title: Η δυαδική αντίθεση παραδείσου και κόλασης
title: Η δυαδική αντίθεση παραδείσου και κόλασης
Creators: name: Merantzas, Christos
name: Tsiodoulos, Stefanos
Publisher: name: Kallipos, Open Academic Editions
Year: 2023
Subjects: δυαδικές αντιθέσεις
χριστιανική σωτηρία
παραδείσος
κόλαση
δαίμονας
άγιος Ανδρέας ο σαλός
άγιος Βασίλειος ο Νέος
μεταβυζαντινή τέχνη
βυζαντινή τέχνη
ετερότητα
Άδης
σεξουαλική αποχή
σεξουαλικές πρακτικές
ερωτισμός
γεννητικά όργανα
έμφυλες ταυτότητες
εργαλεία βασανισμού
ενσωμάτωση
σεξουαλικότητα
βιασμός
binary oppositions
Christian salvation
paradise
hell
Μέλλουσα Κρίση
Last Judgment
demon
saint Andrew the Fool
saint Basil the Younger
byzantine art
otherness
Hades
sexual abstinence
sexual practices
eroticism
genitals
gender identities
tools of torture
embodiment
rape

description: Πρόθεσή μας είναι, με τη χρήση πρωτογενών βυζαντινών πηγών και ενός εξαιρετικά μεγάλου όγκου αδημοσίευτου υλικού με σκηνές της Μέλλουσας Κρίσης, από τη βυζαντινή και τη μεταβυζαντινή παράδοση, αλλά και προφορικών μαρτυριών του λαϊκού πολιτισμού να καταδειχθεί, ως παραδειγματική μελέτη περίπτωσης της πολιτισμικής συγκρότησης του χριστιανικού ενσώματου εαυτού, πώς η εικόνα της κόλασης κατασκευάζει μια μορφή βιοεξουσίας όπου δηλώνονται με σαφήνεια οι έκπτωτοι του παραδείσου. Δεν είναι τυχαίο άλλωστε ότι στις σκηνές βασανισμού τα κολαζόμενα σώματα παριστάνονται ενίοτε με τις εκκρίσεις τους και συνεπώς καθίσταται σώματα μολυνσματικά. Στο πλαίσιο αυτό, η φύση της κόλασης συνιστά τόπο αναφοράς ως ετεροτοπία που οριοθετεί το περιβάλλον της ετερότητας, την οποία χαρακτηρίζει η ανασφάλεια και η διακινδύνευση της διακόρευσης. Είναι ο τόπος της εξουσίας του δαιμονικού, το οποίο αντιπροσωπεύει την αποφόρτιση του θυμικού, τη ζωικότητα της αναπαραγωγής και την έκρυθμη σεξουαλικότητα, την τερατόμορφη και απάνθρωπη φύση, έκδηλη στη φαντασιακή αναπαράσταση του μελανόμορφου και πτερωτού τέρατος με υβριδικά χαρακτηριστικά, γνώριμου στον λαϊκό πολιτισμό. Το τελευταίο εκφράζει τη διαπλοκή σεξουαλικότητας και γενετικής ανωμαλίας που κάθε άλλο παρά αποστασιοποιείται από τη ζωική πρωτογένεια. Από την άλλη πλευρά, η σωτηρία του παραδείσου υποδεικνύεται, κατ’αντιδιαστολή προς την καταστροφή της κόλασης, με την κατασκευή ενός οικείου και ενός αλλότριου σώματος, ενός αρτιμελούς σώματος και ενός σώματος που απώλεσε την ακεραιότητά του και είναι επιδεικτικό μιαρότητας, στην οποία προσγράφονται εμφατικά οι συμπαραδηλώσεις πρακτικών βιασμού (απώλεια της καθαρότητας). Συνεπώς, το περιβάλλον της κόλασης, σε αντιδιαστολή προς εκείνο του παραδείσου, καθιστά σαφή τη διάκριση μεταξύ σωματοποιημένης και αποσωματοποιημένης κατάστασης, ενώ ο παράδεισος, χάριν της αγαμίας, τίθεται εκτός των στενών ορίων της δημογραφικής (αναπαραγωγικής) αγωνίας.
description: Πρόθεσή μας είναι, με τη χρήση πρωτογενών βυζαντινών πηγών και ενός εξαιρετικά μεγάλου όγκου αδημοσίευτου υλικού με σκηνές της Μέλλουσας Κρίσης, από τη βυζαντινή και τη μεταβυζαντινή παράδοση, αλλά και προφορικών μαρτυριών του λαϊκού πολιτισμού να καταδειχθεί, ως παραδειγματική μελέτη περίπτωσης της πολιτισμικής συγκρότησης του χριστιανικού ενσώματου εαυτού, πώς η εικόνα της κόλασης κατασκευάζει μια μορφή βιοεξουσίας όπου δηλώνονται με σαφήνεια οι έκπτωτοι του παραδείσου. Δεν είναι τυχαίο άλλωστε ότι στις σκηνές βασανισμού τα κολαζόμενα σώματα παριστάνονται ενίοτε με τις εκκρίσεις τους και συνεπώς καθίσταται σώματα μολυνσματικά. Στο πλαίσιο αυτό, η φύση της κόλασης συνιστά τόπο αναφοράς ως ετεροτοπία που οριοθετεί το περιβάλλον της ετερότητας, την οποία χαρακτηρίζει η ανασφάλεια και η διακινδύνευση της διακόρευσης. Είναι ο τόπος της εξουσίας του δαιμονικού, το οποίο αντιπροσωπεύει την αποφόρτιση του θυμικού, τη ζωικότητα της αναπαραγωγής και την έκρυθμη σεξουαλικότητα, την τερατόμορφη και απάνθρωπη φύση, έκδηλη στη φαντασιακή αναπαράσταση του μελανόμορφου και πτερωτού τέρατος με υβριδικά χαρακτηριστικά, γνώριμου στον λαϊκό πολιτισμό. Το τελευταίο εκφράζει τη διαπλοκή σεξουαλικότητας και γενετικής ανωμαλίας που κάθε άλλο παρά αποστασιοποιείται από τη ζωική πρωτογένεια. Από την άλλη πλευρά, η σωτηρία του παραδείσου υποδεικνύεται, κατ’αντιδιαστολή προς την καταστροφή της κόλασης, με την κατασκευή ενός οικείου και ενός αλλότριου σώματος, ενός αρτιμελούς σώματος και ενός σώματος που απώλεσε την ακεραιότητά του και είναι επιδεικτικό μιαρότητας, στην οποία προσγράφονται εμφατικά οι συμπαραδηλώσεις πρακτικών βιασμού (απώλεια της καθαρότητας). Συνεπώς, το περιβάλλον της κόλασης, σε αντιδιαστολή προς εκείνο του παραδείσου, καθιστά σαφή τη διάκριση μεταξύ σωματοποιημένης και αποσωματοποιημένης κατάστασης, ενώ ο παράδεισος, χάριν της αγαμίας, τίθεται εκτός των στενών ορίων της δημογραφικής (αναπαραγωγικής) αγωνίας.