Η οντολογία του νού κατά τον Άγιο Γρηγόριο Παλαμά:
Creators: name: Τακαρίδης, Γεώργιος Αριστείδη
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2011
Subjects: Οντολογία
Νους
Άγιος Γρηγόριος Παλαμάς
Ontology
Nous (Mind)
Saint Gregory Palamas

description: Στη μελέτη αυτή διερευνώνται οι απόψεις της θεολογίας του αγίου Γρηγορίου Παλαμά για την πραγματικότητα που αποκαλείται νους του ανθρώπου και τη σχέση που έχει αυτός με τον όλο άνθρωπο. Πιο συγκεκριμένα αναζητούνται τα φυσικά χαρακτηριστικά με τα οποία προικίστηκε ο άνθρωπος από τον Δημιουργό του, πώς είναι ενταγμένος ο νους μέσα σ’ αυτά, και πώς όλα αυτά του παρέχουν την δυνατότητα να ζει, να επικοινωνεί με το περιβάλλον του, να γνωρίζει τον εαυτό του, να μετέχει στην ζωή του Θεού. Αρχικά παρουσιάζονται οι έννοιες της ζωής και του θανάτου, τι σημαίνει ζωή σε κοινωνία με τον Θεό και τι ζωή χωρίς Αυτόν, τι αποκαλείται θάνατος του σώματος και τι θάνατος της ψυχής, ποιος είναι ο πραγματικός θάνατος και ποια η αληθινή ζωή. Στη συνέχεια παρουσιάζονται τα φυσικά χαρακτηριστικά του ανθρώπου, από το σώμα του, που είναι το υλικότερο, μέχρι τον νου του, που είναι το αϋλότερο αλλά και κορυφαίο οντολογικό στοιχείο του. Κορυφαίο, διότι αποτελεί το λογικό μέρος της ψυχής, που πλάστηκε κατ’ εικόνα του Θεού και διακρίνεται σε νου, λόγο και πνεύμα, όπως ο τριαδικός Θεός είναι ένας αλλά διακρίνεται σε τρία πρόσωπα τον Πατέρα - Νου, τον Υιό - Λόγο και το Άγιο Πνεύμα. Μεταξύ των δύο οντολογικών χαρακτηριστικών σώματος – νου παρουσιάζονται βαθμιαία από τα υλικότερα προς τα αϋλότερα, τα υπόλοιπα φυσικά χαρακτηριστικά του ανθρώπου, οι αισθήσεις, η φαντασία, η δόξα και η διάνοια, όπως επίσης το επιθυμητικό και το θυμικό μέρος της ψυχής. Ο εντοπισμός των φυσικών στοιχείων του ανθρώπου δεν γίνεται για λόγους διαίρεσης ή ανάλυσης, αλλά για λόγους ιεράρχησης, και κατά το δυνατόν προσέγγισης του μυστηρίου του ανθρώπου. Κανένα οντολογικό χαρακτηριστικό δεν είναι περιττό. Απεναντίας ο άνθρωπος ως ολότητα βιώνει τόσο την καθημερινή του ζωή, όσο και μετέχει στην ζωή του Θεού χαρισματικά, εάν ελεύθερα το θελήσει. Η ουσία του νου είναι αμετάθετη και αμετάβατη, βρίσκεται σταθερά μέσα στο σώμα και ενεργεί κατ’ εξοχήν στην καρδιά, τον θρόνο της Χάριτος. Οι ενέργειές του είναι μεταβατικές, δηλαδή μπορεί ο νους με κάποια από τις ενέργειές του να βρίσκεται ακόμη κι εκτός του ανθρώπινου σώματος. Η διάνοια δεν ταυτίζεται με τον νου, είναι ουσιώδης ενέργειά του. Ενεργεί όπως και οι άλλες δυνάμεις της ψυχής με όργανο το ψυχικό πνεύμα στον εγκέφαλο και αποτελεί την κυρίαρχη δύναμή της, με την οποία ο νους ζει την ζωή της καθημερινότητας. Με την πτώση του ανθρώπου από τον παράδεισο το ενιαίο της τριαδικότητας του νου διασπάστηκε. Το πνεύμα διαχωρίστηκε από τον νου και τον λόγο, ο άνθρωπος δυσκολεύεται να ψηλαφίσει αυτήν την διάσπαση κι επομένως να κατανοήσει την ασθένειά του και να νοσταλγήσει την υπαρξιακή ανακαίνισή του. Η αληθινή ζωή του ανθρώπου είναι η ζωή που επιτυγχάνεται, όταν το πνεύμα του μετά από επίπονη προσπάθεια, με την βοήθεια της Χάρης του Θεού, επιστρέψει τις ενέργειες του νου στον εαυτό του. Τότε αποκαθίσταται η ενότητα της ψυχολογικής τριάδας νου – λόγου – πνεύματος και τότε δια της Χάριτος είναι δυνατόν το πνεύμα του ανθρώπου να γίνει ένα με το Πνεύμα του Θεού. Τότε ο άνθρωπος χαρισματικά ενώνεται με τον Θεό και αποκτά εμπειρία της άκτιστης ζωής Του.
description: In this study, the views on the theology of St. Gregory Palamas concerning the reality of what we call people’s nous and the relationship it has with the whole person are investigated. By nous it is meant the highest faculty in man, through which one can know God or the inner essences or principles of created beings by means of direct apprehension or spiritual perception. In particular, the natural features with which people were endowed by their Creator are sought, how the nous is integrated within these and how all of these provide people with the opportunity to live, to communicate with their environment, to become acquainted with themselves, to participate in the life of God. Initially, the concepts of life and death are presented: what life in communion with God means and what life is without Him, what is called death of the body and death of the soul, what is real death and true life. Thereafter we present people’s natural characteristics, from their body, which is the most material, through to the nous, which is the most immaterial and also our supreme ontological feature. Supreme because it is the reasoning part of the soul, which soul was created in the image of God and may be distinguished into nous, reason and spirit, just as the Triune God is one but can be distinguished into the three Persons of the Father - Nous, Son - Reason and the Holy Spirit. Between the two ontological features of the body / nous, people’s other natural characteristics are presented, moving gradually from the most material towards the most immaterial, the senses, the imagination, doctrine and intellect as well as the appetitive and incensive part of the soul. People’s natural features are not identified in order to separate or analyze them, but to place them on a scale so that we can approach the mystery of the person as closely as possible. No ontological feature is superfluous. On the contrary, people experience both their everyday life and participate by grace in the life of God as a complete whole, if they freely desire to do so. The essence of the nous is ensconced and anchored, it is located firmly within the body and acts particularly in the heart, the throne of Grace. Its activities are not thus anchored, that is the nous, with some of its activities, can even be located outside the human body. The intellect is not identical to the nous, it is an essential activity of the latter. It acts like all the other forces of the soul, its organ being the spirit of the soul in the brain, and is its dominant force, with which the nous lives its everyday life. With our fall from paradise, the unity of the trinitarian nature of the nous was fractured. The spirit was separated from the nous and the reason, but it is difficult for us to feel this rupture and thus to realize our sickness and to long for our existential renewal. Our real life is one which is achieved when our spirit, after a persistent effort, with the help of the Grace of God, returns the actions of the nous in onto itself. Then the unity of the psychological trinity of the nous – reason - spirit is restored and then, through Grace, our spirit can become one with the Spirit of God. We are then unified by Grace with God and acquire experience of His uncreated life.