cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
در بیان اخذ میثاق حق از پیغمبران و تحقیق عهد که بر دو قسم است 
در ازل میثاق توحید از سران
حق گرفت اعنی که از پیغمبران
بر خلایق عام این میثاق بود
لیک خاص انبیاء ز اشفاق بود
تا از ایشان کاهل صف اولند
در وجود از ماسوی الله اکملند
عام گردد بر بنی آدم همه
صف به صف تا آخر از اقدم همه
پس شناسایی بود در انبیاء
یکدگر را میشناسد از ولاء
صف اول عارفان باللهند
عارفان از رتبۀ هم آگهند
عهد خاص این است بهر انبیاء
هم ز بهر تابعانشان ز اولیاء
پس دو عهد از انبیاء بگرفت حق
ذکر شد عهد نخست از ماسبق
حق گرفت آن از بنی آدم تمام
تا به توحیدش کنند ایشان قیام
اهل صف اول اندر رابطه
بر بشر بودند از حق واسطه
عهد ثانی بود میثاقی که حق
ز انبیاء بگرفت اندر ماسبق
از محمدص هم ز ابراهیم و نوح
وز کلیم و از مسیح پاک روح
که اولوالعزمند از حق بی سخن
در میان انبیاء این پنج تن
تا نباشد در میانشان افتراق
با هم اندر دین نمایند اتفاق
هر یکی تصدیق از دیگر کند
زین تألف مس خلقان زر کند
آنکه سابق تر ز بخت سعد خود
بدهد اخبار از نبی بعد خود
وآنکه بعد آید کند تصدیق آن
که از او بد پیش از حیث زمان
تا خلایق را به توحید خدا
باز خوانند آن مهان مقتدا
احمدص آخر زمان کو خاتم است
ز اول و آخر به معنی اقدم است
ای رسولان پشت او باشید و یار
بر امم سازید عهدش استوار
آنچه دادم از کتاب و از حکم
بر شما چون او به گیتی زد علم
جمله را آرد به خلق از حکمتش
تا قیامت هست باقی دعوتش
امت خود را دهید از وی خبر
نصرتش فرض است بر کل بشر
یار او باشید و بر وی بگروید
هم رسانید آنچه از ما بشنوید
هیچ دارید اعتراف آیا بر این
عهد من محکم گرفتید از یقین
انبیاء گفتند داریم اعتراف
هیچمان نبود در این معنی خلاف
گفت من بر این گواهی شاهدم
با گواهان است ذات واحدم
با رسل یعنی که همراهم به سر
لیک ظاهر با رسول منتصر
یعنی احمد ص بر ولایت داعی است
اندر ابناء حقیقت ساعی است
بعد میثاق نبیین گر امم
رو بگردانند از حکم قدم
رفته بیرون ز امر حق و فاسقند
خارج از پیمان و عهد سابقند

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
هیچ می جویید آیا در قرار
مر شما جز دین حق با اختیار
مر ورا گردن نهادند آنچه هست
در سماوات و زمین ز اعلی و پست
یا ز روی طوع یعنی اختیار
یا که از وجه کراهت و اضطرار
چند وجه از طوع و کره آید به فهم
گویم آن را کش بود ز ادراک سهم
وجه اول آنکه اهل آسمان
حاضرند از بهر طاعت هر زمان
و اهل ارض اغلب ز طاعت غافلند
بر هوای نفس گمره مایلند
نیست کس راضی بر احکام قدر
نزد خواهش جز قلیلی از بشر
انقیاد از طوع تسلیم است و بس
بر قضاء بی اعتراض و بی هوس
وجه دیگر آنکه عقل ذو فنون
تابع از میل است و کاره نفس دون
دیگر آنکه برد فرمانش ملک
وآن بلیس افتاد در طغیان و شک
لیک قایل هر دو بر یکتایی اش
نیست شیطان  سرکش از مولایی اش
گرچه سر پیچد ز امر و طاعتش
لیک باشد معترف بر وحدتش
زآنکه مفطورند اشیاء در نمود
جمله بر توحیدش از وجه وجود
وجه دیگر کآن بسی باشد ادق
گویم ار باشی به فهمش مستحق
هر که را بر اصل هستی انتقال
باشد اقرار وی از طوع است و حال
یعنی از شیء ار کنی نفی وجود
باقی اش باشد عدم یعنی نبود
ور ز هستی غافلی وز سر ذات
این است اکراه ار که داری التفات
این ز بهر خاصگان است ای عزیز
عامه را نبود بر این معنی تمیز
میوه را عارف عیان دید از نوات
وز حجاب ماسوی رخسار ذات
پس به امرش ماسوی تابع شدند
طاعه و کاره به تسلیم آمدند
باز هم گردند راجع سوی ذات
بعد کثرت هستی این ممکنات
گو به حق کردیم ما ایمان قبول
یعنی امت را بر این دار ای رسول
وآنچه نازل گشت بر ما از خدا
همچنین بر هر که بود از انبیا
بر براهیم و بر اسمعیل راد
هم به اسحاق و به یعقوب از رشاد
هم به اسباط اکمل آل ذبیح
وآنچه داده شد به موسی و مسیح
بر نبیون جمله از پروردگار
نیست فرقی بین یک تن زآن کبار
زآنکه فرق از انتساب کثرت است
کی جدایی در شمار وحدت است
فرق اندر کوزه باشد نی در آب
مابقی را رو تعقل کن بیاب
گو که منقادیم ما بر امر حق
که ز امرش یافت هستی ماخلق
آنکه جوید غیر از این اسلام دین
نیست زو مقبول و هست از خاسرین

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
چون نماید حق به قومی ره نکو
که پس از ایمان به کفر آرند رو
داده اند ایشان گواهی بر رسول
کوست بر حق پس کنند از دین عدول
معجزات آمد بر ایشان از اله
کی نماید حق بر استم کاره راه
لعنت است از بهر ایشان از خدا
وز ملایک وز خلایق در جزا
نیست تخفیف عذاب از بهرشان
تا ابد هم نیست از مهلت نشان
جز که بنمودند بر حق بازگشت
حق پس از اصلاح جان ز ایشان گذشت
بودشان از صدق برگشت و ندم
عفو پس فرمود ز ایشان ذوالکرم
زآنکه آمرزنده است و مهربان
حق پس از تدبیر دل و اصلاح جان

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
کشت از انصار مردی یک نفر
گشت هارب شد به مکه ره سپر
پس پشیمان شد ز فعل زشت بد
نامه ای بنوشت سوی قوم خود
تا بپرسند آن جماعت از رسول
توبۀ او هیچ می گردد قبول
گشت نازل کیف یهدی الله بر او
تا به تابوا بعد ذلک وأصلحوا
پس فرستادند آیت را بر او
شد مصدق رفت و حالش شد نکو
تا تو دانی بهر تایب رحمت است
گر که برگشتت ز صدق نیت است
باز فرماید هر آن کافر شود
بعد ایمان کفرش افزون تر شود
ور کند هم توبه نز صدق دل است
توبۀ او بر خدا بی حاصل است
توبۀ او کی شود هرگز قبول
گمرهانند این گروه بوالفضول
وآنکه کافر گشت و اندر کفر مرد
نیست زو مقبول و خیری هم نبرد
خیر آن باشد که وقت ارتحال
با تو است ار شد قبول ذوالجلال
وآن ز کافر کی شود هرگز قبول
کو بری بود از خدا و از رسول
گر زمین را پر کند از سیم و زر
در فداء از بهر او ندهد ثمر
در قیامت بینی انفاقت همه
آتش است و احتراق و مظلمه
نیست زآن زرها به وقت زاریت
زور و فری تا نماید یاریت
وآنکه برد آن فدیه و ایثار تو
نیست خود یارش که باشد یار تو
ذره ای گر دل به مهر حق نهی
به که صد مخزن گهر یا زر دهی

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
لن تنالوا البر حتی تنفقوا
آنچه داری دوست یعنی ده بر او
نیست تنها بذل مال  انفاق و بر
حق به مالت ننگرد بیند به سر
تا چه باشد نیتت در بذل مال
بر هدایت می دهی یا بر ضلال
هر عمل کآن بر حقت نزدیک کرد
هست آن بر تا که فعلی نیک کرد
مر تقرب نیست ممکن بر حقت
هرگز الا بالتبرؤ مطلقت
وآن تبرا از وجود غیر اوست
زو حجاب است آنچه را داری تو دوست
این حجب در مهر او از خود بریز
تا قبول افتد دهی گر یک مویز
کم ده و نیکو ده اندر راه او
می بخواه آن را که شد دلخواه او
هر چه داری دوست آن شرک خفی است
دوست گیر آن را که جز او هیچ نیست
حب غیر او چو رفت از دل برون
مال چبود تا دهی کم یا فزون
عاشق مخلوق گر در راه دوست
بگذرد از هر چه کو دارای اوست
هم نماید ترک جان هم ترک سر
تا چه جای ملک و مال و زیب و زر
̂́یارش ار بیند که داد او آنچه داشت
بهر فردا لیک یک درهم گذاشت
قدر آن یار از تلطف کم کند
دیرتر او را به خود محرم کند
تو به راه عشق خلاق ای دغل
می دهی آن را که رد است و اقل
گر بود در سفره ات مرغ و بره
بهر مسکین نان خشک است و تره
آن هم ار بدهی بدون منتی
یا بدون رنجشی و زحمتی
در زکات آن را دهی کو ارذل است
گندم بی مغز و جوز انزل است
در عوض هم خواهی از حق عمر و مال
هم بهشت و هم حیات بی زوال
گویی افزون ده مرا یا رب عوض
اهل بیتم را نگهدار از مرض
من زکاتی را که گفتی داده ام
دست من گیر این زمان کافتاده ام
گر شفاء یابم شود کارم درست
بهر درویشان پزم آشی نخست
یا کشم آن بز که امروز از گله
بر عقب میرفت اندر مرحله
بر نظر می آمد ارچه دور بود
کآن بز شیر آورم رنجور بود
حاصل او را می کشم در راه تو
لیک دارم خواهش از درگاه تو
تا که داری سالم از هر آفتم
صد رمه گردد فزون بر دولتم
مور ز انبار ار برد یک دانه ام
یا که افتد ناودان خانه ام
کرده ای در شرط من یا رب خلاف
دان بدینسان آن مهمات گزاف
نیست قابل ذکر ایشان در مقال
این قدر هم بود بهر انتقال
پس کنید انفاق گر چیزی ز مال
هست دانا بر ضمایر ذوالجلال
هر طعامی بهر اسراییلیان
حل و طیب بود بی نقص و زیان
جز که اسراییل چیزی را حرام
کرد بهر خویش در نذر از طعام
وآن معین گشته بر لحم ابل
بس لذیذ آن بد به ذوق معتدل
سابق از تنزیل تورات است آن
نی که باشد در کتاب این داستان
گو بیارید و بخوانید ار بجاست
این به تورات و شما گویید راست
یعنی ار لحم ابل باشد حرام
یا عروقی کوست در لذت تمام
بود اسراییل را دردی به پا
کآن بود معروف بر عرق النسا
گفت گر یابم شفاء لحم ابل
شد حرامم که نی ام پیمان گسل
علت این بد کرد گر ترک این طعام
نی که از حکم کتاب آمد حرام
پس هر آن کو بر خدا بست افترا
کاذب است و ظالم اندر ماجرا
گو که صدق است آنچه فرموده است حق
در مقام حل و حرمت با فرق
پس نمایید از ارادت پیروی
دین ابراهیم را کآمد قوی
او نبود از مشرکان که نسبتش
مشرکان بر خود دهند از رفعتش
ذکر او شد پیش کو مشرک نبود
هم نبوده است از نصاری و یهود
هست او زین نام و نسبت ها اجل
این به نفی قول عامه است و ملل
کودکی گوید پدر را کآفتاب
سیب یا لیموست با این رنگ و آب
گوید او را نیست این لیمو و سیب
بیش از این کودک چه فهمد زآن ادیب

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
مکه در ارض است اول خانه ای
که بناء شد بهر هر فرزانه ای
اهل عالم راست هادی در صلات
هست یعنی قبله بهر کاینات
هست آیتها در آن بر مردمان
جای ابراهیم و زو پیدا نشان
هر که داخل گشت در وی ایمن است
از حوادث در پناه ذوالمن است
یعنی آمد هر که در وی ز اعتقاد
هست ناچار او به ترک هر فساد
پس ز شر نفس و وسواس عدو
گردد ایمن وآن هواهای دو تو
ایمن آمد از خلاف ما فرض
نی که نبود بهر او موت و مرض
در سرای شه مصونی از عسس
نی که آنجا بر تو ننشیند مگس
باطن این خانه قلب عارف است
مأمن آنجا از هوای خالف است
پس چو از ظاهر به باطن رو کنی
روی بر امنیت از هر سو کنی
حج بیت  امر است از حق بهر ناس
هر توانایی است او را در اساس
وآنکه کافر گشت و ماند اندر مجاز
حق بود از کفر و دینش بی نیاز
گو چرا پوشید ای اهل کتاب
چشم از آیات حق بر ناصواب
حق بود شاهد بر آنچه می کنید
دور خود چون کرم پیله می تنید
گو چرا دارید باز آن را ز راه
کش بود ایمان به حق بی اشتباه
بر کجی خوانید او را از عناد
وز ره توحید بر کفر و فساد
وآنگهی شاهد شما بر منهجید
نیست غافل حق ز اعمال ار کجید

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
ای گروه مؤمنان ز اهل کتاب
گر شما فرمان برید از ناصواب
بازگردانند از آیینتان
بعد از ایمان کافران دینتان
چون مجاهد کافکند نفسش به چاه
با هوایش گر رود گامی به راه
کی شما کافر شوید از هیچ رو
بر شما چون خوانده شد آیات او
هم بود مابینتان پیغمبرش
هر زند بر ذیل حق چنگ اندرش
پس هدایت یافت او بر راه راست
خاصه گر حقش به راه راست خواست
اتقوا الله ای گروه مؤمنان
حق تقوی تا چه باشد بالعیان
نی روید از این حیات تن برون
جز که در اسلام وأنتم مسلمون

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
چنگ اندازید بر حبل متین
کوست قرآن و اهل بیتع طاهرین
حبل محکم  اهل بیتع عصمتند
بعد پیغمبرص علیع و عترتند
تا قیامت همچنین در هر زمان
حبل حق باقی بود در امتحان
گفت با حارث که حبل معتدل
در ولایت بر ولی شد متصل
جمله آب است آب بحر و آب جو
همچنین دان جویی ار آب از سبو
لیک در آب سبو باید تمیز
تا نباشد بول یا زهر ای عزیز
نیست فرض این کاوش اندر بحر و جو
که نگرداند ز چیزی رنگ و بو
آن رسول حق صاحب معجز است
وآنکه ز آل او به عصمت فایز است
بعد از ایشان شرط ره دان جستجو
کآب کوزه متصل باشد به جو
تا بود طاهر ز ارجاس هوی
بس علامت هشته حق در اولیا
هست زآن یک اتصال سلسله
تا به معصوم و نبی  بی فاصله
علم و اخلاق و عمل در انتساب
دان به وفق عقل و اجماع و کتاب
تا شناسی دزد را از پادشاه
هر شکم خواری نباشد پیر راه
از دو صد صوفی یکی صاحبدل است
زآن هزاران باز یک تن کامل است
وز دو صد کامل یکی رهبر شود
همدل و همدست پیغمبر شود
نه جدا گردید ز او نز عترتش
یاد آرید از خدا و نعمتش
خود شما بودید خصم یکدگر
داد الفت بینتان رب البشر
بود ز افضال پیمبر این وداد
وین اخوت بین ارباب رشاد
بر کنار گودی از آتش بدید
پس رهانید او شما را خوش شدید
کفر و شرک آن کوه های آتشند
کافر و مشرک در آن هیزم کشند
میکند آیات خود را حق بیان
راه تا یابید بر وی زآن نشان
وز شما باید گروهی سوی خیر
خلق را خوانند بی تشویش غیر
نهی و امر از منکر و معروفتان
بر صفات حق کند موصوفتان
نفس خود را باش ناهی در نخست
تا نباشد امر و نهی ات سرد و سست
گر که نفس از امر و نهی ات خسته شد
ز امر و نهی ات بسته ای کی رسته شد
رستگارانند ایشان کاختیار
داده اند از کف به امر کردگار
پس کنند ار امر و نهیی در طریق
نیست ز اغراض طبیعت بر فریق
نیست سودی گر که باشد از غرض
بل فزاید بر لجاج و بر مرض
مرشد حق بی نیاز است از مرید
نیستش در دل ز کس بیم و امید
جز به حق بر ممکنی محتاج نیست
ور نه او درویش و صاحب تاج نیست
این چنین کس نایب پیغمبر است
امر و نهی اش از طریق دیگر است
خلق را از راه دل خواند به رب
نی چو ارباب مجاز از نطق و لب
ور که هم خواند ز لب مستحسن است
ظاهرش چون متفق با باطن است
حاصل ایشانند ارباب فلاح
هر چه گویند آن بود صدق و صلاح

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
هم نباشید از ولای مطلقه
همچو ایشان در خلاف و تفرقه
یعنی آنها که نکردند التفات
بعد از آن کآمد بر ایشان بینات
کفر و غفلتشان عذابی شد عظیم
همچنین ماندند اندر وی مقیم
رویها روزی که بعضی همچو ماه
هست نورانی و بعضی زآن سیاه
آن کسان که تیره روی و کافرند
بر عذاب ناسپاسی درخورند
گوید آیا زشت و خیره سر شدید
از پس ایمانتان کافر شدید
پس چشید اینک عذابی در جزا
آنچه را کافر شدید از ناسزا
وآن کسان که روشن و نورانیند
جاودان در رحمت سبحانیند
این نشانی ها و آیات خداست
که بخواند بر تو آن را حق و راست
نیست حق خواهنده بهر کس ستم
کو به خلقان خالق است و ذوالنعم
ظلم آید ز احتیاج اندر وجود
تا چه دارد حاجت آن خلا ق جود
ظلم کردی  ظلم دیدی در جزاء
از تو بود آن نی ز سلطان عطاء
هست از حق هر چه در ارض و سماست
سوی او برگشت جمله کارهاست

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
مر شما باشید بهتر امتی
تام در هر طاعتی و خصلتی
همچنان کاحمدص خلاصۀ انبیاست
بر شما در کل نیکی رهنماست
هم شما باشید خاص اندر امم
نیست چیزی هیچتان از نامه کم
اکمل است و افضل این قرن از قرون
حق به خیر آمد شما را رهنمون
مردمان را تا رهانید از قصور
وز رسوم جاهلیت وز شرور
امر بر نیکی و نهی از فعل زشت
خلق را فرض است از نیکو سرشت
پس نمایید از طریق وعظ و پند
امر بر معروف و نهی از ناپسند
بر خدا سازید ایمان استوار
هم به توحید و به عدل کردگار
گر که آوردندی ایمان در ذهاب
بود بهتر بهر ارباب کتاب
در حیات اعنی شدندی ز اضطراب
مطمین واندر قیامت از عذاب
پاره ای ز ایشان بر ایمان لایقند
لیک اغلب سرکشند و فاسقند

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
از یهودان بر شما نبود زیان
جز که آزاری رسانند از زبان
با شما آیند ور در کارزار
رو بگردانند زود از اضطرار
میگریزند ار که پیش آید قتال
نیستشان نصرت ز حق در هیچ حال
داغ ذلت خورده ایشان را به رو
هر کجا پیدا شوند از جستجو
جز به حبلی از خدا وز مردمان
وآن قبول ذمه باشد در عیان
باز چون گشتند از حق با غضب
آن تبرا مسکنت را شد سبب
زد بر ایشان خواری و بیچارگی
وز دیار و خانمان آوارگی
زآنکه بر آیات حق کافر شدند
قاتل پیغمبران آخر شدند
این بد از عصیانشان وز سرکشی
وز تعدی از حدود و ناخوشی

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
مر مساوی نیستند اهل کتاب
فرقه ای ز ایشان سرند اندر ثواب
قایم و خوانندة آیات حق
ذاکر و ساجد به لیل اندر غسق
بر خدا و یوم دین از مؤمنان
آمر و ناهی ز حق بر مردمان
امر بر معروف و نهی از ناروا
میکنند از بهر فرمان خدا
سارع و ساعی به خیرات از یقین
وآن کسانند از عباد صالحین
از یهودان چند تن مسلم شدند
دیگرانشان طعنه بر ایمان زدند
که میان ما بدند ایشان ذلیل
بد نژاد و احمق و دزد و بخیل
خوب شد کز دین ما خارج شدند
در طریق مسلمین ناهج شدند
زآنکه ز ایشان بود ما را ننگ و عار
آمد این آیت پس از پروردگار
کز یهود آن ها که در دین آمدند
حق پرست و مؤمن و مسلم شدند
برده اند از راه دین فرمان حق
رسته اند از کفر و ظلم ماسبق
نیستند ایشان مساوی در نمود
با شیاطین بشر یعنی یهود
آن کسان روشن دل و نورانیند
وین خسیسان تیره و ظلمانیند
نیستشان در باطن و ظاهر فروغ
هر چه گویند از خدا باشد دروغ
برخلاف اهل ایمان و صلاح
کز خدا گشتند فایز بر فلاح
یفعلوا من خیر یعنی می کنند
شکر نعمت های حق را بی گزند
نیستند ایشان به نعمت ناسپاس
اوست دانا بر عباد حق شناس
وآنکه کافر شد به نعمت از حسد
نیست کافر هیچشان مال و ولد
از خدا و نعمت او سرکشند
جاودان این فرقه اندر آتشند

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
در بیان انفاق اهل نفاق 
هست انفاق خسیسان در مثل
همچو بادی سرد بر کشت عمل
میکنند انفاق بر ضد رسول
کی شود انفاق غداران قبول
در حیات دنیوی انفاقشان
زشت و نابود است چون اخلاقشان
یا چو بادی کآن زند بر کشته ها
سوزد و از کف رود سررشته ها
کشته های ظالمان گردد تباه
از سموم گرم یا سرد و سیاه
ور که انفاقی بود از عدل و دین
کشته ها را شد چو باد فرودین
حق نکرده هیچ بر ایشان ستم
بل ستم بر نفس خود کردند هم
می نگیرید ای گروه مؤمنان
محرم رازی سوای خود عیان
غیر هم کیشان خود یعنی که یار
حزم نبود گر کند کس اختیار
تا که در روز تباهی کوتهی
ناید از ایشان پدید از همرهی
یار آن باشد که تا آخر نفس
با شما همره بود دور از هوس
وآن اگر همدین نباشد مشکل است
نه رفیق ره نه یار منزل است
رنجتان را دوست دارند از فساد
وز دهانهاشان پدید آید عناد
وآنچه می دارند پنهان در صدور
اکبر است از آنچه آید در ظهور
هست یعنی بغض پنهانشان فزون
زآنچه آید از دهان و لب برون
تا که از دین شما بیگانه اند
خصم جانند ارچه یار خانه اند
بر شما حق کرد این راز آشکار
تا بیابید از تعقل و اعتبار

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
نک شما گیرید ایشان را به دوست
وآن شما را دشمنند از مغز و پوست
مار را گیرید بهر خویش یار
در کمین وآن تا برد زهری به کار
خود شما دارید در هنگامه ها
جمله ایمان بر کتاب و نامه ها
وآن کسان که عقل و دین کردند گم
بر شما گویند امنا بکم
لیک چون خلوت کنند انگشت خویش
میگزند از غیظتان بر دین و خویش
گو بمیرید اندر این خشم و غرور
حق بود آگاه بر سر صدور
وآنچه را دارید اندر سینه ها
از نفاق و حقد و خشم و کینه ها
گر شما را نیکی ای از حق رسد
آن خسیسان را بد آید از حسد
ور بدی پیش آید از کم یا زیاد
میشوند ایشان فرحناک از عناد
صبر و پرهیز ار کنید از بد نشان
هیچتان نبود گزند از کیدشان
زآنکه حق باشد محیط و مقتدر
بر همه اعمالشان در جهر و سر

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
در بیان مهاجرت حضرت رسول ص از مکه 
یاد آر ای احمد ص پاکیزه کیش
چونکه رفتی بامداد از اهل خویش
یعنی از مکه ز رنج دشمنان
تا مهیا می شدی با مؤمنان
تا کجا باشد شما را کارزار
با مخالف در مقام اضطرار
مر سخنها بودتان اندر میان
در جلوس مشورت با همرهان
می شنید آن جمله را دانای راز
آنچه گفتند از حقیقت وز مجاز
بودشان حرف از وقوف و از رجوع
بیخبر زآنچه از خدا یابد وقوع
قصد کردند آن دو قوم از بددلی
تا کنند اندر عزیمت کاهلی
یعنی از انصار دو فرقه بدند
کز قتال مشرکین کاره شدند
خطره ای بود آن نه ز انکار و فساد
بودشان بل حفظ پیغمبر مراد
تا مباد او را رسد وهنی به کار
سعیشان کم بود بهر کارزار
بر مدینه میلشان بود اینکه او
بازگردد بی قتال و گفتگو
چشم زخمی تا مباد از کارزار
وارد آید بر رسول کامکار
خطره زین ره بودشان یا بددلی
زآن خدا می بودشان یار و ولی
این دلیل مدحشان باشد نه ذم
که بود حقشان ولی اندر همم
بر خدا بایست پس کرد اتکال
شد توکل مرغ ایمان را دو بال
حق بود از بهر مؤمن تکیه گاه
کن توکل پس قدم بر نه به راه

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
بر شما حق کرد یاری روز بدر
دادتان از بعد خواری جاه و قدر
پس بپرهیزید و شکر حق کنید
جان خود با شکر حق ملحق کنید
چونکه گویی مؤمنان را از شما
می نکرد آیا کفایت در غزا
آنکه فرماید مدد پروردگار
مر شما را از ملایک سه هزار
بل نمایید ار که صبر از جورشان
تا پدید آید نشان از فورشان
فور یعنی روی ایشان در غضب
می نمود آنسان که در تب  بولهب
صبر از اعداء و پرهیز از خدا
گر کنید آن دم که آید بر شما
فورشان از حق رسد بهر مدد
خمس آلاف از ملایک در عدد
در احد یعنی که بعد از جنگ بدر
بیشتر گردد شما را شرح صدر
فر روحانی ز افلاک شهود
جمله بر ارض حواس آمد فرود
 در تحقیق تعداد ملایکه 
آخرین رتبه است چون ألف از عدد
در زیادی شد مثل در هر سند
گفت زآن حق خمس آلاف از ملک
می فرستم مر شما را بر کمک
تا حواس و قلب یابد فر روح
حق گشاید بر دل ابواب فتوح
بعد تکمیل موالید و حواس
گشت از اعداء مجاهد بی هراس
نفس دشمن روز میدان قتال
می گریزد سر به زیر و خسته حال
جز ولی حق به میدان نبرد
کس نماند چون نشیند دود و گرد
عقل گوید نیست در این کارزار
مرد و تیغی جز علی ع و ذوالفقار
مرحبا ذاکر که جز حق هر چه بود
کشت و بیرون کرد از ارض شهود
با پیمبر حیدر کرار ماند
حسن ماند و عشق ماند و یار ماند
حسن با عشق است در معنی یکی
دانی ار سر حقیقت اندکی
در حقیقت غیر یک حق هیچ نیست
جز وجود و بود مطلق هیچ نیست
مست گشتم رفت راه از دست باز
نامه را درپیچ  کآمد دلنواز
پیکش آمد داد مجنون را خبر
پیکش اینکه دل شود زیر و زبر
ذره ای برجا نماند امتیاز
تا حقیقت باز دانی از مجاز
هر دم از خود میشوم بیگانه تر
وز هوای طره اش دیوانه تر
تا چه جایی کو رسد مخمور و مست
خاصه کآید زلف مشکینش به دست
گوید آن حرفم که دل داند به گوش
رفته یا مانده است بنگر عقل و هوش
آنکه بودش صحبت از بدر و احد
من ندانم گر تو دانی گو چه شد
یعنی ار دانی صفی را گو کجاست
ذره های هستی اش معدوم و لاست
گر تو او را میشناسی اندکی
گو حدیث از لعل خاموشش یکی
من یکی گفتم ز خود مردم دو بار
باز گوید حرفی از من بر لب آر
یعنی از دل بردنم ناید به سیر
پیش لعلم دم به دم گوید بمیر
گو سخنها از لبم در مردگی
زنده گردی بعد از این دلبردگی
پیش لعلم مردنت در واردات
هست هر نوبت حیات اندر حیات
من نمیرم ذات من پاینده است
مردة من بر حیاتم زنده است
آنچه می گفتی کنون گو از لبم
صبح شد لب بند ز اسرار شبم
سر شب گو باش اندر پرده باز
کن حقیقت را نهان اندر مجاز
گو حدیث از احمد ص و اصحاب عزم
وز علیع و ذوالفقار و روز رزم
آن نبود الا بشارت از خدا
تا بیارامد از آن قلب شما
یعنی از کید عدو ایمن شوید
فارغ از اندیشۀ دشمن شوید
نیست یاری جز ز نزد کردگار
کوست غالب بر امور و راستکار
تا از ایشان برد و سازد نگون
پاره ای را یعنی از کفار دون
باژگون کردند پس بی بهرگان
باژگون یعنی ز عقل و قلب و جان
نیست چیزی بر تو ز ایشان در حساب
گر بر آنها توبه خواهد یا عذاب
بر رسول اعنی که جز تبلیغ نیست
تا مطیع و عاصی از تبلیغ کیست
این گره بر ترک فرمان جازمند
در حقوق خلق و خالق ضالمند
پس اگر در قتل و اسر آیند فاش
تو ز قتل و اسرشان غمگین مباش
هست از حق آنچه در ارض و سماست
بخشد و گیرد به جرم آن را که خواست
اوست بر خلقش غفور و مهربان
رحمتش سابق ز ایجاد جهان
لیک ترک جزء بر خیر کل است
نفی خار از بهر تنظیم گل است
گر که دندان کرمش افتد کندنی است
ور نه اعضاء را فراغ از درد نیست
سالم ار خواهی تمام اعضای تن
چاره کن دندان موذی را بکن
ور نه عاجز مانی از درد و الم
کرده ای بر جملۀ اعضاء ستم
این بود بر قتل کافر یک دلیل
مابقی را جمله می دان زین قبیل

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
در بیان قباحت ربا 
ای گروه مؤمنان اکل ربا
بر دو چندان نیست جایز بر شما
چیست اضعاف مضاعف کو فزود
نفع اندر نفع و سود اندر به سود
چونکه مدت منقضی گردد تمام
فرع شد بر اصل زاید بی کلام
باز فرعی می شود افزون به فرع
وین حرام اندر حرام آمد به شرع
داند او خود وجه این تحریم را
که نموده خلق زر و سیم را
لیک چندین وجه در وی گشته ذکر
هم تو یابی گر کنی یک لحظه فکر
اول آنکه راه بیع از هر گذر
تنگ گردد بر خلایق در اثر
وین خلاف نظم ملک است و معاش
یافت ره در دین و دنیا اغتشاش
دیگر آن که از سودها برنا و پیر
زود گردد خلق مسکین و فقیر
دیگر افزاید قساوتها به دل
شرک زاد ار شد قساوت متصل
عدل بر ظلم و ستم گردد بدل
منعکس بر ضد شود علم و عمل
چون مروت رفت و انصاف از میان
مرد شیطانی شود ظالم نشان
زآنکه آدم زاده بر انصاف زاد
وآن بلیس از حقد و از اجحاف زاد
پس رباخوار آدمی نی دیگر است
صد هزاران ره ز حیوان کمتر است
خواند او را مار و عقرب گر کسی
مظلمۀ آنها بر او باشد بسی
زآنکه کرده ظلم بر افعی و مار
مار از او نالد به حق روز شمار
کاین رباخوار دنی را در عمل
بر من استیزه رو می زد مثل
من نخوردم در حیات الا که خاک
خون مردم بد نه رزقم در مغاک
بود نادر گر زدم نیشی به کس
آن هم از امر تو بود ای دادرس
کی بدون ا مر حق جنبد رگی
یا هراسد آهوی لنگ از سگی
پس بود بی شک رباخوار خسیس
جامع اخلاق بد همچون بلیس
زآنکه باشد ظلم  اصل خوی بد
مابقی فرعند او را در سند
پس بپرهیزید از ناری که آن
شد مهیا باز بهر کافران
از خدا و مصطفی ص در دعوتش
پیروی گیرید بهر رحمتش

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
حق تو را گوید بدون معذرت
سارعوا بالجنة و المغفرة
پیشی اعنی سوی آمرزش تمام
هم به جنت جست باید ز اهتمام
جنتی کاندر مقام عقل و فرض
عرض او عرض سماوات است و ارض
آن مهیا گشته بهر متقین
که کنند انفاق اموال از یقین
می دهند اندر نهان و آشکار
مال خود را بر رضای کردگار
کظم غیظ و عفو مردمشان نکوست
پس خدا با محسنین یار است و دوست
سارعوا یعنی به طاعات و سنن
یا به اسلام و کتاب ذوالمنن
یا به هجرت با پیمبر از بلد
یا به انفاق و جهاد و حفظ حد
کآن شما را سوی جنت رهنماست
جنتی کش عرض چون ارض و سماست
گویی ار جنت برون است از محل
بس بود دور آن ممثل زین مثل
بینشان از جسم و جسمانی بود
بل ز ملک روح و روحانی بود
گوش کن نیکو بفهم ار ذی فنی
در دلت هست از معانی روزنی
وسعتی کآید به فهم عام و خاص
بر سماء و ارض دارد اختصاص
خواهی آورد ار مثل از وسعتی
هست گویی چون زمین در نسبتی
این ز ارض الله واسع شد عیان
هم بود از ارض اوسع آسمان
بود چون جنت مماثل ذوالجلال
هم سماء را کرد داخل در مثال
از ره وسعت مثالش بد زمین
وز ره رفعت سماوات برین
کز زمین هم اوسع و هم برتر است
پس مثل را آن ممثل در خور است
نک شنو تحقیق جنت در فتوح
کآسمان را در علو جان است و روح
چون بهشت از وجه وسعت و اعتلاء
در عیان آید شود ارض و سماء
عامه زآن فهمند وجه صورتش
و اهل دانش معنی و انیتش
گرچه نبود عرض جنت چون زمین
و ارتفاعش چون سماوات برین
لیک گر خواهی مثالش در عیان
نیست غیر از این زمین و آسمان
فرض اندر جسم گردد طول و عرض
این صفت کی در بهشت آمد به فرض
این مثل باشد در اینجا بر صواب
بینی ار شخصی که مرد او را به خواب
بینی اش با صورت و شکلی که داشت
گرچه رست از شکل و صورت را گذاشت
نک مجرد از لباس و صورت است
لیک بر صورت هنوزش نسبت است
پس مثالی گر تو خواهی بهر عرض
چاره نبود هیچ از این افلاک و ارض
زآنکه شییی ناید اندر عین و حس
اوسع از وی تا نیابی منعکس
فهم آن می کن ز راه عقل و هوش
فهم عقلانی است الهام سروش
متقینند از معانی بهره ور
که بود ز افعالشان جنت مقر
میکنند انفاق اندر جهر و سر
در غناء و تنگدستی مستمر
کظم غیظ و ضرب سیف اندر جهاد
هست یکسان نفس را سوزد نهاد
عفو چون کردی و بستی راه خشم
نفس و شیطان را گشایی خون ز چشم
بذل و عفو و کظم غیظ ار باهشی
آید از حیدر دلی اژدر کشی

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -