cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
ایا سرو قد ترک سیمین قفا
ندیدم به هجران تو جز جفا
ببستی دلم را به بند دو زلف
نخواهی نمودن مرا زان رها
چگونه گذارم بر این روزگار
تو از من جدا و من از دل جدا
رخ لعل تو کرده رویم زریر
قد سرو توکرده پشتم دو تا
چنان گریم اندر فراق تو من
که بر آس گردون کنم آسیا
بلای من از عشق تو خاسته است
منم روز و شب بر بلا مبتلا
بود رنج بی گنج بس بی نسق
بود هجر بی وصل بس بی بها
چو بیماری از هجر پیدا شود
نباشد بجز وصل آن را شفا
بود از بس محنت اندر فرح
بود از پس شدت اندر رخا
هر آن درد کان نکبتی را ندید
ندانم جز از جود خواجه دوا
جمال دول ناصر دین و داد
سپهر وفا شمس دین بوالوفا
به آزادمردی دری برگشاد
که بازار آزادگان شد روا
سعادت همی زو ستاند مدد
کفایت همی زو فزاید بها
بود زیر حکمش همیشه قدر
بود پیش امرش همیشه قضا
نه در رسم او راه  گیرد نفاق
نه در راه او راه یابد ریا
بود ملک را دولتش قهرمان
بود جاه را خدمتش کیمیا
بود تنگ با نعمت او زمین
بود پست با همت او سما
مر ابرار را حضرتش مستقر
مر احرار را درگهش ملتجا
تو گویی سرشت وی آمد کرم
توگویی حیات وی آمد حیا
تویی صاحب سود را مقتدی
تویی نایب فضل را مقتدا
ز انعام تو منبسط شد زمین
در ایام تو مندرس شد فنا
سخاوت تو داری پدر بر پدر
مروت تو داری نیا بر نیا
تویی مفضل  ملت ایزدی
تویی منعم دولت پادشا
ز رحمت فرستی به سایل درم
به صد خیل بخشی به زایر عطا
بجز فضل تو هر چه گویم هدر
بجز مدح تو هر چه گویم هبا

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
همیشه باد بقا و سلامت بت ما
که از وصالش ما را سلامت است و بقا
بتی که عارض او هست چون  گل سوری
کشیده بر گل سوری اش عنبر سارا
ز بهر لعل شکربار او همی بارند
ز چشم خویش گهر عاشقان ناپروا
شکرفروش به شهر اندرون چنین باید
که مردمان شکرش را گهر دهند بها
شوند آهن و دیبا به  گفتگوی اندر
چو او به رزم زره پوشد و به بزم قبا
به روز رزمش دیبا به  آید از آهن
به روز بزمش آهن به آید از دیبا
گهی ز چشم زند تیر بر دل عشاق
گهی ز دست زند تیغ بر سر اعدا
جو بنگریم همه ساله عالمی باشند
ز چشم او به نفیر و زدست او به بلا
مکن به سرو و مه آن دلفریب را تشبیه
که او جداست به خوبی و سرو و ماه جدا
زره نپوشد و جوشن به رزم سرو بلند
قدح نگیرد و ساغر به بزم بدر سما
نه ماه باشد همتای آن نگار و نه سرو
جو بزم و رزم  کند پیش میر بی همتا
معین دولت عالی نصیر ملت حق
که پهلوان ملوک است و سیدالامرا
امیر زاده امیری که لشکری باشد
به روز رزم سواری ز لشکرش تنها
قضا چو نادره نو پدید خواهد کرد
ضمیر او به فراست سبق برد ز قضا
به خنجر وکف او هرکه بنگرد بیند
مبشری ز ظفر یا مفسری ز سخا
سپهر تا به ابد ننگرد به عین سخط
ز بهر او نگرد ساعتی به عین رضا
ز فر مجلس او آسمان شدست زمین
ز نقش رایت او بوستان شدست هوا
دلی نماند به مازندران ز هیبت او
که هست پیچش و ماز اندر آن زکین و جفا
ز هیبت او شیران همی گذر نکنند
به مرغزاری کاسبان او کنند چرا
وگرگنند گذر چون به داغ او نگرند
ز چشم چشمه  کنند و ز موی جسم  گیا
گر آدم از هنرش داشتی به خلد خبر
بر او نکردی ابلیس کید خویش روا
وگر ضمیر سلیمان چو رای او بودی
نگین ملک نکردی به دست دیو رها
وگر سعادت او تافتی بر اسکندر
به ظلمت اندر ره یافتی بر آب بقا
ایا مروت تو بر فتوت تو دلیل
ایا شمایل تو بر فضایل تو گوا
ز رسم توست همه رسم مردمی ظاهر
ز اصل توست همه اصل مهتری پیدا
ولی ز توست توانگر عدو ز توست هلاک
چه مردمی تو که داری صناعت دریا
بود وفاق تو دروازه حیات ابد
بود نفاق تو دندانه کلید فنا
که دید بر هنر تو گذشته باد محال 
که دید بر سخن تو نشسته گرد خطا
نمایش هنر توست جهل را مقطع
گشایش سخن توست  عقل را مبدا
هزار بار فزون گفت خسرو ماضی
که داد داد هنر یک به یک به مجلس ما
چنان محل که تورا بود پیس آن خسرو
نبود هیچ کسی را ز جمله ندما
اگر به دست فنا بند عمر او بگسست
ز بند عمر تو کوتاه باد دست عنا
جهان تو خوش بخور امروز و دل مبند در آنک
چگونه بود جهان دی و چون بود فردا
چه باک از آنکه  گشاید ره جفا دشمن
چو بست با تو فلک محضری به شرط وفا
اگر چو شیر نهد دشمنی به جنگ تو روی
خورد به عاقبت از دست روزگار قفا
به نعمت توکه از یکدگر شریفترند
عطای تو ز قبول و قبول تو ز عطا
معزی آنکه به مدح و ثنا معزالدین
عزیز کردش و دادش امارت شعرا
به خدمت آمد و ازکارگاه خاطر خویش
به بارگاه تو آورد حله دیبا
جه حله باسد ازین به که تا زمانه بود
نگار او نکند گردش زمانه هبا
همیشه تاکه امامان خبر دهند همی
هم از مسیح دعا و هم از کلیم عصا
ز تو عصا و قلم جاودانه معجز باد
چو ازکلیم عصا و چو از مسیح دعا
طرب سریر تورا سجده کرده در مجلس
ظفر رکاب تو را بوسه داده در هیجا
بهارخانه چین کرده در بهار و خزان
خجسته بزم تو خوبان خلخ و یغما
تو ناقد سخن و برکف تو ناقد عقل
جه ناقدی که خرد خواندش همی صهبا
ز تو فتوت و از مهتران درود و سلام
ز تو مروت و ازکهتران دعا و ثنا
سه چیز باد تو را جاودان و بی پایان
تن درست و دل شاد و دولت برنا

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
باغ شد از ابر پر ز لؤلؤ لالا
راغ شد از باد پر ز عنبر سارا
شد به هوا درگسسته رشته گوهر
شد به زمین برگشاده ازهر دیبا
کوه ز لاله گرفت سرخی بسد
دشت ز سبزه گرفت سبزی مینا
طرف چمن هست پرهلال و دو پیکر
شاخ  سمن  هست پر سهیل و ثریا
در شده با شنبلید لاله به عشرت
درشده با خیری ارغوان به تماشا
چون رخ مجنون نهاده بر رخ لیلی
چون لب وامق نهاده بر لب عذرا
گلبن تا تازه شد چو لعبت دلبر
بلبل بیچاره شد چو عاشق شیدا
سیل ز بالا نهاد روی به پستی
مهر ز پستی نهاد روی به بالا
برق درخشان چو تیغ خسرو عالم
ابر درا فشان چو دست مهتر والا
عارض دنیا جمال دین ثقه الملک
بار خدای نژاد آدم و حوا
خواجه ابوجعفر آن که از هنر او
دهر مزین شده است و ملک مهنا
از صفت مهتری هر آنجه بباید
دارد و در مهتری ندارد همتا
پست بود پیش او بلندی گردون
خرد بود پیش او بزرگی دنیا
با نظرش بر دمد بنفشه ز آهن
با کرمش بشکفد شکوفه ز خارا
زیر رکابش ز روم تا به سمرقند
زیر حسامش ز شام تا به بخارا
بحر بر جود او چو قطره به جیحون
کوه بر حلم او چو صخره به صحرا
پیش مثالش کند ستاره تواضع
پیش مرادش کند زمانه مدارا
هست مقدس عطای او ز توقف
هست منزه سخای او ز تقاضا
ای همه ناراستی ز کلک تو پنهان
وی همه آزادگی ز طبع تو پیدا
تاجوران را به مهر توست تقرب
ناموران را به شکر توست تولا
چاکری توست آز را شده مقطع
بندگی توست ناز را شده مبد ا
از دل تو نور یافت چشمه خورشید
وز سر تو سبز گشت گنبد خضر ا
هست دو چشم هنر به رسم تو روشن
هست زبان خرد به مدح تو گویا
معتکف درگهت چه بخت و چه دولت
معترف دا نشت چه پیر و چه برنا
همت تو هست همچو رای تو عالی
دولت تو هست همچو بخت تو والا
کلک تو در مر تبت  چو مهر سلیمان
دست تو در معجزه چو باد مسیحا
خاک قدمهای توست عنبر ا شهب 
نقش  قلم های توست لؤلؤ لالا
قاهر اعداست دولت تو وزین روی
فکرت و سودا رسید قسمت اعدا
قهر بر آن گمرهان قضای خدایی است
باز نگردد قضا به فکرت و سودا
ایزد دادار مهر و کین تو گویی
از شب قدر آفرید و از شب یلدا
زانکه به مهرت بود تقرب مؤمن
زانکه به کینت بود تفاخر ترسا
بار خدا ز فر جود تو شعرم
هست   کشیده علم به عالم اعلا
لفظ من از اهتمام توست مهذب
طبع من از اهتزاز توست مصفا
قامت من پیش تو دوتاست ولیکن
هست دلم در وفا و مهر تو یکتا
خاطر من جنت است و مهر تو رضوان
شکر تو طوبی و آفرین تو حورا
تا که همی برج زهره باشد میزان
تا که همی برج مهر باشد جوزا
چاکر بخت تو باد مهر منور
بنده رای تو باد زهره زهرا
بزم تو افروخته به شمسه خلخ
رزم تو آراسته به دلبر یغما
بر سر تو تاج بخت و افسر دولت
درکف تو زلف یار و ساغر صهبا
رسم تو زیبا و روزگار تو خرم
بر تو خجسته بهار خرم و زیبا

وزن: مُفْتَعِلُنْ فاعِلاتُ مُفْتَعِلُنْ فَعْ
بحر: منسرح مثمن مطوی منحور
نشانه‌های عروضی: - U U - | - U - U | - U U - | -
طال اللیالی بعدکم و ابیض عینی من بکا
یا حبذا ایا منا فی وصلکم یا حبذا
آه از غم آن خوش پسر کز هجر او عمرم به سر
رفت و نیامد زو خبر جز حسرت و رنج و عنا
اندر فراق دلبرم حیران شد این دل در برم
از دست او گر جان برم  گویم هنییا مرحبا
دوش  آن نگارین روی من  آمد به  مستی سوی من
تا شد ز رویش  کوی من چون طور سینا پر ضیا
تیره شبی چون هاویه دادی نشان زاویه
چون قطره های راویه پیدا کواکب بر سما
نور از کواکب کاسته دود از جهان برخاسته
چون مردم بی خواسته عالم ز زینت بینوا
بر جانب مشرق شفق چون لاله بر سیمین طبق
کوکب به گردش چون عرق بر عارض معشوق ما
انجم چو زر جعفری بر گنبد نیلوفری
چون دسته  گل مشتری چون نقطه سیمین سها
مانند ماه یکشبه زهره چو زرین  مشربه
با نور و ظلمت چون شبه آمیخته با کهربا
جرم قمر چون مهوشی جوزا چو حور دلکشی
مریخ همچون آتشی پروین چو چرخ آسیا
گفتم چو دیدم آسمان آراسته چون بوستان
سبحان من اسری بنا لیلا الی بدر الدجا
لما تولی وحده والصبر ولی مدبر
أهدی إلینا نفحة من ارضه ریح الصبا
دلبند من با مشعله با صد خروش و مشغله
می شد چو مه در سنبله بر مرکبی چون اژدها
زیبا کمیتی  کز سمک یک گام دارد تا فلک
بیش آید از وهم ملک پیش آید از سر قضا
همچون نهنگ و شیر نر یابی ورا در بحر و بر
آید ز بالا چون قدر پرد ز پستی چون دعا
اندر بیابانی که دی از سهم او آورد خوی
آن باد پای سنگ پی تنها همی  کردی چرا
کردم ز دیده پرگهر روی بیابان سر به سر
گفتم به دریاها مگر اسبش نداند آشنا
چون راند مرکب در میان راهی پدید آمد چنان
گفتی که موسی ناگهان بر آب دریا زد عصا
عاجز شدم درکار خود ماندم جدا از یار خود
یارب خلصنی فقد أحرقت فی نارالهوی
رای دگر کرد آن پسر وز من حذر کرد آن پسر
عزم سفر کرد آن پسر عزمش ندانم تا کجا
جانا کجا خواهی شدن  کی باز خواهی آمدن
بی روی تو یک دم  زدن دانی مرا نبود بقا
قل ان حال ذو خطر والقول فیه مختصر
جاء القضا عمی البصر اشکر الها منعما
دل برده ای جانا روا گر جان بری فرمان تو را
از تو وفا کردن عطا وز من جفا کردن خطا
مولای رای تو منم شیدای جای تو منم
واندر هوای تو منم چون ذره ای اندر هوا
جز راه عشقت نسپرم گر جان  خوهی فرمانبرم
جان پیش خدمت اورم نندیشم از جور و جفا
دانی نکو نبود چنین تو شادمان و من حزین
من رنجه دل تو نازنین تو در طرب  من  در بلا
گر گیر این اشکم کمی کی باشمی از غم  غمی
بر من اگر یک دم دمی یابم ازین علت شفا
دل خسته روی توام جان بسته موی توام
پیوسته در کوی توام از روی تو مانده جدا
بر من نگارا ره زدی جان و دل از من بستدی
آری نکویی را بدی آخر روان باشد روا
ای مه ز رخسارت خجل وی راحت و آرام دل
کردم همه جرمت بحل  گرچه ز غم  کشتی مرا
انا غفرنا ذنبکم قولوا فأوحی ربکم
إن تنتهوا ا یغفرا  لکم ماقد سلف عن ما مضی
ای  گشته محکم حزم تو سوی بخارا عزم تو
وی من غلام بزم تو با دوستان خوش لقا
رو رو بتا با قافله بردار زاد و راحله
منزل گذار و مرحله وانزل علی صدر الوری
گر دولتت یاری کند بختت وفاداری کند
باشد خریداری کند فرزند فخرالدین تو را
عالم برو نازد همی دولت بدو یازد همی
گوی  شرف بازد همی باروی چون  شمس  الضحی
یابی بهر حالی اثر از صاحب عادل عمر
آن مرکز فضل و هنر آن معدن علم و سخا
آن سرفراز محترم وان مقتدای محتشم
آن قبله جود و کرم وان  کعبه فضل و عطا
زین المعالی جده والله لولا سعده
طال اللیالی بعده  إن جاء من قد فی الهوی

وزن: مُسْتَفْعِلُنْ مُسْتَفْعِلُنْ مُسْتَفْعِلُنْ مُسْتَفْعِلُنْ
بحر: رجز مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: - - U - | - - U - | - - U - | - - U -
هزار شکر کنم دولت مؤید را
که داد باز به من دلبر سهی قد را
از آتش دل مشتاق و از بلای فراق
فرو گذاشته بودم وثاق و مرقد را
چو ماه روی من آمد کنون بحمدالله
به نور وصل بدل  کرده نار موقد را
بتی که چنبر خورشید کرد عنبر و ند
که  کرد چنبر خورشید عنبر و ند را
وگر به عقده رأس اندرون گرفت قمر
مر ا هرمن به حمایت گرفت فر قد را
وگر به ناصیت روز شب معقد شد
اسیر گشت دل من شب معقد را
وگر به ساحت  گلزار یافت مورچه راه
گرفت مورچه دامن گل مورد را
وگر ز مشک سرشته نوشت دست جمال
به گرد تخته سیمین حروف ابجد را
وگر طراز مدیح من است بر دفتر
محل مجد و علو مهتر مؤید را
کمال دولت عالی سر فضایل و جود
ابوالرضا فضل الله محمد را
مقدمی که جهانی است فرد از حکمت
مطیع  گشته جهان این جهان مفرد را
مدام خدمت او سنت مؤکد شد
قضا فریفته شد سنت مؤکد را
ز بورضاست جهان را همیشه نور و نوا
چنانکه زینت و زیب از رضاست مشهد را
که را خبر بود از سد جاه و حشمت او
هبا و هزل شمارد سکندری سد را
ایا ستاره احسان و آفتاب سخا
که آسمان تو بینم سریر و مسند را
تو آن کسی که چو مهد ملوک مهدی وار
همی نظام دهی عالم ممهد را
به  دین پاک تو جایی بلند یافته ای
به جد و جهد أب و جد نیافتی جد را
حروف ابجد اگر تا ابد کنی تضعیف
فزون از آن به تو فخرست مر أب و جد را
تو آن کسی که ز نام تو یافت استحقاق
کمال دولت عالی بقای سرمد را
به روزگار تو گر نصر احمد آید باز
خجل  کنند عبید تو نصر احمد را
چو از عدم به وجود آمدی عدم کردی
به جود خویش وجود نهایت و حد را
به زیر پای تو خاک زمین شود عسجد
از آنکه دست تو چون خاک  کرد عسجد را
کجا بود شبه خامه تو چون شب قدر
چه قدر باشد مر لؤلؤ و زبرجد را
چو مد کلک به روز و به شب مسلسل کرد
زمانه لعبت دو دیده کرد آن مد را
به مد کلک تو بر شرق و غرب محتاج است
هر آن  که هست سزاوار کوس و مطرد را
خدای خواست به اقبال و سروری مدام
که بر تو وقف  کند سروری و سؤدد را
مجردست دل تو ز رنج مخلوقات
مجربست سخا آن دل مجرد را
ز خدمت تو شناسد سداد و سؤدد خویش
هر ان کسی که شناسد ز ابیض  ا سود را
هر آن یدی  که نویسد به مدح تو یک حرف
دهان دهر ببوسد بنان آن ید را
همشه غاشیه ی بخت آن  کشد فرقد
که از زیارت بخت تو برکشد قد را
من آن معزی برهانیم که نشر کنم
به فر دولت تو شعرهای بی رد را
به اهتمام تو سال دگر تمام کنم
نگاشته به مدیح تو صد مجلد را
ز خدمت تو به حدی رسم  که  گویی تو
ایا غلام بیار آن امیر اوحد را
به حق آن که تو را تربیت خدای کند
که تربیت  کنی این بنده مؤید را
همیشه تا که بود منبع بخار بحار
چو مرکزست اثیر آتش مصعد را
مباد سور و سرور از سرای تو زایل
نشانه باد سریر تو برو مورد را
مساعد تو سعادت  موافق تو فلک
ضمیر و رای تو مطلوب فال اسعد را

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
دیدم به ره آن نگار خندان را
آن ماه رخ ستاره دندان را
بر ماه دو هفته تافته عمدا
مشکین دو رسن چه زنخدان را
چوگان زده پیش خلق در میدان
دلها همه گوی کرده چوگان را
بوی گل و مشک داده از باده
بیجاده و در و شکر افشان را
ره داده به سوی زر و بیجا ده
از جام و پیاله آب حیوان را
در کار کشیده اهل طاعت را
وز کار ببرده اهل عصیان را
وان غمزه کافرین به  یک لحظه
افکنده و بسته صد مسلمان را
از سنبل او بلا دل و دین را
وز نرگس او خطر تن و جان را
بالاش چو سرو و ساخته مسکن
بر سرو به جادویی گلستان را
شرم از رخ او هزار تکسین را
رشک از خط او هزار خاقان را
گفتم که کرایی ای بت دلبر
گفتا که نصیر ملک سلطان را
گفتم که امیر ابومحمد را
کاو تاج شدست دین یزدان را
فرخنده منیع کز هنرمندیش
فخر و شرف است آل حسان را
تفضیل نهیم بر عراق اکنون
با حشمت و جاه او خراسان را
بیننده همی ز شهر نشناسد
پیرامن  شهر او بیابان را
عین الدوله رسید مهمانش
تا شاد کند صدور و اعیان را
اندازه پدید نیست در دولت
پیروزی میزبان و مهمان را
زیبد که ز جان ثنا کنیم این را
شاید که ز دل وفا کنیم آن را
کایشان داند قدر گفتارم
یا رب تو نگاه داری ایشان را
ای مجد و نصیرتان گه مفخر
مر دولت و ملک شاه ایران را
بخت تو نهاد در ازل خوانی
وز عقل طعام ساخت مر آن را
گویی که ز خوان او گه قسمت
یک لقمه همی رسید لقمان را
هرچند ز دست پور دستان شد
ناموس شکسته شاه توران را
دست تو چو بندگان دهد بوسه
گر زنده کنند پور دستان را
از مرکب تو همی عجب دارم
کاو تیره کند ز گرد میدان را
شایسته بود چهار خصلت را
ناورد و تک و شتاب و جولان را
دادست به تک سم چو سندانش
کی باشد فعل باد سندان را
ره نیست به مرو در ز انصافش
بیدادی خشک ریش تاوان را
عدل تو سبب شد اندرین بقعت
آسایش و امن و نرخ ارزان را
از عدل تو پیش مصطفی خالد
دادست به خلد مژده رضوان را
اصل است گه شجاعت و مردی
تیر و تبرت شکار و میدان را
فخرست گه کفایت و مردی
دست و قلمت نثار و دیوان را
قطب است گه لطافت و شادی
جام و قدحت شراب و ایوان را
همتای تو نیست داور عادل
بغداد و ری و قم و سپاهان را
شایسته تو را ریاست و میری
چون ملک پیمبری سلیمان را
میراث به دست صاحب میراث
شک نیست درین سخن سخندان را
سی سال  گذشت و آخر از غفلت
تنبیه  فتاد چرخ گردان را
حق  داد به دست باز حقور را
ده باز به دست داد دهقان را
میرا تو به پایه ای رسیدستی
کان پایه نبود معن  و نعمان را
تا جدول و دفتر مدیحت را
حق داد معزی ثنا خوان را
در نظم سخن چنانکه گفته است او
ختم است سخوران کیهان را
کردی تو به جای او بسی احسان
او گفت ثنای خوب احسان را
احسان تو را شمار نشناسد
چون برگ درخت قطره باران را
گر سعی کنی به مال دیوانی
شکر تو کند طراز دیوان را
در خانه خویش سازد از سعی ات
هم برگ و ذخیره زمستان را
تا قبله اهل دل بود کعبه
درگاه تو باد قبله اعیان را
فرمان تو جزم باد و جباران
منقاد و مطیع گشته فرمان را
تا نور فزاید از مه و زهره
برج سرطان و برج میزان را
از جاه تو رشک باد هر ساعت
بر چرخ بلند ماه تابان را
در بزم تو با  فرشتگان آرند
بوبکر و عمر علی و عثمان را

وزن: مَفْعُولْ مَفاعِلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مسدس اخرب مقبوض
نشانه‌های عروضی: - - U | U - U - | U - - -
تا رای بود نصرت دین ناصر دین را
در نصرت او رای بود روح امین را
تا پادشه روی زمین باشد سنجر
بر هفت فلک فخر بود روی زمین را
شاهی که به ماهی به سپاهی بگشاید
صد شهرگرانمایه و صدحص ه حصین را
با خصم برابر زند اندر صف پیکار
بی  آنکه کند چاره شبیخون و کمین را
چون نیزه زند نرم کند پیل دمان را
چون تیغ زند رام  کند شیر عرین را
هرگز ظفر از عزم متینش نبود دور
گویی که ظفر بنده شد آن عزم متین را
هرگز خرد از رای رزینش نکشد سر
گویی که خرد سخره شد آن رآی رزین را
ای شاه فلک خاتم و خورشید نگینت
پیروزی و اقبال تو مهرست نگین را
در دایره ملک تویی نقطه مفرد
ره نیست در این دایره همتا و قرین را
از طین چو تویی آمد و چون احمد مرسل
بر مرکز نورست شرف جوهر طین را
هنگام سواری ز سواران مبارز
شایسته  تر از تو نبود مرکب و زین را
در معرکه برهان مبین تیغ تو بیند
چون چشم نهد خصم تو برهان مبین را
بدخواه لعین را بود از هیبت نامت
قهری که ز لا حول بود دیو لعین را
سهم  است ز پیکان تو در بتکده هند
بیم است ز ترکان تو بتخانه چین را
گرد سپه وگوهر شمشیر تو در رزم
گویی که دخان شر رست آتش کین را
در خاک بسی گنج دفین است نهاده
شاهان هنرمند و امیران گزین را
تو گنج همی از قبل بخشش خواهی
در خاک چه تاثیر بود گنج دفین را
هرگز نبود چون تو ملک تا به قیامت
افروختن دولت و پروردن دین را
دیندار و جوانمرد و جهانگیر و دلیری
وین است علامت ملک باز پسین را
امروز در این بزم که چون خلد برین است
ماند می صافی ز خوشی ماء معین را
دیدار همایو نت  فزاینده جان است
هم خواجه نیکودل و هم خواجه معین را
وز فر تو امروز فزون زانکه همه روز
شادی و نشاط است هم آن را و هم این را
هرگه  که نهد بنده جبین پیش تو بر خاک
تفضیل نهد بر همه اندام جبین را
همواره دلش مدح تو را هست مهیا
چونانکه مهیاست صدف در ثمین را
تا در دل مخلوق گمان است و یقین است
شکر تو مدد باد گمان را و یقین را
تا نام مکان است و مکین است در آفاق
عدل تو سبب باد مکان را و مکین را
چون چرخ برین از تو زمین باد مزین
تا دور بود گرد زمین چرخ برین را

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
ستاره سجده برد طلعت منیر تو را
زمانه بوسه دهد بایه سریر تو را
موافق است قضا بخت کامکار تو را
مسخرست عدو تیغ شیرگیر تو را
خدایگان جهان بی نظیر چون تو سزد
که نافرید خدای جهان نظیر تو را
بشیر تو دل توست و تویی بشیر بشر
بشارت است به نیک اختری بشیر تو را
نصیر توست خدا و تویی به  او منصور
قضا همیشه به نصرت بود نصیر تو را
اسیر توست به خاک اندرون مخالف تو
همی ز خاک به آتش برند اسیر تو را
رهی پذیرد رای تو و سعادت بخت
همی پذیرد رای رهی پذپر تو را
ضمیر و فکرت تو هست در مصالح خلق
به عقل وصف کنم فکرت و ضمیر تو را
ز عدل تو نگزیرد زمانه را هرگز
به روح وصف کنم عدل ناگزیر تو را
ز فر طلعت تو هر شب آفتاب فلک
همی سجود کند طلعت منیر تو را
چو آمدی تو خداوند میهمان وزیر
سزدکه سجده برد آسمان وزیر تو را
به روزگار تو برنا و پیر شد دلشاد
که هست دولت برنا وزیر پیر تو را
ز مشتری و عطارد همی ندانم باز
دل وزیر تو را وکف دبیر تو را
بمان همیشه به ملک اندرون عزیز و بزرگ
که خوار کرد فلک دشمن حقیر تو را
نشان شاهی و دولت تو باش تا محشر
نشانه گشت دل بد سگال تیر تو را

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
سال چون نو گشت فرزند نو آمد شاه را
شاه نیکو روی نیکوعهد نیکوخواه را
خواست یزدان تا ز نسل شاه بنماید به  خلق
چون ملکشاه و چو طغرلشاه و سلطانشاه  را
خواست دولت تا بود چون آفتاب و مشتری
آسمانی نو به برج پادشاهی ماه را
زین طرب نشگفت اگر زینت فزاید در جهان
رایت و تیغ و نگین و تاج و تخت و گاه را
ای جهانداری که ایوان تو و میدان تو
قبله و محراب شد عز و جلال و جاه را
در هنر پیشی ز اسکندر که هنگام هنر
سجده باید کرد پیش تو چون او پنجاه را
عدل و انصاف تو اندر بیشه ایران زمین
آشتی داده است با شیر ژیان روباه را
رسم تو رونق دهد رسم بزرگان را همی
همچو یاقوتی که او قیمت دهد اشباه را
شیرمردان بینم اندر خدمت درگاه تو
طوق در گردن فکنده طوع بی اکراه را
دوستان و دشمنانت در جهان مستوجب اند
شادی پاداشن و تیمار بادافراه را
حلق و فرق بدسگالت جای آه و آهن است
درخور آمد فرقش آهن را و حلقش آه را
کامکاری کی بود در پیش تیغت خصم را
پایداری کی بود در پیش صرصر کاه را
هرکه جوید کین تو کوتاه  گردد مد تش
کین تو گویی سبب شد مدت  کوتاه را
دشمن تو در نهان شش چیز دارد روز و شب
تیر و تیغ و نیزه و زندان و بند و چاه را
بر هر آن صحرا که لشکرگه زند شاه جهان
ابر سقایی کند هر روز لشکرگاه را
 عنبرین بینم همی ا فواه خلق از مدح تو
بوی عنبر داد گویی مدح تو افواه را
بنده از راه حوادث با سلامت بگذرد
چون ز مدح و آفرینت توشه سازد راه را
سیرت و رسم تو را بر هر هنر تقدیم باد
تا بود بر هر سخن تقدیم بسم الله را
سال و ماه تو همیشه فرخ و فرخنده باد
تا که در تقویم تاریخ است سال و ماه را

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
بر ماه لاله  داری و بر لاله مشک ناب
در مشک حلقه داری و در حلقه بند و تاب
میگون لب است و مغزم از آن می پر از خمار
گلگون رخ است و چشمم از آن  گل پر از گلاب
خصم من است زلفش وگر نیست پس چرا
دارد حلال خونم و دارد حرام خواب
از آب روی اوست همه آتش دلم
کس دیده آتشی که بود قوتش به آب
او ساکن دل است و خراب است مسکنش
آسوده ساکنی است  که شد مسکنش خراب
جستم ز راه عشق و ببستم ره خطا
جستم مدیح میر وگشادم در صواب
میر بزرگوار عبیدالله آن که هست
در ملک شه موید و در دین حق شهاب
و حی است آفرینش و آن وحی را مدام
هفت اخترند کاتب و هفت آسمان کتاب
اندر حریم دولت او جای ساخته است
در چشم خویش بچه  گنجشک را عقاب
گر بر غراب همت او سایه گسترد
طاوس وار جلوه دهد خویش را غراب
ایمان و کفر گشت  گل مهر و کین او
کان اصل راحت آمد و این مایه عذاب
زو مهر او طلب که به دنیا و آخرت
دولت دهد مرادت و ایزد دهد ثواب
انگشت او زبان شد و جود اندرو سخن
زر هست از او سوال و همه خلق را جواب
جامی ز سیم پاک فرستاد نزد من
پر عود خام و عنبر سارا و مشک ناب
یک شکل او مدور و یک شکل او دراز
چون پاره پاره ابر سیه پیش آفتاب
گفتی که هست عارض سیمین دلبرم
در زیر زلف بسته از او بر قصب نقاب
پیروزه روی موم بیاراسته به مهر
مهری شریف تر ز دعاهای مستجاب
کردم بدین کرامت بر جود او ثنا
خوردم بدین لطافت بر یاد او شراب
روشن شد از مدایح او طبع من چنانک
چرخ از ستاره و صدف از لؤلؤ خوشاب
توفیق خواستم ز خداوند تا کنم
در  شیب  شکر نعمت و احسا نش چون شباب
تا قبله سازم آنجا کاورا بود عنان
تا کعبه سازم آنجا کاو را بود رکاب
در حلم و جود باد درنگ و شتاب او
تا خاک را درنگ بود باد را شتاب
از همتش به اهل معالی رسیده باد
انعام بی نهایت و احسان بی حساب

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
آفتابی را همی ماند رخش عنبر نقاب
هیچکس دیدست عنبر را نقاب از آفتاب
گر نقاب آفتاب و آسمان شاید ز ابر
آفتاب دلبران را شاید از عنبر نقاب
ساحر و عطار شد زلفش که هر چون بنگرم
پیشه دارد سحر صرف و مایه دارد مشک ناب
زآنکه خم جعد او پشت مرا دارد به خم
زانکه تاب زلف او جان مرا دارد به تاب
ظلم کردست آنکه اندر جعدش آوردست خم
جور کردست آنکه اندر زلفش افکندست تاب
آب رویش هر زمان اندر دلم آتش زند
تا دلم بر آتش هجران او گردد کباب
من چو خواهم کرد فریاد آب از آتش برکشم
او چو خواهد خورد تشویر آذر افروزد ز آب
کار صبر من شد از تیمار زلف او ضعیف
جای خواب من شد از وسواس چشم او خراب
صبر من بشکست آری بشکند تیمار صبر
خواب من بگسست  آری بگسلد وسواس خواب
زان نهفته در شکر بار تو در یاقوت سرخ
چشم  من  همچون  سحاب  و لعل  باران چون سحاب
گر به چشم اندر سرشکم لعل گون شد باک نیست
در دلم مدح خداوند است چون در خوشاب
نصر میر مومنین پروردگار ملک و دین
ملک سلطان را مؤید دین یزدان را شهاب
آن خداوندی که بر آرامگاه دولتش
ره به دستوری همی یابد دعای مستجاب
مرکب اقبال او را در چراگاه بقا
عقد و خلخال همه حوران عنان است و رکاب
رای او را هست گویی از بلندی و ضیاء
هم به گردون اتصال و هم به خورشید انتساب
حلم  او  دادست گویی خاک هامون را درنگ
جود او دادست گویی دور گردون را شتاب
اختر فرزانگی را با دلش هست اقتران
لشکر آزادگی را با کفش هست اقتراب
حضرت او تا بود اعیان ملت را مآل
مجلس او تا بود ارکان دولت را مآب
ملت پیغمبری هرگز نیابد انقطاع
دولت شاهنشهی هرگز نبید انقلاب
آفتاب از آسمان در برج پیروزی رسید
سجده برد ایوا نش را حتی توارت با لحجاب
پیش کیکاووس اگر بودی چو تو یک محتشم
هرگز از توران به ایران نامدی افراسیاب
ای مؤثر در همه کس همچو ا جرام سپهر
ای  گرامی بر همه  کس همچو ایام شباب
حق گزاری همچو آب و کامکاری همچو باد
سرفرازی همچو آتش بردباری چون تراب
ذوالفقار بوتراب از آسمان آمد به زیر
هست گویی کلک تو چون ذوالفقار بوتراب
از توکافی تر نبیند هیچکس در هیچ فن
وز تو عاقل تر نیابد هیچکس در هیچ باب
مرد اگرچه فضل دارد عاجز آید با تو هم
باز اگر چه صید گیرد عاجز آید با عقاب
درگناه و در نیاز از توست هرکس را سؤال
زانکه جز بخشایش و بخشش نفرمایی جواب
آهن دولت تو را نرم است و هستی زین سبب
همچو داود پیمبر صاحب فصل ا لخطاب
در حساب عمر تو گردون تفاریقی نبشت
کان تفاریقش فذلک دارد از یوم الحساب
تا مرا مهر تو همچون خون به  رگ ها شد درون
از مشام من به  جای خوی همی آید گلاب
هست و خواهد بود از مدح و ثنای تو مرا
اندرین گیتی بزرگی و اندران گیتی ثواب
تا مصیب است آنکه بر فرقش همی پرد همای
تا مصاب است آن که بر مرگش همی غرد غراب
نیکخواهت باد بر نعمت مهنا و مصیب
بدسگالت باد در محنت معزا و مصاب
در دو دست تو دو چیز دلگشای جانفزا
در یکی زلف بتان و در یکی جام شراب

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -