Σύγχρονη τέχνη και σύγχρονες μέθοδοι συντήρησης: μελέτη επιπτώσεων καθαρισμού με φιλοπεριβαλλοντικά συστήματα καθαρισμού σε συνθετικά πολυμερή
Creators: name: Ζούκα-Πανακλερίδου, Αλκυόνη-Βασιλική Αλέξανδρου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2021
Subjects: Σύγχρονη τέχνη
Φιλοπεριβαλλοντικά συστήματα καθαρισμού
Συνθετικά πολυμερή
Modern art
Eco-friendly cleaning systems
Synthetic polymers

description: Τα σύγχρονα υλικά αποτελούν πρόκληση για τους συντηρητές λόγω της πολύπλοκης σύνθεσής τους σε σχέση με τα παραδοσιακά, της έλλειψης ερευνητικών δεδομένων και της περιορισμένης πρακτικής εμπειρίας που υπάρχει μια και η μελέτη τους διεθνώς ξεκίνησε μόλις τα τελευταία χρόνια. Τα πλαστικά υλικά τα συναντάει κανείς πλέον όλο και συχνότερα σε συλλογές μουσείων σε όλο τον κόσμο και παραδείγματα αυτών υπάρχουν σε σύγχρονα γλυπτά, σε αντικείμενα υψηλής σχεδίασης, σε ζωγραφικά έργα και σε χρηστικά αντικείμενα ιστορικής και κοινωνιολογικής σημασίας όπως ενδυματολογικά είδη, κοσμήματα, παιχνίδια ή αθλητικό εξοπλισμό. Σε αυτά συμπεριλαμβάνονται συνθετικής προέλευσης πολυμερή των οποίων οι χημικές και φυσικές ιδιότητες έχουν τροποποιηθεί με διάφορα πρόσθετα για την επίτευξη επιθυμητών ιδιοτήτων ως προς τη μορφοποίηση και το είδος χρήσης Τα μουσεία που συμπεριλαμβάνουν πλαστικά αντικείμενα στις συλλογές τους έχουν να αντιμετωπίσουν το παράδοξο ότι ενώ τα υλικά αυτά ως βιομηχανικά υλικά χαρακτηρίζονται από καθορισμένο και σχετικά σύντομο χρήσιμο χρόνο ζωής, το μουσείο ως φορέας πολιτισμού φέρει την ευθύνη να τα διατηρήσει για όσο το δυνατόν περισσότερο με σκοπό την εκπαίδευση και τη ψυχαγωγία μελλοντικών γενεών. Η εκπλήρωση του ρόλου αυτού δυσχεραίνεται και από το γεγονός ότι αρκετά συχνά πλαστικά αντικείμενα που εισέρχονται σε μουσειακές συλλογές είναι ήδη κάποιας ηλικίας, έχουν υποστεί χρήση και επομένως και φθορά. Η συντήρηση των πλαστικών αντικείμενων είναι το πιο σύγχρονο κεφάλαιο στον τομέα της συντήρησης έργων τέχνης με τις πρώτες μελέτες σχετικά με τη φθορά τους και την αντιμετώπισή της να εμφανίζονται στο διεθνή χώρο στις αρχές του 21ου αιώνα. Στους κυριότερους παράγοντες που προκαλούν χημική φθορά στα πλαστικά ανήκουν η υπεριώδης ακτινοβολία, η υγρασία, οι συχνές και απότομες θερμοκρασιακές αλλαγές, το όξινο περιβάλλον, οι περιβαλλοντικοί ρύποι καθώς και άλλα διαβρωτικά υλικά που μπορεί να είναι σε άμεση επαφή με το πλαστικό υλικό. Οι παράγοντες αυτοί μπορεί να οδηγήσουν σε αποχρωματισμό, ευθρυπτότητα, στην απελευθέρωση χαρακτηριστικής οσμής ξυδιού και σε ρωγμές ή αλλαγή σχήματος του αντικειμένου. Ο συστηματικός καθαρισμός των πλαστικών μουσειακών αντικειμένων είναι απαραίτητος για την απομάκρυνση ξένων και ανεπιθύμητων σωμάτων από την επιφάνεια τους που είτε επικάθονται από την ατμόσφαιρα, γεγονός που επαυξάνεται και από το στατικό ηλεκτρισμό, είτε προέρχονται από την επαφή με τα χέρια (λίπος, ιδρώτας) ή μπορεί να είναι προϊόντα φθοράς από το ίδιο το αντικείμενο, όπως για παράδειγμα, οι εξερχόμενοι στην επιφάνεια πλαστικοποιητές. Πέρα από την αλλοίωση του αισθητικού αποτελέσματος και της ερμηνευτικής σημασίας και τη μείωση της συλλεκτικής αξίας του αντικειμένου, οι ρύποι, αν δεν απομακρυνθούν επιμελώς εκκινούν συνήθως περαιτέρω αντιδράσεις και μηχανισμούς διάβρωσης. Ένα σημαντικό θέμα που σχετίζεται με τους καθαρισμούς και απασχολεί ιδιαίτερα, ιδίως τα τελευταία χρόνια, την κοινότητα των συντηρητών και των μουσείων είναι η τοξικότητα των διαλυτών καθαρισμού και οι επιπτώσεις τους στην ανθρώπινη υγεία και το περιβάλλον. Η διαδικασία καθαρισμού διαρκεί πολλές ώρες και μέρες με αποτέλεσμα ο συντηρητής να εκτίθεται σε ποσότητες επικίνδυνων πτητικών προϊόντων αθροιστικά σημαντικές. Η παρούσα διπλωματική εργασία θα διερευνήσει και θα αποτιμήσει την αποτελεσματικότητα και τις επιπτώσεις μεθόδων καθαρισμού για τα συνθετικά πολυμερή με αποκλειστική χρήση βιοδιασπώμενων συστημάτων καθαρισμού. Πιο συγκεκριμένα, θα αξιολογηθεί ο επιφανειακός καθαρισμός με εφαρμογή υδατικών διαλυμάτων βιοδιασπώμενων χηλικών και τασιενεργών ουσιών προς αντικατάσταση των συμβατικών που χρησιμοποιούνται έως τώρα, καθώς και γέλης άγαρ η οποία, ως μέσο καθαρισμού, μειώνει την ποσότητα του απαιτούμενου διαλύτη και αυξάνει την αποτελεσματικότητα των υδατικών συστημάτων, συμβάλλοντας έτσι στη μείωση της χρήσης τοξικών και πτητικών ουσιών επικίνδυνων για την υγεία των συντηρητών και για το περιβάλλον. Τα φιλικά προς το περιβάλλον προαναφερθέντα συστήματα καθαρισμού θα εφαρμοστούν σε πειραματικά δοκίμια των ακόλουθων πλαστικών: πολυπροπυλένιο (PP), πολυβινυλοχλωρίδιο (PVC) καθώς και στο βιοαποικοδομήσιμοβιοπλαστικόπολυγαλακτικό οξύ (PLA). Ως πρώτο βήμα οι δοκιμές καθαρισμού θα γίνουν αρχικά σε καινούρια καθαρά πλαστικά (πρότυπα δείγματα) για να αποτιμηθούν τυχόν φθορές, όπως είναι οι αμυχές, που προκαλούνται στο ίδιο το υλικό καθώς και τυχόν υπολείμματα καθαρισμού που παραμένουν στην επιφάνεια. Σε δεύτερο στάδιο, θα προετοιμαστεί μίγμα τεχνητών ρύπων το οποίο θα εφαρμοστεί στην επιφάνεια των πρότυπων δειγμάτων. Σε αυτή την περίπτωση η αξιολόγηση της μεθόδου καθαρισμού θα γίνει ως προς το βαθμό απομάκρυνσης των ρύπων. Η μεθοδολογία για την εκτίμηση του αποτελέσματος των καθαρισμών θα γίνει με τη χρήση οπτικής μικροσκοπίας, ηλεκτρονικής μικροσκοπίας σάρωσης (ScanningElectronMicroscopy, SEM) και μικροσκοπίας ατομικής δύναμης (AtomicForceMicroscopy, AFM). Οι τεχνικές αυτές θα συμβάλλουν στην αναγνώριση τοπογραφικών αλλοιώσεων προκαλούμενων από την επέμβαση καθαρισμού και καταλοίπων ρύπων ή/και καθαριστικών. Κατόπιν πραγματοποιήθηκαν μετρήσεις στιλπνότητας. Αξιολογώντας όλα τα αποτελέσματα, η έρευνα θα προτείνει το ιδανικό σύστημα καθαρισμού για το κάθε είδος πλαστικού που θα εξεταστεί, με παράλληλο γνώμονα την προστασία της υγείας των εργαζομένων συντηρητών και τη μείωση διάθεσης τοξικών αποβλήτων στο περιβάλλον.
description: Modern materials are a challenge for conservators due to their complex composition compared to traditional ones, the lack of research data and the limited practical experience that exists since their study internationally began only in recent years. Plastic materials are now more and more common in museum collections around the world and examples of these can be found in modern sculptures, high design objects, paintings and useful objects of historical and sociological importance such as clothing, jewellery, toys or sportswear equipment. These include polymers of synthetic origin whose chemical and physical properties have been modified with various additives to achieve desired properties in terms of formulation and type of use. Museums that include plastic objects in their collections have to face the paradox that while these materials as industrial materials are characterized by a defined and relatively short useful life, the museum as a cultural institution has the responsibility to maintain them for as long as possible in order to education and entertainment for future generations. The fulfillment of this role is made more difficult by the fact that quite often plastic objects that enter museum collections are already of a certain age, have been used and therefore worn. The maintenance of plastic objects is the same as required by the tools of the maintenance of art requirements with the procedures that I had to do with their wear and its appearance to make in the application real information of the 21st year. The main factors that cause chemical damage to plastics are ultraviolet radiation, humidity, frequent and abrupt temperature changes, acidic environment, environmental pollutants and other corrosive materials that may be in direct contact with the plastic material. These factors can lead to discoloration, brittleness, the release of a characteristic vinegar odor and cracks or deformation of the object. Systematic cleaning of plastic museum objects is necessary to remove foreign and unwanted bodies from their surface that are either deposited by the atmosphere, which is augmented by static electricity, or come from contact with hands (fat, sweat) or may be wear products from the object itself, such as surface plasticizers. In addition to altering the aesthetic effect and the interpretive significance and reducing the collectible value of the object, the pollutants, if not carefully removed, usually initiate further reactions and corrosion mechanisms. An important issue related to cleaning and of particular concern to the conservation and museum community, especially in recent years, is the toxicity of cleaning solvents and their effects on human health and the environment. The cleaning process takes many hours and days with the result that the conservator is exposed to quantities of dangerous volatile products cumulatively significant. The present Thesis will investigate and evaluate the effectiveness and impact of cleaning methods for synthetic polymers with the exclusive use of biodegradable cleaning systems. More specifically, surface cleaning will be evaluated by applying aqueous solutions of biodegradable chelates and surfactants to replace the conventional ones used so far, as well as agar gel which, as a cleaning agent, reduces the amount of solvent required and increases the efficiency of aqueous systems, thus helping to reduce the use of toxic and volatile substances dangerous to the health of conservationists and the environment. The aforementioned environmentally friendly cleaning systems will be applied to experimental specimens of the following plastics: polypropylene (PP), polyvinyl chloride (PVC) as well as biodegradable bioplasticpolylactic acid (PLA). As a first step, cleaning tests will first be performed on new clean plastics (standard samples) to assess any damage, such as cracks, caused to the material itself as well as any cleaning residues that remain on the surface. In the second stage, a mixture of artificial pollutants will be prepared which will be applied to the surface of the standard samples. In this case the evaluation of the cleaning method will be done in terms of the degree of removal of contaminants. The methodology for assessing the effect of purifications will be done using optical microscopy, Scanning Electron Microscopy (SEM) and atomic force microscopy (AFM). These techniques will contribute to the identification of topographic lesions caused by the cleaning operation and residues of pollutants and / or cleaners. Evaluating all the results, the research will propose the ideal cleaning system for each type of plastic to be examined, with a view to protecting the health of working conservators and reducing the disposal of toxic waste into the environment.