Κουλτούρα και ιδεολογία της μεταμοντέρνας τέχνης: η περίπτωση του Αστακού - Μια σημειωτική ανάλυση
Creators: name: Νικολός, Κωνσταντίνος Νικηφόρου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2024
Subjects: μεταμοντέρνο
σημειωτική
Αστακός
ιδεολογία
κουλτούρα
τέχνη
postmodern
semiotic
The Lobster
ideology
culture
art

description: Η εργασία θέτει ως στόχο της τη σημειωτική διερεύνηση και ανάλυση της μεταμοντέρνας κουλτούρας και ιδεολογίας, όπως αυτή αντανακλάται στην ταινία του Γιώργου Λάνθιμου Ο Αστακός (2015). Επιχειρεί να αναδείξει τους σημειωτικούς πόρους (semiotic resources) που αξιοποιούνται κινηματογραφικά και να διαυγάσει τις ιδεολογικές ριζώσεις και συνάφειες του μεταμοντέρνου ρεύματος με την κυρίαρχη καπιταλιστική ιδεολογία. Ακόμη αναπτύσσεται ένας ενεργητικός [ανά]στοχασμός σε σχέση με τις κομβικές έννοιες του υποκειμένου, του χώρου και του χρόνου, τόσο μέσα από τις αναπαραστάσεις της ταινίας όσο και στις ευρύτερες πολιτικές και κοινωνικές εκφάνσεις τους. Στη θεωρητική διαμνημόνευση της εργασίας εντάσσονται απαρέγκλιτα οι εμβληματικές μελέτες των Jameson και Harvey για το μεταμοντέρνο, καθώς ανατέμνουν διεισδυτικά τις ιδεολογικές και πολιτισμικές πτυχώσεις της κατάστασης της μετανεωτερικότητας. Αξιοποιείται επίσης θεμελιωδώς η κληρονομιά του R. Barthes καθώς επιστρατεύονται οι σημειωτικές προσεγγίσεις του για τη ρητορική της εικόνας, τις συνδηλώσεις, τις μυθολογίες κ.α. Σε κάθε περίπτωση η προσφυγή στη μαρξική θεωρία και τον διαλεκτικό ιστορικό υλισμό διαπερνά το corpus της προκείμενης αναλυτικής. Υπό αυτό το πρίσμα εξετάζονται και αναλύονται σημειωτικά συγκεκριμένες σκηνές της ταινίας που συμπυκνώνουν όψεις του μεταμοντέρνου στο φιλμικό corpus αλλά και στο ευρύτερο κοινωνικό και πολιτικό πλαίσιο. Τα πλέον χαρακτηριστικά στοιχεία που ανακύπτουν αφορούν την ατομική διαφυγή, την ετεροτοπία, το άναρχο και το εφήμερο, την ατέρμονη ρευστότητα και τον κλονισμό των νεωτερικών σταθεροτήτων. Ο εκλεκτισμός και η αναμόχλευση, το bricolage και το pastiche, η αναρχία και η ανακύκλωση αποτελούν de facto το λάιτ μοτίφ της μεταμοντέρνας επικράτειας. Καταληκτικά, οι διαπιστώσεις και τα συμπεράσματα που αναδύονται στον επιστημολογικό ορίζοντα της διπλωματικής εργασίας, δεν εξαντλούν τη μελέτη για τη μεταμοντέρνα τέχνη. Αντιθέτως επιχειρούν να αναδείξουν την αναγκαιότητα για έναν προσανατολισμό επάνω στην ιστορικότητα του ίδιου του μεταμοντέρνου, στις κοινωνικό-πολιτικές συνθήκες δημιουργίας του αλλά και στις πολιτισμικές πρακτικές στις οποίες αυτό εγκολπώνεται.
description: The paper aims at the semiotic investigation and analysis of postmodern culture and ideology, as reflected in Yorgos Lanthimos' film The Lobster (2015). It attempts to highlight the semiotic resources that are exploited cinematically and to clarify the ideological roots and affinities of the postmodern culture with the dominant capitalist ideology. Furthermore, an active reflection is developed in relation to the key concepts of subject, space and time, both through the representations of the film and in their broader political and social manifestations. Jameson’s and Harvey's emblematic studies of the postmodern are inextricably part of the theoretical commemoration of the work, as they penetrately dissect the ideological and cultural aspects of the state of postmodernity. R. Barthes' legacy is also fundamentally exploited as his semiotic approaches to image rhetoric, connotations, mythologies, etc. are employed. In any case, recourse to marxian theory and dialectical historical materialism permeates the corpus of this analytical essay. In this light, specific scenes of the movie that encapsulate aspects of the postmodern in the film corpus, but also in the broader social and political context are examined and analyzed. The most characteristic elements that emerge concern individual escape, heterotopia, anarchic and ephemeral, endless fluidity and the breakdown of modern stabilities. Eclecticism and stirring, bricolage and pastiche, anarchy and recycling are de facto the light motif of postmodern territory. In conclusion, the findings and conclusions that emerge in the epistemological horizon of the diploma thesis do not exhaust the study of postmodern art. On the contrary, they attempt to highlight the necessity for an orientation on the historicity of the postmodern itself, on the socio-political conditions of its creation and on the cultural practices in which it is embraced.