Δόγμα και φιλοσοφία κατά τον άγιο Γρηγόριο Νύσσης:
Creators: name: Κυριακίδου, Δήμητρα Δημητρίου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2010
Subjects: subject: Δόγμα
subject: Φιλοσοφία
subject: Αγιος Γρηγόριος Νύσσης
subject: Doctrine
subject: Philosophy
subject: FOS: Philosophy, ethics and religion
subject: St. Gregory of Nyssa

description: Ο Άγιος Γρηγόριος Νύσσης ήταν επίσκοπος Νύσσης, Χριστιανός θεολόγος και ένας από τους Πατέρες της Εκκλησίας μας, η οποία τον έχει ανακηρύξει άγιο.Ο Άγιος Γρηγόριος Νύσσης ήταν αδελφός του Μεγάλου Βασιλείου. Εκτός της θεολογικής, έλαβε ευρύτερη παιδεία και μελέτησε ιδιαίτερα τη φιλοσοφία του Πλάτωνα. Τα έργα του Μέγας Κατηχητικός Λόγος και Περί ψυχής και αναστάσεως αποτελούν την καλύτερη έκφραση της προσπάθειας του για ανάπτυξη της χριστιανικής διδασκαλίας σε φιλοσοφική βάση. Η συμβολή του υπήρξε μεγάλη και στον αγώνα κατά των αιρετικών. Έλαβε μέρος στην καταδίκη των Πνευματομάχων και είχε πρωτεύοντα ρόλο στη Β’ Οικουμενική Σύνοδο. Η Ζ’ Οικουμενική Σύνοδος τον ονόμασε «Πατέρα Πατέρων». Η Εκκλησία τον έχει ανακηρύξει άγιο και τιμά την μνήμη του στις 10 Ιανουαρίου. Ο Άγιος Γρηγόριος Νύσσης ήταν ένας από τους πατέρες της Εκκλησίας μας που θεμελίωσε και ανέπτυξε την χριστιανική πίστη σε φιλοσοφική βάση με σκοπό να αντικρούσει τις κακοδοξίες των αιρετικών την εποχής του αλλά και να αναπτύξει τον πνευματικό βίο των χριστιανών. Σκοπός του λοιπόν ήταν όχι μόνο να διατυπώσει αλλά και να τεκμηριώσει λογικά τα θεμελιώδη ορθόδοξα χριστιανικά δόγματα μερικά από τα οποία είναι τα εξής : η ενότητα και η ταυτόχρονη τριαδικότητα του Θεού, τα θεία ιδιώματα της αγαθότητας , της παντοδυναμίας κ.λ.π., την εκ του μη όντος δημιουργία του κόσμου από τον Θεό, την κατ’ εικόνα δημιουργία του ανθρώπου από τον Θεό, τη σάρκωση του Λόγου για τη σωτηρία του ανθρώπου κ.λ.π. Στην προσπάθεια του όμως να αποδείξει λογικά τα χριστιανικά δόγματα χρησιμοποιώντας μάλιστα και φιλοσοφικούς όρους πέφτει σε αντιφάσεις με αποτέλεσμα μερικοί ερευνητές να δίνουν ψυχολογική εξήγηση των ασυνεπειών του Γρηγορίου , με βάση δηλαδή ορισμένες ευρέως αποδεκτές φροϋδικές θέσεις για την επίδραση του ασυνειδήτου επι του συνειδητού. Από την μία δηλαδή ο Γρηγόριος ανήκε σε μία οικογένεια εξόχως χριστιανική, οπού σημαντικό ρόλο γι’ αυτόν έπαιξε ο αδελφός του Μ. Βασίλειος και από την άλλη ο «κρυφός έρωτας» του Γρηγορίου για την θύραθεν παιδεία είχαν σαν αποτέλεσμα αυτή την αμφιταλάντευση ανάμεσα στην πίστη και στη φιλοσοφία. Έτσι οδηγήθηκε στην φιλοσοφοποίηση της πίστης , δηλαδή ως επιθυμία: i) διατύπωσης της πίστης με φιλοσοφική ορολογία, ii) παρεισαγωγής φιλοσοφικών διδασκαλιών στο σώμα της πίστης και iii) λογικής απόδειξης της πίστης. Ας δούμε όμως τις φιλοσοφικές προϋποθέσεις της θεολογίας στον άγιο Γρηγόριο Νύσσης : Α)Πρώτη βασική προϋπόθεση της θεολογίας του αγίου Γρηγορίου Νύσσης αλλά και ολόκληρης της πατερικής παράδοσης είναι η διαφορά μεταξύ κτιστού – ακτίστου. Μια φιλοσοφική παρακαταθήκη, την οποία, όμως κληρονόμησε όλη η πατερική διδασκαλία από το αντίστοιχο φιλοσοφικό σχήμα γενητό- αγένητο. Το αγένητο για τους φιλοσόφους είναι το αθάνατο, άφθαρτο και αόρατο στοιχείο ενώ το γενητό είναι το φθαρτό και θνητό στοιχείο γιατί συνεχώς μεταβάλλεται και αλλάζει μορφή. Στη θεολογία από την άλλη το άκτιστο θεωρείται μόνο ο άκτιστος Τριαδικός Θεός ενώ κτιστό ο υλικός κόσμος, η ψυχή, ο νους, οι ιδέες, τα ζώα , τα φυτά. Β)Δεύτερη προϋπόθεση είναι η διαφορά μεταξύ όντος και μη όντος. Σύμφωνα με την αρχαιοελληνική φιλοσοφική σκέψη ον θεωρείται ο νοητός κόσμος και κατά συνέπεια αυτό που παραμένει πάντοτε το ίδιο, το θείο, το άφθαρτο και το αθάνατο στοιχείο ενώ μη ον θεωρείται αυτό που συνεχώς μεταβάλλεται, το τρεπτό, το φθαρτό, το κατώτερο, σ’ αυτή την κατηγορία ανήκει η ύλη, τα ζώα, τα άψυχα και γενικότερα ο αισθητός κόσμος. Στην θεολογία ον είναι ο Τριαδικός Θεός, ενώ μη ον ο υλικός κόσμος. Γ) Μία εξίσου σημαντική φιλοσοφική προϋπόθεση που ενσωμάτωσε ο άγιος Γρηγόριος στο έργο του είναι η δογματική διδασκαλία περί των λόγων των όντων. Οι λόγοι των όντων της θεολογίας είναι οι αντίστοιχες ιδέες του Πλάτωνα και το είδος του Αριστοτέλη. Οι λόγοι των όντων είναι ουσιαστικά τα αγαθά θελήματα του Θεού, όπως η δημιουργία της κτίσεως και η ενανθρώπηση του Υιού του Θεού για την σωτηρία του κόσμου λόγω της πτώσεως του. Δ) Η έννοια της θεότητας. Στην φιλοσοφία υπάρχουν δύο αντιλήψεις περί Θεού: η διαρχική που θεωρεί τον Θεό ξεχωριστό από τον κόσμο, γιατί είναι υπερβατικός σε αυτόν και η μονιστική που θεωρεί τον θεό ως εσωτερική αρχή του κόσμου. Στην θεολογία ο Θεός δεν είναι ακίνητος και ακοινώνητος προς τον κόσμο , ζώντας μακριά απ’ αυτόν σε κατάσταση μακαριότητας σύμφωνα με τις αντιλήψεις της αρχαίας ελληνικής φιλοσοφίας αλλά κοινωνεί μ’ αυτόν μέσω των ενεργειών του, που εκδηλώνονται στην κτίση και την ιστορία. Ε)Η έννοια του Λόγου και του Ομοουσίου. Ο πρώτος που χρησιμοποίησε τον όρο Λόγο από την πλευρά των φιλοσόφων ήταν ο Ηράκλειτος όπου σύμφωνα με αυτόν ο Λόγος ήταν το αιώνιο και ανώλεθρο πύρινο υφάδι του σύμπαντος, όπου τα πάντα ανακυκλώνονται ζωογονούμενα. Από τον Ηράκλειτο περνάμε πλέον στην θεολογική σημασία του όρου Λόγος, από τον Ευαγγελιστή Ιωάννη, ο οποίος ήταν ο πρώτος που ονόμασε το δεύτερο πρόσωπο της Αγίας Τριάδος Λόγο, γι’ αυτό και ονομάστηκε αυτόματα Θεολόγος. Ας περάσουμε όμως στην θεολογική σημασία του όρου ομοούσιος. Ο άνθρωπος που συνέβαλε ουσιαστικά στη διαμόρφωση της διδασκαλίας περί Αγίας Τριάδος και ιδίως του όρου ομοούσιος είναι ο Μέγας Αθανάσιος. Σύμφωνα λοιπόν με τους Πατέρες της Νικαίας Ομοούσιον σημαίνει το ομοφυές, αυτό που έχει την ίδια ουσία με εκείνο, από το οποίο προέρχεται. Ζ) Το Τριαδικό δόγμα. Πατήρ που είναι άναρχος, αγένητος, αναίτιος. Μεταξύ Πατρός και Υιού δεν μεσολαβεί κάποια χρονική διάσταση. Η αγεννησία του θεού δεν ταυτίζεται με την ουσία του Θεού αλλά αποδίδεται σ’ αυτήν. Υιός : Υποστατικό ιδίωμα του Υιού είναι η γέννηση, η οποία όμως είναι απαλλαγμένη από κάθε υλικό και χρονικό στοιχείο.Ο Υιός ανήκει στην άκτιστη θεία φύση. Τέλος έχουμε το τρίτο πρόσωπο της Αγίας Τριάδος δηλαδή το Άγιο Πνεύμα. Η εκπόρευση του Αγίου Πνεύματος γίνεται μόνο από τον Πατέρα. Αυτό που λαμβάνει το Άγιο Πνεύμα από τον Υιό και πηγάζει από τον Πατέρα το αποκαλύπτει στους ανθρώπους. Η)Φιλοσοφικές παράμετροι του Τριαδικού δόγματος. Γίνεται λόγος λοιπόν για τους όρους ουσία, υπόσταση, φύση και πρόσωπο. Σύμφωνα με την θεολογία ο όρος ουσία σημαίνει το κοινό υποκείμενο των προσώπων της Αγίας Τριάδος, ενώ υποστάσεις τα ξεχωριστά πρόσωπα που μετέχουν στο κοινό της ουσίας, αλλά διακρίνονται το καθένα με τη δική του ξεχωριστή ιδιότητα. Τέλος με τον όρο φύση δηλώνεται το σύνολο των χαρακτηριστικών που προσδιορίζουν την ξεχωριστή φυσιογνωμία προσώπου, πράγματος, καταστάσεως, κυρίως αυτά που συνδέονται με το ίδιο του το είναι , που δεν μπορούν να αλλάξουν. Θ) Η έννοια της δημιουργίας. Η ελληνική φιλοσοφία γνωρίζει δύο μόνο τρόπους δημιουργίας : α) αυτόν που συντελείται με τη μορφοποίηση της άμορφης ύλης, που είναι αγέννητη, όπως δέχονται ο Πλάτωνας και ο Αριστοτέλης και β)αυτόν που συντελείται από την ουσία του Θεού όπως δίδασκαν οι Στωικοί και οι Νεοπλατωνικοί. Για τη βιβλική και πατερική παράδοση ο κόσμος προήλθε με μόνη την ελεύθερη βούληση και ενέργεια του Θεού. Ο Θεός δηλαδή κατά τους Πατέρες της Εκκλησίας μας δεν είναι απλώς διαμορφωτής της άμορφης ύλης, αλλά και δημιουργός της ίδιας της ουσίας της ύλης , και Ι) Η έννοια της αθανασίας της ψυχής. Στην φιλοσοφία ψυχή θεωρούνταν η καθαρά άυλη ουσία , η οποία ήταν αθάνατη και άφθαρτη εν αντιθέσει με το σώμα του ανθρώπου που θεωρούνταν φθαρτό. Η θεολογία δεν κάνει μόνο λόγο για αθανασία της ψυχής αλλά και για αθανασία του σώματος. Η ψυχή με την αθάνατη φύση της μπορεί από μόνη της να αντιπροσωπεύει ολόκληρη την ανθρώπινη προσωπικότητα, που είναι υπεύθυνη απέναντι στον θεό για κάθε πράξη που συντελέστηκε στη Γη. Συνοψίζοντας συμπερασματικά έχουμε να παρατηρήσουμε ότι ο άγιος Γρηγόριος Νύσσης μένει πάντοτε πιστός στο πνεύμα της Αγίας Γραφής αλλάζοντας όμως το γράμμα της.
description: St. Gregory of Nyssa was bishop of Nyssa, Christian theologian and one of the Fathers of the Church, which has declared saint . St. Gregory of Nyssa was the brother of Basil. Apart from theological, has wider education and studying in particular the philosophy of Plato. His works “Great Catechetical Oration” and “The soul and resurrection” are the best expression of its effort to expand the Christian teaching on philosophical basis. His contribution was great and the fight against heretics. He took part in sentencing Pnefmatomachon and had a key role in the Second Ecumenical Council. The Seventh Ecumenical Council named him "Father Father". The Church has declared him holy and honored his memory on January 10. St. Gregory of Nyssa was one of the fathers of our Church who founded and developed the Christian faith in a philosophical basis to refute the falsehoods of heretics at the time, but also to develop the spiritual life of Christians. So the purpose was not only to formulate and substantiate logically fundamental orthodox Christian doctrines some of which are: the unity and co triune God, the idioms of divine goodness, omnipotence, etc., the adoption of non-being create the world by God, in the image creation of man from God, the incarnation of the Logos for the salvation of man, etc. In an effort to establish reasonable but the Christian doctrines even using philosophical terms falls into contradictions leading some researchers to give a psychological explanation for the inconsistencies of Gregory, based on widely accepted that some Freudian positions on the influence of the unconscious on the conscious. On the one that Gregory was in an extremely Christian family, where a significant role for him he played his brother Basil and the other the "secret love" by Gregory for secular education have resulted in this wavering between faith and philosophy. This led to philosophizing of faith, a desire that: i) drafting of credit with a philosophic terminology, ii) introduction philosophical teachings in the body of faith and iii) reasonable proof of faith. Let us examine the conditions of philosophical theology in St. Gregory of Nyssa: A) The first basic premise of the theology of St. Gregory of Nyssa and the entire patristic tradition is the difference between created - uncreated. A philosophical heritage, which, however, inherited all the patristic teaching of the relevant philosophical shape born – not born. The not born for philosophers are immortal, indestructible and invisible element and the born is corruptible and mortal element because it is constantly changing and changing shape. In theology, the other is the uncreated Trinity only uncreated God and created the material world, soul, mind, ideas, animals, plants. B) The second condition is the difference between being and non being. According to the ancient Greek philosophical thought being considered a mental world and therefore what has remained the same, holy, incorruptible and immortal element while not being considered is constantly changing, the corruptible, the lower, in This category belongs to the material, animals, inanimate, and more generally the perceptible world. In theology being is the Triune God, while not being the material world. C) An equally important philosophical condition incorporated in St. Gregory's work is the dogmatic teaching on the grounds of beings. The reasons for the beings of theology are the respective ideas of Plato and Aristotle kind. The reasons are essentially beings of goods will of God, such as the creation of Creation and the Incarnation of the Son of God for the salvation of the world because of the fall. D) The concept of divinity. In philosophy there are two concepts of God: the diarchiki who believes God separate from the world because it is transcendent to it, and the monist who sees God as an internal body of the world. In theology, God is still and shy to the world, living away from him in a state of bliss in accordance with the concepts of ancient Greek philosophy but in communion with him through his actions, manifested in creation and history. C) The concept of speech and consubstantial. The first used the term Word from the perspective of philosophers was Heraclitus, where according to him, the eternal Word was fiery and weft of the universe, where everything is recycled life giving. From Heraclitus to spend more theological meaning of the term Logos, the evangelist John, who was first named the second person of the Holy Trinity, the Word, so I called the Theologian. Let us, however, the theological meaning of the term consubstantial. The man who contributed significantly to shaping the teaching of the Holy Trinity and especially the term consubstantial is the Great Athanasius. So, according to the Fathers of Nicaea Consubstantial coessential means, what is essentially the same as that from which it originates. G) The Trinitarian doctrine. Father is without beginning , unborn, unprovoked. Between Father and Son are not separated one time dimension. The not birth of God is not identical with the essence of God, but attributed to it . Son : estate parlance of the Son is the birth, but is free from any material and time element. Son is the uncreated divine nature. Finally we have the third person of the Holy Trinity, namely the Holy Spirit. The procession of the Holy Spirit is only the Father. It received the Holy Spirit from the Son, and emanates from the Father reveals to the people. H) Philosophical aspects of the Trinitarian doctrine. There is reason therefore to the terms substance, substance, nature and person. According to theology, the term essentially means the common subject person of the Trinity, while the individual instances of persons involved in public the merits, but they are each with its own unique properties. Finally the term nature embraces all the characteristics that define the unique character person, thing, situation, particularly those associated with it's own, which can not be changed. I) The concept of creation. The Greek philosophy knows only two ways to create: a) that which occurs with the formatting of the shapeless material, which is unborn, as accepted by Plato and Aristotle and b) that which occurs from the essence of God as taught by the Stoic and Neoplatonic . For the biblical and patristic tradition, the world came with its own free will and power of God. God that is within the Church Fathers are not just makers of shapeless material, and creator of the very essence of matter, and I) The concept of immortality of the soul. The philosophy was considered the soul purely immaterial substance, which was immortal and indestructible unlike the human body were seen to perish. Theology not only makes plea for immortality of the soul and immortality for the body. The soul is immortal by nature alone can represent the whole human personality, which is responsible to God for every act that occurred on Earth. Summarising conclusion we note that St. Gregory of Nyssa remains always faithful to the spirit of the Bible but by changing the wording.