cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
زهی مخموری عالم گلی از حسرت جامت
زبان ها تا نگین ساغرکش خمیازه ی نامت
که می داند حریف ساغر وصلت که خواهد شد
که ما پیمانه پرگردیم از سر جوش پیغامت
به توفانخانه ی خورشید وصلت ره نمییابد
ز هستی تا گسستن نیست  نتوان بست احرامت
کنون  کز پرده رنگم به چندین جلوه عریانی
چه مقدار آن قبای ناز تنگ آمد بر اندامت
به چشم کم که می بیند سیه روزان الفت را
به صد خورشید می نازد سحر پرورده ی شامت
نگه را خانه  ی چشم است زنجیر گرفتاری
نمی باشد برون پرواز ما از حلقه دامت
گلاب از موج تلخی در کنار ناز می غلتد
سخن را زیب دیگر می دهد انداز دشنامت
به توفان بهار نوخطیها غوطه زد آخر
جهان سایه سرو تو تا پشت لب بامت
به فکر چاره سودای ما یارب که پردازد
دو عالم یک جنونزارست از شور دو بادامت
نه ازکیفیت آگاهی ست این وعظت  ای زاهد
همان تعلیم بی مغزی ست فریاد لب جامت
نفس را دام راحت خلوت آیینه می باشد
نگردی غافل از دل ای که مطلوب است آرامت
مزاج هرزه  تازت آنقدر وحشی ست ای غافل
که از وحشت رمی  گر خود همان وحشت کند رامت
خزانی کرد چرخ پخته کار اجزای رنگت را
هنوز امید سرسبزی ست در اندیشه خامت
چه می پیچی ز روی جهل بر طول امل بیدل
که مو هو م است چو ن تار نظر آغاز و انجامت

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
آمدم تا صد چمن بر جلوه نازان بینمت
نشیه در سر می به ساغر گل به دامان بینمت
همچو دل عمری در آغوش خیالت داشتم
این زمان همچون نگه درچشم حیران بینمت
گرد دامانت به مژگان نیاز افشانده ام
بی کسوف اکنون همان خورشید تابان بینمت
ای مسیحا نشیه رنج دو عالم احتیاج
برنگه ظلم است اگرمحتاج درمان بینمت
دیده خمیازه سنجی چون قدح آورده ام
تا به رنگ موج صهبا مست جولان بینمت
عالمی ازنقش پایت چشم روشن می کند
اندکی پیش آی تا من هم خرامان بینمت
حق ذات تست سعی دستگیریهای خلق
تا ابد یارب عصای ناتوانان بینمت
عرض تعداد مراتب خجلت شوق رساست
آنچه دل ممنون دیدنها شود آن بینمت
غنچگیهایت نصیب دیده بیدل مباد
چشم آن دارم که تا بینم گلستان بینمت

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
باز با طرزتکلف آشنا می بینمت
جام در دست از عرقهای حیا می بینمت
سرمه درکار زبان کردی ز مژگان شرم دار
چند روزی شدکه من پر بیصدا می بینمت
اینقدر دام تأمل خاکساریهای کیست
بیشتر میل نگه درپیش پا می بینمت
خون مشتاقان قدح پیمای نومیدی مباد
گردشی در ساغررنگ حنا می بینمت
همچو مژگان طور نازت یک قلم برگشته است
بی بلایی نیستی هرچند وامی بینمت
اشکها را بر سر مژگان چه فرصت چیدن است
یک نفس بنشین دمی دیگرکجا می بینمت
شمع را بی شعله سامان نظر پیداست چیست
کور می گردم دمی کز خود جدا می بینمت
رفته ام از خویش و حسرت دیده بان بیخودیست
هرکجا باشم همان رو بر قفا می بینمت
بیدل اشغال خطا را مایه دانش مگیر
صرف لغزش چون قلم سرتا به پا می بینمت

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
ای پر فشان چون بوی گل بیرنگی از پیراهنت
عنقا شوم تاگرد من یابد سراغ دامنت
با صد حدوث کیف وکم از مزرع ناز قدم
یک ریشه برشوخی نزد تخم دو عالم خرمنت
تنزیه صد شبنم حیاپرورده تشبیه تو
جان صد عرق آب بقاگل کرده لطف تنت
تجدید ناز آشفته رنگ لباس آرایی ات
بی پردگی دیوانه طرح نقاب افکندنت
در وادی شوق یقین صد طور موسی آفرین
خاکستر پروانه ای محو چراغ ایمنت
در نوبهار لم یزل جوشیده از باغ ازل
نه آسمان گل در بغل یک برگ سبزگلشنت
دل را به حیرت کرد خون بر عقل زد برق جنون
شور دوعالم کاف و نون یک لب به حرف آوردنت
هرجا برون جوشیده ای خودرابه خود پوشیده ای
در نور شمعت مضمحل فانوسی پیراهنت
جوش محیط کبریا برقطره زد آیینه ها
ما را به ما کرد آشنا هنگامه ما و منت
نی عشق دانم نی هوس شوق توام سرمایه بس
ای صبح یک عالم نفس اندیشه دل مسکنت
حسن حقیقت روبروسعی فضول آیینه جو
بیدل چه پردازد بگو ای یافتن ناجستنت

وزن: مُسْتَفْعِلُنْ مُسْتَفْعِلُنْ مُسْتَفْعِلُنْ مُسْتَفْعِلُنْ
بحر: رجز مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: - - U - | - - U - | - - U - | - - U -
جهان در سرمه خوابید از خیال چشم فتانت
چه سنگین بود یارب سایه ی دیوار مژگانت
تحیر بر سراپای تو واکرده ست آغوشی
که چون طاووس نتوان دید بیرون گلستانت
کدورت تا نچیند جوهر شمشیر استغنا
به جای خون عرق می ریزد از زخم شهیدانت
بهارت را فسون اختراعی بود مستوری
قبای ناز چون گل کرد پیش از رنگ عریانت
مگر پشت لبی خواهد تبسم سبز کرد امشب
قیامت بر جگر می خندد از گرد نمکدانت
به شوخیهای استغنا نگه واری تغافل زن
سرشکم لغزشی دارد نیاز طرز مستانت
سواد ناز روشن کرد حسن از سعی تعمیرم
سفالی یافت در گل کردن این خاک ریحانت
چه نیرنگ است سامان تماشاخانه هستی
مژه بر خویش واکردم جهانی گشت حیرانت
شکست دل به آن شوخی ز هم پاشید اجزایم
که گل کرد از غبارم گرده تصویر پیمانت
به رنگی گل نکردم کز حجابت برنیاوردم
مصور داشت در نقشم کشیدنهای دامانت
حریف معنی تحقیق آسان کس نشد بیدل
چو تار سبحه چندین نقب می خواهد گریبانت

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
زهی هنگامه امکان  جنون ساز غریبانت
زمین و آسمان یک چاک دامن تا گریبانت
کتاب معرفت سطری ز درس فهم مجهولت
دو عالم آگهی تعبیری از خواب پریشانت
کدامین راه و کو منزل   کجا می تازی ای غافل
به فکر دشت و در مردی و در جیب است میدانت
به انداز تغافل تا به کی خواهی جنون کردن
غبار انگیخت از عالم به پای خفته جولانت
به پیش پا نمی بینی چه افسون است تحقیقت
زبان خود نمی فهمی چه نیرنگ است عرفانت
نه غیری خوانده افسونت نه لیلی کرده مجنونت
همان  شوق تو مفتونت همان چشم تو حیرانت
پی تحقیق گردی می کنی از دور و بیتابی
ندانم اینقدر بر خود که افشانده ست دامانت
شهادت تا رموز غیب پر بی  پرده بود اینجا
اگر می گشتی آگاه از گشاد و بست مژگانت
جهانی نقش بستی لیک ننمود ی به کس بیدل
به این حیرت چه  مکتوبی  که نتوان خواند عنوانت

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
نسزد به وضع فسردگی ز بهار دل مژه بستنت
که  گداخت جوهر رنگ و بو به فشار غنچه نشستنت
مکش ای حباب بقا هوس الم ستمگری نفس
چقدر گره به دل افکند خم و پیچ رشته گسستنت
به تکلف قدح هوس سر وبرگ حوصله باختی
نرسیده نشیه همتی ز ترنگ ذوق شکستنت
چه نمود فرصت بیش وکم که رمیدی از چمن عدم
ننشست رنگ تاملی چوشراربرزخ جستنت
تو نوای محفل غیرتی ز چه روفسرده غفلتی
نفسی  که زخمه به تار زد که نبود اشاره رستنت
همه دم ز قلزم  کبریا تب شوق می زند این صلا
که فریب موج گهر مخور ز دو روزه آبله بستنت
چه وفاست بیدل سخت جان  که دم جد  ایی دوستان
جگر ستمزده خون شود ز حیای سینه نخستنت

وزن: مُتَفاعِلُنْ مُتَفاعِلُنْ مُتَفاعِلُنْ مُتَفاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: U U - U - | U U - U - | U U - U - | U U - U -
بهار آیینه رنگی که باشد صرف آیینت
شکفتن فرش گلزاری که بوسد پای رنگینت
عرق ساز حیا از جبهه ات ناز دگر دارد
به شبنم داده خورشیدی گهرپرداز پروینت
خجالت در مزاج بوی گل می پرورد شبنم
به آن طرزسخن یعنی نسیم برگ نسرینت
چه امکان است همسنگ ترازوی توگردیدن
مگرکوه وقار آیینه پردازد ز تمکینت
نمی چیند به یک دریا عرق جزشرم همواری
تبسمهای موج گوهر از ابروی پرچینت
تحیر صید مژگان هم بهشتی در نظر دارد
به زیر بال طاووس است دل در چنگ شاهینت
وفا سر بر خط عهدت کرم فرمانبر جهدت
ترحم بنده کیشت  مروت امت دینت
زیارتگاه یکتایی ست الفت خانه دلها
نگردد غافل از آیینه یارب چشم حق بینت
به منع حسرت بیدل که دارد ناز خودکامی
شکر هم می خورد آب از تبسمهای شیرینت

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
بیا ای جام و مینای طرب نقش کف پایت
خرام موج می مخمور طرز آمدن هایت
نفس در سینه  نکهت آشیان خلد توصیفت
نگه در دیده شبنم پرور باغ تماشایت
شکوه جلوه ات جز در فضای دل نمی گنجد
جهان پرگردد از آیینه تا خالی شود جایت
پر آسان است اگر توفیق بخشد نور بی تابی
تماشای بهشت از گوشه چشم تمنایت
توان در موج ساغر غوطه زد از نقش پیشانی
به مستی گر دهد فرمان نگاه نشیه پیمایت
فروغ شمع هم مشکل تواند رنگ گرداندن
در آن محفل که منع دور ساغر باشد ایمایت
مروت صرف ایجادت کرم فیض خدا دادت
ادب تعمیر بنیادت حیا آثار سیمایت
نظراندیشی وهمم به داغ غیر می سوزد
دلی آیینه سازم کز تو ریزم رنگ همتایت
هواخوه تو اکسیر سعادت در بغل دارد
نفس بودم سحر گل کردم از فیض دعاهایت
تهی از سجده شوقت سر مویی نمی یابم
سراپا در جبین می غلتم از یاد سراپایت
اثر محو دعای بیدل است امید آن دارد
که بالد دین و دنیا در پناه دین و دنیایت

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
همه کس  کشیده محمل به جناب  کبریایت
من و خجلت سجودی که نریخت گل به پایت
نه به خاک در بسودم نه به سنگش آزمودم
به کجا برم سری را که نکرده ام فدایت
نشود خمار شبنم می جام انفعالم
چو سحر چه مغز چیند سر خالی از هوایت
طرب بهار امکان به چه حسرتم فریبد
به بر خیال دارم  گل رنگی از قبایت
هوس دماغ شاهی چه خیال دارد اینجا
به فلک فرو نیاید سر کاسه ی گدایت
به بهار نکته  سازم ز بهشت بی نیازم
چمن آفرین نازم به تصور لقایت
نتوان کشید دامن ز غبار مستمندان
بخرام و نازها کن سر ما و نقش پایت
نفس از تو صبح خرمن نگه از تو گل به دامن
تویی آنکه در بر من تهی از من است جایت
ز وصال بی حضورم به پیام ناصبورم
چقدر ز خویش دورم  که به من رسد صدایت
نفس هوس خیالان به هزار نغمه صرف است
سر دردسر ندارم من بیدل و دعایت

وزن: فَعَلاتُ فاعِلاتُنْ فَعَلاتُ فاعِلاتُنْ
بحر: رمل مثمن مشکول
نشانه‌های عروضی: U U - U | - U - - | U U - U | - U - -
زهی چمن ساز صبح فطرت   تبسم لعل مهرجویت
ز بوی گل تا نوای بلبل  فدای تمهید گفتگویت
سحر نسیمی درآمد از در پیام  گلزار وصل در بر
چو رنگ رفتم ز خویش دیگر چه رنگ باشد نثار بویت
هوایی مشق انتظارم  ز خاک گشتن چه باک دارم
هنوز دارد خط غبارم  شکسته ی کلک آرزویت
به جستجو هر طرف شتابم  همان جنون دارد اضطرابم
به زیر پایت مگر بیابم  دلی که گم کرده ام به کویت
ز گلشنت ریشه ای نخندد که چرخش افسردگی پسندد
چو ماه نو نقش جام بندد لبی که تر شد به آب جویت
به عشق نالد دل هوس هم  ببالد از شعله خار و خس هم
رساست سررشته نفس هم  به قدر افسون جستجویت
به این ضعیفی  که بار دردم  شکسته در طبع رنگ زردم
به گرد نقاش شوق  گردم  که می کشد حسرتم به سویت
ز سجده خجلت آور من  چه ناز خرمن  کند سر من
که خواهد از جبهه تر من  چو گل عرق کرد خاک کویت
اگر بهارم تو آبیاری  وگر خزانم تو شعله کاری
ز حیرت من خبر نداری  بیارم آیینه روبرویت
کجاست مضمون اعتباری که بیدل انشا کند نثاری
بضاعتم پیکر نزاری  بیفکنم پیش تار مویت

وزن: مَفاعِلُنْ فَعْ مَفاعِلُنْ فَعْ مَفاعِلُنْ فَعْ مَفاعِلُنْ فَعْ
نشانه‌های عروضی: U - U - | - | U - U - | - | U - U - | - | U - U - | -
کار به نقش پا رساند جهد سر هواییت
شمع صفت به داغ برد آینه خودنماییت
دل به غبار وهم و وظن رفت زشغل ما و من
آینه  ها به باد داد زنگ نفس  زداییت
فقر نداشت این قدر رنج خیال پا و سر
خانه کفشدوز کرد فکر برهنه پاییت
آینه داری خیال شخص تو را مثال  کرد
خاک چه ره به سر فشاند خاک به سر جداییت
هیأت چرخ دیده ای محرم احتیاج باش
کاسه بلند چیده است دستگه گداییت
از نفس هواپرست رنگ غنای دل شکست
بر سر آشیان فتاد آفت پرگشاییت
گربه فلک روی که نیست بند هواگسیختن
همچو سحر گرفته اند در قفس رهاییت
دامن خود به دست  گیر شکر حقوق عجز کن
قاصد رمز مدعاست خجلت نارساییت
سجده فسون قدرت است پایه همت بلند
ربط زمین و آسمان داده به هم دوتاییت
خشک و تر بهار رنگ سر به ره امید ماند
لیک به فرق  گل فکند سایه  کف حناییت
چشم تأمل حباب  تا کف و موج وارسید
با همه ام دچارکرد یک نگه آشناییت
بیدل اگر نه شرم عشق  لب  گزد از جنون  تو
تا به سپهر می رسد چاک سحر قباییت

وزن: مُفْتَعِلُنْ مَفاعِلُنْ مُفْتَعِلُنْ مَفاعِلُنْ
بحر: رجز مثمن مطوی مخبون
نشانه‌های عروضی: - U U - | U - U - | - U U - | U - U -
ره مقصدی که گم است و بس به خیال می  سپری عبث
توبه هیچ شعبه نمی رسی چه نشسته می گذری عبث
ز فسانه سازی این وآنگه رسد به معنی بی نشان
نشکسته بال و پر بیان به هوای او نپری عبث
چمن صفا و کدورتی می جام معنی و صورتی
همه ای ولی به خیال خود که تویی همین قدری عبث
ز زبان شمع حیا لگن سخنی ست عبرت انجمن
که درین ستمکده خارپا نکشیده  گل به سری عبث
هوس جهان تعلقی سر و برگ حرص و تملقی
چو یقین زند در امتحان به غرور پی سپری عبث
نگهت به خود چو فرارسد به حقیقت همه وارسد
دل شیشه  گر به فضا رسد نتپد به وهم پری عبث
چو هوا ز کسوت شبنمی نه شکسته ا ی نه فراهمی
چقدر ستمکش مبهمی که جبین نه ای و تری عبث
نه حقیقت تو یقین نشان نه مجازت آینه گمان
چه تشخصی چه تعینی که خودی غلط دگری عبث
به هوا مکش چو سحر علم به حیا فسون هوس مدم
عدمی عدم عدمی عدم ز عدم چه پرده دری عبث
خجلم زننگ حقیقتت  که چو حرف بیدل بی زبان
به نظر نه ای و به گوشها ز فسانه دربه دری عبث

وزن: مُتَفاعِلُنْ مُتَفاعِلُنْ مُتَفاعِلُنْ مُتَفاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: U U - U - | U U - U - | U U - U - | U U - U -
بی مغزی و داری به من سوخته جان بحث
ای پنبه مکن هرزه به آتش نفسان بحث
از یک نفس است این همه شور من و مایت
بریک رگ گردن چقدر چیده دکان بحث
با چرخ دلیری بود اسباب ندامت
ای دیده وران صرفه ندارد به دخان بحث
در ترک تامل الم شور و شری نیست
بلبل ننماید به چمن فصل خزان بحث
از مدرسه دم نازده بگریز وگزنه
برخاست ر گ گردن و آمد به میان بحث
در نسخه مرگ است  گر انصاف توان یافت
تا علم فنا نیست همان بحث و همان بحث
از عاجزی من جگر خصم  کباب است
با آب  کند آتش سوزنده چسان بحث
زبر و بم این انجمن آفاق خروش است
هر دم زدن اینجا دم تیغ است و فسان بحث
با سنگ جنون می کند انداز شرارم
عمری ست که دارد به نگه خواب گران بحث
در معرکه هوش  که خون باد بساطش
تا رنگ نگردید نگرداند عنان بحث
گر درس  خموشی سبق حال تو باشد
بیدل نرسد برتو ز ابنای زمان بحث

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
خواری ست بهر کج  منش از راست روان بحث
بر خاک فتد تیر چو گیرد به کمان بحث
گویایی آیینه بس است از لب حیرت
حیف است شود جوهر روشن  گهران بحث
تمکین چقدر خفت دل می کشد اینجا
کز حرف بد و نیک  کند کوه  گران بحث
با تیشه چرا چیره شود نخل برومند
با خم شده قامت مکن ای تازه جوان بحث
ماتمکده علم شمر مدرسه کانجاست
انصاف به خون غوطه زن و نوحه کنان بحث
گر بیخردی ساز کند هرزه  زبانی
بگذارکه چون شعله بمیرد به همان بحث
آن کیست که گردد طرف مولوی امروز
یک تیغ زبان دارد و صد نوک سنان بحث
از جوش غبار من و ما عرصه امکان
بحری ست  که چیده ست  کران تا به  کران بحث
دل شکوه آن حلقه  گیسو نپسندد
هرچندکند آینه با آینه دان بحث
با خصم دل تیغ بود حجت مردان
زن شوهر مردی  که  کند همچو زنان بحث
بیدار شد از ناله من غفلت انصاف
گرداند به حیرت ورق خواب  گران بحث
جمعیت گوهر نکشد زحمت امواج
بیدل به خموشان نکنند اهل زبان بحث

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
تأمل عارفان چه دارد به کارگاه جهان حادث
نوای ساز قدم شنیدن ز زخمه های زبان حادث
شکست و بستی که موج دارد کسی چه مقدار واشمارد
به  یک  وتیره است تا قیامت حساب سود و زیان حادث
ز فکر سودای پوچ هستی به شرم باید تنید و پا زد
به دستگاه چه جنس نازد سقط فروش دکان حادث
ازبن بساط خیال رونق نقاب رمز ظهور کن شق 
خزان ندارد بهار مطلق بهار دارد خزان حادث
فسانه ای ناتمام دارد حقیقت عالم تعین
تو درخور فرصتی  که داری تمام  کن داستان حادث
کسی در ین دشت بی سر و پا برون منزل نمی خرامد
به خط پرگار جاده دارد تردد کاروان حادث
غم و طرب نعمت است اما نصیب لذت  که راست اینجا
تجدد الوان ناز دارد نیاز مهمان خوان حادث
اگرشکستیم وگر سلامت که دارد اندیشه ندامت
بر اوستاد قدم فتاده است رنج میناگران حادث
رموز فطرت بر این سخن کرد ختم صد معنی و عبارت
که آشکار و نهان ندارد جز آشکار و نهان حادث
به پستی اعتبار بیدل  عبث فسردی و خاک گشتی
نمی  توان  کرد بیش از اینها زمینی و آسمان حادث

وزن: مَفاعِلُنْ فَعْ مَفاعِلُنْ فَعْ مَفاعِلُنْ فَعْ مَفاعِلُنْ فَعْ
نشانه‌های عروضی: U - U - | - | U - U - | - | U - U - | - | U - U - | -
نتوان برد زآینه ما رنگ حدوث
شیشه ای داشت قدم آمده بر سنگ حدوث
نیست تمهید خزان در چمن دهر امروز
بر قدیم است زهم ریختن رنگ حدوث
سیر بال و پر اوهام بهشت است اینجا
همه طاووس خیالیم ز نیرنگ حدوث
بحر و آسودگی امواج و تپش فرسایی
اینک آیینه صلح قدم و جنگ حدوث
دیر و ناقوس نوا  کعبه و لبیک صدا
رشته  بسته  است  نفس  این همه  بر چنگ حدوث
می سزد هر نفسم پای نفس بوسیدن
کز ادبگاه قدم می رسد این لنگ حدوث
صبح تا دم زند از خویش برون می آید
به دریدن نرسد پیرهن تنگ حدوث
دو جهان جلوه ز آغوش تخیل جوشید
چقدر آینه دارد اثر بنگ حدوث
عذر بی حاصلی ما عرقی می خواهد
تا خجالت نکشی آب شو از ننگ حدوث
غیب غیب  است شهادت چه  خیال  است اینجا
بیدل از ساز قدم نشنوی آهنگ حدوث

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
تا ز پیدایی به گوشم خواند افسون احتیاج
روز اول چون دلم خواباند در خون احتیاج
نغمه قانون این محفل صلای جودکیست
عالمی را از عدم آورد بیرون احتیاج
حسن  و عشقی نیست جز اقبال  و ادبار ظهور
لیلی این بزم استغناست  مجنون احتیاج
تا نشد خاکستر از آتش سیاهی گم نشد
تیره بختیها مرا هم کرد صابون احتیاج
صید نیرنگ توهم را چه هستی کوعدم
پیش  ازین خونم غنا می خورد اکنون احتیاج
درخور جا هست ابرام فضولیهای طبع
سیم و زر چون بیش شد می گردد افزون ا حتیاج
با لییمان  گر چنین حرص  گدا طبعت خوش است
بایدت زیر زمین بردن به قارون احتیاج
گر لب از اظهار بندی اشک مژگان می درد
تا کجا باید نهفت این ناله مضمون احتیاج
صبح این ویرانه با آن بی تعلق زیستن
می برد از یک  نفس هستی به  گردون احتیاج 
عرض مطلب نرمی گفتار انشا می کند
حرف ناموزون ما راکرد موزون احتیاج
همچو اهل  قبر بیدل بی نفس  باشی  خوش  است
تا نبندد رشته ات بر سازگردون احتیاج

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
در لاف حلقه ر با مزن به ترانه های بیان کج
که مباد خنده نما شود لب دعویت ز زبان  کج
ز غرور دعوی سروvی به فلک می رسدت سری
سر تیغ اگر به درآ وری که خم است پیش فسان کج
ز غبار جاده ی معصیت نشدیم محرم عافیت
به  کجاست منزل غافلی  که فتد به راه  روان  کج
دل و دست باخته طاقتم سر وپای گمشده همتم
قلم شکسته  کجا برد رقم عرق به بنان کج
ستم  است بر خط مسطر از خم و پیج لغزش خامه ات
ره راست متهم  کجی نکنی ز سعی عنان  کج
به صلاح طینت منقلب نشوی زیان زدهء هوس
که چو جنسهای  دگر کسی نخرد کجی ز دکان  کج
سر خوان نعمت عافیت نمکی است حرف ملایمش
تو اگر از این مزه غافلی غم لقمه خور به دهان کج
خلل طبیعت راستان نشود کشاکش آسمان
ز خدنگ جوهر راستی نبرد تلاش کمان کج
من بیدل از طرق ادب نگزیده ام ره دامنی
که ز لغزش آبله زا شود قدم یقین به  گمان  کج

وزن: مُتَفاعِلُنْ مُتَفاعِلُنْ مُتَفاعِلُنْ مُتَفاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: U U - U - | U U - U - | U U - U - | U U - U -
عمری ست  سرشکی نزد از دیده تر موج
این بحر نهان  کرد در آغوش  گهر موج
تحریک نفس آفت دل های خموش است
بر کشتی ما اره بود جنبش هر موج
دانا ثمر حادثه را سهل نگیرد
در دیده دریاست همان تار نظر موج
سرمایه لاف من و ما گرد شکستی ست
جز عجز ندارد پر پرواز دگر موج
پیداست که در وصل هم آسودگیی نیست
بیهوده به دریا نزند دست به سر موج
بر باد فناگیر چه آفاق و چه اشیا
گر محرم دریا شده باشی منگر موج
آگاه قدم میل حدوثش چه خیال است
گر محرم دریا شده باشی منگر موج
ما را تپش دل نرسانید به جایی
پیداست  که یک قطره زند تا چقدر موج
تا بر سر خاکستر هستی ننشینم
چون شمع نی ام ایمن از این اشک شرر موج
مشکل  که نفس با دل مایوس نلرزد
دارد ز حباب آینه در پیش نظر موج
بیدل دم اظهار حیاپیشه خموشی ست
از خشک لبی چاره ندارد به گهر موج

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
عمری ست که در حسرت آن لعل گهر موج
دل می زندم بر مژه از خون جگر موج
گر شوخی زلفت فکند سایه به دریا
از آب روان دسته  کند سنبل تر موج
د ر حسرت آن طره شبگون عجبی نیست
کز چاک دلی شانه زند فیض سحر موج
آنجا که کند جلوه ات ایجاد تحیر
در جوهرآیینه زند سعی نظر موج
مشکل که برد ره به دلت ناله عاشق
در طبع گهر ربشه دواند چقدر موج
بی مطلبی آیینه آرام نفسهاست
دارد ز صفا جامه احرام گهر موج
مطرب نفست زمزمه لعل که دارد
در ناله نی می زند امروز شکر موج
وحشت مده از دست به افسانه راحت
زین بحر کسی صرفه نبرده ست مگر موج
آفت هوس غیری و غافل که در این بحر
بر زورق آسایش خویش است خطر موج
از خلوت دل شوخی اوهام برون نیست
در بحر شکسته ست پر و بال سفر موج
فریاد که جز حسرت ازین ورطه نبردیم
تا چند زند دامن دریا به  کمر موج
بید ل  کرم از طینت ممسک نتوان خواست
چون بحر به ساحل نتراود زگهر موج

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
به عبرت آب شو ای  غافل از خمیدن موج
که خودسری چقدر گشته بار گردن موج
درین محیط که دارد اقامت آرایی
کشیده است هجوم شکست دامن موج
عنان زچنگ هوس واستان که بررخ بحر
هواست باعث شمشیر برکشیدن موج
به عجز ساز و طرب  کن  که در محیط نیاز
شکستگی ست لباس حریر بر تن موج
غبار شکوه ز روشندلان نمی جوشد
در اب چشمه ایینه نیست شیون موج
نکرد الفت مژگان علاج وحشت اشک
به مشت خس که تواند گرفت دامن موج
سراغ عمر زگرد رم نفس  کردیم
محیط بود تحیر عنان رفتن موج
مرا به فکر لبت  کرد غنچه گرداب
نفس نفس به لب بحر بوسه دادن موج
ز بیقراری ما فارغ است خاطر یار
دل  گهر چه خبر دارد از تپیدن موج
به بحر عشق  که را تاب  گردن  افرازیست
همین شکستگیی هست پیش بردن موج
ز بیدلان مشو ایمن  که تیر آه حباب
به یک نفس گذرد از هزار جوشن موج
توان به ضبط نفس معنی دل انشاکرد
حباب شیشه نهفته ست در شکستن موج
چو گوهر از دم تسدم کن سپر بیدل
درتن محیط که تیغ است سرکشیدن موج

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
مباد چشمه شوق مرا فسردن موج
چو اشک عرض  گهر دیده ام به دامن موج
جهان ز وحشت من رنگ امن می بازد
محیط بسمل یأس است ازتپیدن موج
ادب ز طینت سرکش مجو به آسانی
خمیده است به  چندین شکست گردن موج
گشاد کار گهر سخت مشکل است اینجا
بریده می دمد از چنگ بحر ناخن موج
ز خویش رفته ای اندیشه  کناری هست
بغل گشاده ز دریا برون دمیدن موج
فسادها به تحمل صلاح می گردد
سپر ز تیغ  کشیده ست آرمیدن موج
زبان به  کام  کشیدن فسون عزت داشت
دمیده قطره ما گوهر از شکستن موج
چو عجز دست به  سررشته  هوس زده ایم
شنیده ایم شکن پرور است دامن موج
نفس مسوز به ضبط عنان وحشت عمر
نیاز برق ز خود رفتنی ست خرمن موج
دماغ سیر محیط من آب شد یارب
خط شکسته دمد از بیاض گردن موج
خموش بیدل اگر راحت آرزو داری
که هست کم نفسی مانع تپیدن موج

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
از بس که خورده ام به خم زلف یار پیچ
طومار ناله ام همه جا رفته مارپیچ
زال فلک طلسم امل خیز هستی ام
بسته  است چون  کلاوه به چندین هزار پیچ
ای غافل از خجالت صیادی هوس
رو عنکبوت وار هوا را به تار پیچ
پیش ازتو ذوق جانکنیی داشت کوهکن
چندی تو هم چو ناله درین  کوهسار پیچ
امید در قلمرو بیحاصلی رساست
از هر چه هست بگسل و در انتظار پیچ
رنج جهان به همت مردانه راحت است
گر بار می کشی  کمرت استوار پیچ
بر یک جهان امل دم پیری چه می تنی
دستار صبح به  که بود اختصار پیچ
افسرده  گیر شعله موهومی نفس
دود دلی  که نیست به شمع مزار پیچ
موجی که صرف  کار گهر گشت گوهر است
سرتا به پای خود به سراپای یار پیچ
صد خواب ناز تشنه ضبط حواس توست
بر خویش غنچه  گرد و لحاف بهار پیچ
بیدل مباش منفعل جهد نارسا
این یک نفس عنان ز ره اختیار پیچ

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
جان هیچ و جسد هیچ و نفس هیچ و بقا هیچ
ای هستی تو ننگ عدم تا به کجا هیچ
دیدی عدم هستی و چیدی الم دهر
با این همه عبرت ندمید از تو حیا هیچ
مستقبل اوهام چه مقدار جنون داشت
رفتیم و نکردیم نگاهی به قفا هیچ
آیینه امکان هوس آباد خیال ست
تمثال جنون گر نکند زنگ و صفا هیچ
زنهار حذر کن ز فسونکاری اقبال
جز بستن دستت نگشاید ز حنا هیچ
خلقی ست نمودار درین عرصه موهوم
مردی و زنی باخته چون خواجه سرا هیچ
بر زله این مایده هرچند تنیدیم
جز حرص نچیدیم چو کشکول  گدا هیچ
تا چند کند چاره عریانی ما را
گردون که ندارد به جز این کهنه ردا هیچ
منزل عدم و جاده نفس ما همه رهرو
رنج عبثی می کشد این قافله با هیچ
بیدل اگر این است سر و برگ کمالت
تحقیق معانی غلط و فکر رسا هیچ

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
عنقا سر و برگیم مپرس از فقرا هیچ
عالم همه افسانه ما دارد و ما هیچ
زیر و بم وهم است چه  گفتن چه شنیدن
توفان صداییم در این ساز و صدا هیچ
سرتاسر آفاق یک آغوش عدم داشت
جز هیچ نگنجید دراین تنگ فضا هیچ
زین کسوت عبرت  که معمای حباب است
آخرنگشودیم بجزبند قبا هیچ
دی قطره من در طلب بحر جنون کرد
گفتند بر این مایه برو پوچ و بیا هیچ
ما را چه خیال است به آن جلوه رسیدن
اوهستی و ما نیستی او جمله وما هیچ
یارب به چه سرمایه  کشم دامن نازش
دستم که ندارد به صد امید دعا هیچ
چون صفر نه با نقطه ام ایماست نه با خط
ناموس حساب عدمم در همه جا هیچ
موهومی من چون دهنش نام ندارد
گر ازتو بپرسند بگو نام خدا هیچ
آبم ز خجالت چه غرور و چه تعین
بیدل مطلب جز عرق از شخص حیا هیچ

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
ماییم و خاک و وعده گه انتظار و هیچ
تا فرصتی نمانده شود آشکار و هیچ
خمیازه ساغریم در این انجمن چو صبح
عمری ست می کشیم و بال و خمار و هیچ
آیینه دار فرصت نظاره ای که نیست
بوده ست  چون  شرر به  عدم  یک دچار و هیچ
عالم تأملی ست ز رمز دهان یار
پنهان وگفتگوی عدم آشکار و هیچ
هنگامه نشاط مکرر که دیده است
بلبل تو ناله  کن به امید بهار و هیچ
دیگر صدای تیشه فرهاد برنخاست
این کوهسار داشت همان یک شرار و هیچ
ای صفر اعتبار خیال جهان پوچ
شرمی ز خود شماری چندین هزار و هیچ
چندین غرور پیشکش امتحان تست
گر مردی احتراز نما اختیار و هیچ
گفتم چو شمع سوختنم را علاج چیست
دل  گفت داغ یاس غنیمت شمار و هیچ
باید کشید یک دو دم از شاهد هوس
چون احتلام خجلت بوس وکنار و هیچ
بیدل نیاز و ناز جهان غنا و فقر
دارد همین قدر که تو داری به  کار و هیچ

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -