Αστικό περιβάλλον και μνημειακός χώρος της υστεροβυζαντινής περιόδου στη Θεσσαλονίκη
Creators: name: Αγαθαγγελίδου, Δέσποινα Αικατερίνη Ηρακλή
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2022
Subjects: Τοπογραφία μεσαιωνικής Θεσσαλονίκης
Υστεροβυζαντινή αστική δομή
Αστικές μονές, παλαιολόγειο παλάτι, αυλές, γειτονίες, τζερέμπουλον
Medieval topography of Thessaloniki
Late byzantine urban spatial structure
Urban monasteries, palaiologan palace, aulai, quarters, tsyrembolon

description: Σκοπός της έρευνας υπήρξε η ανασύνθεση του αστικού τοπίου της Θεσσαλονίκης στη μακρά και πολυτάραχη περίοδο από το 1204 έως το 1430. Στη μελέτη αυτή επιχειρείται η προσέγγιση της τοπογραφίας και της οργάνωσης του αστικού χώρου, του κτιστού και άκτιστου περιβάλλοντος που περικλείεται στα τείχη και διερευνάται ο βαθμός επηρεασμού της μορφής και των λειτουργιών της πόλης από τα πολιτικά-ιστορικά γεγονότα και τις κοινωνικο-οικονομικές συνθήκες. Εξετάζονται ο οχυρωματικός περίβολος της πόλης, η κατάσταση των τειχών και οι ενισχυτικές επιδιορθώσεις των οχυρώσεων υπό το πρίσμα των ιστορικών μαρτυριών της εποχής, η ακρόπολη, η οποία λόγω της αυξημένης προστασίας που προσέφερε, έπαιξε πρωταγωνιστικό ρόλο στις κοινωνικές συγκρούσεις που διατάραξαν τη ζωή της πόλης, το φρούριο, το μετέπειτα γνωστό ως Επταπύργιο, που αποτελούσε το έσχατο αμυντικό καταφύγιο, το νότιο θαλάσσιο τείχος αλλά και το μεσαιωνικών διαστάσεων τειχισμένο λιμάνι στα νοτιοδυτικά όρια της πόλης που λειτουργούσε ως σταθμός διανεμητικού εμπορίου. Μέσα από την παράθεση των αρχαιολογικών δεδομένων και των ιστορικών μαρτυριών σκιαγραφείται η δυναμικά εξελισσόμενη μεσαιωνική φυσιογνωμία της πόλης με τους λαβυρινθοειδείς δρόμους, τις γειτονίες, τις αυλές και τις κατά μήκος των οδών αναπτυσσόμενες αγορές. Μελετώνται διεξοδικά τα επιμέρους τμήματα που συνθέτουν την πόλη της Θεσσαλονίκης: η ρυμοτομία, οι πυρήνες κατοίκησης, ο χώρος ανάπτυξης εμπορικής δραστηριότητας και τα σημεία εργαστηριακής παραγωγής, τα κοσμικά και θρησκευτικά κέντρα εξουσίας, η πυκνότητα και χωροθέτηση των θρησκευτικών ιδρυμάτων και των ταφών, η λειτουργία και η τοπογραφία του χώρου της ακρόπολης και του φρουρίου του Επταπυργίου. Στο τέλος της μελέτης συνοψίζονται τα κύρια πορίσματα της έρευνας. Την εργασία πλαισιώνουν φωτογραφικό υλικό και σχεδιαστικές αναπαραστάσεις.
description: The aim of the present thesis is the recomposition of the urban landscape of Thessaloniki, in the long and turbulent the period from 1204 to 1430. This study attempts to approach the topography and allocation of urban constructed and unstructured space enclosed in the city walls and discusses the effect of politic, historic and socioeconomic circumstances on the shape and topography of the city. The condition of the city fortifications, and the reinforcement repairs on the walls, as well as the large and secure citadel at the northeast, the final defensive structure later named Heptapyrgion, the south sea wall and the fortified port of medieval dimensions functioning as a distribution trade station are examined under the prism of the historical testimonies of the time and the archaeological evidence. The dynamically evolving medieval physiognomy of the city, the labyrinthine street plan, the residential cores, the quarters and the aulai, the markets growing along the streets, the areas of commercial activity development and the locations of workshop related production, the density and location of religious institutions and tombs, the interior and the function and of the acropolis and the fortress of Heptapyrgion are being studied in depth. The main conclusions of the research are summarized at the end of the study. The study is accompanied by photographs and architectural drawings.