Χαρτογραφώντας το φάσμα των αναγνωστικών πρακτικών: Σχολική ανάγνωση, scrolling και νέα κειμενικότητα
Creators: name: Τοπαλίδου Λασκαρίδου, Αναστασία Ιωάννη
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2024
Subjects: Ψηφιακά κυλιόμενη ανάγνωση
Σχολική ανάγνωση
Κοινωνική σημειωτική
Scrolling
School-type reading
Social semiotics

description: Η παρούσα έρευνα εστιάζει σε μια ηγεμονική, εντούτοις, υπομελετημένη όψη της σύγχρονης αναγνωστικής πραγματικότητας, την κυλιόμενη ανάγνωση τύπου «scrolling». Με μια πολλαπλή μελέτη περίπτωσης, η τελευταία προσεγγίζεται εθνογραφικά, μέσα από την ψηφιακή εμπειρία δύο έφηβων αγοριών, 11 και 12 χρονών αντίστοιχα, στις πλατφόρμες TikTok και Instagram. Υπερβαίνοντας τα διχοτομικά δίπολα ψηφιακό – συμβατικό και εξωσχολικό – σχολικό, το scrolling συσχετίζεται παράλληλα με τη σχολικού τύπου ανάγνωση, όπως αυτή αναδύεται μέσα από τις αφηγήσεις των ερευνητικών συμμετεχόντων, αλλά και τις σχεδιαστικές επιλογές των σχολικών εγχειριδίων για τη διδασκαλία της νεοελληνικής γλώσσας στο Γυμνάσιο. Υιοθετώντας την άποψη ότι η ανάγνωση είναι μια εγγενώς πολυτροπική, διαμεσολαβημένη και τοποθετημένη διαδικασία αποκωδικοποίησης και ερμηνείας του νοήματος, θεωρούμε ότι αμφότερες οι υπό εστίαση αναγνωστικές πρακτικές συνιστούν δύο ισχυρά «κέντρα» διαμόρφωσης των αναγνωστικών έξεων (habitus) των παιδιών. Προς αυτή την κατεύθυνση, αξιοποιώντας θεωρητικά και μεθοδολογικά εργαλεία από παραδόσεις, μεταξύ των οποίων η κοινωνική σημειωτική, οι σπουδές στους (νέους) γραμματισμούς και οι σπουδές στις πλατφόρμες και τα μέσα, η αναγνωστική πραγματικότητα εξετάζεται συνολικά ως κόμβος (nexus) σημειωτικών, τεχνικών, κοινωνικοπολιτισμικών και ιδεολογικών παραγόντων. Ως εκ τούτου, οι ανακύπτουσες συνέχειες και ασυνέχειες ανάμεσα στη σχολική και την ψηφιακή αναγνωστική συνθήκη αναδεικνύονται πολυεπίπεδες και πολυπαραγοντικές, εφόσον συνιστούν απότοκο της συνέργειας των εφήβων με τις αναγνωστικές ιδιαιτερότητες των εκάστοτε πλατφόρμων, του σχολικού συγκειμένου και των ευρύτερων παγκοσμιο-τοπικών λόγων που επενεργούν κάθετα και οριζόντια στη δυναμική του αναγνωστικού γίγνεσθαι. Ταυτόχρονα, τόσο οι τομές όσο και οι διαφοροποιήσεις των αναγνωστικών πρακτικών θέτουν κρίσιμες προκλήσεις για την εκπαίδευση, αναδεικνύοντας, συνακόλουθα, ότι η χαρτογράφηση του μετα-ψηφιακού αναγνωστικού φάσματος συνιστά ένα κρίσιμο εγχείρημα για τον εκπαιδευτικό σχεδιασμό.
description: The present research focuses on a dominant, yet understudied aspect of contemporary reading reality, the scrolling-type reading. Through a multiple case study, the latter is approached ethnographically through the digital experience of two teenage boys, 11 and 12 years old respectively, on the platforms TikTok and Instagram. Moving beyond the dichotomies of online – offline and extracurricular – school-related context, scrolling is correlated in parallel with school-based reading, as it emerges through the accounts of the research participants as well as the design choices of textbooks for the teaching of Modern Greek language in secondary school. Adopting the view that reading is an inherently multimodal, mediated, and situated process of decoding and interpreting meaning, we consider both focused reading practices as two significant "centers" shaping children's reading habits (habitus). Utilizing theoretical and methodological tools from traditions including social semiotics, new literacy studies, and platform and media studies, the reading reality is examined as a nexus of semiotic, technical, socio-cultural and ideological factors. Hence, the emerging continuities and discontinuities between the school and digital reading condition emerge as multilayered and multifactorial, since they are a consequence of the synergy of adolescents with the reading affordances of the respective platforms, the school context and the broader global-local discourses that influence the dynamics of reading both vertically and horizontally. At the same time, the intersections and differentiations of reading practices pose critical challenges for education, underscoring that mapping the post-digital reading nexus is a crucial undertaking for educational design.
description: Συνεργαζόμενα Τμήματα: Γαλλικής Γλώσσας και Φιλολογίας, Ιταλικής Γλώσσας και Φιλολογίας, Δημοσιογραφίας και Μέσων Μαζικής Επικοινωνίας, Αρχιτεκτόνων Μηχανικών