cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
زان همه امیدها که بودم در دل
نیست کنون غیر ناامیدی حاصل
گفتم هرگز فرامشم ننماید
آن کو هرگز فرامشش نکند دل
بود گمانم که چون امیر ز تبریز
رفت به بخت سعید و دولت مقبل
چامه چو بفرستمش به نامه ای از من
یاد کند آن امیر نیک خصایل
لیک دو سه بار زی امیر نمودم
چند قصاید گسیل و چند رسایل
تا حال از درگه امیر نگشته است
بهر مباهات من جوابی واصل
صدر اجل زنده باد و باد هم او را
ز آهن و پولاد مر عروق و مفاصل
مرد همی صدر شاعران پدر من
یک دو سه مه پیش از این به ناخوشی سل
افسرد آن بوستان فضل و معانی
پژمرد آن گلستان فهم و فضایل
معدن فضل و کمال بودی و لاشک
معدن در زیر خاک دارد منزل
بعد پدر از کرم مرا پدری کرد
حضرت قایم مقام سید باذل
سبط پیمبر بود به دورۀ خسرو
همچو پیمبر به دور کسری عادل
ایدون قایم مقام دارد با من
آنچه به من لطف داشتی تو اوایل
از پی صد هزار محمل بندند
چون تو ز شهری همی ببندی محمل
یاد چو از محمل تو آرم ایدون
سر کنم افغان و ناله همچو جلاجل
وه که چه خالی شد از تو باغی چونانک
غیرت کشمیر بود و حسرت بابل
هر سو کایدر قدم گذاری در باغ
ناله کنند از جدایی تو عنادل
چون گذرم اوفتد به باغ تو ایدون
گیرم چون لاله داغ هجر تو بر دل
نوحه سرایم بر او چنانچه بر اطلال
نوحه سرایی نماید اعشی باهل
هر سو گردم ایا منازل سلمی
گویم و گریم چنان که آرم و ابل
گرچه رود از دل آنچه رفت زدیده
رفتی از دیده و نرفتی از دل
جای تو اندر دل است و دل به بر ما
گو که بود صد هزار عالی و سافل
پرده نباشد میان عاشق و معشوق
سد سکنر نه حاجب است و نه حایل
خودتو نمایی نظر به هر چه نماییم
دیده و دل بس که بر تو آمده مایل
نوفل گر بازداشت مجنون از عشق
مجنون گردد کنون ز عشق تو نوفل
یاد تو اندر روان عارف و عامی
نام تو اندر زبان عالم و جاهل
تا نشود نام فضل زایل از دهر
نام تو از دهر می نگردد زایل
بالله صدق است اگر بگویم بر من
مرگ پدر سهل بود و هجر تو مشکل
کاش که بار دگر نصیب من افتد
تا که ببینم مر آن خجسته شمایل

وزن: مُفْتَعِلُنْ فاعِلاتُ مُفْتَعِلُنْ فَعْ
بحر: منسرح مثمن مطوی منحور
نشانه‌های عروضی: - U U - | - U - U | - U U - | -
نه عاقل است که دارد در این سرای رحیل
قصیر عمر خود اندر امید های طویل
نهد به گردن جان رشته ای ز طول امل
که تا قیامت آن رشته را بود تطویل
مناص جویی از این رشته لات حین مناص
خلاص خواهی ازین عقده لاعلیک سبیل
خوش آن که بگسست این رشتۀ امید ز جان
نهاد بر کف تقدیر کردگار جلیل
رهاند خود را از منت وضیع و شریف
نجات داد هم از خجلت کریم و بخیل
خلیل وار توکل به کردگار نمای
که تا رهاند از آتش غمت چو خلیل
نصیر جان تو چون حق بود فنعم نصیر
وکیل کار تو چون حق بود فنعم وکیل
رهین هر کس و ناکس مشو پی روزی
چو او به روزی هر ناکس و کس است وکیل
همان که او به تو جان داد نان دهد چه کنی
ز بهر فانی  جان عزیز خوار و ذلیل
جمال صورت فردا کجا ترا باشد
اگر نباشد امروز سیرت تو جمیل
مسافری تو و ناچار بایدت زادی
که زاد باید مر مرد را به گاه رحیل
کدام زاد نکوتر ز حب پیغمبر
که خلق را سوی ایزد ولای اوست دلیل
نداشت سایه ولی رحمت و عطوفت او
فتادگان را بر سر فکنده ظل ظلیل
بود سراسر نعتش هر آنچه در فرقان
بود تمامی وصفش هر آنچه در انجیل
قتیل او را عیسی نیاورد جان داد
اگرچه عیسی جان می دهد ز دم به قتیل
اگر نه امرش  نامی نبود از معروف
اگر نه نهیش  بودند خلق در تضلیل
رخ نیاز نمی سود اگر به خاک دوش
نمی رسید بدین جایگاه جبراییل
ز کاخ خسرویش نه سپهر زنگاری
معلق است چو از کاخ خسروان قندیل
اگر نه قولش  اسمی نبود از تسبیح
اگر نه فعلش  رسمی نبود از تهلیل
ز خلق نیک و صفات جمیل و خلق بدیع
نیافریدش ایزد همال و شبه و عدیل
کفیل روزی خلق است تا خدای جهان
بود به شادی احباب او هماره کفیل

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
چونان شدم ضعیف که گر نه سخن کنم
در مجلسی  کسی بنبیند که این منم
ور هم سخن کنم  بجز از ناله نشنوند
ز آن رو که همچو نی شده از لاغری تنم
مو در بدن به جای نخ آمد مرا از آن
کز لاغری بدن شده مانند سوزنم
از بس نحیف و لاغرو باریک گشته ام
ترسم که خویشتن را ناگاه گم کنم
ای ناتوانی آخر در من چه دیده ای
کاین سان گره نمودی دامن به دامنم
گر سنگ بود سفتی و آهن  گداختی
با آنکه من نه ساخته از سنگ و آهنم
چندین متاز اسب که بشکست مغفرم
چندین میاز دست که بگسست جوشنم
من شاعری حقیرم و مدحتگری فقیر
نه رستمم نه طوس  نه گیوم نه بهمنم
سی روز بوسه برزده ام بر کف امام
سی روز هم به پای تبی بوسه برزنم
وقتست دلبرا که خم طره بشکنی
تا من بدان نگاه کنم تؤبه بشکنم
یک چند ضعف بیخ مرا کند زین سپس
با قوت می آن را از بیخ برکنم
نی نی نزار خوشترم از آن که هم صفت
با کلک میر شیر دل شیر اوژنم
میر نظام آن که پی نظام ملک و دین
ایزد وجود او را بنمود مغتنم
چون روز عرض فضل ز حکمت کند سخن
بوزرجمهر گوید من طفل کودنم
سر تا به پا زبانم سوسن صفت ولیک
در مدح میر بسته زبان همچو سوسنم
نک از زبان میر کنم مدح او که من
در مدح آن خدیو هنرمند الکنم
در زیر ظل ناصردین شاه این منم
تا یک جهان جلال بود زیر دامنم
صد قارنم به کوشش در روز گیرودار
لیکن به گاه حلم دو صد کوه قارنم
با روی پر ز خنده اگر ابر بهمنی
بخشش همی نماید من ابر بهمنم
فرخ نهاد و نیک خوی و نیک منظرم
نیکو سرشت و پاک دل و پاک دیدنم
با دست قهر ریشۀ هر ظلم بگسلم
با سنگ عدل شیشۀ هر جور بشکنم
در گاه مهر نوشم و در جام دوستم
در وقت قهر نیشم و در کام دشمنم
روز معاندان را تاریک تر شبم
شام موافقان را چون روز روشنم

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
امیر کرد مرا امتحان به خط و سخن
به روز غرۀ شوال عید روزه شکن
به پایمردی دانش من امتحان دادم
چنان که گفت امیرم که مرحبا احسن
ز خط و شعر به هر کس غرامتی برسد
از این سپس همه تاوان او به گردن من
دهم به پارسی و تازی امتحان که بسی
کشیده ام پی تحصیل این دو رنج و محن
ندیده بالش راحت دوچار سال بود
برای کسب هنر یک دقیقه پهلوی من
کنون به جثۀ من بنده با قبول امیر
گمان مدار به فضل و هنر بود یک تن
به خورد و خواب نپرداختم که با خور و خواب
جوان نخواهد گشتن به قول مرد کهن
جوان چو رنج هنر را به خویش بپسندد
به راحتش برساناد خالق ذوالمن
کدام راحت زین خوبتر که همچو منی
همی سراید در محضر امیر سخن
گشاده باشد و گویا بود به مدح امیر
به صد هزار ادب مر مرا زبان و دهن
خدایگان امیران مهین امیر نظام
که اوست در همه فن همچو مردم یکفن
ز خویش دور کند سیم و زر تو پنداری
کف کریمش با سیم و زر بود دشمن
به عید قربان تا سر برند قربانی
شکسته باد عدو را به حضرتش گردن

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
شکوه بر چرخ برند از دشمن
عجبا چرخ بود دشمن من
الله الله به که باید نالید
زین ستمگر فلک اهریمن
همه سر تا پا  مکر است و فریب
همه پا تا سر رنج است و محن
گرگ خونخوار هزاران یوسف
بلکه گرگین هزاران بیژن
طلب شادی از این چرخ حرون
طمع راحت از این دهر فتن
باد بیزی بود اندر غربال
آب سایی بود اندر هاون
حلقه ای نیست از آن بی ماتم
خانه ای نیست از او بی شیون
گر ز بهر پسر خود  یعقوب
کرد بیت الحزنی را مسکن
من ز بهر پدر خود زین پس
مسکن خویش کنم بیت حزن
داشت یعقوب  امیدی که رسد
روزی از یوسف او پیراهن
بر یعقوب من آن هم نبود
زان که پیراهن وی گشت کفن
پیرهن گشت کفن در تن او
پیرهن باد کفن در تن من
چون که پیراهن یوسف را دید
چشم یعقوب از آن شد روشن
من ز پیراهن این یعقوبم
پیرهن خواهم درید به تن
پدرا رفتی و من از پس تو
مرثیت گویم  خاکم به دهن 
گر بر اطلال و دمن گریه کنند
اخطل و اعشی و حسان و حسن
در سر قبر تو من نوحه کنم
عوض نوحه بر اطلال و دمن
آهن ار باشم در تاب و توان
آتشت آب نماید آهن
ای کهن چرخ  بسی تازه جوان
کشته ای تا شده ای چرخ کهن
زین همه ظلم که با من کردی
تا چه یابی تو ازآن پاداشن
خاطری نیست که باشد شادان
خانه ای نیست که ماند روشن
از ایاغی که تو بخشی باده
از چراغی که تو ریزی روغن
نز شعاع است که هر شام ترا
سرخ گردد به افق پیرامن
خم از آن گشت ترا پشت که هست
بارهای کهنت بر گردن
انجمن ها ز تو ویران گردد
هر شبی کانجمن آری ز پرن
نبود رافع زهرت تریاق
نبود دافع زخمت جوشن
با تو آویخت نتاند رستم
وز تو بگریخت نیارد بهمن
نهلم دامن شه را از کف
تا مرا کف نهلی از دامن

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مسدس مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U -
مردم از حسرت آهوروشان و رمشان
می ندانم به چه تدبیر به دام آرمشان
سه ستمگر پسر ایدون به معلم خانه
هست و صد بنده به هر راهگذر چون جمشان
نه به تنها من و یک مملکتی شیفته اند
باشدی باخته جان شیفته دل عالمشان
بچۀ حوری و غلمانند این هر سه به لطف
نیست انصاف که خوانند بنی آدمشان
هر سه در عصمت و پاکی به مقامی باشند
که بجز سایه نباشد دگری محرمشان
رخشان کعبه و دلشان حجرالاسودو هست
برزنخ چاهی و آن چاه بود زمزمشان
گر دو صدسال بگردی به صفا و به وفا
نیست شبهی و نظیری به همه عالمشان
میهمان کردمشان تا که دل و جان و سری
که مرا بود نثار آرم بر مقدمشان
بر سرم پای نهادند و دل و جان بردند
من به ناچار در آخر بگرفتم کمشان
مصطفی زاده بود چارم آن هر سه اگر
در جهان دیده کسی دیو و پری باهمشان
من به هر یکشان دو سه غزل آموخته ام
تا بود مدح ولی عهد ملک همدمشان
چون بخوانند خداوند ادب میر نظام
سیم و زر بخشد ز اندازه فزون در دمشان
هست با همت شاهانۀ این راد امیر
گر به خروار زر و سیم ببخشد کمشان
از پی سجدۀ درگاه ولی عهد چو چرخ
آن زر و سیم امیرست که سازد خمشان
شه مظفر که پی چاکریش پادشهان
خط نوشتند و نهادند بر آن خاتمشان
تا جهانست به مانندۀ این عید و بهار
کس مبیناد بجز شاد دل و خرمشان
جسم و جانند به قول حکما شاه و وزیر
حق تعالی نکند هیچ جدا از همشان

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
گفتم رهین مهر تو شد این دل حزین
گفتا حزین دلی که به مهری بود رهین
گفتم قرین روی تو باشد همی قمر
گفتا سهیل باشد اگر با قمر قرین
گفتم که آفرین به رخ خوب یار من
گفتا که آفرین به رخ خوب آفرین
گفتم که ترک چشم تو دارد به کف کمان
گفتا کناره گیر که نارد مگر کمین
گفتم نشان مهر بود هیچ بر دلت
گفتا نشان مهر و دل یار دلنشین
گفتم روم گزینم یاری به جای تو
گفتا اگر توانی رو زودتر گزین
گفتم علی خلاصۀ تشکیل کاف و نون
گفتا علی نتیجۀ ترکیب ماء و طین
گفتم خداش خوانده گروهی ز روی شک
گفتا خداش داند یک فرقه بر یقین
گفتم صفات واجب و ممکن دراوست جمع
گفتا که ممکنست که هم آن بود هم این
گفتم که انگبین را قهرش کند چو زهر
گفتا که زهر گردد با مهرش انگبین
گفتم هوای او بود اندر سر بنات
گفتا هوای او بود اندر دل بنین
گفتم جنین نبندد بی اذن او وجود
گفتا رحم نگیرد بی امر او جنین
گفتم قدم به گیتی بنهاد همچو روز
گفتا که تا نشان بدهد گیتی آفرین
گفتم به خاک پایش آن کس که سود فرق
گفتا که پا گذارد بر فرق فرقدین
گفتم هر آن که گشت غلامش بر آستان
گفتا هماره دارد دولت در آستین
گفتم ملک مظفر باشد غلام او
گفتا از آن غلامش باشد سبکتکین
گفتم که شاه ناصر دینش بود پدر
گفتا مگر نبینی آن فر داد و دین
گفتم چنین پدر پسری بایدش چنان
گفتا چنان پسر پدری باشدش چنین
گفتم جهان ز عدلش مانند جنتست
گفتا که جنتست و منش نیز حورعین
گفتم که عدل اوست به مکر زمان ضمان
گفتا که بأس اوست به کیدزمین ضمین
گفتم سپهر کینست الا به روز مهر
گفتا جهان مهرست الا به روزکین
گفتم معین و یاور ایتام شد کفش
گفتا خدای باد بر او یاور و معین
گفتم سر مخالفش از تیغ آبدار
گفتا تن معاندش از گرز آهنین
گفتم که قطع گردد چون کنده از تبر
گفتا که نرم گردد چون جامه از کدین
گفتم به یک اشاره کند ملک چین خراب
گفتا بخاصه چون که به ابرو فکند چین
گفتم قرین او نبود در همه جهان
گفتا به قرنها نشود کس بدو قرین
گفتم هماره خواهم تا شادمان زید
گفتا هر آن که خواهد جز این شود حزین
گفتم که از جبینش کند ماه کسب نور
گفتا از آن که سود به درگاه حق جبین
گفتم علی عمران عمرش کند دراز
گفتا خدای سبحان خصمش کند غمین
گفتم همیشه چتر جلالش به روی ماه
گفتا هماره اسب مرادش به زیر زین

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
ای سیه چشم چه دیدی تو از این دیده گناه
که نگاهت چو کنم خیره کنی چشم سیاه
هرکسی با کس در کوچه شود رویاروی
همه را چشم فتد بر رخ هم خواه نخواه
پیش چشم تو گنهکار همین چشم منست
چشم های دگران را نبود هیچ گناه
تو به نظمیه و مستخدم تأمیناتی
گر خطاکار مرا دانی زین گونه نگاه
جلب بر درگه خود کن پی استنطاقم
بهر تحقیق نگه دار مرا در درگاه
هر دو دستم را با بند کمر شمشیرت
سخت بربند که از غیر تو گردد کوتاه
ساز تحت نظر خود دو سه مه توقیفم
حبس تاریک کن اندر خم آن زلف دوتاه
بر تنم پوش از آن جامه که دزدان پوشند
به گناهی که چرا کردم دزدیده نگاه
در ردیف همه دزدان دو به دو چار به چار
پی تسطیح خیابان بر و روبیدن راه
هیچ یک لحظه مشو دور ز بالای سرم
تا به سر نگذرد امید فرارم ناگاه
شرط باشد که ز آزادی خود دم نزنم
گرچه مشروطه طلب باشم و آزادی خواه
من گواهی نگرفتم که تو را دارم دوست
تا مفتش شنود قصۀ عشقم ز گواه
داغ مهر تو بود شاهد بر جبهۀ من
وین چنین داغ نباشد دگران را به جباه
من گرفتم که تو را در دل خود دارم دوست
آن که بودت که ز راز دل من کرد آگاه
خوب حس کردی عاشق شدن آیین منست
این به من ارث رسید از پدرم طاب ثراه
بی جهت اخم مکن تند مرو زشت مگو
که چو من بهر تو پیدا نشود خاطرخواه
بهر من کج کنی ابرو برو ای چشم سفید
وه چه بی جا غلطی شد برو ای چشم سیاه
که تو را گفت که در کوچه سلامم نکنی
که تو را گفت که باید نروی با من راه
آن که گوید بگریز از من و با او بنشین
خواهد از چاله برون آیی و افتی در چاه
آن رفیق تو ترا مصلحت خویش آموخت
به خدا می برم از دست رفیق تو پناه
کیست جز من که خورد باطنا از بهر تو غم
کیست جز من که کشد واقعا از بهر تو آه
کیست جز من که اگر شهر پر از خوشگل بود
او همان شخص تو را خواهد الا لله
کیست استادتر از من که کماهی داند
که چه استادی در خلقت تو کرد الله
کیست جز من که زند یک مه آزاد قلم
و آورد پیش تو شهریۀ خود آخر ماه
دور پیری را با محنت و سختی سپرد
که تو ایام جوانی گذرانی به رفاه
فی المثل گر سر و پای خود او ماند لخت
کله و کفش خرد بهر تو با کفش و کلاه
من همان صورت زیبای تو را دارم دوست
مطمین باش که در من نبود قوۀ باه
به هوای تو کنم گردش باغ ملی
به سراغ تو روم مقبرۀ نادر شاه
کوه سنگی را در راه تو بر سینه زنم
سنگ بر سینه زدن بهتر از این دارد راه
خواهی امروز به من اخم کن و خواهی نه
عاقبت رام و دلارام منی خواه نخواه
حاضرم دکه پالوده فروش دم ارگ
با تو پالوده خورم من که نخوردم با شاه
با درشکه برمت تا گل خطمی هر روز
چه کنم نیست در این شهر جز این گردشگاه
گر دهد ره پدر دانش و صدرالتجار
با تو آسوده توان بود شبی در نو چاه
باش بینی که تو خود سوی من آیی با میل
گرچه امروز به من می گذری با اکراه
باش بینی که وفاق من و تو زایل کرد
مثل وافق شن طبقه از افواه
شکر امروز بکن قدر محبان بشناس
من نگویم که در آخر چه شود وا اسفاه
دید خواهی که تو هم مثل فلان الدوله
خط برآورده ای از گرد بناگوش چو ماه
لاجرم مهر کنی پیشه و پیش آری چبر
بوسد بشماریم از لطف ز یک تا پنجاه
کج مرو لج مکن ایرج مشو آقایی کن
چاکرانت را نیکوتر از این دار نگاه
گاهی احوال مرا نیز بپرس از دم در
گاهی از لطف مرا نیز ببین در سر راه
نه چو من عاشقی افتد نه چو تو معشوقی
هر دو بی شبهه نداریم شبه از اشباه
گر به دریا شوی اندر دل تحت البحری
یا روی در شکم زیپلن بر قلۀ ماه
ور روی در حرم قدس تحصن جویی
عاقبت مال منی مال من ان شاءالله

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
به حکم آن که ز دل ها بود به دل ها راه
دل امیر ز سوز دل من است آگاه
غم ای امیر بدان سان فرا گرفته دلم
که از فزونی بر آه بسته دارد راه
اگر گواهی بر صدق مدعا باشد
دل امیرم بر صدق مدعا است گواه
یکی قصیده به درگاه او فرستادم
که در جوابم بویی رسد از آن درگاه
به راه نامه ای آمد مرا ز حضرت وی
سپس که بود بسی دیدۀ امید به راه
چگونه نامه ز درگاه فر خجستۀ میر
به خط فرخ عبدالحسین جعلت فداه
به یک محبت و یک مهربانیی که اگر
هزار سال دهم شرح آن شود کوتاه
گمان بری ختنی بچهاستند خطش
فکنده اند به گردن ز مشک طوق سیاه
مثال باکرۀ جنتست هر لفظش
کسی به چشم تصرف در او نکرده نگاه
فزود عزت و جاه مرا بدین نامه
که ایزدش بفزاید به عمر و عزت و جاه
شگفت اینکه بدین عشق ازو صبورم من
من و صبوری از او لا إله إلاالله
سعادتیست به جان گر کنم فدای امیر
از آن که جان خود خواهد شدن به دهر تباه
بزرگوار امیرا تو رفتی از تبریز
ولی هنوز نرفتست نامت از افواه
نشد که یاد تو افتد مرا به دل بی رغم
نشد که نام تو آید مرا به لب بی آه
سحر شکایت هجر ترا کنم با مهر
به شب حکایت مهر ترا کنم با ماه
بجز به راه خیال تو ام نپوید دل
بجز خیال تو اندر دلم ندارد راه
کنون کمال بزرگی و مرحمت دارد
مرا به جای تو قایم مقام طال بقاه
بزرگوار امیرا ز ناخوشی مزاج
قصیده گشت چو عمر عدوی تو کوتاه
درازتر ز فراقت قصیده ها گویم
ز حادثات زمانه اگر شوم به پناه
وگر بمیرم مدح تو نیز خواهد گفت
هر آنچه بر سر خاکم برسته است گیاه
ز ماه و سال الا تا بود به گیتی نام
امیر خرم و خندان زید به سال و به ماه

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
خوش آن که او را در دل بود ولای علی
که هست باعث رحمت به دنیی و عقبی
پناه شاه و گدا ملجا وضیع و شریف
ملاذ پیر و جوان مهرب فقیر و غنی
مهین امام هدی بهترین دلیل امم
ستوده شیر خدا فر خجسته ظهر نبی
بدوست نازش قرآن بدین دلیل که هست
هماره نازش الفاظ را ابر معنی
همی پرستد او را جمیع خلق جهان
اگر کند به خدایی خویشتن دعوی
به دست اوست سنایی که بود در که طور
به پای اوست شعاعی که در کف موسی
وزید رایحۀ لطف او به عیسی از آن
پدید آمد تأثیر در دم عیسی
شود چو چشمۀ خورشید روشن ار برسد
ز خاک پایش گردی به دیدۀ اعمی
هزار لیلی اندر ولای او مجنون
هزار مجنون اندر ولای او لیلی
نسیم مهرش جان بخش تر ز آب حیات
سموم قهرش تن کاه تر ز مرگ فجی
صفات او چه شمارم به یک زبان که بود
به صد هزار زبان لاتعد و لاتحصی
چگونه وصف نمایم بزرگواری را
که کرده وصف بزرگی او خدای و نبی
من و مدیح چنین شهریار بوالهوسیست
خوش آن که مدح امیر اجل کنم انشی
خدایگان امیران مهین امیر نظام
که نیست جز به در او جلال را مجری
ز تیغ فربی او جسم ظلم شد لاغر
ز کلک لاغر او جان عدل شد فربی
مگر قبول نماید به چاکری روزی
تباه گشت در این آرزو دل گیتی
به حسرتی که ببیند قرین او یک تن
سفید گشت ازین غصه دیدۀ دنیی
بزرگوارا امیرا هر آنچه حکم کنی
نخست رای تو آن حکم را دهد فتوی
شعار شعری کامد بریده در مدحت
از آن نماید مرکسب روشنی شعری
به روز معرکه که چون تیغ گیری اندر کف
همی بماند از کار خویش بویحیی
تو چون فلاطون باشی و شاه اسکندر
تو چون بزرگ امیدی و شاه چون کسری
بود به دیدۀ افعی مقام دشمن تو
از آن که تنگ و مهیبست دیدۀ افعی
همیشه تا که بود در جهان سنین و شهور
تو در جهان به سنین و شهور دیر بزی
همیشه کور ز جاه تو دیدۀ بدخواه
هماره دور ز عمر تو آفت بلوی
بدار پاس ولی و بگیر جان عدو
ببخش کیس طلا و بنوش کاس طلی

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
چندی گزیده یار ز من دوری
افزوده شور بخت مرا شوری
چون بیندم به خویش فزون مشتاق
از من فزون کند بت من دوری
آری مجربست که در هر باب
مشتاقی است مایۀ مهجوری
ای ماهرو که در صف مه رویان
داری به دست رایت منصوری
در خر گه جمال تو روز و شب
آیند مهر و ماه به مزدوری
آزادیم به عقل نمی گنجد
تا هست طرۀ تو و مقهوری
بی چشم و رو بود که به خود بندد
نرگس به پیش چشم تو مخموری
بس نیش زد به دیدۀ من مژگان
تا جویمت پس از همه مهجوری
اطباق عنکبوتی چشم من
شد رخنه همچو پردۀ زنبوری
من شاعری خمیده و درویشم
تو جنگجوی ترک سلحشوری
بر خویشم ار بخوانی ممنونم
از پیشم ار برانی معذوری
خواهی نوازشم کن و خواهی نه
مختاری و مصابی و مأجوری
من دیده بهر دیدن تو خواهم
زانست اگر حذر کنم از کوری
گر نیست مال و عزت و زور من
وین نیستی است علت منفوری
تا با منی تو  جمله بود با من
تو عزتی  تو مالی و تو زوری
تو صدری و تو بدری و تو قدری
تو شاهی و تو ماهی و تو هوری
بر خانۀ گلینم پا بگذار
تا بگذرد ز خرگه تیموری
از کوزۀ سفال من آبی نوش
تا گیرد آب کاسۀ فغفوری
گردد ز عکس آینۀ رویت
خشت وثاقم آینۀ غوری
بنشین که تا بهشت شود خانه
بار بودن تو خوبتر از خوری
در ساده زندگانی من می بین
کت روشنی ببخشد و مسروری
آلوده اش نبینی و چرکینش
کاسوده از عوار بود عوری
در سادگی تهفته حلاوت هاست
زان بیشتر که در حلل صوری
نه کذب اندرو نه شره نی کین
نه ضنت و ضلالت و مغروری
ما پاکباز بلبل قوالیم
در ما مجوی شهوت عصفوری
آسای در خرابۀ من چون گنج
بر من ببخش منصب گنجوری
پوشیدم در به رخ ز همه اغیار
مستی کنیم از پس مستوری
تو جویی از دفاتر من اشعار
من بویم از دو عارض تو سوری
مشغولی خیال ترا گویم
افسانه های کلده و آشوری
تاریخهای همچو لبت شیرین
از سیبری بخوانم و منچوری
وز دیده های خود به شبان تار
اوصاف عشق و پیری و رنجوری
چون هر دو را به غایت دارم دوست
جان تو و ادیب نشابوری
عاشق ترا چو من نشود پیدا
ای همچو آفتاب به مشهوری

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مَفاعیلُنْ
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - -
سخت است گرچه مرگ پدر بر پسر همی
هان ای پسر مخور غم از این بیشتر همی
در روزگار هر پسری بی پدر شود
تنها تو نیستی که شدی بی پدر همی
اسکندر کبیر که می رفت از جهان
گفت این سخن به مادر خونین جگر همی
کز بعد من عزایی اگر می کنی به پای
طوری بکن که باد پسندیده تر همی
تنها مگری  عده ای از دوستان بخواه
کایند و با تو گریه نمایند سر همی
لیکن چه عده ای که نباشند داغدار
زان بیشتر به مرگ کسان دگر همی
با عده ای بگری برایم که پیش از این
ننموده مرگ از در ایشان گذر همی
زیرا که داغ دیده بگرید برای خویش
وانگه ترا گذارد منت به سر همی
گر گریه ای کنند کنند از برای من
مرگ کسی نباشد شان در نظر همی
چون خواست مادرش به وصیت کند عمل
با عده ای شود به عزا نوحه گر همی
یک تن که داغ دیده نباشد نیافتند
بشتافتند گرچه به هر کوی و در همی
این گفت دخترم سر زا رفته پیش از این
آن گفت مرده شوهرم اندر سفر همی
آن دیگری سرود که از هشت ماه قبل
دارم ز فوت مادر خود دیده تر همی
آن یک بیان نمود که از پنج سال پیش
مرگ پدر نموده مرا در بدر همی
القصه مرگ چون همه کس را گزیده بود
حاضر نشد به محضر او یک نفر همی
چون مادر سکندر از این گونه دید حال
دانست سر گفتۀ آن نامور همی
یعنی ببین که هیچکس از مرگ جان نبرد
دیگر مکن تو گریه برای پسر همی
بر هر که بنگری به همین درد مبتلاست
بی داغ نیست لاله باغ بشر همی
سختی چو بالسویه بود سهل می شود
چون عام شد بلیه شود کم اثر همی
باری عزیز من همه خواهیم مرد و رفت
زاری مکن که هیچ ندارد ثمر همی
یک مرده سر ز خاک نمی آورد برون
صد سال اگر تو خاک بریزی به سر همی
گفتند زلف کندی و بر خاک ریختی
بر خاک ریخته است کسی مشک تر همی 
بر مال غیر دست تصرف مکن دراز
خود را مکن به ظلم و تعدی سمر همی
آن طره جایگاه دل اهل دانشست
با این گروه جور مران این قدر همی
آن آشیان مرغ دل بی نوای ماست
ای باغبان مخواهش زیر و زبر همی
آن طره را دو صاحب دیگر به غیر تست
مال منست و مال نسیم سحر همی
گر رفت بر سفر پدرت شکر کن که هست
آن مادر ستوده ات اندر حضر همی
داری ز خود چهار برادر بزرگتر
هر یک به جای خویش چو یک شیر نر همی
بر کن لباس ماتم و افسردگی ز بر
کن جامۀ شهامت و عزت به بر همی
از هر خیال بیهده خود را کنار گیر
مشغول شو به کسب کمال و هنر همی
یکروز درس و مشق مکن ترک زینهار
مپسند وقت قیمتی خود هدر همی
یکروز اگر ز درس گریزی به جان تو
بگریزم از تو همچو لییم از ضرر همی
ور پند من به سمع ارادت کنی قبول
دل بندمت چو مفلس بی زر به زر همی
با مادرت به رأفت و طاعت سلوک کن
با خواهرت بجوش چو شیر و شکر همی
پرهیز کن ز مردم بی عار و کم عیار
همسر بشو به مردم نیکو سیر همی
با آن قدم ز خانه برون نه اگر نهی
کت بر طریق عقل شود راهبر همی
باش از برای دیدۀ بد بین به جای تیر
شو از برای حفظ شرافت سپر همی
در طبع ساده خوی بدان آنچنان دود
کاندر میان پنبه بیفتد شرر همی
قدر مرا بدان که چو من هم به روزگار
یک عاشق درست نبینی دگر همی

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
قمر آن نیست که عاشق برد از یاد او را
یادش آن گل که نه از کف ببرد باد او را
ملکی بود قمر پیش خداوند عزیز
مرتعی بود فلک خرم و آزاد او را
چون خدا خلق جهان کرد به این طرز و مثال
دقتی کرد و پسندیده نیفتاد او را
دید چیزی که به دل چنگ زند در وی نیست
لاجرم دل ز قمر کند و فرستاد او را
حسن هم داد خدا بر وی  حسن عجبی
گرچه بس بود همان حسن خداداد او را
جمله اطوار نکوهیده از او باز گرفت
هرچه اخلاق نکو بود و بجا  داد او را
گر به شمشاد و به سوسن گذرد اندر باغ
بپرستند همه سوسن و شمشاد او را
بلبل از رشک صدای او گلو پاره کند
ورنه بهر چه بود این همه فریاد او را

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
روزگار آسوده دارد مردم آزاده را
زحمت سندان نمی آید در بگشاده را
از سر من عشق کی بیرون رود مانند خلق
چون کنم دور از خود این همزادۀ آزاده را
خوش نمی آید به گوشم جز حدیث کودکان
اصلا اندر قلب تأثیریست حرف ساده را
من سر از بهر نثار مقدمت دارم به دوش
چند پنهان سازم امر پیش پا افتاده را
ای که امشب باده ای با ساده خوردی در وثاق
نوش جانت باد من بی ساده خوردم باده را
خان و مان بر دوش خواهی شد تو هم آخر چو ما
رو خبر کن از من آن اسباب عیش آماده را
هر چه خواهد چرخ با من کج بتابد گو بتاب
من هم اینجا دارم آخر آیة الله زاده را

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
خر عیسی است که از هر هنری باخبر است
هر خری را نتوان گفت که صاحب هنر است
خوش لب  و خوش دهن  و چابک  و شیرین حرکات
کم خور و پردو و با تربیت و باربر است
خر عیسی را آن بی هنر انکار کند
که خود از جملۀ خرهای جهان  بی خبراست
قصد راکب را بی  هیچ نشان می داند
که کجا موقع مکثست و مقام گذر است
چون سوارش بر مردم همه پیغمبر بود
او هم اندر بر خرها همه پیغامبر است
مرو ای مرد مسافر به سفر جز با او
که ترا در همه احوال رفیق سفر است
حال ممدوحین زین چامه بدان ای هشیار
که چو من مادح بر مدح خری مفتخر است
من بجز مدحت او مدح دگر خر نکنم
جز خر عیسی گور پدر هرچه خر است

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
خواهم که دهم جان به تو میل دلم اینست
ترسم که پسندت نشود مشکلم اینست
پروا مکن از قتل من امروز که فردا
شرطست نگویم به کسی قاتلم اینست
منعم مکن از عشق بتان ناصح مشفق
دیریست که خاصیت آب و گلم اینست
رسوای جهان گشتم و بدنام خلایق
از عشق تو ای ترک پسر حاصلم اینست
هرگز نروم جای دگر از سر کویت
تا جان بود اندر تن من منزلم اینست
جز وصل رخ دوست نخواهم ز خدا هیچ
در دهر امیدی که بود در دلم اینست
از جود تو در عدل ولیعهد گریزم
کز جمله شهان پادشه عادلم اینست

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -