Οι «τεχνικές του σώματος» στην καλλιτεχνική πρακτική: Πρόταση για το νοηματικό μουσειολογικό μιας έκθεσης σύγχρονης τέχνης
Creators: name: Μαγουλά, Βασιλική Αθανασίου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2020
Subjects: Τεχνικές σώματος
Φροντίδα
Μηχανισμού εξουσίας
Body techniques
Care
Relations of power

description: Η συγκεκριμένη εργασία εστιάζει στις «τεχνικές του σώματος» (πρακτικές φροντίδας, επιμέλειας, επέμβασης, τροποποίησης κτλ.) και στην προσέγγιση των ενσώματων δράσεων ως καλλιτεχνικές πρακτικές. Πιο αναλυτικά, το πρώτο μέρος της εργασίας εξετάζει τους λόγους που το θεωρητικό ενδιαφέρον για το σώμα άρχισε να αποκτά ολοένα και μεγαλύτερη σημασία στο πλαίσιο της ευρύτερης συζήτησης για τη μεταμοντέρνα κατάσταση. Αφού εξεταστεί το ζήτημα της περιστολής του σώματος μέσα από τις διάφορες φιλοσοφικές και θρησκευτικές παραδόσεις, θα φανεί στη συνέχεια η μετάβαση προς την απελευθέρωση του υλικού σώματος κατά την μετανεωτερικότητα. Μέσα από τη θεωρία του Michel Foucault θα αναδειχθεί η διάσταση του σώματος που ελέγχεται και ρυθμίζεται από μηχανισμούς κυριαρχίας, οι οποίοι καθιστούν το ατομικό σώμα δυνητικό όργανο εφαρμογής της βιοπολιτικής. Στη συνέχεια, εξετάζεται το ζήτημα της φροντίδας του σώματος και του εαυτού, και του επακόλουθου πόνου που ενέχουν οι αντίστοιχες πρακτικές, μέσα από το πλαίσιο της κοινωνιολογικής προσέγγισης του σώματος ως σχέδιο. Οι ποικίλες τεχνικές φροντίδας και επιμέλειας του σώματος εξετάζονται τόσο ως εργαλεία κατασκευής της ατομικής ταυτότητας και της υποκειμενικότητας, αλλά και ως μορφές χειραγώγησης και διαμόρφωσης του συλλογικού κοινωνικού σώματος. Τέλος, γίνεται αναφορά στη διάσταση του τέχνο-σώματος, όπου εξετάζεται η μετάβαση από τη μηχανή της σάρκας προς το ψηφιοποιημένο σώμα. Οι παραπάνω θεωρητικές τοποθετήσεις συνομιλούν με το ζήτημα της ανάδυσης του σώματος στην τέχνη μέσα από τις καλλιτεχνικές πρακτικές της performance και της body art. Ορισμένα από τα θέματα που αναπτύσσονται εδώ αφορούν στη μεταχείριση του σώματος ως καλλιτεχνική γλώσσα, στην πολιτική διάσταση που αποκτά το σώμα στην τέχνη, στο ζήτημα του προσωπικού βιώματος και του πόνου, καθώς και στην body art ως μια μορφή αντίστασης και ανάκτησης του ελέγχου πάνω στο σώμα. Στο δεύτερο μέρος της εργασίας παρουσιάζεται ο μουσειολογικός νοηματικός σχεδιασμός μιας έκθεσης στο Μπέη Χαμάμ της Θεσσαλονίκης με θέμα το σώμα και τίτλο Body projects: in between. Στο πρώτο κεφάλαιο συνοψίζονται τα κεντρικά θεωρητικά ζητήματα που προηγήθηκαν, τα οποία εμπνέουν το σκεπτικό της έκθεσης. Ο μουσειολογικός νοηματικός σχεδιασμός περιλαμβάνει την αναλυτική παρουσίαση του σκεπτικού, της δομής, της διάρθρωσης και των ενοτήτων της έκθεσης, τα επιλεγόμενα έργα, ενώ παράλληλα τεκμηριώνεται η σχέση του προτεινόμενου αφηγήματος με τον εκθεσιακό χώρο. Το δεύτερο κεφάλαιο περιλαμβάνει την παρουσίαση του μουσειολογικού προγραμματικού σχεδιασμού που αφορά σε πρακτικά ζητήματα σχετικά με τη συλλογή, το χώρο και τις προδιαγραφές απόδοσης. Τέλος, ακολουθεί ένας επίλογος με κάποια συμπεράσματα που προκύπτουν μέσα από τη θεωρητική προσέγγιση της μελέτης καθώς και την παρουσίαση του μουσειολογικού νοηματικού σχεδιασμού.
description: This dissertation attempts to examine the notion of “body techniques” (practices of care, body transformation/ modification etc.) as well as to approach such embodied phenomena as artistic practices. More precisely, the first part of the dissertation examines why the theoretical interest about the body became of importance in the context of the wider discussion around the post-modern condition. The first two aspects examined here are the oppression of the body, which is reflected through several philosophical and religious traditions on the one hand, and the liberation of the body’s materiality in the context of postmodernity, on the other hand. Michel Foucault’s theory of biopolitics is used as a tool to reflect on the state of the body which in contemporary culture is constantly controlled and regulated by subtle relations of power. Then, I anticipate to examine the notion of care of the body and self, as well as the factor of pain attributed to these practices, through the lens of the sociological approach of the body as a project. Τhe techniques of the body as essential tools to the construction of self-identity and subjectivity as well as, as manipulative forces over the collective and social body. The first chapter is completed with a reference to the notion of the techno-body, and the examination of the transition from the flesh machine to the digital body. The above theoretical approaches are entangled to the appearance of the artist’s living body through artistic practices, such as performance and body art. Some of the issues examined here deal with the body as an expressive artistic language, the political aspect of the body in contemporary art, the personal experience and pain, as well as body art as a way of resistance and retrieval of control over one’s own body. The second part of this dissertation is devoted to the conceptual design and organizing of an art exhibition, named “Body projects: in between”, at the space of Bey Hammam at Thessaloniki. In the first chapter, some of the main theoretical issues that inspire the concept of the exhibition, are recapulated. The conceptual design includes an extended presentation of the concept, the structure and the sections of the exhibition, the selected artworks, as well as an interpretation of the relation between the proposed narrative and the exhibition space. The conceptual organizing of the exhibition is presented in the second chapter where the practical issues considering the collection, the space and the specification of the composition, are presented. Then follows a short epilogue with some conclusions that stem from the theoretical approach embedded in this study as well as from the conceptual design presented.
description: Σε συνεργασία με το Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης (Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας)