و گاه کوزه ی ساخته از خاکستر غلام را همی بوسید و می خواند
- خوش رویی پیوند دوستی است
- هر گاه بر دشمن دست یافتی عفو وی را سپاسگزاری خویش از دست یافتن بدو نه
- برترین پرهیزگاری پنهان ساختن پرهیزگاری است
- مستحبی که به واجبی زیان رساند سبب قربت پروردگار نگردد
- مال اصل خواهشهای نفس است
- هر دم که آدمی فرومیکشدش گامی بسوی مرگ اوست
- کسی را که نرمی بود دوستان زیاده شوند
- هر قدر توانایی بیشتر شود شهوت فرود گیرد
- برترین کارها آن است که نفس را به انجامش اکراه کنی
- مرگ نیک ترین نگهبان است
- رؤیای چیزی مصاحبت اوست
- اندکی که دوام کند از زیاده ای که ملال آورد نیکوتر است
- اگر مرد را خصلتی نیک بود چشم انتظار دیگر خصایلش باشید
سخنان زیر شایسته ی آن است که با کلک نور بر سیمای حور نوشته آید
- آن کسی که نفس خویش گرامی دارد درهم و دینارش را خوار شمارد
- آن کس که راه رهروان در پیش گیرد از لغزش مصون ماند
- کسی که پندی حق است آزاده است
- آن کس را که اندکی از توجه خود ویژه ی تو کند تمامی سیاست را ویژه کن
- آن کس که آهستگی پیشه کند بآنچه خواهد رسد
- خشمناکی به خواری پوزش نیارزد
- هیچ چیز دانش را چون سپردن آن بکسان در خوردانش حفظ نکند
- بسا عطا که خطا بود و بسا عنایت که جنایت محسوب شود
- اگر شمشیر نبود ستم بالا گیرد
- راستی اگر نقش شود صورت شیری دارد و دروغ اگر نقش گردد صورت روباهی
- اگر آن کس که نمی داند ساکت ماند اختلاف بپایان رسد
- آن کس که امور را بسنجد پوشیده ها را نیز داند
- آن کس که شنیدن کلمه ی را تاب نیاورد کلماتی را باید شنود
- آن کس که بنفس خود عیب جوید بپاکیش همت کرده
- آن کن به غایت خشنودی رسیده است بایستی غایت ناخشنودی را منتظر بود
- آن کس که عزت دنیا را با پادشاه شریک بود خواری آخرت را با او شریک است
- تهیدستی هوشمند را از بیان دلیل خویش باز میدارد
- بیماری زندان جسم است و غم زندان روح
- آنچه شادمان کند نبودش غم آرد
- زمانه پند دهنده ترین معلمان است
- آن کس که پیش از دیگران به فتنه شتابد در گریز بی آزرم تر از ایشان بود
- مرگ بر آرزوها همی خندد
- هدیه بلاهای دنیاوی را میراند و صدقه بلاهای عقبایی را
- آزاده اگر طمع ورزد برده است و برده اگر خرسند بود آزاده است
- فرصت زود از دست شود و دیر بدست آید
- مردمان طعمه های روزگاراند
- زبان حجمی اندک و گناهی بزرگ دارد
- روز دادگری بر ظالم سخت تر از روز ستم بر مظلوم است
- همنشینی سنگین دلان چو نان تب روان است
- سگی براه نیکوتر از شیری خفته است
- اگر با دیوانه ای تمام درگیر شوی نیکوتر از آن است که با نیمه دیوانه ای
- شود که بازار یاقوت به زمانی فرود گیرد
- پیروی کن و بدعت مگذار
- آن کس را که بی نیاز از تو در بزرگداشتت می کوشد جانب دار
- با تکیه بر پادزهری که داری زهر منوش
- از آن کسان مباش که آشکارا ابلیس را لعن همی کنند و پنهانی دوستش دارند
- با بردباران به سبکسری همنشینی مکن و با سفیهان بردباری
- دوست تو آن است که با تو راست گوید نه آنکه دروغت را راست شمارد
- در خیر اسراف نیست چنانکه در اسراف خیر
و بیت اخیر از آن ابی الطیب است در مدح سیف الدوله
شعر زیر را برخی از آن شیخ ابو علی سینا دانسته اند و برخی از آن علی بن مسکویه
اگر دل از غم دنیا جدا توانی کرد
نشاط و عیش بباغ بقا توانی کرد
و گر بآب ریاضت برآوری غسلی
همه کدورت دل را صفا توانی کرد
زمنزلات هوس گر برون نهی قدمی
نزول در حرم کبریا توانی کرد
و گر زهستی خود بگذری یقین میدان
که عرش و فرش و فلک زیرپا توانی کرد
ولیکن این عمل رهروان چالاک است
تو نازنین جهانی کجا توانی کرد
نه دست و پای امل را فرو توانی بست
نه رنگ و بوی جهان را رها توانی کرد
چو بوعلی ببر از خلق و گوشه ای بنشین
مگر که خوی دل از خلق واتوانی کرد
به سرجام جم آنگه نظر توانی کرد
که خاک میکده کحل بصر توانی کرد
گدایی در میخانه طرفه اکسیری است
گر این عمل بکنی خاک زر توانی کرد
به عزم مرحله ی عشق پیش نه قدمی
که سودها کنی ار این سفر توانی کرد
تو کز سرای طبیعت نمی روی بیرون
کجا به کوی حقیقت گذر توانی کرد
جمال یار ندارد نقاب و پرده ولی
غبار ره بنشان تا نظر توانی کرد
هر آن کس که بر کام گیتی نهد دل
به نزدیک اهل خرد نیست عاقل
چو نقد بقا نیست در جیب هستی
ز دامان او دست امید بگسل
روان است پیوسته از شهر هستی
به ملک عدم از پی هم قوافل
به صد آرزو رفت عمر گرامی
نشد آرزوی دل از دهر حاصل
ندانم چه مقصود داری زدنیا
که گشتی مقید بدام شواغل
اگر میل کسب کمالات و همی
حریم ضمیر ترا گشت شاغل
همان گیر کز فیض فضل الهی
شدی بهرمند از فنون فضایل
باصناف آداب گشتی مؤدب
بدانش مقدم شدی در محافل
به قانون مشاییان بر مقاصد
اقامت نمودی صنوف دلایل
زفرط توجه به سوی مبادی
چو اشراقیان کشف کردی مسایل
چه حاصل که از صوب تحقیق دوری
به نزدیک دانا به چندین مراحل
ندارد خبر فکر کوتاه بینت
ز ماهیت مبتدا در اوایل
ضمیر تو ظاهر پرست است ورنه
چرا کرد در فعل اضمار فاعل
معلل به اعراض نفسی است فعلت
که گشتی از آن جوهر فرد غافل
زاقسام اعراض در فن حکمت
جز اغراض نفسانیت نیست حاصل
تأمل در ابطال دور و تسلسل
نهاده است در پای عقلت سلاسل
اگر قامت همتت را در این ره
شود خلعت خاص توفیق شامل
نگردد سراپرده چرخ و انجم
میان تو و کعبه ی اصل حایل
نشینی طربناک در بزم وحدت
بشویی غبار غم کثرت از دل
شوی سرخوش از جام توحید و گویی
تخلصت من سجن تلک الهیاکل
خدایا به آن شمع جمع نبوت
که روشن به نور وی است این مشاعل
به شاهی که او در نماز ایستاده
تصدق نموده است خاتم به سایل
به نور دل پاک زهرای ازهر
که در عصمت اوست آیات نازل
به روشندلان سپهر امامت
علیهم من الله شح الفضایل
به حسن دل افروز خوبان دلکش
به آه جگر سوز عشاق بیدل
که از لجه ی بحر کثرت دلم را
به عون عنایت رسانی به ساحل
زسرچشمه ی وحدتم لب کنی تر
که شد بر من از تشنگی کار مشکل

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -