cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
هوای تیغ تو افتاد تا مرا در سر
به موج چشمه خورشید می زند ساغر
حضور منزل دل ختم جاده نفس است
پی درودن هر ریشه می رسد به ثمر
چو لاله غیر سویدا چه جوشد از دل ما
حباب داغ شمارد محیط خون جگر
به کسب طینت بیمغز باب عرفان نیست
ز باده نشیه محال است قسمت ساغر
سخن چو آب دهد طبعهای بیحس را
به نثر و نظم نگردد دماغ کاغذ تر
ستم به خامه  کند خشکی دوات اینجا
زبان به حرف نگردد چوگوش باشدکر
نجات یافت ز مرگ آنکه با قضا پیوست
به چوب دسته الم نیست از جفای تبر
زنیک و بد مژه بستن هجوم عافیت است
خمار خواب مکش گر فکندی این بستر
در این زمانه که غیر از سکوت آفت نیست
به تیغ حادثه همواری ام نمود سپر
نداشت مایده عمر بیوفا مزه ای
نمک زدندکباب مرا ز خاکستر
درای قافله رنگ سخت خاموش است
خبر مگیرکه از ماگرفته اند خبر
تظلم تو بجایی نمی رسد بیدل
در این بساط به امید بخیه جیب مدر

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
با همه بی دست و پایی اندکی همت گمار
آسمان می بالد اینجا کودک دامن سوار
وضع بیکاری دلیل انفعال کس مباد
تا ز سعی ناخنت  کاری  گشاید سر مخار
پرفشانیهاست ساز اعتبار آگاه باش
غیر رنگ و بو چه دارد کسوت رنگ بهار
سرو اگر باشد به این دلبستگی آزادیش
ناله خواهد شد ز طوق قمریان فتراک وار
فرق نتوان یافتن در عبرت آباد ظهور
اشک شمع انجمن تا گریه شمع مزار
در چمن هر جا مهیای پرافشانی است رنگ
غنچه می گوید قفس تنگ است پاس شرم دار
راه صحرای عدم طی کردنت آسان نبود
تا نفس سر می زند بنشین و خار از پا برآر
عالمی را طینت بی حاصلم بیکار کرد
بر حنا می چربد این رنگی که من دارم به کار
هرکجا پا می نهم از تیرگی پا می خورم
چون نفس هرچند دارم راه در آیینه زار
وعده دیدار در خاکم نشاند و پیر کرد
شد سفید آخر ز مو یم  کوچه های انتظار
ظرف وصلم نیست اما در کمینگاه امید
رفتن رنگم تهی کرده ست یک آغوش وار
حرص آسان برنمی دارد دل از اسباب جاه
عمرها باید که گردد آب درگوهر غبار
گرد جاه از آشیان فقر بیرون رانده ام
خورده است این نقد هم ازتنگی دستم فشار
بیخودی بیدل فسون شعله جواله داشت
رنگ گرداندن  کشید آخر به گرد من حصار

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
تا کنم از هر بن مو رنگ هستی آشکار
جام می خواهم در این میخانه یک طاووس دار
سوختن می بالد آخر از کف افسوس من
دامنی بر آتش خود می زند برگ چنار
تیره بختی چون سیاهی ناله ام را زیر کرد
سوخت آخر همچو سنگ سرمه در طبعم شرار
آهم از خاکستر دل سرمه آلود حیاست
ناله خاموش داغم چون نسیم لاله زار
سعی بیتابم  کمند جذبه آسودگی ست
از تپیدن می رسد هر جزو دریا درکنار
آتش رنگی که دارد این چمن بی دود نیست
آب می گردد به چشم شبنم از بوی بهار
ای که هوشت نغمه از بال و پری وامی کشد
بر شکست شیشه ما هم زمانی  گوش دار
دیده ها در جلوه کاهت زخمی خمیازه اند
باده جام تحیر نیست جز رنگ خمار
عمرها شد در خیال آفتاب و آینه
سایه وار از الفت زنگار می دزدم کنار
با تن آسانی ز ما کم فرصتان نتوان گذشت
برق هم دارد حسابی با خس آتش سوار
انتقام از دشمن عاجز کشیدن کار نیست
گر تو مردی این خیال پوچ از خاطر بدار
از نفس چون صبح نتوان بخیه زد در جیب عمر
روزن این خانه بیدل تا کجا بندد غبار

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
جسم غافل را به اندوه رم فرصت چه کار
کاروان هر سو رود بر خویش می بالد غبار
عیش این گلشن دلیل طبع  خرسند است و بس
ورنه ازکس بیدماغی برنمی داردبهار
طاقت خودداری از امواج دریا برده اند
داد ما را عشق در بی اختیاری اختیار
همنوایی کو که از ما واکشد درد دلی
آب هم در ناله می آید به ذوق کوهسار
دیده نتوان یافتن روشن سواد جلوه اش
تا غبارت برنمی خیزد ز راه انتظار
دل به ذوق وصل نقشی می زند بر روی آب
ای هوس آیینه بشکن سخت بیرنگ است یار
بی نگاه واپسینی نیست از خود رفتنم
چون رم آهوست گرد وحشتم دنباله دار
عشرت گلزار بیرنگی مهیا کرده ام
در خزانم رنگهای رفته می آید به کار
نخل آهم  آبیار من گداز دل بس است
بحر رحمت گو مجوش و ابر احسان گو مبار
تا نباشم خجلت آلود زمینگیری چو سنگ
محمل پرواز من بستند بر دوش شرار
سر متاب از چاک جیب و دامن دیوانگی
شانه ای در کار دارد ریشخند روزگار
برق راحتهاست بیدل اعتبارات جهان
نعل درآتش ز جوش رنگ می گردد بهار

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
چشم تعظیم ازگران جانان این محفل مدار
کوفتن  گردد عصا کز سنگ برخیزد شرار
سیر این گلشن مآلش انفعال خرمی ست
عاقبت سر در شکست رنگ می دزدد بهار
هرچه می بالد علم بر دوش گرد عاجزی ست
نیستان شد عرصه از انگشتهای زینهار
از بنای چینی دل کیست بردارد شکست
ای فلک گر مردی این مو از خمیر ما برآر
نشیه دور و تسلسل تاکه راگردد نصیب
جای ساغر ششجهت خمیازه می چیند خمار
دل ز ضبط یک نفس جمعیت کلیش نیست
بحر ز افسون گهر تا کی ز خود گیرد کنار
عالم امکان تماشاخانه آیینه است
هرچه می بینم به رنگ رفته خویشم دچار
با دل افتاده ست کار زندگی آگاه باش
آب را ناچار باید گشت درگوهر غبار
مرزبان یأس امشب نام فرهاد که بود
کز گرانی شد صدا نقش نگین  کوهسار
بوی  پیراهن به حسرت کرد خلقی را مثل
می کشد یک دیده یعقوب چندین انتظار
از نفس سعی جنون ناقصم فهمیدنی ست
صد گریبان می درم اما همین یک رشته وار
می کشم تا قامت پیری ست بار هرچه هست
گو فلک دوش خم خود نیز بر دوشم گذار
بوریای فقرم آخر شهره آفاق شد
هر سر موی من اینجا چون نفس شد نی سوار
زحمت فکر درودن تا کی ای کشت امل
پرکهن شد ریشه اکنون  گردن دیگر برآر
بیدل از علم و عمل گر مدعا جمعیت است
هیچ کاری غیر بیکاری نمی آید به کار

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
چیست هستی به آن همه آزار
گل چشمی و ناز صد مژه خار
عیش مزد خیال نومیدی ست
حسرتی خون کن و بهار انگار
نیست امروز قابل ترجیح
حلقه صحبتی به حلقه مار
در ترش رویی انفعالی هست
سرکه ناچار عطر آرد بار
دم پیری ز خود مشو غافل
صبح را نیست در نفس تکرار
شاید آیینه ای ببار آید
تخم اشکی به یاد جلوه بکار
حیرتت قدردان این چمن است
رنگ ما نشکنی  مژه مفشار
چون قلم عندلیب معنی را
بال پرواز نیست جز منقار
سرکشی سنگ راه آزادی ست
کوه  صحراست  گر شود هموار
نوسواد کتاب امیدم
غافلم زانچه می کنم تکرار
خلوت بی تکلفی دارم
که اگر وارسم ندارم بار
بیدل این باغ حیرت  آبادست
هر گل آنجاست پشت بر دیوار

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
خاک ما نامه ها به جانب یار
می نویسد ولی به خط غبار
خون شو ای دل  که بر در مقصود
کوشش ناله ام ندارد بار
ذوق آیینه سازیی داریم
از عرقهای خجلت دیدار
شوق مفت است ورنه زین اسباب
ناامیدی ندارد اینهمه کار
دل گرفتار رشته امل است
مهره از دست کی گذارد مار
پیرگشتی چه جای خودداری ست
نیست در خانه کمان دیوار
حیرت ما سراسری دارد
صبح آیینه کرده است بهار
هستی  آفت شمر چه موج  و چه  بحر
کم ما هم مدان  کم از بسیار
منعم و آگهی چه امکان است
مخمل از خواب  کی شود بیدار
بگذر از سرکشی که شمع اینجا
از رگ گردن است بر سر دار
طایر گلشن قناعت ما
دانه دارد ز بستن منقار
سخت نتوان گرفت دامن دهر
بیدل از هرچه بگذری بگذار

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
در هوس گاه عالم بیکار
اگرت ناخنیست سر میخار
مگذر از عشرت برهنه سری
پای  پیچ است پیچش دستار
فرصتی نیست نقد کیسه صبح
ای هوا مایه ات نفس بشمار
فکر جولان مکن  که روی زمین
از هجوم دل است آبله  زار
چون نگین بهر سجده نامی
بسته ایم از خط جبین زنار
سیر مجمل  مفصلی دارد
دانه مهریست بر سر طومار
چیست معموره فریب جهان
دل بنای شکستگی معمار
شش جهت از دل دو نیم پر است
خاطرت خوش که گندم است انبار
غره منشین به حاصل دنیا
نیست جز مرگ نقد کیسه مار
کینه  خیز است طبعهای درشت
سنگ باشد زمین تخم شرار
چون  گهر کسب  عزت  آسان نیست
سر به کف  گیر و آبرو بردار
بیدل افسانه بشنو و تن زن
شب دراز است وگفت  و گو بیکار

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
ای ابر نی به باغ و نه در لاله زار بار
یادی ز اشک من  کن و درکوی یار بار
قامت به جهد حلقه شد اما چه فایده
ما را نداد دل به در اختیار بار
آیینه وصال ندارد غبار وهم
بندد اگر ز کشور ما انتظار بار
از درد زه برآکه در این انجمن هنوز
ننهاده است حامله اعتبار بار
ای شمع گریه تو دل انجمن گداخت
ای اشک شعله بار به خاک مزار بار
درد شکست دل همه را در زمین نشاند
یک شیشه کرده اند بر این کوهسار بار
هرچند آستان کرم تشنه وفاست
آب رخ طلب نتوان ریخت بار بار
گر در مزاج جوش غنا کسب پختگی ست
دیگ شعور را نسزد ننگ و عار بار
ناموس یک جهان غم از این دشت می بریم
پیری تو هم به دوش من از خم  گذار بار
گلچینی حدیقه تسلیم آگهی ست
باغ بهار خیره سری گو میار بار
بیدل ز هر دو کون فراموشیت خوش است
زین بیش نیست  گر همه  گویم هزار بار

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
ترک دنیا کن غم این سحر باطل برمدار
آنچه پشت پاش بردارد تو بر دل برمدار
تا نگردد همتت ممنون سامان غنا
چون گهر زین بحر غیر از گرد ساحل برمدار
گر ز جمع مال سودی بایدت برداشتن
غیر این باری  که دارد طبع سایل بر مدار
از حیا دور است سعی خفت روشندلان
شمع اگر خاموش هم گردد ز محفل برمدار
سجده مقبول است در هر دین و آیینی که هست
گر قدم دزدیدی از ره سر ز منزل برمدار
گر مروت قدردان آبروی زندگی ست
تا توانی چون نفس دست از سر دل برمدار
ذوق بیرنگی برون رنگ نتوان یافتن
محو لیلی باش و چشم از گرد محمل برمدار
آنقدر خون شهیدت گلفروش ناز نیست
رنگ ناموس حنا از دست قاتل برمدار
تا مبادا پا خورد خواب جنون هنگامه ای
خاک آن منزل که دارد خون بسمل برمدار
پیش قاتل شرم دار از دیده قربانیان
تا نگه باقی ست مژگان در مقابل برمدار
از تماشاخانه امکان به عبرت قانعم
یارب این گوهر زپیش چشم بیدل برمدار

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
مردی چو شمع در همه جا جا نگاه دار
هرچند سر به باد رود پا نگاه دار
گوهر دهد دمی که کند قطره ضبط موج
دل جمع کن عنان نفس ها نگاه دار
تا گم نگردد آینه بی نشانی ات
هرجا روی به سر پر عنقا نگاه دار
ابرام ما ذخیره صد رنگ آبروست
هر خجلتی که می بری از ما نگاه دار
آغوش بی نیاز دل از مدعا تهی است
این شیشه را به سنگ فکن یا نگاه دار
هرجا خط رعایت احباب خواندنی ست
نام وفا همان به معما نگاه دار
یک بار صرف یأس مکن یاد رفتگان
چیزی ز دی به عبرت فردا نگاه دار
در بزم وصلم آرزوی جلوه داغ کرد
یارب مرا ز خواهش بیجا نگاه دار
تا در چه وقت شعله زند دود احتیاج
مشتی عرق به منع تقاضا نگاه دار
ای منکر محال اگر مرد طاقتی
یاد خرام او کن و خود را نگاه دار
بی باده نیز شیشه به طاق هوس خوش است
ما را به یادگار دل ما نگاه دار
دامان عجز با همه قدرت ز کف مده
از سر فتادنی به ته پا نگاه دار
تا حرص کم خورد غم چیزی نداشتن
ای بوالفضول دست ز دنیا نگاه دار
بیدل غریب  کشور لفظ است معنی ات
عرض پری به عالم مینا نگاه دار

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
ای هوس قطع نفس  کن ساعتی دنگم  گذار
بیخماری نیست مستی شیشه در سنگم گذار
بوی منت برنمی دارد دماغ همتم
از غرض بردار دست و بر دل تنگم  گذار
بیخودان محمل کش گرد دو عالم وحشتند
گر شکست دامنت بارست بر رنگم گذار
ای جنون عمریست می خواهم دلی خالی کنم
شیشه ام را بشکن و گوشی بر آهنگم  گذار
کس ندارد جز عرق تاب جدال اهل شرم
آب شو آنگه قدم در عرصه جنگم  گذار
داغ را غیر از سیاهی سایه دیوار نیست
یک دو روزی عافیت آیینه در زنگم کذار
بی جنون دنیا و عقباکسوت ناکامی است
زین دو دامن یک گریبان وار در چنگم گذار
پله میزان موهومی نمی باشد گران
گو فلک همچون شرر در سنگ بی سنگم  گذار
بی دماغی نقد امکان را ودیعت خانه ای ست
مهر هر گنجی  که خواهی بر دل تنگم  گذار
نه فلک بیدل غبار آستان نیستی ست
گر تو مرد اعتباری پا به اورنگم  گذار

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
در این ادبکده جز سر به هیچ جا مگذار
جهان تمام زمین دل است پا مگذار
چو خامه تا نکشی خفت نگون ساری
به حرف هیچکس انگشت ژاژخا مگذار
تظلم ضعفا چند گیردت دنبال
به هر رهی  که روی  گرد بر قفا مگذار
در آتشیم ز برق گذشته فرصت
سپند تا نجهی پا به خاک ما مگذار
جهان قلمرو مشق سیاهکاری نیست
چو امتحان قلم نقطه جابه جا مگذار
مقیم خلوت ناموس بی نشانی باش
درت اگر همه دست و دل است وامگذار
قناعت آینه ای نیست مختلف تمثال
غبار خود به ره منت صفا مگذار
ترانه نگه واپسین چه ابرام است
ز خود ودیعت حسرت در این سرا مگذار
جبین شمع به قدر نم آشیان صباست
تو نیز یک دو عرق دامن حیا مگذار
حمایت تو بهارآفرین چتر گل است
به فرق بی کلهان دست بی حنا مگذار
شنیده ام تویی آنجا که  کس نمی باشد
مرا ز قافله بیکسان جدا مگذار
به داغ می رسد از شعله های شمع آواز
کزین شررکده رفتیم ما تو جا مگذار
رموز دهر عیان است فهم کن بیدل
بنای فطرت خود بر فسانه ها مگذار

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
تا کی خیال هستی موهوم  سر برآر
عنقایی  ای حباب  از این بیضه پر برآر
حیف از دلی  که رنج فسون نفس  کشد
از قید رشته ای که نداری گهر برآر
جهدی  که شعله ات نکشد ننگ اخگری
خاکستری برون ده و رخت سفر برآر
دل جمع  کن ز آمد و رفت خیال پوچ
بر روی خلق از مژه بسته در برآر
سامان دهر نیست حریف قناعتت
این بحر را به قدر لب خشک تر برآر
سیماب رو در آتش و روغن در آب باش
خود را ز جرگه بد و نیک این قدر برآر
پشت دوتا تدارک او بار سرکشی ست
تیغ آن زمان  که ریخت دم از هم به سر برآر
آهی به لب رسان  که نیفسرده ای هنوز
زان  پیشتر که سنگ برآری شرر برآر
سامان تازه رو یی ات از شمع نیست کم
خار شکسته را ز قدم گل به سر برآر
فکر شکست چینی دل مفت جهد گیر
مویی ست در خمیر تو ای بی خبر برآر
در خون نشسته است غبار شهید عشق
ای خاک تشنه مرده زبان دگر برآر
بیدل نفس به یاد خدنگت گرفته است
تا زندگی ست خون خور و تیر از جگر برآر

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
چشم واکردم به خویش اما ز آغوش شرار
غوطه خوردم در دم خواب فراموش شرار
از شکوه آه عالمسوز من غافل مباش
گلخنی خوابیده است اینجا در آغوش شرار
فرصت هستی گشاد و بست چشمی بیش نیست
این شبستان روشن است از شمع  خاموش شرار
با همه کم فرصتی دیگ املها پخته ایم
برق هوشی کوکه برداربم سرپوش شرار
نیست صبح هستی ما تهمت آلود نفس
دود نتواند شدن خط بناگوش شرار
کسوت دیگر ندارد خجلت عریان تنی
می دهد پوشیدن چشم از بر و دوش شرار
داغ نیرنگم که در اندیشه رمز فنا
منتظر من بودم و گفتند در گوش شرار
یک دل اینجا غافل از شوق تو نتوان یافتن
سنگ هم دارد همان خمخانه جوش شرار
ساقی این محفل عبرت ز بس کمفرصتی ست
می کشد ساغر ز رنگ رفته مدهوش شرار
کو دماغ الفتی با این و آن پرداختن
کز دماغ خویش لبریزم چو آغوش شرار
نیست آسان از طلسم خویش بیرون آمدن
بیدل اینجا محمل سنگ است بر دوش شرار

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
شد نظر واکردنی خواب فراموش شرار
لغزش پای نگاهی داشت مدهوش شرار

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
بر خیالی چیده ایم از دیده تا دل انتظار
لیلی این انجمن وهم است و محمل انتظار
تا دل از امید غافل بود تشویشی نبود
ساز استغنای ما را کرد باطل انتظار
هرکه را دیدیم فکری آنسوی تحقیق داشت
بیکرانی رفت از این دریای ساحل انتظار
از هوس جز ناامیدی با چه پردازدکسی
جست وجو آواره است و پای در گل انتظار
نقش پا هر گامت آغوش دگر وامی کند
ای طلب شرمی  که دارد چشم منزل انتظار
قطره ات دریاست گر از وهم گوهر بگذری
عالمی را کرده است از وصل غافل انتظار
چشم واکردیم اما فرصت دیدار کو
بر شرارکاغذ ما بست محمل انتظار
عمرها شد از توقع آبیار عبرتیم
ریشه  کشت امل خاک است و حاصل انتظار
بر شبستان خیال وهم و ظن آتش زنید
شمع خاموش است و می سوزد به محفل انتظار
وعده احسان به معنی ازگدایی نیست کم
از کرم ظلم است اگر خواهد ز سایل انتظار
مرده ایم اما همان صبح قیامت در نظر
این کفن می پرورد در چشم بسمل انتظار
در محبت آرزو را اعتبار دیگر است
این حریفان وصل می خواهند و بیدل انتظار

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
چشم واکن رنگ اسرار دگر دارد بهار
آنچه در وهمت نگنجد جلوه گر دارد بهار
ساعتی چون بوی  گل از قید پیراهن برآ
از تو چشم آشنایی اینقدر دارد بهار
کهکشان هم پایمال موج توفان گل است
سبزه را از خواب غفلت چند بردارد بهار
از صلای رنگ عیش انجمن غافل مباش
پاره هایی چند بر خوان جگر دارد بهار
چشم تا واکرده ای رنگ از نظرها رفته است
از نسیم صبح دامن بر کمر دارد بهار
بی فنا نتوان گلی زین هستی موهوم چید
صفحه ما گر زنی آتش شرر دارد بهار
از خزان آیینه دارد صبح تا گل می کند
جز شکستن نیست رنگ ما اگر دارد بهار
ابر می نالد کز اسباب نشاط این چمن
هرچه دارد در فشار چشم تر دارد بهار
ازگل و سنبل به نظم و نثر سعدی قانعم
این معانی درگلستان بیشتر دارد بهار
مو به مویم حسرت زخمت تبسم می کند
هرکه گردد بسملت بر من نظر دارد بهار
زین چمن بیدل نه سروی جست و نه شمشاد رست
از خیال قامتش دودی به سر دارد بهار

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
سیر گلزار که یارب در نظر دارد بهار
از پر طاووس دامن بر کمر دارد بهار
شبنم ما را به حیرت آب می باید شدن
کز دل هر ذره توفانی دگر دارد بهار
رنگ دامن چیدن و بوی گل از خود رفتن ست
هر کجا گل می کند برگ سفر دارد بهار
جلوه تا دیدی نهان شد رنگ تا دیدی شکست
فرصت عرض تماشا اینقدر دارد بهار
محرم نبض رم و آرام ما عشق است و بس
از رگ  گل تا خط سنبل خبر دارد بهار
ای خرد چون بوی گل دیگر سراغ ما مگیر
درجنون سرداد ما را تا چه سر دارد بهار
سیر این گلشن غنیمت دان که فرصت بیش نیست
در طلسم خنده  گل بال و پر دارد بهار
بوی گل عمریست  خون آلوده  رنگست  و بس
ناوکی از آه بلبل در جگر دارد بهار
لاله داغ و گل  گریبان چاک و بلبل نوحه گر
غیر عبرت زین چمن دیگر چه بردارد بهار
زندگی می باید اسباب طرب معدوم نیست
رنگ هر جا رفته باشد در نظر دارد بهار
زخم دل عمریست درگرد نفس خوابانده ام
در گریبانی که من دارم سحر دارد بهار
کهنه درس فطرتیم ای آگهی سرمایگان
چند روزی شد که ما را بی خبر دارد بهار
چند باید بود مغرور طراوت های وهم
شبنمستان نیست بیدل چشم تر دارد بهار

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
تا چند حسرت چمن و سایه های ابر
کو گریه ای  که خنده کنم بر هوای ابر
افراط عیش دهر ز کلفت گران ترست
دوش هوا پر آبله شد از ردای ابر
باید به روز عشرت مستان  گریستن
مژگان اگر به نم نرسانند جای ابر
زاهد مباش منکر تردامنان عشق
رحمت بهانه جوست در این لکه های ابر
چندین هزار تخم اجابت فراهم است
در سایه بلندی دست دعای ابر
یارب در این چمن به چه اقبال می رسد
چتر بهار و سایه بال همای ابر
توفان به این شکوه نبوده ست موجزن
چشم که پاک کرد به دامن هوای ابر
از اعتبار دست بشستن قیامت است
افتاده است آب چو آتش قفای ابر
جیب جنون مباد ز خشکی به هم درد
زبن چشم تر که دوخته ام بر قبای ابر
جایی که ظرف همت مستان طلب کنند
ماییم و کاسه می و دست گدای ابر
صبح بهار یاد تو در خاطرم گذشت
چندان گریستم که تهی گشت جای ابر
عمری ست می کنم عرق ومی چکم به خاک
بیدل سرشته اند گلم از حیای ابر

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
شب زندگی سر آمد به نفس شماری آخر
به هوا رساند خاکم سحر انتظاری آخر
طرب بهار غفلت عرق خجالت آورد
نگذشت بی گلابم  گل خنده کاری آخر
الم وداع طفلی به چه درد دل سرایم
به غبار ناله بردم غم نی سواری آخر
تپشی به باد دادم دگر از نمو مپرسید
چو سحر چه  گل دماند نفس آبیاری آخر
سر راه وحشت رنگ ز غبار منع پاکست
ز چه پر نمی فشانی قفسی نداری آخر
گل باغ اعتبارت اثر وفا ندارد
بگذار از اول او را که فروگذاری آخر
به غرور تقوی  ای شیخ  مفروش وعظ بیجا
من اگر ورع ندارم تو به من چه داری آخر
به فسانه تغافل ستم است چشم بستن
نگهی کزین گلستان به چه گل دچاری آخر
عدم و وجود و امکان همه در تو محو و حیران
ز برت کجا رودکس که تو بی کناری آخر
چو چراغ کشته بیدل ز خیال گریه مگذر
مژه ات نمی ندارد ز چه می فشاری آخر

وزن: فَعَلاتُ فاعِلاتُنْ فَعَلاتُ فاعِلاتُنْ
بحر: رمل مثمن مشکول
نشانه‌های عروضی: U U - U | - U - - | U U - U | - U - -
به ارشاد ادب در دستگاه خودسران مگذر
دهل نابسته بر لب در صف واعظ گران مگذر
به تحسین خسیسان هیچ نفرینی نمی باشد
به روی تیغ بگذر بر لب بی جوهران مگذر
دو عالم ننگ دارد یک قدم لغزش به خود بستن
چو خط امتحان بر جاده  کج  مسطران مگذر
تهی شو از خود و راحت شمر آفات دنیا را
گر این کشتی نداری از محیط بیکران مگذر
مروت نیست ای منعم ز درویشان تبرایت
به شکر فربهی از پهلوی این لاغران مگذر
به خوان نعمت اهل دول ننگ است خو کردن
اگر آدم سرشتی در چراگاه خران مگذر
سراغ عافیت از خلق بیرون  تازیی دارد
به هرسو بگذری زین دشت  و در جز بر کران مگذر
تامل در طریق عشق دارد محمل خجلت
به هر راهی که  می باید گذشت  از خودگران  مگذر
تجردپیشه را نام تعلق می گزد بیدل
مسیحا گر نه ای ازکوچه سوزن گران مگذر

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
ناتمام همتی تا عجز سامان نیست سر
حیف این پرگار قدرت پا به دامان نیست سر
بی جگر در عرصه غیرت علم نتوان شدن
جز به  دوش شمع از این محفل نمایان نیست سر
تحفه تسلیم در هر جا قبول ناز اوست
گر نه ای دیوانه درکوه و بیابان نیست سر
در خم هر سجده اوج آبرویی خفته است
همچو اشکم آه بر هرنوک مژگان نیست سر
بر خیالی بسته ام دستار نیرنگ حباب
ورنه بر دوشی  که دارم غیر بهتان نیست سر
بسکه فکر نیستی می بالد از اجزای من
بر هوا چون گردبادم بی گریبان نیست سر
چون گهر چندی ز موج آزاد باید زیستن
تا به قیدگردن افتاده است غلتان نیست سر
اهل همت دامن ازگرد ندامت شسته اند
همچوپشت دست باب زخم دندان نیست سر
در نمد نتوان نهفت آیینه اقبال مرد
زیر مو هرچند پنهان است پنهان نیست سر
وضع راحت در عدم هم مغتنم باید شمرد
ای چراغ کشته دایم درگریبان نیست سر
دانه را گردنکشی با داس می سازد ط رف
طعمه تیغ  است تا با خاک یکسان نیست سر
یکدم از آب دم تیغی مدارایش کنید
آخر ای کم همتان زین بیش مهمان نیست سر
همچو شمعم بر امید نارسا بایدگریست
شور تیغی در سر افتاده ست و چندان نیست سر
بیدل امشب در نثار آباد ذوق نام او
سبحه سودای خوشی کرده ست  ارزان نیست سر

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
در چمن تا قامتش انداز شوخی کرد سر
سرو خاکستر شد و پرواز قمری کرد سر
بی نیازی لازم اقبال عشق افتاده است
عجز مجنون آخر استغنا به لیلی کرد سر
آسمان عمری ست در ایجاد دل خول می خورد
تاکجا بحر ازگهر خواهد تسلی کرد سر
زین محیطش بیش نتوان برد جز رنج پری
از رگ گردن چو موج آنکس که دعوی کرد سر
در حقیقت هیچکس از هیچکس ممتاز نیست
نور با ظلمت در این محفل مساوی کرد سر
شاهد بیباکی گردون هجوم انجم است
جوش ساغر داشت  کاین طاووس مستی  کرد سر
قابل جولان اشکم عرصه دیگر کجاست
هر دو عالم خاک شدکاین طفل بازی کرد سر
بسکه فرصت برگذشتن محمل تعجیل داشت
تا دم از فردا زدم افسانه دی کرد سر
مقصدکلی به فکرکار خویش افتادنست
بی گریبان نیست هر راهی که خواهی کرد سر
بیدل از وضع ادب مگذر که گوهر در محیط
پای سعی موج را از ترک دعوی کرد سر

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
تیغ در دست است یار از جیب بیرون آر سر
صبح شد بی پرده از خواب  گران بردار سر
فال آهنگ شهادت زن که در میدان عشق
هست بی سعی بریدن پای بی رفتار سر
در محیط عشق کافسون شهادت موج اوست
چون حباب از الفت تن بایدت بیزار سر
از زبان بینوای شمع می آید به گوش
کای حریفان نیست اینجا عافیت دربار سر
ای فلک در دور چشم و ابروی آن فتنه جوی
از مه نو ناخنی پیداکن و میخار سر
می نشاند بال قمری سرو را در زیر تیغ
گر کند با قامت او دعوی رفتار سر
دهر اگرگلخن شود سامان عیش من کجاست
یاد رخسار توام داده ست در گلزار سر
از گزند خلق دل فارغ  کن و آسوده باش
چند باید داشت باب  کوفتن چون مار سر
وضع همواری مده از دست اگر صاحب دلی
نیست اینجا سبحه را جز بر خط زنار سر
بر نتابد وادی تسلیم ما گردنکشی
همچو نقش پا در این ره می شود هموار سر
اهل دنیا را ز جست وجوی دنیا چاره نیست
می کشد ناچار کرکس جانب مردار سر
در جهان بی نیازی جز شهادت باب نیست
شمع سان چندان که مقدورت بود بردار سر
حاصل  کار شکفتنهای ما آشفتگی است
غنچه را بعد از دمیدن می شود دستار سر
با کدامین آبرو گردن توان افراختن
همچو شمعم  کاش باشد یک بریدن وار سر
جوش بحر بی نیازی تشنه اسباب نیست
چون  گهر بی گردن اینجا می دهد بسیار سر
اشک مژگان است بیدل برگ ساز این چمن
می نهد هر غنچه بر بالین چندین خار سر

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
از بس که زد خیال توام آب در نظر
مژگان شکسته ام ز رگ خواب در نظر
هر گوهری که در صدف دیده داشتم
از خجلت نثار تو شد آب در نظر
روز و شبم به عالم سیر خیال توست
خورشید در مقابل و مهتاب در نظر
تا کی در انتظار بهار تبسمت
شبنم صفت نمک زدن خواب در نظر
آنجا که نیست ابروی بت قبله حضور
خون می خورد برهمن محراب در نظر
ما در مقام آینه رنگ دیگریم
چون اشک داغ در دل و سیماب در نظر
بیچاره آدمی به تکلف کجا رود
اوهام در تخیل و اسباب در نظر
تا گل کند نگاه به مژگان تنیده است
از زلف کیست اینقدرم تاب در نظر
ای جلوه انتظار پری  سیر شیشه کن
جز لفظ نیست معنی نایاب در نظر
بیدل در انتظار تو دارد ز آه و اشک
صد گردباد در دل و گرداب در نظر

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
دام ز سیر گلشن اسباب در نظر
رنگی  که شعله می زندم آب در نظر
خون شد دل ازتکلف اسباب زندگی
یک لفظ پوچ و آن همه اعراب در نظر
مخمل نه ایم ولیک ز غفلت نصیب ماست
بیداریی که نیست به جز خواب در نظر
در وادی طلب که سراب است چشمه اش
اشکی مگر نشان دهدم آب در نظر
همواری از طبیعت روشن نمی رود
تار نگاه را نبود تاب در نظر
گلها چوشبنمت به سروچشم جا دهند
گر باشدت رعایت آداب در نظر
بر خویش هم در حسدت باز می شود
گرگل کند حقیقت احباب در نظر
یارب صداع غفلت ما را علاج چیست
مخموری خیال و می ناب در نظر
موهومی حقیقت ما را نموده اند
چون نقطه دهان تو نایاب در نظر
دیگر ز سایه دم تیغت کجا رویم
سرها سجود مایل محراب در نظر
غافل مشو که انجمن اعتبارها
ویرانه ای ست وحشت سیلاب در نظر
آسوده ایم درکف خاکستر امید
بیدل کراست بستر سنجاب در نظر

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -