Τα λίθινα τριπτά εργαλεία από τον Ηλιότοπο του ανατολικού Λαγκαδά:
Creators: name: Χάδου, Μαρία Γεωργίου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2011
Subjects: Τριπτά εργαλεία
Λαγκαδάς
Ηλιότοπος
Ground stone tools
Lagadas
Iliotopos

description: Με αφορμή την μελέτη των τριπτών εργαλείων του Ηλιοτόπου (μιας νέας αρχαιολογικής θέσης η οποία δεν έχει διερευνηθεί ανασκαφικά μέχρι στιγμής) καταφέραμε να συγκεντρώσουμε αρκετές πληροφορίες για τον τρόπο ζωής, σκέψης και δράσης των κατοίκων. Διαπιστώθηκε ότι οι κάτοικοι σκοπίμως επέλεξαν να εγκατασταθούν σε μια περιοχή με χαμηλό υψόμετρο, διότι υπήρχαν ευνοϊκές συνθήκες για την εφαρμογή της πρώιμης γεωργο-κτηνοτροφίας και είχαν πρόσβαση σε διάφορες οικολογικές ζώνες (πχ. πηγές νερού, δασώδεις ζώνες, ορεινές περιοχές). Ο χρόνος εγκατάστασής τους προσδιορίζεται στην Νεότερη Νεολιθική και κάποια περίοδο της Εποχής Χαλκού βάσει της κεραμικής που βρέθηκε, καθώς επίσης λαμβάνοντας υπόψη τον τύπο της θέσης (εκτεταμένη: χαρακτηριστικό της Νεολιθικής Εποχής) και την εύρεση ενός εργαλείου με κόψη το οποίο φέρει οπή στειλέωσης (χαρακτηριστικό της Εποχής του Χαλκού). Δυστυχώς τα τεχνομορφολογικά χαρακτηριστικά των τριπτών εργαλείων δεν μπορούν να μας δώσουν περισσότερες πληροφορίες σχετικά με την χρονολόγηση, όπως συμβαίνει με άλλου είδους τεχνουργήματα (πχ. την κεραμική). Το σύνολο των τριπτών εργαλείων του Ηλιοτόπου συνίσταται από 380 αντικείμενα τα οποία διαχωρίστηκαν σε έξι κατηγορίες: εργαλεία με κόψη (48%), εργαλεία τριβής (23%), εργαλεία κρούσης (6%), διάφορα αντικείμενα (8%), εργαλεία πολλαπλών χρήσεων (2%) και εργαλεία με κόψη/γουδοχέρια (5%). Τα τεχνουργήματα που διατηρούνται σε πολύ αποσπασματική κατάσταση, με αποτέλεσμα να είναι ανέφικτη η ένταξή τους σε κάποια από τις παραπάνω κατηγορίες, χαρακτηρίστηκαν αδιάγνωστα. Η ανάλυση των τριπτών εργαλείων υπέδειξε ότι συνιστούν αντικείμενα τοπικής παραγωγής, από τοπικές πρώτες ύλες προερχόμενες από δευτερογενείς αποθέσεις. Επιπλέον, οι άνθρωποι που τα κατασκεύαζαν είχαν γνώσεις και εμπειρία, καθώς όλες οι επιλογές (πρώτων υλών, κατασκευαστικές, λειτουργικές) ήταν σκόπιμες, υποκινούμενες από πρακτικούς και/ή μη πρακτικούς παράγοντες. Ειδικότερα, η σταθερή σχέση που παρατηρείται μεταξύ των τύπων εργαλείων και των πρώτων υλών - τεχνικών κατασκευής - χρήσεων, υποδηλώνει ότι υπήρχε μια διακριτή τεχνολογική παράδοση η οποία ακολουθούνταν με συνέπεια και ακρίβεια. Στοιχεία που δημιουργούν την εντύπωση ότι ίσως να υπήρχε μια περιορισμένη ομάδα ανθρώπων, οι οποίοι φρόντιζαν για την παραγωγή των τριπτών εργαλείων του οικισμού (αν όχι όλων, τουλάχιστον των πιο προσεκτικά κατασκευασμένων), συνιστώντας συγχρόνως μια ένδειξη κοινωνικής οργάνωσης. Επιπρόσθετα, ενώ μέσα από τις επιλογές των κατασκευαστών/χρηστών διαφαίνεται μια τάση για εξοικονόμηση χρόνου και ενέργειας (τόσο κατά το στάδιο προμήθειας των πρώτων υλών και διαμόρφωσής τους σε εργαλεία, όσο κατά το στάδιο συντήρησής τους), από την άλλη πλευρά είναι έκδηλο το ενδιαφέρον τους για ορισμένα τεχνουργήματα που είχαν κάποιου είδους αξία (είτε πρακτική/χρηστική, είτε ιδεολογική-συμβολική) και τα κατασκεύαζαν με ιδιαίτερη προσοχή. Τεχνουργήματα, όπως για παράδειγμα τα εργαλεία με κόψη, ήταν φορτισμένα τόσο με χρηστικό όσο και με ιδεολογικό περιεχόμενο, δηλαδή εκτός από τους πρακτικούς, λειτουργικούς σκοπούς εξυπηρετούσαν και κοινωνικούς. Πιθανόν μέσα από την χρήση ορισμένων εργαλείων να γίνεται διαμόρφωση των κοινωνικών ταυτοτήτων ή να υποδηλώνεται η διατήρηση των δεσμών τους με τους προγόνους. Όσον αφορά το χρηστικό μέρος των τριπτών εργαλείων του Ηλιοτόπου, αυτό που αξίζει να επισημανθεί είναι ο ευέλικτος χαρακτήρας τους, καθώς αξιοποιούνταν σε ένα ευρύ φάσμα εργασιών. Συμπερασματικά, μέσα από την μελέτη των τριπτών εργαλείων έχει σκιαγραφηθεί μια πρώτη εικόνα της κατοίκησης στον Ηλιότοπο. Επιπλέον, έχουν εξετασθεί θέματα όπως η πρόσκτηση των πρώτων υλών, η κατασκευή των εργαλείων και η χρήση τους προκειμένου να γίνει κατανοητός ο τρόπος παραγωγής και κατανάλωσής τους, ο ρόλος τους στην κοινωνία και οι τεχνολογικές επιλογές των κατοίκων. Ωστόσο, όλα αυτά τα θέματα θα μπορέσουν να διερευνηθούν με μεγαλύτερη ασφάλεια όταν ανασκαφεί η θέση και φέρει στο φως περισσότερα ευρήματα.
description: This paper is the result of my technological analysis of ground stone tools assemblage coming from Heliotopos, a new archaeological site which has not been excavated so far. We managed to gather information about the way of living, thinking and acting of the inhabitants. It has been shown that people deliberately chose to settle in an area with low elevation because there were the appropriate conditions for the early agriculture-farming and they had access to various ecological zones (e.g. water sources, forested and mountainous areas). The settlement period is determined in the Late Neolithic based on the pottery that was found and the type of site (flat-extended). The presence of an edge tool with a shaft-hole (characteristic of the Bronze Age) indicates the possible use of the site during the Bronze Age as well. Unfortunately, techno-morphological characteristics of ground stone tools cannot give us more information about dating, as happens with other artefacts (e.g. pottery).The Heliotopos ground stone assemblage consists of 380 specimens in total which have been attributed to six main categories: edge tools (48%), grinding/abrasive tools (23%), percussive tools (6%), miscellaneous (8%), multiple-use tools (2%) and edge tools/hammerstones (5%). Artefacts that survive in a very fragmentary state and could not be attributed to a specific tool category have been recorded as ‘indeterminate’ (8%). The analysis of the Heliotopos assemblage indicates that they were produced locally, by local raw materials which derived from secondary deposits. Additionally, the manufacturers of the tools had knowledge and experience, as all choices made in procurement, manufacture and use were intentional, motivated by practical and / or non-practical considerations. In particular, the consistent relationship observed between the types of tools and raw materials - manufacturing techniques - uses, indicates that there was a discrete technological tradition that was followed with consistency and accuracy. It is, therefore, possible that a small group of people were responsible for the production of the settlement’s ground stone tools (if not all, at least the most carefully constructed), while it is indicated some kind of social organization. An interesting aspect arising from the analysis and specifically from the manufacturers’s / users’s choices is a tendency for less time and effort expenditure during the procurement of raw materials, their formation into tools and their maintenance stage. On the other side it is evident their interest for certain tools which had some kind of value (practical-utilitarian and / or ideological-symbolic) and were manufactured with great care. Yet, as it has been shown, artefacts such as the edge tools had both utilitarian and ideological content; they served not only practical-functional purposes but social as well. The use of some tools, probably, shaped social identities or preserved links with the ancestors. Regarding the utilitarian role of the Heliotopos ground stone assemblage, it is noteworthy to underline their flexible character because of their exploitation in a wide range of activities. In conclusion, the study of the Heliotopos ground stone tools has outlined certain information about the habitation in the site. In addition, themes such as raw material acquisition, tool production and use have been examined in order to understand the way of tool production and consumption, their role in society and the inhabitant’s technological choices. However, all these issues could be investigated with greater security, when the site will be excavated and bring to light more findings.