Ο οικονομικός ρόλος των μοναστηριών στο Βυζάντιο (11ος-12ος αι.). Αγροτική και εμπορική δραστηριότητα – Οικονομική διαχείριση
Creators: name: Ροδίφτσης, Σταύρος Χρήστου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2020
Subjects: Βυζαντινά μοναστήρια
Μοναστική οικονομία και εμπόριο
Μοναστικά οικονομικά προνόμια και θεσμικό πλαίσιο
Byzantine Monasteries
Monastic economy and trade
Monastic economic privileges and institutional framework

description: Σκοπός της παρούσας διπλωματικής μελέτης είναι η διερεύνηση των βυζαντινών μονών του 11ου και 12ου αιώνα υπό το πρίσμα των οικονομικών δραστηριοτήτων τους καθώς και των μεθόδων με τις οποίες διαχειρίζονταν και αξιοποιούσαν τα περιουσιακά στοιχεία που είχαν στην ιδιοκτησία τους. Για την αποτελεσματικότερη εξέταση του θέματος αυτού διαχωρίσαμε την έρευνα σε τρεις ευρύτερες ενότητες: Στην πρώτη ενότητα εξετάζουμε τη μοναστηριακή περιουσία και το σχετικό θεσμικό πλαίσιο. Πιο συγκεκριμένα, αρχικά αναλύουμε τις μεθόδους με τις οποίες απέκτησαν και επέκτειναν τα περιουσιακά τους στοιχεία οι μονές δίνοντας έμφαση στην έγγεια ιδιοκτησία. Για την αποτελεσματικότερη αξιοποίηση των μοναστηριακών γαιών η αυτοκρατορική νομοθεσία προέβλεπε διευκολύνσεις και παρείχε φορολογικές ελαφρύνσεις και απαλλαγές. Στο δεύτερο κεφάλαιο διερευνούμε, λοιπόν, την εφαρμογή του φορολογικού συστήματος όσον αφορά τη μοναστηριακή περιουσία. Ωστόσο, περιστασιακά λαμβάνονταν και μέτρα που περιέστελλαν την αυξητική τάση της μοναστικής περιουσίας, είτε μέσω δημεύσεων, είτε με ειδικές περιοριστικές ρυθμίσεις. Τις περιπτώσεις αυτές εξετάζουμε στο τρίτο κεφάλαιο. Στη δεύτερη ενότητα, αρχικά εντοπίζουμε τους τρόπους με τους οποίους αξιοποιήθηκαν οι μοναστηριακές εκτάσεις γης και τα παραγόμενα αγροτικά προϊόντα. Έπειτα, στο δεύτερο κεφάλαιο μελετούμε τις εμπορικές δραστηριότητες των μοναστηριών και τα προνόμια που εξασφάλισαν αναφορικά με αυτές. Εξετάζουμε τον χαρακτήρα των προνομίων, τον βαθμό εφαρμογής τους και τις προσπάθειες επέκτασης ή περιορισμού της ισχύος τους. Στην τρίτη ενότητα της διπλωματικής μελέτης επικεντρωθήκαμε στους φορείς και τους θεσμούς που ήταν αρμόδιοι για τη διαχείριση των οικονομικών των μονών. Αρχικά, εξετάσαμε τον ρόλο του ηγούμενου των μονών καθώς και των υφιστάμενων οικονομικών οφφικιαλίων. Στη συνέχεια, αναφερθήκαμε στους ιδρυτές των μοναστηριών, τους κτήτορες, στα Τυπικά των οποίων οφείλουμε πολλές πληροφορίες για το ζήτημα που διερευνούμε. Επικεντρωθήκαμε στην παρέμβαση των κτητόρων καθώς και των εφόρων στην οικονομική διαχείριση των μοναστηριών. Στο επόμενο κεφάλαιο γίνεται λόγος για τη χαριστική, έναν θεσμό κατά τον οποίο εκχωρούνταν η οικονομική διαχείριση των μονών σε τρίτους, δηλαδή σε πρόσωπα που δεν ανήκαν στην εκάστοτε αδελφότητα. Αναλύονται οι αρμοδιότητες και τα δικαιώματα των χαριστικαρίων και εξετάζονται οι συνέπειες της δράσης τους στην οικονομική πορεία των μονών. Στο τελευταίο κεφάλαιο γίνεται αναφορά στον τρόπο με τον οποίο καλύπτονταν οι δαπάνες των μονών και στους τρόπους αξιοποίησης του ενδεχόμενου πλεονάσματος που προέκυπτε από τα ποικίλα έσοδά τους. Επιλογικά, η εργασία ολοκληρώνεται με τα συμπεράσματα.
description: The purpose of this thesis is to study the Byzantine monasteries of the 11th and 12th centuries in the light of their economic activities as well as the methods by which they managed and utilized the assets they owned. For a more effective examination of this issue, we have divided the research into three broader sections: In the first section, we examine monastic property and the relevant institutional framework. More specifically, we first analyze the methods by which the monasteries acquired and expanded their assets, emphasizing land ownership. To make the most of the monastic lands, the imperial legislation provided tax reliefs and exemptions. Therefore, in the second chapter we explore the application of the tax system with regard to monastic property. However, measures were occasionally taken to curb the growing trend of monastic wealth, either through confiscation or through special restrictive regulations. We consider these cases in the third chapter. In the second section, we first identify the ways in which the monastic lands and the agricultural produce were utilized. Then, in the second chapter, we study the commercial activities of the monasteries and the privileges they secured in relation to them. We look at the nature of the privileges, the degree of their application and the efforts to expand or limit their power. In the third section of the thesis we focused on the bodies and institutions that were responsible for the management of the finances of the monasteries. First, we looked at the role of the abbot of the monasteries as well as that of monastic financial officials. Then we talked about the founders of the monasteries, the ktetores, in whose Typika we owe a lot of information on the issue we are investigating. We focused on the intervention of the ktetores as well as the ephoroi in the financial management of the monasteries. The next chapter discusses the charistike, an institution in which the financial management of the monasteries was assigned to third parties, that is, to persons who did not belong to the respective fraternity. The responsibilities and rights of the charistikarioi are analyzed and the consequences of their actions on the economic course of the monasteries are examined. The last chapter deals with the way in which the expenses of the monasteries were covered and the ways of utilizing the possible surplus that resulted from their various incomes. Finally, the thesis is completed with the conclusions.