cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
ما فرستادیم ای کامل صفات
سویت آیاتی چنین با بینات
هست بر اهل بصر ضوءاش عیان
غیر فاسق کس نشد کافر به آن
عهدی ار بستند و محکم ساختند
فرقه ای ز ایشان ز دست انداختند
بلکه بسیاری از ایشان نگروند
تا نپنداری که یار و پیروند
چون رسولی آمد ایشان را ز حق
که مصدق بودشان بر ماسبق
یعنی آنچه هستشان اندر کتاب
ترک آن کردند جمعی از عتاب
آن گروهی که بر ایشان داده شد
خود کتاب و کارشان آماده شد
وآن کتاب الله ورآء پشتشان
که نمی دانند گویی هیچ آن
همچنان که عقل و روح محترم
در پس پشت این طبایع راست هم
که نمی دانند گویی این عوام
هست آنها را در این هیکل مقام
اوفتاده پیش پای نفس رد
میخورند از گاو و خر دایم لگد
همچو شهبازی به خانۀ پیر زال
میکند از غفلتش منقار و بال
ای دریغ از ساعد سلطانی اش
وآن شرافتها که بود ارزانی اش
دیده ای معشوق خود را هیچ کس
واگذارد نزد اوباش و عسس
جز که برند از پی غیرت سرش
کو شد از جان تا که جنبد پیکرش
این چنین غیرت کنی بر صورتی
نیست پس چون بهر روحت غیرتی
کاین چنین گردیده خوار و زار نفس
سر برهنه مانده در بازار نفس
خشم و شهوت هر زمان بی پرده ای
می فروشندش مثال برده ای
غیرتی کن عقل و روح از قید نفس
وارهان وز جور و ظلم و کید نفس

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
یٰا أیها الذین آمنوا لاٰ تقولوا رٰاعنٰا و قولوا انظرنٰا و اسمعوا و للکٰافرین عذٰاب ألیم ۱۰۴
ای آنان که ایمان آوردید مگویید راعنا و بگویید انظرنا و بشنوید و مر کافران راست عذاب دردناک ۱۰۴
ای گروه مؤمنان بهر ادب
بر نبی از راعنا بندید لب
در عرب شایع بد این لفظ از خبر
در قدیم اندر خطاب یکدگر
بد رعایت قصدشان اندر مقام
کن مراعات اعنی از ما در کلام
قول ما را گوش کن از راه رفق
گر دهد با قول ما سمع تو وفق
همچنین اسلامیان این با رسول
در سخن گفتند و ارباب عقول
پس یهودان با پیمبر این خطاب
از دغل کردند نه از وجه صواب
قصد ایشان بد رعونت بی ز ریب
کآن به معنی کاشف است از نقص و عیب
چونکه بنمودند ز ایشان بازخواست
که شما را راعنا گفتن خطاست
عذر آوردند کاین خود مسلمین
میکنند اطلاق بر احمد یقین
ما هم آن گوییم کایشان گفته اند
جمع گر خود یا پریشان گفته اند
پس به انظرنا بدل شد راعنا
در کتاب از امر و نهی کبریا
که بگویید این کلام و بشنوید
بر خطاب امر و نهی اش بگروید
کافران کاهل نفاقند و هلاک
هست ایشان را عذاب ی دردناک

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
کافران و مشرکان خیری کز اوست
بر شما نازل نمی دارند دوست
کافران کاهل کتاب و آیتند
کی شما را خیرخواه از نیتند
دوست کی دارند کآید بر شما
همچو قرآن خیری از خیرالوری
همچنین آن مشرکان زشت فن
که پرستند از تبه کاری وثن
خیر توحید از کجا دارند دوست
بر شما کآن بس عزیز و بس نکوست
او پرستد از غلط مصنوع خود
حق پرستان را کجا گیرد به ود
با موحد دوست کی شد مشرکی
یا به خیرش همدل آید اندکی
هر که را خواهد خدا بر وجه خاص
میدهد بر رحمت خود اختصاص
آنکه خاکی را کند در یتیم
هست بیشک صاحب فضل عظیم
 در بیان فضل عام بر خاص 
بس شکال آید در اینجا کز چه بود
فضل او مخصوص در بذل وجود
چون همه بودند رهن خلقتش
از چه شد مخصوص فضل و رحمتش
دارد این معنی وجوه بیشمار
زآن دو وجهش را نگارم ز اختصار
هست یک وجه آنکه فضل خاص خویش
کرده حق موقوف طاعت ها ز پیش
بر نداری تا حجاب طاعتش
نیستی مختص به فضل و رحمتش
فضل او و طاعت ما در سبل
لازم و ملزوم شد چون طیب و گل
فضل افزونی بود اندر لغت
وآن فزاید ز ازدیاد معرفت
فضل او اول تو را موجود کرد
در ازل نابود بودی بود کرد
در جهان پیش از تقاضای طلب
کرد هستت وینت اول فضل رب
فضل دیگر آنکه دارد اختصاص
هست موقوف آن به اخلاص خواص
تا نیفزایی تو بر اکمال خویش
او نیفزاید بر آن افضال بیش
نکته ای دیگر نهان در  من یشآء  است
کاختصاص آن را دهد کو خویش خواست
چون ارادة خود نهی و آن سو شوی
واقف از سر ارادة او شوی
یعنی از نفی ارادة خویشتن
خود شوی عین ارادة ذوالمنن
خواهد او آن را که آن خاص وی است
غرق بحر عشق و اخلاص وی است
از ارادة خود هر آن کو فانی است
فضل را بالاختصاص ارزانی است
وجه دیگر کآن بسی باشد ادق
عین ذات شیء باشد فضل حق
آفتاب اندر کمال ذات خویش
هست مختص بر همه ذرات خویش
اختصاصی که به شمس آن ذات داشت
هم بذاته بر همه ذرات داشت
جز که ذره بی ز وجه انتساب
در نمود اندک تر است از آفتاب
لاجرم نوری کز او خورشید یافت
ذره ای زآن کی توان بر ذره تافت
همچنین آبی کز او دریا گرفت
کی به ظرف قطره هرگز جا گرفت
جز که راه او به دریا وا شود
قطرگی بگذارد و دریا شود
وجه اول بر مذاق عام و خاص
هست الیق گرچه دارد اختصاص
وجه ثانی خاص اهل وحدت است
فهم آن نی هر کسی را قسمت است
آن کسی فهمد که در توحید تام
گشته مطلق فهمش از ادراک عام
چیست عقل پشه و فهم ذباب
پیش عقل و فهم شاهین و عقاب
فهم شاهین پیش عنقا هم علیل
این چنین دان عقلها تا جبرییل

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
آنچه شد منسوخ ز آیت بیش و کم
یا که ترک  آریم بهتر باز هم
زآن نکوتر یا که مثلش را عیان
آوریم از بهر اصلاح و نشان
یا ندانی اینکه داناییم ما
بر هر آن چیزی تواناییم ما
نسخ آیت گر که داری نور جان
هست بر تغییر اوقات و زمان
حکمها اول بدان بی سهو و خبط
جمله اندر لوح محفوظ است ضبط
وآن بود یا خاص یا در حکم عام
مختلف گردد به هر جا و مقام
خاص بر اشخاص یا بر ازمنه است
چونکه نازل بر رسول ص از مکمنه است
آنچه بر اشخاص دارد اختصاص
هم به اشخاص است باقی بالخواص
وآنچه آن بر ازمنه مختص بود
ز انقراض ازمنه زایل شود
همچو منسوخات قرآن عظیم
یا شریعت ها و احکام قدیم
وآن منافی نیست با چیزی که هست
ثابت اندر لوح محفوظ از الست
همچنان باشد که بوده اندر او
نیست لازم نفی آن از هیچ رو
وآنچه آن عام است حکم لازم است
دهر تا باقی است با او دایم است
چون تکلم در بنی نوع بشر
و استوای قامت و فکر و نظر
این چنین است اختلاف اندر نظام
مابقی را رو تعقل کن تمام
پس اگر شد آیتی نسخ از کتاب
فوقش آمد آیتی هم بر صواب

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
هر دو اندر لوح محفوظ است ضبط
هر دو دارد بر صلاح خلق ربط
لیک در وقت معین از زمان
دون وقت دیگر از بهر امان
یا ندانی بر تو هست اعنی یقین
کوست شاه اندر سماوات و زمین
هم جز آن شه بر شما مشتی فقیر
نه ولی ای فرض گردد نه نصیر
ای که شاهی جز تو را زیبنده نیست
غیر م لکت م لکتی پاینده نیست
چون نماند هیچ م لکی برقرار
ملک ملک توست کآمد پایدار
پیش از آن کآید به درگاهت فقیر
بیش از استحقاق او گویی بگیر
بر در جودت فقیری عذرخواه
باز آمد تا دهی بازش پناه
صد هزاران بار بخشیدی و باز
بر غلط رفتیم از راه مجاز
بار دیگر با دو صد بار دگر
عفو کن چون نیست غفار دگر
کار ما عصیان و غفلت کاری است
کار تو غفاری و ستاری است
هر دم از ما گر بپوشی صد عیوب
از تو زیبد بر زکات روی خوب
از من مسکین کس ار شد عذرخواه
حق بود در نیتم با او گواه
تا چه جای آنکه ما را از عدم
کرد ایجاد از ره فضل و کرم
گر پذیرد عذر عصیان پیشه ای
نیست دور از عفو او و اندیشه ای
این هم از من بر غلط بگذشت و سهو
کیستم من تا توانم کرد عفو
چون تویی ما را ز هر لغزش پناه
زین غلط هم باز باشم عذر خواه

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
میکنید آیا اراده که سؤال
از رسول خود نمایید از جدال
همچنان که قوم موسی از محال
خود سؤال مینمودند از نبی
از پیمبر خواست شخصی بی هنر
یک درختی کو دهد هر گونه بر
یا کند از خاره ای هر سو روان
چشمۀ شیر و عسل بهر نشان
تا بر او زین آیت ایمان آورد
در ره تصدیق او جان آورد
آمد این آیت که این نوع از سؤال
هست ز اسراییلیان یعنی محال
وآنکه گیرد کفر بر ایمان بدل
مانده در ره بیدلیل و بس اضل
دوست میدارند آیا ز ارتیاب
اکثری کاهل بیانند و کتاب
که بگردانندتان از راه دین
بعد ایمان سوی کفر از حقد و کین
می کنند این مردگان ذی جسد
این گمان از نفس های پر حسد
بعد از آنکه حق بر ایشان شد پدید
احمدص آمد با کتابی بس مفید
پس به عفو و صفح بگذاریدشان
وقت نبود که به جنگ آریدشان
تا که آرد حق تعالی امر خویش
وقت قهر و کارزار آید به پیش
تا نپنداری که از عجز است این
حق به هر چیزی است قادر بالیقین
این تعلل هست بهر مصلحت
نی که نبود با رسول ص این مقدرت
بد قرابت مسلمین را با یهود
این مدارا بدو امر از حزم بود
ذکر قدرت بهر حق در این مقام
بر سه معنی باشد ار دانی کلام
اول آن باشد که بر اسلامشان
هست قدرت کآورد ز اکرامشان
ثانی آن باشد که با کفار جنگ
هست مشکل قادر است و بی درنگ
سیم آن باشد که در یوم الحساب
قادر اندر انتقام است و عذاب
اندر این آیت بر ارباب عقول
هست برجا ذکری از شأن نزول
آمد آن حی بن اخطب از یهود
بر پیمبر کرد ز انکاری ورود
چونکه خارج گشت گفتندش که چیست
نزدت اخبار از محمد ص او نبی است
گفت نی او اوست نز پیغمبران
هست یعنی آدمی چون دیگران
پس بگفتندش کز او نزد تو چیست 
گفت غیر از دشمنی تا موت نیست
وین دلیل از نقض عهد و حرب شد
حکم احزابش به قتل و ضرب شد
پس خبر داد از ضمیر آن یهود
اندر این آیت رسول با شهود

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
در بیان صلات و زکات 
خود بپا دارید هر وقتی صلات
هم دهید اشخاص مسکین را زکات
آنچه بفرستید پیش از بهر خویش
از نکویی نزد حق یابید بیش
حق بود بینا به کردار شما
پس به ار نیکو بود کار شما
اندر این موقع نماز و بذل مال
نصرت اندر دین کند بی احتمال
در نماز آن اجتماع مسلمین
خصم را مالد به خاک انف و جبین
وآن زکات انصار را سازد زیاد
از حسد دشمن نیابد حال شاد
لاجرم شد بر تجاوز حکم حق
عفو و صفح اینجاست بهر طعن و دق
واگذارید آن خسان را در محل
خود کنید اینسان تجاوز در عمل
بر صلات و بر زکات آرید رو
تا به خاک آرید رخسار عدو
این شما را زاید و افزون کند
دشمنان را دل ز حسرت خون کند
روح گردد زنده و نفس شریر
می بمیرد در غم و رنج و زحیر
نفس چون میرد تو بر حق زنده ای
بر نکویی های خود زیبنده ای

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
در جنان گفتند داخل غیر هود
کس نگردد یا نصاری هر که بود
یعنی آن گوید به ما جنت رواست
وین به خود راجع کند کز بهر ماست
این اباطیل است و کذب و آرزو
نیست جنت بهر این یا بهر او
گو بیارید ار شما را حجتی است
راست می گویید و قول از قوتی است
گو بر ایشان گر به دعوی صادقید
چیست برهان که به جنت لایقید
آری آن کو کرده خالص وجه خویش
بهر حق او محسن است و پاک کیش
پس ورا اجری است از پروردگار
که ز خوف و حزن دور است آشکار
وجه خالص همت مردانه راست
پاک کردن از مفاسد دانه راست
تا نیازارد دهان از ریگ و خاک
دانه ها را میکنی ناچار پاک
فعل خود عارف چنین خالص کند
تا مباد اعمال خود ناقص کند
بر جهاد آید چو نوبت بی خلاف
تن برهنه میرود سوی مصاف
نیست چشمش جز به امر دادگر
غالب و مغلوب نآرد در نظر
هر عمل را این چنین لله کند
فکرت از پاداش او کوته کند
واندر او باشد اگر نقصان و ریب
سعی دارد تا کند پاکش ز عیب
کشته گشتن پیش او کمتر شی است
خوف و حزنش پس ز موجودی کی است
این چنین کس کی به یاد جنت است
بند جانش بندگی و خدمت است
کی به دل آرد که جنت بهر ماست
یا که جنت هست جایی و آن کجاست
عاشق است او  جمله هوشش پیش اوست
کآورد از بهر او پیغام دوست
تا چه باشد حکم محبوب ای عزیز
جان به کف دارد که گویندش بریز
او نخواهد غیر از این چیز دگر
بلکه هیچش نیست تمییز دگر
ای خوشا گر گفته باشد یارشان
سر برند و برکشند از دارشان
رفته رفته رفت دل شوری رسید
مر نمک بر زخم ناسوری رسید
هل جنان را بر نصاری و یهود
که ز صد دوزخ مرا آتش فزود
جنت و دوزخ بمان بر عقل خام
من ندانم آتش از برد و سلام
آتش رخسار یار دلفروز
شعله ور گشتم به جان پرده سوز
تا رهم از دوزخ و جنت در او
نه غضب بشناسم از رحمت در او
هر چه خواهد گو به ما دلبر کند
گر بسوزد ور به سر افسر کند
من نه از سر واقفم نز افسرش
محو و مستم بر جمال انورش
هر دمی بنمایدم روی دگر
در غمش آموزدم خوی دگر
عشق آمد وقت میدان تازی است
پیش رویش نوبت جانبازی است
هر چه تازم از پی اش گوید بتاز
هر چه بازم جان بر او گوید بباز
بگذرم چون از مکان و لامکان
آردم بر گام اول همچنان
بنددم پر کز یهود افسانه گو
شرح عنقا هل ز مرغ خانه گو
باز چون نوبت رسد می خوانمت
سوی آن قافی که دانی رانمت

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
مر یهودان بر نصاری دق زنند
نیستشان چیزی دم از ناحق زنند
هم نصاری بر یهود آرند رد
کز خدا دورند و گمراه از رشد
هر دو را هم بر کتاب است انتساب
وین بود ظاهر ز یتلون الکتاب
همچنین گفتند آن بی دانشان
مثل ایشان گفت های بد نشان
پس خدا مابینشان باشد حکم
در قیامت ز اختلاف بیش و کم
در قیام مهدی کامل شیون
رفع گردد اختلاف این قرون
اختلاف مشرکین و اهل کتاب
کز ظهور وحدتند اندر حجاب
رفع از هر فرقه گردد مو به مو
چون نماید وحدت ذاتیه رو

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
گوید آن کس که به دانش نیست جفت
حق چرا با ما نمی آید به گفت
نیست چون از علم توحیدش نشان
بر گمانش حق چو او دارد بیان
علم گر می داشت بر توحید او
کی چنین می گفت از تردید او
حق اراده کرد عالم هست شد
عرش و فرش از نیم جامش مست شد
آمدند اندر ظهور اشیاء همه
قطرة تو چیست زآن دریا همه
پیش موجی لاشی و دلخون شوی
پیش دریا آفرین تا چون شوی
گر ز توحیدت خبر بود ای دبنگ
می شنیدی حرف او از چوب و سنگ
پس چه گفتند انبیاء و آن کرام
که نکردی فهم و نشنیدی کلام
سد نمودی هر چه بودت رابطه
پس سخن خواهی ز حق بی واسطه
مست بودی یا نبودت هیچ گوش
کاین همه گفتار ناوردت به هوش
این بر آن ماند که می بردت ز هوش
پرسی آنگه نشیه را از می فروش
کآن نشاط باده اندر وی کجاست
جای آن بنما اگر گویی تو راست
گوید او با چون تو خامی گیج و مست
من چه گویم نشیه می در تو است
چشم پوشیدی ز نور وحدتش
باز خواهی از رسولان آیتش
کز چه ناید آیتی ما را متین
این چنین گفتند قومی پیش از این
در عناد و شرک باشد سر به سر
قلبهاشان بر شبیه یکدگر
جمله یعنی در هوای نفس دون
شبه هم باشند اندر آزمون
نفس سرکش دارد اندر جزء و کل
از هواها نفی و انکار رسل
ما بیان کردیم آیت های دین
بهر آن قومی که دارند آن یقین

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
ما فرستادیم بالحق ای رسول
هم بشیر و هم نذیرت در نزول
بر جنان باشی مطیعان را بشیر
بیم بدهی عاصیان را از سعیر
هیچ اگر نایند در دین سلیم
خود تو کی پرسیده گردی از جحیم
کس نپرسد از تو هیچ ای مستطاب
کز چه زین دونان نشد رفع حجاب 
از تو کی خوشنود گردند ای ودود
از رهی هرگز نصاری و یهود
تا که گردی پیرو آیینشان
در عیان هم ملت و هم دینشان
گو هدایت آن بود کز حق بود
یعنی از توحید او مشتق بود
گر تو گردی پیرو اهوایشان
بعد از آن کآمد ز علمت نور جان
نیستت از حق ولی و ناصری
پس مکن قصد از رضای قاصری
مصطفی جستی رضای کافران
تا مگر آیند در دینش سران
آمد این آیت که ایشان در نیت
از تو کی راضی شوند از ترضیت
جو رضای حق در احکام و عمل
نی رضای خودپسندان دغل
که هوای نفسشان گردیده دین
غیر دنیا نیستشان دینی مبین
ناصرت حق بس بود  اینها خسند
نیستشان دل گر یکی ور صد کسند
صد هزاران پر کاه اندر نهاد
خود تو گو چبود به پیش تند باد
باد هم دانی که در فرمان کیست
پیش حکمش باد با که مستوی است

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
الذین آتینٰاهم الکتٰاب یتلونه حق تلاٰوته أولٰیک یؤمنون به و من یکفر به فأولٰیک هم الخٰاسرون ۱۲۱
آن کسان که دادم ایشان را کتاب
زآن بخوانند آنچه حق است و صواب
چیست آن حق تلاوت التفات
از کلام الله به افعال و صفات
بگروند آنان به او کاهل اللهند
از حقایق وز معانی آگهند
وآنکه کافر شد زیان آورده است
عقل و جانش تیره و در پرده است

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
ذکر اسراییلیان و افضال حق
که بر ایشان شد گذشت اندر ورق
نیست بر تکرار حاجت شرح آن
هست تکرارش به تأکید بیان
گرچه از تکرارش آید در سیر
معنی دیگر مرا اندر نظر
لیک چون ز ارباب تفسیر و بیان
کس نکرده در کتابی ذکر آن
هم نگویم من که یک هرزه درای
گوید این تفسیر می باشد به رأی
زین ستوران خسیس پر حسد
خورده ام در هر مقامی من لگد
تا توانستند در انکار من
سعی کردند از غلط اغیار من
پیش هر کس بر طریقی ناپسند
نفی من کردند دشمن روی چند
نیست چیزی زبدة الاسرار او
یا که عرفان الحق  از گفتار او
ور نکرد این حرف باور عاقلی
که نماند شمس پنهان در گلی
کی توان قول صفی را کرد پست
که ز خورشید فلک روشنتر است
می کنند انکار کاینها نز صفی است
هیچ او را علم و ذوق اینگونه نیست
زین نشد چیزی کم از دریای من
بر من افزود از کرم مولای من
هر چه افزودند بر انکار خویش
حق به من افزون نمود اسرار خویش
نیست خویی بدتر ای جان از حسد
بوالحکم شد گیج و نادان از حسد
هر چه ماه افزون ضیاء و ضوء کند
آنکه دانی بیشتر عوعو کند
ماه کی پوشد ز عوعو روی خود
بوالحکم را گو بمان در خوی خود
مصطفیص را داده حق این کر و فر
تو چه گویی ای جهول خیره سر
گویی او امی است  پس این قول کیست
گر ز غیب آید تو انکارت ز چیست
ور بود بد تو چو او یک آیه گو
ز آفتابی بی خبر از سایه گو
مشرق و مغرب ز نور خور پر است
چه زیان خفاش ار زو دلخور است
تو که نفی نور فاشی کرده ای
خود ز بی چشمی خفاشی کرده ای
منکر فضل خدا و داد او
آن شود که غافل است از یاد او
آل اسراییل گر آرید یاد
هست احمد ص فضل دیگر بر عباد
یاد این نعمت کنید ار مردمید
ور کنید انکار این سر را دمید
ز احمد ص مرسل فزود اکرام را
بود تکرار از پی الزام را
نکتۀ دیگر که فهمش خاص ماست
گویمت در ضمن تفسیر او بجاست
خواهد آمد موقع تحقیق آن
ور نه رو بحر الحقایق را بخوان
اندر آنجا ذکر آن را کرده ام
آن معانی در بیا ن آورده ام
اندر اینجا هست کافی این مثل
گر غلامی دزد گردد یا دغل
هر زمان کز وی خطایی سر زند
خواجه الزامش به فضل خود کند
که تو را دادم فراوان مال و جاه
تا که داری حق احسانم نگاه
صد خطا کردی و بخشودم تو را
بر نوا و نعمت افزودم تو را
باز افزودی تو بر طغیان خود
هیچ ناری در نظر پیمان خود
خاصه اکنون که فرستادم پیام
بر رعیت بهر نظم و اهتمام
تو روی گویی که این باشد دروغ
نیست در گفتار و کردارش فروغ
از حقوق من نیاوردی به یاد
زین سپس مانی ز فضلم نامراد
این خطا از هر خطا افزونتر است
آن خطاها جمله دم بود این سر است
پس بپرهیز از چنان روز ای دبنگ
که بکوبم جمله اعضایت به سنگ
تا فروزم بهر جانت آتشی
کاین چنین باشد سزای سرکشی
کس نگیرم جای تو در انتقام
نیست مقبولم عطایی ناتمام
هم تو را نبود شفیع و ناصری
توبه کن نک تا به دفعش قادری
همچنین میدان خطابات وجود
بر قوای طبع از روی شهود
از پی تعظیم عقل مستطاب
مابقی را رو تعقل کن بیاب

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
وآن زمان که آزموده شد خلیل
یعنی ابراهیم از رب جلیل
بر کلامی چند بس کرد آن تمام
گفت گردانم به خلقانت امام
گفت هست این بهر فرزندان من
گفت نی ظالم ندارد این فطن
بعضی از ذریه ات ظالم شوند
بر صفات و سنت تو نگروند
عهد من هرگز به ظالم کی رسد
کی نسیم فرودین بر دی رسد
این بلیه سیر روحانیت است
قلب و روح سر خفی و وحدت است
جمله احوال و مقامات سلوک
با وصول آنسان که شد خاص ملوک
گشت تعبیر این مراتب ز اقتضا ء
خود به تسلیم و توکل یا رضا ء
هست اتمام مراتب در فناء
زآن سپس گردد امام ذوالبقا ء
چون مراتب در فنا ء گردد تمام
بر خلایق در بقا ء باشد امام
سوی خلق از حق دگر راجع شود
در هدایت نسخۀ جامع شود
بین حق و خلق گردد واسطه
زو به حق یابند خلقان رابطه
ظالم آن باشد که افزون کرد و کاست
از حقوق حق و خلق  وین است راست
این خلافت را نشاید  ظالم است
جاهل الذات است گرچه عالم است
ظالم از عهد امامت عاری است
عدل و عصمت شرط عهد باری است

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
وینکه گرداندیم جای بازگشت
خانه را بر مردم از هر شهر و دشت
مأمن است او پس بگیرید از نیاز
جای ابراهیم از بهر نماز
ما به ابراهیم و اسماییل هین
در طهارت عهد کردیم این چنین
پاک تا دارند و نیک آن خانه را
راه ندهند اندر آن بیگانه را
بهر طوف طایفین و عاکفین
راکعان و ساجدان ز اهل یقین
قلب باشد کعبۀ اهل مقام
صورت آن خانه شد بیت الحرام
مرجع است و مأمن او از بهر ناس
هم سلامت را سبب دور از هراس
چون در آن ساکن شوند اندر وصول
ایمنند از شر نفس بوالفضول
وز فریب قوه های طبع پست
وز فساد و کید وهم تیز دست
جای ابراهیم اگر دانی مقام
شد مقام روح و خلت بر کرام
وآن مصلی موطن ذکر اندر است
بالحقیقه آن صلات اکبر است
در مقام ذکر اکبر شرح آن
با تو گویم گر بود توفیق و جان
عهد یزدان با خلیل و با ذبیح
بود بر تطهیر قلب ای مستریح
تا ز ارجاس دواعی هوی
وز صفات نفس و ادناس قوی
پاک دارند از برای طایفین
یعنی اهل اشتیاق و سالکین
که به دور آن سرای پاک صاف
دایما باشند در حو ل و طواف
عاکفین از عارفان کاملند
کز توکل بر مقامش واصلند
هست این توحید افعال ای فقیر
نیست قلب آنجا دگر تلوین پذیر
فارغ است از نقش و تلوینات نفس
وز تعین ها و تعیینات نفس
وآن رکوع از خاضعین است ای ثقات
که بر ایشان شد تجلی صفات
می رسند اینجا به تحقیق از ولا ء
اهل تسلیم از توکل بر رضا ء
وآن سجود اهل فنا ء را شد پسند
کز تجلی فانی اندر وحدتند

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
گفت ابراهیم که ای پروردگار
این بلد را امن گردان از عثار
واهل آن را رزق ده از هر ثمر
هر که ز ایشان آرد ایمان بی خطر
بر خدا و هم به روز واپسین
یعنی الا عاصیان و مشرکین
گفت آری ور شود کافر یکی
میدهم او را تمتع اندکی
پس نمایم مضطر او را بر سعیر
بر عذاب نار و هم بیس المصیر
آن بلد را صدر دان کآمد حریم
بهر قلب مؤتمن یعنی سلیم
از صفات نفس و استیلای آن
و اغتیال آن عدوی تیره جان
اهل او ایمن بوند از مکر جن
از قواهای بدن بس مطمین
رزق اهلش شد معارف در فتوح
نور و حکمت کآن بود اثمار روح
وحد و اللهند زایشان مؤمنین
بر خدا و بر معاد و یوم دین
ساکنین صدر دارند احتجاب
نیستشان از حد تجاوز ز انتساب
بهره یابند از تمتع بس قلیل
در وعاء صدر محجوب و ذلیل
از معانی وز علوم نازله
کآید از روح آن فیوض کامله
زآن معانی زآن حقایق زآن حکم
میبرند ایشان تمتع سخت کم
بر عذاب نار حرمان مضطرند
گرچه از نقصان خود مستحضرند

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
صبغة اللٰه و من أحسن من اللٰه صبغة و نحن له عٰابدون ۱۳۸
رنگ خدا و کیست نیکوتر از خدا در رنگ کردن و ما مر او را پرستندگانیم ۱۳۸
رنگ حق است این مذاهب وین ملل
رنگ را زو کیست بهتر در عمل
صبغة الله یعنی اندر اهتدا
گشت باید تابع دین خدا
به ز شرع الله و دینش رنگ نیست
غیر رنگش هیچ در فرهنگ نیست
صبغة الله است اصل رنگ ما
هم به او ایمان ما و آهنگ ما
هست هر ذی اعتقادی باطنش
خود به رنگ اعتقاد کامنش
صاحبان اعتقادات ای همام
رنگ دارند از نبی خود تمام
اهل هر ملت به صبغی در خور است
صبغ او بر صبغ آن پیغمبر است
و اهل هر مذهب به صبغ آن امام
که مر ایشان راست قاید در نظام
اهل حکمت منصبغ هم بر عقول
بر عقول خویش یعنی بالحصول
و اهل اهواء و بدع مصبوغ نیز
بر هوی و بر نفوس بی تمیز
وآن موحد منصبغ بر صبغ حق
صبغة الله است صبغش در نسق
نیست رنگی بهتر از رنگ وجود
هل تعین رنگ او را گیر زود
هر خمی را رنگی اندر کثرت است
رنگ بیرنگی نشان وحدت است
نه موحد رومی و نه زنگی است
رنگ او از رنگها بی رنگی است
رنگ گل بگذار و رنگ باغ شو
محو رنگ آمیزی صباغ شو
فقر جویی  شو سیه رو از دو کون
رنگ فقر این است بی تغییر لون

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
گو تخاصم می کنید آیا ز کین
در خدا و علم غیب و امر دین
اوست بر ما و شما جمله خدای
جمله مصنوعیم او را ز اقتضای
هست مر اعمال ما از بهر ما
هم عمل های شما بهر شما
ما مر او را مخلصیم و خالصیم
چون شما نی در عملها ناقصیم
یا که میگویند ابراهیم بود
یا خود اسماعیل و اسحاق از یهود
هم دگر یعقوب و اسباطش تمام
خارج است از عقل و برهان این کلام
گو شما دانید این را یا خدا
کوست دانا بر همه جهر و خفا
کیست ظالم تر از آن کو از ستم
داشت نزد حق شهادت مکتتم
شاهدید و پردة غفلت زنید
نیست حق غافل از آنچه می کنید
یعنی آگاهید از حکم کتاب
که رسول است احمد ص از حق بالصواب
یعنی آگاهید کاحمدص برتر است
بر تمام انس و جان پیغمبر است
وآنگهی پوشید چشم از کردگار
زآنچه دانید از گواهی آشکار
تلک امة قد خلت آمد بیان
نیست بر تکرار حاجت ذکر آن

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
سالها می بود روی اقدسش
در عبادت سوی بیت المقدسش
هود گفتند ار نداریم امتیاز
چون گذاری تو به قبلۀ ما نماز
ما مقدم بوده ایم از روی دین
هر مقدم فضل او باشد یقین
تنگدل شد احمد ص کامل شهود
از سخنهای غم انگیز یهود
روز دیگر جبرییل اندر قیام
کرد رویش جانب بیت الحرام
مشرکان گفتند آخر ز امتیاز
سوی دین اولش گردید باز
یا منافق پیشگان از مسلمین
بودشان این گفتگو از حقد و کین
لاجرم این آیت از رب الاحد
گشت نازل که گروهی بی خرد
زود باشد در میانشان گفتگو
که شما از قبله گرداندید رو
این چنین گویند کاین اسلامیان
منحرف گشتند از قبله عیان
گر مراد از دین خود می یافتند
رو ز قبلۀ خویش چون برتافتند
این سفیهان عقلشان بر ظاهر است
بر حقایق نارسا و قاصر است
از خفاف عقل و هم از ابلهی
نیستشان ز اسلام و توحید آگهی
عقلشان را گر نبودی اعوجاج
با تو از هر ره نکردند احتجاج
 در تحقیق حقیقت قبله 
چونکه دورند از رسوم معرفت
ملتزم سازند حق را بر جهت
عارف ار بودند بر توحید ذات
بودشان حق وافی از کل جهات
گو بود زو مشرق و مغرب همه
خود برون از میمنه است و مشیمه
خود بود از وجه یهدی من یشآء
بر صراط مستقیمش رهنما
آن طریق مستقیم وحدت است
کش مساوی هر جهت با نسبت است
سوی او باشد توجه نی به حد
حد بود مفقود در وجه الاحد
دین حق واحد بود وین اختلاف
از هوای نفس خلق است و خلاف
دین حق نبود در او مکر و فساد
و اختراعات نفوس کج نهاد
دین که از نفس و هوی شد باطل است
ور به حق باشد به وحدت شامل است
مطلع بود آن رسول پاک دلق
کاصل هر دینی است حق بی شوب خلق
بود مکشوفش حقیقت های دین
کاصل ادیان نیست غیر از حق یقین
جمله را توحید باری شامل است
وسوسۀ نفس است آنچه باطل است
وسوسۀ نفس ار رود باقی حق است
حق ز تخمین خلایق مطلق است
چشم او بر نور آن توحید بود
که در ادیان برتر از تحدید بود
هست از آن کوتاه دست کذب خلق
وآنچه خلقان راست از پا تا به حلق
یعنی انکار و اکاذیب و جحود
کآن سزای مشرکان بود و یهود
حد خلقی لایق معبود نیست
بر مقامی ذات او محدود نیست
لاجرم بر قبلتینش بد نماز
بر حقیقت داشت رو  نی بر مجاز
وآنکه می گفتند قبلۀ ماست این
بیخبر بودند از توحید و دین
قبلۀ آنها هوی بود و مجاز
حق ز باطل می نکردند امتیاز
کعبه و هم بیت مقدس از حق است
آنکه گوید هست از ما  احمق است
کعبه کز مشرک بود سنگ و گل است
ور موحد رو کند نور دل است
بیت مقدس ور بود خاص یهود
قبله نبود جای جنگ است و جحود
ور موحد رو کند آنجا خداست
قبله گاه انبیاء و اولیاست
مصطفیص را سوی حق بد قلب عین
کرد رو از مصلحت بر قبلتین
تو چه دانی ای عنود یاوه گو
کز چه رو بر قبلتین او کرد رو
بس جهت ها داشت کو بر قبلتین
رو نمود اندر نماز از فرض عین
مر جهاتش را صفی داند و لیک
وجهی از آن جمله گویم با تو نیک
خواست گوید کاین دو دین اصلش یک است
وین دو قبله نز یهود و مشرک است
بهر ما خاص است کاصلش نزد ماست
قبلۀ اهل جدل نفس و هواست
بیت مقدس نز یهود است ای همام
هم نه بهر مشرکان بیت الحرام
هر دو قبلۀ اهل توحید است و بس
نی که قبلۀ ا هل انکار و هوس
گر به قبله رو نماید ناکسی
قبله از وی رو بگرداند بسی
ور به سنگی سجده آرد عارفی
قبله گردد  نی که در هر موقفی
نکته ها را با تو گفتم مو به مو
تا ز توحیدش توانی برد بو

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -