cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
ای گل تو بی علاقه به دنیا شدی و من
زین رو درین چمن تو همین واشدی و من
کم گشت حرف لیلی و مجنون ز روزگار
روزی که ای نگار تو پیدا شدی و من
از فیض بیخودی تو که بایست او شوی
صد حیف کز خودی همه تن ما شدی و من
پر کرد عشق تربیت عاقلان شهر
مجنون همین تو قابل صحرا شدی و من
از من نبود نام و نشان بی تو در میان
چون آفتاب و ذره تو پیدا شدی ومن
این فیض بس که گاه خرامش تو ای سپند
سرگرم سیر عالم بالا شدی و من
واعظ جهان ز مردم خودبین پرست لیک
بینا بعیب خویش تو تنها شدی و من

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
چون زبان در گفتگو بیجا ز کام آید برون
هست شمشیری که در بزم از نیام آید برون
چون بباد لنگر آن خوشخرام آید برون
ناله صبحم بجهد از سینه شام آید برون
نیست در کام خرد چون میوه نارس قبول
در تکلم از زبان حرفی که خام آید برون
در تماشایش ز رفتن باز ماند روزگار
چون بناز از کوی خود آن خوشخرام آید برون
بگذرد در بزم اگر حرف لب میگون او
باده بیتابانه از مینا بجام آید برون
نامه را چون مهر بر عنوان کنم از شوق او
نامم از خاتم بجای عکس نام آید برون
چون بر آرم نامش از لب دود آهم در قفاست
خواجه کی از خانه هرگز بیغلام آید برون
بر شکسته بالی مرغ دل واعظ ز رحم
اشک گردد دانه و از چشم دام آید برون

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
که تواند شدن از بزم تو طناز برون
تا تو در خاطر مایی نرود راز برون
بسکه از باده وصف تو سیه مست شده است
نبرد حرف سر از جاده آواز برون
بربایندگی نسبت رخسار تو کبک
برده گیرندگی از چنگل شهباز برون
نتوانی بخدنگ ستم آزرد مرا
مگر آن دم که بر آری ز دلم باز برون
آن چنان عالم از آوازه عیبم شده پر
که نیاید نگه از دیده غماز برون
نه چنان پای کشیده است بدامن واعظ
که رود ناله اش از پرده آواز برون

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
کرا پا میرود از محفل آن سیمبر بیرون
مگر بوی کباب دل برد از ما خبر بیرون
باستقبال سایل میجهند اهل کرم از جا
چو آهن حلقه بر در زد ز سنگ آید شرر بیرون
بر دریا دلان ننگست مال و ثروت دنیا
صدف نتواند آوردن سر از شرم گهر بیرون
مکن بیرون سر از جیب خفا گر عافیت خواهی
خورد سنگ جفا از شاخ چون آید ثمر بیرون
ز بیعقلی است سر از جیب گمنامی برآوردن
ز بیمغزی بود کآرد حباب از بحر سر بیرون
چنان در دیده ام تنگست واعظ عرصه گیتی
که نتواند سرشکم پا نهاد از چشم تر بیرون

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
دمی ز آن پیش کآید چون حباب جان زتن بیرون
ازین دریای پرآشوب ای دل خیمه زن بیرون
چو نوری کز سواد مردمک روشن برون آید
ازین ظلمت سرا پاکیزه می باید شدن بیرون
بود هر قطره سوی رحمت او چشم امیدی
سرشکی کآید از شرم گناه از چشم من بیرون
نگردد بی سفر هرگز کمالی مرد را حاصل
نفس کی حرف گردد تا نیاید از دهن بیرون
چو بلبل تا شوند اهل جهان از دل ثنا خوانت
مکش چون رنگ گل پا از گلیم خویشتن بیرون
میا از خانه بیرون بی قبا ای شوخ بی پروا
که معنی در لباس لفظ آید از دهن بیرون
چنان پابست کرد از حرف جانان جمله را واعظ
که نتواند شدن از محفل یاران سخن بیرون

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
حال ما خواهی بدانی زلف خوبان را ببین
شور خس را گر ندانی موج توفان را ببین
گرد راهش گو بیا و چشم گریان را ببین
ای نسیم از کوی او برخیز و توفان را ببین
رنجها باید کشیدن تا دلی آید بدام
پیچ و تاب حلقه زلف پریشان را ببین
زنده دل را منع خود از فیض بخشی مشکل است
گریه بی اختیار تو بهاران را ببین
روز و شب بر گریه بی اختیارت بهر نان
خنده بی اختیار برق و باران را ببین
شد مقدم واعظ آن کو بر قدمها سر نهاد
شاهد این حرف حالی تیر و پیکان را ببین

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
شوخیش را نکند گوشه نشین خانه زین
جوش این باده فزون است ز پیمانه زین
از ره چشم بتان در دل کس جای کنند
حلقه چشم رکابست در خانه زین
دیده ها از مژه پر ساخته پروانه شدند
شمع من رخ چو برافروخت ز کاشانه زین
راحت طالب مقصود ز رنج طلب است
منزلی نیست درین راه به از خانه زین
تا فلک خاتم و خورشید نگین است درو
گوهری چون تو ندیده است نگین خانه زین
همچو فتراک بخود واعظ از آن می پیچد
که چرا دیده ترا دیده بیگانه زین

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
چهره آرایی بود از نشأه می ننگ او
از می کیفیت خود می فروزد رنگ او
گر بروی ما نمی خندد نه از بی لطفی است
جا نمی یابد تبسم در دهان تنگ او
در دل او ذره یی نبود ز دلسوزی اثر
ز آن سیه روزم که این آتش ندارد سنگ او
بر نیامد از دل زاری دل سختش ز جا
گرچه باشد دست دلها جمله زیر سنگ او
نیست ممکن کز دهان تنگ او گیرد سراغ
خط عبث گردد بگرد عارض گلرنگ او

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
می تراود التفات از جبهه پرچین او
جوهر و آیینه باشد شوخی و تمکین او
بس که دارد نازکی کار مکیدن می کند
چشم اگر بردارم از لعل لب شیرین او
خضر را عمر ابد از یک دم آب زندگی ست
تا قیامت زنده ایم از صحبت دوشین او
می تواند دشت را از گریه گلریزان کند
چشم پاک من شود گر یک نظر گلچین او
صورت آیینه زانوی خویشم تا سحر
نیست گر واعظ شبی زانوی من بالین او

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
از آنم کم که گویم شکر احسان زیاد تو
همینم بس که گاهی میکشم آهی بیاد تو
تویی شاه من و امید گاه من پناه من
منم مست تو هشیار تو غمگین تو شاد تو
جوانبختان عشقت فارغند از محنت پیری
بود در کیسه هر عمری که گردد صرف یاد تو
ز هرکس کام دل جستم ندیدم غیر ناکامی
تو کام ما بده یارب که باشد داد داد تو
بخود دلبستگی قفل در فیض است بر رویم
کلید آن قفل محکم رانباشد جز گشاد تو
خداوندا بلطف خویشتن دریاب واعظ را
که هست او بنده بیدست و پای نامراد تو

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
میکند گرمی بما هر بیوفایی غیر تو
میبرد ره خانه ام را هر بلایی غیر تو
زین شکفته روی تر بر خور بما ای شام غم
ما درین غربت نداریم آشنایی غیر تو
برگ عیشی ساز کن ای عشق از داغ جنون
خانه دل را نباشد کدخدایی غیر تو
یا شمشاد تو ام دارد درین پیری بپای
این قد خم گشته را نبود عصایی غیر تو
خاطرم دامان پر گل گشته از یاد رخت
عاشقان را نیست باغ دلگشایی غیر تو
تا بکی خاموش بنشینی ز غم واعظ بنال
این چمن را نیست مرغ خوش نوایی غیر تو

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
گردد چو بگفتار زبان در دهن تو
عیب تو بانگشت نماید سخن تو
نرم است گرت حرف بود پنبه مرهم
ور سخت بود شیشه عزت شکن تو
جان تو بیکجامه تن ساخته عمری
قانع نشود از چه بیک جامه تن تو
ای خواجه چه امید وفا هست ز مالی
کآن نیست مگر راهبر راهزن تو
گل گل شکفد غنچه لبها بثنایت
اینست گل گلشن خلق حسن تو
در دست عصا و و بجگر داغ جوانی
اینست دگر دیدن سرو و سمن تو
فرصت ندهد فکر سرا و غم پوشش
تا دل کند اندیشه گور و کفن تو
بر کنده شو ای دل ز جهان پشت چو خم شد
برخیز که این تیشه بود ریشه کن تو
از سستی علم و عمل تست که یک دل
نگرفت حساب از سخن بیدهن تو
واعظ اثر گوشه نشینی است که هرگز
خالی نبود انجمنی از سخن تو

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
غم می رمد ز پیچش زلف سیاه تو
دل کوچه می دهد به خدنگ نگاه تو
از بس که نازک است ترا چهره می کند
خط نرسته پردگی روی ماه تو
مژگان دلکش تو عبث خم نگشته است
دزدیده است سر ز خدنگ نگاه تو
نتوان نهاد پای طلب از ادب به خاک
سر داده اند بس که عزیزان به راه تو
امشب گشایشی نبود چشم صبح را
واعظ گرفته اوج مگر دود آه تو

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
نیست بلبل چو من و گل نه چنانست که تو
بر رخ گل عرق شبنم از آنست که تو
آتشین چهره گذشتی ز چمن صبحدمی
چمن از دیده نرگس نگرانست که تو
بنگاهی مگر از خاک رهش برگیری
لیکن این لطف از آن بر تو گرانست که تو
نتوانی نظری چشم ز خود برداری
گلشن حسن تو سیراب از آنست که تو
هر نفس مینگری بر خود و میبالی از آن
داغها در جگر لاله ستانست که تو
بسکه مشغول خودی سیر گلستان نکنی
نیم سوز است اگر لاله از آنست که تو
نکنی سوی چمن یک نگه از ناز تمام
باز گلها همه را چشم بر آنست که تو
باغ را آب لطافت دهی از جلوه ناز
با زمین گیری از آن سرو روانست که تو
برده یی صبر و قرار از همه خوبان چمن
دود برخاسته از سبزه گمانست که تو
آتشی در چمن انداخته یی کاین گل روست
لیکن آتش نتوان گفت چنانست که تو

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
موی چون گردید جو گندم دگر هشیار شو
وقت گرگ و میش صبح مرگ شد بیدار شو
تن ز پیری زار شد یعنی که وقت زاریست
رخ چو سوهان شد ز چین یعنی دگر هموار شو
خنده رو باشی گلی گل تندخویی خار خار
خار بی گل تا بکی باشی گل بیخار شو
هر فقیری را قبا چون گرمی خورشید باش
هر غریبی را سر چون سایه دیوار شو
آورد تا حلقه یاران یکدل سر بهم
سفره گستر سر بسر پیوسته چون پرگار شو
بهر ساز برگ بی برگان درین گلشن چو آب
جمله تن جوش و خروش و کوشش و رفتار شو
با رخی پر اشک واعظ با دلی پرخار غم
خرم و خندان بروی خلق چون گلزار شو

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
گذر گاهی بود گلزار گیتی از صبا بشنو
از آن رنگی نباشد هیچکس را از هوا بشنو
صدای زر شمردن کرده کر گوش ترا منعم
چنین گر نیست بسم الله فریاد گدا بشنو
نمی آساید از رفتن دمی این عمر مستعجل
نفس رفتار عمرت را بود آواز پا بشنو
زوال عمر شد بر خاک میباید نهادن رو
زهر گلدسته خاکی تو این بانگ رسا بشنو
بیا روزی بخور باشد خط هر سبزه یی بنگر
غم روزی مخورگوید صدای آسیا بشنو
عطا در پرده پوشیدگی هرگز نمیگنجد
بود شهرت صدای ریزش دست عطا بشنو
غزلهای خوش واعظ نصیحت نامه ها باشد
گران بر خاطرت گر نیست جان من بیا بشنو

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
چشم بگشا غنچه آسا در بهار صبحگاه
قد علم کن سبزه سان در جویبار صبحگاه
نیست جای خواب دیگر چشم من چون وا شود
نرگس چشم خمار سرمه دار صبحگاه
روزگار از ظلمت شب رخ در آن شوید توهم
چهره از عصیان بشو در چشمه سار صبحگاه
دشت فرصت هر طرف پر از غزال طاعت است
مگذران از خویشتن وقت شکار صبحگاه
برده یی بویی گر از کیفیت فیض سحر
خوشتر است از مستی شبها خمار صبحگاه
دامن فرصت بکف دست توانایی دراز
گل نمی چینی چرا از شاخسار صبحگاه
موج زن باشد گرت در دل شکار مطلبی
پشت کن قلاب در دریا کنار صبحگاه
پیش سالک کو نداند خواب و خور در بندگی
اول شب نیز باشد در شمار صبحگاه
چند واعظ مرده خواب گران غفلتی
زنده شو هان در هوای فیض بار صبحگاه

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
غیر محرومی رویت نبود کار نگاه
نیست جز حسرت دیدار تو دربار نگاه
هرکجا میروی ای شوخ همان در نظری
چه شبیه است خرام تو برفتار نگاه
بسکه اشک از غم او ریخته ام چون رگ لعل
نتوانم گذرانید ز خون تار نگاه
چشم لطف از تو نداریم از آن روی که نیست
چشم بیمار تو را طاقت آزار نگاه
بزر لخت جگر دیده نمی پردازد
بسکه گرمست ز رخسار تو بازار نگاه
زور سر پنجه خورشید رخش را نازم
که برون برده ز دست نظرم تار نگاه
غنچه شد دیده واعظ ز ادب پیش رخش
شوق گو باز کند این گره از کار نگاه

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
نخل شمع از چشم گریان سربلندی یافته
شاخ گل صد جا شکست از هرزه خندی یافته
گر شرف خواهی بکن با زیردستان مرحمت
مهر با مه کرده تا گرمی بلندی یافته
اهل بینش دیده اند از چشم بیمار بتان
کآنچه هر کس یافته از دردمندی یافته
تا نشد آیینه خاکستر نشین رویی ندید
کرده هرکس خاکساری ارجمندی یافته
رتبه میخواهی پناه خلق باش از هر جهت
خاک از دیواری مردم بلندی یافته
اهل خیر ایمن نیند از سنگ جور حاسدان
مومیایی صد شکست از سودمندی یافته
راستی کن تا به دلها جا کنی کز راستی
پندهای تلخ واعظ دلپسندی یافته

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
دنیا طلب به دنیا دل بین چگونه داده
دل داده است بس نیست جان هم به سر نهاده
زاهد برای دنیا کرده است ترک دنیا
آیینه از پی نقش از نقش گشته ساده
وحشت ز خلق عالم سرمایه سرور است
در شهر نیست صحرا ز آنست روگشاده
فیض از شکستگان جو ز آن رو که شخ کمانان
دارند زور بازو از همت کباده
سرگشتگان نسازند با راه و رسم دنیا
ریگ روان نگیرد هرگز به خویش جاده
حسنش زند ز شوخی هر دم ز روزنی سر
زآنسان که میکند گل از چشم مست باده
دیوانه در بیابان خود سر دود به هر سو
عاقل ز جاده زنجیر در پای خود نهاده
از بس فگنده دل را در ورطه هوسها
نور نگاه چون اشک از چشم من فتاده
دنیا طلب گر او را دنیا بدل نشسته
در خدمتش همه عمر او هم بجان ستاده
این عشق آتشین را نتوان نهفت در دل
پنهان نمیتوان کرد در شیشه رنگ باده
با این فتادگی خاک بر رو جهد صبا را
از خشم نرمخویان اندیشه کن زیاده
با لقمه می توان کرد تسخیر تندخویان
نبود ز طعمه دادن به شیر را قلاده
ظالم چو افتد از کار استاد ظالمانست
سر حلقه کمانهاست چون شد کمان کباده
نبود بروز سختی بر دولت اعتمادی
چون ره فتد بکهسار رهرو شود پیاده
واعظ از آن گشایند وقت دعا دو کف را
کآنجا مقام دیگر دارد کف گشاده

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - - | - - U | - U - -
یارب ز کهنه دیر جهان وحشتم بده
وز مور و مار شور و شرش نفرتم بده
از بهر گور حسرت حسن عمل بس است
بر دولت جهان دل بی حسرتم بده
افگنده نفس در گل و لای علایقم
تا آردم برون دل پر قوتم بده
مرد آزماست معرکه نفس و من ضعیف
یارب بر این عدوی قوی نصرتم بده
یا در جهاد نفس دل شیر ده مرا
یا غیرتی باین دل بی غیرتم بده
مزمن شده است علت بیدردیم بسی
از انفعال آن عرق صحتم بده
عمرم تمام گشته و کار است ناتمام
فرصت ز مرگ غافل کم فرصتم بده
دادی چو ملک بندگیم تخت دولتی
توفیق کامرانی از این دولتم بده
در راه بندگی بسوی کعبه نجات
دادی چو دست و پای طلب همتم بده
از دست خویشتن بتو آورده ام پناه
یا رب ز لطف جای در آن حضرتم بده
با نان خلق نانخورش منت است و بس
از خوان لطف روی بی منتم بده
دارم نه تاب حاجت و نی طاقت غنا
از مال بی نیازی بی ثروتم بده
در معدن کمال ز خورشید لطف تو
گوهر شدم یگانه شدم قیمتم بده
بردم نصیب خویش ز هر نعمتت کنون
از خوان شکر نعمت خود قسمتم بده
بر داردم ز خاک چو درویشی از کرم
تا سایمش بیا سر بی نخوتم بده
بهر عطای مال بکن همتم عطا
در خرج نقد عمر ولی خستم بده
بیخان و مان عشق توأم بهر یاد خویش
غمخانه دل ز جهان خلوتم بده
قفل جهنم سخن غیر کن لبم
وز ذکر خود کلید در جنتم بده
کردی چو ساقی می معنی چو واعظم
یا رب می کلام بکیفیتم بده

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
چشمش در ستم بر خلق باز کرده
مژگان بخون مردم دستی دراز کرده
برداشته بتکبیر یکبارگی ز خود دست
هر کس بقبله ما یکره نماز کرده
سرچشمه حیات است لعل تو لیک ما را
زلف تو بی نیاز از عمر دراز کرده
تا سیم درد بیغش سازد در آتش عشق
تیغش دو نیم دل را مانند گاز کرده
هست از خرام نازش کوتاه دست خوبان
در نیکوی همین سرو قدی دراز کرده
از بسکه گشته حیران آیینه بر جمالش
دیگر بهم نیاید چشمی که باز کرده
فکر بلند واعظ از طبع پست خود نیست
گویا که یاد قد آن سرو ناز کرده

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - - | - - U | - U - -
یارب دل قانع بدل سیم زرم ده
از پای بدامن سر بیدرد سرم ده
جز گرد مذلت در خلق چه خیزد
عقلی بسر بیخرد در بدرم ده
زین چشم چه دیدم بجز از عالم کثرت
چشم دگر از بهر جهان دگرم ده
در خانه دل گرد غم از روزن گوش است
گوشی ز خبرهای جهان بیخبرم ده
نی جای مقامست گل و لای علایق
توفیق گذر کردن ازین رهگذرم ده
از سر مکنم سایه سودای غمت کم
زین بال هما دولت بیزور و زرم ده
پهلو چو تهی گشت ز عالم پر و بالست
یارب بسوی خویشتن این بال و پرم ده
در دشت تجرد نتوان خار غمی یافت
از لطف دلیلی سوی آن بوم و برم ده
خام بسر است از هوس سقف زر اندود
ویرانه در بسته بی بام درم ده
غولی چو أمل هست ره بندگیت را
از درد طلب بدرقه این سفرم ده
تا راه ترا شمع شود سرمه بینش
یک دیده دل وار از آن خاک درم ده
آیینه از زنگ هوس خاک نشین است
خاکستری از آتش آه سحرم ده
سرگرمی سودای هوی و هوسم سوخت
دلسردی ازین آتش ظلمت اثرم ده
از خشکی ز هدم نشود تخم عمل سبز
باران سرشک از رگ مژگان ترم ده
هر گه که برآید سخنت گوش دلم بخش
هر جاکه نه حرفت گذرد گوش کرم ده
بی اید تو بر باد شد این عمر گرامی
از مردن با یاد تو عمر دگرم ده
از گوش گران گوش کشم شد سخن مرگ
پیشم سفری آمده زاد سفرم ده
خوابی چو اجل هست و خوری چون غم آنم
در بندگی خود تن بیخواب و خورم ده
از خاک تو برداشتیم هم تو کنم سبز
کردی ز غم خود چو نهالم ثمرم ده
از سنگدلان گشته دم تیغ زبانم
آبش ز ره لطف بخون جگرم ده
گردیده ام از فکر سخن رشته چو واعظ
از قلزم معنی همه یکتا گهرم ده

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
کشد رشکم اگر دانم کس احوال مرا دیده
که هرکس بیندم احوال پندارم ترا دیده
گر از نادیدنش سوزد جزای این ستم باشد
که افگند از گل آن چهره در آتش مرا دیده
چرا چون دل نباشد خون چکان پیوست چشم من
زهر تار نگاه خویش میدانی چها دیده
گل نظاره یی نتواند از باغ رخش چیدن
ز بس گم کرده در بزم وصالش دست و پا دیده
نباشد فیض مژگانی که چشم از غیر خواباند
کم از فیضی که شاهنشاه از بال هما دیده
ز بس گردیده پر ویرانه دل از غبار غم
کند خونابه دل را خیال توتیا دیده
ز هر نقش قدم واعظ بره چاهی است چون نرگس
مده از کف عصا و بر مدار از پیش پا دیده

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
ز حیرت تو کسی گردش از کباب ندیده
به پیش لعل لبت رنگ در شراب ندیده
دلم ز دوست بجز تندی و عتاب ندیده
بغیر سیل کس این خانه خراب ندیده
ز بیم شحنه خوی تو در دیار محبت
کسی جز از غم هجر تو بیحساب ندیده
ز پای تا بسرت آنچنان پر سا ز خوبی
که سرمه جای در آن چشم نیم خواب ندیده
چه اعتماد بحرفی که آن ز فکر نخیزد
که زود میگسلد رشته یی که تاب ندیده
چو نو نیاز به دولت رسید شور برآرد
چو آب دید خروشد سفال آب دیده
بغیر آن قد شمشاد نیست در دل واعظ
چو شانه غیر الف کس درین کتاب ندیده

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U - -
ویرمه چوق رنگ گل عارض جانانمزه
گیرمه ای باده گلرنگ بیزیم قانمزه
اول نه رخ دور نه طراوت که او ننک فیضندین
گل اولور خار اگرال ووره دامانمزه
اول نه لب دور نه دهان دورنه حلاوت دوربو
که شکر سوزلری اودسالدی بیزوم جانمزه
نیجه کیم غنچه سیراب گولر شبنمدین
اول گولر یوزلی گولر دیده گریانمزه
گون کبی سیره قلج دون گجه بیزدین گیجدونک
نه بیلور سنک که نه گون گیچدی یا زوق جانمزه
خار راه اولدی مسیحا کبیه بیر سوزن
ولی اگر بخیه الی یتسه گریبانمزه
سایلور دادودهش خلق جهان ایجره بوگون
ویره فتوی اگر اول خصم بیزوم قانمزه
رزقمز غصه دین از بسکه بوقازده دوگولور
نه عجب سایسلر آبمزی دانمزه
مدعی بیرله سوزم وار سخنور لوقده
قانی بیر حاکم عادل یته دیوانمزه
تا نی بیردیللی فغان عرض ایده واعظ سوزمی
بیزه ترکی دیان اول یار سخندانمزه

وزن: مُفْتَعِلُنْ فاعِلُنْ مُفْتَعِلُنْ فاعِلُنْ
بحر: منسرح مطوی مکشوف
نشانه‌های عروضی: - U U - | - U - | - U U - | - U -
زال دنیا محو گردیدن ندارد این همه
روی این نادیدنی دیدن ندارد این همه
مال دنیا آتش آرام سوزی بیش نیست
بر سرش چون دود رقصیدن ندارد این همه
بهر ضبط خرده یی چند ای توانگر روز وشب
غنچه سان بر خویش پیچیدن ندارد این همه
هست رزق دیگران مالت چو سنگ آسیا
بر سر هر حبه لرزیدن ندارد این همه
تا تو زین سر چیده ییز آن سر اجل برچیده است
دستگاه آرزو چیدن ندارد این همه
میکند چپ تابی این چرخ گردان باطلش
رشته آمال تابیدن ندارد این همه
نیست جز یک پشت پاوار از تو تا اقلیم مرگ
ای دل نامرد لنگیدن ندارد این همه
دیده چون پوشیده شد از غیر حق درگاه اوست
کو بکو سرگشته گردیدن ندارد این همه
ای که بر لب گفت و گوی کعبه ات باشد گران
آستان خلق بوسیدن ندارد این همه
خانه دنیا که از گرد کدورتهاست پر
ای دل از وی چشم پوشیدن ندارد این همه
نقش پای رفتگان از بهر خودسازی بس است
خانه آیینه پرسیدن ندارد این همه
از رخ خوبان دگر کوتاه کن دست نگاه
این گل بیرنگ و بو چیدن ندارد این همه
مرگ نبود عمر من غیر از حیات تازه یی
از حیات تازه ترسیدن ندارد این همه
نام مردن برده واعظ پیش طبع نازکت
گفته حرفی راست رنجیدن ندارد این همه

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
کشد از گرم رویی نیک و بد را در بر آیینه
ازین رو نیک و بد را نیز باشد رو در آیینه
نباشد شاهدی بر خوبی کس همچو اطوارش
ندارد به ز خود بر خوبی خود محضر آیینه
ز یار دلنشینی هر دمش باید جدا گشتن
نمی باشد از آن یک لحظه بی چشم تر آیینه
چه نالی از کدورتهای دنیا کان کند پاکت
بود بیجا کند گر شکوه از روشنگر آیینه
دل روشن کند هموار زشتیهای دنیا را
که زن را میکند مقبول طبع شوهر آیینه
شکسته دل ز بس بیند هنرمندان عالم را
ز چشم مردمان پوشیده دارد جوهر آیینه
تو با خود آنچه کردی از جهالت پیشگی دیگر
بروی خود چه سان خواهی نگه کردن در آیینه
به جز اصلاح حال خلق مطلب نیست واعظ را
نگوید عیب مردم را ز روی دیگر آیینه

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
نگذاشت جان غم تو برای شهادتی
دارند عاشقان عوض جان ارادتی
آنجا که آفتاب رخت پرتو افگند
با سایه همای نباشد سعادتی
آیی مگر بتهنیت ما و گر نه نیست
بیماری هوای غمت را عیادتی
دعوی کند چو تیغ تو با آب زندگی
دارند کشتگان غمت هم شهادتی
در بند رسم و عادت دنیا نبودن است
در شهر عشق باشد اگر رسم و عادتی
حالی ندیده ایم ز پیران این زمان
جز اینکه هستشان بجوانان ارادتی
واعظ اگر زیاده طلب باشی از جهان
شکر است شکر نعمت از حد زیادتی

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
شایسته قبول ندارم عبادتی
جز بر سیاه نامگی خود شهادتی
بر ما بغیر نعمت فقر است ناگوار
داریم ما بهیچ نداری چو عادتی
تحصیل ملک فانی دنیا زر شد نیست
ملک بقا طلب بودت گر رشادتی
بردار تیغ عجز و بیفگن سر غرور
داری اگر بخویش گمان جلادتی
قاضی بشرع عشق بجز ترک مدعی
بر صدق دعوی تو نخواهد شهادتی
در مدرس کمال ز علم کلام عشق
جز نعت خامشی نشنیدیم افادتی
چون دم زنند اهل غرور از شعور و عقل
ماییم و بیشعوری و جهل و بلادتی
هر سنگ لعل نیست که خیزد ز صلب کان
نور صلاح کو بودت گر سیادتی
ما را بغیر عمر که آمد بسر دگر
هرگز کسی نکرد ز یاران عیادتی
یارب به واعظ از کرم عام خویشتن
صبر قناعتی ده و شق عبادتی

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
زیر گل بودن بسی خوشتر که زیر منتی
وای اگر در عهد ما میبود صاحب همتی
تا کشیدم پا بدامان جنون فارغ شدم
حلقه طفلان بگردم شد کمند وحدتی
سوی شهرستان عزلت خیمه بیرون زد دلم
رفتم از یاد شما ای همنشینان همتی
هر گیاهی کز زمین سر میزند دانی که چیست
از آسودگان خاک آه حسرتی
تا چو واعظ در بروی آرزوها بسته ایم
خاطر آسوده ای داریم و کنج خلوتی

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
با من همیشه درد تو دارد عنایتی
صد شکر کز غم تو ندارم شکایتی
افتاده اند از ره افتادگی به دور
یا رب به خویش گمشدگان را هدایتی
از مال و جاه هست سخن پایدارتر
از ملک جم چه مانده به غیر از حکایتی
شوق جمال دوست مرا در دل حزین
چون نعمت بهشت ندارد نهایتی
ما را ز طره تو پریشان تر است حال
داریم از نگاه تو چشم رعایتی
دزدیده می توان ز رخش دیدنی ربود
ترسم شکست رنگ نماید سعایتی
هستیم خسته مرهم لطفی ترحمی
گشتیم سرمه گوشه چشم عنایتی
با خویش ما حساب به وصل تو می کنیم
پیش تو بگذرد اگر از ما حکایتی
انجام هست شکوه ما را ز هجر تو
دارد شب فراق تو هم گر نهایتی
عمرم کجا به شکر همین می کند وفا
کز من کسی نداشته هرگز شکایتی
شد پای سوده صندل درد سر وطن
خوش تر ندیده ام ز غریبی ولایتی
هرجا که یار ماست بود آن دیار ما
واعظ چرا کنیم ز غربت شکایتی

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
نیی کریم ز فیض آب تا نمیگردی
چو آفتاب جهانتاب تا نمیگردی
ز شرم طاعت خود آب شو که بی ثمر است
بپای نخل دعا آب تا نمیگردی
ز فیض بندگی حق نمیشوی لبریز
تهی ز خویش چو محراب تا نمیگردی
شکار بحر معانی نمیتوانی کرد
دو تا ز فکر چو قلاب تا نمیگردی
ترا ز گشت عمل نیست حاصلی واعظ
تمام گریه چو دولاب تا نمیگردی

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
به گرد دولت دنیای دون پرور چه می گردی
چو آب نخل بی بر را به گرد سر چه می گردی
ترا در کوه همت چون قناعت معدنی باشد
تو چون اکسیر در هر کوره بهر زر چه می گردی
کف خالی بود لوح طلسم محنت دنیا
به دست آورده ای این لوح را دیگر چه می گردی
سحابت می کشد آب و زمین می آورد نانت
برای آب و نان چندین به بحر و بر چه می گردی

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
پسند دوست نبود خود پسندی
من و بیچارگی و دردمندی
قدم مگذار از پستی ببالا
که بد افتادنی دارد بلندی
ز حق چشم دلت را بسته دنیا
که باشد کار جادو چشم بندی
نباشد چون گلاب و گل گواهی
که ریزد آبرو از هرزه خندی
گریزانند پاکان ز اهل دولت
کند پهلو تهی آب از بلندی
چه آسان خویش را واعظ بصد عیب
پسندیدی باین مشکل پسندی

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -