Χειραγώγηση και ριζοσπαστικοποίηση: το καπνεργατικό ζήτημα στην Ανατολική Μακεδονία (1919-1936)
Creators: name: Μπακάλη, Γεωργία Ε.
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2014
Subjects: Καπνεργατικό κίνημα
Ανατολικά καπνά
Κλασική εμπορική επεξεργασία
Συνδικαλιστικές οργανώσεις
ΚΚΕ
Tobacco workers movement
Oriental tobacco
Classic commercial processing
Trade unions
Communist Part of Greece

description: Βασισμένη σε νέα αρχειακά τεκμήρια η παρούσα εργασία επιχειρεί μια επαναπροσέγγιση του καπνεργατικού ζητήματος και των κοινωνικών αγώνων των καπνεργατών της Ανατολικής Μακεδονίας την περίοδο 1919-1936. Η έρευνα εστιάστηκε στην περιοχή αυτή όπου παράγονταν οι πιο εκλεκτές ποικιλίες των «ανατολικών» καπνών και στα καπνομάγαζά της γινόταν η επιμελημένη, κλασική επεξεργασία. Υποστηρίζεται ότι το καπνεργατικό κίνημα ήταν μια έκφραση πολιτικής διαμαρτυρίας, η οποία –με βασική αφετηριακή αιτία τις αλλαγές στον τρόπο επεξεργασίας– συνδύαζε την πολιτική συγκρότηση της εργατικής τάξης, τον συγκεκριμένο ιδεολογικό-πολιτικό προσανατολισμό της ηγεσίας των καπνεργατών, τον πολιτικό λόγο του κράτους και την άσκηση πολιτικής απέναντι στην εργατική τάξη. Το ζήτημα τέθηκε αμέσως μετά την ίδρυση της ΓΣΕΕ, του ΣΕΚΕ (1918) και της Καπνεργατικής Ομοσπονδίας Ελλάδος (αρχές του 1919) με την κήρυξη γενικής απεργίας το 1919, και ενώ αφορούσε τα καπνά της εκλεκτά καπνά της Ανατολικής Μακεδονίας, παρουσιάστηκε ως ζήτημα όλων των καπνεργατών της Ελλάδας, έγινε ζήτημα ταξικό. Το 1924-1925 οι κινητοποιήσεις, υπό την καθοδήγηση του ΚΚΕ, εκδηλώθηκαν μαχητικά, με παρεμπόδιση της εξαγωγής ανεπεξέργαστων καπνών, καταστροφή δεμάτων και βίαιες συγκρούσεις με τις αρχές. Ήταν αγώνες επίθεσης κατά του κεφαλαίου και άμυνας απέναντι στην επίθεση του αστικού κράτους. Οι μεγάλες απεργίες του 1927 και 1928 εκδηλώθηκαν μέσα σε ένα κλίμα ανταγωνισμού των δύο καπνεργατικών παρατάξεων, των κομμουνιστών και των συντηρητικών και είχαν πολιτικά ελατήρια. Βαθύτερα αίτια ήταν η αντίδραση των κομμουνιστών στις ενέργειες του κράτους να διασπάσει και να χειραγωγήσει τον συνδικαλισμό, τον οποίο μέχρι τότε ήλεγχαν οι κομμουνιστές. Οδήγησαν στην αποδιάρθρωση των οργανώσεων και στην καταπάτηση συνδικαλιστικών και πολιτικών ελευθεριών από την πλευρά του κράτους. Οι αγώνες για την απαγόρευση της εξαγωγής ανεπεξέργαστων καπνών συνέβαλαν στη ριζοσπαστικοποίηση των καπνεργατών, καθώς διεκδικούσαν σταθερά συνδικαλιστικές και πολιτικές ελευθερίες, τις οποίες οι διάφορες κυβερνήσεις καταπατούσαν με αποκορύφωμα το «Ιδιώνυμον» του 1929. Κατά τη δεκαετία του 1930, λόγω της διεθνούς οικονομικής κρίσης, το εξαγωγικό εμπόριο των φημισμένων ευγενών καπνών της Ανατολικής Μακεδονίας άρχισε να υποχωρεί. Συγχρόνως, επιβλήθηκε σταδιακά η απλοποιημένη επεξεργασία (τόγκα), με συνέπεια να επιδεινωθεί η οικονομική θέση των καπνεργατών. Οι εξαθλιωμένοι καπνεργάτες ωθούνταν σε αυθόρμητες εξεγέρσεις χωρίς πλέον την πολιτική και ιδεολογική καθοδήγηση του ΚΚΕ. Οι κινητοποιήσεις τους, συναγείροντας και τους απογοητευμένους από τα αστικά κόμματα αγρότες και επαγγελματίες της περιοχής λάμβαναν παλλαϊκή μορφή. Η κάθοδός τους τον Μάιο του 1936 στη μεγάλη πανεργατική απεργία και οι μαζικές διαμαρτυρίες τους για τους χειρισμούς της κυβέρνησης στην επίλυση του ζητήματός τους είναι ενδείξεις μιας οξυμμένης κοινωνικής και πολιτικής συνειδητοποίησης.
description: The present PhD thesis, based on new archival documents and sources, attempts a new approach to the tobacco workers issue (kapnergatiko zitima) and the social struggles of the tobacco workers (kapnergates) of Eastern Macedonia, Greece, during 1919-1936. The research focuses on this particular region, where the finest varieties of oriental tobacco were produced and processed in the tobacco firms (kapnomagaza), according to the thorough classic commercial processing. The thesis focuses on the local experience as well as the similarities and differences between the local experience and the experience of the tobacco workers of other tobacco towns (kapnoupoles) of the country. It is supported that the tobacco workers movement was an expression of political protest originating from the changes in the processing method. This protest is attributed to a combination of factors, such as the political formation of the working class, the particular ideological and political orientation of the tobacco workers’ leadership, the state’s political discourse and its politics regarding the working class. The issue was addressed immediately after the founding of the General Confederation of Greek Workers (Geniki Synomospondia Ergaton tis Ellados), the Socialist Workers Party of Greece (Sosialistiko Ergatiko Komma Ellados) (1918) and the Tobacco Workers Confederation (Kapnergatiki Omospondia Ellados) by the workers who went on general strike in 1919. Although it was centered around the fine tobaccos of Eastern Macedonia, it soon became an issue that affected all tobacco workers of Greece, thus turning into a class issue. During 1924-1925, there were protests and other forms of violent struggle, led by the Communist Party of Greece (Kommounistiko Komma Ellados), including the obstruction of unprocessed tobacco exportation, the destruction of tobacco bales and violent clashes with the authorities. This was a struggle against capital and a defence against the attacks of the bourgeois state. The large-scale strikes of 1927 and 1928 occurred in a time of rivalry between the two tobacco trade unions, the communist and the conservative one, and had largely political motives. The underlying cause was the communists' reaction against the state's attempt to divide and manipulate trade unions, which were up to then controlled by the communists. These attempts caused disorder within the trade unions as well as violations of political and trade union freedoms. The struggles for the prohibition of unprocessed tobacco exportation contributed to the radicalization of the tobacco workers, who were continuously defending their political and trade union freedoms, which were violated by the various governments, culminating in the establishment of the Idionymon law in 1929. The exports of the renowned fine tobaccos of Eastern Macedonia started to decline during the 1930s due to the international financial crisis. At the same time, the simplest commercial processing (tonga) was gradually imposed resulting in the decline in the tobacco workers' financial status. The impoverished workers were urged to spontaneous uprisings without the political and ideological leadership of the Communist Party. The mobilizations called for “Food. Employment” and also caused the uprising of agriculturalists and urban professionals who were disappointed by the bourgeois parties, thus embracing the entire people. The participation in the large-scale general strike in May 1936 and the massive protests against the government's actions to find a solution to the problem indicated that social and political awareness were substantially increased.