cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
به هرجا باغبان در یاد مستان تاک بنشاند
بگو تا بهر زاهد یک دو تا مسواک بنشاند
به  گلشن فکر راحت غنچه را غمناک بنشاند
گهر را ضبط خود در عقده امساک بنشاند
به رفع تلخی ایام باید خون دل خوردن
مگر صهبا خمار وهم این تریاک بنشاند
صباگر مرهم شبنم نهد برروی زخم گل
ز خار منتش عمری  گریبان چاک بنشاند
درین گلشن نهال ناله دارد نوبر داغی
گل ساغر تواند چید هرکس تاک بنشاند
خیال طره حور است زهد را اگر بر سر
ز بهر زلف حوران شانه از مسواک بنشاند
دمی چون  صبح می خواهم قفس بر دوش پروازی
چون گل تاکی سپهرم در دل صد چاک بنشاند
چو عشق آمد خیال غیر رخت از سینه می بندد
شکوه برق گرد یک جهان خاشاک بنشاند
شکار زخمی ام  بیتابی ام دارد تماشایی
مبادا جوش خونم الفت فتراک بنشاند
گر چرخت نوازش کرد از مکرش مباش ایمن
کمان چون تیر را در برکشد بر خاک بنشاند
نصیب دانه نبود ز آسیا غیر از پریشانی
غبار خاطرم کی گردش افلاک بنشاند
اگر از موج  گوهر می توان زد آب بر آتش
عرق هم  گرمی آن روی آتشناک بنشاند
به ساز عافیت چون شعله تدبیری نمی یابم
ز خود برخاستن شاید غبارم پاک بنشاند
چوگل پر می زنم در رنگ و از خود برنمی آیم
مرا این آرزو تا کی  گریبان  چاک بنشاند
به رنگ قطره با هر موج دارم نقد ایثاری
مبادا گوهرم در عقده امساک بنشاند
تحیر گر نپردازد به ضبط  گریه عاشق
غبار عالمی از دیده ی نمناک بنشاند
طرب خواهی نفس در یاد مژگانش به دل بشکن
تواند جام می برداشت هرکس تاک بنشاند
صفای باده ی تحقیق اگر صیقل زند ساغر
برون چون زنگت از آیینه ادراک بنشاند
به شو خی مشکل است از طینتم رفع هوس  بیدل
مگر آب از حیا گشتن غبار خاک بنشاند

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
اگر درد طلب این گردم از رفتار جوشاند
صدای  پای من خون از رگ کهسار جوشاند
چه اقبال  است یا رب دود سودای محبت را
که  شمع از رشته ای  کز پا کشد دستار جوشاند
رموز یأس  می پوشم به ستر عجز می کوشم
که می ترسم شکست بال من منقار جوشاند
چه تدبیر از بنای سایه پردازد غم هستی
مگر برخیزم ازخود تا هوا دیوار جوشاند
مشوران از تکلف آنقدر طبع ملایم را
که آتش می شود آبی  که  کس بسیار جوشاند
به اظهار یقین هم غره دعوی مشو چندان
کز انگشت  شهادت صورت زنهار جوشاند
به خاموشی امان خواه از چنین هنگامه باطل
که حرف حق چو منصور از زبانها دار جوشاند
دل هر دانه می باشد به چندین ریشه آبستن
گریبان  گر درد یک سبحه صد زنار جوشاند
من و آن بستر ضعفی که افسون ادب آنجا
صدا را خفته چون رگ از تن بیمار جوشاند
قیامت می برم بر چرخ و از فکر خودم غافل
حیا ای کاش چون صبحم گریبان  وار جوشاند
جمال مدعا روشن نشد از صیقل دیگر
مگر خاکستر از آیینه ام دیدار جوشاند
به کلفت ساختم از امتداد زندگی بیدل
چو آب استادگی از حد برد زنگار جوشاند

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
دل به قید جسم از علم یقین بیگانه ماند
کنج ما را خاک خورد از بسکه در ویرانه ماند
سبحه آخر از خط زنار سر بیرون نبرد
درکمند الفت یک ریشه چندین دانه ماند
در تحیر رفت عمر و جای دل پیدا نشد
چون  کمان حلقه  چشم ما به راه خانه ماند
شور سودای تو از دلهای مشتاقان نرفت
عالمی زین انجمن بر در زد و دیوانه ماند
مدتی مجنون ما بر وهم وظن خط می کشید
طرح آن مسطر به یاد لغزش مستانه ماند
در خراباتی که از شرم نگاهت دم زدند
شورمستی خول شد وسربرخط پیمانه ماند
ساز عمر رفته جز افسوس آهنگی نداشت
زان همه خوابی که من دیدم همین افسانه ماند
شوخ  چشمان را ادب در خلوت دل ره نداد
حلقه ها بیرون در زین وضع  گستاخانه ماند
دل فسرد و آرزوها در کنارش داغ شد
بر مزار شمع جای  گل پر پروانه ماند
آخرکارم نفس در عالم تدبیر سوخت
هرسر مویی که من تک می زدم در شانه ماند
حال من بیدل نمی ارزد به استقبال وهم
صورت امروز خود دیدم غم فردا نماند

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
طالعم زلف یار را ماند
وضع من روزگار را ماند
دل هوس تشنه است ورنه سپهر
کاسه زهر مار را ماند
نفس من به این   فسرده  دلی
دود شمع مزار را ماند
بسکه بی دوست داغ سوختنم
گلخنم لاله زار را ماند
خار دشت طلب ز آبله ام
مژه اشکبار را ماند
نقش پایم به وادی طلبت
دیده انتظار را ماند
عجزم از وضع خود سری واداشت
ناتوانی وقار را ماند
یار در رنگ غیر جلوه  گر است
هم چو نوری  که نار را ماند
جگر چاک صبح و دامن شب
شانه و زلف یار را ماند
عزلت آیینه دار رسواییست
این نهان آشکار را ماند
نیک در هیچ حال بد نشود
گل محال است خار را ماند
با دو عالم مقابلم  کردند
حیرت آیینه دار را ماند
مایه بیغمی دلی دارم
که چو خون شد بهار را ماند
هر چه  از جنس  نقش پا پیداست
بیدل خاکسار را ماند

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
موج گل بی تو خار را ماند
صبح   شبهای تار را ماند
به فسون نشاط خون شده ام
نشیه من خمار را ماند
چشم آیینه از تماشایش
نسخه نوبهار را ماند
زندگانی وگیر و دار نفس
عرصه کارزار را ماند
گل شبنم فروش این گلشن
سینه داغدار را ماند
چند باشی ز حاصل دنیا
محو فخری که عار را ماند
شهرت اعتبار تشهیرست
معتبر خر سوار را ماند
دود آهم ز جوش داغ جگر
نگهت لاله زار را ماند
می کشندت ز خلق خوش باشد
جاه هم پای دار را ماند
تا نظر باز کرده ای هیچ است
عمر برق شرار را ماند
مژه واکردنی نمی ارزد
همه عالم غبار را ماند
محو یاریم و آرزو باقی ست
وصل ما انتظار را ماند
بی تو آغوش گریه آلودم
زخم خون درکنار را ماند
سایه را نیست آفت سیلاب
خاکساری حصار را ماند
نسخه صد چمن زدیم بهم
نیست رنگی که یار را ماند
مژه خونفشان بیدل ما
رگ ابر بهار را ماند

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
دلدار رفت و دیده به حیرت دچار ماند
با ما نشان برگ گلی زان بهار ماند
خمیازه سنج تهمت عیش رمیده ایم
می آنقدر نبود که رنج خمار ماند
از برگ گل درین چمن وحشت آبیار
خواهد پری ز طایر رنگ بهار ماند
یاسم نداد رخصت اظهار ناله ای
چندن شکست دل  که نفس در غبار ماند
آگاهیم سراغ تسلی نمی دهد
از جوهر آب آینه ام موجدار ماند
غفلت به نازبالش  گل داد تکیه ام
پای به خواب رفته من در نگار ماند
آنجا که من ز دست نفس عجز می کشم
دست هزار سنگ به زیر شرار ماند
باید به فرصت طربم خون  گریستن
تمثال رفت وآینه تهمت شکار ماند
یعقوب وار چشم سفیدی شکوفه کرد
با من همین  گل از چمن انتظار ماند
بیدل از آن بهار که توفان جلوه داشت
رنگم شکست و آینه ای در کنار ماند

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
رفتیم و داغ ما به دل روزگار ماند
خاکستری ز قافله اعتبار ماند
از ما به خاک وادی الفت سواد عشق
هرجا شکست آبله دل یادگار ماند
دل را تپیدن از سرکوی تو برنداشت
این گوهر آب گشت و همان خاکسار ماند
وضع حیاست دامن فانوس عافیت
از ضبط خود چراغ  گهر در حصار ماند
مفت نشاط هیچ اگر فقر و گر غنا
دستی نداشتم که بگویم ز کار ماند
زنهار خو مکن به گرانجانی آنقدر
شد سنگ ناله ای که درین  کوهسار ماند
فرصت نماند و دل به تپش همعنان هنوز
آهو گذشت و شوخی رقص غبار ماند
هرجا نفس به شعله تحقیق سوختیم
کهسار بر صدا زد و مشتی شرار ماند
پیری سراغ وحشت عمر گذشته بود
مزدور رفت دوش هوس زیر بار ماند
نگذاشت حیرتم که گلی چینم از وصال
از جلوه تا نگاه یک آغوش وار ماند
خودداری ام به عقده محرومی آرمید
در بحر نیز گوهر من برکنار ماند
مژگان ز دیده قطع تعلق نمی کند
مشت غبار من به ره انتظار ماند
بیدل ز شعله ای که نفس برق ناز داشت
داغی چو شمع کشته به لوح مزار ماند

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
از دلم بگذشت و خون در چشم حیرت ساز ماند
گرد رنگی یادگارم زان بهار ناز ماند
پیش از ایجاد توهم جوهر جان داشت جسم
تا پری در شوخی آمد شیشه از پرواز ماند
کاروان ما و من یکسر شرر دنباله است
امتیازی دامن وحشت گرفت و باز ماند
شمع یک رنگی ز فانوس خموشی روشن است
نیست جز تار نفس چون ناله از آواز ماند
امتیاز گوشه گیری دام راه کس مباد
صید ما از آشیان در چنگل شهباز ماند
حلقه سرگشتگی دارد به  گوش گردباد
نقش پایی هم گر از مجنون به صحرا باز ماند
کیست در راهت دلیل  کاروان شوق نیست
ناله بال افشاند هرجا طاقت پرواز ماند
داغ نیرنگ وفا را چاره نتوان یافتن
جلوه خلوت پرور و نظاره بیرون تاز ماند
تا به بیرنگیست سیر پرفشانیهای رنگ
یافت انجام آنکه سر در دامن آغاز ماند
صیقل تدبیر برآیینه ما زنگ ریخت
شعله این تیغ آخر در دهان گاز ماند
یاد عمر رفته بیدل خجلت بیحاصلی ست
باز پیوستن ندارد آنچه از ما باز ماند

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
در گلستانی  که چشمم محو آن طناز ماند
نکهت گل نیز چون برگ گل از پرواز ماند
بسکه فطرتها به گرد نارسایی بازماند
یک جهان انجام  خجلت پرور آغاز ماند
نغمه ها بسیار بود اما ز جهل مستمع
هرقدر بی پرده شد در پرده های ساز ماند
حسن در اظهار شوخی رنگ تقصیری ندشت
چشمها غفلت نگه شد جلوه محو باز ماند
این زمان حسرت  تسلی خانه جمعیت است
بی خیالی نیست آن آیینه  کز پرداز ماند
نقش نیرنگ حقیقت ثبت لوح دل بس است
شوق غافل نیست گر چشم تماشا باز ماند
جوهر آیینه من سوخت شرم جلوه اش
حیرتی  گل  کرده بودم لیک محو ناز ماند
عمرها شد خاک بر سر می کند اجزای من
یارب این گرد پریشان از چه دامن باز ماند
شعله ما دعوی افسردن آخر پیش برد
برشکست رنگ بستم آنچه ازپرواز ماند
صافی د ل شبهه هستی به عرض آوردن است
عکس هرجا محو شد آیینه از پرداز ماند
جاده سرمنزل مقصد خط پرگار داشت
عالمی انجامها طی کرد و در آغاز ماند
یار رفت از دیده اما از هجوم حیرتش
با من از هر جلوه ای آیینه داری باز ماند
خامشی روشنگر آیینه دیدار بود
با سواد سرمه پیوست آنچه از آواز ماند
ازگداز صد جگر اشکی به عرض آورده ام
بخیه ای آخر ز چاک پرده های راز ماند
بیدل از برگ و نوای ما سیه بختان مپرس
روزگار وصل رفت و طالع ناساز ماند

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
شوق تا محمل به دوش طبع وحشت ساز ماند
بال عنقا موج زدگردی که از ما باز ماند
نیست جز مهر زبان موج تمکین  گهر
دل چو ساکن شد نفس از شوخی پرواز ماند
چشم واکردیم دیگر یاد پیش  و پس  کراست
فکر انجام شرار و برق در آغاز ماند
کی حریف وحشت سرشار دل  گردد سپند
این جرس از کاروان ما به یک آواز ماند
وحشت صبح از نفس ایجاد شبنم می کند
در گره  گم  گشت تار ما ز بس بی ساز ماند
هیچکس از خجلت دیدار مژگان برنداشت
آینه دور از تماشا یک نگاه انداز ماند
شمع یکسر اشک و آه خویش با خود می برد
هم به زیرپای ما ماند آنچه از ما باز ماند
در خزان سیر بهارم ز بن  گلستان کم نشد
رنگها پرواز کرد و حیرتم گلباز ماند
از فرامش خانه عرض شرر جوشیده ام
گرد بالی داشتم در عالم پرواز ماند
صفحه دل تیره کردم بیدل ازمشق هوس
بسکه برهم خورد این آیینه از پرداز ماند

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
از هجوم کلفت دل ناله بی آهنگ ماند
بوی این  گل از ضعیفی در طلسم رنگ ماند
سوختیم و مشت خاشاکی ز ما روشن نشد
شعله ما چون نفس در دام این نیرنگ ماند
از حیا موجی نزد هر چند دل از هم  گداخت
آب شد آیینه اما حیرتش در چنگ ماند
سنگ راه هیچکس تحصیل جمعیت مباد
قطره بیتاب ما گوهر شد و دلتنگ ماند
در خرابات هوس تا دور جام ما رسید
بیدماغی از شراب و نکبتی از بنگ ماند
عجز طاقت در طلب ما را دلیل عذر نیست
منزلی کوتا نباید سر به پای لنگ ماند
منت سیقل مکش  دردسر اوهام چند
عکس معدوم است اگر آیینه ا ت در زنگ ماند
آخر از سعی ضعیفی پیکر فرسوده ام
همچو اخگر زیر دیوار شکست رنگ ماند
نیست تکلیف تپیدنهای هستی در عدم
آرمیدن مفت آن سازی که بی آهنگ ماند
نام را نقش نگینها بال پرواز رساست
ما ز خود رفتیم اگر پای طلب در سنگ ماند
یکقدم ناکرده بیدل قطع راه آرزو
منزل آسودگی ازما به صد فرسنگ ماند

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
رشته بگسیخت نفس زیر و بم ساز نماند
گوش ما باز شد امروز که آواز نماند
واپسی بین  که به صد کوشش ازین قافله ها
بازماندن دو قدم نیز ز ما باز نماند
ترک جرات  کن اگر عافیتت می باید
آشیان در ته بال است چو پرواز نماند
ساز اظهار جز انجام نفس هیچ نبود
خواستم درد دلی سرکنم آغاز نماند
شرم مخموری ام از جبهه مینای غرور
عرقی ریخت که می در قدح راز نماند
با همه نفی سخن شوخی معنی باقیست
بال و پر ریخت گل و رنگ ز پرواز نماند
غنچه راز ازل نیم تبسم پرداخت
پرده غیر هجوم لب غماز نماند
سایه از رنگ مگر صرفه تحقیق برد
هرچه ما آینه کردیم به پرداز نماند
موج ما را زگهر پای هوس خورد به سنگ
سعی لغزید به دل گرد تک وتاز نماند
بیدل این باغ همان جلوه بهار است اما
شوق ما زنگ زد آیینه گداز نماند

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
گر آیینه ات در مقابل نماند
خیال حق و فکر باطل نماند
نه  صبحی ست اینجا نه بامی ست پیدا
کجا عرش وکو فرش اگر دل نماند
همین پوست مغز است اگر واشکافی
خیال است لیلی چو محمل نماند
نم خون عشاق اگر شسته گردد
حنا نیز در دست قاتل نماند
ز دانش به صد عقده افتاده  کارت
جنون گرکنی هیچ مشکل نماند
نخواهی به تاب نفس غره بودن
که این شمع آخر به محفل نماند
نشان گیر ازگرد عنقا سراغم
به آن نقش پایی که درگل نماند
برد شوق اگر لذت نارسیدن
اقامت در آغوش منزل نماند
مجازآفرین است میل حقیقت
کرم گرکند ناز سایل نماند
نفس عالمی دارد اما چه حاصل
دو دم بیش پرواز بسمل نماند
جهان جمله فرش خیال است اما
ز صیقل گر آیینه غافل نماند
دل جمع دارد چه دنیا چه عقبا
چوگوهر شدی بحر و ساحل نماند
در این بزم ز آثار اسرارسنجان
چه ماند اگر شعر بیدل نماند

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ
بحر: متقارب مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U - -
دل بال یاس زد نفس مغتنم نماند
منزل غبار سیل شد و جاده هم نماند
آرام خود نبود نصیب غبار ما
نومیدی ای دگر که  کنون تاب رم نماند
افسون حرص هم اثرش طاقت آزماست
آن مایه اشتهاکه توان خورد غم نماند
سعی امید بر چه علم دست و پا زند
کز سرنوشت جز نم خجلت رقم نماند
فرسود از تپش مژه در چشم و محو شد
آخربه مشق هرزه نگاهی قلم نماند
برگ سپند سوخته دود شرار نیست
آتش به طبع ساز زد و زپر و بم نماند
یاد شباب نیز به پیری ز یاد رفت
دوزخ به از دمی  که حضور ارم نماند
پوچ است قامت خم و آرایش امل
پرچم  کسی چه شانه زند چون علم نماند
شرمی مگر بریم به د ریوزه عرق
دریا دگر چه موج طرازد که نم نماند
یاران سراغ ما به غبار عدم  کنید
رفتیم آنقدر که نشان قدم نماند
اکنون نشان ناوک آهیم  آه  کو
پشت کمان شکست به حدی که خم نماند
بیدل حساب وهم رها کن چه زندگی ست
بسیار رفت از عدد عمر و کم نماند

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
کم نیست صحبت دل گر مرد زن نماند
آیینه خانه ای هست  گر انجمن نماند
گر حسرت هوس کیش بازآید از فضولی
کلفت  کراست هر چند گل در چمن نماند
افسون کاهش اینجا تاب و تب نفسهاست
دامن  فشان بر این شمع تا سوختن نماند
عرفان ز فهم  دوری ست  ادراک بی  حضوری ست
جهدی  که در خیالت این علم و فن نماند
چون صبح از این بیابان چندان تلاش رم  کن
کز دامن بلندت  گرد شکن نماند
یاد گذشتگان هم آینده است اینجا
در کارگاه تجدید چیزی کهن نماند
بر وضع خلق ختم است آرایش حقیقت
گلشن  کجاست هرگه سرو و سمن نماند
مجنون به هر در و دشت محو کنار لیلی ست
عاشق به سعی غربت دور از وطن نماند
گرد خیال تا کی هر سو دهد نشانم
جایی روم  که آنجا او هم ز من نماند
این مبحث تو و من از نسخه عدم نیست
گر زان دهن بگویم جای سخن نماند
یاران به وسع امکان در ستر حال  کوشید
تصویر انفعالیم گر پیرهن نماند
بیدل به دیر اعراض انصاف نیست ورنه
تاوان بت پرستی بر برهمن نماند

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - - | - - U | - U - -
دلدار گذشت و نگه بازپسین ماند
از رفتن او آنچه به ما ماند همین ماند
چون شمع  که خاکسترش آیینه داغ است
من سوختم و چشم سیاهی به کمین ماند
دیگر چه نثار تو کند مشت غبارم
یک سجده جبین داشتم آنهم به زمین ماند
گر هوش پود عبرت شهرت طلبیهاست
خمیازه خشکی که ز شاهان به نگین ماند
گرد نفس تست پرافشان تو هم
زپن انجمن شوق نه آن رفت ونه این ماند
از نقش تو دارد خلل آیینه تحقیق
هرجا اثر وهم و گمان رفت یقین ماند
هرچند غبارم همه بر باد فنا رفت
امید به  کوی تو همان خاک نشین ماند
بی برگیم ازکلفت اسباب برآورد
کوتاهی دامان من از غارت چین ماند
خاکستر من نذر نسیم سرکویی ست
این  گرد محال است تواند به زمین ماند
تا منتخبی واکشم از نسخه تسلیم
چون ماه نوم یک خم ابرو ز جبین ماند
دنباله مینای زکف رفته ترنگیست
دل رفت و به  گوشم اثر آه حزین ماند
بیدل به رهش داغ زمینگیری اشکم
سر در ره جانان نتوان خوشتر ازین ماند

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
بسکه بیمارتو بر بستر غم یکرو ماند
یاد گرداندن اگر داشت ته پهلو ماند
زندگی رفت ولی پاس وفا را نازم
کز قد خم به سر سایه آن ابرو ماند
چون مه نو همه را پیش کماندار قضا
تیغ جرأت سپر افکند و خم بازو ماند
تا قیامت اثر ننگ فضولی باقیست
چینی مجلس فغفورشکست و مو ماند
همه رفتند ازین باغ و طلب درکار است
آنچه از فاخته ها ماند همین  کوکو ماند
بازمی داردت از هرزه دوی کسب کمال
نافه چون پخته شد از همرهی آهو ماند
گردن از جیب چه تصویر برآرم یارب
رنگ در خامه نقاش سر زانو ماند
ای حباب آینه حسن وقار تو حیاست
چون عرق ریختی از چهره نخواهد رو ماند
همچو عکسی  که برد سادگی از آینه ها
هرچه در طبع تو جا کرد تو رفتی او ماند
فوت فرصت المی نیست که زایل گردد
رنگها رفت و به تشویش دماغم بو ماند
من گم کرده بضاعت به چه نازم بیدل
دلکی بود ازبن پیش در آن  گیسو ماند

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
بهار عمر به صبح دمیده می ماند
نفس به وحشت صید رمیده می ماند
نسیم عیش اگر می وزد درین گلشن
به صیت شهپر مرغ پریده می ماند
به هرچه دیده گشودیم موج خون  گل  کرد
نگاه ما به رگ نیش دیده می ماند
بیاکه بی تو به چشم ترم هجوم نگاه
به موج صفحه مسطر کشیده می ماند
ز عجز اگر سر طومار شکوه بگشایم
نفس به سینه چو خط بر جریده می ماند
کجا رویم  که دامان سعی بسمل ما
ز ضعف در ته خون چکیده می ماند
چه  گل  کنیم به دامن ز پای خواب آلود
بهار آبله هم نادمیده می ماند
به نارسایی پرواز رفته ام از خویش
پر شکسته به رنگ پریده می ماند
قدح به دست خمستان شوق  کیست بهار
که  گل به چهره ساغر کشیده می ماند
به حسرت دم تیغت جراحت دل ما
به عاشقان گریبان دریده می ماند
به طبع موج  گهر اضطراب نتوان یافت
سرشک ما به دل آرمیده می ماند
ز نسخه  دو جهان درس ما فراموشی ست
به گوش ما سخنی ناشنیده می ماند
مرا به بزم ادب کلفتی که هست این است
که شوق بسمل و دل ناتپیده می ماند
خوش است تازه  کنی طبع دوستان بیدل
که فطرتت به شراب رسیده می ماند

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
ز بعد ما نه غزل نی قصیده می ماند
ز خامه ها دو سه اشک چکیده می ماند
چمن به خاطر وحشت رسیده می ماند
بساط غنچه به دامان چیده می ماند
ثبات عیش  که دارد که چون پر طاووس
جهان به شوخی رنگ پریده می ماند
شرار ثابت و سیاره دام فرصت  کیست
فلک به  کاغذ آتش رسیده می ماند
کجا بریم غبار جنون که صحرا هم
ز گردباد به دامان چیده می ماند
ز غنچه دل بلبل سراغ پیکان  گیر
که شاخ گل به  کمان کشیده می ماند
بغیر عیب خودم زین چمن نماند به یاد
گلی  که می دمد از خود به دیده می ماند
قدح به بزم تو یارب سر بریده  کیست
که شیشه هم به گلوی بریده می ماند
غرور آینه خجلت است پیران را
کمان ز سرکشی خود خمیده می ماند
هجوم فیض در آغوش ناتوانیهاست
شکست رنگ به صبح دمیده می ماند
در این چمن به چه وحشت شکسته ای دامن
که می روی تو و رنگ پریده می ماند
به نام محض قناعت کن از نشان عدم
دهان یار به حرف شنیده می ماند
ز سینه  گر نفسی بی تو می کشد بیدل
به دود از دل آتش کشیده می ماند

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
نه غنچه سر به گریبان  کشیده می ماند
ز سایه سرو هم اینجا خمیده می ماند
زمین و زلزله  گردون و صد جنون گردش
در این دو ورطه کسی آرمیده می ماند
ز بلبل و گل این باغ تا دهند سراغ
پر شکسته و رنگ پریده می ماند
ز یأس  شیشه رشکی مگر زنیم به سنگ
وگرنه صبح طرب نادمیده می ماند
خیال نشتر مژگان کیست در گلشن
که شاخ گل به رک خون کشیده می ماند
به دور زلف تو گیسوی مهوشان یکسر
به نارسایی تاک بریده می ماند
چو گل به ذوق هوس هرزه خند نتوان بود
شکفتگی به دهان دریده می ماند
خیال کینه به دل گر همه سر مویی ست
به صد قیامت خار خلیده می ماند
طراوت من و مایی که مایه اش نفس است
به خونی از رگ بسمل چکیده می ماند
گداخت حیرتم از نارسایی اشکی
که آب می شود و محو دیده می ماند
ز بسکه رشته ساز نفس  گسیخته است
نشاط دل به نوای رمیده می ماند
غنیمت است دمی چند مشق ناله کنیم
قفس به صفحه مسطر کشیده می ماند
به هرچه وانگری سربه دامن خاک است
جهان به اشک ز مژگان چکیده می ماند
حیا نخواست خیالش به دل نقاب درد
که داغ حسرت بیدل به دیده می ماند

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
زان نشیه  که قلقل به لب شیشه دواند
صد رنگ صریر قلمم ریشه دواند
چون شمع اگر سوخت سر و برگ نگاهم
خاکستر من شعله در اندیشه دواند
از عشق و هوس چاره ندارم چه توان  کرد
سعی نفس است این که به هرپیشه دواند
خار و خس اوهام  گرفته ست جهان را
کو برق  که یک ریشه درین بیشه دواند
در ساز وفا ناخن تدبیر دگر نیست
فرهاد همان بر سر خود تیشه دواند
آنجا که خیالت چمن آرای حضور است
مژگان به صد انداز نگه ریشه دواند
در بزم تو شمعی به  گداز آمده وقت است
رنگی به رخم غیرت هم پیشه دواند
محو است به خاموشی مستان نگاهت
شوری  که نفس در نفس شیشه دواند
بیدل  گهر نظم  کسی راست  که امروز
در بحر غزل زورق اندیشه دواند

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
گر ناله من پرتو اندیشه دواند
توفان قیامت به فلک ریشه دواند
شوق تو به سامان خراش دل عشاق
ناخن چه خیال است مگر تیشه دواند
دور از مژه اشک است و همان بی سر و پایی
غربت همه  کس را به چنین بیشه دواند
شوری ست در این بزم  کز افسون شکستن
چندان که پری بال کشد شیشه دواند
صد کوچه خیال ست غبار نفس اینجا
تا سیر گریبان به چه اندیشه دواند
مجنون تو راگر همه تن بند خموشی ست
چون نی هوس ناله به صد بیشه دواند
وقت است که چون غنچه به افسون خموشی
در ناله بلبل نفسم ریشه دواند
سعی امل از قد دوتا چاره ندارد
بیدل به ره کوهکنی تیشه دواند

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
پی تحقیق کسانی که گرو تاخته اند
همه چون صبح به خمیازه نفس باخته اند
عاجزی کسب کمال است که یکسر چو هلال
تیغ بازان تعین سپر نداخته اند
حسن خورشید ازل در نظراما چه علاج
سایه ها آینه از زنگ نپرداخته اند
علمی کوکه هوس گردن ناز افرازد
بسملی چند به حیرت مژه افراخته اند
راحت و وضع تکلف چه خیال است اینجا
مفت جمعی  که به بی ساختگی ساخته اند
کم نشد شور طلب ازکف خاکستر ما
وصل جوبان فنا هم قفس فاخته اند
از اسیران وفا جرات پرواز مخواه
پر ما جمله برون قفس انداخته اند
آستینها همه دست است به قدرتگه لاف
خودسران تیغ نیامی به هوا آخته اند
قدردانی چه خیال است در ابنای زمان
بیدل اینها همه از عالم نشناخته اند

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
در بساطی که دم تیغ ادب آخته اند
بی نیازان سر و گردن به خم افراخته اند
نه فلک را به خود افتاده سر وکار جدال
عرصه خالی و ز حیرت سپر انداخته اند
در مقامی که دل و دیده و دیدار یکیست
همه داغند که آیینه نپرداخته اند
چه بهار و چه خزان در چمنستان حضور
عرض هر رنگ که دادند همان باخته اند
همچو عنقاکه به جز نام ندارد اثری
همه آوازه ی پرواز ز پر ساخته اند
بلبلان چمن قرب به آهنگ یقین
می سرایند و همان هم سبق فاخته اند
از ازل تا به ابد آنچه تماشا کردیم
خود نمایان خیال آینه پرداخته  اند
گر به  منزل نرسیده ست  کسی نیست عجب
کان سوی خویش ندارند ره  و تاخته اند
چاره ی خودسری خلق چه امکان دارد
شش جهت انجمن عیش به غم ساخته اند
خودشناسی عرض جوهر یکتایی نیست
بیدل اینها همه خویشند که نشناخته اند

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
صفا فریب فقیهان نفس گداخته اند
که هر طرف چو تیمم وضوی ساخته اند
درین بساط به جز رنگ رفته چیزی نیست
کسی چسان برد آن بازییی که باخته اند
ز وضع بی بری سرو و بید عبرت گیر
که گردنند و عجب مختلف فراخته اند
مآل رونق گل تا به داغ پنهان نیست
درین چمن همه طاووس های فاخته اند
ز عرض شوکت دونان مگو که موری چند
ز بال بر سر خود تیغ فتنه آخته اند
مده ز سعی فضولی غبار امن به باد
به هیچ ساختگان قدر خود شناخته اند
ز استقامت یاران عرصه هیچ مپرس
چو شمع جمله علمهای رنگ باخته اند
به گرد قافله رفتگان رسیدن نیست
نفس مسوز که بسیار پیش تاخته اند
مباش غافل از انداز شعر بیدل ما
شنیدنی ست نوایی که کم نواخته اند

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
چون برگ گل ز بس پر و بالم شکسته اند
مکتوب وحشتم به پر رنگ بسته اند
پروانه مشربان به یک انداز سوختن
از صد هزار زحمت پر واز رسته اند
فرصت کفیل وحشت  کس نیست زپن چمن
گلها بس است دامن رنگی شکسته اند
تمثال من در آینه پیدا نمی شود
در پرده خیال توام نقش بسته اند
افسردگی به سوختگانت چه می کند
اینجا سپندها همه با ناله جسته اند
عالم تمام خون شد و از چشم ما چکید
خوبان هنوز منکر دلهای خسته اند
آن بیخودان که ضبط نفس کرده اند ساز
آسوده تر ز آواز تارگسسته اند
آزادگان به  گوشه دامن فشاندنی
چون دشت در غبار دو عالم نشسته اند
سر برمکش ز جیب که گلهای این چمن
از شوق غنچگی همه محتاج دسته اند
ما راهمان به خاک ره عجز واگذار
واماندگان در آبله دامن شکسته اند
بیدل ز تنگنای جهانت ملال نیست
پرواز ناله را به قفس ره نبسته اند

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -