Αρχιτεκτονική παράκτιων ιαματικών λουτρικών τοπίων: η περίπτωση "Εμπρός Θερμη" Κω
Creators: name: Μαστοροπούλου, Σοφία Γεωργίου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2015
Subjects: Αρχιτεκτονική τοπίου
Ιαματικά Λουτρικά Τοπία
Εμπρος Θέρμη Κω
Landscape architecture
Thermal landscapes
Empros Thermi Cos

description: Οι θερμομεταλλικές πηγές αποτελούν ένα ιδιαίτερο φυσικό φαινόμενο εντυπωσιακό και προσφιλές σε κάθε χρονική περίοδο από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα και σε κάθε γεωγραφικό μήκος και πλάτος. Οι ευεργετικές φυσικές και χημικές τους ιδιότητες, που έγιναν αντιληπτές από τα πρώτα χρόνια της ιστορίας της ανθρωπότητας, αλλά και η μοναδικότητα των τοπίων τους, τις καθιστά θέμα μείζονος ενδιαφέροντος που μπορεί να εκτείνεται από την απλή (διεγερμένη) παιδική φαντασία, στις επιστημονικές ιατρικές, φυσικές ή χημικές αναζητήσεις, έως ολοκληρωμένες μελέτες αρχιτεκτονικής τοπίου. Από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα, δεν είναι καθόλου λίγες οι μαρτυρίες της σχέσης του ανθρώπου με τις θερμομεταλλικές πηγές και το θερμαλισμό, σχέση που αποκαλύπτεται στα ίχνη διαφόρων πολιτισμών και συχνά αποτυπώνονται με ίχνη αρχιτεκτονικής στο χώρο και το χρόνο. Στην Ελλάδα εντοπίζεται πλήθος θερμομεταλλικών πηγών οι περισσότερες εκ των οποίων εμφανίζουν ιαματικές ιδιότητες ήδη από την αρχαιότητα. Η θερμομεταλλική πηγή Εμπρός Θέρμη στην νήσο Κω, που απασχολεί το δεύτερο μέρος της μελέτης, είναι ένα παράδειγμα παράκτιας ιαματικής πηγής, η οποία μάλιστα δεν έχει υποστεί καμία μόνιμη αξιοποίηση, διατηρώντας σε μεγάλο βαθμό παρθένα και αλώβητη την εικόνα του φυσικού περιβάλλοντος. Όπως είναι αναμενόμενο, οι περιοχές που φιλοξενούν θερμομεταλλικές πηγές, προσελκύουν μεγάλο αριθμό επισκεπτών, οι οποίοι είτε για λόγους θεραπείας, είτε για λόγους αναψυχής, απολαμβάνουν και χρησιμοποιούν το τοπίο που να αποτελέσει προϊόν διαχείρισης και εκμετάλλευσης. Η ανεξέλεγκτη όμως, μη αειφορική εκμετάλλευση του τοπίου από τον άνθρωπο, ενώ μπορεί να είναι βραχυπρόθεσμα αποδοτική, ενέχει το σοβαρό κίνδυνο της οικολογικής, αισθητικής και κατ’επέκτασιν κοινωνικής και οικονομικής υποβάθμισής του. Για κάθε ανθρώπινη επέμβαση στο τοπίο είναι θέμα μείζονος σημασίας ο ορισμός του επιστημονικού πλαισίου εντός του οποίου θα πραγματοποιηθεί μια ολοκληρωμένη μελέτη αρχιτεκτονικής τοπίου που να αναδεικνύει και ταυτόχρονα να προστατεύει τις αξίες του τοπίου. Η αρχιτεκτονική τοπίου στην περίπτωση των ιαματικών λουτρικών τοπίων καλείται να υπηρετήσει με επιστημονικό τρόπο την ανάπτυξη, μέσω της αξιοποίησης των φυσικών πόρων όπως είναι οι θερμομεταλλικές πηγές. Η ανάπτυξη όταν τίθεται σε σωστές βάσεις, στηρίζεται σε αρχές αειφορίας. Η συμβολή της αρχιτεκτονικής τοπίου είναι καθοριστική στο σημείο αυτό, καθώς με επιστημονικά οικολογικά και κοινωνικά αλλά και αισθητικά αντιληπτικά κριτήρια σχεδιάζει το τοπίο, λαμβάνοντας υπόψιν όλες τις παραμέτρους που επηρεάζουν έμμεσα ή άμεσα το αποτέλεσμα, στο παρόν ή στο μέλλον. Η παρούσα έρευνα προσπαθεί στο πρώτο μέρος να κατανοήσει την αναγκαιότητα της αρχιτεκτονικής τοπίου στη διαμόρφωση και αειφορική διαχείριση ενός φυσικού πόρου όπως είναι οι ιαματικές θερμομεταλλικές πηγές, καλύπτοντας ανθρώπινες χωρικές ανάγκες. Οι ανάγκες αυτές μπορούν να είναι λειτουργικές, μορφολογικές ή κοινωνικές, που σχετίζονται με την εξυπηρέτηση του ανθρώπου ώστε να απολαύσει τα ωφέλη των πηγών, καθώς και οικονομικές, σχετιζόμενες με τη διαχείριση των πηγών. Οι ανάγκες αυτές είναι σημαντικό να καλυφθούν προστατεύοντας και αναδεικνύοντας ταυτόχρονα το φυσικό τοπίο, χωρίς να προκληθεί όχληση στα υφιστάμενα οικοσυστήματα τόσο στο παρόν όσο και στο μέλλον, επιτρέποντας στον άνθρωπο να απολαμβάνει το τοπίο στο διηνεκές. Μέσα από επιλεγμένα παραδείγματα, αναγνωρίζονται κάποιες βασικές κατευθύνσεις του σχεδιασμού όπως το μέγεθος και ο βαθμός επέμβασης στο φυσικό τοπίο, η εναρμόνισή της με αυτό, καθώς και η εικαστικότητα. Στα πιο εύστοχα από αυτά το τοπίο αναδεικνύεται ως αγαθό της φύσης που προσφέρει το δώρο του νερού και η αρχιτεκτονική τοπίου είναι το μέσον με το οποίο αυτό προσφέρεται στον επισκέπτη με το βελτιστο τρόπο λειτουργικά και αντιληπτικά. Κάποια από τα παραδείγματα δεν αφορούν μόνο σε διαμόρφωση θερμομεταλλικών πηγών, εστιάζουν όμως στο σχεδιασμό παράκτιων τοπίων, αντιληπτικά ιδιαίτερα παρεμφερών με την Εμπρός Θέρμη, όπως είναι οι πισίνες Leça του Alvaro Siza στο Porto της Πορτογαλίας και το πάρκο Tudela στο ακρωτήρι Cap de Creus της Καταλονίας. Απεναντίας η πρόταξη της λειτουργικότητας μέσω επιβλητικών κατασκευών άσχετων με το τοπίο ή η δημιουργία εντελώς τεχνητών τοπίων που απλώς εντυπωσιάζουν με τον υπερσχεδιασμό, όπως το λουτρικό συγκρότημα Mission Hills της Κίνας, ή ο καθαρά πρακτικά λειτουργικός σχεδιασμός των παλαιών εγκαταστάσεων στις πηγές Λουτρακίου Αριδαίας του νομού Πέλλας, αναφέρονται ως παραδείγματα που δεν εναρμονίζονται και αλλοιώνουν το τοπίο. Στο δεύτερο μέρος της εργασίας, αναζητούνται μέσω της αρχιτεκτονικής τοπίου τρόποι συμβολής στη διαμόρφωση, ανάδειξη και διαχείριση του τοπίου των θερμοπηγών της Εμπρός Θέρμης στην Κω, εντός του πλαισίου που θέτει η αειφορική ανάπτυξή τους. Η αναζήτηση ξεκινάει με την ανάλυση του συγκεκριμένου τοπίου και την αξιολόγηση στοιχείων μέσα από τα βιβλιογραφικά δεδομένα και την επιτόπια έρευνα, κατευθύνοντας έτσι τον τρόπο του σχεδιαστικού χειρισμού του. Στόχος της έρευνας είναι η εξαγωγή συμπερασμάτων τα οποία να μπορούν να αποτελέσουν θεωρητικό υποβάθρο για ενδεχόμενη μελλοντική διαμόρφωση και αξιοποίηση των θερμοπηγών, εντάσσοντας το έργο της διαμόρφωσής τους στο φυσικό τοπίο και βελτιώνοντας παράλληλα τη βιωματική απόλαυση και τη διαχείρισή τους, με γνώμονα την οικολογική προστασία και ανάδειξη.
description: Hot springs consitute a very particular and impressive natural timeless phenomenon, favorite to people of every season from the ancient ages until today, in every longitude and latitude of the earth. The beneficial chemical or physical properties that can offer, were observed from the first years of human history, and the uniqueness of their landscapes puts them on the top of interest including the simple childish imagination, scientific medicine, chemical or physical studies, and finally completed studies of landscape architecture. From the antiquity until nowadays, there are many evidence of the relationship between the human and the hot spring or the thermalism, like the traces left behind by several civilizations through space and time found at architectural constructions. In Greece there are plenty of hot springs and many of them have curative properties, known from the deep past of antiquity. The hot spring “Empros Thermi” on the Island of Kos Island that is being studied in the second part of the research is a typical sample of seaside thermal natural hot spring, in which no landscaping has ever taken place. The landscape of the spring keeps still its image absolutely natural, wild and virgin. As it is expected, the areas with hot springs attract a lot of visitors that are coming there for treatment or recreation and experientially enjoy the landscape, which can become product of management by offering its advantages. The unchecked, non-sustainable development or mere human use of the landscape may cause ecological, social, or perceptional downgrading, even if it could offer some short benefits. For every human intervention on the landscape is very important to define a scientific frame in which a complete study of landscape architecture will take part by highlighting and also protecting landscape’s value. In the case of thermal landscapes, the landscape architecture is being called to offer scientific support on the development of a natural resource like hot springs. When the development is being constructed in accordance with scientific research findings, it is based on principles of sustainability. At this point, the contribution of landscape architecture is decisive due to the design, which is based on ecological, social and perceptional criteria that can affect the environment directly or indirectly, in the present or in the future. This research, in the first part is trying to understand the necessity of landscape architecture’s contribution through the formation and the management of a natural recourse like the natural hot springs, by covering human and space needs with the design. Those needs can be functional, formal or social, based on the human need for landscape’s benefits enjoyment, or also economical, based on landscape’s management. The need’s cover is important to be achieved by highlighting and at the same time protecting the natural environment and the local ecosystems, allowing to the human to be able to enjoy the landscape’s benefits perpetually. Through carefully selected examples, some first designing directions like the intervention’s size on the landscape and the harmonization with it, or artistic proposals can be recognized. In the most felicitous of them, the landscape highlights as a nature’s possession, which offers the gift of water and landscape architecture is the path with which this gift finally reaches to the visitor in the best way, functionally and perceptively. Some of the examples are not focused on thermal landscapes, but at the coastal character of natural environments, perceptively similar to Empros Thermi, as Leça swimming pools at Port, designed by Alvaro Siza or Tudela Natural Park at Cap de Creus at Catalonia. On the other side, when function and impression is being put in priority by constructing big scales projects and finally recreating new artificial impressive hyper designed landscapes, such as Mission Hills complex in China, or the simple practical design without the sense of art at the hot springs of Aridea in Northern Greece are referred as non successful examples which are not in harmony with the natural environment of the landscape. In the second part of the research, through landscape architecture are sought ways for the best formation, highlighting and management of Empros Thermi hot spring, within the frame of sustainable development. The research begins with landscape’s analysis, bibliographical details’ evaluation and also fieldwork, directing in this way the future landscape design. The target of the research is the outcome of conclusions that will be able to become a theoretical background useful for a future landscape forming and development, with the design to be in harmony with the natural landscape while being at the same time to offer high quality experiential enjoyment based to human thermal needs together with the natural environment’s protection and highlighting.