Η διδακτική σημασία του πειράματος στα αναλυτικά προγράμματα και τα σχολικά εγχειρίδια Φυσικής και Χημείας του Δημοτικού Σχολείου (1838-2008)
Creators: name: Ξανθίδου, Πηνελόπη Ι.
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2014
Subjects: subject: Πείραμα
subject: Αναλυτικό πρόγραμμα
subject: Σχολικά εγχειρίδια
subject: φυσικές επιστήμες
subject: δημοτικό σχολείο
subject: Φιλοσοφία της επιστήμης
subject: Experiment
subject: Curriculum
subject: School textbooks
subject: Natural sciences
subject: FOS: Natural sciences
subject: Primary school
subject: Philosophy of science

description: Σκοπός της διατριβής αυτής είναι η διερεύνηση του ρόλου του πειράματος, ως διδακτικής μεθοδολογίας ή διδακτικής πρακτικής, διαχρονικά. Το πείραμα, ως ερευνητική πρακτική, εμφανίστηκε κατά τη γένεση της σύγχρονης επιστήμης. Στην εκπαίδευση, το πείραμα άρχισε να εφαρμόζεται στα τέλη του 18ου αιώνα. Στη χώρα μας, περιλαμβανόταν ως διδακτική μεθοδολογία κατά την προεπαναστατική περίοδο και εξακολουθεί να υφίσταται μέχρι σήμερα, στα πλαίσια κυρίως της διδασκαλίας του ερευνητικού μοντέλου. Συγκεκριμένα, ο ρόλος του πειράματος κατά τη διάρκεια της επιστημονικής επανάστασης παρουσιάζεται στο πρώτο μέρος αυτής της διατριβής και γενικότερα ο ρόλος του πειράματος στην ιστορία και φιλοσοφία των επιστημών (17ος-19ος αιώνας). Στο δεύτερο μέρος, αναφερόμαστε, διεξοδικά, στη διδακτική και μορφωτική αξία του πειράματος, αλλά και στο σύγχρονο ρόλο του πειράματος στη διδακτική διαδικασία. Στην αρχή γενικά, και στη συνέχεια αναφέροντας παραδείγματα από σχολικά εγχειρίδια (μαθητή και δασκάλου), αλλά και από βιβλία ειδικής διδακτικής. Η πορεία του πειράματος στα αναλυτικά προγράμματα φυσικών επιστημών (ευρωπαϊκός χώρος και ΗΠΑ), από το 19ο αιώνα μέχρι σήμερα, περιλαμβάνεται στο τρίτο μέρος. Στο τέταρτο μέρος αναφερόμαστε, αναλυτικά, στο ρόλο του πειράματος στη διδασκαλία των Φυσικών Επιστημών κατά την προεπαναστατική περίοδο (αναλυτικά προγράμματα, βιβλία, σχολεία, δάσκαλοι-λόγιοι). Το πείραμα στα ελληνικά αναλυτικά προγράμματα του δημοτικού σχολείου (1834-2003) αποτελεί το θέμα του πέμπτου μέρους. Αρχικά, στο θεωρητικό μέρος γίνεται μια εννοιολογική οριοθέτηση του όρου και μια αναλυτική αναφορά, μεταξύ των άλλων, στις μορφές των αναλυτικών προγραμμάτων. Στη συνέχεια γίνεται εκτενής αναφορά στα αναλυτικά προγράμματα Φυσικής και Χημείας του Δημοτικού Σχολείου, που έχουν χωριστεί σε περιόδους, με βάση τη χρονολογική σειρά και τη μορφή τους. Στο έκτο μέρος γίνεται ανάλυση του πειράματος στα σχολικά εγχειρίδια Φυσικής και Χημείας των δημοτικών σχολείων (1838-2008). Περιγράφεται, αναλυτικά, ένα μοντέλο ανάλυσης σχολικών εγχειριδίων, που δημιουργήσαμε, με βάση το πείραμα. Με τη χρήση αυτού του μοντέλου, παρακολουθούμε την εξελικτική πορεία του πειράματος μέσα από τα σχολικά εγχειρίδια. Τέλος, η διατριβή ολοκληρώνεται με σχόλια, συμπεράσματα, μία πρόταση για την παρουσίαση του πειράματος στα σχολικά εγχειρίδια και προοπτικές για μελλοντικές έρευνες.
description: The aim of this doctoral thesis is the research of the role of the experiment as didactical methodology or didactical practice, throughout the years. The experiment as a research practice emerged during the creation of the contemporary science. In education, the experiment began to put into practice at the end of the 18th century. In our country, it has been comprised as didactical methodology from the prerevolutionary period until today, within the framework of research-model’s teaching. Specifically, the role of the experiment during the scientific revolution is presented in the first part of this doctoral thesis, and -in general- the role of the experiment in the history and philosophy of science (17th – 19th century). In the second part, we refer, thoroughly, in the didactical and educational value of the experiment, as also in the contemporary role of the experiment in the didactical process. Initially in a wider sense, and afterwards indicating examples of school textbooks (pupil’s and teacher’s), but also of textbooks of special didactic. The evolution of the process the experiment, through the curricula of natural sciences (European area and U.S.A.), from the 19th century until today, is comprised in the third part. In the fourth part, we extensively refer to the role of the experiment in teaching of natural sciences during the prerevolutionary period (curricula, textbooks, schools and scholars). The experiment in the curricula of greek primary school (1834-2003) is the subject of the fifth part. Initially, in the theoretical part, a conceptual delimitation of the term “curriculum” is undertaken, and an analytical reference is made, among others, to the forms of curricula. Subsequently, an extensive report of the Physics’ and Chemistry’s curricula of primary school is carried out, which has been separated in periods, based on chronological sequence and their form. In the sixth part, an analysis of the experiment in the school textbooks of Physics and Chemistry in primary school (1838-2008) is undertaken. A model of analysis for textbooks, which we have created, is extensively described, based on experiment. Using this model, we follow the evolutionary process of the experiment through the school textbooks. Finally, the thesis is completed with comments, conclusions and suggestions for the presentation form of the experiment in school textbooks, and with prospects for new researchers work.