Μια πυθαγόρεια φιλοσοφική αντίληψη της μουσικής στον Πλάτωνα:
Creators: name: Φουντή, Ελένη Χρήστου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2014
Subjects: μουσική
αρμονία
νοητή
music
harmony
intelligible

description: Η εργασία αυτή πραγματεύεται την πυθαγόρεια φιλοσοφική αντίληψη του Πλάτωνα για τη μουσική, όπως αυτή προκύπτει από τις αναφορές του στους διαλόγους του: Πολιτεία, Τίμαιο, Φίληβο και Νόμους. Υπογραμμίζεται ότι οι αρχαίοι Έλληνες είχαν ένα πολύ πιο διευρυμένο πλαίσιο για τον όρο «μουσική», συμπεριλαμβανομένων λόγου, μελωδίας, κίνησης και ποίησης. Κατ’ αρχάς επισημαίνεται ότι στα έργα του Πλάτωνα συναντά κανείς μια πληθώρα χωρίων που αναφέρονται στον εκπαιδευτικό ρόλο της ποίησης και της μουσικής κι αναμφισβήτητα, η κριτική του φιλοσόφου είναι αρνητική, καθώς η μουσική συνδέεται στενά με τη γενικότερη φιλοσοφία του, αλλά και την αντίληψή του για τη στενή σχέση αισθητικής και ηθικής. Αυτήν τη στάση και τις προτάσεις του στους Νόμους θα παρουσιάσουμε στο πρώτο κεφάλαιο. Ο Πλάτωνας αντιλήφθηκε την κεφαλαιώδη σημασία της μουσικής, γι’ αυτό θεσπίζει για την ιδανική του Πολιτεία τον κρατικό θεσμό της μουσικής παιδείας. Δε θα μπορούσαμε να αρνηθούμε, ότι ο Πλάτων διατηρεί αυτήν την πολύ αυστηρή κι επιφυλακτική στάση για τη μουσική, η οποία μάλιστα πηγάζει από την πεποίθηση του Δάμωνα πως, όταν αλλάζει η μουσική, κινδυνεύει και το πολίτευμα της πόλης να αλλάξει. Συμπεραίνουμε ότι ο Πλάτωνας θεωρούσε πως τα έργα τέχνης επηρεάζουν ηθικά τον άνθρωπο, γι’ αυτό θα πρέπει να προβάλλουν θετικά πρότυπα και συμπεριφορές, ώστε να συμβάλλουν στην παιδεία του νέου. Σε αυτήν την πεποίθηση συνέβαλαν οι θεωρίες του Δάμωνα. Η επιρροή του Δάμωνος ακολουθεί στο δεύτερο κεφάλαιο, ενώ στο τρίτο έχουμε τη διευκρίνιση ενός όρου που επανέρχεται συνεχώς στην ανά χείρας εργασία, της “αρμονίας”. Έπεται η εξέταση της μουσικής ως προπαιδευτικού μαθήματος των φυλάκων στην Πολιτεία στο τέταρτο κεφάλαιο και, εν συνεχεία, στο πέμπτο η επίδραση του ήχου στην ανθρώπινη ψυχή. Την “καρδιά” της εργασίας αποτελεί το έκτο κεφάλαιο με την τελεολογική προσέγγιση της ακοής στον Τίμαιο, την οποία ακολουθεί μια εκτενής αναζήτηση της επιρροής του Πυθαγορισμού πάνω στον Πλάτωνα στα κεφάλαια επτά και οκτώ. Σε αυτό το σημείο να τονίσουμε ότι για την έρευνα της πυθαγόρειας ή μη επιρροής στην αντίληψη του Πλάτωνα για τη μουσική θεωρήθηκε απαραίτητη η εξέταση της επίδρασης του Πυθαγορισμού γενικότερα στον Πλάτωνα και μια εκ βάθρων προσφυγή σε πυθαγόρειες πηγές. Από τα κεφάλαια αυτά καταλήγουμε ότι ο Πλάτωνας επηρεάστηκε από τις πυθαγόρειες θεωρίες, οι οποίες θεμελίωναν την μουσική επί του αριθμού. Έπειτα, παρουσιάζεται μια μελέτη του μύθου του Ηρός και ο διττός διαχωρισμός της μουσικής στο ένατο κεφάλαιο. Η αρνητική στάση του Πλάτωνα προς την αισθητή μουσική και την εμπειρική τέχνη σημαίνει ανάσταση της νοητής μουσικής. Ο Πλάτωνας επιδιώκει μέσω αυτής ο άνθρωπος να φτάσει στη γνώση της πραγματικής αρμονικής, η οποία θα τον οδηγήσει στις παραδειγματικές Ιδέες. Τέλος, στο δέκατο προτείνεται η διαίρεση της μουσικής σε τρεις κατηγορίες με βάση το κείμενο του Φιλήβου. Μεταξύ της αισθητής και νοητής μουσικής μεσολαβεί, και προτείνεται ως προσιτή στην ανθρώπινη φύση, η μεικτή μουσική, που παρουσιάζει χαρακτηριστικά των άλλων δύο με προτεραιότητα, όμως, στη νοητή. Κλείνοντας καταλήγουμε ότι ο φιλόσοφος περικλείει τη μουσική στο ευρύτερο φιλοσοφικό του πλαίσιο.
description: This essay discusses Pythagorean philosopher Plato’s concept about music, as this derives from reports of his dialogues: Republic, Timaeus, Philebus and Laws. It must be stressed that ancient Greeks had a much broader framework for the term “music”, including speech, melody, movement and poetry. Firstly, it must be noted that within the works of Plato, one can encounter a multitude of passages referring to the educational role of poetry and music and indisputably the philosopher’s review is negative, as music is closely related with his overall philosophy, along with his perception of the close relationship between aesthetics and ethics. His stance and suggestions in Laws, will be presented in the first chapter. Plato perceived the fundamental importance of music, so he decrees for his ideal Republic, the public institution of music education. We could not deny the fact that Plato maintains this very strict and cautious approach to music, which stems from Damon’s belief, that when music changes, then the city’s constitution may risk change. It can be inferred that Plato thought that works of art can affect man’s morality, that is why they should promote fair examples and attitudes that contribute to the education of the young. Damon’s theories contributed to this conviction. Damon’s influence is demonstrated in chapter two, while in the third chapter we clarify “harmony”, a term that recurs constantly in the text. The study of music as a preparatory course for the “fylakes” in the Republic follows in the fourth chapter and the impact of sound on the human soul in the fifth. The “heart” of the dissertation is the sixth chapter, where the teleological approach of the sense hearing in Timaeus is displayed, followed by a thorough study of the Pythagorism influence upon Plato in chapters seven and eight. At this point we have to emphasize that the study of the effect that Pythagorism had on Plato, as well as a thorough examination of Pythagorean sources, was necessary to detect the presence or not of the Pythagorean influence in Plato’s perspective in music. From these chapters, we conclude that Plato was influenced by the Pythagorean theories which founded the relationship of music upon music meter. In the ninth chapter, a study of Iros’/ Er’ myth is presented, as well as the dual distinction of music. Plato’s negative stance towards aesthetics music and empirical art means the revival of intelligible music. Through this, Plato seeks to achieve knowledge of the “pragmatikh armonikh”/ the real harmony which will lead him to exemplary ideas. Finally in the tenth chapter, the division of music into three categories based on the text of Philebus is proposed. Between the sensible and intelligible music, mixed music mediates and is proposed as accessible to human nature, which has the characteristics of the other two, the intelligible being in priority. Finally, we can conclude that the philosopher includes music in a broader philosophical context.