cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
در ده شراب کهنه که آمد بهار نو
برخوان سرود تازه که شد روزگا ر نو
برکن شعار کهنه ز تن این زمان که باغ
پوشیده است بر تن گلبن شعار نو
طی گشت هرج و مرج زمستان کز آسمان
آورده اند بهر چمن مستشار نو
دردا که کهنه کار وزیران ملک ما
هر روز نو شدند و نکردندکار نو
فصلی چنین بهار سه چیز است شرط عیش
عشق نو و نشاط نو وگلعذار نو

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
جان قرین رخ جانان شود انشاء الله
هرچه خواهد دل ما آن شود انشاء الله
تا ببیند بت من حال پریشانی دل
زلفش از باد پریشان شود انشاء الله
آن که خون دلم از دیده به دامان افشاند
خونش از دیده به دامان شود انشاء الله
ای نهان گشته  ز من  باش که حال دل زار
همچو خال تو نمایان شود انشاء الله
دل آشفته ام از بیم شب هجر دراز
در سر زلف تو پنهان شود انشاء الله
تا شود خانه دل های عزیزان آباد
خانه جور تو ویران شود انشاء الله
بلبل آسوده نشین کز دم جان بخش بهار
دهر ویرانه گلستان شود انشاء الله

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
علی الصباح که بر طره ات زنی شانه
هزار نافه گشایی میان کاشانه
گر از بهشت گریزد کسی رواست بسی
که هست چون  تو بهشتی رخیش  درخانه
کسان زنند به دیوانگیم طعنه و من
بر آن که از غم عشق تو نیست دیوانه
کجا برون روی ای مهر دوست از دل من
که گنج را نسزد جای جز به ویرانه
کنون که وصل میسر نمی شود باری
من و فراق تو و ناله های مستانه
بگو به دوست نشاید نهاد پای امید
به خانه ای که در آن سرکشید بیگانه
عجب نباشد اگر شمع را بسوزد تن
به جرم اینکه زد آتش به جان پروانه
بهار کشته ترکی بود که در ره او
گذشته شعر وی از تاشکند و فرغانه

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
در طواف شمع می گفت این سخن پروانه ای
سوختم زین آشنایان ای خوشا بیگانه ای
بلبل از شوق گل و پروانه از سودای شمع
هریکی سوزد به نوعی در غم جانانه ای
گر اسیرخط و خالی شد دلم  عیبم مکن
مرغ جایی می رود کانجاست آب و دانه ای
تا نفرمایی که بی پروا نه ای در راه عشق
شمع وش پیش تو سوزم گر دهی پروانه ای
پادشه را غرفه آبادان و دل خرم  چه باک
گر گدایی جان دهد درگوشه ویرانه ای
کی غم بنیاد ویران دارد آن کش خانه نیست
رو خبر گیر این معانی را ز صاحب خانه ای
عاقلانش باز زنجیری دگر بر پا نهند
روزی ار زنجیر از هم بگسلد دیوانه ای
این جنون  تنها نه مجنون را مسلم شد بهار
باش کز ما هم فتد اندر جهان افسانه ای

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
شبی گذشت به آسودگی و آزادی
هزار شکر بدین نعمت خدادادی
چه عیش  های مهنا که روی داد به ما
بدین چمن که بدو باد روی آبادی
ز کهنه و نو گیتی نگشت شاد دلم
من و ملازمت لعبتان نو شادی
حدیث نعمت پرویز و حسن شیرین رفت
ولی چوکوه بجا ماند عشق فرهادی
بیار باده و آبی فشان بر آتش دل
که بی  خبر شوم از قید خاکی و بادی
به شهربند حقیقت رسی ز راه مجاز
بلی نتیجه شاگردیست  استادی
همیشه خرم و شادیم از عنایت دوست
دوصد سپاس بدین خرمی و این شادی

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
بر سبزه نشست بلبل و قمری
باید می سرخ چون گل حمری
آری  می  سرخ  درخور است  از آنک
بر سبزه نشست  بلبل و قمری
آن سرخ میی که گرش بربویی
نشناسی اش از بنفشه بری
آن می که سحابش اندرون بینی
رخشنده تر از ستاره شعری

وزن: مَفْعُولْ مَفاعِلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مسدس اخرب مقبوض
نشانه‌های عروضی: - - U | U - U - | U - - -
مرا بود به دیدار تو زین پیش وصالی
تو را بود به جای من غنجی و دلالی
مرا نیست ز هجر تو سوی وصل تو راهی
کسی رانبود ره ز وقوعی به محالی
مرا گر سخن وصل تو پیش آید روزی
چنانست که پیش آید خوابی و خیالی
کجا روشن ماهی بود او راست محاقی
کجا تافته نجمی بود او راست وبالی
تو آن تافته نجمی که تو را نیست غروبی
تو آن روشن ماهی که تو را نیست زوالی
بود روی تو از حسن چو افروخته ماهی
بود پشت من از رنج چو خمیده هلالی
ز بس مویه ندانند مرا خلق ز مویی
ز بس ناله  ندانند مرا خلق ز نالی
نگاری به نگاهی دل من برد که باشد
نگاهیش به ماهی و وصالیش به سالی
بتی چون به سپهر اندر افروخته نجمی
نگاری چو به باغ اندر بالنده نهالی
خرامنده چنانست که در باغ تذروی
گرازنده چنانست که در دشت غزالی
به رغم دل عشاق درآمیخته گیتی
عتابی به نویدی و فراقی به وصالی

وزن: مفاعیلُ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: U - - U | U - - U | U - - U | U - -
آخر زغم عشقت ای طفل دبستانی
رفتم من از این عالم  عالم به تو ارزانی
عشق من و تو ای ماه بیرون ز شگفتی نیست
من پیر جهان دیده  تو طفل دبستانی
نشگفت گر از مجنون در عشق شوم افزون
کز معرفت افزون است شهری ز بیابانی
تو اول و تو ثانی در خوبی و رعنایی
ای ثانی بی اول وی اول بی ثانی
درآتش عشق ای دوست می سوزم و می بینی
وز درد فراق ای یار می نالم و می دانی
در عشق پشیمانی آیین محبت نیست
عاشق نبرد هرگز در عشق پشیمانی
در بند سر زلفت یک جمع پریشانند
زان جمله یکی نبود چون من به پریشانی
تو شاه نکوروبان  من شاه سخن گوبان
تو خود به نکورویی  من خود به سخندانی
ما را به فسون سازی جانا چه دهی بازی
تو کودک قفقازی  من رند خراسانی
تو ناز کنی از این  کت دلبر خود خوانم
من فخر کنم از این کم بنده خود خوانی
عشق تو به  آسانی بیرون نرود از دل
بیرون نرود از دل عشق تو به  آسانی

وزن: مَفْعُولْ مَفاعیلُنْ مَفْعُولْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - - | - - U | U - - -
نهاده کشور دل باز رو به ویرانی
که دیده مملکتی را بدین پریشانی
دلا مکن گله از کس که خوار و زار شود
هر آن که  شد چو تو سرگشته در هوسرانی
ز تار زلف سیاه تو روز مشتاقان
بود سیاه تر از روزگار ایرانی
به پاس هستی ایرانیان برآور سر
ز خاک نیستی  ای اردشیر ساسانی
ببین به کشور ایران و حال تیره او
که پست و خوار و زبون باد جهل و نادانی
بهار بنده حق باش و پادشاهی کن
که بندگان حقیقت کنند سلطانی

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
نصیحتی است اگر بشنوی زیان نکنی
که اعتماد بر اوضاع این جهان نکنی
از این وآن نکشی هیچ در جهان آزار
اگرتو نیت آزار این و آن نکنی
ز صد رفیق یکی مهربان فتد هش دار
که ترک صحبت یاران مهربان نکنی
بود رفیق کهن چون می کهن  زنهار
که از رفیق و می تازه سرگران نکنی
ز دیگران چه توقع بود نهفتن راز
ترا که راز خود از دیگران نهان نکنی
میان خلق جهان گم کنی علامت خویش
اگر به خلق نکو خویش را نشان نکنی
غم زمانه نگردد به گرد خاطر تو
گر التفات به نیک و بد زمان نکنی
گر ازدیاد محبانت آرزوست  بکوش
که امتحان شده را دیگر امتحان نکنی
به دوستان فراوان کجا رسی که تو باز
ادای حق یکی را به سالیان نکنی
اگر به دست تو دشمن زپا فتاد ای دوست
مباش غره که خود عمر جاودان نکنی
بجو متاع محبت که گر تمامت عمر
بدین متاع تجارت کنی زیان نکنی
اگر نهی سر رغبت بر آستانه کار
کف نیاز دگر سوی آسمان نکنی
 بهار اگر دلت  از غم  برشته  است   خموش
که همچو شمع سر اندر سر زبان نکنی

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
ای کمان ابرو به عاشق کن ترحم گاه گاهی
ور نه روزی بر جهد از قلب مسکین تیر آهی
آفتابا از عطوفت  بخش بر جان ها فروغی
پادشاها از ترحم  کن به درویشان نگاهی
گر گنه باشد که مردم برندارند از تو دیده
در همه عالم نماند غیر کوران بیگناهی
من کی ام تا دل نبازم پیش چشم کینه جویت
کاین سیه با یک اشارت بشکند قلب سپاهی
بینمت چونان که بیند منعمی را بینوایی
رانی ام چونان که راند بنده ای  را پادشاهی
گفتم از بیداد زلفت خویشتن را وارهانم
اشتباهی بود لیکن بس مبارک اشتباهی
گر به  چاه افتند کوران  عذرشان باشد ولی من
با دو چشم باز رفتم  تا درافتادم به چاهی
چهره ام کاهی از آن  شد کز تب عشق تو هر دم
آنچنان لرزم که لرزد پیش بادی پر کاهی
دل برفت از دست و ترسم در ره عشق تو جان هم
ترک من گوید بزودی  چون رفیق نیمه راهی
جادویی کردند مردم  تا سیه شد روزگارم
اندرین دعوی ندارم غیر چشمانت گواهی
معجر است آن  پیش رویت  یا سیه دود دل من
یا به پیش ماه تابان پاره ابر سیاهی
چون   بهار از عشق  خوبان  سال ها بودم گریزان
عاقبت پیوست عشقم رشته الفت به ماهی

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ
بحر: رمل مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U - -
صبا ز طره جانان من چه می خواهی
ز روزگار پریشان من چه می خواهی 
دلم ببردی و گویی که جان بیار ای دوست
به حیرتم که تو از جان من چه می خواهی 
دوباره آمدی ای سیل غم  نمی دانم
دگر ز کلبه ویران من چه می خواهی 
جز آشیانه بلبل گلی به شاخ نماند
صبا دگر ز گلستان من چه می خواهی 
کمال یافت نهالت ز آب چشم  بهار
جز اینقدر گل خندان من چه می خواهی

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
ای تازه بهار نغز و زیبایی
اندر خور دیدن و تماشایی
رضوان سر شاخ تازه پیراید
چون تو سر زلف تازه پیرایی
هر دم به دگر طریقه و آیین
رخساره خویشتن بیارایی
تا آن که بدین طریقه های نو
دل از کف شیخ و شاب بربایی
یک دم  ز نشست وخاست نشکیبی
وز فتنه گری دمی نیاسایی

وزن: مَفْعُولْ مَفاعِلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مسدس اخرب مقبوض
نشانه‌های عروضی: - - U | U - U - | U - - -
هرکرا دوست شدم دشمن جان گشت مرا
بخت من دشمن من بود عیان گشت مرا

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
باشدکه پای سفله به گنجی فرو رود
زان گنج  قیمتی نفزاید لییم را
بی قیمت  است گرچه  به  زر برکشی لییم
ارزنده است اگر بفروشی کریم را
هرگز بهای خر نفزاید به نزد عقل
گر برنهی به خر طبق زر و سیم را

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
سکته کرد و مرد ایرج میرزا
قلب ما افسرد ایرج میرزا
بود مانند می صاف طهور
خالی از هر درد ایرج میرزا
سعدی ای  نو بود و چون سعدی  به  دهر
شعر نو آورد ایرج میرزا
از دل یاران به اشعار لطیف
زنگ غم بسترد ایرج میرزا
دایما در شادی یاران خویش
پای می افشرد ایرج میرزا
برخلاف آخر ز مرگ خویشتن
خلق را آزرد ایرج میرزا
ای دریغا کانچه را آورده بود
رفت و با خود برد ایرج میرزا
گورکن فضل و ادب را گل گرفت
چون به گل بسپرد ایرج میرزا
سکته کرد و از پس پنجاه و پنج
لحظه ای نشمرد ایرج میرزا
مرد آسان لیک مشکل کردکار
بر بزرگ و خرد ایرج میرزا
گفت بهر سال تاریخش بهار
وه چه راحت مرد ایرج میرزا

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
دربغ و درد که از کید فتنه گردون
بشد صبوری ازما چوشد صبوری ما
دریغ از آن دل آگاه و خاطر دانا
که بردرند ز غم جامه صبوری ما
صبوری آن ملک شاعران طوس برفت
به خانقاه غم آمد دل سروری ما
تنم بسوخت ز اندوه هجر و دوری او
چگونه ساخت ندانم به هجر و دوری ما
چو نور باصره امد ز چشم ما پنهان
فغان و ناله که شد دور دور کوری ما
بهار با دل غمگین خود چنین می گفت
که مصرعی است به تاریخ او ضروری ما
سری  ز جان برآورد و این  چنین  به سرود
بشد صبوری از ما چو شد صبوری ما

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
هشت تن در هشت معنی شهره اند اندر ادب
چار شاعر در عجم پس چار شاعر در عرب
درگه رامش  ظهیر و  نابغه  هنگام خوف
گاه کین  اعشی قیس  و  عنتره  گاه غضب
ور ز اشعار عجم خواهی و استادان خاص
رو ز شعر چار تن کن چار معنی منتخب
وصف را از  طوسی  و اندرز را از  پارسی
عشق را از  سجزی  و هجو از ابیوردی  طلب
اولی وصفی حقیقی  دومی پندی دقیق
سومی عشقی طبیعی  چارمی هجوی عجب

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
مادر باباشمل رفت از جهان
هفته ای باباشمل بربست لب
مرگ مادر خاطرش افسرده کرد
گشت خاموش آن تنور ملتهب
لیک با این  سوگواری های سخت
ماتم مادر نباشد بلعجب
با غم کشور غم مادرکجاست  
چون که  مرگ آمد فرامش گشت  تب
کشوری ویران و دزدان گرم کار
از خراسان تا لب شط  العرب
داغ میهن داغ مادر را ز دل
بسترد  کان  واجبست  این  مستحب
ایها البابا برفت ار مادرت
جهد کن و آمرزش مادر طلب
از پی تاریخ فوت مام تو
دوستان جستند بیتی منتخب
گوشه گیری از ادب برداشت سر
گفت  مرگ مادر ذوق و ادب

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
گو ز من باد سحرگه به صفاهانی زشت
که کیی تو که به رخ بسته ای از حیله نقاب
غیرت از جنس تو برخیزد اگر برخیزد
سنبل از شوره  می از سرکه و ماهی ز سراب
تیر در چشم تو چونان که به چشم تو مژه
تیز بر ریش تو چونان که به  ریش تو گلاب
پنجه ات باد قلم تا که به  دست تو قلم
در پیت باد بلا تا که به پیش تو کتاب
کشور از جنس کثیف تو چو جنس تو کثیف
وطن از فکر خراب تو چو فکر تو خراب
خبث  پنهان به ضمیر تو چو آتش به حجر
فحش  پیدا ز کلام تو چو باران ز سحاب
تو و ناهید پدر سوخته چون عود و سلیم
نر و ماده بهم افتاده چو در کوی کلاب
نامه تو ببرت چون ببر مرده کفن
خامه او به کفش چون به کف قحبه خضاب
تو هجا گویی و ناهید ز تو نقل کند
نیک بنگر به  چه ماند عمل آن دو جناب
چون یکی خر که بره پشگلکی اندازد
پس جعل نقل کند پشگل او را به  شتاب
تو چو بوجهلی وناهید چو حمال حطب
ای سر و گردنتان درخور شمشیر و طناب
ای سیه نامه ناهید و طرفدار 
آلت آلت بدخواه وطن در هر باب
ورق سرخ و سیاه تو بود کهنه حیض
یا رخ فاحشه ی پیرکه مالد سرخاب
شغل کناسی و قصابی با هم نسزد
ای اجانب راکناس و وطن را قصاب
زر ز  هاوارد بگیری و دهی فحش به خلق
زبر آوار بمانی تو و یا لیت تراب
ز انگلستان مستان پول و ضیا را مستای
گول  نرمان  مخور و سوی خیانت مشتاب
زان که او خاک وطن را به اجانب دادست
بگرفته زر و امروز بترسد ز حساب
بهر مشروطه یکی  تراشیده ز سنگ
مالشش داده و شق کرده به  دست اصحاب
باش تا روز به شب نامده آن 
تا حجامتگه تو بر درد از یک شپشاب
قدر مشروطه ندانستی و غافل که خدای
کافر نعمت را وعده نمودست عذاب
برشکن شاخه  آزادی و چون گاو بخور
برفکن ریشه مشروطه و چون  خرس به  خواب
می شود زور ز شومی ضیا روز تو شب
می شود زود ز بیداد رضا قلب تو آب

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
اگر مدار بهم نیست کار آتش و آب
یکی به تیغ ملک بین مدار آتش و آب

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
رفیقی داشتم بل اوستادی
که صرف  صحبتش می گشت اوقات
علوم روح را تدریس می کرد
برین سرگشته جهل و خرافات
بهم دادیم قولی صادقانه
که از ما هرکه گردد زودتر مات
شب هفتم رفیق خویشتن را
کند در عالم رویا ملاقات
بگوید شمه ای از عالم روح
ز راه و رسم پاداش و مجازات
قضا را دوست پیشی جست از من
به مینو رخت بربست از خرابات
شب هفتم به خواب من درآمد
گرفتم دستش از روی مصافات
بگفتم چیست آنجا حال وما را
چه بایست از عبادات و ریاضات
بگفت اینجا بود روح عوالم
نه شیادی بکار آید نه طامات
حجاب صورت اینجا برگرفته است
نباشد چشم پوشی و مماشات
نیاید احتیالات از ریاکار
نگیرد بر جوانمرد اتهامات
نشاید سفله ای را خواند حاتم
نشاید احمقی را خواند سقرات
صفات اینجا تبرز جسته در روح
عیوب اینجا تجسم جسته بالذات
چنان کانجا مساواتی نباشد
در اینجا هم نمی باشد مساوات
تفاوت های هول انگیز ارواح
کند بیننده را در هر نظر مات
بود جان یکی ردف خراطین
بود روح یکی جفت سموات
توانایی روح اینجا بکار است
شود این برتری تنها مراعات
چو روحی مقتدر آید شتابند
به استقبال وی ارواح اموات
به اوج لامکانش برنشانند
به سر بر تاجی از فخر و مباهات
مکان و مدت اینجا بالاراده است
نه  میعادی  است  محسوس و نه میقات
بگفتم قدرت روح از چه خیزد
بفرما تاکنم جبران مافات
جوابم گفت یک جو رحم و انصاف
به است از سال ها ذکر و مناجات
محبت کن  مروت کن  کرم کن
به انسان و به حیوان و نباتات
چراکاین هر سه ذی روحند بی شک
فرستد روحشان سوی تو سوقات
چو بر افتاده ای رحمی نمایی
سروری در نهادت گردد اثبات
همانا آن  خوشی  سوقات روح است
که بخشندت به عنوان مکافات
بدی را همچنان پاداش باشد
که از امروز نگذارد به فردات
ترحم کن به مخلوق خداوند
که  قوت روح رحم است و مواسات

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
هرکه او نغمه شوری بنواخت
ضرر و زحمت  شوری  نشناخت
کار اسلام خراب آن کس کرد
که پس ازمرگ  نبی شوری ساخت
قتل عثمان شد از آن روز درست
که عمر کار به شوری انداخت
هرکه در بازی خود شوری کرد
تجربت شدکه در آن بازی باخت
عجز را پرده کشید از تلبیس
گر بزی کاو علم شور افراخت
شور تزویر ضعیف است  بلی
عزم در کوره شوری بگداخت
هر مزور که بدی اندیشید
قصد بنهفت و سوی  شوری تاخت
هرکه خواهدکه مراد خود را
بشنود از تو به شوری پرداخت
مشورت قاعده تردید است
نرسد مرد مردد بنواخت

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مسدس مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U -
بنده را جایگه دو داد خدای
هم بدین   نیک بنده را بنواخت
تا بدان جایگه کشاند جان
چون ازین جای تن همی پرداخت
چون در اینجاش خانه بایستی
هم در آنجاش خانه باید ساخت
ای دربغ آن که خانه ناکرده
هم به ناگاه مرگش اندر تاخت
کرد از این خانه جای خویش تهی
وندران خانه جای خود نشناخت

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
دوش در انجمن رأی فروشان  یک تن
آدمیزاده دانا به نصیحت برخاست
گفت کای باشرفان رأی به کس مفروشید
که به آیین شرف رأی فروشی نه رواست
رأی خود را به خردمند وطنخواه دهید
که وطنخواه خردمند هوادار شماست
وان که زر بخش کند تا که نماینده شود
نه وکیل است که غارتگر سیم و زر ماست
کرسی مجلس شوراست نه پاچال دکان
کز پی بیع و شری هرکس و ناکس را جاست
وان که او بنده مطواع ستمکاران بود
جز ستمکاری ازو هیچ نمی باید خواست
جمع گفتند که از نامزدان نام ببر
تا که  منفک  شود از هم  بد و خوب  و کج  و راست
گفت  من ناطق و گویا و ادیبم زین رو
میل من با ادبا و شعرا و خطباست
من هوادار فلانم که درین ملک امروز
به بیان و به بنان و به هنر بی همتاست
او خطیب  است ولیکن هنرش کم حرفی است
او فقیر است ولیکن صفتش استغناست
در شهامت همه دانیم که بی مانند است
در رفاقت همه دیدیم که بی روی و ریاست
هست با مرتجع و ظالم و جبار طرف
اندرین ملک چنین مرد فداکار کجاست
با فلان کس به رفاقت نهراسید از مرگ
تاکنون هم به هواداری او پابرجاست
با فلان آقا یار است از ایام قدیم
همچنین ثابت و با او به سر عهد و وفاست
هرکه مردانه به سر برد رفاقت با دوست
لاجرم در همه احوال به یاد رفقاست
ناگهان جست علی کور ز پایین اطاق
گفت خوبست ولی دیده او نابیناست
ممد لنگ ز یک گوشه درآمد لنگان
گفت گویند که لنگ است و قیامش به عصاست
وز دگر گوشه بگفتا رجب سفلیسی
که ز سفلیس همانا به تنش استرخاست
تاجری گفت که آقای فلان محتکر است
گنجه هایش همگی پر ز کتاب اعلاست
قلدر ملیونری گفت که آقای فلان
جعبه ها دارد و هر جعبه پر از شمش طلاست
شاعری گفت که مداح فلانی بوده است
صله هایی که گرفته ست بر این حال گواست
بی شعوری که ندارد پر و پایی سخنش
گفت گویند سخن های فلان بی پر و پاست
گفت آخوند رداپوش عمامه به سری
که فلان سخت طرفدار عمامه ست و عباست
از کله  پوستیان گفت جوانی که فلان
متعصب به فلان طرز کلاه است و قباست
ماجراجویی پرخاشگری بدعنقی
گفت آقای فلان با همه کس در دعواست
گفت بدکاره رسواشده بدنامی
که فلان در بر خاصان و عوامان رسواست
آن که یاران همه از خوی بدش در تعبند
گفت رفتار فلان با رفقا جانفرساست
زشت خو مردی گفتا که فلان بدخویست
زشت رو شخصی گفتا که فلان نازیباست
آن که  هم صحبتی اش  زحمت  و رنجست و عذاب
گفت آقای فلان صحبت وی رنج افزاست
گفت چاقوکشی این عیب بزرگ یارو است
که شبان روزان چاقوی فلان خون پالاست
بود از دولتیان رشوه خوری بی پروا
گفت در رشوه خوری حیف که او بی پرواست
متجدد پسری گفت که آقای فلان
در تجدد ره افراط بپیماید راست
داهی ای پشت هم انداز چنین گفت که وی
پادو و پشت هم انداز و پر از مکر و دهاست
عارفی از طرفی گفت چه خوبست که ما
کج نشینیم و بگوییم درین مجلس راست
آشکار است که  هست  این  سخنان  ضد و نقیض
جمع  اضداد محالست و خلافست و خطاست
در حق وی همه از نفس نمودید قیاس
وین حقیقت ز سخن های مخالف پیداست
چون که پای غرض آمد مرض آید به وجود
گفته سعدی شیراز بر این حال گواست
گر تو با چشم ارادت نگری جانب دیو
دیوت اندر نظر افرشته وش و حور لقاست
وگر از دیده انکار به یوسف نگری
یوسف اندر نظرت زشت رخ و نازیباست

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
به باغ در به مه دی خمیده خاربنی
به پیشم آمدگفتم درین چه خاصیت است
نه تیر قامت او را ز غنچه پیکانست
نه صدر حشمت او را ز برگ حاشیت است
بسان تیغی کان را نه قبضه و نه نیام
بسان شعری کان را نه وزن و قافیت است
میان برف یکی خاربن تو گفتی راست
میانه دل پاک  ازکژی یکی نیت است
هوای او به دل اندر غم آورد گویی
ز طبع خسته یکی پر ملال مرثیت است
به نوبهاران زان پس بدیدمش خوش و خوب
چو توبه ای خوش کاندر قفای معصیت است
شکفته سرخ گلی بر فرازآن گفتی
فراز قصر سعادت درفش عافیت است
شگفتم آمد زان حال و فکرتم جنبید
بلی شگفتی آغاز فکر و تزکیت است
نگاه کردم هر سو و راز آن جستم
که آن چه خاصیتی بود و این چه کیفیت است
بسیط خاک بنگشود راز من آری
بسیط خاک چراگاه راز و تعمیت است
برآسمان نگرستم وزآفتاب بلند
سیوال کردم  گفت این فروغ تربیت است

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
خارندگلبنان  چمنا پس گلت کجاست
پر شد ز زاغ صحن چمن بلبلت کجاست
استنبلا خلافت اسلامیت چه شد
عثمانیا جلالت استنبلت کجاست
خون شد قلوب خلق زتهران وانقره
ای شرع پاک مصطفوی کابلت کجاست
زد لطمه فیل هند به قرآن  محمدا
محمود شیر پرکنه زاولت کجاست
ایران خراب شد ز غزان  سنجرت چه شد
تهران زکفر محو شد ار طغرلت کجاست

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
پادشاها همی نگویی هیچ
نامه نغز نوبهار کجاست
آن که می داد مدح خسرو را
در همه گیتی انتشار کجاست
آن که با مهر شاه گیتی داشت
بر همه گیتی افتخار کجاست
آن که از دشمنان شاه نخواست
زر و نفروخت اعتبارکجاست
آن که درپیشگاه ملت و ملک
داشت جان از پی نثارکجاست
آن که در دهر زن طبیعت داشت
خوی مردان نامدار کجاست
زینهارش قضا نداد و کسی
کز قضا جسته زبنهارکجاست
تیره بختی به دادخواهی گفت
عدل سلطان کامکارکجاست 
گنه او گرفت دامن من
همچو من کس گناهکار کجاست
شهریارا ستم شدست به من
رأفت شاه تاجدار کجاست
گیرم این جرم از منست آخر
عفو و اغماض شهریار کجاست

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
یارم از خوابگاه من برخاست
فتنه بیدار شد که زن برخاست
بت من سر ز خوابگه برکرد
وز چمن شاخ یاسمن برخاست
پیش زلف سیاهش آهوی چین
از سر نافه ختن برخاست
وان که بسپرد دل بدان سر زلف
از سر جان بستن برخاست

وزن: مَفْعُولْ مَفاعِلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مسدس اخرب مقبوض
نشانه‌های عروضی: - - U | U - U - | U - - -
خلیل زاده آزاده ای که دیرگهیست
که حسنت از رخ چون برگ ارغوان پیداست
در آشکار و نهان کام دل بجو ز جهان
که خوبروی جهانی تو تا جهان پیداست
سرین نرم تو از امتحان برآمده خوب
خود امتحان  چه که  ناکرده  امتحان پیداست
زگونه تو به کون تو ره بریم بلی
صفای هر چمن از روی باغبان پیداست

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
چه شد که نرگس مستش ز آب دیده تر است
چه شد که لاله رویش به رنگ معصفر است
چرا سعادت از ین تازه دختر ناکام
بریده مهر و از او سال و ماه بی خبر است
نه روی خانه نه یارای دیدن یاران
اسیر کنج خرابات و خوار و دربدر است
ز بی وفایی صیاد بلهوس این مرغ
از آشیانه جدا خسته بال و کنده پر است
چه شد که این چمن نوشکفته گشته خراب
 بهار این همه تقصیر مادر و پدر است

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
غداری و مکاری و زور از من دور است
دولت همه غداری و مکاری و زور است
جهل است  و غرور است  در دولت  و زان در
بیرون  شود آن  را که  نه  جهل و نه غرور است

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
گرت اندر صفت جن و ملک هیچ شک است
بین به نادان و خردمند که جن و ملک است
مردم نادان بر خاک بماند چون دیو
وآن که آموخت خرد همچو ملک بر فلک است
از پی مردم عالم همه جا عایله هاست
مردم جاهل در عایله خویش تک است
باغ دانایی باغی است که فردوس آنجاست
چاه نادانی چاهی است که قعرش درک است
ملک ها را همه از پی درک و مدعی است
ملک دانایی بی مدعی و بی درک است
درد بی علمی دردی است که درمانش نیست
شاخ نادانی شاخی است که  بارش خسک است

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
ازجواهر لعل خوش تر زان که  همرنگ  دل  است
زان دل من بر جواهر لعل نهرو مایل است

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
این که بینی در مقابل   نیست آن قوس قزح
بهر ما دست  طبیعت  طاق  نصرت  بسته  است 
گر رعیت  بسته  بود آن  طاق  را لطفی نداشت
خرمم کان  طاق  را دست  طبیعت  بسته است

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
کردم عبور دی ز در شعبه چهار
دیدم که کامران بسردم نشسته است
درپشت میز با علم وطبل و عر و تیز
بهر فنای توده مردم نشسته است

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
چشم بهی مدار از این بدسگال قوم
کاینجا شرافت همه کس دست خوردنی  است
تاج غرور و فخر ز سرها فتادنی
نقش وفا و مهر ز دل ها ستردنی است
جز نقش نابکار  زر آن  هم ز دست غیر
دیگر نقوششان همه از یاد بردنی است
اقوام روزگار به اخلاق زنده اند
قومی که گشت  فاقد اخلاق  مردنی است

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
ای مدیری که ز نوک قلمت
تیر در دیده اهل نظرست
هیکل نحس تو و اخلاقت
هر یکی از دگری زشت ترست
تویی آن حلقه مفقوده که او
بین بوزینه و جنس  بشرست
هر گزافی که به عالم علمست
هر دروغی که به گیتی سمرست
در سیه نامه تو مندرجست
در ورق پاره تو منتشرست
فکرهای کج و بی معنی تو
همچو احکام ستاره شمرست
هرکه را مدح کنی منفعلست
هرکه را قدح کنی مفتخرست
با تو ای مظهر خر چه توان کرد
تف به گور پدر هرچه خرست

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مسدس مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U -