cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
سیه زلف از بر آن چهر دلبر
چو دود می پیچد به مجمر
از آن پیوسته می بینی  که دارد
فضای عالم از طیبت معطر
سیه چون قلب نمرودست و باشد
در آذر همچو ابراهیم آزر
ز چینش طلعت دلبر فروزان
چو جرم ماه از برج در پیکر
تو گویی بیضه بیضا گرفته
عقابی تیره پیکر زیر شهپر
معاذالله به صید طایر دل
عقابی کی چنین باشد دلاو ر
بود همرنگ زاغ ار هیچگه زاغ
خرامد اندر آذر چون سمندر
علی الله زاغ هرگز می نگیرد
مکان همچون سمندر اندر آذر
ز سر تا پا همه تابست و حلقه
ز پا تا سر همه چینست  و چنبر
بهر تاریش تاتاریست پنهان
بهر چینیش صد چینست مضمر
بود تحریر اقلیدس تو گویی
زده بس دایره سر یک به دیگر
قمر را متصل دارد زره پوش
زره گویمش مانا یا زره گر
در او بس طیب و تاریکی تو گویی
بود مشکش پدر عودش برادر
سراپا ظلم و چون انصاف مطبوع
همه  تن   کذب و چون  صدقست در خور
ره دلها زند هر دم به رنگی
زهی نیرنگ ساز و سحرپرور
همه اقلیم دل او را مسلم
همه اقطار حسن او را مقرر
به صورت عقرب و خورشید بالینش
به طینت افعی و سوریش بستر
نه موسی و ید بیضاش در جیب
نه زندان و مه  کنعانش در بر
به گونه تیره و درکینه چیره
چو غژمان افعی و پیچنده اژدر
ندیدم ای شگفت از مشک افعی
نباشد ای عجب اژدر ز عنبر
به افعی  کی شود مینو مقابل
باژدر کی ارم گردد مسخر
بود همسنگ  کفر از بس مشوش
بود همرنگ شام از بس مکدر
قرین گر کفر با ایمان صادق
رهین گر شام با صبح منور
به صید و قید دل دامان کینش
چو دزدان تا کمر دایم مشمر
به قطع دست سارق شرع را حکم
ولی باید برید این دزد را سر
مرا زین  کهنه دزد از لعل جانان
نگردد هیچگه عیشی میسر
دو سیصد بار افزون آزمودم
همی ملسوع را تلخست شکر
نه آدم را مگر از فتنه مار
فراق افتاد با فردوس و کوثر
فری آن زلف مشک افشان که گویی
مر او را نافه آهوست مادر
ازو در صفحه آفاق طبیعت
وزو در چهره دلدار زیور
پرند و شین  که از سودای جانان
پریشانتر بدم از زلف دلبر
به رشک لعبت فر خار و کشمیر
درآمد از درم آن سرو کشمر
به عارض هشته یک خرمن شقایق
به مژگان بسته سیصد جعبه نشتر
دو زلفش هر یکی یک دشت سنبل
دو چشمش  هر یکی یک باغ عبهر
ز مشکش در قمر درعی هویدا
ز سیمش در کمر کوهی مستر
مرا زان کوه غم چون  کوه فربه
مرا زان مشک تن چون موی لاغر
کمر همواره در کوهست و او را
بود زیر کمر کوهی موقر
به کوه او زبر هر کس فرا شد
شود بر هر مراد دل مظفر
غرض بنشست و ساغر خورد و بشکفت
رخش  گل  گل چو باغ از آب ساغر
چو دور هشت و نه طی شد ز مستی
قرین فرش بستر کرد پیکر
من از جا جستم و بوسیدم لبش
کشیده همچو جانش تنگ در بر
گرفتم کام دل چونان که دانی
که دیو نفس غالب بود بی مر
به خود گفتم که قاآنی بهش باش
که راه دین زند نفس بد اختر

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
شکر که آمد ز ری به خطه خاور
موکب قایم مقام صدر فلک فر
طوس غمبن بود بی لقای همایونش
بر صفت مکه بی حضور پیمبر
آمد و شد خار وادیش همه سنبل
آمد و شد خاک ساحتش همه عنبر
بود فراقش به جان بلای مجسم
گشت وصالش به تن توان مصور
رفت چو آمد بهار لیک مبیناد
هیچ جهان بین چنین بهاران دیگر
آخر اردیبهشت مه که به جوزا
کرد عزیمت ز ثور خسرو خاور
صدر قضا قدر با شمایل چون بدر
راند ز خاور سوی عراق تکاور
طوس که می کوفت کوس عیش علی روس
گشت مکدر از آن قضای مقدر
اهل خراسان همه ز غصه هراسان
صعب هراسانشان ز شومی اختر
پبر و جوان مرد و زن غریب و مسافر
خرد و کلان خوب و بد فقیر و توانگر
در غمش از مویه همچو موی تناتن
بی رخش از ناله همچو نای سراسر
نام نه برجا ز صدر و مسند و ایوان
رسم نه باقی ز فرو خامه و دفتر
صالح از غصه رو نکرد به محراب
طالح از مویه لب نبرد به ساغر
روح به تنشان چنان سطبر که سندان
موی به  سرشان چنان درش که خنجر
لاله رخان را ز سقی نرگس شهلا
یاسمن دیدگان چو لاله احمر
شام و سحر صدهزارگوش به پیغام
صبح و مسا صدهزار چشم به معبر
تا که بشارت دهد که میر موید
تاکه اشارت کندکه صدر مظفر
آمد و آمد توان تازه به قالب
آمد و آمد روان رفته به پیکر
آمدنش برد آنچه رفتنش آورد
زانده بی منتها و کلفت بی مر
خلق تو با باربار عود مطرا
نطق تو با تنگ تنگ قند مکرر
ملک تو تاریخ آفرینش گردون
دور تو فهرست روزنامه اختر
روزی از آن با هزار سال مقابل
آنی ازین با هزار عمر برابر
کلک تو نظمی دهد به ملک که ناید
ده یکش از صدهزار بادیه لشکر
کلک تو لاغر وزان خلیل تو فربه
بخت تو فربه وزو عدوی تو لاغر
خون ز نهیبت بسان صخره صما
بفسرد اندر عروق خصم بداختر
جان ز هراست بسان شوشه پولاد
سخت شود در وجود حاسد ابتر
خشتی ازکاخ تست بیضه بیضا
کشتی از وجود تست  گنبد اخضر
نام تو در روز کین حراست تن را
به بود از صدهزار جوشن و مغفر
عون تو هنگام رزم دفع عدو را
به بود از صد هزار گرد دلاور
نیست عجب گر جنین ز هیبت قهرت
پیر برون آید از مشیمه مادر
گر بنگارند نام عزم تو بر کوه
کوه زند طعنه از شتاب به صرصر
ور بدهند آیتی ز حزم تو بر باد
بادکند سخره از درنگ به اغبر
طبع روان تو زنده رود صفاهان
زنده از آن بوستان طبع سخنور
نیست دیاری  که سوی او نبرد بخت
نامه فتح ترا به سان کبوتر
تربیت دین کند به دست تو خامه
بر صفت ذوالفقار در کف حیدر
تا به بهاران چو خط لاله عذاران
سبزه بر اطراف جویبار زند سر
خصم تو گریان چنانکه ابر در آذار
یار تو خندان چنانکه برق در آذر

وزن: مُفْتَعِلُنْ فاعِلاتُ مُفْتَعِلُنْ فَعْ
بحر: منسرح مثمن مطوی منحور
نشانه‌های عروضی: - U U - | - U - U | - U U - | -
ماه رمضان آمد ای ترک سمنبر
برخیز و مرا سبحه و سجاده بیاور
واسباب طرب را ببر از مجلس بیرون
زان پیش گه ناگاه ثقیلی رسد از در
وان مصحف فرسوده که پارینه ز مجلس
بردی به شب عید و نیاوردی دیگر
باز آر و بده تاکه بخوانم دو سه سوره
غفران پدر خواهم و آمرزش مادر
می خوردن این ماه روا نیست  که این ماه
فرمان خدا دارد و یرلیغ پیمبر
در روز حرامست به اجماع ولیکن
رندانه توان خورد به شب یک دو سه ساغر
بیش از دو سه ساغر نتوان خوردکه تا صبح
بویش رود ازکام و خمارش رود از سر
یا خورد بدانگونه ببایدکه ز مستی
تا شام دگر برنتوان خاست ز بستر
تا خلق نگویند که می خورده فلانی
آری چه خبر کس را از راز مستر
من مذهبم اینست ولی وجه میم نیست
وین کار نیاید به جز از مرد توانگر
ناچار من و مصحف و سجاده و تسبیح
وان ورد شبانروزی و آن ذکر مقرر
و آن خوب  دعایی که ابوحمزه همی خواند
ما نیز بوانیم به هر نیمه شب اندر
ای دوست حدیثی عجبت باز نمایم
از حال یکی واعظ محتال فسونگر
دی واعظکی آمد در مسجد جامع
چون برف همه جامه سفید از پا تا سر
تسبیحک زردی به  کف از تربت خالص
مهری به بغل صد درمش وزن فزونتر
دو آستی خرقه نهاده ز چپ و راست
زانگونه  که خرطوم نهد پیل تناور
تحت الحنکی از بر دستار فکنده
چون جیب افق از بر گردون مدور
داغی به جبن برزده از شاخ حجامت
کاین جای سجودست ببینید سراسر
چشمیش  به سوی  چپ و چشمی به  سوی راست
تا خود که سلامش  کند از منعم و مضطر
زانسان که خرامد به رسن مرد رسن باز
آهسته خرامیدی و موزون و موقر
در محضر عام آمد و تجدید وضو کرد
زانسان که بود قاعده در مذهب جعفر
وز آب به بینی زدن و مضمضه او
گر می بدهم شرح دراز آید دفتر
باری به شبستان شد و در صف نخستین
بنشست و قران خواند و بجنباند همی سر
فارغ نشده خلق ز تسلیم و تشهد
برجست چو بوزینه و بنشست به منبر
وانگه به سر وگردن و ریش و لب و بینی
بس عشوه بیاورد و چنین کرد سخن سر
کای قوم سر خار بیابان که کند تیز
وآن بعره بز راکه کندگرد به معبر
وان گرز گران را که سپردست به خشخاش
وان قامت موزون زکجا یافت صنوبر
بر جیب شقایق که نهد تکمه یاقوت
بر تارک نرگس که نهد قاب مزعفر
القصه بترسید ز غوغای قیامت
فی الجمله بپرسید ز هنگامه محشر
و آن کژدم و ماران که چنینند و چنانند
نیش و دمشان تیزتر از ناچخ و خنجر
و آن  گرزه آتش که زند بر سر عاصی
آن لحظه  که در قبر نکیر آید و منکر
زان موعظه مردم همه از هول قیامت
گریان و من از خنده چوگل با رخ احمر
خندیدم و خندیدنم از بهر خدا بود
زیراکه بد آن موعظه مکذوب و مزور
وعظی که بود بهر خدا با اثر افتد
وز صفوت او تازه شود قلب مکدر
گفتم برم این قصه به دیوان عدالت
تا زین خبر آگاه شود شاه مظفر
دارای جوانبخت محمد شه غازی
سلطان عجم ماه امم شاه سخنور
دولت چمنی تازه و او سرو سرافراز
شوکت فلکی روشن و او ماه منور
شاها تو سلیمانی و بدخواه تو هدهد
هدهد نشود جفت سلیمان به یک افسر
خنجر چه زنی بر تن بدخواه  که در رزم
هر موی زند بر تنش از خشم تو خنجر
گر آیت حزم تو نگارند به کشتی
از بهر سکونش نبود حاجت لنگر
هر باز که بر ساعد جود تو نشیند
زرین شودش چنگل و سیمین  شودش بر
هر نخل که در مغرن فضل تو نشانند
زمرد شودش شاخ و زبرجد بودش بر
قاآنی تا چندکنی هرزه درایی
هشدار که آزرده شود شاه هنرور
بس کن به دعاکوش و بگو تاکه جهانست
سالار جهان باد شهنشاه فلک فر

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
آفرین برکلک سحرانگیز آن صورت نگار
کز مهارت برده معنیها درین صورت به  کار
راست پنداری مثالی  کرده زین تمثال نقش
از عروس ملک و شوی بخت و زال روزگار
کرده یکسو نوعروسی نقش  کاندر صورتش
هر که بگشاید نظر عاشق شود بی اختیار
از تنش  بیدا نزاکت همچو نرمی از حریر
در رخش پنهان لطافت همچو گرمی از شرار
خیزران قد ارغوان خد ضیمران مو مشک بو
سیم سیما سروبالا ماه پیکر گلعذار
چشم او بی سمه همچون چشم نرگس دلفریب
زلف او بی شانه همچون زلف سنبل تابدار
بی عبارت رازگوی و بی اشارت رازجوی
بی تکلم دلفریب و بی تبسم جان شکار
بی سروداز وجد در حالت چو شمشاداز نسیم
بی سروراز رقص در جنبش چو گل بر شاخسار
از دو زلف او ودیعت هرچه درگردون فریب
در دو چشم او امانت هرچه در مستی خمار
فتنه خوابیده در چشمش گروه اندر گروه
عنبر تابیده در زلفش قطار اندر قطار
نونهال قامتش را لطف و خوبی برگ و بر
پرنیان پیکرش را ناز و خوبی پود و تار
جادویی خیزد ز چشمش همچو وسواس از جنون
خرمی زاید ز چهرش چون طراوت از بهار
در بهاران باغ دیدستی  که بار آورده سرو
سرو قد او نگر باری  که باغ آورده بار
آنچه او دارد ز خوبی گر زلیخا داشتی
با همه عصمت ازو یوسف نمی کردی فرار
همچنان کاشفته گردد صرع دار از ماه نو
ز ابرویش آشفته  گردد ماه نو چون صرع دار
وز دگر سو روی بر رویش یکی زیبا پسر
کز جمالش خیره  گردد مغز مرد هوشیار
صورتی بیجان ولیکن هرکسش بیند ز دور
زود بگشاید بغل  کش تنگ  گیرد در کنار
فتنهای چشم او چون جور گیتی بی حساب
حلقهای زلف او چون دور گردون بی شمار
شهوت  انگیز است  رویش همچو سیمین  ساق  دوست
عنبرآمیزست زلفش همچو مشکین زلف یار
گر چنین  رویی به  شب در مجلسی حاضر کنند
شمع بی پروا زند خود را بر او پروانه وار
وز قفای او عجوزی دیو-خوی و زشت- روی
کز بنی الجان مانده در دوران آدم یادگار
بینیش چون خرزه خر خاصه هنگام نعوظ
چانه اش چون خایه غرخاصه هنگام فشار
موی او باریک و چرکین همچو تار عنکبوت
روی او تاریک و پرچین همچو چرم سوسمار
چانه و بینیش گویی فربهی دزدیده اند
از دگر اعضاکه آنان فربهند اینان نزار
بسکه در رخسارزشش چین بود بالای چین
زو نظر بیرون نیارد رفت تا روز شمار
چانه و بینیش پنداری بهم چشمی هم
گوی و چوگان ساختندی از برای  کارزار
بسکه  پی آورده سر گویی  که نجوی می کنند
بینی او با زنخدان چانه او با زهار
در همه  گیتی بدین زشتی نباشد هیچ کس
ور بود باری نباشد جز حسود شهریار

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
از خجلت تیغ ملک و ابروی دلدار
دوشینه مه عید نگردید نمودار
یا موکب شه گرد برانگیخت ز هامون
وان پرده یی از گرد برافکند به رخسار
یا نقش سم دیونژاد ابرش شه دید
وز شرم نهان کرد رخ از خلق پریوار
یا از قد خم  گشته زهاد ز روزه
خجلت زده  گردید و نگردید پدیدار
گفتم به خرد کاین همه ژاژ ست بیان  کن
کاخر ز چه مه دوش نهان بود ز ابصار
فرمود که دی نعل سمند شه غازی
فرسوده شد از صدمت جولان و شد ازکار
از روی ضرورت به صد اکراه به سمش
بستند ورا بیخبر از شاه به ناچار
گر دوش مه عید نهان بود نهان باد
تا هست به  گیتی اثر از ثابت و سیار
فرداست  که از مشرق نصرت  کند اشراق
ماهیچه تابان علم شاه جهاندار
دارای جوان بخت حسن شاه که تیغش
در لجه ناورد نهنگیست عدوخوار
آن شیر دژاهنج  که در صفحه ناورد
گیرد ملک الموت ز قهرش خط زنهار
شاهی که به شاهین شهامت ز شهانش
هم کفه ورا نیست پس از حیدرکرار
از هیبت او حرفی و غوغا به سمرقند
از صولت او ذکری و آشوب به فرخار
ای گوهر تیغ تو نتاجش همه مرجان
وی سبزه شمشیر تو بارش همه گلنار
تیغ تو به میدان وغا برق به خرداد
دست تو در ایوان عطا ابر در آذار
نی نی که از آن برق به خرداد در آذر
نی نی  که از این ابر در آذار در آزار
با گرزن رخشان تو کز مه بودش ننگ
با افسر تابان تو کز خور بودش عار
صد گرزن لهراسب نیرزد به یک ارزن
صد افسر گشتاسب نیرزد به یک افسار
یک جلوه ز روی تو و گیتی همه خلخ
یک نفخه ز خلق تو و عالم همه تاتار
چون رخش تو در پویه هوا غیرت گلخن
چون تیغ تو در جلوه زمین حسرت گلزار
در دست توکلک تو به توصیف تو ناطق
ماننده حصبا به کف احمد مختار
از قهر تو بادی وزد از جانب گلشن
گل چاک کند جیب غم از سرزنش خار
گر نام جهانسوز تو برابر نویسند
تا روز قیامت شود البته شرربار
وز لفظ سمند تو بر البرز نگارند
تا حشر زند قهقهه بر برق ز رفتار
هم کفه خلقت نبود آهوی جوجو
کاین مشک به جوجو دهد آن نافه به خروار
ذکری ز خدنگ تو و زلزال به سقسین
حرفی ز پرنگ تو و ولوال به بلغار
تیر تو که دلدوزتر از غمزه جانان
تیغ توکه خونریزتر از ابروی دلدار
پیوند کند با اجل این درگه ناورد
سوگند خورد با ظفر آن در صف پیکار
گر صاعقه تیغ تو برکوه بتابد
از هیبت او زرد شود لاله به  کهسار
می شاید اگر بر تو کند خصم تو تشنع
می زیبد اگر مست زند طعنه به هشیار
ای جنس کرم راکف فیاض تو میزان
ای نقد هنر را دل وقاد تو معیار
دلدوز خدنگ تو عقابیست روان بلع
جانسوز پرنگ تو نهنگیست تن اوبار
آن گه به صدق پنهان چون دال به لانه
وین گه به قراب اندر چون تنین در غار
از صیلم تو زخمی و جانها همه مجروح
از صارم تو صرمی و تنها همه افکار
هر سر که نه در راه تو ببریده به از تیغ
هر تن که نه قربان تو آونگ به از دار
جانها همه از مور پرنگ تو به مویه
تنها همه از مار سنان تو به تیمار
پیلان تهم طعمه مارند ازین مور
شیران دژم مسته مورند ازین مار
هر سر که بلند از تو به  گیتی نشود پست
هر تن که عزیز از تو به عالم نشود خوار

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
افتتاح هر سخن در نزد مرد هوشیار
نیست نامی به ز نام نامی پروردگار
آنکه از ابداع صنع او به یک فرمان  کن
نور هستی از سواد نیستی گشت آشکار
آنکه بی سعی ستون افراخت خرگاه سپهر
وانکه بی ترتیب آلت ساخت حصن روز گار
آن که بی  شنگرف و زنگار و مداد و لاجورد
نقشهای مختلف گون کلک صنعش زد نگار
آن ه صدت ردیان ازدقیا ص از رهم صف
بر نخستین  پایه ادراک  او ناردگذار
زان سپس بر نام احمد پیشوای جزو و کل
کز طفیل ذات او هست آفر ینش را مدار
آنکه گر اندک  یقین راه حقیقت گم  کند
ذات او را باز نشناسد ز ذات کردگار
پس به نام ابن  عمش حیدر صفدر که گشت
ذات او یا ذات احمد از یکی نور آشکار
آنکه  دست و تیغ  او را حق ستایش  کر د و گفت
لا فتی الا علی لا سیف الا ذو الفقار
پس  به نام یازده فرزند پاک او که هست
بر سه فرع و چار اصل ونه فلکشان اقتدار
سیما مهدی هادی حجه قایم  که  گشت
از قوام ذات اوقام وجود هفت  و چار
پس به نام مهدی نایب  که مانند مسیح
قهر او دجال د ولت را درآویزد ز ذار
قهرمان فتحعلی شاه جوان بخت آن که هست
رای او پیر خرد را موبدی آموزگار
آنکه گردون و قضا بردست و خوردست از نخست
بر یسار او یمین و از یمین او یسار
خسروی کز باس بذلش پیشگاه بزم و رزم
این خزان اندر خزان و آن بهار اندر بهار
داو رر ی  کز آتش نیران و آب سلسبیل
لطفش انگیزد ترشح قهرش انگیزد شرار
هم ز شمشیر نزارش بازوی دولت سمین
هم ز بازوی سمینش پیکر دشمن نزار
هم فضای درگه او را ز باغ خلد ننگ
هم حضیض سده او را ز اوج عرش عار
چون  ز شه اندرگذشتی  ختم  مهی  گردد سخن
بر همایون نام یکتا در درج افتخار
نیروی بازوی سلطانی شجاع السلطنه
آنکه سوزان  تیغ او هست اژدهای مردخوار
آنکه از بیم جهانسوزش  کند بدرود جان
هم پلنگ اندر جبا ل و هم نهنگ اندر بحار
آنکه  گر سهمش  کند در خاطر شیران  گذر
وانکه گر بأسش کند در پیکر پیلان گذار
نعره تدر رسد درو-   شران بانگ مور
جلوه  عالم دهد در چشم پیلان چشم مار
آنکه کودک در رحم گر نام تیغش بشنود
نطفه بودن را شود از پاک یزدان خواستار
دین و دولت را بود تدبیر او رو ببنه دز
ملک  و ملت را بود شمشیر او رویین حصار
از مدار مدت او گر قدم بیرون نهند
بگسلاند قهرش از هم رشته لیل و نهار
دست او را ابر گفتم چین بر ابرو زد سپهر
گفت کای بیهوده گو از ژاژخایی شرم دار
ابرکی بخشد به سایل نقدگنج شایگان
ابرکی بارد به جای قطره در شاهوار
پوشد و بنهد به عزم رزم چون در دار و گیر
گیرد و گردد ز بهر جنگ چون در گیرودار
جوشن چینی به پیکر مغفر رومی به سر
نیزه خطی به کف بر مرکب ختلی سوار
آسمان چنبری از رفعت قدرش خجل
آفتاب خاوری از نور رایش شرمسار
هم ز هندی تیغ بدهد ملک ترکی را نظام
هم  ز طوسی اصل  بخشد دین  تازی را قرار
جز سمند بادپیمایش به هنگام مسیر
جز حسام ابر سیمایش به وقت  کارزار
باد دیدستی که همچون رعد آید در خروش
ابر دیدستی که همچون برق گردد شعله بار
بر دعای شاه کن قاآنیا ختم سخن
زانکه از تطویل نیکوتر به هرجا اختصار
تا ز سیر هفت نجمست و مدار نه سپهر
آنچه  گردون را به عالم از حوادث آشکار
در مذاق دوستانش نیش قاتل نوش جان
در مزاج دشمنانش شهد شیرین زهر مار
سال  و مال  و بخت  و تخت و فال و حال او بود
تا نخستین صور اسرافیل یارب پایدار

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
امروز از دوکعبه جهان دارد افتخار
کز فر آن دو کعبه بود ملک برقرار
آن مضجع ملایک و این مرجع ملوک
آن دافع کبایر و این رافع کبار
آن کعبه در عرب بود این کعبه در عجم
آن  کعبه نامور بود این کعبه نامدار
حاجی شود هر آنکه بدانجا کشید رخت
ناجی شود هرآنکه درینجا گشود بار
آن کعبه ایست شرع بدان گشته محترم
این کعبه ایست عدل بدوگشته استوار
آن  کعبه  بی  که شخص بدو می خورد یمین
این کعبه یی که مرد از او می خورد یسار
آن  کعبه ناف خاک و همش خاک نافه  خیز
این   کعبه  کعب مجدو همش مجد کعبه دار
آن کعبه امانی و این کعبه امان
وین قبله اخایر و آن قبله خیار
آن کعبه همچو زلف نکویان سیاه پوش
این کعبه همچو اهل سعادت سپیدکار
آن کعبه ایست کش عرفاتست درکنف
این کعبه ای است کش غرفاتست بر کنار
آن کعبه خلیلست این کعبه جلیل
آن خاص  کردگارست این خاص شهریار
آن کعبه راست سنگی آورده از بهشت
این  کعبه راست خاکی آورده از تتار
آن سنگ جای بوس امینان حق پرست
این خاک سجده گاه امیران کامگار
نتوان شکارکرد در آن کعبه ای عجب
کاین کعبه روز و شب دل دانا کند شکار
آن زمزمش به زمزمه در طعن سلسبیل
وین زمزمش ز زمزم و تسنیم یادگار
صید اندران حرام به فرمان دادگر
عیش اندرین حلال به یاسای باده خوار
احرام واجب آمده آن را به  گاه حج
اجرام حاجب آمد این را به روز بار
در آن نمازکرده گروه از پی گروه
در این نیاز برده قطار از پی قطار
بر بام آن ز امن  کبوتر کند وطن
در صحن این ز بیم غضفرکند فرار
یک مشعرست آن را معمور در کنف
صد مشعرست این را مسرور در جوار
اندر فنای این شده الماس سنگریز
وندر منای او شود ابلیس سنگسار
آن کعبه یی که فدیه برندش ز هر طرف
این کعبه ای که هدیه نهندش به هرکنار
قربان برند بر در آن کعبه بیش و کم
قربان کنند بر در این کعبه بی شمار
قربان او همه حملست و همه جمل
قربان این روان و دل مرد هوشیار
واجب در آن طواف به سالی سه چار روز
لازم درین سجود به روزی هزار بار
آن از خدای عالم و این از خدایگان
کش بنده اند بارخدایان روزگار
آن مروه مروت و این زمزم صفا
این مشعر مشاعر و آن کعبه فخار
بازوی عدل دست کرم پیکر شکوه
پهلوی امن جان خرد هیکل وقار
تاج الملوک شاه فریدون که حزم او
بر گرد او ز صخره صما کشد حصار
آنجا که تیغ او اجل و خنده قاه قاه
وانجا که رمح او امل وگریه زار زار
با بخت فربهش همه لاغران سمین
با رمح لاغرش همه فربهان نزار
رایش چو نور مهر فروزان به هر زمین
حزمش چو سیر باد شتابان به هر دیار
مانا ز جوهر ملک الموت در ازل
یزدان  دو تیغ  ساخت جهان سوز و ذوالفقار
آن را نهاد درکف حیدر که ها بگیر
این را نهاد در بر خسرو که هین بدار
آن  یک  یهودکش شد و این  یک حسودکش
آن طرفه ژاله بار شد این طرفه لاله زار
گر شیر نر ندیده یی اندر قفای  گور
شه را یکی ببین سپس خصم نابکار
ور منکری که بادکشد ابر درکتف
شه را نظاره  کن ز بر خنگ راهوار
تیغ برانش از بر یکران به روز رزم
ماند به ماه نوکه نماید زکوهسار
در چشم اشکبار عدو عکس نیزه اش
ماند به سرو ناز که روید ز جویبار
در پیش روی او چو عدو برکشد غریو
ماند همی به رعدکه نالد به نوبهار
قاآنیا عجب نه اگر ترزبان شوی
کت آب می چکد همی از شعر آبدار
تا جیب بوستان شود از ابر پر درم
تا صحن  گلستان شود از باد پرنگار
از باد نعل خنگ ملک فتح را مسیر
در زیر ابر رایت شه چرخ را مدار

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
ای ترک می فروش ای ماه میگسار
بنشین و می بنوش برخیز و می بیار
راه خطا مرو ترک عطا مکن
بیخ وفا مکن تخم جفا مکار
بستان بده بنوش بنشین بگو بجوش
چندت  زبان خموش چندت روان فکار
پیش آر چنگ و نی بردار جام می
بفشان ز چهره خوی بنشان ز سر خمار
زیور چه می نهی زیور تراست ننگ
زینت چه می کنی زینت تراست عار
زیور ترا بس است آن موی چون عبیر
زیث ترا ببب ن اس آن روی چون نگار
برگیر چنگ و جام درده صلای عام
خوشتر از آن  کدام بهتر ازین چه کار
پایی ز روی وجد بر آستان بکوب
دستی برای رقص از آستین برآر
بنشین به دامنم تا از لب و رخت
پر مل کنم دهان پرگل کنم کنار
می ده مرا چنانک هر دم ز بیخودی
آویزمت به جهد در زلف مشکبار
هی گویمت سخن هی گیرمت به بر
هی بویمت دهان هی بوسمت عذار
ای در مذاق من دشنام تلخ تو
چون صبر سودمندچون پند سازگار
گویند از جهان هر تن که بست رخت
در بند مار و مورگردد تنش دوچار
من در حیات خویش از خط و زلف تو
افتاده ام اسیر در بند مور و مار
ای ’ ترک کاشغر ای شمع غاتفر
ای سرو کاشمر ای ماه قندهار
رو ترک کن ادب دیوانگی طلب
از روی اختیار در عین اقتدار
چند از پی هنر پوییم دربدر
چند از پی خطر موییم زار زار
خاموشی آورد گفتار بی ثمر
بیهوشی آورد سودای هوشیار
دانش به پای طبع بندیست آهنین
فکرت به راه نفس دامیست استوار
آن بند درشکن این دام درگسل
زین بند شو برون زین دام  کن فرار
نی نی ز هوش و عقل ما را  گزیر نیست
کاین هر دو لازمست در مدح شهریار
دیباچه مهی فهرست فرهی
عنوان آگهی دیوان افتخار
دریای مکرمت دنیای معدلت
گیهان منزلت گردون اقتدار
سلطان بحر و بر دارای خشک و تر
نقاد خیر و شر قلاب نور و نار
فرخ شه آنکه هست فرخنده ذات او
بر خلق آیتی از فضل  کردگار
نطقش همه گهر رایش همه هنر
بختش همه ظفر شخصش همه وقار
جان بی ولای او در پیکرست ننگ
سر بی رضای او برگردنست بار
گیهان ز بخت او جون بخت او سمین
دشمن ز رمح او چون رمح او نزار
هر جنبشی که هست مقدور آسمان
تاند که طی  کند عزمش به یک مدار
شخصش  ببین  به  رخش   بادست گنج بخش
ابر ار ندیده یی بر فرق  کوهسار
بنگربه روز جنگ گرزش درون چنگ
کوه ار ندیده یی در بحر بی کنار
از ترکتاز مرگ ایمن بود روان
از حزمش ار کشد بر گرد تن حصار
مهرش سرشته اند در جان آدمی
ورنه نیافتی جان در بدن قرار
گر نام خسروان یکباره حک کنند
آثار او بس است زآن جمله یادگار
محصور عمر اوست ادوار آسمان
مقصور امر اوست اطوار روزگار
ای چون بنای چرخ  کاخ تو دیرپای
وی چون اساس فضل ملک تو پایدار
از سهم تیر تو در وقت دار و گیر
از بیم تیغ تو در روز گیرودار
بر پیکرگوان خفتان شود کفن
بر تارک مهان افسر شود افسار
چندین هزار قرن یک لحظه طی  کند
خورشید اگر شود بر توسنت سوار
مانا که در چنار قهرت نهفته  اند
کز اصل خویشتن آتش دهد چنار
سرویست رمح تو در جویبار رزم
مرگ گوانش بر ترگ یلانش یار
قصرت ز خسروان چرخیست پر نجوم
کاخت ز نیکوان باغیست پر نگار
شاها خدای من داند که روز و شب
شکرانه گویمت هر دم هزار بار
روزی  که نگذرد نام تو بر لبم
نفرین  کنم به خویش از فرط انزجار
برهان قاطعست بر پاکی سخن
تا شعر من شدست چون تیغت آبدار
ای شاه پیش ازین معروض داشتم
کز فضل بی قیاس وز جود بی شمار
باری طلب کنی اجرای بنده را
افزاید ازکرم دارای نامدار
بالله اشارتی گر از تو سر زند
کامم روا شود ز الطاف شهریار
وانگه شود مرا از لطف عام تو
امروز به زدی امسال به ز پار
تا غنچه بشکفد در صحن بوستان
تا لاله بردمد در طرف لاله زار
بادا خلیل تو چون غنچه شادمان
بادا عدوی تو چون لاله داغدار

وزن: مَفْعُولْ فاعِلُنْ مَفْعُولْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - | - - U | - U -
ای زان دو سیه مار که جا داده به گلزار
عطار کمندافکن و سحار زره دار
سحار ندیدیم زره پوش و معربد
عطار نخواندیم کمندافکن و خونخوار
عقرب همه زهر آرد و آهو همه نافه
در چشم تو و زلف تو بر عکس بودکار
چشمان تو چون خشم کنی زهر دهد بر
زلفان تو چون شانه زنی مشک دهد بار
چین معدن نافه بود ای شوخ فسونگر
مه سیر به عقرب کند ای لعبت سحار
زلف تو بود نافه و آن نافه پر از چین
روی تو بود ماه و بر او عقرب جرار
تا داده صدف داده همی پرورش در
تو پروری ای ماه به مرجان در شهوار
دلهای بینباشته در چاه نبینند
ببیند همی بر زنخت چاه نگونسار
غافل که درین زیرکله خرمن مشکست
خلقی بشگفتند که ماهیست  کله دار
یک دایره بر صفحه یی از سیم کشیدست
هم نقطه ز شنگرفش و هم دایره زنگار
آن نقطه دهان تو و آن دایره خطت
بیرون نرود یک دل ازین حلقه پرگار
هیچ افتدت ای مه که به ما متفق آیی
تا کشور هفت اقلیم گیریم به یک بار
تو از لب جانبخش و من از منطق شیرین
تو از نگه مست و من از خاطر هشیار
ملکی که ز تیغ خم ابرو نگشاید
من بر تو کنم راست ز شیرینی اشعار
بومی  که مسخر نشد از شعر دلاویز
بر خنجر خونریز تو و غمزه خونخوار
در قلعه گشابی چه به رنگ و چه به نیرنگ
من  کلک به کار آرم و تو طره طرار
با کلک و بنان من نقب افکن و عارض
با ابرو و خط تو کمان گیر و زره دار
چون کار به بیرحمی و خونخوارگی افتد
آنجا تو سپهدار و تو سالار و تو مختار
ورکار به صدق نفس و عهد درستست
این از تو نیاید به من دلشده بگذار
ور معدلتی باید تا ملک بپاید
این کار نیاید مگر از شاه جهاندار
هرچند جهان شعر من و حسن تو گیرد
فرمانده آفاق بود ملک نگهدار

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -