Οι ομιλίες του αγίου Γρηγορίου Παλαμά: μορφή και θέματα
Creators: name: Ιασονίδης, Θεμιστοκλής Αλεξάνδρου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2012
Subjects: Ομιλίες
Υφος ομιλιών
Μορφή ομιλιών
Homilies

description: Η έλλειψη συνθετικής μελέτης για την παρουσίαση της θεματικής του συνόλου των Ομιλιών του αγίου όπως και των υφολογικών και μεθοδολογικών επιλογών, αποτέλεσε τον λόγο της συγγραφής της παρούσης μελέτης, η οποία σκοπό έχει να συμβάλλει στην ευρύτερη κατανόηση του ποιμαντικού έργου που επιτέλεσε ο άγιος ως διάκονος του θείου λόγου. Η παρούσα μελέτη κατανέμεται σε τέσσερα κεφάλαια. Στο πρώτο κεφάλαιο της μελέτης, παρουσιάζουμε τα βασικότερα βιογραφικά στοιχεία του αγίου εστιάζοντας κυρίως στην ανατροφή του και την μοναχική του ζωή, που αποτέλεσαν τις βασικές παραμέτρους σφυρηλάτησης του πνευματικού αυτού αναστήματος. Όσον αφορά στις Ομιλίες του αγίου παρουσιάζουμε τις αιτίες εκ των οποίων απωλέσθηκαν ορισμένες από αυτές, τις εκδόσεις όσων διασώθηκαν και τον σκοπό συγγραφής τους. Επίσης προβαίνουμε στην διαίρεση των Ομιλιών σύμφωνα με το περιεχόμενο τους και αναφερόμαστε στην έκταση και τα θέματα που πραγματεύονται. Ιδιαίτερη μνεία γίνεται στην μεγάλη άξια των Ομιλιών, η οποία οφείλεται και στην λιπαρή χρήση της Αγίας Γραφής, καθώς και στην μέθοδο και το ύφος τους. Στο δεύτερο κεφάλαιο, αναφερόμαστε στο σχέδιο της Θείας Οικονομίας για την σωτηρία του ανθρώπου, εκκινώντας από την περιγραφή της δημιουργίας του ανθρώπου και καταλήγοντας στην πτώση συνεργία του πονηρού. Οι δύο φύσεις του Χριστού αποτελούν την επόμενη ενότητα όπου διαπιστώνεται ότι ο άγιος ακολουθεί κατά γράμμα την διδασκαλία της Εκκλησίας, όπως αυτή αποτυπώθηκε στο Σύμβολο της Πίστεως και στις Οικουμενικές Συνόδους. Σκοπός όμως της ενανθρωπήσεως, κατά τον άγιο, ήταν το δι’ ημάς πάθος, το οποίο σε συνδυασμό με την Ανάσταση και την Ανάληψη του ολοκληρώνουν το απολυτρωτικό του έργο. Το δεύτερο κεφάλαιο κατακλείουμε με αναφορά στην διδασκαλία του αγίου περί των εσχάτων, περί της προαναγγελμένης επέλευσης του Αγίου Πνεύματος και περί της συμβολής της Θεοτόκου στο σχέδιο της σωτηρίας. Στο τρίτο κεφάλαιο περιγράφουμε τον ιδιαίτατο ρόλο της Εκκλησίας στο σχέδιο της σωτηρίας του ανθρώπου, με πληθωρική αναφορά στα μυστήρια του ιερού Βαπτίσματος και της θείας Ευχαριστίας, εκ των οποίων «πᾶσα ἡμῶν ἤρτηται ἡ σωτηρία». Στην συνέχεια εκθέτουμε την διδασκαλία του αγίου Γρηγορίου Παλαμά Περί των αγίων με αναφορά στους αγίους προς τιμήν των οποίων συνέγραψε ομιλίες. Κατακλείουμε το τρίτο κεφάλαιο με αναφορά στην εν Χριστώ ζωή ως συνέπεια του μυστηρίου του βαπτίσματος και τον μοναχισμό, που αποτελεί τον τελειότερο τρόπο βιωτής για τους πιστούς. Στο τέταρτο και τελευταίο κεφάλαιο αναφερόμαστε στην χαρακτηριστική διδασκαλία του αγίου σχετικά με τα πάθη και τις αρετές. Στην πρώτη ενότητα περιγράφουμε τα πάθη, τα οποία αποτελούν παρά φύση κατάσταση και αρρώστια της ψυχής και οδηγούν τον άνθρωπο σε πνευματικό θάνατο. Ειδικότερα αναφερόμαστε στα πάθη της φιλαργυρίας και ιδιαίτερα στο οξύτατο πρόβλημα της εποχής του αγίου, που είναι ο τοκισμός, καθώς και στην ακρασία και το συνεπακόλουθό της την πορνεία. Στην δεύτερη ενότητα δίνουμε τον ορισμό της αρετής, η οποία σε σύγκριση με την κακία εμφανίζεται και ισχυρότερη και ευκολότερη. Αναλυτικότερα περιγράφουμε τις αρετές της προσευχής, της αγάπης, της νηστείας, της ταπείνωσης και της μετανοίας. Η παρούσα εργασία ολοκληρώνεται με την σύνοψη συμπερασμάτων, τα οποία παρατίθενται στον Επίλογο.
description: The lack of any compositive study for the presentation of the thematic collection as well as the stylistic and methodological preferences of St. Gregory's homilies was the reason for the compilation of this present study, the principle aim of which is to contribute to the broader understanding of the saint's pastoral role as a servant of the divine word. The study is divided into four parts. In the first part we present the major points of St. Gregory's biography, focusing mainly on his upbringing and his life as a monastic which are the basic factors that moulded the character of this great spiritual figure. In regards to the saint's homilies we present the reasons that lead to the loss of some, the publications of the ones that survived and the purpose for which they were written. In the process we divided the homilies according to their context and made reference to the length and the subject in hand. Special note is made on the significance of the homilies which is also due to the countless biblical references as well as on the method and their style. In the second part we refer to the plan of the Divine Economy for the salvation of mankind, beginning with the creation of man and concluding with the fall. The second unit deals with the two natures of Christ where it becomes clear that the saint follows precisely the teaching of the Church as it was laid down in the Nicene Creed and the Ecumenical Councils. According to St. Gregory Palamas the purpose of the Lord's Incarnation was the Passion which together with His Resurrection and Ascension complete His plan for our salvation. We conclude the second part with reference to the saint's teaching on Eschatology, the fore announced coming of the Holy Spirit and the significance of the Theotokos in the Divine Plan for our salvation. In the third part we describe the prime role of the Church for the salvation of man with extensive reference to the mystery of holy Baptism and the holy Eucharist from which our salvation derives. We continue with the teachings of St. Gregory Palamas "On Saints" with reference to those saints for whom he had written homilies in their honour. We conclude the third part with reference to the life in Christ as a consequence of the mystery of holy Baptism and monasticism which constitutes the most perfect way of life for the faithful. In the fourth and final part we refer to the characteristic teaching of the saint concerning the passions and the virtues. In the first unit we describe the passions which result in a state contrary to nature and sickness of soul and lead man to spiritual death. More specifically we refer to the passion of avarice and especially to the major problem during the saint's times which was money-lending, as well as on intemperance and its consequence fornication. In the second unit we define the term virtue which in comparison with evil appears both stronger and easier. In greater detail we describe the virtues of prayer, love, fasting, humility and repentance. A summary of conclusions complete this study and can be found in the epilogue.