Το αίτημα της ίασης των ασθενών στη λαϊκή θρησκευτικότητα
Creators: name: Κιζιρίδου, Παρασκευή Α.
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2014
Subjects: Λαϊκή θρησκευτικότητα
Εγκοιμήσεις
Φυλακτά
Επωδές
Popular religiosity
Incubations
Amulets
Incantations

description: Η παρούσα διατριβή πραγματεύεται το θέμα της λαϊκής θρησκευτικότητας όπως αυτή εκδηλώνεται μέσα από τη διαχρονική παρουσία των τριών όψεων της θεραπείας, δηλαδή τη μαγική θεραπευτική, τη θεουργική ιατρική και την επιστημονική ιατρική, και χωρίζεται σε δύο βασικά μέρη: στη προχριστιανική και στη χριστιανική περίοδο. Στους προχριστιανικούς χρόνους οι άνθρωποι απέδιδαν τις ασθένειες σε ανώτερες από τους ίδιους δυνάμεις, τις οποίες προσπαθούσαν να εξευμενίσουν με θυσίες και αναθήματα. Στην αρχαία Ελλάδα οι άνθρωποι απευθύνονταν για θέματα υγείας στον Απόλλωνα και τον Ασκληπιό, ενώ για θέματα που αφορούσαν τη γυναικεία φύση και τα παιδιά στην Άρτεμη. Πρακτικές, όπως αυτή της εγκοίμησης, πραγματοποιούνταν σε ιερά θεών και ηρώων θεραπευτών, κατά τη διάρκεια των οποίων οι άνθρωποι ονειρεύονταν τον θεό ή τον ήρωα, ο οποίος πίστευαν ότι τους θεράπευε με διάφορες μεθόδους. Ιδιαίτερα διαδεδομένη ήταν επίσης η αφιερωματική πρακτική ως ένδειξη ευγνωμοσύνης ή ικεσίας προς τους θεούς για κάποια θεραπεία, αλλά και η χρήση φυλακτών για προστασία από κάθε ασθένεια και κάθε κακή επενέργεια. Σημαντικό θεραπευτικό ρόλο έπαιζαν και οι διάφορες υδάτινες πηγές που ήταν αφιερωμένες σε διάφορες θεϊκές δυνάμεις. Οι άνθρωποι όμως δεν κατέφευγαν μόνο στις μεθόδους της θεουργικής ιατρικής για να θεραπευθούν, αλλά και σε αυτές της μαγικής θεραπευτικής και της ιατρικής επιστήμης. Η ιατρική επιστήμη αποδεχόταν τη θεουργική ιατρική και συνεργαζόταν με αυτήν, ιδιαίτερα σε περιπτώσεις ανίατων ασθενειών, ενώ και οι δύο καταδίκαζαν τις θεραπευτικές μεθόδους της μαγείας. Την ίδια στάση κρατούσε και η φιλοσοφική σκέψη. Στον Χριστιανισμό οι όροι της ασθένειας και της θεραπείας ερμηνεύονται με έναν διαφορετικό τρόπο. Ο Χριστός είναι ταυτόχρονα ο ιατρός των ψυχών και των σωμάτων. Παράλληλα, όμως αναγνωρίζεται και η σημαντική προσφορά της ιατρικής επιστήμης στο ανθρώπινο γένος. Παρόλα αυτά, οι άνθρωποι συνεχίζουν να πιστεύουν σε προλήψεις και δεισιδαιμονίες και να καταφεύγουν σε μαγικές και μαντικές μεθόδους για την αντιμετώπιση των ασθενειών τους. Οι Πατέρες της Εκκλησίας, οι εκκλησιαστικοί συγγραφείς αλλά και πολλοί λόγιοι της βυζαντινής περιόδου καταδίκασαν τέτοιου είδους συμπεριφορές και πρακτικές και παράλληλα πρότειναν τη χρήση χριστιανικών θεραπευτικών και προστατευτικών μέσων, αφομοιώνοντας και νοηματοδοτώντας χριστιανικά ορισμένες από τις λαϊκές συνήθειες παλαιότερων εποχών και απορρίπτοντας κάποιες άλλες. Πολλοί χριστιανοί υιοθέτησαν τις προτεινόμενες χριστιανικές μεθόδους αντιμετώπισης των ασθενειών, ενώ επίσης πλήθος ασθενών προσέτρεχαν στα ιερά των ιαματικών αγίων Aναργύρων, στα οποία πραγματοποιούταν η αρχαία πρακτική της εγκοίμησης, σε ένα όμως διαφορετικό πλαίσιο από αυτό των αρχαίων εγκοιμήσεων. Οι τρεις όψεις της θεραπείας: η μαγική θεραπευτική, η θεουργική ιατρική και η επιστημονική ιατρική, συνεχίζουν την πορεία τους ως τις μέρες μας, αφού ο άνθρωπος συνεχίζει να αντιμετωπίζει τις ασθένειές του και να προφυλάσσεται από αυτές, απευθυνόμενος και στις τρεις. Αξιοσημείωτη είναι η επιβίωση όλων αυτών των προλήψεων και των δεισιδαιμονιών, των μαγικών και μαντικών μεθόδων μέχρι και σήμερα, γεγονός που αποδεικνύει τις βαθιές τους ρίζες στη σκέψη των ανθρώπων, αφού συνεχίζουν να καθορίζουν την καθημερινότητά τους. H παρούσα εργασία στοχεύει στην ενημέρωση της κοινωνίας, στον εξορθολογισμό των επιλογών και στην ανάπτυξη μίας υγιούς θρησκευτικότητας στη σύγχρονη εποχή.
description: This thesis deals with the issue of popular religiosity as manifested through the timeless presence of the three aspects of therapy: magical healing, theurgic medicine and scientific medicine, and is divided into two main parts: pre-Christian and Christian period. In pre-Christian times people attributed the diseases in divine powers, which they attempted to appease with sacrifices and offerings. In ancient Greece people addressed to Apollo and Asclepius for health issues and to Artemis for issues related to women's nature and children’s health. Practices such as incubations, took place in temples of gods and heroes therapists, during which people were dreaming god or hero, who believed that healed them with several methods. Especially spread was also the devotional practice as a token of gratitude or supplication to the gods for some treatment, but also the use of amulets for protection against every disease and every bad action was very popular. Various watercourses that were dedicated to various divine powers played important therapeutic role. But people not only resorted to methods of theurgic medicine to heal their diseases, but also in these of magical healing and medical science. Medical science accepted theurgic medicine and collaborated with it, especially in cases of incurable diseases, but both condemned the therapeutic methods of magic. Philosophical thought was holding the same attitude. Christianity interprets the terms of illness and treatment in a different way. Christ is both the physician of souls and bodies. But also Christianity recognizes the important contribution of medical science to mankind. However, people continue to believe in superstitions and resort to magical and divinatory methods to cure their diseases. The Fathers of the Church, ecclesiastical writers and many scholars of the Byzantine period condemned such behavior and practices and also suggested Christian therapeutic and protective methods, assimilating and giving Christian meaning to some of the folk customs of the past and rejecting some others. Many Christians adopted the proposed Christian methods of treating diseases, and also number of patients resorted to the temples of Holy Unmercenaries, in which took place the ancient practice of incubations, but in a different context from that of ancient incubations. The three aspects of therapy: magical healing, theurgic medicine and scientific medicine, continue their course until today, since man continues to treat diseases and protects himself from these, addressing to all three. It is noteworthy that all these superstitions, magical and divinatory methods survive until today, which demonstrates the deep roots in the minds of people, since these continue to define their daily lives. Τhis thesis aims to inform society, rationalize options and develop a healthy religiosity in modern times.