cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
با نازکی حسن تو کی تاب حجاب است
برروی تو افروختن چهره نقاب است
از آتش آن چهره دل سنگ گدازد
تا دیده ترا خانه آیینه خراب است
لبریز طراوت شده از بس گل رویت
دیوار چمن تا مژه خار در آب است
سیلاب شود بسکه تراود ز تو خوبی
زین واقعه دارد خبر آن دل که خراب است
دیدن رخش و چاک بدامن نرساندن
واعظ بده انصاف که در بند نقاب است

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
ز روزگار وفا خواهی از تو این عجب است
که در مکیدن خون تو روز و شب دو لب است
نداده است کسی را مراد دنیاپرست
همیشه شوهر غداره جهان عزب است
زده جریب سرایی بتنگ و زین غافل
که پنج روز دگر خانه تو ده وجب است
بود تصدق ارباب بخلوقت مرض
عرق فشانی این خستگان ز تاب تب است
چو خاک شو که نسب میرسد بخاک ترا
ترا بنای سخن چون همیشه بر نسب است
ز اشک ریزی شمعم چو روز روشن شد
که آب نخل دعا فیض گریه های شب است
به حال خود بنشین کز جهان نبینی بد
شفیع سیلی استاد طفل را ادب است
نظر بسوی سبب ساز میکنی به چه روی
از اینکه چشم تو واعظ همیشه بر سبب است

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
اگر نه دیده بینایی تو معیوب است
هرآنچه جلوه درین پرده میکند خوب است
خموش بودن عشاق در مقام رضا
بعرض حال دو بالای اوج مقلوب است
ز پا در آی و مده تن به دستگیری خلق
که پایمردی دونان برای سرکوب است
به قدر شوق برد هرکسی ز مطلب فیض
هواست سرمه اگر چشم چشم یعقوب است
اگر قماش شناسی برای فرش سرا
کدام قالی کرمان چو آب و جاروب است
بگو که شعله آهت کند زبانی عرض
که عرض حال تو واعظ نه کار مکتوب است

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
دور از تو همدمم غم و اندوه و محنت است
در دیده ام سواد وطن شام غربت است
در دوزخم بجرم جدایی ز خدمتت
برمن شب فراق تو روز قیامت است
بی هم زسنگ تفرقه یی تا نگشته اید
باهم بسر برید عزیزان غنیمت است
ابنای روزگار نبینند روی هم
از بسکه در میان همه را گرد کلفت است
باغی کنون بخرمی کنج فقر نیست
زآنجا برون مرو اگرت ذوق عشرت است
ارباب جاه را چو کرم نیست زینتی
دست گشاده شمسه ایوان دولت است
ای جان همیشه بر سر خوان رضا اگر
با تلخی زمانه نسازی چه لذت است
واعظ شدی چو پیر منال از شکستگی
پشت خمیده موجه دریای رحمت است

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
عالمی چون شهر کوران از غبار کثرت است
حلقه چشمی که می بینم کمند وحدت است
سر بهر کوته نظر نارد فرو ایوان فقر
چشم از آن رو اهل دنیا را به سوی دولت است
چون کنی ترک تمنا ملک آسایش ز تست
سادگی از نقش خود لوح طلسم راحت است
پرده غفلت برافگن تا دلت روشن شود
روزن این خانه تاریک چشم عبرت است
جنبش دندان خبر ز افتادن دندان دهد
رعشه پیری بر اندامت نشان رحلت است
در جهاد نفس مردان دست و پا گم می کنند
هان نیفتی از خود آگه باش وقت غیرت است
زان خریداری ندارد گوهر والای فقر
کاین در دریای رحمت همچو جان بی قیمت است
ظلمت دل بر تو عالم را شب دیجور کرد
چون تو را آیینه روشن گشت صبح دولت است
خار دیوار از درشتی ره ندارد در چمن
نرمی گفتار آب بوستان عزت است
بی غم او کشت تنهایی مرا در انجمن
گریه می آید دلا برخیز وقت صحبت است
جز تو واعظ هیچکس در انجمن بیگانه نیست
با خیالش هر کجا بی خودنشینی خلوت است

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
جمشید کو سکندر گیتی ستان کجاست
آن حشمت و جلال ملوک کیان کجاست
تاج قباد و تخت فریدون نگین جم
طبل سکندر و علم کاویان کجاست
هر میل چل منار زبانیست در خروش
گوید به صد زبان که جم شه نشان کجاست
گردد ز گنبد هرمان این صدا بلند
آنکو بنا نهاد مرا در جهان کجاست
این بانگ از منار سکندر رسد بگوش
دارا چه شد سکندر گردون مکان کجاست
وا کرده است طاق مداین دهن مدام
فریاد میکند که انوشیروان کجاست
بر فرد فرد خشت خورنق نوشته است
نعمان و آن دوریه صف چاکران کجاست
ای دل رهت به ملک نیشابور اگر فتد
آن جا سیوال کن که الب ارسلان کجاست
گر بگذری بدخمه سلجوقیان بپرس
سنجر چگونه گشت و ملکشاهتان کجاست
فرداست بلبلان چمن هم بعد فغان
خواهند گفت واعظ شیرین زبان کجاست

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
درا بخاطرم ای خرمی که جا اینجاست
کجا روی چو غم دلستان ما اینجاست
ببزم یار زخود هم نمیتوانم رفت
شکیب خسته دلان در فراق تا اینجاست
چرا ز عارض چون گل نقاب نگشایی
ترا گمان که مگر عقل و هوش ما اینجاست
کند شکست ز هر استخوان من فریاد
به سوی درد که سرکوچه بلا اینجاست
به کاینات دل خویش را یکی کردیم
بهر دلی که رود درد یار ما اینجاست
زمانه با خم ابروی قامت پیران
بسوی خاک اشارت کند که جا اینجاست
حواله اش ز در خود مکن به جای دگر
که خاک واعظ مسکین بینوا اینجاست

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
دماغ اهل فنا از مکاره آزاد است
چراغ مجلس تصویر ایمن از باداست
دل شکسته چه غم دارد از حوادث دهر
که بیم سیل کشد خانه یی که آباد است
بکن حذر ز ضعیفان به زور خویش مناز
همیشه طعمه زنگار مغز فولاد است
تلاش نام کنی در جهان اثر بگذار
نه بیستون که نگینی به نام فرهاد است
چه سود ترک جهان گر تعلقش برجاست
نه بنده یی که گریزد ز خواجه آزاد است
فتاد رعشه بتن گر ترا ز رفتن عمر
عجب مدار که تن نخل و عمر تو باد است
صفای باطن مرد از صفای ظاهر به
چنانکه آینه سنگ به ز فولاد است
غمی بغیر غم بندگی مخور واعظ
که هرکه بنده او شد ز هر غم آزاد است

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
کجا عاقل بهستی دل نهاده است
که ما خاکیم و دوران گردباد است
چنین گر می شود اوقات ما صرف
به ما این زندگانی هم زیاد است
بیابی از تواضع هر چه خواهی
که خاک پا شدن خاک مراد است
کشد تیغ زبان طعن بر خویش
جگر داری که با خود در جهاد است
رسیدن تیغ را در دم بمقصد
ز دوری از رفیق کج نهاد است
خموشی عالم امن و امانست
سخن چون در میان آمد فساد است
ز بس سرگشتگی پیچیده با ما
نسیم گلشن ما گردباد است
بخود گر دوستی دشمن میندوز
که کم صد دوست یک دشمن زیاد است
بود خرج زبان از کیسه دل
قلم را روسفیدی از مدادست
نباشد مشتری جنس هنر را
گران قیمت چو شد کالا کساد است
نفهمد گر کسی نقص سخن نیست
چه غم خط را کسی گر بیسواد است
چو وا شد غنچه خواند در کتابش
که آخر بستگیها را گشاد است
به یکتایی شوی ممتاز از خلق
کجا یک از عددها در عداد است
بود هرچند حق کم گوی واعظ
که کم قدر تو از حرف زیاد است

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
سر سبزی دل به زهر درد است
روسرخی عشق رنگ زرد است
چیزی که گرفته خاطر ما
از نعمت روزگار درد است
تا هست نفس غبار غم هست
تا می وزد این نسیم گرد است
گفتن سخن نگفتنی را
آواز شکست قدر مرد است
سهلست ز جان گذشتن امروز
هرکس گذرد ز مال مرد است
یکتا گهر محیط هستی است
واعظ آن کو ز جمله فرد است

وزن: مَفْعُولْ مَفاعِلُنْ فَعولُنْ
بحر: هزج مسدس اخرب مقبوض محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - U - | U - -
زان لبم چاره یک شکر خند است
درد دل را علاج گلقند است
خال نیلی برآن لب شیرین
تخم ریحان و شربت قند است
برد دیوانه خوشدلی ز میان
غصه ها حصه خردمند است
هر طرف گریه چشمه چشمه روان است
غم عشق تو کوه الوند است
اوست مجنون ز مردم ای عاقل
که به زنجیر فکرها بند است
نیست واعظ به از سخن اثری
زاده طبع به ز فرزند است

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
هر قدر نیکی بود پوشیده تر نیکوتر است
پا نهاد از جاده چون بیرون زن بی چادر است
دور نبود جنگجو سازد غرور زر ترا
غنچه با مشت گره پیوسته از مشتی زر است
نقص شاهان نیست خود کار جهان بردن براه
در حقیقت بادبان هم پای کشتی هم سراست
زنگ غفلت کی شود پاک از دل چون آهنت
کار تو چون زنگ آهن روز و شب خواب و خور است
مرده ای دل مگذر از لوح مزار رفتگان
کاین زبانها جمله گویایند و گوش ما کراست
خشک کن در آفتاب توبه ای دل دامنی
کآتش افروز جزا در حشر دامان تراست
دیده گریان دهد کام تو در دریای شب
صید ماهی دام را از همت چشم تراست
در کلامم گر بندرت خامیی باشد چه باک
میوه این باغ واعظ تا به آخر نوبر است

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
کدخدایی یک قلم رنج و غم و دردسر است
خامه تا گردید صاحب خانه با چشم تر است
دست افشاندن بملک و مال این عبرت سرا
طایر جان را به اوج قرب حق بال و پراست
کارهای بی سرانجامان ز خود گیرد نظام
اشک ما دلخستگان هم رشته و هم گوهر است
احتشام بی نوایان میشود فردا پدید
چون چراغ خانه درویش صبح محشر است
خانه آیینه را نور و صفا از رفتگی است
کلبه بی فرش مفلس را صفای دیگر است
چشمه جود کریمان گو ننازد پر بخود
آب ما پیوسته از خود همچو جوی مرمر است
در جهان سرگرم دولت را نباشد راحتی
کم نگردد درد سر تا این کلاهش بر سر است
یک سر مو تا به جایی کی به جایی میرسی
پای راه مقصد آزادگان ترک سر است
پاکی دامان اگر خواهی به بی رشدی بساز
تیغ را خونها به گردن هر زمان از جوهر است
دل مخور از واپسی چندین که چون نقش نگین
هرکه او امروز اینجا پا بود فردا سر است
در جهان جنس سخن بی قدر از بی مصرفی است
گر بود گوشی نصیحت های واعظ گوهر است

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
رفت پیری چو ز حد مرگ گوارنده تر است
شربت مرگ درین شیر بجای شکر است
میرسد قاصد پیریز عصا نامه بکف
زندگی رفته اجل آمده کاینش خبر است
زهر آوازه مرگی بگشا دیده ز خواب
کان شب عمر ترا بانگ خروس سحر است
همدمان فاتحه خوانند برای تو همه
در ره مرگ عمل با تو همین همسفر است
فقر ایوان بلندیست برآیی چو برآن
پادشاهی و جهانت همه باغ نظر است
گریه از تلخی ایام چو طفلان تا چند
شیر مادر بودت گر همه پند پدر است
سپر و جبه و جوشن ببرت ای ظالم
همه وابسته یک ناوک آه سحر است
گریه از درد تو ای یار مرا نور دو چشم
آتش عشق تو ای دوست مرا تاج سر است
عیب جویان همه چشمند و زبان گوشی نیست
ورنه گفتار تو واعظ همه در و گهر است

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
بر عدو پشت نکردن سپر است
تیغ خونریز دلیران جگر است
نشمرد کس هنر امروز به هیچ
در شمار آنکه کنون هست زر است
خوی خوش با همه کس میسازد
هیزم آتش گل چوب تر است
سر ما و ره یاران عزیز
پای این راه گذشتن ز سر است
نیست کامی که از آن حاصل نیست
بهر ما نخل دعا شاخ زر است
بی تعلق رود آسان ز جهان
سبکی راحله این سفر است
نام امروز ز مالست بلند
سکه را حکم ز بالای زر است
سرو بستان محبت آه است
چشمه کوه غمش چشم تر است
تاب نگذاشت دگر در جایی
این چه تاب رخ و تاب کمر است
هنری نیست هنرور گشتن
به هنر فخر نکردن هنر است
میبرد گریه کدورت از دل
صافی آینه از چشم تر است
سخن خصم تو نشنیده شمار
سپر تیغ زمان گوش کر است
چه غم از مرگ چو یاران رفتند
نقش پا قافله این سفر است
نفس از حرف لبت گشته چنان
که نی از ناله من نیشکر است
فکر سامان نکنی در ره عشق
که در این مرحله سر در خطر است
پیش این قدر مدانان خوبی
گوشوار سخن و گوش کر است
رفعت شاه ز درویشان است
در هما بال فشانی ز پر است
گرچه بس قدر سخن هست ولی
خامشی واعظ حرف دگر است

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مسدس مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U -
دل با توکلست گرم کیسه بی زر است
گر دست مفلس است ولی دل توانگر است
باشد توانگری نه همین جمع ملک و مال
بر دادن است هرکه توانا توانگر است
پاس ادب بدار که دندان کودکان
کم عمر از گزیدن پستان مادر است
چون مو سفید گشت دگر وقت عیش نیست
آیینه در کف تو کنون به ز ساغر است
با صد هنر به جامه بود خلق را نظر
لیلی نشسته چشم تو مجنون زیور است
واعظ که کرد عیب بتر دامنی مرا
دامان حشر نیز ز کردار او تراست

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
از بهر دو نان منت دونان چه ضرور است
هر روز دو صد مرگ به یک جان چه ضرور است
از شوق تو نعل لب نان است در آتش
در تب چو تنور از غمش ای جان چه ضرور است
آن را که نهادند به سر تاج قناعت
بستن کمر خدمت سلطان چه ضرور است
تا جمع شود یک دو سه دینار حرامت
دیدن همه شب خواب پریشان چه ضرور است
خود را به خطرها ز پی مال فگندن
دادن سر خود در ره سامان چه ضرور است
جایی که رسد دست به دامان تجرد
دادن بکف جامه گریبان چه ضرور است
چون آب روان خاک بود مسند پاکان
در کلبه ما قالی کرمان چه ضرور است
امروز شدن بر رخ خوبان همه تن چشم
فردا شدنت کور و پشیمان چه ضرور است
تا آب لب تشنه یک دانه توان شد
گوهر شدن ای قطره باران چه ضرور است
گیتی است یکی خانه در آن ما همه مهمان
کردن نسق خانه ز مهمان چه ضرور است
واعظ اگر از دوست بود گوشه چشمی
چشم نظر لطف ز یاران چه ضرور است

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
مرد خدا که پیشت پامال چون حصیر است
ز استادگی است خنجر ز افتادگی حریر است
ناز و نعیم فردوس هستند تشنه او
آن بینوا که دایم از نان خشک سیر است
شاهان ز تیغ آهش بیچاره اند و عاجز
آنکس که در نظرها بیچاره فقیر است
از علم بی عمل کس فیضی چنان نیابد
علمی که بی عمل شد روغن گرفته شیر است

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - - | - - U | - U - -
نه همین صبح از غمم پیر است
بهر من شام نیز دلگیر است
ناله من ز ناتوانی ها
بی صداتر از آب تصویر است
مرو از ره به مهربانی خصم
گرمی خصم چون تب شیر است
مال افزون در آن فساد کند
دل پرحرص معده سیر است
خوش به در میزنند یک یک خلق
آن سپنجی سرا چه دلگیر است
سرنوشت فنای گیتی را
آسمان و زمین زبر زیر است
گر بود پاک شصت اخلاصت
از تو تا عرش یک سر تیر است
تا نیفتی ز پا نمی خیزی
که خرابی بنای تعمیر است
این جهان محبس است و ما محبوس
نه فلک حلقه های زنجیر است
هست سر رشته در کف تقدیر
فکر روزی نه کار تدبیر است
چون نباشد تمام چشم امید
واعظ ما تمام تقصیر است

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
نه شوق منصب هندم نه ذوق جاگیر است
که سیر چهره سبزان هزار کشمیر است
بهند سایه دیوار خویش خرم و شاد
نشسته شاه جهانم غمم جهانگیر است
اگر قلمرو هستی شود پر از دشمن
چه غم که حلقه زنجیر قلعه زنجیر است
گلش ز نعمت دیدار سفره گر دارد
بگاه جنگ هم ابروی او بشمشیر است
شوند خویش دو بیگانه باهم از ریزش
بدایه کودک بیگانه محرم از شیر است
فروتنی بخدا زودتر کند نزدیک
که زود قطع شود راه چون سرازیر است
تهیه سفر مرگ در جوانی کن
که زاد و راحله راه دور شبگیر است
گرفته سنگ و سفال هوس زمین دلت
از آن نهال دعایت چنین زمین گیر است
مرو ببخت جوان طفل سان زره واعظ
که بخت اگر چه جوان استزندگی پیر است

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
سجده پیش هر بتی کفر استیک جانان بس است
هر دلی را یک غم و هر جسم را یک جان بس است
نیست نقشی خانه آیینه را بهتر ز عکس
خانه اهل صفا را زینت از مهمان بس است
آرزو داری گر اسباب مرصع داشتن
بر جگر زین آرزوها گوهر دندان بس است
چند سرگردان به گرد خوان دنیا چون مگس
زندگی گر باشدت روزی ترا یک نان بس است
گر جهان باشد سراسر پر ز نعمتمرد را
نعمت ممنون نگردیدن ز نامردان بس است
ملکت دنیا ز شاه و راحت دنیا ز ماست
خواجه بستان از توما را حاصل بستان بس است
مال و ملک و دولت دنیا همه هیچ استهیچ
پوچ کردن عمر بهر هیچ ای نادان بس است
در زمین دل میفشان تخم بی دردی عبث
دود آه این بستان را سنبل و ریحان بس است
گریه یی سوزی گدازی ناله یی دردی غمی
زندگی چون مردگان تا چند بی دردان بس است
از خود این بند علایق وا کن و همت ببند
توشه این راه واعظ بر میان دامان بس است

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
دگر بجای رخ ساده لوح ساده بس است
ز خجلتت بکف آیینه جام باده بس است
کمان جور بآذار خلق زه بستن
کنون گذشته خدنگ قدت کباده بس است
بدعوی سخن و دلبستگی بجهان
لب گشاده چه حاجت درگشاده بس است
گذاشتن ز هوس عمر خویش بر سر مال
کشیدن این همه نقصان پی زیاده بس است
قدم برون منه از راه راستی واعظ
که این ترا به دیار نجات جاده بس است

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
باز امشب ناوک آن غمزه بر ما پرکش است
در لب لعلش تکلم چون نمک در آتش است
نیست ناخوش هرچه آید از خوش و ناخوش ز دوست
خوش نبودن با خوش و ناخوش ز مردان ناخوش است
غیر دم سردی نمی بینم ز ابنای زمان
گر کسی دارد زبان گرم امروز آتش است
یک نگاه عجز بر دشمن به است از صد کمند
یک دل پر آه در پهلو به از صد ترکش است
دوستی خالص چو باشد نیست باک از خشم و جنگ
هرگز از آتش نگردد کم طلا چون بی غش است
نیست در ساغر عبث بی تابی موج شراب
نعل می از شوق یاقوت لبش در آتش است
میشود معلوم واعظ ز آمد و رفت نفس
این که با ما زندگی پیوسته در کش واکش است

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
رفیق راه طلب راه را رفیق خوش است
عقیق دست دعا اشک چون عقیق خوش است
گل سرسبد عالمی تو و چون گل
سلوک باید و نیکت به یک طریق خوش است
مرا که دیده دل جز بحسن معنی نیست
از آن لب شکرین نکته یی دقیق خوش است
بود اگر چه دعا نیست خوش زاهل نفاق
بود اگر همه دشنام از صدیق خوش است
هنوز گلشن حسن تو بر سر جوش است
چه شد که سیب زنخدان چوبه نمد پوش است
همان نهال تو سر گرم جلوه ناز است
اگر چه کاکل مشکین چو شمع خاموش است
بدورت از نظر خلق تیربارانست
از آن ز جوهر خط عارضت زره پوش است
زبان بسته نگهبان راز دل می باشد
حصار خانه ویران چراغ خاموش است
ز صبح مرگ خبر میدهد ولیک ترا
سفید گویی آیینه پنبه گوش است
مدار چشم اقامت اگر سلیمانی
ز خاتمی که شب و روز خانه بر دوش است
به گرمی دگران واعظ احتیاجم نیست
ک دیگ من چو خم می ز خویش در جوش است

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
برد ز مجلس ما فیض آنکه خاموش است
زبان بود چو فروشنده مشتری گوش است
بروی دل در فیض است لب فرو بستن
چراغ خانه باطن زبان خاموش است
مباش چین بجبین و هرآنچه خواهی باش
که بر عیوب تو روی گشاده روی پوش است
دلش ز بند غم روزگار آزاد است
هرآنکه از خم زلف تو حلقه بر گوش است
چو در سرای تو باشند دردمندان فرش
چه غم ز مخمل و دیبا اگر نه مفروش است
خط سعادتت از لوح جبهه پیدا نیست
ز مشق سجده درها ز بسکه مغشوش است
بشور ما چه کند حرف پوچ ناصح ما
که ره بخس ندهد چشمه یی که در جوش است
کجاست لایق در گوش ورنه واعظ را
فراید سخنان جمله لایق گوش است

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
تلاش برتری از حد خلاف فرهنگ است
برون ز پرده چو شد نغمه خارج آهنگ است
کم است وجه معاش تو از زیاده روی
تو گر بزرگ نباشی زمانه کی تنگ است
ز حرف نرم دل دشمنان بدست آید
چو چرب گشت زبان قلعه گیر بی جنگ است

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
در دلت آن نه رشته امل است
چشم دید ترا رگ سبل است
خواجه را گو برو بروها رفت
بعد از این آمد آمد اجل است
حادثات جهان چو سیلاب است
خاکساری در او فراز تل است
همه جا پیروند سوختگان
اسب را جای داغ بر کفل است
نیست در سینه یاد حق در کل
جزو چندی چه شد که در بغل است
نیست غم را به دردمندان کار
نکشد با مو سری که کل است
دل بی غم که نیست شاهان را
اهل دل را همیشه در بغل است
راستی قوت ضعیفان است
که عصا دست گیر پای شل است
دل بیدرد درد بیدرمان
چشم بی گریه علم بی عمل است
این همه قول کو عمل واعظ
بندگی نی قصیده و غزل است

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
گردباد از خودنمایی روز وشب پا درگلست
جاده را ز افتادگی سر در کنار منزل است
برگ گل از خاکساری گشته خود سر در چمن
در بیابان خاربن از سرکشی پا در گل است
بسکه طومار سخن پیچیده در دل مانده است
تا رها گردیده از دست زبانم در دل است
کافرم گر در دو عالم غیر او دارم کسی
در قیامت اوست خونخواهم که اینجا قاتل است
چون کنم با دوری جانان که در بزمی که اوست
رنگ را از چهره عاشق پریدن مشکل است
دل ز خود بردار واعظ چون قد از پیری خمید
رخت بیرون بر که دیوار بدن خوش مایل است

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
روزگار جامه دیبا و فرش مخمل است
کعبه دل را لباس درد دین مستعمل است
دام مکری زال دنیا را چو حب و جاه نیست
طره مرغول این غداره دود مشعل است
بازدارد راحت دنیا ترا از بندگی
از خدا غافل شدن تعبیر خواب مخمل است
ذکر حقشان هم عنان فکر باطل می رود
رشته تسبیح یاران چون نگاه احول است
بی قراری های ما زینت فزای حسن اوست
گرد سر گشتن کتاب حسن او را جدول است
پای بر خود چون نهی واعظ چه باک از حادثات
فارغست از سیل آن کو بر فراز این تل است

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
صفای چهره گلگون او سراب دل است
خیال لعل لبش آتش کباب دل است
دل از کمند علایق نمی رهد بی عشق
گسستن از دو جهان کار پیچ و تاب دل است
ز ترک نسخه دل زینت دگر گیرد
کمند وحدت ما جدول کتاب دل است
ز رنج فقر مدان ناتوانی ما را
که رنگ کاهی ما نور آفتاب دل است
غمت چنان دل خون گشته ام گرفته تمام
که قطره قطره از آن نیز در حساب دل است
توان ز ظاهر ما خواند حال باطن ما
شکسته رنگی ما فردی از کتاب دل است
نشانده بلهوسی های دل بدین روزم
خراب خانه دل خانه ها خراب دل است
توان ز عشق رسیدن به کام دل واعظ
که دست و پای ره دوست اضطراب دل است

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
تا عکس گل روی تو در چشم تر ماست
دامان پر از خون شده باغ نظر ماست
شبها که بود در نظر آیینه رویت
بیرون شدن جان ز تن آه سحر ماست
فرخنده همای فلک همت خویشیم
افشاندن دامن ز جهان بال و پر ماست
پامال شدن میدهد آخر بر دولت
پا بر سر ما هر که نهد تاج سر ماست
ما نخل سرافراخته گلشن عشقیم
از غیر تو پیوند بریدن ثمر ماست
سوداگر بی مایه سود دو جهانیم
برگرد سراپای تو گشتن سفر ماست
ما را به وفاداری ما قدر شناسند
در راه تو استادگی آب گهر ماست
در هیچ دلی واعظ ما جای ندارد
هم طالع افغان تهی از اثر ماست

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
فکر زلفش در ره دیوانگی شبگیر ماست
حرف گیسویش بجای ناله زنجیر ماست
ما بهر دلبسته یی دست ارادت کی دهیم
چون عصا هرکس کند قطع علایق پیر ماست
نقد ما رایج ز بی قدری است در بازار دهر
خاکساری در گداز خویشتن اکسیر ماست
گو بکن از ضعف ما اندیشه ای خصم قوی
ناتوانی کار چون افتد دم شمشیر ماست
از خلای معده آزند بیخواب اهل حرص
خواب راحت در جهان مخصوص چشم سیر ماست
پیش لطف دوست خودراییست واعظ فکر خویش
دست از تدبیر خود برداشتن تدبیر ماست

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
با گدا خلق کن دست سخایی درم است
خنده در رو بدل گریه ابر کرم است
نشود صاحب خود را نرساند به جزا
ظلم را عادل اگر کس نشمارد ستم است
محو از صفحه گیتی شده امروز سخن
آنکه گه حرف سخن میزند اکنون قلم است

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
هست خفت گرمی یاران بهر کو آدم است
اهل همت را بسر دست نوازش چون یم است
سربلندی آرزو داری سخاوت پیشه کن
کاین علم را ریزش باران احسان پرچم است
فکر عمری کن اگر کوته نمیسازی امل
کز برای این امل این زندگانی ها کم است
از هنرها غیر زرداری کنون نبود پسند
این غزل را مصرع برجسته نقش درهم است
نیست ما صافی نهادان را ز کس پوشیده ای
نیک و بد در خانه آیینه واعظ محرم است

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
بهار گلشن آن روی چون سمن شرم است
سهیل سیب سخنگوی آن ذقن شرم است
ز شرم حسن بتان راست آب و رنگ دگر
که باغبان عرق ریزان این چمن شرم است
ندیدنی است رخی کو ندارد آب حیا
صفای آینه حسن مرد و زن شرم است
شود تکلم جانان ز شرم بامزه تر
که مشک شکر شیرینی سخن شرم است
از آن شود ز عرق جامه پوش در حمام
که پای تو بسر آن شوخ سیم تن شرم است
ز ناز و غمزه و رفتار و شوخی و تمکین
شود گر انجمنی میر انجمن شرم است
ترا نظر به قد و عارض است و مو واعظ
جمال پیش تو اینهاست پیش من شرم است

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
خانه بردوشیم ما کنج وطن کی جای ماست
رزق ما سرگشتگان چون گردباد از پای ماست
باغ زندانست تا چون غنچه در بند خودیم
هر کجا بیرون رویم از خویشتن صحرای ماست
رنگ خجلت بر رخ ما ز انفعال سایلان
لاله یی از کوهسار همت والای ماست
از می نظاره صنع است ما را سرخوشی
سبزه یی هرجا که سر زد گردن مینای ماست
قطعه بگسستن از مخلوق نظم واعظ است
عرضه بی مدعایی پیش خلق انشای ماست

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
زکام اینکه فرو ریزدم نه دندان است
که در ثنای جوانی زبان درافشان است
مرا که لذت معنی است قوت روح مدام
بکام گوهر لفظم بجای دندان است
مباش غره که هرروز بر سر دگری است
بفرق بال هما چون کلاه مهمان است
دل از هوس نرهد بی نگاه عبرت چشم
ستون خلوت سلطان ز چوب دربان است
ز پای تا به سر اندیشه سراپا چند
ترا که سر به گریبان و پا به دامان است
عطا بسایل مبرم کجا کند رغبت
که روی سخت گدا سد راه احسان است
چه غم نباشد اگر طاق خانه پرچینی
که جای چینی درویش طاق نسیان است
چگونه بر دل عاشق غمش گران باشد
ک درد دوست بجان گر خرند ارزان است
جهان ز تو شده هموار و خویش ناهموار
نهاد سخت تو واعظ مثال سوهان است

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
ز اهل جود چه منت دهنده یزدان است
نه نور خانه ز روزن ز مهر تابان است
مراد خود زدر دوست کن طلب کآنجا
کسی که نیست رهش چوبدار و دربان است
بوقت مرگ کریمی بزیر لب میگفت
خوش است داد و دهش گرچه دادن جان است
چه به از این که شود از تو سیر گرسنه ای
بجاست گر لب گندم همیشه خندان است
ببند بار خود ای نخل تا جوانی هست
که پنج روز دگر این بهار مهمان است
ز باغ صحبت یاران بود غرض واعظ
که باغ ما و گل ما جمال یاران است

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -