cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
من وآن فتنه بالایی که عالم زیر دست استش
اگر چرخ است خاک استش وگر طوباست پست استش
به اوضاع جنون زان زلف بی پروا نی ام غافل
که در تسخیر دل هر مو دو عالم بند وبست استش
چو آتش دامن او هرکه گیرد رنگ اوگیرد
به این افسون اثرها در خیال خود پرست استش
خدنگ او ز دل نگذشت با آن برق جولانی
چه صنعت در زه ایمای حکم اندازد شست استش
نه تنها باده از بوس لب او جام می گیرد
حنا هم زان کف پای نگارین گل به دست استش
شکفتن با مزاج کلفت انجامم نمی سازد
چو آن چینی کز ابروی تغافل رنگ بست استش
به کانون خیال آن شعله موهومی انجامم
که در خاکستر امید دم صبح الست استش
بنای رنگ اگر نقشش به طاق آسمان بندی
شکست استش شکست استش شکست استش شکست استش
به رنگ شعله ای کاسودنش خاکستر انگیزد
ز خود بر خاستنهای غبارم در نشست استش
پر طاووس یعنی گرد ناز اندوده ای دارم
که در هر ذره رنگ چشمکی زان چشم  مست استش
روم از خویش تا بالد شکوه جلوه اش بیدل
کلاه ناز او عمریست در رنگم شکست استش

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
ز ساز قافله ما که ما و من جرس استش
بجز غبار عدم نیست آنچه پیش وپس استش
کسی چه فیض برد از بهار عشرت امکان
که چون سحر همه پرواز رنگ در قفس استش
ز کسب فضل حیاکن  کزین دوروزه تخیل
کمال اگر همه عشق است خفت هوس استش
ز مال غیرتعب چیست اغنیای جهان را
محیط در خور امواج وقف دیده خس استش
مراد دهر به تشویش انتظار نیرزد
میی  که جام تو دارد خمار پیشرس استش
دمی که عرض تحمل دهد اسیر محبت
مقابل دو جهان یکدل دو نیم بس استش
مرو به زحمت عقبا مدو به خفت دنیا
هوس سگی ست  که اینهاگسستن مرس استش
چو شمع چند توان زیست داغدار تعین
حذر ز ساز حیاتی که سوختن نفس استش
درتن هوسکده بیدل چه ممکنست قناعت
به مور اگر نگری حسرت پر مگس استش

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U - -
به لوح جسم که یکسر نفس خطوط حک استش
دل انتخاب نمودم به نقطه ای که شک استش
به آرمیدگی طبع بیدماغ بنازم
که بوی یوسف اگر پیرهن درد خسک استش
در آن مکان که غبارم به یادکوی تو بالد
سماک با همه رفعت فروتر از سمک استش
از این بساط گرفتم عیار فطرت یاران
سری  که شد تهی از مغز گردش فلک استش
به ابر و رعد خروشم حقی است کاین مژه ی تر
اگر به ناله نباشد به  گریه مشترک استش
به تیغ  کینه صف عجز ما به هم نتوان زد
که همچو موج زگردن شکستگی  کمک استش
نگاه بهره ز روشندلی نبرد وگرنه
سیاهی دو جهان از چراغ مردمک استش
به حرمت رمضان  کوش اگر ز اهل یقینی
همین مه است  که آدم طبیعت ملک استش
چنین که خلق به نور عیان معامله دارد
حساب جوهر خورشید و چشم شب پرک استش
ز خوان دهر مکن آرزوی لذت دیگر
همانقدرکه به زخم دلی رسد نمک استش
اگر به فقرکنند امتحان همت بیدل
سواد سایه دیوار نیستی محک استش

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U - -
این صبح که جولانها بر چرخ برین هستش
دامن شکن همت  گردد دو سه چین هستش
پر هرزه درا مگذار زین قافله آفات
شور نفسی دارد صد صور طنین هستش
طبعی  که  کمالاتش جز کسب دلایل نیست
بی شبهه مکن باور گر حرف یقین هستش
از خیره سر دولت اخلاق نیاید راست
آشوب چپ اندازی تا نقش نگین هستش
ادبار هم از اقبال  کم نیست در این میدان
بر مرد تلاش حیز غالب ز سرین هستش
از وضع زمینگری  گو خواجه به تمکین  کوش
دم جز به تکلف نیست رخشی  که به زین هستش
هر فتنه که می زاید از حامله ایام
غافل نشوی زنهار صد فعل چنین هستش
هرکس به ره تحقیق دعوی قدم دارد
دوری ز در مقصد بسیار قرین هستش
آن چشم که انسان را سرمایه بینایی ست
از هر دو جهان بیش است  گر آینه بین هستش
بر نشو و نما چشمی بگشا و مژه بربند
هر گل  که تو می کاری آیینه زمین هستش
از روز و شب  گردون بیدل چه غم و شادی
خوش باش  که مهر و کین  گر هست همین هستش

وزن: مَفْعُولْ مَفاعیلُنْ مَفْعُولْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - - | - - U | U - - -
چو تمثالی  که بی آیینه معدوم است بنیادش
فراموش خودم چندان که گویی رفتم از یادش
نفس هر چند گرد ناله بر دل بار می گردد
جهان تنگ است بر صیدی  که دامت  گیرد آزادش
گرفتار شکست دل ندارد تاب نالیدن
ز موی چینی افکنده است طرح دام صیادش
سفیدیهای مو کرد آگهم از عمر بیحاصل
ز جوی شیر واشد لغزش رفتار فرهادش
ثبات رنگ امکان صورت امکان نمی بندد
فلک آخر ز روز و شب دو مو شد کلک بهزادش
جهان با این پرافشانی ندارد بوی آزادی
برون آشیان در بیضه پرورده ست فولادش
سخن بی پرده  کم  گو از زبان خلق ایمن زی
چراغ زیر دامن نیست چندان زحمت بادش
به تصویر سحر ماند غبار ناتوان من
که نتواند نفس گردن  کشید از جیب ایجادش
گذشتن از خط ساغر به مخموران ستم دارد
مگردان گرد سر صیدی که باید کرد آزادش
حیا از سرنوشتم نقطه بی نم نمی خواهد
عرق تاکی نمایم خشک  تر دست است استادش
دل از هستی تهی ناگشته در تحقیق شک  دارد
مگر این نقطه  گردد صفر تا روشن شود صادش
چه شور افکند شیرین در دماغ  کوهکن یارب
که خاک بیستون شد سرمه و ننشست فریادش
نه هجران دانم و نی وصل بیدل اینقدر دانم
که الفت عالمی را داغ  کرد آتش به بنیادش

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
فریاد جهان سوخت نفس سعی  کمندش
تا سرمه رسانید به مژگان بلندش
از حیرت راه طلبش انجم و افلاک
گم  کرد صدا قافله زنگله بندش
ننمود سحر نیز درین معرض ناموس
بیش از دو نفس رشته به صد چاک پرندش
هر گرد که برخاست ازین دشت پری بود
یارب به چه رفتار جنون  کرد سمندش
صد مصر شکر آب شد از شرم حلاوت
پیش دو لب او که مکرر شده قندش
کو تحفه دیگر که بیرزد به قبولی
دل پیشکشی بود که در خاک فکندش
جز در چمن شرم جمالش نتوان دید
ای آیینه سازان عرق افتاد پسندش
تسلیم به غارتکده یأس ندارد
جز سجده  که ترسم ز جبینم ببرندش
چون من ز دل خاک  کمربسته جهانی
تا زور چه همت گسلد اینهمه بندش
تشویش دل کس نتوان سهل شمردن
زان شیشه حذر کن  که به راهت شکنندش
دل فتنه شورافکن هنگامه هستی است
نه مجمر گردون و یک آواز سپندش
بیدل به  که  گویم غم بیداد محبت
این تیر نه آهی ست  که از دل شکنندش

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
دلی دارم که غیر از غنچه بودن نیست بهبودش
تبسم همچو زخم صبح می سازد نمکسودش
توان از حیرتم جام دو عالم نشیه پیمودن
نگاهی سوده ام امشب به لبهای می آلودش
ز موج خط  وقار شعله حسنش تماشا کن
که تمکین می چکد همچون رگ یاقوت از دودش
نکردی انتخاب نقش از داغ دل عاشق
عبث چون کعبتین نرد افکندی ز کف زودش
گر آهنگ پر فشانی کند پروانه بزمت
چراغان سر کشد از گرد بال شعله فرسودش
جهانی در تلاش آبرو ناکام می میرد
نمی داند که غیر از خاک گشتن نیست مقصودش
تو خواهی بوی گل  خواهی شرار سنگ باش اینجا
ز خود رفتن رهی داردکه نتوان کرد مسدودش
ز بیدردی مبادا منفعل سازی محبت را
کز آغوش قبول خوبش هم دور است مردودش
ز سر تا پای من در حسرت دیدار می کاهد
به آن ذوقی که بر آیینه دل باید افزودش
مپرس از دستگاه نیستی سرمایه هستی
عدم بی پرده شد تا اینقدرکردند موجودش
سیاهی کی ز دست زرشماران می رود بیدل
به هر جا آتش افروزی اثر می ماند از دودش

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
متاع هستیی دارم مپرس از بود و نابودش
به صد آتش قیامت می کنی  گر واکشی دودش
به فهم مدعای حسرت دل سخت حیرانم
نمی دانم چه می گوید زبان عجز فرسودش
شبستان سیه بختی ندارد حاجت شمعی
بس است از رنگ من آرایش فرش زر اندودش
به تقلید سرشکم  ابر شوخی می کند اما
ز بس  کم مایگی آخر فشاری می دهد جودش
سلامت آرزو داری برو ترک سلامت  کن
به ساحل موج این دریا شکستن می برد زودش
نپنداری ز جام قرب زاهد نشیه ای دارد
دلیل دوری است اینها که در یاد است معبودش
خیال اندود هستی نقش موهومی  که من دارم
به صد آیینه نتوان کرد یک تمثال مشهودش
به زلفت شانه دستی می زند اما نمی داند
کز افشاندن نگردد پاک دامان دل آلودش
درین محفل رموز هیچکس پنهان نمی ماند
سیاهی خوردن هر شمع روشن می کند دودش
به هر بیحاصلی بیدل زیانکاران الفت را
بضاعت دست افسوسست گر بر هم توان سو دش

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
در آن کشور که پیشانی گشاید حسن جاویدش
گرفتن تا قیامت بر ندارد نام خورشیدش
ز خویشم می برد جایی که می گردم بهار آنجا
نگاه ساغر ایمای گل بادام تمهیدش
به گلزاری که الفت دسته بند موی مجنونست
هوا هر چند بالد نگذرد از سایه بیدش
اشارات حقیقت بر مجاز افکند آگاهی
خرد هرجا پری در جلوه آمد شیشه فهمیدش
ز بس اسرار پیدایی دقیق افتاده است اینجا
نظر واکرد برکیفیت خویش آنکه پوشیدش
گر این یأس از شمار سال و ماه  کلفتم خیزد
مه نو خم شود چندان که از دوش اوفتد عیدش
به چندین جام نتوان جز همان یک نشیه پیمودن
تو هم پیمانه ای داری که پرکرده ست جمشیدش
جنون مضرابی ناموس الفت نغمه ها دارد
شکست از هر چه باشد می زند بر سایه امیدش
چه مقدار آگهی بر خویش چیند قطره از دریا
خیالت راست تحقیقی  که ممکن نیست تقلیدش
نپردازی به فکر نغمه تحقیق من بیدل
که چرخ اینجا خمیدن می کشد با چنگ ناهیدش

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
بزم امکان بسکه عام افتاده دور ساغرش
هرکه را سرمایه رنگی ست می گردد سرش
مغز آسایش چسان بندد سر فرماندهی
کز خیال سایه بالی ست بالین پرش
بی حضور وصل جانان چیست فردوس برین
بی شراب لطف ساقی کیست آب کوثرش
جان فدای معجز ساقی که پیش از می کشی
نشیه در سر می دود چون مو ز خط ساغرش
چون مه نو نقش چینی از جبینم گل کند
سجده  دامن چیده باشد بهر تعظیم درش
حسرت عاشق چه پردازد به سیر کاینات
شسته است این نقشها را یک قلم چشم ترش
داغ حرمان شعله ای دارم که در پرواز شوق
ظلم بر بیطاقتی کردند از خاکسترش
بسکه عاشق سرگران افتاده است از بار دل
موج اگر گردد نگیرد آب دریا بر سرش
رحم کن بر حال بیماری که از ضعف بدن
جای پهلو ناله می غلتد به روی بسترش
دولت تیز جفاکیشان بدان بی غیرتی
واعظ است آن شعله کز خاشاک باشد منبرش
خواجه از چرب آخوریها همعنان فربهی است
می رود جایی  که می گردد هیولی پیکرش
چشم حیران انتظار آهنگ مشق غفلت است
لغزش مژگان مینا انفعال مسطرش
گریه دارد عشق بر حال اسیران وفا
خس به چشم دام می افتد ز صید لاغرش
نیست بیدل را به غیر از خاک راه بیکسی
آنکه گاهی ازکرم دستی  گذارد بر سرش

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
بسکه افتاده است بی نم خون صید لاغرش
می خورد آب از صفای خود زبان خنجرش
آنکه چون گل زخم ما را در نمک خواباند و رفت
چون سحر شور تبسم می چکد از پیکرش
بعد مردن هم مریض عشق بی فریاد نیست
گرد می نالد همان  گر خاک  گردد بسترش
بحر نیرنگی که عالم شوخی امواج اوست
می دهد عشق از حباب من سراغ  گوهرش
من ز جرأت بی نصیبم لیک دارد بیخودی
گردش رنگی که می گرداندم گرد سرش
تا نفس باقی ست دل را از تپیدن چاره نیست
طایر ما دام وحشت دارد از بال و پرش
کوس وحدت می زند دل گر پریشان نیست وهم
شاه اینجا می شود تنها به جمع لشکرش
باید از شرم فضولی آب گردد همتت
میهمان عالمی آنگه غم گاو و خرش
عافیت دل را تنک سرمایه دارد چون حباب
از شکستنها مگر لبریزگردد ساغرش
پر بلند است آستان بی نیازبهای عشق
آن سوی این هفت منظر حلقه ای دارد درش
از سراغ مطلبم بگذرکه مانند سپند
ناله ای  گم کرده ام  می جوبم از خاکسترش
بس که از درد محبت بیدل ما گشت زار
همچو مژگان می خلد در دیده جسم لاغرش

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
خط مشکین شد وبال غنچه جان پرورش
گشت در گرد یتیمی خشک آب گوهرش
گر به این شوخی  کند عکس تو سیر آینه
می تپد برخود به رنگ موج دربا جوهرش
هرکه را از نغمه ساز سلامت  آگهی ست
نیست جز ضبط نفس دربزم دل خنیاگرش
نسخه دل عالمی دارد که  گر وا می رسی
هست صحرای قیامت صفحه ای از دفترش
گردباد بیخودی پیمای دشت الفتیم
کاسمان هم می کند گردیدنی  گرد سرش
ناله ام عمریست طوف لب نفهمیده ست چیست
وای بیماری که غیراز دل نباشد بسترش
سعی آرامم حریف وحشت سرشار نیست
خواب من چون غنچه برمی آرد از بالین پرش
ط فل خویی  گر زند لاف کمال آهسته باش
می کند چون اشک آخر خودنماییها ترش
بی فنا نتوان چراغ اعتبار افروختن
آتش ما شعله می بارد پس از خاکسترش
احتیاجت نیست جز ایجاد عیب دوستان
مطلبی سرکن به پیش هرکه می خواهی کرش
کبریایی ازکمین عجز ما گل کردنی  ست
سایه هم خورشید می یابد زمان دیگرش
تیغ خونخوارست بیدل جاده دشت جنون
تا ز سر نگذشته ای نتوان گذشتن از سرش

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
به ساز نیستی بسته ست شور ما و من بارش
بهارت بلبلی دارد که شکل لاست منقارش
خجالت با دماغ بید مجنون بر نمی آید
جهانی زحمت خم می کشد از دوش بی بارش
ز آشوب غبار دهر یکسر سنگ می بارد
تو ضبط شیشه خودکن  پری خیز است  کهسارش
زحرف پوچ نتوان جز به بیمغزی علم  گشتن
سر منصور باید پنبه بندد بر سر دارش
کمند حب جاه از خلق واگشتن نمی خواهد
سلیمانی سری دارد که زنار است دستارش
صفا هم دام پا لغزی ست از عبرت مباش ایمن
به سر غلتاند گوهر را غرور طبع هموارش
به میدانی که رخش عزم همت می کند جولان
حیا از هر دو عالم می کشد دست عنان دارش
جفا با طینت مسرور عاشق بر نمی آید
مگراز درد محرومی زپا بیرون خلد خارش
به رفع  کلفت غفلت غبار خود زپا بنشان
شکست سایه دارد هر چه می افتد ز دیوارش
خیال بحر چندین موج گوهر در نظر دارد
که می داند چه ها دیدند مشتاقان دیدارش
مجاز پوچ ما را از حقیقت باز می دارد
به سیر نرگسستان غافلیم از چشم بیمارش
کبابم کرد اندوه جدایی هر چه را دیدم
کسی یارب در این محفل نیفتد با نگه  کارش
به تعمیر دل تنگم  کسی دیگر چه پردازد
طناب وسع همت پرگره بسته است معمارش
در این غفلتسرا بی عبرت آگاهی نمی باشد
مژه تا پا نزد بر چشم ننمودند بیدارش
چو تصویر هلال آخر به خجلت خاک شد بیدل
ز ننگ ناتمامی بر نیامد خط پرگارش

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
بهار صنع چو دیدیم در سر و کارش
به رنگ رفته نوشتم برات گلزارش
به آسمان مژه من فرو نمی آید
بلند ساخته حیرتی ست دیوارش
رهایی ازکف صیاد عشق ممکن نیست
کمند جای نفس می کشدگرفتارش
به خاک خفته دام تواضع خلقم
چو سجده ای که فتد راه در جبین زارش
به وضع خلق برآیا ز دهرگوشه گزین
گهر سری ست که دربا نمی کشد بارش
ز شیخ مغز حقیقت مجوکه همچو حباب
سری ندارد اگر واکنند دستارش
ندارد آن همه تعلیم هوش غفلت عام
به راه خفته به پا می کنند بیدارش
چو شمع بلبل ا ن باغ بسکه عجز نماست
شکستن پر رنگ است سعی منقارش
خرام یار ز عمر ابد نشان دارد
در آب خضر نشسته ست گرد رفتارش
ادب ز شرم نگه آب می شود ورنه
شنیده ایم که بی پرده است دیدارش
ره جنونکده دل گرفته ای بیدل
به پا چو آبله نتوان نمود هموارش

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
چه لازم است  کشد تیغ چشم خونخوارش
به روی دل  که نفس نیز می کند کارش
به حیرتم  که چه مضمون در آستین دارد
نگاه عجز سرشکی است مهر طومارش
چمن به فیض بیابان ناامیدی نیست
که از شکستن دل آب می خورد خارش
محیط فیض قناعت که موجش استغناست
چو آب آینه سرچشمه نیست در کارش
ندارد آن همه تخمین عرصه امکان
ببند چشم و بپیما فضای مقدارش
بساط خامش هستی ستیزه آهنگم
مگر رسد به نوای  گسستن تارش
کباب همت آن رهروم  که در طلبت
چو اشک آبله دارد عنان رفتارش
ز ناله بلبلم آسوده است و می ترسم
دل دو نیم دهد باز یاد منقارش
ز جلوه تو جهان کاروان آینه است
به هر چه می نگرم حیرتی است در بارش
غرور عشق تنزه بساط خودرایی ست
دماغ  کس نخرد گلفروش بازارش
فریب عشرت طوبی  که می خورد بیدل
به رنگ سایه سر ما و پای دیوارش

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
صبح از چه خرابات جنون کرد بهارش
کافاق به خمیازه گرفته ست خمارش
شام اینهمه سامان  کدورت زکجا یافت
کز زنگ نشد پاک کف آینه دارش
گردون به تمنای چه  گل می رود از خویش
عمریست که بر گردش رنگست مدارش
دربا به حضور چه جمالست مقابل
کز خانه آیینه  گرو برد کنارش
صحرا به رم ناز چه محمل نظر افکند
کاندیشه پریخانه شد از رقص غبارش
کوه از چه ادب ضبط نفس  کرد که هر سنگ
در دل مژه خواباند چراغان شرارش
ابر از چه تلاش این همه سامان عرق داشت
کایینه چکید از نمد خورده فشارش
برق ازچه طرف رخش به مهمیز طلب داد
کز عرض برون برد لب خنده سوارش
گلشن ز چه عیش اینقدر اندوخت شکفتن
کافتاد سر و کار به دلهای فکارش
بلبل ز چه ساز انجمن آرای طرب بود
کز یک نی منقار ستودند هزارش
طاووس به پرواز چه گلزار پر افشاند
کز خلد چکید آرزوی نقش و نگارش
شبنم به چه حیرت قدم افسرد که چون اشک
یک آبله  گردید به هرگام دچارش
موج  گهر آشوب چه توفان خبرش  کرد
کز ضبط سر و زانوی عجز است حصارش
آیینه زتکلیف چه مشرب زده ساغر
کز هر چه رسد ییش نه فخرست و نه عارش
دل رمز چه سحر است که در دیده تحقیق
حسن است و نیفتاد به هیچ آینه  کارش
عمر از چه شتاب اینهمه آشفتگی انگیخت 
کاتش به نفس در زد و بگرفت شمارش
بیدل ز چه مکتب سبق آگهی آموخت
کاینها به شق خامه  گرفته ست قرارش

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
مکش دردسر شهرت میفکن بر نگین زورش
برای نام اگر جان می کنی مگذار در گورش
تلاش منصب عزت ندارد حاصلی دیگر
همین رنج خمیدن می کند بر دوش مزدورش
خیالات دماغ جاه تا محشر جنون دارد
بپرس از موی چینی تا چه در سر داشت فغفورش
محالست این که کام تشنه دیدار تر گردد
ز موسی جمع کن دل آتش افتاده ست در طورش
به ذوق امتحان ملک سلیمان  گر زنی بر هم
نیابی سرمه واری تا کشی در دیده مورش
همه زین قاف حیرت صید عنقا می کنیم اما
هنوز از بی نیازی بیضه نشکسته ست عصفورش
به عبرت عمرها سیر خرابات هوس کردم
جنون می خندد از خمیازه بر مستان مغرورش
به اظهار یقین رنج تکلف می کشد زاهد
ازین غافل که انگشت شهادت می کند کورش
سراغ گرد تحقیقی نمی باشد درین وادی
سیاهی می کند خورشید هم من دیدم از دورش
نمی دانم چه ساغر دارد این دوران خودرایی
که در هر سر خمستان دگر می جوشد از شورش
گزند ذاتی از بنیاد ظالم کم نمی گردد
به موم از پرده زنبور نتوان برد ناسورش
به این شوری که مجنون خیال ما به سر دارد
مبادا صبح محشر با نفس سازند محشورش
به یاد صبح پیری کم کم از خود بایدم رفتن
ز آه سرد محمل بسته ام بر بوی کافورش
فلک هنگامه تمثال زشتیهای ما دارد
ز خودبینی است گر آیینه ما نیست منظورش
انالعشقی است سیر آهنگ تارتردماغیها
تو خواهی نغمه فرعون گیر و خواه منصورش
دگر مژگان گشودی منکر اعمی مشو بیدل
که معنی هاست روشن چون نقط از چشم بی نورش

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
چنین تا کی تپد در انتظار زخم نخجیرش
درآغوش  کمان بر دل قیامت می کند تیرش
مگر آن جلوه دریابد زبان حیرت ما را
که چون آیینه بی حرف است صافیهای تقریرش
اگر این است برق خانه سوز شعله حسنت
جهانی می توان آتش زدن از رنگ تصویرش
مصور جلوه نتواند دهد نقش میانت را
گر از تار نظر سازند موی  کلک تحریرش
سیه روزی که یاد طره ات آوازه اش دارد
به صد خورشید نتوان شد حریف منع شبگیرش
به این نیرنگ اگر حسن بتان آیینه پردازد
برهمن دارد ایمانی  که شرم آید ز تکفیرش
به سعی جان کنیها کوهکن آوازه ای دارد
به غوغا می فروشد هرکه باشد آب در شیرش
در این دشت جنون الفت گرفتاری نمی باشد
که آزادی پر افشان نیست از آواز زنجیرش
نفس می بست بر عمر ابد ساز حباب من
به  یک بست وگشاد چشم آخر شد بم و زیرش
دل جمع آرزو داری بساط  گفتگو طی  کن
که گوهر بر شکست موج موقوف است  تعمیرش
به صحرایی که صیادش کمند زلف او باشد
اگر معنی شود جستن ندارد گرد نخجیرش
به صد طاقت نکردم راست بیدل قامت آهی
جوانی ها اگر این است رحمت باد بر پیرش

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
دل دیوانه ای دارم به گیسوی گرهگیرش
که نتوان داشتن همچون صدا در بند زنجیرش
ز خواب عافیت بیگانه باشد چشم زخم من
سرتسلیم  تا ننهد به بالین  پر تیرش
تو در بند خودی قدر خروش دل چه می دانی
که آواز جرس گمگشتگان دانند تاثیرش
مگو افسرد عاشق گر نداری پای جولانی
چوگل صد رنگ پرواز است زیر بال تغیرش
مآل  کار غفلتهای ما را کیست دریابد
که همچون خواب مخمل حیرت محض است تعبیرش
سفال و چینی این بزم بر هم خوردنی دارد
تو از فقر و غنا آماده کن ساز  بم در زیرش
غبار صیدم از صحرای امکان رفته ام اما
هنوز از خون من دارد روانی آب شمشیرش
تماشاگاه صحرای محبت حیرتی دارد
که باید در دل آیینه خفت از چشم نخجیرش
اثر پرورده ذوق گرفتاری دلی دارم
که بالد شور زنجیر از شکست رنگ تصویرش
دم پیری فسردن بر دل عاشق نمی بندد
تب شمع محبت نشکند صبح از تباشیرش
جوانیهای اوهامت به این خجلت نمی ارزد
که چون نظاره خم گردیدن مژگان کند پیرش
مپرس از ساز جسم و الفت تار نفس بیدل
جنون داردکف خاکی که من دارم به زنجیرش

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
شکست خاطری دارم مپرس از فکر تدبیرش
که موی چینی آنسوی سحر برده ست شبگیرش
غبار دل به تاراج تپشهای نفس دادم
صدایی داشت این دیوانه در آغوش زنجیرش
چه امکانست نومیدی شهید تیغ الفت را
چوگل دامان قاتل می دمد خون زمینگیرش
نگارستان بیرنگی جمالی در نظر دارم
که مینای پری دارد سفال رنگ تصویرش
سیهکاری نمی ماند نهان درکسوت پیری
به رنگ مو که رسوایی ست وقف کاسه شیرش
نم تهمت چه امکانست بر صیاد ما بستن
که با آب گهر شسته ست حیرت خون نخجیرش
علاجی نیست جرم غفلت آیینه ما را
مگر حیرت شود فردا شفاعت خواه تقصیرش
نه حرف رنگ می دانم نه سطر جلوه می خوانم
کتابی در نظر دارم که حیرانی ست تفسیرش
نگاهش تا سر مژگان به چندین ناز می آید
به این تمکین چه امکانست از دل بگذرد تیرش
جهان کیمیا تاثیر استعداد می خواهد
چو تخمت قابل افتد هرکف خاکی ست اکسیرش
به این طاقت سرا تا چند مغرورت  کند غفلت
نفس دارد بنایی کز هوا کردند تعمیرش
به چندین ناله یکدل محرم رازم نشد بیدل
خوشا آهی  که از آیینه هم بردند تاثیرش

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
گزند زندگانی در کفن جسم است تدبیرش
سموم آنجا که زور آرد علاجی نیست جز شیرش
چه مغناطیس حل  کرده ست  یارب خون نخجیرش
که پیکان یک قدم پیش است از سعی پرتیرش
به دریا برد از دشت جنون دیوانه ما را
هجوم آبله یعنی حباب موج زنجیرش
ازین صحرای حیرت  گرد نیرنگ که می بالد
که مژگان در پر طاووس دارد چشم نخجیرش
ز نفی سایه نور آیینه اثبات می گردد
شود یارب شکست رنگ ما هم صرف  تصویرش
به  گرد سرمه خوابیده ست مغز استخوان ما
که شاید لذتی دزدیم ز آواز نی تیرش
پریشان حالیم جمعیتی دیگر نمی خواهد
بنای زلف بس باشد شکست خویش تعمیرش
سر از سودای هستی اینقدر نتوان تهی کردن
که شست این  کاسه را یا رب به موج  آب شمشیرش
درین وادی تعلق پرور غفلت دلی دارم
که همچون پای بیکاران رگ خوابست زنجیرش
به صد حسرت خیالت را مقیم دل نمی خواهم
که می ترسم بر آرد کلفت این خانه دلگیرش
نفسها سوختم در عرض مطلب اشک شد حاصل
عرق  کرد آه من آخر ز خجلت های تأثیرش
به چندین سعی پی بردم  که از خود رفته ام بیدل
رساند این شمع را با نقش پای خویش شبگیرش

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
نمی دانم چه گل در پرده دارد زخم شمشیرش
که رنگ هر دو عالم می تپد در خون نخجیرش
دگر ای وحشت از صیدم به نومیدی قناعت  کن
به گوش زخمم افتاده ست آواز نی تیرش
مپرسید از مآل هستی غفلت سرشت من
چو مخمل دیده ام خوابی  که در خوابست تعبیرش
چه سازد غیر خاموشی جنون  گریه دربارم
که همچون جوهر آیینه در آب است زنجیرش
سبگ گردی در این حیرتسرا آزاده ام دارد
نگه را منع جولان نیست پای رفته در قیرش
صد آفت از که باید جست در معموره امکان
اگر صبحست هم از شبنم آبی هست در شیرش
حباب از موج هستی دست طاقت شسته می کوبد
که طاق عمرچون بشکست ممکن نیست تعمیرش
ز بخت تیره عاشق را چه امکانست آسودن
که مژگان تا بهم آرد سیاهی می کند زیرش
نی ام عاجز اگر زد محتسب بر سنگ مینایم
چو نشتر ناله ای دارم  که خونریز است تاثیرش
 به رنگی  کرد یادم داغ الفت پیشه صیاد
که جوشد حلقه دام از رمیدنهای نخجیرش
ز صحرای فنا تا چشمه آب بقا بید ل
ره خوابیده ای دیگر ندیدم غیر شمشیرش

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
دلی که گردش چشم تو بشکند سازش
به ذوق سرمه شدن خاک لیسد آوازش
به هر زمین  که خرام تو شوخی انگیزد
چمن به خنده نگیرد غبار گلبازش
به محفلی  که نگاهت جنون  کند تعمیر
پری به سنگ زند شیشه خانه نازش
به خانه ای  که مقیمان انتظار تواند
زنند از آینه ها حلقه بر در بازش
من و جنون زده اشکی  که چون به شور آید
بقدر آبله پا دمد تک و تازش
غبار عرصه گه همتم  که تا به ابد
چو آسمان ننشیند ز پا سر افرازش
به رنگم آینه ای بود سایه پرور ناز
در آفتاب نشاند التفات پروازش
تلاش خلق  که انجام اوست خاک شدن
به رنگ اشک تری می چکد از آغازش
به  گرد عالم کم فرصتی وطن داریم
شرر خوش است به  پرواز آشیان سازش
چه شعله ها که نیامد به روی آب  امروز
مپرس از عرق بی دماغی نازش
زخویش تا نروی ناز این چمن برجاست
شکست در پر رنگ تو کرد پروازش
به  کوه بیدل اگر نالد از گرانی دل
فرو به سنگ رود تا قیامت آوازش

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
سخن سنجی که مدح خلق نفریبد به وسواسش
مسیحای جهان مرده گردد صبح انفاسش
نفس محمل کش چندین غنا و فقر می باشد
که در هر آمد و رفتی است  گرد جاه افلاسش
ز تار و پود اضداد است عبرت بافی  گردون
کجی و راستی شد جمع تا گل  کرد کرباسش
فسردن هم  کمالش پاس آب روست در معنی
نگین از کندن آزاد است اگر سازی ز الماسش
فلک سازیست مستغنی ز وضع هرزه آهنگی
من و مای تو می باشد گر آوازی است در طاسش
مرا بر بی نیازیهای مجنون رشک می آید
که گم کرده ست راه و نیست یاد از خضر و الیاسش
شکوه عزت از اقبال دونان ننگ می دارد
بلندی تاکجا بر آبله خندد ز آماسش
تو زین مزرع نموهای درو آماده ای داری
که در هر ماه چون ناخن زگردون می دمد داسش
به اقلیم عدم گم کرد انسان ذوق سلطانی
که وهم هستی افکند این زمان در دست کناسش
حباب بیدل ما را غم دیگر نمی باشد
نفس زندانی شرم است باید داشتن پاسش

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -