Ιατρικοποίηση, τελετουργία και συγκρότηση της μητρικής ταυτότητας στους χώρους του τοκετού στο Βόλο
Creators: name: Χρονάκη, Μυρτώ Κ.
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2012
Subjects: Ιατρικοποίηση της γέννας
Τελετουργία και τελετή
Μητρική υποκειμενικότητα
Κοινωνική παραγωγή του χώρου
Medicalisation of birth
Ritual and rite
Maternal subjectivity
Social production of space

description: Η διατριβή εξετάζει το ρόλο του χώρου στις διαδικασίες της αναπαραγωγής, με στόχο να απαντηθούν ερωτήματα για την αλληλεπίδραση των χώρων με το γυναικείο σώμα, με τις μαιευτικές πρακτικές και με τις κοινωνικές αντι-λήψεις γύρω από τη φύση, τη γνώση, την επιστήμη, την τεχνολογία και την έμφυλη ταυτότητα. Είναι μια διεπιστημονική έρευνα που αντλεί στοιχεία από την ιατρική, την ανθρωπολογία και την κοινωνιολογία, και χρησιμοποιεί εργαλεία της ιστορικής και της κοινωνικής έρευνας για να τα συσχετίσει με το χώρο. Bασίζεται στις θεωρητικές έννοιες της κοινωνικής παραγωγής του χώρου, της σχέσης του με το σώμα και με τη συγκρότηση του φύλου, και του ρόλου του στην ιατρικοποίηση και την τελετουργία. Τα βιβλιογραφικά δεδομένα εξετάστηκαν σε σχέση με αυτές τις έννοιες, με σκοπό να συγκροτηθεί ένα χωροχρονικό πλαίσιο αναφοράς για τα τεκταινόμενα στο Βόλο. Η έρευνα πεδίου βασίστηκε στο συνδυασμό τριών μεθόδων: α) την επισκόπηση της βιβλιογραφίας και του αρχειακού υλικού, και τα στοιχεία από αφηγήσεις προσώπων μεγαλύτερης ηλικίας, β) τη συλλογή πραγ-ματολογικών δεδομένων για τη σημερινή οργάνωση της μαιευτικής περίθαλψης και γ) την καταγραφή των εμπειριών των μητέρων, των οικογε-νειών τους και του προσωπικού των μαιευτηρίων, με συνεντεύξεις και επι-τόπια παρατήρηση. Η έρευνα αφορά τη χωροχρονική εξέλιξη των τόπων για τον τοκετό και τη φροντίδα του στο Βόλο και τα περίχωρα, τη σημερινή μορφή και λειτουργία των χώρων της τυπικής μαιευτικής περίθαλψης στο δημόσιο νοσοκομείο και την ιδιωτική κλινική, τους τόπους για τον «φυσικό» τοκετό στο Βόλο και στην Αθήνα και την περιστασιακή συνεργασία τους με τα μαιευτήρια, και τέλος τη συγκριτική ανάλυση του νοσοκομείου και της κλινικής και της συνάρθρωσης τους με τον τοκετό στο σπίτι. Διαπιστώθηκε ότι ο τόπος και ο χώρος, σε όλες τους τις κλίμακες και τις διαστάσεις, έπαιζαν καθοριστικό ρόλο στις διαδικασίες της αναπαραγωγής, από τη γεωγραφία της οργάνωσης των μαιευτικών υπηρεσιών μέχρι τον εξοπλισμό της αίθουσας τοκετού στο μαιευτήριο ή την επίπλωση του καθιστικού σε τοκετούς στο σπίτι. Ο χώρος αλληλεπιδρούσε με το χρόνο της εγκυμοσύνης και του τοκετού, με τις επιστημονικές γνώσεις και τις επαγγελματικές πρα-κτικές της μαιευτικής, με τις νομικές και οικονομικές δεσμεύσεις, με τις σχέσεις ανάμεσα στις γυναίκες, τους γιατρούς, τις μαίες και τους συγγενείς, με τις προσδοκίες και τις εμπειρίες της μητέρας, όπως και με τις αντιδράσεις του μωρού. Δημιουργούνταν έτσι ένα ενεργό πεδίο πολλαπλότητας χρήσεων και αφηγήσεων, αντιπαραθέσεων και συνεργασίας. Το γυναικείο σώμα αποτελούσε τον συνδετήριο κρίκο ανάμεσα στις μαιευτικές διαδικασίες, τις κοινωνικές σχέσεις και το χώρο, που αλληλεπιδρούσαν με τη συγκρότηση της έμφυλης ταυτότητας. Η ιατρικοποίηση χαρακτήριζε όλα τα στάδια της αναπαραγωγής, από την περίθαλψη τους μέχρι την αρχιτεκτονική των μαιευτηρίων. Η τελετουργικότητα των μαιευτικών διαδικασιών υποστηρι-ζόταν από την οργάνωση των αντίστοιχων χώρων, ενώ οι εναλλακτικές τε-λετουργίες του τοκετού στο σπίτι λειτουργούσαν ως τρόποι αποϊατρικοποί-ησης του. Για τις νέες μητέρες του Βόλου, οι τόποι και οι χώροι της εγκυ-μοσύνης, της γέννας και της λοχείας επιβεβαιώνουν, ανατρέπουν ή τροπο-ποιούν προϋπάρχουσες αντιλήψεις γύρω από την τεκνοποιία και παίζουν αποφασιστικό ρόλο στο πώς θα βιώσουν τη μετάβαση στη μητρότητα και θα συγκροτήσουν τελικά τη νέα τους μητρική υποκειμενικότητα.
description: The thesis investigates the role of space in the social processes of reproduc-tion. Its aim is to answer questions about the interaction of spaces with the female body, obstetrical practices, societal perceptions around nature, knowledge, science and technology, and gender identities. It is a project that draws elements from sciences as diverse as medicine, anthropology, sociology, history, geography and architecture, and uses research tools from the social and the technical disciplines. The research is based on the theoretical concepts of the social production of space, its relationship with the body and gender roles, and the spatial dimension of medicalisation and obstetric rituals. The bibliographical data were examined in relation to these concepts, in order to form a spatio-temporal framework of reference for the events in Volos. The field research was based on the combination of three methods: a) the review of the historical bibliography and archival material, enriched by older people’s narratives, b) the collection of data on the current situation of maternity care and c) the recording of the views and experiences of mothers and their families, as well as those of the personnel of the maternity clinics, with interviews and field observation. The research project concerns the spatial and temporal development of the places for childbirth in Volos and environs, the current form and functions of the spaces of the typical obstetrical care in the public hospital and the private clinic, the places for “natural” childbirth in Volos and Athens, their occasional cooperation with the maternity clinics, and finally the comparative analysis of the hospital and the clinic and their articulation with homebirth practices and persons. It was established that place and space, in all their scales and dimensions, play a decisive role in pregnancy, birth and the postpartum period, from the geography of obstetrical services to the equipment of the delivery room in the maternity clinic or the furnishings of the living room in homebirths. Space interacted with the time of pregnancy and birth, with the scientific knowledge and the professional practices of obstetrics, with legal and financial factors, with the relationships developed among birthing women, doctors, midwives and relatives, with the expectations and experiences of the mother, as well as with the reactions of the newborn baby. In this interaction, an active field of multiplicity of uses and narratives, confrontation and cooperation was created. The female body constituted the connective hinge between obstetric procedures, social relations and space, which were all affected by and affecting the construction of gender identities. Medicalisation characterized all stages of reproduction, from their medical care to the architecture of the maternity clinics. The rituals of obstetric procedures were supported by the organization of the typical birthplaces, while the alternative rituals of homebirth served as means of demedicalisation. For the new mothers of Vo-los, the places and spaces for reproduction confirm, subvert, or modify preexisting views around childbearing; they play a decisive role on how they will experience the transition to maternity and will eventually construct their new maternal subjectivities.