cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
به کشتی درآمد سپهدار سام
چو غواص در آب کرد او مقام
همان چار کشتی برافراختند
به دریای اخضر همی تاختند
یکی باد برخاست دلخواهشان
بیاراست گفتی همی کارشان
دو شب راند کشتی چو ملاحیان
دوم روز بگشود او بادبان
سواد یکی شهر آمد پدید
شتابان چو کشتی به ساحل رسید
به ساحل یلان بار انداختند
به سوی جزیره یکی تاختند
درآمد در آن شهر شاپور شیر
سگان دید چون اژدهای دلیر
دو سر دید از آن مردمان یک به یک
به یک روی آدم به یک روی سگ
به صورت چنان سگ به گفتار زشت
تو گفتی ز دوزخ بدیشان سرشت
چو ایشان بدیدند شاپور را
مر آن نامور شیربازو را
شگفتی به شاپور درماندند
ورا پیش سالارشان خواندند
بگفتند با شاه کردار او
که یک روی دارد یکی نامجوی
نباشد نشان سگی در تنش
ز چرم پلنگ است پیراهنش
چو این گفته بشنید ازیشان کلاب
بیارید گفتا ورا با شتاب
ببردند شاپور در پیش شاه
درآمد به خرگاه آن کینه خواه
یکی اهرمن دید تن همچو کوه
زمین زیر پایش سراسر ستوه
سری چون سر سگ سری آدمی
ندید هیچ با آدمش مردمی
ز شاپور پرسید چون آمدی
همانا که ایدر به خون آمدی
چه جویی تو در شهر سگسار شاه
مگر اوفتادی به ناگه ز راه
ندانسته ایدر فتادت گذر
به چنگال این مردم کینه ور
فکندی به دندان ما جان خویش
ندیدی درین درد دامان خویش
بسی دیر سالست تا آدمی
نخوردیم و هستیم از ایدر غمی
کنونت بدریم از یکدگر
که دیگر نیارد کس ایدر گذر
بدو گفت شاپور کای مرد شوم
همین دم خرابست این مرز و بوم
نبینی ز سگسار ای شه یکی
نمانند بر جا یکی بیشکی
سپهدار سام است کآید ز راه
نهنگ دمان گرد ایران پناه
شتابد به پیکار شداد و عاد
براندازد آن تیره بدنهاد
به فرمان یزدان جان آفرین
بگیرد همه مرز مغرب زمین
کلاب این سخن را چو در گوش کرد
به مانند دریا دلش جوش کرد
به لشکر چنین گفت کاندر دمید
تنش را به چنگال در خون کشید
چو لشکر شنیدند مانند کوه
بدو حمله کردند چندین گروه
بغرید شاپور مانند مست
سوی چوبدستش درآورد دست
یکی را بزد چوب بر فرق سر
که چون توتیا گشت بر یکدگر
به سگ صورتان حمله آورد شیر
میان سگان نعره برزد دلیر
پرآواز سگ شد همه رزمگاه
زمین از سگان گشت یکسر سیاه
ولیکن ازیشان بیفکند چهل
سراسر زمین گشت از خون چو گل
سیه کرد از گرد پی هور را
به دندان گزیدند شاپور را
نبد خسته شاپور فرخنده شیر
خردمند و دریادل و جان پذیر
سگان گرد او نعره برداشتند
همه نعره از چرخ بگذاشتند
چو خورشید برگشت بیگاه شد
سپهبد ز کارش چو آگاه شد
به ملاح گفت ای جهانجوی شیر
خردمند و بیدار و بسیار دیر
همانا که شاپور گو بسته شد
و یا وی ز سگساریان خسته شد
شوم تا ببینم که چونست جنگ
چرا کرد شاپور چندین درنگ
به توفیق یزدان پروردگار
به سگسار سازم همه روز تار
بگفت و بپوشید جنگی زره
بزد بر دو ابروی پرچین گره
کمر بست و بگرفت نیزه به دست
سپر زد ابر گفت چون پیل مست
نشست آن دلاور به زین غراب
بیامد غریوان به سوی کلاب

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
همه شهر پر بود ز آواز سگ
بجوشید مر سام را خون و رگ
بغرید و آمد بدان بارگاه
که بر تخت بنشسته سگسار شاه
به رزم اندر آن بود شاپور شیر
تن خسته پر خون و رویش زریر
یکی نعره زد سخت سام سوار
که لرزید آن دشت و دریا کنار
پس از نعره گفتا منم سام یل
پی جان دشمن بسان اجل
کشنده مکوکال و ژند نژند
همان از نهنکال دل پرگزند
شتابم به پیکار شداد عاد
همان ابرها دیو تیره نژاد
شنیدی که گرشسب با سنهراس
چسان کشت آن دیو دل پرهراس
برادر پسر گرد گرشاسبم
که از تخمه شاه شیداسبم
نیاکان من دیوکش بوده اند
خردمند و بیدارهش بوده اند
امیدم کنون سوی این رزمگاه
ببینم نگون است سگسارشاه
کلاب بداندیش آواز کرد
چو بشنید کم شد ورا نام و کام
نگه کرد مردی چو تابنده ماه
برگل نهاده است مشک سیاه
خطی عنبرین بر کنار رخش
نوشته به گرد رخ فرخش
که این است شاه جوانان عهد
که زیبد بدو افسر و طوق و مهد
ابا خط منشور و دست قضا
بحل کرده داده به مردی رضا
جهانید سالار اسب غراب
چو شیر اندر آمد به سوی کلاب
یکی دیو دید او نشسته به تخت
تنش کوه و بازو چو شاخ درخت
به یک سر چو آدم به بالا دراز
سر دیگرش سگ به دندان گراز
یکی نعره برداشت بر سام گرد
که رنگ از رخ چرخ گردنده برد
به آواز یک نعره برداشت دیو
همه تخم دشنام می کاشت دیو
به یک ره سگان حمله آور شدند
به رزم سپهبد دلاور شدند
چو سام آنچنان دید برداشت تیغ
چو برقی که آمد درخشان ز میغ
به سگساریان حمله آورد شیر
سر و دست و پاشان بیفکند زیر
از آن برق شمشیر آتش فکند
به سگساریان بور سرکش فکند
چو دهقان که بر کشت سازد درو
ببرید و افکند سالار گو
ز خون سگان شد زمین موج زن
شده موج از خون او اوج زن
ز خرگاه خون سر به دریا نهاد
تو گفتی زمانه سر رگ گشاد
سر و دست سگسار غرقه به خون
سگان اوفتاده همه سرنگون
یک سگ کشی شد در آن پهن دشت
که کشتی به خون سگان می گذشت
کلاب آنچنان دست و بازو بدید
سرانگشت حیرت به دندان گزید
سراسیمه برجست و از جا کلاب
چو خون روان دید مانند آب
یکی گرز برداشت آمد دمان
بغرید چون سک سگ بدگمان
بدو گفت از ما چه خوای چنین
که پر خون شد از تیغت این سرزمین
جهانی به تیغ آوریدی به زیر
روان گشت از خون دو صد آبگیر
ز سگسار مردم چه خواهی بگو
مرادت چه باشد تو از من بجوی
ندانم چه خواهی ازین فرهی
که از مردمان شهر کردی تهی
بدو گفت بشناس یزدان پاک
که پیدا شد از وی همه آب و خاک
سپهر و زمین ماه و مهر آفرید
درشتی و نرمی و قهر آفرید
خدای جهاندار کیهان خدیو
پری کرد پیدا و آن زشت دیو
بدو گفت شداد عاد است و بس
ندانم جز او پاک دادار کس
سپهبد برآشفت از آن گفتگو
برانگیخت باره گو نامجو
یکی تیغ زد پهلوان بر سرش
که دو نیمه شد سر به سر پیکرش
دگرها ز پهلو گریزان شدند
چو برگ از بر باد ریزان شدند
سه هفته سپهبد در آنجا بماند
همی کشت سگسار و یزدان بخواند
همه شهر از آن بدتنان پاک کرد
ز شهر سگان رفت بر چرخ گرد
ستایش نمود و برآورد دست
شد از مهر یزدان سپهدار مست

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
سپهبد چو شد سیر از جام می
ز مستی برافکند بر چهره خوی
ز جا جست مستانه آن کامیاب
سیه نرگسانش شده مست خواب
یکی خلوت آراست تسلیم شاه
دلاور بیامد به آرامگاه
دگر مستی خواب در سر گرفت
خیال پری دخت در بر گرفت
چو دریا و آن مه درآمد به خواب
رخش دید ماننده آفتاب
ولیکن دژم نرگسانش ز غم
شده هاله پژمان و نرگس دژم
قد چو الف گشته از هجر دال
نهال بلا را شده همچو تال
شده شهد او تلخ از هجر دوست
همه استخوانش نمایان ز پوست
هلالی شده مهر تابان ز هجر
ز انده نمانده ورا جان ز هجر
شب و روز چشمش به راه خیال
خیالی ز غم مانده آن هم خیال
چو موی خودش زار از غم نزار
چو موی پر از چشم بالای تار
چو چشم سیاهش خودش خسته دل
بر آن هجر بر وصل پیوسته دل
چو گل پیرهن بر تن خویش چاک
چو خورشید رخشان فتاده به خاک
ز نرگس همه ژاله بر گل روان
به دل کرده با ارغوان زعفران
شده ناف آهوی چین پر ز خون
به خون آب داده رخ لاله گون
تراشیده رخسار مه را شمال
که می جست با مهر تابان وصال
شب و روز یکسان گذشته به ماه
همه تخم گلنار را کشته ماه
نهاده به رخسار خود ناودان
از آن ناودان ریخته ناروان
دل آتشکده گشته از تاب غم
نهال قدش رسته از آب غم
درون پر ز آتش برون پر ز آب
چو گل رفته در کوه ابر راه آب
چو سامش چنان دید بر زد خروش
در آن عالم خواب ازو رفته هوش
به بیهوش آمد به پایش فتاد
سر راز هجران برو برگشاد
که ای ماه پر مهر آرام دل
مه گلرخان و گلندام دل
بت مه لقایان ماچین و چین
گرفتار در چین زلفت چنین
به بازار حسنت پری بی بها
اسیر کمندت نیابد رها
فزون رخت شمع ایوان جان
دلم را ز پروانه وش جانفشان
منم عاشقی در ره وصل یار
تو معشوق با درد هجرت چه کار
منه درد بر جان که دردت مباد
پریشانی از سرو سردت مباد
فدای تو بادا همه جان من
هم آشکار تو پنهان من
کجا بی غمت در کجایی بگو
بدین سان پریشانی چرایی بگو
که باشد به گیتی تو را هم نفس
که از درد تو بشکنم من قفس
کدام است راه وصالت کجاست
که جانم ازین درد دوری بکاست
شکر لب لب درفشان کرد باز
شکر ریخت از لعل نوشین به راز
نخستین شد از دیده گوهرفشان
چنین گفت کای شاه گردنکشان
ترا اسب تازنده در زیر زین
چه دانی ز پویندگان غمین
تو را ساغر عیش کرده خراب
چه دانی که را برده سیلاب آب
تو را جام می چهره چون دل فروخت
چه دانی که در آتش افتاده سوخت
تو را گوش بر ناله زیر و بم
چه دانی که باشد گرفتار غم
تو را خوش بود کام در روزگار
مرا هم به ناگه یکی گوش دار
تو را با پریزادگان عیش و جام
چه دانی که در بند دیوم مدام
که از چین فتاده به کوه فنا
ز بند بلا بندی ابرها
اگر آمدی یافتی زنده ام
وگرنه به چنگ اجل بند ه ام
خوشا خسته هجر را در خیال
ز ناگه به جان یافتند اتصال
خوشا با خیال بت سیمبر
نهادند لب بر لب یکدگر
کسی کو نه عشقش ورا جان بود
مخوانش تو آدم که حیوان بود
ز ناگه ز شادی ز جا جست سام
به بر در نبودش بت خوش خرام
شدش سینه از درد او پاره تر
ز بیچارگی ماند بیچاره تر

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
بگفت این و یک حمله آورد دیو
سوی جاودان نعره بر زد غریو
که ای نره دیوان با خشم و تاب
درآیید ای مالکان عذاب
بدان تا بگیرم من این بدنشان
رسیدند هر سوی اهریمنان
هجوم آوریدند در پای کوه
رسیدند هر سوی اهریمنا
همه دیو آتش خور رزمساز
همه آتش انداز با سوز و ساز
چو سام آن چنان دید پیکار جنگ
بجویید از خشم جنگی پلنگ
نشست از بر چرمه سخت سم
که از گرد سمش فلک گشت گم
برآورد آن آتش آبدار
یکی آتش انداخت در کارزار
به قلواد و شاپور فرزانه مرد
یکی نعره زد شیر اندر نبرد
کزین بد تنان دشت سازید پاک
برآرید ازین تیره دیوان هلاک
مترسید از رزم دیو عذاب
که سازم من این کوه آذرخراب
یکی را نمایم ازین کوه سنگ
به فرمان یزدان با فر و هنگ
کشم آتش دوزخ از خونشان
که از من بماند در عالم نشان
به یزدان پناهید در رزمگاه
که او می دهد بنده را دستگاه
به حمله درآمد یل پهلوان
همی نام برگفت روشن روان
به سوی سمندر درآمد دلیر
به چنگال شمشیر چون نره شیر
سمندر بدو هم یکی حمله کرد
کزان دره برخاست از چرخ گرد
عمودی درانداخت بر سام یل
بتندید و بگشاد بر وی بغل
سپر بر سر آورد سام سوار
سپرده دل و جان به پروردگار
سمندر فرو کوفت گرز گران
که دوزخ شد از بیم گرزش نوان
که آواش پیچید بر برز کوه
همه کوه از آواز او شد ستوه
سر پهلوان را نشد زو خبر
به فرمان دادار فیروزگر
سمندر دگر کوفت گرز گران
به ماننده پتک آهنگران
سه گرز پیاپی بزد نره دیو
که از کوه و هامون برآمد غریو
بدو گفت جنگی سپهدار سام
که ای دیو تیره دل تیره کام
عمود مرا هم یکی نوش کن
همه رزم خود را فراموش کن
بخندید بر سام دیو پلید
که گرز تو مویم نیارد خلید
به من داد شداد کوپال جنگ
نتابد به چنگال من خاره سنگ
چو من ابروان را درآرم به تاب
تنت را دراندازم اندر عذاب
سپهبد چو بشنید برکرد اسب
بیامد برش همچو آذرگشسب
عمود نریمان برآورد شیر
فرو کوفت بر ترک دیو دلیر
که مغز سر و کتف و یال و برش
همه نرم گردید با پیکرش
چو دیدند دیوان مر آن یال و برز
چنان فره و رزم و آن دست و گرز
شگفتی بماندند از آن کامیاب
کز آن گونه کشته است دیو عذاب
ز سوی دگر گرد شاپور شیر
سر دیو دیگر درآورد زیر
به هر سو خروشید چون پیل مست
نموده به دیوان همان ضرب دست
همان گرد قلواد زرین کلاه
به شمشیر می کشت در رزمگاه
بکشتند چندان ز دیوان عاد
که از دره خون رو به دریا نهاد
گروه دگر دیو اندر دره
در آتش فکندند خود یکسره
شده نره دیوان دل گمرهان
بسان سمندر در آتش نهان
دو روز و دو شب پهلو نامدار
همی کشت دیو اندر آن کوهسار
سوم روز بر شد فراز دره
جهان پر ز آتش شده یکسره
همی شعله بر چرخ خور می کشید
ابر خرمن ماه سر می کشید

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
به نزدیک دادار شد سرفراز
زمین را ببوسید و بردش نماز
چنین گفت کای داور آب و خاک
ز تو باد آتش پر از بیم و پاک
جهان سر به سر زیر فرمان تست
وگر آب و آتش همه زان توست
مرا بخت و نیرو به شداد ده
شکستی بر این لشکر عاد ده
یکی چاره از بهر آتش بساز
که بیچارگان را تویی چاره ساز
که من دوزخ و جنت او خراب
بسازم که شداد آید به تاب
براندازم این تخم ناپاک دیو
که کردست نام خودش را خدیو
خدیو زمانه سراسر تویی
به هرجای بر بنده یاور تویی
بگفت و بمالید رخ بر زمین
همان دم به فرمان جان آفرین
ز گردون گردنده برخاست ابر
خروشان بر آن کوه سر چون هژبر
یکی برق و رعدی برآمد نهیب
که سیلاب آمد ز بالا به شیب
از آن ابر بارید باران چنان
که آن دره پر شد ز آب روان
همه آتش دره را آب برد
چو آب آمد از کوه آتش فسرد
همه آتش از فر مرد سره
به فرمان یزدان بشست از دره
هر آن کس که برد او پناه بر خدا
همیشه بود کارش از مدعا
همان دم رسیدند جنی سپاه
به پیش اندر آن بود تسلیم شاه
چو آن آتش دره افسرده دید
تن دیو از هر طرف مرده دید
شگفتی به سام دلاور بماند
برو نام یزدان فراوان بخواند
بیامد ببوسید پای دلیر
دعا کرد بر پهلو شیرگیر
بر کوه آذر فرود آمدند
به دل با می و بانگ و رود آمدند
کشیدند بر دشت پرده سرا
خروشی برآمد ز پرده سرا
به هم ناز و شادی دگر ساز شد
نی و چنگ مطرب هم آواز شد
به جلوه درآمد ز هر سو پری
چو چشم خوش خود به ساقیگری
شده بزم مانند بزم افق
کشیده ز می لعل نورش تتق
پری پیکران چهره آراسته
پی شادی سام برخاسته
در آن بزم ناهید بد چنگ زن
مه و مهر و برجیس بد چنگ زن
به یاد پری دخت خون می گریست
چگویم که از درد چون می گریست
چنین تا که ساقی بزم فلک
بپیمود ساغر به ملک ملک
ازین جام زرین می  نور داد
همه باده از ساغر هور داد
سپیده سپهبد ز روی شتاب
کمر بست و بر شد به پشت غراب

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
از آن آگهی پیش شداد شد
وز آن گفته مغزش پر از باد شد
بگفتند سام نریمان رسید
به فر منوچهر ایران رسید
همه دوزخ و جنتت را بکند
زمینش به چرخ برین برفکند
برآشفته شد شاه شداد عاد
لب خشم و تندی یکی برگشاد
به لشکر نگه کرد از روی قهر
چو مار و چو کژدم فرو ریخت زهر
بفرمود تا دیو زرینه بال
که جبریل خواندی ورا بدسگال
به بالا ز سیصد ارش بد فزون
به پیکر به ماننده بیستون
گهی زشت بود و گهی خوب چهر
گهی بر زمین و گهی بر سپهر
بیفتاد صورت به رنگ و به ریو
بیاراستی تن مر آن زشت دیو
بدو گفت با پهلوانان هزار
برو زود نزدیک بر آن سوار
فرو بند دستش به خم کمند
به آهن سراپای او را ببند
بیارش به نزدیک من تازیان
دو دست از بر تارک او زیان
هر آن کس که با او بینی به راه
به ویژه مر آن خیره تسلیم شاه
که شد رهنمون سام را زین دیار
برآور ز جانش بزودی دمار
بکش هر چه بینی ز دیو و پری
بکن کالبدشان ز جان اسپری
چو آن دیو بشنید اندر زمان
روان شد به سوی یل پهلوان
هزارش ز گردان مغرب زمین
به بالا بلند و برو پر ز چین
نشست از بر پیل زرینه بال
برافراخت بر ابر کوپال و یال
وز آن ره سپهدار سام جوان
نشسته به بزم اندر آن شادمان
پری هر طرف پیش او صف زده
همه جامهاشان به زر آزده
درختان زر را در آن پیشگاه
تماشاکنان گرد لشکر پناه
همه ماهرویان آن مرز و بوم
که آورده بودند از چین و روم
همه خوبرویان بتان چگل
که خورشید از شرمشان شد خجل
ازیشان سخن کرد گو خواستار
که چون اوفتادید در این دیار
درین گفتگو بود سام دلیر
که دیوی درآمد شده رخ زریر
تنش گشته لرزان شده زرد رو
دهن خشک و لبها پر از گفتگو
چنین گفت با سام کای بی همال
درآمد ز ره دیو زرینه بال
که جبریل باشد به شداد عاد
یکی بدکنش دیو تیره نژاد
هزاران دلیران عادی ز پی
برافروخته چهره برسان می
بخندید از گفت او پهلوان
که جبریل دیو است و تیره روان
درین بود کز دشت برخاست گرد
که خورشید رخشنده را تیره کرد
نگه کرد سالار ایران زمین
یکی نره دیوی درآمد به کین
دو پا بر زمین و سرش زآسمان
غریوان به مانند ابر دمان
زمانه گرفته همه پیکرش
برافروخته هر دو یال زرش
به صورت به ماننده مهر و ماه
ابر ماه افشانده مشک تتار
کلاهی به سر پر ز لعل و گهر
به گردن درافکنده طوقی ز زر
درآمد به نزدیک فرخنده سام
به کش کرد دست و بکردش سلام
سپهبد ز بالای او خیره ماند
ز بوی بد او دلش تیره ماند
درآمد به زانو چو زرینه بال
نگه کرد بر سام فرخ همال
شگفتی دلیری به مانند شیر
ازو شیر افلاک رنگش زریر
بپرسید سامش که تو کیستی
به یزدان چه داری و از چیستی
کرا می پرستی و نام تو چیست
مراد از که داری و کام تو چیست
ز شداد شوریده شوربخت
که بندد ز من بر سر تخته رخت
چه داری خبر سر به سر برشمار
که تنگ از وجودش بود روزگار

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
از آن رو شدید پلید آن بدید
ز کینه بجوشید بر خود شدید
یکی نامه بنوشت نزد پدر
برو برنوشت این همه سر به سر
ز مردی و پیکار سام سوار
که چون ابر غرد گه کارزار
صد و سی تن از ما بدین بارگاه
جهان در جهانبینشان شد سیاه
یکی شیر دیدم به چنگال تیز
که آرد به مغرب زمین رستخیز
یکی کار باید تو را کرد زود
که ما را نماندست گفت و شنود
طلب کرد باید ز کوه بلور
همان عوج عادی بدان یار و زور
بیاید مگر سام را برکند
بداندیش ما را مگر سر کند
وگرنه کسی نیست همتای سام
نتابند گردان به یک پای سام
شگفتی بود فره سام شیر
سر اژدها برکند شیرگیر
چو فردا سواره درآید به جنگ
بکوشیم در رزم آن شیر چنگ
بدان در برابر شوم در مصاف
بود رزم سیمرغ با کوه قاف
پس آنگه جهان زیر فرمان تست
سر مهر و مه زیر پیمان تست
وگرنه همه بخت شد واژگون
زرنداب گردد چو دریای خون
به تنها تن خویش جوید نبرد
نه لشکر نه کشور به گاه نبرد
سخن گوید از رزم شداد عاد
بجز رزم دیگر نیارد به یاد
تن کوه دارد دو چنگ پلنگ
نتابد به پیکار او خاره سنگ
ازین بیشتر جای گفتار نیست
که صد داستان همچو دیدار نیست
یکی مهر کردش شدید پلید
فرستاده تیزرو برگزید
فرستاد نزدیک شداد عاد
نوندش برون رفت مانند باد
به مرز زرنداب آمد ز راه
بدو نامه بسپرد در پیشگاه
چو شداد نامه سراسر بخواند
دل از بیم اندیشه در خون نشاند
بترسید از رزم سام سوار
که تنها به میدان کند کارزار
همه شب در اندیشه شد بدسگال
که چون رزم سازد بدان بی همال
ازین روی فرخنده سالار سام
به بزم اندر انداخت زرینه جام
پری صف زده پیش آن پهلوان
به روی سپهدار روشن روان
که فرهنگ جنی درآمد به پیش
زمین بوسه داده به آیین و کیش
خبر داد از عوج و چندین سیاه
که خواهد رسید اندرین رزمگاه
همه داستان گفت با پهلوان
که چون نامه بنوشت تیره روان
به شداد عاد این همه گفتگو
کنون عوج را خواسته جنگجو
چو بشنید ازو سام خندید و گفت
که پیکار ما را ندیدی شگفت
نه از عوج ترسم نه از ابرها
نیابند از تیغ تیزم رها
به فرمان یزدان به میدان جنگ
زمانی نیارند پیشم درنگ
تماشا کن بوستان باش و بس
چو آتش بسوزم همه خار و خس
همی دل ز قلواد آزرده ام
در اندیشه اش سخت پژمرده ام
کهناگه بد آید به آن رزمخواه
پس آنگه چه گویم به زابل سپاه
که گم شد به ناگه ورا رسم و اسم
گرفتار گشته است اندر طلسم
ندانم که زنده است یا مرده است
به چنگال جادویی آزرده است
به پاسخ بدو گفت فرهنگ هنگ
که تا آگهی آورد بی درنگ
بگویم تو را من که چونست کار
دل خود در اندیشه چندین مدار
بگفت و برون رفت فرهنگ هنگ
که تا آگهی آورد بی درنگ
به سوی طلسم عناصر شتافت
همه راز قلواد را می شکافت

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
به تسلیم جنی چنین گفت سام
ز پیکار طلاج گسترده دام
ندیدم به میدان چو آن بدکنش
کزو تیره گردد یلان را منش
یکایک سلیحم برون شد ز دست
ز نیرنگ طلاج جادوپرست
سرانجام از من بشد ناپدید
ازو شاد شد جان جنگی شدید
ندانم چه چاره سگالم بدو
بدان تا براندازم آن کینه جو
به پاسخ بدو گفت کای نامدار
یکی داستان گویمت گوش دار
بسی دام دارد ز افسون به دست
نتابید به میدان او پیل مست
همه سنگ آهن ربا دارد او
از آن تخم نیرنگ می کارد او
بدین گرز و شمشیر و تیر و سنان
نگیرد کس او را همی در جهان
ورا تیغ و گرزی که اندر طلسم
نهادست جمشید فرخنده اسم
نوشته برو نام یزدان پاک
کزو جان جادوست اندوهناک
گر او را به دست اندر آری همی
همه کار جادو سر آری همی
به سوی طلسمت بیاید شدن
شکستن مر او را و باز آمدن
همان گرد قلواد یابد رها
به رنجی یکی گنج یا بی بها
کنم شمسه را همرهت در زمان
شکست اندر آری تو بر بدگمان
رهانی ازین رنج رضوان ما
سرافرازی از بخت این جان ما
بگوید به تو شمسه کار طلسم
بداند سراسر شمار طلسم
اگرچه تو ایدر شوی بهر نام
سر ما ز دشمن درآید به دام
گرفتار گردیم پیش شدید
ولیکن به ما بد نخواهد رسید
درآید سر ما به زنجیر و بند
تو آنجا چو آیی تن ارجمند
برآری دمار از تن بدسگال
نباشد به گیتی تو را کس همال
خدای جهان یار جان تو باد
بلا بر تن بدگمان تو باد
چو بشنید ازو سام خندید سخت
که بیدار گردید بغنوده بخت
سه جام از می لعل گون نوش کرد
سخنهای رفته فراموش کرد
پس آنگه بپوشید اسباب جنگ
ببستند بر اسب زین خدنگ
نشست از بر چرمه ره نورد
همان شمسه ماه همراه کرد
همانگه بیامد به سوی طلسم
پراندیشه در جستجوی طلسم
یکی آتشی دید ناگه ز دور
درخشان به مانند رخسار هور
بدان روشنایی بشد نامدار
همی راند آن باره راهوار
شتابنده با شمسه ماهرو
همه راه جوینده و پویه پو

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
براندند اسبان سراسر به تک
که از گرد پوشید روی فلک
به ناگه یکی آتش سوزناک
بدیدند روشن بدان روی خاک
که شد شعله زن سوی گردان سپهر
ازو بد خطر بر رخ ماه و مهر
ز یک سوی او گنبدی همچو نور
درخشنده مانند تابنده حور
به شمسه چنین گفت کای سیمبر
چه گنبد بود بازگو سر به سر
بدو گفت پیریست جادونژاد
کزو شد گرفتار قلواد راد
کتابی است او را ز افسونگری
نوشته ز افسون دیو و پری
چو او را نخستین ببینی بکش
که بند طلسم است ای تیزهش
پس آنگه تماشا کنی از بروش
که بر چرخ گردان رساند خروش
سپهبد سوی گنبد آمد چو شیر
همانگه برون آمد آن گنده پیر
به دست اندر آن دفتر ریو و رنگ
زمین را بپوشید لرزان چو جنگ
چو چشمش به سام دلاور فتاد
بدانست کان قفل خواهد گشاد
بدو گفت کای سام نراژدها
کمر بسته بر کینه ابرها
نرسته ز دست تو دیو و پری
به دستت جهان همچو انگشتری
بگیری همه مرز مغرب زمین
اگر با تو همره بوم اندرین
به گفتار بدگو مشو پر فریب
میاور به روی من اندر نهیب
که من رازها دارم اندر جهان
نبینی چون من پیری اندر جهان
به پاسخ بدو گفت قلواد گو
مر آن گرد فرخنده راد گو
چگونه درافکندی او را به بند
چرا راه بستی ابر بی گزند
بدو گفت آنگاه پیر طلسم
که ای نامور گرد پاکیزه اسم
مرا سال بسیار بر سر گذشت
کسی را ندیدم جز از تو به دشت
بگفت و بدو داد آنگه کتاب
سپهبد نگه کرد اندر شتاب
نوشته که ای گرد گیتی ستان
سر نامداران زابلستان
ز قلواد گر جست خواهی نشان
به خوبی بدین پیر گوهر فشان
که پیریست هشیار با مؤبدان
نژادش ز ایران و اسپهبدان
خردمند پیریست پاکیزه مغز
ترا کار آید به گفتار نغز
درین مرز مغرب فراوان شگفت
ببینی که اندازه نتوان گرفت
اگر پیر فرخنده همره بود
همه چاره دیو گمره بود
نخستین ز شمسه یک اندازه گیر
که دشمن بود او بدین مرد پیر
هر آن چیز گوید دگرگونه کن
به گفتار او کار وارونه کن

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
خبر شد سوی عوج و شداد عاد
که خاتوره از سام یل شد به باد
ز تیغ سپهدار فرخنده بخت
شده دست و پایش همه لخت لخت
یکی زان خبر عوج آمد به جوش
ز جانش به گردون برآمد خروش
به ناخن همه روی شومش بکند
بغلطید بر خاک زار و نژند
همی گفت کای مادر ماهرو
که هرگز ندیده تو را ماه رو
به خوبی رویت نیاید پری
پری را بکردی تو از دلبری
هنرمند و استاد بر جادوان
به بالا به مانند سرو روان
نیر زد دو گیتی به یک موی تو
به از ماه و خورشید بد روی تو
نه آرام جویم نه خورد و نه خواب
دو دیده پر از آب و سینه کباب
نمانم که خود سام برگشته بخت
به آرام بنشیند او بر به تخت
مگر آن که او رادر آوردگاه
کنم روز روشن به چشمش سیاه
که باشد یکی سیستانی شوم
که آید غریوان درین مرز و بوم
به گردان شداد جنگ آورد
ابر مادرم کار تنگ آورد
همی گفت و از دیده سیلاب خون
همی ریخت تا شد زمین لاله گون
بدو گفت شداد کای نامدار
مکن گریه مانند ابر بهار
چو سام دلاور خروش هژبر
به گوش آمدش زود بگشاد گبر
به نوشاد و طنجه سپه بنگرید
بدو گفت کامروز صف برکشید
که رزم گرانست ما را به پیش
کزو تیره گردد مرا دین و کیش
نه گرشاسب دیدست این کارزار
نه هرگز نریمان دشمن شکار
به بالای عوج عنق کس ندید
که در عهد مردی من شد پدید
مگر دادگر کامکاری دهد
به عوجم یکی دستیاری دید
به پاسخ بدو گفت تسلیم شاه
که یار تو شد داور هور و ماه
خدای جهان مر تو را یاور است
اگر هر دو گیتی پر از لشکر است
بگفتند و از جای برخاستند
همه روی میدان بیاراستند
دو صف برکشیدند از بهر جنگ
ز بهر تماشا نهنگ و پلنگ
دلاور نشسته به پشت غراب
بیامد به میدان سری پرشتاب
یکی نیزه آهنین بس دراز
که بالای او بود هشتاد یاز
سنانش همه آب داده به زهر
پی جان عوج آن دد بدگهر
فلک بر فلک بر تماشا شده
کز آن گونه آشوب بر پا شده
نبوده چنین رزم اندر جهان
که با عوج جنگ آورد از مهان

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
یکی نعره زد اهرمن اهرمن
که در لرزه آمد زمین و زمن
بگفتا منم اهرن مغربی
هر انگشت دستم بود عقربی
ز کهسار قافم زبان بی گزاف
نیارم که گویم ز خود هیچ لاف
پی رزم و پیکار سام آمدم
در آورد جویایی نام آمدم
ز من سام یل را دهید آگهی
که آمد سواری ابا فرهی
فلک را به میدان کنم سرنگون
برانم به هر سو یکی جوی خون
همه دشت از کشته سازم چو کوه
ز نر اژدها من نگردم ستوه
بگفت و به لشکر یکی حمله کرد
زمین را ز خون کرد چون لاله زرد
به شمشیر سیصد تن افکنده خوار
ز طنجه جوانان نیزه گذار
چو سام نریمان چنان حال دید
همی غلغل نامداران شنید
بدانست پیکار اهرن سوار
بدو حمله آورد در کارزار
یکی در خروشید کای بدنژاد
نمانی تو و نیر شداد عاد
ز گردان طنجه چرا کشته ای
ز مین را به خونشان بیاغشته ای
ندیدی ز خود دست بالای دست
از آن رو به میدان شدی پیل مست
ولیکن جان بر تو تیره کنم
به شداد چنگال خیره کنم
منم سام پور نریمان گرد
که رنگ از رخ نره شیران ببرد
شنیدی چه کردم به طلاج دیو
ز جانش چگونه برآمد غریو
به میدان چگونه بکشتم شدید
به یک تیغم از دهر شد ناپدید
همان رزم ارقم شنیدی دگر
که آمد ز زخمم چسان او به سر
بدو گفت گفتار بیهوده بس
به من گر بود مر تو را دسترس
پس آنگه به میدان تویی شیر کین
که از پشت زینم زنی بر زمین
بگفت و عمود گران سنگ را
برآورد و آراست دو چنگ را
بزد گرز بر تارک پهلوان
که میدان از آن زخم آمد نوان
بپیچید آواز بر چرخ پیر
جهان پر شد از نعره دار و گیر
دگر حمله آورد بر سوی سام
بدو داد پهلو در آورد نام
دویم گرز را کوفت آن بدگهر
که شد پهن در دست پهلو سپر
سوم حمله آورد بر سوی پشت
از آن حمله ها باد بودش به مشت
بخندید ازو سام نیرم نژاد
که ای بی هنر خیره پر ز باد
یکی گرز از بازوی من بگیر
بدان تا بدانی تو بازوی شیر
بگفت و درآمد بسان نهنگ
سوی گرزه گاوسر برد چنگ
غرابش برانگیخت و افراخت دست
درآمد به حمله چو پیلان مست
سپر بر سر آورد اهرن چو باد
ز شداد عادی بسی کرد یاد
ازو خواست فیروزی رزمگاه
نبود آگه از داور هور و ماه
که سام سپهبد برو بربتاخت
چو شیران بدو بازوش برفراخت
یکی گرز زد بر سرش پهلوان
که شد نرم بر دشت کین استخوان
بزد خویش را آنگهی بر سپاه
جهان پیش شدادیان شد سیاه
چو گرگی که آید به سوی گله
سر از تن همی کرد هر دم یله
بیفکند کشته در آن کارزار
به دشمن همه کار را کرد خوار
به هر سو عنان تکاور کشید
چو مرغی همه دانها را بچید
به شداد بردند ازین آگهی
که شد روی میدان ز اهرن تهی
سپاهت همه سام یکسر بکشت
همه کار گردون بشد زو درشت
بلرزید از خشم شداد عاد
چو کردند در پیشش این گفته باد
دگرباره ملاح گیتی سپهر
به دریا روان ساخت کشتی مهر

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -