Επιφανίου Κύπρου Πανάριον: Έρευνα επί των πηγών του έργου
Creators: name: Χατζηουρανίου, Ιωάννης Γ.
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2017
Subjects: Aιρέσεις
Σχίσματα
Γνωστικισμός
Ηeresies
Schisms
Gnosticism

description: Η παρούσα εργασία έρχεται να συμπληρώσει ένα κενό που υπήρχε στην έρευνα για το Πανάριον: να μελετήσει τις πηγές του έργου και τους ποικίλους τρόπους που τις χρησιμοποίησε ο Άγιος Επιφάνιος για τη συγγραφή του. Ο Άγιος Επιφάνιος (περίπου 315-403 μ.Χ.), επίσκοπος Κωνσταντίας της νήσου Κύπρου και συγγραφέας του Παναρίου, γεννήθηκε στην Παλαιστίνη και μετέβη για σπουδές στην Αίγυπτο, όπου βίωσε την εκεί ασκητική ζωή. Επιστρέφοντας στην πατρίδα του, ίδρυσε Μονή, χειροτονήθηκε ιερέας και έγινε ηγούμενος της Μονής που ίδρυσε. Η ευρυμάθειά του και κυρίως οι αγώνες του για προάσπιση της Ορθοδοξίας από τις αιρέσεις και τα σχίσματα που την ταλαιπωρούσαν έντονα, είχαν ως αποτέλεσμα, όταν το 367 μ.Χ. επισκεπτόταν την Κύπρο, να χειροτονηθεί επίσκοπος Κωνσταντίας, δηλαδή Αρχιεπίσκοπος Κύπρου (367-403 μ.Χ.). Για την προάσπιση της Ορθοδοξίας έκανε ταξίδια, κηρύγματα, διδασκαλία και έγραψε επιστολές και τα εκτενέστερα κείμενα Αγκυρωτός και Πανάριον. Στο Πανάριον περιγράφει ογδόντα αιρέσεις και σχίσματα, είκοσι προχριστιανικές και εξήντα μεταχριστιανικές. Στις προχριστιανικές αιρέσεις περιλαμβάνει και τέσσερις ιστορικές περιόδους (Bαρβαρισμός, Σκυθισμός, Ιουδαϊσμός, Ελληνισμός). Για κάθε αίρεση ο Άγιος Επιφάνιος καταγράφει πληροφορίες που έχει από ιδία αντίληψη, μαρτυρίες αιρετικών ή άλλων, συγγράμματα των αιρετικών αλλά και προγενέστερων Πατέρων και άλλων εκκλησιαστικών και μη συγγραφέων και απόκρυφα κείμενα. Για κάθε αίρεση ή σχίσμα δίνει πληροφορίες για τις δοξασίες της, πού έχει οπαδούς, στις πλείστες περιπτώσεις ποιος είναι ο ηγέτης της και τυχόν βιογραφικά στοιχεία του ή γνωστά στελέχη της. Το μικρό ή μεγάλο ενδιαφέρον που προκαλούσε ένα σχίσμα ή μια αίρεση (π.χ. αν δραστηριοποιείτο την εποχή του) καθώς και το πλήθος των στοιχείων που είχε, καθόρισε και το κείμενο που έγραψε για το σχίσμα ή την αίρεση. Της περιγραφής των αιρέσεων προηγείται η επιστολή που έστειλαν δύο ηγούμενοι από τη Συρία προς τον Άγιο Επιφάνιο, ζητώντας από αυτόν να τους στείλει κείμενο σχετικό με τις αιρέσεις, καθώς και η απάντηση του Αγίου Επιφανίου σ΄ αυτούς. Αν και κάποια κείμενα του Παναρίου προϋπήρχαν, το Πανάριον πήρε τη μορφή του στην Κύπρο, πιθανώς την περίοδο 374-377 μ.Χ. Στο κείμενο του Παναρίου υπάρχουν επτά ανακεφαλαιώσεις, είδος περιλήψεως των αιρέσεων, οι οποίες δεν θεωρείται ότι προέρχονται από τη γραφίδα του Επιφανίου, αλλά από το άμεσο περιβάλλον του. Το κείμενο του Παναρίου τελειώνει με το Λόγο περί Πίστεως, στον οποίο δίνει και οδηγίες για θέματα της καθημερινής ζωής. Όπως αναφέρει ο ίδιος, κρίνει ανάξιο να δώσει απάντηση σε κάποιες δοξασίες των αιρετικών. Επειδή ουσιαστικά οι αιρέσεις αμφισβητούσαν κείμενα της Αγίας Γραφής, γι΄ αυτό, για να ανατρέψει τις δοξασίες τους, ο Άγιος Επιφάνιος χρησιμοποιεί την Παλαιά Διαθήκη και ιδιαίτερα την Καινή Διαθήκη και σύντομα ή εκτενή αποσπάσματα από προγενέστερους εκκλησιαστικούς συγγραφείς. Η σημασία του Παναρίου είναι μεγάλη για τις πολλές πληροφορίες για τις αιρέσεις και τα σχίσματα, για το πολιτιστικό περιβάλλον της εποχής του, για τις σχέσεις των χριστιανών μεταξύ τους και τον κοινωνικό περίγυρό τους κ.ά. Επίσης, στο Πανάριον διασώζονται και παλαιότερα κείμενα του Αγίου Επιφανίου και άλλων συγγραφέων.
description: This paper comes to complement a gap in the study of the Panarion: the study of the sources of Panarion and the ways in which St. Epiphanius used them in order to write it. Saint Epiphanius (about 315-403 AD) bishop of Constantia on the island of Cyprus and author of "Panarion", was born in Palestine and went to study in Egypt, where he experienced the ascetic life there. Later, he returned to his homeland where he founded a monastery. He was ordained priest and became the abbot of the monastery. His erudition and especially his struggles to defend Orthodoxy from heresies and schisms that heavily afflicted the Church, led to his ordination in 367 AD, when he was visiting Cyprus, as bishop of Constantia, i.e. Archbishop of Cyprus (367-403). In order to defend Orthodoxy he travelled a lot, he preached, taught and wrote letters and more extensive works like Ancoratus and Panarion. In Panarion he describes eighty heresies and schisms, twenty pre-Christian and sixty after Christ. Among the pre-Christian heresies he includes four historical periods (Barbarism, Scythianism, Judaism, Hellenism). For every sect Saint Epiphanius records information gathered from his experience, testimonies of heretics and others, writings of heretics and previous Fathers and other ecclesiastical or profane writers and also apocrypha. For every heresy or schism he offers information about its beliefs, where are its followers, in most cases who is its leader and biographical details about him or about known followers. The text that Epiphanius writes about a schism or heresy is determined by the small or great interest that a schism or heresy was causing (for example, if it was active in his time) and the multitude of elements it was having. The description of the heresies is preceded by the letter sent by two abbots from Syria to Saint Epiphanius, asking him to send them a text concerning the heresies, as well as Saint Epiphanius' answer to them. Although some texts of the Panarion were already written, it took its form in Cyprus, probably during the period 374-377 AD. In the Panarion there are seven "Recapitulations" (Anacephaleosis), i.e. summaries of the text of the eighty heresies, which are not considered to come from St. Epiphanius' stylus but from his immediate environment. The text of Panarion ends with the text De Fide (summary of the true faith), which, among other things, also gives instructions on everyday life. As he mentions, he considers it unnecessary to give answer to some heretic beliefs. Because heresies were denying some writings of the Holy Scripture, that is why he uses the Old Testament and especially the New Testament, short or extensive fragments from earlier ecclesiastical writers, in order to overthrow the heretical beliefs. The importance of Panarion is great because of the vast information that offers about heresies and schisms, the cultural environment of its time, the relations of Christians with each other and their social surroundings. Also, in Panarion are preserved old texts of Saint Epiphanius and of other writers.