cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
به تماشای این چمن در مژگان فراز کن
ز خمستان عافیت قدحی  گیر و ناز کن
مشکن جام آبرو به تپشهای آرزو
عرق احتیاج را می مینای راز کن
مپسند آنقدر ستم  که به خست شوی علم
گره دست و دل ز هم مژه بگشا و باز کن
به چه افسانه مایلی که ز تحقیق غافلی
تو تماشا مقابلی ز خیال احترازکن
نه ظهوری ست نی خفا نه بقایی ست نی فنا
به تخیل حقیقتی  که نداری مجاز کن
چو غبار شکسته در سر راهت نشسته ام
قدمی برزمین گذار و مرا سرفرازکن
به ادای تکلمی  به فسون تبسمی
شکری را قوام ده  نمکی راگدازکن
عطش حرص  یکقلم زجهان برده رنگ نم
همه خاکست آب هم به تیمم نمازکن
نکند رشته کوتهی  اگر از عقده وارهی
سرت از آرزو تهی  چه شود پا درازکن
ز فسردن چو بگذری سوی آیینه پری
دل سنگین گداز و کارگه شیشه ساز کن
بنشین بیدل از حیا پس زانوی خامشی
نفسی چند حرص را ز طلب بی نیاز کن

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U - - | U - U -
از خاک یک دو پایه فروتر نزول  کن
سرکوبی عروج دماغ فضول کن
تاب و تب غرور من و ما به سکته گیر
رقص خیال آبله پا بی اصول کن
نقصان گل اعاده باغ کمان تست
آدم شو و تلاش ظلوم و جهول کن
خلقی فتاده درگو غفلت زکسب علم
چندی تو نیز سیر چراغان غول کن
سعی نفس به خلوت دل ره نمی برد
گو صد هزار سال خروج و دخول کن
فکر رسا مقید اغلاق لفظ چند
چندانکه کم شودگرهت رشته طول کن
ای خط مستقیم ادبگاه راستی
فطرت نخواهدت  که ز مسطر عدول  کن
تا هرکس از تو در خور فطرت اثر برد
چون شوق در طبیعت عالم حلول کن
افراط جاه نیز ز افلاس نیست کم
صبح سفید را به تکلف ملول کن
تا غره کمال نسازد قناعتت
بیدل ز خلق منت احسان قبول کن

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
غم تلاش مخور عجز را مقدم کن
به خواب آبله پا می زنی جنون  کم  کن
ز وضع دهر جز آشفتگی چه خواهی دید
به یک خم مژه این نسخه را فراهم کن
جراحت دل اگر حسرت بهی دارد
به اشک خاک درش نرم ساز و مرهم  کن
سراسر ورق اعتبار پشت و رخی است
اگر مطالعه کردی  تغافلی هم کن
رهت اگر فکند حرص در زمین طمع
ز آبرو بگذر خاکش از عرق نم کن
به امتحان هوس خقت وقار مخواه
گهر دمی  که بسنجند سنگ آن  کم  کن
طریق تربیت از وضع روزگار آموز
به پشت خر جل زرین  گذار و آدم کن
ز حرص تشنه لبی چینی و سفال مباش
کف گشوده بهم آر و ساغر جم کن
درین بساط اگر حسرت علمداری ست
چوگردباد به سر خاک ریز و پرچم کن
نشاید اینقدرت  گردن غرور بلند
به زور بازوی تسلیمش اندکی خم کن
ز طور عافیتت می کنم خبر هشدار
درین ستمکده کاری اگرکنی رم کن
کدام جلوه که خاکش نمی خورد بیدل
تو همچو چشم سیه پوش و ساز ماتم  کن

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
از خودآرایی به جنس جاودان لنگر مکن
آبرو را سنگسار صنعت  گوهر مکن
خار جوهر زحمت گلبرک تمثالت مباد
پرده چشم تر آیینه را بستر مکن
تا توان درکسوت همواری آیینه زیست
دامن ابروی خود چون تیغ پر جوهر مکن
ای ادب  بگذار مژگانی به رویش واکنم
جوهر پرواز ما را چین بال و پر مکن
انفعال معصیت فردوس تعمیر است و بس
گر جبین دارد عرق اندیشه  کوثر مکن
آب ورنگ حسن معنی نشکند بیجوهری
آسمان گو نسخه ام را جدولی از زر مکن
از محیط رحمتم اشک ندامت مژده ای ست
یا رب این نومید را محروم چشم ترمکن
ای سپند از سرمه هم اینجا صدا وا می کشد
نا توان بر باد رفتن سعی خاکستر مکن
تا به کی چون خامه موی حسرتت بایدکشید
اینقدر خود را به ذوق فربهی لاغر مکن
درد سر بسیار دارد نسخه تحقیق خویش
جز فراموشی اگر درسی ست هیچ از بر مکن
خامشی دل را همان شیرازه جمعیت ست
نسخه آیینه از باد نفش ابتر مکن
حیف اوقاتی که صرف حسرت جاهش کنند
آدمی  آدم  وطن در فکرگاو و خر مکن
تاکجا بیدل به افسون امل خواهی تنید
قصه ما داستان مار دارد سر مکن

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
ای به عشرت متهم سامان درد سر مکن
صاف و دردی نیست اینجا وهم در ساغر مکن
شمع این محفل وبال گردن خویش است و بس
تا بود ممکن ز جیب خامشی سر بر مکن
زندگی مفتست اگر بی فکر مردن بگذرد
شعله خود را بیابان مرگ خاکستر مکن
تا توانی درکمین زحمت دلها مباش
همچو سیل از خاک این ویرانه ها سر بر مکن
لب  گشودن  کشتی عمرت به توفان می دهد
در چنین بحر بلای خامشی لنگر مکن
قسمتت زین گردخوان بی انتظار آماده است
خاک کن بر دیده اما حلقه بر هر در مکن
تا کجا خواهی به افسون نفس پرواز کرد
این ورق گردانده گیر آرایش دفتر مکن
ای هوس فرسای جولان خون جمعیت مریز
بر رگ هر جاده نقش پای خود نشتر مکن
هرکس اینجا قاصد پیغام اسرار خود است
از زبانم حرف او گر بشنوی باور مکن
دود دل تا خانه خورشید خواهد شد بلند
یا رب این آیینه رو را محرم جوهر مکن
نخل  گلزار جنون از ریشه بیرون خوشنماست
ای خموشی ناله ما را نفس پرور مکن
ترک زحمت گیر اگر زنگار خورد آیینه ات
انفعال سعی بیجا مزد روشنگر مکن
احتراز از شور امکان درس هر مجهول نیست
فهم در کار است اگر گوشی نداری  کر مکن
تا سلامت جان بری بیدل ازین  گرداب یأس
تشنه چون  گشتی بمیر اما لب خود تر مکن

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
ترشح مایه ای ناز دلی را محو احسان کن
تبسم می کند آیینه برگیر و نمکدان کن
طربگاه جهان رنگ استعداد می خواهد
در اینجا هر قدر آغوش گردی گل به دامان کن
شکست خودسری تسخیر صد حرص و هوس دارد
جهانی گبر از یک کشتن آتش مسلمان کن
بهار جلوه ای  گر اندکی از خود برون آیی
چو تخم از ربشه بیرون دادنی تحریک مژگان  کن
به گوشم از شبستان عدم آواز می آید
که چون طاووس اگر از بیضه وارستی چراغان کن
نگاه یار هر مژگان زدن درس رمی دارد
تو هم ای بیخبر از خود رو و گرد غزالان  کن
اگر در سایه مژگان مورت جا دهد فرصت
به  راحت واکش و آرایش چتر سلیمان  کن
به دریا قطره ی گمگشته از هر موج می جوشد
فرو رو در گداز دل جهانی را گریبان  کن
به جرم بی گناهی سوختن هم حیرتی دارد
به رنگ شمع از هر عضو خویش آیینه عریان کن
نفس دزدیدنت کیفیت دل نقش می بندد
گهر انگاره ای داری به ضبط موج سوهان کن
ز خاک رفتگان بر دیده مشتی آب زن بیدل
بدین تدبیر دشوار دو عالم بر خود آسان کن

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
ز پابوسش بهار عشرت جاوید سامان کن
چمن تا در برت غلتد حنایی را گریبان  کن
اثر پرورده یاد نگاه اوست اجزایم
ز خاکم سرمه کش در دیده و عریان غزالان  کن
به  تمثال حباب از بحر تا کی منفعل باشی
دویی تا محو گردد خانه آیینه ویران کن
درین گلشن  که بال افشانی رنگست بنیادش
توهم آشیانی در نوای عندلیبان کن
غبارت چون سحر در بال عنقا آشیان دارد
به ذوق امتحان رنگی اگر داری پر افشان کن
به  شور ما و من تا چند جوشد شوخی موجت
دمی در جیب خاموشی نفس دزیده توفان  کن
صفای عافیت تشویش صیقل برنمی  دارد
اگر آسودگی خواهی چو سنگ آیینه پنهان  کن
تحیر می زند موج از غبار عرصه امکان
نم اشکی اگر در لغزش آیی ناز جولان  کن
شکوه همتت آیینه در ضبط نفس دارد
هوا را گر مسخر کرده ای تخت سلیمان  کن
ندارد قدردانی جز ندامت  کوشش همت
به دست سوده چندی خدمت طبع  پشیمان  کن
بهار هستی  انداز پر طاووس می خواهد
به یک مژگان گشودن سیر چندین چشم حیران  کن
چو صبح  از صنعت وارستگی غافل مشو بیدل
به چین دامنی طرح شکست رنگ امکان کن

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
دل پیش نظر گیر سر و برگ نمو  کن
گر مایل نازی سوی این آینه روکن
شایسته تسلیم یقین سجده کس نیست
ای ننگ عبادت عرقی چند وضوکن
تا چشم هوس هرزه نخندد مژه بربند
در جوهر این آینه چاکی ست  رفوکن
منظور وفا گر بود امداد ضعیفان
با سبزه خطابی که کنی از لب جو کن
صد طبله عطار شکسته ست در این دشت
هر خاک که بینی نم آبی زن وبوکن
تحقیق خیالات مقابل نپسندد
تمثال پرستی سر آیینه فرو کن
برچینی دل غیر شکستن چه توان کرد
ابریشم این ساز نوا باخته مو کن
زین ورطه نرسته ست کسی بی سر تسلیم
زان پیش که کشتی شکند فکر کدو کن
از قطره  گمگشته همان بحر سراغ ست
هرگاه که یادم کنی اندیشه اوکن
بی مطبی از شبهه و تحقیق مبراست
آن روی امیدی که نداری همه سو کن
بیدل طلب راحت اگر مقصد جهد است
چون موج گهر بر دل ناکام غلو کن

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
سرمایه اظهار بقا هیچکسی کن
پرواز هما یمن ندارد مگسی کن
تا محو فنا نیست نفس ناله فشان باش
تا قافله آرام پذیرد جرسی  کن
افروختنت سوختنی بیش ندارد
گر رشته شمعی نتوان  گشت خسی  کن
درکوچه بیباکی هر طبع غباری ست
کس مصلح  کس نیست تو برخود عسسی کن
بی کسب هوس  کام تمنا نتوان یافت
گیرم همه تن عشق شدی بوالهوسی کن
چون شمع نگاهم نفس شعله فروشی ست
ای سرمه بجوش از من و فریاد رسی کن
کثرت ز تخیلکده وهم خیالی ست
یک را به تصنع عدد آوازه سی کن
هر جا رسد اندیشه ادبگاه حضور است
تا باد چراغی نشوی بی نفسی کن
بیدل چو نگه رام تعلق نتوان شد
گو اشک فشان دانه و حیرت قفسی کن

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
صف حرص و هوا در هم شکستی  کجکلاهی  کن
دل جمع است ملک بی نیازی پادشاهی کن
نمود از اعتبار باطل اکرام حق آگاهت
سراب وهم گو در چشم مغروران سیاهی  کن
برون افتاده است از کیسه نقد رایج دنیا
قیاس ثابت و سیار پوچ از فلس ماهی  کن
تو گوهر در گره بستی و از توفان غم رستی
فلک  گو کشتی جمعیت امکان تباهی  کن
ز رنگ  آمیزی دنیا چه بیند عقل جز عبرت
به خویش آورده  رویی سیر گلزار الا هی  کن
تقدس پایه قدرت به این پستی نمی خواهد
همه  گر آسمان گردی ز همت عذر خواهی کن
ز طبل و کرونای  سلطنت آواز می آید
که دنیا بیش ازین چیزی ندارد ترک شاهی  کن
حق است آیینه دار جوهر احکام تنزیهت
برآوردی زدل زنگار باطل هر چه خواهی کن
مفرما خدمت مخلوق مسجود ملایک را
فریب غیر وهمی بود اکنون قبله  گاهی کن
تأمل شبهه ایجاد است در اسرار یکتایی
ز وهم ظاهر و مظهر برآ سیر کماهی  کن
جهان در خورد استعداد حکمی در نظر دارد
تو هم فرمان به ملک لاشریک خویش راهی  کن
شهود حق ندارد این  کنم یا آن  کنم بیدل
به اقبال یقین صید اوامر تا نواهی  کن

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
رهت سنگی ندارد ای شرر وجد رهایی  کن
پر افشانده را بسم الله بخت آزمایی کن
ز غفلت چند ساز نغمه های بی اثر بردن
به قدر اضطراب یک سپند آتش نوایی کن
ندامت رهبر است آنجا که طاقتها ضعیف افتد
ز خود گر بر نیایی نوحه ای بر نارسایی  کن
نگاه عبرت از درد زمینگیری چه غم دارد
مژه بردار و رفع شکوه های بی عصایی کن
دماغ سربلندی خاص استنغاست ای غافل
تو گرد احتیاجی بر فلک هم جبهه سایی کن
نیاز پای بوسش تحفه دیگر نمی خواهد
به خون هر دو عالم صفحه شوقی حنایی کن
ز پیش آهنگی قانون عبرت ها مشو غافل
به هر سازی که در پای شکست آید صدایی کن
حضور آفتاب از سایه ریزد رنگ خورشیدی
چو محو جلوه اش گشتی دو عالم خودنمایی کن
حوادث با طبیعت کارها دارد ملایم شو
شکست رنگ بسیار است فکر مومیایی کن
نفس تا بی نشان گشتن کمین زندگی دارد
غبارت را به هر رنگی که می خواهی هوایی کن
تمیز نام و ننگست آشیان عزت و خواری
اگر زین دام وارستی مگس باش و همایی کن
سحاب فضل از هر قطره استعداد می ریزد
نه ای کم از صدف ای دست حاجت دل گدایی کن
جهان غیرست تا الفت پرست نسبت خویشی
ز خود بیگانه شو با هر که خواهی آشنایی کن
فریب اعتبارات است بیدل مانع وصلت
غبار نیستی شو خاک در چشم جدایی کن

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
در جنون جوش سویدا تنگ دارد جای من
چشم آهو سایه افکنده ست بر صحرای من
از هوا پروردگان نوبهار وحشتم
چون سحر از یکدگر پاشیدن است اجزای من
ناتوانیهای موجم کم نمی باید گرفت
رو به ناخن می کند بحر از تپیدنهای من
یکسر مویم تهی ازگریه نتوان یافتن
چشمی و  اشکی است همچون شمع  سر تا پای من
گاه اشک یأس وگاهی ناله عریان می شود
خلعت دل در چه کوتاهی  ست بر بالای من
شبنم وحشت کمین الفت پرست رنگ نیست
چشمکی دارد پری درکسوت مینای من
بسکه جولانگاه شوقم اضطراب آلوده است
جاده یکسر موج سیلابست در صحرای من
سایه در دشتی که صد محمل تمنا می کشد
می روم از خویش و امیدی ندارم وای من
سیر دیر و کعبه جز آوارگیهایم نخواست
شد هواگیر از فشار این مکانها جای من
بی رخت آیینه نشو و نماگم کرد و سوخت
چون نگه در پرده شب  روز ناپیدای من
سرکشیدنهای اشکم  غافل از عجزم مباش
آستان سجده می آراید استغنای من
غوطه درآتش زدم چون شمع و داغی یافتم
این  گهر بوده ست بیدل حاصل دریای من

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
آزادی آخر بد باخت با من
رنج  کمر شد چینهای دامن
مزدور عجز است تسلیم الفت
دل هر چه برداشت  گشتم دو تا من
زیر و بم عمر روشن نگردید
کاین شور عبرت او بود یا من
یارب چه پرداخت سحر تعین
خلقی شهید است زین خونبها من
غافل مباشید از فهم اسرار
معنی خیالان یادی ست با من
دل بر که بندم رنگ از چه  گیرم
از هر دو عالم چون او جدا من
هر جا رسیدم یک نغمه دیدم
یارب کجایی ست این جابجا من
خود سنج وهمی با بیش و کم ساز
مفت ترازوست مثقال یا من
دل زین خرابات دیگر چه جوید
زد شیشه بر سنگ آمد صدا من
هنگامه وهم بگذار مگذر
من تا کجا او او تا کجا من
بیدل به خود هیچ طرفی نبستم
در معنی او بود این بیوفا من

وزن: مُسْتَفْعِلُنْ فَعْ مُسْتَفْعِلُنْ فَعْ
بحر: متقارب مثمن اثلم
نشانه‌های عروضی: - - U - | - | - - U - | -
چون صبح نخندد ز قبایم غم دامن
جسته ست گریبان من از عالم دامن
تا وحشت عنقایی ام آهنگ جنون  کرد
گرد دو جهان سوخت نفس در خم دامن
از تنگی دل وسعت امکان به گره رفت
شد کلفت این گرد دلیل رم دامن
گر ترک حسد چهره  توفیق فروزد
چون آتش یاقوت نشین بیغم دامن
بال رم فرصت نتوان کرد فراهم
چاکست گریبان گل از ماتم دامن
بر صورت دنیا زده ام پهلوی تسلیم
پای است دراین انجمنم توام دامن
طاقت اثر حوصله  گم کرد درین باغ
حیرت  گلی آورد که گفتم  کم دامن
فریاد که بر چهره ما داغ تری ماند
چون شمع نچیدیم به مژگان نم دامن
بیدل به فشار دل تنگم چه توان کرد
صحرا شدم اما نشدم محرم دامن

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
نشاند عجزم بر آستانی که محوم از جیب تا به دامن
اگر بخوانند سر به جیبم و گر برانند پا به دامن
کجاست موقع شناس راحت  که کم  کشد زحمت تردد
به هرکجا رد        دشت نا آشنا به دامن
قماش ناموس وضع خویش است در هوس خانه تعین
که دست و پای جنون و دانش همین ز جیب است تا به دامن
غبار ناگشته نیست ممکن زتهمت ما و من رهایی
به  حسرت سرمه می خروشد هزارکوه صدا به دامن
جهانی از وهم چیده برخود دماغ اقبال سربلندی
گرفتم ای  گردباد رفتی تو نیز برچین هوا به دامن
چه شیشه سازی ست یا رب اینجا به کارگاه دماغ مجنون
که کرده کهسار همچو طفلان ذخیره سنگها به دامن
چو آسمان ازگشاد مژگان احاطه کردیم عالمی را
ز وسعت بال حیرت آخر رسید پرواز تا به دامن
به یک رمیدن زگرد امکان حصول هر مطلب است آسان
به قدر چین خفته است اینجا هزار دست دعا به دامن
نفس بهار است غنچه دل  نی ام زامداد غیر غافل
چو رنگ  گل آتشی  که دارم نمی برد التجا به دامن
بهانه درد هم  کمالی ست در طریق وفاپرستی
عرق دمد تا من اشک بندم به  دوش چشم حیا به دامن
بیا که چشم امید بیدل به پای بوس تو بازگردد
ز شرم پوشیده ام چراغی چو رنگ برگ حنا به دامن

وزن: مَفاعِلُنْ فَعْ مَفاعِلُنْ فَعْ مَفاعِلُنْ فَعْ مَفاعِلُنْ فَعْ
نشانه‌های عروضی: U - U - | - | U - U - | - | U - U - | - | U - U - | -
عرق دارد عنان احتیاج بی نقاب من
ره صد دیر آتشخانه واکرده ست آب من
به هر مویم گداز دل رگ ابری دگر دارد
چو مژگان سیلها خفته ست در موج سراب من
ز علم حسرت دیدار بختی در نظر دارم
که گردد خامشی صور قیامت در جواب من
چو آن گوهر که بعد از گم شدن جویند در خاکش
پریشان گشت اجزای جهان در انتخاب من
به خود تا می گشایم چشم از شرم آب می گردم
تنکرویی ست پر بیگانه وضع حباب من
درین گلشن که شبنم کاری خجلت جنون دارد
گلم اما خیال رنگ می گیرد گلاب من
ز آتشخانه امکان میسر نیست وارستن
به رنگ شعله حیرانم چه می خواهد شتاب من
نمو در مزرعم پای به دامن خفته ای دارد
ترشح ریزه میناست در طبع سحاب من
ندانم در کمین انتظار کیستم یارب
ز بالین می دمد امشب پر پروانه خواب من
به بزم وصل نام هستی عاشق نمی گنجد
ز فکر سایه بگذر آفتاب است آفتاب من
به رنگ جوهر آیینه داغ حیرتم بیدل
نمی دانم چسان آسوده چندین پیچ و تاب من

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
محیط جلوه او موج خیز است از سراب من
ز شبنم آب در آیینه دارد آفتاب من
به تحقیق چه پردازم  که از نیرنگ دانشها
دلیل وحدت خویش است هر جا در نقاب من
قناعت ساغر حیرت غم و شادی نمی داند
چو شبنم  گوشه چشمی ست مینای شراب من
غبارم را تپیدن دارد از ذوق فنا غافل
همان خاکم اگر آرام  گیرد اضطراب من
ندانم با کدامین ذره سنجم هستی خود را
که در وزن  کمی بسیار پیش آید حساب من
به راحت تهمتی دارم ز احوالم چه می پرسی
چو مخمل هم به چشم دیگران دریاب خواب من
به هر بی  آبرویی چشمه آیینه یأسم
که نقش هر دو عالم شسته می جوشد ز آب من
به غیر از نفی خویش اثبات عشرت مشکل است اینجا
کتانم پنبه گردد تا ببالد ماهتاب من
به تدبیر دگر از خواب غفلت بر نمی خیزم
ز هم پاشیدن اعضا مگر باشد گلاب من
به پیری چون سحر رفت از سرم سودای جمعیت
ورق  گرداند آخر ربط اجزا از کتاب من
درین محفل ندارد هیچکس خون گرمی الفت
مگر از بیکسی بر اخگری چسبد کباب من
تهی از خود شدن بیدل به بی مغزی  کشید آخر
درین دریا پر از خود بود چون  گوهر حباب من

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
به وهم این و آن خون شد دل غفلت پرست من
وگرنه همچو صحرا دامن خود داشت دست من
تحیر در جنون می غلتد از نیرنگ تصویرم
ز پرواز نگاه کیست یارب رنگ بست من
سلامت متهم دارد به کمظرفی حبابم را
محیطی می کنم تعمیر اگر بالد شکست من
حریف بیخودیها کیست  کز چشم جنون پیما
خمستان در سر و پیمانه در دست است مست من
رفیقان چون نگه رفتند و من چون اشک درخاکم
زمینگیر ندامت ماند کوششهای پست من
ز برق آه دارم ناوکی درکیش نومیدی
حذر از جرأت ای ظالم که پر صاف ست شست من
به این سستی  که می بینم ز بخت نارسا بیدل
کشد نقاش مشکل هم به دامان تو دست من

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
ز شوخی تا قدح می گیرد آن بیدار مست من
به چینی خانه افلاک می خندد شکست من
خیالش نقش امکان محو کرد از صفحه شوقم
به صورت  پی نبرد آیینه معنی پرست من
چو آن آتش که دود خویش داغ حسرتش دارد
نگردید از ضعیفی سایه من زیر دست من
به نظم عافیت در فتنه زار کشور هستی
لب و چشمی ست  گر مقدور باشد بند و بست من
به تحقیق عدم افتادم و در خود نظر کردم
گرفت آیینه نیز از امتیاز نیست هست من
به هر جا پا بیفشردم ز وحشت صرفه  کم بردم
نگین نقشم   گشاد بال و پر دارد نشست من
به رنگ غنچه لبریز بهار آفتم بیدل
نفس  گر می کشم می آید آواز شکست من

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
گلفزوش از پرتو شمع من است این انجمن
رنگ می بالید تاگردید رنگین انجمن
عارف از سیرگریبان دهر را دل می کند
می شود خلوت به حکم چشم حق بین انجمن
عالمی رفت از خود و برخاست آشوب جنون
سایه بال پری کرده ست سنگین انجمن
بی نشان شوقی  که نیرنگش برون است از حساب
با فقیران خلوت است و با سلاطین انجمن
گوشه ای می خواستم زین دشت بیتابی غبار
مشورت از هرکه جستم گفت  برچین انجمن
گر خورد بر گوشت  آواز سپند از مجمری
در وداع وهم دارد رقص تحسین انجمن
ناکجا با هرجنون طبعی طرف باید شدن 
لب بهم بند وتهی کن ازسخن چین انجمن
زین علایق هیچ چیزت خار دامنگیر نیست
گر تو می خیزی نمی گردد شلایین انجمن
خود گدازی مطلبی چون شمع انشا کرده ایم
مصرع ما را ندارد تاب تضمین انجمن
ما حریفان جهدها داربم و تنها می رویم
ازگرو تازی ست در هر خانه ای زین انجمن
برخود از غوغا نمی چید اینقدر سامان ناز
یاد اگر می کرد از یاران پیشین انجمن
ظاهر و باطن چه دارد غیر هستی و عدم
آن تغافل این نگاه  آن خلوت و این انجمن
بیدل اینجا تر زبانان مایه درد سرند
شمع  گر خاموش  گردد گوید آمین انجمن

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
جانکنیها چیده هستی تا عدم بنیاد من
بیستون زار است هر جا می رسد فرهاد من
اضطرابم درکمین وعده فردا گداخت
دانه افکنده ست بیرون قفس صیاد من
نقش تصویرم قبول رنگ جمعیت نداشت
خامه بست از موی مجنون صنعت بهزاد من
سیلیی گر می کند باگردش رنگم طرف
صدگلستان بهله می پوشدکف استاد من
قلقل مینای دل یارب صفیر یادکیست
رنگهای رفته بر می گردد از فریاد من
از مقیمان تغافلخانه ناز توام
روزگاری شدکه یادم رفته است از یاد من
دود شمعم فطرت آشوب دماغ کس مباد
خواب پر دور اوفتاد از سایه شمشاد من
بر نفس تا چند باید چیدنم خشت ثبات
کاه دیوار عدم صرفست در  بنیاد من
آه نگذشتم ز نیرنگ تعلق زار جسم
شدگره درکوچه نی ناله آزاد من
عرض جوهر شد حجاب معنی اگاهی ام
دیده در مژگان نهفت آیینه فولادمن
جز عرق چیزی نگردد حاصل ازکسب کمال
خاک بودم آب  گشتم اینک استعداد من
جور گردون بیدل از دست ضعیفی می کشم
ناله نگذشته بر لب از که خواهد داد من

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
تمثال فنایم چه نشان  کو اثر من
خودبین نتوان یافتن آیینه گر من
گم کرده اثر چون نفس باز پسینم
کو هوش  که از آینه پرسد خبر من
جمعیت شبنم  گره بال هوایی  ست
تدبیر اقامت چه  کند با سفر من
در نسخه تجرید تعلق چه حدیث است
چون نقطه اثر باخته زیر و زبر من
من آینه پردازم و دل شعبده انگیز
ترسم  که مرا جلوه دهد در نظر من
چون ابر ز بس منفعل نشو و نمایم
پرواز عرق می شود از سعی پر من
زین سعی  که جز لغزش پا هیچ ندارم
تا چند چو اشک ابله بندد کمر من
هر جا تپشم محو شد از خویش نهانم
شب در نفس سوخته دارد سحر من
تا بر الم بیکسی ام ناله نخندد
از سرمه توان سایه فکندن به سر من
عریان تنیی هست درین معرکه بیدل
این جامه  که تنگی ننماید به بر من

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
خار خار کیست در طبع الم تخمیر من
چون خراش سینه ناخن می کشد تصویر من
بسکه بی رویت شکفتن رفته از تخمیر من
نیست ممکن  گر کشند از رنگ  گل تصوبر من
از عدم افسانه عبرت به گوشم خوانده اند
در فراموشی است یک خواب جهان تعبیر من
برکه بندم تهمت قاتل  که تا صبح جزا
خونم از افسردگی  کم نیست دامنگیر من
شور لیلی در شبستان سویدایم نشاند
دوده  گیرید از چراغ خانه زنجیر من
یا رب آن روزی  که  گیرد شش جهت  گرد شکست
بر غبار خاطرکس نفکنی تعمیر من
از خودم آخر سراغ مدعا گل کردنی ست
می دود چون مو سحر بر آستین شبگیر من
انفعال بیوفایی بر محبت آفت است
دام می نالد چو زنجیر از رم نخجیر من
چون سحرتا دست یازم گرد جرات ریخته ست
پر تنک  کرده ست نومیدی دم شمشیر من
آب می گردم چو شمع اما سیاهی زبر پاست
خاک گردیدن مگر شوید خط تقصیر من
عمرها شد دل به قید وهم وظن خون می خورد
رحم  کن ای یأس بر مجنون بی زنجیر من
از نشان مدعا چون شمع دور افتاده ام
تا سحر هرشب همین پر می گشاید تیر من
عمر رفت و همچنان سطر نفس بی مسطر است
ناکجا لغزیده باشد خامه تقدیر من
بیدل از طور کلامم بی تأمل نگذری
سکته خیز افتاده چون موج  گهر تقدیر من

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
زین شکر که تا کوی تو شد راهبر من
چون آبله در پای من افتاد سرمن
مینای سرشکم می سودای که دارد
عمری ست پری می چکد از چشم تر من
چون سبحه و زنار گسستن چه خیال است
بر ریشه تنیده ست هجوم ثمر من
ناموس دلم درگره ضبط نفسهاست
اشک است  گر از رشته برآید گهر من
آیینه تحقیق شکستم چه توان  کرد
در زلف تو آشفت چو مژگان نظر من
چینی به سفیدی نکشد ظلمت مویش
شامم شبخون بود که زد بر سحر من
تا جوهر آیینه ام از پرده برون ریخت
عیب همه  کس  گشت نهان در هنر من
خرسندی طبع از همه اقبال بلند است
چون می ز دماغی ست فلک پی سپر من
عریانی ام آیینه تحقیق ندارد
رنگ تو مگر جامه برآرد زبر من
من خود به خیالش خبر از خویش ندارم
تا در چه خیالست ز من بیخبر من
گفتند به دلدار که دارد غم عشقت 
فرمود همان بیدل بی پا و سر من

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
درین وادی که می یابد سراغ اعتبار من
مگر آیینه  گردد خاک تا بینی غبار من
کجا بال وچه طاقت تا زنم لاف پرافشانی
نفس در خجلت اظهار کم دارد شرار من
ز ساز مدعا چون سبحه جز کلفت نمی بالد
به جای نغمه یکسر عقده پرورده ست تار من
به این آتش که دل در مجمر داغ وفا دارد
چه امکانست گردد شمع خامش بر مزار من
درین عبرت سرا بگذار محو چشم حیرانم
مباد از بستن مژگان گره افتد به کار من
فنا مشتاقم اما سخت بی سرمایه آهنگم
فلک چون سنگ بر دوش شرر بسته ست بار من
چو آن شمعی که پرتو در شبستان عدم دارد
سفیدی  کرد راه زندگی در انتظار من
ندارد هستی ام غیر ازعدم مستقبل و ماضی
چو دریا هر طرف در خاک می غلتد کنار من
نگاه عبرت از هر نقش پا با سرمه می جوشد
تو هم آیینه روشن کن ز وضع خاکسار من
به صد تمثال رنگ رفته استقبال من دارد
به هر جا می روم آیینه می گردد دچار من
چو شبنم یکدو دم فرصت  کمین وحشتم بیدل
نی ام  گوهر که خودداری تواند شد حصار من

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
ز بس محو است نقش آرزوها در کنار من
بهشتی رنگ می ریزد ز پرواز غبار من
پریشانی ندارد موج اگر دریا عنان گیرد
گواهی می دهد حالم که بی پرواست یار من
چه سازم تا شوم از آفت نشو و نما ایمن
چو نخل شمع خصم ریشه افتاده ست تار من
تحیر رستم و بی جنبش مژگان پر افشاندم
نگاه چشم شبنم بود سامان بهار من
به هر کمفرصتی گرم انتخاب اعتباراتم
خط موهوم هستی نقطه ربزست از شرار من
جنون کو تا به دوش بحر بندد قطره ام محمل
که خودداری چوگوهر بر دل من بست بار من
حیاتم هم به خود منسوب کن تا بر تو افزایم
عدم سرمایه چون صفرم مگیر از من شمار من
حجاب آفتاب از ذره جز حیرت نمی باشد
ز من تا چند پنهان می روی ای آشکار من
هلاکم  کرده ای مپسند از آن فتراک محرومم
هنوز این آرزو رنگی ست در خون شکار من
کمینگاه خیالت گر به این رنگست سامانش
پر طاووس خواهد شد سفید از انتظار من
به راحت مرده ام اما زیارتخانه ننگم
تو می آیی و من آسوده  آتش در مزار من
فنا را دام تسکین خوانده ام بیدل ازین غافل
که در هر ذره چشم آهویی دارد غبار من

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -