cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
بهار و بوستان ما سر کوی تو بس باشد
چراغ مجلس ما پرتو روی تو بس باشد
برای نزهت ار وقتی بیارایند جنت را
مرا از هر که در جنت نظر سوی تو بس باشد
به خون خوردن میموزان دل ما را به خوان غم
که ما را خود جگر خوردن ز پهلوی تو بس باشد
اگر خواهی که جفت غم کنی خلق جهانی را
اشارت گونه ای از طاق ابروی تو بس باشد
گرت سودای آن دارد که که ملک چین به دست آری
سوادی از سر آن زلف هندوی تو بس باشد
ز شوق کعبه گو حاجی بیابان گیر و زحمت کش
طواف عاشقان گرد سر کوی تو بس باشد
به خون اوحدی دست نگارین را چه رنجانی
که او را شیوه ای از چشم جادوی تو بس باشد

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
هر که آن قامت و بالای بلندش باشد
چه نظر بر دل بیمار نژندش باشد
اندر آیینه او روی کسی ننماید
مگر آن روی که بر پای سمندش باشد
مجمر سینه به عود جگر آراسته ام
تا چو آتش کند از عشق سپندش باشد
پسته از لب همه کس خواهد و بادام از چشم
خاصه آن پسته و بادام که قندش باشد
روی در خاک درش کرده جهانی زن و مرد
تا که در خورد بود یا که پسندش باشد
دل من صبر به هر حال تواند لیکن
دور ازو صبر پدیدست که چندش باشد
از دلم در عجبی کین همه غم دید و نرفت
چون رود پای دل خسته که بندش باشد
اوحدی پند نکو خواه شنیدی لیکن
پیش آن رخ عجب ار گوش به پندش باشد

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
بهار و باغ با ترکان گل رخسار خوش باشد
شراب تلخ با خوبان شیرین کار خوش باشد
برون شهر با یاران شب مهتاب در صحرا
قدح در دست و مطرب مست و ساقی یار خوش باشد
میان باغ و طرف جوی و پای سرو و پیش گل
طرب در جان و می در جام و گل بر بار خوش باشد
سماع مطرب اندر گوش و دست یار در گردن
چمان اندر چمن مستانه فرزین وار خوش باشد
دمادم بادهای لعل کردن نوش و نقلش را
پیاپی بوسهازان لعل شکر بار خوش باشد
چنین شب  گر مجال افتد که با دلدار بنشینی
شب قدرست و شبهای چنین بیدار خوش باشد
رفیقانم به صحرا می برند از شهر و می دانم
که صحرا نیز هم با یاد آن دلدار خوش باشد
چو باشد باده و مطرب پریرویی به دست آور
که هر جایی که این حاضر بود ناچار خوش باشد
کرا پروای باغ امروز بی دیدار روی او
که فردا باغ جنت نیز با دیدار خوش باشد
مگو ای اوحدی جز وصف عشق و قصه مستی
که هر کو شعر میگوید بدین هنجار خوش باشد
می و معشوقه و گل را چه داند قدر هر خامی
که این معنی به چشم عاشقان زار خوش باشد

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
مستیم و مستی ما از جام عشق باشد
وین نام اگر بر آریم از نام عشق باشد
خوابی دگر ببینیم هر شب هلاک خود را
وین شیوه دلنوازی پیغام عشق باشد
بی درد عشق منشین کندر چنین بیابان
آن کس رود به منزل کش کام عشق باشد
درمان دل نخواهم تا درد مهر هستم
صبح خرد نجویم تا شام عشق باشد
نشکفت اگر ز عشقش لاغر شویم و خسته
کین شیوه لاغریها در یام عشق باشد
بیش از اجل نبیند روی خلاص و رستن
در گردنی که بندی از دام عشق باشد
روزی که کشته گردم بر آستانه او
تاریخ بهترینم ایام عشق باشد
مشنو که باز داند سر نیازمندان
الا کسی که پایش در دام عشق باشد
از چشم اوحدی من خفتن طمع ندارم
تا پاسبان زاری بر بام عشق باشد

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - - | - - U | - U - -
گدایی را که دل در بند یار محتشم باشد
دلش هم خوابه اندوه و جانش جفت غم باشد
حرامست ار کند روزی دلش میلی به بستانی
همایون دولتی کش چون تو باغی در حرم باشد
ز چشم لطف بر احوال مسکینان نظر میکن
که سلطان دولتی گردد چو میلش بر حشم باشد
به غیر از نم نمیبیند ز دست گریه چشم من
بصر مشکل ببیند چونکه غرق آب و نم باشد
مکن دعوت به شیرینی مرا ز آن لب که در جنت
خسیسی گوید از حلوا که در بند شکم باشد
چو بر جانم زدی زخمی به لطفش مرهمی می نه
ز بهر این دل خسته نکو بنگر که هم باشد
چنین معشوقه ای در شهر و آنگه دیدنش مشکل
کسی کز پای بنشیند به غایت بی قدم باشد
بساز ای اوحدی چون زر نداری در جفای او
که اندر کشور خوبان جفا بر بی درم باشد

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
روزی که از لب تو بر ما سلام باشد
شادی قرار گیرد عشرت مدام باشد
گر جان من بخواهی کردم حلال بر تو
چیزی که دوست خواهد بر ما حرام باشد
گفتی که در فراقم زحمت کشیده ای تو
مردم هزار نوبت زحمت کدام باشد
در هر دو هفته بینم روی ترا ولیکن
آن دم که بینم او را ماهی تمام باشد
احوال قید چون من سرگشته ای چه داند
جز بیدلی که او را پایی به دام باشد
گویی که من ببینم روزی به دیده خود
کان رفته باز گردد و آن تند رام باشد
نشگفت اگر بسوزد دلها به گفته خود
چون اوحدی کسی کو شیرین کلام باشد

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - - | - - U | - U - -
معشوقه پی وفا نباشد
ور بود به عهد ما نباشد
هرگز سر کوی خوبرویان
بی فتنه و ماجرا نباشد
هر چند که یار ما ختاییست
ما را نظر خطا نباشد
ای با همه طلعت تو نیکو
با طالع ما چرا نباشد
دعوی چه کنی به روی پوشی
پوشیدن مه روا نباشد
خوبی که ندید روی او کس
امروز به جز خدا نباشد
عشق تو قضای آسمانیست
کس را گذر از قضا نباشد
من عاشقم و لبت ببوسم
عاشق همه پارسا نباشد
گفتی که ترا دوا صبوریست
این درد بود دوا نباشد
آن غم که تو ریختی درین دل
جایی برسد که جا نباشد
زیر قدمت ببوسم ایرا
بالای تو بی بلا نباشد
زر میخواهی ز من ترا خود
یک بوسه بی بها نباشد
زر پر مطلب که اوحدی را
در دست به جز دعا نباشد

وزن: مَفْعُولْ مَفاعِلُنْ فَعولُنْ
بحر: هزج مسدس اخرب مقبوض محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - U - | U - -
اگر گوش بر دشمنانت نباشد
لب من دمی بی دهانت نباشد
ترا حسن و مالست و خوبی ولیکن
چه سودست ازین ها چو آنت نباشد
نشینی تو با هر کسی وز کسی من
چو پرسم نشانی نشانت نباشد
چه نخجیر کندر کمندت نیفتد
چه ناچخ که اندر کمانت نباشد
نجویم طریقی نپویم به راهی
که آمد شد کاروانت نباشد
سری را که پیوسته بر دوش دارم
نخواهم که بر آستانت نباشد
لب خود بنه بر لب من که سهلست
اگر نام من بر زبانت نباشد
من از غصه صد پی دل خویشتن را
بسوزم که از بهر جانت نباشد
اگر اوحدی را ز وصل رخ خود
بسودی رسانی زیانت نباشد

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
هر که صید او شود با دیگری کارش نباشد
وانکه داغ او گرفت از بندگی عارش نباشد
نیست عیبی اندرین گوهرولیکن من شکستش
می کنم تاهیچ کس جز من خریدارش نباشد
طالب مقصود را از در نشاید باز گشتن
آستان را بوسه باید داد اگر بارش نباشد
دوستان گویند کز دردش به غایت می گدازی
چون کند بیچاره رنجوری که تیمارش نباشد
هر که عاشق باشد او را می نپندارم که در دل
حرقتی یا رقتی در چشم بیدارش نباشد
عشق و مستوری بهم دورند و راه پاکبازی
آن کسی آسان رود کین شیشه در بارش نباشد
در خرابات امشبم رندی به مستی دید و گفتا
این چنین صوفی عجب دارم که زنارش نباشد
فکرتم هر لحظه میگوید که جان در پایش افشان
کار جان سهلست می ترسم سزاوارش نباشد
گر مسلمانی نگه کن در گرفتاران به رحمت
کافرست آن کس که رحمی بر گرفتارش نباشد
راه عشق و سر درد و وصف مهر ماهرویان
هر کسی گوید ولی این ناله زارش نباشد
اوحدی امیدوار تست و دارد چشم یاری
گر تو یار او نباشی هیچ کس یارش نباشد

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
باید که مال دنیا مسمار دل نباشد
کین مارها که بینی جز مار دل نباشد
بیمار جهل گردد روزی هزار نوبت
از عقل اگر زمانی تیمار دل نباشد
وقتی که حرص و شهوت خواری کنند بر دل
آه ار عنایت او غم خوار دل نباشد
سودی ندارد از کس یاری نمودن دل
نور هدایت او تا یار دل نباشد
نزد خداپرستان دانی که چیست طاعت
آن سیرتی که در وی آزار دل نباشد
یک بار اگر ببینی دل را یقین بدانی
کین آبگینه هرگز در بار دل نباشد
بر قول اوحدی کن گوش ار نجات خواهی
زیرا که قول او جز مسمار دل نباشد

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - - | - - U | - U - -
چون قد تو در چمن نباشد
چون روی تو یاسمن نباشد
اندر همه تنگهای شکر
شیرین تر از آن دهن نباشد
ای باغ مشو غلط ز رویش
کین لاله در آن چمن نباشد
ای باد مده به زلف او دل
کان قاعده بی شکن نباشد
جانا ستمی که می کنی تو
گر فاش کنم ز من نباشد
فردا سر گورم ار بکاوی
جز داغ تو بر کفن نباشد
پیوند که با تو کرد جانم
وقتی بینی که تن نباشد
پیراهن وصل چون تو جانی
بر قامت هر بدن نباشد
دوری مگزین که اوحدی را
جز خاک درت وطن نباشد

وزن: مَفْعُولْ مَفاعِلُنْ فَعولُنْ
بحر: هزج مسدس اخرب مقبوض محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - U - | U - -
رنگین تر از رخ تو گل در چمن نباشد
چون عارض تو ماهی در انجمن نباشد
پوشیده هر کسی را پیراهنیست لیکن
آب حیات کس را در پیرهن نباشد
فرهادوار بی تو جان می کنم نگارا
فرهاد نیست عیبیگر کوهکن نباشد
چون وقت بوسه دادن گویی که بی دهانم
دشنام نیز دادن بر بی دهن نباشد
زر خواستی و جان هم زر کمترست لیکن
در جان که می فرستم باری سخن نباشد
چون وصل جویم از تو گویی نبینی آری
دیدار خوب رویان بی لا و لن نباشد
چون استوار باشم در عهد و وعده تو
کین بی خلاف نبود و آن بی شکن نباشد
امشب چو پیش دیده خون ریختی دلم را
گر زانکه باز گوید فردا ز من نباشد
جانا کجا نشیند بی صحبت تو یک دم
روزی که اوحدی را تشویش تن نباشد

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - - | - - U | - U - -
سر عشق از خرد برون باشد
عشق را پیشرو جنون باشد
چند گویی که عشق بدبختیست
پس تو پنداشتی که چون باشد
گر تو بر خوان عشق خواهی بود
خورشت خاک و باده خون باشد
رقت چشم آرزومندان
اثر حرقت درون باشد
به نصیحت قرار کی گیرد
دل  که از عشق بی سکون باشد
کی به شاخ غمش رسد دستی
که نه در زیر این ستون باشد
اوحدی گر تو صد زبان داری
عاشق بی درم زبون باشد

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
بیدلان را چاره از روی دلارامی نباشد
هر که عاشق گردد او را در دل آرامی نباشد
پخته ای باید که داند سوختن در عشق خوبان
بر چنین آتش گذشتن کار هر خامی نباشد
از سر کوی تو راه باز گشتن نیست ما را
وین کجا داند کسی کش پای در دامی نباشد
سر که من دارم به نام تست هم پیش تو روزی
صرف خواهم کرد تا بر گردنم وامی نباشد
زندگانی خوش کجا باشد که از لعل تو ما را
پرسشی هرگز نخواهد بود و پیغامی نباشد
تا چه منظوری که چیزی در نظر هرگز نیاری
تا چه معشوقی که کس را از لبت کامی نباشد
عذر خاموشی چه دارم هم بباید گفت چیزی
گر نمی گویی دعایی کم ز دشنامی نباشد
گر چه بر ما حکم داری جور کمتر کن که هرگز
شاه را بر بندگان بهتر ز انعامی نباشد
اوحدی را بنده کردی نام ازین ننگی ندارد
بنده را گر راست می پرسی تو خود نامی نباشد

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ
بحر: رمل مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U - -
هر نقش که پیش آید گویم مگر او باشد
چون او برود گویم آن دگر او باشد
بی او نبود هرگز چیزی که شود زایل
زیرا نشود زایل آن چیز اگر او باشد
از خصم نمی نالم وز تیغ نمی ترسم
از تیغ کجا ترسد آن کش سپر او باشد
روزی که به قتل من شمشیر کشد دشمن
بر هم نزنم دیده گر در نظر او باشد
گر راست رود سالک در هر قدمی او را
هر چیز که پیش آید زان پیشتر او باشد
جز صدق مبر با خود در راه که تا منزل
هم بدرقه او گردد هم راهبر او باشد
روزی که تو برگیری دست غلط از دیده
این جمله که می بینی خود سر بسر او باشد
زو گر خبری خواهی با راهروی بنشین
تا چون خبرت گوید عین خبر او باشد
چون اوحدی ار خواهی کردن سفر علوی
آنجا نرسی الا کت بال و پر او باشد

وزن: مَفْعُولْ مَفاعیلُنْ مَفْعُولْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - - | - - U | U - - -
با عارض و زلفت قمر و قیر چه باشد
پیش لب و رویت شکر و شیر چه باشد
در خواب سر زلف تو می بینم و این را
جز رنج دل شیفته تعبیر چه باشد
گویند که آشفته و زنجیر ولی ما
آشفته چنانیم که زنجیر چه باشد
صوفی اگر آن روی نبیند بگذارش
کان مرغ ندانست که انجیر چه باشد
گفتی دل خود را سپر تیر غمم کن
شمشیر بیاور سپر و تیر چه باشد
ما را غم هجران تو بد واقعه ای بود
این واقعه را چاره و تدبیر چه باشد
گویی که به تقصیر ز ما کام نیابی
جان می دهم از عشق تو تقصیر چه باشد
ای اوحدی از خوان غم عشق دلت را
غیر از جگر سوخته توفیر چه باشد
معشوقه به زر نرم شود گر تو نداری
خاموش نشین این همه تقریر چه باشد

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
دوشت به خواب دیدم تعبیر این چه باشد
با من به خشم بودی تاثیر این چه باشد
گفتم که بوسه ای ده انگشت را به طیره
بر هر دو لب نهادی تقریر این چه باشد
چون مشرف غم خود کردی دل مرا تو
با من یکی نگویی توفیر این چه باشد
گفتم وصال گفتی هذا فراق بینی
بس مشکل آیتست این تفسیر این چه باشد
خطیست بر لب تو بس دلپذیر و بر من
روشن نگشت گویی تحریر این چه باشد
گفتی دل تو با من تقصیر کرد جانا
زین دل چه گرد خیزد تقصیر این چه باشد
از دردت اوحدی را آرام نیست یک دم
درمان او چه سازم تدبیر این چه باشد

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - - | - - U | - U - -
آن کس که دلیش بوده باشد
و آن دل صنمی ربوده باشد
آن ساده چه داند این حکایت
کو را ستمی نسوده باشد
دود دل ما کسی ببیند
کش آینه زدوده باشد
ای مدعی از نکوهش ما
بگذر تو که ناستوده باشد
آن روز بیا و دیده دربند
کو پرده ز رخ گشوده باشد
آن یار که در وفاش تا روز
بیدارم و او غنوده باشد
گفتی سرفتنه ایش بودست
جز کشتن ما چه بوده باشد
قاصد که ببرد نامه من
چون نامه بدو نموده باشد
دانم که به وصف من رقیبش
عیبی دو سه در ربوده باشد
گو قصه دوستان خود دوست
از بد گویان شنوده باشد
تا گندم اوحدی رسیدن
دشمن چو خورد دروده باشد

وزن: مَفْعُولْ مَفاعِلُنْ فَعولُنْ
بحر: هزج مسدس اخرب مقبوض محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - U - | U - -
او همانا نابه شبهای من نشنیده باشد
ورنه هم بر گریهای زار من بخشیده باشد
نی چه باک از ناله من لاله رویی را که صد پی
همچو گل برگریه شبگیر من خندیده باشد
ماه گردون از برای گرد خاک آستانش
ای بسا شبها که گرد کوی او گردیده باشد
گفتمش بر روی خاک آلود من نه پای گفتا
چون نهم بر خاک پایی را که جایش دیده باشد
بارها پیچیده باشد بر سرم سودا و رفته
پیش آن بدمهر و از من روی بر پیچیده باشد
او مرا خاطر برنجاند من او را عذر خواهم
همچنان گویم مبادا خاطرش رنجیده باشد
اوحدی را ناپسندی گفت و هر کس کان حکایت
کرده باشد گوش می دانم که نپسندیده باشد

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
چون من سر تو دارم سامانم از که باشد
دردم تو می فرستی درمانم از که باشد
گفتی برو ز پیشم خود می روم ولیکن
زین غصه گر بمیرم تاوانم از که باشد
چون در فراق خویشم زار و ضعیف کردی
گر بار غم کشیدن نتوانم از که باشد
دردم همی فرستی هر ساعت از برخود
باز آر به درد دوری درمانم از که باشد
چون بوسه ای به زاری هرگز نمی دهی تو
گر بعد ازین به زورت بستانم از که باشد
دوشم به طنز گفتی کز کیست این فغانت
زخم تو می خورم من افغانم از که باشد
جوری که می پسندی بر اوحدی نهانی
گر در میان مردم برخوانم از که باشد

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - - | - - U | - U - -
بی روی تو جان در تن بیمار همی باشد
دل شیفته می گردد تن زار همی باشد
خو کرد دل ریشم با روی تو وین ساعت
روزی که نمی بیند بیمار همی باشد
در کار سر زلفت یک لحظه که می پیچم
دست و دل من سالی از کار همی باشد
اول بتو دادم دل آسان و ندانستم
کین کار به آخر در دشوار همی باشد
از عشق حذر کردن سودی نکند زیرا
کاری که بخواهد شد ناچار همی باشد
اندک نشمارم من سودای تو گر اندک
چندی چو فراهم شد بسیار همی باشد
چون اوحدی از دیده خوابم نبرد کلی
گر فتنه چشم تو بیدار همی باشد

وزن: مَفْعُولْ مَفاعیلُنْ مَفْعُولْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - - | - - U | U - - -
ز بلبل بوستان پر ناله و فریاد خواهد شد
که صحرا سبز و گلها سرخ و دلها شاد خواهد شد
عروس گل ز اطراف چمن در جلوه می آید
بیا گو بلبل مشتاق اگر داماد خواهد شد
ز بس کالحان داودی ز مرغان عزیمت خوان
به گوش من رسید امشب زبورم یاد خواهد شد
چنان می نالم از سودای آن گل چهره هر صبحی
که از نالیدن من عندلیب استاد خواهد شد
ز عشق روی آن لیلی من ار مجنون شوم شاید
که گر شیرین ببیند روی او فرهاد خواهد شد
نه تنها آبرویم برد و در جانم فگند آتش
که خاکم کرد و خاکم نیز هم بر باد خواهد شد
گرفتم کاوحدی آزاد گشت از هر که در عالم
ز بند او نمی دانم که چون آزاد خواهد شد

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
موسم گل دو سه روزست به سر خواهد شد
می درآید که گل زرد به در خواهد شد
چون فلک روی زمین از سمن و سوسن و گل
همه پر زهره و برجیس و قمر خواهد شد
غنچه چون با لب خشک آمده بود از اول
غالب آنست که با دیده تر خواهد شد
غصه چون دست برآرد تو به می دست گرای
که چو سرمست شوی غصه به سر خواهد شد
دیگر از بهر جهان حال دگر گونه مکن
که جهان دیگر و این حال دگر خواهد شد
مدعی تا دل ما عشق نورزد پس ازین
گو مده پند که این رنج بتر خواهد شد
تیر عشق از چپ و از راست روانست هنوز
گو بنه تن به هلاک آنکه سپر خواهد شد
اوحدی نام طلب کن تو که این قالب و قلب
وقت آنست که بی عین و اثر خواهد شد
رندی و عاشقی از خلق چه پوشانی حال
که جهان را هم ازین حال خبر خواهد شد

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
حسن بدکان نشست عشق پدیدار شد
حسن فروشنده گشت عشق خریدار شد
خلوت دل چون ز دوست پر شد و پر کرد پوست
واقعه انبوه گشت داعیه بسیار شد
آمد و شد در گرفت از چپ و از راست دوست
دل به تماشای او بر در و دیوار شد
پرده ز رخ دور کرد شهر پر از نور کرد
دیدن او سهل گشت دادن جان خوار شد
در دو جهان ذره ای بی هوس او نماند
از همه ذرات کون او چو خریدار شد
حسن که شایسته بود بر زد و بر تخت رفت
عشق که دیوانه بود سر زد و بردار شد
بر تن من بار بست حسن چو نیرو گرفت
بر دل من زور کرد عشق چو در کار شد
صورت لیلی رخی صبح چو در دادمی
فتنه در آمد ز خواب عربده بیدار شد
دل در غارت گرفت ترک عمارت گرفت
تا چه خرابی کند عشق چو معمار شد
هر چه به جز یاد او قیمت و قدری نیافت
هر چه به جز عشق او پست و نگونسار شد
از دل من عشق جست نقش دویی چون بشست
شب همه معراج گشت رخ همه دیدار شد
من چو ز من گم شدم غرق ترحم شدم
دوست مرا دوست داشت یار مرا یار شد
گر چه جزین چند بار فتنه او دیده ام
بنده این بار من کین همه انبار شد
اوحدی از دست عشق تا قدحی نوش کرد
رخ به خرابات کرد رخت به خمار شد

وزن: مُفْتَعِلُنْ فاعِلُنْ مُفْتَعِلُنْ فاعِلُنْ
بحر: منسرح مطوی مکشوف
نشانه‌های عروضی: - U U - | - U - | - U U - | - U -
گل ز روی او شرمسار شد
دل چو موی او بی قرار شد
ماه بر زمینش نهاده رخ
چون بر اسب خوبی سوار شد
وانکه دید روی نگار من
ز اشک دیده رویش نگار شد
سر به خاک پایش در افکنم
چون که دست عقلم ز کار شد
می که نوشیدم آتشی بر زد
غم که پوشیدم آشکار شد
همرهان من گو سفر کنید
کاوحدی به دامی شکار شد

وزن: فاعِلاتُ فَعْ فاعِلاتُ فَعْ
نشانه‌های عروضی: - U - U | - | - U - U | -
خواهم شبی بر آن دهن تنگ میر شد
کامشب مرا تعلق او در ضمیر شد
این باد زلف اوست که باد بنفشه برد
وین خاک کوی او که نسیمش عبیر شد
از هجر آن پری که خمیرم ز خاک اوست
خاک جهان ز خون دو چشمم خمیر شد
مهر خود از دلم دگران گو برون برید
کم در درون محبت او جایگیر شد
در جان دوست هیچ اثر خود نمی کند
آن نالها که از دل من بر اثیر شد
ای مدعی دگر به خلاصش نظر مدار
مرغی که صید آن صنم بی نظیر شد
گر زخم تیر غمزه خوبان ندیده ای
از اوحدی شنو که درین درد پیر شد

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
دل اسیر حلقه آن زلف چون زنحیر شد
تن ز استیلای هجر آن پریرخ پیر شد
چون کمان بشکست پشت عالیم را در فراق
نوک مژگانش ز بهر کشتن من تیر شد
نیست جز سودای زلف همچو قیرش در سرم
از برای آن تنم چون موی و دل چون قیر شد
دوش می گفتم برون آیم بگیرم دامنش
آب چشم من روانی رفت و دامن گیر شد
یک شب از شبهای هجران زلف او دیدم به خواب
بعد از آن عمر درازم در سر تعبیر شد
چون غلامان جان من بر لب ز تلخی می رسید
دشمن من بر لب شیرین او چون میر شد
همچو زر شد کار بسیاران ز لعل او ولی
اوحدی را ناله از سودای او چون زیر شد

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
کمان مهر ترا چرخ چنبری نکشد
فروغ روی ترا جرم مشتری نکشد
چنین که چشم تو آهنگ دین من دارد
حدیث من چه کند گر به کافری نکشد
به گرد کوی تو دیوانه وار کی گردم
گرم کمند دو زلف تو ای پری نکشد
بدان صفت که کمر در میان کشید ترا
میان ما عجبست ار به داوری نکشد
گرم چو عود نخواهی نشاند بر آتش
به باد گوی که آن زلف عنبری نکشد
دلم به جان غم عشق تو میکشد تا هست
ولی تنم ز ضعیفی و لاغری نکشد
به وصف روی منیر تو اوحدی پس ازین
سفینها بنویسد که انوری نکشد

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
یار ز پیمان ما گر چه سری می کشد
بار غمش را دلم بی جگری می کشد
آن بر و آن دوش را هم به کنار آورم
گر چه به ناز از برم دوش و بری می کشد
گر چه دلیلیم نیست در شب تاریک هجر
می روم این راه کو هم به دری می کشد
سینه سپر کرده خلق تیر غمش را و او
دم بدم آن تیر هم بر سپری می کشد
گرچه نداریم هیچ دل به سر کوی او
از لب و از چشم مات خشک و تری می کشد
تن چو خیالی شدست زانکه به روزی چنین
دل به خیال رخش دردسری می کشد
بر دلم اندیشهاست ساکن و سنگین چو کوه
کو به میانی چو موی چون کمری می کشد
از خبر وصل او تا دل ما خوش کند
باد ز هر گوشه ای هم خبری می کشد
جز غمش ای اوحدی بر دل و برجان منه
محنت گیتی بهل تا دگری می کشد

وزن: مُفْتَعِلُنْ فاعِلُنْ مُفْتَعِلُنْ فاعِلُنْ
بحر: منسرح مطوی مکشوف
نشانه‌های عروضی: - U U - | - U - | - U U - | - U -
دی رفتم اندر کوی او سرمست ناگه جنگ شد
امروز زانم تنگدل کان جای بر وی تنگ شد
گوید به مستی سوی من منگر مرو در کوی من
باز آن بت دلجوی من بنگر چه شوخ و شنگ شد
هر دم چو ازینگی دگر خواهد دل ما سوختن
منشان بر آتش خویش را ایدل که کار ازینگ شد
پندی که نیکو خواه من می داد بد پنداشتم
تا لاجرم در عشق او نامی که دیدی ننگ شد
رفت آن نگار خانگی در پرده بیگانگی
ای ناله بر خرچنگ شو کان ماه در خرچنگ شد
از بس که کردم سرزنش دل را به یاد آوردنش
بیچاره از سرکوب پر حیران و گیج و دنگ شد
جام دلم بر سنگ زد چون بر دو زلفش چنگ زد
چشمم به خونش رنگ زد چون روی من بی رنگ شد
دارم خیال او به شب زان باده رنگین لب
جانم چو زنگی در طرب زان باده چون زنگ شد
ای اوحدی عیبش مکن گر دل پریشانی کند
کی بی پریشانی بود دل کو به زلف آونگ شد

وزن: مُسْتَفْعِلُنْ مُسْتَفْعِلُنْ مُسْتَفْعِلُنْ مُسْتَفْعِلُنْ
بحر: رجز مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: - - U - | - - U - | - - U - | - - U -
چه عشقست این که در دل شد
کزو پایم درین گل شد
به بند او در افتادم
کشیدم بند و مشکل شد
چه شربت بود عشق او
که جان را زهر قاتل شد
قیامت بیند آن دستی
کز آن قامت حمایل شد
چو با آیینه خاطر
جمال او مقابل شد
هر آن نقشی که بر دل بد
نهفته گشت و باطل شد
ازو من سایه ای بودم
به نور آن سایه زایل شد
مریدی را مرادی بد
ازان دلدار حاصل شد
ریاضت اوحدی می برد
که این درویش واصل شد

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - -
جهان از باد نوروزی جوان شد
زمین در سایه سنبل نهان شد
قیامت می کند بلبل سحرگاه
مگر گل فتنه آخر زمان شد
ز رنگ سبزه و شکل ریاحین
زمین گویی به صورت آسمان شد
صبا در طره شمشاد پیچید
بنفشه خاک پای ارغوان شد
بهار آمد بیا و توبه بشکن
که در وقتی دگر صوفی توان شد
ز رنگ و بوی گل اطراف بستان
تو پنداری بهشت جاودان شد
ولیکن اوحدی را برگ گل نیست
که او آشفته روی فلان شد

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
عشق را پا و سر پدید نشد
زین بیابان خبر پدید نشد
جز دل دردمند مسکینان
ناوکت را سپر پدید نشد
همه چیز از تو بود و در همه چیز
جز تو چیزی دگر پدید نشد
خبری شد عیان من از فکر
وز عنایت خبر پدید نشد
هر که پیش تو جان نکرد ایثار
از وجودش اثر پدید نشد
تا تو منظور بیدلان نشدی
هیچ صاحب نظر پدید نشد
اوحدی چاره ای بکن خود را
کز تو بیچاره تر پدید نشد

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
هرگز از عشقی مرا پایی چنین در گل نشد
هیچ سال این دردم اندر جان وغم در دل نشد
نیست سنگی کان ز آه آتشین من نسوخت
نیست خاکی کان ز آب دیده من گل نشد
هیچ سعیی در جهان چون سعی من ضایع نگشت
هیچ رنجی در وفا چون رنج من باطل نشد
بر تن شوریده باری این چنین سنگین نبود
بر دل آشفته کاری این چنین مشکل نشد
ضربتی چون ضربت سودای او دستی نزد
شربتی چون شربت هجران او قاتل نشد
اوحدی دل در وفا و عهد این خوبان مبند
کز غم خوبان به جز بی حاصلی حاصل نشد
گر ندیدی صورت لیلی که مجنون را بکشت
قصه مجنون نگه کن کو دگر عاقل نشد

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
هیچ روز آن رخ به فرمانم نشد
درد دل برداد و درمانم نشد
دوش راز عشق او بر مرد و زن
قصد آن کردم که برخوانم نشد
صبر از آن دلدار و دوری زان نگار
گر چه می گفتم که بتوانم نشد
از شکایت ها که هست این بنده را
یک سخن در گوش سلطانم نشد
نیست یک شب کز غم آن ماهرخ
ناله و زاری به کیوانم نشد
کی فراموشم شود یادش ز دل
نقش او چون هرگز از جانم نشد
خود نه او پیشم نمی آید به روز
شب خیالش نیز مهمانم نشد
بارها گفتم که گر دستم دهد
داد ازان دلدار بستانم نشد
اوحدی گفت آن پری در عشق ما
نرم شد خیلی ولی دانم نشد

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
کسی که چشمه چشمش چنین ز گریه بجوشد
چگونه راز دل خود ز چشم خلق بپوشد
دلی که این همه آتش درو زنند بنالد
تنی که این همه گرمی درو کنند بخوشد
حدیث ماه رخش آن چنان که هست نگویم
مرا مجال نماند ز مشتری که بجوشد
به کوشش از متصور شود وصال رخ تو
به دوستی که پشیمان شود کسی که نکوشد
ستمگرا ز غمت گر دلم خروش برآرد
عجب مدار که سنگ از چنین غمی بخروشد
ترا به دل ز که جویم گرت به ترک بگویم
بدان درم چه ستاند کسی که جان بفروشد
مرا نصیحت بسیار می کنند ولیکن
چه سود پند رفیقان چو اوحدی ننیوشد

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U - -