Τάσεις βίωσης της ντροπής και της ενοχής στην εφηβεία: σχέσεις με το άγχος στο κοινωνικό πλαίσιο και τα προφίλ συναισθηματικής ρύθμισης έφηβων αγοριών και κοριτσιών
Creators: name: Σταυρουλάκη, Αικατερίνη Παναγιώτα Αναστάσιοu
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2023
Subjects: Εφηβεία
Συναισθήματα αυτοσυνειδησίας
Ντροπή
Ενοχή
Γνωστική επανεκτίμηση
Εκφραστική καταστολή
Κοινωνικό άγχος
Adolescence
Self-conscious emotions
Shame
Guilt
Cognitive reappraisal
Expressive suppression
Social anxiety

description: Στην παρούσα εργασία διερευνώνται οι τάσεις βίωσης της ντροπής και της ενοχής και οι πιθανές σχέσεις τους με το άγχος στο κοινωνικό πλαίσιο και το προφίλ συναισθηματικής ρύθμισης (χρήση των στρατηγικών της γνωστικής επανεκτίμησης και της εκφραστικής καταστολής), σε δείγμα 104 έφηβων αγοριών και 138 έφηβων κοριτσιών (Μ.Ο. ηλικίας 15.04) και στη βάση δεδομένων από ερωτηματολόγια αυτοαναφοράς με σενάρια και δηλώσεις τύπου likert. Όπως αναμενόταν, τα έφηβα κορίτσια παρουσίασαν υψηλότερες μετρήσεις ντροπής και κοινωνικού άγχους, και η μέτρηση της γνωστικής επανεκτίμησης δεν διαφοροποιήθηκε ως προς το φύλο. Ωστόσο, σε αντίθεση με τις υποθέσεις μας, τα κορίτσια δεν επέδειξαν και υψηλότερη τάση βίωσης της ενοχής, ούτε τα αγόρια ανέφεραν υψηλότερη χρήση της εκφραστικής καταστολής για τη ρύθμιση του συναισθήματος. Καταγράφηκαν επίσης και στα δύο φύλα οι αναμενόμενες θετικές συσχετίσεις μεταξύ της μέτρησης του κοινωνικού άγχους και των μετρήσεων ντροπής και ενοχής, με ισχυρότερη αυτή που αφορά τη ντροπή, όπως επίσης και μεταξύ των μετρήσεων ντροπής και εκφραστικής καταστολής, όχι όμως και μεταξύ των μετρήσεων ενοχής και γνωστικής επανεκτίμησης. Σε αντίθεση με τις υποθέσεις μας, η ηλικία δεν σχετίστηκε αρνητικά με τις μετρήσεις της ενοχής και του κοινωνικού άγχους σε κανένα δείγμα φύλου, ενώ η αναμενόμενη αρνητική συσχέτισή της με τη μέτρηση της ντροπής βρέθηκε σημαντική μόνο στο δείγμα των κοριτσιών. Επίσης, δεν επιβεβαιώθηκε η υπόθεσή μας για θετική συσχέτιση της ηλικίας των εφήβων με τη μέτρηση της γνωστικής επανεκτίμησης. Όπως αναμενόταν, η μέτρηση του κοινωνικού άγχους συσχετίστηκε θετικά με τις μετρήσεις της ντροπής και της ενοχής και στα δύο δείγματα, ερμηνεύοντας υψηλότερο ποσοστό διακύμανσης στην περίπτωση της ντροπής, και δεν αποτέλεσε σημαντικό δείκτη πρόβλεψης της αυθεντικής ενοχής, που βιώνεται χωρίς ντροπή, μετά από σχετικό στατιστικό έλεγχο. Τέλος, οι αναλύσεις συστάδων ανέδειξαν αντίστοιχα προφίλ συναισθηματικής ρύθμισης στα δείγματα των έφηβων αγοριών και κοριτσιών: ένα περισσότερο προσαρμοστικό προφίλ, με υψηλότερη την αναφερόμενη χρήση της γνωστικής επανεκτίμησης σε σχέση με την τάση αξιοποίησης της εκφραστικής καταστολής, και ένα λιγότερο προσαρμοστικό προφίλ, με το αντίστροφο μοτίβο χρήσης στρατηγικών. Στις αναλύσεις παλινδρόμησης που ακολούθησαν, ωστόσο, το προφίλ συναισθηματικής ρύθμισης δεν επέδρασσε ρυθμιστικά στις σχέσεις του κοινωνικού άγχους με τις τάσεις βίωσης ντροπής ή ενοχής, σε κανένα δείγμα φύλου. Τα ευρήματα συζητούνται σε σχέση με την περιορισμένη σχετική βιβλιογραφία για τα συναισθήματα αυτοσυνειδησίας της ντροπής και της ενοχής στην περίοδο της εφηβείας. Εντοπίζονται περιορισμοί της μελέτης, διατυπώνονται προτάσεις για μελλοντική έρευνα και συζητούνται πιθανές θεωρητικές και πρακτικές προεκτάσεις των σχετικών ευρημάτων.
description: The present study investigated shame and guilt proneness and their possible relations to the experience of anxiety in the social context and the emotion regulation profile (use of the cognitive reappraisal and expressive suppression strategies) in a sample of 104 adolescent boys and 138 adolescent girls (mean age = 15.04) and based on data from self-report questionnaires involving scenarios and likert-type statements. As expected, adolescent girls showed higher measures of shame and social anxiety, and there were no gender differences in cognitive reappraisal use. However, contrary to our hypotheses, neither did girls show a higher guilt-proneness, nor did boys report higher use of expressive suppression to regulate emotion. Additionally, the expected positive correlations were observed in both gender groups between the measure of social anxiety and those of shame and guilt, with the stronger one concerning shame, as well as between the measures of shame and expressive suppression, but not also between the guilt and cognitive reappraisal measures. Contrary to our hypotheses, age was not negatively related to the measures of guilt or social anxiety in either gender group, whereas its expected negative association with the measure of shame was found significant only among girls. Moreover, our hypothesis of a positive association of adolescents’ age with the measure of cognitive reappraisal was not confirmed. As expected, the measure of social anxiety was positively related to the measures of shame and guilt in both samples, explaining a higher proportion of variance in the case of shame, and it did not prove a significant predictor of authentic, shame-free guilt, after a relevant statistical control. Finally, cluster analyses revealed corresponding profiles of emotion regulation in the adolescent boys’ and girls’ samples: a more adaptive profile, with higher reported use of cognitive reappraisal than expressive suppression, and a less adaptive profile, with the opposite pattern of strategy use. In the regression analyses that followed, however, the emotion regulation profile did not significantly moderate the relations between social anxiety and shame or guilt proneness, in either gender sample. Findings are discussed in light of the limited literature on the self-conscious emotions of shame and guilt in the period of adolescence. Limitations of the study are identified, suggestions for future research are made, and potential, theoretical and practical implications of relevant findings are discussed.