cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
یاران  چو صبح  ‍ ‍ قیمت وحشت گران کنید
دامان چیده را به تصنع دکان  کنید
جهد دگر به قوت ترک طلب  کجاست
کاری کز آرزو نگشاید همان کنید
معراج سعی مرد همین استقامت است
لنگی است هر قدر هوس نردبان کنید
بی حرف و صوت  معنی تحقیق روشن است
آیینه خود از نظر خود نهان کنید
توفیق فکر خویش به هرکس نمی دهند
گر جیب نیست رو بسوی آسمان  کنید
نقص وکمال و پست و بلند جهان یکی است
نقش جبین و نفس قدم امتحان  کنید
مزد تلاش علم و عمل خجلت است و بس
از عالم کرم طلب رایگان کنید
عالم همه به نیک و بد خود مقابل است
آیینه را ز حسن ادب مهربان  کنید
چون شمع  گر به معنی راحت رسیدن است
درس نشستن پی زانو روان کنید
پهلوی لاغری که قناعت نشان دهد
در نقش بوریای تجرد نهان  کنید
از شیشه دل آنچه تراود غنیمت است
قلقل اگر نماند ترنگی عیان  کنید
خورشید در تلافی سودای همت است
گر یک دو دم چو صبح ز هستی زیان کنید
روزی دو از نم عرق شرم زندگی
خاکی که باد می برد آخرگران کنید
در زبر پاست خاک مراد غرور عجز
ای غافلان تلاش همین آستان کنید
هنگامه دل است چه دنیا چه آخرت
بیدل شوید و ترک غم این و آن  کنید

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
دوستان افسرد دل چندی به آهش خون  کنید
کم تلاشی نیست گر این سکته را موزون کنید
زندگی را صفحه انشای قدرت کرده اند
تا نفس پر می زند تفسیرکاف و نون کنید
هر چه دارد عالم اخلاق بی ایثار نیست
دست بسیار است اگر از آستین بیرون کنید
منعمان تا چند باید زر به زیر خاک برد
حیف همتها که صرف خدمت قارون کنید
قید گردون ننگ دانایی ست گر فهمد کسی
خویش را زین خم برون آرید و افلاطون کنید
عالم از رشک قناعت مشربان خون می خورد
از معاش قطرگی جا تنگ بر جیحون  کنید
طبع  سرکش را به  همواری رساندن  کار کیست
سر نمی گردد جبین گرکوه را هامون کنید
میکشان گر باده  پیمایی ست منظور دوام
دور برمی گردد آخرکاسه ها واژون کنید
زندگی سهل است پاس شرم باید داشتن
جز عرق زین چشمه هر آبی که جوشد خون کنید
کاش سودایی به داغ هرزه  فکریها رسد
بی دماغ فطرتم بنگی در این معجون کنید
سوخت داغ بیکسی درآفتاب محشرم
سایه ای بر فرقم از موی سر مجنون کنید
هستی من نیست قانع با حساب نیستی
جز عدم یک صفر دیگر بر سرم افزون  کنید
میهمان چرخ مفلس بودن ازانصاف نیست
بی فضولی نیستم زین خانه ام بیرون  کنید
در شهیدان وفا تا آبرو پیداکنم
خون ندارم اندکی رخت مراگلگون کنید
دوش درمحفل به رنگ رفته شمعی می گریست
قدردانان یاد بیدل هم به این قانون کنید

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
ای هوس آوارگان چند تک و پو کنید
سعی نفس آب شد سوی عرق رو کنید
آینه دار حضور غیب پرستد چرا
حاصل تحقیق چیست  گر من و ما او کنید
مخمل و دیبا همه باب مساس هواست
نقش نی بو ریا زینت پهلو کنید
صنعت پرگار عشق حیف بود ناتمام
سر به هوا می دود توأم زانو کنید
جهد کماندار وهم صید تسلی نکرد
رم همه وقتش رم است دشت و درآهوکنید
پیش غرور فلک عجز بشر روشن است
مرد کمان نیستید نوحه به بازو کنید
گردن تسلیم عشق خط امان است و بس
بر دم تیغ قضا تکیه به این مو کنید
عالم یکتایی اش مغرض تمثال نیست
ششجهت آیینه است آینه یکسوکنید
از چمنی می رسیم باخته رنگ نگاه
گز سر سیر گلی ست حیرت ما بو کنید
ماه ز وضع هلال یافت عروج  کمال
بوی جبین برده اید پیشه ابرو کنید
ذره موهوم را شرم نسنجد به هیچ
بیدل ما را همین سنگ ترازو کنید

وزن: مُفْتَعِلُنْ فاعِلُنْ مُفْتَعِلُنْ فاعِلُنْ
بحر: منسرح مطوی مکشوف
نشانه‌های عروضی: - U U - | - U - | - U U - | - U -
گر آرزوی رستن از این دامگه کنید
آرایش بساط پر و بال ته کنید
چندان دماغ جهد ندارد شکست رنگ
از دست سوده نقش دو عالم تبه کنید
آزاده است نور دل از اقتباس غیر
قطع نظر ز منت خورشد و مه  کنید
کمفرصتی خجالت سعی کروفر است
از حرص عذرخواهی تخت وکله  کنید
شب پرده دار صبح قیامت نمی شود
موی سپید چند به صنعت سیه کنید
پیش از اجل تهیه مردن  کمال ماست
آن به که فکربیگه خود را پگه کنید
زبن پارساییی که سر و برگ خجلت است
طاعت کجاست  کاش دو روزی گنه کنید
گر خامشی چراغ فروزد در این بساط
چون شخص سرمه خورده نفس را نگه کنید
دیر و حرم به سیر گریبان نمی رسد
در عالمی که بار هوس نیست ره کنید
شایسته قبول عدم عرض نیستی ست
رویی که نیست جانب آن بارگه  کنید
ناقدردان ذره ز خورشید عافلست
بیدل گداست  شرمی از آن پادشه کنید

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
چو فقر دست دهد ترک عز و جاه کنید
سر برهنه همان آسمان  کلاه  کنید
اگر گل هوس  کهکشان زند به دماغ
اتاقه سر تسلیم برگ کاه کنید
سراغ یوسف مطلب درین بیابان نیست
مگر ز چاک  گریبان نظر به چاه  کنید
خضاب ماتم موی سفید داشتن است
ز مرگ پیش دو روزی  کفن سیاه  کنید
حریف سرو بلندش نمی توان گردید
به هر نهال کز این باغ رست آه کنید
به برق جلوه حسنش کراست تاب نگاه
غنیمت است اگر سیر مهر و ماه  کنید
درین قلمرو عبرت  کجا امید و چه یاس
ز هر رهی که بجایی رسید راه کنید
به یک قسم که ز ضبط دو لب بجا آید
زبان دعوی صد بحث بی گوا ه کنید
زساز معبد رحمت همین نواست بلند
که ای عدم صفتان کاشکی گناه کنید
ندیده اید سرانجام این تماشاگه
به چشم نقش قدم سوی هم نگاه کنید
سواد آینه شمع روشن است اینجا
چوخط به نقطه رسد نامه را سیاه  کنید
به عالمی که همین عمرو و زید جلوه گرست
خیال بیدل ما نیز گاه گاه  کنید

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
ای بیخردان طور تعین نگزینید
با سجده بسازید که اجزای زمینید
درکارگه شیوه تسلیم  عروجی ست
چندانکه نشان  کف پایید جبینید
اینجا طرب وهم اقامت چه جنون است
در خانه نیرنگ حنابندی زینید
امروز پی نام و نشان چند دویدن
فردا که  گذشتید نه آنید نه اینید
اندیشه هستی  کلف همت مردست
دامن ز غباری که نداربد بچینید
چون شمع هوس سر به هوا چند فرازید
گاهی زتکلف ته پا نیز ببینید
زین نسبت دوری که به هستی ست عدم را
کم نیست که چون ذره به خورشید قرینید
در عالم تجرید چه فرصت  شمریهاست
تا صبح قیامت نفس باز پسینید
رفتید و نکردید تماشای گذشتن
ای  کامن دمی چند به یکجا بنشینید
هرچند نفس ساز کند صور قیامت
در حوصله های مگس و پشه طنینید
عنقا چه نشان می دهد از شهرت موهوم
چشمی بگشایید که نام چه نگینید
تمثال غبار من و مایید چو بیدل
صد سال  گر آیینه زدایید همینید

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
دل خلوت اندیشه یار است ببینید
این آینه در شغل چه کار است ببینید
زان پیش که بر خرمن ما برق فرو شد
آن شعله که امروز شرار است   ببینید
در بحر چو گوهر نتوان چشم گشودن
امروز که  گوهر به کنار است ببینید
بر نسخه هستی مپسندید تغافل
هرچند خطش جمله غباراست ببینید
حرفیست به نقش آمده نیرنگ دو عالم
دیگر به شنیدن چه مدار است ببینید
سرمایه هر ذره ز خورشید مثالیست
این قبافله ها آینه بار است ببینید
ازکثرت آیینه رعنایی آن  گل
هر بلبل ازین باغ هزار است ببینید
از حلقه زنجیر تحیر نتوان جست
هر ششجهت آیینه دچار است ببینید
از جلوه چه لازم به خیال آینه چیدن
ای غیرپرستان همه یار است ببینید
هرگه مژه برهم رسد این باغ خزان است
تا فرصت نظاره بهار است ببینید
هرجا نم اشکی بتپد در کف خاکی
ای خوش نگهان بیدل زار است ببینید

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
کو رنگ  چه بو جلوه یارست ببینید
گل نیست همان لاله عذارست ببینید
زبن برگ  گلی چند که آیینه رنگند
آن دست  که بیرون نگارست ببینید
آفاق به عرض اثر خویش اسیرست
صیاد همین گرد شکارست ببینید
بر صفحه آتش زده عمر منازبد
فرصت چقدر سبحه  شمارست ببینید
این دشت که جولانگه صد رنگ تمناست
ای آبله پایان همه خارست ببینید
خونگرمی عشق آینه پرداز  بهارست
کو غنچه چه گل بوس و کنارست ببینید
یک سجده نپیمود طلب بی عرق شرم
پیشانی ما آبله دارست ببینید
آن رنگ کز اندیشه برون است خیالش
دیگر نتوان دید بهارست ببینید
عمری ست تماشاکده شوخی نازیم
آیینه ما با که دچارست ببینید
بیدل ز نفس آینه ام یأس خروش است
کای دیده وران این چه غبارست ببینید

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
چینی هوسان عبرت مستور ببینید
رسوایی موی سر فغفور ببینید
دام است پراکنده و صیدی به نظر نیست
هنگامه  ی این سلسله  ی کور ببینید
بی پرده عیان است چه دنیا و چه عقبا
در بستن مژگان همه را عور ببینید
خلقی است درین عرصه جنون تاز تعین
کر و فرآثارپر مور ببینید
این سال و مه عیش  که دیدید ز احباب
تا حشر همان عبرت عاشور ببینید
روزی دو تماشای حلاوتگه هستی
از روزنه خانه زنبور ببینید
اشکال درین دشت و در آثار سیاهی است
نزدیکی هر جلوه ز خود دور ببینید
صد فاید در پرده اخلاق نهان است
مرهم شده بر هیأت ناسور ببینید
الفتکده انجمن آرایی مستان
در یکدلی از خوشه انگور ببینید
ذرات جهان چشمه انوار تجلی است
هرسنگ که آید به نظرطورببینید
تمییز بد و نیک درین بزم حجاب است
تا هست نگه مایه مقدور  ببینید
آن جلوه  که در عالم امکان نتوان دید
در آینه بیدل معذور ببینید

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
چه ممکن است که عاشق گل و سمن گوید
مگر به یاد تو خون گرید و چمن گوید
زبان حیرت دیدار سخت موهوم است
نفس در آینه  گیریم تا سخن  گوید
به عشق عین طلب شوکه دیده یعقوب
سفید ناشده سهل است پیرهن  گوید
تمیز کار محبت ز خویش بیخبری ست
وفا نخواست که پروانه سوختن گوید
کسی ندید درین دیر ناشناسایی
برهمنی  که بتش نیز برهمن  گوید
به حرف راست نیاید پیام مشتاقان
مگر تپیدن دل بی  لب و دهن  گوید
زحرف و صوت به آن رنگ محو معنی باش
که جان به  گوش خورد گرکسی بدن  گوید
بهانه جوست جنون درکمینگه عبرت
مباد بیخبری حرفی از وطن  گوید
ز لاف عشق حذرکن فسانه بسیار است
چه لازم است کسی حرف خون شدن گوید
قبای ناز نیرزد به وهم عریانی
که چشم از دو جهان پوشد وکفن گوید
مآل کار من و ما خموشی است اینجا
ز شمع می شنوم آنچه انجمن  گوید
ز بس به عشق تو گمگشته خودم بیدل
به یاد خویش  کنم ناله هرکه من  گوید

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
خوش خرامان داد طبع سست بنیادم دهید
خاک من بیش از غباری نیست بر بادم دهید
در فرامش  خانه هستی عدم گم کرده ام
یادی از کیفیت آن الفت آبادم دهید
از خیالش در دلم ارژنگها خون می خورد
یک سر مو کاش سر در کلک بهزادم دهید
نغمه دردی به صد خون جگر پرورده ام
گر دماغی هست  گاهی دل به فریادم دهید
زین تهی دستی  که بر سامان فقر افزوده ام
صفر اعداد کمالم منصب صادم دهید
خون مشتاقان نباید بی تامل ریختن
زان مژه نیش جگرکاوی به فصادم دهید
فرصت سعی فنا ذوق وصال دیگر است
جان کنی  گر رخصتی دارد به فرهادم دهید
تا نخندد از غبارم تهمت آزادگی
بعد مردن هم کف خاکم به صیادم دهید
نیست چون آیینه دل پرده ناموس حسن
شیشه مقداری به یاد آن پریزادم دهید
پر فرامش رفته ام دور از طربگاه وفاق
گر به یاد کس رسم از حال من یادم دهید
سرمه ام  پیش که نالم  شرم آن چشمم گداخت
خامشی هم بی تظلم نیست گر دادم دهید
واگذاریدم چو بیدل با همین یاس و الم
کو دماغ زنده بودن تا دل شادم دهید

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
امروز نوبهارست ساغرکشان بیایید
گل جوش باده دارد تاگلستان بیایید
در باغ بی بهاریم  سیری  که در چه  کارم
گلباز انتظاریم بازی کنان بیایید
آغوش آرزوها از خود تهی ست اینجا
در قالب تمنا خوشتر ز جان بیایید
جز شوق راهبر نیست اندیشه خطر نیست
خاری در این گذر نیست دامن کشان بیایید
فرصت شرر نقابست هنگامه شتابست
گل پای در رکابست مطلق عنان بیایید
گر خواهش فضولیست جز وهم  مانعش  کیست
باغ است خانه ای نیست تا میهمان بیایید
امروز آمدنها چندین بهار دارد
فرداکراست امید تا خود چسان بیایید
ای طالبان عشرت دیگرکجاست فرصت
مفت است فیض صحبت گر این زمان بیایید
بیدل به هرتب وتاب ممنون التفاتی ست
نامهربان بیایید یا مهربان بیایید

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - - | - - U | - U - -
یاران در این بیابان از ما اثر مجویید
گمگشتگی سراغیم ما را دگر مجویید
رنگی  کزین  چمن جست  با هیچکس نپیوست
گرد خرام فرصت از هر گذر مجویید
خفت زکفه ما معراج بی  وقاری ست
خود سنج انفعالیم سنگ از شرر مجویید
در پیری از سر حرص مشکل بود گذشتن
زین تیغ زنگ فرسود آب اینقدر مجویید
پا را جدا ز دامن تمکین چه احتمال است
در خانه آنچه  گم شد بیرون در مجویید
رنگ پریده ای هست فرصت کمین وحشت
پرواز مقصد ما زین بال و پر مجویید
بی دستگاه تحقیق پوچ است ناز فطرت
گر مغز معنیی نیست جز مو به سر مجویید
عقل و دلایل علم پامال برق عشقند
شب  را به شمع و مشعل  پیش سحر مجویید
چون شمع  شرم مقصد بر خاک دوخت مژگان
سر رفته رفته باشد زین بیشتر مجویید
هرجا نفس فروماند بر دل فتاد بارش
گم گشتن پی موج جز در گهر مجویید
جایی که یأس بیدل نالد ز بینوایی
نم از مژه مخواهید آه از جگر مجویید

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - - | - - U | - U - -
ستمکش تو به قاصد اگر دهد کاغذ
به سیل اشک زند دست و سر دهدکاغذ
ز نقطه تخم امیدم دماند ریشه به خط
چه دولت است که ناگه ثمر دهد کاغذ
چسان صفای بناگوش او کنم تحریر
اگر نه مطلع فیض سحر دهد کاغذ
سیاه کرد فلک نامه امید مرا
برای آن که به هر بی بصر دهد کاغذ
ز دود کلفت دل رنگ نامه ام ابری ست
مگر به او خبر از چشم تر دهد کاغذ
به هر دلی رقم داغ عشق مایل نیست
بگو به لاله که خوش رنگ تر دهد کاغذ
چه دود دل که نپیچیده ای به پرده خط
عجب مدار که بوی جگر دهد کاغذ
هزار نقش ز هر پرده روشن است اما
به بی سواد چه عرض هنر دهد کاغذ
نفس مسوز به پرواز لاف ما و منت
به شعله تا چقدر بال و پر دهد کاغذ
به مفلسی نتوان لاف اعتبار گرفت
که عرض قدر به افشان زر دهد کاغذ
تهی ز کینه مدان طینت تنکرویان
ز سنگ عرض شرر بیشتر دهد کاغذ
به دست غیر تو آیینه دادم و خجلم
چو قاصدی که به جای دگر دهد کاغذ
قلم به حسرت دیدار عجز تحریر است
بیاض دیده به مژگان مگر دهد کاغذ
سفینه در دل دریا فکنده ام بیدل
مگر ز وصل  کناری خبر دهد کاغذ

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
ای ساز بر و دوش تو پیراهن کاغذ
تا چند به هر شعله زنی دامن کاغذ
کس نیست  که بر خشکی طبعت نستیزد
گر آتش وگر آب بود دشمن کاغذ
بی کسب هنر فیض قبولی نتوان یافت
تا حفظ نماید نتوان خواندن کاغذ
هر نامه بی مطلب ما جای رقم نیست
قاصد نفسی سوخته در بردن کاغذ
گر آگهی  آیینه ات از زنگ بپرداز
ای علم تو مصروف سیه کردن  کاغذ
سهل است به هر شیشه دلی تیغ  کشیدن
دارد نم آبی شرر خرمن  کاغذ
هر نقطه که از شوخی خال تو نویسند
آرام نگیرد چو شرر بر تن  کاغذ
از راه تو آسان نرود نقش جبینم
خط پنجه دیگر زده در دامن کاغذ
تسلیم من از آفت  گردون نهراسد
بر هم نخورد حرف به پیچیدن کاغذ
ثبت است جواب خط عاشق به دریدن
درباب صریر قلم از شیون  کاغذ
فریادکه در مکتب بیحاصل امکان
یک نسخه نیرزید بگرداندن  کاغذ
بیدل دل عاشق به هوس رام نگردد
اخگر نشود تکمه پیراهن  کاغذ

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
ای شعله نهال از قلمت  گلشن  کاغذ
دود از خط مشکین تو در خرمن  کاغذ
خط نیست که گل کرد از آن کلک گهربار
برخاسته از شوق تو مو بر تن  کاغذ
با حسرت دل هیچ نپرداخت نگاهت
کاش آینه می داشت فرستادن کاغذ
لخت جگرم سد ره ناله نگردید
پنهان نشد این شعله به پیراهن کاغذ
از وحشت آشوب جهان هرچه نوشتم
افشاند خط از خویش پر افشاندن کاغذ
سهل است به این هستی موهوم غرورت
آتش نتوان ریخت به پرویزن کاغذ
با تیغ توان شد طرف از چرب زبانی
در آب چو روغن نبود جوشن کاغذ
بر فرصت هستی مفروشید تعین
گو یک دو شرر چین نکشد دامن کاغذ
چون خامه خجالت کش این مزرع خشکیم
چیدیم نم جبهه به افشردن کاغذ
بیدل سر فواره این باغ نگون است
تاکی به قلم آب دهی گلشن کاغذ

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
از غبار جلوه غیر تو تا بستم نظر
چون صف مژگان دو عالم محو شد در یکدگر
بسته ام محمل به دوش یأس و از خود می روم
بال پروازی ندارد صبح جز چاک جگر
خدمت موی میانت تاکه را باشد نصیب
گلرخان را زین هوس زنار می بندد کمر
چون گهر زین پیش سامان سرشکی داشتم
این زمانم نیست جزحیرت سراغ چشم تر
وحشت حسرت به این کمفرصتی مخمورکیست
صورت خمیازه دارد چین دامان سحر
عالمی را از تغافل ربط الفت داده ایم
نیست مژگان قابل شیرازه بی ضبط نظر
این تن آسانی دلیل وحشت سرشار نیست
هرقدر افسرده گردد سنگ می بندد کمر
گر فلک بی اعتبارت  کرد جای شکوه نیست
بر حلاوت بسته ای دل چون  گره در نیشکر
فکر فردا چند از این خاک غبار آماده است
هم  تو خواهی بود صبح خویش یا صبح دگر
سیر رنگ و بو هوس داری زگل غافل مباش
شوخی پرواز نتوان دید جز در بال و پر
چند باید شد هوس فرسود کسب اعتبار
سر هم ای غافل نمی ارزد به چندین دردسر
منزل سرگشتگان راه عجز افتادگی ست
تا دل خاک است بیدل اشک را حد سفر

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
بر تماشای فنایم دوخت پیریها نظر
یافتم در حلقه گشتن حلقه چشم دگر
از هجوم حیرتم راه تپیدن وانشد
پیکرم سر تا قدم اشکی ست در چشم گهر
رفت آن سامان که در هر چشم سیلی داشتم
این زمانم آب باید شد به یاد چشم تر
چون سپند آخر نمی دانم کجا خواهم رسید
می روم از خود به دوش ناله های خود اثر
معنی دل در خم و پیچ امل  گم  کرده ام
یک گره تا کی به چندین رشته باشد جلوه گر
بسکه سامان بهار عیش امکان وحشت است
می زند گل از نفس چون صبح دامن بر کمر
شبنمی در کار دارد گلشن عرض قبول
جز خجالت هرچه آن جا می توان بردن مبر
جوهر اصلی ندامت می کشد از اعتبار
رو به ناخن می کند چون سکه پیدا کرد زر
لب گشودنهای ظالم بی  غبار کینه نیست
می شمارد عقده های سنگ پرواز شرر
عافیت مخمور شد تا ساغر جرأت زدیم
آشیان خمیازه  گشت از دستگاه بال و پر
دود سودای تنزه از دماغ خود برآر
گر پری خواهی تماشاکن دکان شیشه گر
در دکان وهم و ظن بیدل قماش غیر نیست
خودفروشیهاست آنجا غیر ما از ما مخر

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
چه رسد ز نشیه معنوی به دماغ بی حس بی خبر
ز پری پیامی اگر بری به دکان شیشه گران مبر
در اعتباری اگر زنی مگذر ز ساز فروتنی
که به کام حاصل مدعا به تلاش ریشه رسد ثمر
به وداع قافله هوس  دل جمع ناقه کش تو بس
نگذشته محمل موج کس  ز محیط جز به پل گهر
نگهی  که در چمن ادب  هوس انتظار چه عبرتی
چو سحر ز چاک دل آب ده  به  گلی  که خنده زند به سر
چو سرشک تا نکشی تری  مگذر ز جاده خودسری
ستم است رنج قدم بری به خرام آبله درنظر
به شمار عیب گذشتگان  مگشا ز هم لب تر زبان
اگر از حیا نگذشته ای به فسانه پرده  کس مدر
سر و برگ فرصت  آگهی همه سوخت غفلت  گفتگو
چو چراغ انجمن نفس به فسانه شد شب ما سحر
غم بی تمیزی عافیت نشود ندامت هوش  کس
به چه سنگ  کوبم از آرزو سر ناکشیده به زبر پر
هوس حلاوت این چمن نسزد به جبهه  گره زدن
به هوا چه خط  که نمی کشد تری از طبیعت نیشکر
نرسید دامن همتی به تظلم غم بیکسی
زده ایم دست بریده ای به زمین چو بهله بی کمر
به صفی که تیغ اشارتش کند امتحان جفاکشان
فکند جنون گذشتگی سربیدل از همه پیشتر

وزن: مُتَفاعِلُنْ مُتَفاعِلُنْ مُتَفاعِلُنْ مُتَفاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: U U - U - | U U - U - | U U - U - | U U - U -
در طلسم درد از ما می توان بردن اثر
گرد ما چون صبح دارد دامن چاک جگر
گرمی هنگامه هستی نگاهی بیش نیست
شمع را تار نفس محو است در مد نظر
زین محیط آخر به جرم عافیت خواهیم رفت
موج آرامیده دارد چین دامان گهر
بسکه جز عریان تنی ها نیست سامان کسی
پوست جای سایه می ریزد نهال بارور
صحبت نیکان علاج کین ظالم می شود
در دل خارا به آب لعل اگر ریزد شرر
خفت ابله دو بالا می زند در مفلسی
می شود از خشک گردیدن سبکتر چوب تر
از مدارا غوطه در موج حلاوت خوردن است
چرب و نرمیها زبان پسته  گیرد در شکر
ای حباب از زورق خود اینقدر غافل مباش
نیست در دریای امکان جز نفس موج خطر
فکر جمعیت در این گلشن گل بیحاصلی ست
غنچه از هر برگ دارد دست نومیدی به سر
سایه گم گشته را خورشید می باشد سراغ
قاصدت هم از تو می باید ز ماگیرد خبر
بیش از این بر ناز نتوان خفت تمکین  گماشت
ای خرامت موج گوهر اندکی آهسته تر
سجده عجز است بیدل ختم  کار سرکشی
عاقبت از داغ تیغ شعله اندازد شرر

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
در گلستانی که سرو او نباشد جلوه گر
شاخ گل شمشیر خون آلودم آید در نظر
دست جرأتها به چین آستین  گردد بدل
تا تواند حلقه گردیدن به آن موی  کمر
تا کند روشن سواد مصرع ابروی او
می نویسد مد بسم الله ماه نو به زر
بر ندارد دست زنگار از کمین آینه
هر که را ذوق نمایش بیش    کلفت بیشتر
در تمیز آب و رنگ سرو و گل عاری مباش
لفظ موزون دیگر است و معنی رنگین دگر
عالم امکان نمی ارزد به چندین جستجو
زین ره آخر می بری خود را دگر زحمت مبر
محو شوقم   تهمت آلود فسردن نیستم
در گریبان تأمل قطره ها دارد گهر
قصه  ها محو است در آغوش بخت تیره ام
شام من جای نفس عمریست می دزدد سحر
اندکی پیش آ   که حیرت نارسای جرأت است
چشم از آیینه نتوان داشت بردارد نظر
دل نه  تنها بیدل از برق تمنا سوختیم
دیده هم از مردمک دارد گل رعنا ثمر

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
دست داری برفشان چون کل در این کلزار زر
داغ می خواهی بنه چون لاله درکهسار سر
تا مگر در بزمگاه عشق پروازت دهند
همچو پروانه به موج شعله ای بسپار پر
تو درون خانه مست خواب و در بیرون در
در غمت از حلقه دارد دیده بیدار در
دشمن مشق رسایی نیست جزنفس لعین
کوش آن دارد که  گشت از مکر این مکارکر
هر سحرگه غوطه ها در اشک بلبل می زند
نیست از شبنم چمن را جامه و دستار تر
از غبار خاطر من جوهری آرد به کف
بگذرد تیغ خیالش از دل  افگارگر
غیر بار عشق هر باری که هست افکندنی ست
بیدل ار باری بری  باری به دوش این باربر

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
زاهد ز دعوت خلق دارد عجب  کر و فر
گر کوشه گیری این است رحمت به شور محشر
واعظ به اوج معنی  گر راه شرم دارد
باید ز خود برآید بر پایه های منبر
جهدی  که نور فطرت بی نور برنتابد
از قول و فعل شخص است اندیشه ها مصور
سرمنزل تسلی سیر قفای زانوست
فرسخ شماره ای نیست از موج تا به  گوهر
حکم صفای فطرت در سکته هم روان است
آب  گهر نسازد استادگی مکدر
هرچند ناتوانم  با ناله پرفشانم
بیمار عشق دور است از التفات بستر
مپسند طبع آزاد تهمت کش تعلق
من الاخیر منشان بر کشتی قلندر
پست و بلند مژگان سد ره نگه چند
اوراق این گلستان بر هم گذار و بگذر
حیرت سرای تحقیق صد چشم بازدارد
چون خانه های زنجیر موضوع حلقه در
آینه تا قیامت حیران خاک لیسی ست
خشکی  نمی توان برد از چشمه سکندر
نقش بساط فغفور آشفته می نوشتند
سر زد زموی چینی  آخر خطی به مسطر
صد شکر شکوه  کس از عجز ما نبالید
فربه نشدگره هم زین رشته های لاغر
چون سایه سعی پستی تشویش لغزش داشت
خاکم به مشق راحت  گفت اندکی فروتر
صد رنگ جلوه در پیش اما چه می توان کرد
افسون وعده دارد گل بر بهار دیگر
بیدل در این هوسگاه تا چند خود نمایی
ساز تغافلی هم آیینه شد مکرر

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - - | - - U | - U - -
سعی نفس  کفیل  توست زحمت جستجو مبر
ربشه دواندنش بس ست پای رسیدن ثمر
درخط مرکز وفا ننگ بلند و پست نیست
سر به طواف پا بریم  گر نرسد قدم به سر
داغ فسون هستی ام معنی دل ز ما مپرس
آینه را نفس زدن برد به عالم دگر
شرکت انفعال خلق جوهر نشیه حیاست
بر نم جبهه ام فزود دامن هرکه گشت تر
عمرگذشت و می کشد ساز ادب ترانه ام
ناله ای از میان او یک دو عدم به پرده تر
دل به ادبگه وفا داشت سراغ مدعا
شاهد پرده حیا گفت همان برون در
درخور عرض راز دل بخیه گشاست زخم لب
تا ندرند پرده ات پرده هیچکس مدر
طور ز آه بیدلی سینه به برق داد و سوخت
عشق گر این پیام اوست وای به حال نامه بر
آینه زنگ خورد و رفت  صیقل  ما چه ممکن است
از شب ما سلام گوی شام تو گر شود سحر
عجز به سر نمی کشد غیر کدورت از صفا
سیر پری ز سنگ کن بی نفس است شیشه گر
طاقت یک جهان طلب در دل بی دماغ سوخت
راه هزار موج زد آبله پایی گهر
بیدل اگر نشسته ایم راه هوس نبسته ایم
دامن ماست زیر سنگ نی سر ما به زیر پر

وزن: مُفْتَعِلُنْ مَفاعِلُنْ مُفْتَعِلُنْ مَفاعِلُنْ
بحر: رجز مثمن مطوی مخبون
نشانه‌های عروضی: - U U - | U - U - | - U U - | U - U -
شبی که شعله یاد تو داشت سیر جگر
چو اخگرم عرق چهره بود خاکستر
سراغ صبح مهیای ساز گم شدن ست
نموده اند مرا در شکست رنگ اثر
سبکروان فنا با نفس نمی سازند
ز دود ریشه ندارند دانه های شرر
کمال سوختگان پیچ و تاب نومیدی ست
فتیله آینه داغ را بود جوهر
به محفلی که نگاهش تغافل آلودست
به گرد حلقه ماتم تپد خط ساغر
به وصف صبح بناگوش او چه پردازد
ز رشته است نفس خشک در دل گوهر
مناز بر هنر ای ساده دل که آینه ها
ز دست جوهر خود خاک کرده اند به سر
فروغ محفل بی آبروی عمر هواست
به جز نفس نتوان رفتن از بساط سحر
تپش  کدورتم از طبع منفعل نرود
نمی رود به فشردن غبار دامن تر
خروش اهل حیا پرده دار خاموشی ست
صدای  کاسه چشم است پیچ و تاب نظر
گرفتم آنکه به خود وارسی چه خواهی دید
چو عکس بر در آیینه احتیاج مبر
به سلک نظم رسید آبروی ما بیدل
گهر به رشته کشیدیم از خط مسطر

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
نه جام باده  شناسم نه کاسه طنبور
جز آنقدرکه جهان یکسر است و چندین شرر
ندانم آنهمه  کوشش برای چیست که چرخ
ز انجم آبله دار است چون کف مزدور
هجوم آبله اشک پر به سامان است
درین حدیقه همین خوشه می دهد انگور
به خرده بینی غماز عشق می نازیم
که تا به دست سلیمان رسانده ام پی مور
چو غنچه گلشن پوشیده حالتی دارم
به بیضه شوخی عنقاست در پر عصفور
ز اهل قال توان بوی درد دل بردن
به جای نغمه اگر خون  کشد رگ طنبور
جهان طربگه دیدار و ما جنون نظران
پی غبار خیالی رسانده ایم به طور
کشیده اند در این معرض پشیمانی
عسل تلافی نیش از طبیعت زنبور
ز موج درخور جهدش شکست می بالد
به عجز پیش نرفته ست اعتبار غرور
توان معاینه کرد از فتیله سازی موج
که بحر راست چه مقدار در جگر ناسور
چو شمع موم به جز سوختن چه اندوزد
کسی  که ماند ز شهد حقیقتی مهجور
ز یار دورم و صبری ندارم ای ناصح
دل شکسته همین ناله می کند مغرور
ز سردمهری ایام دم مزن بیدل
مبادچون سحرت از نفس دمد کافور

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -