Η ερμηνευτική συμβολή του Αγίου Νικοδήμου του Αγιορείτου στους κανόνες του Ευαγγελισμού, της Αναλήψεως, στον Ιαμβικό της Πεντηκοστής και στους δύο κανόνες της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, στο Εορτοδρόμιον
Creators: name: Παπαντωνίου, Παντελής Αντωνίου
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2022
Subjects: Άγιος Νικόδημος Αγιορείτης
Εορτοδρόμιον
Ερμηνεία ασματικών κανόνων
Saint Nicodemus of Mount Athos
Heortodromion
Interpretation of asmatic canons

description: Το Εορτοδρόμιο του Αγίου Νικοδήμου αποτελεί ένα έργο το οποίο, χαρακτηρίζεται για τη διαχρονικότητά του καθώς παραμένει, ακόμη και σήμερα, τόσο επίκαιρο αν αναλογιστεί κανείς ότι τα τροπάρια, που ο Άγιος ερμηνεύει και εξηγεί με δεξιοτεχνία, παραμένουν ενεργά στη ζώσα πορεία της Ορθοδόξου Εκκλησίας μας. Στο Εορτοδρόμιο λοιπόν, ερμηνεύονται από τον Άγιο Νικόδημο, σε ύφος εύληπτο και προσιτό σ’ όλους τους ανθρώπους, ανεξαρτήτως μορφωτικού επιπέδου, όλοι οι κανόνες των Δεσποτικών και Θεομητορικών Εορτών. Πρόκειται συνεπώς για ένα αρκετά μεγάλο έργο τόσο σε όγκο όσο και στα αναδυόμενα νοήματα που εντοπίζει ο κάθε αναγνώστης και ο κάθε μελετητής, παραδοχή που μας αναγκάζει, στα οριοθετημένα πλαίσια της παρούσας εργασίας να μην μπορούμε να ασχοληθούμε με όλο συνολικά το έργο. Οι κανόνες που επιλέξαμε, χωρίς φυσικά να παραλείπουμε τις εξίσου σημαντικές προεκτάσεις στην ολότητα του έργου, είναι του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου, οι δύο Κανόνες της Αναλήψεως, ο Ιαμβικός της Πεντηκοστής, και οι δυο Κανόνες της Κοιμήσεως της Θεοτόκου. Η επιλογή των κανόνων ενισχύθηκε από τη παραδοχή του Αγίου Νικοδήμου στην εισαγωγή του Εορτοδρομίου ότι οι προγενέστεροι ερμηνευτές δεν είχαν ερμηνεύσει αυτούς τους κανόνες και ο ίδιος παρακινείται για να τους ερμηνεύσει, γεγονός που μας εξασφάλιζε την δυνατότητα δι’ αυτών να αναχθούμε, να εξετάσουμε και να παρουσιάσουμε το έργο και τη συνεισφορά του Αγίου Νικοδήμου. Θεωρήσαμε λοιπόν ότι μέσω αυτών των κανόνων θα μπορούσαμε να αναδείξουμε όσο περισσότερο μπορούμε την συμβολή του Αγίου, μέσα από την δική του πρωτοτυπία, στην ερμηνεία των ασματικών κανόνων. Αρχικά κάνουμε μια αναλυτική παρουσίαση του Εορτοδρομίου αναλύοντας τη δομή, το προοίμιο του Αγίου, αλλά και την γενική του Θεματολογία. Στη συνέχεια σκιαγραφούμε την ερμηνευτική μέθοδο αλλά και την μεθοδολογία που χρησιμοποιεί ο Άγιος για να ερμηνεύσει τα τροπάρια, από την προσεκτική μελέτη των επεμβάσεων του, των προσθαφαιρέσεων και τέλος από την πολύ εύστοχη προσαρμογή των πατερικών ερμηνειών. Επιπλέον παρουσιάζονται τα έργα των Πατέρων και εκκλησιαστικών συγγραφέων στους οποίους παραπέμπει και θεμελιώνει ο Άγιος στην ερμηνεία του. Καταγράφουμε τα κυριότερα σημεία που προκύπτουν από τη γραμματολογικού ενδιαφέροντος προσέγγιση του Αγίου στη προσπάθειά του να αναχθεί στο ορθότερο γραμματικά, συντακτικά και εννοιολογικά περιεχόμενο των Τροπαρίων. Ασχολούμαστε με τα σημεία εκείνα στα οποία ο Άγιος Νικόδημος επεμβαίνει διακριτικά, όταν αυτό απαιτείτο, λέγοντας την άποψη του, πετυχαίνοντας με περίτεχνο τρόπο να εναρμονίζει της μαρτυρίες διαφόρων Πατέρων και εκκλησιαστικών συγγραφέων που είχαν διαφορές στα λεγόμενά τους τα οποία είτε ήταν απλώς διαφορετικά είτε ενίοτε ήταν και αντιφατικά μεταξύ τους. Παρουσιάζουμε διάφορα Θεολογικά σχόλια του Αγίου, τα οποία μας παρέχει μέσα από την ερμηνεία, για την Αγία Τριάδα και την Θεοτόκο αλλά και για κάποιες αιρέσεις οι οποίες αναιρούνται από τα τροπάρια. Αναφερόμαστε σε σημεία τα οποία ο Άγιος ερμηνεύει ή σχολιάζει ο ίδιος, ενώ ιδιαιτέρως εστιάζουμε στις πνευματικές και ποιμαντικές συμβουλές που δίνει στους αναγνώστες του έργου, αναδύοντας, με πλέον ξεκάθαρο τρόπο, τον αναγκαίο πρακτικό, για τη σωτηρία των πιστών, χαρακτήρα του Εορτοδρομίου. Η εκτεθείσα συμβολή του Αγίου Νικοδήμου του Αγιορείτου στην ερμηνεία του Εορτοδρομίου επαναβεβαιώνει το πολυδιάστατο και πεφωτισμένο της προσωπικότητας του Αγίου Νικοδήμου, ως συνεχιστού της μακραίωνης αγιοπατερικής ερμηνευτικής παραδόσεως.
description: The Heortodromion of Saint Nicodemus is a work which is characterised by ever-relevance, since even today the hymns interpreted and masterfully explained by the Saint remain in use in the living tradition of our Orthodox Church. Saint Nicodemus explains in the Heortodromion all canons of the feasts of Christ and the Mother of God, in a manner which is understandable and accessible to all, irrespective of their educational level. It is, thus, a great work, both in size and in depth of the teachings across which every reader and student comes. This realisation forced us to limit the scope of the present project so that it does not include the whole of the work in question. We have selected the canons which concern the Annunciation of the Theotokos, the two canons of the Ascension, the iambic canon of the Pentecost and the two canons of the Assumption of the Theotokos, without of course neglecting to point out important deductions relating the whole of the work in question. We selected these canons in part because of Saint Nicodemus’ admission in the Introduction of the Heortodromion that these canons were not interpreted by previous interpreters, something which encouraged him to interpret them. This fact provides us with the opportunity to better deduce and examine the work and contribution of the Saint on the interpretation of asmatic canons, through his own originality. At first, we engage in a thorough presentation of the Heortodromion, analysing its structure, the Saint’s prologue and its scope of interest. We then analyse the hermeneutic methods and methodology followed by the Saint in order to interpret the hymns, through a careful study of his interventions, additions or subtractions and finally his successful adaptation of patristic interpretations. Furthermore, the works of Fathers and ecclesiastical writers to which the Saint refers in his work are presented. We refer to the main points concerning the Saint’s grammatological approach and attempt to locate the best grammatological, syntactical and conceptual approach to the content of the hymns. We are interested in the points at which the Saint discretely intervenes, when necessary, with his own opinion, achieving the masterful blending of the references of different Fathers and ecclesiastical writers which are often different or even opposing. We present different theological comments of the Saint, found in his interpretation, concerning the Holy Trinity, the Theotokos and several heresies which are repelled by the hymns. We refer to points at which the Saint interprets or comments on his own accord, while especially looking into his spiritual and pastoral advice to the reader of his work, demonstrating the practical and necessary character of the Heortodromion concerning the salvation of the faithful. The presented contribution of Saint Nicodemus of Mount Athos in the interpretation of the Heortodromion confirms that his personality is multidimensional and enlightened, fitting to a successor of the long standing patristic hermeneutic tradition.
description: To Tμήμα Ποιμαντικής και Kοινωνικής Θεολογίας του Α.Π.Θ. μετονομάστηκε σε Τμήμα Κοινωνικής Θεολογίας και Χριστιανικού Πολιτισμού σύμφωνα με το ΦΕΚ 5710/24-12-2020