cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
نه من نمیروم آن شوخ را ببر گستاخ
که هم نمیرود از من باو خبر گستاخ
کجا ز حال دلم با خبر شود شوخی
که ناله ام نکند در دلش اثر گستاخ
ز سجده در او سرفراز تا شده است
نمیزنم ز غمش دست خود بسر گستاخ
از آن زمان که قدمگاه خاک درگه اوست
سرشک پا نگذارد بچشم تر گستاخ
بخاطری که تویی چون بخویش باز آید
به پیش یاد تو دل نیست این قدر گستاخ
ز جعد زلف تو هر تار موی در تابی است
ز شرم اینکه گذشت از بر کمر گستاخ
شده است از غم او تا فضای هستی پر
ز سنگ پا نگذارد برون شرر گستاخ
نه آنچنان دل واعظ دلیر و بی ادب است
که باغم تو کند دست در کمر گستاخ

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
پرید رنگ من از می چو گشت جانان سرخ
حذر کنند چو پوشید جامه سلطان سرخ
مکن برنگ زنان روز و شب لب از پان سرخ
که مرد لب نکند جز بزخم دندان سرخ
فریب رنگ حنا چون زنان مخور که چو شمع
بخون خویش بود رنگ شیر مردان سرخ
نهال عمر شود زآب تیغ جانان سبز
چو شمع گردد اگر از تو خاک میدان سرخ
خورد ز کاسه سایل می نشاط کریم
بود ز ساغر گل روی نوبهاران سرخ
شرف ز الفت خردان بود بزرگان را
ز جوش لاله شود روی کوهساران سرخ
سبک روان سرخود در جهاد نفس برند
ز خون خویش بود تیغ مهر تابان سرخ
همیشه بهر سخن خون خوریم از آن ما را
ز گریه چون قلم سرخی است مژگان سرخ
نه لاله است بگلشن که از می عشقت
شده است نرگس شهلا چو چشم مستان سرخ
بیاد آن گل رو سر زد ز دلم آهی
چو برق موج هوا گشت در گلستان سرخ
هدف ز سینه من گر کنی بجذبه شوق
کنم ز گرمی رفتار تیر پیکان سرخ
مباد خون اسیری بگردنت افتد
مکن چه غنچه گل من زه گریبان سرخ
همیشه پیش نظر تا بود لبش ما را
ز لخت دل چو رگ لعل گشته مژگان سرخ
تراست غنچه دهانی مسلم از خوبان
که پشت لب شده سبز از خط و لب از پان سرخ
سخن بهانه کنند از برای بوسه هم
عبث نگشته باین حد دو لعل جانان سرخ
بهار رفت و ز سودای جامه گلبندی
نگشت جسم تو گل گل ز سنگ طفلان سرخ
سفید گشت براه تو روی دیده سفید
بخون نشست زیاد تو روی مژگان سرخ
مگر بخون منش رفته رفته رام کند
غلاف تیغ از آن کرده است جانان سرخ
شود ز خجلت وصف رخ تو واعظ را
برنگ دفتر گل فرد فرد دیوان سرخ

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
نیست از بد گوهران نرمی کم از دشنام تلخ
در چشیدن تلخ باشد روغن بادام تلخ
رهنمایی به ز بد گوهر ندارد پیر عقل
نیست از بهر عصا چوبی به از بادام تلخ
در مذاق کام جویان از دعا شیرین تراست
بر لب چو شکرش گر بگذرد دشنام تلخ
نیست خالی التفاتش هم بما از زهر چشم
هر نگاهش چون رگ تلخیست در بادام تلخ
عیش گیتی در دل غمگین ندارد لذتی
نیست شیرینی نمایان از شکر در کام تلخ

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
سخن تا پخته نبود کی پسند خاص و عام افتد
نگیرد کس ز خاک آن میوه یی کز نخل خام افتد
بتلخ و شور گیتی صبر کن خواهی گر آزادی
که بهر آب شیرین ماهی دریا بدام افتد
به گمنامی بساز و آبروی خود مده از کف
عقیق از آب و رنگ خویشتن از بهر نام افتد
به عقل خویش گو خندد بروز خویش گو گرید
به رنگ شیشه می هرکه از دنبال جام افتد
مشو سرگرم اقبال بلند خویشتن چندین
که چون خورشید تابان هرکه خیزد صبح شام افتد

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
ز گلشن چون براه آن سرو قد لاله رو افتد
گذارد بوی گل گل را و از دنبال او افتد
به آن دلکش کمندان گر خرامد جانب صحرا
نسیمش از قفا چون طره های مشکبو افتد
کنند اعضاء او باهم چو قسمت هستی ما را
سعادتمند چشمی کو به آن روی نکو افتد
توانم با نگاهی آتش از چشمش بر آوردن
اگر چشمم بچشم آن نگاه جنگجو افتد
امانت دار راز خود مکن جز مخزن دل را
که چون از لب برون آمد بدست گفتگو افتد
کدورتهای باطن نیست ممکن بر زبان ناید
خس و خاری که در آبی بود آخر برو افتد
بود پا در هوا حرف زبانی در دل سالک
چو عکس سبزه یی کز هر طرف بر آب جو افتد
سخن از دل بلب تا آیدم از ناتوانیها
چو طفل نو براه افتاده تا خیزد برو افتد
بآب توبه تا رخ شویی از گرد گنه واعظ
ترا پندی بود روشن سفیدی چون به مو افتد

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
به دل اندیشه جانانم از شوکت نمی گنجد
می دیدار او در ساغر طاقت نمی گنجد
شب وصلش چنان بر خویش می بالم ز دیدارش
که نور دیده ام در پرده حیرت نمی گنجد
از آن رو می روم از خود چو می آیی به بالینم
که دیدن خویش را پیش تو در غیرت نمی گنجد
ز درد روز مهجوری ز غم های شب دوری
ز بس پر شد دلم در بستر راحت نمی گنجد
به نازی در چمن از عارض خود پرده افگندی
که گل از شوق در پیراهن نکهت نمی گنجد
گریز از آرزوها نیست ممکن جز به تنهایی
رمیدن ها به جز در گوشه عزلت نمی گنجد
کسی چون باخبر گردد ز احوال دلم واعظ
هجوم درد من در کوچه شهرت نمی گنجد

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
عرق بر خویش چون از تاب آن گلبرگ تر پیچد
سرشک از غیرتم در دیده چون آب گهر پیچد
نقاب افگنده برخوان شرح حال بیزبانان را
که میترسم زبان نامه هم در یکدگر پیچد
نبیند کشتی ما روی آسایش در این دریا
مگر وقتی که چون گرداب خود را بر خطر پیچد
تویی فرمانروای کشور دلها کنون واعظ
دلی نتواند از تأخیر افغان تو سر پیچد

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
فضای دل خلاص از خار خار غم کجا گردد
ز چنگ خاربن دامان صحرا کی رها گردد
طلب پیش کریمان احتیاج سایلان باشد
چو کف از سیم وزر خالی شود دست دعا گردد
ندارند از ته دل الفتی اهل جهان باهم
مگر در خواب مژگانی بمژگان آشنا گردد
تلاش پایه عزت ز بیشرمی نمی آید
نهال سربلندی سبز از آب حیا گردد
دگر با هیچ کس از نیک و بد الفت نمیگیرد
اگر با شیوه بیگانگی کس آشنا گردد
غم روزی مخور بیهوده تا جان در بدن داری
که تا جاریست آب زندگی این آسیا گردد
بود دنیا و عقبی همچو پشت و روی آیینه
کدورتهای اینجانب در آنجانب صفا گردد
ز پا افتادگان را دستگیری کن کنون واعظ
که در افتادگی این دستگیریها عصا گردد

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
بکش تیغ ای ستمگر تا جهانی جان به کف گردد
کمان بردار تا خورشید نارنج هدف گردد
از آن رو درج دل در دامن این دشت نگشایم
که می ترسم گرامی گوهر غم ها تلف گردد
به همواری نصیحت بیش در دل ها اثر دارد
ز نرمی قطره باران در گوش صدف گردد
ز فکر این غزل آمد به یادم درگه شاهی
که سنگ از فیض خاک درگهش در نجف گردد
به ظاهر گرچه پروردم ز خاک درگهش واعظ
دل دیوانه ام در بر مجنون جان به کف گردد

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
ز پرگویی زبان کس را وبال دین و جان گردد
سخن گر بر زبان یک نقطه افزاید زیان گردد
امانت دار حرف خود مگردان ساده لوحان را
نفس در خانه آیینه نتواند نهان گردد
چنان جمعیت خاطر بود در عالم وحدت
که تنهایی درین ره میتواند کاروان گردد
چنانم گشته دامنگیر ذوق گوشه عزلت
که نتواند بحرف سیر فردوسم زبان گردد
ز تندی برندارد دست بدخو بعد مردن هم
ز نفرین گر شود سنگ سیه سنگ فسان گردد
شود بی صبر زود از تنگی احوال فریادی
نفس تا پا نهد در تنگنای نی فغان گردد
بود همراهی افتادگان بر دست و پاداران
مدار آسیا از پهلوی آب روان گردد
ز بس بر طاق دلها نیست جا بالانشینان را
از ایشان صدر مجلس در نظرها آستان گردد
خدنگ آه واعظ از دل سختش به سنگ آمد
نگاه عجز می خواهد به او خاطرنشان گردد

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
آزاده بهمراهی کس بند نگردد
خاصیت سرو است که پیوند نگردد
با همت والا زر دنیا نشود جمع
باران که بکهسار رسد بند نگردد
در خانه دل یاد خدا پانگذارد
تا رفته ز فکر زن و فرزند نگردد
دیوانه بود هرکه دهد تن به علایق
زنجیر پلی گرد خردمند نگردد
صد غمزه بهر گوشه آن چشم فتاده است
واعظ به نگاهی ز تو خرسند نگردد

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
ز یاران رنجش هم مانع دیدار می گردد
غبار خاطر آخر در میان دیوار می گردد
خراش افتاده بر هم آنچنان در دل چو سوهانم
که دشمن بر دل من گر خورد هموار می گردد
به سودایی مده هر لحظه دل گر عافیت خواهی
که کس زود از هوای مختلف بیمار می گردد
به آزادی گرفتار است هرکس را که می بینم
به زیر آسمان آسودگی بیکار می گردد
به جا هرگز نمی ماند متاع دلبری واعظ
اگر یوسف به صحرا می رود بازار می گردد

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
چگونه سوی تن از شرم باز میگردد
کفی که بهر گرفتن دراز میگردد
جهان هستی اگر هست این که من دیدم
چرا نفس چو فرورفت باز میگردد
مکن بدشمن سرکش ملایمت که بشمع
زبان شعله ز نرمی دراز می گردد

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
زبان حال عاشق آن زمان غماز می گردد
که در دل بی قراری هم نشین راز می گردد
کشد از هم نشینان رازهای دل به رسوایی
نفس چون همدم نی می شود آواز می گردد
چنان دلبسته یاد جمال اوست افغانم
که همراه نفس از لب به خاطر بازمی گردد
گرفتم سرمه را با چشم او یک جا توان دیدن
نگاه شوخ چشم او چرا با ناز می گردد
ز بس خاک دیار عشق دامنگیر می باشد
نمی دانم صدا از بیستون چون بازمی گردد
چه سوز است اینکه پنداری شرار از شعله می ریزد
زبان واعظ ما چون سخن پرداز می گردد

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
کی از اسباب نیکی بدگهر فرخنده می گردد
سگ درنده از سوزن کجا دوزنده می گردد
نکو از اختلاط بدکنش بد می شود آخر
چو با تیغ آب همدم می شود برنده می گردد
چمن تا گل نمی گردد کجا گل می دهد ای دل
مخور غم این کدورت ها در آخر خنده می گردد
خدا را بنده شو گر در جهان آزادگی خواهی
که ترک بندگی چون کرده کافر بنده می گردد
عجب نبود حریص از مرگ این و آن کند شادی
که چون سیماب میرد کیمیاگر زنده می گردد
عجب دانم گذارد زردرویم خجلت عصیان
که گردد سرخ رو هرکس که او شرمنده می گردد
فزاید قدرت از آمیزش روشندلان واعظ
بلی از قطره آبی گهر ارزنده می گردد

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
چشم دل منعم سیر ز اسباب نمیگردد
از ریگ روان صحرا سیراب نمیگردد
عیب است زبس تندی از مردم روشن دل
از خجلت خود آتش چون آب نمیگردد
بیشوق شنیدن حرف از دل بزبان ناید
تا آب نخواهد گشت دولاب نمیگردد
در خواب اجل راحت از خواب نمی بینی
بر چشم دل از فکرش تا خواب نمیگردد
عکس گل رخسارش در آب اگر افتد
از حیرت آن در بحر گرداب نمیگردد
آن چهره آتشگون زان شوخ که من دیدم
چون زلف برآن عارض بیتاب نمیگردد

وزن: مَفْعُولْ مَفاعیلُنْ مَفْعُولْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - - | - - U | U - - -
دل منعم ملول از گفتگوی زر نمی گردد
که گوش ماهی از فریاد دریا کر نمی گردد
ز شغل خویش گو نالند کم این اهل منصب ها
که هرکس پای درد سر ندارد سر نمی گردد
به سر عشق جهان پیما نگردد سنگین پا
که هرگز بهر کشتی بادبان لنگر نمی گردد
نه هر معنی به اندک لطف باید بر زبان آید
بود هرچند گل رنگین گل خنجر نمی گردد
ز مفلس معتبر نبود سخن هرچند حق باشد
که نقش سکه رایج هیچ جا بی زر نمی گردد
نگردد عشق تا کامل نسازد با گریبان سر
که خاکستر نگیرد شعله تا اخگر نمی گردد
چه غم گر خصم کج رو از حسد پوشد هنرهایم
ز صیقل گوهر فولاد بی جوهر نمی گردد
پریشان خاطران را در جبین نورد گر باشد
پریشان تا نگردد شمع روشن تر نمی گردد
غرض آمیز نبود گفتگو اخلاص کیشان را
گل آلود آب صاف از جدول مرمر نمی گردد
ز ذکر آتش آن چهره دارم سینه گرمی
که می ریزد دو چشمم سیل و دامن تر نمی گردد
کجا از محنت گیتی شوند آزادگان باطل
که سوزی سنگ را هرچند خاکستر نمی گردد
به زینت کی توان پوشید عیب بی کمالی را
که بی اسلوبی خط گم در آب زر نمی گردد
دلی باید که بشناسد حق دلسوزی پندم
که بی آیینه روشن قدر خاکستر نمی گردد
ز وحشت می رمد زین دل سیاهان گفته واعظ
اگر نه ناله اش از کوه هرگز برنمی گردد

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
میان خلق با خلق آشنا کامل نمی گردد
که در دریاست آب گوهر و داخل نمی گردد
کدورت از تری های عدو باشد ز خامی ها
سفال از پختگی در آب هرگز گل نمی گردد
نمی داند که مال از بذل کردن می شود افزون
توانگر دربه در زان از پی سایل نمی گردد

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
کدام روز آن نگار بدخو بجنگ دلها کمر نبندد
ز غمزه تیغ و ز عشوه خنجرز چین ابرو سپر نبندد
ببر پیامی اگر توانی بآن جفاجو ز جانب ما
که از مروت سخن نگویدبه خویش تهمت دگر نبندد
شب جدایی دل چو سنگش توان خراشید به ناخن غم
هجوم دردش ز عقده دل ره فغان را اگر نبندد
به آن گل رو به آن خم مو به سوی گلشن اگر خرامی
گیا ز حیرت ز جانخیزد شکوفه دیگر ثمر نبندد
ز هر رگ جان که سوزد از عشق نمیتواند فغان نخیزد
که شمع هرگز برشته خود ز جلوه پای شرر نبندد
ز درد عشقش ز بسکه با خود شکستگیها به خاک بردم
گذار موری بر استخوانم اگر بیفتد کمر نبندد
دگر نبیند قرار و آرام کسی که آویخت دلش به مویی
بگو به واعظ ز جانب ما که دل به موی کمر نبندد

وزن: مَفاعِلُنْ فَعْ مَفاعِلُنْ فَعْ مَفاعِلُنْ فَعْ مَفاعِلُنْ فَعْ
نشانه‌های عروضی: U - U - | - | U - U - | - | U - U - | - | U - U - | -
هرکس به سخا زنده بود مرگ ندارد
شه کو همه را داد کجا جامه گذارد
آش عجبی می پزد از بهر خود آنکس
کز خانه دلها به ستم دود برآرد
تاراج کند خانه عمر اهل ستم را
درویش چو هنگام دعا دست برآرد
امروز چو درویش کسی نیست توانگر
کو مرگ خوشی دارد اگر هیچ ندارد
در مزرع ایام بده تا بدهندت
دهقان درود هیچ ز تخمی که نکارد
واعظ چه بخود این همه سوزی ز غم مرگ
آسوده شدن این همه اندیشه ندارد

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
چون بهله بصید دلم آن مست برآرد
نی بهله بتاراج جهان دست برآرد
در خانه آن چشم نگاهش متواریست
این خونی دل را که از آن بست برآرد
هردم که ز راهش برد آیینه بخانه
از باده دیدار سیه مست برآرد
چون بوی گل آن شوخ چو از پرده برآید
هر راز که در پرده دل هست برآرد
ظالم بستم دست برآورده نترسد
مظلوم هم آخر بدعا دست برآرد
واعظ چو خس و خار سبکباریم آخر
زین قلزم خونخوار گمان هست برآرد

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
بسرمه نرگس او الفت دگر دارد
دگر چه فتنه ندانم که در نظر دارد
چو تار زلف که از شانه اش فزاید حسن
ز بهله موی کمر جلوه دگر دارد
برحم خویش بگو تا کناره بگزیند
که ابر دود دلم بارش اثر دارد
نه ناله سرسنگ است اشک گلرنگم
که ریشه همچو رگ لعل در جگر دارد
نگه نکردن او سوی ما بس است دلیل
که با شکسته دلان گوشه نظر دارد
رود بدیدن خود از دل چو آینه اش
چو دوست واعظ ما را ز خاک بردارد

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
گرچه درد دل ما شرح و بیانی دارد
خامشی نیز عجب تیغ زبانی دارد
روزی اهل کرم تازه رسد روز بروز
سفره دانست که دایم لب نانی دارد
مسلک عشق ندارد خطر گمشدگی
همچو سختی ره ما سنگ نشانی دارد
عینک دورنما بایدش از قطع نظر
در نظر هر که تماشای جهانی دارد

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
تاب رخش ماه و آفتاب ندارد
بی سبب این چرخ پیچ و تاب ندارد
چهره گلگونه دار آب ندارد
زآنکه گل آتشی گلاب ندارد
نامه پرشکوه ام نداشت جوابی
بود بجا حرف حق جواب ندارد
از دلم افتاده اخگرش به گریبان
بی سبب آن زلف پیچ و تاب ندارد
نیست بجز حرف دوست بر ورق دل
دفتر آیینه فصل و باب ندارد
ساختگی در نهاد مشرب ما نیست
وسعت صحرای ما سرآب ندارد
یک نفس است از تو تا دیار عدم راه
این قدر ای زندگی شتاب ندارد
حرف غم و شادیت ز دفتر هستی
یک سخن است آری انتخاب ندارد
تکیه بروی حصر نیز توان زد
خانه ات ار فرش ماهتاب ندارد
راحت دست تهی زوال نبیند
سایه این بید آفتاب ندارد
چند مه و سال عمر خویش شماری
این دوسه روز این قدر حساب ندارد
قصه واعظ بخوان ز صفحه رنگش
حرف خموشیست این کتاب ندارد

وزن: مُفْتَعِلُنْ فاعِلاتُ مُفْتَعِلُنْ فَعْ
بحر: منسرح مثمن مطوی منحور
نشانه‌های عروضی: - U U - | - U - U | - U U - | -
فضای خاطرم از غم از آن غبار ندارد
که آرزوی جهان از دلم گذار ندارد
جهان چو معرکه تیغ بازی است حذر کن
چه پا نهی به میان این میان کنار ندارد
بزرگیی که در آن نیست چشم لطف بمردم
بود چو کوه بلندی که چشمه سار ندارد
شده است سیر ز مردارخواری غم دنیا
که شاهباز دلت رغبت شکار ندارد
بود بقدر درشتی ضرور بی ادبان را
که دست سوده شود هر گلی که خار ندارد
سخن مجوی دگر واعظ از شکسته دل من
فسرده است ز بس آتشم شرار ندارد

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U - -
آغاز محبت دگر انجام ندارد
این صبح قیامت ز قفا شام ندارد
در عالم تجرید ره حرص وهوس نیست
این بادیه امن دد و دام ندارد
خواهد ز بس آیینه ببیند رخ خوبت
سیماب ازین روست که آرام ندارد
پیداست ز کوکو زدن فاخته با سرو
کان پیش قد دلکشت اندام ندارد
جز دوست نگویند و به جز دوست نخوانند
در شهر محبت دگری نام ندارد
سوی دل زارم نظر مرحمتی کن
از حق مگذر این غزل انعام ندارد
عاقل نزند چین بجبین از غم روزی
چون صبح کند خنده اگر شام ندارد
آسایش گیتی است ز درویش تهیدست
دریا ز پری یک نفس آرام ندارد
قلبی است سخنهای محبت نه زبانی
این باده ز خم نوش که آن جام ندارد
عام است در این شهر پریشانی احوال
امروز گدا نیز جز ابرام ندارد
هر حرف ز واعظ شرری ز آتش عشق است
دیوان تو زان رو سخن خام ندارد

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
بگو به شرم ز چشمم ترا نگاه ندارد
که پشت آینه سان دیده ام نگاه ندارد
ز جاه و دولت دنیا همین خوشست که هرکس
بلای جاه کشیده است حب جاه ندارد
نشد ز کوی تو محروم هیچ کس که ز وسعت
طریق عشق تو بیرون شدن ز راه ندارد
اگر چه نیست زغم در دیار فقر نشانی
ز یمن عشق تو دارم غمی که شاه ندارد
حباب سان ز شکست بنای جسم چه لرزی
شکستنی که ترا بحر سازد آه ندارد
مبین و مشنو اگر میکنی دل طلب بیغم
که غیر دیده و گوش این حصار راه ندارد
از آن ز یاری افتادگان غمزده واعظ
شده است دست تو کوته که دستگاه ندارد

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U - -
جهان خاک کرم خیزی ندارد
از آن تخم سخن ریزی ندارد
به حال راستان پی بردم آنگاه
که گفت استادالف چیزی ندارد
مترس از بخشش ای منعم که گیتی
چون همت ملک زرخیزی ندارد
جهان چیزی که دارد مردم اما
دگر از مردمی چیزی ندارد
ز حد خوش می برد ظالم ستم را
جهان گویا سحرخیزی ندارد
گذشتی تا ز خود رفتی بر دوست
در حق جز تو دهلیزی ندارد
ندارد به ز عاشق زینتی حسن
چه شیرین آنکه پرویزی ندارد
همه در خواب خوش تا روز مرگند
شب مستی سحر خیزی ندارد
به قزوین پای بندم ور نه واعظ
جهان خوش تر ز تبریزی ندارد

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
بی غم عالم دمی بر اهل دولت نگذرد
نیست غم گر هر دمی از ما به عشرت نگذرد
بسکه خاک کلبه من تشنه مهمان بود
سیل ازین ویرانه بی قصد اقامت نگذرد
تندخو را صرفه نبود کاوش افتادگان
تند باد از خاک هرگز بی کدورت نگذرد
بکری این وقت و ساعتهای مینا کار چند
جهد کن این وقت و ساعتها به غفلت نگذرد
چشم آن دارم که بخشندم به آب روی تو
زودباش ای گریه پا بردار فرصت نگذرد
میتوانی عذرخواهم گشت فردا پیش حق
شاید از روی تو ای رنگ خجالت نگذرد
سربسر در معصیت بگذشت این عمر عزیز
یک دو روزی مانده از بهر ندامت نگذرد
بسکه یاران راست در دلها ز یکدیگر غبار
صحبتی امرو هرگز بی کدورت نگذرد
کی بود پاکیزگی دروی ز چرک احتیاج
از سرایی کاب باریک قناعت نگذرد
زندگی واعظ سراسر پیش عاقل یک دمست
حاضر دم باش کان یکدم به غفلت نگذرد

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
ز ما به خشم جهان دو رنگ می گذرد
صباح و شام به رنگ پلنگ می گذرد
توان ز عینک پیران به چشم دل دیدن
که تیر آه ضعیفان ز سنگ می گذرد
تمام عمر تو ای ساده دل ز نقش هنر
به فکر جامه خوش طرح و رنگ می گذرد
به خون خویش نمودیم صلح با تو همان
زما چو تیر نگاهت به جنگ می گذرد
جهان ز نعمت درد تو گشته مالامال
همان معاش دل خسته تنگ می گذرد
بگیر بهره خود ای نهال باغ وجود
که آب عمر بسی بی درنگ می گذرد
فریب جلوه دنیا نمی خورم واعظ
اگرچه پر ز برم شوخ و شنگ می گذرد

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
نتوانست ز بس ضعف بدندان جا کرد
گره لقمه ام از شیشه روزی وا کرد
فیض گمنامیم این بس که ز خلوتگه فقر
شغل دنیا نتوانست مرا پیدا کرد
سایه بال هما بود بلای سیهی
کز سرم پرتو خورشید سعادت واکرد
نیست شرمندگی دست تهی کم چه عجب
بید مجنون نتواند سر اگر بالا کرد
مگر از دست دل زار من آید با او
آنچه در عالم یاری غم او با ما کرد
واعظ این فیض سخن نیست جز از همت عشق
دم ما را نمک شور جنون گیرا کرد

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
آتش حسنش کمان عشق را طیار کرد
حرف تمکینش زبان راتیغ لنگردار کرد
بیزبانی در دو گیتی مایه آسودگی است
از زبان خود را ترازو زیر چندین بار کرد
کوته از پیری نگردد آرزوهای دراز
صبح نتواند بره خوابیده را بیدار کرد
انفعال جرم باشد توبه در پیش کریم
گردش رنگی تواند کار استغفار کرد
در ره گفتار شد گنج روان عمر صرف
واعظ اکنون بایدت گنجی گرفت و کار کرد

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
چشم شوخم در رخ او خیرگی بسیار کرد
خط از آن رو خار بستی گرد آن گلزار کرد
مو بمو برداشت انگشت از خط مشکین رخش
با دل ما آنچه نازش کرده بود اقرار کرد
خوش تماشایی است درگلزار حسن نو خطی
خار هرجا گل کند اینجا ولی گل خار کرد
نیست برگرد عذارش خط که از طومار حسن
حلقه نام خویشتن را آن گل رخسار کرد
سر زلفش در میان بود آمد آن خط سر زده
عیش را بر واعظ بیچاره زهر مار کرد

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
زهر مرگ دوستان در مغزم از بس کار کرد
در تنم هر استخوانی کار نیش مار کرد
بس که شد از هر طرف آوازه مرگی بلند
قیل و قال آن ز خواب غفلتم بیدار کرد
سهل شد راه عدم از دیدن مرگ کسان
کثرت این کاروان ره را به ما هموار کرد
در نظر دارالشفایی شد مرا روی زمین
آسمان در خاک از بس نرگس بیمار کرد
از پس قطع رگ جانم قطار رهروان
جاده راه عدم را تیغ جوهر دار کرد
از پی هم دوستان رفتند از من همچو موج
روزگار آخر باین سوهان مرا هموار کرد
من که میمردم برای یکدم آب زندگی
رفتن یاران مرا از عمر خود بیزار کرد
لخت لخت آمد جگر از دیده من زین فراق
طرفه زهری روزگار آخر مرا در کار کرد
جز رضا دادن بحکم دوست واعظ چاره نیست
زین شکایت گونه ها میباید استغفار کرد

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
ای که زینت طلبی جسم ترا لاغر کرد
زینت این بس که بهر ژنده توانی سرکرد
شمع سان هرکه شبی بخت چراغش برکرد
تا سحر خاک کدورت ز جهان بر سر کرد
داشت دل را بشنیدن ز کدورت ها پاک
پنبه گوش نگهداری این گوهر کرد
بزمین برد فرو خجلت محتاجانم
بی زری کرد به من آنچه به قارون زر کرد
نه چنان ترک سراز یاد تو کردم ای دوست
ک پس از مرگ توان خاک مرا بر سر کرد
در جهان قیمت ما را هنر ما پوشید
زنگ با تیغ نکرد آنچه بما جوهر کرد
نیست این بحر بلا جای اقامت ای خس
کشتی نوح نیارست در آن لنگر کرد
عمر با این همه تعجیل ندانم واعظ
که چسان بامن بیچاره دو روزی سرکرد

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
صرصر آهم چراغ روز را خاموش کرد
موج اشکم آسمان را حلقه ها در گوش کرد
پنبه آواز جرس را کم ز سنگ سرمه نیست
هرزه نالان را به نرمی میتوان خاموش کرد
عشق تا واکرد در میخانه فیض ترا
نوبهار از غنچه گلبن را سبو بر دوش کرد
در جهان هرکس به تلخی زندگانی کرده است
زهر مردن را بآسانی تواند نوش کرد
گرم رویان را چه پروا از تریهای عدو
آتش گل را به شبنم کی توان خاموش کرد
تیر باران حوادث واعظ دلخسته را
در جهان از خرقه صد پاره جوشن پوش کرد

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
گلی تو گل نظر اما نمیتوانم کرد
ملی دماغ تر اما نمیتوانم کرد
کنم بآتش فریاد کوه را سیلاب
دل ترا خبر اما نمیتوانم کرد
ضرور گشته ز خود رفتنی مرا ز غمش
ز کوی او سفر اما نمیتوانم کرد
عجب بلای سیاهی است زلف پر شکنش
از این بلا حذر اما نمیتوانم کرد
هزار معنی نازک ز هیچ میسازم
سخن از آن کمر اما نمیتوانم کرد
نظر بهر که کنم جلوه گاه جانانست
بغیر او نظر اما نمیتوانم کرد
نظر به غیر گرفتم کنم نگاه ز شرم
بروی کس دگر اما نمیتوانم کرد
اگر به دامن پاک رخش نگاه کنم
باین دو چشم تر اما نمیتوانم کرد
چه سود خاک شدم گر به راه وعده او
ز دست او به سر اما نمیتوانم کرد
توانم از همه کس بهر خاطر تو گذشت
ز خاطرت گذر اما نمیتوانم کرد
پرم چو غنچه ز اشک و ز تاب آن گل رو
رخی بگریه تر اما نمی توانم کرد
خیال سرو تو خواهد بلند پروازی
به این شکسته پر اما نمی توانم کرد
تلاش شور من از بهر سنگ طفلانست
تلاش سیم و زر اما نمیتوانم کرد
گرفتم اینکه توانم تلاش روزی کرد
بیاری هنر اما نمیتوانم کرد
ز ناز گفت که یک چشم صبر کن ز رخم
به چشم این قدر اما نمیتوانم کرد
گرفتم اینکه کنم سیر گلشن رویش
غمش ز دل بدر اما نمیتوانم کرد
تو جمله دلبری و من تمام دل شده ام
بدادنش جگر اما نمیتوانم کرد
سر از محیط عدم بر زدم بسان حباب
زخویش سر بدر اما نمیتوانم کرد
چو سنگ ز آتش من گشته خانه ها روشن
چراغ خویش بر اما نمیتوانم کرد
سراغ کعبه مقصود کرده ام واعظ
سراغ همسفر اما نمیتوانم کرد

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -