται επομένως ότι η επιδέξια και σκόπιμη χρήση γλωσσικών στοιχείων είναι χαρακτηριστικό του πολιτικού λόγου, και μένει να αποδειχτεί αν η πολιτική ιδεολογία συνδέεται σταθερά με κάποιες γλωσσικές προτιμήσεις.
description: This study explores the linguistic elements used by a politician with an authoritarian ideology. My main question is whether political ideology may influence linguistic preferences. The case study I opt for are Mussolini’s speeches. Within the theoretical framework of Discourse Analysis, I examine sixteen of his speeches; chronologically these cover almost most of the period of his political action. I focus on the topics he chooses to speak about, the vocabulary he chooses and certain syntactical elements that reappear with such a statistical frequency that is beyond what may be called accident. The topics he opts for and the vocabulary he selects certainly serve a political expediency. Mussolini chooses positive themes for himself and the group, he represents, and respectively negative topics and vocabulary towards his enemy. The explicit use of pronouns in Italian is not syntactically obligatory and this points to the fact that their use may be due to political purposes. When he uses the pronoun “I” he features himself, he points out his political ethics and actions he performs for the good of Italians and separates himself from the masses in order for the people to respect and obey him. The pronoun “we” has a triple function: he uses it as inclusive to make a matter common business and therefore to dispose of any responsibilities; when used exclusive it refers to an imaginary circle which includes himself and people close to him. “Anyone” else is excluded, not everyone participates in the decision making thereby giving an authoritarian tone to his speeches. With the so-called majestic “we” he obviously refers to himself which in its turn means that he is the ultimate leader. He uses the “you” pronoun not only to generalize and enhance his argumentation by distracting the attention from himself or his group and transferring it to another person or group, but also contradistinctively to “I” or the exclusive “we” implying thus that he knows the thoughts of common people, who do not resist anymore and obey his instructions. The pronoun “they” creates a dipole between “I”/“we” and the “others”. Through this pronoun he accuses his enemies, he points out their negative characteristics and redirects the public opinion against them. He might also use it in order to point out the positive characteristics of a group, to which he does not appeal, in order to become more popular with them. Passive voice and impersonal structure both contribute to the disposal of responsibilities, as they help Mussolini to shift the negative attention from himself to another person. He thus presents events from his point of view managing to manipulate his audience. Passive voice is thus rendered as a full force means of commanding. His rhetorical questions have the illocutionary force of a statement which has a greater influence to the public than a simple direct statements. They can alleviate threats and warnings or enhance claims and make a message more memorable and convincing, as well. The directive speech acts definitely outweigh other speech acts, although one can find assertive, declarative or expressive speech acts in the speeches, too. In addition, through statements or indirect questions he uses indirect speech acts, mainly directive ones, although one can come across other indirect speech acts too, such as indirect expressive ones. Through these linguistic elements the dictator tries to convince, to manipulate, to impel. It seems to be the case that the skillful and intentional use of these structures is characteristic of political speeches; it remains however to be proven if political ideology on a broader scale is consistently connected to certain linguistic choices.