اگر چشم چشم است نمناک به
وگر نم ندارد پر از خاک به
 به گوش تو خواهد رسید
که چشمت ز خشکی چه خواهد کشید
گر از گریه عزت ندارد سحاب
کشندش چرا بر رخ آفتاب
نگردد مه و سال تر دیده ات
مگر خشکسالی ست در دیده ات
چو عفو خداوند دانسته ای
لب عذرخواهی چرا بسته ای
شبی را چو مه زنده گر داشتی
دگر روز را مرده انگاشتی
به درگاه حق روززاریت کو
نه ای مرده شب زنده داریت کو
محال است بی گریه تاثیر آه
که بی گل نچسبد به دیوار کاه
گلی زین حدیثم گریبان درید
که با بلبلی گفت و دم درکشید
به بی دردی خود چه درمان کنی
که بی سینه چاک افغان کنی
درین انجمن آن شود تیره رو
که بالانشینی کند آرزو
سیاهی چو خود بر نگین یافت دست
سیه رو شود آنکه بالا نشست
شود در سر نام والامقام
چه شد گر بود بر نگین پشت بام
گر از صدر مجلس کشم پای خویش
ندارم سر شکوه از جای خویش
بود ترک مقصود مقصود من
زیان است سرمایه سود من
رسیدم به کام و گذشتم ازان
خدنگ من آزاد جست از کمان
ندارم سر سجده هیچ کس
سجودم همین در نماز است و بس
چه شد گر فلک راست جوشن به بر
کند تیر آهم ز جوشن گذر
ز گیتی مپندار این سخت و سست
جهان بر تو تنگ از دل تنگ توست
نکرده تو را دشمنی دستگیر
به دست تمنای خویشی اسیر
زبان تو چون شمع سرکش بود
ازان جسم زارت در آتش بود
چو کردی بدی از بد ایمن مباش
که رجعت کند فعل بد بی تلاش
نیفتاده غیری به دنبال تو
به گرد تو می گردد افعال تو
چه شد گر مکافات بینی بسی
چو خود کرده ای بد منال از کسی
نگه دار دم تا نگردی خراب
ز پاس نفس زنده باشد حباب
نبندد به قصد تو شمشیر کس
زبان تو خصمیت را تیغ بس
زبان در خموشی چو رام تو شد
طرب کن که دشمن به کام تو شد
ز بد ایمنی گر نه ای بدرسان
نبیند بدی نیک خواه کسان
همینت بس از طالع ارجمند
که نام تو گردد به نیکی بلند
به خلق خوش آزاده را بنده کن
به احسانش از خویش شرمنده کن
زبان خوش و خلق خوش بر به کار
وزین هر دو خوش بگذران روزگار
شنیدم ز هم درد فرزانه ای
که از شعله پرسید دیوانه ای
که آموختی از که این اضطراب
به پاسخ چنین شعله دادش جواب
که این بی خودی ها که اندوختم
ز پروانه خویش آموختم
مینداز بر بام غیبت کمند
در غیبت خلق بر خود ببند
نگردد حضورت ز غیبت زیاد
که خود بستگی آورد این گشاد
ز غیبت درین عالم آب و گل
زبان تو سود و نیاسود دل
بداندیشگی را نه ای پاسبان
چرا داری اش در دل خود نهان
به درمان ز هر درد یابی نجات
چه درمان کنی با تقاضای ذات
به باطن بدی و به ظاهر نکو
درون را ندادی چرا شستشو
بدی را ز نیکی گزیدی چنان
که آن ورد لب باشد این بر زبان
ز عیب هجاگو زبان قاصرست
هجا لکه پیسی شاعرست
ز زخم زبان می خوری نان دریغ
گشاید ره رزق جراح تیغ
چو جراح نان را ز درمان خوری
لب زخم دوزی که خود نان خوری
مپز تا توانی تمنای هجو
زبان لال بهتر که گویای هجو
تو را نیست چون بر کسی هیچ حق
به هجوش سیه رو مشو چون ورق
بود در جهان تا دعا و ثنا
مگردان زبان را به حرف هجا
مرا در سخن مذهب این است این
تو گر منکری راه دیگر گزین
سر خود به مقراض اگر بدروی
ازان به که موی دماغی شوی
ندارند این عیب جویان خبر
که پوشیدن عیب باشد هنر
مشو خرمن عیب را خوشه چین
ز سر کنده به دیده عیب بین
مگر دیده ات ساختند از بلور
که با اینقدر روشنایی ست کور
نیاساید از گفتگوی درشت
زبانت گره کرده چون غنچه مشت
دهان تو سوراخ و عقرب زبان
مبادا زبان چنین در دهان
به غیر از زبان در دهانت کجا
به سوراخ عقرب گزد خلق را
کسانی که چون صبح ره سر کنند
جهان را به آهی مسخر کنند
دعا چون دمیدی مشو ناامید
که صبح از دمیدن بود روسفید
اثر کرده آه مرا انتخاب
که نگذاردش در دل شب به خواب
گروهی که معنی ادا می کنند
شکایت ز گردون چرا می کنند
ندانند شیرین کلامان مگر
که بی بهره است از نوا نیشکر
درین عالم سفله از دیرباز
فکندم نظر بر نشیب و فراز
ندیدم دو کس را ز هم بهره مند
به جز همت پست و بخت بلند
تاسف چه نشتر به جانم شکست
ز فطرت بلندان کوتاه دست
کسی می تواند زد از برد دم
که با خصل بسیار زد نقش کم
کسی را ز دامان مکن دست سست
که ننشسته نقشش به گیتی درست
اسیرست شادی به زندان غم
غریب است در ملک دولت کرم
عجب گر نشیند بر این خاک سست
به جز نقش پا نقش یک تن درست
چه کرد آنکه دست هنر کرد باز
بود پنجه شمع ساعدگداز
هزیمت چه سود از بلا کوبه کوی
ز مسطر ورق چین خورد هر دو روی
کسی را که شد ساده لوحی شعار
چو آیینه صورت پذیرست کار
ندارد شکن بر دل ساده دست
که بعد از رقم بازماند شکست
مخور گول افتادگان زینهار
که در خاکساری دهد زهر مار
چو زنبور آلوده گردد به خاک
بود نیش او بیشتر صعب ناک
فغان ضعیفان به ظاهر نکوست
نشاید رگ چنگ در زیر پوست
مکش گو کس از ضعف تن سر به جیب
که مو نیست در چشم خورشید عیب
اگر عهد بندی به کس پاس دار
حذر کن ز بدعهدی روزگار
بود خاک عهدی که صورت نبست
به از خون عهدی که بست و شکست
در اندیشه دوشم به خاطر رسید
که می گفت روزی به پیری مرید
که ای مهبط فیض و نور خدای
مرا مرشد و رهبر و رهنمای
ز قالت همه وجد اهل جهان
ز حال تو در چرخ هفت آسمان
ز همت نگون کاسه ات چون حباب
چو موج است سجاده ات روی آب
همه ذکر یزدان بود فکر تو
فلک حلقه در گوش از ذکر تو
بود عذر جرم صغیر و کبیر
ز نقش حصیر تو صورت پذیر
عیان بر ضمیر تو اسرار غیب
مرا آگهی بخش از کار غیب
ز انجام عالم خبر ده مرا
می از جام تحقیق درده مرا
جوان را خردمند پیرانه گفت
که بر ما عیان نیست راز نهفت
تو سر مگو هیچ از من مپرس
چو از جان خبر پرسی از تن مپرس
منم کالبد جان من دیگری ست
ازو پرس با پرسشت گر سری ست
چه پرسی ز من غیب اگر عاقلی
ز لایعلم الغیب چون غافلی
درین کارگه غیر پروردگار
خبر نیست کس را ز انجام کار
رسول خدا هم نگفت از نهفت
که سر مگو در نیاید به گفت
سخن بعد ازین بی تامل مکن
شریک خدایم تعقل مکن
غلط کرده ای توبه کن زین سوال
شریک خداوند باشد محال
گذاری کلام خدا و رسول
کنی گفته بوالفضولان قبول

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -