Η Επικούρεια Φιλοσοφία της Δικαιοσύνης
Creators: name: Πανταζόπουλος, Δημοσθένης Γ.
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2025
Subjects: Επίκουρος
Φιλοσοφία Δικαίου
Αρχαίο ελληνικό δίκαιο
Epicurus
Philosophy of law and justice
Ancient Greek law

description: Στην παρούσα εργασία επιδιώκεται να φανεί πρωτίστως ένα αδιέξοδο: μια φαινομενική αντίφαση της Επικούρειας δικαιοσύνης, όπως περιγράφεται στο 5ο κεφάλαιο της παρούσης. Για να υποστηριχθεί η άποψή μας σχετικά με την άρση αυτού του αδιεξόδου, απαιτούνται άλλα τέσσερα κεφάλαια. Στο πρώτο κεφάλαιο, γίνεται μια ιστοριογραφική έκθεση των κυριότερων βιογραφικών στοιχείων της ζωής του Επίκουρου και σκιαγραφούνται οι επιδράσεις που δέχθηκε από τη Δημοκρίτεια σκέψη και από τα ευρύτερα κοινωνικοπολιτικά τεκταινόμενα της εποχής του. Στο δεύτερο κεφάλαιο εκτίθενται αδρομερώς οι βασικές αρχές της περί δικαίου αντίληψης στην αρχαία Ελλάδα, εκκινώντας από την προκλασική εποχή και στο σοφιστικό κίνημα για να απολήξουμε στη φιλοσοφία του δικαίου του Επίκουρου. Τέλος, γίνεται μια προσπάθεια συστηματοποίησης των δικαϊκών επικούρειων αντιλήψεων συναρτήσει των ανωτέρω. Στο τρίτο κεφάλαιο επιχειρείται μια πιο ενδελεχής ανάλυση των θέσεων περί δικαιοσύνης του Επίκουρου, με έμφαση στις επικούρειες συμφωνίες, που αποτελούν και τον ακρογωνιαίο λίθο της δικαϊκής του σκέψης. Εξετάζονται λεπτομερώς διάφορες παράμετροι που καθιστούν εφικτές και επαρκείς τις συμφωνίες και, συνεπώς, την επέκταση της δικαιοσύνης σε τομείς που εξαρτώνται από τη σύναψή τους. Το τέταρτο κεφάλαιο φιλοδοξεί να ασχοληθεί με ένα ακανθώδες ζήτημα, που άπτεται του παλαιού προβληματισμού περί της «κρυφής αδικίας». Ο Επίκουρος διατρανώνει ότι η αδικία δεν είναι κάτι κακό καθ’ εαυτό παρά μόνο ένεκα της ταραχής που προκαλεί στον δράστη, λόγω του φόβου μήπως αποκαλυφθεί και τιμωρηθεί η παράνομη πράξη του. Με όχημα τη δήλωση αυτή, ο επικουρισμός δέχθηκε σφοδρές κριτικές για τη φιλοσοφική του ειλικρίνεια και συνέπεια και στο παρόν κεφάλαιο γίνεται μια προσπάθεια τόσο της έκθεσης των κυριότερων μομφών που διατυπώθηκαν από τον Κικέρωνα και τον Πλούταρχο εναντίον του, όσο και μια κριτική του περιεχομένου τους. Τέλος, στο τελευταίο Κεφάλαιο, που φέρει τον τίτλο «το λάθε βιώσας ως δικαιογόνο γεγονός» προσπαθώ, αφού εκθέσουμε τις απόψεις τόσο της Julia Annas, όσο και του John Armstrong για την επικούρεια θεωρία της δικαιοσύνης, καταθέτουμε μια τρίτη θέαση, που θεωρούμε πως λύνει κάποια από τα προβλήματα που ανακύπτουν με τις μέχρι τώρα ερμηνείες που έχουν προταθεί. Για το λόγο αυτό γίνεται εκτενής αναφορά τόσο στον «κοινωνικό αναχωρητισμό» του Επικούρειου, όσο και στην εξελικτική διαδικασία που ακολούθησε η επικούρεια ανθρωπολογία. Έτσι, λαμβάνοντας υπόψιν τις απόψεις του Επίκουρου για τη δικαιοσύνη και την ιδεατή ευκταία κατάσταση, προτείνω μια νέα ανάγνωση που ελπίζω να προσθέτει κάτι γόνιμο στον μέχρι τώρα γενόμενο ακαδημαϊκό διάλογο.
description: The present paper seeks to show primarily a dead end: an apparent contradiction of Epicurean justice, as described in chapter 5 of this paper. To support our view on breaking this deadlock, four more chapters are needed. In the first chapter, a historiographical report of the main biographical elements of Epicurus' life is made and the influences he received from Democritus thought and from the wider socio-political events of his time are outlined. The second chapter outlines the basic principles of the conception of law in ancient Greece, starting from the preclassical era and the sophistic movement to end with the philosophy of law of Epicurus. Finally, an attempt is made to systematize the judicial Epicurean conceptions in relation to the above. The third chapter attempts a more thorough analysis of Epicurus' positions on justice, with emphasis on the Epicurean agreements, which are the cornerstone of his judicial thought. Various parameters that make the agreements possible and sufficient and thus the extension of justice to areas that depend on their conclusion are examined in detail. The fourth chapter aspires to deal with a thorny issue, which touches on the old reflection on "hidden injustice". Epicurus asserts that injustice is not something bad in itself except because of the agitation it causes to the offender, because of the fear that his illegal act will be revealed and punished. Using this statement as a vehicle, Epicureanism was heavily criticized for its philosophical sincerity and consistency, and in this chapter an attempt is made both to expose the main reproaches made by Cicero and Plutarch against him, and to criticize their content. Finally, in the last Chapter, entitled "the error experienced as a justifiable fact", I try, after presenting the views of both Julia Annas and John Armstrong on the Epicurean theory of justice, we present a third view, which we believe solves some of the problems that arise with the interpretations that have been proposed so far. For this reason, extensive reference is made both to the "social departureism" of Epicurean and to the evolutionary process followed by Epicurean anthropology. Thus, considering Epicurus' views on Justice and the ideal desirable situation, I propose a new reading that I hope adds something fruitful to the academic debate that has taken place so far.
description: Ιδρυτικά Τμήματα του Π.Μ.Σ.: Τμήμα Φιλοσοφίας και Παιδαγωγικής της Φιλοσοφικής Σχολής Α.Π.Θ., Τμήμα Θεολογίας της Θεολογικής Σχολής του Α.Π.Θ., Τμήμα Οικονομικών Επιστημών της Σχολής Οικονομικών και Πολιτικών Επιστημών του Α.Π.Θ., Τμήμα Αρχιτεκτόνων Μηχανικών της Πολυτεχνική Σχολής του Α.Π.Θ.