cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
زین سال و ماه فرصت کارت منزه است
مژگان دمی که سایه کند روز بیگه است
تا کی غرور چیدن و واچیدن هوس
در خانه این بساط  که افکنده ای ته است
سعی نفس چو شمع به پستی ست رهبرت
چندانکه -ریسمان تو دارد اثر چه است
بی وهم پیش و پس گذر ای قاصد عدم
خواهی دچار امن شد آیینه در ره است
فرصت  کجاست تا غم سود و زیان  کشی
این ما و من چو عمر شرر مرگ ناگه است
اقبال مردکار مکافات ظلم نیست
زنن فتنه گر تو غافلی ادبار آگه است
افسون جاه می کشد آخر به خستت
چون آستین درازکنی دست کوته است
انکار عاجزان مکن ای طالب کمال
در ناخن هلال کلید در مه است
از معنی دعای بت و برهمن مپرس
این رام رام نیست همان الله الله است
بیدل تأملی که درین بزم شیشه را
یکسر صدای ریختن اشک قهقه است

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
ز غصه چاره ندارد دلی که آگاه است
فروغ گوهر بینش چو شمع جانکاه است
کجا بریم ز راهت شکسته بالی عجز
ز خویش نیز اگر رفته ایم افواه است
ثبات رنگ نکردم ذخیره اوهام
چو غنچه درگرهم گرد وحشت آه است
قسم به طاق بلند کمان بیدادت
که چون نفس به دلم ناوک ترا راه است
به هستی تو امید است نیستیها را
که  گفته اند اگر هیچ نیست الله است
ز رنگ زرد به سامان سوختن علمیم
چراغ شعله ما را فتیله  کاه است
چگونه عمر اقامت  کند به راه نفس
گره نمی خورد این رشته بسکه  کوتاه است
فریب ساغر هستی مخور که چون  گرداب
به جیب خویش اگر سر فرو بری چاه است
به غیر ضبط نفس  ساز استقامت  کو
مراکه شمع صفت مغز استخوان آه است
به عالمی  که تو باشی  کجاست هستی ما
کتان غبار خیال قلمرو ماه است
به ناامیدی ما رحمی ای دلیل امید
که هیچ جا نرسیدیم و روز بیگاه است
چسان به دوش اجابت رسانمش بیدل
که از ضعیفی من دست ناله  کوتاه است

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
تپیدن دل عشاق محوکسوت آه است
به حال شورش دریا زبان موج  گواه است
ز برق حادثه آرام نیست معتبران را
درتن قلمرو شطرنج  کشت بر سر شاه است
به حسن قامت رعنا مباد غره برآیی
هزار سدره درین باغ پایمال گیاه است
بر اهل عجز حصار است پیچ و تاب حوادث
چوگردبادکه تخت روان هر پرکاه است
صفای دل نتوان خواست از محبت دنیا
که در شمردن زر دست زرشمار سیاه است
به غیر ترک تماشا مخواه نشیه راحت
هجوم خواب به چشمت شکست رنگ نگاه است
قبول خاطر نیک و بد است وضع ملایم
که آب را به  دل تیغ و چشم آینه راه است
به درد عشق قناعت  کن از تجمل امکان
دل شکسته در این انجمن شکست کلاه است
مپرس از طلب نارسای سوخته جانان
چو شمع منزل ما داغ و جاده  شعله آه است
به دل نهفته نماند خیال شوکت حسنی
که در شکستن رنگ منش غبار سپاه است
ز سیر گلشن دل پا مکش که داغ تمنا
در انتطار به چندین امید چشم به راه است
به  هرطرف چه خیال  است سرکشیدن بیدل
پر شکسته همان آشیان عجز پناه است

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U - -
آفت سر و برگ هوس آرایی جاه است
سر باختن شمع ز سامان کلاه است
غافل مشو از فیض سیه روزی عشاق
نیل شب ما غازه کش چهره ماه است
با حسن تو آسان نتوان گشت مقابل
حیرت چقدر آینه را پشت و پناه است
یک چشم تر آورده ام از قلزم حیرت
این کشتی آیینه پر از جنس نگاه است
افسوس که در غنچه و بو فرق نکردم
دل رفت و من دلشده پنداشتم آه است
تا هست نفس رنگ به رویم نتوان یافت
تحریک هوا بال و پر وحشت کاه است
کو خجلت عصیان که محیط کرمش را
آرایش موج از عرق شرم گناه است
زان جلوه به خود ساخت جهانی چه توان کرد
شب پرتو خورشید در آیینه ماه است
جزسازنفس غفلت دل را سببی نیست
این خانه چو داغ از اثر دود سیاه است
آنجاکه تکبرمنشان ناز فروشند
ماییم و شکستی که سزاوارکلاه است
هرچند جهان وسعت یک گام ندارد
اما اگر از خویش برآیی همه راه است
زندان جسد منظر قرب صمدی نیست
معراج خیالی تو و ره در بن چاه است
از جلوه کسی ننگ تغافل نپسندد
بیدل مژه بر هم زدنت عجز نگاه است

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
خاک نمیم  ما را کی فکر عجز و جاه است
گرد شکسته ما بر فرق ماکلاه است
عشق غیورا ز ما چیزی نخواست جزعجز
سازگدایی اینجا منظور پادشاه است
خیر و شری که دارند بر فضل واگذارید
هرچند امید عفو است درکیش ماگناه است
با عشق غیرتسلیم دیگر چه سرکندکس
در آفتاب محشر بی سایگی پناه است
دل گر نشان نمی داد هستی چه داشت در بار
تمثال بی اثر را آیینه دستگاه است
ای شمع چند خواهی مغرور ناز بودن
این گردن بلندت سر درکنار چاه است
جهد ضعیف ما را تسلیم می شناسد
هرچند پا نداریم چون سبحه سر به راه است
خاک مرا مخواهید پامال ناامیدی
با هر سیاهکاری در سرمه ام نگاه است
شستن مگربخواند مضمون سرنوشتم
نامی که من ندارم در نامه سیاه است
شادم که فطرتم نیست تریاکی تعین
وهمی که می فروشم بنگ است وگاهگاه است
بیدل دلیل عجز است شبنم طرازی صبح
از سعی بی پر و بال اشکم گداز آه است

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
دل را ز نگه دام هوس بر سر راه است
در مزرع غم ریشه این دانه نگاه است
بی درد نجوشد نفس از سینه عاشق
موجی  که از این بحر دمد شعله آه است
این دشت زیارتکده منظره  کیست
تا ذره همان دیده امید به راه است
غیر از دل آشفته به عالم نتوان یافت
این بزم مگر حلقه آن زلف سیاه است
از صفحه دل نقش  کدورت نتوان شست
گردون به حقیقت  گره تار نگاه است
بر اهل هوس ظلم بود باده پرستی
عمری ست کلف جوهر آیینه ماه است
تنگ است به ارباب نظر وسعت امکان
این بیخبران را لب ساغر لب چاه است
این عقل  که دارد سر پر نخوت شاهان
شمعی ست که افسرده  فانوس کلاه است
مشکل  که شود وحشی ما رام تعلق
در خانه دل نیز نفس مرده راه است
درکیش حیاپیشگی ا م شوخی اظهار
هرچند درآیینه خویش است نگاه است
بی عشق محال ست بود رونق هستی
بی جلوه خورشید جهان نامه سیاه است
داغم اگر از دود کشد شعله آهی
چشمی ست  که بر روی  کسی  گرم  نگاه است
آیینه ام و طاقت دیدار ندارم
این باده ندانم چقدر حوصله  خواه است
بیدل نکند کعبه جان جلوه به چشمش
تا گرد جسد آینه دار سر راه است

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
سیر بهار این باغ از ما تمیز  خواه است
اما کسی چه بیند آیینه بی نگاه است
در شبهه زار هستی تزویر می تراشیم
آبی که ما نداریم هرجاست زیر کاه است
گرد بنای عجز است زبر و بم تعین
تا پست شد نفس  شد چون  شد بلند آه ا ست
فقر و غنای هستی نامی ست هرزه مخروش
عمری ست بر زبانها درویش نیز شاه است
پرواز آرزوها ما را به خواری افکند
دودی  که  در سر ماست  گر بشکند کلاه است
خواهی بر آسمان تاز خواهی به خاک پرداز
ای گرد هرزه پرواز واماندگی پناه است
رنگی درین گلستان  مقبول مدعا نیست
مژگان  گشودن اینجا دست رد نگاه است
انکار درد ظلم است از محرمان الفت
تا آه عقده دل واکرد واه واه است
زاهد تو هم برافروز شمع  غرور طاعت
رحمت درین شبستان پروانه گناه است
جایی  که حسن یکتا دارد نقاب غیرت
آیینه داری ما حرف  کتان و ماه است
با آفتاب تابان این سایه ها چه سازند
جرم فنای ما را آن جلوه عذرخواه است
تا زندگی ست زین  بزم چون  شمع بایدت رفت
ای مرده ی اقامت منزل  کحاست راه است
از نقش این دبستان تا سرنوشت انسان
هر نامه ای که خواندیم تحریر آن سیاه است
بیدل به هرچه پیچید دل غیر داغ  کم دید
این محفل کدورت آیینه ای و آه است

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - - | - - U | - U - -
عرق فشانی شبنم در این حدیقه  گواه است
که هر طرف نگرد دیده انفعال نگاه است
حساب سایه و خورشید هیچ راست نیاید
متاع منتظران زنگ و حسن آینه خواه است
غبار دشت عدم را کدام فعل و چه طاعت
ز ما اگر همه آهنگ سجده است  گناه است
به هرکجا اثر جلوه ات نقاب گشاید
حقیقت دو جهان ماجرای برق و گیاه است
ز حال مردم چشمم توان معاینه کردن
که در محیط غمت خانه حباب سیاه است
سراغ عافیتی نیست در قلمرو امکان
برای شعله ما درگذار خویش پناه است
طریق عالم عجزی سپرده ایم  که آنجا
سر غرور چو نقش قدم گل سر راه است
ز فقر شیفته جاه غیر مرگ چه فهمد
که شمع را سر و برگ نفس به بند کلاه است
کتان نه ایم ولیکن ز بار منت عشرت
بر آبگینه ما سنگ به ز پرتو ماه است
توان ز گردش رنگم به درد عشق رسیدن
دل گداخته آبی به زیر این پر کاه است
چو صبح در قفس زخم آرزوی تو دارم
تبسمی  که غبار هزار قافله آه است
به محفلی که دهد سرمه ات صلای خموشی
خروش ساز قیامت صدای تار نگاه است
به خانمان نکشد آرزوی الفت بیدل
مثال وحشی ما را خیال آینه چاه است

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U - -
گوهر دل ز سخن رنگ صفا باخته است
زنگ این آینه یکسر نفس ساخته است
مکش ای جلوه ز دل یک دونفس دامن ناز
که هنوز آینه تمثال تو نشناخته است
حسن خوبان که کتان مه تابان تواند
تا تو بی پرده نه ای پرده نینداخته است
جلوه ها مفت تو ای ناله چه فرصت طلبی ست
که نفس هم نفسی آینه پرداخته است
از قمار من و ما هیچ نبردیم افسوس
رنگ جنسی ست که نقدش همه جا باخته است
عجز ما آن سوی تسلیم  گرو می تازد
سایه در جنگ سپر هم سپر انداخته است
هرزه بر خویش ننازی  که درین بزم چو شمع
سر تسلیم همان گردن افراخته است
هر دو عالم چو نفس در جگرم سوخته اند
شعله وادی مجنون چه قدر تاخته است
پیش از ایجاد نفس قطع هوسها کردیم
صبح هستی دم تیغی به خیال آخته است
هیچ پرواز ز خاکستر خود بیرون نیست
بیدل این هفت فلک بیضه یک فاخته است

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
نه عشق سوخته و نه هوس گداخته است
چو صبح آینه ما نفس گداخته است
سلامت آرزوی وادی رحیل مباش
که عالمی به فسون جرس گداخته است
به خلق سبقت اسباب پختگی مفروش
که بیشتر ثمر پیشرس گداخته است
ز نقد داغ مکافات خویش آگه نیست
دماغ  شعله به  این  خوش که خس گداخته است
ز انفعال تهی نیست لذت دنیا
عسل مخواه که اینجا مگس  گداخته است
غبار مشت پر ما نیاز دام کنید
که عمرها به هوای قفس گداخته است
ترحم است برآن دل که گاه عرض و نیاز
ز بی نیازی فریادرس گداخته است
مگر شکست به فریاد دل رسد ور نه
درای محمل مقصد نفس  گداخته است
طلسم هستی بیدل  که محو حسرت اوست
چو ناله هیچ ندارد ز بس گداخته است

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
هرکجا وحشتی از آتشم افروخته است
برق در اول پرواز نفس سوخته است
چه خیال است دل از داغ تسلی گردد
اخگری چشم به خاکستر خود دوخته است
لاف را آینه پرداز محبت مکنید
به نفس هیچکس این شعله نیفروخته است
نتوان محرم تحقیق شد از علم و عمل
و ضعها ساخته و ما و من آموخته است
پاس اسرار محبت به هوس ناید راست
شمع بر قشقه و زنار چها سوخته است
ای نفس  مایه دکانداری غلفت تا چند
آسمان جنس سلامت به تو نفروخته است
از قماش بد و نیک دو جهان بیخبریم
چون حیا پیرهن ما نظر دوخته است
ذره ایی نیست که خورشید نمایی نکند
گرد راهت چقدر آینه اندوخته است
گر نه بیدل سبق از مکتب مجنون دارد
اینقدر چاک گریبان زکه آموخته است

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
آتش وحشتم آنجاکه برافروخته است
برق در اول پرواز نفس سوخته است
چه خیال است دل از داغ  تسلی گردد
اخگرم چشم به خاکستر خود دوخته است
گفتگو آینه پرداز محبت نشود
به نفس هیچ کس این شعله نیفروخته است
از قماش بد و نیک دو جهان بیخبریم
چون حیا پیرهن ما نظر دوخته است
ذره ای نیست که خورشیدنمایی نکند
گرد راهت چه قدر آینه اندوخته است
نتوان محرم تحقیق شد از علم و عمل
وصفها ساخته وما ومن آموخته است
پاس اسرار محبت به هوس ناید راست
شمع بر قشقه وزنارچها سوخته است
ای نفس مایه  دکانداری هستی تا چند
آسمان جنس سلامت به تو نفروخته است
گرنه شاگرد جنون است دل بیدل ما
ابجد چاک گریبان زکه آموخته است

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
برروی ما چوصبح نه رنگی شکسته است
گردی ز دامن تپش دل نشسته است
بی آفتاب وصل تو بخت سیاه ما
مانند سایه آینه زنگ بسته است
زاهد حذر ز مجلس مستان که موج می
صد توبه را به یک خم ابرو شکسته است
در بزمگاه عشق هوس را مجال نیست
تا شعله گرم جلوه شود دود جسته است
در خلوتی که حسن تو دارد غرور ناز
حیرت زچشم آینه بیرون نشسته است
نومیدی ام ز درد سر آرزو رهاند
آسوده ام که رشته سازم گسسته است
تا چند با درشتی عالم نساختن
این باغ را اگر ثمری هست خسته است
آزاد نیستی همه گر بی نشان شوی
عنقا هم اززبان خلایق نرسته است
ما لاف طاقت از مدد عجز می زنیم
پرواز ما چو رنگ به بال شکسته است
آزاد ظالم از اثر دستگاه اوست
بیدل به خون نشستن خنجرزدسته است

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
گلدسته نزاکت حسنت که بسته است
کز بار جلوه رنگ بهارت شکسته است
از ضعف انتظار تو در دیده ترم
سررشته نگاه چو مژگان  گسسته است
هرگز نچیده ایم جز آشفتگی  گلی
سنبل به باغ طالع ما دسته دسته است
بی جلوه تو ای چمن آرای انتظار
جوهر به چشم آینه مژگان شکسته است
از قطره تا محیط تسلی سراغ نیست
آسودگی زکشورما باربسته است
از سنگ برنیامده زندانی هواست
یارب شرار من به چه امید جسته است
رنگم چه آرزو شکند کز شکست دل
درگوش این شکسته صدایی نشسته است
بر ناخن هلال فلک پرحنا مبند
رنگینیش به خون جگرهای خسته است
بگذر ز دام وهم که گلدسته مراد
با رشته های طول امل  کس نبسته است
عیش از جهان مخواه  که چون ناله سپند
این مرغ درکمین رمیدن نشسته است
بیدل خموش باش  که تا لب گشوده ای
فرصت به  کسوت نفس از دام جسته است

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
الفت دل عمرها شد دست وپایم بسته است
قطره خونی ز سرتا پا حنایم بسته است
آرزو نگذشت حیف از قلزم نیرنگ حرص
ورنه عمری شد پلش دست دعایم بسته است
همچو صحرا با همه عریانی وآزادگی
نقد چندین گنج درگنج ردایم بسته است
رفته ام زین انجمن چون شمع و داغ دل بجاست
حسرت دیدار چشمی بر قفایم بسته است
عبرتم محمل کش صد آبله واماندگی
هرکه رفتاری ندارد پا به پایم بسته است
زیر گردون برکدامین آرزو نازدکسی
تنگی این خانه درها بر هوایم بسته است
کاش ابرامی درین محمل به فریادم رسد
بی زبانیها در رزق گدایم بسته است
کو عرق تا تکمه ای چند ازگریبان واکنم
خجلت عریان تنی بند قبایم بسته است
الرحیل زندگی دیگرکه برگوشم زند
موی پیری پنبه بر ساز درایم بسته است
معنی موج گهر از حیرتم فهمیدنی ست
رفته ام از خویش  ویادت دل به جایم بسته است
مصرع فکربلند بیدلم اما چه سود
بی دماغیهای فرصت نارسایم بسته است

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
پیر عقل از ما به درد نان مقدم رفته است
در فشار کوچه های گندم آدم رفته است
ای به عبرت رفتگان عالم موت و حیات
بگذرید از آمد سوری که ماتم رفته است
بر حباب و موج نتوان چید دام اعتبار
هرچه می آید درین دریا فراهم رفته است
خلق در خاک انتظار صبح محشر می کشند
زندگی با مردگان در گور با هم رفته است
استقامت بی کرامت نیست در بنیاد مرد
شمع  از خود رفته است اما ز جا کم رفته است
بعد چندی بر سر خود سایه ها خواهیم کرد
در بن دیوار پیری اندکی خم رفته است
دوستان هرگه به یاد آییم اشکی سر دهید
صبح ما زین باغ پرنومید شبنم رفته است
یار بی رحم از دل ما برندارد دست ناز
بر که نالیم از سر این داغ مرهم رفته است
کاش نومیدی چو خاک خشک بر بادم دهد
کز جبین بی سجودم جوهر نم رفته است
از ترحم تا مروت وز مدارا تا وفا
هرچه را کردم طلب دیدم ز عالم رفته است
بعد مردن کار با فضل است با اعمال نیست
هرکه زین خجلت سرا رفته ست بی غم رفته است
من که باشم تا به ذکر حق زبانم واشود
نام بیدل هم ز خجلت بر لبم کم رفته است

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
دوستان ظلمی به حال نامرادم رفته است
داشتم چیزی و من بودم ز یادم رفته است
بی نفس در ملک عبرت زندگانی کنم
خاک برجا مانده است امروز و بادم رفته است
قفل وسواس است چشم  من درین عبرت  سرا
همچو مژگان عمر دربست وگشادم رفته است
سیرگل نذر جنون بیدماغی کرده ام
پیش پیش رنگ و بوها اعتمادم رفته است
اینقدر یارب  نفس را باکه عزم سرکشی ست
فرصت کار تاملدر جهادم رفته است
با همه بیکاری از سرخاری ابرام حرص
چون قلم ناخن زانگشت زیادم رفته است
معنی ایجاد چون ماه نوم مجهول ماند
بسکه دیدم کهنگی از خط سوادم رفته است
تا سواد انتخاب معنی ام بیشک شود
مغز چندین نقطه در تدبیر صادم رفته است
نقش پای عافیت چون شمع پیدا می کنم
در پی این داغ شک شعله زادم رفته است
کس خربدار دل آگه درین بازار نیست
آه از عمری که در ننگ کسادم رفته است
بر خیال خلد بیدل زاهدان را نازهاست
لیک ازین غافل کزین ویرانه آدم رفته است

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
گر به سیر انجمن یا گشت  گلشن رفته است
شمع ما هرسو همین یک سرزگردن رفته است
مزرعی چون کاغذ آتش زده گل کرده ایم
تا نظر بر دانه می دوزیم خرمن رفته است
کاشکی باکلفت افسردگی می ساخیم
بر بهار ما قیامت از شکفتن رفته است
انتظارت رنگ نم نگذاشت در چشم ترم
تا مقشر گشت این بادام روغن رفته است
جهد صیقل صدهزار آیینه با زنگار برد
خانه ها زین خاکدان بر باد رفتن رفته است
غنچه واری هیچکس با عافیت سودا نکرد
همچو گل اینجا گریبانها به دامن رفته است
خلقی از بیدانشی تمکین به حرف و صوت باخت
سنگ این کهساریکسر در فلاخن رفته است
زندگی زین انجمن یک گام آزادی نخواست
هرکه را دیدیم زاینجا بعد مردن رفته است
نقش پایی چند از عجز تلاش افسرده ایم
نام واماندن بجا مانده ست رفتن رفته است
خانه را نتوان سیه کرد از غرور روشنی
نور می پنداری و دودی به روزن رفته است
هرچه از خود می بریم آنجا فضولی می بریم
جای قاصد انفعال نامه بردن رفته است
نیستم بیدل حریف انتظار خوشدلی
فرصت از هرکس که باشد یان از من رفته است

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
دل عمرهاست آینه ترتیب داده است
ای  ناز مشق جلوه که این صفحه ساده است
تا دیده سجده ا ی به خیالت ادا کند
صد سر به  کسوت مژه  گردن نهاده است
از محو جلوه  گر همه تمثال برکشد
حیرت مقام جوهر آیینه داده است
زحمتکش ستمکده ناتوانی ام
بار جهان چو سایه به دوشم فتاده است
در عرصه ای که رخش خرامت جنون کند
گل  گر سوار رنگ برآید پیاده است
ما را خیال آن مژه افسون بیخودی ست
از رشته های تاک مگو موج باده است
گو تنگ باش دیده خست نگاه عقل
دشت جنون و دامن صحر گشاده است
عجز و غرور خلق  گر آید به امتحان
پرواز های ذره زگردون زیاده است
مشق ستم ز طینت ظالم نمی رود
زور کمان دمی که نمانده کباده است
چون شمع منع سر به هواتازی ات نکرد
از پا نشستنی که به پیش ایستاده است
نقش جهان نتیجه اندیشه دویی ست
نیرنگ شخص و آینه تمثال زاده است
روزی دو از هوس تو هم ای وهم پرفشان
عنقا در آشیان مگس بیضه داده است
بیدل چوشمع بر خط تسلیم خاک شو
ای پر شکسته  در قفس آتش فتاده است

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
آن جنگجو به ظاهر گرپشت داده است
پنهان دری ز فتح نمایان گشاده است
از بسکه سعی همت مردان فروتنی ست
پشت سپه قوی به سوار پیاده است
محو قفاست آینه پردازی صفا
از ریش دار هیچ مپرسید ساده است
طفلی چه ممکن است رود ازمزاج شیخ
هرچند مو سفیدکند پیرزاده است
از علت مشایخ و طوارشان مپرس
بالفعل طینت نر این قوم  ماده است
هرجا مزینی است به حکم صلاح شرع
در ریش محتسب بچه اش را نهاده است
اینجا خیال گنبد عمامه هیچ نیست
بار سرین به گردن واعظ فتاده است
زاهد کجا و طاعت یزدانش ازکجا
در وضع سجده شیوه خاصش اراده است
رعنایی امام ندارد سر نماز
می نازد از عصاکه به دستش چه داده است
ملا هزار بار به انگشتهای دخل
ته کرده درس وگرم تلاش اعاده است
نامرد و مرد تا نکشد زحمت گواه
قاضی درین مقدمه غورش زیاده است
اقبال خلق بسکه به ادبار بسته عهد
پیش اوفتاده است و قفا ایستاده است
پستی کشید دامن این حیزطینتان
چندان که نامشان به زبانها فتاده است
نقش جهان نتیجه اندیشه دویی ست
نیرنگ شخص و آینه تمثال زاده است
بیدل چه ذلت است که گردون منقلب
در طبع مرد خاصیت زن نهاده است

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
برگ عیش من به ساز بیخودی آماده است
چون بط می بال پروازم ز موج باده است
نقش پایم ناتوانیهای من پوشیده نیست
بیشتر از سایه اجزایم به خاک افتاده است
عجز هم در عالم مشرب دلیل عالمی ست
پای خواب آلوده را دامان صحرا جاده است
حیرت ما را به تحریک مژه رخصت نداد
خط شوخ اوکه رنگ حسن را پر داده است
نافه شدگلبرگ ختن اما تغافلها بجاست
دور چشم بد هنوزآن نو خط ما ساده است
گوهریم اما زپیچ وتاب دریا بیخبر
جز به روی ما تحیر چشم ما نگشاده است
می توان در هستی ما دید عرض نیستی
شعله بی شغل نشستن نیست تا استاده است
بی تو درگنج عدم هم خاک بر سرکرده ایم
دست گرد ما ز دامانی جدا افتاده است
قطره آبی که داری خون کن وگوهر مبند
تهمت آرام داغ طینت آزاده است
هر نفس چندین امل می زاید از اندیشه ات
شرم دار از لاف مردیهاکه طبعت ماده است
درکمین داغ دل چون شمع می سوزم نفس
قرب منزل درخور سعی وداع جاده است
در خرابیها بساط خواب نازی چیده ایم
سایه گل کرده ست تا دیوار ما افتاده است
با شکست رنگ بیدل کرده ام جولان عجز
رفتن از خویشم قدم در هیچ جا ننهاده است

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
بسکه حرف مدعا نازک رقم افتاده است
نامه ام چون حیرت آیینه یکسر ساده است
طینت عاشق نگردد از ضعیفی پایمال
گر فتد بر خاک حرفی بر زبان افتاده است
نشیه ای دارد دماغ بیقراریهای من
پیچ و تاب بیخودان هم رنگ موج باده است
گردباد شوقم و عمری ست در دشت جنون
خیمه ام چون چرخ بر سرگشتگی استاده است
آهم و طرفی نمی بندم به الفتگاه دل
بی دماغیهای شوقم سر به صحرا داده است
زینت ظاهر غبار معنی اسرار ماست
شیشه رنگین حجاب آب و رنگ باده است
در طلب بایدگذشت ازهرچه می آید به ییش
گر همه سرمنزل مقصود باشد جاده است
گربودتسلیم سرمشق جبینت چون غبار
دامن هرکس که می آری به کف سجاده است
وضع محویت تماشاخانه  نیرنگ کیست
یک جهان آیینه ام تا حیرتم رو داده است
برق جولان آه بیدل یاس پرورد است و بس
الحذر ای مدعی این دود آتش زاده است

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
در بهارگریه عیش بیدلان آماده است
اشک تاگل می کند هم شیشه و هم باده است
طینت عاشق همین وحشت غبار ناله نیست
چون شرارکاغذ اینجا داغ هم آزاده است
هیچکس واقف نشد از ختم کار رفتگان
در پی این کاروان هم آتشی افتاده است
پرده ناموس هستی اعتباری بیش نیست
م ما را شیشه ای گر هست رنگ باده است
منزل خاصی نمی خواهد عبادتگاه شوق
هرکف خاکی که آنجا سر نهی سجاده است
زاهد ز رشک شرار شوق ما تردامنان
همچو خارخشک بهر سوختن آماده است
عقل کو تا جمع سازد خاطر از اجزای ما
عشق مشت خاک ما را سر به صحرا داده است
خار راه اهل بینش جلوه اسباب نیست
ازکمند الفت مژگان نگه آزاده است
زنهار ایمن مباش ز شک دردآلود من
گرهمه یک شبنم است این طفل توفان زاده است
تا فنا در هیچ جا آر ام نتوان یافتن
هرچه جزمنزل درین وادی ست یکسرجاده است
گوهر ماکاش از ننگ فسردن خون شود
می رود دریا ز خویش و موج ما استاده است
دل به نادانی مده بیدل که در ملک یقین
تخته مشق خیال است آینه تاساده است

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
دل به یاد جلوه ای طاقت به غارت داده است
خانه آیینه ام از تاب عکس افتاده است
الفت آرام  چون سد ره آزاده است
پای خواب آلوده دامان صحرا جاده است
تهمت آلود تک وپوی هوسها نیستم
همچوگوهر طفل اشک من تحیرزاده است
پیری از اسباب هشی می دهد زیب دگر
جوهر آیینه مهتاب موج باده است
نیست نقش پا به گلزار خرامت جلوه گر
دفتر برگ گل از دست بهار افتاده است
مفت عجز ماست گرپامالی هم می کشیم
نقش پای رهروان سرمشق عیش جاده است
رفته ایم از خویش اما از مقیمان دلیم
حیرت ازآیینه هرگزپا برون ننهاده است
داغ شو زاهدکه در آیین مرتاضان عشق
خاک گردیدن بر آب افکندن سجاده است
دل درستی در بساط حادثات دهر نیست
سنگ هم درکسوت مینا شکست آماده است
می تپد گردابم از اندیشه آغوش بحر
دام چشم سوزن و نخجیر سخت افتاده است
از تپیدنهای دل بیطاقتی دارد نفس
منزل ماکاروان را درس وحشت داده است
چون نگاه چشم بسمل بی تعلق می رویم
قاصد بی مطلبیم و نامه ما ساده است
بیقرار شوق بیدل قابل تسخیر نیست
گر همه دربند دل باشد نفس آزاده است

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
زندگانی از نفس آفت بنا افتاده است
طرف سیلی در پی تعمیر ما افتاده است
تنگ کرد آفاق را پیچیدن دود نفس
گرنه دل می سوزد آتش درکجا افتاده است
آرزو از سینه بیرون  کن ز کلفتها برآ
عالمی زین دانه در دام بلا افتاده است
تا نفس باقی ست جسم خسته را آرام نیست
مشت خاک ما به دامان هوا افتاد ه است
در علاجم ای طبیب مهربان زحمت مکش
درد دل عمری ست از چشم دوا افتاده است
تا قیامت دشت پیمایی  کند چون  گردباد
هرکخا یک حلقه از زنجیر ما افتاده است
غیر نومیدی سر و برگ شهید عشق چیست
از سر افتاده اینجا خونبها افتاده است
دیده تا دل فرش راه خاکساری کرده ایم
از نفس تا موج مژگان بوربا افتاده است
شوخی انداز شبنم ننگ گلزار حیاست
خنده ی  حسن از عرق   دندان نما افتاده ا ست
معنی دولت سراپا صورت افتادگی ست
از تواضع سایه ی بال هما افتاده است
اضطراب موج آخر محو گوهر می شود
در کمین ما دل بی مدعا افتاده است
عالمی شد بیدل ار سرگشتگی پامال یأس
تخم ما هم در خم این آسیا افتاده است

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
در گلستانی که گرد عجز ما افتاده است
همچو عکس ازشخص  رنگ ازگل جدا افتاده است
بسکه شد پامال حیرانی به راه انتظار
دیده ما بی  نگه چون نقش پا افتاده است
ما اسیران از شکست دل چسان ایمن شویم
بر سر ما سایه زلف دوتا افتاده است
نیست خاکی کز غبار عجز ما باشد تهی
هرکجا پا می گذاری نقش ما افتاده است
گاهگاهی ذوق همچشمی ست ما را با حباب
در سر ما نیز پنداری هوا افتاده است
از طلسم مل که تمثال حبابی بیش نیست
عقده ها در رشته موج بقا افتاده است
کو دم بیباکی تیغی که مضرابی کند
ساز رقص بسمل ما از نوا افتاده است
سبزه وگل تا به کی بوسد بساط مقدمت
از صف مژگان ما هم بوریا افتاده است
ازگل تصویر نتوان یافت بوی خرمی
رنگ ما از عاجزی بر روی ما افتاده است
جادو منزل درتن وادی فریبی بیش نیست
هرکجا رفتیم سعی نارسا افتاده است
این زمان از سرمه می باید سراغ دل گرفت
جام ماعمری ست از چشم صدا افتاده است
گر فلک بیدل مرا بر خاک زد آسوده ام
می کند خوب فراغت سایه تا افتاده است

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -