cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
همچنان کز خطش آن خال نهان پیدا شود
در میان حرف گاهی آن دهان پیدا شود
ابروش در عشوه شد از حرف ناصح سخت تر
وقت سرما بیشتر زور کمان پیدا شود
میشود روشن چراغم آن زمان کاین جسم زار
چون شرر از زیر سنگ کودکان پیدا شود
میدهند اسباب شادی غم چو میگیرد کمال
چون چمن پژمرده گردد زعفران پیدا شود
عیش زرداران نصیب بینوایان میشود
رنگ گلها در رخ برگ خزان پیدا شود
گرچه گم گردیده امروز از میان حق نمک
آخر از چشم منافق پیشگان پیدا شود
گرچه میخوابد غبار فتنه ها از آب تیغ
فتنه ها در عالم از تیغ زبان پیدا شود
بسکه از دلها بدورم کس نپردازد بمن
چون هدف استاده ام کان شخ کمان پیدا شود
تا نگردد دل تو را غربال از تیر بلا
گوهر گم گشته ات واعظ چه سان پیدا شود

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
کی دلت خوشحال با اندیشه دنیا شود
خار خارت کی گذارد غنچه دل وا شود
عرصه دنیا که در وی عاقلان سرگشته اند
آن قدر جانیست یک دیوانه را صحرا شود
چون خیالاتست در چشمت وجود این و آن
هیچ غیر از حق نماند چشم دل گر وا شود
از غبار دیده هر خط میشود خط غبار
دل چو بینا گشت خط معرفت خوانا شود
آدم آدم مرد مرد از همت همت بود
قیمتت بالا شود گر همتت والا شود
چشمها از روی شب پوشیده گردد از عبوس
دیده ها بر روی صبح از روگشادی واشود
روشناس خلق پیران را مریدان میکنند
در نوشتن حرفها از نقطه ها خوانا شود
تا نگوید یار ما واعظ که هر جایی شدی
گفت و گوی ما نمیخواهیم در هرجا شود

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
تا نسازی با جفا کی مشکلت آسان شود
غنچه تا بر خود نپیچد کی لبش خندان شود
میکند کوچک بزرگان را تلاش سروری
خویشتن را بحر چون بالا برد باران شود
ذوق عریانی چو یابی تن بپوشش کی دهی
راز رسوا گشته نتواند دگر پنهان شود
بسکه میریزد عرق از شرم عکس خویشتن
دور نبود خانه ما آیینه ها ویران شود
اشک ریزم تا زخواب ناز چشمی واکند
ابر گریان بعث خندیدن مستان شود
سیر میگردد ز عمر خویش از بس ناله ام
هر که واعظ یک نفس در کلبه ام مهمان شود

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
قد چون خمید جمله حواست زبون شود
لشکر شود شکسته علم چون نگون شود
شهرت به نیکوی ز قناعت کند کسی
از آب کم شمیم گلستان فزون شود
عاشق نمیکشد بستم دست از طلب
گردد بسوی دوست روان دل چو خون شود
چشم و چراغ گلشن هستی تویی اگر
مانند لاله کاسه ترا سرنگون شود
گنج و گهر بخاک فشاندن ز عقل نیست
حیف است عمر بر سر دنیای دون شود
واعظ بروز مرگ هواها که در دلست
گردد یک آه حسرت و از دل برون شود

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
چو شرح حال شهیدان او رساله شود
تمام خون شفق سرخی مقاله شود
چنان زپا نفتادم که گردمش در بزم
ز دور چرخ اگر خاک من پیاله شود
پی نظاره چو باران بر روی هم ریزند
چو خط بدور مه عارض تو هاله شود
شکستگی است نشانی درست کامل را
شراب زرد کند چهره چون دو ساله شود
دهد ز کیسه فکر معاش تنخواهش
اگر به خاطر واعظ غمی حواله شود

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
بدگهر نیک بدینار و بدرهم نشود
ما راز داشتن گنج زر آدم نشود
خرج بازار جزا نقد غمی میخواهد
سعی کن پرده دل کیسه درهم نشود
مردمی تا نبود کس نشود از مردم
آدمی آینه از صورت آدم نشود
مایه خوشدلی روز جزا جز غم نیست
قسمت هیچ مسلمان دل بیغم نشود
تاب دردسر خورشید جزا نیست مرا
سایه فقر الهی ز سرم کم نشود
حلقه کن نام خود ای پادشه کشور فقر
که سلیمانی این ملک بخاتم نشود
از زبان الف این حرف شنیدم که کسی
راستی تا نکند پیشه مقدم نشود
پاک گوهر نشود گرم ز هر حرف خنک
آتش لعل برافروخته از دم نشود
بی عوض نیست درین بحر عطاهای کرم
زر ماهی ز فگندن در می کم نشود
تخم امید تو واعظ دل پر خون خواهد
سبز این کشت باین چشمه بی نم نشود

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
رویش چو آتشین ز می ناب می شود
بر جبهه اش گره چو عرق آب می شود
چون بیندت کسی و نگردد به گرد تو
بر عکست آب آینه گرداب می شود
خوش پیشه ای ست عشق که پیوسته در نموست
در وی ز بس که زهره شیر آب می شود
بی عارض تو رنگ ندارد جمال ماه
عکس تو غازه رخ مهتاب می شود
پیچیده ام به دل ز غمش بس که گریه را
دریای اشک من همه گرداب می شود
افتادگی ست راهبر کاروان فیض
پستی دلیل قافله آب می شود
گر می کنی تهیه اسباب بهر عمر
کو عمر تا تهیه اسباب می شود
واعظ سفید پیش رخش گردد آفتاب
کتان سفید اگر بر مهتاب می شود

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
چون بلند افتاد همت تخت عزت می شود
کاسه ات چون سرنگون شد تاج دولت می شود
آرزوها جز پشیمانی ندارد حاصلی
این هواها عاقبت آه ندامت می شود
گر نداری شور و افغان بر خود از دل مردگی ست
چون ترا دل زنده می گردد قیامت می شود
این هوس هایی که در دل داری اکنون رنگ رنگ
روز محشر بر رخت رنگ خجالت می شود
می دهیم چشمی که آب از لاله رخساران کنون
عاقبت در دیده ات خوناب حسرت می شود
فرصت اندیشه برگ سفر واعظ کراست
زندگی ها صرف سامان اقامت می شود

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
از ضعیفی ناله ام حاجت رواتر می شود
رشته در رشتن ز باریکی رساتر می شود
در غریبی می فزاید قیمت اهل هنر
کز سفر پیوسته کالا پربهاتر می شود
حرص می بالد به خود چون سیم و زر گردد فزون
کف غنی هرچند گردد دل گداتر می شود

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
گر چنین بر ما کمان ناز پرکش می شود
دل ز پهلوی من از تیر تو ترکش می شود
سنگ ره ما را ز فیض ناتوانی رهبر است
عینک آری چشم پیران را عصاکش می شود
از خرد خالص نباشد تا جنون در پرده است
تا ز والا نگذرد کی باده بی غش می شود
هم نشین خاکساران شو که دارد فیض ها
از الفت خاکستر افزون عمر آتش می شود
بس که واعظ کامرانی مایه ناکامی است
خاطرم از جمع گردیدن مشوش می شود

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
ریخت چون دندان مدار جسم مشکل می شود
آسیا بی پره چون گردید باطل می شود
عاقلان را پاس این و آن کم از زنجیر نیست
چون می خواهد اگر دیوانه عاقل می شود
تا نسازی خرج نقد خود نمی آید به کار
دل چو از دست تو بیرون می رود دل می شود
هیچکس از شیوه افتادگی نقصان نکرد
عاقبت از خاکساری دانه حاصل می شود
با عصا شاید کند طی نفس راه بندگی
چوب در کار است اسبی را که کاهل می شود
نیست دخل امروز فکر خرج را در کار خلق
نقد عمر مردمان خرج مداخل می شود
پا نهد گر کس به دام عقل از روی رضا
پس چرا مجنون به ضرب چوب عاقل می شود
در هوای عشق از بس تشنه خون خودم
خون من آب دم شمشیر قاتل می شود
با زبان چرب می خواهد نشاند آتشم
می رود هرچند عقل جاهل می شود
میل آن مژگان کج بی جا نباشد چشم من
هرکه می بیند رخ خوب تو مایل می شود
مدرس آن زلف دارد حلقه ای از درس عشق
گر خورد دود چراغ آنجا دلت دل می شود
از دم تیغ است واعظ راه حق باریک تر
نیست جز خونش به گردن هرکه غافل می شود

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
سنبل از تاب خم موی تو درهم می شود
غنچه از شرم گل روی تو شبنم می شود
گشت داغم دلنشین تر در هوای نو بهار
ز آنکه بهتر مهر گیرد صفحه چون نم می شود
لطف می گردد به ما تا می رسد بیداد تو
زخم ما را آب شمشیر تو مرهم می شود
از پی هم درد می گردد دل بی تاب من
موم من گر شمع گردد شمع ماتم می شود
کی شوی بر نفس خود فرمانروا بی داغ عشق
بر سر دیوان سلیمانی به خاتم می شود
می شود محروم هرکس می کند کسب هنر
می رود بیرون ز جنت هر که آدم می شود
شیخ پیری می رسد اینک به صد عز و وقار
از تواضع قامت ما پیش او خم می شود
ما سیه روزان غم پرور به محنت زنده ایم
سبز برگ عیش ما از نخل ماتم می شود
جز دل بی غم نباشد سنگ راه بندگی
می شوم غمگین دل واعظ چو خرم می شود

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
با صبوری کارهای مشکل آسان می شود
درد چون با صبر معجون گشت درمان می شود
می شود رحمت ز طینت چون برون کردی غرور
این بخار از خاک چون برخاست باران می شود
یک سخن در هر مذاقی می کند کار دگر
از نسیمی گل پریشان غنچه خندان می شود
می رود از دل هوس چون عشق می گردد پدید
شمع دزدد دم به خود چون صبح تابان می شود
نیست عالم پیش نیک و بد به جز آیینه ای
بر تو گر نیکی چون گل عالم گلستان می شود
جز به گرمی بدگهر را رام نتوان ساختن
آهن آتش تا نبیند کی به فرمان می شود
می کند واعظ سفر افزون بهای مرد را
می فزاید قیمت گوهر چو غلتان می شود

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
ای که پرچین جبهه ات از حرف مردن می شود
خانه از مرگ تو فردا پر ز شیون می شود
ای که با نام کفن خود را نسازی آشنا
این قبا آخر تو را پیراهن تن می شود
طالع فیروز خواهی مهربانی کن بخلق
چرب نرمی بر چراغ بخت روغن می شود
می کنی تا ساز برگ عیش وقت رفتن است
می رود تا واشود گل وقت چیدن می شود
تیره روزان کار خود سازند در شب های تار
در دل شب ها چراغ شمع روشن می شود
در جوانی ها به هوش آور نه ده روز دگر
تا تو می آیی به خود هنگام رفتن می شود
تیره روزی اهل بینش را بود عین صفا
خانه چشم از چراغ سرمه روشن می شود
مانع آفات واعظ احتیاط است احتیاط
پای تا سر چشم بودن بر تو جوشن می شود

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
کارها در آب و خاک فقر وارون می شود
سرو اگر کارند اینجا بید مجنون می شود
گر چنین از شوق پابوس تو می بالد به خود
زلف آخر مصرع آن قد موزون می شود
گر خیال آن دهان از دل نیاید در نظر
در میان دیده و دل بر سرش خون می شود
هر نظر با دلبری باشد سرکار دلم
بس که حسن ماه من هر لحظه افزون می شود
نیست اشک لاله گون کز شوق دیدارش نگاه
تا به مژگان می رسد چون من دلش خون می شود
گر تهیدستی نه واعظ مایه دیوانگی ست
چیست باعث کز درختان بید مجنون می شود

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
تنها ز لفظ شعر تو دلبر نمی شود
از رنگ گل دماغ معطر نمی شود
ای گوهر یگانه تو از بس یگانه ای
حرف رخ تو نیز مکرر نمی شود
عارف غمین نمی شود از کسر شأن خویش
آیینه از شکست مکدر نمی شود
هرگز کسی بقال نگردد ز اهل حال
مفلس ز حرف مال توانگر نمی شود
تا کی ز معنی دگرانی زبان دراز
کلک ار سخن نوشت سخنور نمی شود
چون آب زندگی است گوارا به منعمی
کز وی گلوی تشنه لبی تر نمی شود
واعظ ز سوز عشق سخنور شود زبان
بی آتش این چراغ مرا بر نمی شود

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
از چشم تنگ مردم چشمم عصا نخواهد
از بیم زهر منت دردم دوا نخواهد
با دست رنج خویشم فارغ ز ریزش خلق
جز آبروی بازو دست آسیا نخواهد
از آنکه بهر زینت داری بدستها چشم
زینت بس آنکه دستت رنگ از حنا نخواهد
دردسر تکلف بر سر ز کثرت آمد
گر تن دهی به وحدت نان شوربا نخواهد
سامان اسب و استر ز آمد شد است با خلق
گر پا کشی بدامن دستت عصا نخواهد
بر نور چشم بینش این بس دلیل روشن
کز توتیای مردم هرگز ضیا نخواهد
گر کشور قناعت سرکوب منتی نیست
این دولت خدا داد بال هما نخواهد
در وادی تنزل سامان ره نباشد
هر چند راه سنگ است سیلاب پا نخواهد
از خسرو قناعت تشریف عزتم بس
از ننگ خواستنها عیدم قبا نخواهد
حزن و سرور گیتی آید یکی بچشمم
سورم طرب نداند مرگم عزا نخواهد
در کشور تجرد رسم تکلفی نیست
بس زینت سرایم کان بوریا نخواهد
تحقیق حاجت خلق باشد بهانه بخل
بارد به خشک و تر ابرهمت گدا نخواهد
از فقد آتش رحم دلها تنور سرد است
بیچاره آنکه واعظ نان از خدا نخواهد

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - - | - - U | - U - -
عشق او جان خسته میخواهد
از دو عالم گسسته میخواهد
هست چندانکه حسن غازه طلب
عشق رنگ شکسته میخواهد
هوسش زان دو لب شکر خندیست
دل مربای پسته میخواهد
پر مشو در بدر که درگه دوست
عاشق پا شکسته میخواهد
دل نبیند گشاد کار از آن
که ز درهای بسته میخواهد

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
عجب دانم از زخم بسمل برآید
خدنگی که از شست قاتل برآید
نگه جانب غیرم از دیده تر
چو تیریست کز زخم مشکل برآید
چنان نیست باریک راه خیالش
که از عهده رفتن دل برآید
چنان تنگ بندد به شوخی میان را
که مطلب از آن شوخ مشکل برآید
ز آهم نشد آنچنان تنگ محفل
که حرفی از آن مه شمایل برآید
ستم آن قدر رفته بر من ز هجرش
که از عهده اش رحم مشکل برآید
تو از جای خیزی و من از سر جان
تو از خانه و واعظ از دل برآید

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ
بحر: متقارب مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U - -
ز عکست آینه چون آب در خروش آید
ز چهره تو قدح همچو می بجوش آید
ز شوق اینکه خرامی چو سرو در بازار
گل از بهشت بدکان گل فروش آید
ز ناتوانی خویشم غمی که هست اینست
که ناله ام نتواند ترا بگوش آید
بود سلام وداعم یکی که پیش تو کس
چنان زخود نرود کو دگر بهوش آید

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
ز خوی تند همان تندخو بجان آید
که هم ز تندی خود سیل در فغان آید
همان قدر که ستم میکنی ستم بینی
بقدر زور کمان زور بر کمان آید
ز چنگ خجلت مظلوم چون رهد ظالم
اگر نه پای مکافات در میان آید
ز بس کشیده ام از حرف تند خجلت ها
ترم از مصرع تندی که بر زبان آید
چنان کناره نکردیم از جهان واعظ
که حرف عزلت ما نیز در میان آید

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
خرد بگیر سر خود که یار می آید
جنون تهیه خود کن بهار می آید
بهار دلبری از نو بهار من دارد
که پا ز لاله و گل در نگار می آید
عجب مدار که گرداب گردباد شود
کنون که کشتی ما بر کنار می آید
جز اینکه کس نگذارد وجودشان هرگز
دگر ز مردم عالم چه کار می آید
گذشته لعل لب او به خاطرت واعظ
که گوهر سخنت آبدار می آید

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
ره مقصود طی کردن نه از تقصیر می آید
رسیدن منزل دوری ست از شبگیر می آید
چنان با شورش دیوانگی آمیختم خود را
که خونم در شهادت از رگ زنجیر می آید
مشو از وعده آن سروقامت ناامید ای دل
که می آید قیامت عاقبت گر دیر می آید
ز خود این بند بگسل گر جنون کاملی داری
که بوی عقل ای دیوانه از زنجیر می آید
به دست آسان نمی آید شهید ناز او گشتن
که این آب حیات از جوی آن شمشیر می آید
ز بس دور است راه بی خودی از باده حسنش
جوان گر می رود از خویش واعظ پیر می آید

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
خیر باشد نگهش سخت بتک می آید
زلفش آشوب جهانی بیدک می آید
در شکست صف غم زلف چه کوتاهی کرد
که ز پی فوج خطش هم به کمک می آید
چه شتابست به تسخیر حصار دل ما
که سپاه خطش از راه نمک می آید

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
دوستان مژده که ماه رمضان می آید
وقت آمرزش هر پیر و جوان می آید
می توان کرد نثار قدمش جان عزیز
که ز درگاه خداوند جهان می آید
سفره رحمتش افتاده و این ماه شریف
به خبر کردن ما بی خبران می آید
صیقلی از مه نو در کف روشنگر فیض
به جلا دادن آیینه جان می آید
تا کند پاک ز آلایش عصیان همه را
موج رحمت ز کران تا به کران می آید
نیست مه بلکه همایی ست که از اوج شرف
بر سر خلق جهان بال فشان می آید
می کند پشت جهانی سبک از بار گناه
گرچه بر نفس شکمخواره گران می آید
تا به شب ابر کرم فیض و عطا می بارد
تا سحر تیر دعاها به نشان می آید
گل بچین زین چمن فیض که ده روز دگر
گلشن عمر ترا فصل خزان می آید
بربا گوی سعادات ازین میدان زود
که اجل سوی تو خوش گرم عنان می آید
عمل خویش تو امروز نکو کن واعظ
که بد و نیک تو فردا به میان می آید

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
فریب عام از هر رند بازاری نمی آید
ز کس جز گوشه گیران این میانداری نمی آید
چو قابیلند اخوان زمان همراه تا کشتن
ازین آدم نمایان بیش ازین یاری نمی آید
برآرد سفله گر نامی نگردد قدر او افزون
که از در هم به نقش سکه دیناری نمی آید
چو وقت آید نگردد کند تیغ مرگ از دولت
که از بال هما دیگر سپرداری نمی آید
نشد زهگیر شست دل ز یاد حلقه زلفی
از آن تیر دعایت بر نشان کاری نمی آید
ز هر جنس هنر چندان که خواهی هست پیش ما
ولی ای مدعی از ما دکانداری نمی آید
به بالینم گهی آن مایه ناز از وفا واعظ
چنان می آید از تمکین که پنداری نمی آید

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
غم او ساخت دلم تنگ و هم او بگشاید
دانه از آب گره گشت و ازو بگشاید
در خور حوصله خویش برد هرکس فیض
طاقتی کو که نقاب از رخ او بگشاید
کشور فتح مسخر ز شکست تو شود
این دیاریست که با تیغ عدو بگشاید
دل خوش از صبر به تنگ آمده کو زور غمی
که ز چاک دلم این بند رفو بگشاید
آب شرمیست در آن رخ که نبندد صورت
کلک نقاش اگر چهره او بگشاید
کیست با او سخن کشتن واعظ گوید
سر حرفی مگر آن تندی خو بگشاید

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
تن نزار من از چاکهای جامه نماید
بدان طریق که مویی ز شق خامه نماید
نمانده آن قدر از من که آورد بنظر کس
مرا بخلق مگر گاه گاه جامه نماید
از آن نمیکند آن دوست یاد ما که نخواهد
که چین جبهه بما از شکنج نامه نماید
درین زمانه شرافت بود بزینت ظاهر
که گل بفرق کسان خار رنگ جامه نماید

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U - -
هرگز بجهان کار کجان راست نیاید
تیری که بود کج بنشان راست نیاید
از فیض خموشی بشنو مدح خموشی
تعریف خموشی بزبان راست نیاید
بر مسند آسایش کونین نشستن
با خسروی ملک جهان راست نیاید
بی همرهی دود دل خسته دعایت
چون ناوک بی پر بنشان راست نیاید
با یکدگر آمیزش پیران و جوانان
چون فصل گل و فصل خزان راست نیاید
بر وضع جهان باش که در بیم شکست است
گر آینه با آینه دان راست نیاید
ترک سر خود گیر که فکر سرو دستار
با دوستی کج کلهان راست نیاید
با فکر معاش از پی معنی نتوان رفت
گفتار سخن بی لب نان راست نیاید
واعظ سخنت راست بود سخت ار آن رو
با طبع کجان این سخنان راست نیاید

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
عهد شباب بگذشت وقت شتاب گردید
نور نظر ز عینک پا در رکاب گردید
دیگر چه گل توان چید از خویش وقت پیری
آب جوانی افتاد گلشن خراب گردید
چشمش اگر بروی بی آب و رویم افتد
خواهد ز شرم عکسم آیینه آب گردید
از شور این دل تنگ ای مدعی حذر کن
از جوشش تنوری عالم خراب گردید
از ناله حزینم تنها نسوخت واعظ
از آه آتشینم آتش کباب گردید

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - - | - - U | - U - -
تا هوای سرمه گشتن ز استخوانم سر کشید
از نگاه تند چشم او بمن خنجر کشید
نیست برتر از تلاش پستی خود پله یی
گر بود انصاف باید سنگ را با زر کشید
هر سر مویم بدست صد شکست افتاده است
بر سرم تا عشق از سنگ جفالشکر کشید
هر که پردازد بحالم گرددش در دیده اشک
خامه نقاش تصویرم بچشم تر کشید
قرب میخواهی ز حد خود قدم مگذار پیش
از ادب فانوس نور شمع را در بر کشید
نیست واعظ خودنمایان را بجز غم حاصلی
صد گره افتاد در دل خوشه را تا سرکشید

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
درد تو کی توان بتن ناتوان کشید
کوهی چنان بموی چنین چون توان کشید
هر جا نوشته بود ز مجنون حکایتی
جسم ضعیف من خط بطلان بر آن کشید
پر فتنه بود از نگهت روزگار ما
طاقت چه خوب کرد که پا از میان کشید
در عشق لازم است توانایی آن قدر
کز چشم نیم مست تو نازی توان کشید
در گلشنی که آن گل رخسار وا شود
واعظ توان گلاب ز برگ خزان کشید

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
جز حرف زر و سیم دلت هیچ نگوید
غیر از گل عباسی ازین باغ نروید
در پرده لبهاست از آن جای زبان را
تا حرف غم عشق تو بی پرده نگوید
هر گام درین راه تماشای جدایی است
حیف است کس این بادیه با دیده نپوید
بر خاک در دوست ره سجده نیابد
تا چهره دل از گرد ره غیر نشوید
حرف غم عشق تو کلامیست که باید
جز کر نکند گوش و بجز لال نگوید
ای آنکه زنی بهر صفا آب رخسار
بر روی تو گردیست که جز گریه نشوید
واعظ به دورویان جهان کرده ز بس خو
هر گل که نه رعناست درین باغ نبوید

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
از حرص گشته کام جهان پیش ما لذیذ
سازد طعام بی مزه را اشتها لذیذ
چین بر جبین اهل کرم ناید از طلب
زهر طمع بود بمذاق سخا لذیذ
بی شور عشق کی بری از فقر لذتی
ز آن رو که بی نمک نشود شوربا لذیذ
راضی شدن بداده حق نانخورش بس است
نان تهیست بر سر خوان رضا لذیذ
از بس نباشدش نمک بی تکلفی
ما را نمیشود بمذاق آشنا لذیذ
یکبار هم بچش مزه نعمت رضا
تا چند گویی ای هوس ژاژخا لذیذ
راضی بداده شو مزه عمر را ببین
هرچند نیست پیش تو غیر از غذا لذیذ
ما قوت جان خوریم و تو واعظ غذای تن
ما را طعام بی مزه سازد ترا لذیذ

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
گر بود در پیش مهمان نعمت الوان لذیذ
نیست در کام کرم جز خوردن مهمان لذیذ
در مذاقم تا شدم از زهر فرقت تلخ کام
هیچ نعمت نیست چون جمعیت یاران لذیذ
هست حرف تند ناصح تلخ بر بیحاصلان
پیش صاحب کشت باشد تندی باران لذیذ
بی گرفتن فی المثل دادن میسر گر شدی
در مذاق اهل حاجت میشدی احسان لذیذ
لذت دیگر بود با نعمت بی انتظار
وقت خواهش بیش باشد پسته خندان لذیذ
زندگی چون تلخ شد شیرین شود زهر اجل
درد زورآور چو گردد می شود درمان لذیذ
ز اهل خدمت عیشها برکس گوارا میشود
نعمت الوان دنیا نیست بی دندان لذیذ
غیر تنهایی که شرکت بر نمی تابد ز غیر
نعمتی در کام همت نیست بی مهمان لذیذ
خاکساران راست جا در طاق دلها بیشتر
آب در ظرف سفالین بیش باشد زآن لذیذ
سخت رویانند در کام جهان بس ناگوار
چون طعام خام کان نبود بر پیران لذیذ
زنده گر سازند اول آخر از منت کشند
نیست آب زندگی از کوزه دونان لذیذ
کشتن نفس است دل را واعظ آب زندگی
شربتی چون خون دشمن نیست بر مردان لذیذ

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
دل که باشد نشیمن غم یار
غم دنیا در آن نیابد بار
سرکه از عشق سربلندی یافت
نرود زیر بار منت دستار
درد کهسار کشور عشق است
دل ز غیرت پلنگ آن کهسار
نکنی روترش ز تلخی غم
ز آنکه غم شربتست و دل بیمار
دل آگاه نیست بی تب عشق
شمع سوزد ز دیده بیدار
در ره او ز پا نمی افتی
اگر افتد ترا بسر این کار
پای افگنده یی چه بر سر پا
کار افتاده است بر سر کار
زهد خشکی بجای مانده ز تو
برده آب رخت ز بس کردار
بدل آب رو کنون واعظ
عرق خجلتست و گریه زار

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
با چنان وحشت ز شوق رحمت آمرزگار
روز مرگم هست چون شام غریب روزه دار
خوش گرفتار طلسمات علایق گشته یی
در شکست آن ترا لوحیست هر سنگ مزار
مرد در پیری ز اندک سختیی یابد شکست
زآب و رنگ افتد نگین وقتی که گردد نامدار
عقل اگر قاضی است بر بی اعتباریهای عمر
محضری پر مهر باشد صفحه هر لاله زار
همچو حلوایی که بهر مرده سامان میکنند
هست شیرین کاری از دل مردگانم ناگوار
گر ز بیقدری کسی امروز ما یاد نکرد
یاد ما بسیار خواهد کرد واعظ روزگار

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
گزندگیست چو خاری که خفت آرد بار
زبان نرم نهالی که عزت آرد بار
ز سرخ رویی آتش ترا شود روشن
که خوی تند چه مقدار خجلت آرد بار
بهم فشردن دست صدف بس است دلیل
که مالداری بسیار خست آرد بار
ز جوی آب گل آلود خوانده ام سطری
که انس بدگهر آخر کدورت آرد بار
خطی است بر ورق خشت پخته بس روشن
که چهره گشتن با خصم خفت آرد بار
صدای دست بهم سودن صدف اینست
که دل بمال نهادن ندامت آرد بار
چنانکه تکیه ببالین نرم خواب آرد
بجاه تکیه زدن نیز غفلت آرد بار
ز لوح سایه بال هما بخوان واعظ
که صبر مرد سعادت آرد بار

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
گوشه گیران را بره درگه سلطان چه کار
سیر چشمان را بچین ابرو دربان چه کار
بوریا چون موج آب زندگی استاده است
کلبه درویش را با قالی کرمان چه کار
نیکنامان فارغند از منت عمر دراز
زنده جاوید رابا چشمه حیوان چه کار
پیش پای آب یکسانست سنگ و خاک جو
مرد سالک را بسخت و سست این دوران چه کار
گر نباشی اشعب طماع عالم حاتم است
بی طمع را در جهان با بخل و با احسان چه کار
چشمه تا در جوش باشد خس نیابد ره در آن
خواب را با چشم گریان سحر خیزان چه کار
راستی باید سخن را بعد از آن الفاظ خوش
با کجی آید ز تیر خوش پر و پیکان چه کار
گر خدا را بنده یی واعظ غم روزی مخور
خواجه تا باشد غلامان را بآب و نان چه کار

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
گر نپرسد حالم آن نامهربان غمخوار وار
در دهان تنگ او جا نیست یک گفتاروار
چون کند عناب آن لب چاره صد خسته دل
عالمی بیمار و شربت نیست یک بیمار وار
بسکه دل کندن ز بزم یاد جانان مشکلست
آهم از لب باز میگردد بدل طوماروار
میکنم خالی ز بیرحمی دل او را بعجز
گر امانم میدهد آن غمزه یک دیدار وار
بسکه نقد هستیم خرج گداز عشق شد
پیش جانان عرض حالم نیست یک اظهار وار
رشته سان آن دسته گل را بگرد سر نگشت
میخلد مد نگه در دیده من خاروار
با دهان تنگ او کرده است تا نسبت درست
نقطه یی هرجاست گردم گرد او پرگار وار
تا مگر یابند ره در بزم آن شیرین سخن
دست صد حرفست و دامان زبان طومار وار
در میان جز گفتگویی نیست ز آن موی کمر
گرد آن کافر بسی گردیده ام زنار وار
جسم را تنها نیفگنده است از پا عشق او
هوش ما را نیز قوت نیست یک رفتار وار
دیگر آن شوخ تغافل پیشه نام من نبرد
پیش او حرف وجودم نیست یک تکرار وار
آتش شرمم گدازد ور نه جرم عالمی
نیست پیش رحمت عامش یک استغفار وار
سایه وش باید که آسایند از او افتادگان
هر که دم از سربلندی میزند دیوار وار
میشود صیت بزرگی در جهان از وی بلند
هر که میگوید سخن با نیک و بد کهسار وار
عرض حال خویش را واعظ بخاموشی گذار
از حقارت مطلب ما نیست یک اظهاروار

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -