Όστρακα κλασικής εποχής από το Καραμπουρνάκι. Αρχαιολογική και Αρχαιομετρική μελέτη.:
Creators: name: Λιάμη, Βασιλική Χρήστου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2010
Subjects: Κεραμική
Αρχαιομετρία
Καραμπουρνάκι
Pottery
Archaeometry
Karabournaki

description: Η παρούσα εργασία αφορά στη μελέτη κεραμικής από τον αρχαίο οικισμό στο Καραμπουρνάκι Θεσσαλονίκης, η οποία αποτελεί μέρος του υλικού που περισυνέλεξαν στην περιοχή οι αδερφοί Κωνσταντίνος και Σταμάτης Τσάκος κατά τη δεκαετία του 1960. Στο πλαίσιο της εργασίας πραγματοποιήθηκε καταρχήν αρχαιολογική μελέτη του υλικού, με την ταύτιση και καταγραφή 101 οστράκων. Ο διαχωρισμός του υλικού έγινε με βάση τα ακόλουθα κριτήρια: το εργαστήριο παραγωγής, την τεχνική διακόσμησης, τη χρονολόγηση και το σχήμα. Ως προς το εργαστήριο παραγωγής προέκυψαν οι ακόλουθες ομάδες: Α. Αττικά, Β. Μη αττικά και Γ. Μη αναγνωρίσιμα. Από τα παραπάνω τα αττικά αποτελούν την συντριπτική πλειονότητα του υλικού, τα μη αττικά περιλαμβάνουν δυο πιθανόν κορινθιακά και κάποια που φαίνεται να ανήκουν στην εγχώρια παραγωγή των εργαστηρίων του βορειοελλαδικού χώρου, ενώ η τρίτη ομάδα αποτελείται από όστρακα η ταύτιση των οποίων δεν μπορεί να καθοριστεί με βεβαιότητα. Το υλικό αποτελείται κυρίως από μελαμβαφή, λίγα ερυθρόμορφα και ένα μελανόμορφο όστρακο, καλύπτει την περίοδο από τα τέλη του 6ου ως τις αρχές του 4ου αι. π.Χ. και παρουσιάζει ποικιλία σχημάτων, με την πλειονότητα να ανήκει σε αγγεία πόσης. Σε δεύτερη φάση πραγματοποιήθηκε αρχαιομετρική μελέτη σε αντιπροσωπευτικό μέρος του υλικού (52 όστρακα). Η ανάγκη διεξαγωγής των εργαστηριακών αναλύσεων προέκυψε από ερωτήματα που τέθηκαν κατά την αρχαιολογική μελέτη του υλικού σχετικά με την προέλευση και την τεχνική κατασκευής των αγγείων, τα οποία δεν μπορούσαν να απαντηθούν μόνο με την μακροσκοπική μελέτη. Οι εργαστηριακές αναλύσεις πραγματοποιήθηκαν στο εργαστήριο Αρχαιομετρίας του Ινστιτούτου Πολιτιστικής και Εκπαιδευτικής Τεχνολογίας (ΙΠΕΤ) στην Ξάνθη και πιο συγκεκριμένα εφαρμόστηκαν οι ακόλουθες μη-καταστρεπτικές μέθοδοι: α. οπτική παρατήρηση με στερεο-μικροσκόπιο, β. στοιχειακή ανάλυση με μ-XRF και γ. μελέτη χρώματος με ψηφιακό χρωματόμετρο. Τα αποτελέσματα που προέκυψαν από τις εργαστηριακές αναλύσεις επιτρέπουν την προσέγγιση των προβληματισμών που τέθηκαν κατά την αρχαιολογική μελέτη και αναδεικνύουν τη σημασία της χρήσης των αρχαιομετρικών μεθόδων για την αρχαιολογική μελέτη. Παράλληλα με τα παραπάνω σε ξεχωριστό κεφάλαιο παρατίθενται πληροφορίες σχετικά με την τεχνική και τα υλικά κατασκευής των κατηγοριών κεραμικής που περιλαμβάνονται στο συγκεκριμένο υλικό. Σκοπός του συγκεκριμένου κεφαλαίου είναι από τη μια πλευρά η καλύτερη κατανόηση των οπτικών χαρακτηριστικών των αγγείων, όπως αυτά παρατίθενται στο αρχαιολογικό μέρος της εργασίας και από την άλλη η ερμηνεία των αποτελεσμάτων των εργαστηριακών αναλύσεων, που παρουσιάζονται στο αρχαιομετρικό μέρος της εργασίας. Τέλος, ο κατάλογος των οστράκων, δίδεται σε έντυπη και ηλεκτρονική μορφή με μια βάση δεδομένων που σχεδιάστηκε για τον σκοπό αυτό. Η επιλογή δημιουργίας μιας βάσης δεδομένων βασίστηκε στις αυξημένες δυνατότητες διαχείρισης, επεξεργασίας και μελέτης του υλικού που προσφέρει η ηλεκτρονική μορφή συγκριτικά με τους παραδοσιακούς τρόπους. Βασικό στόχο της εργασίας αποτελεί η ανάδειξη της σημασίας που έχει για τη μελέτη της αρχαίας κεραμικής και του συγκεκριμένου υλικού ειδικότερα, ο συνδυασμός των παραδοσιακών μεθόδων μελέτης με τις νέες τεχνολογίες.
description: The subject of the present thesis is the study of a number of ceramic sherds collected by Konstantinos and Stamatis Tsakos the area of the ancient settlement at Karabournaki during the 1960’s. An archaeological study was conducted at 101 sherds and led to the classification of the samples into groups according to the following criteria: manufacture provenance, decoration technique, dating and shape. Regarding their manufacture provenance the sherds were classified into three groups: a. Attic, which is the largest group, b. Non attic, which consists of probably two Corinthian sherds and some local products of possibly north Greek workshops and c. Non recognizable, which include sherds, with unrecognizable provenance. The majority of the sherds are black glazed, while few sherds are red –figured and only one black – figured. The material is dated from the late 6th till the early 4th century B.C. and it includes a variety of shapes, the majority of which belong to drinking vessels. A number of questions regarding the provenance and manufacturing techniques of the vases arose from the archaeological study which were not possible to be answered through just macroscopic study. These questions revealed the necessity of conducting an archaeometrical study to the sherds in order to supplement the archaeological knowledge. The archaeometrical study was conducted at the Laboratory of Cultural and Educational Technology Institute in Xanthi with the following non-destructive methods: a. digital stereomicroscope, for the visual observation of the sherds, b. μ-XRF spectroscopy for the stoichiometric analysis and c. digital spectrophotometer for the color determination of the samples. Moreover, the study includes information about the techniques and the materials used for the production of the ceramic categories represented in the material under study. This information aims firstly to provide a better understanding of the visual characteristics of the sherds, presented in the archaeological part of the study and secondly to contribute to the interpretation of the technological results, presented in the archaeometrical part. Finally, the catalog of the sherds is given in two forms, printed and electronic, through a data base created for the record of the present material. In comparison with the traditional methods a data base is more efficient in managing, processing and studying an archaeological material. The present study demonstrates the contribution of the technological methods to the study of ancient pottery and the supplementary but important role of these techniques for the traditional archaeological methods.