Η εξέλιξη των πόλεων από την πρωτοβυζαντινή περίοδο στους μεταβατικούς αιώνες του Βυζαντίου: το παράδειγμα των Αθηνών και της Κορίνθου
Creators: name: Λίτος, Περικλής Ιωάννη
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2017
Subjects: Πόλεις
Αθήνα, Κόρινθος
Μεταβατική περίοδος
Cities
Athens, Corinth
Transitional period

description: Θέμα της παρούσας εργασίας αποτελεί η μελέτη της εξέλιξης των πόλεων από την πρωτοβυζαντινή περίοδο (4ος – 6ος αι.) στους μεταβατικούς αιώνες του βυζαντίου (τέλη 6ου – 9ος αι.). Στην προκειμένη περίπτωση επιλέχθηκαν ως παραδείγματα δυο πόλεις του ελλαδικού χώρου, η Αθήνα και η Κόρινθος. Στο πρώτο μέρος της εργασίας, την εισαγωγή, αναπτύσσονται θεωρητικές έννοιες γύρω από την ιστορική εξέλιξη των πόλεων κατά τη μεταβατική περίοδο, όπως συνέχεια, ασυνέχεια, διάλυση, παρακμή και μετασχηματισμός. Τα αστικά κέντρα της αυτοκρατορίας φαίνεται πως ήδη από τον 5ο και 6ο αι. εισέρχονται σε μια περίοδο παρακμής. Η απώλεια εδαφών της αυτοκρατορίας από τις συνεχείς αραβικές επιδρομές στην Ανατολή, οι αβαρικές και σλαβικές επιδρομές στα Βαλκάνια, η οικονομική κρίση, οι φυσικές καταστροφές αλλά και οι θεσμικές αλλαγές εντός των πόλεων, φαίνεται πως είναι κάποιοι από τους λόγους που οδήγησαν τα αστικά κέντρα σε παρακμή. Ο περιορισμός σε οχυρωμένες θέσεις ή κάστρα, η εγκατάλειψη μεγάλων τμημάτων του πολεοδομικού ιστού, ακόμη και ο πλήρης αφανισμός, είναι τα γενικά χαρακτηριστικά της εξέλιξης των πόλεων σε αυτή την περίοδο. Ο όρος «Πόλις» προσδιόριζε πλέον μόνο την Κωνσταντινούπολη. Παρόλα αυτά, πολλά είναι τα αστικά κέντρα του κράτους που, κατόπιν μετασχηματισμού και προσαρμογής στις νέες συνθήκες καταφέρνουν να διατηρήσουν τον αστικό τους χαρακτήρα. Χαρακτηριστικά παραδείγματα αποτελούν οι πόλεις των Αθηνών και της Κορίνθου. Μεγάλο τμήμα της εργασίας άλλωστε αφιερώνεται στην αναλυτική παρουσίαση των αρχαιολογικών ευρημάτων των πόλεων αυτών. Αναλυτικότερα, η Αθήνα, παρά τις συμφορές αυτής της περιόδου καταφέρνει να διατηρήσει τους δεσμούς της με την Κωνσταντινούπολη και διατηρεί τον αστικό της χαρακτήρα. Κατά τον 9ο μάλιστα αιώνα, η Αθήνα γίνεται πιθανώς έδρα του Θέματος Ελλάδος. Την ίδια τύχη φαίνεται πως είχε και η Κόρινθος, η οποία ήδη από τον 4ο αι. υπήρξε πρωτεύουσα της Επαρχίας της Ελλάδος, μετέπειτα πρωτεύουσα του Θέματος Ελλάδος, και στις αρχές του 9ου αι. πρωτεύουσα του νεοσύστατου Θέματος Πελοποννήσου. Οι πληροφορίες που αντλούμε από τις δυο αυτές πόλεις, επιτρέπουν την αναθεώρηση παλαιότερων θέσεων, οι οποίες υποστήριζαν πως η διάλυση και παρακμή των πόλεων ήταν ένα καθολικό φαινόμενο. Παρόλα αυτά, από τα στοιχεία που παρουσιάζονται στο κύριο μέρος της εργασίας, μπορούμε να συμπεράνουμε πως οι πόλεις προσπαθούν να προσαρμοστούν στις νέες συνθήκες και μετασχηματισμένες επιβιώνουν κατά τη μέση βυζαντινή περίοδο
description: The topic of the given dissertation is the study of the evolution of cities from the early byzantine period (4th – 6th c.) to the transitional centuries of the byzantine empire (late 6th – 9th c.). In this case two cities of the mainland Greek region were chosen as examples, Athens and Corinth. In the first part of the dissertation, the introduction, theoretical concepts related to the historical evolution of the cities during the transitional period are being expatiated, such as the continuity, the non-continuity, the disintegration, the decay and the transformation. It appears that the urban centres of the empire enter a period of decline as far back as the 5th and 6th centuries. The loss of territories by the empire due to the constant Arab raids from the east, the Avar and Slavic raids in the Balkans, the economic crisis, natural disasters as well as the institutional reformations inside the cities themselves, seem to be some of the reasons that led to the decay of the urban centres. The limitation in fortified sites or castles, the abandonment of large parts of the built-up area, even its total extinction, are the main features of the fate of the cities during this period. The term «Πόλις» was referring now only to Constantinople. Nevertheless, there are quite a few urban centres in the empire that, after a procedure of reformation and adjustment to the new conditions, could retain their urban character. Typical examples are the cities of Athens and Corinth. Moreover, a big part of the dissertation is dedicated to the thorough presentation of the archaeological facts/findings from the two cities. In more detail, Athens, despite the misfortunes of this period, manage to maintain its ties with Constantinople and retain its urban character. Indeed, during the 9th century, Athens possibly becomes the seat of the “Theme” of Hellas. It appears that Corinth followed the same fate. As far as back to the 4th century Corinth served as the capital of the province of Hellas, later it became the seat of the “Theme” of Hellas, and in the beginnings of the 9th century the capital of the newly formed “Theme” of Peloponnesus. The information we obtain from these two cities, enable the revision of older views, which supported that the disintegration and the decline of the cities was a phenomenon which pertained to all the cities of the byzantine empire. However, from the evidences that are being presented in the main part of the dissertation, we can conclude that the cities are trying to adjust to the new conditions and reformed they survive during the middle byzantine period