Τα Φυτά και τα Δένδρα στην Λειτουργική Υμνογραφία και το Ευχολόγιο της Εκκλησίας
Creators: name: π. Βρατσίστας, Νικόλαος Ηλία
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2024
Subjects: Τα φυτά και τα δένδρα ως δημιουργία του Θεού και πηγή της Ζωής
Η περί των φυτών υμνογραφική και ευχολογική παράδοση.
Τα φυτά και τα δένδρα ως πηγή του εικονικού λόγου Θείας Λατρείας
Plants and trees as God's creation &amp; Source of Life
Hymnographic and eulogistic tradition about plants and trees
Plants and trees as the source of the symbolic word of Divine Worship

description: Την τρίτη ημέρα της δημιουργίας ο Τριαδικός Θεός δημιούργησε τα φυτά και τα καρποφόρα δένδρα για να πρασινίσει η γη ,η καρποφορία της να τρέφει τον άνθρωπο και να δοξάζεται ο δημιουργός και προνοητής του κόσμου Θεός. Φύτεψε ο Θεός παράδεισο στην Εδέμ «ὡραῖον εἰς ὅρασιν καί καλόν εἰς βρῶσιν» (Γέν.2, 8-9). Τα φυτά και τα δένδρα εκφράζουν την ωραιότητα ,το κάλλος και τον στολισμό του κόσμου. Αυτό αντανακλά την ωραιότητα και το κάλλος του Θεού, την σπουδαιότητα της κτιστής δημιουργίας μέσα από την οποί-αν ο άνθρωπος κατά την παύλεια κτισιολογία «καθορᾶται, ἥ τε ἀΐδιος αὐτοῦ δύναμις καί θειότης» (Ρωμ. 1, 20). Αυτό σημαίνει και τον αποκλει-σμό της αυτοτελούς κατανόησης του κόσμου και της ειδωλοποίησής του. Η φυτική δημιουργία αξιοποιήθηκε για να εκφρασθεί η εν τω πα-ραδείσω διαφορά ανάμεσα στο καλό και το κακό. Πρόκειται για το «ξύλον τῆς ζωῆς», αλλά και το «ξύλον τοῦ εἰδέναι γνωστόν καλοῦ καί πονηροῦ» (Γέν. 2, 9). Η διάκριση αυτή που στηρίζεται την ελευθερία του ανθρώπου καθορίζει και την πορεία της ζωής του. Ταυτόχρονα ο φυτικός κόσμος και η πληθώρα των δένδρων αναγνωρίζονται ως πηγή ζωής για τον άνθρω-πο. Προσφέρουν τροφή, ξυλεία, δροσιά και αέρα καθαρό. Είναι πολύ χρή-σιμα επίσης για την ιατρική επιστήμη ,καθόσον εξυπηρετούν θεραπευτι-κούς σκοπούς· «Ἐν μέσῳ, λοιπόν, τῆς Ἐδέμ ξύλον ἀθάνατον ἤνθησεν, ἐν μέσῳ δέ τῆς γῆς ξύλον ζωήν ἐβλάστησεν» (Ήχος πλ. δ', Τετάρτη πρωί, Κάθισμα 1, Στιχολογία β'). Την πνευματική και κοσμική-υλική αυτή διάσταση και σημασία των φυτών και των δένδρων εκτίμησε και η Εκκλησία ιδιαίτερα. Για το λό-γο αυτό και μέσα από την υμνογραφική και ευχολογική λειτουργική μας παράδοση ύμνησε κατά τον καλύτερο τρόπο τον πλούτο της κτιστής δη-μιουργίας. Κατ'αρχάς την έννοια του ξύλου την συνέδεσε με τον Σταυρό του Κυρίου· «Παράδεισος ἄλλος ἐγνώσθη ἡ Ἐκκλησία ὡς πρίν, ξύλον ἔχουσα ζωηφόρον τόν Σταυρόν σου Κύριε» (τροπάριο Κανόνα εορτής της Σταυροπροσκυνήσεως). Στην καλλιέργεια των φυτών και των δένδρων η Εκκλησία δεν είδε μόνο την πηγή για την υλική τροφή του ανθρώπου, αλλά αμβάθυνε και στην πνευματική ανάπτυξη και εξύψωσή του. Στην άμπελο π.χ. είδε το Χριστό ,με τον οποίον οι άνθρωποι συνδέονται ως κλήματα και τρέφονται από αυτόν. Στην άκαρπη συκιά επίσης η Εκκλησία είδε την πνευματική ακαρπία του ανθρώπου καθόσον το δένδρο «ἐκ τοῦ καρποῦ γινώσκεται» (Ματθ.12,33). Στον κέδρο είδε την ανθρώπινη υπερηφάνεια. Στην εληά είδε το έλεος του Θεού και τον συμβολισμό της ειρήνης και της συμφιλίω-σης. Πλείστα όσα άνθη και αρωματικά φυτά αξιοποιούνται από την Εκκλησία όχι μόνο για τον στολισμό των Ι. Ναών, αλλά και για την κατα-σκευή του αγίου μύρου με την τόσο σημαντική πνευματική και μυστηρια-κή του αξία .Η ίδια η Εκκλησία επίσης χαρακτηρίζεται ως «φυτεία» (Α' Κορ. 3, 6-8). Οι Πατέρες ονομάζονται «μυρίπνοα ἄνθη τοῦ παραδείσου» (Δοξαστικό των αίνων της Κυριακής των αγίων Πατέρων). Η Θεοτόκος εικονικά συμβολίζεται ως «ἄμπελος αληθινή», «ἄφλεκτος βάτος», «ρόδον τό ἀμάραντον» κ.ά. Γενικότερα στις εορτές της Εκκλησίας η κτιστή δημιουργία και ι-διαίτερα τα φυτά και τα δένδρα συμμετέχουν στη χαρά της σωτηρίας του ανθρώπου. Στο γεγονός δηλαδή που εκφράζει η ενσάρκωση του Λόγου και συνεγείρει όλο τον κόσμο και «λαμπαδοφεγγεῖ πᾶσα ἡ κτίσις». Ο φυ-τικός κόσμος της γης χαίρεται στη χαρά των δικαίων που αναμένουν το Θεό κριτή και σωτήρα «Τότε ἀγαλλιάσονται πάντα τά ξύλα τοῦ δρυμοῦ πρό προσώπου Κυρίου, ὅτι ἔρχεται, ἔρχεται κρῖναι τήν γῆν» (Ψαλμ.94,13). Η λειτουργική λοιπόν στάση της Εκκλησίας έναντι της ομορφιάς, του κάλλους και της ευρύτερης σπουδαιότητας που εκφράζει ο πλούτος των φυτών και των δένδρων ,δείχνει και τη σωστή θέση της έναντι της δημιουργίας και της αγάπης στον οίκο του Θεού που είναι η γη. Ο άν-θρωπος έχει χαρακτηρισθεί ως «πρίγκηπας τῆς δημιουργίας» (μήνυμα της Αυτού Θειοτάτης Παναγιότητος, του Οικουμενικού Πατριάρχου Δη-μητρίου επί τη ημέρα προστασίας του Περιβάλλοντος,1991). Η υμνογραφία λοιπόν και τα ευχολογικά κείμενα ,που διασώζουν την περί δημιουργίας του κόσμου θεολογία της Γραφής και των Πατέρων, ενθαρρύνουν τον κάθε άνθρωπο να συμπεριφέρεται ως πρίγκηπας ένα-ντι της δημιουργίας. Να τη βλέπει ως πηγή ζωής ,έκφραση της θείας α-γάπης, τρόπο ευχαριστιακής δοξολογίας αλλά και τόπο συμπόρευσης προς τα έσχατα. Ολόκληρη η κτίση άλλωστε έπεσε στη φθορά μαζί με τον άνθρωπο. Τώρα μέσα στην Εκκλησία συμμετέχει στη Λειτουργία και την εορτή για την εσχατολογική πορεία και την αποκατάσταση του κό-σμου και του ανθρώπου.  
description: On the third day of creation, the Triune God created the plants and the fruit-bearing trees so that the earth would grow green, its fruitfulness would nourish the man and glorify God, the creator and provident of the world. God planted paradise in Eden "beautiful to look at and good to eat" (Gen. 2, 8-9). Plants and trees express the beauty, “kallos” and adornment of the world. This reflects the beauty and “kallos” of God, the importance of the built creation through which, according to the Pauline creationism, man " it is determined that his powers and divinity belong to him" (Rom. 1, 20). This also means the exclusion of independent understanding of the world and its idolization. The plant creation was used to express the heavenly difference be-tween good and evil. It is about the "tree of life", but also the "tree of the knowledge of good and evil" (Gen. 2, 9). This distinction, which is based on man's freedom, also determines the course of his life. At the same time, the plant world and the abundance of trees are recognized as a source of life for man. They offer food, wood, coolness, and clean air. They are also very use-ful for medical science, since they serve therapeutic purposes; So, in the middle of Eden, he made an immortal tree blossom, and in the middle of the earth, he made a tree of life grow" (Audio pl. d', Wednesday morning, Ses-sion 1, Verse b'). This spiritual and cosmic-material dimension and importance of plants and trees was also highly valued by the Church. For this reason and through our hymnographic and eulogistic liturgical tradition, the Church praised in the best way the wealth of the built creation. First of all, the Church connected the concept of wood with the Lord's Cross: "Another par-adise was known to the Church as before, a wood that gave life to your Cross, Lord" (Tropary Canon of the Feast of the Cross Adoration). In the cultivation of plants and trees, the Church saw not only the source for man's material food, but also deepened the man’s spiritual growth and elevation. In the vine e.g. the Church saw Christ, with whom people are connected as vines and nourished by Him. In the fruitless fig tree, the Church also saw the spiritual fruitlessness of man since the tree "is made good by its fruit" (Matthew 12:33). In the cedar, the Church saw human pride. In the olive tree the Church saw the mercy of God and the symbolism of peace and reconciliation. Most of the flowers and aromatic plants are utilized by the Church not only for the decoration of the Holy Churches, but also for the production of holy myrrh with its so important spiritual and sacramental value. The Church itself is also characterized as "plantation" (I Cor. 3, 6-8). The Fathers are called "fragrant flowers of paradise" (Doxastic of the praises of the Sun-day of the holy Fathers).. The Virgin is symbolized figuratively as a "true vine", "flameless vine", "rodon to amaranth", etc. More generally, during the Church's holidays, the built creation and especially plants and trees participate in the joy of man's salvation. In other words, in the fact that the incarnation of the Word expresses and awakens the whole world and "the whole creation is lit up". The plant world of the Earth rejoices in the joy of the righteous who await God as judge and savior "Then all the trees of the forest rejoice before the face of the Lord, because he is coming, he is coming to judge the earth" (Psalm 94:13). The liturgical attitude of the Church towards the beauty, “kallos” and the wider importance expressed by the wealth of plants and trees, also shows its correct position towards creation and love in the house of God which is the earth. Man has been characterized as the "prince of creation" (message of His Holiness Panagiotitos, Ecumenical Patriarch Demetrius on the Day of Protection of the Environment, 1991). Therefore, the hymnography and eulogistic texts, which preserve the theology of the creation of the world of the Bible and the Fathers, encourage each person to behave as a prince of creation. To see it as a source of life, an expression of divine love, a way of Eucharistic praise but also a place of companionship towards the end. After all, the entire creation fell into decay along with man. Now in the Church he participates in the Liturgy and the celebration for the eschatological process and the restoration of the world and man.