cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
درین وادی چسان آرام باشد کاروان ها را
که همدوشی ست با ریگ روان سنگ نشان ها را
چه دل بندد دل آگاه بر معموره امکان
که فرصت گردش چشمی ست دور آسمان ها را
ز موج بحر کم سامانی عالم تماشا کن
که تیر بی پر از آه حباب است این کمان ها را
جگر خون مگر بر اعتبار دل بیفزاید
که قیمت نیست غیر از خونبها یاقوت کان ها را
به تدبیر از غم کونین ممکن نیست وارستن
مگر سوزد فراموشی متاع این دکان ها را
علاج پیچ وتاب حرص نتوان یافتن ورنه
به جوش آورده فکر حاجت ما بحر و کان ها را
به یک پرواز خاکستر شدیم از شعله غیرت
سلام توتیای ماست چشم آشیان ها را
به بال وبر دهد پرواز مرغان رنج بی تابی
تپیدن بیش نبود حاصل از گفتن زبان ها را
چو رنگ رفته  یاد آشیان سودی نمی بخشد
درین وادی که برگشتن نمی باشد عنان ها را
گرانی کی کشد پای طلب در وادی شوقت
که جسم اینجا سبک روحی کند تعلیم جان ها را
من و عرض نیاز از عزت و خواری چه می پرسی
که نقش سجده بیش از صدر خواهد آستان ها را
چنین کز کلک ما رنگ معانی می چکد بیدل
توان گفتن رگ ابر بهار این ناودان ها را

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
شرر تمهید سازد مطلب ما داستان ها را
دهد پرواز بسمل مدعای ما بیان ها را
به جرم ما و من دوریم از سرمنزل مقصد
جرس اینجا بیابان مرگ دارد کاروان ها را
کدورت چیده ای جدی نما تا بی نفس گردی
صفای دیگرست از فیض برچیدن دکان ها را
ندانم جوش توفان خیال کیست این گلشن
که اشک چشم مرغان کرد گرداب آشیان ها را
به لعل او خط از ما بیشتر دل بستگی دارد
طمع افزون تر از دزدست اینجا پاسبان ها را
نفس سرمایه بیتابی ست  افسردگی تا کی
مکن شمع مزار زندگانی استخوان ها را
به جز کشتی شکستن ساحل امنی نمی باشد
ز بس وسعت فروبرده ست این دریا کران ها را
به سعی اشک   کام از دهر حاصل می کنی روزی
که آهت پره گردد آسیای سمان ها را
به افسون مدارا از کج اندیشان مشو ایمن
تواضع در کمین تیر می دارد کمان ها را
جهانی آرزوها پخت و سیر آمد ز ناکامی
تنور سرد این مطبخ به خامی سوخت نان ها را
من آن عاجز سجودم کز پی طرف جبین من
به دوش باد می آرند خاک آستان ها را
تو هم خاموش شو بیدل که من از یاد دیداری
به دوش حیرت آیینه می بندم فغان ها را

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
گذشتگان که هوس دیده اند دنیا را
به پیش خود همه پس دیده اند دنیا را
دوام کلفت دل آرزو نخواهی کرد
در آینه دو نفس دیده اند دنیا را
چوصبح هیچ کس اینجا بقا نمی خواهد
هزار بار ز بس دیده اند دنیا را
دل دو نیم چوگندم نموده اند انبار
اگر به قدر عدس دیده اند دنیا را
به احتیاط قدم زن که عافیت طلبان
سگ گسسته مرس دیده اند دنیا را
مقیدان به چه نازند ازین تماشاگاه
به چشم باز قفس دیده انددنیا را
دمی به حکم هوس چشم آب باید داد
که دود آتش خس دیده اند دنیا را
به قدر جاه و حشم انفعال در جوش است
هما کجاست مگس دیده اند دنیا را
چه آگهی وچه غفلت چه زندگی وچه مرگ
قیامت همه کس دیده اند دنیا را
وداع قافله اعتبارکن بیدل
همین صدای جرس دیده اند دنیا را

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
حسنی است بر رخش رقم مشک ناب را
نظاره کن غبار خط آفتاب را
هر جلوه باز شیفته رنگ دیگر است
آن حسن برق نیست  که سوزد نقاب را
مست خیال میکده نرگس توایم
شور جنون  کند قدح ما شراب را
بوی بهار شوق تو را رنگ معجزی ست
کآرد به رقص و زمزمه مرغ  کباب را
خاکستر است شعله ام امروز و خوش دلم
یعنی رسانده ام به صبوری شتاب را
ما را ز تیغ مرگ مترسان  که از ازل
بر موج بسته اند کلاه حباب را
اسباب زندگی همه دام تحیر است
غیر از فریب هیچ نباشد سراب را
کو شور مستی ای که درین عبرت انجمن
گرد شکست شیشه  کنم ماهتاب را
سیماب را ز آینه پای  گریز نیست
دارد تحیرم به قفس اضطراب را
توفان طراز چشم من از پهلوی دل است
سامان آبروست ز دریا سحاب را
دانا و میل صحبت نادان چه ممکن است
موج  گهر به خاک نیامیزد آب را
تا چند رشته نفس از وهم تافتن
دیگر به پای خویش مپیچ این طناب را
بیدل شکسته رنگی خاصان مقرر است
باشد شکستگی ورق انتخاب را

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
فال حباب زن  بشمر موج آب را
چشمی به صفر گیر و نظر کن حساب را
عشق از مزاج ما به هوس گشت متهم
در شک گرفت نقطه وهم انتخاب را
گر نیست زین قلمرو اوهام عبرتت
آب حیات تشنه لبی  کن سیراب را
چشمم تحیر آینه نقش پای تست
مپسند خالی از قدمت این رکاب را
عالم تصرف ید بیضا گرفته است
اعجاز دیگر است ز رویت نقاب را
امروز در قلمرو نظاره نور نیست
از بس خطت به سایه نشاند آفتاب را
فیض بهار لغزش مستانه بردنی ست
در شیشه های آبله میکن گلاب را
اجزای ما چو صبح نفس پرور است و بس
شیرازه کرده اند به باد این کتاب را
ما بیخودان به غفلت خود پی  نبرده ایم
چشم آشنا نشد که چه رنگ است خواب را
در طینت فسرده صفاها کدورت است
آیینه می کند همه زنگار آب را
جوش خزانم آینه دار بهار اوست
نظاره کن ز چاک کتان ماهتاب را
بیدل به گیرودار نفس آنقدر مناز
آیینه کن شکست کلاه حباب را

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
یک آه سرد نیم شبی ازجگربرآ
سرکوب پرفشانی چندین سحر برآ
با نشیه حلاوت درد آشنا نه ای
چون نی به ناله پیچ وسراپا شکربرآ
ای مدعی  حریفی ما جوهر تو نیست
باتیغ تا طرف نشوی بی جگر برآ
غیریت از نتایج طبع درشت توست
اجزای آب شو ز دل یکدگر برآ
افسردگی  تلافی جولان چه همت است
ای قطره از محیط گذشتی گهر برآ
پرواز بی نشانی از این دشت مفت نیست
سعی غبار شو همه تن بال وپر برآ
جسم فسرده نیست حریف رسایی ات
بشکسته طرف دامن سنگ ای شرر برآ
تا جان بری زآفت بنیاد زندگی
زین خانه یک دو دم ز نفس پیشتر برآ
ناصافی دلت غم اسباب می کشد
آیینه صندلی کن و از دردسر برآ
کثرت  جنون معاملگیهای وحدت است
آیینه بشکن ازغم عیب وهنربرآ
کم نیستی زشمع درتن عبرت انجمن
یک دانه کم شواز خود و چندین ثمر برآ
بیدل تمیزت اینقدر افسون کلفت است
از خویش آنقدرکه ببالد نظر برآ

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
نیستی پیشه کن از عالم پندار برآ
خویش را کم شمر از زحمت بسیار برآ
قلقل ما و منت پر به گلو افتاده ست
بشکن شیشه و چون باده به یکبار برآ
تا به کی فرصت دیدار به خوابت  گذرد  
چون شرر جهدکن و یک مژه بیدار برآ
همه کس آینه پردازی عنقا دارد
تو هم از خویش نگردیده  نمودار برآ
خودفروشی همه جا تخته نموده ست دکان
خواه در خانه  نشین خواه به بازار برآ
سرسری نیست هوای سر بام تحقیق
ترک دعوی  کن و لختی به سر دار برآ
ناله هم بی مددی نیست به معراج قبول
بال اگر ماند ز پرواز به منقار برآ
تا کند حسن ادا طوطی این انجمنت
با حدیث لبش از طره شکربار برآ
ماه نو منفعل وضع غرور است اینجا
گر به افلاک برآیی که نگونسار برآ
دادرس آینه بر طاق تغافل دارد
همچو آه از دل مأیوس به زنهار برآ
شمع را تا نفسی هست بجا باید سوخت
سخت وامانده ای از پای خود ای  خار برآ
تکیه بر عافیت از قامت پیری ستم است
بیدل از سایه این خم شده  دیوار برآ

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
فرصتی داری زگرد اضطراب دل برآ
همچوخون پیش ازفسردن از رگ بسمل برآ
ریشه الفت ندرد دانه آزادی ات
ای شرر نشو و نما زین کشت بیحاصل برآ
از تکلف در فشار قعر نتوان زیستن
چون نفس دل هم اگرتنگی کند از دل برآ
قلزم تشویش هستی عافیت امواج نیست
مشت خاکی جوش زن سرتا قدم ساحل برآ
نه فلک آغوش شوق انتظار آماده است
کای نهال باغ بی رنگی زآب وگل برآ
درخور اظهار باید اعتباری پیش برد
اوکریم آمد برون باری تو هم سایل برآ
شوخی معنی برون از پرده های لفظ نیست
من خراب محملم گولیلی از محمل برآ
خلقی آفت خرمن است اینجا به قدر احتیاط
عافیت می خواهی ازخود اندکی غافل برآ
کلفت دل دانه را از خاک بیرون می کشد
هرقدر بر خویشتن تنگی ازین منزل برآ
نقش کارآسمان عاری ست ز رنگ ثبات
گررگ سنگت کند چون بوی گل زایل برآ
عبرتی بسته ست محمل برشکست رنگ شمع
کای به خود وامانده در هررنگ ازاین محفل برآ
تا دو عالم مرکز پرگارتحقیقت شود
چون نفس یک پر زدن بیدل به گرد دل برآ

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
با دل آسوده از تشویش آب و نان برآ
همچو صحرا پای در دامن ز خان ومان برآ
اضطرابی نیست در پرواز شبنم زین چمن
گر تو هم از خود برون آیی به این عنوان برآ
اوج اقبال جهان را پایه فرصت کجاست
گو سرشکی چند بر بام سر مژگان برآ
خاطرت گر جمع شد از هر دو عالم فارغی
قطره واری چون گهر زین بحر بی پایان برآ
در جهان بی خبر شرم از که باید داشتن
دیده بینا ندارد هیچکس  عریان برآ
اقتضای دور این محفل اگر فهمیده ای
چون فراموشی به گرد خاطر یاران برآ
کم ز یوسف نیستی ای قدردان عافیت
چاه و زندان مغتنم گیر از صف اخوان برآ
دعوی فضل و هنر خواریست در ابنای دهر
آبرو می خواهی اینجا اندکی نادان برآ
عالمی در امتحانگاه هوس تک می زند
گر نه ای قانع تو هم بیتاب این و آن برآ
تا نگردی پایمال منت امداد خلق
بی عرق گامی دو پیش از خجلت احسان برآ
از فسردن ننگ دارد جوهر تمکین مرد
چون کمان در خانه باش و بر سر میدان برآ
هر کس اینجا قسمتش در خورد استعداد اوست
قابل صد نعمتی از پرده چون دندان برآ
گر به شمشیرت برانند از ادبگاه نیاز
همچو خون از زخم بیدل با لب خندان برآ

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
شور جنون در قفسی با همه بیگانه برآ
یک دو نفس ناله شو و از دل دیوانه برآ
تاب و تب سبحه بهل  رشته زنار گسل
قطره می جوش زن و برخط پیمانه  برآ
اشک  کشد تا به  کجا ساغر ناموس حیا
شیشه به بازار شکن  اندکی از خانه برآ
چون نفس از الفت دل پای تو فرسود به گل
ریشه وحشت ثمری از قفس دانه برآ
چرخ  کلید در دل وقف جهادت نکند
اره صفت  گو دم تیغت همه دندانه برآ
نیست خرابات جنون عرصه جولان فنون
لغزش مستانه خوش است آبله پیمانه برآ
کرده فسون نفست  غره عشق وهوست
دود چراغی که نه ای از دل پروانه برآ
تا ز خودت نیست خبر درته خاکست نظر
یک مژه برخویش گشاگنج زویرانه برآ
ما ومن عالم دون جمله فریب است وفسون
رو به در خواب زن ازکلفت افسانه برآ
بیدل ازافسونگری ات خرس وبز آدم نشود
چنگ به هرریش مزن ازهوس شانه برآ

وزن: مُفْتَعِلُنْ مُفْتَعِلُنْ مُفْتَعِلُنْ مُفْتَعِلُنْ
بحر: رجز مثمن مطوی
نشانه‌های عروضی: - U U - | - U U - | - U U - | - U U -
بیا تا دی کنیم امروز فردای قیامت را
که چشم خیره بینان تنگ دید آغوش رحمت را
زمین تا آسمان ایثار عام  آنگاه نومیدی
بروبیم از در بازکرم این گرد تهمت را
به راه فرصت ازگرد خیال افکنده ای دامی
پریخوانی است کزغفلت کنی درشیشه ساعت را
اگر علم و فنی داری  نیاز طاق نسیان کن
که رنگ آمیزی ات نقاش می سازد خجالت را
دمی کایینه دار امتحان شد شوکت فقرم
کلاه عرش دیدم خاک درگاه مذلت را
بر اهل فقر تا منعم ننازد ازگرانقدری
ترازو در نظر سرکوب تمکین کرد خفت را
عنان جستجوی مقصد عاشق که می گیرد
فلک شد آبله اما زپا ننشاند همت را
نگین شهرتی می خواست اقبال جنون من
ز چندین کوه کردم منتخب سنگ ملامت را
سر خوان هوس آرایش دیگر نمی خواهد
چو گردد استخوان بی مغز دعوت کن سعادت را
من و ما هرچه باشد رغبتی ونفرتی دارد
جهان وعظ است لیکن گوش می باید نصیحت را
به عزت عالمی جان می کند اما ازین غافل
که در نقش نگین معراج می باشد دنایت را
به تسلیمی است ختم اعتبارات کمال اینجا
ز مهر سجده آرایید طومار عبادت را
مپندارید عاشق شکوه پردازد ز بیدادش
که لب واکردن امکان نیست زخم تیغ الفت را
درین صحرا همه گر از غباری چشم می پوشم
عرق آیینه ها بر جبهه می بندد مروت را
اگر سنگ وقارت در نظرها شد سبک بیدل
فلاخن کرده باشی گردش رنگ قناعت را

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
هرزه برگردون رساندی وهم بود و هست را
پشت پایی بود معراج این بنای پست را
بر فضولی ناکجا خواهی دکان ناز چید
جزگشاد و بست جنسی نیست درکف دست را
عمرها شد شورزنجیرازنفس وا می کشم
کشور دیوانه مجنون کرد بند و بست را
قول وفعل طینت بیباک دررهن خطاست
لغزش پا و زبان دارد تصرف مست را
با همه معدوم از قید توهم چاره نیست
ماهی بحرکمان هم می شناسد شست را
سرمه کردم تا قی چشمی به خویشم واکند
فطرت بی نورتاکی نیست بیند هست را
بیدل ازنازک خیالان مشق همواری خوش است
تا نیفشارد تأمل معنی یکدست را

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
خاکسار تو تپیدن کند آغاز چرا
جرس آبله بیرون دهد آواز چرا
جذب حسنت گره از بیضه فولادگشود
دیده ما به جمال تو نشد باز چرا
گرد ما راکه نشسته ست به راه طلبت
به خرامی نتوان کرد سرافراز چرا
دل به دست تو وما ازتو دگر مانع کیست
خودنمایی نکند آینه آغاز چرا
سیل بنیاد حباب ست نظر واکردن
هوش ما هم نشود خانه برانداز چرا
ساز بیتابی دل گرنه عروج آهنگ است
نفس از نیم تپش می شود آواز چرا
گرنه سازی ست یقین رابطه هر بم وزیر
شکوه شد زمزمه طالع ناساز چرا
بی نگاهی اگر از عیب و هنر مستغنی ست
حیرت آینه دارد لب غماز چرا
آتشی نیست که آخر نشود خاکستر
پی انجام نمی گیری از آغاز چرا
نیست جز خودشکنی دامن اقبال بلند
آخر ای مشت غبار این همه پرواز چرا
بیدل آیینه معشوق نما در بر تست
این نیازی که تو داری نشود ناز چرا

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
پرتو آهی ز جیبت گل نکرد ای دل چرا
همچو شمع کشته بی نوری درین محفل چرا
مشت خون خود چوگل باید به روی خویش ریخت
بی ادب آلوده سازی دامن قاتل چرا
خاک صد صحرا زدی آب از عرقهای تلاش
راه جولان هوس کامی نکردی گل چرا
منزلت عرض حضوراست ومقامت اوج قرب
نور خورشیدی به خاک تیره ای مایل چرا
سعی آرامت قفس فرسودة ابرام کرد
سر نمی دزدی زمانی در پر بسمل چرا
چون سلیمان هم گره بر باد نتوانست زد
ای حباب این سرکشی بر عمر مستعجل چرا
نیست از جیب تو بیرون گوهر مقصود تو
بی خبر سر می زنی چون موج بر ساحل چرا
جلوه گاه حسن معنی خلوت لفظ است و بس
طالب لیلی نشیند غافل ازمحمل چرا
تا به کی بی مدعا چون شمع باید رفتنت
جاده خود را نسازی محو در منزل چرا
بر دو عالم هر مژه برهم زدن خط می کشی
نیست یک دم نقش خویش از صفحه ات زایل چرا
جود اگر در معرض احسان تغافل پیشه نیست
می درد حاجت گریبان از لب سایل چرا
گوهر عرض حباب آیینه دار حیرت است
ای طلسم دل عبث گل کرده ای بیدل چرا

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
خار غفلت می نشانی در ریاض دل چرا
می نمایی چشم حق بین را ره باطل چرا
مرغ لاهوتی چه محبوس طبایع مانده ای
شاهباز قدسی و بر جیفه ای مایل چرا
بحرتوفان جوشی وپرواز شوخی موج تست
مانده ای افسرده ولب خشک چون ساحل چرا
چشم واکن گلخن ناسوت مأوای تونیست
برکف خاکستر افسرده بندی دل چرا
نیشی یأجوج  سد جسم درراه توچیست
نیستی هاروت مردی در چه بابل چرا
غربت صحرای امکانت دوروزی بیش نیست
از وطن یکباره گشتی اینقدر غافل چرا
زین قفس تا آشیانت نیم پروازست و بس
بال همت برنمی افشانی ای بسمل چرا
قمری یک سروباش وعندلیب یک چمن
می شوی پروانه گرد شمع هرمحفل چرا
ابر اینجا می کند ازکیسه دریا کرم
ای توانگر برنیاری حاجت سایل چرا
ناقه وحشت متاعان دوش آزدی تست
چون شرربرسنگ باید بستنت محمل چرا
خط سیرابی ندارد مسطر موج سراب
بیدل این دلبستگی برنقش آب وگل چرا

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
به خیال آن عرق جبین ز فغان علم نزدی چرا
نفشرد خشکی اگر گلو ته آب دم نزدی چرا
 گل و لاله جام جمال زد مه نو قدح به  کمال زد
همه کس به  عشرت حال زد تو جبین به  نم  نزدی چرا
 ز سواد مکتب خیر و شر نشد امتیاز تو صرفه بر
اگرت خطی نبود دگر به زمین قلم نزدی چرا
 به عروج وسوسه تاختی  نفست به هرزه  گداختی
ته پای خود نشناختی مژه ای به خم نزدی چرا 
به تو گر ز کوشش قافله نرسید قسمت حوصله
به طریق سایه و آبله ته پا قدم نزدی چرا
 ز گشاد عقده کارها همه داشت سعی ندامتی
در عالمی زدی از طمع  کف  خود به هم نزدی چرا
 اگر آرزو همه رس نشد ز امید مانع  کس نشد
طربت شکار هوس نشد به  کمین غم نزدی چرا
 به متاع قافله هوس چو نماند الفت پیش و پس
دم  نقد مفت تو بود و بس  دو سه  روز کم نزدی  چر ا
 خط اعتبار غبار هم به جریده تو نبود کم
پی امتحان چو  سحر  دود به هوا رقم نزدی چرا 
نتوان چو بیدل هرزه فن به هزار فتنه طرف شدن
 نفسی ز آفت ما و من به در عدم نزدی چرا

وزن: مُتَفاعِلُنْ مُتَفاعِلُنْ مُتَفاعِلُنْ مُتَفاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: U U - U - | U U - U - | U U - U - | U U - U -
ای غافل از رنج هوس آیینه پردازی چرا
چون شمع بار سوختن از سر نیندازی چرا
 نگشوده مژگان چون شرر از خویش کن قطع نظر
زین یک دو دم زحمتکش جامی و آغازی چرا
 تاکی دماغت خون کند تعمیر بنیاد جسد
طفلی گذشت ای بیخرد با خاک وگل بازی چرا 
آزادی ات ساز نفس آنگه غم دام و قفس
با این غبار پرفشان گم کرده پروازی چرا
 گردی به جا ننشسته ای دل در چه عالم بسته ای
از پرده بیرون جسته ای وامانده سازی چرا
 حیف است با سازغنا مغلوب خست زیستن
تیغ ظفر در پنجه ات دستی نمی یازی چرا
 گر جوهر شرم و ادب پرواز مستوری دهد
آیینه گردد از صفا رسوای غمازی چرا
 تاب و تب کبر و حسد بر حق پرستان کم زند
گر نیستی آتش پرست آخر به این سازی چرا
 هرگز ندارد هیچکس پروای فهم خویشتن
رازی وگرنه این قدر نامحرم رازی چرا
 از وادی این ما و من خاموش باید تاختن
ای کاروانت بی جرس در بند آوازی چرا
 محکوم فرمان قضا مشکل کشد سر بر هوا
از تیغ گر غافل نه ای گردن برافرازی چرا 
بیدل مخواه آزار دل از طاقت راحت گسل
 ای پا به دوش آبله بر خار می تازی چرا

وزن: مُسْتَفْعِلُنْ مُسْتَفْعِلُنْ مُسْتَفْعِلُنْ مُسْتَفْعِلُنْ
بحر: رجز مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: - - U - | - - U - | - - U - | - - U -
فشاند محمل نازت گل چه رنگ به صحرا
که گرد می کند آیینه فرنگ به صحرا
به خاک هم چه خیال است دامنت دهم از کف
چو خاربن سر مجنون زده ست چنگ به صحرا
کجاست شور جنونی که من ز وجد رهایی
چو گردباد به یک پا زنم شلنگ به صحرا
ز جرأت نفسم برق ناز عرصه امکان
رسانده ام تک آهو ز پای لنگ به صحرا
ز سعی طالع ناساز اگر رسم به کمالی
همان پلنگ به دریایم و نهنگ به صحرا
فزود ریگ روان دستگاه عشرت مجنون
یکی هزار شد اکنون حساب سنگ به صحرا
کدورت دل خون بسته هیچ چاره ندارد
نشسته ایم چو ناف غزاله تنگ به صحرا
تو فکر حاصل خود کن که خلق سوخته خرمن
فتاده است پراکنده چون کلنگ به صحرا
در این جنون کده منع فضولی ات نتوان کرد
هوس به طبع تو خودروست همچو بنگ به صحرا
مباش غره نشو و نمای فرصت هستی
خرام سیل کند ناکجا درنگ به صحرا
زهی به دامن ما موج این محیط چه بندد
گذشته ایم پرافشان تر از خدنگ به صحرا
به عالم دگر افتاد گرد وحشت بیدل
نساخت مشرب مجنون ما ز ننگ به صحرا

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U - -
حیف کز افلاس نومیدی فواید مرد را
دست اگرکوتاه شد بر دل نشاید مرد را
از تنزلهاست گر در عالم آزادگی
چین پیشانی به یاد دامن آید مرد را
چون طبیعتهای زن گل کرده گیر آثار ننگ
در فسوس مال و زر گر دست ساید مرد را
جدول آب و خیابان چمن منظورکیست
زخم میدانهاکشد تا دل گشاید مرد را
یک تغافل می کند سرکوبی صدکوهسار
در سخن می باید از جا در نیاید مرد را
دامن رستم تکاند بر سر این هفت خوان
دست غیرت تا غبار از دل زداید مرد را
در مزاج دانه آماده ست تأثیر زمین
حیزکم پیدا شودگر زن نزاید مرد را
ناگزیر رغبت اقبال باید زیستن
جاه دنیا صورت زن می نماید مرد را
جوهر غیرت درین میدان نمی ماند نهان
تیغ می گردد زبان و می ستاید مرد را
گر ز سیم وزر وفاخوهی به خست جهدکن
قحبه محکوم است ازامساکی که شایدمردرا
بیدل این دنیا نه امروز امتحانگاهست و بس
تا جهان باقی ست زن می آزماید مرد را

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
ستم  است اگر هوست  کشد که به سیر سرو و سمن درآ
تو ز غنچه  کم ندمیده ای  در دل  گشا به چمن درآ
پی نافه های رمیده بو مپسند زحمت جستجو
به خیال حلقه زلف او گرهی خور و به ختن درآ
نفست اگر نه فسون دمد به تعلق هوس جسد
زه دامن توکه می کشد که در این رباط  کهن درآ
هوس تو نیک و بد تو شد نفس تو دام و دد تو شد
که به این جنون بلد تو شد که به عالم تو و من درآ
غم انتظار تو برده ام به ره خیال تو مرده ام
قدمی به پرسش من  گشا نفسی چو جان به بدن درآ
چو هوا ز هستی مبهمی به تأملی زده ام خمی
گره حقیقت شبنمی بشکاف و در دل من درآ
نه  هوای اوج و نه پستی ات نه خروش هوش و نه مستی ت
چو سحر چه حاصل هستی ات نفسی شو و به  سخن درآ
چه  کشی ز کوشش عاریت الم شهادت بی دیت
به بهشت عالم عافیت در جستجو بشکن درآ
به  کدام آینه مایلی  که ز فرصت این همه غافلی
تو نگاه دیده بسملی مژه واکن و به  کفن درآ
ز سروش محفل  کبریا همه وقت می رسد این  ندا
که به خلوت ادب و وفا ز در برون نشدن درآ
بدرآی بیدل ازین قفس اگر آن طرف  کشدت هوس
تو به  غربت آن همه خوش  نه ای  که  بگویمت به  وطن درآ

وزن: مُتَفاعِلُنْ مُتَفاعِلُنْ مُتَفاعِلُنْ مُتَفاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: U U - U - | U U - U - | U U - U - | U U - U -
به شبنم صبح این گلستان  نشاند جوش غبار خود را 
عرق چوسیلاب ازجبین رفت وما نکردیم کار خود را
ز پاس ناموس ناتوانی چو سایه ام ناگزیر طاقت
که هرچه زین کاروان گران شد به دوشم افکند بار خودرا
 به عمر موهوم تنگ فرصت فزود صد بیش وکم ز غفلت
توگر عیار عمل نگیری نفس چه داند شمارخود را
 ز شرم مستی قدح نگون کن  دماغ هستی به وهم خون کن
تو ای حباب از طرب چه داری پر از عدم کن کنار خود را
 بلندی سر به جیب هستی  شد اعتبار جهان هستی
که شمع این بزم تا سحرگاه زنده دارد مزار خود را
 به خویش اگر چشم می گشودی  چوموج دریاگره نبودی
چه سحرکرد آرزوی گوهرکه غنچه کردی بهار خود را
 تو شخص آزاد پرفشانی قیامت است این که غنچه مانی
فسرد خودداریت به رنگی که سنگ کردی شرار خود را
 قدم به صد دشت و درگشادی  ز ناله درگوشها فتادی
عنان به ضبط نفس ندادی طبیعت نی سوار خود را
 وداع آرایش نگین کن  ز شرم دامان حرص چین کن
مزن به سنگ ازجنون شهرت چونام عنقا وقار خود را
 اگر دلت زنگ کین زداید خلاف خلقت به پیش ناید
صفای آیینه شرم داردکه خرده گیرد دچار خود را 
به در زن از مدعا چوبیدل زالفت وهم پوچ بگسل
 بر آستان امید باطل  خجل مکن انتظار خود را

وزن: مَفاعِلُنْ فَعْ مَفاعِلُنْ فَعْ مَفاعِلُنْ فَعْ مَفاعِلُنْ فَعْ
نشانه‌های عروضی: U - U - | - | U - U - | - | U - U - | - | U - U - | -
نمی دزدد کس از لذات  کاهش آفرین خود را
فرو خورده ست شمع اینجا به  ذوق انگبین خود را
به لبیک حرم ناقوس دیر آهنگها دارد
در این  محفل  طرف  دیده ست  شک  هم  با یقین  خود را
به همواری طریق صلح را چندی غنیمت دان
ز چنگ سبحه بر زنار پیچیده ست دین خود را
به این پا در رکابی چون شرر در سنگ اگر باشی
تصورکن همان چون خانه بر دوشان زین خود را
سخا و بخل وقف وسعت مقدور می باشد
برآورده ست دست اینجا به قدر آستین خود را
به افسون دنایت غافلی از ننگ پامالی
به پستی متهم هرگز نمی داند زمین خود را
خیال آباد یکتایی قیامت عالمی دارد
که هرجا وارسی باید پرستیدن همین خود را
تغافل زن به  هستی صیقل فطرت همینت بس
صفای آینه گر مدعا باشد مبین خود را
در این  گلشن نباید خار دامان هوس بودن
گل آزادگی رنگی دگر دارد بچین خود را
خیال جان کنی ظلم است بر طبع سبکروحان
به چاه افکنده ای چون نام از نقب نگین خود را
سجود سایه از آفات دارد ایمنی بیدل
تو هم گر عافیت خواهی نهالین در جبین خود را

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
آنجا که فشارد مژه ام دیده تر را
پرواز هوس پنبه کند آب گهر را
 وقت است چوگرداب به سودای خیالت
 ثابت قدم نازکنم گردش سر را
 محوتو ز آغوش تمنا چه گشاید
 رنگیست تحیرگل تصویر نظر را
 زین بادیه رفتم که به سرچشمه خورشید
 چون سایه بشویم ز جبین گرد سفر را
 یارب چه بلا بودکه تردستی ساقی
 بر خرمن مخمور فشاند آتش تر را
 از اشک مجوبید نشان بر مژة من
 کاین رشته ز سستی نکشیده ست گهر را
 تسلیم همان آینه حسن کمال است
 چون ماه نو ایجادکن از تیغ سپر را
 تاکی چو جرس دل به تپیدن بخراشم
 در ناله ام آغوش وداعیست اثر را
 از اشک توان محرم رسوایی ما شد
 شبنم همه جا آینه دارست سحر را
 چون قافله عمر به دوش نفسی چند 
 رفتیم به جایی که خبر نیست خبر را 
بیدل چو سحر دم مزن از درد محبت
 تا آنکه نبندی به نفس چاک جگررا

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
ای آب رخ از خاک درت دیده تر را
سرمایه ز خون گرمی داغ تو جگر را
 تاگشت خیال تو دلیل ره شوقم
 جوشیدن اشک آبله پاکرد نظر را
 شد جوش خطت پردة اسرار تبسم
 پوشید هجوم مگس این تنگ شکر را
 رسوای جهانگرد مرا شوخی حسنت
 جز پرده دری جوش گلی نیست سحر را
 تاکی مژه ام از نم اشکی که ندارد
 بر خاک درت عرضه کند حال جگر را
 بر طبع ضعیفان ز حوادث المی نیست
 خاشاک کندکشتی خود موج خطر را
 دانا نبود از هنر خویش برومند
 از میوة خود بهره محال است شجر را
 آیینه به آرایش جوهر چه نماید
 شوخی عرق جبهه ماکرد هنر را
 زنهار به جمعیت دل غره مباشید
 آسودگی از بحر جداکردگهر را
 ای بی خبر از فیض اثرهای ندامت
 ترسم نفشاری به مژه دامن تر را
 ازکیسه بریهای مکافات بیندیش 
 ای غنچه گره چندکنی خردة زر را 
بیدل چه بلایی که زتوفان خروشت
 در راه طلب پی نتوان یافت اثر را

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
شوق اگر بی پرده سازد حسرت مستور را
عرض یک  خمیازه صحرا می کند مخمور را
درد دل در پرده محویتم خون می خورد
از تحیر خشک بندی  کرده ام ناسور را
چاره سازان در صلاح کار خود بی چاره اند
به نسازد موم زخم خانه زنبور را
ما ضعیفان را ملایم طینتی دام بلاست
مشکل است از روی خاکستر گذشتن مور را
زندگانی شیوه عجز است باید پیش برد
نیست سر دزدیدن از پشت دوتا مزدور را
عشرتی گر نیست می باید به کلفت ساختن
درد هم  صاف است بهر سرخوشی  مخمور را
غفلت سرشار مستغنی ست از اسباب جهل
خواب گو مژگان نبندد دیده های کور را
در نظر داریم مرگ و از امل فارغ نه ایم
پیش پا دیدن نشد مانع خیال دور را
اعتبار درد عشق از وصل برهم می خورد
زنگ باشد التیام آیینه ناسور را
زندگی وحشی ست از ضبط نفس غافل مباش
بوی آرامیده دارد در قفس  کافور را
در تنعم ذکر احسان ها بلند آوازه نیست
چینی خالی مگر یادی  کند فغفور را
بیدل از اندیشه اوهام باطل سوختم
بر سر داغم فشان خاکستر منصور را

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -