Η ιατρική στις ένοπλες συγκρούσεις: ιατρική, νομική και ηθική διάσταση
Creators: name: Παναγιωτίδης, Σταύρος Αχιλλέα
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2015
Subjects: ένοπλες συγκρούσεις
στρατιωτική ιατρική δεοντολογία
στρατιωτική αναγκαιότητα
ιατρική ουδετερότητα
στρατιωτικοί ιατροί
armed conflicts
military medical ethics
military necessity
medical neutrality
military doctors

description: Οι ένοπλες συγκρούσεις δημιουργούν πρωτόγνωρες συνθήκες στην άσκηση της ιατρικής. Οι αυξημένες απώλειες υγείας, οι καταστροφές των υποδομών, οι ελλείψεις σε υλικά και ιατρικό προσωπικό, η περιορισμένη πρόσβαση στην ιατρική περίθαλψη διαμορφώνουν ένα εντελώς διαφορετικό σκηνικό και καθιστούν αναγκαία όσο ποτέ άλλοτε την παρουσία της ιατρικής. Η «κλασική» σχέση ιατρού-ασθενή μεταβάλλεται, καθώς οι ιατροί αγωνίζονται να προστατεύσουν τα συμφέροντα των μάχιμων, των μη μάχιμων και του κράτους που ανήκουν. Σε καιρό πολέμου, στρατιώτες και άμαχος πληθυσμός, εχθροί και φίλιες δυνάμεις, αιχμάλωτοι πολέμου, ασθενείς και τραυματίες δεν προστατεύονται στον ίδιο βαθμό από το δίκαιο. Στις ένοπλες συγκρούσεις διεκδικεί κυρίως εφαρμογή το Διεθνές Ανθρωπιστικό Δίκαιο ή Δίκαιο των Ενόπλων Συγκρούσεων (ΔΕΣ). Στις αγωνιώδεις προσπάθειες των ιατρών να διασώσουν όσο το δυνατόν περισσότερες ανθρώπινες ζωές ανακύπτουν δυσεπίλυτα διλήμματα. Στα διλήμματα αυτά, ο πόλεμος με τα δικά του έθιμα και κανόνες δίνει νέες διαστάσεις. Tα συμφέροντα του κράτους, η στρατιωτική αναγκαιότητα και η θεωρία του διπλού αποτελέσματος υπονομεύουν την αρχή της αξίας του ανθρώπου, το δικαίωμα στη ζωή, την αυτονομία και το συμφέρον του ασθενή. Μέσα στο πλαίσιο αυτό, καθίσταται εξαιρετικά δύσκολη η διασφάλιση δικαιωμάτων, τα οποία σχετίζονται με την ιατρική πρακτική, όπως το δικαίωμα στη ιατρική φροντίδα, η συναίνεση του ασθενή μετά από ενημέρωση και η διαφύλαξη του ιατρικού του απορρήτου. Κατά τη διάρκεια του πολέμου, μάχιμοι και μη μάχιμοι δεν απολαμβάνουν στον ίδιο βαθμό τα δικαιώματα αυτά, όπως ένας συνηθισμένος ασθενής. Η κάθε κατηγορία έχει μια διαφορετική αξίωση για τα δικαιώματα αυτά, που εξαρτάται από την απειλή που θέτει, τη στρατιωτική αναγκαιότητα και τις εγγενείς δυσκολίες των ενόπλων συγκρούσεων. Στις δύσκολες στιγμές του πολέμου, πρωταγωνιστικό ρόλο για την προστασία της ανθρώπινης ζωής και υγείας κατέχει το ιατρικό προσωπικό. Όταν η μάχη σταματά, η δική τους μάχη αρχίζει. Η ιατρική δεοντολογία και το εφαρμοστέο δίκαιο καθορίζουν τις υποχρεώσεις και τα δικαιώματά τους. Η αποτελεσματική άσκηση των καθηκόντων τους έχει ως προϋπόθεση την ιατρική ουδετερότητα. Ωστόσο, συχνά οι ιατροί πέφτουν θύματα των εχθροπραξιών και δεν κατορθώνουν να φέρουν σε πέρας αμερόληπτα το ανθρωπιστικό τους έργο. Ειδικότερα, οι στρατιωτικοί ιατροί έρχονται σε αρκετές περιπτώσεις αντιμέτωποι με μια σύγκρουση καθηκόντων. Τίθεται τότε το ερώτημα εάν είναι πρωτίστως ιατροί κι έπειτα στρατιωτικοί ή ισχύει το αντίθετο. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας στις κατευθυντήριες οδηγίες του προς τους ιατρούς επιβεβαιώνει ότι η ιατρική δεοντολογία σε περίοδο ενόπλων συγκρούσεων είναι παρόμοια με αυτήν που ισχύει σε καιρό ειρήνης. Στη διάρκεια της μάχης όμως, οι ιατροί αναγκάζονται να ταξινομήσουν τις απώλειες υγείας (διαλογή) με κριτήριο τη σύντομη επιστροφή των στρατιωτών στο καθήκον και την υποστήριξη της πολεμικής προσπάθειας, δίνοντας προτεραιότητα στους ελαφρά τραυματίες. Όταν η αλληλεγγύη μεταξύ των ανθρώπων καταρρέει, η ιατρική αγωνίζεται να παραμείνει ένα ευγενές λειτούργημα, προσηλωμένη στις υψηλότερες των ηθικών αξιών και αρχών.
description: Armed conflicts create unprecedented conditions in the practice of medicine. Increased casualties, the destruction of health facilities, shortages of supplies and medical personnel, limited access to health care form a completely different scene, which requires more than ever the presence of medicine. War transforms the traditional doctor-patient relationship as doctors strive to protect the interests of combatants, non-combatants and the state. In wartime, soldiers and civilians, enemy and friendly forces, prisoners of war, the sick and wounded are not equally protected by the law. International Humanitarian Law (Law of Armed Conflict) is mainly applicable in armed conflicts. As doctors anxiously try to rescue as many lives as possible, difficult dilemmas arise. War with its own customs and rules adds novel dimensions. Interests of the state, military necessity and the doctrine of double effect undermine human dignity, right to life, autonomy and patient’s best interest. In this context, it becomes extremely difficult to safeguard rights related to medical practice, such as right to medical care, informed consent and medical confidentiality. During war, neither combatants nor non-combatants enjoy the same these rights as ordinary patients. Each side has a different claim to these rights contingent on the threat posed, military necessity and the inherent difficulties of armed conflict. In these difficult moments, medical staff holds the leading role in the protection of human life and health. When the battle ends, their battle begins. Medical ethics and applicable law define their obligations and rights. Medical neutrality is a prerequisite for the effective performance of their duties. However, doctors often become victims themselves and fail to carry out impartially their humanitarian mission. Especially, military physicians often face a conflict of duties. Then the question arises whether medical officers are primarily doctors or soldiers. World Medical Association in its guidelines for doctors confirms that medical ethics in time of armed conflict are identical to medical ethics in time of peace. But in the heat of battle, physicians are forced to categorize casualties (triage) on the basis of the ability of soldiers to return to duty and support the war effort, giving priority to lightly wounded. When solidarity between people collapses, medicine struggles to remain a noble profession, committed to the highest ethical values and principles.