Το λειτουργικό έργο του Παναγιώτη Τρεμπέλα (παρουσίαση - αποτίμηση)
Creators: name: Μητσόπουλος, Στέργιος Θωμά
Publisher: name: Aristotle University of Thessaloniki
Year: 2016
Subjects: λειτουργικό έργο
Τρεμπέλας Παναγιώτης
liturgical work
Trempelas Panagiotis

description: Ο Παναγιώτης Τρεμπέλας (1876-1977) υπήρξε ο πολυγραφότερος και πολυμερέστερος θεολόγος-συγγραφέας του περασμένου αιώνα στην Ελλάδα. Ιδιαίτερα στον λειτουργικό τομέα, ο μακαριστός καθηγητής υπήρξε πρωτοπόρος, άνοιξε δρόμους και δημιούργησε τις προϋποθέσεις για λειτουργικές επιστημονικές μελέτες στους μεταγενέστερους ερευνητές. Ειδικότερα ο Παναγιώτης Τρεμπέλας, χρησιμοποιώντας τις πηγές και αξιοποιώντας το πλούσιο πηγαίο υλικό των πατέρων Ανατολής και Δύσης, κάλυψε με τα ογκώδη λειτουργικά συγγράμματά του το κενό που υπήρχε στην ελληνική λειτουργική βιβλιογραφία σχετικά με τις αρχές και την εξέλιξη της θείας λατρείας, καθώς και τη διαμόρφωσή της σε λειτουργικούς τύπους σε Ανατολή και Δύση. Παράλληλα, στα διάφορα λειτουργικά του έργα διατυπώνονται και θεολογικές θέσεις, καθώς και γενικές αρχές και χαρακτηριστικά της λατρείας. Ιδιαίτερα θέλει να τονίσει ότι η χριστιανική λατρεία είναι υπερφυσική ενέργεια και πράξη, αφού στηρίζεται και ενσωματώνει την αποκάλυψη του Θεού στους ανθρώπους. Είναι όμως ταυτόχρονα και υπερφυσική ζωή, αφού μέσω των μυστηρίων εξαγιάζει την ζωή του κάθε πιστού. Στο έργο του μακαριστού συγγραφέα υπάρχουν και εντελώς πρωτότυπες ενασχολήσεις για τα επιστημονικά δεδομένα όχι μόνο του τόπου μας αλλά και γενικότερα της όλης Χριστιανοσύνης. Αναφερόμαστε στις μελέτες και στις κριτικές εκδόσεις του, που έχουν ως βάση τους λειτουργικούς κώδικες, και γενικότερα στην μελέτη και παρουσίαση των λειτουργικών χειρογράφων. Από τη έρευνα των πηγών αυτών, μελέτησε και την τελετουργική εξέλιξη των διαφόρων ακολουθιών του βυζαντινού λειτουργικού τύπου. Αντιπροσωπευτικά αναφέρονται συμπεράσματά του, όπως η τελετουργική συνάρθρωση των άλλων μυστηριακών ακολουθιών με την θεία Λειτουργία, που μαρτυρείται κατά την πρώτη χιλιετία, το αναλλοίωτο των ευχών στις ακολουθίες αυτές σε αντίθεση με την εξέλιξη των διαφόρων τελετουργικών διατάξεων, καθώς επίσης και η επικράτηση του μοναχικού Τυπικού έναντι του ασματικού. Ο Παναγιώτης Τρεμπέλας, παράλληλα με την ερευνητική και ακαδημαϊκή δραστηριότητα, ως ιεραποστολικός άνδρας, ενδιαφέρθηκε ζωηρά και για την λειτουργική ανανέωση του τόπου μας και έδωσε έμφαση στη συμμετοχή του λαού του Θεού στη λατρεία της Εκκλησίας. Ανέδειξε τα γνωρίσματα στη λατρεία της αρχαίας Εκκλησίας που υποδηλώνουν την συνιερουργία κλήρου και λαού και είχαν μεταγενέστερα εξασθενήσει, όπως την κοινή ψαλμωδία και απαγγελία, τις αποκρίσεις του λαού στον ιερέα, την «εις επήκοον» ανάγνωση των ευχών, την συχνή και συνεχή μετάληψη των αχράντων μυστηρίων, κ.α. Παρεκκλίσεις από το πνεύμα αυτό της συνιερουργίας αποτελούν για τον Τρεμπέλα ο διαχωρισμός του βήματος από τον κυρίως ναό με το τέμπλο και η εγκατάλειψη του λιτού τρόπου ψαλμωδίας. Επίσης ο Τρεμπέλας πρότεινε λύσεις στα διάφορα επίκαιρα λειτουργικά ζητήματα που προέκυπταν, μελετώντας τις πηγές και τη σχετική λειτουργική πράξη της αρχαίας Εκκλησίας. Συγκεκριμένα αποδοκίμασε την εισαγωγή γυναικών στους χορούς των ψαλτών, υποστήριξε τη διακριτική μεταφορά των αχράντων μυστηρίων στους ασθενείς, δικαιολόγησε την γονυκλισία κατά τον καθαγιασμό τις Κυριακές, πρότεινε την τέλεση προηγιασμένων για την αντιμετώπιση των αυξημένων λειτουργικών αναγκών, κ.α. Τέλος, ο Τρεμπέλας δε δίστασε να συντάξει και έργα λειτουργικά εκλαϊκευτικού χαρακτήρα, με στόχο πάντα την όσο το δυνατό μεγαλύτερη ενεργό και εμπειρική συμμετοχή του λαού στη λατρεία της Εκκλησίας προς φωτισμό και αγιασμό του, που είναι και ο τελικό στόχος της λατρείας.
description: Panagiotis Trempelas (1876-1977) has been the most prolific and multifarious Greek theologian-author of the last century. Especially in the liturgical sector, the blessed professor was innovative, as he paved the path and created the conditions for the subsequent researchers to conduct liturgical scientific studies. More specifically, Panagiotis Trempelas by using the resources and reclaiming the rich and spontaneous material of the fathers of the East and West covered with his bulky liturgical writings the gap which there was in the Greek liturgical bibliography regarding the beginnings and evolution of the divine worship, as well as its formation in liturgical types in the East and the West. In addition, in his various liturgical writings many theological views are put forward, as well as general principles and characteristics of our worship. More specifically, he wants to stress out that the orthodox worship is a supernatural power and act, as it incorporates and is based on and the revelation of the God to humans. It is also supernatural life, as through the sacraments every faithful is sanctified. In the work of the blessed author there are completely original citations to the scientific data of not only our homeland, but of the whole Christianity in general. We are referring to his studies and critical editions which are based on the liturgical codes, and the study and presentation of the liturgical manuscripts in general. From the research of these sources, he studied the ritual development of the various sequences of the Byzantine liturgical type. As a representative sample, some of his conclusions are mentioned, like the ritual articulation of other sacramental services with the Divine Service, which is witnessed during the first millennium, the unadulterated essence of the prayers in these services as opposed to the development of the various ritual conditions, as well as the prevalence of the Monk Typical over the canticlelieular one. Panagiotis Trempelas, along with his research and academic activities, as a missionary man took a vivid interest in the liturgical renewal of our homeland and emphasized the participation of God’s people in the worship of the Church. He showed the traits in the worship of the ancient Church that show the co-officiation of the clergy and the people, which had subsequently weakened, like the joint chanting and recitation, the people’s responses to the priest, the “in the ears” reading of the prayers, the frequent and continuous communion of the Blessed Sacrament etc. According to Trempelas, the separation of the Sanctuary from the main church with the temple and the abandoning of the austere method of chanting are deviations. What’s more, Trempelas suggested solutions to the various contemporary liturgical matters that occurred, by studying the sources and the relevant liturgical practice of the early Church. In specific, he disapproved of the initiation of women to the choruses of cantors, he supported the discreet transportation of the Blessed Sacrament to patients, he justified the kneeling at the consecration on Sundays, he suggested the commission of presanctified Divine Services so as to cover the increased liturgical needs, etc. Last but not least, Trempelas didn’t hesitate to draw up liturgical writings of popularizing character, aiming at the greatest possible active and experiential participation of the people in the worship of the Church for its illumination and blessing, which is the ultimate goal of the worship.