cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
لباس  کعبه پوشید از خط مشکین عذار او
نگه را این زمان فرض است طوف لاله زار او
بهارم  کرد ذوق محرم فتراک او بودن
به خون خویش چندین رنگ می نازد شکار او
مرادی نیست غیر از حاصل چشم سفید اینجا
شب حسرت پرستان را سحرکرد انتظار او
به این سامان تمکین دارد آهنگ شکار دل
که پنداری حنا بسته ست دست بهله دار او
به داغی آشناگشتیم مفت عیش موهومی
در ین گلشن  گلی چیدیم ما هم از بهار او
ز تکلیف دم تیغش خجالت می کشم ورنه
سر سودایی دارم  که بی مغزی ست بار او
حیا می خواهد از ما نازک اندامی که از شرمش
دو عالم چشم پوشد تا شود یک جامه وار او
وطن گر مایه افسردن است آوارگی خوشتر
ز نومیدی گداز سنگ می خواهد شرار او
جهانی برد داغ حسرت رنگ قبول اینجا
دلی آورده ام من هم به امید نثار او
ز آفات زمان بیدل خدایش در امان دارد
بیاگرد سرش گردیم تا گردد حصار او

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
گر از موج  گهر نشنیده ای رمز خروش او
بیا شور تبسم بشنو از لعل خموش او
حیا ساقی ست چندانی  که حسنش رنگ  گرداند
ز شبنم می زند ساغر بهار گلفروش او
چمن جام طرب در جلوه شاخ  گلی دارد
که خم  گردید از بار سبوی غنچه دوش او
ندانم بوالهوس از گردش ساغر چه پیماید
که شد پا در رکاب از صورت پیمانه هوش او
خروشی می کند توفان چه از دانا چه از نادان
جهان  خمخانه ای د ارد که این  رنگ است  جوش او
نباید بودن از پشت و رخ  کار جهان غافل
چو زنبور عسل نیشی است در دنبال نوش او
غرور خود سری را چاره دیگر نمی باشد
مگر گردد خیال خاک  گشتن عیب پوش او
نوای صور هم مشکل  گشاید گوش استغنا
چه نازم بر دل افسرده و ساز خروش او
زبان بو ی  گل جز غنچه بیدل  کس نمی فهمد
فغان نازکی دارم اگر افتد به  گوش  او

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
من سنگدل چه اثر برم زحضور ذکر دوام او
چو نگین نشدکه فرو روم به خود از خجالت نام او
سخن آب  گشت و عبارتی نشکافت رمز تبسمش
تک وتاز حسرت موج می نرسید تا خط جام او
نه سری که سجده بناکند نه لبی که ترک ثناکند
به کدام مایه اداکند عدم ستمزده وام او
سر خاک اگربه هوا رسد چونظرکنی ته پا رسد
نرسیده ام به عمارتی که ببالم از در و بام او
به بیانم آن طرف سخن به تامل آنسوی وهم و وظن
ز چه عالمم که به من ز من نرسیده غیرپیام او
تک و پوی بیهده یافتم به هزار کوچه شتافتم
دری از نفس نشکافتم که رسم به گرد خرام او
به هوا سری نکشیده ام به نشیمنی نرسیده ام
ز پر شکسته تنیده ام به خیال حلقه دام او
نه دماغ دیده گشودنی نه سر فسانه شنودنی
همه را ربوده غنودنی به کنار رحمت عام او
زحسد نمی رسی ای دنی به عروج فطرت بیدلی
تو معلم ملکوت شو که نه ای حریف  کلام او

وزن: مُتَفاعِلُنْ مُتَفاعِلُنْ مُتَفاعِلُنْ مُتَفاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: U U - U - | U U - U - | U U - U - | U U - U -
نقاش تاکشد اثر ناتوان او
بندد قلم ز سایه موی میان او
از بحر عشق رخت سلامت که می برد
کشتی شکستن است دلیل  کران او
حزنی در ین بساط تحیر نیافتم
شمعی که مغز ناله کشد استخوان او
راز تو آتشی ست که چون پرده در شود
کام هزار سنگ شکافد زبان او
دارد وداع عافیت از عشق دم زدن
یعنی چو عود سوختنست امتحان او
آن موج تیغش از سر دریا گذشته است
کایینه دارد از دل گوهر فشان او
در وادیی که محمل امید بسته ایم
نالد شکست بر جرس کاروان او
عمر شرار فرصت گلزار زندگی ست
از هم گذشته گیر بهار و خزان او
تمثال نیست غیر غبار خیال شخص
خلقی ست خود فروش متاع دکان او
هر ساز از ترانه خود می دهد خبر
وهم است اگر زمن شنوی داستان او
بیدل سراغ عالم عنقا تحیر است
آن نیست بی نشان که تو یابی نشان او

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
کو عبرت آگهی  که به تحقیق راه او
جو شد ز چشم آبله پا نگاه او
چون شمع قطع ساز نفس مفت بیدلی
کزاشک تیغ آب دهد برق آه او
مأوا کشیده ایم به دشتی که تا ابد
برق آب می خورد ز زبان گیاه او
حیران دستگاه حبابم  که بسته اند
نقد محیط در خم ترک کلاه او
دارم به سینه خون شده آهی  که همچو صبح 
در کوچه های زخم گشودند راه او
بگذار تا به درد تمناش خون کنند
دل قابل وفاست مپرس ازگناه او
ما عاجزان ز کنج خموشی کجا رویم
آسوده ایم ناله صفت در پناه او
زبن قامتی که حلقه تسلیم بیخودی ست
دامی فکنده ایم به راه نگاه او
آهسته رو که بر دل موری اگر خوری
گردی غبار خاطر خال سیاه او
چندانکه می شود نظر همتت بلند
دارد عروج آینه بارگاه او
گر تار و پودکارگه عشق پروری
جز پنبه زار وهم  کتان نیست ماه او
بیدل اگر به عشق کند دعوی وفا
غیر از شکست رنگ چه باشد گواه او

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
هر چند دورم از چمن جلوه گاه او
میخانه است شوق به یاد نگاه او
دارم دلی به سینه  کز افسون نرگست
فیروز نیست سرمه به روز سیاه او
آنجا که از اسیر تو جرأت طلب  کنند
جز شرم نیستی که شود عذر خواه او
خوبی ز الفت ذقنت ره به در نبرد
یوسف از آن گریخت در آغوش چاه او
غافل ز خط مباش که صفهای ناز حسن
درهم شکسته است غبار سپاه او
در وادیی که شرم نقاهت گشوده است
بر چشم نقش پا مژه پوشد گیاه او
محتاج عرض نیست شکوه غرور عشق
گردون چو آستین شکند دستگاه او
نقش قدم نگشته مسیر نمی شود
آیینه داری سر تسلیم راه او
بر سرکشان چرا نفروشیم ناز عجز
ما را شکسته اند به یاد کلاه او
شمعی  که محو انجمن انتظار توست
آیینه بر سر مژه بندد نگاه او
بیدل به یاد سرو تو در خون تپید لیک
موزون نگشت یک الف از مشق آه او

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
منفعلم برکه برم حاجت خویش از برتو
ای قدمت بر سر من چون سر من بر در تو
آینه کون و مکان حیرت سیر چمنت
ساغر رنگ دو جهان حسرت گرد سر تو
تاب جمال تو ز کس راست نیاید ز هوس
حلقه گیسوی تو بس چشم تماشاگر تو
محرم آن لعل نشدکام تمنای کسی
غیرتبسم که برد چاشنی از شکرتو
رنگ تو آشفته چوگل در چمن آرزویت
موج تو غلتان چوگهر در طلب گوهر تو
صبح برد تا به کجا پایه ز قطع نفسش
وانشود زین هوسی چند ره منظر تو
نه فلک ازگردش سرگشته به خمیازه سمر
همت ظرف که کشد باده بی ساغر تو
سعی طلب بی سر و پا جاده تحقیق رسا
سبحه صفت آبله ها خفته برون در تو
خط حساب من و ما راه گشاید ز کجا
صفر نماید به نظر نقطه ای از دفتر تو
بیدل از افسون سخن بلبل باغ چه گلی
رنگ چمن می شکند بوی بهار از پر تو

وزن: مُفْتَعِلُنْ مُفْتَعِلُنْ مُفْتَعِلُنْ مُفْتَعِلُنْ
بحر: رجز مثمن مطوی
نشانه‌های عروضی: - U U - | - U U - | - U U - | - U U -
ای ز عنایت آشکار شخص تو و مثال تو
آینه جمال تو آینه جمال تو
از تب  و تاب آب و گل  تا تک و تاز جان و دل
ریشه  کس نمی دود در چمن خیال تو
چرخ به صد کمند چین  بوسه زده است  بر زمین
بس که بلند جسته است  گرد رم غزال تو
بر در ناز کبریا چند غبار ماسوا
در کف وهم من  که داد آینه محال تو
این بم و زیر و قیل و قال نیست به ساز لایزال
نقص و کمال فهم ماست بدر تو و هلال تو
خلق ز سعی نارسا سوخت جبین به نقش پا
برهمه داغ سایه بست سرکشی نهال تو
شیشه ساعت فلک از چه حساب دم زند
راه نفس  گرفته است غیرت ماه و سال تو
پیری ام از قد دو تا راه نبرد هیچ جا
هم به در تو می برم حلقه انفعال تو
تشنه بوس آن لبم لیک ز ننگ ناکسی
جرأتم آب می کند از تری زلال تو
باید از اقتضای شوق بر سر غفلتم  گریست
از تو جدا چسان شوم تا طلبم وصال تو
طایر آشیان عجز ناز فروش حسرت است
رنگ شکسته می پرد بیدل خسته بال تو

وزن: مُفْتَعِلُنْ مَفاعِلُنْ مُفْتَعِلُنْ مَفاعِلُنْ
بحر: رجز مثمن مطوی مخبون
نشانه‌های عروضی: - U U - | U - U - | - U U - | U - U -
باز چو صبح کرده ام تحفه بارگاه تو
رنگ شکسته ای  که نیست قابل  گرد راه تو
ذره به بال آفتاب تا به سپهر می رود
کیست به خود نمی کند ناز ز دستگاه تو
بسکه شکوه جلوه ات ریخته است ز هر طرف
عکس به روی آینه  آینه درپناه تو
خاک شهید غمزه ات  گرد کند چه ممکنست
سرمه نمی شود سفید از مژه سیاه تو
غیر تحیر از جمال آینه را چه می رسد
حیرت ما دلیل ما جلوه تو گواه تو
دل به هزار جلوه ام چهره گشای حیرتست
آینه شکسته ای یافته ام به راه تو
از خط ساغر وفا جز کجی نظر نخواند
هرکه محرفی نخورد از غلط نگاه تو
سادگی جهان رنگ جز تو چه آورد به عرض
هم به زبان ناز توست آینه عذر خواه تو
سعی پر شکستگی طرف عروج ناز اوست
گل به سر امید زد رنگ من از کلاه تو
بیدل از آرزوی دل درد سر نفس مده
دود چراغ  کشته است شامه  گداز آه تو

وزن: مُفْتَعِلُنْ مَفاعِلُنْ مُفْتَعِلُنْ مَفاعِلُنْ
بحر: رجز مثمن مطوی مخبون
نشانه‌های عروضی: - U U - | U - U - | - U U - | U - U -
نمی گویم به عشرتگاه مجنون جهد پیمارو
غبار خانمان لختی بروب از دل به صحرا رو
جهانی می کشد بر دوش فرصت بار ناکامی
تو هم امروز بنشین در سر این راه و فردا رو
نمی باید سپند مجمر افسردگی بودن
به پستی پایمالی اندکی با ناله بالا رو
چو آواز جرس تجرید آزادی غنیمت دان
برون زین کاروانها دامن خود گیر و تنها رو
پیام یار می آید کنون ننگ است خودداری
عرق واری به حسرت آب کن دل را و از جا رو
تلاش گوهر نایاب جهدی تند می خواهد
اگر مردی به غواصی زن و بیرون دریا رو
درین محفل به نومیدی چه لازم زندگی کردن
دو روزی هر چه پیش آید طرب کن یا ز دنیا رو
نهال گلشن اقبال پر معکوس می بالد
به رنگ شمع سر چندانکه افرازی ته پا رو
جنون حرص بی وضع قناعت بر نمی آید
تسلی دشمنی چون عمر مفلس در تمنا رو
مباش از دستگاه همت اهل فنا غافل
همه گر پشه باشی چون پر افشاندی به عنقا رو
غبار من زحد برداشت ابرام زمینگیری
مبادا عشق فرماید که برخیز از در ما رو
به طبع دوستان یادت گرانی می کند بیدل
به دامان فراموشی بزن دست و ز دلها رو

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
به پیری هم نی ام غافل ز عشق آن کمان ابرو
حضور قامت خم  گشته ایمایی ست زان ابرو
دم تیغی چو اشک از خون من رنگین نمی گردد
مبادا افتد از مستی به فکر امتحان ابرو

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
مه نو می نماید امشبم از آسمان ابرو
قدح  کج  کرده می آید اشارتهای آن ابرو
تعالی الله چه نقشی دلفریب است این نمی دانم
که جوهر در دم تیغ است یا ناز اندر آن ابرو
به این انداز در اندیشه صید که می تازد
که عمری شد همان افکنده است ازکف عنان ابرو
اشارت محو حیرت کن که در بزم تماشایش
به رنگ ماه نو در چشم می گردد نهان ابرو
نه گلشن نرگسی دارد نه دریا موج می آرد
به عالم فتنه می کارد همان چشم و همان ابرو
چرا در خاک و خون ننشاندم دردی که من دارم
چو تیر افکنده است از خویش دورم آن کمان ابرو
خرابی می کنم تعمیر نازی در نظر دارم
ز بخت تیره من وسمه ای می خواهد آن ابرو
ز غفلت شکوه ها پرداختم اما نفهمیدم
که خوبان را تغافل گوش می باشد زبان ابرو
جهانی را تحیر بسمل ناز تو می بینم
نمی دانم چه تیغ است اینکه دارد در میان ابرو
به یاد چین ابروی تو دریا را ز امواجش
شکستی می کشد بر دوش چندین کاروان ابرو
اشارت هم به ایمای خیالش بر نمی آید
اگر بر اوج استغنا نباشد نردبان ابرو
به وضع سرکشی لطف تواضع دیده ام بیدل
به چشم مصلحت تیغم به عرض امتحان ابرو

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
بس رشک قامت او سوخت سر تا پای سرو
موج قمری ریخت از خاکستر اجزای سرو
پیکر آزادی و بار تحمل تهمتست
یک قلم دست تهی می روید از اعضای سرو
ناله آزاد الفت پرور زنجیر نیست
طوق قمری تا کجا خالی نماید جای سرو
نخوت آزادگی دود دماغ کس مباد
یک رک گردن نمایانست سر تا پای سرو
ناله درد طراوت آبیار دل نشد
این چمن بی آب ماند از نارساییهای سرو
شور حسن از ساز عاشق بشنو و خاموش باش
کوکوی قمریست اینجا قلقل مینای سرو
رنگ و بو هم قابل تشریف آزادی نبود
از تکلف دوختند این جامه بر بالای سرو
صفر در معنی الفها را یکی ده می کند
طوق قمری می فزاید قدر استغنای سرو
خاک بر سرکرده عشق و پای درگل ماندحسن
گر بهار این رنگ دارد حیف قمری وای سرو
بیدل آخر خاک می گردد درین حرمانسرا
عارض رنگین گل تا قامت رعنای سرو

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
بس که یاد قامتت بر باد داد اجزای سرو
ناله قمری شد آخر قد کشیدن های سرو
چیدن دامن درین  گلشن  گل آزادگی است
کیست تا فهمد زبان عافیت ایمای سرو
مطلب آزادگی ها پر بلند افتاده است
عالمی خم شد به فکر بار ناپیدای سرو
باغبانان قدر آزادی ندانستند حیف
ناله بایستی درین گلشن نشاندن جای سرو
باده را در دامن مینا بهاری دیگر است
آب دارد آبرو تا می رود در پای سرو
شعله ادراک خاکستر کلاه افتاده است
نیست غیر از بال قمری پنبه مینای سرو
بس که موزونان ز شرم قامتت  گشتند آب
صورت فواره باید ریخت از اجزای سرو
اینقدر رعنا نمی بالد نهال این چمن
سایه نخل که افتاده ست بر بالای سرو
پای در زنجیر دورش گفتگو آزادگی
بیدل این سطر تکلف نیست جز انشای سرو

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
ای بسمل طلب پی خون چکیده رو
چون اشک هر قدر روی از خود دویده رو
فرصت در این  بهار پر افشان وحشت است
همچون نگه به هر گل و خاری رسیده رو
تا چند هرزه از در هر کوچه تاختن
یک قطره خون شو و ز گلوی بریده رو
امروزت از امل پی فردا گرفته است
ای غافل از غزل به خیال قصیده رو
سعی شرار اینهمه فرصت شمار نیست
یک پر زدن به همت رنگ پریده رو
ای بیخبر ز قامت پیری چه شکوه است
عمری ست بار می کشی اکنون خمیده رو
زبن گرد تهمتتی که نفس نام کرده اند
چون صبح دامنی که نداری کشیده رو
کورانه چند در پی عصیان قدم زدن
شایدکه بازگردی از این راه دیده رو
بی وحشتی رهایی ازین باغ مشکل است
از بوی  گل به خویش فسونها دمیده رو
زین خاکدان عروج تو در خورد وحشت است
بر نردبان صبح ز دامان چیده رو
قاصد پیام ما نفس واپسین ماست
گر محرمی ز آینه چیزی شنیده رو
بیدل به هر طرف کشدت کاتب قضا
مانند خامه یک خط بینی کشیده رو

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
ای بیخبر به درد دل ما رسیده رو
شور سپند محفل حسرت شنیده رو
از پیچ و تاب دام هوس احتراز کن
زین دود همچو شعله غبار کشیده رو
زین گلستان که رنگ بهارش ندامتست
محمل به دوش آه چو صبحی دمیده رو
آخر ازین زیانکده نومید رفتنست
خواهی رفیق قافله خواهی جریده رو
در گلشنی که رنگ بهارش ندامت ست
ای شبنم بهار تماشا ندیده رو
چون شعله در طریق فنا اضطراب چیست
ضبط نفس  کن و قدمی آرمیده رو
در تنگنای خانه گردون هلال وار
خواهی سرت به سقف نیاید خمیده رو
ای صبح  کاروان فنا سخت بیکس است
بر روی خود همان نفس خود دیده رو
کیفیت گداز دل از می رساتر است
یک جرعه از قرابه ما هم چشیده رو
شاید ز ترک جهد به جایی توان رسید
گامی در این بساط به پای بریده رو
ما از در امید وصالت نمی رویم
گو دل به حسرت آب شو و خون ز دیده رو
پیغام حسرت من بیدل رساندنی است
ای اشک یار می رود اینک دویده رو

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
همچون نفس به آینه دل رسیده رو
یعنی درین مکان نفسی واکشیده رو
تسلیم خضر مقصد موهوم ما بس است
چون سایه سر به خاک نه و آرمیده رو
آخر به خواب نیستی از خویش رفتنی است
باری فسانه من و ما هم شنیده رو
زبن دشت خارها همه بر باد رفته اند
از خود چو سیل بر اثر آب دیده رو
عالم تمام معبد تسلیم بیخودی ست
هر سو روی به سجده اشک چکیده رو
تا سر بر آری از چمن مقصد جنون
بر جاده های چاک چو جیب دریده رو
در خرقه گدایی و درکسوت شهی
سوزن صفت ز تار تعلق جریده رو
سیر بهار میکده نازت آرزوست
گامی ز خود برون چو دماغ رسیده رو
گلچینی بهار طرب بی تعلقی ست
چون گردباد دامن از این دشت چیده رو
بال امید بسمل این عرصه بسته نیست
پرواز اگر دری نگشاید تپیده رو
رنج خیال مصلحت ساز زندگی ست
باری گهی که نیست به دوشت کشیده رو
بیدل عنان عافیت ماگسسته است
مانند ریشه زیر زمین هم دویده رو

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
نامنفعلی گریه کن و چون مژه تر شو
خشک است جبین یک دو عرق آینه گر شو
حیف است رعونت دمد از جوهر ذاتت
گرتیغ  کنندت تو چو آیینه سپر شو
جبیی که نداری نفسی نذر جنون کن
گر شب دمد از محفل امکان تو سحر شو
تسلیم ز احباب تغافل نپسندد
گرنیست ادب سر به زمین دست به سر شو
ضبط من و ما انجمن آرای شهود است
چون سرمه زتنبیه زبان نور نظرشو
گر حسن کلام آینه دار دم پیری ست
در خلق ضیافتکدهء شیر و شکر شو
ای بیخبر از صحبت جاوید قناعت
مستسقی بیحاصلی آب گهر شو
امید سلامت به جز آفات ندارد
کشتی شکن و ایمن از امواج خطر شو
خواب عدمت به  که فراموش نگردد
از بیضه برون در طلب بالش پر شو
در نامه و پیغام یقین واسطه محو است
بر هرکه رسانی خبر از یار خبر شو
هر حرف جنون تهمت صد پست و بلند است
ای نقطه تحقیق توبی زیر و زبر شو
بیدل به تکلف ره صحرای عدم  گیر
زان پیش که  گویند ازین خانه به در شو

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
ای پرفشان  گرد نفس چندی شرار سنگ شو
ناقدردان راحتی بر خود زبان ننگ شو
جولان چه دارد در نظر غیر از تلاش درد سر
یک ره پس زانوی خم بنشین و عذر لنگ شو
فریاد کوس و کرنا می گویدت  کای بی حیا
زبن دنگ دنگ روز و شب  گر کر نگشتی دنگ شو
همت نمی چیند غنا بر عشوه پا در هوا
چون صبح  گرد رفته ای  گو یک دو دم اورنگ شو
می دان قدر این و آن دیدی زمین و آسمان
گر کهنه ات خواهی گران با ذره ای همسنگ شو
گلچینی باغ یقین  گر نیست تسکین آفربن
اوهام را هم  کم مبین خود روی دشت بنگ شو
شوق جنون تاز ترا کس نیست تا گیرد عنان
یکچند منزل در قدم  گرد ره و فرسنگ شو
بر معرفت نازیدنت دور است از فهمیدنت
چون عکس نتوان دیدنت آیینه  گوهر رنگ شو
آیینه داران جنون دارند یک عالم فسون
هر چند جهل  آیی  برون سرکوب صد فرهنگ شو
ای بوی موهومی چمن  کم نیست سیر وهم ظن
باری به ذوق پر زدن هنگامه ساز رنگ شو
بیدل به یاد زلف او گر ناله ای سر می کنم
تسلیم  گوشم می کشد کای بی ادب خود چنگ شو

وزن: مُسْتَفْعِلُنْ مُسْتَفْعِلُنْ مُسْتَفْعِلُنْ مُسْتَفْعِلُنْ
بحر: رجز مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: - - U - | - - U - | - - U - | - - U -
نمی گویم قیامت جوش زن یا شور توفان شو
ز قدرت دست بردار آنچه بتوانی شدن آن شو
برآر از عالم تمثال امکان رخت پیدایی
تو کار خویش  کن گو خانه  آیینه ویران شو
جمال بی نشان در پرده دل چشمکی دارد
که در اندیشه ما خاک گرد و یوسفستان شو
جنون از چشم زخم امتیازت می کند ایمن
بقدر بوی یک  گل از لباس رنگ عریان شو
به بیقدری ازبن بازار سودی می توان بردن
گرانی سنگ میزان کمالت نیست ارزان شو
درین محفل به اظهار نیاز و ناز موهومی
هزار آیینه است از هرکجا خواهی نمایان شو
طریق عشق دشوارست از آیین خرد بگذر
حریف کفر اگر نتوان شدن باری مسلمان شو
ز گیر و دار امکان وحشتی تا کنج زانویی
به فکر چین دامن گر نمی افتی گریبان شو
هزار آیینه چون طاووس می خواهد تماشایت
بقدر شوخی رنگی که داری چشم حیران شو
به بزم جلوه پیمایی حیا ظرفی دگر دارد
حباب این محیطی در گشاد چشم پنهان شو
ز ساز محفل تحقیق این آواز می آید
که ای آهنگ یکتایی ازین نه پرده عریان شو
گر از سامان اقبال قناعت آگهی بیدل
به کنج چشم موری واکش و ملک سلیمان شو

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
کجایی ای جنون ویرانه ات کو
خس و خاریم آتشخانه ات کو
الم پیمایم از کم ظرفی هوش
شراب عافیت پیمانه ات کو
تو شمع بی نیازی ها بر افروز
مگو خاکستر پروانه ات کو
اگر اشکی چه شد رنگ گدازت
و گر آهی رم دیوانه ات  کو
اگر ساغر پرست خواب نازی
چو مژگان لغزش مستانه ات کو
گرفتم موشکاف زلف رازی
زبان بینوای شانه ات کو
ز هستی تا عدم یک نعره واری
ولیکن همت مردانه ات کو
کمان قبضه آفاقی اما
برون از خود سراغ خانه ات کو
بساط و هم واچیدن ندارد
نوا افسانه ای افسانه ات کو
حجاب آشنایی قید خویش است
زخود گر بگذری بیگانه ات کو
ندارد این قفس سامان دیگر
گرفتم آب شد دل دانه ات  کو
سرت بیدل هوا فرسود راهیست
دماغ کعبه و بتخانه ات کو

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
ما غربت آشیانیم ای بلبلان وطن  کو
هر چند پر فشانیم پرواز آن چمن کو
از شمع بزم مقصود نی شعله ای ست نی دود
باید پری به هم سود پروانه سوختن کو
ما را برون آن در پا در هوا خروشی ست
آنجاکه خلوت اوست امکان یاد من کو
چندی به قید هستی مفت است رقص و مستی
هر گه قفس شکستی اشغال پر زدن کو
افسانه گرم دارد هنگامه توهم
از بوی یوسف امروز جز حرف پیرهن کو
خلقی به وهم هستی نامحرم عدم ماند
هر حرف کز لبش جست نالید کان دهن کو
صورت پرستی از خلق برد امتیاز معنی
هر چند کعبه سنگ است تسکین برهمن کو
آیینه داری وهم برق افکن شعور است
از شمع اگر بپرسی می کند انجمن کو
عمر و شرار یکسر محمل کش وداعند
ای برقتاز فرصت جز رفتن آمدن کو
سر رشته ای ندارد پیچ و خم تعلق
از طره ام نشان ده تا گویمت شکن  کو
تسکین هر غباری بر دامنی نوشتند
آواره گرد یأسم یارب نصیب من  کو
بید ل لباس هستی تاکی شود حجابت
ای غره تعین آن خرقه کهن کو

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - - | - - U | - U - -
ای فکر نازکت را شبهت  کمینی از مو
تشویش عطسه تا کی مانند بینی از مو
در کارگاه فطرت نام شکست ننگست
باید قلم نبندد نقاش چینی از مو
دل آتش تو دارد ضبط نفس چه حرفست
اخگر نمی پسندد نقش نگینی از مو
نیرنگ التفاتت مغرور کرد ما را
افسون آفتاب است مار آفرینی از مو
تعظیم ناتوانان دشواریی ندارد
بر عضوها گران نیست بالا نشینی از مو
کم نیست شخص ما را در کسوت ضعیفی
از رشته دامنیها یا آستینی از مو
بالیدم از تخیل سرکوب آسمانها
بر خود نچیدم اما فرق یقینی از مو
عمریست ناتوانان ممنون آن نگاهند
ای دیده مروت زحمت نبینی از مو
ما را شکیب دل برد آنسوی خود فروشی
شبگیر کرد بیدل آواز چینی از مو

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - - | - - U | - U - -
این قلمرو اندوه کارگاه راحت نیست
هرکه فکر بالین کرد یافت زیر سر زانو
یک مژه به صد عبرت شرم چشم ما نگشود
حلقه وار ته کردیم بر هزار در زانو
گل دمیده ایم اما رنگ و بو پشیمانی است
بود غنچه ما را عالم دگر زانو
زین تلاش پا درگل کو ره وکجا منزل
همچو شمع پیمودیم شام تا سحر زانو
دل ادبگه نازست دعوی هوس کم کن
بایدت زدن چون موج پیش این گهر زانو
شوخی تمیز از ما وضع امن نپسندید
ورنه سلک این کهساربود سر به سر زانو
بسته ام  کمر عمری ست بر حلاوت تسلیم
بند بند من دارد همچو نیشکر زانو
عذر طاقت است اینجا قدردان جمعیت
پای تا نیارد خم نیست در نظر زانو
فکر سرنوشت من تا کجا تریها داشت
تا جبین به بار آمدگشت چشم تر زانو
شب زکلفت اسباب شکوه پیش دل بردم
گفت برنمی دارد درد سر مگر زانو
تا به کی هوس تازی چند هرزه پردازی
طایران رها کردند زیر بال و پر زانو
مشق معنی ام بیدل بر طبایع آسان نیست
سر فرو نمی آرد فکر من به هر زانو

وزن: فاعِلُنْ مَفاعیلُنْ فاعِلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: مقتضب مثمن مطوی مقطوع
نشانه‌های عروضی: - U - | U - - - | - U - | U - - -
از بسکه ضعف طاقت بوسید روی زانو
خط جبین غلط خورد آخر به موی زانو
آبم در ین ادبگاه از شرم غفلت شرم
سر بر هوا نشاید تسلیم خوی زانو
کو معبد حضوری  کز ما برد رعونت
صد حیف پیرگشتیم در جستجوی زانو
هر جلوه را درین بزم آیینه است منظور
تمثال دل مجو بید نادیده روی زانو
شکر قد دوتایم امروز فرض گردید
عمریست می کشیدم گردن به سوی زانو
مشق دبیر اسرار چندین نشست دارد
اما نمی توان خواند حرف مگوی زانو
چون برگ گل به یادت یک صبح غنچه بودم
شد عمر در جبینم خفته ست بوی زانو
زین فکرهای باطل چیزی نمی گشاید
گیرم فتاده باشم سر درگلوی زانو
بیحاصلان سرا پا اندوه در کمینند
چیزی نروید از بید جز آرزوی زانو
تغییر وضع تسلیم بر غنچه هم ستم کرد
یارب پی چه راحت  گشتم عدوی زانو
بیدل چو موج  گوهر در فکر خوبش خشکم
پیشانی ام قدح زد اما به  جوی زانو

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - - | - - U | - U - -
بر شعله تا چند نازیدن کاه
در دولت تیز مرگی ست ناگاه
صد نقص دارد ساز کمالت
چندین هلال است پیش و پس ماه
در فکر خویشیم آزادگی کو
ما را گریبان افکنده در چاه
یارب چه سحر است افسون هستی
از هیچ بودن کس نیست آگاه
بر غفلت خلق خفت مچینید
منظور نازست آیینه شاه
دل صید عشق است محکوم  کس نیست
الحکم لله و الملک للهللاه
عمری تپیدیم تا خاک گشتیم
فرسنگها داشت این یک قدم راه
از صبح این باغ شبنم چه دارد
جز محمل اشک بر ناقه آه
بر طبع آزاد ظلمست الفت
تا عمر باقیست عذر از نفس خواه
ای ناله خاموش در خانه کس نیست
یک حرف گفتیم افسانه کوتاه
بیدل چه گویم از یأس پیری
چون شمعم از صبح روز است بیگاه

وزن: مُسْتَفْعِلُنْ فَعْ مُسْتَفْعِلُنْ فَعْ
بحر: متقارب مثمن اثلم
نشانه‌های عروضی: - - U - | - | - - U - | -
بسکه می جوشد ازین دریای حسرت حب جاه
قطره هم سعی حبابی دارد از شوق  کلاه
می رود خلقی به کام اژدر از افسون جاه
شمع را سرتا قدم در می کشد آخر کلاه
گیرودار محفل امکان طلسم حیرتی ست
تا مژه خط می کشد این صفحه می گردد سیاه
گرد صحرا از رم آهو سراغی می دهد
رفتن دل را شکست رنگ می باشد گواه
عالمی در انتظار جلوه ات فرسوده است
جوهر آیینه هم می ریزد از دیوار کاه
اینقدر جهدم به ذوق نشیه عجز است و بس
همچو پرواز از شکست بال می جویم پناه
نیست غافل معنی آسایش از بیطاقتان
درکمین کاروان خفته ست منزل سر به راه
بسکه پیچ  و تاب حسرت در نفس خون کرده ام
تیغ جوهردار عریان می کنم در عرض آه
جوهر آیینه ای درگرد پیغامم گم است
ناله من می رود جایی که می گردد نگاه
گر سلامت خواهی از ساز تظلم دم مزن
دادرس در عهد ما سنگ است و مینا دادخواه
این زمان عرض  کمال خلق بی تزویر نیست
جوهر آیینه آبی دارد اما زیرکاه
طبع  روشن بیدل از بخت سیاهش چاره نیست
تا ابد رنگ  کلف نتوان زدود از روی ماه

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
در شکنج عزتند ارباب جاه
آب گوهر بر نمی آید ز چاه
نخوت شاهی دهان اژدهاست
شمع را در می کشد آخرکلاه
عمرها شد می تپد بی روی دوست
چون رگ یاقوت در خونم نگاه
در خیالش محو شد آثار من
این کتان را شست آخر نور ماه
در ادبگاه خم ابروی او
ماه نو دارد زبان عذر خواه
خانه مجنون ما هم دود داشت
روزن چشم غزالان شد سیاه
شعله ی ما را درین آفت سرا
جز به خاکستر نمی باشد پناه
ناامیدی دستگاه زندگیست
تاروپود کسوت صبح است آه
شرم دار ای سرکش از لاف غرور
نیست بال شعله ات جز برگ کاه
باغ و بستان پر مکرر می شود
جانب دل هم نگاهی گاه گاه
در تماشاخانه آیینه ام
می شود جوهر چو می سوزد نگاه
عشق را بر نقص استعداد من
گریه ابر است بر حال گیاه
می گدازد شمع و از خود می رود
کای به خود واماندگان این است راه
دم مزن بیدل اگر صاحبدلی
محرم آیینه راکفر است آه

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -