cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
صبح چون خورشید رخشان رخ نمود از کوهسار
ماه من از در درآمد با رخی خورشیدوار
بربجای شانه در زلفش همه پیچ و شکن
بربجای سرمه در چشمش همه خواب و خمار
مژهای چشم او  گیرنده چون چنگال شیر
حلقهای زلف او پیچنده چون اندام مار
من همی گوهر فشاندم او همی عنبر فشاند
من ز چشم اشکبار و او ز زلف مشکبار
گفت چشمت را همانا برلب من سوده اند
کاینچنین ریزد ازو هرلحظه در شاهوار
سر فرا بردم به گوشش تا ببویم زلف او
آمد از زلفش بگوشم ناله دلهای زار
حلقهای زلف او را هر چه بگشودم ز هم
هی دل وجان بود در هریک قطار اندر قطار
سایه و خورشیدگر باهم ندیدستی ببین
زلفکان تابدار او بروی آبدار
تا سرین فربهش دیدم به وجد آمد دلم
کبک آری می بخندد چون ببیند کوهسار
دست بر زلفش کشیدم ناگهان از نکهتش
مشت من پر مشک شد چون ناف آهوی تتار
بسکه بوسیدم دهانش را لبم شد پر شکر
بسکه بوییدم دو زلفش  را دلم شد بیقرار
تا ندیدم زلف او افعی ندیدم مشکبوی
تا ندیدم چشم او آهو ندیدم زهردار
گفتمش بنشین  که چین زلفکانت بشمرم
گفت چین زلف من تا حشرناید در شمار
گفتمش چین دو زلفت را اگر نتوان شمرد
نسبتی دارد یقین با جود صاحب اختیار
غیث ساکب لیث ساغب صدر دی بدر امم
حکمران ملک جم میر مهان فخر کبار
ناظم لشکر حسین خان آسمان داد و دین
نامدار خطه ایران امین شهریار
روی او ماهست و چشم دوستانش آسمان
رمح او سروست و قد دشمنانش جویبار
وصف تیغ آتشینش بر لبم روزی  گذشت
گشت حال چون دل دوزخ دهانم پر شرار
یاد رمحش کرد وقتی در خیال من خطور
رست  حالی از بن هر موی من یک  بیشه خار
هیچ دانی از چه مالد روز کین گوش کمان
زانکه ببیند پشت بر دشمن  کند در کارزار
سرو را ده سال افزونست تا از روی صدق
در خلوص حضرتت مانند کوهم استوار
روزگاری مهرت از خاطر فراموشم نشد
سخت  می ترسم فراموشم  کنی چون روزگار
نیستم زر از چه افکندی چنینم از نظر
نیستم سیم از چه فرمودی مرا اینگونه خوار
نی سپهرم تا مرا قدرت کند بی احترام
نه جهانم تا مرا جاهت  کند بی اعتبار
قدر من باری بدان و شعر من گاهی بخوان
نام من روزی بپرس و کام من وقتی برآر
شعر قاآنی تو پنداری شراب خلرست
هر که از وی مست شد بس دیر گردد هوشیار

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
گفتم به یار فصل بهار آمد ای نگار
گفتا که وصل یار نگارین به از بهار
گفتم  که بار یافت هزاران به  گلستان
گفتا زگلستان رخ من به هزار بار
گفتم که لاله داغ بدل دارد از چه روی
گفتا ز روی من دل لاله است داغدار
گفتم چو سرو کی به کنارم قدم نهی
گفت آن زمان که رانی از دیده جویبار
گفتم به زیر سایه گیسو رخ تو چیست
گفت ار به کس نگونی خورشید سایه دار
گفتم مگر بقد تو زلف تو عاشقست
گفتا بلی به سرو روان عاشقست مار
گفتم که زلفکان تو بر چهره چیستند
گفتا به روم طایفه یی ز اهل زنگبار
گفتم که اختیارکنم جز تو دلبری
گفتاکه عاشقی نکندکس به اختیار
گفتم از آن بترس که آهن دلی کنم
گفت آن پری نیم که ز آهن کنم فرار
گفتم  غزال چشم تو هست از چه شیر مست
گفتا ز بس  که شیر دلان را کند شکار
گفتم به آهوان دو چشم تو عاشقم
گفتا خموش گردن شیر ژیان مخار
گفتم رسید جان به لبم ز انتظار تو
گفت آن قدر بمان  که برآید ز انتظار
گفتم ببخش کام دلم ازکنار و بوس
گفتا به جان خواجه  کزین  کام جو کنار
گفتم مگر ندانی مداح خواجه ام
گفتا اگر چنینست این بوس و این  کنار
گفتم  که صدر اعظم خواندش پادشه
گفتاکه بدر عالم داندش روزگار
گفتم نپروریده چنان خواجه آسمان
گفتا نیافریده چنان بنده کردگار
گفتم بسیط ملک او هست بیکران
گفتا محیط همت او هست بی کنار
گفتم به گاه جود عجو لست و بی سکون
گفتا به گاه حلم حمولست و بردبار
گفتم قرار هرچه تو بینی به دست اوست
گفت از چه زر ندارد در دست او قرار
گفتم که افتخار وی از فر و شو کتست
گفتا که فر و شوکت ازو دارد افتخار
گفتم که اشتهار وی از مال و دو لتست
گفتاکه مال و دولت ازو جوید اشتهار
گفتم توان ز سطوت وی زینهار جست
گفتا به هیچ کس ندهد مرگ زینهار
گفتم  که بر یسارش  گردون خورد یمین
گفتا ستم ز عدل سمینش بود نزار
گفتم که هست فکرت او تار و عقل پود
گفتاکه اعتماد بود پود را بتار
گفتم  که هست دولت او بار و ملک برگ
گفتا که افتخار بود برگ را به بار
گفتم که موج بحرکفش را شماره چیست
گفتا که موج بحر برونست از شمار
گفتم عیارگیرد حزمش همی ز عقل
گفتاکه عقل گیرد از حزم او عیار
گفتم چه وقت پایه خصمش شود بلند
گفت آن زمان که خاک وجودش شود غبار
گفتم بود ز مهرش هر هوشیار مست
گفتا بود ز عدلش هر مست هوشیار
گفتم سوارگان را قهرش پیاده کرد
گفتا پیادگان را لطفش  کند سوار
گفتم حصار امن دو عالم وجود اوست
گفتا به جز بلا که برونست از آن حصار
گفتم که اعتبار مرا نیست نزدکس
گفتا به نزد خواجه بسی داری اعتبار
گفتم به عید پارم تشریف داد و زر
گفتا به عید امسال افزون دهد ز پار
گفتم نکو نیارم کاو را ثناکنم
گفت ار ثنا نیاری دست دعا برآر
گفتم که عمر و دولت او باد مستدام
گفتاکه جاه و شوکت او باد پایدار

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
گنج پنهان بود یزدان خواست کاید آشکار
آفرینش را فزود از هستی خود اعتبار
وادمی را زافرینش برگزید آنگه ز عدل
خواست قانونی نهادن تا نخیزد گیر و دار
بهر آن قانون بهر عهدی رسولی آفرید
و ز رسولان احمد مختار را کرد اختیار
هم بر آن قانون محمدشاه عادل دل  که هست
پرتو پروردگار و پیرو پروردگار
در بهر ملکی ز ایران ملک داری برگزید
تا به فر او نظام ملک ماند برقرار
حکمران ملک جم فرمود شاهی را که هست
ملک خواه و ملک بخش   و ملک گیر و ملک دار
شاه شیر اوژن فریدون شاه کامد تیغ او
برگ جان دوستدار و مرگ جان نابکار
آن جهانداری که از فرفراست بشمرد
موج هایی راکه خیزد روز باد اندر بحار
شاهش از هر ملک ران در ملک رانی برگزید
زان بهر روزش فرستد خلعتی گوهر نگار
خلعتی ناکرده در بر کاردش پیکی دگر
خلعتی  گیتی فروز از خسرو گیتی مدار
من مبارکباد آن خلعت هنوزم بر لبست
کاندر آید خلعتی دیگر ز شاه کامگار
راست پنداری زری تا فارس در هر منزلی
حاملان خلعت استاده قطار اندر قطار
آن  بدین  گو ید تو عازم شو که من رفتم ز دست
این بدان گوید تو مرکب ران که من ماندم ز کار
من بدین طبع روان حیران  که یارب چون  کنم
تهنیت گویم کدامین را به طبع آبدار
آنک آن دیروز بد کز تختگاه ملک ری
تیغ و تشریفی فرستادش خدیو روزگار
اینک این امروز کش بخشید شاه ملک بخش 
خلعتی  گوهرنشان کش مهر و مه پودست و تار
خلعتی رخشنده چون گردون ز نور آفتاب
خلعتی آکنده چون دریا ز در شاهوار
یارب ای ن خلعت همایون باد براین تاجور
یارب این تشریف میمون باد براین تاجدار
تا تویی کز چه رو شاهش چنین می پرورد
کاینچنین  پرورده  را باید چنین پروردگار
آن به رأفت مستدام و این به طاعت مستهام
آن به نعت دستگیر و این به خدمت پایدار
این به  گاه سرفشانی بر یسار آرد یمین
آن به گاه زرفشانی از یمین آرد یسار
این  کشد رنج آن نهد گنج این دهد جان او جهان
آن نکو خدمت شناسست این نکو خدمتگزار
آن چو بیند این  کشد زحمت در افزاید به مهر
این چو بیند کان کند رحمت نیاساید ز کار
باد آن یک بر زمین ایمن زکید آسمان
باد این یک در جهان شادان ز دور روزگار

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
هر سال به نوروز مرا بوسه دهد باز
وامسال برآنم  که فزونتر دهد از پار
پار از من و از رندی من بودگریزان
و امسال  گریزد به من از صحبت اغیار
 قلاشی من پار چنان بود که آن شوخ
یک بوسه مرا داد به صد عذر و صد انکار
و امسال بر آنم که اگر پای نهم پیش
بر دست من از شوق زند بوسه دو صدبار
پارم همه می دید به کف شیشه و ساغر
وامسال مرا بیند با سبحه و دستار
پار ار ز پی ورد بهم بر زدمی لب
می گفت پی بوسه مکوب این همه منقار
وامسال فرو چینم اگر لب پی بوسه
پیش آید تا بشنود آواز ستغفار
زهد منش از راه برون برده و غافل
کز رندی پنهان بود این زهد پدیدار
حاشا که من از زهد کنم توبه ازیراک
امروز نکو یافتمش قیمت و مقدار
حال من و آن ترک به یک جای نشسته
او روی به من کرده و من روی به دیوار
او سر ز در شرم فروداشته در پیش
چون کودک نادان بر استاد هشیوار
من چشم فراکرده و مژگان زده برهم
چون صوفی صافی به گه خواندن اذکار
بوزینه صفت  گاه نشستم به دو زانو
پیچیده به خود خرقه و سر کرده نگونسار
او حالت من دیده و چشمانش ز حیرت
چون دیده مکحول فرومانده ز دیدار
حقاکه من این حیله نیاموحتم از خویش
زین حیله مرا واعظکی کرد خبردار
یک روز به هنگام زدم گام به مسجد
کان بود طریقم به سوی خانه خمار
صف صف گرهی دیدم جاجا شده ساکن
پنهان همه مدهوش و عیانی همه هشیار
بر رفته یکی واعظ محتال به منبر
زانگونه که بر طارم رز روبه مکار
گاهی به زبانش سخن از دوزخ و سجین
گاهی به دهانش سخن از جنت وانهار
از فرط شبق ساز بم و زیر نهاده
چون گربه که موموکند از شهوت بسیار
وان جمله دهان در عوض گوش گشاده
کز راه دهانشان ره دل گیردگفتار
طاووس خرامان همه  حیران شده در وی
وان طره چون مار فروهشته به رخسار
زان گونه که پیرامن گل خار بگیرد
بگرفته بتان چون گل پیرامن آن خار
وندر شکن طره ایشان دل واعظ
جا کرده چو شیطان لعین در دهن مار
با او همه را انس عیان جای تنفر
او صرصر و این طرفه که ره جسته به گلزار
من راستی آن سیرت و هنجار چو دیدم
گفتم که ازین پس من و این سیرت و هنجار
هنجار من اینست و سپس مصلحتم نیست
کان راز نهان را به رفیقان کنم اظهار
من سیرت و هنجار نهان دارم از خلق
تا هیچ  کسم می نشود واقف اسرار
کان راز که ثابت بود اندر دل ظاهر
چون گشت هماندم به جهان گردد سیار
گردند چو خلقم همی آگاه ز تزویر
فاسد شود کار و تبه  گردد کردار
از من برمد هرجا آهوی خرامیست
وانچیزکه آسان شمرم  گردد دشوار
ناچار ازین پس من و تزویر کزین راه
با خویش توان رام نمودن بت عیار

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
بشارت باد بر اهل نشابور
زگرد موکب دارای منصور
شجاع  السلطنه سلطان غازی
که از عدلش جهان گردیده معمور
به قصرش ا چاکری خاقان و قبر
به کاخش خادمی چیپال و فغفور
خروش  نای او یا ناله رعد
غریو کوس او یا نفخه صور
فروزان آفتاب اندر دل چرخ
و یا توقیع او بر صدر منشور
ز قهرش جنبشی در نیش کژدم
ز لطفش آیتی در نوش زنبور
زهی  گنجینه راز نهان را
ضمیر عالم آرای تو گنجور
دلت کاندر سخابی مثل و همتاست
کفت را در عطا فرموده مأمور
ز بذلش کان اگر جوید تظلم
کفی بالله المامور معذور
تواند داد نهی جازم تو
تغیر در وقوع امر مقدور
خورد خون تیغت آری سازگارست
شراب نار اندر طبع محرور
به چنگال اجل خصمت گرفتار
چو اندر چنگل شهباز عصفور
ز بهر انقطاع نسل دشمن
پرندت را خواص طبع کافور
مبارک خلعت  کشور گشایی
براندام جهانگیر تو مقصور
کجا زد پره جیش قاهر تو
که حالی می نشد بدخواه مقهور
دو آوارست  گوشت مایل او
خروش شندف و آواز شیپور
دو صورت هست چشمت در پی او
لوای نصرت و اقبال منصور
دو معنی راست مایل طبع رادت
عطای وافر و انعام موفور
به تابان دست تو تابنده شمشیر
مفاد آیه نور علی نور
ز بیمت شیر فربه تن تواند
خزد از لاغری در دیده مور
به هر کاری بود رای تو مختار
به  جز احسان  که در وی هست مجبور
فلک از نشوه جام تو سرمست
جهان از باده لطف تو مخمور
زگرزت لرزه اندر برز البرز
چو از نور تجلی بر تن طور
نه وصفت خاصه ثبت دفتر ماست
ک بر اوراق افلاکست مسطور
ثنایت راکه یزدان داند و بس
نه در منظوم می گنجد نه منثور
بد اندیش ترا تا دامن حشر
نکوخواه ترا تا دامن صور
یکی را بزم عشرت جای ماتم
یکی را مجلس غم محفل سور

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
ای حسن تو چون فتنه چشم تو جهانگیر
صد سلسله دل در خم زلف تو به زنجیر
عشق من و رخسار تو این هردو جهانسوز
حسن و تو گفتار من این هردو جهانگیر
قدم چو کمان قد تو چون تیر از آن رو
تند از بر من می گذری چون ز کمان تیر
هر آیه رحمت  که در انجیل و زبورست
هست آن همه را روی تو ترسابچه تفسیر
از حسرت خورشید جمال تو ز هرسو
از خاک بر افلاک رود نعره تکبیر
از ناله من مهر تو با غیر فزون شد
الحق خجلم از اثر ناله شبگیر
ریزد ز زبانم شکر و مشک به خروار
هر گه  که  کنم وصف لب و زلف تو تقریر
وز آتش شوقی که بود در نی کلکم
نبود عجب ار نامه بسوزد گه تحریر
با قامت یاری چو تو گیتی همه  کشمر
با چهرنگاری چو تو عالم همه  کشمیر
وصل تو به پیرانه سرم باز جوان کرد
گر هجر تو بازم به جوانی نکند پیر
دیدم ز غمت دوش یکی خواب پریشان
و امروز شدش وصل سر زلف تو تعبیر
ابروی تو ای ترک مگر تیغ امیرست
کاورده جهان را همه در قبضه تسخیر
گیهان هنر کان ظفر بحر کرامت
خورشید خرد چرخ ادب لجه تدبیر
از بس چو قضا گشته قدر تابع قدرش
بر هرچه کند عزم همان باشد تقدیر
جز چشم بتان نیست خرابی به همه ملک
ایدون که جهان جسته ز عدلش همه تعمیر
در قبضه او خنجر خونخوارش شیریست
کش غیر عدو روز وغا نبود نخجیر
مهریست دلفروز چو بگسارد ساغر
برقیست جهانسوز چو برگیرد شمشیر
آنجا که بود رای وی اجرام بود تار
آنجا که بود قدر وی افلاک بود زیر
با هیبت او نی عجب ار نطفه دشمن
ناگشته جنین در رحم مام شود پیر
هر جا که بود مهرش چون شهد شود سم
هرجا که بود قهرش چون زهر شود شیر
زین گونه در امکان  که بود عزمش جاری
بی خواهش او می نکنند اشیا تأثیر
در سایه عدلش ز بس ایمن شده عالم
آسوده چرد آهو در خوابگه شیر
پذرفته قضا از سمت عزمش جریان
آموخته کوه از صفت حلمش توقیر
جز زلف بتان نیست سیه  کار به عهدش
آ ن هم بود از پیچ و خم خویش به زنجیر
در حوزه ملکش تنی از زخمه ننالد
جز گاه طرب چنگ به آهنگ بم و زیر
با سطوت او طعم حلاوت رود از قند
با صولت او رنگ سیاهی رود از قیر
تعداد کند نعمت او را به زمین مور
تحریر کند مدحت او را به فلک تیر
از بندگیش بس که خداوندی خیزد
در نزد همان خاک درش آمد اکسیر
یارب به جهان درهم و دینار فشان باد
تا نام دراهم بود و اسم دنانیر

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
دوش از بر شهزاده اردشیر
آورد مرا نامه یی بشیر
بگرفتم و بوسیدمش وز آن
شد مغز من آکنده از عبیر
بر سیم پراکنده بود مشک
بر شیر پریشیده بود قیر
شنوا شده از لفظ او اصم
بینا شده از خط او ضریر
گفتی سر زلفین خویش حور
بگسسته و پیچیده در حریر
یا ماهیکی چند مشک رنگ
افتاده به سیمابی آبگیر
تا بشنوم آن لفظ دلپسند
تا بنگرم آن خط دلپذیر
چون دل شده اعضای من سمیع
چون  جان  شده اجزای  من بصیر
هی خواندی و هی کردم آفرین
بر کلک ملک زاده اردشیر
از هر ستمی دهر را پناه
از هر فزعی خلق را مجیر
چون بحر به همت دلش عمیق
چون ابر به بخشش کفش مطیر
ملکش ز سمک بود تا سماک
صیتش ز ثری رفته تا اثیر
جودش پی بخشش بهانه جو
عزمش پی کوشش بهانه گیر
در خصم عتابش جهنده تر
از آتش تنور در فطیر
در سنگ سهامش دونده تر
از پنجه خباز در خمیر
درکوه سنانش خلنده تر
از سوزن خیاط در حریر
دنیا بر ملکش کم از طسوج
دریا بر جودش کم از نفیر
در چنبر حکمش نه آسمان
زانگونه که تدویر در مدیر
بر درگه قدرش فلک غلام
در ربقه حکمش جهان اسیر
ترسد ز جهانسوز تیغ او
زانست  که دوزخ  کشد زفیر
نه چرخ ز سهمش چنان نفور
کز هستی خود می کشد نفیر
درگوش مخاطب جهد ز حرص
بی سعی زبان وصفش از ضمیر
ای چرخ به عون تو مستعین
ای دهر به لطف تو مستجیر
صیت قلمت بحر و برگرفت
با آنکه کسش نشنود صریر
مهری  که سنی تر ازو نبود
با رای تو چون ذره شد حقیر
بحری که غنی تر ازو نبود
با جود تو چون قطره شد فقیر
منظورش از آن جزو نام تست
زان طفل کندگریه بهر شیر
نبود پس نه پرده فلک
رازی که نه رایت بر آن خبیر
گویی که مجسم شود سرور
آنگه که کنی جای بر سریر
در مغز خرد یک جهان شعور
باحزم توهمسنگ یک شعیر
جنبد همه اعضایش از نشاط
چون مدح تو انشاکند دبیر
لرزان تن دوزخ ز تیغ تو
چون پیکر عریان به زمهریر
تا حوزه  گیهان بود وسیع
تا روضه رضوان بود نضیر
عمر ابد و نصرت ازل
آن باد نصیب این یکت نصیر

وزن: مُفْتَعِلُنْ مُفْتَعِلُنْ فاعِلُنْ
بحر: سریع مطوی مکشوف
نشانه‌های عروضی: - U U - | - U U - | - U -
شراب تاک ننوشم دگر ز خم عصیر
شراب پاک خورم زین سپس ز خم غدیر
به مهر ساقی کوثر از آن شراب خورم
که درد ساغر او خاک را کند اکسیر
از آن شراب کزان هرکه قطره یی بچشد
شود ز ماحصل سر کاینات خبیر
به جان خواجه چنان مست آل یاسینم
که آید از دهنم جای باده بوی عبیر
دوصد قرابه شراب ار به یک نفس بخورم
که مست تر شوم اصلا نمی کند توفیر
عجب مدار که  گوهرفشان شوم امروز
که صد هزارم دریا ست در درون ضمیر
دمیده صبح جنونم چنانکه بروی دم
ز قل اعوذ برب الفلق دمد زنجیر
بر آن مبین  که چو خورشید چرخ عریانم
بر آن نگر که جهان را دهم لباس حریر
نهفته مهر نبی گنج فقر در دل من
که گنج نقره نیرزد برش به نیم نقیر
فقیر را به زر و سیم و گنج چاره  کنند
ولی علاج ندارد چو گنج  گشت فقیر
اگر چه عید غدیرست و هر گنه  که  کنند
ببخشد از کرم خویش  کردگار قدیر
ولیک با دهن پاک و قلب پاک اولی است
که نعت حیدر کرار را کنم تقریر
نسیم رحمت یزدان قسیم جنت و نار
خدیو پادشهان پادشاه عرش سریر
دروغ باشد اگر گویمش نظیری هست
ولیک شرک اگر گویمش  که نیست نظیر
لباس واجبی از قامتش بلندترست
ولیک جامه امکان ز قد اوست قصیر
اگر بگویم حق نیست  گفته ام ناحق
وگر بگویم حقست ترسم از تکفیر
بزرگ آینه یی هست در برابر حق
که هرچه هست سراپا دروست عکس پذیر
نبد ز لوح مشیت بزرگتر لوحی
که نقش بند ازل صورتش کند تصویر
دمی  که رحمتش از خلق سایه برگیرد
هماندم از همه اشیا برون رود تاثیر
زهی به درگه امر تو کاینات مطیع
زهی به ربقه حکم تو ممکنات اسیر
چه جای قلعه خیبر که روز حمله تو
به عرش زلزله افتد چو برکشی تکبیر
تویی یدالله و آدم صنیع رحمت تست
که کرده ای گل او را چهل صباح خمیر
گمانم افتد کابلیس هم طمع دارد
که عفو عام تو آخر ببخشدش تقصیر
به هیچ خصم نکردی قفا مگر آندم
که عمروعاص قفا برزد از ره تزویر
شد از غلامی تو صدر شه امیر جهان
بلی غلام تو بر کاینات هست امیر
خجسته خواجه اعظم جمال دولت و دین
که  کمترین اثر قدر اوست چرخ اثیر
به دل رؤوف و به دین کامل و به عدل تمام
به  کف جواد و به رخ ثاقب و به رای بصیر
هزار ملک منظم کند به یک گفتار
هزار شهر مسخر کند به یک تدبیر
نظیر ضرب  کسورست سعی حاسد او
که هر چه  کوشد تقلیل یابد از تکثیر
به خواب صدرا دیشب بهشت را دیدم
بهشت روی تو بودش سحرگهان تعبیر
به مصحف آیت یحیی  العظام برخواندم
به زنده  کردن جود تو کردمش تعبیر
مدیح رای منیرت زبر توانم خواند
ولی نیارم خواندن گرش کنم تحریر
از آن  سبب  که  چو خورشید سطر مدحت آن
به هیچ چشم نیاید ز بسکه هست منیر
به عید قربان از حال این فدایی خویش
چرا خبر نشدی ای ز راز دهر خبیر
تو آفتابی و بر آفتاب عاری نیست
که هم به ذره بتابد اگر چه هست حقیر
همیشه تا که به پیری مثل بود عالم
فدای بخت جوان تو باد عالم پیر
هماره پیش سریر ملک دو کار بکن
به دوستان سریر و به دشمنان شریر
بگو بیار بیاور بده ببخش و بپاش
بکش بکوب بسوزان بزن ببند بگیر

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
محمود ماه من که غلامش بود ایاز
دیشب دعای میر بدینگونه کرد ساز
بر کف  گرفت زلف  که یارب به موی من
عمر امیر کن چو سر زلف من دراز
خشمش چو هجر طلعت من باد دلشکن
مهرش چو ماه عارض من باد دلنواز
در مال کس چو خواجه ی من باد بی طمع
درکار دین چو عاشق من باد پاکباز
خصمش چو زلف تیره من باد سرنگون
بختش چو سرو قامت من باد سرفراز
گیتی چو من به  حضرت جاهش برد سجود
گردون چو من به درگه قدرش برد نماز
در کار خصم و چهر حسودش زند سپهر
هر عقده ای  که من کنم از زلف خویش باز
اخلاق او چو موی من از طبع مشک بیز
اقبال او چو حسن من از وصف بی نیاز
خصم وی و دهان من این هر دو بی نشان
خشم وی و فراق من این هر دو جانگداز
در تیر او چو مژه باد تعبیه
دندان شیر شرزه و چنگال شاهباز
در چنگ او چو طره من خام شصت خم
در دست او چو قامت من رمح هشت باز
آوازه جلال وی و صیت حسن من
باد از عراق رفته همه روز تا حجاز
گنجش چوگنج فکر تو لبریز ازگهر
ملکش چو ملک حسن من ایمن زترکتاز
پرورده همچو طبع تو اندر وفا و مهر
آسوده همچو شخص من اندر نعیم و ناز
ممتاز باد شخص وی از والیان عصر
چونان که من ز خیل بتان دارم امتیاز
پیدا بر او چو نقش جمالم وجود جود
پنهان بر او چو سر دهانم نشان آز
محمود باد عاقبت او چو نام من
با طالعی خجسته تر از طلعت ایاز
وآخر چه گفت گفت که قاآنیا چو شمع
در عشق من بسوز و به سودای من بساز
تا خواجه منستی در بندگی بکوش
تا بنده امیری بر خواجگان بناز

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
ناصرالدین شاه  گیتی را منظم  کرد باز
معنی اقبال و نصرت را مجسم  کرد باز
از رموز خسروی یک نکته باقی مانده بود
ملهم غیبش به آن یک نکته ملهم  کرد باز
فال شه نصر من الله بود اینک کردگار
آیه انا فتحنا را بر او ضم  کرد باز
اشکبوسی را به یک تیر عذاب از پا فکند
راستی  کیخسرو ماکار رستم  کرد باز
خواست کین ایرج دین  را ز سلم و تور کفر
این منوچهر مؤید کار نیرم  کرد باز
منت ایزد را که صد ره بیشتر از پیشتر
ملک و دین را هم معظم هم منظم کرد باز
کردگاری شه  که در باغ جنان روح ملک
سجده بر خاک ره حوا و آدم  کرد باز
راست گویی  خیمه دولت به مویی بسته بود
ایزدش با رشته تقدیر محکم  کرد باز
صدهزاران عقده بود از حلم شه درکارها
جمله را سرپنجه عزمش به یکدم کرد باز
شاه پنداری سلیمان بود کز انگشت او
اهرمن خویی به حیلت قصد خاتم کرد باز
صدراعظم خلق را چون آصف  بن برخیا
آگه از کردار دیو و حالت جم  کرد باز
اسم شه را خواند و بر آن دیو بد گوهر دمید
قصه  کوته هرچه  کرد آن اسم اعظم  کرد باز
قالب بی روح دولت را ملک بخشید روح
آشکارا معجز عیسی بن مریم کرد باز
آنکه از عجب  پلنگی قصد چندین شیر کرد
خسروش ضایع تر ازکلب معلم کرد باز
کید خصم  خانگی  را هر چه خسرو در سه سال
خواست کردن فاش عفو شاه مدغم  کرد باز
چون نبودش گوشمال سال اول سودمند
چرخش اسباب پریشانی فراهم کرد باز
شاخ عمرش راکه می بالید در بستان ملک
آخر از باد نهیب پادشه خم کرد باز
زهره ء شیر فلک شد آب ازاین جرأت  که شه
پنجه اندر ینجه این چیره ضیغم  کرد باز
عالمی راکرد مات درد در شطرنج و نرد
زان دغلها کان حریف بد دمادم  کرد باز
باغ ملک از صولت وی چون بدی آشفته بود
فر شه زان رو درش پیچیده در هم کرد باز
دست قدرت گوبی اندر آستین شاه بود
کاستین برچید و از نو خلق عالم  کرد باز
بر دل دشمن زد و بر حلقه های زلف دوست
دست شه هر عقده کز دلهای پر غم کرد باز
از پریشان زلف پرچم با هزار آشفتگی
رایت هرگوشه جمعی را پریشان کرد باز
زاده خسرو هلاکوخان هم از بخت نیا
قتل عام از مرز خنج تا شکیبان کرد باز
وز در بیغاره  گردون خنده دندان نما
از بن دندان به خصم آب دندان  کرد باز
باد هر روزش ز نو فتحی  که گویند نه سپهر
الله الله شه عجب فتحی نمایان  کرد باز

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
شیرین پسرا خیز و بساط دگر انداز
مسند به گذرگاه نسیم سحر انداز
تا چهره زرین کنم از ساغر گلگون
گلفام می رنگین در جام زر انداز
امروز جز از باده  گساری نبود کار
هرکار دگر هست به روز دگر انداز
از شور و شر دور زمان تا شوی ایمن
از خم به قدح باده پر شور و شر انداز
از خبرت ما جز غم و آسیب نزاید
از راوق خم خیز و مرا بیخبر انداز
نخل هنر و فضل چو رنجم ثمر آورد
از تیشه می ریشه فضل و هنر انداز
بیند چو جهان مختصر اندر تو و کارت
تو نیز نظر جانب او مختصر انداز
درکار جهان دیده و اندیشه ز خامست
تدبیر به تقدیر قضا و قدر انداز
با تیغ قضا پنجه زدن چون بنشاید
بگذار دلیری و به چاره سپر انداز
ساغر طلب و باده بخور چاره همینست
در لؤلؤ خوشیده یاقوت تر انداز
ای مهر گسل ماه چگل لعبت بابل
ای خانه فروزنده و ای خانه برانداز
خیز آن تل سیمین به یکی موی درآویز
صد وسوسه بر خاطر صاحب ظر انداز
آن موی میان طاقت آن بار ندارد
قلاب سر زلف به دور کمر انداز
شد زیر و زبر دل ز سرینت هله برخیز
رقصی  کن و آن کوه به زیر و زبر انداز
تا با تو در و بام به رقص آید از وجد
در رقص از آن روی یکی پرده درانداز
یعنی ز رخ آینه وش زلف زره سان
یک سو بنه و مشعله بر بام و در انداز
پاکوب و کمر باز کن و دست بیفشان
مایل شو و بشکسته  کله را ز سر انداز
در پای صنوبر بفکن رشته عنبر
بر جرم قمر سلسله مشک تر انداز
جنبنده  کن از زیر کمر کوه  گرن را
جنبیدن آهسته به کوه و کمر انداز
گه قد ز تمایل به قیام آر و پریوار
آشوب قیامت به نهاد بشر انداز
گه چهره فروپوش بدان موی پریشان
از شام سیه پرده به روی سحر انداز
گه چهره برافشانده و بنمای رخ از زلف
یک سوی سواد حش ازکاشغر انداز
گه نرگس فتان را با غمزه بکن جفت
آشوب به ’ ملک ملک دادگر انداز
گه سرو سهی را به خرام آور از ناز
وز رشک شرر در جگر کاشمر انداز
وجد آر و سماع آور و رقص آور و بازی
اقطار ز من جمله به بوک و مگر انداز
بس غلغله در طارم چرخ  کهن افکن
صد سلسله از مشک به جرم قمر انداز
بنشین به کنار من و از بوسه شیرین
برکام من از لب همه شیر و شکر انداز
کردی چو وراکام من از مدح شهنشاه
درگوش خود آویزه در و گهر انداز

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -