cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
آن دوست که دشمن است با دوست همان
گویند خط آورده و بدخوست همان
چون بدخویی است لازم روی نکو
بدخوست از آن رو که نکوروست همان

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
جمشیدی و جام تو شکستن نتوان
خورشیدی و پیش تو نشستن نتوان
بگشاد خدا برویت این در خوش باش
آن در که خدا گشاد بستن نتوان

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
ای در هوس روی تو روشن رایان
وی در طلب کوی تو بزم آرایان
هیهات بکوی تو توانیم رسید
ما بی پایان و راه ما بی پایان

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
ای دوست چراغ مهر خاموش مکن
حرف غرض آمیز کسان گوش مکن
اکنون که شکفت غنچه ی باغ رخت
حق نفس مرا فراموش مکن

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
خوش آنکه بگوش تو رسد یا رب من
وز لعل لبت دوا شود مطلب من
هم را گیریم و رو برو بگذاریم
من لب بلب تو و تو لب بر لب من

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
ای آنکه سر کوی تو شد منزل من
جز تخم غمت نیست در آب و گل من
ای کاش که بودی دل من چون دل تو
یا آنکه دل تو بود همچون دل من

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
ای سوخته از هزار فرسخ دل من
و انداخته زین رشک بدوزخ دل من
از هر طرفی گوش فرا میدارم
آواز همی رسد که آوخ دل من

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
دل خواست ز خلق و خون شد از غم دل من
گفتم نبود ز هیچ دل کم دل من
گفتا که دل تو کو فشاندم برهش
یک قطره ی خون و گفتم این هم دل من

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
آن کس که براز عشق شد محرم من
اکنون خواهم شبی شود همدم من
تا من غم او بشنوم و او غم من
من ماتم او گیرم و او ماتم من

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
دی دست نگارین بت سیمین تن من
بر گردن من فگند و شد رهزن من
هر جرم که بر گردن از آن دستش بود
از گردن خود فگند بر گردن من

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
این طاس مصفی که بود آینه گون
گیرند ز دست هم حریفان بشگون
شوید همه آلایشم از تن یا رب
چون طاس فلک مباد این طاس نگون

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
آه از حسنین کز جهان شیون و شین
سر زد زغم آن دو امام کونین
ای وای از آن زمان که خورد آب حسن
فریاد از آن دم که نخورد آب حسین

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
در دل آهم شعله فروز است ببین
در سینه ز داغ تو چه سوز است ببین
حال دل من که دیده بودی شب وصل
امشب ز فراقت بچه روز است ببین

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
بشکافته دوست بر تنم پوست ببین
جان خسته و دل شکسته ی اوست ببین
از دشمنی دشمن اگر بیخبری
با دوست بیا دوستی دوست ببین

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
آن زلف که صید مرغ دل کرده ز چین
بس خون جگر بمشک پرورده ز چین
خلقی بعجب ز طره ی مشکینش
کو خورده شکست و غارت آورده ز چین

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
شاهاتا کی پیاده ماند فرزین
پیلت در پویه با دو اسبت در زین
خندد برخش اختر و چه خوشتر ازین
کآذر برزین بود چو آذر برزین

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
شد زلزله یی که نیست شد هست زمین
بس سرو روان که گشت پابست زمین
مردم بفغان آمده از دور سپهر
من خاک بسر میکنم از دست زمین

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
یا رب یکی از عباد زورآور تو
آمد بدر حجره که چون شدزر تو
من آمده ام بمسجد از بیم اکنون
او بر در من نشسته من بر در تو

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
ای من ز جفا جسته جدایی از تو
و اغیار ندیده بیوفایی از تو
دیده همه دلبران و دلباختگان
بیگانگی از من آشنایی از تو

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
از کین چکند تا بدل ما دل تو
باشد دل ما شیشه و خارا دل تو
گر نیست دلت سنگ چرا ز افغانم
خون شد دل خوبان همه الا دل تو

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
گفتم بدلی نکرده یاری دل تو
آورده هزار دل بزاری دل تو
گفت اینهمه را کرده دل من - گفتم
آری دل تو دل تو آری دل تو

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
جز در دل من گذر ندارد غم تو
از هیچ دلی خبر ندارد غم تو
غمهای جهان جمله بهم سنجیدند
کاری بغم دگر ندارد غم تو

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
صحبت چه شود گرم میان من و تو
آید بمیان راز نهان من و تو
بیخود شوم و بخود چو آیم چه شود
گویی که چه رفت بر زبان من و تو

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
گفتم یار است پای من در گل از او
گفتم  بخت است کار من مشکل از او
نی نی گله نه ز یار دارم نه ز بخت
دل دشمن من بوده و من غافل از او

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
سویم بفرست گاه پیغامی و گاه
باز آی که تا ببینم آن روز چو ماه
غافل مشو از حال من القصه که من
هم گوش برآوازم و هم چشم براه

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
جار جنبم گر ندهد جاریه به
مار ار کشدم ز منت ماریه به
عریان تنیم ز جامه ی عاریه به

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
ای کشته ی امروز تو فردا زنده
وز لعل تو چون خضر و مسیحا زنده
وین زندگی است مرگ به گز تیغت
ببینیم هزار کشته و ما زنده

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
ای باخته نرد دلبری با زهره
وانداخته زهره را بششدر مهره
ترسم که ز بیوفاییت رخت کشم
زین شهر و شوم به بیوفایی شهره

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
نه روی گله دارم و نه رای گله
خوش نیست که اید بمیان پای گله
از هر گله بسته ام لب اما چکنم
دارم گله جایی و بود جای گله

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
امروز چو گل شکفته باشیم همه
فردا در گل نهفته باشیم همه
بس نرگس این باغ که هر روز از خواب
بیدار شود که خفته باشیم همه

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
آن شوخ کزو دور شبی خفتمنه
روزی ز جفای او برآشفتم نه
ز آن چشم که اول نگهش کشت مرا
گفتا نگرم بدیگری -گفتم نه

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
عید است چه مانده ای صباحی بسرای
من بلبل و تو فاخته با من بسرای
از مهر و وفا و دوستداری بسرای
تا عمر نیامده است بر سر بسرای

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
لرزان من و خواجه دوش از سردی دی
وی طعنه بمن میزد و من خنده بوی
رفتیم نهان ز خلق تا مخزن کی
او کیسه ی زر گرفت و من کاسه ی می

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
از دور فلک که باخت لعب عجبی
بر من که ز هجر داشتم تاب و تبی
روزی و شبی چو روی و موی تو گذشت
روزی و چه روزی و شبی و چه شبی

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
قاصددلم از حرف وفا خوش کردی
جانم ز پیام آشنا خوش کردی
گفتی که ز راه میرسد یار اینک
ای وقت تو خوش که وقت ما خوش کردی

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
گفتی ز رخم چرا نظر پوشیدی
هنگام سخن زبان بخود دزدیدی
پندار که کردم نگهی رنجیدی
انگار که گفتم سخنی نشنیدی

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
دوشم دل برد شاهد بازاری
افتاده من از قفای او باز آری
میگفتمش آنچه میبری باز آری
میگفت بصد ناز نه و باز آری

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
رویی که کله ز مه رباید داری
مویی که به لاله مشک ساید داری
بویی که سر نافه گشاید داری
آری جز رحم هر چه باید داری

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
دارم ز فراق ماه مهر افروزی
در دل سوزی نیست دلی دل سوزی
جز روز و شب من که ندارد شب و روز
هر روز شبی دارد و هر شب روزی

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
من مفلسم و تو کیمییا ای ساقی
دست تو سحاب و من گیا ای ساقی
اینک رفته است شب مرو ای مطرب
اینک آمد صبح بیا ای ساقی

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
وقت است ز هر سو شکفد روی گلی
هر بلبل مست رو نهد سوی گلی
راز من و یار گل کند چون شنویم
آن ناله ی بلبلی و من بوی گلی

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
ز آن پیش که شمع مهرش افروختمی
وز آتش دشمنی او سوختمی
ای کاش بدست من سپردی پدرش
تا دوستیش بطفلی آموختمی

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
خوش آنکه چو یاد از اسیریم کنی
آیی شبی و رحم به پیریم کنی
پایت مالم که پایمالم نکنی
دستت بوسم که دستگیریم کنی

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
آذر که چو من مانده جدا از وطنی
نالان ز جدایی وطن همچو منی
ای مرغ غریب از کدامین چمنی

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
من بیتو دریده هر نفس پیرهنی
بی من تو نشسته هر زمان در چمنی
اکنون بمن و تو نیست کس را سخنی
من از چو تویی دورم و تو از چو منی

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
فردا چو بنامه ی سیاهم بینی
وز شرم گناه عذر خواهم بینی
من در خور جرم خویش عفوت بینم
تو در خور عفو خود گناهم بینی

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
با کس سخنان ناپسندیده مگوی
حرفی که شود کس از تو رنجیده مگوی
عیب حرم حریم پاکان عیب است
ما دیده نگفتیم تو نادیده مگوی

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
در کوچه ی عشق پای در گل ننهی
کآسان آسان زین غم مشکل نرهی
خواهند گر از تو دلبران دل زنهار
تا دل ستانی بگرو دل ندهی

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
هنگامه ی ناز تا بکی ساز دهی
بر اهل نیاز جلوه ی ناز دهی
گیری بفسون گر ندهد کس بتو دل
ور دل دهدت خون کنی و باز دهی

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
بیا نایی آن نی که دهقان برید
ز هر پرده اش تنگ شکر درید
شکر خند لب بر لبش نه دگر
که بارش لبالب کنی از شکر
بیا نایی ای یار فرخنده دم
چو روح القدس بر من این دم بدم
شنیدم گریزد غم از بانگ نی
چو زنهاد کم مغز از بوی می
مغنی بیا ارغنون ساز کن
دری را که بست آسمان باز کن
بکاشانه ی آگهان پا گذار
جهان را به اهل جهان واگذار
مغنی گسسته است تار رباب
شده چون شب شیب روز شباب
چه باشد که دستی بساز آوری
ز عمر آنچه رفته است بازآوری
مغنی شب عید بردار عود
دهی تا نگون اخترم را صعود
غمم بر زدای و دلم بر فروز
که هم عود سازی و هم عود سوز
مغنی بچنگ آر گیسوی چنگ
که دارم دلی چون دهان تو ننگ
مگر دل رهد از پریشانیم
ز زانو شود دور پیشانیم
مغنی سر اندر کنار من آر
چو داری سر بربط اندر کنار
اگر همدم تست با وی بنال
وگر شد رگش سست گوشش بمال
مغنی بزن رود و برکش سرود
مگر ز آسمان زهره آری فرود
که پیرانه با هم برقصیم مست
کشانیم پا و فشانیم دست
مغنی نوای حدی ساز کن
گره از زبان جرس باز کن
مگر آیدم ناقه رقصان بوجد
کشد محمل ناز لیلی ز نجد
مغنی مکن راه نزدیک دور
به آهنگ داود سرکن زبور
مگر نایدت دور گردون بیاد
که چون داد تخت سلیمان بیاد
ندیدی در این وادی هولناک
که چون گنج قارون فرو برد خاک
مغنی زبان بسته بگشای گوش
که در گوش دارم ز ارباب هوش
که هر نغمه کو محفل آراسته است
ز گردیدن نه فلک خاسته است
کنون دف بکف گیر کامد بهار
ببین چون کشیده است صورت نگار
بیک دایره نقش نه دایره
که بر هر دل افتاد زآن نایره
مکش هان ز دف گوش کش رازهاست
از این دف بهر گوش آوازهاست
مرا هم باین نغمه گوش آشناست
غنای فقیری چو من ز آن غناست
چو از جوشش می خم آورده کف
کفی بر کفی زن گرت نیست دف
شنیدم ز دستک زدن در سماع
شود پای کوبان غم اندر وداع
برقص آور آن شاهد مست را
بگویش چو بر هم زند دست را
که دستی چو دستان سرایی بزن
به بختم که خفته است پایی بزن

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
خرد راه جوی و خرد رهنمای
خرد دور بین و خرد دیر پای
خرد آشکارا کن هر نهان
خرد گر نبودی نبودی جهان
خرد مجلس افروز میر و وزیر
خرد دانش آموز برنا و پیر
خرد نور پاش و خرد پرده پوش
نگهبان جان و دل و چشم گوش
بلطف خرد گشت خرسند دل
بجان خرد خورد سوگند دل
سخنگوی را شد خرد پاسبان
که هم بندد و هم گشاید زبان
همه جانور گر پرد ور چرد
ابا آدامی رام شد از خرد
خرد را چو دادند میزان بدست
بمیزانش سنجیده شد هر چه هست
بدی نیکی افزونی و کاستی
دروغ و کژی راست و راستی
زن و مرد از وی عفیف و غیور
بهنجار نزدیک و از فتنه دور
گذارد خرد پای چون در میان
فتد از در سود پای زیان
توانگر دهد بینوا را درم
کند بینوا نیز شکر کرم
بود گر خردشان بود دست رس
عسس واقف از دزد و دزد از عسس
توانا بحکم خرد بردبار
وزان ناتوان راست حزم اختیار
زده از خرد تکیه بر تخت شاه
وز آن برده فرمان شاهی سپاه
عیت بشاه از خرد باج داد
که دیوانه بنگه بتاراج داد
فقیه از خرد کفر وایمان شناس
طبیب ا زخرد درد و درمان شناس
خرد چیست گویم بدانی درست
چراغی کش افروخت ایزد نخست
درین ره که پیش است هرزه روی
بسر ز آن چراغش بود پرتوی
کسی کش بود خضر راه آن چراغ
تواند گرفتن ز منزل سراغ
وگرنه دریغا که گم کرد راه
و یا تیره اختر فگندش بچاه
ز گنج خرد آدمی مایه یافت
وز آن مایه در عالم این پایه یافت
وگرنه سرافراز این ده نبود
بجان از دگر جانور به نبود
خردمند داند خرد را بها
که از دست دامن نکردش رها
هر آن آدمی کش خرد در سر است
بر اولاد آدم سر و سرور است
وگر هوشیار و خردمند نیست
خرد را بر او هیچ پیوند نیست
اگر چار دفترش از بر بود
اگر هفت کشورش چاکر بود
گرش سر بود زیر تاج کیان
ورش تیغ رستم بود بر میان
اگر نرگسش چشم آهو کند
اگر غنچه اش خنده بر گل زند
گرش جامه زر تار و زرکش بود
ورش تیر آرش بترکش بود
بیزدان اگر آدمی دانمش
و یا ز آدمی زادگان خوانمش
دلا آنچه من گفتمت این زمان
بود نقشی آراسته از گمان
چه گویی که چون دانش افزایدت
گشایی چو چشم این بچشم آیدت
که هر جانور نیز چون آدمی
نهان باشدش با خرد همدمی
چه میگویم این راز ناگفتنی است
در این باغ این غنچه نشکفتنی است
از این راز چون هیچکس دم نزد
کس این مجلس چیده بر هم نزد
ندیدند سودی چو زین جستجو
نکردند زین جستجو گفتگو
همان به که من نیز چون دیگران
شوم لاله چون گوشها شد گران
ازین راه بی بن کنم پای سست
برم بارگی را براه نخست
جهان تیره شد آذر از دود جهل
خرد باز جستن نه کاری است سهل
بدست از خرد گیر روشن چراغ
مگر از خردمند جویی سراغ
خردمند را هر کجا بر خوری
بدان کشو کز نخل او برخوری
وگر بیخرد بینی از وی گریز
ابر خاک شور آب شیرین مریز
کنون بخرد و بیخرد درهم است
کسی کاین دو از هم شناسد کم است
نشانی است از بخردانم بیاد
دهم آن نشان کت فرامش مباد
خردمند و نابخرد ای هوشمند
بود خودشناس و بود خود پسند
اگر بخردی خواهی این نکته سنج
نه بیجا برنجان نه بیجا برنج
بود مایه ی رستگاری خرد
خردمند باید باین برخورد
منم کیمیاگر خرد کیمیا
گرت کیسه از زر تهی شد بیا
خرد کیست خضر طریق صفا
خرد نیست جز گوهر مصطفی

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
محمد که همتای او از نخست
سهی سروی از خاک آدم نرست
خدا را مطیع و جهان را مطاع
زهی خواجه گز فقر بودش متاع
پسند آمد الفقر فخری از او
که ملک سلیمان نکرد آرزو
بچشم اشکریز و بلب خنده ناک
بتن جان روشن بجان نور پاک
گل طاوها میوه ی یا و سین
بهار نخستین ترنج پسین
نرفته بمکتب نخوانده کتاب
کتاب ملل را فگنده در آب
ز هفتم زمین گیر تا نه فلک
بفرمان او انس و جن و ملک
گهی شهپر جبرییلش بسر
گهی پرده ی عنکبوتش بدر
ز خلق جهان کس باین پایه نه
جهانیش در سایه و سایه نه
بود سایه هر کالبد را ولی
نبد سایه آن کالبد را بلی
چو مهرش دمید از زمین و زمان
زمین سایه افگند بر آسمان
تهی دست و پر دست خلقش ز دست
گرسنه از آن سیر هر کس که هست
ز بردست هر کشورش زیر دست
از او بت شکن هر کجا بت پرست
هنوز آب در خاک آدم نبود
نشانی ز هستی عالم نبود
که از نور خود آفرید ایزدش
نه نوری که اختر فرو ریزدش
شد آن نور چون گوهر دلپسند
به پیرایه ی خاتمی سر بلند
صدف یافت از صلب آدم نخست
در آنجا بهر صلب کان راه جست
سرافرازیش داد از همسران
چه دین پروران و چه پیغمبران
چنین از فلک تا بخاک آمده
در اصلاب ارحام پاک آمده
چو نخلش دمید از ریاض عرب
رطب یافت نخل عرب از طرب
برآمد چو خورشیدش از زیر میغ
بدستیش تاج و بدستیش تیغ
ز غمگین غم از سرکشان سرگرفت
بدوریش داد از توانگر گرفت
به بتخانه ها ز اختر واژگون
فتادند از پا بتان سرنگون
شد از رایتش رایت کفر پست
در افتاد بر طاق کسری شکست
ز دریاچه ی ساوه گفتی سحاب
بر آتشگه فارس افشاند آب
بملک عرب از عجم تاج رفت
درفش فریدون بتاراج رفت
بشست آب زمزم می از جام جم
بمخموری افتاد شاه عجم
گرش نامه پرویز بدخو درید
همش تیغ فرزند پهلو درید
چو تابید آن مه ببام قریش
قریش از وفا و جفا شد دو جیش
چو دارد جماد و نبات اختلاف
عجب نیست در نوع انسان خلاف
چنان کز افق شاه انجم گروه
درفش زر افشاند بر دشت و کوه
شد از خار و خارای نزهت زدا
گل لعل گون لعل گلگون جدا
نبی هم بتکمیل چون یافت نام
تمامی از او یافت هر ناتمام
یکی سنگ تسبیح گفتش بدست
یکی سنگش از درج گوهر شکست
سرنگ از طبر زد نحاس از ذهب
جدا گشت چون حمزه از بولهب
رؤف رحیمکریم کظیم
که ایزد ستودش بخلق عظیم
خدیو جهان خواجه ی کاینات
علیه السلام و علیه الصلوه
تو و انبیا یا نبی الوری
فاین الثریا و این الثری
فرستنده ات از فرستادگان
بپا داشته بر در استادگان
تو را داده پی بهره آدم ز روح
خدا ناخدایی کشتی نوح
ذبیح و خلیل اند دل خوش ز تو
بجان رسته از تیغ و آتش ز تو
گر آراست در خاک بطحا خلیل
سرایی بنام خدای جلیل
همانا نبودش مرادی جز این
که سازی مقام ای رسول گزین
اگر نه غنی بود حق ا زمکان
نخواهد مکان صانع کن فکان
گر آورد از طور موسی قبس
ز روی تو بود آن قبس مقتبس
سلیمان کند بیندار مشتری
در انگشت سلمانت انگشتری
دهن شست عیسی بشهد و بشیر
که شد از قدومت بشر را بشیر
گرفت ای ز پیغمبران سرفراز
ز نام تو هر چار دفتر طراز
بچار آینه از تو افتاد نور
به انجیل و تورات و فرقان زبور
سر از تاج معراج بادت بلند
ز تشریف رحمت تنت بهره مند

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
کنم شکر ایزد که چون سامری
نیم رهزن مردم از ساحری
قلم بر کفم رایت موسوی است
سخن بر لبم آیت عیسوی است
چه رایت کزان شاه را بندگی است
چه آیت کز آن مرده را زندگی است
برخصت که دستم قلم برگرفت
ز وصف سخن لوح زیور گرفت
جهان آفرین کاین جهان آفرید
طراز جهان خواست جان آفرید
ز هر چیز بینی در این انجمن
فزون است کالای جان را ثمن
زهر جانور نیز شد در زمی
بلند از خرد پایه ی آدمی
بحکم خرد آدمی دمبدم
ز هر پایه خواهد فراتر قدم
چو در زیستن برتری دید و بس
همی جست آن پایه در هر نفس
چرا کآنچه نامش نهادی کمال
همه اندک اندک پذیرد زوال
درین دیر فانی است باقی کسی
که از وی نشان دیر ماند بسی
بلی ماند و ماند ز خلق ز من
نشان باقی از نام و نام از سخن
بهای سخن خود چنان شد گران
که شد معجز ختم پیغمبران
چو شد خلقت جنیس حیوان درست
سخن خاصه ی آدمی شد نخست
بود آری آنکوست آدم نژاد
بسنجیدن گوهر نظم شاد
بهای سخن از حد افزون بود
فزون تر بود خود چو موزون بود
سخن را گرفتند میزان بکف
شناسند تا وزن در از خزف
نبینی که رسم است گوهر فروش
ز دانش کشد بار میزان بدوش
وگرنه خریدار در در دکان
نداند بهای کم و بیش آن
نخست آنکه گنج سخن برگشاد
ز سنجیدن گوهر آورد یاد
ز حکمت طلسمی بر آن گنج بست
که نتواند آن را بخیلی شکست
نه هر کس برد ره بآن گنج راز
مگر کاو نخسبد شبان دراز
سحرگاه خواند هزار و یک اسم
بدست وی آید کلید طلسم
کند دل از آن گنج بیرنج شاد
بخیر آرد از صاحب گنج یاد
بشادی در آن گنج آراسته
که هست از خزف ریزه پیراسته
چنان بنگرد کش نخوانند دزد
تماشای گوهر بسش دست مزد
و یا باغبانی یکی باغ کشت
کزو شد خجل باغبان بهشت
تذرو تو آن سرو موزون در آن
گل و بلبل از حد افزون در آن
چنان وقت رفتن در باغ بست
که پای خزان و پر زاغ بست
مگر ز آمد و رفت لیل و نهار
بآنجا کشد دامن اندر بهار
وزد بادنوروز در باغها
گریزند از بلبلان زاغها
بآن باغ از خنده ی نوگلی
در آید خروشان کهن بلبلی
بنظاره ی سروی از این چمن
نشیند تذروی بشاخ سمن
بشام و سحر نغمه سازی کنند
بسرو بگل دست یازی کنند
دگر باغبانان آزاده بخت
بنوبت کشیده بآن باغ رخت
هر آنکو زد آنجا بشادی دمی
بهر دم برون کرد از دل غمی
گهی میوه خورد و گهی گل در ود
فرستاد بر باغبانش درود
چو رنگین گلی چید تخمی فشاند
چو شیرین بری خورد نخلی نشاند
که هر کاید آنجا ز آیندگان
سر آرد دمی با سرایندگان
گلش چیند و دل کند شاد از آن
برش نوشد و آورد یاد از آن
سخن سنج یاران عهد قدیم
که بودند در بزم دانش ندیم
بروی عروسان معنی بکر
که جا بودشان در شبستان فکر
فگندند از خط مشکین نقاب
نهفتند از شب پره آفتاب
که تا چشم نامحرمان باد دور
ز رخسار آن مهوشان غیور
مگر روزی آزاده مردی ز راه
در آید کشد برقع از روی ماه
دهد جلوه گلها چو بلبل بباغ
بخندد بکنج نغمه خوانی زاغ
ز نظم آنچه دفتر بپرداختند
کهن جلدی از بهر آن ساختند
که نابخردی سوی او ننگرد
مباد از جدل پرده ی خود درد
چنان کز غرور ابله زرق کوش
زند طعنه بر صوفی پوست پوش
بود روزی از گردش مهر و ماه
ز صاحبدلی بروی افتد نگاه
هم از دیدنش دیده روشن کند
هم از خواندنش سینه گلشن کند
شود آگه از رازهای نهان
که پوشیده دانشوران ز ابلهان
از آن نیکویی در نهاد آورد
برحمت ز گوینده یاد آورد
چه ماند نگارنده را دل بتاب
نخوانند اگر عامیانش کتاب

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
گفتم اول نگفتم ای سره مرد
که یک امروز گرد حیله مگرد
عشق را ساختی بهانه ی خویش
که برون آیدت دل از تشویش
تا دگر از تو هر خطا بینند
بدل آزاری تو ننشینند
همه لب از نکوهشت بندند
دلت از غصه رنجه نپسندند
ساده لوحان که غافل از کارند
هوست دیده عشق پندارند
لیک در عالم نشیب و فراز
نیست مخفی بخرده بینان راز
شبهه پیش من اعتبارش نیست
نقد چون قلب شد عیارش نیست
صیرفی چون بکف محک دارد
در بد و نیک زر چه شک دارد
نیست گر عاشقی مرا سخنی
که منم همچو تو تو همچو منی
شأن والای عشق از من پرس
نرخ کالای عشق ازمن پرس
عشقبازی کمال آدمی است
در حریم جلال محرمی است
گردد از عشق آسیای فلک
آدمی شد ز عشق به ز ملک
این جهان خانه یی منقش دان
نقشهایش بدیع و بیغش دان
نقشبندش خداست جل جلال
نقشها را زبان ز حیرت لال
نقش را عشق نقشبند اولی
سر مردان درین کمند اولی
لیک این ره بخویش نتوان رفت
تا نخوانند پیش نتوان رفت
گر کسی را بدل فتد این ذوق
افگند ذوق گردنش را طوق
بحقیقت چو ره نه غیر مجاز
عشق با نقش نیز یافت جواز
بود القصه چه نهان و چه فاش
عاشق نقش عاشق نقاش
آری از نقشهای یزدانی
خوشتر آمد چو نقش انسانی
خوشتر آمد بنقش خوشتر عشق
حسن چون اخگر است و مجمر عشق
مظهر عشق روی انسان است
خواه زنف خواه مرد یکسان است
روی از آن دلکش است کایزد فرد
خلق آدم بصورت خود کرد
هین ببین کابروان ز چشم سیاه
دل برند از اشاره وز نگاه
هین ببین لعل لب در دندان
در چه کارند از شکر خندان
هین ببین گوش و گوشواره بهم
جلوه ی صبح باستاره بهم
هین ببین غبغبی چو مه شفاف
زنخ سیب رنگ ساده ی صاف
آنچه گفتم تمام خاصه روست
رو کش اینها نکو بود نیکوست
لیک باید ز موی رو ساده
خس بدامان گل نیفتاده
موی در سر خوش است در رو بد
رو بپرس این سخن ز اهل خرد
روی بیموی ماه روی زن است
که بمهر سپهر طعنه زن است
روی زن چون گل شکفته بود
کز گلش خار مو نهفته بود
روی زن آتش فروزان است
نیستش دود موی و سوزان است
پسران چون زنند نیز مگوی
تا نرسته است مویشان از روی
گر بدی آن صفا همیشه بجا
دل نماندی میان خوف و رجا
من که خود غیر عشق کارم نیست
عاشق ار نیستم قرارم نیست
کی کنم منع دیگران از عشق
که سرافگنده سروران از عشق
گر دلت شد بدام عشق اسیر
چون کنم منع حرف من مپذیر
ز آنکه من نیز خسته ی عشقم
از ازل صید بسته ی عشقم
گر بدریای شهوتستی غرق
فتد از کودکت بخرمن برق
نکنم منع هیچکس از عشق
گر شناسد کسی هوس از عشق
هر که عاشق نه آدمی نبود
زو نشان به که در زمی نبود
عشق از هر چه گویم افزون است
از بیان من و تو بیرون است
لیک میترسم از وساوس نفس
عقربم عقربم زد حذر کنم ز کرفس
عشق کو ای سر هوسناکان
لاف پاکی کجا و ناپاکان
میزنی دم ز عشق و بوالهوسی
ناکسی و گمانت اینکه کسی
کس نگوید که عاشقی گنه است
اینکه شدخاص امرد از چه ره است

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
ای سر خیل صواحب من
ای صاحب وای مصاحب من
هم قبله و هم قبیله ی من
هم گوهر و هم طویله ی من
ای دوسترین برادر من
نی جان با جان برابر من
طغرای کرم بنام بادت
صهبای طرب بجام بادت
خوی ملکیت بیش ازین باد
خنگ فکلیت زیر زین باد
دشمنت ز دوست دوستر باد
یا تیغ تو را سرش سپر باد
شمشیر تو درع دوستان باد
این خار حصار بوستان باد
سالت به نشاط و کامرانی
از صد گذرد دگر تو دانی
سالی ز هزار سال بیش است
کز تیغ فراق سینه ریش است
بس پیک آید زمن بآن کوی
گر من گویم یکی تو ده گوی
اما باید جوابی از تو
آباد نشد خرابی از تو

وزن: مَفْعُولْ مَفاعِلُنْ فَعولُنْ
بحر: هزج مسدس اخرب مقبوض محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - U - | U - -