cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
چه ماهی است که او را بود بر آب گذر
به بحر همچو صدف گشته حامل گوهر
به شکل نون هلالی است بر صفیحه آب
چو ماه نو که نماید ز گنبد اخضر
مکان یونس عهد است  همچو بطن الحوت
عجب نباشد اگر بحر گیردش در بر
کمان وش است و شود راست کار او از تیر
سبک رو است و گرانبار گردد از لنگر
تنش که از چپ و راست دستها دارد
در آشنایی بحرست  روز و شب یک سر
چو مرغ آبی دایم همی رود در بحر
ولی چو ماهی عاجز همی شود در بر
به روز جنگ به زرادخانه ای ماند
در او ز بس که بود درع و گرز و تیغ و سپر
چو جان دشمن شه گر به سوی آب آید
بود چو عمر حسودش عبور از معبر
از آن چو تخت سلیمان ز باد دارد سپر
که هست مسند سلطان عهد اسکندر
پناه و پشت ممالک به عدت و به سپاه
شکوه منصب شاهی به صورت و سیر
به صدق همچو ابوبکر  در حیا عثمان
به علم همچو علی و به عدل همچو عمر
شکوه سلطنت او ماه را ربود کلاه
مکان رفعت او چرخ را گرفته کمر
ز آتش غضبش زهره را چه زهره بود
که روی خویش نپوشد ز آبگون چادر
اگر چو مار بود دشمن تو مور شود
ز رایت تو که شیر است اژدها پیکر
به حنچر حمل و ثور می رسد آسیب
در آن زمان که بگیرد عدو خنجر
هنر پناها دوشینه باد یار و دیار
گذشت بر دل من چون گذشتن اختر
به یادگار ز من این قصیده نگاه دار
… این مصرع در اصل خالی است … ر
چو شعر خویش غریبم در این دیار و مرا
به غیر لطف تو نی راه هست و نی یاور
شود تمام مرتب امور معلومت
اگر بیابم از تو به عین لطف نظر
خیال روی برادر به چشم من در خواب
چو بحر با لب خشک آمد و به دیده تر
بگفت جان برادر بر آذرم منشان
که سوخت جان برادر ز هجر بر آذر
بگفت عذر میاور مگوی دفع الوقت
که نانوشته بخوانم حدیث تو از بر
تو کیستی که به ده فن به از تو در صد وجه
هزار بنده بود شاه را ثناگستر
اگر چه هست سفر را فواید بسیار
ز قرب حضرت شاه و ز کسب فضل و هنر
ولی روا نبود تو مدام می بر کف
مرا ز هجر تو در جام دیده خون جگر
بگفتمش که به من شه عنایتی دارد
نمی توانم بردن ز شرم نام سفر
به نظم قصه خود را به عز عرض رسان
ز بهر عرض غرض را ادا کنی بهتر
که تا چو حال تو بر رأی تو شود روشن
اجارتت بدهد شهریار دین پرور
شها چو صورت احوال خویش بردم عرض
به حال بنده مخلص به لطف خویش نگر
به هر کجا که روی ذکر خیر او می گوی
به هر زمین که رسی نام نیک او می بر
همیشه تا شکفد در ریاض سبز سپهر
به وقت صبح گل زرد مهر چون عبهر
گل مراد تو بادا شکفته با صد برگ
شکوفه ثمر دولتی به لطف و سمر

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
پیام گل سوی بلبل رساند باد سحر
سپید سر و به رقص آمد از سماع خبر
ز باد صبح بر افروخت لاله چون آتش
که برد خاک چمن آب جنت و کوثر
هوا بر آب شکوفه همی کند کافور
صبا بر آتش لاله همی نهد عنبر
دماغ لاله پر عنبر است چون هاون
درون غنچه پر از آتش است چون مجمر
سپهر گشت چمن ظاهرا که ظاهر بود
هزار زهره زهرا چو زهره ازهر
ز وجه گل که تعلق به نازکی دارد
بدوخت سوزن سر تیز خار کیسه زر
ز خنده غنچه از آن لب به هم نمی آرد
که زعفران به دلش از فرح نمود اثر
به باد خرده رازی که غنچه در دل داشت
گرفت سوسن آزاد در زبان یکسر
بنفشه با گل و سوسن به باغ دعوی کرد
ز انفعال چنان شد که بر ندارد سر
ز بیم حربه برق است ابر را جوشن
ز سهم نیزه خار است غنچه را مغفر
به صبح و شام از آن آب می رود در ورغ
که بر حوالی او سبزه می کشد خنجر
زمانه تیغ خلاف از غلاف بیرون کرد
عجب نباشد اگر گل به روی باغ سپر
چو مجلسی است ز خوبان گل عذار چمن
ز لحن مرغان در وی هزار خنیاگر
سحر ز مقری قمری شنو ترنم عود
که پر ز عود قماریست باغ وقت سحر
خوش است نرگس بیمار در خمار صبوح
قدح گرفت ز مستی همی شود خوشتر
به عهد صدر هدی لاله کاسه گیرد
که سنگ می زندش روزگار بر ساغر
ورق ورق به همه رنگ می نماید گل
به بوی آنکه شود شاه شرع را دفتر
خدایگان شریعت پناه خواجه علی
که افتخار بدو کرد شرع پیغمبر
به صدق همچو ابوبکر و در حیا عثمان
به علم همچو علی و به عدل همچو عمر
مجاهدی که اگر ماه رأی او خواهد
ز باختر بگشاید چو مهر تا خاور
مدار روی قمر داوری که در دورش
فزود رونق محراب و مسجد و منبر
چو شکر شکر الفاظ عذب او را آب
بگفت در عرق شرم آب شد شکر
زهی بزرگ وزیزی که سعد اکبر چرخ
به سوی او بنویسد که عبده الاصغر
ز نهی منکر در عهدش امر معروف است
که جز فرشته پرسش نمی رود منکر
ز بیم غیرت او در چمن نیارد گشت
صبا به گرد سمن عارضان نسرین بر
ز آتش غضبش زهره را چه زهره بود
که روز روی نپوشد در آبگون خاور
زهی ز رفعت قدر تو چرخ گشته نهان
در آب چشمه  خورشید همچو نیلوفر
ز مهر رأی تو ماه درست نیم عرض
ز بحر علم تو عقل نخست یک جوهر
به نور عقل تویی کاینات را حافظ
وگر نه کشتی اوراق آسمان ابتر
تو را اگر به کنایت بگفته ام خورشید
صریح شد که نبود استعارتی در خور
ز رأی روشن تو ذره ای و صد خورشید
ز کلک خطی تو نقطه ای و صد محور
به خطه ای که به نام تو خطبه بر خوانند
ز هفت پایه گردون قضا نهد منبر
مکان قدر تو اسرار لامکانی را
به سوی عالم اظهار می شود رهبر
اگر نه قدر تو باشد شود عاجز
اگر نه رأی تو باشد قدر شود مضطر
جو ثابت قهر تو آتش نهد به خرمن مهر
ستاره خدره نماید سپهر خاکستر
کف کفیل تو چون بحر آب بحر برد
در آن زمان که بری بحر لطف را بربر
گه از دلیری دل خاک بر سر کان ریز
گه از کفایت کف آب روی بحر ببر
جهان پناها یک نکته عرض می دارم
ز بهر آنکه در این داوری تویی داور
چو شعر خویش غریبم در این دیار و مرا
به غیر لطف تو نی یار هست نی یاور
شود تمام مرتب علوم معلوم است
اگر بیابم از تو به عین لطف نظر
اگر بمیرد ناصر ز رنج و غم غم نیست
که نام خود به سخن زنده کرد تا محشر
سخن معرف خود خود شود به وقت ظهور
چه حاجت است به اظهار چو بود اظهر
ز مظهر سخن من ظهور یافت ظهیر
ز نور خاطر من گشت انوری انور
چو عقل کل سخن من شنید باور کرد
حسود عقل ندارد  کجا کند باور
همیشه تا که به اجمال حاکم است قضا
هماره تا که به تفصیل عالم است قدر
قدر ز قدر تو وارد مباد جز به قضا
قضا ز حکم تو صادر مباد جز به قدر

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
صباح عید و نسیم بهار جان پرور
دو قاصدند که از روضه می دهند خبر
به صبح عید خوش آید شراب بر رخ گل
علی الخصوص که باشد نگار پیش نظر
چمن شده است پر از شاهدان گل رخسار
ز بهر عید بیاراسته زر و زیور
به زیر سایه سرو است پنجه های چنار
چو در نگار سر دست یار سیمین بر
صراحی است مگر غنچه پر می گلگون
بنفشه ساقی سرمست و لاله چون ساغر
فتاده بر رخ لاله ز ابر قطره آب
بر آن مثال که در برج آتشی اختر
به هر طرف که مغنی بر آورد آواز
ادا کند به همان پرده صوت مرغ سحر
کسی که در رمضان زاهد ضروری بود
گشاد روزه رسمی به باده احمر
ز سجده آنکه سر خویش بر نیاوردی
کنون ز باده پرستی نمی برآرد سر
بهار و عید غنیمت بود ولیک چه سود
که من غریب ز شهرم بعید از دلبر
نماز شام غریبان شکسته دل بودم
نهاده بر فلک خشک روی دیده تر
هلال عید نمود از کرانه گردون
چنانکه ابروی خوبان ز گوشه چادر
ز روشنی و صفا همچو غبغب شیرین
ولیک چون قد فرهاد پر خم و لاغر
مگر که زنگی شب از برای زینت عید
ز گوش خویش در آویخت حلقه ای از زر
درست گفتی نیمی ز خاتم شاهیست
تمام گفتی نعل سمند فخر بشر
ابوالمعالی عالی که اهل عالم را
به مردمی و به مردیست نایب حیدر
حسین خلق و حسن خلق و مرتضی دانش
که سرخ گشت از او روی آل پیغمبر
بلند مرتبه خورشید مشتری طالع
که پیش او چو غلامان فلک ببست کمر
غبار بدعت اگر تیره کرد چهره دین
به آب تیغ فروشست و پاکی گوهر
ز لطف او به زمین مور را بر آید بال
ز کین او به هوا مرغ را بریزد پر
در آن زمان که زند تیغ کینه بر گردون
ز سهم او مه و خورشید افکند سپر
ز ابر دست تو دریا فتاد در لرزه
ز بحر جود تو کان را فسرد خون جگر
بدان خدا که به خور داد شاهی انجم
که هست منصب شاهی به ذات تو در خور
به خطه ای که به نام تو خطبه بر خوانند
ز هفت پایه گردون قضا نهد منبر
ترا ز ملکت توران سفر از آن افتاد
که از تو دیده ایرانیان شود انور
بسی کمال ترا زین سفر شود حاصل
هلال بدر نگردد مگر به یمن سفر
به صبح و شام هم این می کند دعا ناصر
که سوی ملک خودت باد لطف خود رهبر

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
ای چو خورشیدت ندیده دیده انجم نظیر
پادشاهی تاج بخشی شهریاری تختگیر
شاه کیخسرو نسب هوشنگ خسرو گیر و دار
خضر اسکندر حسب جمشید دارا دار و گیر
از سحاب لطف تو یابد مدد بحر مدید
وزسموم قهر تو دارد اثر چرخ اثیر
از قدر کلک قضا حرفی که می دارد نهان
بر زبانت آشکارا گردد از لوح ضمیر
ساکنان خاک را بر مرکز حکمت قرار
روشنان چرخ را بر سمت فرمانت مسیر
ای دلیل رزق مردم دست تو نعم الوکیل
وی نصیر دین یزدان عدل تو نعم النصیر
تا صبا برده ست بویی از غبار موکبت
مجمر گردان گردون شده پر از مشک و عبیر
باش تو با دولت و عزت غلامانت شوند
هر یکی در کشوری سلطان و در ملکی امیر
طالعت را از هزاران گل یکی نشکفته است
باش تا نوروز عدلت خاره را سازد حریر
در شب آخر زمان غایب شدی راه نجات
گر نبودی اهتمام رأی تو بدر منیر
چون گشاید در وغا زاغ کمانت بال ملک
کرگسان چرخ اندازند پر از سهم تیر
وانکه از میزان عدلت سرکشد چون سنبله
عاقبت در زیر پای ثور خواهد شد اسیر
هر که چون انگور دارد با تو لاف سروری
عاقبت در زیر پای عصر گردد چون عصیر
کلک از آن رو می نهد سر بر خط توقیع تو
تا جواب سایلان گوید به آواز صریر
داورا از بخت خود ناصر به حکم داوری
خواست تا پیش تو آرد ناله های زار و زیر
همچو نی گفتم نفیری برکشم از چنگ غم
باز می گویم ترا باشد نفوری از نفیر
گر غرض از شاعری نبود شعور مدح تو
طبع موزونم ندارد وزن شعری از شعیر
هر که چون سوسن گشاید ده زبان در شکر تو
لال گردد لاله وار از وصف عشری از عشیر
جون ببندد عزم تو زین بر سمند بادپای
گویی از باد صبا دارد سلیمان بار گیر
شاید ار خواند شماخی از زبان انوری
ابشروا یا اهل نیشابور اذا جاء البشیر
بس که خلقت بینوایان را نوازش می کند
کس در این دوران نخواهد ماند در عالم فقیر
چون ببارد بحر دست تو گهر از لوح کف
از هوای او شود غرق عرق ابر مطیر
بس که گرد آیند با تو جن و انس و وحش و طیر
از حساب لشکرت عاجز شود پیر دبیر
از کیومرث کیان تا روزگار دولتت
خسروی چون تو نیامد در خور تاج و سریر
مستعدان را بپرور زانکه از جمع ملوک
نام و ننگ اخستان زنده است از شعر ظهیر
تا زمین را در تمکن از حضر نبود گذر
تا فلک را در تحرک از سفر نبود گزیر
مسندت را در حضر دارالامان بادا مقام
موکبت را در سفر روح الامین بادا سفیر

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
ترک چشمت دو کمان دارد و ترکش پر تیر
غارت جان و جهان کرده و دل برده اسیر
شکن زلف ترا باد صبا در حلقه
خم گیسوی تو را آب روان در زنجیر
دست امید من از زلف درازت کوتاه
جامه فکر من از قد بلند تو قصیر
دوش دیدم مه روشن به میان شب تار
بامدادان به رخ و زلف تو کردم تعبیر
آه ما را چو صبا دست به زلفت نرسید
در نگیرد به سر زلف تو آه شبگیر
نه به دامان جلال تو رسد دست خرد
نه به سر حد کمال تو رود پای ضمیر
گر چه دل مات شده ست از رخ خوب تو ولی
عاقبت خون دل مات شود دامنگیر
به نفیر آیم از چنگ تو چون عود اگر
نکند طبع لطیف تو نفوری ز نفیر
ترک بیداد کن امروز وگرنه فردا
داد خواهم ز تو در بارگه صدر کبیر
خواجه ملک عوض شاه که در روی زمین
نیست او را عوض و ثانی و همتا و نظیر
روی او بر فلک عز و شرف شمس ضحی
رأی او در شب تاریک جهان بدر منیر
هشت جنت ز بهار کرمش ربع ربیع
هفت دریا ز مجیط کف او عشر عشیر
یک نسیم از طرب او نفس باد بهشت
یک شرار از غضب او اثر چرخ اثیر
قدر او افضل اشکال ولی بی گردش
علم او عالم ابداع ولی بی تغییر
ای قمر عزم که چون بار دهی بر مسند
پیش تو پشت دوتا همچو کمان باشد تیر
طایر کلک تو در وقت وقوع توقیع
سایلان را دهد آواز به الحاح صریر
عقل حیران شد و سودا و جنونش افزود
که کمال تو نگنجد به زبان تقریر
گر غلامان ترا جوزهر آید در چشم
عقده از ابروی افلاک گشایند به تیر
گر چه دعوی علو داشته ام چون انگور
پایمال ستم عصر شدم همچو عصیر
شاعری گر نیرد ره به شعور مدحت
شعر در همت من وزن نیارد به شعیر
ناصر از گفته سعدی به طریق تضمین
عرضه ده گر چه سخن می رود از طور نظیر
ای تو در شهر شهیر و به ممالک مالک
ما در این شهر غریبیم و در این ملک اسیر
سد یاجوج فلک سده اعلای شماست
کار خود را به ازین هیچ ندارم تدبیر
دست قهر تو اگر گوش فلک در مالد
پای در هیچ محلی ننهد از تقصیر
روزه بر ذات شریف تو مبارک بادا
روز عید و شب قدر به تقدیر قدیر
تا سر کلک دبیران به دواوین ملوک
بر رخ و صفحه کافور کشد مشک و عبیر
باد در دولت و اقبال تو چندانی عمر
که رقومش نتواند که کشد کلک دبیر
هر منافق که بود با تو چو کاغذ در روی
سر بریده چو قلم باد و سیه روی چو قیر

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
دوش چون در تشت خون پنهان شد این زرینه تاس
ساقی دوران ز سیم ناب گردان کرد کاس
یک شبه مه در شب تاریک از وجه شبه
باره یار است گویی از شبه گردش نحاس
زهره زهرا ز مهر آورده بربط را به چنگ
ثور را بهرام خنجر تا ذنب رانده ز راس
آسمان بگشاده درهای سعادت را و من
در نجوم چرخ بسته خاطر انجم شناس
منشی گردون که نام او عطارد کرده اند
از مدیج شاه عالی کرد انشا را اساس
غیث فضل حق غیاث ملت و دین خواجه شیخ
آنکه تا باشد جهان او را به جان دارد سپاس
امن ایمان و امام امت و بشر بشر
جان جن و روح روحانیت و انس اناس
زان سریع السیر شد ماه منور در سلوک
کز ضمیرش نور در هر منزلی کرد اقتباس
کلک بی آهوی او چون نافه بگشاید ز مشک
تاس گردون از غزاله در دماغ آرد عطاس
تا مه از مزروع  رأیش خرمنی گرد آورد
منحنی می گردد و باریک هر ماهی چو داس
آسمان قدرا تو آنی کز علو و منزلت
می کند بر فرق فرقد خاک پای تو مساس
بر فلک چون آستانت سایه مهر افکند
اختران را آورد با فرق گردون التباس
در مقابل ماه با رایت شود وجها به وجه
در معانی چرخ با قدرت بود راسا به راس
گشته در بیدای ادراک تو ناپیدا عقول
مانده در وادی احساس تو سرگردان حواس
سیر رخش سرکشت بر ابلق دوران محیط
نعل خنگ توسنت با قله گردون مماس
گر نبودی خدمت ذات تو مقصود وجود
روح در تن کی رضا دادی به رنج احتباس
منجنیق فتنه دیوار سلامت بشکند
گر ندارد قلعه اسلام را حزم تو پاس
گر شب از مهر تو آبستن نبودی هر سحر
دامن گردون نگشتی غرق در خون نفاس
بحر با ابر کفت یک قطره دارد انضمام
مهر از نور رخت یک ذره یابد انعکاس
عارضت از عارضه گر اندکی تغییر یافت
از عوارض ذات جوهر را کجا باشد هراس
چو مرض علت شد و معلول تحلیل مواد
صحت آمد علت غایی و لابأس است باس
غره ماه و سر سال عرب فرخنده باد
بر وجودت کز فراست در عرب شد بوفراس
سرورا خضری و دارم ز آب لطف تو امید
زانکه حاصل شد مرا از خلق چون الیاس یأس
نه طمع با کس که گردد رفع از وجه طعام
نی لباساتی کز آنجا جز توان کردن لباس
همچو پیله خلق را سر رشته با جرخ است و او
روز کور است و نداند قدر ابریشم ز لاس
آس را ماند فلک زان گشت نامش آسمان
همچو دانه گوهر آدم نیاساید ز آس
بنده از ناس است و ناسی نیست اوصاف ترا
گر چه از نسیان به اصل وضع عشق گشت ناس
ناصر از حسن سؤالی نیست بی بهره ولیک
منهی رأی تو می داند چه حاجت التماس
شعر شعر من به نام تست پاک از ننگ غیر
خوش نباشد جامه نیمی اطلس و نیمی پلاس
تا قیاس عقل و حد  شرع باشد معتبر
عمر تو بادا فزون از حد و بیرون از قیاس

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
ای رفته و باز آمده از ارض مقدس
در حفظ خداوند تعالی و تقدس
ای خواچه دریا دل و خورشید عطایی
کز رأی تو شد عرصه آفاق مشمس
نام تو خلیل است و شود آتش نمرود
از خلق تو ریحان و گل و لاله و نرگس
روی زمی از فرط سخای تو محدب
پشت فلک از بار عطای تو مقوس
با سرعت عزم تو برابر نشود خصم
با باد صبا لاف دلیری نزند خس
در شرح ثنای تو بود عاقله الکن
در وصف کمال تو شود ناطقه اخرس
ای کنگره قدر تو چرخی که حضیضش
از علو دهد اوج به نه طاق مقرنس
هر چند که ابرام بود باز نمایم
جز پیش کسان درد دل خود نبرد کس
گر کس به تأمل نگرد هست هنر عیب
آری چه عجب آفت سر شد پر کرکس
از نور چو اجرام بود زینت ناصر
آن به که نباشد به لباسات ملبس
آیینه که از آب و هوا زنگ بر آرد
او را نمد جام به از جامه اطلس
ارکان مربع چو صلیب است جهان را
زنهار مکن تکیه برین دیر مسدس
انفاس تو آن داد که از قوت ترکیب
یکران سخن شد به زمان تو مجنس
احسان تو باید که بدین قطعه توان یافت
تحسین من از جمله ارواح مقدس
فریاد رهی گر چه رسیده ست به هر جای
لطفی کن و اینجا تو به فریاد رهی رس
امروز که از ساده دلی بر ورق سبز
روی چمن آورد خط از چتر مطوس
باغ طرب و عیش تو با برگ و نوا باد
الطایر ما صوت و الصبح تنفس

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
نماز شام که بر وفق رأی بطلمیوس
برفت خور به زمین همچو گنج دقیانوس
طلوع کرد نجوم از مطالع اقبال
به جستجوی مه عید عالمی جاسوس
نمود ماهچه از سطح لاجوردی چرخ
چنانکه شمسه زرین و شهپر طاووس
گهی چو قامت دوتاه بیدلان موهوم
گهی چو غبغب سیمین دلبران محسوس
شفق چو خون سیاووش بود و باده لعل
قمر پیاله زرین و کاس کیکاووس
به شکل ابروی  زال و کمان رستم سام
به هیات پر عنقا و تاس رایت توس
فلک چو جلوه گه خواجه بود در منزل سعد
سعادت از نظرش یافته سعود و نحوس
خدایگان سلاطین پناه آصف دهر
که رأی دید سلیمان عهد را به جلوس
مجاهدی که اگر تیغ برکشد به جهاد
شعار تقوی باشد لباس او چو لبوس
شه سریر ولایت که تا کفش کافیست
نماند هیچ گدایی ز جود او مأیوس
فراستش را کمتر مرید افلاطون
خلافتش را کهتر مطیع جالینوس
رهی مجلس لطفش هزار چون پیران
رهین مورد مهرش هزار چون کاموس
سری که همچو قلم نیست بر خط حکمش
چو صفر ناوردش دهر در عداد ر ؤوس
جلاجل پر شهباز همتش از قدر
شکسته رونق بازار نغمه ناقوس
چنان خدای پرستی به دور او شد گرم
که گشت آتش زرتشت سرد پیش مجوس
به جنب قدرش هر صبح آسمان از مهر
بود مشعله داری که برکشد فانوس
اگر چو مهر کشد تیغ کینه بر گردون
قمر حکایت روسی کند به خطه روس
زهی رسیده به جایی نفاست نفست
که سابق است وجود تو بر عقول و نفوس
از آن شده است دوتا قامت بلند سپهر
که می دهد ز لب مهر بر جناب تو بوس
به زیر زین تو گردد خموش اشهب شمش
اگر چه قله نشین است و بد لگام و شموس
بسی نماند که چون مشتری شود مسعود
زحل به دور تو کز بدو کار شد منحوس
اگر به دست ادب چرخ را بمالی گوش
چو بخت دشمن تو دور او بود معکوس
به پیش کلک و بنان تو دست و پنجه شیر
بود چنانکه به روز نبرد ساق عروس
وثیقه ای که ندارد نشان توقعیت
زمانه اش به در آرد به ریشخند و فسوس
علو قدر تو در عدل تا علم بر کرد
به گوش چرخ نیاید به غیر ناله و کوس
بدان زمان که زمین بود خالی از قدرت
سپهر به همه رفعت همی خورد افسوس
به حرص گرسنه بخشد سخای او مأکول
به فقر عریان پوشد غنای او ملبوس
حسود با تو تشبه نمود و کسری یافت
نگشت همسر کسری به تاج لعل خروس
جهان پناها اشعار ناصر از نظرت
شدست چون زر رایج اگر چه بود فلوس
رطوبت سخن و گرمی دلم برهاند
ز خشک مغزی زرق و برودت سالوس
مذاق طبع تو دانای عصر شد داند
عصیر رایق نیشکر از عصاره سوس
ز بهر نام بپرور مرا که نامی شد
حدیث رستم و دستان به شعر شاعر توس
دل دلیر تو از عود عید خرم باد
ز فاقه خصم چو عباس دوس خوار و عبوس
همیشه تا که شود عقل بر نظر حارس
هماره تا که بود روح در بدن محبوس
مخالف تو به حبس ابد مقید باد
ز دقت نظرت عرصه جهان محروس

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
صباح عید که برخاست عزم میدانش
چو صبح مطلع خورشید شد گریبانش
بر آمد از دل پر خون عاشقان تکبیر
در آن زمان که بدیدند روی رخشانش
به باد پای روان بر چو آذری بر زین
سوار گشت و بسی دست دل به دامانش
سمند او که چو آتش همی گذشت از باد
ز راه لطف توان خواند آب حیوانش
سپهر کحلی در چشم آفتاب کشید
هر آن غبار که انگیخت نعل یکرانش
چو گوی بر سر میدان او نهادم سر
ولی نداشت سر گوی زلف چوگانش
به شکل آنکه در چوگان رسند بر یک گوی
خمیده بود سر زلف بر زنخدانش
به رسم عید ز قندش کسی که حلوا خواست
به تیر غمزه بی کیش کرد قربانش
لبش به پرسش در دم جواب شافی داد
زهی عسل که شفا آیت است در شانش
فراز خنگ فلک راند زرده خورشید
که بود میل سوی بارگاه سلطانش
خدایگان سلاطین جلال دین هوشنگ
که هست زیر نگین خاتم سلیمانش
بسی نماند که از روی تیغ و پشت کمان
کشد به سوی سپاهان شروانش
زمین معرکه را گل شکفت و لاله دمید
ز خون خصم به هنگام تیر بارانش
کمینه هندوی دربان او در آن درجه است
که عبده بنویسد ز چزخ کیوانش
به گوش دشمن او گر بود امیر اجل
رسد پیام اجل از زبان پیکانش
ز شمع مهر از آن مه به ارتفاع رسید
که بود صورت پروانه ای ز دیوانش
جهان گرفت چو خورشید یک سواره به تیغ
در این قضیه از آن قاطع است برهانش
زهی رسیده بدان پایه دامن جاهت
که گرد او نرسد زال زر به دستانش
ز پنج نوبت عدلت جهان چنان شد راست
که اعتدال پذیرفت چار ارکانش
عدو ز علت سودا به قید تو درماند
به غیر نیلوفر تیغ نیست درمانش
کدام خصم ز تو سرکشید همچو مار
که سر نکوفت شکوهت به سنگ خذلانش
کدام دوست ببوسد پای تو چون مور
که پر و بال ندادی به عدل و احسانش
چو شمع در سر بدخواه اگر سرافرازی ست
تفاوتی نکند زیر تیغ بنشانش
وجود مثل تو در حد عقل ممتنع است
بدان دلیل که ممکن نبود امکانش
اگر نه دور فلک بر مراد تو گردد
بود چو دور تسلسل محال دورانش
ز بهر تیغ تو دندان بر آورد ماهی
به فرق خصم تو دریا نمود دندانش
شها مدیح تو از گونه گونه سوسن نطق
شدست گلشن و ناصر هزاردستانش
به هر قصیده که بر خواند از روانی شعر
زبان گشاده به تحسین روان حسانش
روا بود که برین مدیح آفرین خواند
ز فاریاب ظهیر و ز ساوه سلمانش
همیشه تا به ارادت خدای را با خلق
عنایتی ست قوی تر به حال انسانش
به حال شاه خدا را عنایت ازلی ست
سعادت ابدی باد هم بدین سانش

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
به توفیق یزدان و یاری طالع
گزیدم سفر از دیار و مواضع
شبی از طلوع سحر دور مانده
کواکب بر آورده سر از مطالع
یکی در مسیر و دگر در تحیر
یکی مستقیم و دگر گشته راجع
ثوابت فروزان بر ایوان ثامن
چراغ زحل تیره بر بام سابع
طلب کردم از نور انجم هدایت
چو اصحاب بدعت ز اهل شرایع
شبی تیره مانند کفر و ضلالت
رهی راست در پیش و چون شرع شارع
وداع وطن گاه مألوف کردم
به جانم رسید از وداعش ودایع
همی ریخت از چشم من سیل سایل
همی جست از آه من برق لامع
نه یک کس گیرد به جز اشک دامن
نه یک تن که آید به جز ضعف مانع
مرا تکیه گه بر سنام نجیبی
تو گفتی عطارد شد از اوج طالع
بیابان نوردی اقالیم گردی
به هنگام سرعت چو اعصار سارع
به شب خاستن همچو اقطاب قایم
به برگ گیاهی چو ابدال قانع
چنان در نظر منحنی شکل هودج
که در پیش بت برهمن گشته راکع
پریچهرگان در زوایای محمل
چو خلوت نشینان به کنج صوامع
چو مه هر کسی را به هر برج مقصد
مرا سایه شمس برجیس طالع
غیاث دول غوث دین شیخ ملت
که اوضاع لطف و کرم راست واضع
پناه ملک خواجه شیخ آنکه حکمش
چو تیغ است بر فرق بدخواه طالع
به شمشیر لا از پی فتح الا
چو شیر خدا ما سوی راست قامع
خلف بهتر از وی نبامد سلف را
که چون شافعی امتان راست شافع
چو گرمی بازار اقبال او دید
سعادت ورا مشتری گشت و تابع
اگر قطره ابر لطفش ببارد
مضیق دل کان شود بحر واسع
وگر آتش قهر او را ببیند
شود آهن از بیم چون آب مایع
کفش بیت معمور را بوده عامر
درش سقف مرفوع را گشته رافع
زهی رفته صیت تو چون صور محشر
مقیمان آفاق را در مسامع
وجود تو در عرصه ربع مسکون
بمانند خورشید بر چرخ رابع
وگر انعام عام تو گیرند
ز هم بگسلد عقده های اصابع
منور ز رأی تو جرم کواکب
لطیف از مزاج تو جسم طبایع
معطر ز عود سعودت محافل
منور ز شمع حضورت مجامع
قضا از قدر هر چه دارد نهفته
شود از ضمیر منیر تو شارع
گل مکرمت در ریاض زمانه
بود از نهال وجود تو طالع
حمل را به گردون برد بهر طعمه
مگس وار از خوان تو نسر واقع
در آفاق شد همچو خورشید روشن
که قدر تو متبوع و چرح است تابع
ز تاب تو هر گه که آمد گشایی
روان کرد بی وقفه جر منافع
چو من ینفع الناس خیر الاناس است
تو خیر الاناسی بخیرالمنافع
بلاهای آخر زمان را به عالم
به جز همت عالیت نیست دافع
ز نظمت که سلک جهان را نظام است
پر از در و گوهر شود سمع سامع
چو قرآن مقالات تو در فصاحت
کمالات مجموع را گشته جامع
مقدم ز سحر است و اقرب به معجز
سخنهای مصنوع تو از صانع
به معنی و صورت بدیع الجمالست
بیان معانی تو در بدایع
کسی را که دارد ز فکر تو دوری
خیالیست باطل حیاتیست ضایع
همی تا بر این دشت خضرای گردون
بعینه غزاله غزالیست راتع
غزل خوان ایوان تو باد زهره
سماع تو چون دور گردون تاسع
دعای تو ناصر بگوید به مقطع
که خوشتر ازین نیست حسن مقاطع

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
چو زهره ماه مغنی به ساز دف در چنگ
که درگرفت سماعی چو دور هفت اورنگ
نیم مخالف بربط اگر چه راهزن است
که از عراق به راه حجاز کرد آهنگ
به دور گل می گلرنگ را غنیمت دان
که دهر بلعجبی است و زمانه پر نیرنگ
ز غصه خون جگر لاله در قدح دارد
که باد ساغر او را همی زند بر سنگ
گشاده رویی گل بین که در شکرخنده ست
درون پرده چرا همچو غنچه ای دلتنگ
بنوش باده گلگون تلخ شورانگیز
ز دست ساقی رعنای شوخ چابک شنگ
شکوفه کرد دل غنچه از شراب صبوح
به اقتضای طبیعت نمود رنگارنگ
گذر به جانب صحرا که گل به صد رنگ است
چنانکه شاه به عزم شکار آهو و رنگ
برفت از سر صحرا و کوه قاقم برف
که نیست شاه جهان را سوی سمور آهنگ
جلال دولت و دین شاه اردشیر سیر
خدایگان زمان داور زمین هوشنگ
یگانه ای که چو خورشید صیقل رأیش
ز روی آینه ماه می زداید زنگ
بسی نماند که در روم روز از عدلش
ز شام باز نیاید سیاهی شب رنگ
اگر روایت شیرین لفظ او شنود
شکر چو قند مکرر خجل شود در تنگ
چو در کمان کژی ای دید زور در وی کرد
بدوخت دیده بدخواه را به تیر خدنگ
به دست شاه دل باز می تپد در بر
به وقت حمله شاهین ز ناله های کلنگ
به پای خویش دهد بوسه بر کف شه باز
که دستگاه بزرگیش آمدست به چنگ
زهی به صلح و صلاح تو ملک مستظهر
چه حاجت است که شمشیر بر کشی در جنگ
به هر کجا که رود اژدهای رایت تو
طریق او رجع القهقریست چون خرچنگ
قضا به شکل مه نو رکابدار تو شد
که تنگ در کشد از منطقه فلک را تنگ
همین که روی به بدخواه آورد چون شیر
عدو چو باد گریزد از او به صد فرسنگ
چو شیر فالون در حال پایمال شود
اگر ز کبر عدو با تو سر کشد چو پلنگ
عدو که داشت چو انگور با تو سر کشی ای
به سر ز دار فنا گشت عاقبت آونگ
چو آب تیغ تو بدخواه را از سر بگذشت
ز بحر دست تو ناکام شد به دست نهنگ
ز ذکر خیر تو فخر مخالفان شد عار
ز نام نیک تو ناموس دشمنان شد ننگ
عجب نباشد اگر از میان رود به کنار
ز سهم تیغ تو زنار از میان فرنگ
شها به مدح تو ناصر همان مثال نمود
که نوک خامه مانی به صورت ارژنگ
در امتحان قصاید رهی نبارد عذر
که گر براق بود اسب عذر باشد لنگ
ز بهر نام تو گویم جواب شعر ظهیر
چو زهره وقت صبوح از افق بسازد چنگ
در آن زمان که رویت کنم مدیح ترا
زمانه نیز کند ناله مرا آهنگ 
همیشه تا که دو رنگ است ابلق ایام
زمان عمر ترا باد در زمانه درنگ
ترا که فر فریدون و جاه جمشید است
فرید دولت و دین باد و دانش و فرهنگ

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -