cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
ای شهنشاهی که این چرخ مقوس روز رزم 
طایران فتح را از پر تیرت بال کرد 
طینت پاک تو را از جوهر عقل آفرید 
آن خداوندی که شخص آدم از صلصال کرد 
گرد خیلت را ظفر در چشم دولت سرمه کرد 
ظل چترت را فلک بر روی دولت خال کرد 
دست تو ابواب آمال خلایق کرد باز 
دامن خواهندگان از مال مالامال کرد 
همتت راضی نشد ورنه ز گرد موکبت 
خواست رضوان حوریان را یاره و خلخال کرد 
تیزیی می کرد خنجر بهر خون دشمنت 
آمد اندر سر بخونش بس که استعجال کرد 
زر غلام حلقه در گوش غلامان تو شد 
زان جهان نامش گهی دینار و گه مثقال کرد 
فیض دستت دید دریا زیر لب با ابر گفت 
گر نوالی می کنی باید بدین منوال کرد 
هر که در مدح تو چون سوسن نشد رطب اللسان 
لاله سان گردون زبانش را سیاه و لال کرد 
پادشاها گرچه گستاخی است لیکن واجب است 
عرض حال خود مرا پیشت علی الا جمال کرد 
بر من از دین است باری بس قوی و من ضعیف 
چون توانم احتمال این چنین اثقال کرد 
طوبی بار آور طبع مرا طوبی له 
تند باد صر صر غم خواهد استیصال کرد 
بر ادا قرض سلمان وعده ها دادند لیک 
دولت توفیق شاه آن وعده ها پامال کرد 
بود مقصودش که در دست تو گردد ساخته 
در ادا قرض من دوران ازان اهمال کرد 
کعبه آمال چون درگاه گردون قدرت است 
خواستم زین پیش عزم کعبه آمال کرد 
مرغ جان ناتوانم بال پریدن نداشت 
در هوای عزم درگاه تو پر از بال کرد 
داشتم عزم سفر چون ماه بهر اجتماع 
ناگه از یک ماهه ره خورشیدم استقبال کرد 
التفاتی گر کند رای قدر فرمان تو 
می تواند بنده را تدبیر جبر حال کرد 
حاجت من بنده می داند که خواهم شد روا 
چون دعاگو روی دل در قبله اقبال کرد 
روز حشرت از حساب سال و ماه و عمر باد 
کز پی عمرت فلک تدبیر ماه و سال کرد

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
هدهد نامه رسان تاج کرامت بر سر 
نامه ای دوش به سلمان ز سلیمان آورد 
سحری پیک نسیم آمد و از خاک درش 
مردم چشم مرا کحل سپاهان آورد 
یا ایاز طرف بارگه محمودی 
مژده مرحمت و تحفه احسان آورد 
آن نبی خلق که نامش چو نبی محمود است 
با وجود عظمت یاد ز سلمان آورد 
باز گردید همان طایر فرخنده قدم 
به تو از بنده دعاهای فراوان آورد 
داد شوریده از شور بیابان مشتی 
به ملک تا به در روضه رضوان آورد 
برد تر دامنی از عین مقیر طرفی 
به خضر تا به لب چشمه حیوان آورد 
آفرین باد برین خواجه مخدوم پرست 
که ز تیغش خرد انگشت به دندان آورد 
حق گذاری ولی نعمت و مخدوم به جای 
کس ازین بیش نیاورده و نتوان آورد 
ای خدیوی که به تکلیف و ارادت تقدیر 
طوق فرمان تو در گردن کیوان آورد 
به درستی شرف منزلت کسرویت 
بس شکستا که برین طاق نه ایوان آورد 
غیرت دست تو کان خلنه کان را بر کند 
ای بسا آب که در دیده عمان آورد 
هر صباحی که به صوبی ز دیار تو سفر 
کرد ازان ملک بضاعت همگی جان آورد 
کوه اگر سر بکشد از تو ضعیفی چو نسیم 
از درت رفت و کشانش به گریبان آورد 
پشت ملک است به رای تو قوی با رایت 
روی در بارگه دولت سلطان آورد 
ابر دستت نظر از تربیت دریا یافت 
آفتابی مدد از سایه یزدان آورد 
زود رای تو ازین نیت نیکو خواهد 
گوی خورشید فلک در خم چوگان آورد 
حلقه در گوش به پا بوس تو چیپال آمد 
تاج بر دوش به درگاه تو خاقان آورد 
باد مقرون به ابد دور بقایت که تو را 
آسمان از پی جمعیت دوران آورد

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
میر مسعود پیر گشت و هنوز 
همچو اطفال کعب می بازد 
قدمی و دمی عجب دارد 
که بدین تیزد و بدان تازد 
هر کجا او قدم زند یادم 
ز آدمی آن طرف بپردازد 
دم او کشوری بگنداند 
قدمش عالمی بر اندازد

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
ایا کریم نهادی که پیش نعمت تو
همه خزاین کان خاک خان نمی ارزد
دو قرص چرخ که خواننده ما و خورشیدش
به سفره کرمت بر دونان نمی ارزد
به گوهری ز کلام تو پیش تیر دبیر
مرصع کمر تو امان نمی ارزد
بر تجرد نفست قبای اطلس چرخ
به گرد دامن آخر زمان نمی ارزد
تو نازنین جهانی به یک سر مویت
تنعم همه ملک جهان نمی ارزد
اگرچه راح روان بخش جوهری است شریف
ولی به جوهر قدسی جان نمی ارزد
مضرت است و منافع شراب را بسیار
اگر قیاسی کنی این بدان نمی ارزد
همیشه باد تنت در امان صحت و ناز
که ملک کون به ملک امان نمی ارزد

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
همنشین بدان مباش که نیک 
از بدان جز بدی نیاموزد 
خار آتش فروز سوختنی 
که ز گل جاه و شوکت اندوزد 
عاقبت بر کند دل از صحبت 
وز برای گل آتش افروزد 
خار کاتش بود بدوزنده 
آتش کشتنیش می سوزد

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
من که باشم که شوی رنجه به پرسیدن من 
این چنین لطف و کرم هم ز شما برخیزد 
پادشاهی تو هم عذر تو خواهه ورنه 
چه ز دست من درویش گدا برخیزد

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
ای صاحبی که صاحب دیوان چرخ را 
در مجلس تو منصب بالا نمی رسد 
آنجا که کاتبان تو تحریر می کنند 
حکم قلم به صاحب جوزا نمی رسد 
دریا چو جوش می زند از جود خود مگر 
صیت مکارم تو به دریا نمی رسد 
امروز در بسیط زمین با وجود تو 
آیین سروری دگری را نمی رسد 
یکدم نمی رود که ز دریای خلق تو
صد کاروان عنبر سارا نمی رسد 
جم رتبتا به حضرت اعلی آصفی 
احوال عجز بنده همانا نمی رسد 
بگذشت چار مه که ز دیوان روزیم 
یک جو به وجه را تب و اجرا نمی رسد 
زیر کبودی فلک احسان نمانده است 
یا خود برات رزق ز بالا نمی رسد 
کارم رسیده است به جایی و آن چه جا 
جایی که هیچ خیرم از آنجا نمی رسد 
ز ابر قطره به کف ما نمی فتد
و ز باد راحتی به دل ما نمی رسد 
گفتن دروغ راست نباشد همی کند 
گه گاه وجود مکرمت اما نمی رسد 
با این نظام حال و منال و فراغ بال 
هیچم به قرض خواه و تقاضا نمی رسد 
ز انعام عام اصلی خویشم مدد فرست 
ز احسان دیگری نه که اصلا نمی رسد 
داعی پیاده است و گران بار ناتوان 
هر روز ازین به مجلس اعلا نمی رسد 
صیت تو از ثری به ثریا رسیده باد 
پیوسته تا ثری به ثریا نمی رسد

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
فراز تخت معانی چو کوس فضل زنم 
سبق ز جمله اقران خود مرا باشد 
عنایت و کرمت گر شود پذیر فتار 
سپهر در صدد بندگان ما باشد 
برای یک دو سه بی دست و پای گاه سخن 
مرا چه رنجه کنی این سخن روا باشد 
که از مکاره عنف توام عنا آمد 
هم از مکارم لطف توام شفا باشد 
دراز نمی کنم قصه کوته اولیتر 
بقای عمر تو خواهم که دایما باشد 
دعای زنده دلانت رفیق باد و جلیس 
همیشه تا که فلک قبله دعا باشد

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
ای امیری که شهسوار فلک 
با تو پیوسته هم عنان باشد 
با سوار فلک اگر گویی 
که مرو بعد ازین بران باشد 
هر کجا فتح در حدیث آید 
تیغ تیز تواش زبان باشد 
خسروا خواستم ز شه اسبی 
که مه نو رکاب آن باشد 
کی مه نو رکاب من گردد 
گرنه پای تو در میان باشد 
باد نوعی که دایم اقبال است 
از مقیمان آستان باشد

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
شاها مرا به اسبی موعود کرده بودی 
در قول پادشاهان قیلی مگر نباشد 
اسبی سیاه پیرم دادند و من برآنم 
کاندر جهان سیاهی زان پیرتر نباشد 
آن اسب باز دادم تا دیگری ستانم 
بر صورتی که کس را زان سر خبر نباشد 
اسب سیاه تا رفت رنگی دگر نیامد 
آری پس از سیاهی رنگی دگر نباشد

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - - | - - U | - U - -
کریما گوش کن گفتار نغزم 
که چون من نغز گفتاری نباشد 
سوالی می کنم فرما جوابی 
کزین پیسی وزان عاری نباشد 
فقیری که در بغداد سی کس 
بود نانخوار و غمخواری نباشد 
نهال مکرمت بر کس نبخشد 
به صدر دولتش باری نباشد 
سخن باشد متاع او و آنگه 
متاعش را خریداری نباشد 
به ناچارش بباید رفت از اینجا 
چو غیر از رفتنش چاری نباشد 
سوالی دیگرم هست از خداوند 
بگویم گر دل آزاری نباشد 
روا باشد که در دیوان سلطان 
مرا مرسوم و ادراری نباشد
چرا باید که در اوراق احسان 
بنام بنده دیناری نباشد

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
سحاب بهر یمین پادشاه روی زمین 
به رقعه ای که ز خطش زلال جان بچکد 
سواد شعر مرا التماس کرد از من 
کنم به دیده سودای که آب از آن بچکد

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
ای شهنشاهی جوانبختی که در معراج جاه 
شهسوار همتت تا قرب اوادنی براند 
بر براق همتت تا دید گردون بر عروج 
بر زبان صد بار سبحان الذی اسری براند 
از نشان پایه قدرت نشد آگاه وهم 
گرچه صد منزل فزون از طارم اعلی براند 
برنشست امروز دستت خامه پی کرده را 
بی توقف بر سواد عالم بالا براند 
در پناه راعی عدل رعیت پرورت 
گله گرگ کهن را بره تنها براند 
آسمان قد را خداوندا دعاگو می کند 
بهر مقصودی ردیف شعر خود عمدا براند 
تا شنیدم از زبان صادق القولی که شاه 
بر زبان سی عقد صد کانی به نام ما براند 
با دل خود گفتم ار چه پیش ازین بودت طمع 
دولت شه باد چه توان این قدر حالا براند 
بنده زان شادی که سلطان برد نامم بر زبان 
این سخن را بارها با هر کسی هر جا براند 
بلکه بر بالای چرخم تیر بر بالای چرخ 
ثبت کرد این مبلغ و بر جمع سر بالا براند 
دوش گفتندم یکی از نایبان حضرتش 
مبلغی کم کرد ازان باقیش بر اثنا براند 
گفتم این معنی کجا دارد روا شاهی که او 
ابر را ادرار داد و بحر را اجرا براند 
نیست لشکر قلب دشمن زر سلمان که او 
زد بران انداخت بعضی را و بعضی را براند 
سایه شه بر سرم بادا که هر کو بر سرش 
سایه شه بود دولتهای مستوفا براند

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
گر چو گل خواهی که باشی سرخ روی 
از زرت دامن فرو باید فشاند 
در زد آتش به برگ و ساز خویش 
پیش خلقش لاجرم آبی نماند

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
ایا ستاره سپاهی که آب شمشیرت 
غبار فتنه و ظلم از هوای ملک بنشاند 
فلک به نام تو تا خطبه داد در عالم 
زمانه جز تو کسی را به پادشاهید نخواند 
غبار دامن قدر تو بود چرخ کبود 
گهی که همت تو دامن از جهان افشاند 
به جاه خواست که ماند به تو مخالف تو 
بسی بداد درین اشتیاق جان و نماند 
شها کمیت من آمد رکاب سان در پا 
عنان عزم به کلی ز دست من بستاند 
به زور می کشمش چون کمان از آنکه برو 
جز استخوان و پی و پوست هیچ چیز نماند 
به مرکبیم مدد ده ازان که نیست مرا 
بدست لاغری جز قلم که بتوان راند 
وگرنه درستی خواهد از کسالت و ضعف 
میان گرد بماند ستور و مرد نماند

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
گرچه از اندیشه این واقعه 
خلق را دردل به غیر از غم نماند 
ظل احمد باد اگر شد ایمنه 
عمر عیسی باد اگر مریم نماند

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
ستاره کوکبه شاها که بنده از دل و جان
همه دعای تو گوید همه ثنای تو خواند
حکایتی دو سه دارد اگر چنانچه مجال
بود در آید و یک یک به عز عرض رساند

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
پادشاها بندگان درگه احسان تو 
هر یک از هر جنس چندین چارپا بسته اند 
چند نوبت خواستم اسبی به اسبی با رهی 
این چنین میر اخران چرا در بسته اند

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
نوکران میر حاج اختچی 
زین و پالان را به تنگ آورده اند 
این دو بد قول مخالف وعده را 
راستی نیکو به جنگ آورده اند

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
عقل را گفتم که عمری پیش ازین چوپانیان 
گردن از گردون گردان از چه می افراشتند 
این زمان آخر چرا زین سان جدا از خان مان 
پشت بر کردند و روی از دشمنان برداشتند 
گفت ای غافل تو از صورتگران روزگار 
نیستی آگه کزین صورت بسی انگاشتند 
پیش ازین چون گله در صحرای گیتی مردمان 
خویشتن را گرگ یکدیگر همی پنداشتند 
چون نبود این گله را از حفظ چوپانی گریز 
میر چوپان را به چوپانی برو بگماشتند 
میر چوپان را به چوپانی گریز 
گرگ و میش آن داوری را از میان برداشتند 
تا به عهد دولتت شاهنشه ایران رسد 
گله را ار خواستند ار نه بدو بگذاشتند

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
خسروا این امیر کرمان چند 
کفن خود چو کرم پیله تند 
خیل کرمان تو مورگیر و ملخ 
با سلیمان و ملک او چه زند 
آفرین بر ثبات و حلم تو کو 
پشت کوه از شکوه می شکند 
صبر ایوبی تو کرمان را 
من بر آنم که زود بر فکند
گور اگر با پلنگ جوید جنگ 
گور خود را بدست خویش کند 
عقل داند که عاقبت چه بود 
روبهی را که قصد شیر کند

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
صد را نوکرانت ز برو زیر شدند 
وز پهلوی اقبال تو ادبیر شدند 
مردم همه از گرسنگی بر در تو 
مردند و ز جان خویش سیر شدند

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
یا رب این قوم چه دم سرد و چه افسرده 
که به دم سردی و افسردگی از دی بترند 
خیر قوم همه شان خواجه علاالدین است 
که ورا اهل خرد لاشه لاشی شمرند 
گر کسی در سرو شکلش نگرد قی بکند 
نوکرانش همه از گرسنگی قی بخورند 
گر به تقدیر و به به تحریر چو تیر فلک است 
به ازین نیست کزین مملکتش پی ببرند 
سبلتش را به کششهای پیاپی بکنند 
دبه اش را به لگدهای دمادم بدرند 
دوش می گفت حریفی که فلانی امروز 
خواجه فرمود که در ملک دگر می نخورند 
به سر خواجه که من دست فرا می نبرم 
تا سر خواجه از اینجا به فرو می نبرند

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
خسروا نایبان استیفا 
کار بر من دراز می گیرند 
وجه انعام پار و امسالم 
می دهند و فراز می گیرند 
پنج امسال می دهند ولی 
چار پارینه باز می گیرند

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
آنانکه مقربان شاهند 
وینان که ملازمان میرند
ده روز دگر اگر ازین شهر 
هر یک سر خویشتن نگیرند 
اینها ز برهنگی بسوزند 
و آنها ز گرسنگی بمیرند

وزن: مَفْعُولْ مَفاعِلُنْ فَعولُنْ
بحر: هزج مسدس اخرب مقبوض محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - U - | U - -
ای خداوندی که پیش طبع فیاضت سحاب 
بی حیا شخصی بود گر دعوی رادی کند 
مرکب عزمت به هر میدان که برخیزد ز جا 
گوی خاکی در رکابش جنبش بادی کند 
همتت گر ملک باقی را نماید التفات 
هر گیاهی بعد ازین در باغ شمشادی کند 
ور کنی هندوی کیوان را به دربانی قبول 
مقبل جاوید گردد زین فرج شادی کند 
با حریف رای تو گردون همی ریزد به طرح 
مهره سیمین انجم و آن ز استادی کند 
صاحبا داد سخن من داده ام در روزگار 
آسمان بر من نمی شاید که بیدادی کند 
از برای بنده بنیادی نهادی سخت نیک 
زودتر ترسم که گردون سست بنیادی کند 
گردن من بنده گر آزاد گردانی زدین 
تا بود از بندگیت بنده آزادی کند 
جاودان پاینده بادی تا به یمن دولتت 
این خراب آباد دنیا جنت آبادی کند

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
خسروا یاد می کنم هر دم 
به سر تخت خسروی سوگند 
که به همراهی مواکب شاه 
هست چون دیده ام دل اندر بند 
چشم زخمی رسید ناگاهم 
درد چشمم ز راه باز افکند 
خواستیم تا کنم به دیده و دل 
خدمتت منع کرد بخت نژند
دل به کلی ز خویش برکندم 
دیده را بر نمی توانم کند

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
ای مرغ جان طلب کن ازین آتشین قفس 
راه برون شدن که تو را هم قفس نماند 
زان دوستان خاصی که دیدید در دیار 
دردا که در دیار وفا هیچ کس نماند 
یاران نازنین همه رفتند و هیچ یک 
زان همرهان به طالع من باز پس نماند 
گوش دارا مدار درین کاروان سرا 
کاینجا به غیر ناله زار جرس نماند 
آب بهار عیش و گل بخت ما بریخت 
زین هر دو یادگار به جز خار و خس نماند 
یاری که دم توان زد ازو بود صدر دین 
دم درکش ای زمانه که جای نفس نماند 
سرمایه امید من او بود در جهان 
رفت و امید من به جهان زین سپس نماند 
شد عمر خوار در نظر ما که بعد ازو 
ما را به وصل هیچ عزیزی هوس نماند

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
شاها وزرایی که امینان امیرند 
بی وجه مرا در پی خود چند دوانند 
بودند بران عزم که مرسوم رهی را 
امسال نرانند و کنون نیز برآنند 
هر کیسه که من بر کرمت دوخته بودم 
یک یک بدر دیدند و شب و روز درآنند 
نه خلق پسندد نه خدا کانچه خداوند 
بخشد به دعاگو دگران باز ستانند 
چون قاعده رسم مرا شاه نهادست 
برداشتن رسم تو ایشان نتوانند 
موقوف رسانیدن پروانه عالی است 
وجه من و یک جو نرسد تا نرسانند 
ماننده آبی است که در راه بماند 
مرسوم دعاگوی بفرما که برانند 
در دولت شاهی ابدالدهر بمانی 
تا دولت و شاهی ابدالدهر بمانند

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
دین پناها کی روا باشد که خلق از مستزاد 
ملک و اسباب و زن و فرزند را مرهون کنند 
سخت می ترسم ازین معنی که خاص و عام ملک 
از تو برگردند و رو با حضرت بی چون کنند 
از عوانان ممالک گردن یک تن بزن 
تا خلایق خرمی از خون آن ملعون کنند 
پادشاها از پی صد مصلحت یک خون بکن
پادشاهان از پی یک مصلحت صد خون کنند

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
ای خسروی که دست و دل کامگار تو 
کار جهان به تیغ جهانگیر می کنند 
شیران رایت تو هژبران رزم را 
در مرغزار معرکه به نخجیر می کنند 
آیات فتح را به زبان و سنان و تیغ 
پیوسته اولیای تو تفسیر می کنند 
اقبال تا به دامن جاه تو چنگ زد 
حساد ناله زارتر از زیر می کنند 
آب از هوای لطف تو دیوانه می شود 
زان دست و پای آب به زنجیر می کنند 
مقصود مقریان قماری دعای توست 
زان ناله ها که در شب و شبگیر می کنند 
خورشید طلعتا و زرای تو وجه من 
اکنون سر ماه رفت که تدبیر می کنند 
در کار بنده خرد و بزرگ آنچه راستی است 
تاخیرها نموده و تقصیر می کنند 
انعام شاه و حکم امیرست و من غریم 
وجهی است دادنی به چه تاخیر می کنند
اکنون به لطف خویش ازیشان سوال کن 
تا خود درین قضیه چه تقریر می کنند 
بازار تیغ و کلک تو همواره تیز باد 
تا کار ملک راستی از تیر می کنند

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
اول آن است که چون نیت عزلت دارد 
بنده زین دایره جمع جدا خواهد بود 
گوشه خانه ای امروز وطن خواهد ساخت 
کش خداوند جهان خانه خدا خواهد بود 
مدتی مالک ملک شعرا بود بحق 
این زمان جامع جمع فقرا خواهد بود 
پیش ازین در پی مخلوق به سر می گردید 
بعد ازین بر در معبود به پا خواهد بود 
بنده تا زنده بود وجه معاش بنده 
هیچ شک نیست کز احسان شما خواهد بود 
لیک دارم طمع آنکه معین باشد 
که مرا وجه معیشت ز کجا خواهد بود

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
نفس من اگر چه جانبخش است 
جگرم غرق خون چو مشک بود 
گرچه دریا به ابر آب دهد 
لب دریا همیشه خشک بود

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
هلال غره دولت وجیه دولت و دین 
که با ضمیر تو خورشید راضیا نبود 
هلال خواندمت زانکه زاده شمسی 
وگرنه نام قمر شمس را سزا نبود 
به عهد خلقت اگر نافه دم زند از مشک 
حقیقت است که بی آهو و خطا نبود 
چه ابر با تو اگر لاف زد مرنج که ابر 
گدای یم بود و در گدا حیا نبود 
اگر چانچه دهی صلح آب و آتش را 
میانشان پس ازین جنگ و ماجرا نبود 
زبانت از سخن عدل و جور خالی نیست 
بلی ز تیغ مهند گهر جدا نبود 
اگر عنایت تو پشت آسمان گردد 
به هیچ رویش ازین پشت او دو تا نبود 
دران مکان که نهد دست مسندت فراش 
عجب گرش سر فرقد به زیر پا نبود 
اساس دولتی از بهرت ابتدا امروز 
کند زمانه که قطعاش انتها نبود 
در آن مصاف که از خون کشته گل خیزد 
به غیر بنده تو فتح را عصا نبود 
در آن مقام که بر ملک کار ملک افتد 
گره به جز سر کلکت گره گشا نبود 
ز سنبله به عطارد دگر جوی نرسد 
اگر عنایت رای تو را رضا نبود 
به خاصیت نبود ربود برگی کاه 
اگر حمایت تو یار کهربا نبود 
چو با عنایتت افتاد کار غله سبب 
تو را چو نیست عنایت نصیب ما نبود 
حقوق خدمت ما بر شما چو معلوم است 
جهانیان را پوشیده بر شما نبود 
به باب وجد تو مشهور گشت خلق و کرم 
بدین سخن سخنی هیچ خصم را نبود 
کرم که از همه با بی تو راست موروثی 
چو هست باد گران با منت چرا نبود
محقری که کریمی خصوص با چو منی 
کند روانه تو باطل کنی روا نبود 
طمع بود شعرا را ز اسخیا لیکن 
توقع از شعرا رسم اسخیا نبود 
مده در اول دن دردیم که دن را درد 
بود همیشه ولیکن در ابتدا نبود 
در آرزوی ثنای منند پادشهان 
چرا جناب شما رغبت ثنا نبود 
عنایتی است مرادم ز تو دگر سهل است 
اگر بود زر من در میانه یا نبود 
سخن دراز کشیدم زمان زمان دعاست 
که هر چه بهر تو گویم به از دعا نبود 
همیشه باد تو را دولت و بقا باقی 
که هیچ چیز به از دولت و بقا نبود

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
خدایگانا چو شد اشارتت که رهی 
به ملک فارس به تحصیل وجه زر برود 
گمان بنده نبود آنکه بعد چندین سال 
ز درگهت به چنین کار مختصر برود 
ولی به حکم قضا بر رضا چه چاره بود 
چو هست حکم قضا گو بدین قدر برود 
به خاک پای عزیزت که گر به آب سیاه 
اشارت تو بود چون قلم به سر برود 
اگرچه رفتن او هر چه دیرتر بکشید 
کنون چو می رود آن به که زودتر برود 
بساز کار من امروز زانکه می ترسم 
که گر دو روز بمانم یکی دگر برود

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
چون سر چاه بلا باز شود بر یعقوب 
حال پیراهن یوسف همه پوشیده شود 
باش تا دولت ایام وصال آید باز 
بوی پیراهنش از مصر به کنعان شنود

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
دیگر از خرج پرو دخل کمش چندی قرض 
هست و فرض است که قرض غرما باز دهد 
بنده را غیر در شاه دری دیگر نیست 
قرض باید که ز انعام شما باز دهد 
وجه این قرض که از من غرما می خواهند 
گر نخواهد ز تو سلمان ز کجا باز دهد

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
ای جوانبختی که در ایام عدلت باد صبح 
دختران غنچه را تعلیم مستوری دهد 
گر صبای روضه خلقت وزد در بادیه 
بعد از آن خار مغیلانش گل سوری دهد 
در طبیعت گر نهد از لفظ عذبت خاصیت 
نیش زهر افشان عقرب نوش زنبوری دهد 
صاحبا یک سال و شش ماه است تا هر دم لبم 
زحمت خاک جناب جاه دستوری دهد 
قرب این حضرت چو روی کرد ایزد بنده را 
خود مباد آن روز کز صدر درت دوری دهد 
لیکنم چون شوق دیدار پدر هر ساعتی 
بیم آن باشد که جان را جام مهجوری دهد 
چشم آن دارم که دستور جهان من بنده را 
بهر دیدار پدر یک ماه دستوری دهد 
شمع بختت باد روشن تا جهان هر صبحدم 
شب نشینان فلک را شمع کافوری دهد

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
ای وزیری که فلک حلقه به گوش در توست 
خود فلک را چه دری بهتر ازین می باید 
پرتو رای تو را دید خرد گفت مرا 
چه مبارک سحری بهتر ازین می باید 
توامان چون ز غلامان کمر بسته توست 
بر میانش کمری بهتر ازین می باید 
خواست تا جلوه دهد دست تو طاووس ضمیر 
لیکنش بال و پری بهتر ازین می باید 
صاحبا خاطر وقاد قضا قدرت تو 
با دعاگو قدری بهتر ازین می باید

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
ایا شهی که غبار سپاه منصورت 
عذار فتح به خط معنبر آراید 
سوار همت تو گوی جاه در میدان 
ببردی از خم چوگان چرخ بر باید 
اگر محاصره آسمان کند رایت 
به یک دو ماهش هر نه حصار بگشاید 
شهاز گردش گردون شکایتی است مرا 
که ذکر آن به چنین حضرتی نمی شاید 
منم که مریم فکر مسیح خاصیتم 
به مدحت تو همه ساله روح می زاید 
به فر دولت تو همتی است سلمان را 
که نور خواستنش ز آفتاب عار می آید 
اگر به تشنگیش جان به لب رسد حاشا 
که پیش بحر به خواهشگری لب آلاید 
چو پای صدر کشد در گلیم درویشی 
سر تجرد او ترک آسمان ساید 
حطام فانی دنیا بدان می ارزد 
که طوق منت آن گردنی بفرساید 
طمع نمی کنم و خود چه سود از آن طمعی 
که مرد را ببرد آب و نان نیفزاید 
توقع است ز لطف توام که بهتر ازین 
به حال من نظر التفات فرماید 
بقای عمر تو بادا که بنده را به جهان 
به غیر عمر تو چیزی دگر نمی باید

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
ای وزیری که دلت همت اگر در بندد 
گره عقد ز ابروی فلک بگشاید 
قدم همت تو تارک کیوان سپرد 
چنبر طاعت تو گردن گردون ساید
در زمان قلمت زهره ندارد بهرام
که زبان و لب شمشیر به خون آلاید
هرچه با عقل در ایام تو کردند رجوع
گفت تا خواجه درین باب چه می فرماید
دوش ماه از در خورشید چراغی طلبید
گفت پروانه دستوری او می باید
صاحبا رای جهانگیر تو را معلوم است
که جهان هر نفسی حادثه ای می زاید
تو به لطفی و صفا پاکتر از آب روان
چه عجب باشد اگر پای تو در سنگ آید
که گرفته شود و گاه جهان گیرد شمس
گه زند تیغ و گهی روی زمین آراید
اگر از کسر شدت قتح زیادت چه عجب
مستی غمزه خوبان ز خمار افزاید
موکب عزم همایون تو لاینصرف است
فتح در موضع کسرش اگر آید شاید
بر جهان سایه انصاف تو باقی بادا
تا جهان در کنف عدل تو می آساید

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
دیگر آن است که محبوب جهان سقری شاه
آمد از بندگی شاه که می فرماید
رو بگو بنده دیرینه ما سلمان را
که بخواه از کرمم هر چه تو را می باید
بنده بر حسب اشارت طلبی کردم و شاه
داشت مبذول چنان کز کرم شاه آید
وعده دین است و ز دین من اگر ز انچه کند
ذمت همت خود شاه بری می شاید

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -