Το ζήτημα της φιλίας στην επικούρεια ηθική φιλοσοφία
Creators: name: Μωυσόγλου, Θεόδωρος Μιχαήλ
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2016
Subjects: Φιλία
Ηθικός ηδονισμός
Ενάρετος εγωισμός
Friendship
Ethical hedonism
Virtuous selfishness

description: Σκοπός της παρούσας διπλωματικής εργασίας είναι η παρουσίαση μίας άποψης σχετικά με την προβληματική της φιλίας στην επικούρεια ηθική η οποία ακολουθεί τη μέση οδό ανάμεσα στον εγωισμό και τον αλτρουισμό: τον ενάρετο εγωισμό. Εξετάζοντας τις κοινωνικοπολιτικές συνθήκες της αυγής της ελληνιστικής εποχής, της εποχής στην οποία ανήκει η επικούρεια φιλοσοφία, φαίνεται καθαρά στο πεδίο της ηθικής γιατί δόθηκε έμφαση στο ατομικό στοιχείο. Άλλωστε, πάνω σε αυτό το στοιχείο και εν γένει στην ατομικιστική προσέγγιση της ηθικής βασίζεται και ο ηθικός ηδονισμός του Επίκουρου, όπως φαίνεται στο τρίτο κεφάλαιο. Η επιθυμία για ασφάλεια είναι μία φυσική και αναγκαία επιθυμία, όπως προκύπτει από το τέταρτο κεφάλαιο, και η ικανοποίησή της, η οποία θα επιφέρει την αταραξία, έρχεται μέσα από την φιλία, ιδωμένη ως συντροφικότητα. Στη συνέχεια, τα επόμενα τρία κεφάλαια είναι αφιερωμένα σε δύο κείμενα τα οποία έχουν προκαλέσει σχετικές αντιπαραθέσεις ανάμεσα στους μελετητές της επικούρειας σκέψης. Σε πρώτη φάση, εξετάζεται το επιχείρημα του Τορκουάτου από το De Finibus του Κικέρωνα (I.68), και προκύπτει πως δεν αποτελεί ένδειξη αλτρουιστικού στοιχείου στην επικούρεια φιλία, όπως πιστεύεται από μία μερίδα διανοητών. Στη συνέχεια, το σωζόμενο κείμενο Επικ. Προσφ. 23 ανοίγει μία διαμάχη ως προς το αν η φιλία είναι αρετή ή επιλέξιμη αυτοτελώς (αιρετή). Με την διόρθωση που έχει εισηγηθεί ο Usener (από αρετή σε αιρετή) προκύπτει μια ασυνέπεια με την υπόλοιπη επικούρεια ηθική, διότι αν η φιλία είναι επιλέξιμη δι’ εαυτή αποδίδεται αλτρουιστικό στοιχείο σ’ αυτήν. Με την επαναφορά της αρχικής γραφής από τους Bollack, Long και Brown η φιλία νοείται ως αρετή, η οποία υπάρχει μέσα από την εξάσκηση της. Στο τελευταίο κεφάλαιο της εργασίας υποστηρίζεται η άποψη πως δεν υπάρχουν αλτρουιστικές πράξεις. Κάθε πράξη προϋποθέτει ένα δρών υποκείμενο, το οποίο κινητοποιείται βάσει κινήτρων τα οποία δεν μπορεί να είναι κάτι άλλο από εγωιστικά. Αυτή η άποψη έρχεται προς υποστήριξη της θέσης ότι η επικούρεια φιλία είναι μεν εγωιστική, αλλά ο εγωισμός αυτός είναι ενάρετος, διότι το καλό ενός ανθρώπου είναι άμεσα συνυφασμένο με το καλό του φίλου του• έτσι, για να ευτυχήσει κανείς, πρέπει να μεριμνήσει και για την ευτυχία του φίλου του.
description: The aim of this thesis is to present an aspect on the issue of friendship in Epicurean ethics which follows a middle path between egoism and altruism: the virtuous selfishness. Looking at the socio-political conditions of the dawn of the Hellenistic era, the era in which the Epicurean philosophy belongs, it is clear why the emphasis was on the individual element, at least in the ethical field. Besides, on the individual element and generally on the individualistic ethics the moral hedonism of Epicurus is based, as shown in the third chapter. The desire for security is a natural and necessary desire, as is apparent from the fourth chapter, and satisfaction, which will lead to ataraxia, comes through friendship, seen as companionship. Then, the next three chapters are devoted to two texts that have caused relevant controversies among scholars of Epicurean thought. Initially, we examine the argument of Torquatus in the De Finibus, Cicero (I.68), and we show that there isn’t an indication of altruistic element in Epicurean friendship, as believed by a portion of thinkers. Next, the surviving text VS 23 opens a dispute as to whether friendship is a virtue (areti) or selectable independently (aireti). The correction that Usener proposed results in an inconsistency with the rest of Epicurean ethics, because if friendship is eligible by itself, an altruistic element is attributed to it. Resetting the original writing of VS 23 by Bollack, Long and Brown, friendship is being understood as a virtue, which exists through the practice of itself. Finally, in the last chapter of this thesis is supported the view that there are no altruistic acts. Each act requires an acting agent that mobilizes himself based in incentives which cannot be anything other than selfish. This view comes in support of the position that Epicurean friendship is true selfish, but this selfishness is virtuous, because the well-being of a man is directly related to the well-being of his friend; so, in order to be happy, one has to arrange for the happiness of one’s friend.