cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
آگاهی دل انجمن اختلاف شد
عکسش فروگرفت چو آیینه صاف شد
کام و زبان به سرمه اش از خاک پرکند
گویاییی که تشنه لاف وگزاف شد
بر چینی ات مناز که خاقان به آن غرور
چندی به سر نیامده مویینه باف شد
میل غذاست مرکز بنیاد زندگی
پیچید معده بر هوس جوع و ناف شد
مستغنی ام ز دیر و حرم کرد بیخودی
برگرد خویش گردش رنگم طواف شد
آخر به ناله دعوی طاقت نرفت پیش
لب بستنم به عجز دوام اعتراف شد
پیری گره ز رشته جان سختی ام  گشود
قد خمیده تیشیه خاراشکاف شد
مردان به شرم جوهر غیرت نهفته اند
تیغ از حجاب زنگ مقیم غلاف شد
فهمیده نه قدم که کمالات راستی
ننگ هزار جاده ز یک انحراف شد
با خامشی بساز که خواهد گشاد لب
میدان هم کشیدن اهل مصاف شد
بیدل به چارسوی برودت رواج دهر
گردکساد جنس وفا را لحاف شد

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
به  کدام فرصت ازین چمن هوس از فضولی اثر کشد
شبیخون به عمر خضر زنم که نفس شراب سحر کشد
نشد آن که از دل گرم کس به تسلیی کشدم هوس
بتپم درآینه چون نفس که زجوهرم ته پر می کشد
نگرفت گرد نه آسمان سر راه هرزه خرامی ام
مگرم تأمل نقش پا مژه ای به پیش نظر کشد
دل آرمیده به خون مکش زتلاش منصب و عزتی
که فلک به رشته گوهرت بکشد زحلقت اگرکشد
ز لب فصیح وفا بیان به حدیث کین ندهی زبان
ستم است حنظل اگر کشی به ترازوبی  که شکر کشد
نپسندی ای فلک آنقدر خلل طبیعت وحشتم
که چو موجم آبله های پا غم انفعال گهرکشد
زکمال طینت منفعل به چه رنگ عرض اثر دهم
مگر از حیا عرقی کنم که مرا ز پرده به در کشد
به حدیقه ای که شهید او کشد انتظار مراد دل
چو سحر نفس دمد از کفن که شکوفه ای به ثمر کشد
به سجود درگهش ای عرق تو ز بی نمی منما تری
که مباد سعی جبین من به فشار دامن تر کشد
نظری چو دانه دربن چمن به خیال ریشه شکسته ام
بنشینم آنهمه در رهت که قدم ز آبله سرکشد
سروبرگ همت میکشی ز دماغ بیدل ما طلب
که چو شمع ازهمه عضو خود قدح آفریند و درکشد

وزن: مُتَفاعِلُنْ مُتَفاعِلُنْ مُتَفاعِلُنْ مُتَفاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: U U - U - | U U - U - | U U - U - | U U - U -
جبهه حرص اگر چنین گرد ره هوس کشد
آینه در مقابلم گر بکشی نفس کشد
هرزه در است گفتگو ورنه تأمل نفس
پیش برد ز کاروان هر قدمی که پس کشد
سنگ ترازوی وقار میل شکست  کس نکرد
ننگ عدالت است اگرکوه کم عدس کشد
آتش سنگ طینتیم شعله شمع فطرتیم
حیف که ناز سرکشی  گردن ما به خس  کشد
عهد وفاق بسته ایم با اثر شکست دل
محمل یاس ما بس است ناله  این  جرس کشد
تا کی از استخوان پوچ زحمت بی حلاوتی
کاش مصور هوس جای هما مگس کشد
رستن ازین طلسم و هم پر زدن خیال  کیست
جیب فلک درد سحر تا نفس از قفس کشد
عیب و هنر شعور تست  ورنه درین  ادب سرا
بیخبری چه ممکن است آینه پیش کس کشد
بیدل ازین ستمکده راحت کس گمان مبر
دیده ز خس نمی کشد آنچه دل ازنفس کشد

وزن: مُفْتَعِلُنْ مَفاعِلُنْ مُفْتَعِلُنْ مَفاعِلُنْ
بحر: رجز مثمن مطوی مخبون
نشانه‌های عروضی: - U U - | U - U - | - U U - | U - U -
از غبارم هرچه بالا می کشد
سرمه درچشم ثریا می کشد
بسکه مد وحشت شوقم رساست
فکر امروزم به فردا می کشد
تا خرد باقی ست صحرای جنون
دامن  از آلایش ما می کشد
خوابناکان می رمند از آگهی
سایه ازخورشید خود را می کشد
سخت بیرنگ است نقش مدعا
عالمی تصویر عنقا می کشد
خون دل بی پرده است از انفعال
سرنگونی می ز مینا می کشد
عقل  گو خون شو که تفتیش جنون
یک جهان شور از نفس وامی کشد
ما گرانجانان ز خود وامی کشیم
کوه از دامن اگر پا می کشد
تر زبانی خفت عقل ست و بس
صد شکست از موج دریا می کشد
محمل رنگ از شکستن بسته اند
بسکه بار درد دلها می کشد
عالمی را می برد حسرت فرو
این نهنگ تشنه دریا می کشد
زرپرستی می کند دل را سیاه
آخر این صفرا به سودا می کشد
بار ما بیدل به دوش عاجزی ست
سایه را افتادگی ها می کشد

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
هرکه حرفی از لبت وامی کشد
از رگ یاقوت صهبا می کشد
بسکه مخمور خیالت رفته ایم
آمدن خمیازه ما می کشد
نازش ما بیکسان بر نیستی ست
خار و خس از شعله بالا می کشد
شوق تا بر لب رساند ناله ای
گرد دل دامان صحرا می کشد
می رویم از خویش وخجلت می کشیم
ذوق آغوش که ما را می کشد
عشق خونخوار از دم تیغ فنا
دست احسان بر سر ما می کشد
خودگدازی ظرف پیدا کردن است
اشک دریاها به مینا می کشد
عمرها شد پای خواب آلود من
انتقام از سعی بیجا می کشد
نی نشان دارم نه نام اما هنوز
همت  من  ننگ عنقا می کشد
می گریزم از اثرهای غرور
اشک هر جا سرکشد پا می کشد
محو عشق ازکفر و ایمان فارغ ست
خانه حیرت تماشا می کشد
بید ل از لبیک و ناقوسم مپرس
عشق درگوشم نواها می کشد

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
شوق دیداری  که از دل بال حسرت می کشد
تا به مژگان می رسد آغوش حیرت می کشد
بی رخت تمهید خوابم خجلت ارام نیست
لغزش مژگان من خط بر فراغت می کشد
از عرق پیمایی شبنم پر است آغوش صبح
همت مخمورم از خمیازه خجلت می کشد
هرکجاگل می کند نقش ضعیفیهای من
خامه نقاش  موی چشم صنعت می کشد
ای نهال  گلشن عبرت به رعنایی مناز
شمع پستی می کشد چندانکه قامت می کشد
غفلت نشو و نمایت صرفه جمعیت است
تخم این مزرع  به  جای پشه آفت می کشد
زور بازویی که داری انفعالی بیش نیست
ناتوانی انتقام آخر ز طاقت می کشد
بگذر از حرص ریاستها کز افسون هوس
گرهمه قاضی شوی کارت به رشوت می کشد
بندگی  شاهی  گدایی  مفلسی  گردن کشی
خاک عبرت خیز ما صد رنگ تهمت می کشد
چرخ را از سفله پرورخواندن کس ننگ نیست
تهمت کم همتیها تیر همت می کشد
پیرگردیدی ز تکلیف تعلقها برآ
دوش خم از هرچه برداری ندامت می کشد
کوه هم دارد به قدر ناله دامن چیدنی
محمل تمکین هربنیاد خفت می کشد
بی خبر از آفت اقبال نتوان زیستن
عالمی را دار از چاه مذلت می کشد
ای شرر تا چند خواهی غافل ازخود تاختن
گردش  چشم است میدانی که فرصت می کشد
نوحه بر تدبیرکن بیدل که در صحرای عشق
پا به دفع خار زآتش بار منت می کشد

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
عریانی آنقدر به برم تنگ می کشد
کز پیکرم به جان عرق رنگ می کشد
آسان مدان به کارگه هستی آمدن
اینجا شرر نفس ز دل سنگ می کشد
فکر میان یار ز بس پیکرم گداخت
نقاش مو ز لاغری ام ننگ می کشد
سامان زندگی نفسی چند بیش نیست
عمر خضر خماری ازین بنگ می کشد
زاهد خیال ریش رها کن  کزین هوس
آخر تلاش شانه به سر چنگ می کشد
با هیچکس مجوش  که تمثال خوب و زشت
رخت صفای آینه بر زنگ می کشد
ای خواجه یک دو گام دگر مفت جهد گیر
باریست زندگی  که خر لنگ می کشد
خلقی به گرد قافله فرصتی  که نیست
چون صبح تلخی شکری رنگ می کشد
خون شد دل از عمارت حرصی  که عمرهاست
زین  کوهسار دوش نگین سنگ می کشد
خامش نوای حسرت دیدار نیستم
در دیده سرمه  گر کشم آهنگ می کشد
از حیرت خرام تو کلک دبیر صنع
نقش خیال نیز همان دنگ می کشد
بیدل چو بند نیشکر از فکر آن دهن
معنی فشار قافیه تنگ می کشد

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
مد بقا کجا به مه و سال می کشد
نقاش رنگ هرچه  کشد بال می کشد
واماندگی به قافله اعتبار نیست
پیش است هرچه شمع ز دنبال می کشد
نگسستنی ست رشته آمال زیر چرخ
چندین کلاوه مغزل این زال می کشد
سنگ همه به خفت فرسودگی  کم است
قنطار رفتهرفته به مثقال می کشد
از ریش و فش مپرس  که تا قید زندگی ست
زاهد غم سلاسل و اغلال می کشد
خشکی به طبع خلق ز شعر ترم نماند
فطرت هنوز از قلمم نال می کشد
تشویش خوب و زشت جهان جرم آگهی ست
صیقل به دوش آینه تمثال می کشد
موقع شناس محفل آداب حسن باش
ننگ خطست مو که سر از خال می کشد
معشوقی از مزاج نفس کم نمی شود
پیری ز قد خم شده خلخال می کشد
بی مایه غنا نتوان شد حریف فقر
ادبار نیز همت اقبال می کشد
بیدل تلاش گر مرو وادی جنون
تب می کند گر آبله تبخال می کشد

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
حرص پیری شیأالله از خروشم می کشد
قامت خم طرفه زنبیلی به دوشم می کشد
عبرت حال کتان پر روشن است از ماهتاب
غفلتی دارم که آخر پنبه گوشم می کشد
شرمسار طبع مجبورم  که با آن ساز عجز
انتقام از اختیار هرزه کوشم می کشد
معنی خاصی ز حرف و صوت انشاکردنی ست
گفتگوآخربه آن لعل خموشم می کشد
سرخوش پیمانه یاد نگاه کیستم
رنگ  گرداندن به  کوی میفروشم می کشد
فرصت هستی درین میخانه پر بی مهلت است
همچو می خم تا به ساغر دو جوشم می کشد
آفتابم رشته ساز سحر نگسسته است
آرزو برتخت شاهی خرقه پوشم می کشد
زبن همه شوری که دارد کارگاه اعتبار
اندکی افسانه مجنون به هوشم می کشد
نقش پای رفتگان  صفرکتاب عبرت است
دیده هر جا حلقه می یابد به  گوشم می کشد
بر که بندم بیدل از غفلت خطای زندگی
کم  گناهی نیست  گر دوشم به دوشم می کشد

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
باز دامان دل آهنگ چه گلشن می کشد
ناله ای تا می کشم طاووس گردن می کشد
بسکه استحقاق گرد بی پر و بالم رساست
هرکه دامان تو می گیرد سوی من می کشد
بیش ازین نتوان چراغ رنگ ناز افروختن
خامه تصویر بادام تو روغن می کشد
ناله اندوه گرانی برنمی دارد ز دل
سنگ این کوه از صدا ناز فلاخن می کشد
شمع این محفل نی ام اما به ذوق تیغ او
تا نفس دارم سری دارم که گردن می کشد
پیرو سعی تجرد درنمی ماند به عجز
رشته از هر پیرهن خود را به سوزن می کشد
اعتبار اهل ظلم از عالم اقبال نیست
آتش آلود است آن آبی  که آهن می کشد
تنگ بر دیوانه شد دشت و در از عریان تنی
کیست فهمد بی گریبانی چه دامن می کشد
ماهی دریای وهمیم  آه از تدبیر پوچ
مغز آماج  خدنگ و پوست جوشن می کشد
عمرها شد سرمه سای کارگاه عبرتیم
خاکساری انتقام ما ز دشمن می کشد
سایه را بیدل ز قطع  دشت  و در تشویش نیست
محمل تسلیم دوش آرمیدن می کشد

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
بار ما عمری ست دوش چشم حیران می کشد
محمل اجزای ما چون شمع مژگان می کشد
ناتوانان مغتنم دارید وضع عاجزی
کزغرورطاقت آسودن به جولان می کشد
ما ضعیفان آنقدرها زحمت یاران نه ا یم
سایه باری دارد اما هرکس آسان می کشد
هیچکس  در مزرع امکان قناعت پیشه نیست
گر همه گندم بود خمیازه نان می کشد
صلح و جنگ  عرصه  غفلت تماشاکردنی ست
تیر در کیش  است و خلق  از سینه  پیکان  می کشد
دوری انس است استعداد لذتهای خلق
طفل می برد ز شیر آن دم که دندان می کشد
التفات رنگ امکان یکقلم آلودگی ست
مفت نقاشی کزین تصویر دامان می کشد
وحشت  آهنگی ز فکر خویش بیرون آ که شمع 
پا ز دامن تاکشد سر از گریبان می کشد
محو او را هر سر مو یک جهان بالیدن است
گاه حیرت داغم از قدی که مژگان می کشد
می روم از خویش و جز حیرت دلیل جهد نیست
وحشتم در خانه ی آیینه میدان می کشد
جسم گرشد خاک بیدل رفع اوهام دویی ست
شخص از آیینه گم کردن چه نقصان می کشد

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
چو شمع هیچکس به زیانم نمی کشد
در خاک و خون به غیر زبانم نمی کشد
دارد به عرصه گاه هوس هرزه تاز حرص
دست شکسته ای  که عنانم نمی کشد
سیرشکبشه رنگی من کم زسرمه نیست
عبرت چرا به چشم بتانم نمی کشد
تصوبر خودفروشی لبهای خامشم
جز تخته هیچ جنس دکانم نمی کشد
ناگفته به حدیث جفای پری رخان
این شکوه تا به مهر دهانم نمی کشد
شمشیربرق جوهرآهم ولی چه سود
از خودگذشتنی به فسانم نمی کشد
شهرت نواست ساز زمینگیری ام چو شمع
هرچند خار پا به سنانم نمی کشد
مشت خسی ستمکش  یأسم  که موج هم
از ننگ ناکسی به  کرانم نمی کشد
در پرده ترنگ  پری خیز نغمه ای ست
دل جز به  کوی شیشه  گرانم نمی کشد
چون تیشه پیکر خم من طاقت آزماست
مفت مصوری  که  کمانم نمی کشد
رخت شرار جسته ندانم  کجا برم
دوش امید بار گرانم نمی کشد
بیدل ز ننگ طینت بیکار سوختم
افسوس دست من ز حنا نم نمی کشد

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
رفته رفته این بزرگی ها به بازی می کشد
ریش زاهد هر طرف آخر درازی می کشد
اندس تا از حساب آنسوگذشتی رفته ای
دل نفس در کارگاه شیشه سازی می کشد
نی شرابی دارد این محفل نه دور ساغری
مست تا مخمور یکسر خودگدازی می کشد
خلق درکار است تا پیش افتد از دست امل
وهم میدانها به ذوق هرزه تازی می کشد
میهمان عبرتی زین  گرد خوان غافل مباش
آب و نان اینجا به بولی و به رازی می کشد
تا نفس باقست با آلایش افتادست  کار
دیده تا دل زحمت رخت نمازی می کشد
شمع را دیدیم روشن شد رموز انجمن
هر سر اینجا آفت  گردون  فرازی می کشد
پاس آب رو غنیمت دان  که  گل هم در چمن
ازکم آبی خجلت رنگ پیازی می کشد
صورت آفاق اگر آشفته دیدی دم مزن
بیدل این تصویر کلک بی نیازی می کشد

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
همچو مینا غنچه رازم بهار آهنگ شد
پرتوی از خون دل بیرون دوید و رنگ شد
بس که  در یادت به چندین رنگ حسرت سوختم
چون پر طاووس داغم عالم نیرنگ شد
کوه تمکینی به این افسردگیها حیرت است
بس که زیر بار دل ماندم صدا هم سنگ شد
در طلسم بستن مژگان فضایی داشتم
تا نگه آغوش پیدا کرد عالم تنگ شد
پیکرم در جست وجویت رفت همدوش نفس
رشته این ساز از فرسودگی آهنگ شد
در شکنج پیری ام هر مو زبان ناله ای است
از خمیدنها سراپایم طرف با چنگ شد
آن قدر وامانده ام کز الفتم نتوان گذشت
اشک هم در پای من افتاد و عذر لنگ شد
جوهر خط آخر از آیینه ات میگون دمید
دود هم از شعله حسن تو آتش رنگ شد
کسب آگاهی کدورت خانه تعمیر است و بس
هر قدر آیینه شد دل زیر مشق زنگ شد
هیچکس حسرتکش بی مهری خوبان مباد
آرزو بشکست ما را تا دل او سنگ شد
بیدل از درد وطن خون  گشت ذوق عبرتم
بس که یاد آشیان کردم قفس هم تنگ شد

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
کم و بیش وهم تعینت سر و برگ نقص و کمال شد
مه نو دمید و به بدر زد بگداخت بدر و هلال شد
به صفای جلوه نساختی حق  کبریا نشناختی
به خیال آینه باختی  که جمال رفت و مثال شد
سحری  گذشتی از انجمن سر آستین به هوا شکن
ز شمیم سایه سنبلت گل شمع ناف غزال شد
چو نفس مرا ز سر هوس به هوا رسیده ز جیب دل
گرهی ز رشته  گشوده ای  که شکست بیضه و بال شد
به ترانه من و ما کسی ز نوای دل چه اثر برد
مزه حلاوت این شکرزازل ودیعت لال شد
ز تلاش نازکی سخن   گهر صفا به زمین مزن
خجل است جور چینیی  که به مو رسید و سفال شد
ز غبار لشکر زندگی دو سه روز پیشترک برآ
حذر از تلاش دو مویی ات  که هجوم رستم زال شد
به دل  گداخته  کن طرب  که در این سراب جنون تعب
چو عقیق بر لب تشنگان  جگر آب  گشت و زلال شد
ستم است جوهر غیرتت به فسردگی فشرد قدم
بکش انفعال سیه دلی اگر اخگر تو زگال شد
سحر غناکده حیا به نفس نمی برد التجا
چه غرض به طبع توبال زد که تبسم تو سوال شد
نفسی زدی و جهان  گرفت اثر ترانه ما و من
که شکست شیشه محفلت  که صدا به رنگ خیال شد
ز حضور غیبت  کامها همه راست زحمت مدعا
تو چه بیدل از همه قطع  کن که وقوع رفت و محال شد

وزن: مُتَفاعِلُنْ مُتَفاعِلُنْ مُتَفاعِلُنْ مُتَفاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: U U - U - | U U - U - | U U - U - | U U - U -
دل شهره تسلیم ز ضبط  نفسم شد
قلقل  به  لب شیشه  شکستن  جرسم شد
پرواز ضعیفان تب و تاب مژه دارد
بالی نگشودم  که نه چاک قفسم شد
فریاد زگیرایی قلاب محبت
هر سوکه گذشتم مژه او عسسم شد
تا چاشنی بوسی ازآن لعل گرفتم
شیرینی لذات دو عالم مگسم شد
گفتم به نوایی رسم از ساز سلامت
دل زمزمه تعلیم نبی بی نفسم شد
کو خواب عدم  کز تب و تابم  کند ایمن
چون شمع  گشاد مژه در دیده خسم شد
بر هرخس و خاری  که در این باغ رسیدم
شرم نرسیدن ثمرپیشرسم شد
سرتا قدمم در عرق شمع فرورفت
یارب زکجا سیر گریبان هوسم شد
عنقای جهان خودم اما چه توان کرد
این یک دو نفس الفت بیدل قفسم شد

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
روز سیهم سایه صفت جزو بدن شد
آسوده شو ای آینه زنگار کهن شد
شبنم به چه امید برد صرفه ایجاد
چشمی که گشودم عرق خجلت من شد
نشکافتم آخر ره تحقیق گریبان
فرصت نفسی داشت که پامال سخن شد
تدبیر علاج مرض ذاتی کس نیست
از شیشه شدن سنگ همان توبه شکن شد
حیرت نپسندید ز ما گرم نگاهی
بردیم در آن بزم چراغی  که لگن شد
تنزیه ز آگاهی ما گشت  کدورت
جان بود که در فکر خود افتاد و بدن شد
جز یأس ز لاف من و ما هیچ نبردیم
تار نفس از بسکه جنون یافت  کفن شد
شب در خم اندیشه  ی  گیسوی تو بودم
فکرم گرهی خورد که یک نافه ختن شد
چون اشک به همواری ازین دشت  گذشتم
لغزیدن پا راه مرا مهره زدن شد
گرد ره غربت چقدر سعی وفا دشت
خاکم به سرافشاند به حدی که وطن شد
بیدل اثری برده ای از یاد خرامش
طاووس برون آگه خیال تو چمن شد

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
تا پری به  عرض آمد موج شیشه عریان شد
پیرهن ز بس بالید دهر یوسفستان شد
جلوه اش جهانی را محو بیخودیها کرد
آینه دکان بر چین جنس حیرت ارزان شد
خاک من به یاد آورد چهره عرقناکش
هچو بیضه طاووس در عدم چراغان شد
کوشش زمینگیرم برعروج بینش تاخت
خارپای شمع آخر دستگاه مژگان شد
وحشتم درین محفل شوخی سپندی داشت
تا قفس زدم آتش ناله ای پرافشان شد
انفعال هستی را من عیار افسوسم
دست داغ سودن بود طبع اگر پشیمان شد
امتحان آفاتم رنگ طاقت دل ریخت
آبگینه ام آخر از شکست سندان شد
زین  چمن به هر رنگم سیر آگهی مفت  است
داغ لاله هم کم نیست گر بهار نتوان شد
سازگردن افرازی رنج هرزه گردی داشت
سر به جیب دزدیدم پا مقیم دامان شد
داغ درد شو بیدل  کز گداز بی حاصل
اشکها درین محفل ریشخند مژگان شد

وزن: فاعِلُنْ مَفاعیلُنْ فاعِلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: مقتضب مثمن مطوی مقطوع
نشانه‌های عروضی: - U - | U - - - | - U - | U - - -
ترک آرزو کردم رنج هستی آسان  شد
سوخت پرفشانی ها کاین قفس  گلستان شد
عالم از جنون من کرد کسب همواری
سیل گریه سر دادم  کوه و دشت دامان شد
خامشی به دامانم شور صد قیامت ریخت
کاشتم نفس در دل ریشه نیستان شد
هر کجا نظر کردم فکر خویش راهم زد
غنچه تا گل این باغ بهر من  گرببان شد
بر صفای دل زاهد اینقدر چه می نازی
هر چه آینه  گردید باب خودفروشان شد
عشق  شکوه آلود است تا چه دل فسرد امروز
سیل می رود نومید خانه ای که ویران شد
جیب  اگر به غارت رفت دامنی به دست آریم
ای جنون به صحرا زن نوبهار عریان شد
جبریان تقدیریم قول و فعل ما عجز است
وهم می کند مختار آنقدر که نتوان شد
برق رفتن هوش است یا خیال دیداری
چون سپند از دورم آتشی نمایان شد
چین نازپرورده ست  گرد وحشتم بیدل
دامنی گر افشاندم طره ای پریشان شد

وزن: فاعِلُنْ مَفاعیلُنْ فاعِلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: مقتضب مثمن مطوی مقطوع
نشانه‌های عروضی: - U - | U - - - | - U - | U - - -
رم وحشی نگاه من غبارانگیز جولان شد
سواد دشت امکان شوخی چشم غزالان شد
به ذوق جلوه او از عدم تا سر برآوردم
چو توفان بهار از هرکف خاکم گریبان شد
خموشی را زبانها می دهد اعجاز حسن او
به چشمش سرمه تا بر خویشتن بالید مژگان شد
بقدر شوخی خطش سیاهی می کند داغم
ز هر دودی کز آنجا گرد کرد اینجا چراغان شد
طبیعت موج همواری زد از نومیدی مطلب
بلند و پست  ما را دست  بر هم سوده سوهان شد
حجاب اندیش  خورشید حضور کیست  این گلشن
که  گل چون صبح در گرد شکست  رنگ پنهان شد
به رو ی غیر در بستم ز رنج جستجو رستم
چراغ خلوتم آخر نگاه پیر کنعان شد
بهار صد گلستان مشربم از تازه روییها
چو صحرایم گشاد جبه طرح انداز دامان شد
زگنج فقر نقد عافیت جستم ندانستم
که خواهد بوریا هم بهر فریادم نیستان شد
درین حرمان سرا قربی به این دوری نمی باشد
منی در پرده می کردم تصور او نمایان شد
به مژگان بستنی  کوته کنم افسانه حسرت
حریف انتظار مطلب نایاب نتوان شد
سراپا معنی دردم عبارت ختم  کن بیدل
که من هر جا گریبان چاک  کردم ناله عریان شد

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
قیامت خنده ریزی بر مزار من  گل  افشان شد
ز شور آرزو هر ذره خاکم نمکدان شد
به شغل سجده او گر چنین فرسوده می گردد
جبین درکسوت نقش قدم خواهد نمایان شد
ندانم در شکست طره مشکین چه پردازد
که گر دامن شکست آیینه دار کج کلاهان شد
چه امکانست از نیرنگ تمثالش نشان دادن
اگر سر تا قدم حیرت شوی آیینه نتوان شد
حیا سرمایگیها نیست بی سامان مستوری
نگه در هر کجا بی پرده شد محتاج مژگان شد
تحیر معنیی دارد که لفظ آنجا نمی گنجد
چو من  آیینه  گشتم هرچه صورت بود پنهان شد
بهاری در نظر دارم که شوخیهای نیرنگش
مرا در پرده اندیشه خون  کرد وگلستان شد
عدم پیمایی موج و حباب ما چه می پرسی
همان چین شکست این شیشه ها را طاق نسیان شد
دو عالم داشت بر مجنون ما بازار دلتنگی
دماغ وقت سودا خوش  که آشفت و بیابان شد
چو شبنم ساغر دردم به آسانی نشد حاصل
سراپایم ز هم بگداخت تا یک چشم گریان شد
سراغ شعله دیگر ندارد مجمر امکان
تو دل  در پرده روشن  کن برون خواهد چراغان شد
طلسم ناز معشوقست سر تا پای من بیدل
غبارم  گر ز جا برخاست زلف او پریشان شد

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
مخمل و دیبا حجاب هستی رسوا نشد
چشم می پوشم  کنون پیراهنی پیدا نشد
در فرامشخانه امکان چه علم و کو عمل
سعی باطل بود اینجا هر چه شد گویا نشد
زآن حلاوتها که آداب محبت داشته ست
خواستم نام لبش  گیرم لب از هم وانشد
گر وفا می کرد فرصتهای  کسب اعتبار
از هوس من نیز چیزی می شدم اما نشد
انتظار مرگ شمع آسان نمی باید شمرد
سر بریدن منفعل  گردید و یار ما نشد
دل به رنگ داغ ما را رخصت وحشت نداد
شکر کن ای ناله پروازت قفس فرسا نشد
بهر صید خلق در زهد ریایی جان مکن
زین تکلف عالمی بی دین شد و دنیا نشد
قانعان از خفت امداد یاران فارغند
موج هرگز دستش از آب  گهر بالا نشد
از دل دیوانه ما مجلس آرایی مخواه
سنگ سودا سوخت اما قابل مینا نشد
آتش فکر قیامت در قفا افتاده است
صد هزار امروز دی گردید و دی فردا نشد
خاک ناگردیده رستن از شکست دل  کراست
موی چینی بود این مو کز سر ما وانشد
با زبان خلق  کار افتاد بیدل چاره چیست
گوشه  گیری های ما عنقا شد و تنها نشد

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
مکتوب مقصد ما از بیکسی فغان شد
قاصد نشد میسر دل خون شد و روان شد
دل بی رخ تو هیهات با ناله رفت در خاک
واسوخت این سپندان چندانکه سرمه دان شد
کردم به صد تأمل بنیاد عجز محکم
این پنبه بسکه بر خود پیچید ریسمان شد
تا حشر بال اعمال باید کشید بر دوش
این یک نفس بضاعت صد ناقه کاروان شد
شمع بساط ما را در کارگاه تسلیم
هرچند عزم پا بود روسوی آسمان شد
تشویش روزی آخر نگذاشت دامن ما
گندم قفای آدم از بس دوید نان شد
کسب وکمال در خلق پر آبرو ندارد
بر دوش بحر آخر موج گهرگران شد
جمعیت عدم را ازکف نمی توان داد
دریاد بیضه باید مشغول آشیان شد
دل در خیال دیدار آیینه خانه ای داشت
تا بر ورق زد آتش طاووس پرفشان شد
از الفت رفیقان با بیکسی بسازید
کس همعنان کس نیست از مرگ امتحان شد
از عجز ما مگویید از حال ما مپرسید
هرچند جمله باشیم چیزی نمی توان شد
بیدل نداد تحقیق از شخص ما نشانی
باری به عرض تمثال آیینه مهربان شد

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - - | - - U | - U - -
عید است غبار سر راه تو توان شد
قربانی قربان نگاه تو توان شد
امید شهید دم شمشیر غروری ست
بسمل ز خم طرف  کلاه تو توان شد
باید همه تن دل شد و آشفت و جنون کرد
تا محرم  گیسوی سیاه تو توان شد
تسلیم ز آفات جهان باک ندارد
در جیب خودم محو پناه تو توان شد
ای خاک خرامت گل فردوس  به دامن
کو بخت  که پامال گیاه تو توان شد
سهل است شفاعتگری جرم دو عالم
گر قابل یک ذره  گناه تو توان شد
بیدل دل ما طاقت آیات ندارد
تاکی هدف ناوک آه تو توان شد

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
پیر گردیدم و هستی سبب ننگ نشد
چون کمان  خانه بی بام و درم تنگ نشد
الفت دل نه همین حایل عزم نفس است
آبله پای که بوسید که او لنگ نشد
بی صفا محرمی خویش چه امکان دارد
سنگ تا شیشه نشد آینه سنگ نشد
بیخبرسوخت نفس ورنه درین  مکتب وهم
صفحه ای نیست کز آتش زدن ارژنگ نشد
دل هر ذره به صد چشم تماشا جوشید
دهر طاووس شد و محرم نیرنگ نشد
صوف و اطلس ز کجا پینه بر اندام تو دوخت
بر هوس جامه عریانی اگر تنگ نشد
شبنم صبح دلیل است  که در عالم رنگ
تا نفس آب نشد آینه بی زنگ نشد
گوش بر زمزمه ساز سپندیم همه
داغ  شد محفل و یک نغمه به  آهنگ نشد
درگریبان عدم نیز رهی داشت خیال
آه ازبی نفسیها نی ما چنگ نشد
هرچه یوشید جهان  غیرکفن  یمن نداشت
ماتمی بود لباسی  که به این رنگ نشد
با خیالات بجوشیدکه در مزرع وهم
بنگ  کم نیست چه شد بیدل اگر دنگ نشد

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
گل نکرد آهی که بر ما خنجر قاتل نشد
آرزو برهم نزد بالی که دل بسمل نشد
دام محرومی درین دشت احتیاط آگهی ست
وای بر صیدی که از صیاد خود غافل نشد
دل به راحت  گر نسازد با گدازش واگذار
گوهر ما بحر خواهد گشت اگر ساحل نشد
در بیابانی که ما را سر به کوشش داده اند
جاده هم از خویش رفت و محرم منزل نشد
شعله را خاموش گشتن پای از خود رفتن است
داغ هم گردیدم و آسودگی حاصل نشد
گرچه رنگ این دو آتشخانه از من ریختند
از جبینم چون شرر داغ فنا زایل نشد
اعتبار اندیشگان آفت پرست کاهشند
هیچکس بی خودگدازی شمع این محفل نشد
عافیت گر هست نقش پرده واماندگی ست
حیف پروازی که آگاه از پر بسمل نشد
ذوق آغوش دویی در وصل نتوان یافتن
بیخبرمجنون ما لیلی شد ومحمل نشد
نی گداز دل به کار آمد نه ریزشهای اشک
بی تومشت خاک من برباد رفت وگل نشد
در لباس قطره نتوان تلخی دریاکشید
مفت آن خونی که خاکستر شد اما دل نشد
غیرمن زین قلزم حیرت حبابی گل نکرد
عالمی صاحبدل است اماکسی بید ل نشد

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
از حوادث خاطر آزاد ما غمگین نشد
جبهه این بحر از سعی هوا پرچین نشد
با لباس فقرم از آلایش دنیا چه باک
این نمد هرگز به آب آینه سنگین نشد
از قبول خلق نتوان زحمت منت کشید
ای خوش آن سازی  که قابل نغمه  تحسین نشد
سفله را بیدستگاهی خضر ره راستی ست
این پیاده کجروی نگرفت تا فرزین نشد
سینه صافی هم نمی گردد علاج بدگهر
تیغ قاتل را وداع زنگ رفع کین نشد
دست بردارید از رنگ نشاط این چمن
شبنمی را پشت ناخن زین حنا رنگین نشد
صبح تیغش تا نکرد ابرو بلند از خواب ناز
همچو شمعم تلخی  جان باختن  شیرین نشد
در بهار صنعت آباد معانی رنگ و بو
چون زبان  من به یک انگشت  کس  گلچین نشد
شوخی باد خزان سرمایه اکسیر داشت
نیست زین  گلشن پر کاهی  که او زرین نشد
خواب راحت بود وقف بیخودی اما چه سود
رنگ ما پرها شکست و قابل بالین نشد
بسکه آزاد است بیدل از عبارات دویی
ناله هم این مصرع برجسته را تضمین نشد

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -