Το αξιόποινο της χρήσης ναρκωτικών και η ποινική μεταχείριση της εξάρτησης στο Ν. 4139/2013. Τα μεθόρια καταστολής και θεραπείας σε ένα φιλελεύθερο ποινικό δίκαιο
Creators: name: Λεπίδα, Ιωάννα Νικολάου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2017
Subjects: Χρήση ναρκωτικών
Αυτοπροσβολή
Εξαρτημένος δράστης
Φιλελεύθερο ποινικό δίκαιο
Drug use
Self-harming behavior
Addicted offender
Liberal criminal law

description: Με το Ν. 4139/2013 τόσο η χρήση όσο και οι αναγκαία συνεχόμενες με αυτήν πράξεις της προμήθειας και της κατοχής ναρκωτικών ουσιών αλλά και της καλλιέργειας φυτών κάνναβης, σε αριθμό ή έκταση που δικαιολογούνται μόνο για την ατομική του χρήση, παραμένουν αξιόποινες, επιβεβαιώνοντας με τον τρόπο αυτό, σ’ ένα πρώτο τουλάχιστον επίπεδο, τη μηδενική ανοχή της πολιτείας απέναντι σ’ αυτές. Η σαφώς ηπιότερη ποινική καταστολή της χρήσης των ναρκωτικών ουσιών, μέσω της μείωσης της ποινής για τον μη εξαρτημένο χρήση σε φυλάκιση μέχρι 5 μηνών, σε συνδυασμό με τη δυνατότητα ατιμωρησίας επί εντελώς συμπτωματικής χρήσης αλλά και το ατιμώρητο του εξαρτημένου χρήστη, έχουν διασκεδάσει μερικώς τις ανησυχίες των επικριτών της ποινικοποίησης, χωρίς εντούτοις να δίνουν λύση στο πρόβλημα της δογματικής συμβατότητας της τιμώρησης μιας αυτοπροσβολής, όπως αυτή της χρήσης ναρκωτικών ουσιών, με τις θεμελιώδεις αρχές ενός φιλελεύθερου ποινικού δικαίου. Το ποινικό δίκαιο φαίνεται έτσι να διολισθαίνει σε μία καθαρά πατερναλιστική λειτουργία, μέσω μιας προσπάθειας ελέγχου του δικαιώματος αυτοκαθορισμού, αλλά και προστασίας του χρήστη από τις συνέπειες της ίδιας του της συμπεριφοράς. Η κατασταλτική λογική ωστόσο ως προς την αντιμετώπιση και των δύο πόλων της ποινικής νομοθεσίας για τα ναρκωτικά (του χρήστη αλλά και του διακινητή) φαίνεται να αποκλιμακώνεται σταδιακά στην περίπτωση του εξαρτημένου δράστη. Με τα άρθρα 30 επ. του Ν. 4139/2013, η κατασταλτική προσέγγιση υποχωρεί μπροστά στη θεραπεία του δράστη, εμπεδώνοντας την αντίληψη ότι η εξάρτηση αποτελεί μία κατάσταση μη αυτοδυνάμως υπερβάσιμη που επιδρά άμεσα στον καταλογισμό της πράξης σε ενοχή του δράστη, μειώνοντας την ποινή του διακινητή και φτάνοντας μέχρι το ατιμώρητο για την περίπτωση του χρήστη. Η μεθοριακή αυτή συνύπαρξη της κατασταλτικής και θεραπευτικής λογικής στο Ν. 4139/2013, επιχειρείται να εξετασθεί στο πλαίσιο της παρούσας εργασίας. Στο πρώτο μέρος, καταγράφονται οι κοινωνικές διαστάσεις του προβλήματος της χρήσης, τα δογματικά ζητήματα που αναφύονται από την ποινικοποίησή της αλλά και ο τρόπος με τον οποίο καταλήγει τελικά να λειτουργεί ως μέσο αντεγκληματικής πολιτικής. Στο δεύτερο μέρος, προσεγγίζεται η κατ’ ιδίαν ρύθμιση του άρθρου 29 του Ν. 4139/2013, η ποινική δηλαδή αντιμετώπιση του μη εξαρτημένου χρήστη, ενώ παράλληλα αναλύονται και οι ρυθμίσεις που αποδεικνύουν την ηπιότερη πλέον κατασταλτική αντιμετώπισή του και δίνουν ενδεχομένως την εντύπωση μιας de facto αποποινικοποίησης της χρήσης. Η εργασία ολοκληρώνεται στο τρίτο μέρος, με τη θεραπευτική προσέγγιση του εξαρτημένου δράστη. Μετά και την ανάλυση του ορισμού της εξάρτησης αλλά και του τρόπου διάγνωσής της, το ενδιαφέρον επικεντρώνεται στη νομική της σημασία για τις πράξεις του χρήστη και του διακινητή ενώ στο τέλος παρατίθεται το ειδικό καθεστώς της μεταχείρισης του εξαρτημένου δράστη, σε όλο το φάσμα της ποινικής διαδικασίας· από την προδικασία μέχρι και την εκτέλεση της ποινής.
description: In the current provisions of the Greek drug legislation (Law 4139/2013), the use, supply and possession of whatsoever drug, as well as the cultivation of cannabis plants, to a number or extent which is justified only for individual use, are still considered as criminal acts, confirming in this way, the state’s zero tolerance towards them. The more lenient (under the Law 4139/2013) criminal repression of drug use, with a threatened penalty of up to five months imprisonment for a non-addicted user, accompanied with the possibility of impunity for a wholly incidental use and the impunity of the addicted user, have somehow dispelled the concerns of those who disapprove of the criminalization of drug use, without, however, solving the problem of dogmatic compatibility of the criminalization of a self-harming behavior, such as the drug use, with the fundamental principles of the liberal criminal law. In this way, Criminal Law can be seen as playing a purely paternalistic role, by controlling the right of self-determination and protecting the user from the consequences of his own behavior. The criminal repression of both poles of drug legislation (the user and the trafficker) is gradually de-escalated in the case of the addicted offender. In the articles 30 et seq., the repressive approach gives space to the treatment of the addicted offender, embedding the notion that drug addiction is a state that cannot be surmounted by the addicted offender himself and which affects directly the perpetrator’s culpability, by diminishing (in the case of drug trafficker) or remitting it (in the case of drug user). This study aims to investigate the lines between criminal repression and therapeutic approach under the Law 4139/2013. The first place refers to the social dimensions of drug use, the dogmatic issues emerging from its criminalization and the way in which it ends up as a means of crime prevention. In the second part, it is analyzed the criminal treatment of non-addicted user according to the article 29, as well as the regulations relating to its lenient criminal repression which may give the impression of a de facto decriminalization of drug use. The final part deals with the therapeutic approach of the addicted offender. After analyzing the definition of drug addiction and the way of its diagnosis, the interest focuses on its legal significance in user’s and trafficker’s culpability. In conclusion, a reference is made to the special regime of treatment of the addicted offender during the whole criminal procedure; from the pre-trial stage to the execution of the penalty.