Ο τονισμός των ουσιαστικών της ελληνικής: μια πειραματική προσέγγιση
Creators: name: Αποστολούδα, Βασιλική Χρήστου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2012
Subjects: λεξικός τόνος
ουδέτερος τόνος
Νοητικό Λεξικό
lexical stress
default stress
mental Lexicon

description: Η παρούσα εργασία εξετάζει τα τονικά σχήματα των πιο παραγωγικών και με υψηλότερη συχνότητα εμφάνισης κλιτικών τάξεων των ουσιαστικών: -ος (αρσ./θηλ.), -ο (ουδ.), -ας (αρσ.), -α (θηλ.), -ι (ουδ.). Ο στόχος της έρευνας είναι να διαπιστωθεί εάν τα ουσιαστικά διαφορετικών μορφολογικών κατηγοριών φέρουν διαφορετικά τονικά σχήματα, και επομένως εάν η κλιτική κατάληξη αποτελεί ένδειξη για τη θέση του τόνου. Εκτός από την κλιτική τάξη, ο επιμέρους παράγοντας που εξετάστηκε είναι το μέγεθος της λέξης, ώστε να διαπιστώσουμε εάν ο αριθμός των συλλαβών αποτελεί επίσης ένδειξη για τη θέση του τόνου. Για το λόγο αυτό κατασκευάστηκε ένα πείραμα παραγωγής με 150 ψευδολέξεις με πραγματικά κλιτικά επιθήματα, 50 για κάθε μέγεθος λέξης (δισύλλαβες, τρισύλλαβες, τετρασύλλαβες), 10 για κάθε κλιτική κατηγορία (-ος, -ο, -ας, -α, -ι). 32 φυσικοί ομιλητές της Ελληνικής κλήθηκαν να διαβάσουν δυνατά 150 προτάσεις, χωρίς χρονικό περιορισμό, συμπληρώνοντας τες με μια ψευδολέξη από την οποία απουσίαζε το διακριτικό του τόνου, καθώς και η ένδειξη του γένους. Η κάθε ψευδολέξη είχε πάντα τη θέση του υποκειμένου, καθώς η εργασία εστιάζει στα τονικά σχήματα της ονομαστικής πτώσης. Οι προτάσεις συνοδεύονταν από εικόνες που απεικόνιζαν μη πραγματικά αντικείμενα, τα οποία υποτίθεται ότι αναπαριστούσαν το περιεχόμενο της κάθε ψευδολέξης. Στη συνέχεια τα αποτελέσματα του πειράματος κωδικοποιήθηκαν ανά ομιλητή, ανά μορφολογική κατηγορία και ανά το μέγεθος της λέξης, ώστε να βρεθούν τα κυρίαρχα τονικά σχήματα. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι δεν εμφανίζουν όλες οι μορφολογικές κατηγορίες τα ίδια τονικά σχήματα και ότι συνεπώς η κλιτική τάξη αποτελεί ένδειξη για τη θέση του τόνου, ενώ αντίθετα το μέγεθος της λέξης δεν αποτελεί παράγοντα επαρκή να παρέχει ενδείξεις για τη θέση του τόνου. Ο επόμενος στόχος της εργασίας είναι να διερευνηθεί η επίδραση του Νοητικού Λεξικού και των τονικών σχημάτων που φέρει ως κυρίαρχα στατιστικά, κατά την παραγωγή ψευδολέξεων από τους ομιλητές του πειράματος, ώστε κατ’ επέκταση να διερευνηθεί εάν ο τόνος είναι λεξικά κωδικοποιημένος. Για το λόγο αυτό συγκεντρώθηκαν και κωδικοποιήθηκαν τα τονικά σχήματα των πιο παραγωγικών και με υψηλότερη συχνότητα εμφάνισης κλιτικών τάξεων των ουσιαστικών: -ος (αρσ./θηλ.), -ο (ουδ.), -ας (αρσ.), -α (θηλ.), -ι (ουδ.), η στατιστική εμφάνιση των οποίων εξετάστηκε συγκριτικά με την εμφάνιση των τονικών σχημάτων που αναδείχτηκαν από το πείραμα. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι γενικά οι ομιλητές του πειράματος τείνουν να παράγουν τα αντίστοιχα τονικά σχήματα του Λεξικού, και ότι προτιμούν να αναδείξουν λεξικά-προσδιορισμένα τονικά σχήματα, παρά τον ουδέτερο φωνολογικό τόνο. Ωστόσο, δεν ακολουθούν πάντα τυφλά τα τονικά σχήματα του Λεξικού, καθώς σε κάποιες κατηγορίες όπου το Λεξικό αναδεικνύει μαρκαρισμένα τονικά σχήματα, οι φωνολογικοί παράγοντες επεμβαίνουν και περιορίζουν την εφαρμογή των μορφολογικών παραμέτρων και των κυρίαρχων στατιστικά τονικών σχημάτων που επιβάλλει το Λεξικό.
description: The present study investigates the stress patterns of the most productive and fluent morphological classes of the nouns: os (masc/fem), o (neut), -a (fem), -i (neut) and -as (masc). The aim of the research is to examine if the nouns of different morphological classes show specific stress preferences, and consequently if the morphological marker is a cue for the stress position. Except from the morphological class, we examined the factor of the size of the word, to investigate if it also consists a cue for the stress position. For this purpose, we designed a production experiment with 150 pseudowords with real class markers, 50 of each size (two-syllables, three-syllables, four-syllables), 10 of each class (-os, -o, -as, -a, -i). 32 native speakers of Greek had to read aloud 150 sentences with no time restriction and fill them with a pseudoword that was not assigned for the stress and for the gender. Each pseudoword was the subject of the sentence, as we focused on the stress of the nominative case. Each sentence was introduced with a photo of an unknown item the pseudoword was assumed to denote. The data were codified according to speaker, morphological category, word size and stress pattern. The results of the experiment revealed that different morphological classes show specific stress preferences and consequently that the class marker is a cue for stress, whereas the size of the word it’s not sufficient factor to provide cues for stress assignment. The next aim of the research is to examine the effect of the statistical patterns of the Lexicon on the speakers’ production, and subsequently to investigate if the stress is lexically codified. For this purpose we collected and codified the stress patterns of the most productive and fluent morphological classes: os (masc/fem), o (neut), -a (fem), -i (neut) and -as (masc) and compared them with the stress patterns that raised from the experiment. The results revealed that generally the speakers tend to produce respectively the stress patterns of the Lexicon and they choose the lexically determined stress patterns, and not the phonological default. However, they are not blind frequency matchers, as in the classes that Lexicon arises marked stress patterns, phonological patterns intervene and constrain statistical patterns.