cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
ز بس گرد وحشت گرفته است تنگم
به یک پا چو شمع ایستاده است رنگم
دلی دارم آزادی امکان ندارد
ز مینا چو دست پری زیر سنگم
نفس دستگاهم مپرس از کدورت
چوآیینه آبیست تکلیف رنگم
چه سازم به افسون فرصت شماری
چو عزم شرر در فشار درنگم
کشم تاکجا خجلت نارسایی
به پا تیشه زن چون سراپای لنگم
ز موهومیم تا به آثار عنقا
تفاوت همین بس که نام است ننگم
به تحقیق ره بردم از وهم هستی
به کیفیت می رسانید بنگم
بهاری  کز آن جلوه رنگی ندارد
گلش می دهد می به داغ پلنگم
به دریوزه  گرد دامان نازش
اگرکف گشایم دمد گل ز چنگم
زگیسو نیاید فسون نگاهش
تو از هند مگذر که من در فرنگم
دلم کارگاه چه میناست بیدل
جرس بسته عبرت به دوش ترنگم

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ
بحر: متقارب مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U - -
نمی دانم هجوم آباد سودای چه نیرنگم
که از تنگی گریبان خیالش می درد رنگم
مگربر هم توانم زد صف جمعیت رنگی
به رنگ شمع یکسر تیغم و با خویش در جنگم
ز خلق بی مروت بس که دیدم سخت رویی ها
نگه در دیده نتوان یافت ممتاز از رگ سنگم
نمی یابم به غیر از نیست گشتن صیقلی دیگر
چه سازم ریختند آیینه ام چون سایه از رنگم
جنون بوی گل در غنچه ها پنهان نمی ماند
نفس بر خود گریبان می درد در سینه تنگم
تنک ظرفی چو من درمحفل امکان نمی باشد
که چون گل شیشه ها باید شکست از گردش رنگم
به میزان گرانقدر شرر سنجیده ام خود را
مگر از خود برآیی ناتوانی گشت همسنگم
طرب هیچ است می بالم  الم وهم است و می نالم
به هر رنگی که هستم اینقدر سامان نیرنگم
مبادا هیچکس تهمت خطاب نسبت هستی
که من زین نام خجلت صد عرق آیینه ننگم
به این هستی قیامت طرفی اوهام را نازم
ز دور نه فلک باید کشیدن کاسه بنگم
به حکم عشق معذورم گر از دل نشنوی شورم
نفس دزدیدن صورم قیامت دارد آهنگم
به وهم عافیت چون غنچه محروم ازگلم بیدل
شکستی کو که رنگ دامن او ریزد از چنگم

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
مزرع تسلیم ادب حاصلم
سر نکشد گردن آب و گلم
موج  گهر نیستم اما ز ضعف
آبله  گل کرده ره منزلم
خاک ندامت به سر عاجزی
صبحم اگر تار نفس بگسلم
نفی من آیینه اثبات اوست
حق دمد آندم  که  کنی باطلم
بار نفس می کشم و چاره نیست
بی تو فتاده ست الم بر دلم
الفت دل سد ره  کس مباد
کرد همین آبله پا در گلم
عافیتم داد به توفان شرم
راند به دریا عرق ساحلم
خامشی اسباب غنا بود و بس
تا به زبان آمده ام سایلم
بر تپشم تهمت راحت مبند
بیضه منه زبر پر بسملم
گرد من از قافله رنگ نیست
کلک مصور چه کشد محملم
نامه برید از چمن خون من
برگ حنایی به کف قاتلم
آبم ازین درد که آن مست ناز
آینه می خواهد و من بیدلم

وزن: مُفْتَعِلُنْ مُفْتَعِلُنْ فاعِلُنْ
بحر: سریع مطوی مکشوف
نشانه‌های عروضی: - U U - | - U U - | - U -
ننمود غنچه ات آنقدر ادب اقتضای تاملم
که ز بوی گل شنود کسی اثر ترانه بلبلم
به خیال مستی نرگست نشدم قدح کش گلشنی
که ترنگ شیشه به دل نزد ز شکست طره سنبلم
ز مقابل تو ضروری ام شده ننگ تهمت دوری ام
ادب امتحان صبوری ام به قفا نشانده کاکلم
نگهی بهانه نازکن  در خلدم از مژه بازکن
که نیازمند محرفی ز کمین تیغ تغافلم
زتصنع من و ما مگو اثرم ز وهم وگمان مجو
به تحیری نشدم فرو که بیان رسد به تغافلم
خم دستگاه قد دو تا به چه طاقتم کند آشنا
مکن امتحان اقامتم که ز سر گذشته  این پلم
به فنا بود مگر ایمنی  زکشاکش غم زندگی
که فتاده بر سر عافیت ز نفس غبار تسلسلم
غم ناقبولی ما ومن به که بشمرم من بیخبر
که به رنگ شیشه سرنگون دل آب برده قلقلم
قدمی درین چمن از هوس نگشود ممتحن طلب
که دلیل رفتن دل نشد به هزار جاده رگ گلم
چقدر ز منظر بی نشان شده شوق مایل جسم و جان
که رسیده تا فلک این زمان خم مایه های تنزلم
من بیدل از در عاجزی به  کجا روم چه فسون  کنم
ز شکست جرات بال و پر قفس آفرین توکلم

وزن: مُتَفاعِلُنْ مُتَفاعِلُنْ مُتَفاعِلُنْ مُتَفاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: U U - U - | U U - U - | U U - U - | U U - U -
بی شبهه تحقیق نه شخصم نه مثالم
چون صورت عنقا چه خیال است خیالم
جز گرد جنون خیز نفس هیچ ندارد
این دشت تخیل که منش وهم غزالم
گفتم چو مه نوکنم اظهار تمامی
از خجلت نقصان سپر انداخت کمالم
از چرخ چرا شکوه اقبال فروشم
آنم  که مرا هم نظری نیست به حالم
با بخت سیه صرفه ای از فضل نبردم
در عرض هنر رستن مو بر سر خالم
از هر مژه صد چاک جگر نسخه فروش است
حیرت چقدر نامه گشود از پر و بالم
هر چند سبک می گذرم از سر هستی
چون رنگ همان پی سپر گردش حالم
حرفیست وجودم ز سراب رم فرصت
چون عمر درین عرصه غبار مه و سالم
هستی المی نیست  که یابند علاجش
در آتش خویشم چه  کنم پیش که نالم
تدبیر فراقی که ندارم چه توان کرد
بیدل به هوس سوخته ذوق وصالم

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
تحیر سوخت پروازم فسردن کرد پامالم
به زیر آسمان در بیضه خون شد شوخی بالم
نه پروازم پر افشانی  نه رفتارم قدم سایی
غباری در شکست رنگ دارم  گردش حالم
تمنایی نمی دانم  تو لایی نمی فهمم
جبین ناله ای بر آستان درد می مالم
شرار بی دماغم رنج فرصت برنمی دارد
چه امکانست سازد عمر پامال مه و سالم
تب شوقت چه آتش پخت در بنیاد شمع من
که شد سرمایه هستی سراپا حرف تبخالم
ز درد نارساییهای پروازم چه می پرسی
چو مژگان در ازل این نامه واکردند از بالم
نوای درد دل نشنیده اند آخر درین محفل
شکستی  کاش می شد ترجمان رنگ احوالم
ز وضع خامش من حیرت دیدار می جوشد
ادب سازم نفس می کاهم و آیینه می بالم
خمار وصل و خرسندی بجوش ای  گریه تا گریم
اسیر عشق و بی دردی ببال ای ناله تا نالم
ندانم گل فروش باغ نیرنگ کی ام بیدل
هزار آیینه دارد در پر طاووس تمثالم

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
ز بس صرف ادب پیمایی عجز است احوالم
به رنگ خامه لغزشهای مژگان  کرده پامالم
کف خاکم  غبار است آبروی دستگاه من
به توفان می روم تا گل  کند آثار اقبالم
نظرها محرم نشو و نمای من نمی باشد
نهال ناله ام آن سوی عرض رنگ می بالم
همان بهتر که پیش از خاک گشتن بی نشان باشم
دماغ شهرت عنقا ندارد ریزش بالم
به رنگی آب می گردم ز شرم خودنماییها
که سیلابی  کند در خانه آیینه تمثالم
چو گل تا زبن چمن دوری به  کام ساغرم خندد
به زیر خاک باید رنگها گرداند یک سالم
دلی  کو تا به  درد آید ز عجز مدعای من
نفس شور قیامت می کند انشا و من لالم
ز اوضاعم چه می پرسی ز اطوارم چه می خواهی
به حسرت می تپم جان می کنم این است اعمالم
ز تأثیر فسونهای محبت نیستم غافل
به  گوشم می رسد آ وازها چندانکه می نالم
شرار کاغذم عمریست بال افشاند و عنقا شد
تمنا همچنان پرواز می بیزد به غربالم
ز سازم چون نفس غیر از تپش صورت نمی بندد
چه امکان دارد آسودن دل افتاد ست دنبالم
ندامت توأم آگاهی ام گل می کند بیدل
چو مژگان دست بر هم سوده ام تا چشم می مالم

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
عمری ست قیامتکده گردش حالم
چون آینه مینای پریزاد خیالم
حسرت ثمر نشو و نمایم چه توان  کرد
سر تا به قدم چون مژه یک ریشه نهالم
آیینه من ریخته رنگ ملالی ست
بالیده چینی چو مه از چین هلا لم
بیرنگی ام از شوخی اظهار مبراست
در آینه هم آینه  کافیست مثالم
معموره سوادش خط تسخیر جنون نیست
الفت قفس سایه مژگان غزالم
ای تشنه سراغ اثرم سیر عدم  کن
در خلوت اندیشه خاکست سفالم
در پرده خواب اینهمه توفان خیالست
نقشی نتوان یافت اگر چشم بمالم
خودبینی شخص آینه ناز مثال است
بر خود نگهی تا من موهوم ببالم
در بزم و ساز طربم سخت خموش است
کو بخت سپندی که شوم داغ و بنالم
ساز سحرم قابل آهنگ نفس نیست
شاید به نسیمی رسد افشاندن بالم
بیدل نفسم سحر بیان خم زلفی است
آشفت جوابی که طرف شد به سؤالم

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
بعد کشتن نیز پنهان نیست داغ بسملم
روشنست از دیده حیران چراغ بسملم
رنگ دارد آتشی از کاروان بوی  گل
می توان از موج خون  کردن سراغ بسملم
پر فشانیهای یأس آخر به تسکین می کشد
عافیت مفتست اگر باشد دماغ بسملم
منفعل بود از شراب عاریت مینای من
رفتن خون ناگهان پرگرد ایاغ بسملم
باغ اقبالست  گر بخت سیاهم خون شود
صد هما طاووس حیرت از کلاغ بسملم
تیغ نازت آستین می مالد از جوهر چرا
یک تپیدن می کند خامش چراغ بسملم
جنس دیگر چیست تا از دوستان باشد دریغ
تیغ قاتل هم ز خون نگریست داغ بسملم
دستگاه راحتم منت کش اسباب نیست
در پر خویشست بالین فراغ بسملم
حیرتم دیدی ز سیر عالم رازم مپرس
خار مژگان چیده ام  دیوار باغ بسملم
شوق تا از پر زدن واماند صبح نیستی است
بی نفس خاموش می گردم چراغ بسملم
موج با صد بال وحشت قابل پرواز نیست
جز تپیدن بر نمی دارد چراغ بسملم
چشم قربانی ندارد احتیاج مردمک
باده بی درد است بیدل در ایاغ بسملم

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
به این طاقت نمی دانم چه خواهد بود انجامم
نگین بی نقش می گردد اگرکس می برد نامم
به رنگ نقش پا دارم بنای عجز تعمیری
به پستی می توان زد لاف معراج از لب بامم
هزاران موج ساحل گشت چندین قطره گوهر شد
همان محمل طراز دوش بیتابیست آرامم
چه اندوزم به این جوش  کدورت غیرخاموشی
گلوی شمع می گردد کمند سرمه شامم
نپیچد بر دل کس ریشه شوق گرفتاری
چوتخمم تا گره واکرده ای گل می کند نامم
مگر از خود روم تا مدعای دل به عرض آید
صدایی درشکست رنگ می دارد لب جامم
هنوزم شمع سودا در نقاب هوش می سوزد
سرا پا آتشم اما به طرز سوختن خامم
به چشم بسته غافل نیستم از شوق دیدارت
ز صد روزن به حیرت می تپد در پرده بادامم
شرار برق جولان از رگ خارا نیندیشد
کند صد کوچه بیداد را رنگین گل اندامم
شکوه حسرت دیدار قاصد بر نمی تابد
مگر در محفل جانان برد آیینه پیغامم
گرفتار طلسم حیرت دل مانده ام بیدل
به رنگ آب  گوهر نیست بیش از یک  گره دامم

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
چنین ز شرم  که  گردید سرنگون جامم
که از نگین چو نم از جبهه می چکد نامم
سرشک پرده  در حسرت تبسم  کیست
برون چو پسته فتاده ست مغز بادامم
به خامشی چه ستم داشت لعل شیرینش
که تلخ کرد چو گوش انتظار دشنامم
غبار گشتم و خجلت نفس شمار بقاست
چه گل کنم  که ز گردن ادا شود وامم
دمی ز خویش برآیم  که چون غبار سحر
شکست رنگ کند نردبانی بامم
چو شمع صبح بهارم چه  کار می آید
بسست سایه گل بر سر افکند شامم
حیا ز انجم و افلاک پر عرق پیماست
عبث قدح کش گلجامهای حمامم
شرار کاغذ و آسودگی چه امکان است
غبار صید به غربال می دهد دامم
هزار نامه گشودم ز ناله لیک چه سود
کسی ندیدکه من قاصد چه پیغامم
به رنگ شمع گلم بر سر است و می در جام
اگر خیال نسوزد به داغ انجامم
تلاش کعبه تحقیق ترک اقبال ست
به تار سبحه نبافی ردای احرامم
ز خاک راه تحیر کجا روم بیدل
که پایمال فنا چون نفس به هرگامم

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
دوری بزمت در غم  و شادی  گر کند این می قسمت جامم
صبح نخندد بر رخ روزم  شمع نگرید بر سر شامم
صورت و معنی هیچ نبودن  چند زند پروبال نمودن
همچو عرق به جبین تحیر نقش نگین شد داغ ز نامم
غنچه هم آخراز می رنگش  شیشه طاقت خورد به سنگش
دل ز چه شور جنون بفروشد بوی خیال تو داشت مشامم
نامه من که پیش تو خواند قصه من که به عرض رساند
گر جگرم به صد آه تپیدن  تا به لبم نرسید پیامم
در نظرم نه رهیست نه منزل  می گذرم به تردد باطل
شمع صفت ز طبیعت غافل  سر به هوا ته پاست خرامم
پستی طالع خفته به ذلت گشت حصارم ز آفت شهرت
پنبه ز گوش تمیز نگیرد گر همه افتد طشت ز بامم
داغ تظلم و شکوه نبودم  بیهده دفتر ناله گشودم
کرد دماغ زمانه مشوش دود ندامت هیزم خامم
چون نفس پر و بال گشایی  سوخت در آتش سعی رهایی
ریشه کشت تعلق جسمم از دل دانه دمیدن دامم
گر بتپد پی جمع رسایل  ور بزند در کسب فضایل
نیست کسی چو طبیعت بیدل باب تأمل فهم کلامم

وزن: مُفْتَعِلُنْ فَعْ مُفْتَعِلُنْ فَعْ مُفْتَعِلُنْ فَعْ مُفْتَعِلُنْ فَعْ
نشانه‌های عروضی: - U U - | - | - U U - | - | - U U - | - | - U U - | -
نشد از سعی تمکین وحشتی آسودگی رامم
تپیدنها چو بسمل ریخت آخر رنگ آرامم
حصاری دارم از گمگشتگی در عالم وحشت
نگردد سنگسار شهرت از نقش نگین نامم
چه سازم با هجوم آبله غیر از زمینگیری
دل خون بسته ای پامال می گردد به هرگامم
خط پرگار دارد ریشه تخم  کمال اینجا
مبادا پختگی گردد دلیل فطرت خامم
درین گلشن بهار حیرتم آیینه ها دارد
اگر طایر شوم طاووسم و ور نخل  بادامم
ز قید من علایق آب در غربال می باشد
رهایی محضری دارد به مهر حلقه دامم
جنون دارد ز مغز استخوانم شعله انگیزی
به طوف سوختن هم کسوت شمع است احرامم
خجالت می کشم ازشوخی اظهارمخموری
ندارم باده تا بال صدایی ترکند جامم
جنون ساز نقط  کردم فغانها صرف خط  کردم
ولی از سستی طالع  کسی نشنید پیغامم
به هر واماندگی ناچار می باید ز خود رفتن
تحیر می شمارد در دل مو گهرگامم
سراغ تیره بختی هم نمی یابم به آسانی
بسوزم خوبش را چون شمع تا روشن شود شامم
ز بس بار خجالت می کشم از زندگی بیدل
نگین در خود فرو رفته ست از سنگینی نامم

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
چندین مژه بنشست رگ خواب به چشمم
از خون شهید که زند آب به چشمم
کو آنقدر آبی که در بن دشت جگرتاب
چون اشک  کند یک مژه سیراب به چشمم
جز حیرت از انبوهی مژگان چه خروشد
یک تار نظر وین همه مضراب به چشمم
دور نگهی تا سر مژگان برساندم
گرداند حیا ساغرگرداب به چشمم
گر اطلس افلاک زند غوطه به مخمل
مشکل  که برد صرفه ای از خواب به چشمم
آیینه تمثال  تعلق نپذیرد
سامان دو عالم کن و دریاب به چشمم
از دوش فکندم به یک انداز تغافل
بار مژه بود الفت اسباب به چشمم
بی روی توهرچند به عالم زنم آتش
صیقل نزند آینه مهتاب به چشمم
درکعبه به جوش آمدم از یاد نگاهت
کج  کرد قدح صورت محراب به چشمم
غافل مشو از ضبط سرشک من بیدل
چون آبله آتش به دل است آب به چشمم

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
از عزت و خواری نه امید است نه بیمم
من گوهر غلتان خودم اشک یتیمم
دل نیست بساطی که فضولی رسد آنجا
طور ادبم سرمه آوازکلیمم
هرچند سر و برک متاع دگرم نیست
زین گرد نفس قافله ملک عظیمم
از نعمت بی خواست به کفران نتوان زد
محتاج نی ام لیک کریم است کریمم
از سایه گم گشته مجویید سیاهی
شستندبه سر چشمه خورشید گلیمم
بالیدن من تا ندرد جامه آفاق
باریکتر از ریشه تحقیق جسیمم
چشمی نگشودم که به زخمی نتپیدم
عمریست چو عبرت به همین کوچه مقیمم
با تیغ طرف گشته ام از دست سلامت
چون شمع به هر جا سر خویش است غنیمم
بی درد سری نیست سحر نیز درین باغ
صندل به جبین می وزد از دور نسیمم
چون خوشه گندم چه دهم عرض تبسم
از خاک پیام آور دلهای دو نیمم
بیدل نی ام امروز خجالت کش هستی
چون چرخ سر افکنده ادوار قدیمم

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
شکوه فقر ملک بی نیازی  کرد تسلیمم
به اقبالی  که دل برخاست از دنیا به تعظیمم
بلندی سرکش است از طینتم چون آبله اما
ادب روزی دو زیر پا نشستن  کرد تعلیمم
اگر دامن نمی افشاندم از پس مانده ها بودم
چو فرصت بی نیازی بر دو عالم داد تقدیمم
هوس تا رنگی از شوخی به عرض  آرد فضولی کو
فرو در کوه رفت از شرم استغنا زر و سیمم
نقوش ما و من آخر ورق  گرداندنی دارد
به درد کهنگی پیش از رقم فرسود تقویمم
طلب کردم ز همت خاتم ملک سلیمانی
فشار تنگی دل داد عرض هفت اقلیمم
مژه هر جاگشودم دولت بیدار پیش آمد
به رنگ شمع سر تا پاست استقبال دیهیمم
بهشت نقد آزادی ست  وعظ دردسر کمتر
هلاک عالم امید نتوان  کرد از بیمم
غبار صبحم از پرواز موهومم چه می پرسی
پری بودم  که در چاک قفس  کردند تقسیمم
ز قدر خلق بیدل صرفه در نیمی نمی باشد
بر اعداد همه هر گه مضاعف می شوم نیمم

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
تا کی ستم  کند سر بی مغز بر تنم
زین بار عبرت آبله دوشست  گردنم
طفلی گذشت و رفت جوانی هم از نظر
پیرم  کنون و جان به دم سرد می کنم
ماضی گرفت دامن مستقبل امید
از آمدن نماند به جا غیر رفتنم
دستی که سر ز دامن دلدار می کشد
از کوتهی  کنون به سر خویش می زنم
پایی که بودگرمتر از اشک قطره اش
خوابیده با شکستگی چین دامنم
از بس که سر کشید خم از قامت رسا
دشوار شد چو حلقه سر از پا شمردنم
صبح نفس نسیم دو عالم بهار داشت
صرصر دمید و زد به چراغان گلشنم
سطری ز مو نماند کنون قابل سواد
دیگر چه باید از ورق عمر خواندنم
پوشیده است موی سفیدم به رنگ صبح
چیزی دمیده ام که مپرس از دمیدنم
آن رنگها که داشت خیال این زمان کجاست
افکنده بود آینه در آب روغنم
لبریز کرده اند به هیچم حباب وار
باده است وقف ساغر اگر شیشه بشکنم
بالیدنم دلیل ز خود رفتنست و بس
صبح جنون رمیده پرواز خرمنم
گردانده ام به عالم عبرت هزار رنگ
شخص خیال بوقلمون سایه افکنم
یارب چه بودم و به کجا رفته ام که من
هر گه به یاد خویش رسم گریه می کنم
حشرم خوش است اگر به فراموشی افکند
تا یاد زندگی نشود باز مردنم
بیدل درین حدیقه زتحقیق من مپرس
رنگی  که رفت و باز نیاید همان منم

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
در تجرد تهمتی دیگر ندوزی بر تنم
غیر من تاری ندارد چون نگه پیراهنم
رفت آن فرصت که ساز شوق گرم آهنگ بود
چون سپند از سرمه گیر اکنون سراغ شیونم
حیرتی  گل کن  گر از تمثال او خواهی نشان
یعنی از آیینه ممکن نیست بیرون دیدنم
با که  گویم ور بگوبم  کیست تا باورکند
آن پری روبی که من دیوانه اوبم منم
چون حبابم پردههستی فریبی بیش نیست
بحر عریانست اگر بیرون کنی پیراهنم
قید الفتگاه دل را چاره نتوان یافتن
عمرها شد چون نفس در آشیان پر می زنم
در سراغم ای نسیم جستجو زحمت مکش
رفته ام چندانکه نتوانی به یاد آوردنم
بسکه سر تا پای من وحشت کمین بیخودیست
نیست بی آواز پای دل شکست دامنم
سوی بیرنگی نفس هردم پیامم می برد
می رسد گردم به منزل پیشتر از رفتنم
بیدل از بس مانده ام چون کوه زیر بار درد
ناله جای  گرد می گردد بلند از دامنم

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
دیده ای داری چه می پرسی ز جیب و دامنم
چون حباب از شرم عریانی عرق پیراهنم
رفته ام بر باد تا دم می زنم تایید صبح
آسمان گردی عجب می ریزد از پرویزنم
اضطراب شعله در اندیشه خاکستر است
تا نفس باقیست از شوق فنا جان می کنم
همچو گل بهر شکستم آفتی در کار نیست
رنگ هم از شوخی آتش می زند در خرمنم
دورگرد عجزم اما در شهادتگاه شوق
تیغ او نزدیکتر از رگ بود باگردنم
مرکز خط امانم از هجوم اشک خلق
چشم حاسد بود سامان دعای جوشنم
تا قناعت  دستگاه خوان توقیر من است
آب چون آیینه افکنده ست نان روغنم
صورت آیینه خورشید خورشید است و بس
برنمی دارد خیال غیر طبع روشنم
جوهر آزادی بوی  گلم پوشیده نیست
از تصنع رنگ نتوان ریخت بر پیراهنم
در دبستان تامل پیش خود شرمنده  کرد
معنی موهوم یعنی دل به دنیا بستنم
دانه ای من در زمین نارسیدن کشته ام
عمرها شد پای خواب آلوده این دامنم
بسکه از خود رفته ام بیدل به جست وجوی خویش
هر که بر گمگشته ای نالیده دانستم منم

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
شرار کاغذ فرصت کمینم
چراغان نگاه واپسینم
ز خط سرنوشتم می توان خواند
گریبان چاکی لوح جبینم
غم درد دلم  آه حزینم
نبودم  نیستم  گر هستم اینم
به مستی از عدم واکرده ام چشم
چه خواهم دید اگر او را نبینم
نوای عجز اگر فهمیده باشی
به چندین صور می خندد طنینم
چه تلخ افتاد آب  گوهر من
که نتواند فرو بردن زمینم
حلاوت می مکد چون شمع انگشت
به قدر خودگداز آبگینم
چو نقش پا و من جولان حرف است
ز کوتاهی به دامن نیست چینم
ز نیرنگ تک و تازم مپرسید
سوار حیرتی آیینه زینم
غبارم را امید دامنی نیست
ندانم بر سر خود کی نشینم
چو شمع از نارسایی های اقبال
به پا افتاد دست از آستینم
د کان جنس نامم تخته اولی ست
نگین بندید بر نقش نگینم
اگر بیدل به فردوسم نشانند
همان آلوده دنیاست دینم

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
برون دل نتوان یافت  گرد جولانم
چو رنگ قطره خون رفته ست می دانم
زهی تصرف وحشت  که چون پر طاووس
به جوش آینه خفتن نکرد حیرانم
تحیرم  تپشم  برق ناله ام  داغم
چو درد عشق به چندین لباس عریانم
حساب  کسوتم از دستگاه عجز مپرس
هواست نیم نفس تکمه  گریبانم
چو دشت دعوی آزادی ام جنون دارد
ز دست خاک رهایی نچیده دامانم
نداشت خاتم دیگر نگین عافیتی
به روی آبله  کندند نام جولانم
چو صبح اگر همه پروازم از فلک  گذرد
چه ممکنست برون قفس پرافشانم
هزار رنگ چو طاووس سوختم اما
نکرد شعله ز بی روغنی چراغانم
نفس متاع سزاوار خودفروشی نیست
چو صبح دامن من چیده است دکانم
تأمل ازگره هستی ام گشود عدم
نگه به خاک چکید از فشار مژگانم
دماغ نشیه تحقیق اگر رسا گردد
برون ز خویش روم آنقدر که نتوانم
بساط بند تعلق نچیده ام بیدل
به غیر ناله من نیست در نیستانم

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
به سودای بهار جلوه ات عمریست گریانم
پر طاووس دامانی که نم چیند ز مژگانم
لبم از شکوه مگشا تا نریزی خون حسرت ها
خموشی پنبه  است امشب جراحتهای پنهانم
جنون  کو تا غبار دستگاه مشربم  گیرد
که دامنها فرو رفته ست در چاک گریبانم
گداز انفعالم مانعست از هرزه گردیها
به این نم یک دو دم شیرازه خاک پریشانم
دل هر ذره رنگ خانه آیینه می ریزد
به دیدار تو گر خیزد غبار از چشم حیرانم
چوگل هر چند فرصت غیر تعجیلم نمی خواهد
بهار عالمی طی می شود تا رنگ گردانم
کدورت بر نمی دارد دماغ انتظار من
محبت می دهد ساغر ز چشم پیر کنعانم
سببها پر فشانست از نوای ساز رسوایی
هم ندارم اینقدر بهر چه عریانم
نه من از خود طرب حاصل  نه غیر از وضع من خوشدل
همان در خانه مفلس  فضولیهای مهمانم
مزاح وحشت اجزایم تسلی بر نمی دارد
به گردون می برم چون صبح  گردی راکه بنشانم
به یک وحشت ز چندین مدعا قطع نظر کردم
جهان در طاق نسیان نقش بست از چین دامانم
ز حرف پوچ بی مغزان سراپا شورشم بیدل
ز وحشت چاره نبود همچو آتش در نیستانم

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
به نقش سخت رویی های مردم بس که حیرانم
رگ سنگست همچون جوهر آیینه مژگانم
گلی جز داغ رسوایی در آغوشم نمی گنجد
ز سر تا پا چو جام باده یک چاک گریبانم
حباب از پیرهن آیینه داری می کند روشن
به پوشش ساختم تا اینقدرکردند عریانم
اگر بنیاد مینا خانه  گردون به سنگ آید
منش در چشم همت یک شکست اشک می دانم
چراغ  کشته دودش زیر دست داغ می باشد
ز نقش پا فروتر می تپد گرد بیابانم
قیامت داشت بی روی تو شمع انجمن بودن
گدازم آب زد تا سوختن گردید آسانم
ندارم در دبستان محبت شوق بیکاری
به یادت سطر اشکی می نویسم ناله می خوانم
تماشا مشربم از ساز راحتها چه می پرسی
جهان افسانه گردد تا رسد مژگان به مژگانم
به تدبیر جنونم ره ندارد حکم مستوری
چو مغز پسته هر چند استخوان باشدگریبانم
عرق پیمای شبنم چون سحر عمریست می تازم
ندارم آنقدر آبی  که  گرد خویش بنشانم
درین محفل مبادا از زبان گردن کشم بیدل
چو شمع از فیض خاموشی گریبان ساز دامانم

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
ز صد ابرام بیش است انفعال چشم حیرانم
ادب  پرورده عشقم نگه را ناله می دانم
تماشای دو رنگی برنمی دارد حباب من
نظر تا بر تو واکردم ز چشم خویش حیرانم
به رنگ ابر در یاد تو هر جا گریه سرکردم
گهر افشاند پیش از پرده های دیده دامانم
بیا ای آفتاب کشور امید مشتاقان
چو صبحم طایر رنگی  است بر گرد تو گردانم
در این حرمانسرا هر کس تسلی نشیه ای دارد
دماغ  گنج بر خود چیدنم این بس  که حیرانم
خیالی نیست در دل  کز شرر بالی نیفشاند
جنون دارد تب شیر از خس و خار بیابانم
مپرسید از سواد معنی آگا هان این محفل
که طومار سحر در دستم و محتاج عنوانم
پر و بال نفس فرسود و پروازی نشد حاصل
کنون دستی زنم بر هم پشیمانم  پشیمانم
چو گوهر موجها پیچید بر هم تا گره بستم
سر راحت به دامن چیده چندین  گریبانم
به این وسعت اگر چیند تغافل دامن همت
جهانی را توان چون چشم  پوشیدن به مژگانم
ندانم بیش ازین عشق از من بیدل چه می خواهد
غریبم  بینوایم  خانه ویرانم  پریشانم

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
نی قابل سودم نه سزاوار زیانم
چون صبح غباری به هوا چیده دکانم
عمری ست چو گردون به  کمند خم تسلیم
زه در بن گوش که کشیده است کمانم
غیر از دل سنگین تو در دامن این کوه
یک سنگ ندیدم که ننالد ز فغانم
هستی نه متاعی ست  که ارزد به تکلف
دل می کشد این بار و من از شرم  گرانم
موج گهر از دوری دریا به که نالد
فریاد که در کام شکستند زبانم
چون رنگ فسردن اگرم دست نگیرد
بالی که ندارم به چه آهنگ فشانم
چون پیر شدم رستم از آفات تعین
در قد دوتا بود نهان خط امانم
مستان بخروشیدکه من نیز به تکلیف
پیغام دماغی به شنیدن برسانم
حرفم همه زان نرگس میخانه پیام است
گر حوصله ای هست ببوسید دهانم
نامنفعلی منفعل زندگی ام کرد
چندان نشدم آب که گردی بنشانم
بیدل نکند موج گهر شوخی جولان
در سکته شکسته ست قدم شعر روانم

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
هر چند درین مرحله بی تاب و توانم
چون آبله سر در قدم راهروانم
بر قمری و بلبل ز نشاطم مسرایید
من بوی  گلم ناله رنگین فغانم
دیدار طلب زهره گفتار ندارد
در جوهر آیینه شکسته ست زبانم
بار سر دوشم نه جوانیست نه پیری
خم گشته فکر خودم از بس که گرانم
جرأت ز خیالم به چه امید بنازد
فرصت شمر تیر نشسته ست کمانم
چون موج  گهرصرفه نبردم ز تأمل
زبن عرصه برون برد همین ضبط عنانم
بر شهرت عنقا نتوان بست خموشی
گردی  که ندارم به چه آبش بنشانم
جز وهم تمیز من و موهوم  که دارد
برده ست ضعیفی چو میانت ز میانم
از کوشش بی حاصل عشاق مپرسید
مرکز به بغل چون خط پرگار دوانم
مکتوب شکست از پر رنگم مگشایید
شاید که پیامی به شنیدن برسانم
چون صبح چه نازم به متاع رم فرصت
از دامن برچیده بلند است دکانم
بی دامن و جیب است لباس من مجنون
بیدل ز تکلف چه درم یا چه فشانم

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -