Aspekte der Migration in der Talkshow „Maischberger“: Eine kritisch-diskursanalytische Untersuchung
Creators: name: Χατζηγιαννίδου, Χριστίνα Θεόδωρου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2018
Subjects: Κριτική Ανάλυση Λόγου
Μετανάστευση
Τηλεοπτική εκπομπή λόγου
Critical Discourse Analysis
Migration
Talk show
Kritische Diskursanalyse
Talkshow

description: Η ξενοφοβική ρητορική βρίσκει διαρκώς – και τελευταία ίσως όλο και συχνότερα – χώρο στα ΜΜΕ. Μπορεί κανεις να την αναγνωρίσει από τα περιεχόμενα της, όπως για παράδειγμα την οικοδόμηση φόβου και την στοχοποίηση εθνικών/θρησκευτικών κτλ. ομάδων ως εξιλαστήρια θύματα. Η πολιτική με τον φόβο είναι κεντρικό στοιχείο της ξενοφοβικής ρητορικής και σε αυτό το πλαίσιο εξετάστηκε στην εργασία, κατά πόσο στην τηλεοπτική εκπομπή λόγου „Maischberger 7.12.16“ οι μετανάστριες και οι μετανάστες επικοινωνούνται ως απειλητικοί, προκαλούντες τον φόβο και χωρίς συναίσθημα. Για αυτήν την ανάλυση επελέγη μια κριτική-λογοαναλυτική προσέγγιση (Critical Discourse Analysis), μιας και αυτή η ερευνητική κατεύθυνση ενδείκνυται για την διερεύνυση κοινωνικών φαινομένων ως προς τη γλώσσα. Το θεωρητικό υπόβαθρο περιλαμβάνει λοιπόν κάποιες προσεγγίσεις της Κριτικής Ανάλυσης Λόγου, όπως η λογοϊστορική προσέγγιση (Discourse-Ηistorical Approach) και η προσέγγιση των κοινωνικών δρώντων (Social Actors Approach), αλλά και θεωρία σχετική με την πολιτική εννοιακή πλαισίωση (political framing) και τις εννοιακές μεταφορές. Προκειμένου να δοθεί μια απάντηση στο ερευνητικό ερώτημα, εξετάστηκε αρχικά πως δομούνται γλωσσικά οι κοινωνικοί δρώντες. Έγινε καταγραφή χαρακτηρισμών, αναγνώριση των σημασιολογικών ρόλων και ανάπτυξη των εννοιολογικών πλαισίων. Έπειτα κατεγράφη πόσο συχνά οι μετανάστριες και οι μετανάστες συνδέονται από τις ομιλήτριες και τους ομιλητές της εκπομπής με την εγκληματικότητα και τέλος ποιες εννοιακές μεταφορές θα μπορούσαν να συμβάλλουν στην οικοδόμηση του φόβου. Από την ανάλυση προέκυψε πως πράγματι αναπαράγεται το εννοιακό πλαίσιο των σκληρών, απειλητικών και χωρίς συναίσθημα μεταναστριών και μεταναστών. Και παρότι δεν ασπάζονται όλες οι ομιλήτριες και οι ομιλητές αυτήν την άποψη, επικοινωνούν αυτό το εννοιακό πλαίσιο με την επιλογή ορισμένων χαρακτηρισμών με συγκεκριμένες συνδηλώσεις ή και την στρατηγική αποπροσωποίησης. Επιπλέον, συζητώνται αυτοί οι άνθρωποι κυρίως ως προς αδικήματα και μεμονωμένα ως χρήζοντες προστασίας. Στους Γερμανούς δίνεται με ορισμένες γλωσσικές επιλογές ένας ελεγκτικός ρόλος, αντί προστατευτικός, και έτσι επικοινωνούνται οι μετανάστριες και οι μετανάστες τελικά ως κίνδυνος, ως απειλή, ως ο άλλος που απειλεί το έθνος. Οι λύσεις με έμφαση στην ένταξη τίθονται σπανιότερα προς συζήτηση. Σε μια προσπάθεια να αμυνθούν οι ομιλήτριες και οι ομιλητές στην ξενοφοβική προπαγάνδα, αναπαράγουν τελικά σε πολλά σημεία τα ρατσιστικά εννοιακά πλαίσια και επικοινωνούν την εικόνα που ανακαλούν αυτά τα εννοιακά πλαίσια, αντί να της αντιτάξουν την ανθρωπιστική οπτική τους. Αυτό επιβεβαιώνεται και από την συχνότητα των λέξεων που σχετίζονται με εγκληματικότητα. Επιπλέον, διαπιστώθηκε με την ανάλυση των μεταφορών, ότι παίζουν εξίσου σημαντικό ρόλο στην οικοδόμηση του φόβου. Διότι στις μεταφορές κρύβονται ιδέες, οι οποίες δομούν τη σκέψη μας και στην προκειμένη περίπτωση συνδέουν τις μετανάστριες και τους μετανάστες άλλοτε με εισβολείς ή κίνδυνο και άλλοτε με ασθένεια ή άψυχα αντικείμενα. Μέσα από την κριτική λογοαναλυτική οπτική μπόρεσε να διαπιστωθεί τελικά ποιες κρυμμένες ιδέες και κοσμοθεωρίες στη δημόσια συζήτηση θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε αποκλεισμό ή τους ακροατές και τις ακροάτριες στο συμπέρασμα ότι ο ρατσιστικός τρόπος σκέψης είναι αποδεκτός ή και κυρίαρχος. Στο επίκεντρο ήταν λοιπόν οι άνισες σχέσεις εξουσίας, με σκοπό την αποκάλυψη και εξάλειψη τους
description: Xenophobic rhetoric constantly finds its way to the media – and lately more and more often. It can easily be recognized by its contents, as for example the construction of fear and scapegoating of specific ethnic/religious etc. groups. Politics of fear is a central part of the xenophobic rhetoric. This study aims to examine, whether in the German talk show „Maischberger 7.12.16“ migrants are communicated as a threat, as causers of fear and without feelings. Therefore a critical discourse analytical perspective was chosen, since this research paradigma is considered appropriate to investigate social phenomena regarding language. So, the theoretical background embraces some approaches of critical discourse analysis, such as the discourse historical approach and the social actors approach, but also political framing and conceptual metaphor theories. To investigate the research hypothesis, the discursive construction of the social actors was first examined. The nouns have been recorded, the semantic roles were recognized and the frames were developed. Then it was recorded how often migrants are associated with crime words by the speakers of the talk show and finally which conceptual metaphors could contribute to the construction of fear. This work revealed that the frame of the hard, threatening and with no feelings migrants is in fact reproduced. And although not all speakers share the same opinion, they communicate this frame by choosing some nouns with specific connotations or through impersonalization. In addition, these persons are mostly discussed in a criminal context and occasionally as in need of protection. Also, the Germans are given a monitoring role instead of a protective one, and thus migrants are left looking again like a danger, like the other which threatens the nation. Integrative solutions are only occasionally discussed. The speakers, while trying to battle the xenophobic propaganda, reproduce often the racist frames and communicate these ideas, rather than opposing their own humanitarian perspective. This is also testified by the frequency of the crime words. The metaphors analysed also contribute to the construction of fear because they conceal concepts which construct our way of thinking and in this case migrants are sometimes associated with intruders or threat and other times with diseases or inanimate objects. This critical discourse analysis helped to reveal hidden concepts and ideologies in public discourse, which could lead to exclusion or to spectators’ conclusion that a racist way of thinking is acceptable and dominant. This work focussed on unequal power relations and aimed to reveal as well as eliminate them. Γερμανική Περίληψη Die xenophobe Rhetorik findet immer wieder – und in letzter Zeit vielleicht immer häufiger – Raum in den Medien. Erkennbar ist sie durch ihre spezifischen Inhalte, wie zum Beispiel Aufbauen von Ängsten und Benennen von Sündenböcken. Die Politik mit der Angst ist ein Kernpunkt der xenophoben Rhetorik und in diesem Kontext wurde untersucht, ob in der Talkshow „Maischberger 7.12.16“ MigrantInnen als angsterregend, gefühllos und bedrohlich kommuniziert werden. Dabei wurde eine kritisch diskursanalytische Perspektive eingenommen, da sich diese Forschungsrichtung gut eignet, um soziale Probleme in Bezug auf Sprache zu untersuchen. Der diskurshistorische Ansatz und der Ansatz der sozialen AkteurInnen, sowie die Theorie zum politischen Framing und den konzeptuellen Metaphern lieferten die konkrete theoretische Basis für das Vorgehen. Um der Forschungsfrage nachzugehen wurde zu Beginn analysiert, wie soziale AkteurInnen diskursiv konstruiert werden, indem Bezeichnungen erfasst, semantische Rollen erkannt und Frames erarbeitet wurden. Anschließend wurde erfasst, wie oft MigrantInnen von den SprecherInnen in der Sendung mit Kriminalität assoziiert werden und schließlich welche konzeptuelle Metaphern zur Konstruktion von Angst beitragen könnten. Aus der Analyse ging hervor, dass tatsächlich der Frame der harten, angsterregenden, gefühllosen und bedrohlichen MigrantInnen reproduziert wird. Und obwohl nicht alle Zuwortkommenden diese Ansicht teilen, kommunizieren sie doch diesen Frame durch die Wahl von Bezeichnungen mit bestimmten Konnotationen oder auch durch Impersonalisierung. Desweiteren werden diese Menschen größtenteils in Bezug auf Straftaten diskutiert und vereinzelt als Schutzsuchende. Den Deutschen wird außerdem die Kontrolleurrolle zugesprochen, statt die des Schutzgebers und so werden diese Menschen letztendlich als Gefahr, als Bedrohung, als der die Nation gefährdende Andere kommuniziert. Die integrativen Lösungsvorschläge werden weniger häufig und nur am Rande thematisiert. In einem Versuch sich gegen die xenophobe Propaganda zu wehren, greifen die SprecherInnen an mehreren Stellen rassistische Frames auf und propagieren genau das Bild, das diese Frames zeichnen, statt ihnen ihre humanistische Perspektive gegenüberzustellen. Dies erfolgt indem das Thema innerhalb der moralischen Perspektive des Anderen diskutiert wird. Die Häufigkeit der Kriminalitätswörter bestätigt dies auch. Des Weiteren wurde durch die Untersuchung von Metaphern festgestellt, dass sie bei der Konstruktion von Angst nicht minder wichtig sind. Denn in den Metaphern verbergen sich Konzepte, die unsere Denkweise strukturieren und MigrantInnen mal mit Eindringlen, Gefahr und Krankheit assoziieren, mal als leblose Gegenstände und nicht menschlich dastehen lassen. Durch die kritisch-diskursanalytische Arbeit konnte festgestellt werden, welche latente Ideen und Weltanschauungen im öffentlichen Diskurs eine ausgrenzende Wirkung haben könnten und ZuschauerInnen dazu führen könnten eine rassistische Denkweise als akzeptabel und dominant anzusehen. Schließlich waren Machtverhältnisse der Ungleichheit im Mittelpunkt, mit dem Ziel zur Aufdeckung und Aufhebung von Ungleichheit beizutragen