Βενθικά μακροασπόνδυλα και οικολογική κατάσταση των ποταμοχειμάρρων της λεκάνης απορροής της λίμνης Κορώνειας
Creators: name: Κάλλη, Ελπινίκη Παναγιώτη
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2013
Subjects: Οδηγία 2000/60/EK
Λεκάνη απορροής
Βενθικά μακροασπόνδυλα
Πιέσεις
Ποταμοχείμαρρος
Κορώνεια
Directive 2000/60/EC
River basin
Benthic macroinverterbrates
Pressures
Stream
Koroneia

description: Στόχος της Οδηγίας 2000/60/ΕΚ είναι η θέσπιση πλαισίου για την προστασία των εσωτερικών επιφανειακών, μεταβατικών, παράκτιων και υπόγειων υδάτων και η επίτευξη καλής οικολογικής κατάστασης μέχρι το 2015. Για την εκτίμηση της οικολογικής κατάστασης των επιφανειακών υδατικών σωμάτων θα πρέπει να εξετάζονται βιολογικά, φυσικά-χημικά και υδρομορφολογικά ποιοτικά στοιχεία. Σκοπός της παρούσας εργασίας ήταν η διερεύνηση της οικολογικής κατάστασης πέντε ποταμοχειμάρρων που βρίσκονται στη λεκάνη απορροής της λίμνης Κορώνειας (Καβαλλαρίου, Μπογδάνα, Κολχικού, Ανάληψης και Γερακαρούς) με βάση τα βενθικά μακροασπόνδυλα Λαμβάνοντας υπόψη 4 διαφορετικούς περιγραφείς (υψόμετρο, έκταση της λεκάνης απορροής, γεωλογία του υποβάθρου και κλίση) του συστήματος Β της Οδηγίας για την τυπολογία, προέκυψαν 4 διαφορετικοί τύποι στο υδατικό σύστημα του Καβαλλαρίου, 5 στου Μπογδάνα, 4 στου Κολχικού, 2 στης Ανάληψης και 2 στης Γερακαρούς. Σύμφωνα με την τυπολογία και τις ανθρωπογενείς πιέσεις που καταγράφηκαν στις πέντε λεκάνες απορροής επιλέχτηκαν 16 σταθμοί δειγματοληψίας. Οι δειγματοληψίες των βενθικών μακροασπονδύλων πραγματοποιήθηκαν σε δύο περιόδους του έτους, μια που αντιστοιχούσε στην περίοδο χαμηλής ροής (Οκτώβριος 2012) και μια στην περίοδο υψηλής ροής (Απρίλιος 2013). H δειγματοληψία έγινε με τη μέθοδο 3 λεπτών «λακτίσματος – σάρωσης». H εκτίμηση της οικολογικής ποιότητας έγινε βάσει των βενθικών μακροασπονδύλων με τη χρήση του Ελληνικού Συστήματος Αξιολόγησης (Ε.Συ.Α.) και του πολυμετρικού δείκτη STAR_ICMi. Ο προσδιορισμός των συγκεντρώσεων των θρεπτικών αλάτων του αζώτου και του φωσφόρου πραγματοποιήθηκε στο Εργαστήριο του Τμήματος Βιολογίας με τη μέθοδο της φωτομετρίας (APHA 1976, 1985, Grasshoff 1976). Τα υδρομορφολογικά χαρακτηριστικά καταγράφηκαν σύμφωνα με το RHS (River Habitat Survey) και χρησιμοποιήθηκαν για τον υπολογισμό του δείκτη ΗMS (Habitat Modification Score). Για τη διερεύνηση πιθανού προτύπου συσχέτισης μεταξύ των βιολογικών και περιβαλλοντικών δεδομένων πραγματοποιήθηκαν πολυπαραγοντικές στατιστικές αναλύσεις (CANOCO για τα δεδομένα αφθονίας των βενθικών μακροασπονδύλων). Η εκτίμηση της σημαντικότητας των πιέσεων διερευνήθηκε τόσον όσον αφορά τις πιέσεις ρύπανσης όσο και τις μορφολογικές αλλοιώσεις. Για τις πιέσεις ρύπανσης υπολογίστηκαν οι εισροές του συνολικού ρυπαντικού φορτίου για κάθε λεκάνη απορροής λαμβάνοντας υπόψη τις σημειακές και τις διάχυτες πηγές ρύπανσης. Για τις μορφολογικές αλλοιώσεις έγινε χρήση του προγράμματος CORINE LANDCOVER 2000. Λαμβάνοντας υπόψη όλα τα προηγούμενα έγινε ανάλυση IMPRESS με σκοπό την εκτίμηση της επικινδυνότητας μη επίτευξης των περιβαλλοντικών στόχων της Οδηγίας στους πέντε ποταμοχειμάρρους. Η μέση οικολογική ποιότητα και στους πέντε ποταμοχειμάρρους με βάση τα βενθικά μακροασπόνδυλα και το δείκτη του Ε.Συ.Α, κρίθηκε κατώτερη της καλής, εκτός της Γερακαρούς που κρίθηκε καλή. Οι υψηλότερες τιμές θρεπτικών αλάτων αζώτου και φωσφόρου μετρήθηκαν σε σταθμούς που επηρεαζόταν από σημειακές πηγές ρύπανσης και είχαν από κακή έως μέτρια οικολογική ποιότητα. Με βάση το δείκτη HMS και οι πέντε ποταμοχείμαρροι είναι εμφανώς ή σημαντικά τροποποιημένοι. Σύμφωνα με την ανάλυση CANOCO οι σταθμοί με κακή έως μέτρια οικολογική ποιότητα συσχετίστηκαν θετικά με τα P-PO4 και την ιλύ-άργιλο και οι σταθμοί με μέτρια έως υψηλή ποιότητα με το διαλυμένο οξυγόνο (D.O.). Η ανάλυση των πιέσεων έδειξε πως και οι πέντε ποταμοχείμαρροι δέχονται σημαντικές πιέσεις από πιέσεις ρύπανσης, καθώς και σημαντικές μορφολογικές πιέσεις. Σύμφωνα με την ανάλυση Impress οι επιπτώσεις από τις πιέσεις ρύπανσης θεωρούνται πιθανές με αποτέλεσμα η επικινδυνότητα μη επίτευξης των περιβαλλοντικών στόχων της Οδηγίας να είναι μέτρια και για αυτό θα πρέπει να εφαρμοστεί μακροχρόνιο πρόγραμμα μέτρων. Εξαιτίας των μορφολογικών πιέσεων οι επιπτώσεις θεωρούνται σίγουρες, η πιθανότητα μη επίτευξης των περιβαλλοντικών στόχων κρίνεται υψηλή και θα πρέπει να υπάρχει άμεση εφαρμογή προγράμματος μέτρων.
description: The aim of Directive 2000/60/EC is to establish a framework for the protection of inland surface waters, transitional, coastal and groundwater and the achievement of good ecological status until 2015. To assess the ecological status of surface water bodies biological, physical-chemical and hydromorphological quality elements should be examined. The purpose of the present study was to investigate the ecological quality of five streams (Kavallari, Bogdanas, Kolhiko, Analipsi, Gerakarou), which are located in Lake Koroneia’s basin, using benthic macroinvertebrates. Taking into account 4 different descriptors (altitude, catchment area, geology background and slope), of the system B of Directive for the typology, 4 different types in Kavallari’s stream, 5 in Bogdanas stream, 4 in Kolhiko’s stream, 2 in Analipsi’s stream and 2 in Gerakarou’s stream were emerged. According to the typology and the anthropogenic pressures recorded in the river basins, 16 sampling sites were chosen. Benthic macroinvertebrates sampling conducted in two periods of the year, one corresponding to a period of low flow (October 2012) and one to the period of high flow (April 2013). The benthic macroinvertebrates sampling method was 3 minutes “kick and sweep”. The assessment of ecological quality was based on benthic macroinvertebrates and for the determination, the Hellenic Evaluation System and STAR_ICMi index was used. Furthermore at each sampling site physical and chemical water parameters were measured and hydromorphological characteristics were recorded. Nutrient (N, P) concentrations were determined in the Laboratory of the Biology Department by applying standard methodology (APHA 1976, 1985, Grasshoff 1976). Hydromorphological characteristics were in accordance with the RHS (River Habitat Survey) and they were used for the calculation of HMS (Habitat Modification Score). To investigate a possible correlation between biological and environmental data multivariate statistical analyses were used (CANOCO for benthic macroinvertebrates).The assessing of the significance of pressures was investigated both in terms of pollution pressures and morphological alterations. For pollution pressures the inputs of total pollution load was calculated, for each river basin, considering both point and diffuse sources of pollution. For morphological alterations data from CORINE LANDCOVER 2000 were used. Taking into account all the previous, IMPRESS analysis was carried, to assess the risk of non achievement the environmental goals of Directive in the five streams. In the five streams, the average ecological quality was estimated less than “good” according to the Hellenic Evaluation Score, except for Gerakarou’s stream which average quality was estimated as good. In addition, sampling sites which were affected by point sources of pollution had “poor” ecological quality. The higher values of nitrogen and phosphorus were observed at sites located near point sources of pollution which had “bad” to “moderate” ecological quality. The HMS index showed that the streams were obviously or significantly modified. According to the CANOCO analysis, sites with bad to moderate ecological quality were correlated positively with phosphate and silt and sites with moderate to good ecological quality with dissolved oxygen (D.O.).The pressure analysis revealed that the five river basins received considerable pressures from pollution and considerable pressures from morphological alterations. According to the IMPRESS analysis in the five streams, the effects from pollution pressures have possible impact resulting that the risk of not achieving the environmental objectives of the Directive is possible and a long-term program of measures should be implemented. Due to morphological pressures impacts are considered certain, the probability of not achieving the environmental objectives is high and there should be immediate implementation of program measures.