Αναζητώντας το χαμένο χρόνο”: Μία ανάγνωση των Ηθικών Επιστολών του Σενέκα
Creators: name: Τριανταφυλλίδου, Γεωργία Στέφανου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2016
Subjects: Ηθικές Επιστολές
Στωική Φιλοσοφία
Χρόνος
Moral Epistles
Stoic Philosophy
Time (Otium)

description: Η παρούσα εργασία επικεντρώνεται στην έννοια του χρόνου στις Ηθικές Επιστολές του Σενέκα. Ο χρόνος, όπως αποδεικνύεται, αποτελεί το συνδετικό κρίκο των Επιστολών, είναι αυτός που συνέχει τα θέματα και συντρέχει το σύνολο προσφέροντας συνοχή στις διαφορετικές κατά τα φαινόμενα Επιστολές. Η εργασία εξετάζει το χρόνο υπό τρεις διαφορετικές οπτικές γωνίες, τη φύση του, τη σχέση του με το σύντομο της ανθρώπινης ύπαρξης και την αξιοποίησή του προς όφελος του ίδιου του ανθρώπου. Αρχικά, όσον αφορά τη φύση του χρόνου, η εργασία εξετάζει τις απόψεις προγενέστερων φιλοσόφων σε συνάρτηση με τη θέση του Σενέκα. Άλλωστε ο φιλόσοφος δεν ενδιαφέρθηκε για τέτοιου είδους θέματα αλλά, όπως φαίνεται, τα χρησιμοποίησε, για να στοχαστεί σε θέματα πρακτικής ηθικής. Έτσι συμφωνεί με τους προκατόχους του ότι ο χρόνος κινείται και, εφόσον κινείται, επιμερίζεται σε τρία μεγάλα διαστήματα, το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον. Αυτό που τον ενδιέφερε περισσότερο ήταν να εξετάσει τη σχέση των χρονικών διαστημάτων με την ανθρώπινη ύπαρξη, για να καταλήξει στην άποψη ότι από αυτά το παρόν μόνο πρέπει να λαμβάνεται υπόψη, γιατί το μέλλον αφενός είναι αβέβαιο και το παρελθόν είναι το σίγουρο διάστημα, στο οποίο δεν μπορούν να γίνουν αλλαγές. Έτσι η εργασία ακολουθεί την πορεία συλλογισμού του Σενέκα, ο οποίος εξετάζει τη σχέση του χρόνου με το θάνατο και το σύντομο της ανθρώπινης ύπαρξης. Συγκεκριμένα ο φιλόσοφος τονίζει ότι το παρόν έχει σύντομη διάρκεια και είναι πολύ μικρό μπροστά στον άπειρο χρόνο, γι’ αυτό οι άνθρωποι πρέπει να είναι προετοιμασμένοι για το ενδεχόμενο του θανάτου. Με αυτό τον τρόπο ο φιλόσοφος φτάνει στη διαπίστωση ότι ο χρόνος είναι αφενός ορμητικός και φευγαλέος αλλά αυτό δεν αποτελεί δικαιολογία, ώστε να αναλώνεται σε δραστηριότητες, που δεν προάγουν το πνεύμα και δεν συμβάλλουν στην καλλιέργεια της ψυχής. Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι η ζωή δεν είναι μικρή, αντιθέτως μπορεί να έχει μεγάλη διάρκεια, όταν κάποιος ξέρει πώς να τη ζήσει. Έτσι η εργασία περνά στην εξέταση της τρίτης οπτικής γωνίας, αυτή της κατάλληλης αξιοποίησης του χρόνου. Ο φιλόσοφος τονίζει ότι ο ελεύθερος χρόνος πρέπει να αφιερώνεται στην περισυλλογή και την ενδοσκόπηση, γιατί με αυτό τον τρόπο θα μπορέσει κάποιος να αποδεσμευτεί από τους εξωτερικούς παράγοντες, που κρατούν δέσμιο το σώμα, και ταυτόχρονα θα μπορέσει να βαδίσει στο δρόμο της αρετής και της σοφίας. Η προτροπή για ενδοσκόπηση έχει ως στόχο την επαφή με την ίδια τη Φύση, τον απώτερο δηλαδή σκοπό, πράγμα που σημαίνει ότι ο άνθρωπος μαθαίνει να λειτουργεί με γνώμονα τη λογική και να εξασκεί την τέχνη της αρετής. Για να το πετύχει αυτό, ο φιλόσοφος προτείνει δραστηριότητες, όπως η μελέτη, τα ταξίδια, η συνάθροιση με φίλους και η φιλοσοφία. Έτσι έχοντας εξετάσει το χρόνο από τρεις οπτικές, οι οποίες στην πραγματικότητα είναι αλληλεξαρτώμενες, προκύπτει ότι πράγματι για το φιλόσοφο ο χρόνος είναι πολύτιμος και αποτελεί το μόνο αγαθό που ανήκει στους ανθρώπους, γι’ αυτό ζητά να γίνεται ορθή αξιοποίησή του.
description: The apparent paper focuses on the theme of time in the Moral Letters of Seneca the Younger. Αs it is proved through the paper, time is examined in three different but at the same time codependent levels, that of its nature, of its connection with the brevity of human life and that of the way time should be spent. Seneca defines time as a span, which is divided in three parts, the Past, the Present and the Future. As Chrysippus already said and is repeated by Seneca, only the Present time is existent and people should focus on that period, since the Past is already been lived and Future is uncertain. As it is shown, Seneca uses the nature of time in order to talk about morals. The philosopher indicates that present time is a very brief time span compared with infinity (omne spatium), therefore people should be prepared for their death. The philosopher states that when someone is prepared for his death is discharged from fear of dying. But people use as an excuse the brevity of time to surrender themselves into the fulfillment of pleasures and desires. His concern with the brevity of life is related to the third part that of the way time is spent. Seneca focuses on the wrong perception of human beings, who measure the quality of life with material goods. Seneca repeatedly asks of people to find the balance and measurement in their lives instead of surrendering themselves into pleasures. As it appears, people, according to Seneca, spend most of their time in frivolous activities instead of focusing on themselves. Instead of that, Seneca encourages people to communicate with themselves, because that is the only way for someone to achieve happiness, which is the ultimate target. In this third part Seneca tries to link practical advice with stoic doctrines, as he shows, self-examination contributes to self-knowing and through this procedure it is possible for someone to connect with the ultimate Nature. The philosopher thinks that when someone focuses on himself and communicates with his inner self, he succeeds in acting according to Reason and at the same time he practices the art of Virtue. In order for someone to progress Seneca suggests activities, which help this procedure, such as reading, travelling, activities with friends but the most important of all is philosophy. Thereby, after examining these three dimensions of time the paper concludes that time is the main theme of Moral Letters, as through it Seneca elaborates most of the themes of Moral Epistles.