Χρονολογήσεις των λέξεων και τύπων του Λεξικού της Κοινής Νεοελληνικής με βάση το Λεξικό της Μεσαιωνικής Ελληνικής Δημώδους Γραμματείας 1100-1669 του Εμμανουήλ Κριαρά, την Επιτομή του Λεξικού της Μεσαιωνικής Ελληνικής Δημώδους Γραμματείας 1100-1669 του Εμμανουήλ Κριαρά και το Lexikon zur byzantinischen Gräzität (Ο-Ω)
Creators: name: Ντουντουλάκη, Μαρία Νικόλα
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2025
Subjects: Χρονολόγηση μεσαιωνικών λέξεων, Λεξικό της Κοινής Νεοελληνικής ΛΚΝ
Λεξικό Κριαρά
Λεξικό Trapp LBG
Dating of medieval words Dictionary of Standard Modern Greek LKN
Kriaras Dictionary
Trapp LBG Dictionary

description: Όπως δηλώνει και ο τίτλος της, η παρούσα εργασία αποσκοπεί στη χρονολόγηση των λημμάτων του Λεξικού της Κοινής Νεοελληνικής (ΛΚΝ) με βάση δύο λεξικά της μεσαιωνικής ελληνικής, το Λεξικό της Μεσαιωνικής Ελληνικής Δημώδους Γραμματείας του Κριαρά και την Επιτομή του, και το Lexikon zur byzantinischen Gräzität (LBG). Συνεχίζοντας την εργασία της Μαρίας-Παναγιώτας Χαλδογερίδου, η οποία είχε φτάσει έως το γράμμα Ξ, η παρούσα μελέτη εστιάζει στα λήμματα των γραμμάτων Ο-Ω. Με τη βοήθεια των προαναφερθέντων μεσαιωνικών λεξικών που καλύπτουν με πληρότητα τη μεσαιωνική ελληνική γλώσσα, επιχειρήθηκε να βρεθεί η πρώτη γραπτή μαρτυρία των μεσαιωνικών λέξεων και να χρονολογηθούν σε επίπεδο αιώνα. Οι πληροφορίες αυτές διασταυρώθηκαν με τις ετυμολογίες του ΛΚΝ ως προς τη χρονολόγηση των λημμάτων (αρχαίο, ελληνιστικό, μεσαιωνικό ή σύγχρονο) και ως προς τον τρόπο εισαγωγής της λέξης στη γλώσσα, δηλαδή αν είναι κληρονομημένη, δάνειο από άλλη γλώσσα, μεταφραστικό ή σημασιολογικό δάνειο. Με στόχο να διορθωθούν τυχόν λάθη ή αστοχίες των ετυμολογιών του ΛΚΝ, προτάθηκαν βελτιωμένες ετυμολογίες, όπου ήταν απαραίτητο. Η εργασία παρουσιάζει με λεπτομέρεια τη μεθοδολογία και τον τρόπο που επιλέχθηκε το αποδελτιωμένο υλικό και τα κριτήρια με τα οποία αυτό ταξινομήθηκε σε οκτώ κατηγορίες, οι οποίες είναι οι εξής: 1. Μετατόπιση χρονικού ορίου χωρίς σημασιολογική αλλαγή 2. Μετατόπιση χρονικού ορίου με σημασιολογική αλλαγή 3. Λέξεις και τύποι μεσαιωνικής προέλευσης με σημασιολογική διαφοροποίηση μεταξύ μεσαιωνικής και νέας ελληνικής 4. Λέξεις και τύποι με μετατόπιση χρονικού ορίου που δεν αποτελούν μεταφραστικά δάνεια 5. Λέξεις και τύποι με μετατόπιση χρονικού ορίου που δεν αποτελούν σημασιολογικά δάνεια 6. Λέξεις και τύποι που δηλώνονται ως μεσαιωνικές/οί αλλά δεν απαντούν στα λεξικά 7. Λέξεις και τύποι που χρονολογούνται στο Λεξικό του Κριαρά μετά τον 16ο αι. 8. Λέξεις και τύποι στην ετυμολογία των οποίων δεν προτείνεται κάποια αλλαγή Από τα 17.093 λήμματα που αντιστοιχούν στα γράμματα Ο-Ω (περίπου το 40% όλων των λημμάτων του ΛΚΝ) συνολικά ελέγχθηκαν 2180 λέξεις. Από αυτές για περίπου το 50% βρέθηκε ότι δεν χρήζουν διόρθωσης, ενώ για τις υπόλοιπες υπάρχει κάποια διαφορετική ή χρήσιμη πληροφορία σε σχέση με το ΛΚΝ. Τα αποτελέσματα της έρευνας επισημαίνουν τη σημασία της χρονολόγησης των λέξεων στη μελέτη της ελληνικής γλώσσας, καθώς και την ανάγκη για συνεχή αναθεώρηση και ενημέρωση των ετυμολογικών δεδομένων, ιδίως με την ενσωμάτωση νέων ευρημάτων και μεθόδων. Ελπίζουμε ότι η εργασία συμβάλλει στην κατανόηση της διαχρονικής εξέλιξης της ελληνικής γλώσσας, προσφέροντας χρήσιμες πληροφορίες για μελλοντικές γλωσσολογικές μελέτες και αναθεωρήσεις λεξικών. Εν τέλει, ενισχύει την πεποίθηση ότι η ετυμολογική έρευνα παραμένει ένα δυναμικό πεδίο, ανοιχτό σε νέες ανακαλύψεις και βελτιώσεις.
description: The current thesis aims to date words and word forms catalogued in the Dictionary of Standard Modern Greek (LKN) published by the Institute of Modern Greek Studies (Manolis Triantafyllidis Foundation). This is achieved by cross-referencing the entries with the Dictionary of Medieval Vulgar Greek Literature 1100 - 1669 by Em. Kriaras (Kriaras), the unabridged version of the Dictionary of Medieval Vulgar Greek Literature 1100 - 1669 by Em. Kriaras (Epitome), and the Lexikon zur byzantinischen Gräzität besonders des 9.-12. Jahrhunderts (LBG) published by the Austrian Academy of Sciences and the Thesaurus Linguae Graecae (TLG) at the University of California, Irvine. As a continuation of the work by Maria-Panagiota Haldogeridou, which covered entries up to the letter Ξ, this thesis extends the investigation by examining, comparing, and suggesting etymologies for entries for the letters Ο-Ω. The Medieval Greek lemmata of LKN which met certain criteria have been investigated and categorized according to their dating and specific traits, for example the case of loan translations or semantic borrowing. Revised and more accurate etymologies have been suggested, where necessary. Through this systematic dating and analysis of entries, the thesis aims to contribute to a deeper understanding of the historical development of Modern Greek vocabulary. It provides a refined etymological framework that may serve as a valuable resource for future lexicographical projects. The findings underscore the importance of historical linguistics in tracing language evolution, and they enhance the accuracy and completeness of the Dictionary of Standard Modern Greek by identifying and correcting previously undated or misdated words.