Η αρχιτεκτονική των ναών της Βέροιας κατά τον 14ο αιώνα
Creators: name: Παυλίδου, Παρασκευή Χρήστου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2014
Subjects: subject: Βέροια
subject: Αρχιτεκτονική
subject: Ναοί
subject: Veria
subject: Architecture
subject: FOS: Civil engineering
subject: Temples

description: Στην παρούσα εργασία αναδεικνύεται η εκκλησιαστική αρχιτεκτονική κατά τον 14ο αιώνα στην πόλη της Βέροιας, μιας πόλης που στον πολεοδομικό της ιστό οι εκκλησίες ήταν πολυάριθμες. Συγκεκριμένα, η εντονότερη οικοδομική δραστηριότητα στη Βέροιας, παρατηρείται κατά την διάρκεια του 14ου αι., όταν περισσότεροι από δεκαπέντε ναοί κτίζονται, ανακαινίζονται ή αγιογραφούνται, με αντιπροσωπευτικότερο δείγμα το ναό του Χριστού, καθολικό μονής, που ιστορήθηκε από τον Θεσσαλονικέα ζωγράφο Γεώργιο Καλλιέργη. Κατά τη συλλογή στοιχείων, διαπιστώθηκε ότι οι ναοί αυτοί δεν ήταν απαραίτητα ενοριακοί για όλους τους κατοίκους συνοικιών, αντίθετα οι περισσότεροι ήταν οικογενειακοί ναοί, των οικονομικά ευκατάστατων, οι οποίοι έχτιζαν τις εκκλησίες τους κοντά στα σπίτια τους. Εξετάζοντας τους αρχιτεκτονικούς τύπους των ναών, κατά την περίοδο αυτή, διαπιστώσαμε ότι κυριαρχούν οι μονόχωροι, οι τρίκλιτοι και ο σταυροειδής εγγεγραμμένος με τρούλο, που δέχθηκαν πλήθος επεμβάσεων, ανακατασκευών και συντηρήσεων με την πάροδο των χρόνων. Παράλληλα, παρατηρείται ότι, πολλοί ναοί στη βυζαντινή Βέροια, κατασκευάστηκαν πάνω σε προϋπάρχοντες προχριστιανικούς ναούς, τους οποίους τροποποιούσαν, ανακατασκεύαζαν ή επαναχρησιμοποιούσαν τμήματα και υλικά αυτών, εντοιχίζοντας τα ή ενσωματώνοντας τα σε δάπεδα, κιονοστοιχίες και γλυπτά έργα, ενώ κάποιοι από τους χριστιανικούς ναούς κτίζονταν πάνω στα ερείπιά προγενέστερων. Στην εισαγωγή της μελέτης παραθέτονται στοιχεία του ιστορικού πλαισίου της πόλης από την ίδρυσής της, μέχρι την περίοδο της τουρκοκρατίας, δίνοντας ιδιαίτερη βαρύτητα στην ιστορία κυρίως του 14ου αιώνα. Τα τρία κεφάλαια που ακολουθούν, περιέχουν στοιχεία σχετικά με τους τύπους των ναών, κατηγοριοποιημένα, αναλύοντας μάλιστα σε κάθε ναό, τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του. Συγκεκριμένα, στο πρώτο κεφάλαιο, παραθέτονται τα ιστορικά στοιχεία καθώς και η αρχιτεκτονική περιγραφή των μονόχωρων ναών, πλήθος των οποίων απαντούν την εποχή αυτή, συμπεριλαμβάνοντας τον ναό του Χριστού Βέροιας, του Χριστού Αντιφωνητή, της αγίας Παρασκευής, του αγίου Προκοπίου, του αγίου Βλασσίου, της Παναγίας Ευαγγελίστριας και του Παντοκράτορα. Στο κεφάλαιο που ακολουθεί, παρουσιάζονται στοιχεία σχετικά με τους τρίκλιτους ναούς του αγίου Νικολάου του Άρχοντος Καλοκρατά, του αγίου Σάββα Κυριώτισσας, του αγίου Γεωργίου, ο οποίος μάλιστα αποτελεί ενοριακό ναό, της Παναγίας Δεξιάς καθώς και της Παναγίας Περιβλέπτου. Στο τρίτο κεφάλαιο, εκθέτονται στοιχεία για τον μοναδικό σταυροειδή εγγεγραμμένο ναό με τρούλο, που απαντά στην πόλη, αφιερωμένος στους αγίους Κηρύκου και Ιουλίττας. Εξετάζοντας τους ναούς, διακρίνεται σε πολλούς, ένας πλούσιος κεραμοπλαστικός διάκοσμος στο εσωτερικό τους, ο οποίος πολλές φορές έρχεται σε αντίθεση με την υπόλοιπη απλή εξωτερικά τοιχοποιία. Το πλήθος των ναών στην πόλη της Βέροιας, μαρτυρά πάντως μια πόλη σε πλήρη οικονομική άνθιση, γεγονός που δικαιολογεί την ονομασία που της έχει αποδοθεί ως «Μικρή Ιερουσαλήμ».
description: In the present thesis the temples’ architecture during the 14th century in the city of Veria is discussed. Veria is a city where in its urban landscape there were numerous temples. In particular, during the 14th century, a stronger construction activity is observed when more than fifteen temples were built, renovated or hagiographied with representitive sample the church of Christ, a abbey’s catholic, which was narrated by Giorgios Kallergis, an Thessalonica’s painter. Based on historical data it was ascertained that these temples were not necessarily parish for all neighbourhood’s residents, on the contrary, most of them were family temples, of well-off individuals, who used to built their temples near their homes. By examining the architectural forms of the temples, with reference in this period, it was ascertained that the dominant form were the single-aisle, the three-aisle and the cross-line with dome, which received numerous interventions, reconstructions and maintenance over the years. In addition, it should be noted that many temples of Veria, during byzantine era, were built upon previous pro-christianic temples, which substantially were altered, renovated or used existing parts and materials by incorporating them on floors, in colonnades and in sculptures works. The introduction of the thesis provides details historical data of the city from its founding until the Ottoman period, by paying special attention to the historical period of the 14th century. The following three chapters provide information on the types of temples, categorized accordingly in order to analyze the particular characteristics of each type of temple. In particular the first chapter provides the historical framework as long as the architectural description of the single-aisle type of temple, which included the temple of Christ of Veria, the Antiphon Christ, the Saint Procopios, the Saint Paraskevi, the Saint Vlassios, the Gospel Mary and the temple of Almighty. The following(second) chapter provides historical and architectural data in relation to three-aisle type of temples, namely the Saint Nickolaos, the Saint Savvas of Kyriotissa, the Saint Giorgios which was the parish temple of the Right Mary and the Mary of Conspicuous. The third chapter provides historical and architectural data in relation to cross-line type of temples, dedicated to the Saint Preacher and Saint Ioulittas. By examine these types of temples, a rich ceramic internal decoration is distinguished, which is often contrasts with the rest simple exterior masonry. The conclusion is that the number of temples in the city of Veria indicates an environment of economic growth which provided the necessary economic and cultural resources for its characterization as “Little Jerusalem”.