Μελέτη των Χρωστικών του Εργαστηρίου Χρωμάτων της Αρχαίας Αγοράς της Κω με μη Καταστρεπτικές Φυσικοχημικές Τεχνικές
Creators: name: Κωστομητσοπούλου-Μαρκέτου, Αριάδνη Φίλιππου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2016
Subjects: Αιγυπτιακό Μπλε
Αρχαίο Εργαστήριο Χρωμάτων
Χρωστικές οξειδίων του σιδήρου
Egyptian Blue
Ancient Colour Workshop
Iron Oxide Pigments

description: Το Εργαστήριο Χρωμάτων της Αρχαίας Αγοράς της Κω αποκαλύφθηκε το 1984 από την αρχαιολόγο Χάρι Κάντζια, φέρνοντας στο φως πλήθος χρωστικών ουσιών και πρώτων υλών. Το εργαστήριο χρονολογείται στα υστεροελληνιστικά χρόνια, ενώ η χρήση του συνεχίζεται και στα ρωμαϊκά. Κύριος στόχος της παρούσας διπλωματικής εργασίας είναι η μελέτη της σύστασης και της τεχνολογίας παρασκευής των χρωστικών, κόκκινου, καφέ, κίτρινου, πράσινου και μπλε χρώματος που αποκαλύφθηκαν στο Εργαστήριο Χρωμάτων της Αρχαίας Αγοράς της Κω. Για τον σκοπό αυτό χρησιμοποιήθηκαν μη καταστρεπτικές φυσικοχημικές τεχνικές ανάλυσης. Τη φωτογραφική τεκμηρίωση των δειγμάτων, ακολούθησε η παρατήρηση με το στερεομικροσκόπιο, από όπου εξήχθησαν συμπεράσματα για την φύση των δειγμάτων. Στη συνέχεια, έλαβε χώρα εξέταση με περιβαλλοντικό Ηλεκτρονικό Μικροσκόπιο Σάρωσης, σε σύζευξη με ανιχνευτή Ενεργειακής Διασποράς Ακτίνων Χ (ΕSEM–EDS), όπου εντοπίστηκαν τα κύρια στοιχεία των χρωστικών και εξετάστηκαν τα μορφολογικά χαρακτηριστικά τους. Οι κρυσταλλικές φάσεις των δειγμάτων ταυτοποιήθηκαν με Περιθλασιμετρία Ακτίνων Χ και σε ορισμένες περιπτώσεις, τα αποτελέσματα επιβεβαιώθηκαν με φασματοσκοπία μ-Raman. Η εξέταση των υλικών καταλοίπων της ανασκαφής έδειξε ότι επρόκειτο για ένα δραστήριο εργαστήριο, όπου παρασκευαζόταν μία πληθώρα χρωστικών. Εντοπίστηκαν ερυθρές γαιώδεις χρωστικές σε διάφορα στάδια επεξεργασίας, το χρώμα των οποίων αποδίδεται στον αιματίτη [α-Fe2O3] (μίλτος, rubricae), καθώς και ερυθρές χρωστικές τεχνητής προέλευσης, στις οποίες εντοπίστηκε αιματίτης και επιτεταρτοξείδιο του μολύβδου [Pb3O4] (sandyx, syricum). Στον αιματίτη αποδίδεται και το καστανό χρώμα ορισμένων χρωστικών μαζών που εντοπίστηκαν στο Εργαστήριο. Στις δύο μάζες κίτρινου χρώματος που μελετήθηκαν εντοπίστηκαν τα ορυκτά γκαιτίτης και γιαροσίτης και στην πράσινη σελαδονίτης (πράσινη γη) Τέλος, εξετάστηκαν οι πρώτες ύλες και οι συνθήκες που ορίζουν την επιτυχία ή μη της παρασκευής αιγυπτιακού μπλε.
description: The colour workshop of the Ancient Agora of Cos was discovered in 1984 by the archaeologist Charis Kantzia, bringing to light a plethora of pigments and raw materials. This important workshop dates to the Late Hellenistic period and was continuously used into Roman times. The scope of the present thesis is the examination of the manufacturing technology and chemical composition of the red, brown, yellow, green and blue pigments recovered at the colour workshop of the Ancient Agora of Cos. For this purpose, non-destructive instrumental techniques of analysis were used. Following the photographic and stereomicroscopic documentation of the samples, Environmental Scanning Electron Microscopy coupled with Energy Dispersive X-ray Spectroscopy detector was conducted (ESEM-EDS), in order to detect the main elements of the pigments and to examine their morphological characteristics. The crystal phases of the samples were identified using X-ray diffraction analysis. When necessary, Raman spectroscopy was also conducted. The results of the present study provide evidence of the great activities that took place in the workshop, including the processing of raw materials to final products. Red earth pigments in different stages of production were identified, the colour of which was attributed to hematite (μίλτος, rubricae), along with red pigments of an artificial origin, consisting of Fe2O3 along with Pb3O4 (sandyx, syricum). Hematite was also identified in the brown colour of certain pigment lumps located in the workshop. The yellow pigments were classified as ochres, since the minerals identified were goethite and jarosite. The green pigment mass examined, was identified as green earth (mineral celadonite). Finally, the study included the raw materials and conditions determining a successful (or not) production of the Egyptian Blue.