Διερεύνηση διατροφικών συνηθειών, γνώσεων, στάσεων και αξιών μαθητών/τριών Α’ Γυμνασίου για την τροφή και αξιοποίησή τους στην ανάπτυξη εκπαιδευτικού υλικού για τη βιωματική προσέγγιση της ηθικής της τροφής
Creators: name: Γκουζούμα, Τάνια-Μαρία Νικολάου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2021
Subjects: Ηθική της τροφής
Περιβαλλοντική εκπαίδευση
Αειφόρα συστήματα παραγωγής και διαχείρισης της τροφής
Food ethics
Environmental education
Sustainable food production and management systems

description: Στις περισσότερες σύγχρονες κοινωνίες παρατηρείται μία πρωτοφανής αποσύνδεση του ανθρώπου με την τροφή του, η οποία χαρακτηρίζεται από άγνοια ή αδιαφορία επί των παραγωγικών διαδικασιών του φαγητού μας και των απορρεόντων εξ αυτών πολυποίκιλτων επιπτώσεων. Η πληθώρα των σοβαρών περιβαλλοντικών, κοινωνικών, οικονομικών και υγειονομικών προβλημάτων που σχετίζεται με το σύγχρονο, βιομηχανοποιημένο μοντέλο παραγωγής της τροφής καθιστά αναγκαία τη στροφή προς αειφόρα αγροδιατροφικά συστήματα. Η προαναφερθείσα αλλαγή δεν δύναται να επέλθει όσο η σύγχρονη ιστορία της τροφής παραμένει αφανής και οι άνθρωποι συμπεριφέρονται ως άκριτοι καταναλωτές, παρά προϋποθέτει τον επαναπροσδιορισμό της σχέσης του ανθρώπου με την τροφή του, ο οποίος συνεπάγεται επαναπροσδιορισμό της σχέσης του με το περιβάλλον, τους συνανθρώπους του και τα λοιπά έμβια όντα του πλανήτη. Με άλλα λόγια, η στροφή προς αειφόρα συστήματα διατροφής απαιτεί αλλαγές σε γνώσεις, στάσεις, συμπεριφορές, και αξίες για την τροφή, γεγονός που καταδεικνύει τη σημασία υλοποίησης σχετικών εκπαιδευτικών προγραμμάτων, αλλά και τη δυνατότητα συμπερίληψης των τελευταίων στο πλαίσιο της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης και της εκπαίδευσης για την αειφορία. Αφορμώμενη από αυτή την ανάγκη, η παρούσα εργασία επιχειρεί πρώτον να διερευνήσει τις διατροφικές συνήθειες μίας ομάδας μαθητών/τριών Α’ Γυμνασίου, καθώς και τις γνώσεις, στάσεις και αξίες τους για το σύνθετο ζήτημα της τροφής και ακολούθως να αναπτύξει και να παρουσιάσει εκπαιδευτικό υλικό για την ηθική της τροφής, λαμβάνοντας υπόψη τα αποτελέσματα της προαναφερθείσας έρευνας σε συνδυασμό με σχετική βιβλιογραφική ανασκόπηση. Για την ανάλυση των δεδομένων χρησιμοποιήθηκε η ποιοτική ανάλυση περιεχομένου (qualitative content analysis), ενώ από τα αποτελέσματα της έρευνας προκύπτει ότι οι μαθητές/τριες διακατέχονται από άγνοια ή πολύ περιορισμένη γνώση για το σύγχρονο τρόπο παραγωγής της τροφής και τις επιπτώσεις του, με εξαίρεση τις επιπτώσεις της διατροφής στην ανθρώπινη υγεία. Παρότι οι διατροφικές τους συνήθειες είναι ως ένα βαθμό υγιεινές, οι ίδιοι/ιες δεν φαίνεται να αναγνωρίζουν τα τρόφιμα που συνδέονται με περιβαλλοντικά ή/και κοινωνικοοικονομικά προβλήματα ή/και θίγουν τα δικαιώματα των ζώων. Περιορισμένη είναι επίσης και η κατανόηση του περιεχομένου της ετικέτας τροφίμων ενώ αρκετοί/ές μαθητές/τριες δεν προβαίνουν σε ανάγνωση αυτής πριν την αγορά ενός προϊόντος. Όσον αφορά τα κριτήρια που οι συμμετέχοντες/ουσες στην έρευνα επιλέγουν την τροφή τους, αυτά χαρακτηρίζονται κυρίως από εγωκεντρικές και ανθρωποκεντρικές αξίες, με επικρατούσα την αξία της υγείας. Ελπιδοφόρο εύρημα, η πρόθεση αλλαγής των διατροφικών συνηθειών για χάρη της υγείας και δευτερευόντως του περιβάλλοντος και των ζώων, καθώς και η πεποίθηση ότι το ευρύ κοινό και δη τα παιδιά, δύνανται να συμβάλλουν στην αντιμετώπιση των περιβαλλοντικών προβλημάτων. Τα αποτελέσματα της έρευνας φαίνεται να υπογραμμίζουν την ανάγκη υλοποίησης εκπαιδευτικών προγραμμάτων για την τροφή και τις ηθικές της προεκτάσεις, τα οποία στοχεύουν στην καλλιέργεια αειφόρων και δίκαιων συμπεριφορών, στάσεων και αξιών για το φαγητό μας, ενώ παράλληλα υιοθετούν βιωματική και ολιστική προσέγγιση, αναγνωρίζουν την εγγενή αξία όλων των έμβιων όντων και προσανατολίζονται προς μία οικοκεντρική θεώρηση. Το εκπαιδευτικό υλικό «Το φαγητό μας και οι ιστορίες του» επιχειρεί να ανταποκριθεί σε αυτή την ανάγκη, δανειζόμενο εργαλεία και μεθόδους της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης αλλά και της εκπαίδευσης αξιών. Φιλοδοξεί δε να αποτελέσει χρήσιμο εργαλείο για τους/τις εκπαιδευτικούς που επιχειρούν να περιπλανηθούν με τους μαθητές και τις μαθήτριές τους στα δύσβατα μονοπάτια της ηθικής της τροφής.
description: In most modern societies there is an unprecedented disconnection of human with his/her food, which is characterized by ignorance of, or indifference towards the productive processes of our food and their resulting varied effects. The plethora of serious environmental, social, economic and health problems associated with the modern, industrialized food production model make it necessary to turn to sustainable agri-food systems. The aforementioned change cannot occur as long as the modern history of food remains invisible and people behave as uncritical consumers, but it presupposes the redefinition of human's relationship with his/her food, which implies a redefinition of his/her relationship with the environment, his/her fellow human beings, as well as all the other living beings on the planet. In other words, the shift to sustainable food systems requires changes in knowledge, attitudes, behaviors and values about food, which demonstrates the importance of implementing relevant educational programs, but also the possibility of including the latter in the frame of environmental education and education for sustainability. In view of this need, the present work attempts in the first place to investigate the eating habits of a group of first grade high school students as well as their knowledge, attitudes and values towards the complex issue of food and secondly to develop and present an educational material on food ethics, taking into account the results of the aforementioned research in conjunction with a relevant literature review. Qualitative content analysis was used for the data analysis, while the results of the research indicate that students are ignorant or have a very limited knowledge about the modern way of food production and its effects, with the exception of the effects of nutrition on human health. Although their eating habits are to a certain extend healthy, they, themselves, do not seem to recognize which aliments are associated with environmental and/or socio-economic problems and/or violate animal rights. The comprehension of the contents of the food label is also limited and many students do not read it at all before purchasing a product. As for the criteria that the participants in the research select their food, they are mainly characterized by egocentric and anthropocentric values, from which the prevailing value was the value of health. A promising finding, the intention of the students to change their eating habits for the sake of their health and secondarily for the environment and the animals, as well as the belief that the general public, especially children, can contribute to tackling environmental problems. The results of the research seem to underline the necessity of implementing educational programs on food ethics, which aim at cultivating sustainable and just behaviors, attitudes and values about our food, while adopting an experiential and holistic approach, recognizing the intrinsic value of all living organisms and being oriented towards an ecocentric view. The educational material "Our food and its stories" attempts to meet this need by borrowing tools and methods of environmental education and values education. Thus, it aspires to be a useful tool for the teachers who attempt to wander with their students in the rugged paths of food ethics.