cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
این زمان یک طالب مستی درین میخانه نیست
آنکه گرد باده گردد جز خط پیمانه نیست
از نشاط دل چه می پرسی که مانند سپند
غیر دود آه حسرت ریشه این دانه نیست
اضطراب دل چو موج ازپیکر ما روشن است
طره آشفتگی را احتیاج شانه نیست
هرقدر خواهد دلت اسباب حسرت جمع کن
چون کمان اینجا به جز خمیازه رخت خانه نیست
حسنش از جوش نظرها دارد ایجاد نقاب
دامن فانوس شمعش جزپرپروانه نیست
چون گل از دور فریب زندگی غافل مباش
رنگ می گردد درین اینجا ساغر و پیمانه نیست
هرچه از چشم بتان افتد غبار عاشق ست
اشک گرم شمع جز خاکستر پروانه نیست
بهر نسیان غفلت ذاتی نمی خواهد سبب
از برای خواب مخمل حاجت افسانه نیست
بر امید الفت از وحشت دلی خوش می کنیم
آشنای ماکسی جز معنی بیگانه نیست
جان پاک از قید تن بیدل ندامت می کشد
گنج را جز خاک بر سرکردن از ویرانه نیست

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
محرم حسن ازل اندیشه بیگانه نیست
رنگ می گردد به گرد شمع ما پروانه نیست
از نفسها ناله زنجیر می آید به گوش
در جنون آباد هستی هیچکس فرزانه نیست
بسکه یادت می دهد پیمانه بی هوشی ام
اشک هم در دیده ام بی لغزش مستانه نیست
غیر وحشت  کیست تا گردد مقیم خانه ام
سیل  هم بیش از دمی مهمان این ویرانه نیست
گریه شبنم پی تسخیر گل بیهوده است
طایران رنگ را پروای آب و دانه نیست
بهره از کسب معارف  کی رسد بی مغز را
سرخوشی از نشیه می قسمت پیمانه نیست
سیل اشکم در دل شبنم نفس دزدیده است
از ضعیفی ناله در زنجیر این دیوانه نیست
زبنهار ایمن مباش از ظالم کوته  زبان
می شکافد سنگ را آن اره کش دندانه نیست
هرگز افسون مژه بر هم زدن نشنیده ایم
ما سیه بخان شبی دارپم لیک افسانه نیست
عمرها چون سرمه گرد چشم او گردیده ایم
مستی انشا نامه ما بی خط پیمانه نیست
شور ما چون رشته ساز از زبان نیستی ست
نغمه ها می نالد اما هیچکس در خانه نیست
عشرتم بیدل نه بریک دور موقوف است و بس
اشک خواهد سبحه  گردانید اگر پیمانه نیست

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
صاف طبعان را غمی از خار خارکینه نیست
زحمت مژگان به چشم گوهر و آیینه نیست
در زراعتگاه امکان بسکه بیم آفت است
خلق را چون دانه گندم دلی در سینه نیست
فیل صاحب منصب است و گاو و خر روزینه دار
فخر انسانی ز روی منصب و روزینه نیست
قسمت منعم ز دنیا بند وسواس است و بس
قفل را جز عقدهه دل حاصل ازگنجینه نیست
ابر دارد در نمد آیینه گلزار را
پنبه داغم به غیر از خرقه  ی پشمینه نیست
مشکل است آیینه از زنگ صفا پرداختن
گر همه سنگ است دل فارغ ز مهر وکینه نیست
جز خیالت دلنشین ما نگردد نقش غیر
عکس چون حیرت مقیم خانه آیینه نیست
در محبت رهنورد جاده ی دردیم و بس
چون سحرجولان ما بیرون چاک سینه نیست
پی نبرد اندیشه بر بطلان احکام نفس
سالها رفت از خود و تقویم ما پارینه نیست
چند روزی شد به هستی ریشه پیداکردنت
می توان  کند از زمین  کاین  نخل  پر دیرینه نیست
بهر درد بینوایی صبرتسکین است و بس
دست بر دل زن  که دیگر دلق ما را پینه نیست
سعد و نحس دهربیدل کی دهد تشویش ما
همچو طفلان  کار ما با شنبه و آدینه نیست

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
طاس این نرد اختیاری نیست
هرچه آورد اختیاری نیست
بر هوا بسته اند محمل ما
کوشش گرد اختیاری نیست
همه مجبور حکم تقدیریم
کرد و ناکرد اختیاری نیست
از بهار و خزان عالم رنگ
سرخ تا زرد اختیاری نیست
اتفاق بلندی و پستو
چون زن و مرد اختیاری نیست
معنی آوردش آمدی دارد
غزل و فرد اختیاری نیست
اینکه با بیدلان نمی جوشی
ای دلت سرد اختیاری نیست
گر وصال  است  و گر فراق خوشیم
چه توان  کرد اختیاری نیست
بیدل از شیونم مگوی و مپرس
ناله درد اختیاری نیست

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
از ره و منزل تحقیق اگر دوری نیست
جستن خانه خورشید بجزکوری نیست
گرد هرکوچه علمدار جنون دگر است
نیست خاکی که در او رایت منصوری نیست
هر طرف واگری عجز و غنا بال گشاست
دهرجز محشرعنقایی و عصفوری نیست
چند خواهی دل از اسباب تعین برداشت
دوش اقبال ازل قابل مزدوری نیست
همه جا انجمن آرایی شیراز دل است
معنی از عالم کشمیری ولاهوری نیست
زین عرضها نتوان صاحب جوهرگردید
نازچینی مفروشیدکه فغفوری نیست
ای بسا دیده که تر می کندش دود غبار
نم اشک جعلی رشحه ناسوری نیست
دل بی درد ز نیرنگ خیالات پر است
سرخوش کاسه بنگی  می ات انگوری نیست
استخوان بندی بحث و جدل از ما مطلب
چینی مجلس خامش نفسان غوری نیست
حرص مفرط دل ما می گزد از شیرینی
ورنه این بزم طرب پرده زنبوری نیست
غافل از زمزمه راز نباید بودن
شور ناقوس دل است این نی طنبوری نیست
همه را اطلس افلاک گرفته ست به بر
جامه نیلی ماتم زدگان سوری نیست
تحفه عجزی اگرهست خموشی دارد
لب اظهارگشودن گل معذوری نیست
بر شکست توبنای دو جهان موقوف است
گرتو ویران نشوی عالم معموری نیست
حسرت عمرتلف کرده نشاید بیدل
باده گرخاک خورد قابل مخموری نیست

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
فریاد که در عالم تحقیق  کسی نیست
یک خانه عنقاست  که آنجا مگسی نیست
با عقل چه جوشیم که جز وهم ندارد
از عشق چه لافیم که بیش از هوسی نیست
گر دل بتپد غیر نفس  کیست رفیقش
ور چشم پرد جز مژه امید خسی نیست
حیرت ز رفیقان سفرکرده چه جوید
دیدیم  که رفتند و صدای جرسی نیست
بر وعده دیدار که فرداست حسابش
امروز چه نالیم نفس همنفسی نیست
ای کاش دمی چند گرفتار توان زیست
اما چه توان کرد که دام و قفسی نیست
بر بیکسی  کاغذ آتش زده رحمی
کاین قافله را غیر عدم پیش و پسی نیست
چون شمع به امید فنا چند توان سوخت
ای باد سحر غیر تو فریادرسی نیست
بیدل الم و عیش خیالات تعین
تا چشم گشایی  که  گذشته ست و بسی نیست

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
سرو چمن دل الف شعله آهیست
سرسبزی این مزرعه را برق  گیاهیست
بی جرأت بینش نتوان محو تو گشتن
سررشته حیرانی ما مد نگاهیست
کی سد ره اشک شود دامن  رنگم
گر کوه بود در دم سیلش پر کاهیست
جز صیقلی آیینه آب ندارد
هرچندکه سرو لب جو مصرع آهیست
عزت طلبی  جوهر تسلیم به  دست آر
اینجا خم طاعت  شکن طرف  کلاهیست
تا چند زند لاف بلندی  سرگردون
این بیضه به زبر پر پرواز نگاهیست
بر حاصل دنیا چقدر ناز توان کرد
سرتاسر این مزرعه یک مشت  گیاهیست
فرش در دل شو  که  درین عرصه نفس را
از هرزه دوی خانه آیینه پناهیست
زین  هستی بیهوده صوابی  که تو داری
گر جرم تصور نکنی سخت  گناهیست
فال سر تسلیم زن و ساز قدم  کن
تا منزل رحت ز گریان نو راهیست
بیدل پی آن جلوه که من رفته  ام از خویش
هر نفش قدم صورت خمیازه آهیست

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
عنقا سراغم از اثرم وهم و ظن تهیست
در هر مکان چو نقش نگین جای  من تهیست
بی حرف ساز صوت و صداگل نمی کند
زین  جا مبرهن  است که این  انجمن تهیست
چشم حریص و سیری جاه  این چه ممکن است
هرچند شمع نور فشاند لگن تهیست
این خانه ها که خار و خس انبار حرص ماست
چون حلقه های در همه بی رفتن تهیست
بر رمز کارگاه سخن پی نبرد ایم
تاکی زبان زپرده بگوید دهن تهیست
ضبط نفس غنیمت عشرت شمردنست
گر بوی گل قفس شکند این چمن تهیست
عمری ست  گوش خلق ز افسون ما و من
انباشته ست پنبه و جای سخن تهیست
ناموس شمع  کشته به فانوس واگذار
دستی  کز آستین به در آرم ز من تهیست
می در قدح ز بیکسی شیشه غافل است
چندان که غربت است پر از ما وطن تهیست
نتوان به هیچ  پرده سراغ وصال یافت
بیدل  ز بوی یوسف ما پیرهن تهیست

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
بی ساز انفعال سراپای من تهی ست
چون شبنم ازوداع عرق جای من تهی ست
نیرنگ عالمی به خیالم شمرده گیر
صفر ز خودگذشته ام اجزای من تهی ست
رنگی ندارد آینه مشرب فنا
ازگرد خوا دامن صحرای من تهی ست
دل محو مطلق است چه هستی کجا عدم
از هرچه دارد اسم معمای من تهی ست
چون صبح بالی از نفس سرد می زنم
عمری ست آشیانه عنقای من تهی ست
از نقد دستگاه زیانکار من مپرس
امروز من چوکیسه فرد ای من تهی ست
چون پیکر حبابم از آفت سرشته اند
از مغز عافیت سر بی پای من تهی ست
یارب نقاب کس ندرد اعتبار پوچ
از یک حباب قالب دریای من تهی ست
تاکی فروشم از عرق شرم جام عذر
چشمش خمار دارد و مینای من تهی ست
بیدل سرمحیط سلامت چه موج وکف
تا او بجاست جای تو و جای من تهی ست

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
برگ طربم عشرت بی برگ و نوایی ست
چون آبله بالیدنم از تنگ قبایی ست
در قافله بی جرس مقصد تسلیم
بی طاقتی نبض طلب هرزه درایی ست
کو شور جنونی که اسیران ادب را
در دام و قفس حسرت یک ناله رهایی ست
فرش در دل باش کزین گوشه الفت
هرجا روی از آبله پاکف پایی ست
آرایش گل منت مشاطه ندارد
بی ساختگی های چمن حسن خدایی ست
خلوتگه وصل انجمن آرای  دویی نیست
هشدارکه اندیشه آغوش جدایی ست
تا رنگ قبولی به دل از نقش تمناست
گر خود همه آیینه شوی کارگدایی ست
ای خاک نشین کسب ادب مفت سفالت
اندیشه چینی مکن این جنس خطایی ست
آنجاکه گل حسن حیاپرور نازست
سیر چمن آینه هم دیده درایی ست
فریادکه یک عمر غبارنفس ما
زد بال و ندانست که پروازکجایی ست
کو صبروچه طاقت که به صحرای محبت
در آبله پاداری و در ناله رسایی ست
اندیشه چمن طرح کن سجده شوقی ست
امروز ندانم کف پای که حنایی ست
چون اشک من و دوش چکیدن چه توان کرد
سرمایه اول قدمم آبله پایی ست
مجموعه امکان سخنی بیش ندارد
بیدل مرو از راه که این ساز نوایی ست

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
در ربط خلق یکسر ناموس کبریایی ست
چون سبحه هر اینجا در عالم جدایی ست
منعم به چتر و افسر اقبال می فروشد
غافل که بر سر ما بی سایگی همایی ست
وارستگی ایاغیم  بی وهم باغ و راغیم
صبح فلک دماغیم بر بام ما هوایی ست
دارد جهان اقبال  ادبار در مقابل
بر خودسری مچینید هرجا سری ست پایی ست
آرام و رم درین دشت فرق آنقدر ندارد
در دیده آنچه کوهی ست درگوشها صد ایی ست
آواره خیالات دل بر چه بندد آخر
گر عشق بی نیازست در حسن بی وفایی ست
زین ورطه خجالت آسان نمی توان رست
چون شمع زندگی را در هر عرق شنایی ست
در خورد سخت جانی باید غم جهان خورد
ترکیب وسع طاقت معجون اشتهایی ست
بیمایگان قدرت شایسته قبولند
دست شکسته بارش برگردن دعایی ست
گوش تظلم دل زین انجمن که دارد
دنیا گذرگهی بهند پنداشتیم جایی ست
گلزار بی بریها وارستگی بهار است
درگرد موی چینی فریاد سرمه سایی ست
بیدل کجا بردکس بیداد بی تمیزی
در سرنگونی بید هم برگ پشت پایی ست

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - - | - - U | - U - -
ز خویش  مگذر اگر جوهرت  شناسایی  ست
که خو  دپرستی عالم  بهار یکتایی ست
نه  گلشنی ست به پیش نظر نه دشت و نه در
بلندی مژه ا ت منظر خودآرایی ست
بهار رمز ازل تا چه وقت گیرد رنگ
هنوز نغمه نی تشنه لب نایی ست
مگر ز غیب برآییم  تا عیان گردیم
ز خود نشان چه دهد قطره ای  که دریایی ست
ز ذات محض چه اسما که برنمی آییم
جهان وهم و گمان فطرت معمایی ست
دل از تکلف هستی جنون نمایی کرد
نفس در آینه رنگ بهار سودایی  ست
به بزم وصل جنون ناگزیر عشق افتاد
ز منع بلبل ادب کن بهار سودایی ست
کس به ستر عیوب نفس چه چار ه کند
غبار نیستی آیینه ایم و رسوایی ست
لطافتی ست به طبع درشتی آفاق
مقیم پرده سنگ انتظار مینایی ست
شکست بام و دری چند می کند فریاد
که از هوا به در آیید خانه صحرایی ست
به عرض نیم نفس  کس چه  گردن افرازد
حباب ما عرق انفعال پیدایی  ست
تو هم دری چو شرر واکن و ببند بس است
به  کارخانه فرصت  عدم تماشایی  ست
فتاده ایم به راهت چو سایه جبهه به خاک
ز پش ما به تغافل زدن چه رعنایی ست
رعونتی به طبعت  که چون غبار سحر
اگر به باد روی پیشت اوج پیمایی ست
تلاش  کعبه و دیرت نمی رود بیدل
بهشت  و دوزخ خویشی خیال هرجایی  ست

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
هرچند درین  گلشن هرسو گل خودروییست
از خون شهیدانت در رنگ حنا بوییست
از سلسله تحقیق غافل نتوان بودن
طول امل آفاق از عالم  گیسوییست
ای چرخ سر ما را پامال جفا مپسند
این لوح خط تسلیم از خاک سر کوییست
توفیق رسا عشق است  ما را چه توانایی ست
یاز یدن هر دستی از قوت بازوییست
بی جهد هلال اینجا مه نقش نمی بندد
ایجاد جبین ما وضع خم زانوییست
شام و سحر عالم تا صبحدم محشر
زین خواب که ما داریم گرداندن پهلوییست
هرسو نظر افکندیم دل کوشش بیجا داشت
عالم همه در معنی فریاد جنون خوییست
تفریق حق و باطل مصنوع خیالات است
گر خط نکند شوخی  هر پشت ورق روییست
فرصت نشناسانیم ما بیخردان ورنه
هر من که به پیش ماست تا دم زده ایم اوییست
هیچ است میان یار اما چه توان کردن
از حیرت موهومی بر دیده ی ما موییست
جایی که غرور اوست از ماکه نشان یآبد
در بادیه لیلی  مجنون رم آهوییست
بیدل به تواضع ها صید دل ماکردی
ما بنده ی این وضعیم  کاین صورت ابروییست

وزن: مَفْعُولْ مَفاعیلُنْ مَفْعُولْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - - | - - U | U - - -
گرم رفتاری که سر در راه آن یکتا گذاشت
گام اول چون شرر خود را به جای پا گذاشت
وارث دیگر ندارد دودمان زندگی
هرکه حسرت برد اپن جا عبرتی بر ماگذاشت
درتماشای تو چون آ بینه از جنس شعور
آنچه با ما بود حیرت بود و چشمی واگذاشت
الوداع ای نغمه فرصت   کز افسون امل
عشرت امروز ما بنیاد بر فردا گذاشت
بی نیازیهای یأس از بهر ما سامان نکرد
آنقدر دستی که نتوان دامن دلها گذاشت
بعد ازین دربند گوهر خاک می باید شدن
قطر ما رقص موجی داشت در دریا گذاشت
در گداز خود چو اخگر فیض مرهم دیده ایم
می توان خاکستر ما را به داغ ما گذاشت
همت ما را دماغ بی نشانی هم نبود
خودنمایی اینقدر سر در پی عنقا گذاشت
سجده شکر فنا خاص جبین شمع نیست
هرکه طی کرد این بیابان سر به زیر پا گذاشت
جور طفلان هم بهار راحت دیوانه است
سر به سنگی می نهد گر دامن صحرا گذاشت
گر عروج آهنگی  از زندانگه گردون برآ
می سراپا نشیه شد تا دامن مینا گذاشت
شب ز برق بیخودی چون کاغذ آتش زده
سوختم چندان که داغت بر تن من جا گذاشت
چو سپند از درد و داغ بی کسی هایم مپرس
دود آهی داشتم رفت و مرا تنها گذاشت
هرکه زد بیدل به سیر وادی حیرت قدم
گام اول حسرت رفتن چو نقش پا گذاشت

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
نیشی تا علم همت عنقا برداشت
کلهی بود که ما را ز سرما برداشت
ازگرانباری این قافله ها هیچ مپرس
کوه یک ناله ما بر همه اعضا برداشت
وصل مقصد چه قدر شکر طلب می خواهد
شمع اینجا نتوانست سر از پا برداشت
زندگی فرصت درس شرر آسان فهمید
منتخب نقطه ای از نسخه عنقا برداشت
تا نفس هست ازین دامگه آزادی نیست
تهمتی بود تجرد که مسیحا برداشت
یک سر و این همه سودا چه قیامت  سازیست
حق فرصت نفسی بود اداها برداشت
دوری فطرت از اسرار حقیقت ازلیست
گوهر این عقده جاوید ز دریا برداشت
اوج قدر همه بر ترک علایق ختم است
آسمان نیز دلی داشت ز دنیا برداشت
دور پیمانه خودداری ما آخر شد
امشب آن قامت افراخته مینا برداشت
زین خرامی  که غبارش همه اجزای دل است
خواهد ایینه سر از راه تو فردا برداشت
تیغ بیداد تو بر خاک شهیدان وفا
سرم افکند به آن ناز که  گویا برداشت
سیر این انجمنم وقف گدازی ست چو شمع
بار دوش مژه باید به تماشا برداشت
چقدر عالم بیدل به خیال آمده ایم
هرکه بر ما نظری کرد دل از ما برداشت

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
یک شبم در دل نسیم یاد آن گیسو گذشت
عمر در آشفتگی  چون سر به زیر مو گذشت
شوخی اندیشه لیلی درین وادی بلاست
بر سر مجنون قیامت از رم آهوگذشت
هیچ  کافر را عذاب مرگ مشتاقان مباد
کز وداع خویش باید از خیال او گذشت
ای دل از جور محبت تا توانی دم مزن
ناله بی درد است خواهد از سر آن  کو گذشت
سیل همو اری مباش از عرض افراط  کجی
چین پیشانیست هرگه شوخی از ابرو گذشت
از سراغ عافیت بگذر که در دشت جنون
وحشت سنگ نشانها از رم آهو گذشت
عاقبت نقش قدم  گردید بالینم چو شمع
بسکه در فکر خود افتادم سر از زانو گذشت
موج جوهر می زند هر قطره خون در زخم من
سبزه تیغ که یارب بر لب این جو گذشت
بی تأمل می توان طی کرد صد دریای خون
لیک نتوان  از سر یک قطره  آب رو گذشت
تا به خود جنبی نشانها بی نشانی  گشته ست
ای بسا رنگی که در یک پر زدن از بو گذشت
بستر ما ناتوانان قابل تغییر نیست
موج گوهر آنقدر آسود کز پهلو گذشت
گر به این رنگ است بیدل کلفت ویرانه ات
رحم  کن بر حال سیلی  کز بنای او گذشت

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
زان خوشه که میناگری باغ عنب داشت
هر دانه پریخانه ی بازار حلب داشت
خورشید پس از رفع سحر پرده  دری  کرد
تاگرد نفس کم نشد این آینه شب داشت
یکتایی اش افسون ادب خواند بر اظهار
مقراض بیان گشت زبانی که دو لب داشت
مفهوم نگردیدکه ما و من هستی
در خواب عدم این همه هذیان ز چه تب داشت
بی تجربه مکشوف نشد نفرت دنیا
تا وصل دماغ همه کس حرص عزب داشت
از مشتری و زهره نه رنگی ست  نه بویی
این باغ همین  خار و خس راس و ذنب داشت
چیزی ننمودیم که ارزد به خیالی
تمثال ز آیینه تحقیق ادب داشت
صد هرگز به امل هرزه شمردیم وگرنه
سر تا قدم شمع همین یک دو وجب داشت
گر بر خط تسلیم قضا سر ننهادیم
پیشانی بی سجده ما چین غضب داشت
دلگیرتر از منت مرهم نتوان زیست
زخمی که  لب  از خنده  ندزدید طرب داشت
بیدل دل هر ذره تپش خانه آهی ست
نایابی مطلب چقدر درد طلب داشت

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
جرأت سؤال شرم ترا گر جواب داشت
انگشت زینهار به غربال آب داشت
خلقی ز مدعا تهی از هیچ پر شده ست
نه چرخ یک علامت صاد انتخاب داشت
بیرون نجست از آتش دل سعی هیچ کس
شور جهان چکیدن اشک کباب داشت
تا نقش ما غبار نشد برنخاستیم
کس پی نبرد صورت دیباچه خواب داشت
از پیکر خمیده  دل آسودگی ندید
این خانه پا ز حلقه در در رکاب داشت
خاک فسرده بر سر ناموس اعتبار
گنجی ست در خیال که ما را خراب داشت
صبح ازل همان عدمم بوده در نظر
در پنبه زار نیز کتان ماهتاب داشت
یارب تبسم که زد این شیشه ها به سنگ
تا ریخت اشکم از مژه بوی گلاب داشت
زین بزم  سر خوش دل مأیوس می رویم
پیمانه شکسته ما هم شراب داشت
دیدیم جلوه ای که کس آنجا نمی رسد
ای حیرت آب شو که تماشا نقاب داشت
امروز با هزار کدورت مقابلیم
رفت آن صفا که آینه با ما حساب داشت
سودیم دست و ختم شد اظهار وهم و ظن
علم و عمل درین دو ورق صد کتاب داشت
این تیرگی که در ورق ما نوشته اند
چون سایه نسخه در بغل آفتاب داشت
دست رد از گشودن لب کرد یأس بیخت
دم نازدن دعای همه مستجاب داشت
از عرض احتیاج شکستیم رنگ شرم
آه از حیا که رنگ رخ ما حباب داشت
بیدل به قلزمی که تو غواص فطرتی
گوهر گره به رشته موج سراب داشت

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
جز خموشی هرکه دل بر ناله و فریاد داشت
شمع خود را همچو نی در رهگذار باد داشت
ای خوش آن عهدی که در محراب چشم انتظار
اشک ما هم گردشی چون سبحه زهاد داشت
صید ما را حلقه دام بلا شد عافیت
گوشه چشمی که با دل الفت صیاد داشت
خواب اگروحشت گرفت از دیده من دور نیست
خانه چشمم چوگوهر آب در بنیاد داشت
بیخودی از معنی جمعیتم آگاه کرد
گردش رنگ اعتبار سیلی استاد داشت
کرد تعمیر اینقدرگرد خرابی آشکار
ورنه ویران بودن ما عالمی آباد داشت
این زمان محو فرامش نغمگی های دلیم
جام ما پیش ازشکستنها ترنگی یاد داشت
از فنای ما مشو غافل که این مشت شرار
چشم زخم نیستی در عالم ایجاد داشت
دوش کز سازعدم هستی ظهور آهنگ بود
ناله ما هم نوای هرچه باداباد داشت
حیف اوقاتی که صرف کوشش بیجا شود
تیشه عمری نوحه بر جان کندن فرهاد داشت
بال قمری این زمان بیدل غبار سرو نیست
گردوحشت پیش ازین هم هرکه بود آزاد داشت

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
حیرتم عمری به امید ندامت شاد داشت
جان کنیها ریشه ای در تیشه فرهاد داشت
دل به کلفت سخت مجبوراست از قسمت مپرس
آه از آن آیینه کز جوش نفس امداد داشت
بی تو در ظلمت سرای جسم کی بودی فروغ
پرتو مهرتو این ویرانه را آباد داشت
لخت دل را سد راه ناله کردن مشکل است
دست رد از برگ گل نتوان به روی باد داشت
پیش ازآن کاندیشه دام و قفس زهزن شود
طایر ما آشیان در خاطر صیاد داشت
عالمی بر باد رفت و ریشه عجزم بجاست
ناتوانی بر مزاجم جوهر فولاد داشت
آنچه بر دل رفت از یاد برهمن زاده ای
کافرم گر هیچ کافر این قیامت یاد داشت
برده ام تا جلوه ای نقب خرابیهای دل
این عمارت جای خشت آیینه دربنیاد داشت
یاد ایامی که در صحرای پرشور جنون
همچو موج سیل نقش پای من فریاد داشت
انتخاب کلک صنع از حسن خط کردیم سیر
بیت ابرو درازل هرمصرع آن صاد داشت
یأس مطلب ناله ما را نفس فرسا نکرد
بی بری این سرو را از ریشه هم آزاد داشت
بس که پیکان بود بیدل غنچه این گلستان
زهرخند زخم چون گل خاطر ما شاد داشت

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
سعی جاه آرزوی خاک شدن در سر دا شت
موج از بهر فسردن طلب گوهر داشت
دل آزاد به پرواز خیالات افسرد
حفف ازآن خانه آیینه  که بام و در داشت
از هنر رنگ صفای دل ما پنهان ماند
صفحه آینه ننگ از رقم جوهر داشت
امتیاز آینه پردازی تحصیل غناست
زین چمن گل به سر آن داشت که مشتی زر داشت
نشیه ناز تعین می جام رمقی  ست
سر بی گردن  فرصت  چو حباب  افسر داشت
وحدت آن نیست  که  کثرت  گرهش باز کند
نقطه مهر عجبی بر سر این دفتر داشت
رنج دعوی نبری عرصه فرصت تنگ است
شررکاغذ آتش زده این محضر داشت
تا چو شک از مژه جستیم به خاک افتادیم
بال ما را عرق شرم رهایی تر داشت
دل نه امروز گرفته ست سر راه نفس
نشیه در خم به نطر آبله ساغر داشت
آسمان نیست که ما دل ز جهان برداریم
دل زمین ا ست زمین راکه تواند برداشت
تا فنا موج نزد جوهر هستی گم بود
بعد پرواز عیان گشت که رنگم پر داشت
هر طرف می گذرم پیری ام انگشت نماست
قد خم گشته به دوشم علمی دیگر داشت
همچو موج گهرم عمر به غلتانی رفت
فرصت لغزش پا تا به  کجا لنگر داشت
گر به تحسین نگشاید لب یاران برجاست
در نیستان قلم معنی ما شکر داشت
بیدل آشفتگی از طورکلام تو نرفت
این جنون  سلسله یکسر خط بی  مسطر داشت

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
برق آفت لمعه در بی ضبطی اسرار داشت
نعره منصور تا گردن فرازد دار داشت
نغمه تار نفس بی مژده وصلی نبود
نبض دل تا می تپید آواز پای یار داشت
دور باش منع دیدن پیش ییش جلوه است
لن ترانی برق چندین شعله دیدار داشت
گرد پروازی ز هستی تا عدم پیوسته است
کاروان ما همین شور جرس دربار داشت
چشم پوشیدیم یکسان شد بلند وپست دهر
عالمی را شوخی نظاره ناهموار داشت
گر دل ما شد تغافل کشته جای شکوه نیست
جلوه یکتایی اش آیینه ها بسیار داشت
چون حباب از نیستی چشمی به هم آورده ایم
در خرابی خانه ما سایه دیوار داشت
از مروت عزت گل را سبب فهمیدن است
سر شد آن پایی که پاس آبروی خار داشت
تاگشودم چشم گرم احرام از خود رفتنم
شمع در تحریک مژگان شوخی رفتار داشت
با نسیم وصل واآمیخت گرد هستی ام
بوی پیراهن عبیر طرفه ای درکار داشت
دوش حیرانم خیالت در چه فکرافتاده بود
از تحیر هر بن مویم گریبان زار داشت
دانه تاکی به چندین خط ساغر ریشه کرد
درگداز سبحه ما عالمی زنار داشت
چون گل شمعیم بیدل بلبل باغ ادب
شعله آواز ما جمعیت منقار داشت

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
شب که شور بلبل ما ریشه درگلزار داشت
بوی  گل در غنچه رنگ ناله در منقار داشت
نغمه  جولا ن صید نیرنگ  که  زین  صحرا گذشت
ترکش تیر بتان فریاد موسیقار داشت
رخصت یک جنبش مژگان نداد آگاهی ام
حیرت اینحا خواب یا از دیدهای بیدار داشت
عقده محرومی کس فکر جمعیت مباد
تا پریشان بود دل  بویی ز زلف یار داشت
داغ بی دردی نشاند آخر به خاک تیره ام
بود زیر چتر گل  تا شمع در پا خار داشت
گر همه  کفر است نتوان سر ز همواری  کشید
سبحه را دیدیم طوف حلقه زنار داشت
عجز هم کافی ست  هرجا مقصد از خود رفتن  است
سایه  هستی تا عدم یک لغزشی هموار داشت
صفحه ای آتش زدیم آیینه ها پرداختیم
سوختن  چندین  چراغان چشمک  دیدار داشت
ب ی گل صد انجمن بی پرده بود اما چه سود
التفات رنگ ما را درپس دیوار داشت
نارسابی صد خیال هرزه انشا کند
طینت بیکار ما را بیشتر در کار داشت
عمرها شد چون گهر تهمت کش بی دردی ام
یاد ایامی  که چشمم یک دو شبنم وار داشت
آسمانی از کف خاک اختراع غفلت است
بیدل از فخری  که ما دارپم باید عار داشت

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
ز بس که معنی مکتوب عشق پیچش داشت
زبان خامه ما هر چه  گفت لغزش داشت
سحاب مزرعه رنگ ما و من دیدم
نه سن بود نه مینا شکست نازش داشت
هزارگل ز چمن رفت و باز برگردید
بهار رنگ چه مقدار ذوق  گردش داشت
به یک نظر دو جهان از عدم برآوردی
گشاد آن مژه ناز این چه کاوش داشت
از بن چمن به چه شوخی  گذشته ای امروز
که رنگ شرم تو از بوی  گل  تراوش داشت
تغافل تو به نقد دماغ صرفه ندید
وگرنه دل هوس یک دو ناله ارزش داشت
به حیرتم چه فسون خواند عجزبسمل من
که جای  خون  دم  شمشیر یار ریزش داشت
منم که بیخبر از آستان دل ماندم
ز دیر و کعبه  مگو سنگ هم  پرستش داشت
به جز خیال خزان هیچ نیست رنگ بهار
که غنچه ازپررنگ شکسته بالش داشت
هزار شمع به یک حرف داغ شد بیدل
که این بساط هوس آنچه داشت کاهش داشت

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
تا جنون نقد بهار عشرتم در چنگ داشت
طفل اشکی هم که می دیدم به دامن سنگ داشت
عمری از فیض لب خاموش غافل زیستم
نغمه عیش ابد این ساز بی آهنگ داشت
با همه وحشت غبار دامن خاکیم و بس
اشک در عرض روانی نیز عذر لنگ داشت
ازگهر تهمت کش افسردن است اجزای بحر
هرکه اینجا فال راحت زد مرا دلتنگ داشت
پای در دامن شکستم شد ره و منزل یکی
جرأت رفتار در هرگام صد فرسنگ داشت
موج لطف از جوهر تیغ عتابش چیده ایم
غنچه چین جبینش ازتبسم رنگ داشت
سعی هستی هیچ ما را برنیاورد از عدم
آتش ما هرکجا زد شعله جا در سنگ داشت
کاش هجران داد من می داد اگر وصلی نبود
شمع تصویرم که از من سوختن هم ننگ داشت
نیست جوش لاله وگل غیر افسون بهار
هرقدر ما رنگ گرداندیم اونیرنگ داشت
شمع را افروختن در داغ دل خواباند و رفت
منت صیقل چه مقدار انفعال زنگ داشت
نقش پرتو برنمی دارد جبین آفتاب
غیر هم اوبود لیک ازنام بیدل ننگ داشت

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -