Μικροστρωματογραφική ανάλυση νεολιθικών οικισμών: εφαρμογή γεωαρχαιολογικής διερεύνησης πολλαπλών δεικτών σε έναν ανοιχτό χώρο πιθανής απόρριψης (midden) από το Κυπαρίσσι Βασιλικών
Creators: name: Βαρής, Αριστείδης Βασιλείου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2018
Subjects: Γεωαρχαιολογία
Διαδικασίες σχηματισμού
Μικροστρωματογραφική ανάλυση πολλαπλών δεικτών
Geoarchaeology
Formation Processes
Microstratigraphic multi-proxy analysis

description: Η παρούσα εργασία έχει γεωαρχαιολογικό χαρακτήρα και στηρίζεται στην εφαρμογή μιας μικροστρωματογραφικής ανάλυσης πολλαπλών δεικτών, με στόχο την εξέταση των διαδικασιών σχηματισμού ενός ανοιχτού χώρου πιθανής απόρριψης (midden) από τον νεολιθικό οικισμό του Κυπαρισσίου Βασιλικών, στην Βόρεια Ελλάδα. Η ανάλυση διεξήχθη σε ένα ακέραιο και προσανατολισμένο δείγμα στρωματογραφίας από την παραπάνω διαμόρφωση. Αρχικά, μέσω μακροσκοπικής ταξινόμησης, το δείγμα διαχωρίστηκε σε 46 διακριτές στρώσεις, οι οποίες οργανώθηκαν με την σειρά τους σε 7 στρωματογραφικές ομάδες σύμφωνα με μορφολογικά και λιθολογικά κριτήρια. Έπειτα, οι παραπάνω αποθέσεις αναλύθηκαν εργαστηριακά με την χρήση εύχρηστων «παραδοσιακών» ιζηματολογικών τεχνικών (pH, μαγνητική επιδεκτικότητα, απώλεια πύρωσης) και εστιακής ενόργανης χημικής ανάλυσης (XRF). Ο συσχετισμός μεταξύ μακροσκοπικών και εργαστηριακών αποτελεσμάτων επιτεύχθηκε ΄μέσω της εφαρμογής πολυμεταβλητών στατιστικών αναλύσεων, και συγκεκριμένα μέσω Διακριτικής Ανάλυσης και Ανάλυσης Κύριων Συνιστωσών. Καταδεικνύεται ότι οι πολύ λεπτές μικροστρώσεις του δείγματος στρωματογραφίας διακρίνονται από τις τοπικές φυσικές αποθέσεις και αποτελούνται από διάφορες ανθρωπογενείς επιχώσεις όπως ανοιχτές φωτιές στην θέση τους, δευτερογενείς διαμορφώσεις καύσεις, συγκεντρώσεις οικιστικών καταλοίπων και κατασκευασμένες επιφάνειες. Παράλληλα, προτείνονται πιθανοί χημικοί δείκτες για την αναγνώριση διαφορετικών σταδίων καύσης. Πιο συγκεκριμένα, τα χημικά στοιχεία Zn, K, Cu και Ni συσχετίζονται με ορίζοντες καρβούνου, ενώ τα στοιχεία Ca, Sr και Mg με στρώσεις στάχτης. Σε συνάφεια με αποτελέσματα ερευνών σε παρόμοιες διαμορφώσεις, κρίνεται αναγκαίος ο επαναπροσδιορισμός των Νεολιθικών σχηματισμών midden ως χώροι όχι μόνο δευτερογενών αλλά και πρωτογενών δραστηριοτήτων. Σε γενικότερες γραμμές, οι μικροστρωματογραφικές έρευνες επιτυγχάνουν την ανάλυση σε επίπεδο μικροκλίμακας εφαρμόζοντας τεχνικές που περιλαμβάνουν την χρήση μικροσκοπίου, όπως η μικρομορφολογία. Είναι δηλαδή εξειδικευμένες, πολύ ακριβές και κατά συνέπεια απαιτούν διεπιστημονική συνεργασία και κρατική χρηματοδότηση. Στο πλαίσιο των κοινωνικών και οικονομικών εμποδίων που χαρακτηρίζουν την σύγχρονη ελληνική αρχαιολογική κοινότητα, είναι συχνά δύσκολο να υποστηριχτεί αυτό το επίπεδο αναλυτικής λεπτομέρειας. Ωστόσο, βασικοί αρχαιολογικοί προβληματισμοί, αναφορικά με τις διαδικασίες σχηματισμού των οικιστικών αποθέσεων, μπορούν να προσεγγιστούν εφαρμόζοντας μια ερευνητική στρατηγική «μικροστρωματογραφίας πεδίου», όπως αυτή που αναπτύσσεται στην παρούσα εργασία
description: In this study a microstratigraphic multi-proxy geoarchaeological approach is employed for the investigation of the formation processes of a midden feature at the Neolithic tell settlement of Kyparissi Vasilika, Northern Greece. An intact and oriented profile sample from the aforementioned feature was initially assessed through macroscopic examination. The sample was demarcated into 46 discrete layers that were classified into 7 stratigraphic groups based on morphological and lithological criteria. Afterwards, the deposits were analyzed with readily available bulk sedimentological techniques (pH, magnetic susceptibility, loss on ignition) and focal chemical analysis (XRF). Macroscopic and laboratory results were correlated with the application of multivariate statistics, specifically Discriminant and Principal Components Analysis. It is demonstrated that the fine, in many cases laminated, stratigraphic sequence is distinct from local natural soils as it is composed of various anthropogenic deposits including in situ bonfires, reworked combustion features, accumulations of refuse materials and constructed surfaces. Concurrently, potential chemical proxies for the identification of different combustion stages were proposed. In more detail, the chemical elements Zn, K, Cu and Ni were associated with carbonaceous facies while the elements Ca, Sr and Mg were connected to ash layers. In accordance with supplementary data from similar features, it is necessary to re-conceptualize Neolithic midden formations as places of not only secondary but also primary use. Microstratigraphic approaches predominantly implement microscopic techniques (e.g. micromorphology) that are specialized, very expensive and as a result demand multidisciplinary cooperation and state funding. In the context of the social and financial hindrances that characterize contemporary Greek archaeological community, it is often difficult to support this level of analytical scale. However, initial archaeological questions considering formation processes of occupation deposits could be addressed by applying a methodological framework similar to the one developed in the present thesis