Η διοίκηση της σχολικής μονάδας από τη σκοπιά του διευθυντή: αυτοαντίληψη ρόλου
Creators: name: Χριστοδούλου, Αθηνά Γεωργίου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2007
Subjects: Διευθυντής
Σχολική Μονάδα
Δευτεροβάθμια εκπαίδευση
Ρόλος
Αυτοαντίληψη
School Head
Secondary education
Self-perception
Role

description: Αντικείμενο της εργασίας αυτής αποτελεί η διοίκηση της σχολικής μονάδας υπό την οπτική του διευθυντή. Στόχος της, δηλαδή, είναι να προσεγγίσει τον διευθυντή ως 'πρόσωπο' και να διερευνήσει τα ατομικά χαρακτηριστικά που συνθέτουν το προφίλ του, τις αντιλήψεις του απέναντι σε κεντρικά θέματα της σχολικής ζωής και τις επιλογές αναφορικά με τον τρόπο δράσης του απέναντι σε προβλήματα που ανακύπτουν καθημερινά στο χώρο του σχολείου. Βάσει αυτού του σκεπτικού δομείται σε δύο μέρη: στο πρώτο μέρος επιχειρείται μία θεωρητική διερεύνηση της θεματικής της διεύθυνσης της σχολικής μονάδας προσεγγίζοντας βασικές διαστάσεις της, ενώ στο δεύτερο μέρος παρατίθεται η έρευνα που διεξήχθη σε μια προσπάθεια εμπειρικής διερεύνησης της αυτοαντίληψης του διευθυντή για το ρόλο του στη διοίκηση της σχολικής μονάδας.Συγκεκριμένα, στο πρώτο μέρος γίνεται, αρχικά, αναφορά στις δύο κυρίαρχες τάσεις στη διεύθυνση σχολείου που έχουν βιβλιογραφικά καταγραφεί κι εδράζονται στη θεωρητική βάση της κοινωνιολογίας της εκπαίδευσης, δηλαδή αυτές που είτε έχουν δομικό είτε ερμηνευτικό προσανατολισμό. Στη συνέχεια, γίνεται αναφορά στην κανονιστική και την προσωπική προσέγγιση των ρόλων - με ιδιαίτερη μνεία στο ρόλο του διευθυντή σχολείου- που μας παραπέμπουν στις αντίστοιχες θεωρήσεις της δομικής κι ερμηνευτικής κατεύθυνσης, οι οποίες επηρέασαν σημαντικά και τη θεωρία των ρόλων. Στο πλαίσιο της ερμηνευτικής θεωρίας, μάλιστα, εξετάζεται και το θέμα της αντίληψης του εαυτού. Το επόμενο κεφάλαιο του θεωρητικού μέρους αναλύει το ρόλο του διευθυντή, όπως αυτός προσεγγίζεται μέσα από τις κλασικές θεωρήσεις των Mintzberg, Hallinger, Burns &amp; Bass και Sergiovanni, αλλά και μέσα από τα νέα δεδομένα που εισάγει η σύγχρονη πραγματικότητα, η οποία σε διεθνές επίπεδο επιβάλλει ένα πλήθος αλλαγών αναφορικά με το ρόλο του διευθυντή, εισάγοντας στοιχεία, όπως το αποκεντρωμένο σύστημα σχολικής διοίκησης, η αναγκαιότητα λογοδοσίας από την πλευρά του σχολείου και του διευθυντή προς την κοινωνία, η επαφή του σχολείου με τους γονείς και την τοπική κοινότητα κ. ά. Μια συνοπτική παρουσίαση του προβληματισμού που αναπτύσσεται στο πλαίσιο των βασικών κατευθύνσεων που κινήθηκε η έρευνα για το ρόλο του διευθυντή, καθώς και των σημαντικότερων ευρημάτων αυτής παρατίθεται στη συνέχεια. Συγκεκριμένα, η έννοια που κυριαρχεί στη στοχοθεσία αυτών των ερευνών, κυρίως μετά το Β’ Παγκόσμιο πόλεμο, είναι η αποτελεσματικότητα, καθώς ο ρόλος του διευθυντή επικεντρώνεται κατά βάση στη συμβολή του στην προαγωγή της αποτελεσματικότητας του σχολείου, μέσα βέβαια κι από την ανάδειξη και των προσωπικών του χαρακτηριστικών, που καθιστούν και τον ίδιο αποτελεσματικό. Πέρα από την έννοια της αποτελεσματικότητας, η σύγχρονη έρευνα, από τη δεκαετία δηλαδή του 1990 κ.ε., για το ρόλο του διευθυντή σχολικής μονάδας, προσανατολίζεται σε δύο βασικές κατευθύνσεις: η πρώτη ερευνητική κατεύθυνση εστιάζει στο δομικό-οργανωτικό επίπεδο της διεύθυνσης σχολείου, ενώ η δεύτερη κατεύθυνση εστιάζει στο ατομικό-διαπροσωπικό επίπεδο. Η παρουσίαση, τέλος, του νομοθετικού πλαισίου που διέπει το ρόλο του διευθυντή σχολικής μονάδας, στο επίπεδο της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, κρίνεται απαραίτητη, προκειμένου να διαφανεί η επίσημη θέση της Πολιτείας πάνω σε σημαντικά ζητήματα, όπως το θέμα των προσόντων και των κριτηρίων επιλογής των διευθυντών, ο ορισμός των καθηκόντων τους, καθώς και τα σημεία αξιολόγησης του έργου τους. Στο δεύτερο μέρος της εργασίας παρουσιάζεται η έρευνα, η οποία διενεργήθηκε στο πλαίσιο της εργασίας κι είχε ως στόχο να διερευνήσει την αντίληψη των ίδιων των Διευθυντών των σχολείων της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης για το ρόλο τους. Πραγματοποιήθηκε τον Ιανουάριο του 2006 και συμμετείχαν είκοσι (20) Διευθυντές σχολείων του νομού Σερρών: δέκα (10) διευθυντές Γυμνασίου και δέκα (10) διευθυντές Ενιαίου Λυκείου, η επιλογή των οποίων έγινε με τη μέθοδο της τυχαίας δειγματοληψίας. Τα στοιχεία της συνελέγησαν με την ποιοτική μέθοδο της ημιδομημένης συνέντευξης, η οποία αναπτύχθηκε βάσει τριών αξόνων: α) του προφίλ των Διευθυντών, που καθορίζει και το ρόλο σταδιοδρομίας τους β) του προσανατολισμού του ρόλου τους και γ) της άσκησης του ρόλου τους. Στο πλαίσιο των ερωτήσεων των τριών αυτών αξόνων συγκροτήθηκαν κι οι επιμέρους κατηγορίες της ανάλυσης.Επιμέρους στόχοι της έρευνας ήταν: α) να συσχετίσει, με στόχο τη διαπίστωση συμβατότητας ή μη, την άποψη της ελληνικής Πολιτείας για το ρόλο του διευθυντή, όπως αυτή εκφράζεται μέσα από τα αντίστοιχα νομοθετήματα, με τα προσωπικά χαρακτηριστικά, τις στάσεις, τις προτεραιότητες και τις πρακτικές που υιοθετούν οι διευθυντές και β) να συσχετίσει τα ευρήματά της με τα πορίσματα της πανελλαδικής έρευνας ανάλογης θεματικής που διεξήχθη το 1992 από την καθηγήτρια Ζ. Παπαναούμ ,καθώς το χρονικό διάστημα που έχει παρέλθει είναι αρκετό, προκειμένου να εξαχθούν κάποια συμπεράσματα σχετικά με το κατά πόσο η κατάσταση στην εκπαίδευση αναφορικά με το ρόλο του διευθυντή έχει αλλάξει. Η παρουσίαση των ευρημάτων ακολουθεί τη δομή πάνω στη οποία βασίστηκε κι ο σχεδιασμός του ερευνητικού εργαλείου, δηλαδή αρχικά παρατίθενται τα στοιχεία που αφορούν το προφίλ των διευθυντών, τα προσόντα και τα κίνητρα μετάβασής τους στη συγκεκριμένη θέση, στη συνέχεια τα ευρήματα που αφορούν τον προσανατολισμό του ρόλου τους, τους στόχους και τις προτεραιότητές τους και τέλος παρατίθενται τα στοιχεία που αφορούν τις επιλογές δράσης των διευθυντών και την άσκηση του ρόλου τους.Η εργασία κλείνει με την παράθεση κάποιων βασικών διαπιστώσεων, που προέκυψαν από την ανάλυση των ευρημάτων της έρευνας, όπως: α) ότι το προφίλ των διευθυντών δεν έχει αλλάξει τα τελευταία 15 περίπου χρόνια –με σημείο αναφοράς την πανελλαδική έρευνα του 1992- και παρά την αρχική υπόθεση ότι το προφίλ αυτό θα ήταν διαφορετικό, λόγω των κινήτρων που έδινε το νέο θεσμικό πλαίσιο που ίσχυσε στις τελευταίες κρίσεις του 2002 και το οποίο πριμοδοτούσε αρκετά για πρώτη φορά την επιστημονική συγκρότηση των υποψήφιων Διευθυντών, έδινε τη δυνατότητα και σε νεότερους εκπαιδευτικούς να διεκδικήσουν τη συγκεκριμένη θέση, επειδή κατέβαζε το απαιτούμενο όριο προϋπηρεσίας αλλά κι αναπροσάρμοζε σε υψηλότερα επίπεδα το επίδομα της θέσης του Διευθυντή, β) ότι οι ίδιοι οι διευθυντές αντιλαμβάνονται το ρόλο τους ως συντονιστικό ή καθοδηγητικό προς την κατεύθυνση της μορφωτικής λειτουργίας που κατά βάση επιτελεί το σχολείο∙ στην καθημερινή, ωστόσο, σχολική πραγματικότητα αναγνωρίζουν ότι συχνά παρεισφρέουν διάφορα εμπόδια, που προσανατολίζουν το ρόλο τους και προς άλλες, πιο πρακτικές κατευθύνσεις. Άλλωστε, μία διαπίστωση, αναφορικά με την άσκηση του ρόλου τους, είναι ότι και σήμερα οι Διευθυντές αναλώνουν τον περισσότερο χρόνο τους μαχόμενοι με τη γραφειοκρατία και τα λειτουργικά προβλήματα του σχολείου.Τέλος, διατυπώνονται κάποιες προτάσεις, οι οποίες προκύπτουν μέσα από τον προηγούμενο προβληματισμό και γίνεται μία προσπάθεια να διαφανούν οι προοπτικές που ανοίγονται στο θέμα της διεύθυνσης της σχολικής μονάδας.
description: In this paper, we have attempted to explore and research, theoretically and empirically, the self-perception of School Heads in Secondary Education concerning their role.In this paper, we have attempted to explore and research, theoretically and empirically, the self-perception of School Heads in Secondary Education concerning their role.With the theoretical approach we have attempted to record and examine the points of view and attitudes emanating from scientists who express their aspects and findings regarding the role of the School Head. With the empirical approach we collect and analyze data coming from the prefecture of Serres, aiming to detect various different aspects of the above mentioned subject and presenting the self-perceptions prevailing as far as the School Heads’ role is concerned- at least the ones held by subjects participating in the research.Among the most important findings of our research, we cite the following:- The profile of the School Heads has not changed during the last 15 years and against the initial hypothesis that it would be different, and specifically more technocratic and updated, due to the recent changes of the criteria regarding the selection and appointment of School Heads.- School Heads themselves percept their role as coordinating or guiding towards the educational function of the school, which they consider as the most important.- The problems which the School Heads have to deal with in their everyday school life are mostly concerned with the concentration of administrative duties, bureaucratic issues, but also with the protection and maintenance of the School Building Unit and general practical matters.