cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
در اصل ترک است و پدران او در خدمت امرای ترک می بوده اند این مطلع از اوست 
دگر ای هم نشینان خار خاری کرده ام پیدا
عجب نازک نهالی گلعذاری کرده ام پیدا

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
اگر چه ترک است اما مدتها در میان تاجیکان بسر برده و میباشد این مطلع از اوست 
وفا و مهر پیش آورد و برد از دل بدر کین را
خدا انداخت گویا در دل آن نازنین این را

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
فلک روزی که از کوی توام آواره میسازد
فلاخن از مه نو سنگ از سیاره میسازد

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
بدل تیری کازان ترک کمان ابرو کند منزل
نهالی گردد و تخم محبت باشدش حاصل

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
گر سنین چون قیلماسم چاک ای بیت نازک بدن
گوروم اولسون شول قبا اکنونده پیراهن کفن
چخمسا سودای زلفک باشدن ای مه گریوزایل
استخوان کلم ایچره دو تسه عقرب لرو طن

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
داده است غمت بیخودی دیگرم امروز
دیوانه و آشفته دل و ابترم امروز
در پیش رقیب تو ز سگ کمترم امروز
تا نشنوم آواز هلالی و نه بینم
کورم چو زلالی و چو قوسی کرم امروز
حیدر که بهر کوچه دویدی بکلوخی
در میان غزل این بیت او خوب واقع شده و مراد از ایراد این غزل همین بیت است 
در خانه خود ره ندهد حیدرم امروز
فردا نکنم آرزوی سایه طوبی

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
بازاری تخلص میکند و این دو رباعی از اوست
او در طلب زر است و من با زاری
گر زانکه دل از صید غمش باز آری
صیدی است که آن از دهن باز آری
با دل گفتم که ای دل احوال تو چیست
دل دیده پر آب کرد و بسیار گریست
گفتا که چگونه باشد احوال کسی

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
گر بنالم عجبی نیست که دردی دارم
ماهی که او نظر بمن خسته داشت رفت

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
ای نام تو تاج سر هر نامه که خوانند
نام تو بخوانند ونشان تو ندانند
گر تیر نظر را بنشانم به نشانی
با کج نظران راست نیاید که کمانند
وصف تو همان است که گفتند و شنیدیم
وین گفت و شنید است که بسیار در آنند
در وصف کمال تو چو درعند همه گوش
سر تا قدم آن ها که چو شمشیر زبانند
وین راست روانی که چو تیرند ز کیشت
پر کرده لبالب به زه از شکر دهانند
جان سوخته تاب تجلی جلالت
بنمای جمالت که جهانی نگرانند
بنمای رخت تا که ببینند به تحقیق
جمعی که پس پرده پندار و گمانند
از علم به معلوم رسیدند کسانی
کز پرتو دیدار تو در عین عیانند
دانند یقین راه حسینی و حجازی
کز اهل عراقند و ز شهر همدانند
عالم به تو زنده است نه جسمی و نه جانی
ای جان جهان زنده به تو جان و جهانند
اشیاء که صفت های تو را مظهر نورند
در پرده انوار تو پیدا و نهانند
از آب و هوا جرم زمین چون کف دریای
وین هفت فلک بر سر آتش چو دخانند
صحراست مگر چرخ ز بزغاله و بره
یا بحر که در وی همه حوت و سرطانند
اوتاد جبالند کمر بسته به خدمت
وز تیغ بیندوخته زر در دل کانند
گنجور سپهرند یکی بحر و دوم کان
کان هر دو درین رسته  بازار دو کانند
جان من تنها چه متاعی ست که هر دم
صد قافله  جان به جناب تو روانند
آنان که بخیلند به جان در ره جانان
گر جان عزیزند سبکسار و گرانند
امروز همه ضال و ذلیلند دلیلان
دالند ولی نحس چو دال دبرانند
ناصر چو معانی بیان تو بدیع است
اشعار تو مفتاح معانی و بیانند
تا کی سخن و لاف سخن ترک سخن گوی
بازان ز خموشی ست که بر دست شهانند
از بلبل و قمری اگر احوال بپرسی
گویند که از دست زبان در چه زیانند
خیر است کلید در فردوس دگر خیر
حوران نشیندی همه خیرات حسانند
یارب به طفیل همه بر بنده ببخشای
تا جمله ز انعام تو محروم نمانند

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
مرا چو بحر لب خشک و دیده تر باشد
چو کوه بر سر تیغ زبان گهر باشد
مرا سیاهی دیده سپید باد چو سیم
اگر به غیر رخ زرد وجه زر باشد
گمان مبر که اگر تیر ناله بگشایم
سنان آه مرا آسمان سپر باشد
دلا فرح نتوان یافت خاصه در دوری
که شربت تو ز خونابه جگر باشد
مپوش درع جفا و مکش سنان ستم
که تیر ناله مظلوم کارگر باشد
اگر جهاد تو با نفس خود توانی کرد
امید هست که بر دشمنت ظفر باشد
وگر تو منکر اهل هوا توانی شد
یقین شناس که این کار معتبر باشد
مباش غره به سیمای خویش چون طاووس
که بهتر از تو در این ملک جانور باشد
ز سیر جوی صفا گر لطافتی داری
که آب را دل شوریده از حضر باشد
رخ منور خورشید مطلع انوار
از آن بود که شب و روز در سفر باشد
کسی که گنج قناعت به کنج عزلت یافت
ز اختلاط بدان نیک با حذر باشد
رضا به قسم خدا داده ام بدان شاکر
که خشک نانی حاصل ز کلک تر باشد
چو حلقه هر که بود روی سخت بر درها
بر آستان خسان همچو خاک در باشد
طمع به کس نکنم از گدایی ام عار است
سؤال کا رگدایان بی هنر باشد
ثنای هر کس و ناکس ز بهر زر نکنم
که وجه قوت من از دست رنجبر باشد
به غیر مدح نبی و ولی نخواهم گفت
چو رأی طوطی شیرین سخن شکر باشد
نظر کنند ز من وام اختران فلک
که آفتاب هدی را به من نظر باشد
پناه و پشت رسالت رسول یار خدای
که خلق را به ره راست رهبر باشد
شفیع روز قیامت محمد مرسل
که مهبط ملک و مقصد بشر باشد
فقیر ملک ستان خاکی فلک پیما
که عرش در ره او خاک رهگذر باشد
همای همت او را که هست فارغ بال
چو بیضه ای کره چرخ زیر پر باشد
به هر کجا که رود آفتاب رایت او
چو سایه دولت جاوید بر اثر باشد
مراد خلقت افلاک ذات کامل اوست
بلی غرض ز وجود شجر ثمر باشد
ز پای منبر او خطبه سر بلندی یافت
ز نام نامی او سکه نامور باشد
ز بسکه سرزنش از کسر اوست کسری را
مدام تاق مداین شکسته سر باشد
گر او خبر ندهد از معاد و مبدأ خلق
ز آمد و شد خود روح بی خبر باشد
زهی سحاب سخایی که رود نیل فلک
به پیش بحر محیط کفت شمر باشد
گشاد شست تو از قرب قاب قوسین است
ز نوک ناوک تو ماه در خطر باشد
چگونه زلزلة الارض در جبال افتد
چو دست حلم تو با کوه در کمر باشد
براق عزم تو چون بر فلک عروج کند
سمند جاه تو را نعل از قمر باشد
به مرغزار فلک برق سان براق تو را
ز هاب چشمه خورشید آب خور باشد
کجا نظر سوی زاغ آشیان دهر بود
تو را که سرمه ما زاغ در بصر باشد
چه التفات بود بر سفینه ناصر
تو را که نوح پیمبر درودگر باشد
سخن ز بیم ملال تو مختصر کردم
به نازکان سخن آن به که مختصر باشد

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
ای ز تأیید ازل نقد امانت را امین
محرم اسرار قرآن همدم روح الامین
صادق اعظم محمد صاحب تیغ و کتاب
سرور اهل هدی سرخیل اصحاب الیمین
احمد مرسل ابوالقاسم که رضوان در بهشت
می کند از خاک پایت توتیای حور عین
چشمه خورشید از آن شد چشم پر نور فلک
کو نهد هر صبح بر خاک جناب تو جبین
اختران در پای تو چون دانه گوهر نثار
آسمان در دست تو چون حلقه انگشترین
تا شده دارالشفای دردمندان دین تو
داده کوران گمان را سرمه عین الیقین
ماه نو را کرده گردون از برای تو رکاب
بر براق برق سیر آن شب که بربستی تو زین
چون مگس از سوختن ترسید و نامد جبرییل
تو چو پروانه به شمع وصل گشتی همنشین
در بیان شرع یزدان با صحابه گفته راز
در مقام لی مع الله با خدا بوده قرین
گاه تیغ ظالمان از گوهر تو برده آب
گه شکسته سنگ بدخواهان تو را در ثمین
مرغ جان بیدلان غوغا کند همچون ذباب
در سخن چون از لب شیرین فشانی انگبین
آمد از والشمس مقصود الهی نام تو
ای خدا خورده به روی عالم آرایت یمین
مشک از آهو بود با بویت ار لافی زند
چین تو را در مشک و آهو مشک می سازد به چین
جوهر جسم تو چون پنهان شد اندر درج خاک
در طلب سرگشته می گردد فلک گرد زمین
یا حبیب الله ز خواب مغفرت بردار سر
نرگس رعنا گشا و حال مشتاقان ببین
انتظار عاشقان در هجر تو بسیار شد
خیز از خاک لحد چون ارغوان و یاسمین
داد مظلومان امت ده که دور از روی تو
ظلم بی دینان خرابی کرد در بنیاد دین
بر سر خاک تو تا دل بسته ام قندیل وار
شعله مهر تو دارم در درون آتشین
جز گدای آستانت نیست ناصر زانکه هست
آستانت را کلید دولت اندر آستین

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
همی دهند بشارت مبشران صبا
که شد مزاج جهان خوش ز اعتدال هوا
به شکل صورت آیینه می نماید روی
هر آن لطیفه که مستور بود در دل ما
مگر که باد صبا را خواص عیسی بود
که دم به دم کند اموات خاک را احیا
دل سپهر چو از مهر گرم شد بر من
برفت از سر ما رنج و محنت سرما
برای مجلس دردی کشان ز جام حیات
بر آب شیشه گری می کند نسیم صبا
برفت آنکه چمن را نوا و برگ نبود
کنون ز بلبل و گل می رسد به برگ و نوا
بنفشه از خط خوبان چو شمه ای بر خواند
سپهرش از سر غیرت زبان کشد به قفا
در آب عکس رخ دلبران رعنا دید
که سرخ و زرد بر آمد به باغ گل ز حیا
از آن چو برگ به هر باد بید می لرزد
که همچو قد بتان کار سرو شد بالا
مقیم در دل غنچه است صورت شاهد
مدام در سر لاله است ساغر صهبا
برابرند چو میزان تو کفه شب و روز
که با حمل شده خورشید را سرو سودا
به دلو رهگذرش از برای آن افتاد
که در فلک مثل یوسف است خوب لقا
بر آمد از لب دریا چو یونس از ماهی
کلیم وار نمود از حمل ید بیضا
چنان به برج حمل شد بعینه خورشید
که سوی بیت شرف آفتاب ابر عطا
خدایگان سلاطین جلال الدین هوشنگ
که هست کسوت شاهی به قد او زیبا
مه سپهر جلالت که چرخ با همه قدر
ز اسم اعظم او ساخت حرز هفت اعضا
به قصر قیصر تشبیه دار او نکنم
که قصر قیصر نبود چو دار او دارا
به مجلسی که نشینده چو آفتاب در اوج
ز بندگان کمر بسته اش بود جوزا
چه خون دیده که از دست او ندارد کان
چه شور کز کف او نیست در دل دریا
ایا شهی که چو بندی میان به کین عدو
سماک اعزل رامح شود به روز وغا
سپربیفکند از سهم خسرو گردون
در آن زمان که بر آری تو تیغ در هیجا
اگر به کوه رسد صیت عالم آرایت
شود چو گل همه تن گوش صخره صما
ز چشمه کوه براند آب و سنگ بر دل زد
ز باد حلم تو نالید از زبان صدا
چو ذره هر که در هوادار توست از دل و جان
چو آفتاب جهانگیر شد تن تنها
فلک برای تو افراخت تارم مینو
زمین ز بهر تو گسترد مفرش مینا
ز غنچه خرگه سبز و ز لاله خیمه سرخ
زد از برای تو فراش باد در صحرا
عدو ز رابت تو روی می نهد به گریز
کجا تواند رفتن ز کام اژدرها
چو گرد موکب تو روی مهر در پوشید
جهان روشن تاریک گشت بر اعدا
شها سخن نه به اندازه من است ولی
به فر عدل تو عالی همی شود انشا
چو کوه در دل تنگ من است کان گهر
از آن چو کاه به بادی نمی روم هر جا
فشانده دست فراغت بر اطلس و اکسون
کشیده پای قناعت به دامن خارا
به یمن غره ماه سعادت تو دهد
مزید شهرت من این قصیده غرا
به شعر من نبود گنج شایگان را وزن
سمند فکر بطی نیست کاورد ایطا
سر مرا هوس خاک آستانه توست
به سوی کل بود آری تحرک اجزا
چو ناصر از کرمت یافت دولت دو جهان
نخواهد از دو جهان غیر عمر تو به دعا
همیشه تا به چمن عندلیب فصل بهار
ز عشق شاهد گل برکشد هزار آوا
سرای پرده جاهت که غیرت چمن است
همیشه باد پر از عندلیب پرده سرا

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
صبحدم مژده وصل تو همی داد صبا
عالم پیر همی یافت از او عهد ضیا
هدهدی هادی سرنامه بلقیس آورد
منطق الطیر به نزدیک سلیمان ز سبا
روی بنما نظری و نظری با ما کن
که مرا چهره زرد است ز راز روی شما
راست چون سرو نشین خوش به کنار چشمم
راستی خوش نبود سرو روان خود بی ما
چه عجب نقش دهان تو اگر پیدا نیست
ذره در پرتو خورشید بود نا پیدا
کوی تو کعبه جان است و من از خون جگر
می خورم آب ز سرچشمه زمزم به صفا
از خطا نافه به چین سر زلفت دم زد
موی ها خاست بر اندامش از این فکر خطا
کفر را قصه هم از زلف تو گشته است دراز
فتنه را کار هم از قد تو گیرد بالا
از جفای تو بر آنم که حمایت طلبم
در پناه کرم و تربیت مولانا
صدر برجیس محل قطب هدی شمس الدین
آنکه نعمان جهان است ز جمع علما
آنکه با غیرت او تاب ندارد آتش
و آنکه با گوهر او آب ندارد دریا
عالم علم و جهان عمل وجودی جود
علم حلم و محیط کرم و کان سخا
ماه را رؤیت او درشکند طرف کلاه
چرخ را رفعت او چاک زند بند قبا
دوش در دفتر مدحش نظری می کردم
تا برم پیشکش او به طریق شعرا
منهی غیب خبر داد که در ساعت سعد
اختری کرد علو از افق عز و علا
غنچه ای در چمن دولت او نو بشکفت
بخت گفت انبته الله نباتا حسنا
ای که در مدرسه علم ادنی در علم
هست در مدرسه علم آدم اعلی
هرکه افعال پسندیده تو دید چه گفت
آدم است اینکه رسیده است به علم اسما
پیش صیت تو بود شهرت بدخواه چنان
که بسازد مگس از نغمه نوای عنقا
قاضی چرخ به جان مشتری قدر تو شد
نشدی تابع و خود نیستش این  قدر و بها
حد مدح تو به اندازه فکر ما نیست
گر همه صنعت ما هست به شعر تنها
این  قدر هست که تا قاضی اسلام شدی
باز بسته است به نوک قلمت حکم قضا
هر که در علم اشارات به قانون تو دید
از بلا جست نجات و ز مرض یافت شفا
ای جوانمرد ز فرط کرمت نحل و نخیل
وی توانگر ز عموم نعمت خاص و گدا
در سراپرده افلاک نهان شد زهره
ز احتساب تو که در پرده بود پرده سرا
ابر از بحر کفت تند بر آمد لیکن
از گهرباری تو غرق عرق شد ز حیا
کان ز دست دل دریای تو خون در جگر است
کوه می نالد و آوازه بر آمد به صدا
داورا بنده خاکی چو زمین در پیشت
تشنه افتاده و فیض کرمت ابر عطا
گر شود بر سر من ابر عطایت باران
بس که روید ز دل من گل و ریحان ثنا
ناصر از بیم ملال تو ز تطویل سخن
به از آن نیست که آید به سوی ختم و دعا
نا زمان لازم دور است تو را باد زمان
تا بقا ممکن ذات است تو را باد بقا

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
صبا آراست از گل بوستان را
صلای عیش در ده دوستان را
ز صوت مرغ بشنو ارغنون را
ز جام لاله درکش ارغوان را
می چون گل ستان از دست ساقی
که رنگ و بوی بخشد گلستان را
به ساغر در چمن شد گل که خوبان
چنین کردند کشت بوستان را
سر شاهی ست نرگس را ز کی باز
که بر سر می نهد تاج کیان را
مرا حیرت همه از دست بید است
که چون بی دست بردارد سنان را
جهد هر دم صبا از صحبت گل
وفایی نیست چندانی جهان را
شمر ساکن شد و صافی که از سیر
غباری بر دل است آب روان را
به خاصیت بهشت اردیبهشت است
که در پیری جوان سازد جهان را
دل غنچه فرح از زعفران یافت
که گل از خنده بگشاید دهان را
ز پیران در جوانی چون سبق برد
همین باشد نشان بخت جوان را
زداید صیقل رأی منیرش
ز مرآت یقین زنگ گمان را
زحل را گر محل بخشد به بهرام
قرین سعد گرداند قران  را
چنان دست ضعیفان را قوی کرد
که موری بشکند شیر ژیان را
زهی در دور انصاف تو گردون
به آتش سوخته تیر و کمان را
سحاب دست فیاض تو دارد
سخایی کان نباشد بحر و کان را
حسودت را چو سر بر تن گران است
سبک بردار از او بار گران را
زیان ناصر از دست زبان است
از آنرو گوش می دارد زبان را
نه هر ساعت به هر کس می توان گفت
حدیث ضعف حال ناتوان را
غریبی مانع آن شد که گویم
به پیش دوستی این داستان را
چو نتوان آب روی از بهر نان ریخت
به آبی می ببیاد خورد نان را
همی تا عالم فانی نداده است
بقای جاودانی انس و جان را
تو جان عالمی ایزد رساناد
به عمر تو بقای جاودان را

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
قد تو داد به باد آب روی طوبی را
بهشت حور ز غیرت بهشت اعلی را
مرا از دیده معنی نظر به صورت تست
که صورت تو نماید کمال معنی را
به صورتت نگرد بت پرست گر مانی ست
روان بر آب زند نقشهای مانی را
خلاف زاهد مستور چشم سر مست است
خراب کرد بنای صلاح و تقوی را
اگر به چشم تو زد لاف نرگس از مستی
مبصران نگرفتند خرده اعمی را
خیال زلف تو زنجیر عقل مجنون است
گذشت عمر و ندیدم به خواب لیلی را
شب وصال تو آن به که شمع بنشیند
به ماهتاب چه حاجب شب تجلی را 
مرا قضیه عشقت و شاهد و منظور
رسانده ایم به شاهد ثبوت دعوی را
نداشت ناصر دنیا و قصد دین کردی
مکن که مفتخرم فخر دین و دنیی را
جلال دولت و دین خسرو زمان هوشنگ
که از عدالت او کسرهاست کسری را
اگر چه مهر کشد تیغ کینه بر آفاق
چو صبح سر ببرد ظالمان ظلمی را
زمین به سده او می برد تقرب را
فلک به طالع او می کند تولی را
به حال انسان اگر لطف او از این سان است
دهد به عالم صغری جهان کبری را
زهی کریم که پیش از سؤال سایل را
چو آب لطف تو خواند جواب آری را
نسیم خلق تو یحیی العظام و هی رمیم
شکست نام تو ناموس معن و یحیی را
زلال جرعه جامت به خاصیت بخشید
مزاج چشمه حیوان لعاب افعی را
نواله های نوالت ز خوان گردون به
به سبزه ای نتوان داد من و سلوی را
بعید نیست که آید به عید اقبالت
حمل به خنجر بهرام بهر اضحی را
پجوز را که تواند ز لایجوز شناخت
اگر تو خط ندهی از جواز فتوی را
کسی که صورت لطف خدا ندیده بود
ترا ببیند و حاصل کند تسلی را
دم تو زنده کند در قرایت قرآن
مآثر نفس روح بخش عیسی را
به وقت انها ها در رخ تو حیران است
گشاده اند دو چشم از برای این هی را
تراست در ید بیضا به روز معرکه رمح
بدان مثال که ثعبان به دست موسی را
صدای کوس تو به گوش دشمن و دوست
به شر و خیر بشر یافت خوف و بشری را
کمان چرخ تو دارد شهاب دیو افکن
چرا که رجم کند جنیان حنی را
تذرو خصم ترا در عقب عقاب سه پر
رسیده تا برساند عقاب عقبی را
ز دست بوس تو چوگان چو گردن افرازد
چو سرزنش که خورد گوی از تمنی را
جهان پناها چون از علو مدحت تو
بر آسمان برساندم شعار شعری را
دبیر چرخ به خط رقاع من از نسخ
مثال داد کمال جریر و اعشی را
ثنای غیر ترا بار نیست در دل من
حریم کعبه حرام است لات و عزی را
مرا به عیب هنر منکرند طایفه ای
که نقش مولی خوانند نفس مولی را
الف اگر چه به نقطه برابر است به با
ز راستی خط آمد جدا الف بی را
نوشته ام سخنی طرز انوری و ظهیر
که نور داد ظهور از تراز حوری را
سه چار بیت بنا کرده ام شکایت حال
که رفع کرد قصور ریاض اخری را
درست بود به من عهد اقربا ز حضر
سفر گزیدم و بشکست عهد قربی را
ودیعتی که به ما وارسیده صبری بود
وداع کرد به کلی دیار و ماوی را
به هر طریق به سر برده عمر و می دانم
ولی ز دست ندادم طریق اولی را
به حیله آمده ام از دمشق یا بغداد
سلام من که رساند به حله سلمی را
به عین عقل نظر کن که کلک لاغر من
چگونه می کشد این حرفهای فربی را
به موقعی که نهم خامه بر رخ نامه
فلک نثار کند درج های املی را
ترا خدای دهد اجر تا فواضل تو
برند مجری ارباب فضل اجری را
سخن به حد ملالت نگویم و گویم
دعای جان تو و شکر حق تعالی را
همیشه تا که عقول و نفوس در عالم
دهند نظم به هم صورت و هیولی را
مدام صورت خصم تو در هیولی باد
نظر به نفس نفیست عقول اولی را

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
ز آفتاب رخ تست بر دل من تاب
ز تاب آتش رویت مرا چو زلف متاب
دلم به تاق خم ابروی تو قندیل است
ز سوز شوق فروزان چو شمع در محراب
یک امشبی که ز زلف و لب تو یافته ام
مییی چو چشم خروس و شبی چون غراب
بنوش باده که در دور چشم مستت
ز بهر نقل بر آتش مرا دلیست کباب
نشست در تک خم باده همچو افلاتون
بساز آینه ای چو اسکندر از می ناب
ببست باب سعادت به روی من گردون
مگر دری بگشاید مفتح الابواب
زحل محل عطارد نظر عبیدالله
که اسم اعظم او داد زینت القاب
خدایگان وزیران مهندس اعظم
که ضبط ملک دهد بی خطا به فکر صواب
وزیر مشرق و مغرب که روشنان فلک
به رأی روشن او عبده کنند خطاب
مدار تیغ و قلم خواچه ای که دیوان را
ز رأی او به همه روی روشن است حساب
ز فرط جود و سخاوت سؤال سایل را
صریر خامه او می دهد به لطف جواب
زهی رسیده به جایی که چرخ سیمابی
ز هیبت تو در آید به لرزه چون سیماب
کسی ندید به دور تو گریه جز از جام
کسی نکرد به عهد تو ناله غیر رباب
همای عدل تو تا باز سایه گستر شد
به دست تیهو در مانده از عقاب عقاب
چنان ز عدل تو معمور شد خرابه دهر
که در زمانه به جز بوم جغد نیست خراب
به غیر نرگس مست بتان که در خواب است
ندیده دیده مردم خیال فتنه به خواب
به هر کجا فتد از شمع رأی تو پرتو
از او فروغ به پروانه می برد مهتاب
بزرگ قدرا بر شعر بنده خرده مگیر
اگر چه نظم دلاویز تست در خوشاب
به خوشه چینی ارباب دولت آمده ام
بسی گدای به خرمن رسید از ارباب
مگر که لطف جمیلت سبب شود ور نی
به جهد بنده مرتب نمی شود اسباب
حکایت جم و جام جهان نمای مگوی
مگر تو بی خبری از صفای جام شراب
مرید پیر مغانم که روی زرد مرا
به باده عنبی سرخ کرد چون عناب
به غیر باده نداریم حاصلی از عمر
چو باد می گذرد عمر ساقیا دریاب
به کار دور اگر چرخ را شتابی نیست
تو بر موافقت او به کار می بشتاب
هزار گونه عم است از زمانه بر دل من
که شرح هر یک تطویل دارد و اطناب
گرفته ای چو عنان کار بنده را بر دست
توقع است که در پا نیفکنی چو رکاب
در این چنین سره وقتی که شاهدان نجوم
نهفته اند رخ مه به زیر ابر نقاب
ببست از دم سرد شمال چشمه مهر
فسرد از نفس زمهریر اشک سحاب
گرفت همچو سمندر پناه در آتش
که خون ماهی از لرزه خشک شد در آب
زمین ز برف بپوشید پوشش قاقم
هوا ز ابر به بر کرد جامه سنجاب
مرا که جز تن چون موی نیست مویینه
کجا ز باد توان زنده یافت در مرداب
جهان ز عدل شما بهشت و من بی جرم
چرا به دوزخ حرمان معذبم به عذاب
چو کردگار معین تو گشت ناصر را
از این عذاب نجاتی بده از ثواب
همیشه تا در دولت گشاده خواهد بود
گشاده باد در دولت تو از همه باب

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
گر باده نیست می خورم از خون دل شراب
ور نقل نیست ساخته ام از جگر کباب
گر شاهدی نباشد غم نیست زانکه هست
محبوب من کتابت و منظور من کتاب
گر مال و ملک نیست زبان چون تیغ هست
بر سروران دهر شده مالک الرقاب
گر از نعیم و ناز جهان نیستم نصیب
هستم به چندگونه هنر مالک نصاب
بردوخت چشم پیر فلک نوک خامه ام
گویی که هست خامه من نیزه شهاب
از سهم طعن نیزه خطی کلک من
هر شام آفتاب نهد تیغ در قراب
شاید اگر بلای من آید خواص من
آری همیشه آفت سر شد پر عقاب
بازار فضل دیده و بیزار گشته ام
زان ساعتی که من به هنر کردم انتساب
چون فضل شد فضول و هنر عیب و جرم
قدری نماند فضل و هنر را به هیچ باب
من شرق تا به غرب جهان آزموده ام
از فضل نیست هیچ هنرمند کامیاب
فایض شود ز آتش من آب معرفت
تا گل نسوخت از گل پیدا نشد گلاب
دینار شد حجاب ره ما اگر نه یار
دیدار می نماید هر لحظه بی حجاب
کوتاه باد دست من از دامنش چو عود
گر زانکه نیست کیسه من کاسه رباب
دلبر خرابه دل ما اختیار کرد
زانرو که جای گنج نباشد به جز خراب
امروز نیست در همه عالم دلی که نیست
از بخت در شکایت و با چرخ در عتاب
گویی که داد مادر گیتی به بخت من
بر جای شیر شربت خشخاش بهر آب
در طالعم سعادت کلی اثر کند
از صدر مشتری نظر آسمان جناب
فخر امام خواجه حسن آنکه چون حسین
راه خطا نرفت ز اندیشه صواب
پشت و پناه شرع کزو مسند قضا
دید آن سعادتی که نبیند فلک به خواب
چون روز روشن است که رأیش به راستی
بیرون برد ز زلف شب تیره پیچ و تاب
آن عالمی که سایل اگر می کند سؤال
احسان فی البدیهه او می دهد جواب
گیرد چو باد ابلق ایام را عنان را
چون آورد عزیمت او پای در رکاب
گر لطف او به عین عنایت نظر کند
آب حیات خیزد از لمعه سراب
ور قهر او به تیغ سیاست زبان دهد
عصفور قطع نسل کند باز چون سداب
ای خواجه ای که صاحب دیوان آسمان
از مهر با تو صاحب اعظم کند خطاب
چون سرمه خاک پای تو از روی خاصیت
بخشید نور باصره چشم آفتاب
می آورند بهر نثار قدوم تو
چشم سحاب و گوش صدف لؤلؤی خوشاب
از سرزنش حسود تو چون میخ خیمه بود
انداخت دست حادثه در گردنش طناب
بحر عجایب است کف در فشان تو
کز مد و جزر اوست روان زر به جای آب
افسرده خون ز بیم تو اندر عروق کان
در پیش دست تو ز حیا آب شد حباب
اندیشه سفر نکند هرگز از دمشق
الا کسی که دارد سلامش بود مآب
واحسرتا عراق که از مشهد نجف
دارد تراب تربت او بوی بو تراب
قدر تو هم عراق شناسد که قدر در
داند مبصری که کند علم اکتساب
دینار اگر چه هست غلام سفید روی
چون صفر پیش همت تو نیست در حساب
در خشک سال قحط کرم اهل فضل
غیر جناب عالی تو نیست فتح باب
شد وقت آنکه رهزن باد خزان به تیغ
بیرون کند قوافل اشجار را ثیاب
در گوشه های باغ شود منزوی هزار
بر منبر چمن چو خطیبان رود غراب
پوشد سپهر را فلک از ابر پوستین
بندد زمانه شاهد خورشید را نقاب
بر رود خشک سیل زند نغمه های تر
مغز زمانه تر شود از ناله رباب
شیر زیان به شکل سمندر ز بیم جان
آید به سوی آتش و غایب شود ز غاب
حاجت به بحث ناصر و حسن سؤال نیست
پیش از سؤال لطف تو خود می دهد جواب
تا دهر مستقیم بود دور برگذر
تا خاک بر گذار بود چرخ در شتاب
ذات تو مستقیم و جهان بر قرار باد
در حق تو دعای دعاگوی مستجاب

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
می رود قافله عمر رفیقان به شتاب
روز مولود رسولست خدا را در یاب
حامی ملت و ماحی گناه امت
خاتم دولت و ختم رسل از تیغ و کتاب
مالک ملک قدم شحنه دیوان ازل
حاکم حکم ابد محتسب روز حساب
آن محمد که شود عاقبت از وی محمود
گر ز خاک در او سر نکشیم از همه باب
همه جا مدحت او گفته خدا در قرآن
نام او جامع مدح است چه جای القاب
وقت آن است که یک بار دگر شمس ضحی
در شب قدر گشاید چو مه بدر نقاب
علم و منجق اسلام برافراخته اند
می کند شاهد آثار نبی رفع حجاب
آسمان شاید اگر شمع فروزد از مهر
زانکه با پرتو این نور ندارد مه تاب
قدر امروز به هر جای گرامی باشد
خاصه در بارگه حضرت قطب الاقطاب
شیخ الاسلام صفی الدین کز بحر صفا
صوفیان را بدهد صفوت او در خوشاب
مرشد مطلق کز پرتو لوح المحفوظ
نشر کرده است در آفاق علوم و آداب
سرو بستان ولایت که ز طیب خلقش
می دهد آب و گل مرقد او بوی گلاب
بر در زاویه اوست زوایای سپهر
خوار و سرگشته چو گردی که بود گرد حباب
در حظیره است ز قندیل حضورش شمعی
که از او نور به پروانه ستاند مهتاب
حافظان چون بگشایند در درج زمان
چرخ سیمابی در لرزه فتد چون سیماب
ذاکران همچو زر از آتش دل بگدازند
گردن و گوش جهان پر شود از گوهر ناب
صفه دار حدیثش صفت هشت بهشت
شرفه قبه قبرش شرف هفت قباب
خاک از تربت او فخر کند بر گردون
تن او در دل خاک است خوشا جان تراب
خلف حضرت او خواجه هفت اقلیم
آنکه سرحد جهان راست حریمش محراب
خواجه صدرالدین سلطان طریقت که به شرع
کشف اسرار حقیقت کند از راه صواب
این محال است که گنجد به جهان همت او
همتش گنج روان است جهان جان شراب
صحبتش گنج عمیق است و در او گنج گهر
می رسد از صدف صدق به گوش اصحاب
هر سؤالی که کند از نظر او سایل
کرم طبع جوابش دهد از لطف چو آب
هوشیاری که دورش قدح و مستی را
چشم نرگس نتواند که ببیند در خواب
ای کریمی که کف کافیت از خوان کرم
پیل با پشه همی بخشد عنقا به ذباب
فایض از نور رسول است به سوی امت
طبع فیاض تو در گوهر بحرالانساب
هادی ملت اسلامی و از دار اسلام
می رسد ذات تو را سلمک الله خطاب
مهر را ز آتش مهر تو همی گیرد تب
ماه با تابش مهر تو نمی آرد تاب
چشمه لطف که در ظاهر و باطن داری
می کند تشته وادی طلب را سیراب
چون سکندر نروی در طلب آب حیات
تویی آن خضر که در پیش تو آید به سر آب
تا برانداخته ای پرده دستان از دور
پیش آن چنگ مغنی نکند ناله رباب
بوم خصم تو خراب است چو منزلگه جغد
بال او باد سیه روی تر از پر غراب
خیمه جاه ترا چرخ برین باد تتق
خرگه قدر ترا حبل متین باد طناب
باد ظل تو به جایی که نیاید در حد
باد عمرت عددی کان نه در آید به حساب
سرورا خاک سر کوی تو یعنی ناصر
قرب ماهی ست که دارد به جناب تو مآب

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -