Τα αίτια του Σχίσματος των Εκκλησιών και οι Έλληνες Φιλενωτικοί του 15ου αιώνα
Creators: name: Φανερός, Γεώργιος Ιωάννη
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2023
Subjects: Σχίσμα Εκκλησιών
Φιλενωτικοί
15ος αιώνας
Schism
Unioterian Greeks
15th Century

description: Η δύσκολη περίοδος που διένυσε το βυζαντινό κράτος και η ανατολική εκκλησία στις αρχές και στα μέσα του 15ου αιώνα άφησε ανεξίτηλη την σφραγίδα της στην εκκλησιαστική και πολιτική ζωή της αυτοκρατορίας. Πολλοί λόγιοι, εκκλησιαστικοί και πολιτικοί άνδρες, αμφιταλαντεύτηκα μεταξύ δύο επιλογών, της προσχώρησης στον Πάπα Ρώμης και άρα της επιβίωσης σε πολιτικό και εκκλησιαστικό επίπεδο του status της χριστιανικής εκκλησίας στην Κωσταντινούπολη ή της εμμονής στις παραδοσιακές αξίες και τα θέσφατα της ανατολικής εκκλησίας θεωρώντας ότι με αυτό τον τρόπο παραμένουν πιστοί στην αρχαία και πάντοτε νέα πίστη της εκκλησίας. Ιστορία και η εξέλιξη των γεγονότων εκ των υστέρων δικαιώνει όλους αυτούς που έμειναν πιστοί στις πατροπαράδοτες αρχές της εκκλησίας και του ελληνισμού. Είναι γνωστό τόσο στην ιστορία όσο και στην σύγχρονη θεολογική έρευνα η αλλοίωση του φρονήματος το οποίο υπέστησαν όλοι όσοι εντάχθηκαν στις δομές της ρωμαιοκαθολικής εκκλησίας. Το κήρυγμα και τα έργα του Γενναδίου Σχολαρίου αποτελούν μια σπάνια παρακαταθήκη στην οποία περιγράφεται η ροή των γεγονότων, τα δρώντα πρόσωπα, και οι επιλογές τους. Απεναντίας στο έργο του καρδινάλιου Βησαριώνα συναντούμε τον έλληνα που προσπαθεί πολιτικά να επιβεβαιώσει και να διατηρήσει την ιδεολογική του ταυτότητα. Ο Γεννάδιος Σχολάριος θα μπορούσε κάλλιστα να χαρακτηριστεί ως ο κατ’ εξοχήν επικεφαλής της ανθενωτικής μερίδας των ορθοδόξων του 15ου αιώνα. Γι’ αυτό και αποτέλεσε το μεγαλύτερο εχθρό του επαίσχυντου φαινομένου της ουνίας καθώς και τον οδηγό όλων των ορθοδόξων τα δύσκολα χρόνια μετά την άλωση της Κωσταντινούπολης. Η φιλενωτικοί και λατινόφρονες της περιόδου διακατέχονται από μία σφοδρή επιθυμία κοσμικής δικαίωσης και κοσμικής επιβίωσης. Αυτό τους οδηγεί σε συγκεκριμένες επιλογές, θεολογικές, εκκλησιαστικές, πολιτικές, οι οποίες επενδύονται με θεολογικούς όρους και ουτοπικά οράματα. Δεν ξαφνιάζει καθόλου η ταύτιση της πολιτικής ηγεσίας του Βυζαντίου και ιδιαίτερα των τελευταίων δύο Βυζαντινών αυτοκρατόρων, του Ιωάννη Η΄ του Παλαιολόγου και του γιου του Κωσταντίνου Παλαιολόγου, με τις επιλογές και την ανάλυση των ιστορικών γεγονότων στην οποία προβαίνουν οι φιλο Λατίνοι η λατινόφρονες λόγιοι της Κωνσταντινούπολης. Αρκετοί από αυτούς είδαν το γεγονός της πτώσης ως την φυσική απόληξη της προδοσίας των ελλήνων εναντίον της συνόδου Φεράρας Φλωρεντίας. Μετά την πτώση της πόλης υπήρξε μία έντονη διαμάχη αναφορικά με την διαποίμανσή των πληθυσμών των Βενετορατούμενων και άρα Λατινοκρατούμενων περιοχών, οι οποίες έγιναν ο στόχος της λατινικής προπαγάνδας και των μεθοδεύσεων για την ένταξη των ελληνόφωνων πληθυσμών μεταξύ των ουνιτιικών λεγομένων εκκλησιών. Εν τέλει οι ελάχιστοι ηγέτες της ορθόδοξης εκκλησίας, με προεξάρχοντες τον άγιο Εφέσου Μάρκο ευγενικό και τον Άγιο Γεννάδιο Σχολάριο κατάφεραν όχι μόνο να αντιστρέψουν το κύμα λατινικής προπαγάνδας αλλά και να επιφέρουν καίρια χτυπήματα στην ίδια την δομή της ρωμαιοκαθολικής εκκλησίας στην Κρήτη και στην Κύπρο. Αυτή η έντονη αντίδραση των τοπικών ελληνικών πληθυσμών εναντίον το ρέμα καθολικών οφείλεται κατά κύριο λόγο στις μεθοδεύσεις και στην έλλειψη ειλικρινούς διάλογο μεταξύ ελλήνων και Λατίνων. Είναι γεγονός επίσης ότι κάθε πλευρά προσδοκούσε από την ένωση και την ειρήνευση των εκκλησιών διαφορετικά πράγματα τα οποία ήταν αλληλένδετα με την ιστορική τους επιβίωση. Τόσο οι έλληνες όσο και ο παπισμός του 15ου αιώνα θεωρούσαν ότι η εκκλησιαστική ζωή και η θεσμική της έκφραση μπορούσαν να προσφέρουν τις υπηρεσίες τους για να διατηρηθεί είτε το γένος των ελλήνων στην Κωσταντινούπολη είτε Ηηδύναμη και η εξουσία του Πάπα στην Ρώμη.
description: The difficult period that the Byzantine state and the Eastern Church went through in the early and mid-15th century left an indelible mark on the ecclesiastical and political life of the empire. Many scholars, ecclesiastical and political men, vacillated between two options, the accession to the Pope of Rome and the eternal survival at the political and ecclesiastical level of the status of the Christian church in Constantinople or the insistence on the traditional values and teachings of the Eastern church, considering that in this way they remain faithful in the ancient and always new faith of the church. History and the development of events in hindsight vindicates all those who remained faithful to the traditional principles of the church and Hellenism. It is known both in history and in modern theological research the alteration of the mind suffered by those who joined the structures of the Roman Catholic church. The sermon and the works of Gennadi Scholarios constitute a rare heritage in which the flow of events, the active persons, and their choices are described.Gennadius Scholarios could well be characterized as the pre-eminent leader of the anti-Orthodox faction of the 15th century. That is why he was the greatest enemy of the shameful phenomenon of the Unia as well as the guide of all the Orthodox in the difficult years after the fall of Constantinople. Philenotics and Latinos of the period are possessed by a strong desire for worldly justice and worldly survival. This led them to specific choices, theological, ecclesiastical, political, which are invested with theological terms and utopian visions. It is not at all surprising that the political leadership of Byzantium and especially the last two Byzantine emperors, John VIII Palaiologos and his son Constantine Palaiologos, are identified with the selections and analysis of historical events carried out by pro-Latin or Latin-leaning scholars of Constantinople. Several of them saw the event of the fall as the natural outcome of the betrayal of the Greeks against the Ferrara Florence synod. After the fall of the city, there was an intense controversy regarding the preaching of the populations of the Venerable and thus Latin-occupied areas, which became the target of Latin propaganda and methods for the inclusion of Greek-speaking populations among the so-called Unitarian churches. In a perfect minority of leaders of the Orthodox Church, with St. Mark of Ephesus and St. Gennadius the Scholar most prominent, they managed not only to reverse the wave of Latin propaganda but also to bring about key blows to the very structure of the Roman Catholic Church in Crete and Cyprus. This strong reaction of the local Greek populations against the Roman Catholics is mainly due to the methods and the lack of honest dialogue between Greeks and Latins. It is also a fact that each side expected from the union and pacification of the churches different things which were interconnected with their historical survival. Both the Greeks and the papacy of the 15th century considered that church life and its institutional expression could offer their services to preserve either the race of the Greeks in Constantinople or the power and authority of the Pope in Rome.