cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
پیری وداع عمر سبکبال وانمود
موی سفید آب به غربال وانمود
این جنس اعتبار که در کاروان ماست
خواهد غبار مانده به دنبال وانمود
جایی  که شرم نم  کشد از گیر و دار جاه
نتوان به  کوس شهرت اقبال وانمود
ما و من از فسون تعلق بهار کرد
پرواز رنگها ز پر و بال وانمود
عشق آنچه خواند دربر ما زلف وکاکلش
بر زاهدان  سلاسل و اغلال وانمود
زان نقطه ای  که زد دل مجنونش انتخاب
لیلی به جمع لاله رخان خال وانمود
ما را به هرچه عشق فروشد کمال ماست
بسپرد هر متاع و به دلال وانمود
رمز عدم ز هیچ لبی پرده در نشد
وصف دهان او همه را لال وانمود
کلکی که گشت محرم مکتوب عجز ما
سطری اگر نمود همان نال وانمود
هرجا چو سایه نامه عبرت گشوده ایم
باید همین سیاهی اعمال وانمود
حیرت به کار دل  گرهی زد که چون  گهر
نتوانش نیم عقده به صد سال وانمود
بیدل ز عبرتی  که در آیینه حیاست
ما را بس ست اگر همه تمثال وانمود

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
گذشت عمر به لرزیدنم ز بیم و امید
قضا نوشت  مگر سرخطم  به  سایه بید
سحر دماندن پیری چه شامهاکه نداشت
سیاه کرد جهانم به دیده موی سفید
ز دور می شنوم  گر زبان ما و شماست
جلاجلی که صدا بسته بر دف ناهید
جز اختراع جنون امل  طرازان نیست
قیامت دو نفس عمر و حسرت جاوید
تلاش خلق به جایی نمی رسد اما
همان به دوش نفس ناقه می کشد امید
حذر ز نشیه دولت  که مستی یک جام
هنوز می شکند شیشه برسر جمشید
نماند علم و هنر عشق تا به یاد آمد
چراغها همه  گل  کرد دامن خورشید
غبار قافله رفتگان پرافشان ست
که ای نفس قدمان شام شد به ما برسید
کدورت از دل منعم نمی رود بیدل
چه ممکن است  که چینی رسد به موی سفید

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
شدم خاک و نگفتم عاشقم کار اینچنین باید
ز جیبم سرمه رویانید اسرار اینچنین باید
لب از خمیازه تیغ تو زخم ما نبست آخر
به راه صبح رحمت چشم بیدار اینچنین باید
به تاری گر زنی ناخن صدا بی تاب می گردد
هم آغوش بساط یکدلی یار اینچنین باید
به نخل راستی چون شمع  می باید ثمر گشتن
که منصور آنچنان می زیبد و دار اینچنین باید
رگ سنگ صنم کن رشته تار محبت را
برهمن گر توان گردید زنار اینچنین  باید
همه گر عجزنالی هاست بویی دارد از جرأت
نفس در سینه خونین عاشق زار اینچنین باید
مژه گاهی  کنار و گاه آغوش است چشمش را
اگر الفت پرستی پاس بیمار اینچنین باید
به مردن هم نگردد خواجه از حسرت کشی فارغ
گر از انصاف می پرسی خر و بار اینچنین باید
ز حال زاهد آگه نیستم لیک اینقدر دانم
که در عرض بزرگی ریش و دستار اینچنین باید
برهمن طینتان عالم شاهدپرستی را
نفس سررشته کفر است زنار اینچنین باید
تماشا مفت شوق است از فضول اندیشگی بگذر
که رنگ  گل چنان یا شوخی خار اینچنین باید
غبار خود به توفان دادم و عرض وفا کردم
نیام عشق را تمهید ا ظهار اینچنین باید
به نور آفتاب از سایه نتوان یافت آثاری
هوس مفروش بیدل محو دیدار اینچنین باید

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
ز هر مو دام بر دوشم گرفتار اینچنین باید
ز خاطرها فراموشم سبکبار اینچنین باید
به سر خاک تمنا در نظرهاکرد حیرانی
بنای عجز ما را سقف و دیوار اینچنین باید
ازآغوش مژه سر برنزد سعی نگاه من
نیستان ادب را ناله زار اینچنین باید
من و در خاک غلتیدن تو و حالم نپرسیدن
به عاشق آنچنان زیبد به دلدار اینچنین باید
نگه  خواندم  مژه نم ریخت دل  گفتم  نفس  خون شد
به درس یاس مطلب عجز تکرار اینچنین باید
به ساز غنچه نتوان بست آهنگ پریشانی
چه شد بلبل که گویم وضع منقار اینچنین باید
جنونها خنده ریزد بر سر و برگ شعور ما
اگر دل پرده بردارد که هشیار اینچنین باید
ز پا ننشست آتش تا نشد خاکستر اجزایش
به سعی نیستی هم غیرت کار اینچنین باید
ز همواری نگردد سایه بار خاطر گردی
به راه خاکساری طرز رفتار اینچنین باید
محبت چهره نگشود از حجاب غفلت امکان
که صاحبدل کم است اینجا و بسیار اینچنین باید
هوا هرجا برانگیزد غبار از خاک مهجوران
همین آواز می آید که ناچار اینچنین باید
نفس هردم ز قصر عمر خشتی می کند بیدل
پی تعمیر این ویرانه معمار اینچنین باید

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
نشاط این بهارم بی گل رویت چه کار آید
تو گر آیی طرب آید بهشت آید بهار آید
ز استقبال نازت گر چمن را رخصتی باشد
به صد طاووس بندد نخل ویک آیینه وار آید
پر است این دشت از سامان نخجیر تمنایت
جنون تازی که صید لاغر ما هم به کار آید
به ساز ما نباید بیش از این افسردگی بستن
خرامی  ناز هرگام تو مضرابی به تار آید
شکفتن بسکه دارد آشیان در هر بن مویت
تبسم  گر به لب دزدی چمنها در فشار آید
ندارد موج بی وصل گهر امید جمعیت
هماغوشت برآیم تا کنارم درکنار آید
به برق انتظارم می گدازد شوق دیداری
تحیر می دهم آب ای خدا دیدن به بار آید
فلک هرچند در خاک عدم ریزد غبارم را
سحر گل چیند از جیبم دمی  کان شهسوار آید
چمن تمهید حیرت رفته بود از چشم مشتاقان
کنون گلچین چندین نرگسستان انتظار آید
شب آمد بر سر دوران سیه شد روز مهجوران
خداونداکی آن خورشید غربت اختیار آید
هزار آیینه از دست دو عالم می برد صیقل
که یارب آن پری رو بر من بیدل دچار آید

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
از حقه دهانش هر گه سخن برآید
آب از عقیق ریزد در از عدن برآید
از شوق صبح تیغش مانند موج شبنم
گلهای زخم دل را آب از دهن  برآید
از روی داغ حسرت  گر پنبه باز گیرم
با صد زبانه چون شمع از پیرهن برآید
بیند ز بار  خجلت چون تیشه سرنگونی
بر بیستون دردم  گر کوهکن برآید
وصف بهار حسنش گر در چمن بگویم
چون بلبل از گلستان  گل نعره زن برآید
تار نگه رساند نظاره را به رویش
هرکس به بام خورشید با این رسن برآید
بیدل  کلام حافظ شد هادی خیالم
دارم امید آخر مقصود من برآید

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - - | - - U | - U - -
ظالم چه خیال است مؤدب به  در آید
آن نیست  کجی کز دم عقربه به در آید
می چاره گر کلفت زهاد نگردید
توفان مگر از عهده مذهب به در آید
آرام زمانی ست  که در علم یقینت
تاثیر ز جمعیت کوکب به  در آید
جز سوختن افسرده دلان هیچ ندارند
رحم است به خشتی  که ز قالب به درآید
با بخت سیه چاره خوابم چه خیالست
بیدار شود سایه چو از شب به درآید
زین مرحله خوابانده به در زن  که مبادا
آواز سوار از سم مرکب به درآید
چون ماه  نو از شرم زمین بوس تو داغم
هرچند که پیشانی ام از لب به  در آید
خطی ز سیهکاری من ثبت جبین است
ترسم که زند جوش و مرکب به در آید
آنجا که غبار اثر از خوی تو گیرند
آتش تریش چون عرق از تب به درآید
گر پرتو حسن تو به این برق شکوه است
خورشید هم از خانه مگر شب به درآید
در خلوت دل صحبت اوهام وبال است
بیزارم از آن حلقه  که یارب به  در آید
بیدل چقدر تشنه اخفاست معانی
در نگوش خزد هرقدر از لب به در آید

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
دل صبرآزما کمتر ز دار و گیر فرساید
چو آن سنگی  که زیر کوه باشد دیر فرساید
گداز سعی کامل نیست بی ایجاد تعمیری
طلا در جلوه آرد هر قدر اکسیر فرساید
به قدر صیقل از آیینه ما می دمد کاهش
تحیر نقش دیواری  که از تعمیر فرساید
شکست کار مظروف از شکست ظرف می جوشد
زبان و لب بهم ساییم تا تقریر فرساید
ز پیمان خیالت  نقش امکان  گرده ای دارد
شکستن نیست ممکن رنگ این تصویر فرساید
به شغل سجده ات  گردی نماند از ساز اجزایم
چو آن  کلکی  که سر تا پاش در تحریر فرساید
مسلسل شد نفس سر می کنم افسانه زلفت
مگر راهی  که من دارم به این شبگیر فرساید
ز حد بردیم رنج جهد و آزادی نشد حاصل
به سعی ناله آخر تا کجا زنجیر فرساید
ز لفظ نارسا خاک ست آب جوهر معنی
نیام آنجاکه تنگ افتد دم شمشیر فرساید
تمنا درخور نایابی مطلب نمو دارد
فغان برخوبش بالد هرقدر تأثیر فرساید
به افسون دم پیری املها محو شد بیدل
چو میدان کمان کز بوسه زهگیر فرساید

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
دل در جسد شبهه عبارت چه نماید
آیینه روشن شب تارت چه نماید
خورشیدی و یک ذره نسنجید یقینت
هستی به توز بن بیش عبارت چه نماید
زحمت مکش از هیأت افلا ک و نجومش
اندیشه تصویر به خارت چه نماید
عالم همه نقش پر طاووس خیال است
اینجا دگر از رنگ بهارت چه نماید
تمثال خیالی که نه رنگست و نه بویش
گیرم شود آیینه دچارت چه نماید
با این رم فرف   که نگه بستن چشم است
شرم آینه دارست شرارت چه نماید
بر عالم بی ساخته صنعت نتوان یافت
مهتاب کتان نیست زتارت چه نماید
وضع طلب آیینه آثار صداع است
خمیازه به جز شکل خمارت چه نماید
مقدار جسد فهم  کن و سعی معاشش
خاک از تک و پو غیر غبارت چه نماید
یک غنچه نقاب از چمن دل نگشودی
ی بی بصر آن لاله عذارت چه نماید
گاهی تو و ما  گاه من و اوست دلیلت
تحقیق گر این است عبارت چه نماید
بیدل به گشاد مژه هیچت ننمودند
تا بستن چشم آخرکارت چه نماید

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
مگو صبح طرب در ملک هستی دیر می آید
دراینجا موی پیری هم به صد شبگیرمی آید
من و ما نیست غیر از شکوه وضع گرفتاری
ز ساز هر دو عالم ناله زنجیر می آید
چه رنگینی ست یارب عالم خرسندی دل را
به خاکش هرکه سر می زدد ازکشمیر می آید
کمانی را به زه پیوسته دارد چین ابرویت
که آنجا بوالهوس دور از سر یک تیر می آید
ندارد چشمه حیوان حضور آب پیکانت
ز یاد زخم او جان در تن نخجیر می آید
جهانی در محبت دشمن من شدکه عاشق را
همه گر اشک خود باشدگریبانگیر می آید
مبند ای وهم بر معدوم مطلق تهمت قدرت
ز خدمت بی نیازم  گر ز من تقصیر می آید
جراحت پرور عشقم به گلزارم چه می خوانی
که درگوشم ز بوی  گل صدای تیر می آید
صفاکیشان ندارند انتظار رنگ گرداندن
سحر هرگاه می آید به عالم پیر می آید
به نعمت غره این  گرد خوان منشین که مهمانش
دل خود می خورد چندانکه از خود سیر می آید
دلیل اختراع شوق  از این خوشتر چه می باشد
که از تمکین مجنون ناله در زنجیر می آید
به حیرت رفته ام از سیر دیدارم چه می پرسی
نگاه بیخودان از عالم تصویر می آید
به غفلت تا توانی سازکن  از آگهی بگذر
ندارد خواب تشویشی که از تعبیر می آید
ندارد صید بیدل طاقت زخم تغافلها
خدنگ امتحان ناز پر دلگیر می آید

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
چه شمع امشب در این محفل چمن پرداز می آید
که آواز پر پروانه هم گلباز می آید
نسیمی گویی از گلزار الفت باز می آید
که مشت خاک من چون چشم در پرواز می آید
من و نظاره حسنی که از بیگانه خویی ها
در آغوش است و دور از یک نگاه انداز می آید
ز پیش آهنگی قانون حسرت ها چه می پرسی
شکست از هرچه باشد از دلم آواز می آید
پرافشان هوای کیستم یارب که در یادش
نفس در پرده اندیشه ام گل باز می آید
ز دریا بازگشت قطره  گوهر در گره دارد
نیاز من ز طوف جلوه او ناز می آید
چه حاجت مطرب دیگر طربگاه  محبت را
که از یک دل تپیدن کار چندین ساز می آید
ز خود رفتن اگر مقصود باشد شعله ما را
فسردن نیز دارد آنچه از پرواز می آید
نفس دزدیده ام چون شمع و پنهان نیست داغ دل
هنوز از خامشی بوی لب غماز می آید
به اشکی فکر استقبال آهم می توان کردن
که گردآلوده از فتح طلسم راز می آید
هنوز از سخت جانی این قدر طاقت گمان دارم
که از خود می توانم رفت ا گر او باز می آید
فسون ساز غفلت گر نگردد پنبه گوشت
چو تار از دست برهم سوده هم آواز می آید
دل هر ذره خورشیدی ست اما جهد کو بیدل
منم آیینه از دستت اگر پرداز می آید

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
خیال چشم که ساغر به چنگ می آید
که عالمی به نظرشیشه رنگ می آید
به حیرتم چو نفس قاصد چه مکتوبم
که رفتنم همه جا بی  درنگ می آید
کجا روم  که چو اشکم به هر قدم زدنی
هزار قافله عذر لنگ می آید
چه همت است  که نازد کسی به ترک هوس
مرا گذشتن ازین نام ننگ می آید
دل از فریب صفا جمع کن  که آخرکار
ز آب آینه ها زیر زنگ می آید
به  گمرهی زن و از منت خیال برآ
که خضر نیز ز صحرای بنگ می آید
غبار دل ز پر افشانی نفس درباب
که هرچه هست درین خانه تنگ می آید
اعانت ضعفا مایه ظفر گیرید
پر شکسته به  کار خدنگ می آید
خموش باش که تا دم زنی درین کهسار
هزار شیشه به پای ترنگ می آید
به هر نگین  که نهی  گوش و فهم نام  کنی
صدای  کوفتن سر به سنگ می آید
ز خود به یاد نگاه که می روی بیدل
که از غبار تو بوی فرنگ می آید

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
نفس تا پرفشان است از تو و من برنمی آید
کسی زین خجلت در آتش افکن برنمی آید
زبانم را حیا چون موج گوهر لال کرد آخر
ز زنجیری که درآب است شیون برنمی آید
حضور دل طمع داری ز تعمیر جسد بگذر
که گوهر از صدفها بی شکستن برنمی آید
گدازی از نفس گیر انتخاب نسخه هستی
که جز شبنم ز شیر صبح روغن برنمی آید
غرور خودسریها ابجد نشو و نما باشد
ز تخم اول به جز رگهای گردن برنمی آید
ریاضت تاکجا بار درشتی بندد از طبعت
به صیقل آینه ازننگ آهن برنمی آید
به رفع تهمت غفلت  گداز درد سامان  کن
که دل تا خون نگردد از فسردن برنمی آید
هواپرورده شوق بهارستان دیدارم
به گلخن هم نگاه من زگلشن برنمی آید
به عریانی چو گردن بایدم ناچار سرکردن
به این رازی که من دارم نهفتن برنمی آید
بساط مهر باید سایه را از دور بوسیدن
به برق جلوه او هستی من برنمی آید
ادب فرسوده تر از اشک مژگان پرورم بیدل
من و پایی که تا کویش ز دامن برنمی آید

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
نفس هم از دل من بی شکستن برنمی آید
از این مینا شرابی غیر شیون برنمی آید
گداز خود شد آخر عقده فرسای دل تنگم
گشاد کار گوهر غیر سودن برنمی آید
چو فقرت ساز شد برگ تجملها به سامان  کن
که تخم از خاکساری غیر خرمن برنمی آید
تمتع آرزو داری ز چرخ از راستی بگذر
که بی انگشت کج از کوزه روغن برنمی آید
شکنج خانمان آنگه دماغ عرض آزادی
صدا از جام و مینا بی شکستن برنمی آید
کمند ناله از دل برنمی دارد گرانی را
به سنگ کوه زور هر فلاخن برنمی آید
ضعیفی اشک ما را محو در نظاره  کرد آخر
به آسانی گره از چشم سوزن برنمی آید
زمانی غنچه  شو از گلشن  و صحرا چه می خواهی
به سامان گریبان هیچ دامن برنمی آید
چو آه بی اثر واسوختم از ننگ بیکاری
مگر از خود برآیم دیگر از من برنمی آید
نفهمیده ست راه لب نوای شکوه ام بیدل
که این دود از ضعیفی تا به روزن برنمی آید

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
حریفی ها ی عشق از هر کس و ناکس نمی آید
شنای قلزم آتش ز خار و خس نمی آید
تلاش حرص دون طینت ندارد چاره از دنیا
به غیر از رغبت مردار ازین کرکس نمی آید
ز بس سعی تقدم برده است از خود طبایع را
جهانی رفته است از پیش و کس از پس نمی آید
به بویی قانعم از سیر رنگ آمیزی امکان
عبارتهای به کار طبع معنی رس نمی آید
سلیمانی رها کن مور هم کر و فری دارد
همه گر کوه باشد با صدایی بس نمی آید
غرور سرکشی افکنده است این خودپرستان را
به آن پستی که پیش یا به چشم کس نمی آید
عروج نشیه همت درین خمخانه ها بیدل
برون جوشی ست اما از می نارس نمی آید

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
جنونی با دل گمگشته از کو ی تو می آید
دماغ من پریشان است یا بوی تو می آید
رم طرز نگاهت عالم ناز دگر دارد
خیال ست اینکه در اندیشه آهوی تو می آید
ندانم دل  کجا می نالد از درد گرفتاری
صدای چینی از چین گیسوی تو می آید
زغیرت جای مینای تغافل تنگ می گردد
اشارت گر به سیر طاق ابروی تو می آید
کناری  نیست  کان سیب  ذقن حسرت نبرد آنجا
به این شور جنون غلتیدن ازکوی تو می آید
گل باغ چه نیرنگ است تمهید جنون من
که بر خود تا گریبان می درم بوی تو می آید
اگربر خود نپیچم برکدامین وضع دل بندم
درین  صورت به یادم پیچش موی تو می آید
من و بر آتش  دل  آب  پاشیدن  چه  حرف  است این
جبین  هم  گر نم  آرد شرمم  از خوی  تو می آید
چه آغوش است یارب موجه دریای رحمت را
که هرکس ره ندارد هیچ سو سوی تو می آید
به خواب عافیت مختار قدرت باش تا محشر
اگر گرداندنی از سعی پهلو تو می آید
دو روزی موج گوهر حیرت کارت غنیمت دان
روانی رفت از آبی که در جوی تو می آید
به  گردون  کفه  قدرت رسید از دعوی  باطل
چه خودسنجی است کز سن ب ترازوی تو می آید
کشیدی سر به جیب اما نبردی بوی تحقیقی
هنوز آیینه صیقل خواه زانوی تو می آید
چو شمع از تیغ تسلیم وفاگردن مکش بیدل
اگر سررفت   گو رو رنگ برروی تو می آید

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
دندان به خنده چون کند آن لعل تر سپید
سیمابی است اگر شود آنجا گهر سپید
بر طبع پختگان نتوان فکر خام بست
مشکل دمد چو نقره و ارز بز زر سپید
از اهل جاه ناز جوانی نمی رود
چینی چه ممکن است کند موی سرسپید
زین دوری تمیز که دارد نگاه خلق
گردد در آفتاب سیاهی مگر سپید
شغل هوس به جوهر تحقیق ظلم  کرد
دل شد سیاه چند کنی بام و در سپید
گر وارسی به معنی شیخان روزگار
یکسر چو نافه دل سیهانند و سر سپید
شد پیر و ژاژخواهی طبع دنی بجاست
گه خوردن از چه ترک  کند زاغ پر سپید
خجلت سیاهی از رخ زنگی نمی برد
هرچند گل  کند عرقش در نظر سپید
هر اسم خاص وضع مسمای دیگر  است
اشهب مگوچوگشت دم ویال خرسپید
آنجاکه سینه صافی مردان قدم زند
افکندنی ست گر همه گردد سپر سپید
کودرد عشق تا به  حلاوت علم شویم
می گردد از گداز مکرر شکر سپید
عمری ست در قفای نفس هرزه می دوبم
برما رهی نگشت ازاین راهبر سپید
بیدل به بزم معرفت از لاف شرم دار
شب راکسی ندید به پیش سحرسپید

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
پیری آمد گشت چشم  از گریه ام  کم کم سپید
صبح عجز آماده دندان  کرد از شبنم سپید
این دم از تعمیر جسمم شرم باید داشتن
کم  کنند آن  کهنه بنیادی  که  گردد خم سپید
چاره بخت سیه در عالم تدبیر نیست
داغ های لاله مشکل  گر کند مرهم سپید
آه ازین پیشم نیامد موی پیری در نظر
چون  علم  کردم  نگون  دیدم که شد پرچم سپید
تا ابد بر ما شکست دل جوانی می کند
موی چینی در هزار ادوار گردد کم سپید
هرچه می بینی درین  صحرا سیاهی  کرده است
دور و نزدیکی نمی گردد به چشم هم سپید
ننگ دارد مرگ از وضع رسوم زندگی
مرده را کردند زین رو جامه ماتم سپید
از تلاش رزق خود را در وبال افکند خلق
کرد گندم جاده های لغزش آدم سپید
هر که را دیدیم اینجا یوسفی  گم  کرده بود
شش جهت یک چشم یعقوب است  در عالم سپید
پیش  خورشید قیامت سایه معدوم  است و بس
عشق خواهد کرد آخر نامه ما هم سپید
ترک  مطلب  داشت  بیدل  حاصل  مطلوب حرص
جز به  پشت  دست چون  ناخن  نشد در هم سپید

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
دل تا نظر گشود به خویش آفتاب دید
آیینه خیال که ما را به خواب دید
صد پرده پرده دارتر از رمز غیب بود
آن بی نقابی ای  که تو را بی نقاب دید
فطرت به هرچه وارسد آیینه خود است
گوهر ز موج بحر همان یک سراب دید
حرف تعین من وما آنقدرنبود
عالم به چشم صفر رقوم حساب دید
در درسگاه عشق دلایل جهالت است
طبعی بهم رسان  که نباید کتاب دید
اشک سر مژه به تامل رسیده ایم
خود را ندید کس  که نه پا در رکاب دید
فرصت کجاست تا سوی هم چشم واکنیم
نتوان ز انسفعال به روی حباب دید
عبرت نگاه دور خیالیم زیر چرخ
باید همین به شیشه ساعت شراب دید
از انتقام سوخته جانان حذر کنید
آتش قیامت از نم اشک  کباب دید
بودم ز بسکه منفعل دعوی وفا
گفتم به حال من نظری  کن در آب دید
برق جنون دمی  که زد آتش به صفحه ام
بیدل به یک جهان نقطم انتخاب دید

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
چمن دلی  که به یاد تو آشنا گردید
فلک سری  که به پای تو جبهه سا گردید
کسی که دست به دامان التفات تو زد 
مقیم انجمن سایه هما گردید
حضو ر خاک جناب تو دارد اکسیری
که نقش پا ز خیالش جبین نما گردید
چو بیدل آنکه غبار ره نیاز تو شد
به چشم هر دو جهان ناز توتیاگردید

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
چه شدکه قاصد امید لنگ برگردید
زمان وصل قریب است رنگ برگردید
به عرصه ای  که نشان یقین بود منظور
نشاید از سرکیش خدنگ برگرذید
به پاس غیرت مردی اگر نظر باشد
به فتح هم نتوان بعد جنگ برگردید
به قتل من چقدر سعی داشت مژگانش
که آخر این دم تیغ فرنگ برگردید
نگاهش ازکجک سرمه بس{ جنونی نیست
زه عزم فتنه دم این پلنگ برگردید
حذر ز عبرت  کار جهان  که خلق آنجا
به باغ رفت و زکام نهنگ برگردید
کمین تیغ اجل فرصتی نمی خواهد
محرف است زمانی  که رنگ برگردید
تنزه از هوس جسم باکدورت ساخت
عنان جهد صفاها به زنگ برگردید
وداع الفت این باغ کن که رنگ بهار
ز بس فضای طرب دید تنگ برگردید
گذشته ام به شتابی ز خود که نتوانم
به صد هزار قیامت درنگ برگردید
به خواب راحت کهسار پا زدی بیدل
که از صدای تو پهلوی سنگ برگردید

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
رسید عید و طربها دلیل دل  گردید
امید خلق به صد رنگ مشتعل گردید
زدند ساده دلان تیغ بر فسان هوس
که خون وعده قربانیان بحل گردید
من و شهید محبت دلی  که جز به رخت
به هر طرف نظر انداختم خجل  گردید
چسان به  کعبه توانم  کشید محمل جهد
که راهم از عرق انفعال گل گردید
ز سیرکسوت تسلیم چشم قربانی
هوس ز جامه احرام منفعل گردید
به فکر خام جدایی دلیل فطرت کیست
کنون که دیده به دیدار متصل گردید
چو بیدل ازهوس سیر کعبه مستغنی  ست
کسی که گرد تو یعنی به دور دل گردید

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
به سعی یأس نفس خامشی بیان  گردید
به خود شکستن دل سرمه فغان  گردید
در این زمانه ز بس طبع دون رواج  گرفت
عنان کسب کمالات سوی نان گردید
گهر به علت خودداری از محیط جداست
نباید این همه بر طبعها گران  گردید
چو شعله وحشت ما حیله  ساز عافیتی ست
به هر کجا پر ما ریخت آشیان  گردید
بهار چشمک رنگی نیاز وحشت داشت
شرار کاغذ ما نیز گلفشان گردید
در آن بساط  که دل محمل تپش آراست
شکستن جرس اشک کاروان گردید
چو صبح نیم  نفس  گر ز زندگی باقیست
برون ز گرد کدورت نمی توان گردید
به روزگار مثل گشت بی زبانی من
خموشی آنهمه خون شد که داستان  گردید
جهان حادثه از وضع من  گرفت سبق
بقدر گردش رنگ من آسمان  گردید
چو طفل اشک مپرس از رسایی طبعم
ز خود گذشتم اگر درس من روان  گردید
عدم سراغ جهان تحیرم بیدل
غبار من به هوای که ناتوان گردید

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
توان اگر همه دور آن آسمان گردید
به گرد خواهش یک دل نمی توان گردید
جه حرصها که نشد جمع تا به خود چیدیم
هوس متاعی ما عاقبت دکان گردید
غبار وادی وهم اینقدر هجوم نداشت
نگه به هرزه دریها زد و جهان گردید
دلی به دست تو افتاد مفت شوخیها
به روی آینه صد رنگ می توان گردید
کباب سعی غبار خودم که این کف خاک
به را شوق تو مرد آنقدرکه جان  گردید
سرشک اگر قدمی در ره تپش ساید
به هر فسرده دلی می توان روا ن گردید
فنا به حسرت بسیار پشت پا زدن است
چمن هزارگل افشاند تا خزان گردید
ز خود برآمدگان یک قلم فلک تازند
نفس دو گام گذشت از خود و فغان گردید
خوشم که عشق نکرد امتحان پروازم
شکسته بالی من در قفس نهان گردید
دگر مپرس ز تاب جدایی ام بیدل
به درد دل که دلم سخت ناتوان گردید

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
سران ز نسخه تسلیم باب بردارید
جبین به خاک نهید انتخاب بردارید
جمال مقصد سعی جهان معاینه است
ز نقش پا نفسی گر نقاب بردارید
عمارتی اگر از آب و گل توان برداشت
دل از خیال جهان خراب بردارید
هزار موج در این بحر قاصد هوس است
ز نامه همه مهر حباب بردارید
سواد وادی امکان سراب تشنه لبی است
ز چشمه سار گداز دل آب بردارید
جنون حکم قضا تیغ برکف استاده است
سری  که نیست به  گردن ز خواب بردارید
مرا به سایه بخت سیه شکر خوابی ست
ز خاک من علم آفتاب بردارید
هجوم خنده نم چشم می کند ایجاد
به هرگلی که رسید این گلاب بردارید
کرشمه نگهش از سوال مستغنی ست
نظر به سرمه  کنید و جواب بردارید
به جرم کج نظری دور گرد تحقیقم
خط خطاست گر از تیر تاب بردارید
ز هستی ام غلطی رفته در حساب عدم
مرا چو نقطه شک زبن کتاب بردارید
غباربیدل ما راکه دستگیر شود
اگر نسیم توان شد صواب بردارید

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
دوستان از منش دعا مبرید
زنده ام نامم از حیا مبرید
خاک من دارد انفعال غبار
کاش بادم برد شما مبرید
خون من تیره شد زافسردن
شبخون برسرحنا مبرید
می گدازم ز خجلت نگهش
هرکجا او بود مرا مبرید
محفل ناز غیرت اندود است
سرمه لب می گزد صدا مبرید
با چلیپا خوش است نوخط ما
نامه جزروی برقفا مبرید
عشق بیتاب عرض یکتایی ست
دل ما جزبه دست ما مبرید
دسته بندید اگرگل این باغ
قفس بلبلا ن جدا مبرید
هرکجا جشم می گشاید شمع
گرد پروانه پرگشا مبرید
از قمار بساط آگاهی
جز عرقریزی حیا مبرید
ناله کفر است در طریق وفا
برقضا شکوه قضا مبرید
سر همان به که بر زمین باشد
جنس تسلیم بر هوا مبرید
عرض اهل هنر نگه دارند
پیش طاووس نام پا مبرید
خشکی از اهل دستگاه تری ست
نم آب رخ گدا مبرید
غیر دل نیست آستان مراد
بر در هرکس التجا مبرید
در جود از سوال مستغنی است
ببرید این ترانه یا مبرید
گوشه گیر حیاست بیدل ما
سخنش نیز جابجا مبرید

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
تاکی از این باغ و راغ رنج دویدن برید
سر به گریبان کشید گوی شکفتن برید
غنچه قبا نوگلی مست جنون می رسد
تا نشود پایمال رنگ ز گلشن برید
زان چمن آرای ناز رخصت نظاره ای ست
دسته نرگس شوید چشم به دامن برید
نیست دوام حضور جز به ثبات قدم
گر در دل می زنید حلقه آهن برید
چون مه نوگرکنید دعوی میدان عشق
تیغ ز دست افکنید سر سپرافکن برید
هرکس از آداب ناز آنقدر اگاه نیست
نذر دم تیغ یار سر به  کف من برید
قاصد ملک ادب سرمه پیام حیاست
نامه به هرجا برید تا نشنیدن برید
وحشت ازین انجمن راست نیاید به لاف
کاش دعایی ز چین تا سر دامن برید
خاصیت التجا رنج ندامت کشی ست
پیش کسی گر برید دست به سودن برید
نقش و نگار هوس موج سراب است و بس
چند بر آب روان صنعت روغن برید
ناز رعونت اگر وقف همین خودسری ست
بر همه اعضا چو شمع خجلت  گردن برید
نیست به جولان شوق عرصه آفاق تنگ
بیدل اگر نیستید از چه فسردن برید

وزن: مُفْتَعِلُنْ فاعِلُنْ مُفْتَعِلُنْ فاعِلُنْ
بحر: منسرح مطوی مکشوف
نشانه‌های عروضی: - U U - | - U - | - U U - | - U -