Φορητές εικόνες από το σκευοφυλάκιο της Ιεράς Μονής Σίμωνος Πέτρας Αγίου Όρους
Creators: name: Τυροβούζης, Νικόλαος Χρήστου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2020
Subjects: Εικόνες
Σιμωνόπετρα
Ζωγραφική
Icons
Simonopetra
Painting

description: Στην Αθωνική Πολιτεία φυλάσσεται η μεγαλύτερη συλλογή με περισσότερες από είκοσι χιλιάδες φορητές εικόνες. Η Σιμωνόπετρα διαθέτει στο σκευοφυλάκιο της πάνω από τριακόσιες τριάντα, οι περισσότερες από τις οποίες είναι του 18ου και 19ου αιώνα. Θεωρείται από τα προβληματικά προς μελέτη σκευοφυλάκια και γι’ αυτό ευθύνονται κυρίως οι τρεις καταστροφικές πυρκαγιές που την έπληξαν, στις οποίες και κάηκαν όλα τα χειρόγραφα της, πολύτιμα σκεύη, αλλά και φορητές εικόνες. Στο πόνημα αυτό εξετάζονται είκοσι εννέα στο σύνολο εικόνες, μεταξύ των οποίων ένα βημόθυρο και τρία παναγιάρια. Από αυτές, οι δεκαπέντε έχουν δημοσιευθεί και αναλυθεί ακροθιγώς σε μονογραφίες και συλλογικά έργα, ενώ οι υπόλοιπες είναι αδημοσίευτες. Η επιλογή τους έγινε με κριτήρια την καλλιτεχνική τους ποιότητα και τη δυνατότητα τους να ομαδοποιηθούν σε εικόνες με κοινό θέμα ή να αποτελούν μέρος ενός συνόλου για το ίδιο τέμπλο ή το εσωτερικό του ίδιου ναού. Σχεδόν στο σύνολο τους χρονολογούνται στη μεταβυζαντινή περίοδο, από τον 15ο έως και τα μέσα του 18ου αιώνα, με εξαίρεση τα βημόθυρα με θέμα τον Ευαγγελισμό, που φιλοτεχνήθηκαν στο δεύτερο μισό του 14ου αιώνα. Κυρίαρχα θέματα που αναλύθηκαν και απαντούν στο σκευοφυλάκιο είναι ο Χριστός στον τύπο του Παντοκράτορα, η Παναγία Βρεφοκρατούσα και η Κοίμηση της Θεοτόκου. Έπονται σε συχνότητα σημαντικοί άγιοι για τη μονή και γενικότερα για την Εκκλησία, όπως ο Τίμιος Πρόδρομος, ο άγιος Νικόλαος, ο άγιος Γεώργιος, η αγία Μαρία Μαγδαληνή και ο όσιος Σίμων, πάτρωνας άγιος της. Κατά κανόνα είναι δεσποτικές και προσκυνηματικές, κατέχοντας θέση στο τέμπλο ή στους τοίχους του καθολικού και των παρεκκλησίων της μονής. Πολλές από τις διασωθείσες φορητές εικόνες αποτελούν έργα σημαντικών εργαστηρίων και φημισμένων καλλιτεχνών ή χορηγίες από υψηλά πρόσωπα. Άλλες, του 17ου και 18ου αιώνα, υπογράφονται από αθωνίτες μοναχούς ζωγράφους, που έχουν καλλιεργήσει τη ζωγραφική τέχνη εντός της Αθωνικής Πολιτείας. Σε κάθε περίπτωση, τα συμπεράσματα και οι διαπιστώσεις της έρευνας καταδεικνύουν την ανά τους αιώνες αξία της φορητής εικόνας για τους μοναχούς της Σιμωνόπετρας, η διάσωση της οποίας υπήρξε πρώτιστο μέλημα τους.
description: In Athonite State is retained the greatest collection with more than twenty thousand of portable icons. Simonopetra monastery caries in its sacristy more than three hundred and thirty, most of which are dated between 18th-19th century. Its sacristy is considered to be difficult to study, mainly due to three fires that burnt all its manuscripts, valuable utensils and portable icons. In this dissertation, twenty-nine icons are examined, including one bema door and three panagiaria. Fifteen of them have been published and analyzed superficially in monographs or collective works, while the rest of them are unpublished. Those icons have been chosen considering their artistic quality and their potential to be classified with other icons under the same subject or to be part of a bigger group for the same altarpiece or the inside of the same temple. In their entirely, they are placed in the post byzantine period, from the 15th century until the middle of the 18th century, except the bema doors, which illustrating the Annunciation and were painted in the second half of the 14th century. The main subjects that were analyzed and found in the sacristy are Christ Pantocrator, Madonna and Christ Emmanuel and the Dormition of the Virgin Mary. Next subjects in line considering its occurrence are icons of Saints, that are important for the monastery or the Church generally, such as saint John, saint Nicolas, saint George, saint Marie Magdalene and saint Simon, as its patron saint. Those icons are mostly despotic and for pilgrimage and are placed in the altarpiece or the walls of the catholicon or the chapels of the monastery. Many of the saved icons were painted by significant artists or were provided as gifts by important people of that time. Others, of the 17th and 18th century, have been signed by athonite monk painters, who have practiced the art of painting inside the Athonite State. In every case, the results and conclusions of the research signify the value of the icons for the Simonopetra monks through the centuries, preserving them as been their utmost priority.