cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
گر همه در سنگ بود آتش جدایی دید و سوخت
وقت آن کس خوش که از مرکز جدا گردید و سوخت
دی من و دلدار ربط آب وگوهر داشتیم
این زمان باید ز قاصد نام او پرسید و سوخت
خاک عاشق جامه احرام صد دردسر است
برهمن زین داغ صندل برجبین مالید و سوخت
ازتب و تاب سپند این بساط آگه نی ام
اینقدر دانم که در یاد کسی نالید و سوخت
حلقه صحبت دماغ شعله جواله داشت
تا به خود پیچید تامل رنگ گردانید و سوخت
دوزخی نقد است وضع خودسری هشیار باش
شمع اینجا یک رگ گردن به خود بالید و سوخت
انفعال عالم بیحاصلی برق است و بس
چون نفس خلقی دکان سعی بیجا چید و سوخت
شبنم از خورشید تابان صرفه نتوانست برد
عالمی آیینه با رویت مقابل دید و سوخت
وصف لعلت از سخن پرداخت افکار مرا
بال موجی داشتم در گوهر آرامید و سوخت
برده بودم تا سر مژگان نگاه حسرتی
یاد خویت  کرد جرأت آتش اندیشید و سوخت
نخل من زین باغ حرمان نوبر رنگی نکرد
چون چنار آخر کف دستی به هم سایید و سوخت
اینقدر کز گرم و سرد دهر داغ عبرتم
شعله را باید به حالم تا ابد لرزید وسوخت
دوستان آخر هوای باغ امکانم نساخت
همچو داغ لاله دربرگ  گلم پیچید و سوخت
از جنون جولانی تحقیق این بیدل مپرس
شعله جواله ای بر گرد خود گردید و سوخت

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
رنگت به چشم لاله بساط نظاره سوخت
خویت به کام سنگ زبان شراره سوخت
خالت ز پرده  دود خطی کرد آشکار
شوخی  سپند سوخته  را هم دوباره سوخت
یا رب چه سحر کرد تغافل که یار را
در لب شکست خنده به ابرو اشاره سوخت
دریای حسن را خط اوگرد حیرت است
یا موج پیچ و تاب نفس بر کناره سوخت
پیداست از نفس زدن وحشت شرار
کز آه  کوهکن جگر سنگ خاره سوخت
چشم حصول داشتن آیین عقل نیست
از مزرع سپهرکه تخم ستاره سوخت
از وحشت غبار شرر فرصتم مپرس
صبحی دمید و سر به  گریبان پاره سوخت
امید فال امن مجو از شرار من
کز برق نیتم اثر استخاره سوخت
چون زخم کهنه ای  که به داغش دوا کنند
بیچاره دل ز غیرت اظهار چاره سوخت
گفتم ز سوز دل فکنم طرح مصرعی
مضمون به داغ غوطه زد و استعاره سوخت
از اضطراب دل نرسیدم به راحتی
خوابم به دیده جنبش این  گاهواره سوخت
بیدل ذخیره ی مژه شد بسکه روز وصل
در عرض حیرت تو زبان نظاره سوخت

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
هرکجا گل کرد داغی بر دل دیوانه سوخت
این چراغ بیکسی تا سوخت در  ویرانه سوخت
عالم از خاکستر ما موج ساغر می  زند
چشم مخمور که ما را اینقدر مستانه سوخت
حسن یک مژگان نگه را رخصت شوخی نداد
شمع این محفل تپشها در پر پروانه سوخت
مژده وصل تو شد غارتگر آسایشم
خواب در چشمم همان شیرینی افسانه سوخت
وضع دنیا هیچ بر دیوانه تاثیری نکرد
بیشتر این برق عبرت خرمن فرزانه سوخت
داغ دل شد رهنمای کوه و هامون لاله را
سر به  صحرا می زند هر کس  متاع خانه سوخت
برق  ناموس محبت را چو داغ آیینه ام
من به خاکسترنشستم گر دل بیگانه سوخت
مستی چشم تو را نازم که برق حیرتش
موج می را چون نگه در دیده پیمانه سوخت
بس که خوبان را ز رشک جلوه ات داغ است  دل
می توان از آتش سنگ صنم بتخانه سوخت
دور چشم بد زیانکار زمین الفتم
مزرعی دارم که باید چون سپندم دانه سوخت
آرزوها در نفس خون کرد استغنای دل
ناله در زنجیر از تمکین این دیوانه سوخت
بسمل آن طایرم بیدل که در گلزار شوق
چون شرار از گرمی پرواز بی تابانه سوخت

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
یاد وصلی  کردم آغوش من دیوانه  سوخت
لاله سان از گرمی این می دل پیمانه سوخت
ناله ها رفت از دل و احرام آزادی نبست
پرتو خود را در اول شمع این  کاشانه سوخت
وقت رندی خوش که در ماتم سرای اعتبار
خرمن  هستی چو برق  از خنده مستانه سوخت
دور دار از زلفش ای مشاطه  گستاخ  دست
آتش این  دود نزدیک است خواهد شانه  سوخت
عشق هرجا در خیال مجلس آرایی نشست
هر دو عالم در چراغ کلبه دیوانه سوخت
ما نه  تنها در شکنج جسم  گردیدیم خاک
ای بسا گنجی  که نقد خویش در ویرانه سوخت
اضطراب حال دل  ما را به حیرت داغ  کرد
آتش این خانه رخت ما برون خانه سوخت
دود هم دستی به دامان شرار ما نزد
آخر از بی ریشگی در مزرع ما دانه سوخت
تا سواد سطری از رمز وفا روشن شود
صد نفس باید به تحقیق پر پروانه سوخت
عالمی بیدل به  حرف یکدگر آرام باخت
غفلت ما هم دماغ خواب در افسانه سوخت

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
آن شعله که در دل شرر عشق وهوس ریخت
گرد  نفسی بودکه رنگ همه کس ریخت
صد دشت ز خویش آن طرفم ازتپش دل
شمع ره گمگشتگی ام سعی جرس  ریخت
فریادکه نقشی ندمانید حبابم
تا دم زدم این آینه ازتاب نفس ریخت
صدخلد حلاوت پی پرواز هوس رفت
شیرینی جانم همه درراه مگس ریخت
شرمنده صیاد خودم چون نفس صبح
کزنیم تپش گرد من ازچاک قفس ریخت
معموری بنیاد جسد بر سر هیچ است
آتشکده ها رنگ بنایی ست که خس ریخت
هم قافله - سیرت سرشار نگاهیم
گرد ره ما سرمه به آواز جرس ریخت
برداشتن ازکوی توام صرفه ندارد
خوهدکف خاکم به سر و چشم عسس ریخت
در خانه همان بار به دوشم چه توان کرد
معمار ازل رنگ بنایم ز نفس ریخت
درس ورق عجز من امروز روانی ست
رنگم به رهت ساز قدم کرد ز بس ریخت
غافل نشوی از دل افسرده بیدل
خونی ست درین پرده که باید به هوس ریخت

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
بیتابی عشق این همه نیرنگ هوس ریخت
عنقا پری افشاندکه توفان مگس ریخت
مستغنی گشت چمن و سیر بهاریم
بی بال و پریها چقدرگل به قفس ریخت
از تاب و تب حسرت دیدار مپرسید
دردیده چوشمعم نگهی پر زد و خس ریخت
ازیک دو نفس صبح هم ایجاد شفق کرد
هستی دم تیغی ست که خون همه کس ریخت 
روشنگر جمعیت دل جهد خموشی ست
نتوان چو حباب آینه بی ضبط نفس ریخت
دنباله دو قلقل مینای رحیلیم
ین باده جنون داشت که در جام جرس ریخت
بیدل ز فضولی همه بی نعمت غیبیم
آب رخ این مایده ها سیر و عدس ریخت

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
شب  که حیرت  با خیالت  طرح  قیل  و قال ریخت
همچو شمع از پیکرم یکسر زبان لال ریخت
یک  سحر تا نقش بندم  صد چمن رنگم شکست
تا به پروازی رسم اندیشه چندین بال ریخت
همچو دل آیینه  وهمی به دست افتاده است
می توان از لاف هستی یک جهان تمثال ریخت
گاه عرض سرنوشت ناتوانیهای من
تا رقم در جلوه آید  کلک قدرت نال ریخت
یک نفس چون سایه گشتم غافل از خورشید عشق
بر سراپایم سواد نامه اعمال ریخت
آبم از شرم سماجت پیشگان این چمن
بهر یک لبخنده نتوان آبرو هرسال ریخت
بی تب شوقت به رنگ شعله داغ اخگرم
آرمیدنها مرا در قالب تبخال ریخت
رفته ام از خویشتن چندانکه می آیم هنوز
بیخودی از ماضی ام توفان استقبال ریخت
عمر بگذشت و همان ناقدردان جلوه ایم
نیستی آیینه ما سخت بی تمثال ر یخت
صبح این ویرانه ایم از فیض نومیدی مپرس
خاک ما بر باد رفت و عالم اقبال ریخت
تا پری افشانده ایم از آسمانها برتریم
بسمل رنگیم نتوان خون ما پامال ریخت
کار با عشق  است بیدل ورنه  در میدان لاف
بوالهوس هم می تواند خونی از قیفال ریخت

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
زان اشک که چون شمع زچشم تر من ریخت
مجلس همه رنگین شد و گل در بر من ریخت
آهنگ غروری چو شرر در سرم افتاد
تا چشم به پرواز گشودم پر من ریخت
افسون غنا خواب مرا تلخ برآورد
این آب نمک بود که بر گوهر من ریخت
آن روز که یازید جنون دست حمایت
مو چتر شد و سایه  گل بر سر من ریخت
عمری ست سراغ دل گمگشته ندارم
یارب به کجا این ورق از دفتر من ریخت
چون شعله پس از مرگ به خود چشم  گشودم
برروی من آبی ست که خاکستر من ریخت
اشکم ز تنک مایگی ام هیچ مپرسید
تا جرعه فشانم به زمین ساغر من ریخت
فریادکه چون شمع به جایی نرسیدم
یک لغزش مژگان به همه پیکر من ریخت
چون سایه ز بیمار ادب دست بداربد
افتادگیی بود که بر بستر من ریخت
بیدل دیت آب رخ خود زکه خواهم
این خون قناعت طمع  کافر من ریخت

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
اشک از مژگان در این ویرانه نشکست و نریخت
خوشه  خشکی  داشت اینجا دانه  نشکست  و نریخت
زیر گردون صدهزاران سر به باد فتنه رفت
کهنه خشتی زین ندامتخانه نشکست و نریخت
در کشاکش اقتدار اره اقبال دهر
اینقدرها بس که یک دندانه  نشکست و نریخت
آه از آن روزی که  استغنای غیرت زای عشق
خاک صحرا بر سر دیوانه نشکست و نریخت
سعی سرچنگ ملامت چاره
 سودا نکرد
موی  از مجنون به  چندین شانه  نشکست و نریخت
مجلس می شیشه و  پیمانه بسیار داشت
هیچ کس چون  محتسب  مستانه  نشکست  و نریخت
در بر این انجمن رنگی نگردانید شمع
تا قیامت هم پر پروانه نشکست و نریخت
باعث هر گریه و فریاد لطف آشناست
شیشه و صهبای ما بیگانه نشکست و نریخت
مرگ می باشد علاج تشنه کامی های حرص
پر نشد پیمانه تا پیمانه نشکست و نریخت
تا ابد در خاک اگر جویی نخواهی  یافتن
آن قدح  کز بازی طفلانه نشکست و نریخت
ماتم امروز دید و نوحه فردا شنید
اشک  ما بیدل به  هیچ  افسانه  نشکست  و نریخت

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
زاهد که بادش  آفت ایمان شکست و ریخت
تا شیشه بشکند دل مستان شکست و ریخت
شب با سواد زلف تو زد لاف همسری
صبحش به سنگ تفرقه دندان شکست  و ریخت
بر دیده سپهر نشاند ابروی هلال
نعل سمند او که  به جولان شکست و ریخت
آن خار خار جلوه  که ماییم و حسرتش
در چشم  آرزو همه مژگان  شکست و ریخت
اشکی که در خیال تو از دیده ریختم
صد گوهر آبگینه  عمان شکست  و ریخت
عیش زمانه از اثر گفتگو گداخت
رنگ بهار ناله مرغان شکست و ریخت
تا کی به سعی اشک توان جمع ساختن
گرد مراکه سخت پریشان شکست و ریخت
بر سنگ می زد آینه ام شیشه خیال
دیدم که رنگ چهره ی  امکان شکست  و ریخت
سامان روزی از عرق سعی مشکل است
یعنی درآبرو نتوان نان شکست و ریخت
اشکم به دوش هر مژه صد چاک بست ورفت
این تکمه یارب از چه گریبان شکست و ریخت
مانند نقش پا به  گل عجز خفته ایم
بر ما هزار آبله باران شکست و ریخت
بیدل به کار رفع خماری نیامدیم
مینای ما همان عرق افشان شکست و ریخت

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
د ی ترنگی از شکست ساغرم  کل  کرد و ریخت
ششجهت  کیفیت چشم ترم  گل  کرد و ریخت
شب چو شمعم وعده دیدار در آتش نشاند
تا سحر آیینه از خاکسترم گل کرد و ریخت
خلوت رازم بهشت غیرت طاووس  گشت
رنگها چون حلقه بیرون درم  گل کرد و ریخت
تا تجرد از اثر پرداخت اجزای مرا
سایه همچون  مو ز جسم لاغری  گل  کرد و ریخت
ای هوس دیگر چه دکان قیامت چیدنست
برکف خونی که چون گل در برم  گل کرد و ریخت
سیر این باغم کفیل یک سحر فرصت نبود
خنده واری تاگریبان بر درم گل کرد و ریخت
سرنگون شرم عصیان را چه عزت   کو وقار
آبروی من ز دامان ترم  گل  کرد و ریخت
داغم از اوج و حضیض دستخاه انفعال
بر فلک هم یک عرق وار اخترم گل کرد و ریخت
سعی مژگان جز ندامت ساز پروازی نداشت
بسکه ماندم نارسا اشک از پرم  گل  کرد و ریخت
صفحه ام یاد که آتش زد که تا مژگان زدن
صد نگاه واپسین از پیکرم گل کرد و ریخت
هیچ فردوسی به سامان دل خرسند نیست
خاک هم  گر خواست ریزد بر سرم گل کرذ و ریخت
تا بپوشم بیدل آن گنجی که در دل داشتم
عالم ویرانی از بام و درم گل کرد و ریخت

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
بس که از طرز خرامت جلوه مستانه ریخت
رنگ از روی چمن چون باده از پیمانه ریخت
حسرت وصل تو برد آسایش از بنیاد دل
پرتو شمعت شبیخونی درین ویرانه ریخت
فکر زلفت سینه چاکان را ز بس پیچیده است
می توان از قالب این قوم خشت شانه ریخت
خاک صحرا موج می  شد از تپیدن های دل
چشم  مستت  خون  این  بسمل عجب  مستانه ریخت
گر غبار خاطر شمعی نباشد در نظر
می توان صد صبح از خاکستر پروانه ریخت
عالمی را سرگذشت رفتگان از کار برد
رنگ خواب محفل ما پیش تر افسانه ریخت
گرد وحشت زین بیابان مدتی  گم گشته بود
گردباد امروز رنگ صورت دیوانه ریخت
ظالم از بی دستگاهی نیست بی تمهید ظلم
در حقیقت اره شمشیر است چون دندانه ریخت
سخت پابرجاست دور نشیه مخموری ام
چون  کمانم باید از خمیازه رنگ خانه ریخت
هر کجا بیدل مکافات عمل  گل می کند
دیده  دام از هجوم اشک خواهد دانه ریخت

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
شوخ بی باکی که رنگ عیش هر کاشانه ریخت
خواست  شمعی  بر فروزد آتشم  در خانه ریخت
فیض معنی درخور تعلیم هر بی مغز نیست
نشیه را چون باده نتوان در دل پیمانه ریخت
شد نفس از کار اما عقده دل وانشد
این کلید از پیچ و تاب قفل ما دندانه ریخت
ای خوش آن رندی  که در خاک خرابات فنا
رنگ  آسایش  چو اشک  از لغزش  مستانه ریخت
اولین جوش بهار عشق می باشد هوس
بی خس  و خاشاک نتوان رنگ آتشخانه ریخت
شب خیال پرتو حسن تو زد بر انجمن
شمع چندان آب شد کز دیده پروانه ریخت
وحشتی  کردیم و جستیم از طلسم اعتبار
پرفشانی  گرد ما بیرون این ویرانه ریخت
گریه بلبل پی تسخیر گل بیهوده است
بهر صید طایران رنگ  نتوان دانه ریخت
باده دردی  که ناموس دو عالم نشیه بود
شوخ چشمیهای اشک از بازی طفلانه ریخت
سر به صحرا داده نیرنگ سودای تو ام
می توان از مشت خاکم عالم دیوانه ریخت
گرد ناز از دامن گیسوی یار افشانده ام
از گداز من توان آبی به دست شانه ریخت
از دلم برداشت بیدل ناله مهر خامشی
اضطراب ریشه آب خلوت این دانه ریخت

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
هرکجا لعل تو رنگ خنده مستانه ریخت
از خجالت آب گوهر چون می از پیمانه ریخت
در غبار خاطر ما صد جهان عشرت گم است
آبروی  گنجها در خاک این وبرانه ریخت
چرخ حاسد تا به بیدردی کند ما را هلاک
جام زهر بی غمی درکام ما یارانه ریخت
در طلسم زندگی ماییم و عیش سوختن
کز گدز ما محبت شمع این  کاشانه ریخت
حیرتی بودیم اکنون خار خار حسرتیم
صنعت عشقت زما آیینه برد وشانه ریخت
شب که شد زاهد به فیض  گردش جام آشنا
سجده  جای جرعه  می  بر زمین  رندانه ریخت
نقد تاراج چمن در ریزش برگ  گل است
رنگ ویرانی ست چون خشت از بنای خانه ریخت
درد معشوقان به عاشق بیشتر دارد اثر
شمع تا اشکی بیفشاند پر پروانه ریخت
دوش  سودای  که  می زد شیشه  اشکم  به سنگ
کز مژه تا دامنم یک سر دل دیوانه ریخت
زندگانی دستگاه خواب غفلت بود و بس
چشم تا بیدارکردم  گوش بر افسانه ریخت
التفات بی غرض سررشته تسخیر ماست
صید ما خواهی برون دام باید دانه ریخت
عقده دل را ز زلفش بازکردن مشکل ست
بیدل اینجا ناخن از انگشت های شانه ریخت

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
توخودشخص نفس خویی که بادل نیست پیوندت
کدام افسون ز نیرنگ هوس افکند در بندت
درتن ویرانه عبرت به رنگی بی تعلق زی
که خاکت نم نگیردگر همه در آب افکندت
ندانم ازکجا دل بسته این خاکدان گشتی
دنایت پشه ای داری که نتوان از زمین کندت
ندارد دفتر عنقا سواد ما و من انشا
کند دیوانه هستی خیالات عدم چندت
غبارکلفت خویشی نظر بند پس وپیشی
به غیر از خود نمی باشد عیال و مال و فرزندت
به هر دشت و در از خود می روی و باز می آیی
تو قاصد نیستی تا عرصه ها هرسو دوانندت
ز خودگریک قلم جستی ز وهم جزو وکل رستی
تعلقها نفس واری ست کاش از دل برآرندت
دماغ فرصت این مقدار بالیدن نمی خواهد
به گردون برده است از یک نفس سحر سحرخندت
زمینگیری به رنگ سایه باید مغتنم دیدن
چه خواهی دید اگر در خانه خورشید خوانندت
ز دست نیستی جزنیستی چیزی نمی آید
کجایی چیستی آخرکه آگاهی دهد پندت
خرابات تعین بر حبابت خنده ها دارد
سبو بر دوش اوهامی هوا پرکرده آوندت
به حرف و صوت ممکن نیست تمثالت نشان دادن
نفس گیرد دوعالم تا به پیش آیینه دارندت
به معنی گر شریک معنی ات پیدانشد بیدل
جهان گشتم به صورت نیز نتوان یافت مانندت

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
چه خوش است اگر بود آنقدر هوس بلندی منظرت
که برآن مکان چو قدم نهی خم گردشی نخورد سرت
به دو روزه مهلت این قفس دلت آشیانه صد هوس
نه ای آگه از تپش نفس که چه بیضه می شکند پرت
همه راست جاده پیچشی همه راست خجلت گردشی
توچنان مروکه ز لغزشی به کجی زند خط مسطرت
چوگل از طبیعت بی نشان به خیال دشتی آشیان
به برهنگی زدی این زمان که دمید پیرهن از برت
چو حباب غیرلباس تو چه توقع وچه هراس تو
نه تو مانی و نه قیاس تو چوکشند جامه زپیکرت
نه عروج نغمه قدرتی  نه دماغ نشیه فطرتی
چو غباز واعظ عبرتی و هواست پایه منبرت
به دماغ افشره عنب مپسند این همه تاب وتب
که ز سیر انجمن ادب فکند به عالم دیگرت
زفسون مطرب و چنگ آن  مکش آنقدر اثر فغان
که به فهم ناله عاجزان کند التفات هوس گرت
غم قدر بیهده خوردنی همه سکته دارد و مردنی
حذر از بلای فسردنی که رسد ز منصب گوهرت
طلبی گرازتوبه جا رسد به سر اوفتد چو به پا رسد
سرآرزوبه کجا رسد زدماغ آبله ساغرت
ز سواد نسخه خشک وتربه کلام بیدل ما نگر
که به حیرت چمن اثر شود آب آینه رهبرت

وزن: مُتَفاعِلُنْ مُتَفاعِلُنْ مُتَفاعِلُنْ مُتَفاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: U U - U - | U U - U - | U U - U - | U U - U -
ما و من  گم  گشت هرگه خواب شد هم بسترت
بیضه عنقاست سر در زیر بالین پرت
اوج همت تا نفس باقی ست پستی می کشد
بگذری زین نردبان ها تا رسی بر منظرت
ای حباب از صفر اوهام اینقدر بالیده ای
یک نفس دیگر بیفزا گر نیاید باورت
آتش این  کاروان در هیچ حال آسوده نیست
بعد مردن نیز پروازی ست در خاکسترت
کاش از این هستی صدای الرحیلی بشنوی
می کشد هر صبح چندین پنبه از گوش کرت
ای می مینای عشرت از تکلف  پر منال
ریختی در خاک اگر لبریز کردی ساغرت
زین دبستان معنی جمعیتت روشن نشد
چون سحر از بس پریشان بود خط مسطرت
سر به زانو دوختن آنگه خیال محرمی
بی گمان این حلقه افکند ه ست بیرون درت
همچو شمعت قربت هستی بلاگردان بس است
رنگ ها داری  که می گردد همان  گرد سرت
تا به  کی بندی وبال خود به دوش دیگران
آب به آیینه از شرم کف روشنگرت
خواه بر گردون قدم زن خواه رو زیر زمین
جز همین ویرانه نتوان یافت جای دیگرت
بی  رگ گردن مدان در امتحان آباد عشق
تا نچربد رشته د ر سوزن به جسم لاغرت
از حلاوتگاه  کنج فقر اگر آگه شوی
بوریا خواهد نیستان شد به ذوق شکرت
آبرو افزود تا جستی  کنار از طور خلق
ننگ دربا درک ره بست اعتبار گوهرت
آمد و رقت نفس بیدل قیامت داشته ست
پشت و روی یک ورق کردند چندین دفترت

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
ای ذوق فضولی ز خود انداخته دورت
از خانه هوای ارنی برده به طورت
ای کاش تغافل  مژه ات باز نمی کرد
غیبت شد از افسون نگه کار حضورت
بی مردمک از جوهر نظاره اثر نیست
در ظلمت زنگ آینه پرداخته نورت
مینای حبابی ز دم گرم بیندیش
بر طاق بلندی ست تماشای غرورت
حرص دنی ات غره اقبال برآورد
شد پای ملخ فیل به دروازه مورت
این ما ومن چندکه زیروبم هستی ست
شوری ست برون چسته ز ساز لب گورت
بگذارکه در پرده مهلتکده جسم
توفان نفسی راست نماید به تنورت
در چشم کسان چون مژه تا چند خلیدن
کم نیست سیاهی که نمایند ز دورت
با دلق کهن سازکه در ملک تعین
در خانه آیینه نیفتاد عبورت
در پرده نیرنگ خیال آینه دارد
بیرنگی نقاش ز حیرانی صورت
تدبیر به تسلیم فکن مصلحت این است
کاری اگر افتاد به تقدیر غیورت
انجام تو آغاز نگردد چه خیالست
درخواب عدم پا زدنی هست ز صورت
بیدل چه کمال است که در عالم ایجاد
دادند همه چیز و ندادند شعورت

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
زهی  خمخانه حیرت  کلام  هوش تسخیرت
دماغ موج می  آشفته نیرنگ تقریرت
حدیث شکوه با این سادگی نتوان رقم کردن
گهر حل کردنی دارد مدادکلک تحریرت
شکایت نامه بیداد محو بال عنقا شد
هنوز از ناله ام پرواز می خواهد پر تیرت
گرفتار وفا ننگ رهابی برنمی دارد
همه گر ناله گردم برنمی آ یم ز زنجیرت
جهانی در تغافلخانه نازت جنون دارد
چه سحر است اینکه در خوابی و بیداری ست تعبیرت
نمی دانم چه دارد با شکست شیشه رنگم
نگاه بیخودی هنگامه میخانه تعمیرت
خیال صید لاغر انفعالی در کمین دارد
ز شرم خون من خواهد عرق برد آب شمشیرت
تحیرگر همه آیینه سازد دشت امکان را
نمی گردد حریف  وحشت تمثال نخجیرت
دو عالم رنگ و یک گل اختراع صنع نازست این
قیامت می کشد کلک فرنگستان تصویرت
به پیری گشت بیدل طرزانشای تو شیرینتر
ندانم اینقدر لعل که قند آمیخت با شیرت

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
چوگوید آینه ام شکر خوش معاشی حیرت
زجلوه باج گرفتم به بی تلاشی حیرت
به مکتبی که ادب وانگاشت سر خط نازت
نخواند جوهرآیینه جز حواشی حیرت
هزار آینه طاووس می پرم به خیالت
بهشت کرد جهان را چمن تراشی حیرت
شبی در آینه سیر شکوه حسن توکردم
نمی رسم به خود اکنون ز دور باشی حیرت
به غیر محو شدن قدردان جلوه چه دارد
گلاب بزم توایم از نیاز پاشی حیرت
به علم و فضل منازیدکاین صفاکده دارد
به قدر جوهر آیینه بدقماشی حیرت
در آن مکان که به صیقل رسد حقیقت بیدل
ترحم است به حال جگرخراشی حیرت

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
آمد ورفت نفس نیرنگ توفان بلاست
موج این دریا به چشم اهل عبرت اژدهاست
هرچه کم کردیم از خبث اعتبار ما فزود
کاهش جزو نگین شهرت فروش نامهاست
تا ز نقش پای گلگون بیستون دارد سراغ
کوهکن را در نظر هر سنگ  لعل بی بهاست
عشق دوراست ازتسلی ورنه مجنون مرا
نقش پای ناقه هم آیینه مقصد نماست
طره اوبسکه در خون دل ما غوطه زد
چون رگ گل شانه هم انگشت در رنگ حناست
در طریق جستجو هر نقش پایم قبله ای ست
غرقه این بحر را هر موج محراب دعاست
می توان کردن ز بیرنگی سراغ هستی ام
ناله ام  آیینه تمثال من لوح هواست
زین کدورت رنگ بنیادی که داری در نظر
سایه می بینی نمی فهمی که نورت زیرپاست
منت صیقل به صد داغ کدورت خفتن است
بی صفایی نیست تا آیینه ما بی صفاست
سایه ایم از دستگاه ما سیه بختان مپرس
آنکه روزش از دل شب برنیامد روز ماست
احتیاج است آنچه بیماری مقررکرده اند
درد اگر بر دل گران است از تقاضای دواست
معنی آشفتگی بیدل ز زلف یارپرس
نسخه فکر پریشان جمع در طبع رساست

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
اضطراب نبض دل تمهید آهنگ فناست
شعله در هر پر فشاندن اندکی از خود جداست
شخص پیری نفی هستی می کند هشیار باش
صورت قد دوتا آیینه ترکیب لاست
زین چمن بر دستگاه رنگ نتوان دوخت چشم
غنچه تا ناخن به خون دل نشوید بی حناست
هیچ کس چون ما اسیر بی تمیزیها مباد
مشت خاکی درگره داریم کاین آب بقاست
خاک گشتیم و غبار ما هوایی درنیافت
آنکه بر خمیازه حسرت می کشد آغوش ماست
حاصل کونین پامال ندامت کردنی ست
دانه کشت امل را سودن دست آسیاست
رشحه ابر نیازم غافل از عجزم مباش
سجده من ریشه دارد هرکجا مشتی گیاست
شوق درکار است وضع این و آن منظور نیست
با نگه هر برگ این گلشن به رنگی آشناست
بند بندم فکرآن موی میان درهم شکست
ناتوانی هرکجا زور آورد زورآزماست
داغ می بالدکه دل خلوتگه جمعیت است
ناله می نالدکه اینجا جای آسایش کجاست
رهروان تمهید پروازی که می آید اجل
دودها از خود برون تازی که آتش در قفاست
بیدل از نیرنگ اسباب من و ما غافلی
اینگه صبح زندگی فهمیده ای روز جزاست

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
ای عدم پرورده لاف هستی ات جای حیاست
بی نشانی را نشان فهمیده ای تیرت خطاست
سایه را وهم بقا در عجز خوابانیده است
ورنه یک گام از خو دت آن سو جهان کبریاست
شبنم این باغ مژگانی ندارد در نظر
گر تو برخیزی ز خود برخاستن هایت عصاست
بی خمیدن از زمین نتوان گهر برداشتن
آنچه بردارد دلت زین خاکدان قد دوتاست
 نقص بینایی ست کسب عبرت از احو ال مرگ
چشم اگر باشد غبار زندگی هم توتیاست
خودسری ها از مقام امن دور افتادن است
ناله تا انداز شوخی می کند از دل جداست
جز  فنا صورت نبندد اعتبار زندگی
گو بنالد یا به خود پیچد نفس جزو هواست
خیرها را جلوه شر می دهد چرخ دورنگ
پشت کاغذ در نظر چپ می نماید نقش راست
بس که تنگی کرد جا بر خوان انعام فلک
میهمانان هوس را خوردن پهلو غذاست
اوج دولت سفله طبعان را دو روزی بیش نیست
خاک اگر امروز بر چرخ است فردا زیر پاست
نازنینان فارغ از آرایش مشاطه اند
حسن معنی را همان رنگینی معنی حناست
حرف سردی کوه تمکین را ز جا برمی کند
از نسیمی خانه بی تابی دریا به پاست
عجز طاقت سد راه رفتن از خویشم نشد
بیدل از واماندگی سر تا به پای شمع  پاست

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
تهمت افسردگی بر طینت عاشق خطاست
ناله هرجا آینه گردید آزادی نماست
بی فنا مشکل که گردد دل به عبرت آشنا
چشم این آیینه را خاکستر خود توتیاست
شرم باید داشتن از شوخی آثار شرم
چون عرق بی پرده گردد لغزش پای حیاست
تا توان آزاد بودن دامن عزلت مگیر
موج را در هر تپش بر وضع گوهر خنده هاست
جام آب زندگی تنها به کام خضر نیست
درگداز آرزو هم جوش دریای بقاست
معنی دود ازکتاب شعله انشا کرده اند
هرکجا او جلوه دارد ناز هستی مفت ماست
هرکه را از نشیه معنی ست سیری خامش است
ساغر لبریز اگر صدلب گشاید بی صداست
عالمی سرگشته است از اضطراب گریه ام
اشک من سرچشمه د وران چندین آسیاست
می کند هر جزوم از شوق توکار آینه
خامه تصویرم و هر موی من صورت نماست
گر برآید ازصدف گوهر اسیر رشته است
خانه و غربت دل آگاه را دام بلاست
کی پریشان می کند باد غرور اجزای من
نسخه خاک مراشیرازه نقش بوریاست
اینقدر چون شمع از شوق فنا جان می کنم
باکمال سرکشی سعی نگاهم زیرپاست
نقش چندین عبرت از عنوان حالم روشن است
شعله جواله من مهر طومار فناست
بیدل از مشت غبار ما دل خود جمع کن
شانه  ی این طره آشفته در دست هواست

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
خط لعلت غبار حیرت افزاست
زمرد از رگ این لعل پیداست
ز غارت کاری دور نگاهت
به روی باده رنگ نشیه عنقاست
ز بیدادت بهار ناز رنگین
ز رفتار تو کار فتنه بالاست
در آن محفل که درد عشق ساقی ست
تمنا باده است و ناله میناست
هنرجمعیت ما را برآشفت
ز جوهر نسخه آیینه اجزاست
بهار عجز امکان را کفیلیم
شکست هرچه باشد خنده ماست
سراسر خوب غفلت می پرستیم
خیال پوچ سخت افسانه پیراست
زکف  گرداب  دارد پنبه درگوش
که غافل از خروش موج دریاست
فنا سامان کن و مست غنا باش
که در خاک آنچه می خواهی مهیاست
به هرجا دامی افکنده ست صیاد
بهار نرگسستان تمناست
برون میتاز از این نه حلقه زنجیر
جنون عاشقان یک نشیه بالاست
سحر درپرتو خورشید محو است
به هرجا طبع  روشن شدم نفس کاست
ز رنگین جلوه های یار بیدل
رگ گل دسته بند حیرت ماست

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -