Κοινωνική επάρκεια στις σχέσεις με τους συνομηλίκους μαθητών με ή χωρίς νοητική ανεπάρκεια: μια πιλοτική έρευνα σε μαθητές δημοτικού σχολείου
Creators: name: Πασσαλή, Βασιλική Ιωάννη
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2018
Subjects: κοινωνική επάρκεια
κουλτούρα των συνομηλίκων
νοητική ανεπάρκεια
κοινωνιομετρική θέση
social competence
peer culture
intellectual disability
sociometric status

description: Σκοπός της παρούσας εργασίας ήταν η μελέτη των στρατηγικών-συμπεριφορών που παρουσιάζουν τα παιδιά με νοητική ανεπάρκεια συγκριτικά με τα παιδιά με τυπική ανάπτυξη που φοιτούν στις μεγάλες τάξεις του δημοτικού (Ε’ και ΣΤ’ τάξη) ως προς την κοινωνική τους αλληλεπίδραση με τους συνομηλίκους τους στο διάλειμμα χωρίς την παρουσία ενήλικα, την ημερήσια εκδρομή και σε οργανωμένες δραστηριότητες εκτός τάξης με την παρουσία εκπαιδευτικού (μάθημα γυμναστικής, πρόβες για την τελετή αποφοίτησης). Αρχικά, η μελέτη της βιβλιογραφίας εστίασε στον προσδιορισμό και την εννοιολογική αποσαφήνιση της κουλτούρας των συνομηλίκων και της κοινωνικής επάρκειας, στη σημασία της κοινωνιομετρίας και των κοινωνιομετρικών κατηγοριών στις οποίες κατατάσσονται οι μαθητές ανάλογα με το βαθμό της κοινωνικής τους αποδοχής ή απόρριψης, στα βασικά χαρακτηριστικά (γνωστικά και κοινωνικά) που τείνει να διαθέτει ένα παιδί με νοητική ανεπάρκεια και, τέλος, στη σημασία του στίγματος και του αυτοπροσδιορισμού του ατόμου, τα οποία οδηγούν στην κοινωνική του απόρριψη από τους συμμαθητές τους. Ακολούθως, παρουσιάζεται αναλυτικά η μεθοδολογία. Πιο συγκεκριμένα η ερευνητική υπόθεση διαμορφώθηκε ως εξής: Αναμένεται οι στρατηγικές και οι συμπεριφορές που χρησιμοποιούν μαθητές δημοτικού, με ή χωρίς ν.α., σύμφωνα με το μοντέλο των τριών διαστάσεων του Guralnick της κοινωνικής επάρκειας (είσοδος στο παιχνίδι, διατήρηση παιχνιδιού, επίλυση συγκρούσεων) να ερμηνεύουν την κοινωνική τους θέση στην ομάδα των συνομήλικων. Τα ερευνητικά ερωτήματα που εξειδικεύουν την ερευνητική υπόθεση αφορούν στην ύπαρξη ή όχι ομοιοτήτων και οι διαφορών στις στρατηγικές και συμπεριφορές ανάμεσα σε μαθητές τυπικής ανάπτυξης και σε μαθητές με ν.α. ανά κατηγορία κοινωνικής θέσης και στον εντοπισμό ποιοτικών διαφορών ή ομοιοτήτων στις στρατηγικές και συμπεριφορές ανάμεσα σε μαθητές τυπικής γνωστικής ανάπτυξης και ανάμεσα σε μαθητές με νοητική ανεπάρκεια- στις διαφορετικές κοινωνικές θέσεις που ερευνώνται. Το δείγμα που χρησιμοποιήθηκε αποτελείται από εφτά (7) μαθητές και μαθήτριες με ή δίχως νοητική ανεπάρκεια που φοιτούν στην Ε' και Στ' τάξη του δημοτικού σχολείου και ανήκουν σε τρεις διαφορετικές κατηγορίες κοινωνικής θέσης (αφανείς, απορριπτόμενοι, μέσου όρου). Για τις δύο πρώτες κατηγορίες κοινωνικής θέσης επιλέχθηκαν δύο μαθητές, ένας με νοητική ανεπάρκεια και ένας τυπικής ανάπτυξης, ενώ στην κατηγορία του μέσου όρου επιλέχθηκαν δύο μαθητές με νοητική ανεπάρκεια. Ο τρόπος επιλογής του δείγματος έγινε με την χρήση δύο εργαλείων, του κοινωνιομετρικού ερωτήματος και του σταθμισμένου ψυχομετρικού κριτηρίου-τεστ ειδικών ικανοτήτων Detroit Test μαθησιακής επάρκειας DTLA-P: 4 σε συνδυασμό με τις πληροφορίες και το ιστορικό των μαθητών που συλλέχθηκαν από τους δασκάλους τους. Τα ευρήματα ενίσχυσαν την ερευνητική υπόθεση και από τη συνόψιση τους διαπιστώθηκε- μεταξύ άλλων- ότι η ύπαρξη στενών φίλων στους μαθητές του μέσου όρου με νοητική ανεπάρκεια ήταν η ειδοποιός διαφορά συγκριτικά με την απορριπτόμενη μαθήτρια με νοητική ανεπάρκεια χωρίς φίλους, καθώς αποτέλεσε καταλύτη στην είσοδο των μαθητών αυτών στον μέσο όρο και την συμμετοχή τους στην ομάδα των συνομηλίκων. Τέλος, το καθολικό κοινό χαρακτηριστικό στους μαθητές του δείγματος που ανήκαν στον μέσο όρο, είτε πρόκειται για νοητική ανεπάρκεια είτε όχι, αφορά ξεκάθαρα στην ικανότητα τους και τις απαιτούμενες δεξιότητες στο παιχνίδι των συνομηλίκων. Τα ευρήματα της παρούσας έρευνας είναι ιδιαίτερα ενδιαφέροντα καθιστώντας επιτακτική την ανάγκη για την περαιτέρω μελέτη και διερεύνηση του θέματος μέσα από μελλοντικές έρευνες και διατηρώντας την επιφυλακτικότητα μας ως προς τους περιορισμούς της παρούσας έρευνας, εφόσον πρόκειται για ποιοτική έρευνα κι επομένως δεν μπορεί να γίνει λόγος για τη γενίκευση των αποτελεσμάτων
description: The aim of the present study was to investigate the behavioral strategies presented by children with intellectual disability compared to their typically development classmates and they are studying in the last two classes of the Primary school. Specifically, it is considered their social interaction during their recreation either with the adults’ presence (e.g. physical education courses, graduation ceremony rehearsal) or with their absence (e.g. field trips and organizing activities out of the classroom). To begin with, previous researchers focused on identifying and conceptually clarifying the peer culture and social competence, as they are two basic concepts for understanding the social interaction of students. Then, we focused on the importance of sociometry and sociometric categories in which students belong according to the degree of their social acceptance or rejection. We examined the intellectual disability, summarizing the basic characteristics (cognitive and social) that a child tends to have and the importance of the person's stigma and self-determination that lead to their social rejection by their classmates. Moreover, the methodology used is presented in detail. Particularly, the hypothesis is based on Guralnick's conceptional model of three interpersonal goals (peer group entry, conflict resolution and maintaining play). Thus, it is expected that behavioral strategies used by students' with or without intellectual disability are related to their sociometric status among peers. It is also investigated whether there are similarities or not to the behavioral strategies between students with and without intellectual disability depending on their social status. Additionally, it is examined the qualitative differences to both groups of students according to the category of their social status. The sample was seven (7) students with or without intellectual disability studying in the last two classes of the primary school and they belong in different types of sociometric status (neglected, rejected and average students). To analyze this, two students are selected for the two first social categories that are mentioned before. One of them was characterized with intellectual disability and the other was characterized with typical development. Whereas, on the latter category, two students with intellectual disability are selected and one with typical development. The students’ selection carried out with the use of two research tools, the sociometric test and the weighted psychometric criterion for specified abilities; Detroit Test of Learning Aptitude- DTLA-P:4. The data of those tests are composed with the information for their historical background as given by their teachers. The findings confirmed the research hypothesis and summarize that the existence of close friends was the basic difference between the students with intellectual disability who belong to the average category of the social status and the student with intellectual disability who belong to the rejected category of the social status. Therefore, the existence of close friends seems to be really important to their inclusion to the average category and their engagement in the team. Finally, the common characteristic of all students who belong to the average category with or without intellectual disability is referred to their ability and their skills during their playing with their peers. The findings of this research are particularly interesting, render it imperative to further study and investigate the issue through future research. Nevertheless, since our research was qualitative, our attention focused on its limitations because the results cannot be generalized