cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
درا ای سهیل یمانی به برج
برا ای عقیق یمانی به درج
گذر کن ز معموره آب و گل
سفر کن به معموره جان و دل
قلم در قلم حرف افلاک کش
خط اندر خط نسخه خاک کش
برو ترک این هفت منزل بگوی
بیا دست ازین مار نه سر بشوی
دو چشم از سر می پرستی برآر
چو عین بتان سر به مستی برآر
تو شمعی و پروانه ات مست جان
تو گنجی و ویرانه ات لامکان
چو بنمود بر گنبد لاجورد
ز فیروزه سبز یاقوت زرد
گو پیلتن سام زرین کلاه
ز روی شکوه اندر آمد به گاه
بزرگان و شاهان عالی مقام
به خدمت ستادند در پیش سام
قمرتاش چینی نسب را بخواند
بر اورنگ فغفور چینش نشاند
همه ملک فغفور و توران زمین
بدو داد با دخت خاقان چین
پس آنگه یکی جشن شاهانه ساخت
سر سروران از فلک برفراخت
سپه دادش و رایت و تخت زر
کلاه کیانی و طوق و کمر
در گنج فغفور چین برگشاد
کمربستگان را زر و سیم داد
چو جمشید بزم طرب ساز کرد
چو خورشید زربخشی آغاز کرد
رها کرد زندانیان را ز بند
برآورد رای دل مستمند
سر زیردستان به مه برکشید
سرافکندگان را به که برکشید
ز طالم امان داد مظلوم را
به محرم رسانید محروم را
بفرمود تا ساقی سمیتن
به ساغر درآرد عقیق یمن
در آب افکند آتش ناب را
به جوش آورد آتش و آب را
چو ساقی به می روی ساقی نشست
گل احمر از باغ مجلس برست
نواگر بتان در خروش آمدند
پری چهرگان باده نوش آمدند
گره گیر مویان شنگول شنگ
کشیدند زلف گره گیر چنگ
برآورد نی آتش از جان عود
فرو شد دم زهره ز افغان رود
ز آه نی زرد و نای سیاه
فغان ره ساز بر شد به ماه
نی آه زن دم به دم راه زن
دف چنبرین چرخ را راه زن
زده چنگ چینی ره عقل و دین
شده طره چینیان پر ز چین
کف مه رخان مطلع آفتاب
ز دست مغنی در افغان رباب
ز گردش به جان آمده جام می
شده مست جام طرب شاه کی
شکرفان مشاعل فروز آمدند
معنبرخطان عودسوز آمدند
به ناگه جهان پهلوان می  پرست
نگه کرد قلواد را دید مست
چو آن شمع گریان و با سوز و تاب
ز چشم گهرریز می ریخت آب
بپرسید کای مونس جان من
منور به تو قصر و ایوان من
دلت همچنان است با دلستان
بگو روشن از من چه داری نهان
زمین را ببوسید و قلواد گفت
که آتش به پنبه نشاید نهفت
چو دلبر به دست غمم باز داد
مرا هاتف غیب آواز داد
که از یار دل برنشاید گرفت
از اغیار دلبر نشاید گرفت
به امید جانان همی جان دهم
همان به که جان را به جانان دهم
خوشا هر که شد کشته در پای دوست
چه باکست زان کس که مقبول اوست
چو داری ز حال ضعیفان خبر
به قلواد و قلوش گهی درنگر
مشو غافل ای پهلو از حال ما
نکو درنگر فال و احوال ما
که ما هم نواساز این پرده ایم
درین ره دل و دین فدا کرده ایم
چو کام قمرتاش کردی روا
برآور مراد دل ریش ما
چو این نکته بشنید فرخنده شاه
دلش داد و گفت ای فروزنده ماه
ز گرمی مده آتش دل به باد
که شمع از زبان می دهد سر به باد
چو خور بر زند سر ز دریای چین
رخ آریم چون خور به خاور زمین

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
ذاالنون را پرسیدند از عارف گفت اینجا بود و بشد
لولم تحلما سمیتحالا
و کل ما حال فقد زالا
انظر الی الفیء اذا ما انتهی
یأخذ فی النقص اذا طالا
معنی آن بود کی هرچه آمده بود وا بشود
جنید را پرسیدند ازین لفظ این بیت بگفت شعر
طوارق انوار تلوح اذا بدت
فتظهر کتمانا و تخبر عنجمع

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
پس تواجد ابتداء این وجد است بر این صفت کی ذکر وی رفت
جنید گوید علم توحید از یافتن او جداست و یافتن او از علم جداست و اندرین معنی گفته اند
وجودی اناغیب عن الوجود
بما یبدو علی من الشهود
تواجد مبتدیان را بود و وجود منتهیان را و وجد واسطه بود میان نهایت و بدایت
و امطر الکاس ماء منابارقها
فانبت الدر فی ارض من الذهب
وسبح القوم لما انرأوا عجبا
نورا من الماء فی نار من العنب
سلافة ورثتها عاد عنارم
کانتذخیرة کسری عناب فاب

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
یا ایها البرق الذی یلمع
من ای اکناف السما تسطع
فافترقنا حولا فلما التقینا
کان تسلیمه علی وداعا
و دیگر همی گوید
یا ذا الذی زار و ما زارا
کانه مقتبس نارا
مر بباب الدار مستعجلا
ما ضره لو دخل الدارا
فاللیل یشملنا بفاضل برده
والصبح یلحفنا رداء مذهبا

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
ابوحفص گوید خوف تازیانۀ خدایست تادیب کند آنرا که از درگاه او رمیده باشد
ابوحفص گوید خوف چراغ دل بود آنچه درو بود بدو بتوان دید از خیر و شر
ابوعمرو دمشقی گوید خایف آن بود که از نفس خویش بیش از آن ترسد که از شیطان
یحیی بن معاذ گوید مسکین فرزند آدم اگر از دوزخ بترسیدی چنانک از درویشی بترسد اندر بهشت شدی
شاه کرمانی گفت نشان ترسگاری اندوه دایم است
ابوالقاسم حکیم گفت هر که از چیزی ترسد ازو بگریزد و آنک از خدای ترسد بازو گریزد
معاذ جبل گوید مؤمن را هرگز دل آرام نگیرد و بیم وی ساکن نشود تا پل دوزخ بگذارد
بشر حافی گوید خوف ملکی است آرام نگیرد مگر در دل پرهیزگاران
نوری گوید خایف از خدای با خدای گریزد
یکی دیگر گوید علامت خوف تحیر بود بر در غیب
جنید را پرسیدند از خوف گفت چشم داشتن عقوبت است با مجاری انفاس
ابوسلیمان دارانی گوید خوف از هیچ دل مفارقت نکند مگر که آن دل ویران شود
ابوعثمان گوید صدق خوف پرهیزدنست از گناهان ظاهر و باطن
ذوالنون گوید مردمان تا ترسگار باشند بر راه باشند چون ترس از دلهای ایشان بشد راه گم کردند
حاتم اصم گوید هر چیزی را زینتی است زینت عبادت خوف است و علامت خوف کوتاهی امید است
مردی بشر حافی را گفت از مرگ عظیم میترسی گفت بحضرت پادشاه شدن صعبست
ابن المبارک گوید آنچه خوف انگیزد تا اندر دل قرار گیرد دوام مراقبت بود پنهان و آشکارا
ابراهیم شیبان گوید چون خوف اندر دلی قرار گیرد مواضع شهوات بسوزد اندر وی و رغبت دنیا از وی براند
و گفته اند خوف قوت علم بود بمجاری احکام
و گفته اند خوف حرکت دل بود از هیبت خدای
و از استاد ابوعلی دقاق شنیدم این بیت
احسنت ظنک بالایام اذحسنت
ولمتخفسوء ما یأتی به القدر
وسالمتک اللیالی فاغتررت بها
وعندصفو اللیالی یحدث الکدر
عبدالله مبارک روزی نزدیک یاران رفت گفت دوش دلیری بکرده ام بر خدای و بهشت ازو خواسته ام
لو ان مابی علی صخر لأنحله
فکیف یحمله خلق من الطین

وزن: مُفْتَعِلُنْ مَفاعِلُنْ مُفْتَعِلُنْ مَفاعِلُنْ
بحر: رجز مثمن مطوی مخبون
نشانه‌های عروضی: - U U - | U - U - | - U U - | U - U -
قال الله تعالی والذین یؤمنون بما انزل الیک وما انزل من قبلک و بالآخرة هم یوقنون
ابوعثمان حیری را گوید یقین آن بود که اندوه فردا نخوری
سهل عبدالله گوید که یقین از زیادت ایمان بود و از تحقیق آن در دل
و هم او گوید که یقین شاخی است از ایمان فروتر از تصدیق
بعضی گویند از پیران یقین علمی بود از حق سبحانه وتعالی که در دل پیدا شود
استاد امام قدس سره گوید این لفظ اشارتست بدان که یقین مکتسب نیست
ابوعبدالله خفیف گوید یقین بینا شدن سر بود باحکام غیبت
ابوبکر طاهر گوید که علم آن بود که شک بردارد و یقین آن بود که در وی شک نبود
جنید گوید که یقین قرار گرفتن علمی بود در دل که تغیر بدان راه نیابد
عامربن عبدالقیس گوید یقین دیدن چیزها بود بقوت ایمان
جنید گوید یقین برخاستن شک بود بمشهد غیب
جنید گوید خداوندان یقین بر سر آب برفتند و آنک یقین وی از آن ایشان بیش بود از تشنگی بمرد
یا عین سحی ابدا
یا نفس موتی کمدا
ولا تحبی احدا
الا الجلیل الصمدا
چون مرا دید گفت یا شیخ هنوز بر آن ضعف یقینی که من دیدم
ابویعقوب نهرجوری گوید بنده چون بکمال رسد از حقیقت یقین بلانزدیک او نعمت گردد و رخا مصیبت گردد
ابوبکر رواق گوید یقین بر سه وجه باشد یقین خبر است و یقین دلالتست و یقین مشاهدتست
ابوسعید خراز گوید علم ترا کار فرماید و یقین ترا برگیرد

وزن: مُسْتَفْعِلُنْ فَعَلُنْ مُسْتَفْعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: بسیط مخبون
نشانه‌های عروضی: - - U - | U U - | - - U - | U U -
قال الله تعالی واصبر وما صبرک الا بالله
ابوهریره رضی الله عنه روایت کند که پیغامبر گفت صلی الله علیه وسلم الصبر عند الصدمة الاولی
صبر اندر اول کار باید چون خشم گیرد یا مصیبتی رسد یا مکروهی بصبر استقبال آن باز شود
و پرسیدند از وی از صبر گفت فرو خوردن تلخیها و روی ترش ناکردن
علی بن ابی طالب گفت علیه السلام صبر از ایمان بجای سرست از تن
ذوالنون گوید صبر دور بودن است از مخالفات و آرمیدن با خوردن تلخیها و پیدا کردن توانگری بوقت درویشی
ابوعثمان گوید صبار آن بود که خوی کرده باشد بمکاره کشیدن
و گفته اند صبر ایستادن بود با بلا بنیکویی صحبت همچنانک با عافیت
عمروبن عثمان گوید صبر ایستادن بود با خدای و فرا گرفتن بلا ءوی بخوشی و آسانی
خواص گوید صبر ایستادن بود بر کتاب و سنت
یحیی بن معاذ گوید صبر محبان سختر از صبر زاهدان واعجبا چگونه صبر میکنند وانشد
الصبر یجمل فی المواطن کلها
الا علیک فانه لا یجمل
ذوالنون گوید صبر استقامت کردنست بخدای تعالی
این بیت ابن عطا راست
ساصبر کیترضی واتلف حسرة
وحسبی ان ترضی ویتلفنی صبری
رویم گوید صبر ترک شکوی بود
ذوالنون مصری گوید صبر فریاد خواستن بود بخدای تعالی
ابوعبدالله خفیف گوید صبر سه است متصبرست و صابر و صبار
علی بن ابی طالب گوید کرم الله وجهه صبر مرکبی است که هرگز بسر اندر نیاید
واندرین معنی گوید
صبرت ولم اطلعهواک علی صبری
واخفیت مابی منک عنموضع الصبر
مخافة انیشکو ضمیری صبابتی
الی دمعتی سرا فتجری ولا ادری
و گفته اند صبر بیاشام که اگر او ترا بکشد شهید باشی و اگر زنده مانی عزیز باشی
وکیف الصبر عمنحل منی
بمنزلة الیمین من الشمال
اذا لعب الرجال بکل شیء
وجدت الحب یلعب بالرجال
و گفته اند
الصبر عنک فمذموم عواقبه
والصبر فی سایر الاشیاء محمود
و گفته اند صبر بر طلب عنوان ظفر باشد و صبر اندر محنت عنوان فرج باشد
صابر الصبر فاستغاث به الصبر فصاح المحب بالصبر صبرا
عمر خطاب رضی الله عنه گوید اگر صبر و شکر دو مرکب بودندی بر هرکدام که نشستمی باک نداشتمی
و اندر خبر همی آید که پیغمبر صلی الله علیه وسلم را پرسیدند از ایمان گفت صبرست و خوش خویی
اندر اخبار می آید که درویشانی صبر کننده هم نشینان خدای عزوجل باشند روز قیامت

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
قال الله تعالی واعبد ربک حتی یأتیک الیقین
گفته اند عبودیت ترک اختیار بود در آنچه پیدا شود از قدرت
و گفته اند که عبودیت بجای آوردنست آنچه ترا فرموده اند و دست بداشتن از آنچه ترا نهی کرده اند
و گفته اند عبودیت آن بود که همگی خویش بدو تسلیم کنی و همگی کار خویش ازو بینی
و گویند از علامات عبودیت ترک تدبیر بود و دیدن تقدیر
جریری گوید بندگان نعمت بسیاراند و بندگان منعم اندکی اند
از استاد ابوعلی شنیدم رحمه الله که قیمت زاهد بمعبود او بود همچنانک شرف عارف بمعروف او بود
و اندرین معنی گفته اند
یا عمر و ثاری عند زهرایی
یعرفه السامع والرایی
لاتدعنی الا بیا عبدها
فانه اصدق اسمایی
فإن سألونی قلت ها انا عبده
و انسألوه  قال ها ذاک مولایی
هم او گوید عبودیت بیفکندن رؤیت تعبد است اندر مشاهدت معبود
جنید گوید عبودیت ترک شغلها است و مشغول بودن بکاری که آن کار اصل فراغتست

وزن: فاعِلُنْ مَفاعیلُنْ فاعِلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: مقتضب مثمن مطوی مقطوع
نشانه‌های عروضی: - U - | U - - - | - U - | U - - -
قال الله تعالی والهکم اله واحد
و هم جنید گوید که عقل عقلا چون بنهایت رسد در توحید بحیرت ادا کند
شبلی گوید توحید صفت موحد بود بحقیقت و حلیۀ موحد بود اندر رسم
بوشنجی را پرسیدند از توحید گفت که صفات او بصفات خلق نماند
یوسف بن حسین گوید که هر که در دریاء توحید افتاد هرگز تشنگی او کم نشود
جنید گوید علم توحید جدا است از وجود او و وجود او مفارق علم اوست
و بعضی گویند از بزرگان که توحید حق راست جل جلاله و خلق طفیل اند
و گفته اند توحید افکندن اضافت بود از خویشتن نگوید مرا و بمن و از من
کسی بوبکر طمستانی را گفت توحید چیست گفت محو آثار بشریت بود و تجرد الهیت
شبلی گوید هر که توحید بنزدیک او صورت بندد هرگز بویی از توحید نشنیده باشد
شبلی بکسی گفت دانی که توحید ترا چرا درست نیاید گفت نه گفت زیرا او را بخود طلب همی کنی
جنید را پرسیدند از توحید این بگفت
وغنیٰلی منقلبی
و غنیت کما غنیٰ
وکنا حیث ما کانوا
و کانوا حیث ما کنا
سایل گفت کلام و اخبار هلاک شود گفت نه ولکن موحد اعلای خطاب فرا گیرد از ادنای خطاب

وزن: مَفْعُولْ مَفاعیلُنْ مَفْعُولْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - - | - - U | U - - -
قال الله تعالی من کان یرجوا لقاء الله فان اجل الله لآت وهو السمیع العلیم
استاد امام رحمه الله گوید که شوق از جای برخاستن دل بود بدیدار محبوب و شوق بر قدر محبت بود
و در این معنی گفته اند
ما یرجع الطرف عنه عند رؤیته
حتی یعود الیه الطرف مشتاقا
یامنشکا شوقه منطول فرقته
اصبرلعلک تلقیٰمنتحب غدا
ابوعثمان گوید شوق دوستی مرگ است بر بساط راحت
یحیی بن معاذ گوید علامت شوق آنست که جوارح از شهوات بازداری
پرسیده اند که شوق برتر یا محبت گفت محبت زیرا که شوق از وی خیزد
کسی را گفتند بدیدار او مشتاق هستی گفت نه شوق بکسی بود که غایب بود وی همیشه حاضر است
و درین معنی گفته اند
نحن فی اکمل السرور ولکن
لیس الا بکمیتم السرور
عیب ما نحن فیه یااهل ودی
انکمغیب و نحن حضور
و هم درین معنی گفته اند
منسره العید الجدید
فقدعدمت به السرورا
کان السرور یتم لی
لوکان احبابی حضورا
و گفته اند شوق اهل قرب تمامتر بود از شوق محجوبان و اندرین معنی گفته اند این بیت شعر
و ابرح مایکون الشوق یوما
اذا دنت الخیام من الخیام
و گفته اند هر که بخدای مشتاق گردد همه چیزها بدو مشتاق گردد
و دو برادر گویند دست بگردن یکدیگر کرده بودند یکی همی گفت واشوقاۀ آن دیگر گفت وا وجداه

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
بسم الله  الرحمن الرحیم
جهان را بلندی و پستی توی
ندانم کیی هر چه هستی توی
مقصود وجود انس و جان آینه است
منظور نظر در دو جهان آینه است
دل آینه جمال شاهنشاهی است
وین هر دو جهان غلاف آن آینه است
ای نسخه نامه الهی که توی
وی آینه جمال شاهی که توی
بیرون ز تو نیست هر چه در عالم هست
در خود بطلب هر آنچ خواهی که توی
ان القناه التی شاهدت رفعتها
تنمو و تنبت انبوبا فانبوبا

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
قال الله تعالی و ما ارسلنا من رسول الا بلسان قومه لیبین لهم
و قال النبی علیه السلام کلم الناس علی قدرعقولهم
با یار نو از غم کهن باید گفت
با او به زبان او سخن باید گفت
لاتفعل و افعل نکند چندین سود
چون با عجمی کن و مکن باید گفت
القصه هرانچ کرد گردون ز جفا
حق باید گفت بود دون حق ما
شکرانه نعمتش نمی کردم هیچ
تا لاجرمم فکند در رنج و عنا
شاهان جهان بجملگی بشتابید
تا بوک بقیتی ز دین دریابید
اسلام ز دست رفت بس بیخبرید
بگرفت جهان کفر شما در خوابید
بی بلا نازنین شمرد او را
چون بلا دید در سپرد او را
تا بدانی که وقت پیچا پیچ
هیچکس مر ترا نباشد هیچ
و متعلقان و اقربا این ضعیف را که به شهر ری بودند بیشتر شهید کردند
یارید به باغ ما تکرگی
و ز گلبن ما نماند برگی
اناالله و انا الیه راجعون
چاره عشاق را دانم که در بیچارگی است
لیک من جانی کنم با این همه بیچارگی
شاها بر تو به تحفه صدجان بردن
کمتر بود از زیره به کرمان بردن
لیکن دانی که رسم موران باشد
پای ملخی نزد سلیمان بردن
گرد همه دستگاه خود برگشتم
پایم به سفال پاره ای در نامد
خدای جهان را فراوان سپاس
که گوهر سپردم به گوهرشناس
بداند چو از جان بدو بنگردد
چه جان کنده ام تا که جان پرورد

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
قال الله تعالی وهو الذی یبدو الخلق ثم یعیده
و قال النبی صلی الله علیه وسلم یموت الناس علی ما عاش فیه و یحشر الناس علی مامات علیه
سودای میان تهی ز سر بیرون کن
وز ناز بکاه و در نیاز افزون کن
استاد تو عشق است چو آنجا برسی
او خود به زبان حال گوید چون کن
جانا دل عاقلان عالم ریش است
زین یک منزل که جمله را در پیش است
از تیغ اجل بریده در طشت فنا
زین غم سر صدهزار زیرک بیش است
در دایره ای کامدن و رفتن ماست
او را نه بدایت نه نهایت پیداست
کس می نزند دمی درین عالم راست
کاین آمدن از کجا و رفتن به کجاست
دارنده چو ترکیب طبایع آراست
باز از چه قبل فکندش اندر کم و کاست
گر زشت آمد پس این صور عیب گر است
ور خوب آمد خرابی از بهر چراست
تا با غم عشق تو هم آواز شدم
صد باره زیادت به عدم باز شدم
زان سوی عدم نیز بسی پیمودم
رازی بودم کنون همه راز شدم
با خودمنشین که همنشین رهزن تست
وز خویش ببر که آفت تو تن تست
گفتنی که ز من بدو مسافت چند است
ای دوست ز تو بدو مسافت من تست

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
قال الله تعالی فسبحان الذی بیده ملکوت کل شیء والیه ترجعون
و قال النبی صلی الله علیه و سلم اول ما خلق الله العقل
گر دل بهوای لولیی برجوشد
صد ترک برو عرضه کنی ننیوشد
شمع ازلی دل منت پروانه
جان همه عالمی مرا جانانه
از شور سر زلف چو زنجیر تو خاست
دیوانگی دل من دیوانه
اگرچه بحقیقت میان عاشق ومعشوق بیگانگی و دوگانگی نیست
بیگانگیی نیست تومایی ما تو
سر جامه تویی و بن جامه ما
و ماالسلطان الا البحر عظما
و قرب البحر محذور العواقب
چندان نازست ز عشق تو بر سر من
کاندر غلطم که عاشقی تو بر من
یا خیمه زند وصال تو بر سر من
یا در سر این غلط شود این سر من

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
نظار گیان روی خوبت
چون در نگرند از کرانها
در آینه نقش خویش بینند
زین است تفاوت نشانها
عشق آمدو کرد عقل غارت
ای دل تو بجان بر این بشارت
ترک عجمی است عشق دانی
کز ترک عجیب نیست غارت
میخواست که در عبارت آرد
وصف رخ او باستعارت
نور رخ او زبانه ای زد
هم عقل بسوخت هم عبارت
بوی جوی مولیان آید همی
بوی یار مهربان آید همی
از غایت اشتیاق محبوب خویش دست در گردن آن لطیفه عقل خرده آورد و می گفت بیت
بر یاد لبت لعل نگین میبوسم
آنم چو بدست نیست این میبوسم
دستم چو بدستبوس وصلت نرسد
میگویم خدمت و زمین میبوسم
عقل را با عشق کاری نیست زودش پنبه کن
تاچه خواهی کرد آن اشتردل جولاه را
عقل نزد عشق خود راهی تواند برد نه
نزد شاهنشه چه کار اوباش لشگر گاه را
گر عرض دهند عاشقانت را
هر ذره که هست در شمار آید
طاوس و مگس بیک محل باشد
چون باز غم تو در شکار آید
الحق شگرف مرغی کز تو دو کون پر شد
نه بال باز کرده نه زاشیان پریده
قصه ها مینوشت خاقانی
قلم اینجا رسید سر بشکست

وزن: مَفْعُولْ مَفاعِلُنْ فَعولُنْ
بحر: هزج مسدس اخرب مقبوض محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - U - | U - -
قال الله تعالی انی خالق بشرا من طین
و قال النبی صلی الله علیه و سلم حکایه عن الله تبارک و تعالی خمرت طینه آدم بیدی اربعین صباحا
جهان را بلندی و پستی تویی
ندانم که ای هر چ هستی تویی
نزدیکان را بیش بود حیرانی
کایشان دانند سیاست سلطانی
خاک آدم هنوز نابیخته بود
عشق آمده بود ودل آویخته بود
این باده چو شیرخواره بودم خوردم
نی نی می و شیر با هم آمیخته بود
حدیث من ز مفاعیل و فاعلات بود
من از کجا سخن سر مملکت ز کجا
منکر بودم عشق بتان را یک چند
آن انکارم مرا بدین روز افکند
همسنگ زمین و آسمان غم خوردم
نه سیر شدم نه یار دیگر کردم
آهو بمثل رام شودبا مردم
تو می  نشوی هزار حیلت کردم
عشقی است که از ازل مرا درسر بود
کاری است که تا ابد مرا در پیش است
درد دل خسته دردمندان دانند
نه خوش منشان و خیر خندان دانند
از سر قلندری تو گر محرومی
سری است در آن شیوه که رندان دانند
از شبنم عشق خاک آدم گل شد
صد فتنه و شور در جهان حاصل شد
سر نشتر عشق بر رگ روح زدند
یک قطره فرو چکید نامش دل شد
گر من نظری بسنگ بر بگمارم
از سنگ دلی سوخته بیرون آرم
مافتنه بر تویم تو فتنه بر آینه
مارا نگاه درتو ترا اندر آینه
تا آینه جمال تو دید و تو حسن خویش
تو عاشق خودی ز تو عاشق ترآینه
عشق رویت مرا چنین یکرویه
ببرید ز خلق و رو فرا روی تو کرد
در من نگری همه تنم دل گردد
درتو نگرم همه دلم دیده شود
توسنی کردم ندانستم همی
کز کشیدن سخت تر گردد کمند
این طرفه نگر که خود ندارم یک دل
و آنگه بهزار دل ترا دارم دوست
یک نظر از دوست و صد هزار صعادت
منتظرم تا که وقت آن نظر آید
با آن نگار کار من آن روز اوفتاد
کادم میان مکه و طایف فتاده بود
بشرط آنک آن دل دل بود زیراک بیشتر خلق نفس را از دل بنشاسند
آن بود دل که وقت پیچاپیچ
جز خدای اندرو نیایی هیچ
معشوقه بچشم دیگران نتوان دید
جانان مرا بچشم من بایددید
چراغی را که ایزد برفروزد
هر آنکس پف کند دانی چه سوزد
مایه خلافت آدم بر زفان این ضعیف باسرمایه وجود ملکی میگوید
از ما تو هر آنچ دیده ای سایه ماست
بیرون ز دو کون ای پسر مایه ماست
بی مایی هابکارها مایه ماست
ما دایه دیگران و او دایه ماست
عشق آن خوشتر که با ملامت باشد
آن زهد بود که با سلامت باشد
بل تا بدرند پوستینم همه پاک
از بهر تو ای یار عیار چالاک
در عشق یگانه باش از خلق چه باک
معشوقه ترا و بر سر عالم خاک
ترا از دو گیتی بر آورده اند
بچندین میانجی بپرورده اند
نخستین فطرت پسین شمار
تویی خویشتن را ببازی مدار

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
قال الله تعالی فاذا سو یته و نفخت فیه من روحی فقعوا له ساجدین
هم عقل دویده در رکابش
هم عشق خزیده در پناهش
مه طاسک گردن سمندش
شب طره پرچم سیاهش
دی ما و می و عیش خوش و روی نگار
امروز غم و غریبی و فرقت یار
ای گردش ایام ترا هر دو یکی است
جان بر سر امروز نهم دی باز آر
درحال ازان وحشت آشیان برگشت و خواست تا هم بدان راه باز گردد
عزمم درست گشت کزینجا کنم رحیل
خود آمدن چه بود که پایم شکسته باد
آن بلبل محبوس که نامش جان است
دستش بشکستن قفص می نرسد
هرگز نشودی بت بگزیده من
مهرت ز دل و خیالت از دیده من
گر از پس مرگ من بجویی یابی
مهر تو در استخوان پوسیده من
حاشا که دلم از تو جدا داند شد
یا با کس دیگر آشنا داندشد
از مهر تو بگسلد کرا دارد دوست
وز کوی تو بگذرد کجا خواهد شد
ای گل تو بروی دلربایی مانی
وی می تو زیار من بجای مانی
وی بخت ستیزه کار هر دم با من
بیگانه تری بآشنایی مانی
یاری که همیشه در وفای ما بود
کارش همه جستن رضای ما بود
بیگانه چنان شد که نمیداند کس
کو در همه عمر آشنای ما بود
این کوی ملامت است و میدان هلاک
وین راه مقامران بازنده پاک
مردی باید قلندری دامن چاک
تا بر گذرد عیاروار و چالاک
چون آدم را سر بدین وحشت سرای دردادند از یار و پیوند جدا کرده
نه همنفسی نه همدمی نه یاری
مشکل دردی طرفه غمی خوش کاری
تخته عشق در نبشتم باز
در نبیس ای نگار تخته ناز
تا بر استاد عاشقی خوانیم
روزکی چند باز ناز و نیاز
دیگر باره گلیم درد در برانداخت ربنا ظلمنا آغاز نهاد گفتند ای آدم
آیی بر من چو باز مانی ز همه
معشوقه روز بینواییت منم
روزی دو سه گر بیتو شکیب آوردم
صد عذر لطیف دلفریب آوردم
جانا ز غمت سر بنشیب آوردم
دریاب که پای در رکاب آوردم
روزی که زمانه در نهیبت باشد
باید که در ان روز شکیبت باشد
بد نیز چو نیک در حسابت باشد
نه پای همیشه در رکابت باشد
کرته و اکیری ای رو سام او سر
انند مویم که کیر و لام او سر
ارتم اج ور برانی ور ببسرم
میان اهنامه داران خام اوسر
اگر باز خارست خود کشته ای
وگر پرنیان است خود رشته ای
باز آی کز آنچ بودی افزون باشی
ورتا بکنون نبودی اکنون باشی
آنی که بوقت جنگ جانی و جهان
بنگر که بوقت آشتی چون باشی
معشوقه بسامان شد تا باد چنین باد
کفرش همه ایمان شد تا باد چنین باد
لله در النایبات فانها
صدء اللیام و صیقل الاحرار

وزن: مَفْعُولْ مَفاعِلُنْ فَعولُنْ
بحر: هزج مسدس اخرب مقبوض محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - U - | U - -
قال الله تعالی اولیک الذین هدی الله فبهد یهم اقتده
نظری کردی روزی بمن سوخته دل
هر چ من یافته ام جمله از ان یافته ام
گر در ره عاشقی قدم راست نهی
معشوقه در اول قدمت پیش آید

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
قال الله تعالی ما کان محمد ابا احد من رجا لکم و لکن رسول الله و خاتم النبیین
تا ظن نبری که ما ز آدم بودیم
کان دم که نبود آدم آن دم بودیم
بی زحمت عین و شین و قاف و گل و دل
معشوقه و ما عشق همدم بودیم
با شمع رخت دمی چو دمساز شوم
پروانه مستمند جانباز شوم
و ان روز که این قفص بباید پرداخت
چون شهبازی بدست شه باز شوم
بازی بودم پریده از عالم ناز
تابوک برم ز شیب صیدی بفر از
اینجا نیافتم کسی محرم راز
زان در که در آمدم بدر رفتم باز
هم شیخ فرماید رضی الله عنه
آن روز که کار وصل را ساز آید
وین مرغ ازین قفص بپرواز آید
از شه چو صفیر ارجعی روح شیند
پرواز کنان بدست شه باز آید
چو آمدم روی مهرویم که باشم من باشم
که آنگه خوش بوم با او که من بی خویشتن باشم
مرا گرمایه ای بینی بدان کان مایه او باشد
برو گر سایه ای بینی بدان کان سایه من باشم
چون سایه دویدم ز پسش روزی چند
وز صحبت او بسایه او خرسند
امروز چو آفتاب معلومم شد
کو سایه برین کار نخواهد افکند
خوان تو ابیت عند ربی
خواب تو ولا ینام قلبی
ای کرده بزیر پای کونین
بگذشته ز حد قاب قوسین
خاک قدم تو اهل عالم
زیر علم تو نسل آدم
طاووس ملایکه بر یدت
سر خیل مقربان مریدت
چون نیست بضاعتی ز طاعت
از ما گنه و ز تو شفاعت
هر کجا آفتاب طالع شد
ماه در حال مهره برچیند
گفتا هر دل بعشق ما بینا نیست
هر جان صدف گوهر عشق ما نیست
سودای وصال ما تراتنها نیست
لیکن قد این قبا بهر بالا نیست
ما را نه خراسان نه عراق است مراد
وز یار نه وصل و نه فراق است مراد
با هیچ مراد جفت نتوانم شد
طاقم ز مرادها که طاق است مراد
این آن راه است که جز بکم نتوان زد
تا کم نشوی درو قدم نتوان زد
روزی صد ره ترا درین ره بکشند
کاندر طلب قصاص دم نتوان زد
این چه تصرف بود خواجه را راه کم زدن و نیستی در پیش می نهادند تاهستی در نیستی بازد بیت
تا کم نشوی و کمتر از کم نشوی
اندر صف عاشقان تو محرم نشوی
این مرتبه یارب چه حد مشتاقی است
کامروز او حریف و هم او ساقی است
هان ای ساقی باده فرا افزون کن
کز هستی ما هنوز چیزی باقی است
پس درین حال هر آتش که هیزم یابد اورا از بهر خود یابد چیزی بدیگران نتوان داد بیت
قدر سوز تو چه دانند ازین مشتی خام
هم مرا سوز که صدبار دگر سوخته ام
ماییم ز خود وجود پرداختگان
واتش بوجود خود در انداختگان
پیش رخ چون شمع تو شبهای وصال
پروانه صفت وجود خود باختگان
خرشید بر آمد ای نگارین دیرست
بر بنده اگر نتابد از ادبارست

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
قال الله تعالی قد افلح من تزکی و ذکر اسم ربه فصلی
ای دل مگر که از در افتادگی در آیی
ورنه بشوخ چشمی با عشق کی بر آیی
تا چون بدین در اندر آیی بهمان نردبان که فرو آمدی بر شوی که الصلوه معراج المومن بیت
آن ره که من آمدم کدام است ای جان
تا باز روم که کار خام است ای جان
در هر گامی هزار دام است ای جان
نامردان را عشق حرام است ای جان
ای ساقی خوش باده ناب اندر ده
مستان شده ایم هین شراب اندر ده
کس نیست زما که نه خراب است و یباب
آواز بدین ده خراب اندر ده
ای دل بی دل بنزد آن دلبر رو
در بارگه وصال او بی سر رو
تنها ز همه خلق چو رفتی بدرش
خود را بر در بمان و آنگه در رو

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - - | - - U | - U - -
قال الله و نفس و ما سویها فالهمها فجورها و تقویها قد افلح من زکیها و قدخاب من دسیها
و قال النبی صلی الله علیه و سلم اعدا عدوک نفسک التی بین جنبیک
خوی سبعی ز نفست ار باز شود
مرغ روحت بآشیان باز شود
پس کر کس روح روسوی علو نهد
بر دست ملک نشیند و باز شود
ای آنک نشسته اید پیرامن شمع
قانع گشته بخوشه از خرمن شمع
پروانه صفت نهید جان بر کف دست
تا بوک کنید دست در گردن شمع
فلولاکم ماعرفنا الهوی
و لولا الهوی ما عرفناکم
و صلی الله علی محمد و آله

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -