Οροθετικότητα και δικαιώματα: διεθνής και εθνική πρακτική απέναντι στις προκλήσεις της ευαλωτότητας και των πολλαπλών διακρίσεων
Creators: name: Αντωνίου, Ηλίας Αντωνίου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2022
Subjects: Ιός της επίκτητης ανοσολογικής ανεπάρκειας
Πολλαπλές διακρίσεις
Διατομεακότητα
Human Immunodeficiency Virus ( HIV )
Multiple discrimination
Intersectionality

description: Μετά την επίτευξη χρόνιας καταστολής και μη μετάδοσης του HIV από άτομο που βρίσκεται σε συνεχή αγωγή, υιοθετήθηκε η εξίσωση U = U ( μη ανιχνεύσιμος = μη μεταδοτικός ) παρέχοντας μία μοναδική ευκαιρία για την εξάλειψη των διακρίσεων. Η οροθετικότητα όμως, ακόμη και σήμερα εξακολουθεί να οδηγεί σε πολλαπλές διακρίσεις των φορέων καθιστώντας τους έναν ιδιαίτερα ευάλωτο πληθυσμό. Αν και δεν υπάρχει δεσμευτικό κείμενο απαγόρευσης των διακρίσεων λόγω HIV η ΕΕ με την επικύρωση της Σύμβασης για τα Άτομα με Αναπηρία και η ΕΣΔΑ με την ένταξη των λόγων υγείας στο άρθρο 14, αναγνωρίζουν το τελευταίο ως λόγο διάκρισης. Η δικαστική πρακτική όμως δεν είναι εξίσου ομοιόμορφη. Στη νομολογία του ΕΔΔΑ, όταν ο HIV διασταυρώνεται με άλλους λόγους διάκρισης η έννοια της διαπλοκής των λόγων αυτών (intersectionality) υπονοείται ή και λείπει εντελώς ενώ το Δικαστήριο συνήθως στηρίζει την απόφαση του σε άλλον πλην του HIV λόγο. Στην Ελλάδα το ζήτημα εξέτασε το Β’ Μικτό Ορκωτό Δικαστήριο Αθηνών αναγνωρίζοντας το δόγμα U = U. Ωστόσο, τα ελληνικά δικαστήρια δεν έχουν ασχοληθεί με υποθέσεις HIV και πολλαπλής διάκρισης. Μία τέτοια πρακτική όμως αγνοεί ότι η οροθετικότητα είναι ένα κατεξοχήν στοιχείο που οδηγεί σε διατομεακές διακρίσεις. Ο HIV αλληλοεπιδρά κατά βάση με την εθνοτική καταγωγή, το σεξουαλικό προσανατολισμό και το φύλο. Πρώτη κατηγορία σύνθετης διάκρισης είναι οι οροθετικοί παράτυποι μετανάστες και πρόσφυγες. Στους οροθετικούς μετανάστες το ΕΔΔΑ δεν αναγνωρίζει μία a priori ευαλωτότητα αλλά εξετάζει τις ατομικές περιστάσεις του εκάστοτε φορέα. Ως προς τους αιτούντες άσυλο όμως, θεσπίζεται η ομαδική διάσταση της ευαλωτότητας και δημιουργείται τεκμήριο σοβαρότητας του κινδύνου του άρθρου 3. Σε αντίθεση με αυτή την προοδευτική θέση του ΕΔΔΑ, η ΕΕ κάνει μια επιλεκτική χρήση της ευαλωτότητα σε αιτούντες άσυλο που «έχουν ειδικές ανάγκες υποδοχής» ή «χρειάζονται ειδικές διαδικαστικές εγγυήσεις». Οι απελάσεις αποτέλεσαν μια ειδική περίπτωση όπου για πρώτη φορά διαμορφώθηκε ένα δικαίωμα σχετικό με την υγεία. Μεταγενέστερα όμως αμφισβητήθηκε ότι η ιατρική περίθαλψη, ως ένα οικονομικό δικαίωμα, εμπίπτει στο άρθρο 3, διότι μία τέτοια πρακτική θα αποτελούσε παράγοντα έλξης της μετανάστευσης και «υπερβολικά μεγάλο βάρος» για τους εθνικούς πόρους. Αντίστοιχα, η Ελλάδα με το ν. 4375/2016 αναγνωρίζει την αρχή της μη επαναπροώθησης για λόγους υγείας, κατόπιν όμως εξατομικευμένης έρευνας των ειδικών περιστάσεων. Δεύτερη σύνθετη ομάδα είναι οι οροθετικοί ΛΟΑΤΚΙ+. Ο σεξουαλικός προσανατολισμός αποτελεί λόγο ιστορικής διάκρισης μόνο σε συγκεκριμένες περιπτώσεις και απαιτεί «ιδιαίτερα σημαντικούς λόγους» που να δικαιολογούν διαφορετική μεταχείριση. Σε καμία περίπτωση δεν δικαιολογείται η ποινικοποίηση των ΛΟΑΤΚΙ+ σχέσεων καθώς αυξάνει την ευπάθεια στον HIV. Το ελληνικό σύνταγμα δεν αναφέρεται σε διακριτική μεταχείριση λόγω σεξουαλικού προσανατολισμού. Αποφασιστικό βήμα στην εξάλειψη αυτών των διακρίσεων αποτέλεσε η ψήφιση του αντιρατσιστικού νόμου. Γεγονός ορόσημο υπήρξε η αφαίρεση από τα κωλύματα αιμοδοσίας της ΛΟΑΤΚΙ+ ιδιότητας. Τρίτη σημαντική κατηγορία αποτελούν οι οροθετικές γυναίκες. Η Επιτροπή εξάλειψης διακρίσεων κατά των γυναικών (CEDAW) επιλέγει συγκεκριμένους λόγους διακρίσεων και εξετάζει τη διασταύρωση τους. Η νομολογία του ΕΔΔΑ θεωρεί τις γυναίκες ως ευάλωτη ομάδα, μόνο σε περιπτώσεις ενδοοικογενειακής βίας. Επικεντρώνεται σε μια εκ των υστέρων ευαλωτότητα ως αποτέλεσμα μιας κατάστασης, που διασταυρώνεται με την επακόλουθη αιτία. Η στάση του Δικαστηρίου κυμάνθηκε από μία πλήρη αναγνώριση, έως μια πιο εξατομικευμένη αξιολόγηση της ευαλωτότητας συγκεκριμένων θυμάτων ενδοοικογενειακής βίας. Στην Ελλάδα η ενδοοικογενειακή βία εισάγεται με το ν.3500/2006, χωρίς να αναγνωρίζεται ο όρος «γυναικοκτονία» ως μία διακεκριμένη μορφή της ανθρωποκτονίας. Ειδική κατηγορία ευάλωτων γυναικών είναι οι εργάτριες του σεξ. Εκδηλώσεις ρατσισμού, σεξισμού, οικονομικής ανασφάλειας και κρίσης του μεταναστευτικού αυξάνουν την ευπάθεια της ομάδας στον HIV. Στην Ελλάδα ο ν. 2734/1999 αναφέρεται στη σεξουαλική εργασία μόνο των γυναικών. Τελευταία κατηγορία είναι οι κρατούμενοι. Η διεθνής νομολογία έχει αντλήσει μια αυτόματη προστασία, όχι πάντα σαφώς καθορισμένη, θεσπίζοντας την ευαλωτότητας της ομάδας αυτής ως τεκμήριο σοβαρότητας του άρθρου 3, εξαιτίας της αποκλειστικής εξάρτησης τους από το κράτος. Ειδική μέριμνα δίνεται στην ευαλωτότητα των οροθετικών κρατουμένων, των οποίων η έλλειψη κατάλληλης ιατρικής περίθαλψης ισοδυναμεί με απευθείας παραβίαση του άρθρου 3 ΕΣΔΑ. Σημαντική διάταξη ανθρωπιστικού χαρακτήρα στην Ελλάδα είναι το άρθρο 110Α Π.Κ που θεσπίζει την υπό όρο απόλυση σε κρατούμενους με AIDS. Κλείνοντας, στόχος της εργασίας αυτής είναι η μέσω της εξέτασης των ομάδων αυτών, ανάδυση μίας αρχή της ευαλωτότητας σε συνάρτηση με το όριο αυστηρότητας στο δικαίωμα σε μη απάνθρωπη και εξευτελιστική μεταχείριση που τείνει να λάβει τη μορφή διεθνούς εθίμου
description: After achieving chronic suppression and non-transmission of HIV by a person who is in continuous treatment, the equation U = U (undetectable = non-contagious) was adopted, providing a unique opportunity to eliminate discrimination. HIV, however, even today still leads to multiple discrimination of the carriers, making them a particularly vulnerable population. Even if there is no binding non-discrimination text for HVI, EU with the ratification of the Convention on the Rights of Persons with Disabilities andi ECHR with the inclusion of health reasons in Article 14, they recognize the latter as a ground of discrimination. Judicial practice, however, is not uniform. In ECtHR jurisprudence, when HIV intersects with other reasons of discrimination, the concept of intersectionality is implied or even completely missing, while the Court usually bases its decision on a reason other than HIV. In Greece, the issue was examined by the Second Mixed Jury Court of Athens, recognizing the doctrine U = U. However, Greek courts have never examined cases with HIV and multiple discrimination. This practice, however, ignores that HIV-positiveness is a predominant element that leads to cross-sectoral discrimination. HIV mainly interacts with ethnicity, sexual orientation and gender. The first category of complex discrimination is HIV-positive irregular migrants and refugees. In the case HIV positive immigrants, the ECtHR examines individual circumstances and does not recognize the existence of an a priori vulnerable group. In the case of asylum seekers, however, the Court establishes the vulnerability of the whole group and creates a presumption of the seriousness of the risk in Article 3. In contrast to this progressive position, the EU makes a selective use of vulnerability to asylum seekers who "have special reception needs" or "Special procedural guarantees are needed". Deportations were a special case where a presumption of vulnerability related to health was initially established. It was later argued, however, that medical care, as an economic right, did not fall under Article 3 because it would be a factor attracting immigration and create an "excessive burden" on national resources. In Greece, Law 4375/2016 recognizes the principle of non-refoulement for health reasons, but only after an individual investigation of the special circumstances. The second group is the HIV-positive LGBT+. Sexual orientation is a reason for historical discrimination only in specific cases and requires "particularly important reasons" to justify different treatment. The criminalization of LGBTQI+ relationships is never justified as it increases the vulnerability to HIV. The Greek constitution make no references in discrimination on the grounds of sexual orientation. A decisive step in the elimination of these discriminations was the validation of the anti-racist law. Concerning blood donation, an important innovation was the recent removal of barriers to LGBTQI+. A third important category is HIV-positive women. The Committee on the Elimination of Discrimination against Women (CEDAW) selects specific grounds of discrimination and examines their intersection. The case law of the ECtHR considers women as a vulnerable group, only in cases of domestic violence. It focuses on an ex-post vulnerability as a result of a situation, which intersects with the consequent cause. The attitude of the Court ranged from a full recognition to a more individualized assessment of the vulnerability of specific victims of domestic violence. In Greece, domestic violence is introduced by law 3500/2006, without recognizing the term "gynecicide" as a distinct form of homicide. A special category of vulnerable women are sex workers. Manifestations of racism, sexism, financial insecurity and the immigration crisis increase the group 's vulnerability to HIV. In Greece, Law 2734/1999 refers to sexual work of women, excluding male sex workers. The last category is the prisoners. International case law has drawn an automatic protection, not always clearly defined, establishing the vulnerability of this group as a presumption of seriousness in Article 3, due to their exclusive dependence on the State. Special care is given to the vulnerability of HIV-positive prisoners, whose lack of adequate medical care leads to a direct violation of Article 3 of the ECHR. An important humanitarian provision in Greece is article 110A of the Penal Code which establishes the conditional release of prisoners with AIDS. In conclusion, the aim of this thesis is the emergence of a principle of vulnerability in relation to the severity threshold in the right to non – inhuman and degrading treatment that tends to take the form of international custom