ای پسر هان و هان تو را گفتم
که تو بیدار شو که من خفتم
چون گل باغ سرمد ی داری
مهر نام محمد ی داری
چون محمد شدی ز مسعود ی
بانگ برزن به کوس محمود ی
سکه بر نقش نیک نامی بند
کز بلندی رسی به چرخ بلند
تا من آنجا که شهربند شوم
از بلندی ات سربلند شوم
صحبتی جوی کز نکونامی
در تو آرد نکو سرانجامی
همنشینی که نافه بو ی بود
خوب تر زانکه یافه گو ی بود
عیب  یک هم نشست باشد و بس
که افکند نام زشت بر صد کس
از در افتادن  شکار ی خام
صد دیگر در اوفتند به دام
زر فرو بردن  یکی محتاج
صد شکم را درید در ره  حاج
در چنین ره مخسب چون پیر ان
گرد کن دامن از زبون گیر ان
تا بدین کاخ  باژگونه نورد
نفریبی چو زن که مردی مرد
رقص مرکب مبین که رهوار ست
راه بین تا چگونه دشوار ست
گر بر این ره پری چو باز سپید
دیده بر راه دار چون خورشید
خاصه کاین راه راه نخچیر است
آسمان با کمان و با تیر است
آهنت گرچه آهنی ست نفیس
راه سنگ  است و سنگ مغناطیس
بار چندان بر این ستور آویز
که نماند بر این گریوه تیز
چون رسد تنگی یی ز دور دو رنگ
راه بر دل فراخ دار نه تنگ
بس گره کاو کلید پنهانی ست
بس درشتی که در وی آسانی ست
ای بسا خواب کاو بود دلگیر
و اصل آن دل خوشی ست در تعبیر
گرچه پیکان غم جگر دوز است
درع صبر از برای این روز است
عهد خود با خدای محکم دار
دل ز دیگر علاقه بی غم دار
چون تو عهد خدای نشکستی
عهده بر من کز این و آن رستی
گوهر نیک را ز عقد مریز
وآنکه بد گوهر است ازو بگریز
بدگهر با کسی وفا نکند
اصل بد در خطا خطا نکند
اصل بد با تو چون شود معطی  
آن نخواندی که  اصل لایخطی 
کژدم از راه آنکه بدگهر ست
ماندنش عیب و کشتنش هنر ست
هنر آموز کز هنرمند ی
درگشایی کنی نه دربند ی
هرکه ز آموختن ندارد ننگ
در برآرد ز آب و لعل از سنگ
و آنکه دانش نباشدش روزی
ننگ دارد ز دانش آموز ی
ای بسا تیز طبع کاهل کوش
که شد از کاهلی سفال فروش
وای بسا کور دل که از تعلیم
گشت قاضی القضات هفت اقلیم
نیم خورد سگان  صید سگال
جز به تعلیم علم نیست حلال
سگ به دانش چو راست رشته شود
آدمی شاید ار فرشته شود
خویشتن را چو خضر بازشناس
تا خوری آب زندگی به قیاس
آب حیوان نه آب حیوان ست
جان با عقل و عقل با جان ست
جان چراغ است و عقل روغن او
عقل جان است و جان ما تن او
عقل با جان عطیه احدی ست
جان با عقل زنده ابدی ست
حاصل این دو جز یکی نبود
کان دو داری در این شکی نبود
تا از ین دو به آن یکی نرسی
هیچ کس را مگو که هیچ کسی
کان یکی یافتی دو را کم زن
پای بر تارک دو عالم زن
از سه بگذر که محملی نه قوی ست
از دو هم در گذر که آن ثنوی ست
سر یک رشته گیر چون مردان
دو رها کن سه را یکی گردان
تا ز ثالث ثلثه جان نبری
گوی وحدت بر آسمان نبری
زین دو چون کم شدی فسانه مگوی
چون یکی یافتی بهانه مجو ی
تا بدین پایه دسترس باشد
هرچ ازین بگذرد هوس باشد
تا جوانی و تندرستی هست
آید اسباب هر مراد به دست
در سهی سرو چون شکست آید
مومیایی کجا به دست آید
تو که سرسبزی جهان داری
ره کنون رو که پای آن داری
در ره دین چو نی کمر بربند
تا سرآمد شوی چو سرو بلند
من که سرسبزی ام نماند چو بید
لاله زرد و بنفشه گشت سپید
باز ماندم ز نا تنومند ی
از کله دار ی و کمربند ی
خدمتی مردوار می کردم
راستی را کنون نه آن مردم
روزگار م گرفت و بست چنین
عادت روزگار هست چنین
نافتاده شکسته بودم بال
چون فتادم  چگونه باشد حال 
احمدک را که رخ نمونه بود
آبله بر دمد چگونه بود 
گرچه طبعم ز سایه بر خطر است
سایبان م شمایل هنر است
سایه ای در جهان ندارد کس
کاو بره نیست پیش و گرگ از پس
هیچ کس ننگرم ز من تأمن
که نشد پیش دوست و پس دشمن
چون قفا دوستند مشتی خام
روی خود در که آورم به سلام
گرچه برنا یی از میان برخاست
چه کنم حرص همچنان برجاست
تا تن سال خورده پیر تر است
آز او آرزو پذیرتر است
گویی این سکه نقد ما دارد
یا همه کس خود این بلا دارد
بازدار ای دوا کن دل من
از زمین بوس هر کسی گل من
تیرگی چند  روشنایی ده
چون شکستی ام  مومیایی ده
آنچه زو خاطرم پریشان است
بکن آسان که بر تو آسان است
گردنی دارم از رسن رسته
مکنم زیر بار خس خسته
من که قانع شدم به دانه خویش
سرور م چون صدف به خانه خویش
سروری به که یار من باشد
سرپرستی چه کار من باشد 
شیر از آن پایه بزرگی یافت
که سر از طوق سرپرستی تافت
نانی از خوان خود دهی به کسان
به که حلوا خوری ز خوان خسان
صبح چون برکشید دشنه تیز
چند خسبی نظامیا برخیز
کان  نو کن ز رنج خویش مرنج
باز کن بر جهانیان در گنج

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -