Ποινική αντιμετώπιση της δωροληψίας των ιατρών του ΕΣΥ
Creators: name: Μπαρμπαρούση, Μαρία Ευθυμίου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2017
Subjects: δωροληψία
διαφθορά
Εθνικό Σύστημα Υγείας
corruption
bribe
National Health System

description: Η δωροληψία των ιατρών του Εθνικού Συστήματος Υγείας, το γνωστό ‘φακελάκι’, έχει λάβει ανησυχητικές διαστάσεις στις μέρες μας, με οδυνηρές συνέπειες για κοινωνία. Στα υπάρχοντα στοιχεία αποτυπώνεται η υψηλή θέση της Ελλάδας στη διαφθορά, με ‘πρωταθλητές’ τα δημόσια νοσοκομεία, εξηγώντας, έτσι, τη χαμηλή κατάταξη της χώρας μας στην ποιότητα υπηρεσιών υγείας πανευρωπαϊκά. Η δωροληψία θεωρείται ως η κυριότερη εκδήλωση διαφθοράς, χωρίς όμως να είναι και η μοναδική. Στο επίκεντρο της έννοιάς της, και ειδικότερα της δωροληψίας των ιατρών του ΕΣΥ, βρίσκεται μία αθέμιτη συναλλαγή μεταξύ ιατρού και πολίτη, με αντικείμενο την ιατρική πράξη η οποία εμφανίζεται ως πωλούμενη. Γενικότερα, σημαίνει την εκμετάλλευση της ιδιότητας του ως δημοσίου λειτουργού για ιδιοτελείς σκοπούς. Η αιτιολογική προσέγγιση της διαφθοράς είναι πολυδιάστατη. Για την υπεροχή της στο ΕΣΥ ευθύνονται, κυρίως, οι ανύπαρκτοι εσωτερικοί έλεγχοι, η περιορισμένη διαφάνεια, η ανοχή κ.α. Αυτή η εμπορευματοποίηση της ιατρικής πράξης αντίκειται στις αρχές του ΕΣΥ της χώρας μας, που αξιώνει καθολική και δωρεάν πρόσβαση των πολιτών στην υγειονομική περίθαλψη, η οποία προστατεύεται και συνταγματικά. Εκτός από ποινικά κολάσιμη συμπεριφορά, συνιστά, επίσης, και πειθαρχικό παράπτωμα βάση νομοθετικών κειμένων όπως ο Κώδικα Ιατρικής Δεοντολογίας. Το διεθνές και ευρωπαϊκό ενδιαφέρον για την αντιμετώπιση του φαινομένου, μέσω του Ποινικού Δικαίου, είναι έντονο, όπως αποδεικνύεται από το πλήθος συμβάσεων που έχουν καταρτιστεί, τις οποίες ο έλληνας νομοθέτης έχει μεταφέρει με προθυμία στην εσωτερική έννομη τάξη, με αποτέλεσμα το εθνικό νομοθετικό πλαίσιο να έχει υποστεί αλλεπάλληλες παρεμβάσεις. Ο πρόσφατος Ν. 4254/2014 επέφερε ευρύτατες αλλαγές στο πεδίο αυτό, απλοποιώντας και ταυτόχρονα διευρύνοντας την ποινικοποίηση των εγκλημάτων δωροληψίας. Σε εθνικό επίπεδο, το βασικό μέσο αντιμετώπισης του φαινομένου είναι το άρθρο 235 του Ποινικού Κώδικα, όπου στην πρώτη παράγραφο τυποποιείται η δωροληψία για νόμιμες υπηρεσιακές πράξεις, στη δεύτερη, η κακουργηματική μορφή δωροληψίας για παράνομες πράξεις, ενώ στην τρίτη και τέταρτη παράγραφο εισάγονται νέες εγκληματικές μορφές, της δωροληψίας ‘χάριν της καλλιέργειας κλίματος’ και της παράλειψης του προϊστάμενου δημόσιας επιχείρησης, αντίστοιχα. Το ποινικό οπλοστάσιο κατά της διαφθοράς είναι πλέον ισχυρό και εκτεταμένο. Ωστόσο δεν είναι αυτό που μπορεί να δώσει λύση. Για την ουσιαστική αντιμετώπιση του φαινομένου, απαιτείται θεσμοθέτηση μέτρων με στόχο την πρόληψη, την εκπαίδευση των πολιτών και την καταστολή σε άλλα επίπεδα, όμως, πέραν του ποινικού δικαίου. Ειδικότερα, οι προσπάθειες για τον περιορισμό της στο χώρο στο ΕΣΥ πρέπει να αντικατοπτρίζουν τις κύριες γραμμές μιας καλής διακυβέρνησης όπως πληροφόρηση, διαφάνεια, ακεραιτότητα, λογοδοσία, και συμμετοχή σε δράση. Συμπερασματικά, θα λέγαμε ότι η αιτία γιγάντωσης των κρουσμάτων διαφθοράς δεν εντοπίζεται σε νομοθετικό έλλειμμα αλλά σε θεσμικές δυσχέρειες κατά την πρόληψη, έρευνα και αποκάλυψη αυτών. Επίσης, διαπιστώνεται μια συμβολική πολιτική διαχείριση του Ποινικού Δικαίου που ενδιαφέρεται να ‘δείξει’ ότι καταβάλλονται προσπάθειες αντιμετώπισης του φαινομένου. Το ‘φακελάκι’ είναι μια παγιωμένη κατάσταση στο χώρο του ΕΣΥ που συνεπάγεται τεράστιο οικονομικό κόστος για τη χώρα. Η εξάλειψή του, παρόλα αυτά, είναι εφικτή όπως προκύπτει από την πρόθεση δράσης της πλειοψηφίας των πολιτών. Τέλος, πρέπει να επισημανθεί ότι ο τομέας της υγείας, που πραγματεύεται ένα ζωτικής σημασίας αγαθό, χρειάζεται την εικόνα ότι στελεχώνεται από ευσυνείδητους και ανιδιοτελείς λειτουργούς
description: The phenomenon of doctors of the National Health System receiving bribes, that is, asking for so-called “payoffs”, has nowadays reached alarming proportions, the society suffering its highly unpleasant consequences. Existing evidence highlights the high positioning of Greece in the scale of corruption, its public hospitals being nominated as "corruption champions", a fact clarifying the low ranking of our country as far as the quality of health services over Europe is concerned. The reception of bribes is considered to be the main manifestation of corruption, through not the only one. At the heart of its concept, more specifically of the receiving of bribes by NHS doctors, lies a shady transaction between a doctor and a citizen, revolving around the medical practice act that appears as being “sold”. Generally, it means doctors exploiting their status as civil servants for self-serving purposes. The causal approach of corruption is multidimensional. Its prevalence within the NHS is mainly due to the non-existent internal controls, limited transparency, tolerance towards such phenomena etc. This commercialization of medical practice is contrary to the principles of the NHS of our country, which sees for complete and free access of the citizens to health care, and is also constitutionally protected. In addition to criminal behavior, it also constitutes disciplinary misconduct, based on legislation such as the Code of Medical Ethics. The international and European interest in tackling the phenomenon through Criminal Law has been vast, as evidenced by the wide range of conventions drafted, which the Greek legislator has willingly adopted into our national legal order, so that the national legislative framework has been subjected to various modifications. The recent Law no 4254/2014 has brought about widespread changes in this field, simplifying and simultaneously broadening the criminalization of bribe – connected crimes. At a national level, the main remedy for this phenomenon has been Article no 235 of the Penal Code, in the first paragraph of which the receiving of bribes for lawful acts of service is standardized; the second paragraph standardizes the criminal behavior of receiving bribes for unlawful acts, whilst in the third and fourth paragraph new criminal behaviors of bribe – reception are introduced, the one that is committed “in favor of offering an advantage”, and the omission on the part of a head of a public undertaking, respectively. The criminal arsenal against corruption is now powerful and has a wide variety of means to display. However, it is not the one to offer solutions. In order for this phenomenon to be tackled effectively, the institution of preventive, educative and, at certain levels, suppressive measures is required, in addition to criminal law. More specifically, efforts aimed at its control within the context of the NHS should reflect the main guidelines of good governance, such as information flow, transparency, integrity, accountability, and active participation. In conclusion, one could say that the cause of the multiplication of the cases of corruption is not to be pinpointed on a legislative deficit, but on institutional dysfunctions in preventing, investigating upon and revealing them. One can also note a symbolic political management of Criminal Law with a focus on 'showing' that efforts are being made to address the phenomenon. The “payoff” constitutes an established situation in the context of the NHS, which entails enormous financial costs for the country. Its elimination, however, is feasible, as shown through the intention of the majority of citizens to act against it. Finally, it should be noted that the health sector, which deals with a commodity of vital importance, has great necessity for an image of it being staffed by conscientious and selfless civil servants.