cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
حیف است کشد سعی دگر باده کشان را
یاران به خط جام ببندید میان را
ما صافدلان سرشکن طبع درشتیم
بر سنگ ترحم نبود شیشه گران را
حسرت همه دم صید خم قامت پیری ست
گل در بر خمیازه بود شاخ کمان را
غفلت ز سرم باز نگردید چوگوهر
با دیده گره ساخته ام خواب گران را
عالم همه یار است تو محجوب خیالی
بند از مژه بردار یقین سازگمان را
آسوده روان جاده تشویش ندارند
منزل طلبی ترک مکن ضبط عنان را
ما و سحر از یک جگر چاک دمیدیم
آهی نکشیدیم که نگرفت جهان را
دیدار پرستیم مپرس از رم و آرام
پرواز نگاه است تحیر قفسان را
دل جمع کن ازکشمکش دهر برون آ
کاین بحر در آغوش گهر ریخت کران را
گردون همه پرواز و زمین جمله غبار است
منزل بنمایید اقامت طلبان را
سرمایه چو صبح از دو نفس بیش ندارید
بیهوده براین جنس مچینید دکان را
بیدل ز نفسها روش عمر عیان است
نقش قدم از موج بود آب روان را

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
شدی پیر وهمان دربند غفلت می کنی جان را
به پشت خم کشی تاکی چوگردون بار امکان را
رباضت غره دارد زاهدان را لیک ازبن غافل
گه از خود گر تهی گشتند برگردند همیان را
بود ساز تجرد لازم قطع تعلق ها
برش رد به عرض بی نیامی تیغ عریان را
مروت گر دلیل همت اهل کرم باشد
چرا بر خاک ریزد آبروی ابر نیسان را
جهان از شور دلها خانه زنجیر خواهد شد
میفشان بی تکلف دامن زلف پریشان را
به ذوق کامرانیهای عیش آباد رسوایی
ز شادی لب نمی آید به هم چاک گریبان را
دل از سطر نفس یک سرپیام شبهه می خواند
دبیر ناز بر مکتوب ما ننوشت عنوان را
مروت کیشی الفت  وفا مشتاق بوداما
غرور حسن رنگ ما تصورکرد پیمان را
به مضراب سبب آهنگ اسرارم نمی بالد
پریدن های چشمم بال نگرفته ست مژگان را
به جزتسلیم  ساز جرأت دیگر نمی بینم
خمیدن می کشد بیدل کمان ناتوانان را

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
عبث تعلیم آگاهی مکن افسرده طبعان را
که بینایی چو چشم ازسرمه ممکن نیست مژگان را
به غیر ز بادپیمایی چه دارد پنجه منعم
ز وصل زرهمان یک حسرت آغوش است میزان را
به هرجا عافیت رو داد نادان در تلاش افتد
دویدن ریشه گلهای آزادی ست طفلان را
حسد را ریشه نتوان یافت جزدر طینت ظالم
سر دنباله دایم در دل تیر است پیکان را
درشتان را ملایم طینتیهایم خجل دارد
زبان از نرمگویی سرنگون افکند دندان را
اگر سوزد نفس از شور محشرباج می گیرد
خموشیهای این نی درگره دارد نیستان را
کتاب پیکرم یک موج می شیرازه می خواهد
نم آبی فراهم می کند خاک پریشان را
فغان کاین نوخطان ساده لوح از مشق بیباکی
به آب تیغ می شویند خط عنبرافشان را
دگرکو تحفه ای تا گلرخان فهمند مقدارش
چو نقش پا به خاک افکنده اند آیینه جان را
چو بوی گل لباس راحت ما نیست عریانی
مگر درخواب بیندپای مجنون وصل دامان را
به بی سامانی ام وقت است اگر شور جنون گرید
که دستی گرکنم پیدا نمی یابم گریبان را
به چشم خونفشان بیدل توآن بحرگوهرخیزی
که لاف آبرو پیشت گدازد ابر نیسان را

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
هرچند گرانی بود اسباب جهان را
تحریک زبان نیشتر است این رگ جان را
بی تاب جنون در غم اسباب نباشد
چون نی به خمیدن نکشد ناله کشان را
بیداری من شمع صفت لاف زبانی ست
دل زادره شوق بود ر یگ روان را
آفاق فسون انجمن شور خموشی ست
دارم ز خموشی به  کمین خواب  گران را
ایمن نتوان بود ز همواری ظالم
حیرت لگن شمع زبان ساز دهان را
بنیاد کج اندیش شود سخت ز تهدید
در راستی افزونی زخم است سنان را
ممسک نشود قابل ایمان خساست
از بند قوی مهره مکن پشت کان را
ما را به غم عشق همان عشق علاج است
تا نشمرد انگشت شهادت لب نان را
خط فیض بهار دگر از حسن تو دارد
مهتاب بود پنبه ناسور کتان را
وقت است  کنون  کز اثر خون شهیدان
جوش رگ  گل می کند این شعله دخان را
عشرت هوس رفتن رنگم چه توان  کرد
شمشیر تو یاقوت  کند سنگ فسان را
باشد که سر از منزل مقصود برآریم
کردند بهار چمن شمع خزان را
بیدل نفس ات خون مکن از هرزه درایی
چون جاده درین دشت فکندیم عنان را

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
هوس مشتاق رسوایی مکن سودای پنهان را
به روی خنده مردم مکش چاک گریبان را
به برق ناله آتش در بهار رنگ و بو افکن
چو شبنم آبرویی نیست اینجا چشم گریان را
براین محفل نظر واکردنم چون شمع می سوزد
تبسم در نمک خواباند این زخم نمایان را
کفی افشانده ام چون صبح لیک از ننگ بیکاری
به وحشت دسته می بندم شکست رنگ امکان را
به عرض ناز معشوقی کشید ازگریه کار من
سرشک آخر سرانگشت حنایی کرد مژگان را
نقاب از آه من بردار و چاک دل تماشاکن
حجابی نیست جزگرد نفسها صبح عریان را
غباری دیده ای دیگر ز حال ما چه می پرسی
شکست آیینه پرداز است رنگ ناتوانان را
ز محو جلوه ات شوخی سر مویی نمی بالد
نگه در دیده آیینه خون شد چشم حیران را
زگرد رنگ این گلشن  نبود مکان برون جستن
به رنگ صبح آخر بر خود افشاندیم دامان را
ز بینایی ست از خار علایق دامن فشاندن
نگاه آن به که بردارد ز ره خویش مژگان را
درین گلشن به این تنگی نباید غنچه گردیدن
چوگل یک چاک دل واشو به دامن کش گریبان را
مجو از هرزه  طبعان جوهر پاس نفس بیدل
که حفظ بوی خود مشکل بودگلهای خندان را

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
الهی پاره ای تمکین رم وحشی نگاهان را
به قدر آرزوی ما شکستی کج کلاهان را
 به محشرگر چنین باشد هجوم حیرت قاتل
چو مژگان بر قفا یابند دست دادخواهان را
 چه امکان است خاک ما نظرگاه بتان گردد
فریب سرمه نتوان داداین مژگان سیاهان را
 رعونت مشکل است از مزرع ما سربرون آرد
که پامالی بود بالیدن این عاجزگیاهان را
 گواهی چون خموشی نیست بر معموره دلها
سواد دلگشایی سرمه بس باشد صفاهان را
 زشوخیهای جرم خویش می ترسم که در محشر
شکست دل به حرف آرد زبان بیگناهان را 
توان زد بی تأمل صد زمین و آسمان برهم
کف افسوس اگر باشد ندامت دستگاهان را
 نشانها نقش بر آب است در معموره امکان
نگین بیهوده در زنجیر دارد نام شاهان را
 درین گلشن کهکسر رنگ تکلیف هوس دارد
مژه برداشتن کوهی است استغنا نگاهان را
 صدایی از درای کاروان عجز می آید
که حیرت هم به راهی می بردگم کرده راهان را 
مزاج فقر ما باگرم وسرد الفت نمی گیرد
 هوایی نیست بیدل سرزمین بی کلاهان را

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
چنان پیچیده توفان سرشکم کوه و هامون را
که نقش پای هم گرداب شد فرهاد و مجنون را
جنون می جوشد از مد نگاه حیرتم اما
به جوی رگ صدا نتوان شنیدن موجه خون را
چو سیمت نیست خامش کن که صوتت بی اثر گردد
صداهای عجایب از ره سیم است قانون را
تبسم از لب او خط کشید آخر به خون من
نپوشید از نزاکت پرده این لفظ مضمون را
به هرجا می روم ازحسرت آن شمع می سوزم
جهان آتش بود پروانه ازبزم بیرون را
درشتی ها گوارا می شود در عالم الفت
رگ سنگ ملامت رشته جان بود مجنون را
به خون می غلتم از اندیشه ناز سیه مستی
که چشم شوخ او در جام می حل کرد افیون را
دل داناست گر پرگار گردون مرکزی دارد
چو جوش می سر خم  مغز می داند فلاطون را
چه سازد موی پیری با دل غفلت سرشت من
که بر آلایش باطن تصرف نیست صابون را
مشو ز افتادگان غافل که آخر سایه عاجز
به پهلو زیردست خویش سازد کوه و هامون را
ز سرو و قمریان پیداست بیدل کاندرین گلشن
به سر خاکستر است از دور گردون طبع موزون را

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
نظر بر کج روان از راستان بیش است  گردون  را
که خاتم بیشتر در دل نشاند نقش واژون را
شهیدم لیک می دانم  که عشق عافیت دشمن
چو  یاقوتم به آتش می برد هر قطره خون را
در آغوش شکنج دام الفت راحتی دارم
خیال زلف لیلی سایه بید است مجنون را
گر از شور حوادث آگهی سر در گریبان  کن 
حصار عافیت جز خم نمی باشد فلاطون را
نه تنها اغنیا را چرخ برمی دارد از پستی
زمین هم  لقمه های چرب داند گنج قارون را
شعور جسم زنجیری ست در راه سبک روحان
که  چون  خط نقش  بندد پای  رفتن نیست  مضمون  را
دل است آن تخم بی رنگی  که بهر جستجوی او
جگر سوراخ سوراخ است  نه غربال  گردون را
به قدر کوشش عشق ست نعل حسن در آتش
صدای تیشه فرهاد مهمیز است  گلگون را
خیال ماسوا فرش است در وحدت سرای دل
درون خویش دارد خانه آیینه بیرون را
حوادث  مژده  امن  است اگر دل  جمع  شد بیدل
گهر افسانه  داند شورش امواج  جیحون را

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
نمی دانم چه تنگی درهم افشرد آه مجنون را
رم این گردباد آخر به ساغر کرد هامون را
به هر مژگان زدن سامان صد میخانه مستی کن
که خط جوشید و در ساغر گرفت آن حسن میگون را
به امید چکیدن دست وپایی می زند اشکم
تنزل در نظر معراج باشد همت دون را
در این گلشن تسلی داد وضع سرو و شمشادم
که یک مصرع بلند آوازه دارد طبع موزون را
به تسخیر جهان بی حس از تدبیر فارغ شو
نفس فرسا کنی تا کی به مار مرده افسون را
عروج جاه منع سفله طبعی ها نمی گردد
به این سامان عزت بوی تمکین نیست گردون را
ز سختی های حرص است اینکه خاک اژدهاطینت
فرو برده ست اما هضم ننموده ست قارون را
فنا می  شوید از گرد کدورت دامن هستی
چو آتش می کند خاکستر ما کار صابون را
که باور دارد این حرف از شهید بینوای من
که رنگی از حنای دست قاتل داده ام خون را
رموز خاکساران محبت کیست دریابد
مگر جولان لیلی ناله سازد گرد مجنون را
اثرها بنگر اما از تصرف دم مزن بیدل
به چون وچند نتوان حکم کردن صنع بی چون را

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
اگر اندیشه کند ط رز نگاه او را 
جوش حیرت مژه سازد نگه آهو را
ما هم از تاب و تب عشق به خود می بالیم
 بر سر آتش اگر هست دمیدن مو را
 عرض شوخی چه دهد ناله محروم اثر 
 تیغ بی جوهر ما کرد سفید ابرو را 
بسکه تنگ است فضای چمن از ناله من
بر زمین برگ  گل از سایه نهد پهلو را
 سرنوشتم نتوان خواند مگر در تسلیم
 توأم جبهه خود ساخته ام زانو را
 خاک گردیدم و از طعن خسان وارستم
 آخر انباشتم از خود دهن بدگو را
 نبض دل هم به تپش ناله طراز نفس است
 چنگ اگر شانه به مضراب زند گیسو را
 خال از نسبت رخسار تو رنگین تر شد
 قرب خورشید به شب  کرد مدد هندو را
 صافی دیده و دل مانع تمییز دویی ست
 پشت عینک به تفاوت نرساند رو را
 تا نظر می کنی از کسوت رنگ  آزادیم 
 رگ  گل چند به زنجیر نشاند بو را 
بیدل این  عرصه تماشاکده الفت نیست
 سبز کرده  است در و دشت رم آهو را

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
به  گلشنی  که دهم عرض شوخی او را 
تحیر آینه رنگ می کند بو را
خموش  گشتم و اسرار عشق پنهان نیست 
 کسی چه چاره  کند حیرت سخنگو را
سر بریده  هم  اینجا چو شمع بی خواب  است 
 مگر به بالش داغی نهیم پهلو را
ندانم از اثر کوشش کدام دل است 
 که می کشند به پابوس یار گیسو را
چه ممکن است نگردد کباب حیرانی 
 نموده اند به آیینه جلوه او را
به سینه تا نفسی هست  مشق حسرت  کن 
 امل به رنگ  کشیده ست خامه مو را
غبار آینه  گشتی  غبار دل مپسند 
 مکن به زشتی رو جمع  زشتی خو را
اگر به خوان فلک فیض نعمتی می بود
 نمی نمود هلال استخوان  پهلو را
 دمی به یاد خیال تو سر فروبردم 
 به آفتاب رساندم دماغ زانو را
گرفته است سویدا سواد دل بیدل
 تصرفی ست درین دشت چشم آهو را

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
سرمه سنگین نکند شوخی چشم اورا
درس تمکین ندهد گرد رم آهورا
زخم تیغش به دل ز داغ  مقدم باشد
پایه از چشم  بلند است خم ابرو را
جبهه ما و همان سجده تسلیم نیاز
نقش پا کی کند از خاک تهی پهلو را
هدف مقصد ما سخت بلند افتاده ست
باید از عجزکمان کرد خم بازو را
در مقامی که بود جلوه گه شاهد فکر
جوهر از موی سر است آینه زانو را
نرمیده ست معانی ز صریر قلمم
 رام دارد نی تیرم به صدا آهو را
نغمه محفل عشاق شکست سازاست
چینی بزم جنون باش و صداکن مو را
جهل باشد طمع خلق زسرکش صفتان
هیچ دانا زگل شمع نخواهد بو را
طبع دون از ره تقلید به نیکان نرسد
پای اگر خواب کند چشم نخوانند او را
هستی تیره دلان جمله به خواری گذرد
سایه دایم به سر خاک کشدگیسو را
وحشت ما چه خیال ست به راحت سازد
ناله آن نیست که ساید به زمین پهلورا
بیدل از بال و پر بسته نیاید پرواز
غنچه تا وا نشود جلوه نبخشد بورا

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
مکن ز شانه پریشان دماغ گیسو را
مچین به چین غضب آستین ابرورا
نگاه را مژه ات نیست مانع وحشت
به سبزه ای نتوان بست راه آهو را
به کنه مطلب عشاق راه بردن نیست
گل خیال تو بیرون نمی دهد بو را
سری که نشیه پرست دماغ استغناست
به کیمیا ندهد خاک آن سرکو را
عتاب لاله رخان عرض جوهر ذاتی ست
ز شعله ها نتوان بردگرمی خو را
کجا به کشتن ما حسن می کندتقصیر
که زیر تیغ نشانده ست نرگس او را
خط غرور مخوان آنقدر ز لوح هوا
یکی مطالعه کن سرنوشت زانو را
خجالت من و ما آبیار مزرع ماست
عرق سحاب بهاراست رستن مو را
چو سایه عمر به افتادگی گذشت اما
به هیچ جای نکردیم گرم پهلو را
به دامن شب ما از سحر مگیر سراغ
بیاض دیده به خواب است چشم آهو را
ز پیچ وتاب میانش بیان مکن بیدل
به چشم مردم عالم میفکن این مو را

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
کیست بردارد ز اهل معرفت ناز تو را
گنبد دستارکو بردارد آواز تو را
جزصدای لفظ نامربوط او معنی کجاست
نغمه دولاب آهنگی بود ساز تو را
پیری و طفلی بجا نقص وکمال توام اند
نیست چندان امتیاز انجام و آغاز تو را
درتغافل هم نگه می پروردبی شیوه نیست
سرمه نیرنگ باشد چشم غمازتو را
می کندقطع سخن  اظهارفضلش آفت است
جز بریدن کی بود حرفی لب گازتو را
ازتماشا حیرت بی بهره چون آیینه است
شوق بینایی نباشد دیده باز تو را
تا نگردد فاش سر مستی ات مگشای چشم
چون پری کاین شیشه ظاهرمی کند رازتورا
خم شد از بارتعلق قامتت زیبنده نیست
دعوی وارستگی چون سرو انداز تو را
بیدل ارباب تأمل با عروجت چون کنند
آشیان برتر بود از رنگ پرواز تو را

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
حسن شرم آیینه داند روی تابان ترا
چشم عصمت سرمه خواندگرد دامان تو را
بسکه بر خود می تپد از آرزوی ناوکت
می کند در سینه دل هم کار پیکان تو را
در تماشایت همین مژگان تحیر ساز نیست
هر بن مو چشم قربانی ست حیران تو را
گلشن از اوراق گل عمری ست پیش عندلیب
می گشاید دفتر خون شهیدان تو را
درگرفتاری بود آسایش عشاق و بس
آشیان از حلقه دام است مرغان تو را
سرمه از خاک شهیدان گر نینگیزد غبار
کیست تا فهمد زبان بینوایان تو را
غیر جرم عشق در آزار ما آزردگان
حیله بسیار است خوی ناپشیمان تو را
طیلسان را از غبار خود به دوش افکندنست
تا توان بستن به دل احرام دامان تو را
پیکر مجنون به تشریف دگرمحتاج نیست
کسوت خارا همان زیباست عریان تو را
نشیه عمر خضر جوش دوبالا می زند
گر عصا گیرد بلندیهای مژگان تو را
می تواند دقتم فرق شکست از موج کرد
لیک نشناسم ز رنگ خویش پیمان تو را
ای دل گم کرده مطلب هرزه نالی تا به کی
جوش ابرامت اثرگم کرد افغان تو را
تا شوی یک چشم رسوای تماشای بتان
چون مژه صد چاک می بایدگریبان تو را
بیدل از رنگین خیالیهای فکرت می سزد
جدول رنگ بهار اوراق دیوان تو را

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
کرده ام سرمشق حیرت سرو موزون تورا
ناله می خوانم بلندیهای مضمون تو را
شام پرورد غمم با صبح اقبالم چه کار
تیره بختی سایه بید است مجنون تو را
خاکهای این چمن می بایدم بر سر زدن
بسکه گل پوشید نقش پای گلگون تو را
ساز محشرگشت آفاق از نگاه حیرتم
درنی مژگان چه فریاد است مفتون تو را
شور استغنابرون از پرده های عجز نیست
رشته ماسخت پیچیده ست قانون تو را
فهم یکتایی ست فرق اعتبارات دویی
عمرهاشد خوانده ام برخویش افسون تورا
هرچه می بینم سراغی از خیالت می دهد
هردو عالم یک سر زانوست محزون تورا
ای دل دیوانه صبری کز سویدا چاره نیست
دیده آهو فرو برده ست هامون تو را
بیدل آزادی گر استقبال آغوشت کند
آنقدر واشوکه نتوان بست مضمون تو را

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
به حیرت آینه پرداختند روی تو را
زدند شانه ز دلهای چاک موی تو را
چه آفتی تو که از شوخیت زبان شرار
به کام سنگ برد شکوه های خوی تو را
زخار هر مژه صد ر نگ موج  گل جوشد
به دیده  گر گذر افتد خیال روی تو را
غلام زلف تو سنبل  اسیر روی تو گل
بنفشه بنده خط سبز مشکبوی تو را
ز رنگ غازه فروشد به شاهدان چمن
نسیم اگر برباید غبار کوی تو را
ز تیغ ناز توام این قدر امید نبود
به  زخم دل  که روان  کرد آب جوی تو را
ندانم از دل تنگ  که جسته است امشب
که غنچه ها به قفس  کرده اند بوی تو را
به حرف آمدی و زخم  کهنه ام نو شد
به حیرتم چه نمک بود گفت و گوی تو را
تپیدن دل عشاق نسخه پرداز است
دقایق  طلب  و بحث جستجوی تو را
بهار حسرت ما زحمت خزان نکشد
شکستگی نبرد رنگ آرزوی تو را
درین چمن به  چه سرمایه  خوشدلی بیدل
که شبنمی نخریده ست آبروی تو را

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
گداز سعی دلیل است جستجوی تو را
شکست آینه  آیینه است روی تو را
ز دست لطف و عتابت در آتش و آبم
بهشت و دوزخ ماکرده اند خوی تو را
به هرطرف نگری شوق  محو خودبینی ست
دکان آینه گرم است چارسوی تو را
به ترهات مده زحمت نفس زاهد
که ازاثر نمکی نیست های وهوی تورا
ز خاک میکده سرمایه تیمم گیر
که هیچ معصیتی نشکندوضوی تورا
به چاک جیب سحر فکربخیه برباد است
گسسته اند چو شبنم ز هم رفوی تو را
چه لازم است کشی انتظار تیغ اجل
فشارآب بقا بس بودگلوی تو را
بود به جرم درستی شکست کار حباب
پری ست آنکه تهی می کند سبوی تورا
غم شکنجه اوهام تا به کی خوردن
به رنگ آن همه نشکسته اند بوی تورا
زفرق تا قدم افسون حیرتی بیدل
کسی چه شرح دهد معنی نکوی تورا

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
مغتنم گیرید دامان دل آگاه را
محرمان لبریزیوسف دیده اند این چاه را
در دبستان طلب تعطیل مشق درد نیست
همچونال خامه در دل خشک مپسند آه را
زحمت شیب و شباب ازپیکرخالی مکش
محوگیر از خاطر این تصویر سال و ماه را
درخور هرکسوت اینجا تار و پود دیگر است
بر نوای نی متن ماسوره جولاه را
پند ناصح پر منغص کرد وقت می کشان
ازکجا آورد این خر نغمه جانکاه را
ناتوانی گر شفیع ما نگردد مشکل ست
عاجزان دارند یک سر زیر دندان کاه را
چاپلوسی در طبیعت چند پنهان داشتن
حیله آخر پوست بر تن می درد روباه را
تاگهر باشد حباب  آرایش عزت مباد
از سر بی مغز بردارید تاج شاه را
می توان کردن بدی را هم به حرف نیک  نیک
از اثر خالی مدان خاصیت افواه را
مرگ هم زحمتکش هستی ست تاروز حساب
منزل ما جمع دارد پیچ وتاب راه را
کارها داریم بیش از رنج دنیا چاره نیست
احتیاج است آنکه رغبت می کند اکراه را
چون شرارم امتحان مد فرصت داغ کرد
یک گره میدان نبود این رشته کوتاه را
ای هوس شکرقناعت کن که استغنای فقر
بر سر ما چتر شاهی کرد برگ کاه را
یار غافل نیست بیدل لیک از شوق فضول
لغزش پا در هوای اشک دارد آه را

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
بدزدگردن بی مغز برفراخته را 
به وهم تیغ مفرسا نیام آخته را
در این بساط ندامت چو شمع نتوان کرد
قمارخانه امید رنگ باخته را
 به گردن دل فرصث شمار باید بست
 ستم ترانه گریال نانواخته را
 جهان پسث مقام عروج فطرت نیست
 نگون کنید علم های سرفراخته را
 تکلف من و مای خیال بسیار است
 نیاز خوب کن افسانه های ساخته را
 ز خلق گوشه گرفتن سلامت است اما
 خیال اگر بگذارد به خویش ساخته را
 فروتنی کن و تخفیف زیرد ستان باش
 که رنجهاست به گردن سر فراخته را
 تلاش ما چوسحرشبنم حیا پرداخت
 عرق شد آینه آخر نفس گداخته را
 حق است آینه  ا ینجا  خیال ما وتو چیست
 که دید سایه در آفتاب تاخته را
 به طبع کارگه عشق آتش افتاده است 
 کسی چه آب زند آشیان فاخته را
چوسود اگربه فلک رفت گرد ما بیدل
 ز سجده نیست امان عجز خودشناخته را

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
عقبه ای دیگر نباشد روح از تن رسته را
نیست بیم سوختن دود زآتش جسته را
شکوه ازگردون دلیل تنگدستیهای ماست
ناله در پرواز باشد طایر پربسته را
انتظام عافیت از عالم کثرت مخواه
بی ثبات است اعتبار رنگ و بوگل دسته را
همچوسروآزادگان را قیدالفت راستی ست
خط مسطر دام باشد مصرع برجسته را
از زبان چرب و نرم خلق دارم وحشی
کز دهان شیر نشناسم دهان بسته را
جوهر وارستگان مشکل اگر ماند نهان
راه در چشم است گرد بر زمین ننشسته را
از شکستن دل نمی افتد ز چشم اعتبار
کس نمی خواهد ته پا شیشه بشکسته را
موج چون با یکدگر جوشیدگوهرمی شود
دل توان گفتن نفسهای به هم پیوسته را
غنچه ها در بستر زخم جگر آسوده اند
ای نسیم آتش مزن دلهای الفت خسته را
باکلام آبدارت کی رسد لاف گهر
بیدل اینجا اعتباری نیست حرف بسته را

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
نیست باک از برق آفت دل به آفت بسته را
زخم خنجر فارغ از تشویش دارد دسته را
برنمی آید درشتی با ملایم طینتان
می شکافد نرمی مغز استخوان پسته را
خاک نتواند نهفتن جوهر اسرار تخم
طبع دون کی پاس داردنکته سربسته را
یأس   کرد آخر سواد موج دریا روشنم
خواندم از مجموعه آفاق نقش شسته را
نشیه را از شوخی خمیازه ساغر چه باک
نیست از زنجیرپروا ناله وارسته را
خصم عاجز را مدارا کن اگر روشندلی
می کشد شمع ازمژه خاربه پا بشکسته را
نسخه حسن آنقدر روشن سوادافتاده است
کز تغافل می توان خواندن خط نارسته را
محوشد هستی وتشویش من وماکم نشد
شبهه بسیار است مضمون ز خاطرجسته را
تا زغفلت وارهی درفکرجمعیت مباش
تهمت خواب است مژگان بهم پیوسته را
دام راه دل نشد بیدل خم وپیچ نفس
پاس گوهر نیست ممکن رشته بگسسته را

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
قید هستی نیست مانع خاطر آزاده را
در دل مینا برون  گردی ست رنگ باده را
خوابناکان را نمی باشد تمیز روز و شب
ظلمت و نور است یکسان تن به غفلت داده  را
ناتوانی مشق دردی کن که در دیوان عشق
نیست خطی جز دریدن نامه های ساده را
همچو گوهر سبحه یکدانه دل جمع  کن
چند چون  کف بر سر آب افکنی سجاده را
نیست سرو از بی بری ممنون احسان بهار
بار منت خم نسازد گردن آزاده را
آب در هر سرزمین دارد جدا خاصیتی
نشیه باشد مختلف در هر طبیعت باده را
اشک یأس آلوده بود از دیده بیرون ریختم
خاک بر سر کردم این طفل ندامت زاده را
هرکجا عبرت سواد خاک روشن می کند
خجلت  کوری ست چشم از نقش پا نگشاده را
بی نفس  گشتن طلسم راحت دل بوده است
موج منزل می زنم تا محو کردم جاده را
بیدل از تسلیم  ما هم صید دل ها کرده ایم
نسبتی با زلف می باشد سر افتاده را

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
کو دماغ جهد تن در خاکساری داده را
ناتوانی سخت افشرده ست نبض جاده را
وصل نتواند خمار حسرت دلها شکست
کم نسازد می کشی خمیازه جام باده را
از زبان خامشی تقریر من غافل مباش
جوهرتیغ است این موج به جا استاده را
نیست ممکن رنگ را با بوی گل آمیختن
کم رسد گردکدورت دامن آزاده را
بی تکلف شعله جولان تمنای توایم
نقش پای ما به رنگ شمع سوزد جاده را
شوخی چشمت هم از مژگان توان دیدآشکار
گردن مینا بود رگهای تاک این باده را
سینه صافی می کند آیینه را دام مثال
از قبول نقش نبود چاره لوح ساده را
موج درگوهر زآشوب تپشها ایمن است
نیست تشویش دگر در بند دل افتاده را
زندگی نذر فناکن از تلاش سوده باش
حفظ تاکی مشت خاری سوختن آماده را
ساز  خست نیست بیدل بی درشتیهای طبع
کمتر افتد نرمی پستان زن نازاده را

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
گل بر رخت گشود نقاب کشیده را
آیینه آب داد ز روی تو دیده را
عمریست درسم از لب لعل خموش تست
یعنی شنیده ام سخن ناشنیده را
ماییم و حیرتی و سر راه انتظار
امید منقطع نشود دام چیده را
نتوان به وحشت از سر آسودگی گذشت
دام ره است گوش صدای رمیده را
خالی ست بزم صحبت ما ورنه در میان
فرصت کجاست اشک ز مژگان چکیده را
اندیشه فال وهم زد و عمر نام کرد
گرد رم به دام نفس واتپیده را
گرداب را نشد خس و خاشاک عیب پوش
مژگان ندوخت چاک گریبان دیده را
دردسر زبان مده از حرف نارسا
از خم برون میار می نارسیده را
در زیر چرخ یک مژه راحت طمع مدار
آفت شناس سایه سقف خمیده را
کرد آب بی زبانی مینای بسملم
در موج خون صداست گلوی بریده را
خواری جزای پای ز دامن کشیدن است
دریاب اشک از مژه بیرون دویده را
تا زندگی ست عمر اقامت نصیب نیست
وحشت شکسته دامن صبح دمیده را
در دام اضطراب کشد عشق را هوس
آرام نیست آتش خاشاک دیده را
بیدل به دام سبحه محال است فکر صید
بی موج باده طایر رنگ پریده را

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
نیست با مژگان تعلق اشک وحشت پیشه را
دانه ما دام راه خویش داند ریشه را
عیش ترک خانمان از مردم آزاد پرس
کس نداند جز صدا قدر شکست شیشه را
می شود اسرار دل روشن ز تحریک زبان
می دهد این برگ  بوی غنچه اندیشه را
کم ز هول مرگ نبود غلغل شور جهان
نعره شیر است مطرب مجلس این بیشه را
همت فرهاد ما را سرنگونی می کشد
ناخن خاریدن سر گر شمارد تیشه را
گر شود دشمن ملایم چشم لطف از وی مدار
مومیایی چاره ننماید شکست شیشه را
طبع را فیض خموشی می کند معنی شکار
نیست دامی جز تأمل وحشی اندیشه را
موج صهبا گر به  مستان زندگی بخشد رواست
از رگ تاک است میراث  کرم این ریشه را
عشق بردارد اگر مهر از زبان عاجزان
ناله یک نی به آتش می دهد صد بیشه را
نور این آیینه را جوهر نمی گردد حجاب
نیست مژگان سد ره چشم تماشاپیشه را
گر نباشد بی تمیزی ها مآل  کار عشق
کوهکن بر صورت شیرین نراند تیشه را
مفلسان را بیدل از مشق خموشی چاره  نیست
تنگ دستی باز می دارد ز قلقل شیشه را

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
بیاکه جام مروت دهیم حوصله را
به سایه کف پا پروریم آبله را
به وادیی که تعلق دلیل کوشش هاست
ز بار دل به زمین خفته گیر قافله را
ز صاحب امل آزادگی چه مکان است
درین بساط گرانخیزی است حامله را
ز انقلاب حوادث بزرگی ایمن نیست
به طبع کوه اثر افزونتر است زلزله را
محبت از من و تو رنگ امیتازگداخت
تری و آب سزاوار نیست فاصله را
به کج ادایی حسن تغافلت نازم
که یاد اوگله ناز می کندگله را
چوصبح یک دونفس مغتنم شمربیدل
مکن دلیل اقامت چو زاهدان چله را

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -