Η πρόσληψη της Ελένης στην τραγική ποίηση του 5ου αιώνα π.Χ.
Creators: name: Κουτρούπα, Αικατερίνη Εμμανουήλ
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2019
Subjects: Αισχύλος
Ευριπίδης
Νεωτερικότητα
Aeschylus
Euripides
Innovation

description: Ο μύθος της Ελένης, παραδοσιακά πρωτεϊκός και συμπαγής, αποτελεί προσφιλές θέμα επεξεργασίας στην αρχαϊκή επική και λυρική ποίηση Η παρούσα εργασία εστιάζει στην ανάδειξη της λογοτεχνικής μορφής της Ελένης στην τραγική ποίηση των κλασικών χρόνων. Η Ελένη σκιαγραφείται ως μια παραδειγματική και αντιφατική φιγούρα που επισύρει τον έπαινο αλλά και τον ψόγο, εναρμονισμένη με τη νοοτροπία και τις στοχεύσεις της εκάστοτε κοινωνίας. Στην απόδοση της υπόστασης της παρουσιάζεται με ένα ευρύ φάσμα μεταμορφώσεων που εκτείνεται από τη μορφή της ως κοσμικής φιγούρας διαμορφωμένης από το Δία για να απεργαστεί τον όλεθρο του γένους των ηρώων στην αναπαράσταση της ως θεά που χορηγεί την ομορφιά στα νεαρά κορίτσια στη Σπάρτη αλλά και ως γυναίκα επικίνδυνη και αινιγματική. Η ομορφιά της αξιοποιείται από το Δία προς επίτευξη των στόχων του και η δημιουργία της είναι αποτέλεσμα των πολιτικών συσχετισμών ανάμεσα στους Ολύμπιους, ένα όργανο της θεϊκής τιμωρίας και καταλύτης για τον Τρωικό πόλεμο ο οποίος ανάγεται στο πιο βασικό και καθοριστικό επεισόδιο της ζωής της. Στην τραγωδία του 5ου αι. απεικονίζεται με ζοφερές αποχρώσεις, το πιο διακεκριμένο αλλά και υπερτιμημένο στην εκτίμηση του χορού των Αργείων γερόντων στον αισχύλειο Αγαμέμνονα πολεμικό βραβείο και η πηγή της απόλυτης διαμάχης που συνθλίβει τους εμπόλεμους και αναπαράγει φονικά πάθη. Με την καταστροφική της δράση αποβαίνει μια Ερινύα θανάτου, συνώνυμο της ολοσχερούς καταστροφής, η «ανδρολέτειρα» Ελένη. Ο Ευριπίδης στις άλλες τραγωδίες του ακολουθεί την παραδοσιακή εκδοχή της Ελένης αλλά επιχειρεί μια διαφορετική επανεγγραφή του μύθου της στην Ελένη του. Η Ευριπίδεια Ελένη είναι εντυπωσιακά αυθεντική, προϊόν της δικής του επίνοιας αλλά παράλληλα η απεικόνιση της μορφής της εδράζεται σε παραδοσιακές εκδοχές της όψης της και του Τρωικού πολέμου. Η Ελένη απομονωμένη και υπό περιορισμό στην Αίγυπτο δεν είναι πλέον μια παραβατική και άπιστη γυναίκα αλλά ένα σύμβολο της πιστής συζύγου κατά το πρότυπο της Πηνελόπης η οποία παρά την ενάρετη παράσταση της, δεν μπορεί να ξεφύγει από τις ολέθριες συνέπειες της σεξουαλικότητας της. Η ομορφιά της και η γοητεία της καθίστανται υπόλογοι για την καταστροφή του Τρωικού πολέμου ενώ τα δόλια μέσα τα οποία μετέρχεται ανακαλούν μνήμες των προγενέστερων πολλαπλών της ταυτοτήτων. Η νέα Ελένη παραμένει μια Πανδώρα, ένα «καλόν κακόν», μια αιτία αντιπαραθέσεων και δυστυχιών για το ανθρώπινο γένος και αυτή της η αμφισημία ανάγεται στο βασικό διακριτικό γνώρισμα του βίου της
description: Helen’s myth, myth protean and cohesive, constitutes a popular subject of archaic epic and lyric poetry. Yet the present essay aims to demonstrate Helen’s literary form in the tragic poetry of the classical era. Helen is depicted as a paradigmatic and controversial figure for praise and blame, created to suit the mentality and objectives of a specific society. Helen is presented in a variety of guises ranging from the cosmic figure created by Zeus to destroy the race of heroes to the goddess who confers beauty on girls at Sparta as well as a dangerous and aenigmatic woman. Her beauty is exploited by Zeus for his own ends and her creation is the result of power politics among the Olympians, an instrument of divine punishment, a catalyst for the Trojan War, which is the defining episode in her life. Helen is generally colored with negative connotations in 5th century tragedy, a war prize pre-eminent but overestimated in the conscience of the Argean old men in aeschylean Agamemnon, a figure of contention and the cause of fatal strife, crushing warriors and exciting calamitous passions. With her devastating action she becomes an «’Eρινύς» of death, the byword for disaster, an «ἀνδρολέτειρα» Helen. In his other tragedies Euripides adopts the traditional versions of her myth but in his Helen he attempts to conceive an alternative angle of her image. Helen is strikingly original, a product from his outright innovation, yet also anchored in traditional accounts of Helen and the Trojan War. Helen detained in Egypt, is presented not as a transgressive adulteress but a Penelope-like icon of fidelity. Even in her non –adulterous form she cannot escape the disastrous consequences of her sexuality; her beauty and desirability still underlie the catastrophe of the Trojan War. Yet, she deploys treacherous schemes invoking memories of her former multiple identities. The new Helen remains a Pandora-like καλόν κακόν, a cause of conflict and suffering for the human race. This ambiguity of her turns out to be the essence of her being