cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
شب که توفان جوشی چشم ترم آمد به یاد
فکر دل  کردم بلای دیگرم آمد به یاد
با کدامین آبرو خاک درش خواهی شدن
داغ شو ای جبهه دامان ترم آمد به یاد
نقش پایی  کرد گل بیتابی ا م در خون نشاند
پهلویی بر خاک دیدم بسترم آمد به یاد
ذره را دیدم پرافشان هوای نیستی
نقطه ای از انتخاب دفترم آمد به یاد
سجده منظورکی ام نقش جبینم جوش زد
خاک جولانکه خواهم شد سرم آمد به یاد
در گریبان غوطه خوردم رستم از آشوب دهر
کشتی ام می برد توفان لنگرم آمد به یاد
پی تو عمری در عدم هم ننگ هستی داشتم
سوختم برخویش  تا خاکسترم آمد به یاد
تا سحر بی پرده گردد شبنم از خود رفته است
الوداع ای همنشینان دلبرم آمد به یاد
جراتم از خجلت بیدستگاهی داغ  کرد
ناله شد پرواز تا عجز پرم آمد به یاد
حسرت توفان بهار عالم مخموریم
هرقدرگردید رنگم ساغرم آمد به یاد
ای فراموشی  کجایی تا به فریادم رسی
باز احوال دل غم پرورم آمد به یاد
بیدل اظهار کمالم محو نقصان بوده است
تا شکست آیینه عرض جوهرم آمد به یاد

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
چو ناله گرد نمودم اثر نمی تابد
بهار من هوس رنگ برنمی تابد
به یک نظر ز سراپای من قناعت کن
که داغ عرض مکرر شرر نمی تابد
به طبع بختم اگر خواب غالب است چه سود
که پنجه مژه ام هیچ برنمی تابد
اشاره می کند از پا نشستن  کهسار
که بار ناله دل هرکمر نمی تابد
گرفته است خیالت فضای امکان را
چه مهر و ماه  که بر بام و در نمی تابد
گشاد و بست نگاهی ز دل غنیمت دان
چراغ راه نفس آنقدر نمی تابد
نصیب ناله ما هیچ جا رسیدن نیست
نهال یاس خیال ثمر نمی تابد
طراوت عرق شرم ما سیه کاری ست
که این ستاره به شام دگر نمی تابد
غبار آینه اظهار جوهر است اینجا
صفای طبع غرور هنر نمی تابد
طلسم خویش شکستن علاج  کلفت ماست
که شب نمی گذرد تا سحر نمی تابد
نگاه ما ز تماشای غیر مستغنی است
برون خوبش چراغ گهر نمی تابد
حباب سخت دلیرانه می زند بر موج
دل گرفته ز شمشیر سر نمی تابد
چو اشک درگره خود چکیدنی دارم
دماغ آبله تنن بیش برنمی تابد
خیال بسمل نیرنگ حیرتم بیدل
به خون تپیدن من بال و پر نمی تابد

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
گذشت عمر و دل از حرص سر نمی تابد
کسی عنانم از این راه بر نمی تابد
درای محمل فرصت خروش صور گرفت
هنوز گوش من بی خبر نمی تابد
جهان ز مغز خرد پنبه زار اوهام است
چه سود برق جنون یک شرر نمی تابد
غبار عجز من و دامن خط تسلیم
ز پا فتادگی از جاده سر نمی تابد
نگاهم از کمر یار فرق نتوان کرد
کسی دو رشته بهم اینقدر نمی تابد
نشان من مگر از بی نشان توانی یافت
و گرنه هستی عاشق اثر نمی تابد
نمی توان زکف خاک من غبار انگیخت
جبین عجز به جز سجده بر نمی تابد
نزاکتی ست در آیینه خانه هستی
که چون حباب هوای نظر نمی تابد
نگاه بر مژه دامن فشان استغناست
دماغ وحشت من بال و پر نمی تابد
خروش دهر بلند است بر تغافل زن
که این فسانه به جز گوش کر نمی تابد
شبی به روز رساندن  کمال فرصت ماست
چو شمع کوکب ما تا سحر نمی تابد
ز خویش می روم اینک تو هم بیا بیدل
که قاصد آمد و هوشم خبر نمی تابد

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
چنین کز تاب می گلبرگ حسنت شعله رنگ افتد
مصور گر کشد نقش تو آتش در فرنگ افتد
به دل پایی زن و بگذر که با این سرگرانی ها
تأمل گر کنی در خانه آیینه سنگ افتد
جهان شور نفس دارد ز پاس دل مشو غافل
که این آیینه هرگه افتد از دستت به رنگ افتد
به تدبیر صفای طینت ظالم مبر زحمت
سیاهی نیست ممکن از سر داغ پلنگ افتد
مآل کار طاقت ها به عجز آوردن است اینجا
چو جولان منفعل  گردد به بوس پای لنگ افتد
اگر مردی ز ترک  کینه صید رستگاری  کن
به قید زه نمی ماند کمان چون بی خدنگ افتد
تجدد پرفشان و غره عمر ابد بودن
نیاز خضر کن راهی که در صحرای بنگ افتد
ز خارا قیر می جوشاند اندوه گران جانی
عرق می آرد آن باری که بر دوش درنگ افتد
قناعت ساحل امن است  افسون طمع مشنو
مبادا کشتی درویش در کام نهنگ افتد
نفس پر می زند چون صبح  دستی در گریبان زن
که فرصت دامن دیگر ندارد تا به چنگ افتد
قبول نازنینان تحفه ای دیگر نمی خواهد
الهی چون حنا خونی  که دارم نیم رنگ افتد
ز افراط هوس ترسم بضاعت گم کنی بیدل
تبسم وقف لب کن گو معاش خنده تنگ افتد

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
به روی آن جهان جلوه  یک عالم نقاب افتد
که چشم خیره بینان در خیال آفتاب افتد
بقدر نفی ما آماده است اثبات یکتایی
کتان چندان که بارش بگسلد در ماهتاب افتد
مریض عشق تدبیر شفا را مرگ می داند
ز بیم  سوختن حیف  است اگر آتش  در آب افتد
دماغ لغزش مستان خجل شد ازفسردنها
نگاهش مایل شوخی ست یارب در شراب افتد
فسون گریه عشاق تاثیر دگر دارد
به فریاد آرد آتش را سرشکی  کز کباب افتد
درافتادن به روی یکدگر دور است از آگاهی
ز مژگان هم اگر این اتفاق افتد به خواب افتد
کمال فطرت از سعی ادب غافل نمی باشد
به ضبط خویش افتد هرقدر در رشته تاب افتد
به افسون قبول خلق تاکی هرزه گو باشم
اگر حرفم به خاک افتد دعاها مستجاب افتد
در آن وادی  که من از شرم رعنایی عرق دارم
چو ابر از خاک  هر گردی که  برخیزد در آب  افتد
نمی جوشند گوهرطینتان با موج این دریا
برون می افتد از خط نقطه ای کان انتخاب افتد
به خود پرداختن هم بر نمی دارد دماغ اینجا
صفای طبع انسانی که در فکر دواب افتد
چه امکان ست بی تاثیری افسون محبت را
پر پروانه  گر بالین  کنی آتش به خواب افتد
به این هستی ز اسباب دگر تهمت مکش بیدل
نفس کم نیست آن باری که بر دوش حباب افتد

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
کسی که چون مژه عبرت دلیل روشنش افتد
به خاک تا نگرد چشم خم به گردنش افتد
خوش است ناز تجرد به دیده ها نفروشی
خجالت است که عیسی نظر به سوزنش افتد
غبار سعی معاش آنقدر مخواه فراهم
که انفعال طبیعت به فکر رفتنش افتد
درین محیط رسد موج ما به منصب  گوهر
دمی که نوبت دندان به دل فشردنش افتد
به خشک پاره بسازید کز تمتع دنیا
گداز شمع خورد هرکه نان به روغنش افتد
کریم دست نیازد به پاس نسبت همت
مبادا چین سرآستین به دامنش افتد
وداع عمر طریق حرام ناز تو دارد
قیامت  است اگر چشم کس به رفتنش افتد
به خاکساری خویشم امیدهاست که شاید
غلط به سرمه کند چون نگاه بر منش افتد
ز نام جاه حذر کن مباد نقش نگینش
به نقب قبر کشد تا هوس به کندنش افتد
اراده شکوه دل نیست لیک ریشه الفت
ز دانه ای ا ست  که آتش به ساز خرمنش افتد
به پاس راز محبت  گداخت طاقت بیدل
که تا سر مژه جنبد جگر به دامنش افتد

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U - -
ادب چه چاره کند چون فضول افتد
به جای عذر دل آورده ام قبول افتد
به خاک خفت درتن ره هزار قافله اشک
مبادکس به غبار دل ملول افتد
ترحم است برآن طایر شکسته قفس
که همچو شمع پرافشانی اش به نول افتد
ستم به وجد دل از ضبط ناله نتوان کرد
چو نغمه ختم شود ضرب بر اصول افتد
به کارگاه هوس از ستم شریکی چند
قیامت است که آتش به دشت غول افتد
ز آب دیده گرفتم عیار شیب و شباب
که هر چه  گل  کند از ابر بر فصول افتد
خرد ودیعت اوهام برنمی دارد
به رنج بار امانت مگر جهول افتد
چو موج  گوهرم از دل  گذشتن آسان نیست
چو رشته خورد گره  کوتهی به طول افتد
سری کشیده ای آماده گریبان باش
به پایه ای نرسیدی که بی نزول افتد
مباز بیدل از اوهام نقد استغنا
مراد کو که کسی در غم حصول افتد

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
ز ننگ منت راحت به مرگم  کار می افتد
همه گر سایه افتد بر سرم دیوار می افتد
دماغ نازکی دارم حراجت پرور عشقم
اگر بر بوی گل پا می نهم بر خار می افتد
جنون خودفروشی بسکه دارد گرمی دکان
ز هر جنس آتش دیگر درین بازار می افتد
متاعی جز سبکروحی ندارد کاروان من
همین رنگست اگر بر دوش شمعم بار می افتد
مزاج ناتوانان ایمن است از آفت امکان
اگر بر سنگ افتد سایه بی آزار می افتد
قضا ربطی دگر داده است با هم کفر و ایمان را
ز خود هم می رمد گر سبحه بی زنار می افتد
نخستین سعی روزی فکر روزی خوار می باشد
نگاه دانه پیش از ر یشه بر منقار می افتد
نشاید نکته سنجان را زبان در کام دزدیدن
نوا در سکته میرد چون گره در تار می افتد
مکن سوی فلک مژگان بلند ای شمع ناقص پی
که زیر پا سراپای تو با دستار می افتد
ز یک دم تهمت ایجاد رسوای قیامت شو
به دوش این بار چون برداشتی دشوار می افتد
قفای مردگان نامرده باید رفت درگورم
چه سازم خاک این ره بر سرم بسیار می افتد
دو روزی با غم و رنج حوادث صبر کن بیدل
جهان آخر چو اشک از دیده ات یکبار می افتد

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
دل از نیرنگ آگاهی به چندین پیشه می افتد
گره از دانه چون واشد به دام ریشه می افتد
دو تا شو در خیال او که سعی  کوهکن اینجا
کشد تا صورت شیرین به پای تیشه  می افتد
ندارد محفل دیر و حرم پروانه ای دیگر
به  هر آتش همان یک شوق حسرت پیشه  می افتد
ز درد ناقبولیهای اهل دل مشو غافل
که می هم ناله دارد تا ز چشم شیشه می افتد
ندانم کیست خضر مقصد آوارگیهایم
که هر جا می روم راهم همان در بیشه  می افتد
بنای عشق تعمیر هوسها برنمی دارد
نهال شعله  گر آبش دهی از ریشه می افتد
به این  کلفت نمی دانم  که بست اجزای مضمونم
که از یادم گره در رشته اندیشه می افتد
تحیر بال و پر شد شوخی نظاره ما را
چو دل آیینه  گردد پر تماشا پیشه می افتد
به هر جا نرگست از جیب مستی سر برون آرد
شکست رنگ صهبا دربنای شیشه می افتد
جهان از پرتو عشقت چراغان شد که هر خاری
به  شمعی می رسد چون آتش اندر بیشه  می افتد
چنان در بیستون سینه  گرم  کاوشم بیدل
که خون از ناخن من چون شرار از تیشه میا فتد

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
نفس درازی  کس تا به چون و چند نیفتد
گره خوش است  که بیرون این  کمند نیفتد
حیاست آینه پرداز اختیار تعلق
اگر دل آب نگردد نفس به بند نیفتد
رعونت است که چون شمع می کشد ته پایت
به سر نیفتی اگر گردنت بلند نیفتد
مروت آن همه از چشم زخم نیست  گزندش
اگر به گوش حیا ناله سپند نیفتد
سفاهت است کرم بی تمیز موقع احسان
گشاده دست و دل آن به که هرزه خند نیفتد
ز فکر کینه ندارد گزیر طینت ظالم
چه ممکن است حسد در چهی که کند نیفتد
چو صبح  گرد من از دامنت رسیده به اوجی
که تا ابد اگرش بر زمین زنند نیفتد
مباد کام کسی بی نصیب لذت معنی
تو لب  گشا که جهان چون مگس به قند نیفتد
به خاک راه تو افکنده ام دلی که ندارم
نیاز شرم کن این جنس اگر پسند نیفتد
گر احتیاج به توفان دهد غبار تو بیدل
چو صبح به  که صدا از نفس بلند نیفتد

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U - -
تو کار خویش کن اینجا تویی در من نمی گنجد
گریبان عالمی دارد که در دامن نمی گنجد
گرفتم نوبهاری پیش خود نشو و نما سرکن
بساط آرایی ناز تو در گلخن نمی گنجد
چو بوی گل وداع کسوت هستی ست اظهارت
سر مویی اگر بالی به پیراهن نمی گنجد
به یکتایی ست ربطی تار و پود بی نیازی را
که در آغوش چاک اینجا سر سوزن نمی گنجد
بساط ماجرای سایه و خورشید طی  کردم
در آن خلوت که او باشد خیال من نمی گنجد
غرور هستی  و فکر حضور حق خیال است این
سری در جیب آگاهی به این  گردن نمی گنجد
برون  تاز است عشق از دامگاه وهم جسمانی
تو چاهی درخور خود کنده ای بیژن نمی گنجد
ز پرواز غبار رنگ و بو آواز می آید
که بال افشانی عنقا در این گلشن نمی گنجد
تو در آغوش  بی پروای دل  گنجیده ای ورنه
در این دقت سرا امید گنجیدن نمی گنجد
ببند از خویش  چشم و جلوه مطلق  تماشا کن
که حسنی داری و در پرده دیدن نمی گنجد
درشتی های طبع از عشق گردد قابل نرمی
به غیر از سعی آتش آب در آهن نمی گنجد
دل آگاه از هستی نبیند جز عدم بیدل
به غیر از عکس در آیینه روشن نمی گنجد

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
جنون اندیشه ای بگذار تا دل بر هنر پیچد
به دانش نازکن چندانکه سودایی به سر پیچد
حصول  کام با سعی املها برنمی آید
عنان ریشه دشوار است تحصیل ثمر پیچد
نگه محو جمال اوست اما چشم آن دارم
که  دل  هم قطره  اشکی  گردد و بر چشم تر پیچد
ز آغوش نقابش تا قیامت  گل توان چیدن
اگر بر عارض رنگین شبی از ناز درپیچد
تواند در تکلم شکرستان ریزد از گوهر
لبی کز خامشی موج گهر را در شکر پیچد
صدای تیغ او می آید از هر موج این دریا
در این اندیشه حیرانست دل تا از که سرپیچد
نفس هم برنمی دارد دماغ صبح نومیدی
دعای ما کنون خود را به طومار دگر پیچد
خوشا قطع امید و پرفشانیهای اندازش
که صد عمر ابد در فرصت رقص شرر پیچد
به رنگ گردباد آن به که وحشت پرور شوقت
بجای دامن پیچیده خود را برکمر پیچد
چه امکان ست طی گردد بساط حسرت عاشق
چو مژگان هر دو عالم را مگربریکدگرپیچد
تعین هرچه باشد خجلت دون همتی دارد
به  کوتاهی ست  میل  رشته بر خود هر قدر پیچد
کسی بیدل به سعی وحشت از خود برنمی آید
ز غفلت تاکجا گرداب ما از بحر سر پیچد

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
به روی عالم آرا گر نقاب زلف درپیچد
بیاض صفحه  کافور را در مشک تر پیچد
گهی چون طفل اشک من درآغوش نگه غلتد
گهی چون سبزه  مژگان به  دامان نظر پیچد
اگر گویم ز زلف خود رهایی ده دل ما را
چو زلف خود سر هر مو ز صدجا بیشترپیچد
به  گاه خنده شکر ریزد از چاک دل  گوهر
به وقت خامشی موج  گهر را درشکر پیچد
نخیزم چون غبار از راه او بیدل که می ترسم
عنان توسن ناز از طریق مهر درپیچد

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
نه با سازهوس جوشد نه برکسب هنرپیچد
طبیعت چون رسا افتد به معنی بیشتر پیچد
به این آشفتگی ما را کجا راحت چه جمعیت
هوای طره ات جای نفس بر دل مگر پیچد
گمان حلقه دام است آن صید نزاکت را
گر از چشم منش تار نگاهی بر کمر پیچد
ز اسباب هوس بر هر چه پیچی فال کلفت زن
گره پیدا کند در هر کجا نی بر شکر پیچد
شب امید طی شد وقت آن آمد که نومیدی
غبار ما ضعیفان هم به دامان سحر پیچد
جنونم داغ شد در کسوت ناموس خودداری
گریبانی چو گل دامن کنم تا بر کمر پیچد
امید عافیت گر هست از تیغ است بسمل را
غریق بحر الفت به که بر موج خطر پیچد
ز سامان تعلقها پریشانی غنیمت دان
همه دام است اگر این رشته ها بر یکدگر پیچد
نزاکت گاه نازکیست یارب کلک تصویرم
دو عالم رنگ  گرداند سر مویی اگر پیچد
به رنگ شمع مجنون  گرفتار دلی دارم
که زنجیرش گر از پا واکنی چون مو به سر پیچد
به انداز خرام او مباد از خودروی بیدل
که ترسم  گردش رنگت عنان ناز درپیچد

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
حسرتی در دل از آن لاله قبا می پیچد
که چودستار چمن بر سر ما می پیچد
نبض هستی چقدرگرم تپش پیمایی ست
موی آتش زده بر خویش چها می پیچد
تا نفس هست حباب من و جولان هوس
نیست آرام سری را که هوا می پیچد
چه زمین و چه فلک  گوشه زندان دل است
ششجهت  کلفت این تنگ فضا می پیچد
ناله ما به چه تدبیر تواند برخاست
همچو نی صد گره اینجا به عصا می پیچد
ناتوانی  که به جز مرگ ندارد سپری
به چه امید سر از تیغ قضا می پیچد
استخوان بندی اوهام ز بس بی مغز است
آرزوها همه بر بال هما می پیچد
صورخیزست ندامت ز شکست دل ما
که بساط دو جهان را به صدا می پیچد
عبرت مرگ کسان سلسله خجلت ماست
رشته از هرکه شود باز به ما می پیچد
قدرت افسانه ابرام نخواهد بیدل
نفس ازبی اثریها به دعا می پیچد

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
به سرم شور تمنای تو تا می پیچد
دود در ساغر داغم چو صدا می پیچد
حسرت چاک گرببان نشود دام  کسی
این کمندی ست که در گردن ما می پیچد
عالم از شکوه نومیدی عشاق پر است
نارسا ناله ما در همه جا می پیچد
نبود هستی اگر دشمن روشن گهران
نفس پوچ در آیینه چرا می پیچد
پیر گردیده ام و از خودم آزادی نیست
حلقه زلف  که بر قد دو تا می پیچد
کس ندانست که با این همه بیتابی شوق
رشته سعی نفسها به  کجا می پیچد
صید عجز خودم از شبنم من هیچ مپرس
بوی گل نیز مرا رشته به پا می پیچد
وحشتی  هست درپن  دشت  که چون  رشته شمع
جاده بر شعله آواز درا می پیچد
دل به غفلت نه و از رنج خیالات برآ
عکس برآینه یکسر ز صفا می پیچد
می کشد هفت فلک درخم یک شاخ غزال
گردبادی که به دشت دل ما می پیچد
ناله تحریر مضامین تمنای توام
خامشی  کیست  که مکتوب مرا می پیچد
چاره از عربده بیدل نبود مفلس را
سرو از بی ثمریها به هوا می پیچد

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
فریب جاه مخور تا دل تو تنگ نگردد
که قطره ای به  گهر نارسیده سنگ نگردد
صفای جوهر آزادگی مسلم طبعی
که  گرد آینه داران نام و ننگ نگردد
دماغ جاه ز تغییر وضع چاره ندارد
همان قدر به بلندی برآ که رنگ نگردد
به پاس صحبت یاران  ز شکوه ضبط نفس  کن
که آب  آینه اتفاق زنگ نگردد
تلاش  کینه کشی نیست در مزاج ضعیفان
پر خزیده به بالین  پر خدنگ نگردد
خیال وصل طلب را مده پیام قیامت
که قاصد از غم دوری راه  لنگ نگردد
ز داغدار محبت مخواه سستی پیمان
بهار اگر گذرد لاله نیمرنگ گردد
دلی  که  کرد نگاه تو نقشبند خیالش
چه ممکن است نفس  گر کشد فرنگ نگردد
هوس چه صید کند یارب از کمینگه فرصت
اگر چه کاغذ آتش زده پلنگ نگردد
به وهم عمر کسی را که زندگی نفریبد
کند به خضر سلام و دچار بنگ نگردد
به  کین خلق نجوشد عدم سرشت حقیقت
نتیجه پر عنقا خروس جنگ نگردد
جهان رنگ ندارد سر هلاک تو بیدل
گشاد چشم چو شمعت اگر نهنگ نگردد

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U - -
جنون جولانی ام هرجا به وحشت رهنماگردد
دو عالم  گردباد آیینه یک نقش پاگردد
گر آزادی هوس داری چو بو از رنگ بیرون آ
هوا گل می کند دودی  که از آتش جدا گردد
به  بزم  وصل  عاشق  را چه  امکان است خودداری
که  شبنم جلوه خورشید چون بیند هوا گردد
نیاز عاشقان سرمایه ناز ست خوبان را
به پایت دیده تا دل هر چه افشاند حنا گردد
چنین  کز ضعف در هرجا تحیر نقش می بندم
عجب دارم گر از آیینه تمثالم جدا گردد
کسی تاکی به دوش ناله بندد محمل خسرت
عصا بشکن درآن وادی که طاقت نارساگردد
عوارض کثرت اسمی ست ذات واحد ما را
خلل در شخص یکتا نیست گر قامت دوتاگردد
طواف خاک مجنون و مزار کوهکن تا کی
اگر سودا سری دارد بگو تا گرد ما گردد
هوای هرزه گردی می زند موج از غبار من
مبادا همچو گردابم سر وامانده پا گردد
نم خجلت ز هستی همت من برنمی دارد
که می ترسم عرق سرمایه آب بقا گردد
سراغ عافیت در عالم امکان نمی یابم
من و رنگی و امیدی ندانم تا کجا گردد
دل آگاه را لازم بود پاس نفس بیدل
به دام ربشه افتد چون گره از ریشه واگردد

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
دل اگر محو مدعا گردد
درد در کام ما دوا گردد
طعمه درد اگر رسد دریا
هرمگس همسر هما گردد
محو اسرار طره او
رگ گل دام مدعا گردد
گرسگالد وداع سلک هوس
گره دل گهر اداگردد
گسلد گر هوس سلاسل وهم
کوه و صحرا همه هوا گردد
محوگردد سواد مصرع سرو
مد آهم اگر رسا گردد
ما و احرام آه دردآلود
هم هواگرد را عصاگردد
دل آسوده کو مگر وسواس
گره آرد که دام ما گردد
در طلوع  کمال بیدل ما
ماه در هاله سها گردد

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
جنون بینوایان هرکجا بخت آزما گردد
به سر موی پریشان سایه بال هماگردد
دمی بر دل اگر پیچی کدورتها صفاگردد
نبالد شورش از موجی که گوهر آشناگردد
درشتی را نه آسان ست با نرمی بدل کردن
دل  کوه آب می گردد که سنگی مومیا گردد
به  هرجا عقده  دل وانگردد سودن دستی
غبار دانه نتوان یافت گر این آسیا گردد
هوا بر برگ  گل تمکین شبنم می کند حاصل
نگاه شوخ ما هم کاش بر رویت حیاگردد
رم دیوانه ما دستگاه حیرتی دارد
که هرجا گردبادی رنگ ریزد نقش پاگردد
مکن گردن فرازی تا نسازد دهر پامالت
که نی آخر به جرم سرکشیها بوریا گردد
رسایی نیست انداز پر تیر هوایی را
کسی تاکی ز غفلت درپی بال هما گردد
ز خاکم  سجد ه هم  کم  نیست ای  باد صبا رحمی
مبادا اوج جرأت گیرد و دست دعاگردد
تکلف برنمی دارد دماغ جام منصورم
سر عشاق هرجا گردد ازگردن جدا گردد
به خاموشی رساند معنی نازک سخنگو را
چو مو ازکاسه چینی ببالد بیصدا گردد
چو اشک  از بسکه صاف افتاده مطلب بسمل ما را
محال است اینکه خون ما به رنگی آشنا گردد
طرب  وحشی  است  ای  غافل  مده  بیهوده آوازش
نگردیده است زین رنگ آنقدر از ماکه واگردد
کدورت می کشد طبع روانت بیدل از عزلت
به  یکجا آب چون  گردید ساکن  بی صفا گردد

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
هرچه آنجاست چو آنجا روی اینجاگردد
چه خیال است  که امروز تو فردا گردد
در مقامی  که بود ترک و طلب امکانی
رو به دنیاست همان گرچه ز دنیا گردد
جمع شو  مرکز نه دایره چرخ برآ
قطره چون فال  گهر زد دل دریا گردد
رستن از پیچ و خم رشته آمال  کراست
بگسلی از دو جهان تا گرهی وا گردد
نور دل درگرو کسب قبول سخن است
به نفس  گو چه دهد سنگ  که مینا گردد
سن بی  سر و پا تفرقه ساز حیاست
آب چون بر در فواره زد اجزا گردد
طور مستان نکشد تهمت تغییر وفا
خط ساغر چه خیال است چلیپا گردد
عجز تقریر من آخر به اشارات کشید
ناله چون راه نفس  گم کند ایما گردد
نامه رمز نفس در پر عنقا بربند
سر این رشته نه جایی ست که پیداگردد
کعبه و دیر مگو گرد تو گشتیم بس است
آسیا نیست سر شوق  که هر جا گردد
گوهر آزادگی موج نخواهد بیدل
سر چو گردید گران آبله پا گردد

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
همین دنیاست کانجامش قیامت پرده در گردد
دمد پشت ورق از صفحه هنگامی که برگردد
مژه بربند و فارغ شو ز مکروهات این محفل
تغافل عالمی دارد که عیب آنجا هنر گردد
ز اقبال ادب کن بی خلل بنیاد عزت را
به دریا قطره چون خشکی به خود بندد گهرگردد
مهیای خجالت باش اگر عزم سخن داری
قلم هرگاه گردد مایل تحریر ترگردد
مپندار از درشتیهای طبع آسان برون آیی
به صد توفان رسدکهسار تا سنگی شررگردد
به آسانی حبابت پا برآورده ست از دامن 
به خود بال اندکی دیگرکه مغز از سر به درگردد
کمال خواجگی در رهن صوف و اطلس است اینجا
اگر این است عزت آدمی آن به که خرگردد
در این محفل که چون آیینه عام افتاد بی دردی
تو هم واکرده ای چشمی  که ممکن نیست ترگردد
غم دیگر ندارد شمع غیر از داغ صحبتها
شبی در شب نهان دارم مباد این شب سحر گردد
چه امکان است گردون از شکست ما شود غافل
مگر دوری رسدکاین آسیا جای دگرگردد
چو شمعم آن قدر ممنون پابرجایی همت
که رنگ از چهره من گر پرد برگرد سر گردد
ز بس پروانه فرصت کمینی های پروازم
نفس گر دامن افشاند چو صبحم بال و پرگردد
هوای عالم دیدار و خودداری چه حرف است این
چو عکس آیینه اینجا تا قیامت دربه در گردد
ندارد قاصدت تا حشر جز رو بر قفا رفتن
پیامت با که  گوید آن که از پیش تو برگردد
سواد آن تبسم نیست کشف هیچکس بیدل
مگر این خط مبهم را لبش پر و زبرگردد

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
بر دستگاه اقبال کس خیره سر نگردد
این خط نمی توان خواند تا صفحه برنگردد
ای خواجه بی نیازی موقوف خودگدازی ست
تسکین تشنه کامی آب گهر نگردد
حیف است موج آزاد نازد به قید گوهر
بی قدردانیی نیست پایی که سر نگردد
وحشت بهار شوقیم بی برگ و ساز اسباب
پرواز رنگ این باغ مرهون پر نگردد
ننگ وفاست دعوی در مشرب محبت
چشمی بهم رسانید کز گریه تر نگردد
تسکین طلب جهانی مست جنون نوایی  ست
لب از فغان نبندد نی تا شکر نگردد
در فکر چرخ  و انجم جهد تغافل اولی ست
تا دانه  ات به غربال پر در به در نگردد
تختحقیق نقطه دل از علم و فن مبراست
پرگار همت اینجا گرد هنر نگردد
در بیخودی نهفته ست بوی بهار وصلش
دور است قاصد ما تا رنگ برنگردد
آشوب غفلت ما ظلم است بر قیامت
یارب شبی  که داریم ننگ سحر نگردد
در کارگاه تسلیم  کو عزت و چه خواری
خورشید  بی نیاز است  گر خاک زر نگردد
همت درین بیابان سرمنزل قرین است
بیدل تو در طلب باش  گو راه سر نگردد

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - - | - - U | - U - -
دل تا به کی ام جز پی آزار نگردد
ظلم است گر این آبله هموار نگردد
عمری ست به تسلیم دوتایم چه توان کرد
بر دوش  کسی نام نفس بار نگردد
بند لب عاشق نشود مهرخموشی
در نی  گرهی نیست  که منقار نگردد
حیف از قدم مردکه در عرصه همت
سربازی شمعش گل دستار نگردد
مطلوب جگرسوختگان سوز و گدازی ست
پروانه به گرد گل و گلزار نگردد
برگشتن از آن انجمن انس محال است
هشدار که قاصد ز بر یار نگردد
بر نقطه دل یک خط تحقیق تمام است
پرگار بر این دایره هر بار نگردد
بیرون  نتوان رفت به هرکلفت آنتن بزم
گر تنگی اخلاق دل افشار نگردد
بی باکی سعی تو به عجز است دلیلت
گر پا نزنی آبله بیدار نگردد
بگذار دو روزی ز هوس  گرد برآریم
هستی سر وهمی ست که بسیار نگردد
هرچند حیا باب ادبگاه وصالست
یارب مژه پیش تو نگونسار نگردد
بیدل به سر ازپرتو خورشید تو دارد
آن سایه که پیش و پس دیوار نگردد

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
به عبرت سرکشان را موی پیری رهنمون گردد
زند خاکسترش دامن که آتش سرنگون گردد
ز خودداری عبث افسردگیها می کشد فطرت
اگر تغییر رنگی  گل  کند باغ جنون  گردد
گرانی نیست اسباب جهان دوش تجرد را
الف با هرچه آمیزد محال است اینکه نون  گردد
جهانی شکند جان لیک جز عبرت که می داند
که سقف خانه فرهاد آخر بیستون گردد
جگرها می گدازیم و نداریم از طلب شرمی
که بهر دانه ای چند آسیای ما به خون گردد
غریق عالم آبیم لیک از الفت هستی
بر این دریا پل آراید قدح  گر واژگون گردد
طبیعت بدلجام افتاد ازکم همتی هایت
تو فارس نیستی ورنه چرا مرکب حرون  گردد
مطیع عالم ناچیز نتوان دید همت را
ترحمهاست بر مردی  که حیزی را زبون  گردد
ز افراط تعین رونق حسن غنا مشکن
دمد کم رنگی از باغی  که آب آنجا فزون  گردد
فروغ می چه رنگ انشاکند از چهره زنگی
زگال تیره روز آتش خورد تا لاله گون  گردد
ندامتها ز ابرام نفس دارم که هر ساعت
بود در دل صد امید و به نومیدی برون  گردد
به افسون بقا عمریست آفت می کشم بیدل
ازین جوی ندامت خورده ام آبی  که خون  گردد

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -