Η επίδραση της ποιότητας των πρώιμων εμπειριών στο πλαίσιο του οικογενειακού περιβάλλοντος, στους μηχανισμούς της επιγενετικής και ο ρόλος τους στη γνωστική και συναισθηματική ανάπτυξη του παιδιού, τη συμπεριφορά και την ψυχική υγεία
Creators: name: Ταγαράκη, Αλεξία Αγγελική Παύλου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2020
Subjects: Ανάπτυξη
Επιγενετική
Πρώιμο περιβάλλον του παιδιού
Development
Epigenetics
Early life environment

description: Η ανάπτυξη είναι διαδικασία που επηρεάζεται όχι μόνο από το γενετικό υλικό κάθε ανθρώπου, αλλά και από το περιβάλλον. Ιδιαίτερα σημαντικός είναι ο ρόλος του περιβάλλοντος τα πρώτα χρόνια της ζωής, που ο ταχέως αναπτυσσόμενος εγκέφαλος είναι ιδιαίτερα ευάλωτος. Ένα ευνοϊκό, φροντιστικό περιβάλλον, πλούσιο σε ερεθίσματα, που χαρακτηρίζεται από μία καλή σχέση γονέων-απογόνων, προάγει την ανάπτυξη του εγκεφάλου καθώς και την ψυχοσυναισθηματική και γνωστική ανάπτυξη. Αντίθετα, δυσμενείς πρώιμες συνθήκες, όπως η ανεπαρκής γονεϊκή φροντίδα, ο αποχωρισμός ή η στέρηση του προσώπου φροντίδας, η κακοποίηση ή η ανατροφή σε ένα στερητικό περιβάλλον που δεν προσφέρει τα κατάλληλα ερεθίσματα, μπορούν να έχουν αρνητική επίδραση στην ανάπτυξη, καθώς μπορούν να επηρεάσουν τη λειτουργία δομών και δικτύων του εγκεφάλου που σχετίζονται με τη συμπεριφορά, την αντίδραση στο στρες, τη γνωστική ανάπτυξη και μπορούν να αποτελέσουν παράγοντα κινδύνου για εμφάνιση ψυχοπαθολογίας. Στα πλαίσια της διευκρίνισης των μηχανισμών με τους οποίους το περιβάλλον επηρεάζει τα βιολογικά συστήματα, τις τελευταίες δύο δεκαετίες, διενεργούνται μελέτες σε ζώα και στον άνθρωπο σχετικά με την επίδραση της ποιότητας των πρωίμων εμπειριών στους μηχανισμούς της επιγενετικής και στην ανάπτυξη και τη συμπεριφορά. Σύμφωνα με τις μελέτες αυτές, φαίνεται να υπάρχει συσχέτιση ανάμεσα στην ποιότητα των πρώιμων εμπειριών, ακόμα και των προγεννητικών, και την επιγενετική ρύθμιση πολυάριθμων περιοχών στο γονιδίωμα. Οι επιγενετικές τροποποιήσεις μεταβάλλουν την έκφραση των γονιδίων και επηρεάζουν με τον τρόπο αυτό τις λειτουργίες που αυτά επιτελούν. Διάφορα γονίδια μελετώνται και φαίνεται ότι υπόκεινται σε επιγενετική ρύθμιση από το περιβάλλον. Σε αυτά περιλαμβάνονται γονίδια τα οποία συμμετέχουν στη ρύθμιση του άξονα υποθάλαμος-υπόφυση-επινεφρίδια, που διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην αντίληψη και την απάντηση στο στρες. Τέτοια γονίδια είναι αυτά που κωδικοποιούν τον υποδοχέα των γλυκοκορτικοειδών, την αργινίνη-βαζοπρεσσίνη και την προ-οπιομελανοκορτίνη. Επίσης, μελετώνται γονίδια που συμμετέχουν στη ρύθμιση του συστήματος του γ-αμινοβουτυρικού οξέος (GABA), δυσλειτουργία του οποίου σχετίζεται με την παθογένεια ψυχιατρικών διαταραχών, το γονίδιο του υποδοχέα των οιστρογόνων α (ERα) που επηρεάζει την έκφραση κοινωνικών συμπεριφορών, το γονίδιο του εγκεφαλικού νευροτροφικού παράγοντα (BDNF) που διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στην ανάπτυξη του εγκεφάλου από την εμβρυική ζωή και γονίδια που σχετίζονται με τη λειτουργία των συνάψεων στον εγκέφαλο. Επιπλέον, στις μελέτες αυτές διαπιστώνεται συσχέτιση του πρώιμου περιβάλλοντος και των επιγενετικών τροποποιήσεων, με επιπτώσεις στην ανάπτυξη, στη συμπεριφορά και στην ψυχική υγεία. Αυτές οι επιπτώσεις, μπορεί να εκδηλωθούν από την αρχή της ζωής ή και αργότερα κατά την εφηβεία ή την ενήλικο ζωή και φαίνεται ότι επιμένουν.
description: Development is a process affected not only by each individual’s genetic material, but also by the environment. The early-life environment is of great importance, as during the first years of life the rapidly developing brain is significantly vulnerable. A favorable, nourishing environment that provides a variety of stimuli and a positive parent-child relationship promote brain development, as well as emotional and cognitive development. On the contrary, adverse early life experiences, such as a negative parent-child relationship, early separation from the mother and early deprivation or abuse, can have a negative effect on development, as they can affect the function of brain structures and networks that are involved in behavior, stress reaction and cognitive development and can be a risk factor for psychopathology. For the purpose of clarifying the mechanisms whereby the environment affects the biological systems, over the past two decades, research is conducted in animals and in human beings, concerning the effects of the quality of early life experiences on epigenetic mechanisms and on development and behavior. According to those studies, there seems to be a correlation between the quality of early life experiences, even the prenatal ones, and the epigenetic regulation of numerous genomic regions. The epigenetic modifications of genes, influence their expression, thereby effecting the functions that they perform. Various genes are being studied and they appear to be subjected to epigenetic regulation by the environment. Among them, there are genes that are involved in the regulation of the hypothalamic-pituitary-adrenal axis, which has a significant role in stress perception and response. Such genes are the ones coding the glucocorticoid receptor, arginine-vasopressin and pro-opiomelanocortin. Other studied genes are the ones that participate in the regulation of the gamma-aminobutyric acid (GABA) system, whose dysfunction has a role in the pathophysiology of psychiatric disorders, the gene coding estrogen receptor alpha (ERα) that is involved in the expression of social behaviors, the gene coding the brain-derived neurotrophic factor (BDNF) whose important role in brain development starts from the intrauterine period and genes that are involved in the synapses΄ function in the brain. Moreover, according to the study results, there is a correlation between early life environment and epigenetic modifications, and effects on development, behavior and mental health. These effects may manifest early in life or later during adolescence or adulthood and they appear to be persistent.