Robbe-Grillet au XXIe siècle : les échos d'une narration “filmique” dans ses ultimes textes:
Creators: name: Νταλακούρα, Ευαγγελία Αναστασίου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2011
Subjects: Ρομπ-Γκριγιέ
Κινηματογράφος
Λογοτεχνία
Robbe-Grillet
Cinema
Literature

description: Ο Αλέν Ρομπ-Γκριγιέ, πρωτεργάτης του Νέου Μυθιστορήματος στη Γαλλία, είναι επίσης γνωστός και για το κινηματογραφικό του έργο. Η πρώτη του ταινία (ως σεναριογράφος) της οποίας την σκηνοθεσία ανέλαβε με επιτυχία ο διάσημος Γάλλος σκηνοθέτης, Αλέν Ρενέ, έχει τίτλο Την περασμένη χρονιά στο Marienbad (L'Année dernière à Marienbad) (1961). Στη συνέχεια, ο Ρομπ-Γκριγιέ έγραψε και σκηνοθέτησε μια σειρά ταινιών, παράλληλα πάντα με το συγγραφικό του έργο. Λαμβάνοντας υπ'όψιν το γεγονός ότι κάποιες απ' τις ταινίες αυτές προϋπήρχαν ως σινε-ρομάντζα (ciné-romans), εύκολα βγάζει κανείς το συμπέρασμα ότι το μυθιστορηματικό του έργο έχει επηρεαστεί σε μεγάλο βαθμό από την τέχνη του κινηματογράφου. Τα δύο από τα τρία τελευταία κείμενα του συγγραφέα, Η Επανάληψη (La Reprise) (2001) και Η Γκραντίβα σας καλεί (C'est Gradiva qui vous appelle) (2002), αποτελούν ίσως τα πιο χαρακτηριστικά από τα βιβλία του όσο αφορά το κινηματογραφικό τους ύφος, μια και περιέχουν πολυάριθμα στοιχεία άμεσα συνδεδεμένα με το σινεμά, τα οποία αναφέρονται όχι μόνο στον τρόπο αφήγησης, αλλά και, πιο πρακτικά, στις καθαρά κινηματογραφικές τεχνικές που χαρακτηρίζουν τη γραφή των δύο έργων. Ο συνδυασμός αυτός της λογοτεχνίας με τον κινηματογράφο αποδεικνύεται ιδιαιτέρα ενδιαφέρων μέσα από τη ματιά του Ρομπ-Γκριγιέ. Πρόκειται για μια γραφή έντονα επηρεασμένη από την έβδομη τέχνη, μία κατά κάποιον τρόπο “κινηματογραφική” γραφή, η οποία χαρακτηρίζεται από την κατακερματισμένη αφήγηση (που είναι η συνήθης μέθοδος γραφής στο Νέο Μυθιστόρημα), τις κινηματογραφικές τεχνικές που ο συγγραφέας χρησιμοποιεί άμεσα ή έμμεσα, καθώς και τα παιχνίδια του καθρέφτη που βάζουν άλλωστε τη σφραγίδα τους σ' όλα τα κείμενα του Ρομπ-Γκριγιέ. Η κύρια επιδίωξη του συγγραφέα φαίνεται να είναι η αναπαράσταση του εσωτερικού κόσμου του ανθρώπου, ενός κόσμου που δεν ακολουθεί μιάν ευθύγραμμη και αυστηρά δομημένη συλλογιστική, αλλά αντίθετα, περιέχει κενά, ελλείψεις, επαναλήψεις. Αυτήν ακριβώς την ασταθή, ελλειμματική πορεία της ανθρώπινης σκέψης προσπαθεί ο συγγραφέας να αναπαραστήσει με τη βοήθεια της κατακερματισμένης, “κινηματογραφικής” του αφήγησης, με απώτερο σκοπό την εξάλειψη της αληθοφάνειας από το κείμενό του. Επιπλέον, τα δύο αυτά έργα περιέχουν πολυάριθμους ατόφιους τεχνικούς όρους του κινηματογράφου, αλλά και έμμεσες αναφορές σε διάφορα είδη πλάνων [π.χ. γκρο πλαν (gros plan), πανοραμικό, zoom, travelling, κ.ά.], καθώς και σε κινηματογραφικές δεξιότητες, όπως αυτή του μοντάζ των πλάνων [ελλειμματικό μοντάζ (montage elliptique), φοντύ-ανσενέ (fondu enchaîné), αντίστοιχες γωνίες λήψεις (champ-contrechamp)], κ.ά.. Ο συγγραφέας χρησιμοποιεί επίσης και άλλες τεχνικές που αφορούν το χρόνο της διήγησης [αξελερέ (accéléré), slow motion, flash-back, flash-forward, fix carré], τους θορύβους ή την απουσία αυτών, τη φωνή “off” (voix off), και τέλος το φωτισμό των σκηνών (chiaroscuro, κοντράστ φωτός-σκοταδιού), κλπ. Το κινηματογραφικό ύφος του έργου του Ρομπ-Γκριγιέ διακρίνεται επίσης χάρις στη χρήση των διαφόρων παιχνιδιών με καθρέφτες, μια και ο κινηματογράφος αποτυπώνει την πραγματικότητα του κόσμου, όπως ακριβώς ο καθρέφτης αντανακλά την πραγματικότητα μιας εικόνας. Σ' αυτό το πλαίσιο, ο συγγραφέας χρησιμοποιεί διακειμενικά λογοτεχνικά ή κινηματογραφικά στοιχεία που συνδέουν τα δύο έργα με τα προηγούμενα ή με έργα άλλων δημιουργών, κυρίως ζωγράφων. Η συνεχής αναφορά σε σωσίες, δίδυμα αδέρφια και επαναλήψεις μαρτυρά τέλος με τον πιο γλαφυρό τρόπο την επιθυμία του δημιουργού να αναδείξει την κυκλικότητα της ιστορίας και του κόσμου, τονίζοντας ωστόσο ότι δεν αποσκοπεί σε μιάν άγονη, ατελέσφορη μίμηση, αλλά σε μια επανάληψη με στόχο την αναγέννηση. Τελικά, αυτό που ο Ρομπ-Γκριγιέ μας καλεί να κάνουμε δεν είναι τίποτε άλλο από το να διευρύνουμε τους ορίζοντές μας και να δούμε μέσα από τα μάτια του την – διαφορετική από την αληθοφάνεια – αλήθεια του κόσμου, χωρίς όρια και διαχωρισμούς. Αυτή ήταν, καθώς φαίνεται, η μεγάλη του επιθυμία, να δημιουργήσει μιάν αποκλειστικά δική του μορφή τέχνης, συνδυάζοντας το γραπτό λόγο με την εικόνα και τη φωνή, στοχεύοντας στην ανάδειξη της τέχνης του κινηματογράφου μέσα από τις λέξεις ενός γραπτού κειμένου. Και, φυσικά, όπως αποδεικνύει η παρούσα εργασία, και στο αντίστροφο.
description: Alain Robbe-Grillet, leader of the New Novel in France, is also known for his cinematic work. His first film (as script writer) whose direction was successfully undertaken by the famous French film director, Alain Resnais, is entitled Last year in Marienbad (L'Année dernière à Marienbad) (1961). Later on, Robbe-Grillet wrote and directed a number of films, some of which preexisted as cine-novels (ciné-romans). Two of the last three texts of the writer, The Repetition (La Reprise) (2001) and This is Gradiva calling (C'est Gradiva qui vous appelle) (2002), may be the most distinctive of his books as far as the cinematic style is concerned, since they contain various elements directly connected to the art of cinema. This combination of literature and cinema creates a “cinematic” style of writing that includes not only fragmentary narration (which is the customary writing method in the New Novel), but also cinematic techniques and terminology that the author uses directly or indirectly, as well as many mirror games, representative of nearly all Robbe-Grillet's texts. The main aim of the author seems to be the representation of man's inner world, a world that does not follow a linear and strictly structured way of thinking; on the contrary, it contains gaps, omissions, repetitions. The writer tries to represent this unstable, deficient path of human thought by using his “cinematic” fragmentary narration, in order to eliminate any traces of credibility from his text. Both texts contain many pure technical cinematic terms, in addition to indirect references to several filming procedures (i.e. close-up shot, zoom, travelling, etc.), to cinematic film editing or other techniques concerning the narrative time (slow motion, flash-back, flash-forward, etc.), as well as references to sound effects or to their absence (voice-over), and finally, to the lighting of the scenes. The cinematic style of Robbe-Grillet's works is all the more distinctive due to the use of several mirror games, since the cinema depicts the world's reality the same way the mirror reflects the reality of an image. Aspiring to recreate this mirror effect in his books, the author uses intertextual literary or cinematic elements, thus connecting the two texts with the previous ones or with other creators' works, mostly paintings. The frequent references to doubles, twins and repetitions demonstrate in the most elegant way the creator's desire to present the repetitive circles of world history, underlining, however, the fact that he does not aim at a sterile, ineffective imitation, but at a repetition resulting to rebirth. Finally, Robbe-Grillet invites us to broaden our horizons and see through his eyes, without prejudice or restrictions, this new reality of the world. This was undoubtedly his great desire, that is, to create his exclusively personal form of art, combining the written text with the image and the sound, aiming, as proves the present work, at the emergence of the art of cinema through the words of a novel, like The Repetition, and vice versa, at pointing out the literary value of a scenario script or a ciné-roman, such as This is Gradiva calling.