Η ποινική αντιμετώπιση της αρχαιοκαπηλίας υπό το πρίσμα του οργανωμένου εγκλήματος
Creators: name: Μανδαλίδου, Δανάη Κρίτωνα-Αναστάσιου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2024
Subjects: Νόμος Αρχαιοτήτων
Αρχαιοκαπηλία
Οργανωμένο Έγκλημα
Antiquities theft
Organized crime

description: Η γενικότερη δομή της εργασίας βασίστηκε στην ερμηνεία των ποινικών διατάξεων του Αρχαιολογικού Νόμου καθώς και στο άρθρο 187 ΠΚ για την εγκληματική οργάνωση και την συμμορία. Στο επίκεντρό της υπήρξε η εξέταση της εγκληματικής συμπεριφοράς των αρχαιοκάπηλων, πως αυτή εκδηλώνεται οργανωμένα και κατ’ επέκταση σε ποιες διατάξεις υπάγεται. Απαραίτητη ήταν η αναφορά στο προισχύσαν νομικό καθεστώς του ν. 5351/1932, με μια σύντομη αναφορά στις παθογένειές του, καθώς και στην εξέλιξη της διαμόρφωσης του Αρχαιολογικού Νόμου μέχρι τον πρόσφατο 4858/2021, όπως και η αναφορά στα διεθνή κείμενα προστασίας της πολιτισμικής κληρονομιάς, σύμβαση της Χάγης, σύμβαση Unidroit κλπ. Ως αρχαιολογικό έγκλημα εννοείται μια ευρεία εγκληματική έννοια η οποία περικλείει αφενός τον βανδαλισμό αρχαιοτήτων, τις συναφείς αξιόποινες με αυτόν πράξεις διατάραξης του αρχαιολογικού τοπίου (φθορά μνημείου, παράνομη επέμβαση ή εκτέλεση έργου), και αφετέρου την αρχαιοκαπηλία, ως εμπορευματοποίηση του αρχαιολογικού πλούτου δια της παράνομης ιδιοποίησης (κλοπή, υπεξαίρεση, παράνομη ανασκαφή), διακίνησης (εξαγωγή-εισαγωγή) και μεταβίβασης (αποδοχή-αγορά-πώληση) αυτού. Στην οριοθέτηση αυτής της έννοιας, απασχόλησε ιδιαίτερα η φύση του προστατευόμενου έννομου αγαθού του Αρχαιολογικού Νόμου, η ανάλυση της χωρικής και χρονικής έκτασης της προστασίας του, τι εστί «μνημείο» κατά τον αρχαιολογικό κώδικα και με ποια κριτήρια αυτό προσδιορίζεται ως τέτοιο. Έπειτα, έγινε μια ανάλυση του χρονολογικού μοτίβου δράσης ενός κυκλώματος αρχαιοκαπηλίας, με την παράλληλη ανάλυση των αρχαιολογικών αδικημάτων και δη αυτών της κλοπής μνημείου στο α. 53 ν. 4858/2021, των διακεκριμένων μορφών αυτής, καθώς και δογματικών ζητημάτων περί την ιδιαίτερα μεγάλη αξία του μνημείου, όπως και ζητημάτων πλάνης. Αντιστοίχως, αναλύθηκαν και τα άρθρα 54,55,59, 60 και 61 του Αρχαιολογικού Νόμου, τα οποία αντιστοιχούν στα αδικήματα της υπεξαίρεσης μνημείου, αποδοχής και διάθεσης, παράνομης μεταβίβασης, εμπορίας και παράνομης ανασκαφής μνημείων. Στη συνέχεια, έγινε μια προσπάθεια κωδικοποίησης του modus operandi των εμπλεκόμενων σε δίκτυα οργανωμένης αρχαιοκαπηλίας, με σκοπό να εξεταστεί σε ποια διάταξη για το οργανωμένο έγκλημα υπάγεται η συμπεριφορά τους, αν υπάγεται τελικά σε κάποια από αυτές. Εκκινώντας από το α. 187 ΠΚ και μελετώντας τη νομολογία είναι προφανές πως πιο σπάνια η εγκληματική δράση των αρχαιοκάπηλων θα κατατείνει στα τρία βασικά οντολογικά στοιχεία του εγκλήματος α.187 παρ. 1 ΠΚ, αλλά το πιο πιθανόν θα πρόκειται για μια απλή, χαλαρή ένωση προσώπων που θα αλληλοϋποστηρίζονται μεταξύ τους στις διάφορες απαιτούμενες αξιόποινες πράξεις. Επομένως, δεν μπορούμε να κάνουμε λόγο για «συγκρότηση» εγκληματικής οργάνωσης, παρά μόνο για τις γενικές διατάξεις της συμμετοχής ή της συμμορίας του α. 187 παρ.3 ΠΚ, το οποίο και αναλύεται εξίσου στην παρούσα εργασία. Ακολούθως, έγινε αναφορά στην σύνδεση της αρχαιοκαπηλίας με την νομιμοποίηση παρανόμων εσόδων καθώς και στον ρόλο της αρχαιοκαπηλίας στην τρομοκρατία και στο πως ο στόχος των υποκινούμενων καταστροφών πολιτιστικών αγαθών και αρχαιολογικών χώρων είναι η υπονόμευση του κράτους και η επίθεση στο ηθικό των ντόπιων κατοίκων. Ολοκληρώνοντας, αναλύθηκαν οι δικονομικές ιδιαιτερότητες για το αδίκημα της αρχαιοκαπηλίας, όπως είναι η αποκλειστική διεθνής δικαιοδοσία των ελληνικών δικαστηρίων, η εφαρμογή των διατάξεων για την προστασία μαρτύρων, καθώς και οι ειδικές ανακριτικές πράξεις. Συμπερασματικά, στην ελληνική πραγματικότητα, η πλειονότητα των περιπτώσεων εμπορίας αρχαιοτήτων τελείται περισσότερο συνεργατικά και ανεξάρτητα, παρά στα πλαίσια εγκληματικής οργάνωσης.
description: The thesis is based on the interpretation of the criminal provisions of the Archaeological Law and article 187 of the Criminal Code on criminal organization and conspiracy. The focus was on the examination of the criminal behaviour of antiquity thieves, how it manifests itself in an organised manner and, by extension, under which provisions it is subject to. It was necessary to refer to the prevailing legal status of the law. 5351/1932, with a brief reference to its pathogenesis, as well as to the evolution of the formulation of the Archaeological Law until the recent 4858/2021, as well as the reference to the international texts for the protection of cultural heritage, the Hague Convention, the Unidroit Convention, etc. Archaeological crime is understood as a broad criminal concept which encompasses on the one hand the vandalism of antiquities, the related criminal acts of disturbance of the archaeological landscape, and on the other hand, antiquities theft, as the commercialisation of archaeological wealth through the illegal appropriation, trafficking and transfer thereof. In defining this concept, the nature of the protected legal property under the Archaeological Law, the analysis of the spatial and temporal scope of its protection, what is a "monument" according to the Archaeological Code and what criteria are used to define it as such. Then, the focus is on archaeological offences, namely those of the theft of a monument in a. 53 n. 4858/2021, the distinguished forms of this, as well as doctrinal issues concerning the particularly high value of the monument, and issues of fallacy. Accordingly, the offences of misappropriation of a monument, acceptance and disposal, illegal transfer, trading and illegal excavation of monuments. An attempt was then made to codify the modus operandi of those involved in organised antiquities networks, in order to examine under which organised crime provision their conduct falls, if it ultimately falls under any of them. Starting from a. 187 CC and studying the case law, it is obvious that more rarely the criminal activity of antiquities thieves will fall under the three basic ontological elements of the crime a. 187 par. 1 PC, but more likely it will be a simple, loose association of persons who support each other in the various required criminal acts. Therefore, we cannot speak of the "constitution" of a criminal organisation, but only of the general provisions of participation or association under a. 187(3) PC, which is equally analysed in this paper. Subsequently, reference was made to the connection between antiquities theft and money laundering as well as the role of antiquities theft in terrorism. Finally, the procedural specifics of the crime of antiquities theft were analysed, such as the exclusive jurisdiction of the Greek courts, the application of the provisions for the protection of witnesses, as well as the special interrogation acts. In conclusion, in the Greek reality, the majority of antiquities trafficking cases are carried out more cooperatively and independently than in the context of a criminal organisation.