Υποχρεωτική εκπαίδευση και πολιτική υποκειμενοποίηση
Creators: name: Τσιλικίδης, Ευθύμιος Ιωάννη
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2016
Subjects: Υποχρεωτική εκπαίδευση
Πολιτική υποκειμενοποίηση
Πολιτειότητα
Αγωγή του Πολίτη
Compulsory education
Political subjectification
Citizenship
Civic education

description: Οι ηθικοπολιτικές αδυναμίες στη συγκρότηση του συλλογικού πολιτικού υποκειμένου στην Ελλάδα, ακόμη και μετά την κρίση, οφείλονται σε μεγάλο βαθμό στον τρόπο λειτουργίας των θεσμών και την μακροχρόνια επίδρασή τους στην πολιτική συμπεριφορά. Η επιστημονική έρευνα έχει αναδείξει ότι οι πολιτικές εμπειρίες στην εφηβεία επηρεάζουν σημαντικά την πολιτική υποκειμενοποίηση. Η παρούσα εργασία εστιάζει στη συμβολή της υποχρεωτικής εκπαίδευσης και, πιο συγκεκριμένα, των προγραμμάτων Κοινωνικής και Πολιτικής Αγωγής στην πολιτειότητα. Μια σύντομη αναδρομή στην ιστορία του μαθήματος καταδεικνύει ότι το μάθημα διδασκόταν παραδοσιακά, ήταν παραγκωνισμένο και στόχευε κυρίως στην γνωστική προσέγγιση της λειτουργίας του κράτους και την αναπαραγωγή των κυρίαρχων δομών. Από την ανάλυση περιεχομένου του ισχύοντος αναλυτικού προγράμματος και των σχολικών εγχειριδίων των τάξεων στις οποίες διδάσκεται το μάθημα προκύπτει ότι, θεωρητικά, το νέο πρόγραμμα διευρύνει το γνωστικό περιεχόμενο αξιοποιώντας τις εμπειρίες των μαθητών, προτείνει σύγχρονες βιωματικές μεθόδους και προσανατολίζεται στην απόκτηση αξιών, γνώσεων και δεξιοτήτων μέσω της έρευνας, της συζήτησης και της ενεργού συμμετοχής στα κοινωνικοπολιτικά προβλήματα. Ωστόσο δεν τεκμηριώνεται ότι η νέα προσέγγιση συμβάλλει χειραφετητικά. Ο ελάχιστος διαθέσιμος χρόνος και η πίεση για υλοποίηση των γνωστικών στόχων δεν ευνοούν τις βιωματικές δραστηριότητες, ενώ η ενδοομαδική συζήτηση στην οποία καταλήγει να στηρίζεται το πρόγραμμα δεν διασφαλίζει την ενεργό εμπλοκή της πλειονότητας των μαθητών. Κατά συνέπεια το πρόγραμμα δεν διαμορφώνει νέα υποκειμένα, διαφορετικά από αυτά που προδιαγράφουν τα habitus. Επιπλέον, το ιδεολογικό περιεχόμενο εξακολουθεί να προάγει κλειστές ταυτότητες: την εθνική μαζί με την ευρωπαϊκή, τη θρησκευτική και, με την επιχειρούμενη εξιδανίκευση του πολιτεύματος, τη συντηρητική φιλελεύθερη. Η σύγχρονη πολιτική θεωρία αναδεικνύει τον αναπαραγωγικό χαρακτήρα του προγράμματος σε δομικές έννοιες όπως η δημοκρατία, τα δικαιώματα, η ευρωπαϊκή ταυτότητα. Εξετάζοντας περαιτέρω τη διεθνή βιβλιογραφία και κυρίως τις επιταγές της ΕΕ για το μάθημα της πολιτικής διαπαιδαγώγησης τεκμηριώνεται ότι η Ελλάδα ακολουθεί τις διεθνείς τάσεις, οι οποίες υιοθετούν τις αρχές της ενεργού συμμετοχής για την υποκειμενοποίηση προκειμένου να αντιμετωπίσουν προβλήματα σταθερότητας του πολιτεύματος όπως η πολιτική αδιαφορία, η περιορισμένη κοινωνική συνοχή, οι νέες κοινωνικοπολιτικές συνθήκες που προκύπτουν από την παγκοσμιοποίηση, χωρίς να αμφισβητούν τις νεοφιλελεύθερες πολιτικές. Στην Ελλάδα, με τον τρόπο που εφαρμόζεται, το πρόγραμμα συμβάλλει περισσότερο στην νομιμοποίηση της κυρίαρχης σχολικής και πολιτικής κουλτούρας παρά στην εγχάραξη ιδεολογικών στοιχείων. Μια εναλλακτική παιδαγωγική πρόταση για την πολιτειότητα θα πρέπει να εκκινεί από την αναγνώριση των υπαρκτών προβλημάτων στις σύγχρονες μεταδημοκρατικές συνθήκες, να αξιοποιεί ουσιαστικά την κοινωνική εμπειρία και να στοχεύει κυρίως στην οργάνωση ενδοσχολικών παιδαγωγικών-πολιτικών πρακτικών δραστηριοποίησης των μαθητικών συλλογικοτήτων για την επίλυσή τους. Αυτές οι επαναλαμβανόμενες πρακτικές θα ευνοούν την κριτική σκέψη, τις δεξιότητες διαλόγου και επίλυσης διαφορών, την κατανόηση της πολιτικής δυναμικής των ομάδων, την υπέρβαση του άγχους για την ατομική και συλλογική αμφισβήτηση της εξουσίας, τον αυτοέλεγχο, τη συλλογική αυτοδιαχείριση των υλικών και πνευματικών πόρων με βάση τη φιλοσοφία των κοινών και την ισοελευθερία. Επιπρόσθετα, θα πρέπει να συνοδεύονται από ευρύτερες κοινωνικές αλλαγές που θα θεσμοθετούν εξισωτικές διαγενεακές σχέσεις, πολιτικοποίηση του ρόλου των εκπαιδευτικών, εξάλειψη του αυταρχικού χαρακτήρα των σχολείων και την έμπρακτη αναγνώριση της πολιτειότητας ως κεντρικού ζητήματος της εκπαιδευτικής πολιτικής.
description: Moral and political weaknesses in the formation of the collective political subject in Greece, are due (even after the crisis), to a great extent, to the operation of the institutions and their long-term effect to the political behaviour. Scientific research has shown that political experiences during adolescence have great influence in the political subjectification. This study focuses on the contribution of compulsory education and more specifically, of the Civic Education programs, to the citizenship. At first, a short history of that subject in Greek education shows that, so far, it has been taught in the traditional way, it was sidelined and aimed mainly at the cognitive approach of the operation of the state and the reproduction of the sovereign structures. From the content analysis of the current curriculum and the school textbooks of the classes where this subject is being taught, it arises that, theoretically, the new program widens the cognitive content by utilizing learners' experiences, it suggests contemporary experiential methods and it is oriented to the acquisition of knowledge, values and skills via research, discussion and active involvement of students in the sociopolitical problems. However, it is not substantiated that the new approach has an emancipating contribution. The lack of time and cognitive targets do not favor experiential activities, while discussion, which tends to be the program's main activity does not ensure the active involvement of the majority of students. Consequently, the program does not form subjects who are different from what the habitus foreshadows. Furthermore, the ideological content keeps promoting restricted identities and the idealization of the polity. The contemporary political theory highlights the reproductive character of the program in structural concepts, such as democracy, human rights and the European identity. A more detailed consideration of the relevant bibliography and mainly the EU policy on political education substantiates that Greece is following the international trends, which adopt active citizenship in order to solve political problems, such as political indifference, the diminishing social coherence and the new globalized sociopolitical circumstances, but without questioning the neoliberal politics. The Greek program contributes more to the legalization of the dominant school and political culture rather than the etching of ideological elements .An alternative pedagogical proposal for citizenship should start with the recognition of the already existing problems in contemporary post-democratic conditions, build upon the social experience gained up till now and aim mainly at the organization of pedagogical-political practices which activate students collectivities to solve them . These repeated practices will promote critical thinking, dialogue and conflict resolution skills, as well as the understanding of group dynamics, the overcoming of stress, which appears the individual and collective challenge of power, self-control and finally, the collective self-management of material and intellectual resources, based on the philosophy of the commons and equal freedom. Furthermore, they should be supported with wider social changes which will constitute equating trans-generational relationships, politicizing the role of the educators, eliminating the authoritative character of school, and the practical recognition of citizenship as the central issue of educational politics.