Φωτογραφικοί κλειδικοί χαρακτήρες των ταξινομικών βενθικών μαρκοασπονδύλων του ελληνικού συστήματος αξιολόγησης.: Ειδικές περιπτώσεις μελέτης, ποταμοί Στρυμόνας και Νέστος
Creators: name: Πατσιά, Αθηνά Θεοχάρη
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2009
Subjects: Κλείδα
Βενθικά μακροασπόνδυλα
Ποτάμι
Οικολογική ποιότητα
Φωτογραφίες
Ελληνικό σύστημα αξιολόγησης
(προγράμματος συνολικά)
Key
Benthic macroinvertebrates
River
Ecological quality
Photographs
Hellenic evaluation system

description: Η Οδηγία 2000/60/ΕΚ αποτελεί ένα νομοθετικό πλαίσιο, το οποίο έχει σκοπό την ορθή διαχείριση και προστασία όλων των υδάτων (επιφανειακών, υπόγειων, μεταβατικών και παράκτιων). Απώτερος σκοπός της είναι η επίτευξη της καλής οικολογικής κατάστασης όλων των φυσικών υδάτινων οικοσυστημάτων έως το 2015. Η οικολογική κατάσταση προσδιορίζεται βάση ποιοτικών στοιχείων (βιολογικών, υδρομορφολογικών και φυσικο-χημικών). Ένα από τα βιολογικά ποιοτικά στοιχεία είναι τα βενθικά μακροασπόνδυλα, τα οποία συνδυάζουν τα περισσότερα πλεονεκτήματα ως δείκτες ρύπανσης των ποτάμιων οικοσυστημάτων. Το Ελληνικό Σύστημα Αξιολόγησης (ΕΣΥΑ) (Artemiadou &amp; Lazaridou, 2005) αποτελεί ένα δείκτη για την εκτίμηση της ποιότητας του νερού που βασίζεται στα βενθικά μακροασπόνδυλα, καταλήγει σε πενταβάθμια κλίμακα όπως απαιτεί η Οδηγία 2000/60/ΕΚ και εφαρμόζεται στον ελλαδικό χώρο. Ο δείκτης λαμβάνει υπόψη του τα ενδιαιτήματα από τα οποία προέρχονται τα βενθικά μακροασπόνδυλα καθώς και τη σχετική τους αφθονία. Βαθμολογεί 131 ταξινομικές ομάδες βενθικών μακροασπονδύλων και χρησιμοποιεί το ταξινομικό επίπεδο της οικογένειας (με εξαίρεση τους Ολιγόχαιτους και τα Οστρακώδη που είναι κλάσεις και τα Hydracarina). Οι 110 από αυτές τις ταξινομικές ομάδες (109 οικογένειες και 1 κλάση) προήλθαν από τον Ισπανικό δείκτη BMWP’ (Biological Monitoring Working Party’ Spanish: Ισπανικός Βιολογικός Δείκτης Συνεχούς Παρακολούθησης) (Alba-Tercedor &amp; Sánchez-Ortega 1988). Οι υπόλοιπες 19 προστέθηκαν επειδή είχαν ήδη βρεθεί σε δείγματα ή αναμένονταν να βρεθούν στον ελλαδικό χώρο σύμφωνα με τον Illies (1978). Για την εφαρμογή του δείκτη απαιτείται ο προσδιορισμός και η ταξινόμηση των βενθικών μακροασπονδύλων σε επίπεδο οικογένειας. Για τον εύκολο προσδιορισμό των βενθικών μακροασπονδύλων κατασκευάστηκαν ελληνόγλωσσες διχοτομικές φωτογραφικές κλείδες με όλες τις ταξινομικές ομάδες που βαθμολογούνται από το ΕΣΥΑ. Περιλαμβάνονται στο δοκίμιο αυτό μία γενική κλείδα, η οποία περιλαμβάνει τους οργανισμούς που απαντούν σε ποτάμια ενδιαιτήματα και ανήκουν σε ανώτερες ταξινομικές ομάδες (π.χ. φύλα, κλάσεις, τάξεις) και 12 ειδικές κλείδες [για τους Πλατυέλμινθες, τους Δακτυλιοσκώληκες, τα Μαλάκια, τα Καρκινοειδή, τα Εφημερόπτερα, τα Πλεκόπτερα, τα Οδοντόγναθα, τα Ημίπτερα, τα Τριχόπτερα, τα Κολεόπτερα (ενήλικα άτομα και προνύμφες) και τα Δίπτερα] που εμπεριέχουν τις 131 ταξινομικές ομάδες που βαθμολογούνται από το ΕΣΥΑ. Βασικά εργαλεία απετέλεσαν 3 βιβλιογραφικές πηγές (Campaioli et al, 1994; Orive &amp; Rallo, 2002; Tachet et al., 2000) που αφορούν στα βενθικά μακροασπόνδυλα που απαντούν σε μεσογειακά οικοσυστήματα. Επιπρόσθετα, παρουσιάζονται τα βασικά μορφολογικά χαρακτηριστικά όλων των προαναφερθέντων (180 περίπου) ταξινομικών ομάδων [φύλα, κλάσεις τάξεις και οικογένειες], ενώ στο επίπεδο της οικογένειας δίνονται και οικολογικά στοιχεία. Επιπλέον δίδεται η βαθμολογία κάθε οικογένειας σύμφωνα με το ΕΣυΑ, καθώς η σύσταση της βενθοπανίδας ενός σταθμού δειγματοληψίας, και συγκεκριμένα η ποσοστιαία συμμετοχή των ευαίσθητων, μεσαίων και ανθεκτικών στη ρύπανση ταξινομικών ομάδων βενθικών μακροασπονδύλων, είναι αυτή που τελικά καθορίζει την οικολογική ποιότητά του. Η φωτογράφιση των ατόμων, τα οποία προερχόταν από προηγούμενες δειγματοληψίες, έγινε με στερεοσκόπιο τύπου AR-zoom 64.210 συνδεδεμένο με κάμερα τύπου GMEX 5000 (5Mpixel CMOS camera) συνδεδεμένη με υπολογιστή (και με τη χρήση του προγράμματος ImageFocus v 2.0). Οι φωτογραφίες που παρατίθενται είναι πρωτότυπες για τις 108 (82,44%) από τις συνολικά 131 ταξινομικές ομάδες που βαθμολογούνται από το ΕΣΥΑ. Στην παρούσα εργασία συμπεριλήφθηκαν οι ειδικές περιπτώσεις μελέτης των ποταμών Στρυμόνα και Νέστου, στους οποίους είχε γίνει ομαδοποίηση των δειγμάτων σε τέσσερις κατηγορίες. Σε αυτά που προέρχονται από φυσικά υδατικά σώματα (παραπόταμοι και κύριος ρους), σε αυτά που προέρχονται από υδατικά σώματα που έχουν χαρακτηριστεί ιδιαιτέρως τροποποιημένα και τέλος σε αυτά που έχουν χαρακτηριστεί τεχνητά. Παρατηρήθηκε ότι αναφορικά με την κατάταξή τους, τα δείγματα των παραποτάμων είχαν καλύτερη ποιότητα νερού από αυτά του κύριου ρου, και αντίστοιχα τα δείγματα του κύριου ρου παρουσίασαν καλύτερη ποιότητα νερού σε σχέση με αυτά που προήλθαν από τροποποιημένα υδάτινα σώματα. Τέλος, τα δείγματα από τεχνητά υδάτινα σώματα (προερχόμενα μόνον από τη λεκάνη απορροής του Στρυμόνα) εμφάνισαν τη χειρότερη ποιότητα νερού σε σύγκριση με τις άλλες τρεις κατηγορίες. Η εξέταση των δειγμάτων αναφορικά με τη λεκάνη προέλευσης, έδειξε ότι ο ποταμός Νέστος έχει καλύτερη ποιότητα νερού από τον ποταμό Στρυμόνα (ακόμα και εξετάζοντας όμοια υδάτινα σώματα). Από τις 87 ταξινομικές ομάδες (50.208 άτομα) που βρέθηκαν και αναγνωρίστηκαν στα δείγματα, οι 3 μόνον (32 άτομα) (0,06%) δεν βαθμολογούνται από το ΕΣΥΑ. Αυτά τα άτομα ανήκουν στις αράχνες, στα Λεπιδόπτερα και στα Νευρόπτερα. Όλες οι ταξινομικές ομάδες που βρέθηκαν περιγράφονται στη γενική ή στις ειδικές κλείδες αυτής της εργασίας.
description: EU WFD (Water Framework Directive) is an important piece of EU environmental legislation which aims at sustainable management and protection of water resources (surface waters, groundwaters, transitional and coastal waters). The final objective is the good ecological status of natural water ecosysems until 2015. Ecological status is defined by quality elements (biological, hydromorphological and physico-chemical elements). One of the biological elements is benthic macroinvertebrates, which combine most advantages as water pollution indices for lotic ecosystems. The Hellenic Evaluation System (HESY) (Artemiadou &amp; Lazaridou, 2005) is an index for the evaluation of water quality based on benthic macroinvertebrates, ends up to five-graded scale according to WFD and is applied to Greece. HESY takes into consideration the habitats of which benthic macroinvertebrates come from and their relative abudance. HESY grades 131 taxa of benthic macroinvertebrates and uses the family level (apart from Oligochaetae and Ostracoda, which are classes and Hydracarina). 110 of those taxa come from the Spanish index BMWP’ (Biological Monitoring Working Party’ Spanish (Alba-Tercedor &amp; Sánchez-Ortega 1988). 19 more taxa were added to the index because they had already been found to samples or expected to be found in Greece according to Illies (1978) . Identification and classification of benthic macroinvertebrates to family level is required for the index application. Greek dichotomic photographical keys were constructed for the easier identification of the families of benthic macroinvertebrates graded by HESY. This dissertation includes a general key with all the organisms found in river habitats and belong to higher levels (phylum, class, order) and 12 specialized keys [for Platyelminthes, Anellida, Mollusca, Crustacea, Ephemeroptera, Plecoptera, Odonata, Hemiptera, Trichoptera, Coleoptera (adults and larvas) and Diptera] concerning the 131 taxa scored according HESY. Three books concerning benthic macroinvertebrates of the Mediterranean habitats were the basic tools (Campaioli et al, 1994; Orive &amp; Rallo, 2002; Tachet et al., 2000). Moreover, basic characteristics of all the taxa mentioned above (approximately 180) (higher and lower taxa), were presented, and information of the ecology at family level was presented as well. Additionally, grading of each family according to HESY is given, since the composition of the macroinvertebrate community of a sampling station, and more particularly the percentage of sensitive, moderate and tolerant taxa, is determinant for its ecological quality. Shoting of the individuals, coming from earlier samplings was realized by a stereoscope (type AR-zoom 64.210) coupled to a camera [type GMEX 5000 (5Mpixel CMOS camera)] were used for the shot of the indivisuals. The camera was coupled to a PC and the program ImageFocus v 2.0 was used for the shot. Photographs are original for the 108 out of the 131 (82,44%) taxa scored by the HESY. This dissertation includes the case studies of rivers Strymonas and Nestos, where the samples grouped into four categories. In those which come from natural water bodies (tributaries and main river), heavily modified water bodies and artificial water bodies. According to the assessment, samples from the tributaries had better water quality than those from the main river, and the samples from the main river had better water quality comparing to those from heavily modified water bodies. Finally, the samples from artificial water bodies (coming only from Strymonas) had the worst water quality compared with all the other groups. Samples examination according to the catchment area showed, that Nestos river had better water quality than Strymonas river (even among same water bodies). Only 3 taxa (32 individuals) out of 87 taxa found (50.208 individuals), were not taken into consideration according HESY. These individuals belonged to spiders, Lepidoptera and Neuroptera. The rest of the taxa found, have been described in the general or the specialized keys of this dissertation.