cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
اگر عمر ابد خواهی در ایام
ز آب چشمه اچول طلب کام
سکندر آب اگر زین چشمه می خورد
برای چشمه حیوان نمی مرد
ندارد قدر این آب آب حیوان
ازان تن زنده می ماند ازین جان
صفای چشمه بین کز چند فرسنگ
نماید سنگ در آب آب در سنگ
عروسی را که رخ شویند ازین آب
بتابد روی از مشاطه در خواب
بود گر بید را زین آب امید
هلالستان نماید سایه بید
برد گر ابر ازین سرچشمه مایه
نیفتد بر زمین از ابر سایه
اگر این آب سوی باغ پوید
ید بیضا چو برگ از شاخه روید
درین سرچشمه گردد دیده بینا
به بر گو باد بوی پیرهن را
صفا نوعی به سنگش نقش بسته
که بازار بلور از وی شکسته
وزد بر کوه اگر زین چشمه صرصر
کند سنگ سیه را رشک مرمر
مخوانش آب خضر از بی تمیزی
که هست از آبرو به در عزیزی
اشارت جانب این چشمه از دور
کند انگشت را فواره نور
ندارد آب کوثر این شرافت
شرافت فرض کردی کو لطافت
کند گر امتحان سردی آب
نیارد پنجه مرجان دمی تاب
نمی آید به جوش این آب از آتش
هوس گو زحمت بیهوده می کش
مگر یاقوت اینجا آب خورده
که آتش آبرویش را نبرده
ازان ماهی زند خود را به قلاب
که در آتش جهد از سردی آب
دهد لب تشنگان را با صد امید
خط موجش برات عمر جاوید
خداوندا ندانم این چه آب است
که چشم خضر بر وی چون حباب است
به روی چشمه ماهی صف کشیده
چو مژگان های تر بر روی دیده
دمادم چشمه از ماهی تپیدن
کند چون چشم انداز پریدن
دلی کاین چشمه را دیده ست در خواب
که از چاه زنخدان می خورد آب
نیابد تا ز چشم بد گزندی
بر این سرچشمه می باید سپندی
چه معجز می کند این چشمه نوش
که دایم دیگ سردش می زند جوش
بر این سرچشمه چندان در فشاندم
که دریا را به روی خود نشاندم
چه می پرسی حدیث باغ اچول
ارم بر سینه دارد داغ اچول

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
چو آمد سوی باغ بیگم آباد
صبا در رعشه جاوید افتاد
ز بس دهشت درین پاکیزه گلشن
نگیرد یاسمن را خار دامن
گل آن باغ را از بس حیا بود
نگاه نرگسش بر پشت پا بود
برون ناید ز کاخ از شرمساری
نسازد غنچه را تا گل عماری
نچیند باغبان اینجا گل از بار
که یاد چیدن گل بردش از کار
نباشد جز گل شب بو درین باغ
نسیم صبحدم گو داغ شو داغ
چه رنگ است ارغوان این چمن را
که رنگین می کند حرفش سخن را
صبا را سنبلش کی می دهد باج
پریشانی ز دل ها کرده تاراج
به دامن سایه خود چیده از خاک
حلال لاله بادا دامن پاک
عذار سبزه این باغ خرم
عرق ناک است روز و شب ز شبنم
ز بس درس ادب گوید ادیبش
بود در پرده صوت عندلیبش
چه حرف غنچه می کردم زبانزد
زبانم دامن دل بر میان زد
به گرد این چمن بی منت خار
تماشایی ز مژگان کرده دیوار
درین بستان سرا از سرو و شمشاد
ز هر جانب عیان صد محشرآباد
ز بس گیسوی سروش بود پرتاب
به گردن قمریان را طوق شد آب
ز سروش سایه کی می ریخت بر خاک
قیامت قامتش می بیخت بر خاک

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
چو آمد سوی باغ آصف آباد
سلیمان ملک خود را رونما داد
به آبش آب زمزم چون ستیزد
که این از چشمه آن از چاه خیزد
قرین می گشت با این چشمه زمزم
اگر می بود در کشمیر آن هم
نمی باشد گواراتر ازین آب
نوشته خضر صد محضر درین باب
به صافی صاف تر از ماه بی میغ
گرو برده به سردی از دم تیغ
به دل فیض روانی می چشاند
که در صافی به شعر صاف ماند
زند چون چشمه جوش از سردی آب
نماند بر فلک خورشید را تاب
ز آشامیدن این رشک کوثر
بود هر گام خضرآباد دیگر
ز مشرق تا به مغرب گر شتابی
چنین سرچشمه ای دیگر نیابی
بود سرچشمه تسنیم و کوثر
ز فیض باغ رضوان تازه و تر
همین آب است آب زندگانی
برو از خضر بشنو گر ندانی
درین چشمه نماید عکس زنگی
چو در آیینه ها عکس فرنگی
بود بر خاک حیف این رشک زمزم
به روی سبزه می زید چو شبنم
شبم روشن بود زین چشمه آب
به بر گو تیرگی را گرد مهتاب
ز شوقش چشمه سار کوه الوند
رساند اشک حسرت تا دماوند
ز شرمش آب حیوان را جبین تر
دهد باج گواراییش کوثر
بود برنده تر از آب شمشیر
مخور این آب تا از نان شوی سیر
نباشد هیچ کس بی بهره زین آب
بیا گو سلسبیل و فیض دریاب
بود برندگی سر خیل فوجش
بر این برهان قاطع تیغ موجش

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
خضر سرچشمه ورناک جوید
که دست از چشمه حیوان بشوید
محیط از شرم ریگ آب ورناک
عرق از جبهه گوهر کند پاک
فرات از رشک نهرش کربلا شد
ز غیرت دجله را نم توتیا شد
چه شد گر خضر را هم جرعه ای داد
رسد این چشمه دریا را به فریاد
ز فیضش ملک کشمیرست معمور
ازین سرچشمه بادا چشم بد دور
اگر ذوق بهار و سبزه داری
به جز کشمیر در خاطر نیاری

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
مرا این نغمه مالد دم به دم گوش
که بلبل در چمن عیب است خاموش
ز لب مهر خموشی زود برگیر
زبان را در پس دندان مکن پیر
چه خاموشی چمن را گوش کر نیست
فغان عندلیبان بی اثر نیست
محیط جسم را نطق است گوهر
زبان بی سخن برگی ست بی بر
ز دریای سخن از یک صدف در
جهانی را توان کرد از گهر پر
سخن روح است و پیکر جوهر جان
سخن را هست منت بر سر جان
کسی را بر سخن انگشت رد نیست
سخن از ملک جان است از جسد نیست
سخن سازد جوان چرخ کهن را
چه منت هاست بر گردون سخن را
سخن منسوخ بودی گر در ایام
نبردی هیچ کس را هیچ کس نام
سخن را گر قضا از عرصه رفتی
به عالم کس چه گفتی یا شنفتی
زبانی کز سخن بیکار باشد
زبان صورت دیوار باشد
سخن اصل وجود کاینات است
سخن پیرایه ذات و صفات است
ز بس طبعم به فکر گلشن افتاد
سخن با غنچه در یک پیرهن زاد
حدیث گل چنان افسانه ام شد
که بلبل آمد و پروانه ام شد
به قمری گفتم از سرو آنقدر من
که طوق از منتم سودش به گردن
ثناگستر نباشم چون چمن را
کند حرف چمن رنگین سخن را
زبانم حرف گل چون کرد آغاز
به جای گوش گل را شد دهن باز
حکایت آنقدر گفتم ز بستان
که اعضایم شد اجزای گلستان
به باغ فکر ازین گلشن ستایی
کفی دارم ز گل چیدن حنایی

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
در باغ بهشت است این که الحال
برآورده به سنگش پیرپنجال
چو وقت آید که بگشایند این در
به کشمیر آمدن باشد میسر
درین منزل دل کشمیر نگشود
به پنجاب آمدی گر راه می بود
نشد زین روستا آزاد کشمیر
جوانی در میان کوه شد پیر
بهشتی مانده در سنگین حصاری
گلی اما به دست مشت خاری
هما مسکن درین کشور ندارد
کسی فر غیر نیلوفر ندارد
اگر می بودم اینجا در جوانی
دلم می داد داد کامرانی
فلک روزی مرا افکند اینجا
که عینک می نهم بحر تماشا
به سیر باغ روزی یافتم بار
که خار از گل ندانستم گل از خار
دلی را کز تعلق گشته آزاد
چه سود از جلوه سروست و شمشاد
لبی کو پارسایی را ثنا گفت
لب یار و لب جامش دعا گفت
رسد گر فیض کشمیرم به فریاد
روان شیخ صنعان را کنم شاد
مگو اینجا ز ترسا آدمی نیست
که هندو را هم از ترسا کمی نیست
چنان زد پارسایی در دلم چنگ
که رنگ از می گریزان شد می از رنگ

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
کف قدرت پس از مقصود ایجاد
جهان را زینت از شاه جهان داد
به تسخیر فلک شبدیز چون راند
ملک صاحبقران ثانی اش خواند
به زیر سایه اش صاحب کلاهان
جنابش قبله گاه و پادشاهان
نهال عقل از تیغش برومند
به رویش دین و دولت در شکرخند
کرم از صورت دستش مثالی
بقا از گلشن عمرش نهالی
زر از نامش چنان بر خویش بالید
که مهرش در دل ممسک نگنجید
نباشد بر فلک خورشید انور
شبیهش را فلک بسته ست بر سر
به تیغ کوه اگر تیغش ستیرد
پلنگان را ز بیمش داغ ریزد
ز لطفش غم ز دل بر باد رفته
غریبان را وطن از یاد رفته
هوس را حاصل دریا و معدن
ز باد آستین ریزد به دامن
ز ابر دست او کشت ار شود تر
به جای دانه آرد خوشه گوهر
به روز کینه اش در دشت ناورد
رود کشتی در آب از زهره مرد
به دشمن بی صداع برق شمشیر
ز نقش پا نماید دیده شیر
کمین مرد شکار او به یک مشت
تواند نیله گاو چرخ را کشت
ندانم در دو عالم این و آن را
خدا را دارم و شاه جهان را
شهشنشاهی که گردون پایه اوست
پناه عرش و کرسی سایه اوست
ز جزمش عزم دشمن در گریز است
ز تبعش فتح را بازار تیرست
به شمشیرش عدو در دست بازی
چو شمع از پنجه در ساعدگدازی
کسی از دستبردش جان نبرده
عدم گویی به تیغش دم سپرده
ترحم بر جنابش ایستاده
دری بر روی نیک و بد گشاده
به هیبت حمله ای بر دشمن آورد
که شد خونش چو آب زعفران زرد
جهان را برق تیرت رفت و رو کرد
ز رنگ دشمنت پیدا نشد گرد
فلک با گرد خیلت گر ستیزد
چنان افتد که گردش برنخیزد
ز بانگ کرنای پادشاهی
بود زیر زمین کر گوش ماهی

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
زهی صیدگاه شهنشاه دین
که صیاد دوران ندیدش قرین
چنین صیدگاهی برای شکار
ندیده ست صیدافکن روزگار
شکاری که در عرصه عالم است
همه جمع گردیده در پالم است
ز آهو در و دشت پر آنچنان
که گویی جهان گشته آهوستان
هوا عشرت افزا ز باد شمال
زمین نرگسستان ز چشم غزال
به عالم که دید این چنین صیدگاه
که صیدش بود بیشتر از گیاه
درین صیدگه با شتاب تمام
شهنشاه دین قبله خاص و عام
ز دنبال هم بی خطا و درنگ
بسی صید افکند با یک تفنگ
ز آهو که صید شهنشاه شد
شمارش دو افزون ز پنجاه شد
صدوچار نوبت در آن گیر و دار
ز مرکب فرود آمد و شد سوار
تماشای صیاد این صیدگاه
کند محو در چشم آهو نگاه
به راه است چشم غزالان چهار
که آید شهنشه به عزم شکار

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
صدف وار این جلد گوهرنگار
لبالب بود از در شاه وار
به حسن و صفا می برد دل ز چنگ
کجا نقش ارژنگ و این آب و رنگ
چنین صنعتی کس نبرده به کار
به جز صانع دست صنعت نگار
کسی کاین چنین لعبتی ساز کرد
مگویید نیرنگ اعجاز کرد
در او درج اوراق هفت آسمان
که گنجد در آن ذکر شاه جهان
سزد لاف معجز ز صورت نگار
که کرد این چنین صورتی آشکار
به صنعت ندانم که این نقش بست
که بهزاد را بست بر تخته دست
که دیده جز این جلد گوهرنگار
که گیرد صدف بحر را در کنار
بهار ارم کرده اینجا بهار
شکفته گل از پوستش غنچه وار
ز شرم مقواش دارد حجاب
که نام ورق می برد آفتاب
از آن جا گرفته ست در طاق دل
که باشد مقواش ز اوراق دل
گرو برده این لعبت دل فریب
ز رخسار خورشیدرویان به زیب
چه چست است و در دلربایی دلیر
نمی گردد از دیدنش دیده سیر
به حسن است افزون ز خورشید و ماه
به اندازه دیدنش کو نگاه
ز رخ رنگ خورشید روزی پرید
که شکل ترنجش قضا می برید
شبیه ترنجش چو می ساختند
به ترکیب خورشید پرداختند
مریزاد دستی که این گل برید
که از غیرتش گل گریبان درید
بود سرنوشتش ز روز نخست
که ربطش کند ربط اجزا درست
نیابی به جمعیتش دیگری
که در جمع افراد دارد سری
کسی شکر چون گوید آن دوست را
که داد اینقدر مغز یک پوست را
به نقش و نگارست زیبا و نغز
ندیده چنین پوستی هیچ مغز
ترنجش بود آفتابی دگر
خطوط شعاعیش تحریر زر
حدیثش به هر صدر مجلس بلند
مربع نشین و مربع پسند
به گیتی گرفت آنقدر اعتبار
که شد ذکر شاه جهان را حصار
فلک روزی از قدرش آگاه شد
که جلد کتاب شهنشاه شد
به غیر از ترنج زر این کتاب
ندیده ست ثابت کسی آفتاب
کتابی که باشد چنین جلد آن
بود درخور ذکر شاه جهان

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
زهی فرخنده تخت پادشاهی
که شد سامان به تایید الهی
مدار تخت اگرچه بخت باشد
سعادت بخت را زین تخت باشد
فلک روزی که می کردش مکمل
زر خورشید را بگداخت اول
چو دست نوبت آمد بر سر کان
ز قدر خویش واقف شد زر کان
بود زیب زرش از کان زیاده
مگر گنج روان است ایستاده
به حکم کارفرما صرف شد پاک
به میناکاریش مینای افلاک
جز این تخت از زر و گوهر چه مقصود
وجود بحر و کان را حکمت این بود
شدند اورنگ شاه هفت کشور
چها کرد اتفاق گوهر و زر
شد این اورنگ زیب ربع مسکون
عروس ملک را زینت شد افزون
ز یاقوتش که در قید بها نیست
لب لعل بتان را دل به جا نیست
دل گوهر ز الماسش خورد نیش
ز لعل یار لعلش را بها بیش
برای پایه اش عمری کشیده
گهر افسر به سر خاتم به دیده
به کارش آمدی خورشید ناچار
اگر می بود خالی یک نگین وار
به خرجش عالم از زر شد چنان پاک
که شد از گنج خالی کیسه خاک
برای زیبش از گوهرنگاری
گرفتارند بحر و کان به خواری
قضا می کرد چون گوهرنگارش
نیامد اختر گوهر به کارش
خبردار بهای گوهرش کیست
که داند حاصل روی زمین چیست
رساند گر فلک خود را به پایش
دهد خورشید و مه را رونمایش
سرافرازی که سر بر پایه اش سود
ز گردون پایه ای بر بخت افزود
که را جز پایه اش توفیق این گشت
که سازد چار رکن کعبه را هشت
به طوف پایه اش از جوش مردم
سلیمان را شود انگشتری گم
خراج بحر و کان پیرایه او
پناه عرش و کرسی سایه او
گرفته دست شاهان پای این تخت
که اینجا بخت شان را نو شود رخت
ازین تخت است گردون صاحب افسر
فلک را پایه اش تاج است بر سر
کند گر قصه این تخت آغاز
مرصع خوان شود هر قصه پرداز
سلیمان را اگر یاری کند بخت
به کام دل رسد در پای این تخت
بشارت باد از بخت آسمان را
که شد محراب این تخت آسمان را
گرفته دست دولت پایه اش را
سعادت می پرستد سایه اش را
به سویش خلق را روی نیاز است
مگر این تخت محراب نمازست
سریر حضرت شاه جهان است
که محراب زمین و آسمان است
بدخشان گو غنی کن کیسه سود
که لعلش را بها امروز افزود
زرش را مهر دل تا بر گوهر تافت
صدف در قعر دریا سینه بشکافت
ز انواع جواهر گشته الوان
خراج عالمی هر دانه آن
در اطرافش بود گل های مینا
فروزان چون چراغ از طور سینا
چو می کرد از فرازش کو تهی دست
نگین خویش جم بر پایه اش بست
به ترتیبش که را جرات کند رای
به جز توفیق بخت کارفرمای
شب تار از فروغ لعل و گوهر
تواند صد فلک را داد اختر
ز شادابی درش دریای آب است
طلایش را عیار آفتاب است
تماشایش فزاید نور بینش
به ترکیبش کند ناز آفرینش
جواهرخانه شاه جهان است
مگو تخت روان گنج روان است
عیان بینند از مه تا به ماهی
درین اورنگ فر پادشاهی
چنین تختی ست درخور شاه دین را
مکان این است لایق این مکین را
دهد شاه جهان را بوسه بر پای
ازان شد پایه قدرش فلک سای
سریر پادشاه هفت اقلیم
کند بر نه فلک از قدر تقدیم
چو شاهنشاه را این تخت شد جای
خراج هفت کشور بوسه زد پای
کند شاه جهان بخش و جوان بخت
خراج عالمی را خرج یک تخت
کسی کاین تخت را شد مدح پرداز
بر اورنگ سلیمانش رسد ناز
خداوندی که عرش و کرسی افراخت
تواند قدرتش تختی چنین ساخت
اثر باقی ست تا کون و مکان را
بود بر تخت جا شاه جهان را
بود تختی چنین هر روز جایش
خراج هفت کشور زیر پایش
سعادت در سر این تخت ازان است
که جای ثانی صاحبقران است
شهنشاه حقیقی و مجازی
شهاب الدین محمدشاه غازی
به ترتیبش فلک را کرد الهام
فلک در پنج سالش داد اتمام
چو تاریخش زبان پرسید از دل
بگفت اورنگ شاهنشاه عادل
بود تاریخ این تخت فلک سای
سریر پادشاه بزم آرای

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
زهی عالی بنا کز پایداری
بقا را کرده تعلیم استواری
مقام خوابگاه پادشاهی
مهیا شد به تایید الهی
سراسر نور چون کاشانه چشم
شده مردم نشین چون خانه چشم
در و بامش همه عنبرسرشت است
که گویی خانه چشم بهشت است
کند این خانه را زان چرخ پابوس
که شمع دولت و دین راست فانوس
نشد آیینه با خشتش برابر
بسی داغ است ازین معنی سکندر
درش محراب محراب نیازست
چو چشم دولت بیدار بازست
در و دیوارش از آیینه کاری
چو عالی محو در صورت نگاری
ز سودایش هوایی بیت معمور
به طوفش کعبه آید از ره دور
فلک را رفعتش دل برده از دست
ز جام روزنش خورشید سرمست
درین خلوت سرای نیک فرجام
تراوش می کند فیض از در و بام
چو طبع مستقیم از روشنایی
چو روی مهوشان در دلگشایی
بود کیفیت از جامش نمودار
چو از آیینه عکس روی دلدار
ز فیضش صبحدم را خانه معمور
چو مشرق روزنش فواره نور
شرف را خانه دولت تمام است
مقام عشرت و عیش مدام است
ز رفعت سایه سقفش فلک سای
پی تعظیم فرشش عرش بر پای
ز سقفش آسمان چون سایه در زیر
نمی گردد نگاه از دیدنش سیر
زمینش فیض بخش و عشرت انگیز
در و بامش طرب گاه و طرب خیز
به دیوارش که زد این نقش پرکار
که شد مانی ز حیرت نقش دیوار
ز خاکش بوسه چین زرین کلاهان
ثناگوی صفایش صد صفاهان
به گردش روح قدسی جمع ازان است
که خلوت خانه شاه جهان است
به سعی بانی فرخنده فرجام
چو این دلکش عمارت یافت اتمام
خطابش دیده ایام کردند
چو دیده خوابگاهش نام کردند
بود خاکش عبیر طره حور
ازین فردوس بادا چشم بد دور

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
نمی دانم چه بد کردم که نیکم زار می داری
تنم رنجور می خواهی دلم بیدار می داری
ز رنجم راحتی داری از آنم دیر می پرسی
به زاری کردنم شادی از آنم زار می داری
چه آزاری ز من من خود به آزاری نمی ارزم
چه باشم خود کی ام کز من چنین آزار می داری
کجا شد آن که گه گاهی ز دردم یاد می کردی
عزیزم داشتی ز اول به آخر خوار می داری
نهی بر جان من منت که تیمارت همی دارم
دلم خون شد ز تیمارت نکو تیمار می داری
به دردی قانعم از تو به دشنامی شدم راضی
نزاری نیک بدنام است ازو زان عار می داری

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
می روی می دهدت دل که مرا بگذاری
برو اکنون تو و نامردمی و نایاری
بر من و زاری و تنهایی من رحمت کن
مکن ای یار به آزار دلی بی زاری
ما نکردیم گناهی که بود موجب خشم
آری آری تو ز ما سیر شدی پنداری
دل یاران بربایی و به غارت ببری
از که آموختی این دل بری و عیاری
تا برفتی نی ام از یاد تو خالی نفسی
منم و یاد تو در مستی و در هش یاری
گفتمت عهد به پایان نبری روز نخست
الحق الحق چه نکو عهد و وفایی داری
ضعف دل بر من سودازده شد مستولی
چیست تشویش دماغ آفت شب بیداری
چند رفع غم بیهوده توان کرد به می
نه همه عمر توان بود درین بی کاری
در دلم بود که هرگز نشوم از تو جدا
در سرم بود که با ما قدمی بسپاری
نه چنان باز گرفتی قدم از ما که دگر
روی آن است که دستی به سرم بازآری
گفته بودی که نزاری همه زاری دارد
چون زر و زور ندارد چه کند هم زاری

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
مرای ای یار ضایع می گذاری
ترحم کن گر آمد وقت یاری
من مظلوم در دست تو عاجز
که داند تا تو ظالم در چه کاری
خیالت گو وداع جاودان کن
اگر ما را به هجران می سپاری
درست است این که از ما برشکستی
ولیکن نیست شرط دوست داری
چنین بی غم که با رویی چو خورشید
به یک ذره غم یاران نداری
طمع دارم ز چشم سرگرانت
که گه گه غمزه  ای بر ما گماری
به یک شفتالو از سیب زنخ دان
برآور کار  من آبی و ناری
مرا گو می مده ساقی دگر بیش
خرابم کرد چشمان خماری
مرا از یاد تو یک دم به سر نیست
که تو از بدو فطرت یادگاری
نزاری بی تو یک دم بر نیارد
گرم یادآوری و گر نیاری

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
دوش آمد و گفت در چه کاری
از دست شدی سر چه داری
بگذشت به هرزه روزگارت
موقوف که در چه انتظاری
گرداب کشیده در میانت
می پنداری که بر کناری
سر پیش بمانده چند باشی
مستغرق بحر شرم ساری
در رشته ی خویشتن پرستان
جهل است امید رستگاری
خواهی که حیات بخش گردد
هر دم که ز اندرون برآری
بیرون روی از وجود و خود را
بسپاری و بیش سرنخاری
تحقیق شعار خویش سازی
تقلید تمام واگذاری
ای پیک عدم نگفتم آخر
بگذر ز وجود خود نزاری
از ملک دو کون بر سرآیی
یک باره اگر تو واسپاری

وزن: مَفْعُولْ مَفاعِلُنْ فَعولُنْ
بحر: هزج مسدس اخرب مقبوض محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - U - | U - -
خوش ایامی و خرم روزگاری
که صحبت داشتم با تو یاری
دمی کاندر فراقت می برآرم
چه گویم زندگانی نیست باری
چه راحت باشدش هیچ از جوانی
کسی را کش نباشد غم گساری
اگر بادی گذر دارد به کویت
ببین کز من نباشد بی غباری
و گر مرغی به بامت بر نشیند
بود بر بالش از من نامه واری
خرد بر صبر می دارد دلم را
قراری می دهد با بی قراری
ولیکن در هوای وصل خورشید
نباشد ذره را بس اختیاری
نزاری تا کی ای کوته نظر هان
که عمرت صرف شد در انتظاری
برو یاری به دست آور که دنیا
ندارد پیش دنیا اعتباری

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
دل ببرد از من بتی زیبا نگاری
ماه رویی سرو قدی گل عذاری
عاشقم عاشق بگفتم آشکارا
عاشقی چندین گناهی نیست باری
کار من بر روی نیکو حال کردن
هر کسی حالی دگر دارند و کاری
یار با ما در میان آید چه باشد
سرزنش گو می کنید از هر کناری
چون امید وصل خواهد بود شاید
گر بباید برد یک چند انتظاری
هر که را بر خرمن گل دست باید
گو مکش انگشت باز از زخم خاری
گو در این دریا مرو بد دل که زان پس
نیست بیرون آمدن را اختیاری
هر که بر جان لرزد از عشقش چه حاصل
مست عرفان را نباشد اعتباری
در وفای عهد یاری چون نزاری
تا به دست آید بباید روزگاری

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - -
نیک بخت است که دارد چو تو یاری و نگاری
من ندیدم به نکورویی و خوبی تو باری
خرم آن دل که بود در سر زلف تو قرارش
گرچه در زلف پریشان تو خود نیست قراری
یوسف مصر گر این روی بدیدی چو زلیخا
مصر در وجه نهادی عوض بوس و کناری
پادشاهیست گدایی به سر کوی تو کردن
تا که را دولت این کدیه میسر شود آری
اتصالات احبا چو ز مبداست پس این جا
شاید ار بر پی یاری برود خاطر یاری
شد سرم پر ز بخار غم سودای تو آیا
از می لعل لبت باز توان کرد بخاری
بر نه انگیزدم از کوی تو طوفان قیامت
تا نگویند که از کوی تو برخاست غباری
راستی دست تو آلوده دریغ است به خونم
جهد کن هان که در انداخته ای طرفه شکاری
صید لاغر چه کشی مرحمتی کن که کم افتد
چون نزاری به کمند تو گرفتار نزاری

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U - -
باز دلم صید کرد طرفه نگاری
سرو قدی غنچه سینه لاله عذاری
دست و عنانش دریغ و پای و رکابش
تا چه کنند از چنین نزار شکاری
جان به لب از آرزو رسید که دارم
بر لب می گون او شکسته خماری
هم به امیدی شکیب بیش توان کرد
کاش نویدی شود به بوس و کناری
تا به میانجی بادبان تضرع
کشتی امید من رسد به کناری
هیچ دگرنیست در کشاکش هجران
کاش بدی دست رس به صبر و قراری
طاقت تنها سپردن من بی دل
نیست میسر مرا ز صحبت یاری
آتش اندوه آب رز بنشاند
راه دهندم مگر به می کده باری
شادی روشن دلی که بر اثر صبح
پر به کفم بر نهد قدح سه چهاری
الحذر از زاری نزاری مسکین
زارتر آخر ز من کجاست نزاری

وزن: مُفْتَعِلُنْ فاعِلاتُ مُفْتَعِلُنْ فَعْ
بحر: منسرح مثمن مطوی منحور
نشانه‌های عروضی: - U U - | - U - U | - U U - | -
مرا گر یار خواهد گفت رو بر بند زناری
نخواهم گفت نی خواهم زمین بوسید و گفت آری
گرم از کعبه باز آرد صلیبم در بر اندازد
خلاف هر چه او گوید نخواهم کرد من باری
رسوم خدمت و طاعت نگه دارم به هر شغلی
به وسع طاقت و قوت میان بندم به هر کاری
مشنع را بگو کاین درد ننشیند به فریادی
مقلد را بگو کاین کار برناید به گفتاری
محبت را چو مجنونی نخواهد دید هر نجدی
انا الحق را چو حلاجی نخواهد دید هر داری
نباشد وصل بی هجران و شاهد بی رقیب الحق
بباید طالب گل را تحمل کردن از خاری
گزیرم نیست از یاری که باشد محرم رازی
ولیکن کمترک با دست می آید وفاداری
ز ظلمت منکر تعلیم دانی کی برون آید
محقق کرده تسلیمی و مطلق کرده اقراری
محال عقل اگر خود هیچ با ما در نمی گیرد
میان ما و او دیرست تا بوده ست آزاری
مقامات نزاری بر حقایق مشتمل باشد
بود در ضمن هر حرفی از آن رمزی و اسراری
مگر هم رنگ ما بویی تواند برد ازین نافه
که این پی کس  نیارد برد بیرون جز به هنجاری

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
یار مرا وعده داد بوس و کناری
باز ز من کرد در میانه کناری
از دو کنارم نداد دست  میانی
گفت هنوز از میان بدار کناری
هر چه برآریم از میان تو جانا
بحر کنارم شود سفینه گذاری
دولت آن کس که می خورد به تنعم
بر ز میان و کنار چون تو نگاری
چند ملامت کنند مدعیانم
نیست گزیرم به هیچ حال ز یاری
رفته ام و بارها نیافته ام بار
دیده ام این بارها معاینه باری
دل نه و از یار هیچ یاوریی نه
نه ره  و رویی نه دیده نه سر و کاری
جای دلم خود مزلزل است و پریشان
کاش مرا مسکنی بدی و قراری
قید شدی در کمند عشق نزاری
تا چه کنند از چو تو نزار شکاری
گر نه چنین بودییی چو ذره هوایی
کی بدییی بی ثبات هم چو نزاری

وزن: مُفْتَعِلُنْ فاعِلاتُ مُفْتَعِلُنْ فَعْ
بحر: منسرح مثمن مطوی منحور
نشانه‌های عروضی: - U U - | - U - U | - U U - | -
آرزو می کندم با تو شبی بوس و کناری
باز بر گردن من زلف تو پیچیده چو ماری
گر به گل زار وصالم نبود راه چه بودی
کز صبا یافتمی بوی عرق چین تو باری
بر درت گر نگذارند که چون حلقه بپایم
چه شود بر سر کویت بنشینم چو غباری
درد شیرین نبود بی سبب شور رقیبان
دامن گل نبود بی ضرر زحمت خاری
توبه بر دست نگارین تو خواهم که کنم من
گر به دست چو منی بازفتد چون تو نگاری
عشق اگر در سر کار تو کند دین و دل من
گو بکن بهر خدا را به ازینم سر و کاری
زر و زیور که در آویخته ای می نگذارد
که به گوش تو درآید سحری ناله ی زاری
زاری زار نزاری بشنو مرحمتی کن
وین قدر بس که برآید به زبان تو نزاری

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U - -
مپسند یارا ما را به خواری
کینی و بغضی با ما نداری
ما آشناییم از بدو فطرت
با ما چرا تو بیگانه واری
دریای عشقت بر اوج زد موج
ما در میانه تو بر کناری
از بیم باطل بر حق نباشی
گر دوستان را ضایع گذاری
از عهده ی عهد نتوان برون شد
آخر کم از کم کو شرط یاری
گر بر تو باشد حق سلامی
می دان فریضه از حق گزاری
شاید که عمری بگذشت و هرگز
نامم نگویی یادم نیاری
دانم که آخر بر شرط اول
هم دست گیری هم سر در آری
امروز رحمی فردا چه حاصل
گفتن به حسرت مسکین نزاری
زاری نزاری خوردی نزاری
نای است و ناله زیرست و زاری

وزن: مُسْتَفْعِلُنْ فَعْ مُسْتَفْعِلُنْ فَعْ
بحر: متقارب مثمن اثلم
نشانه‌های عروضی: - - U - | - | - - U - | -
دگر بار از نسیم نو بهاری
خجل شد نافۀ مشک تتاری
خطیب باغ شد بر منبر سرو
برون آمد گل از ستر عماری
سحرگه کرد پر لؤلوی منثور
دهان سبزه ابر نو بهاری
نشستند از سر سرو و برآمد
خروش بلبل از بستان به زاری
سرا بستان چو نخل ستان خلدست
سر بستان نداری پس چه داری
تغافل می کند فرصت نگه دار
چه کارت زین مهم تر در چه کاری
چرا چون مردم دانسته دستی
به شکر حق تعالا بر نداری
مگر زاکوان انسانی برونی
مگر خود را ز حیوان می شماری
وگرنه مرغ بیدار و تو خفته
چه داری حاصل الا شرم ساری
چه صنعت می کند مولی تعالی
چه قدرت می نماید جل باری
نباشد هرگزت از خود خلاصی
اگر خود را نه از خود واسپاری
نه مستی و نه عاشق ای فسرده
دریغا عمر ضایع می گذاری
سخن آن است کز ساقی مجلس
بیاموزی جوان مردی و یاری
مدام آسوده ای از دست دهقان
نرفته یک قدم در حق گزاری
همه فریاد بلبل چیست دانی
زرشک سوز انفاس نزاری
چو من بر شاخ حکمت عندلیبی
جهانا تا دگر بیرون کی آری

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
بیا یارا که آمد وقت یاری
مرا بی خویشتن تا چند داری
به نومیدی چو من بی چاره ای را
روا باشد که ضایع می گذاری
جفا بردن ز دشمن بر امیدی
بسی آسان تر از نومیدواری
بسی جور از فراقت بردم ای دوست
ز دشمن تا کی آخر بردباری
مباش آخر بدین نامهربانی
که یاد از دوستان هرگز نیاری
شکیبایی مدار از من توقع
که من معذورم از آشفته کاری
ملاقاتی که رویت باز بینم
همین میخواهم از مولا به زاری
به رغبت جان به جانان واسپارم
همین باشد طریق حق گزاری
مقاماتی برون آرم که عشاق
بیاموزند از من جان سپاری
چو من در بی خودی مشهور دهرم
ز من شینی نباشد بی قراری
میازار آخر ای یار دل آزار
نزاری تا به کی زار و نزاری

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -