Κόσμος, Εκκλησία, τελείωση του ανθρώπου στη «Μυσταγωγία» του αγίου Μαξίμου του Ομολογητού:
Creators: name: Μιχαηλίδης, Δημήτριος Ευάγγελου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2013
Subjects: Μάξιμος Ομολογητής
«Μυσταγωγία»
Θεία Λειτουργία
Maximus the Confessor
«Mystagogy»
Divine Liturgy

description: Στην παρούσα μελέτη έγινε προσπάθεια να παρουσιασθεί η «Μυσταγωγία», ένα από τα πιο γνωστά και πολυσήμαντα θεολογικά έργα του αγίου Μαξίμου του Ομολογητού. Αρχικά διαπιστώθηκε η συμβολή των θέσεων του Μαξίμου στην τελική επικράτηση της Εκκλησίας απέναντι στις αιρέσεις του Μονοθελητισμού και του Μονοενεργητισμού που ταλάνιζαν την εποχή εκείνη την αυτοκρατορία αλλά και την καταδίκη τους, στη συνέχεια, από την Στ’ Οικουμενική Σύνοδο. Στο πρώτο κεφάλαιο της μελέτης μας, προσπαθήσαμε να παρουσιάσουμε με ποιο τρόπο η Εκκλησία είναι τύπος και εικόνα του Θεού. Σύμφωνα με τον ιερό συγγραφέα, η Εκκλησία πραγματοποιεί το ίδιο ενοποιητικό έργο με τον Θεό, μιμούμενη κατά ανάλογο τρόπο τη θεία ενέργεια. Ο ιερός συγγραφέας έπειτα παραλληλίζει την Εκκλησία με τον κόσμο, ο οποίος αποτελείται από το νοητό και τον αισθητό, αναφέροντας πως η Εκκλησία είναι ένας οίκος, που χωρίζεται σε ιερό βήμα και κυρίως ναό. Ο ίδιος διαχωρισμός ισχύει όχι μόνο για τον αισθητό αλλά και το νοητό κόσμο, δείχνοντας την αλληλεξάρτηση των δύο κόσμων, χωρίς ωστόσο να υπάρχει σύγχυση μεταξύ τους. Όταν αναφέρεται στη σχέση του Θεού με τον κόσμο, ο άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής αναπτύσσει το ζήτημα για «τή θεωρία καί τούς λόγους τῶν ὄντων». Η «θεωρία τῶν ὄντων» έχει διάφορες σημασίες με πιο σημαντική να εντοπίζεται στην ανάβαση της ψυχής προς τον Θεό, ενώ ολόκληρη η φράση σημαίνει απλά την προαιώνια, αλλά όχι συναΐδια, ύπαρξή τους εντός του Θεού, καθώς και ότι είναι προϊόντα της δημιουργικής Του βουλής. Στην πορεία της γνώσης αυτής είναι γνωστές δύο οδοί θεογνωσίας, οι οποίες ονομάζονται αποφατική και καταφατική θεολογία. Στο δεύτερο κεφάλαιο επιχειρήθηκε μία ανθρωπολογική παρουσίαση της Εκκλησίας, καθώς ο ιερός συγγραφέας επιχειρεί να εξηγήσει με ποιο τρόπο η Εκκλησία είναι εικονίζει τον άνθρωπο, και πως αυτή εικονίζεται σαν άνθρωπος από αυτόν. Στη συνέχεια αναφέρεται στον τρόπο με τον οποίο η Αγία Γραφή ονομάζεται άνθρωπος, και πως ο άνθρωπος είναι εικόνα του κόσμου αλλά και ο κόσμος εικόνα του ανθρώπου. Στην περιγραφή των διαφόρων «στιγμῶν» της θείας Λειτουργίας που ακολουθούν, ο συγγραφέας της «Μυσταγωγίας», επισημαίνει τον ιδιαίτερο συμβολισμό καθεμίας, με πιο σημαντική τη στιγμή της Θείας Κοινωνίας, όπου οι άνθρωποι ενώνονται με τον Χριστό, με τελικό σκοπό να γίνουν θεοί κατά χάρη. Η τελευταία ενότητα της παρούσας μελέτης, σχετίζεται με το γεγονός της τελείωσης του ανθρώπου. Αρχικά περιγράφει την ψυχή του ανθρώπου καθ’ εαυτή. Έπειτα, το γεγονός της τελείωσης ο άγιος Μάξιμος το συνδέει με τη συμμετοχή των πιστών στη θεία Λειτουργία. Για να φτάσει όμως ο άνθρωπος στην τελείωση, χρειάζεται να διέλθει από τις βαθμίδες της καθάρσεως, του φωτισμού και της θέωσης τις οποίες ο άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής αναφέρει ως «φυσικήν θεωρίαν», «συμβολικήν θεωρίαν» και «θεολογικήν μυσταγωγίαν». Τα τρία αυτά στάδια ο ιερός συγγραφέας τα συσχετίζει με τις τρεις τάξεις ανθρώπων μέσα στην Εκκλησία, δηλαδή τους πιστούς, τους πρακτικούς και του θεωρητικούς. Το τελευταίο στάδιο τελείωσης οδηγεί τον άνθρωπο στην «ἀκατάληκτον ἀεικινησίαν». Πρόκειται για μία κατάσταση δυναμική και συνάμα κινητική, στην οποία ο άνθρωπος καλείται να φτάσει, κατά το δυνατόν περισσότερο, στην ομοίωση με τον Θεό.
description: In this study an effort has been made to present the «Mystagogy», one of the most known and of paramount theological importance writings of Saint Maximus the Confessor. In the first chapter of our study, we tried to present in what manner the Church is an icon of God. According to the holy writer the Church is the type and the icon of God by imitating and representing God’s activity. The holy writer draws a parallel between the Church and the cosmos, which is contained of intelligible and sensible beings, referring that the Church is one house in its construction even though She is divided into the Holy Place and the nave. The same dichotomy also applies not only to the sensible cosmos but also to the intelligible cosmos, showing in this way the interpenetration of the two cosmos in an unconfused way. When he refers to the relationship between the God and the cosmos, saint Maximus the Confessor expounds the issue of «contemplation and logoi of beings». The « contemplation of beings» has a variety of meanings with the most important be the ascension of the soul towards God, while the whole phrase has the meaning of simply being ageless, and not eternally the same with God since «logoi of beings» are precisely the divine intensions. In this way of knowledge it is known two ways of knowing God, which are named apophatic and cataphatic theology. In the second chapter an effort has been made to present an anthropological presentation of the Church due to the fact that the holy writer tries to explain in what manner the Church symbolically represents man and how it is represented by him as man. After that he also tries to explain in what manner the Holy Scripture is said to be a man and how the world is said to be a man, and in what manner man is world. In the various «moments» of the Divine Liturgy which the writer of the «Mystagogy» attempts to describe, he underlines the particular symbolism of each one, with the most important, the «moment» Divine Liturgy, the Holy Communion, from which all the faithful people commune. The final chapter of this study is related to the deification of man. Initially he describes Man’s soul itself. After this, the fact of deification saint Maximus relates it with the participation of the faithful people in the Divine Liturgy. In order for man to reach deification, he has to pass through expiation, illumination and deification, which saint Maximus the Confessor names them as «natural contemplation», «symbolic contemplation» and «theological mystagogy». These three stages the holy writer associates them with the three classes in the Church, the believers in faith, the active ones and those with knowledge. The final stage of deification leads man to the «perpetual movement». This is a dynamic and kinetic state, where man is called to reach, as far as possible, deification according to His likeness.