Η κλασική παιδεία στα παιδαγωγικά έργα του Αγίου Νεκταρίου Πενταπόλεως
Creators: name: Ζυγουράκη, Ειρήνη Χρήστου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2013
Subjects: Ορθόδοξος Ελληνοχριστιανισμός
Πατερική Γραμματεία
Κλασική Παιδεία
Orthodox Christian Hellenism
Patristic Literature
Classical Education

description: Ο Άγιος Νεκτάριος γεννήθηκε στη Σηλυβρία της Ανατολικής Θράκης. Το 1885 έλαβε το πτυχίο της Θεολογικής Σχολής Αθηνών. Έφερε το εκκλησιαστικό αξίωμα του αρχιμανδρίτη καθώς και του γραμματέως και πατριαρχικού επιτρόπου του Πατριαρχείου Αλεξανδρείας (1886). Στα 1889 χειροτονήθηκε Μητροπολίτης Πενταπόλεως. Στο διάστημα 1908 - 1920 διετέλεσε πνευματικός της Ι.Μ. Αγίας Τριάδος Αιγίνης. Πέθανε στις 8.11.1920. Στο πρόσωπο του νεοφανούς Πατρός συνδέονται η αγιότητα και η κλασική παιδεία, οι δυο βασικές συνιστώσες του Ορθόδοξου Ελληνοχριστιανισμού. Συνεπώς, σε μια ιδιαίτερα κρίσιμη περίοδο για τον Ελληνισμό, ο Άγιος Νεκτάριος αποτέλεσε πρότυπο παιδαγωγού και συνέβαλε στην ηθική και θρησκευτική αφύπνιση του πληρώματος της Εκκλησίας. Στο παιδαγωγικό του έργο αντλούσε από τον Πλάτωνα και τον Χριστό. Θαύμαζε τον Ιωάννη Χρυσόστομο και, προσανατολισμένος στην ανακαίνιση του ελληνικού λαού, συνέλεγε από τους θησαυρούς της αρχαίας ελληνικής παιδείας. Ως έφηβος, ενόσω εργαζόταν σκληρά σε μια αποθήκη καπνών στην Κωνσταντινούπολη, μελετούσε συγγράμματα των Πατέρων της Εκκλησίας και των κλασικών φιλοσόφων, καταγράφοντας όσα από τα αποφθέγματά τους του φαίνονταν ψυχωφελή σε χαρτιά συσκευασίας καπνών. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, συγκέντρωσε το υλικό για το βιβλίο του Ἱερῶν καί φιλοσοφικῶν λογίων θησαύρισμα, το οποίο εξέδωσε στα 1895. Το 1889 εκφώνησε λόγο ἐπί τῇ Ἑορτῇ των Τριών Ιεραρχών στο ἐν Καΐρῳ Αχιλλοπούλειο Παρθεναγωγείο. Εδώ, μεταξύ άλλων τονίζεται η αοργησία και η ρητορική δεινότητα του ιερού Χρυσοστόμου, με την παράθεση ενός στίχου από την Ιλιάδα, στον οποίο ο Όμηρος εγκωμιάζει το λιγυρό ομιλητή της Πύλου Νέστορα. Από την ομιλητική δραστηριότητά του στους Νομούς Ευβοίας και Φθιωτιδοφωκίδος διασώθηκαν τρεις ομιλίες, τις οποίες ο Άγιος αργότερα συνεξέδωσε υπό τον τίτλο Μελέτη περί τῶν ἀποτελεσμάτων τῆς ἀληθοῦς καί ψευδοῦς μορφώσεως. Πρόκειται για το Λόγον πρός ἐφήβους προς τους μαθητές του Γυμνασίου της Λαμίας, την Ὁμιλίαν περί γυμναστικῆς σε εγκαινιαζόμενο Γυμναστικό Σύλλογο της Κύμης και την Γραφήν περί αὐτοχειρίας. Τα προαναφερθέντα παιδαγωγικά κείμενα βρίθουν από αναφορές στα έργα των αρχαίων Ελλήνων κλασικών, όπως είναι ο Ευριπίδης, ο Πρόδικος ο Κείος, ο Ησίοδος, ο Θαλής ο Μιλήσιος, ο Αριστοτέλης, ο Πλάτων, ο Ξενιάδης, ο Σωκράτης. Επιπρόσθετα, από τη θέση του Διευθυντή της Ριζαρείου Εκκλησιαστικής Σχολής Αθηνών, ο Μητροπολίτης Πενταπόλεως δημοσίευσε άλλα δύο μελετήματα, εκ των οποίων το πρώτο τιτλοφορείται Ἡ ἀγωγή τῶν παίδων καί αἱ μητέρες (1895) και το δεύτερο Περί τῆς ἑλληνικῆς φιλοσοφίας ὡς προπαιδείας εἰς τόν Χριστιανισμόν (1896). Στο πρώτο μελέτημα, ο Άγιος διατρανώνει τη δύναμη του μητρικού προτύπου και το εύπλαστο της νεότητας, παραπέμποντας στο γνωμικό ποιητή Φωκυλίδη, τον κυνικό φιλόσοφο Διογένη εκ Σινώπης και τον Πλούταρχο. Στη δεύτερη μελέτη του, ο λόγιος Ιεράρχης διδάσκει ότι η αρχαία ελληνική φιλοσοφία ποδηγετούσε τους Έλληνες και, συνακόλουθα, ολόκληρη την ανθρωπότητα στον Χριστιανισμό. Εις επίρρωσιν των θέσεών του, παρατίθενται εκτενή αποσπάσματα του έργου Στρωματεῖς του Φίλωνος του Αλεξανδρέως. Συμπερασματικά, στα προαναφερθέντα παιδαγωγικά έργα του ιερού Πατρός διαπιστώνεται ο διακαής πόθος του να διδάξει πρωτίστως τους νέους ότι η μελέτη της φιλοσοφίας επιτρέπει στον άνθρωπο να διαμορφώσει έναν προσωπικό τρόπο φιλοσοφικής ενατένισης του βίου και να κατακτήσει την αυτογνωσία.
description: Saint Nektarios was born in Selybria, East Thrace. In 1885 he graduated the Theological School of Athens. He had the ecclesiastical title of Archimandrite and the Registrar and Patriarchal Vicar of the Patriarchate of Alexandria (1886). In 1889 he was ordained Bishop of Pentapolis. In the period 1908 - 1920 he served as confessor in the Holy Monastery of Holy Trinity of Aegina. He died on 11.08.1920. The novel Father combined both holiness and classical education, the two main components of the Orthodox Christian Hellenism. Therefore, in a very critical period for Hellenism Saint Nektarios became a model educator and contributed to the moral and religious awakening of the Greek Christian Community. As to his pedagogical work, he derived inspiration from Plato and Christ. He admired John Chrysostomos and with a view to the rejuvenation of the Greek people, he drew from the treasures of the ancient Greek culture. As a teenager, while working hard in a tobacco warehouse in Istanbul, he would study writings of the Church Fathers and the classical philosophers, writing down on tobacco packaging paper many maxims which he deemed useful to the soul. Thus he gleaned the material for his book Sacred and Philosophical Scholars’ Treasures, issued in 1895. In 1889 he delivered a speech on the holy day of the Three Hierarchs in the Achillopouleio Girls School, Cairo. Here, among others is emphasized the total meekness and powerful rhetoric skill of St. John Chrysostom, by appending a verse from Iliad, in which Homer praises Nestor, the speaker of Pylos. From his rhetoric activity in the prefectures of Evia and Fthiotidofokida three speeches survived, which the Saint later published as one by the title The Study on the Effects of True and False Education. Namely, the Speech To Teenagers given to students of the Gymnasium of Lamia, the Homily on Gymnastics delivered at the inauguration of the Gymnastics Association of Kimi and the Writings on Suicide. The aforementioned pedagogical texts abound with references to the works of ancient Greek classics, such as Euripides, Prodikos of Kea, Hesiod, Thales of Miletus, Aristotle, Plato, Xeniades, Socrates. Additionally, as the Director of Rizarios Ecclesiastical School of Athens, the Bishop of Pentapolis published two more essays, of which the first is entitled The Education of Children and Mothers (1895) and the second On Greek philosophy as early education in Christianity (1896). In the first study, the Saint praises the power of the mother archtype and youth’s ductillity, referring us to the poet Fokilides, the cynical philosopher Diogenes of Sinope and Plutarch. In his second study, the scholar Hierarch teaches that ancient Greek philosophy spiritually led Greeks, and consequently the whole humanity to Christianity. In support of his positions, extensive excerpts from the work Stromateis by Filon of Alexandria are cited. In conclusion, the aforementioned pedagogical works of the holy Father manifest his ardent desire to teach primarily young people that studying philosophy allows man to develop a personal way of philosophical contemplation of life and to master the Know-oneself.