Επισκοπές Αετού και Αχελώου. Συμβολή στην Εκκλησιαστική Ιστορία και γεωγραφία της Δυτικής Στερεάς
Creators: name: Μουρκογιάννη, Αννα Δημητρίου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2018
Subjects: Αετός
Αχελώος
Δεσποτάτο Ηπείρου
Aetos
Acheloos
Nafpaktos

description: Οι δύο επισκοπές Αετού και Αχελώου αναπτύχθηκαν και εξελίχθηκαν κατά την υστεροβυζαντινή εποχή στο νότιο και κυρίως στο δυτικό τμήμα της λεγόμενης Παλαιάς Ηπείρου, δηλαδή της Αιτωλοακαρνανίας, που αποτέλεσε αναπόσπαστο τμήμα της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας από τον 4ο έως τον 12ο αιώνα. Από τα τέλη του 4ου αιώνα, οι επισκοπές της Παλαιάς Ηπείρου υπάγονταν στη μητρόπολη Νικοπόλεως. Μετά το 901/902 και εξής, η τότε μητρόπολη «Ναυπάκτου και Νικοπόλεως» βρισκόταν στην 35η θέση στον κατάλογο των Μητροπόλεων του Οικουμενικού Πατριαρχείου με οκτώ συνολικά επισκοπές. Η ίδρυση του κράτους της Ηπείρου είχε ως επακόλουθο την προαγωγή της επισκοπής Ιωαννίνων σε μητρόπολη (1318), οπότε τέσσερις επισκοπές που ανήκαν στον Ναυπάκτου περιήλθαν στη νέα μητρόπολη. Κατά συνέπεια, στον Ναυπάκτου απέμειναν οι επισκοπές Βονίτσης, Αετού, Αχελώου, Ρωγών και Άρτης. Ο Αετός πήρε τη θέση της αρχαίας ακαρνανικής πόλεως Μητρόπολις, δηλαδή της αρχαίας πρωτεύουσας της Ακαρνανίας. Ο Γάλλος αρχαιολόγος Λέων Εζέ αναφέρει, ότι κατά τους βυζαντινούς χρόνους ο Αετός υπήρξε ακμάζουσα πόλη και ότι κοντά στο σημερινό χωριό βρίσκονται ερειπωμένες οικίες και πολυάριθμες εκκλησίες. Οφείλει το όνομά του στη θέση του δύσβατου υψώματος που προσομοιάζει με αετό που στηρίζεται στους απρόσιτους βράχους. Κατά τον 10ο αιώνα (900-950) ήταν αξιόλογο πόλισμα και καλούνταν από τους κατοίκους Μητρόπολις λόγω του ότι τιμήθηκε με επισκοπική έδρα που πιθανότατα υπήρχε εκεί από τον 6ο ακόμη αιώνα. Από το έτος ίδρυσής της, δηλαδή γύρω στο 900 και έως σχεδόν το 1500, υπαγόταν στη μητρόπολη Ναυπάκτου, αλλά από τις αρχές του 16ου αιώνα και μέχρι το 1708 υπαγόταν στην τότε μητρόπολη Ναυπάκτου και Άρτης. Ο Αετός καταστράφηκε στη διάρκεια του Βενετοτουρκικού πολέμου (1684-1699), οπότε και η επισκοπή μεταφέρθηκε στο Βραχώρι (σημερινό Αγρίνιο). Αχελώος λεγόταν η μικρή βυζαντινή πόλη της Αιτωλίας στον κάτω ρου του ποταμού Αχελώου. Η πόλη Αχελώος είναι άγνωστη στη γεωγραφία της αρχαίας Αιτωλοακαρνανίας και αναφέρεται μόνο στη βυζαντινή. Αναφέρεται για πρώτη φορά στην ιστορία τον 5ο αιώνα, ως μια από τις επισκοπές της Μητροπόλεως Ναυπάκτου, αλλά και ως έδρα επισκόπου. Το πιθανότερο είναι η επισκοπή να ιδρύθηκε αμέσως μετά την προαγωγή της επισκοπής Ναυπάκτου σε Μητρόπολη (896-900). Αρχικά, υπαγόταν στη μητρόπολη Νικοπόλεως μέχρι την καταστροφή της το 929, οπότε και έγινε υπαγωγή της επισκοπής Αχελώου στη μητρόπολη Ναυπάκτου. Από το 1367 υπήχθη στη μητρόπολη Ναυπάκτου και Άρτης, μέχρι τον 18ο αιώνα. Αυτή είναι και η τελευταία φορά που στα εκκλησιαστικά έγγραφα γίνεται αναφορά στην επισκοπή αυτή. Κατά την οθωμανική περίοδο, η επισκοπή μεταφέρθηκε στο Αγγελόκαστρο που στο μεταξύ απέκτησε ιδιαίτερη σημασία για τους Τούρκους. Η επισκοπή εξακολουθούσε να υπάρχει με τον τίτλο της νέας της έδρας «Αχελώου και Αγγελοκάστρου». Η επισκοπή Αχελώου μνημονεύεται για τελευταία φορά (1708-1709) σε πράξη του Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως Κυπριανού
description: The two dioceses of Acheloos and Aetos developed and evolved during the Late Byzantine Period in the southern and especially the western region of Old Epirus, i.e. Aetolia-Acarnania, which constituted an integral part of the Byzantine Empire from the 4th to the 12th century A.D. Since the late 4th century, the dioceses of Old Epirus pertained to the diocese of Nicopolis. Since 901/902 the new diocese of Nafpaktos and Nicopolis was in the 35th place in the list of the dioceses of the Ecumenical Patriarchate including eight subordinate dioceses. The foundation of the Despotate of Epirus resulted in the elevation of the subordinate diocese of Ioannina to a diocese (1318). Therefore, four subordinate dioceses which pertained to the Bishop of Nafpaktos fell to the new diocese. As a consequence, the subordinate Dioceses of Vonitsa, Aetos, Acheloos, Rogoi, and Arta remained under the responsibility of the Bishop of Nafpaktos. Aetos took the place of the ancient Acarnanian city Metropolis, i.e. the ancient capital of Acarnania. The French archaeologist Léon Heuzey mentions that during the Byzantine Period Aetos was a thriving city and that there are derelict houses and numerous churches near the modern village. It took its name from the location of the rugged tor which resembles an eagle standing on the inaccessible rocks (Aetos means eagle in Greek.). During the 10th century (900-950) it was a notable city and it was called Metropolis by its residents as it was honoured with a see, which, in all probability, existed since the 6th century. It pertained to the diocese of Nafpaktos from the year of its establishment, i.e. ca. 900, to ca. 1500, and to the diocese of Nafpaktos and Arta from the early 16th century to 1708. Aetos was destroyed during the Morean War (1684-1699), whereupon the diocese was transferred to Vrachori (modern Agrinio). The small Byzantine town of Aetolia in the lower reaches of the river Acheloos was called Acheloos. The town Acheloos is unknown in the geography of ancient Aetolia-Acarnania and it is mentioned only in the geography of the Byzantine Period. It is mentioned for the first time in history in the 5th century as one of the subordinate dioceses of the diocese of Nafpaktos, but also as a see. It is propable that the subordinate diocese was established immediately after the elevation of the subordinate diocese of Nafpaktos to a diocese (896-900). It initially pertained to the diocese of Nicopolis until its destruction in 929, when the subordinate diocese of Acheloos pertained to the diocese of Nafpaktos. It pertained to the diocese of Nafpaktos and Arta from 1367 to the 18th century. That is the last time that subordinate diocese is mentioned in the ecclesiastical documents. In the Ottoman Period, the subordinate diocese was transferred to Angelokastro, which acquired a special importance for the Turks in the meanwhile. The subordinate diocese continued to exist named subordinate diocese of Acheloos and Angelokastro after its new see. The subordinate diocese of Acheloos is referred for the last time in an act of the Ecumenical Patriarch of Constantinople Cyprianus (1708-1709).