cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
بر در دل حلقه زد غفلت   کنون آهش چه سود
اشک کم آرد برون از چشم روزن سعی دود
راحت این بزم بر ترک طمع موقوف بود
دستها بر هم نهادیم از طلب   مژگان غنود
بی بضاعت عالمی افتاد در وهم زبان
مایه گر باشد کسادی نیست در بازار سود
اتفاق است آنکه هر دشوار آسان می کند
ورنه از تدبیر یک ناخن  گره نتوان  گشود
صاقی دل تهمت  آلود کلف شد از نفس
رنگ آب از سیلی امواج می باشد کبود
حیف طبعی کز مآل کبر و کین آگاه نیست
خاک ریزید از مزاری چند در چشم حسود
جبن پیدا می کند در طبع مرد افراط کین
ای بسا تیغی که آبش را تف آتش ربود
موج دریا صورت دست و دلی واکرده است
جز کشاکش هیچ نتوان بست بر سیمای جود
گر به شهرت مایلی با بی نشانی ساز کن
دهر نتواند نمودن آنچه عنقا وانمود
نفی ما آیینه اثبات ناز ایجاد کرد
هرچه از آثار مجنون  کاست بر لیلی فزود
حسن یکتا بیدل از تمثال دارد انفعال
جای زنگارت همن آیینه می باید زدود

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
ریشه واری عافیت در مزرع امکان نبود
هرکه در دلها مدارا کاشت جمعیت درود
گرمی هنگامه ما یک دو روزی بیش نیست
رفته است آنسوی این محفل بسی گفت و شنود
جز وبال دل ندارد زندگی آگاه باش
تا نفس دارد اثر آیینه می باید زدود
از ضعیفی چشم بر مشق سجودی دوختیم
لغزش مژگان زسرتا پای ما چون خامه سود
صورت این انجمن گر محو شد پروا کراست
خامه نقاش ما نقش دگر خواهد نمود
از بلند و پست ما میزان عدل آزاده است
نی هبوطی دارد این محفل نه آثار صعود
عشق داد آرایش هرکس به آیینی که خواست
داشت مجنون نیز دستاری که سودایش ربود
خفت غفلت مباد ادبار روشن  گوهران
می کشد پا خوردن از خاشاک چون آتش غنود
جوهر آگاهی آیینه با زنگار رفت
حیرت از بنیاد ما آخر برون آورد دود
عالم مطلق سراپایش مقید بوده است
حسن در هرجا نمایان شد همین آیینه بود
از تامل باید استعداد پیدا کردنت
گوهری دارد به کف هر قطره از دریای جود
ساز هستی غیر آهنگ عدم چیزی نداشت
هر نوایی راکه وادیدم خموشی می سرود
وهم هستی غره اقبال کرد آفاق را
بر سر ما خاک تا شد جمع قدر ما فزود
خلق خواری را به نام آبرو می پرورد
قطره افسرده را بیدل گهر باید ستود

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
تاآینه روبروی ما بود
گلچین بهار کهربا بود
یاد دم عشرتی  که چون صبح
آیینه ما نفس نما بود
فریاد شکسته رنگی ما
عمری چو نگاه سرمه سا بود
شد عجز حجاب ورنه از دل
تاکوی تو راه ناله وابود
آیینه چه سان  گرفت حیرت
ازعکس تو دست در حنا بود
جوشید ز شعله تو داغم
سرچشمه عجز  کبریا بود
در راه تو هرچه از غبارم
برداشت فلک  کف دعا بود
هر آه  که برکشیدم از دل
چون موج به  گوهر آشنا بود
دل نیز چو سینه استخوان داشت
تا یاد خدنگ او هما بود
بشکست دل و نکرد آهی
این شیشه عجب تنک  صدا بود
خون شد دل و ساغر چمن زد
میخانه ماگداز ما بود
بیدل تاجی  که دیدی امروز
فردا بینی نشان پا بود

وزن: مَفْعُولْ مَفاعِلُنْ فَعولُنْ
بحر: هزج مسدس اخرب مقبوض محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - U - | U - -
نیرنگ امل  گل بقا بود
امید بهار مدعا بود
کس محرم اعتبار ما نیست
آیینه ما خیال ما بود
حیرت همه جا ترانه سوزست
آیینه وعکس یک نوا بود
شادم  که شهید بیکسم را
خندیدن زخم خونبها بود
خونی  که نریختم به پایت
پامال تحیر حنا بود
آن رنگ  که آشکار جستیم
در پرده غنچه حیا بود
دل نیز نشد دلیل تحقیق
آیینه  به عکس  آشنا بود
گر محرم جلوه ات نگشتیم
جرم نگه ضعیف ما بود
فریاد که سعی بسمل ما
چون  کوشش موج نارسا بود
گلریزی اشک  بوی خون داشت
این سبحه ز خاک کربلا بود
بر حرف هوس بیان هستی
دخلی که نداشتم بجا بود
بیدل ز سر مراد دنیا
برخاست کسی که بی عصا بود

وزن: مَفْعُولْ مَفاعِلُنْ فَعولُنْ
بحر: هزج مسدس اخرب مقبوض محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - U - | U - -
یاد شوقی  کز جفاهایت دل ما شاد بود
در شکست این شیشه را جوش مبارک باد بود
آبیار مزرع دردم مپرس از حسرتم
هرکجا آهی دمید اشک منش همزاد بود
زندگی را مغتنم می داشتم غافل از این
کز نفس تیغ دو دم در دست این جلاد بود
وانکرد آیینه گردیدن گره از کار من
بند حیرت سخت تر از بیضه فولاد بود
عمر پروازم چو بوی گل به افسردن گذشت
این قفس آیینه دار خاطر صیاد بود
مفت ما کز سعی ناکامی به استغنا زدیم
ورنه دل مستسقی و عالم سراب آباد بود
بلبل ما از فسردن ناز گلها می کشد
گر پری می زد چو رنگ از خویش هم آزاد بود
از شکست ساغر هوشم سلامت می چکد
بیخودی در صنعت راحت عجب استاد بود
شب که در بزمت  صلای سوختن می داد عشق
نغمه ساز سپندم هرچه باداباد بود
روزگاری شد که در تعبیر هیچ افتاده ایم
چشم ما تا داشت خوابی عالمی آباد بود
عالم نسیان تماشاخانه یکتایی است
عکس بود آن جلوه تا آیینه ام در یاد بود
صد نگارستان چین با بیخودی طی کرده ام
لغزش پا هم به راهت خامه بهزاد بود
سرمه اکنون نسخه خاموشی از من می برد
یاد ایامی که مو هم بر تنم فریاد بود
پیری ام جز ساغر تکلیف جان کندن نداد
قامت خم  گشته بیدل تیشه فرهاد بود

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
آنجاکه عجزممتحن چون و چند بود
چون موی  سایه هم ز سر ما بلند بود
حسرت پرست چاشنی آن تبسمیم
بر ما مکرر آنچه نمودند قند بود
سعی غبارصبح هوای چه صید داشت
تا آسمان گشادن چین کمند بود
زاهد نبرد یک سر مو بوی انفعال
در شانه هم هزار دهن ریشخند بود
آشفت غنچه ای که گلش کرد دامنی
سیر بهار امن گریبان پسند بود
شبنم به سعی مردمک چشم مهرشد
از خود چو رفت قطره به  بحر ارجمند بود
در وادیی  که داشت  ضعیفی  صلای جهد
دستم به قدر آبله پا بلند بود
مردیم و زد نفس در افسون عافیت
پیری چو مار حلقه طلسم گزند بود
افسانه ها به بستن مژگان تمام شد
کوتاهی امل به همین عقده بند بود
بیدل به نیم ناله دل از دست داده ایم
کوه تحملی که تو دیدی سپند بود

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
عیش ما کم نیست گر اشکی به چشم تر بود
شوق سرشارست تا این باده در ساغر بود
نکهت گل  دام اگر دارد همان برگ گل است
رهزن پرواز مشتاق تو بال و پر بود
با غبار فقر سازد هر کجا روشن دلی است
چهره آیینه ها را غازه خاکستر بود
آنقدر رفعت ندارد پایه ارباب قال
واعظان را اوج عزت تا سر منبر بود
روشناس هستی ازآیینه اشکیم و بس
نیستی جوشد ز شبنم  گر نه چشم  تر بود
ره ندارد سرکشی در طینت صاحبدلان
می زند موج رضا آبی  که در گوهر بود
این زمین و آسمان هنگامه شور است و بس
گر بود آسودگی  در عالم دیگر بود
عاشقان پر بی کس اند از درد نومیدی مپرس
حلقه را از شوخ چشمی  جا برون در بود
هستی ما را تفاوت از عدم جستن خطاست
سایه آخر تا چه مقدار از زمین برتر بود
خدمت دل ها کن اینجا کفر و دین منظور نیست
آینه ازهرکه باشد مفت روشنگر بود
هر که را بیدل به گنج نشیه معنی رهی ست
هر رگ تاکی به چشمش رشته گوهر بود

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
هرکه را اجزای موهوم نفس دفتر بود
گر همه چون صبح بر چرخش بود ابتر بود
عشرت هر کس به قدر دستگاه وضع اوست
گلخنی را دود ریحانست و گل اخگر بود
هرکه هست از همدم ناجنس ایذا می کشد
رگ ز دست خون فاسد در دم نشتر بود
با ادب سر کن به خوبان ورنه در بی طاقتی
بال پروانه گلوی شمع را خنجر بود
تا توانی از غبار بیکسی سر برمتاب
گوهر از گرد یتیمی صاحب افسر بود
مایه نومیدیی در کار دارد سعی آه
بی شکستن نیست ممکن تیر ما را پر بود
همچو مجنون هر که را از داغ سودا افسری ست
گردبادش خیمه و ریگ روان لشکر بود
ای جنون برخیز تا مینای گردون بشکنیم
طالع برگشته تا کی گردش ساغر بود
بی فنا مژگان راحت گرم نتوان یافتن
شمع را خواب فراغت در ره صرصر بود
تا سراغی واکشم از وحشت موهوم خلق
آتش این کاروانها کاش خاکستر بود
انحراف طور خلق از علت بی جادگیست
کج نیاید سطر ما بیدل اگر مسطر بود

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
همچو آتش  هرکه را دود طلب در سر بود
هر خس و خارش به اوج مدعا رهبر بود
می زند ساغر به طاق ابروی آسودگی
هر که را از آبله پا بر سر کوثر بود
بی هوایی نیست ممکن  گرم جست وجو شدن
سعی در بی مطلبیها طایر بی پر بود
خاک ناگردیده نتوان بوی راحت یافتن
صندل دردسر هر شعله خاکستر بود
ازشکست خویش دریا می کشد سعی حباب
نشیه  کم ظرف ما هم  کاش از این ساغر بود
چاک حرمال در دل و سنگ ندامت بر سر است
هرکه را چون سکه روی التفات زر بود
شمع را ناسوختن محرومی نشو و نماست
عافیت در مزرع ما آفت دیگر بود
نیست اسباب تعلق مانع پرواز شوق
چون نگه ما را همان چاک قفس شهپر بود
ضبط آه ما چراغ شوق روشن  کردن است
آتش دل آبروی دیده مجمر بود
در محیط انقلاب امواج جوش احتیاج
حفظ  آب روست چون  گوهر اگر لنگر بود
هرکه از وصف خط نوخیز خوبان غافل است
در نیام لب زبانش تیغ بی جوهر بود
حاصل عمر از جهان یک   دل به دست آوردن ست
مقصد غواص از این نه بحر یک  گوهر بود
چون مه نو بر ضعیفیها بساطی چیده ام
مایه بالیدن ما پهلوی لاغر بود
رونق پیری ست بیدل از جوانی دم زدن
جنس  گرمی زینت دکان خاکستر بود

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
برگ و ساز عندلیبان زین چمن  گفتار بود
پرفشانیها بقدر شوخی منقار بود
سطر آهی  کز جگر خواندم سواد ناله داشت
مسطر این صفحه یکسر موج موسیقار بود
از شکست دل شدم فارغ زتعمیر هوس
این بنا عمری  گره در رشته معمار بود
بر سرم پیچید آخر دود سودای  کسی
ورنه عمری بود کین دیوانه بی دستار بود
کس نیامد محرم قانون از خود رفتنم
نغمه وحشت نوای من برون تار بود
باب رسوایی ست از بس تار و پود کسوتم
دست اگر در آستین بردم  گریبان زار بود
سبحه زهاد را دیدم به درد آمد دلم
مرکز این قوم سرگردانتر از پرگار بود
هر دو عالم  در خم یک  چشم  پوشیدن  گم  است
وسعت این عرصه نیرنگ مژگان  وار بود
سرمه عبرت عبث از وضع دهر انباشتیم
دیده ما را غبار خویش هم بسیار بود
راحتی جستیم و واماندیم از جولان شوق
تا نشد منزل نمایان را ما هموار بود
گرد حسرت اینقدر سامان بالیدن نداشت
ما همان یک ناله ایم اما جهان  کهسار بود
نی به  هستی محو شد شور دویی نی در عدم
هرکجا رفتیم بیدل خانه در بازار بود

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
دیده را مژگان بهم آوردنی درکار بود
ورنه ناهمواری وضع جهان هموار بود
دور رنج و عیش  چون شمع آنقدر فرصت نداشت
خار پا تا چشم واکردن  گل دستار بود
داغ حسرت کرد ما را بی صفاییهای دل
ورنه با ما حاصل این یک آینه دیدار بود
موی چینی دست امید از سفیدی شسته است
صبح ایجادی که ما داریم شام تار بود
روزگاری شد که هم بالین خواب راحتیم
تیره بختی بر سر ما سایه دیوار بود
غنچه سان از خامشی شیرازه مشت پریم
آشیان راحت ما بستن منقار بود
خجلت تردامنی شستیم چون اشک از عرق
سجده ما را وضوی جبهه ای درکار بود
در گلستان چمن پردازی پیراهنت
بال طاووسان رعنا رخت آتشکار بود
شب  که بی رویت شرر در جیب دل میریختیم
برق آهم لمعه شمشیر جوهردار بود
جلوه ای در پیشم آمد هر قدر رفتم ز خویش
رنگ گرداندن عنان تاب خیال یار بود
دل ز پاس آه بیدل خصم آرام خود است
اضطراب سبحه ام پوشیدن زنار بود

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
زین باغ بسکه بی ثمری آشکاربود
دست دعای ما همه برگ چنار بود
دفدیم مغزل فلک و سحر بافی اش
یک رفت وآمد نفسش پود وتار بود
خلقی به کارگاه جسد عرضه داد و رفت
ما و منی  که دود چراغ مزار بود
سیر بهار عمر نمودیم ازین چمن
با هر نفس وداع گلی یادگار بود
دلها سموم پرور افسون حیرتند
در زلف یار شانه دندان مار بود
هرگل درتن بهار  چمن ساز حیرتیست
چشم  که باز شد که نه با او دچار بود
ما غافلان تظلم حرمان  کجا بریم
حسن آشکار و آینه در زنگبار بود
تکلیف هستی ام همه خواب بهار داشت
دیوار اوفتاده به سر سایه وار بود
تنها نه من ز درد دل افتاده ام به خاک
بر دوش  کوه نیز همین شیشه بار بود
عجزم به ناله شور قیامت بلندکرد
بر خود نچیدنم علم کوهسار بود
جز کلفت نظر نشد از دهر آشکار
افشاندم این ورق همه خطها غبار بود
جیبم به چاک داد جنون شکفتگی
دلتنگیم چو غنچه عجب جامه وار بود
پر دور گردماند ز غیرت غبار من
دست بریده که به دامان یار بود
جهدی نکردم و به فسردن  گذشت عمر
در پای همت آبله ام آ کار بود
بیدل به ما و تو چه رسد ناز آگهی
در عالمی که حسن هم آیینه دار بود

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
مطلبی  گر بود از هستی همین آزار بود
ورنه در کنج عدم آسودگی بسیار بود
زندگی جز نقد وحشت درگره چیزی نداشت
کاروان رنگ و بو را رفتنی در بار بود
غنچه ای پیدا نشد بوی گلی صورت نبست
هر چه دیدم زین چمن یا ناله یا منقار بود
دست همت  کرد از بی جرأتیها کوتهی
ورنه چون گل  کسوت ما یک گریبان وار بود
سوختن هم مفت عشرتهاست اما چون شرار
کوکب  کم فرصت ما یک نگه سیار بود
غفلت سعی طلب بیرون نرفت از طینتم
خواب پایی داشتم چشمم اگر بیدار بود
عافیت در مشرب من بارگنجایش نداشت
بس که جامم چون شرر از سوختن سرشار بود
این دبستان چشم قربانی ست  کز بی مطلبی
نقش لوحش بیسواد و خامه ها بیکار بود
قصرگردون را ز پستی رفعت یک پایه نیست
گردن منصور را حرف بلندش دار بود
مصدر تعظیم شد هرکس ز بدخویی گذشت
نردبان اوج عزت وضع ناهموار بود
دل به حسرت خون شد و محرم نوایی برنخاست
ناله فرهاد ما بیرون این  کهسار بود
شوخی نظاره بر آیینه ما شد نفس
چشم بر هم بسته بیدل خلوت دیدار بود

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
شب که در بزم ادب قانون حیرت ساز بود
اضطراب رنگ برهم خوردن آواز بود
در شکنج عزلت آخرتوتیا شد پیکرم
بال وپر بر هم نهادن چنگل شهباز بود
صافی دل کرد لوح مشق صد اندیشه ام
یاد ایامی که این آیینه بی پرداز بود
کاستم چندانکه بستم نقش آن موی میان
ناتوانیهای من کلک خط اعجاز بود
حسرت وصل تو گل  کرد از ندامتهای من
دست برهم سوده تحریک لب غمازبود
نو نیاز الفت داغ محبت نیستم
طفل اشکم  چون شرر در سنگ آتشباز بود
عشق بی پروا دماغ امتحان ما نداشت
ورنه مشت خاک ما هم قابل پرواز بود
دست ما و دامن حیرت که در بزم وصال
عمر بگذشت و همان چشم ندیدن باز بود
کاش ما هم یک دو دم با سوختن می ساختیم
شمع در انجام داغ حسرت آغاز بود
دوری وصلش طلسم اعتبار ما شکست
ورنه این عجزی که می بینی غرور ناز بود
آنچه در صحرای کثرت صورت واماندگیست
در تماشاگاه وحدت شوخی انداز بود
درخورکسوت کنون خجلتکش رسوایی ام
عمرها عریانی من پرده دار راز بود
یک گهر بی ضبط موج از بحر امکان  گل نکرد
هر سری کاندوخت جمعیت گریبان ساز بود
هستی ما نیست بیدل غیر اظهار عدم
تا خموشی پرده از رخ برفکند آواز بود

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
سجده خاک درت هرکه تمنایش بود
هر کجا سود قدم بر سر من پایش بود
علم همت عشاق نگونی نکشد
خاکشان پی سپر قامت رعنایش بود
موج را هرزه دویها ز گهر دور انداخت
آبرو در قدم آبله فرسایش بود
دل تغافل زد از آگاهی و ما آب شدیم
انفعال همه کس شوخی تنهایش بود
وصل حسنی به رخش آب زد آیینه شرم
وضع آغوش تو صفر عرق افزایش بود
داغ شد حیرت و زان جلوه به رنگی نرسید
چه توان کرد پس پرده تماشایش بود
عمر چون شهرت عنقا به غم شبهه گذشت
کس نشد محرم اسمی که مسمایش بود
آه یک داغ پیامی به دل ما نرساند
قاصد شمع به مطلب همه اعضایش بود
دوری مقصد یی باخته یکدگربم
هرکه دی محو شد امروزتو فردایش بود
کردم از هرکه درس خانه سراغ تحقیق
گفت از آمدنت پیش همین جایش بود
بیدل از بزم هوس سیر ندامت کردیم
سودن دست بهم قلقل مینایش بود

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
آدمی کاثار تنزیهش رجوع خاک بود
دست اگر بر خویش می زد زین وضوها پاک بود
خاک ماکز وهم رفعت ننگ پستی می کشد
گر تنزل کردی از اوج غرور افلاک بود
هیچکس بر فهم راز از نارسایی پی نبرد
فطرت اینجا عذرخواه خلق بی ادراک بود
سیر این گلشن کسی را محرم عبرت نکرد
گل اگر برسر زدیم از بی تمیزی خاک بود
هرچه بادابادگویان تاخت هستی بر عدم
راه آفت  داشت اما کاروان بیباک بود
با همه تعجیل فرصت هیچ کوتاهی نداشت
لیک صید مدعا یکسر نفس فتراک بود
پیش ازآن کاید خم اسرار مخموران به جوش
طاق مینا خانه تحقیق برگ تاک بود
در سواد فقر جز تنزیه نتوان یافتن
سایه رختی داشت کز آلودگیها پاک بود
تا کجا مجنون در ناموس مستوری زند
تار و پود جامه عریان تنی یک چاک بود
در خجالتگاه جسمم جز خطا نامد به پیش
ره به لغزش قطع شد ازبس زمین نمناک بود
هر کجا بیدل ز لعل آبدارش دم زدیم
حرف گوهر خجلت دندن بی مسواک بود

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
در ادبگاهی  که لب نامحرم تحریک بود
عافیت چون معنی عالی به دل نزدیک بود
مقصد خلق ازتب وتاب هوس موهوم ماند
پی غلط  کردند از بس جاده ها باریک بود
نفخ منعم ته شد از نم خوردن  کوس و دهل
باد و آب انفعالی در دماغ خیک بود
ناکجا غثیان نخندد بر دماغ اهل جاه
جام و صهبای تعین نیکدان و نیک بود
ساز نافهمیدگی کوک است  کو علم و چه فضل
هرکجا دیدیم بحث ترک با تاجیک بود
دل چه سازد جسم خاکی محرم رازش نخواست
آینه رو از که تابد خانه پر تاریک بود
عشق ورزیدیم بیدل با خیالات هوس
این نفسها یکقلم از عالم تشکیک بود

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
امشب غبار ناله دل سرمه رنگ بود
یا رب شکست شیشه  من از چه سنگ بود
از کشتنم نشد شفقی طرف دامنی
خونم درپن ستمکده نومید رنگ بود
تا صاف  گشت آینه خود را ندیدم ام
چون سایه نقش هستی من جمله زنگ بود
عالم به خون تپیده نومیدی من است
جستن ز صیدگاه مرادم خدنگ بود
حسن از غبار شوخ نگاهان رمیده است
اینجا هجوم آینه پشت پلنگ بود
همت نمی رود به سر ترک اختیار
ازخویش رفتنم به رهت عذر لنگ بود
عنقای دیگرم که ز بنیاد هستی ام
تا نام  شوخی اثری داشت  ننگ بود
در دل برون دل دو جهان جلوه رنگ ریخت
این جامه بر قد تو چه مقدارتنگ بود
از بس که بی دماغ تماشای فرصتیم
ما را به خود نیامده رفتن درنگ بود
بیدل  که داشت جلوه  که از برق خجلتش
در مجلس بهار چراغان رنگ بود

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
روزی که بی تو دامن ضعفم به چنگ بود
عکسم ز آب آینه در زیر زنگ بود
چون لاله زین بهار نچیدیم غیر داغ
آیینه داری نفس اظهار رنگ بود
پروازها به زیر فلک محو بال ماند
گردی نشد بلند ز بس عرصه تنگ بود
بوس کفش تبسم صبح امید کیست
اینجا همین بهار حنا گل به چنگ بود
در عالمی  که بیخبر از خود گذشتن است
اندیشه شتاب طلسم درنگ بود
صبری مگر تلافی آزار ما کند
مینا شکسته  آنچه  به دل بست سنگ بود
زنجیر ما چو زلف بتان ماند بی صدا
از بس غبار دشت جنون سرمه رنگ بود
حیرت  کفیل یکمژه تمهید خواب نیست
آینه داغ سایه دیوار زنگ بود
آهی نکرد گل  که دمی از خودم نبرد
رنگ شکسته ام پر چندین خدنگ بود
بیدل به  جیب خویش فرو برد حیرتم
چشم به هم نیامده  کام نهنگ بود

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
شب  که از جوش خیالت بزم  گلشن تنگ بود
برهوا چون نکهت گل آشیان رنگ بود
بعد ازبن از سایه باید دید عرض آفتاب
تا تغافل داشت حسن آیینه ما زنگ بود
کس نمی گردد حریف منع از خود رفتگان
غنچه هم عمری به ضبط دامن دل چنگ بود
نوحه توفان  کرد هرجا نغمه سرکردیم ما
ساز ما را خیر باد عیش پیشاهنگ بود
هر قدر اسباب دنیا بیش  بار وهم بیش
مزرع هر کس درینجا سبز دیدم بنگ بود
ناله ای را از گداز شیشه موزون کرده ام
پیش ازبنم قلقل آوازشکست سنگ بود
ناتوانی برنیاورد از طلسم حیرتم
همچو موج  گوهرم یک  گام  صد فرسنگ بود
هر بن مویم به پیری آشیان ناله ای ست
یک سر و چندین گریبان نغمه این چنگ بود
بی نشان  بود این  چمن  گر وسعتی  می د  اشت  دل
رنگ می بیرون نشست از بس که مینا تنگ بود
شب بهاد نوگلی چون غنچه پیچیدم به خویش
صبح بیدل درکنارم یک گلستان رنگ بود

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
شب که از شوق توپروازم بهار آهنگ بود
استخوان هم در تنم چون شمع  مغز رنگ بود
خواب راحت باخت دل آخر به افسون صفا
داشت مژگانی بهم آیینه تا در زنگ بود
در جهان بی تمیزی صلح هم موجود نیست
صبروکوشش را تامل عرصه گاه جنگ بود
نقد راحت می شماردگرد از خود رفتنم
همچو آتش بستر نازم شکست رنگ بود
اشک از لغزیدنی بر دوش صد مژگان گذشت
قطع چندین جاده پا انداز عذر لنگ بود
تیره بختی سرمه کام و زبان کس مباد
چنگ گیسو هم به چندین تار بی آهنگ بود
شوخی مژگانت از خواب  گران سر برتداشت
پنجه این ظالم بیباک زبر سنگ بود
بلبل ما را همین پرواز عبرت غنچه نیست
ناله هم منقار شد از بسکه  گلشن تنگ بود
مرده ام اما خجالت از مزارم می دمد
دور از آن در خاک گشتن هم غبار ننگ بود
قید دل بیدل نفس را هرزه سنج وهم کرد
شوخی ناز پری در شیشه پر بی سنگ بود

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
ماضی ومستقبل این بزم حیرت حال بود
شخص از خود رفته در آیینه ها تمثال بود
سوختن همچون سپند از ننگ ایجادم رهاند
ورنه هستی برلب عرض نفس تبخال بود
بسکه یاس ناتوانی در مزاجم ریشه کرد
بر زبان خامه حرف مدعایم نال بود
هرقدر بر جا فسردم وحشتم سامان گرفت
چون غبار رنگ در ساز شکستم بال بود
غیر حسرت از جهان جستجوگردی نکرد
کاروان ما نگاه واپسین دنبال بود
خلق را در تیرباران هجوم احتیاج
آبرو تا بود وقف چشمه غربال بود
هرکجا فال شکفتن زد بهار غنچه اش
صبح از ایجاد تبسم چین روی زال بود
بی نصیبان چشم درگرد دو رنگی باختند
ورنه حسنش را سواد هردو عالم خال بود
غیر را در دل شکوه عشق  گنجایش نداد
خانه خورشید از خورشید مالامال بود
جلوه عیش و الم یکسر به موهومی گذشت
عمر را کیفیت تصو یر ماه و سال بود
ماجرای سایه از خورشید هم روشن نشد
رفتنم از خویش یا زان جلوه استقبال بود
بیدل از بیدردی روز وداعت سوختم
سینه می کندی چه می شد گر زبانت لال بود

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
درشت خو سخنش عافیت ثمر نبود
صدای تار رگ سنگ جز شرر نبود
هجوم حادثه با صاف دل چه خواهدکرد
ز سیل خانه آیینه را خطر نبود
غبار وحشت ما از سراغ مستغنی ست
به رفتن نگه از نقش پا اثر نبود
به عالمی که ادب محو بی نشانیهاست
هوس اگر همه عنقاست نامه بر نبود
به  کارگاه تآمل همان دل است نفس
گره به رشته  کارم  کم از گهر نبود
ز بخت شکوه ندارم  که نخل شمع مرا
بهار سوختنی هست اگر ثمر نبود
به رنگ ریگ روان رهنورد سودا را
به غیر آبله پا گل سفر نبود
در این محیط که هر قطره نقد باختن است
خوش آن حباب  که آهیش در جگر نبود
مخواه رنگ حلاوت زگفتگو بیدل
نیی  که ناله  کند قابل شکر نبود

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
نهال وحشت ما خالی از ثمر نبود
ز خود برآمدن ناله ناله بی اثر نبود
ز محو جلوه مجو لذت شناسایی
که چشم آینه را بهره نظرنبود
حصار عالم بیچارگی دهان بلاست
پناه ما دم تیغ است اگر سپر نبود
غبار هر دو جهان در سراغ ما خون  کرد
ز رنگ باخته در هیچ جا اثر نبود
ز سعی جسم مکش منت سبک روحی
خوش است بار مسیحا به دوش خر نبود
سراغ منزل مقصد ز خاکساران پرس
کسی چو جاده در این دشت راهبر نبود
ز بس که الفت مردم عذاب روحانی ست
فشار قبر چو آغوش یکدگر نبود
طلسم حیرت ما منظر تجلی اوست
غرور حسن ز آیینه بی خبر نبود
به غیر ساز عدم هرچه هست رسوایی ست
مباد سایه شب بر سر سحر نبود
زبان چه عافیت اندوزد از سخن بیدل
ز عرض نغمه خود ساز صرفه بر نبود

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
تا نفس ما ومن غبارنبود
همه بودیم و غیر یار نبود
نخل این باغ را به کسوت شمع
جز گداز خود آبیار نبود
سعی پرواز آشیان گم کرد
بی پر و بالی آشکار نبود
عالم آیینه خانه سوداست
جز به خود هیچکس دچار نبود
هر حبابی که بازکرد آغوش
غیر درباب بی کنار نبود
چه حنا رنگ ناز بیرون داد
دست ما نیز بی نگار نبود
وهم بی پردگی قیامت کرد
نغمه کس برون تار نبود
عثثبق از هرچه خواست شور انگیخت
خاک ما قابل غبار نبود
انتظار گل دگر داریم
اینقدر رنگ و بو بهار نبود
سیر بام سپهر هم کردیم
این هواها و هوای یار نبود
سیر بام سپهر هم کردیم
این هواها هوای یار نبود
حلقه گشتیم لیک بر در یاس
خلوتی داشتیم و بار نبود
محرمی چشم ما ز ما پوشید
چه توان کرد پرده دار نبود
نشنیدیم بوی زنده دلی
ششجهت غیریک مزار نبود
غم تیمار جسم باید خورد
رنج ما ناقه بود بار نبود
عجز جز زیر پاکجا تازد
سایه آخر شترسوار نبود
هیچکس قدر زندگی نشناخت
وصل ما مردن انتظار نبود
عالمی در خیال عشق و هوس
کارها کرد و هیچ  کار نبود
اینکه مختار فعل نیک و بدیم
بیدل آیین اختیار نبود

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
تا دل از انجمن وصل تو مأیوس نبود
جوهر ناله درین آینه محسوس نبود
شب که شوق تو خسک در جگر محفل ریخت
شعله شمع به بیتابی فانوس نبود
بسکه نرنگ دو عالم به خرامت فرش است
نقش پا هم به رهت جز پر طاووس نبود
یاد آن عیش  که در انجمن ذوق وصال
داشت پیغام جضوری  که به صد بوس نبود
سعی پرواز من آخر عرقی ریخت به خاک
اشک هم اینقدرش  کوشش معکوس نبود
تا بر آییم ز خجلتکده دام امید
بال برهم زدنی جز کف افسوس نبود
سیر آیینه دل ضبط نفس می خواهد
ورنه آزادی ما اینهمه محبوس نبود
نوبهاری  که تصور به خیالش خون است
ما به آن رنگ ندیدیم که محسوس نبود
جلوه در محفل ما جمله نقاب آرایی ست
شمع آن بزم نیفروخت که فانوس نبود
در تظلمکده دیر محبت بیدل
ناله فریاد دلی داشت که ناقوس نبود

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
شب که جز یأس به کام دل مأیوس نبود
ناله هم غیر صدای کف افسوس نبود
از خودم می برد آن سیل که چون ریگ رو ان
آبش از آینه آبله محسوس نبود
دل مأیوس صنم خانه اندیشه کیست
رنگ اشکی نشکستیم  که ناقوس نبود
ناله در پرده دل بیهده می سوخت نفس
شمع ما این همه وامانده فانوس نبود
گوش ارباب تمیز انجمن سیماب است
ورنه بی تابی دل نیز کم از کوس نبود
ای جنون خوش ادب از کسوت هستی  کردی
آخر این جیب هوس پرده ناموس نبود
زنگ غفلت شدم و پرده رازت  گشتم
صافی آینه جز دیده جاسوس نبود
تا به یک پر زدن آیینه قمری می ریخت
حلقه داغ تو در گردن طاووس نبود
دل به هر رنگ که بستیم ندامت گل کرد
عکس و آیینه به هم جز کف افسوس نبود
سجده اش آیینه عافیتم شد بیدل
راحت نقش قدم غیر زمین بوس نبود

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -