cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
ای همایون صورت میمون شاه  کامگار
یک جهان جانی  که جان یک جهان بادت نثار
صورت روح الامینی یا که تمثال وجود
روضه خلد برینی یا که نقش نوبهار
ماهتابی زان فروغت افتد اندر هر زمین
آفتابی زان شعاعت تابد اندر هر دیار
ماه می گفتم ترا گر ماه بودی تاجور
مهر می خواندم ترا گر مهر بودی تاجدار
چرخ بودی چرخ اگر بر خاک می گشتی مقیم
عرش بودی عرش اگر بر فرش می جستی قرار
هرکجا نقشی اش از هستی نماید فخر و تو
هستی آن نقشی که هستی از تودارد افتخار
نقش آن شاهی که از جان خانه زاد مرتضی است
نقش تیغش هم به معنی خانه زاد ذوالفقار
عارف معنی پرست ار صورتی بیند چو تو
هم در آن باعت کند صورت پرستی اختیار
خواجه اعظم پس از یزدان پرستد مر ترا
وندرین رمزیست کش صورت پرستی اختیار
خواجه  را چشمیست  معنی  بین  به  هر صورت که  هست
زانکه ما صورت همی بینیم و او صورت نگار
ای مهین تمثال هستی ای بهین تصویر عقل
تا چه نقشی  کز تو جوید عقل و هستی اعتبار
نیک می تابی مگر مهتاب داری در بغل
نور می باری مگر خورشید داری درکنار
نفس  و روح و عقل  و معنی را همی گوید حکیم
کس نمی بیند به چشم و من ندارم استوار
زانکه تا نقش همایون ترا دیدم به چشم
نفس  و روح  و عقل  و معنی شد مصور هر چهار
عارفت ار نقشت عیان بیند به مرآت وجود
در ظهور هستی غیبش نماید انتظار
پرده ات را از ازل گویی فلک نساج بود
کز جلالش کرد پود و از جمالش بافت تار
صورت شاهی و پیدا معنی شاهی ز تو
نقش هر معنی شود آری ز صورت آشکار
هرکجا هستی تو شاه آنجا به معنی حاضرست
زان که تو سایه ی شهی شه سایه ی پروردگار
زان ستادستند میران و بزرگان بر درت
هم بدان آیین  که بر دربار خسرو روزبار
عیش دایم پیش روی و عمر جاوید از قفا
یمن دولت بر یمین و یسر شوکت بر یسار
یک طرف سرهنگ و سرتیپان گروه اندر گره
یک طرف تابین و سربازان قطار اندر قطار
زیر دست چاکران شاه ماه و آفتاب
زیر دست آفتاب و ماه چرخ و روزگار
یک دو صف باترک زین چار میر ملک جم
کهترین سؤباز شاهنشاه صاحب اختیار
روزگار و چرخ و مهر و ماه آری کیستند
تا شوند از قدر با سرباز خسرو همقطار
هم به دست خیلی از خدام جام گوهرین
هم به دوش فوجی از سرباز مار مورخوار
جام آن شربت دهد احباب شه را روز عید
مار این ضربت زند خصم ملک را روزکلر
آن نماید خنگ عشرت را به جام خود لجام
وین برآرد خصم خسرو را به مار خود دمار
هم ز جام آن مصور صورت جمشید و جام
هم به مار این محول حالت ضحاک و مار
زان جوان و پیر می رقصند امروز از نشاط
کاب ششپیر آمد از بخت جوان شهریار
چون  که این آب روان از راه خلر  آمدست
چون شراب خلری زان مست گردد هوشیار
آن ششپیرست آن یا آب شمشیر ملک
دوستان را دلپذیر و دشمنان را ناگوار
جود شاهنشه مگر سرچشمه این آب بود
کاب می جوشد همی  از کوه و دشت و مرغزار
از نشاط آنکه این آب آید از بخت ملک
شعر قاآنی چو تیغ شاه گشتست آبدار
گو مغنی لحن شهرآشوب ننوازد از آنک
شهر بی آشوب  گشت از بخت شاه بختیار
تا به  دهر اندر حصار ملک  گیتی هست چرخ
حزم شه چون چرخ بادا ملک  گیتی را حصار

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
باد میمون این بهین تشریف شاه کامگار
بر علیخان آن مهین فرزند صاحب اختیار
شه  بود خورشید و او ماهست  و ابن  تشریف  نور
دایم از خورشدگیرد ماه نور مستعار
پادشه  بحرست  و او درجست  و این  تشریف در
تربیت از بحر یابد درج در شاهوار
شه بود ابر بهار او سرو فیض او مطر
سرو را سرسبز دارد از مطر ابر بهار
دوست  دارد خانه زاد خوبش  را هرکس به طبع
این عجب نبود گر او را دوست دارد شهریار
کودکست و نوجوان چون بخت شاه نامور
زین رهش داردگرمی بخت شاه نامدار
رسم دیرینست کز میل طبیعت کودکان
دوست می دارند همسالان خود را بیشمار
ای شبستان ظفر را طفل بختت نوعروس
وی  گلستان  کرم را ابر دستت آبیار
کوه با حزم تو چون فکر حکیمان تیزرو
باد با عزم تو چون عهدکریمان استوار
دوش کردم حیرت از دستت که چون ریزدگهر
عقل  گفتا غافلی  کاو بحر دارد در جوار
ماه آن چرخی کش آمد عرش اعظم زیردست
شبل  آن  شیری که بود از شیرخواری شیرخوار
سرو آن باغی  کزو خجلت برد باغ بهشت
در آن بحری که از وی بحر عمان شرمسار
وصف گرزت دی نوشتم خامه ام شد ریز ریز
مدح خلقت دوش  گفتم خانه ام شد مشکبار
یادی از رخش تو کردم فکرت من شد روان
نامی از تیغ تو بردم شعر من شد آبدار
گر کسی خواهد که عزراییل را بیند به چشم
گو ببیند جان  شکر تیغ تو را در کارزار
ور حکیمی وهم را خواهد مجسم بنگرد
گو ببیند بد سیر خصم تراگاه فرار
دشمن از زور تو می ترسد نه از شمشیر تو
زور بازوی علی مرحب کشد نه ذوالفقار
گشته تیغت لاغر از بس خورده خون دشمنان
راست بودست اینکه لاغر می شود بسیار خوار
کی بوده  کاستاده بینم مر ترا پیش پدر
همچو خرم  گلبنی در پیش سرو جویبار
کی بود کز یزد آیی نزد میر ملک جم
نصر و فتح از پیش و پس یمن از یمین یسر از یسار
گرچه دوری از پدر نزدیک جان بنشاندت
گر به نزدیکان شاه از دور سازی جان نثار
هم مگر کز خواجه  دوری  مهر او نزدیک تست
آری او مهرست و مهر از دور گردد نوربار
بندگی  کن تا خداوندی  کنی  کز بندگی
مر علی را داد تشریف ولایت  کردگار
جهدکن درکوچکی تا چون پدر گردی بزرگ
سعی کن تا همچو او درکودکی یابی وقار
خدمت شاه جوان کن تا شود بختت جوان
پند پیرانست این کز عجز خیزد اقتدار
آهن از آسیب پتک و کوره  گردد تیغ تیز
زر سرخ از تف نار و بوته  گردد خوش  عیار
سرفرازی راز سربازی طلب زیرا که شمع
تا نبازد سر نگردد سرفرازیش آشکار
تا جهان باقیست شاهنشه جهانبان باد و تو
زیر ظل رحمتش ساکن چو چرخ و روزگار
طبع قاآنی بآ نی این سخنها آفرید
چون خلایق را به امری قدرت پروردگار

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
بوده جای یک جهان جان این قبای شهریار
کآمد اینک زیور اندام صاحب اختیار
جسم یک برباز اندر یک جهان جان چون کند
جز که خواهد یک جهان جان از خدا بهر نثار
بخردان  گویند جای جان پاک اندر تنست
ورکسی پرسد ز من  گویم ندارم استوار
زانکه  من تن بینم اندر یک جهان جان جای گیر
راستی قول حکیمان را نباشد اعتبار
چشم یک تن روشنی جست ار به بوی پیرهن
چشم خلقی  گشت روشن زین قبای شهریار
این قبا گویی سپهر چارمین بودست از آنک
بوده در وی آفتاب عالم  آرا را قرار
یا بهشت جاودان بودست زیراکاندرو
بوده  طوبایی  که  هستش  فضل  و رحمت  برگ  و بار
یا نه همچون عرش اعظم جایگاه جبرییل
یا نه همچون قلب عارف مظهر پروردگار
پای تا سر آفرینش را همی ماند ملک
وین قبا بودست ملک آفرینش را حصار
آنکه گفتی بر تن هستی نمی گنجد لباس
کاش دیدی این قبا بر جسم شاه  کامگار
این قبا را آسمان ابره است و گیتی آستر
شهپر جبریل پود و پرتو خورشید تار
کرم هر ابریشمی را هست قوت از برگ توت
کرم این اطلس کرم پودست و قوتش افتخار
کرم این خارا همانا بوده  کرم هفت واد
کاردشیر بابکان از هیبتش جستی فرار
مرد نساجی که دیبای قبای شاه بافت
حور و غلمان هر دو از جنت دویدند آشکار
آن ز بهر پود زلف خویشتن دادش به دست
وین برای تار جعد خود نهادش در کنار
پرتوش از فرش هر ساعت تتق بندد به عرش
پرتو خواجه است  گویی این قبای شاهوار
این قبا را فی المثل بندی اگر بر چوب خشک
چوب  گردد سز و خرم همچو سرو جویبار
دوش  گفتم این قبا از شأن  گردون برترست
جبر محضست  اینکه  بخشد شه به  صاحب  اختیار
عقل  گفتا اختیار و جبر یکسو نه  که هست
کمترین سرباز شه سالار چرخ و روزگار
آب شش پیر آمد از سوی امیر ملک جم
از قبای پیکر خود شه فزودش اعتبار
این قبا گویی بود تشریف عمر جاودان
کز پی آب بقا بگرفت خضر ازکردگار
چون قبا قلب بقا آمد پس این آب بقاست
زان که بهر آب بخشیدش خدیو نامدار
گر به قدر آنکه آب آورد یابد آبرو
آبرو جایی نماند بلکه در رخسار یار
پارسایان نیز می ترسم که تردامن شوند
زان همه آبی  که جاری  کرده است از هر کنار
فضل شاه و التفات خواجه از وی نگسلد
چون زگیتی پرتو خورشد و مه لیل و نهار
گه شهش بخشد لباس از جسم جان بخشای خویش
گه نشان گوهرآگین گاه تیغ شاهوار
گاه بخشد خواجه اعظم مر او را خاتمی
کش توانم خواند از مهر سلیمان یادگار
تا به  گیتی فضل یزدان را نیارد کس شمرد
باد همچون فضل یزدان عمر خسرو بیشمار

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
تا چه معجز کرده امشب باز عدل شهریار
کاتش سوزنده با آب روان گشتست یار
آب و آتش بسکه از عدلش بهم آمیختند
کس ترشح را نیارد فرق کردن از شرار
از چراغان خاک پنداری سپهری دیگرست
یا فلک پروین و مه راکرده برگیتی نثار
حزم صاحب اختیاری بین  که از عزم ملک
آب و آتش را بهم کردست امشب سازگار
اختیار از جبر خیزد ور همی خواهی دلیل
حال میر ملک جم بنگر به چشم اعتبار
تا نشد مجبول و مجبورش روان از مهر شه
شاه دریادل نکردش نام صاحب اختیار
آب ششپیر آمد این آتش ازان افروخت میر
تا میان آب و آتش هم نماند گیرودار
یا نه چون آن آب از دیر آمدن دلگیر بود
خواست دلگرمش کند زالطاف شاه بختیار
راست  گویم معجز حزم شهنشاهست و بس
کاتش سوزنده را زاب روان سازد حصار
سرخ رو گشت آب ششپیر امشب از بخت ملک
زانکه از دیر آمدن شرمنده بود و خاکسار
یا نه باز از هجر خاکپای شه شرمنده است
زان رخش سرخست زآتش همچو روی شرمسار
آتش اندر ابر می بارند امشب یا به طبع
آتش سوزنده همچون تیغ شه شد آبدار
یا خیال تیغ شه اندر دل آتش گذشت
پای تا سر آب شد از شرم تیغ شهریار
یا چو مهر و کین شه خلاق آب و آتشند
مهر و کین شه بهم  گشتند امشب سازگار
راست  گویی آتشین گلها درون موج آب
هست چون عکس می گلگون  به  سیمین چهریار
یا نشان آتش موسی است اندر آب خضر
یا نه شاخ ارغوان رستست زآب جویبار
یا میان حقه الماس یاقوت مذاب
یا درون بوته سیماب زر خوش عیار
آب امشب شعله انگیزست و آتش رشحه ریز
عدل شه را بین  کزو شد نار آب و آب نار
دود آتش پیچد اندر آب گویی در نهفت
لشکر دیو و پری دارند با هم کارزار
وادی طورست  گویی باغ تخت امشب از آنک
آتشی موسی شدست از هر درختی آشکار
مارهای آتشین بنگر شتابان در هوا
با وجود اینکه از آتش گریزانست مار
در به باغ تخت از بس آتش افتد لخت لخت
سبزه هایش را چو برگ لاله بینی داغدار
راست گویی  باغ را صد داغ حسرت بر دلست
از فراق طلعت میمون شاه  کامگار
بسکه اخترها ز اخگرها همی ریزد در آب
از شمار اختران عاجز بود اخترشمار
بس که تیر آتشین در باغ آید از هوا
خشم شه  گویی درون خلق شه دارد قرار
یا نه گویی باژگون  گشتست دوزخ در بهبشت
تا عیان گردد به مردم قدرت پروردگار
تیر تخش اندر هوا ماند به سروی بارور
کز شعاعش  هست  برگ  و از شر ارش هست بار
یا پی رجم شیاطین از سپهر آید شهاب
کیست می دانی شیاطین خصم شاه نامدار
ای  که دیدستی بسی فوارهای موج خیز
اینک اندر آب بین فوارهای شعله بار
از چنارکهای آتش دیدم امشب آنچه را
می شنیدم کاتش سوزنده خیزد از چنار
آب ز آتش رنگ خون دارد تو گویی آب نیل
بر گروه قبطیان خون شد به امر کردگار
شاه آری موسی است و آب ششپیر آب نیل
سبطی احباب ملک قبطی عدوی نابکار
سبطیان را بهره از آن نهر آب روح بخش
قبطیان را قسمت از آن رود خون ناگوار

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
چو چتر زرین افراشت مهر در کهسار
چو بخت شاه شد از خواب چشم من بیدار
ز عکس چشم می آلود آن نگار دمید
هزار نرگس مخمور از در و دیوار
هوا ز بوی خطش گشت پر ز مشک و عبیر
زمی زرنگ رخش گشت پر ز نقش و نگار
دو لعل او شهدالله دو کوزه شهد روان
دو زلف او علم الله دو طبله مشک تتار
لبش میان خطش چون دو نقطه از شنگرف
برآن دو نقطه خطش  بسته قوسی از زنگار
به چشمش امروز تا هرکجا نظر می رفت
فریب ود و فسون ود وخواب ود و خمار
به چین طره او خال عنبرین گفتی
گرفته زاغی مور سیاه در منقار
دلم به نرمی با چشم او سخن می گفت
از آنکه چشمش  هم مست بود و هم بیمار
ز بس که زلف گشود و ز بس که چهره نمود
گذشت بر من چندین هزار لیل و نهار
ز گیسوانش القصه چون نسیم سحر
همی بنفشه و سنبل فشاند برگلنار
زجای جست  و کمر بست و روی شست  و نشست
گرفت شانه و زد بر دو زلف غالیه بار
ز نیش شانه سر زلف او به درد آمد
بسان مار به هرسو بتافت گرد عذار
بگفتمش صنما مار زلف مشکینت
چه پیچد این همه بر آن رخان صندل سار
جواب داد که چون مار دردسر گیرد
بگرد صندل پیچد که برهد از تیمار
اگرچه خلق برانند کافریده خدای
به دوزخ اندر بس مارهای مردم خوار
من آن کسم که به فردوس روی او دیدم
ز تار زلف بسی مارهای جان اوبار
به روی ای زده چنبر دومار از عنبر
ز جان خلق برآورده آن دومار دمار
حدیث مار سر زلف او درازکشید
بلی درازکشد چون رود حدیث از مار
غرض چوماه من ازخواب چهره شست ونشست
چو صبح عسطه مشکین زد از نسیم بهار
نشسته دید مرا بر کنار بستر خویش
به مدح شاه جهان گرم  گفتن اشعار
دوات در برو کاغذ به دست و خامه  به چنگ
پیاله بر لب و مل در میان وگل به کنار
به مشک شسته سر خامه را و پاشیده
ز مشک سوده به  کافور گوهر شهوار
به خنده گفت که مستی شعور را ببرد
تو پس چگونه شوی بی شعور و شعرنگار
یکی بگو ی  که این خود چه ساحریست که تو
همیشه هستی و هشیارتر ز هر هشیار
جواب دادم کای ترک نکته یی بشنو
که تاب شبهه ز دل خیزد از زبان انکار
مدیح شاه به هشیاری ارکببی گوید
چو نیست لایق شه  کرد باید استغفار
ولی چو نکته نگیرند عاقلان بر مست
قصوری ار رود اندر سخن نباشد عار
بگفتم این و سپس ساغری دو مستانه
زدم چنانکه بنشاختم سر از دستار
به مدح شاه پس آنگاه بر حریر سپید
شدم ز خامه به مشک سیاه گوهر بار
که ناگهان بت من هر دو دست من بگرفت
به عشوه   گفت که ای ماه و سال باده  گسار
کس ار به مستی باید مدیح شاه کند
دو چشم مست من اولی  ترند در این  کار
بهل  که مردم چشمم به آب شوره چشم
سواد دیده خود حل کند مرکب وار
به خامه مژه آنگه به سعی کاتب شوق
چنین نگارد مدحش به صفحه رخسار

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
که باد تا ابد از فر ایزد دادار
ملک جوان و جهان را به بختش استظهار
جمال هستی و روح وجود و جوهر جود
جهان شوکت و دریای مجد و کوه وقار
کمال قدرت و تمثال عقل و جوهر فیض
قوام عالم و تعویذ ملک و حرز دیار
سپهر همت و اقبال ناصرالدین شاه
که هست ناصردین محمد مختار
خلیفه ملک العرش بر سر اورنگ
عنان کش ملک الموت در صف پیکار
به رزم چشم اجل راست تیر او مژگان
به بزم باز امل راست  کلک او منقار
موالفان را برکف ز مهر او منشور
مخالفان را بر سر ز قهر او منشار
پرنده یی به همه ملک در هوا نپرد
در آن زمان  که شود پیک سهم او سیار
به فکر یارد نه چرخ را بگنجاند
به کنجدی و فزون می نگرددش مقدار
زهی به پایه تختت ستاره مستظهر
خهی ز نعمت عامت زمانه برخوردار
به گرد پایه تختت زمانه راست مسیر
به زیر سایه بختت ستاره راست مدار
به روز خشم تو خونین چکد ز ابر سرشک
به  گاه جود تو زرین جهد ز بحر بخار
سخا و دست تو پیوسته اند بس  که بهم
گمان بری  که سخا پود هست و دست تو تار
بهر درخت رسد دشمن تو خون  گرید
ز بیم آنکه تواش زان درخت سازی دار
سزد معامله زین پس به خاک راه کنند
که شد ز جود تو از خاک خوارتر دینار
مگر سخای ترا روز حشر نشمارند
وگرنه طی نشود ماجرای روز شمار
عدو ز بیم تو از بس به کوهها بگریخت
ز هیچ  کوه نیاید صدا به جز زنهار
اگر نه دست ترا آفریده بود خدای
سخا و جود به جایی نمی گرفت قرار
مگر ز جوهر تیغ تو بود گوهر مرگ
کزو نمود نشاید به شرق و غرب فرار
عدو به قصد تو گر تیر درکمان راند
همی دود سر پیکان به جانب سوفار
امید برتری از بهر بدسگال تو نیست
مگر دمی  که شود تنش خاک و خاک غبار
همیشه تا که به یک نقطه جاکند مرکز
هماره تا که به یک پا همی  رود پرگار
سری که دور شد از مرکز ارادت تو
تو را همیشه چو پرگار باد رنج دوار

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
دوش اندر خواب می دیدم بهشت  کردگار
تازه بی فیض ربیع و سبز بی سعی بهار
دوحه طوبی ز سرسبزی چو بخت پادشه
چشمه کوثر ز شیرینی چو نطق شهریار
یک طرف موسی و توراتش به حرمت در بغل
یک طرف عیسی و انجیلش به عزت درکنار
یک طرف داود درگیسو ی حوران برده دست
تا در آنجا هم زره سازی نماید آشکار
بی خبر از حور نرمک سوی غلمانان شدم
زانکه  رندی  چو ن  مرا با وصل  حوران نیست  کار
گفتم ای خورشید رویان سپهر دلبری
گفتم ای شمشاد قدان ریاض افتخار
لب فراز آرید و آغوش و بغل خالی کنید
کزشما بی زحمتی هم بوسه خواهم هم کنار
لب به شکر بگش دند وگفتند ای غریب
آدمی بایدکه در هرکار باشد بردبار
موزه غربت برون آور نفس را تازه کن
گرد از سبلت برافشان ریشکان لختی بخار
ساعتی بنشین به راحت آب سرد اندک بنوش
از جگر بنشان حرارت وز دو رخ بفشان غبار
خیره گستاخانه هرجا دم نمی شاید زدن
ای بسا نخل جسارت  کاو خسارت داد بار
با حیاتر گو سخن با نازپروردان خلد
با ادب تر زن قدم در جنت پروردگار
خوب رویان جهانت بس نشد مانا که تو
خوبرویان جنان را نیز خواهی یار غار
این چنین کز ماکنار و ب ره می خ راهی به نقد
غالبآ ما را برات آورده یی ازکردگار
یا مگر بوس و کنار از ما خریدستی سلم
یا جنایت کرده از وصل تو ما را روزگار
گفتم اینها نیست لیکن مادح خاص شهم
کز لبم شکر همی ریزد به مدحش باربار
ازپب ن کسب سعادت هرکجاسیمی بریست
چون مرا بیند به ره بوسد لبم بی اختیار
متفق گفتند مانا میرقاآنی تویی
کت شنیدستیم تحسین از ملایک چندبار
گفتم آری میر قاآنی منم  کز مدح شاه
کلک من دارد ش ف بر سلک در شاهوار
چون  شنیدند این  سخن برگرد من  گشتند جمع 
زیب و زیورهای خود کردند بر فرقم نثار
وانگهی چون چشمه خضرم دهان پرآب شد
بس  که دادندم یکایک بوس های آبدار
زین سپس گفتم که ای مرغان گلزار ارم
زآنچه پرسم باز گوییدم جوابی سازگار
یارکی دارم که دارد چهره یی چون برگ گل
چشم او بیمار و من شب تا سحر بیماردار
خط  او مورست ا گر از مشک  چین سازند مور
زلف او مارست اگر از تار جان سازند مار
هر کجا بینم سرینش را بخندم از فرح
کبک آری می بخندد چون ببیندکوهسار
یک هنر دارد که  گوید مدح خسرو روز و شب
حالی او به یا شما گفتند و یحک زینهار
هر که مدح شاه گوید بهترست از هر که هست
خاصه یار ماهروی و شاهد سیمین عذار
ما شبیم او روز روشن ما تبیم او عافیت
ما نمیم او بحر عمان ما غمیم او غمگسار
ما مهیم او مهر رخشان ما زمینیم او سپهر
ما گیاهیم او زمرد ما خزانیم او بهار
باز پرسیدم  که بزم پادشه به یا بهشت
پاسخم  گفتند کای دانا خدا را شرم دار
با هوای مجلس شه یاد از جنت مکن
پیش درگاه سلیمان نام اهریمن میار
فخر گلزر ارم این بس که تا شام ابد
نکهتی دارد ز خاکپای خسرو یادگار
باز گفتم بخت او از رتبه برتر یا سپهر
لرز لرزان جمله  گفتند ای حکیم هوشیار
پیل شطرنج از کجا ماند به پیل منگلوس
شیر شادروان  کجا ماند به شیر مرغزار
آنگهم  گفتند داریم از تو ما یک آرزو
هم به خاک پای شه کای آرزوی  ما برآر
گفتم ای خوبان بگویید آرزوی خویشتن
کارزوی خوبرویان را به جانم خواستار
دست من از عجز بوسیدند و گفتند ای حکیم
چشم ما دورست چون از چهر شاه  کامگار
کن سواد دیده ما را به جای دوده حل
در دوات اندر به زیر و روز و شب با خود بدار
تا مگر زان دوده هرگه مدح شه سازی رقم
چشم ما افتد به نامی نام شاه تاجدار
اینک از آن دوده این شعر روان بنگاشتم
تا به  غلمانان  مگر تحسین  فرستد شهریار
خسرو غازی محمد شه  که عمر و دولتش
باد از صبح بقا تا شام محشر پایدار

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
زد به دلم ای نسیم آتش هجران یار
سوختم از تشنگی جرعه آبی بیار
آب نه یعنی شراب ماه نه بل آفتاب
تا که بیفتم خراب تا که بمانم ز کار
قوت دل قوت جان مایه روح روان
محنت از آن در نهان عشرت از آن آشکار
ساقی و جام و شراب هرسه به نور آفتاب
عکس رخ آن به جام  کرده عدد را چهار
باده یاقوت فام در دل الماس جام
هست چو تابنده مهر بر فلک زرنگار
جام بود ماهتاب باده بود آفتاب
ویژه که در جوف ماه مهر نماید مدار
ناظر آیینه را عکس یکی بیش نیست
وانکه در آن بنگرد عکس پذیرد هزار
در دل ساغر شراب هست چو آتش در آب
طرفه که هست آب خشک وآب روانست نار
هرکه به قدر قبول خاصیتی یافته
زان شده  هشیار مست مست از آن هشیار
پشه از آن پیل فر روبه از آن شیر نر
گشته به هر رهگذر فتنه از آن درگذار
جاهل از آن در ستیز عاقل از آن صلح خیز
انده از آن در گریز شادی از آن برقرار
سرخ جبین زاهدیست حله نشین زان سبب
تا که چهل نگذرد هیچ نیاید به کار
دیده دل را ضیا چهره جان را صفا
مایه هوش و ذکا پایه عز و وقار
خلق چو قوم  کلیم مانده به تپه ظلام
او شده بر جانشان مایده خوشگوار
آتش موسی است هان کرده به فرعون غم
روز سپید از اثر تیره تر از شام تار
یا گهر عیسویست  کز دم جان بخش خویش
زنده  کند مرده را خاصه به فصل بهار

وزن: مُفْتَعِلُنْ فاعِلُنْ مُفْتَعِلُنْ فاعِلُنْ
بحر: منسرح مطوی مکشوف
نشانه‌های عروضی: - U U - | - U - | - U U - | - U -
مژده که شد در چمن رایت گل آشکار
مژده  که سر زد سمن از دمن و مرغزار
وجد کنان شاخ  گل از اثر باد صبح
رقص  کنان سرو ناز بر طرف جویبار
لاله به  کف جام می  گشته مهیای عشق
گرچه ز نقصان عمر هست به دل داغدار
گوش فراداده  گل تا به چمن بشنود
از دهن عندلیب شرح غم بی شمار
زان به زبان فصیح  کرده روایات شوق
قصه ز هجران  گل شکوه ز بیداد خار
وقت سحر گشت باز دیده نرگس ز خواب
تاکه صبوحی زند از پی دفع خمار
غنچه  گشاید دهن تا که ز پستان ابر
از قطرات مطر شیر خورد طفل وار
باد به رخسار باغ غالیه سایی  کند
زلف سمن را دهد نفحه مشک تتار
چهر ریاحین رود در عرق از آفتاب
مروحه زانرو دهد باد به دست چنار
لاله به سان صدف ابر در او چون گهر
شاخ شود بارور باد شود مشک بار
سوسن از آن رو شدست شهره به آزادگی
کز دل و جان می کند مدح شه  کامگار
شاه بهادر لقب میر سکندر نسب
داور دارا حسب هرمز کسری شعار
بهمن جم احتشام  کاوست حسن شه به نام
مهر سپهرش غلام عقد نجومش نثار
آنکه به ایوان بزم آمده جمشید عزم
وانکه به میدان رزم هست چو سام سوار
شعله تیغش در آب  گر فکند عکس خویش
زآب چو آتش جهد جای ترشح شرار

وزن: مُفْتَعِلُنْ فاعِلُنْ مُفْتَعِلُنْ فاعِلُنْ
بحر: منسرح مطوی مکشوف
نشانه‌های عروضی: - U U - | - U - | - U U - | - U -
ای گهر اندرگهر تاجور و شهریار
داور هوشنگ هوش خسرو جم اقتدار
خط  کمال تو بود آنکه به یک انحراف
هیات نه چرخ ساخت دایره بان آشکار
قطب فلک رای تست طرفه که برعکس قطب
رای تو درگردش است بر فلک روزگار
در عظمت  کاخ تست ثانی  گردون ولی
این متزلزل بود وان به مکان استوار
حکم ترا در شکوه نسبت ندهم به کوه
زانکه فتد زلزله زابخره برکوهسار
رای ترا در ظهور آینه گفتن خطاست
کش به یکی آه سرد چهره شود پر غبار
دست سخای ترا ابر نخوانم از آنک
دست تو گوهرفشان ابر بود قطره بار
طبع عطای ترا بحر نگویم از آنک
این صدف آرد پدید وان گهر شاهوار
گر به نهم آسمان حکم تو لنگر شود
مدت سالی شود ساعت لیل و نهار
ور به چهارم سپهر عزم تو آرد شتاب
چرخ شب و روز را صفر نماید به کار
هر که به یک سو نهد با تو طریق بهی
باد دلش پر ز خون چون طبقات انار
نطفه بدخواه تو نامده اندر رحم
از فزع تیغ تو خون شود اندر زهار
ملک زمین آن تست  کوش  که از تیغ تو
زیر نگین آوری مملکت نه حصار
صاعقه با خس نکرد برق به خاشاک نی
آنچه  کند با عدو تیغ تو در کارزار
همچو تهمتن تراس نصرت سیمرغ بخت
زال فلک را برآر دیده چو اسفندیار
پادشها چون حبیب وصف تو نادر نمود
به  که  کند بر دعا وصف ترا اقتصار
گرچه مدیح ترا طول سخن درخورست
لیک نکوتر بود در همه جا اختصار
تا که به گیتی بود خاک زمین را سکون
تاکه به عالم بود دور فلک را مدار
باد ز عزمت زمین همچو فلک با شتاب
باد ز حزمت فلک همچو زمین پایدار

وزن: مُفْتَعِلُنْ فاعِلُنْ مُفْتَعِلُنْ فاعِلُنْ
بحر: منسرح مطوی مکشوف
نشانه‌های عروضی: - U U - | - U - | - U U - | - U -
ز شاهدی که بود رویش از نگار نگار
بخواه باده و بر یاد میگسار گسار
گرم هزار ملامت  کند حسود چه سود
کنون که بسته ز خون دلم نگار نگار
دلم گرفته ز جور زمانه ای همدم
حدیث زهد و ورع در میان میار می آر
ز قد کج کلهان راستی مگر جویی
وگرنه این طمع از چرخ  کج مدار مدار
برای آنکه ز من ماه من  کناره  کند
چه حیلها که برد خصم نابکار به کار
من از خریف نیندیشم ای حریف که هست
تمام سالم از آن روی چون بهار بهار
از آن زمان که نگارم کناره جسته ز من
ز سیل خون بودم بحر بی کنارکنار
ز بس  که  گل  کنم از آب دیده خاک زمین
مجال نیست کسی را به رهگذار گذار
ز آتش دل خود سوختم بلی سوزد
ز سوز خویش برآرد ز خود چو نار چنار
دلا نسیم صبا هست پیک حضرت دوست
بیا و جان به ره پیک رهسپار سپار
مراکه پنجه من بر نتافت شیر ژیان
بتی نمود به آهوی جانشکار شکار
نه من به روی تو ای  گلعذار مشتاقم
گلیست روی تو کاو را بود هزار هزار
جو بر مزار من افتد گذارت از پس مرگ
مشو ز غصه من زار و بر مزار مزار
غم و الم تب و تاب اشک و آه سوز و گداز
نموده عشق تو ما را بدین دو چار دوچار
دو مار زلف تو گویی دو مار ضحاکست
ز جان خلق برآورده آن دو مار دمار
مراست در دل از آن زلف پرشکنج شکنج
مراست در سر از آن چشم پرخمار خمار
گرفته از تنم آن موی ناشکیب شکیب
ربوده از دلم آن زلف بی قرار قرار
کنی تو صید دل بیدلان چنانکه امیر
کند یلان را از تیغ جانشکار شکار
جناب معتمدالدوله داوری که کند
عدوی دین را از خنجر نزار نزار
یمین دولت و دین کهف آسمان و زمین
که خلق را دهد از همت یسار یسار
به کاخ شوکتش از مهتران گروه گروه
به قصر دولتش از سروران قطار قطار
ملاف بیهده قاآنیا که نتوانی
صفات او را تا عرصه شمار شمار

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
شه قبای خ ریشتن بخشد به صاحب اختیار
و او قبای خود به من بخشد ز لطف بیشمار
شه گر او را جامه بخشد او مرا نبود عجب
من غلام خاص اویم او غلام شهریار
اوکند خدمت به خسرو من کنم مدحت براو
او ملک را جان نثار آمد من او را جان نثار
شه قبای خویشتن بخشد بدو زیراکه او
نهرهای آب جاری  کرده است از هر کنار
او قبای خود به من بخشد که منهم  کرده ام
جاری از دریای طبع خویش شعر آبدار
آبروی هردو را آبست فرق اینست و بس
کاب من در نطق جاری آب او در جویبار
آب او لب تشنه را سیراب سازد واب من
تشنه تر سازد به خود آن را که بیند هوشیار
بوی آب نهر او از سنبل تر در چمن
بوی آب شعر من از سنبل زلف نگار
آب نهر او همی غلطان دود در پای  گل
آب شعر من همی غلطان دود در روی یار
آب شعر من فزاید در بهار روی دوست
آب نهر او فزون گردد به فصل نوبهار
او در انهار آورد آبی چو زمزم با صفا
من ز اشعار آ ورم آبی چو کوثر خوشگوار
او ز سی فرسنگی آب آرد به تخت پادشه
من به صد فرهنگ آب آرم به عون  کردگار
آب من از مشک زلف دلبران باید بخور
آب او از تاب مهر آسمان  گردد بخار
جویبار آب شعر من دواتست و قلم
جویبار آب نهر او جبالست و قفار
زنده ماند ز آب نهر او روان جانور
تازه  گردد ز آب شعر من روان هوشیار
باغهای شهر را از آب نهر او ثمر
باغهای فضل را از آب شعر من ثمر
ز آب نهر او دمد در بوستان ریحان و گل
زآب شعر من به طبع دوستان حلم و وقار
او ز آب نهر پادشه جست آبرو
من ز آب شعر جستم در بروی اعتبار
او ز آب نهر آند بر امیران مفتخر
من ز آب شعر دارم بر ادیبان افتخار
شعر من چو ن صیت او ساری بود اندر جهان
حکم او چون شعر من جاری بود در روزگار

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -