cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
سوخته لاله زار من رفته گل از کنار من
بی تو نه رنگم و نه بو ای  قدمت بهار من
دوش نسیم مژده ای گل به سر امید زد
کز ره دور می رسد سرو چمن سوار من
گر به تبسمی رسد صبح بهار وعده ات
آینه موج گل زند تا ابد از غبار من
گر همه زخم خورده ام گل زکف تو برده ام
باغ حناست هر کجا خون چکد از شکار من
فرصت دیگرم  کجاست تا کنم آرزوی وصل
راه عدم سپید کرد شش جهت انتظار من
عکس تحیر آب و رنگ منفعل است از آینه
گرد نفس نمی کند هستی من ز عار من
آه سپند حسرتم  گرمی مجمری ندید
سوختنم همان بجاست ناله نکرد کار من
کاش به  وامی از عرق حق وفا ادا شود
نم نگذاشت در جبین گریه شرمسار من
خاک تپیدنم  که برد گرد مرا به کوی تو
بنده حیرتم که کرد آینه ات دچار من
ظاهر و باطن دگر نیست به  ساز این نشاط
تا من و تو اثر نواست نغمه توست تار من
گربه سپهرم التجاست ورمه و مهرم آشناست
بیدل بیکس توام غیر تو کیست یار من

وزن: مُفْتَعِلُنْ مَفاعِلُنْ مُفْتَعِلُنْ مَفاعِلُنْ
بحر: رجز مثمن مطوی مخبون
نشانه‌های عروضی: - U U - | U - U - | - U U - | U - U -
نیامد کوشش بیحاصل گردون به کار من
مگر از خاک بردارد مرا سعی غبار من
نهال ناله ام نشو و نمای طرفه ای دارم
دل هرکس گدازی دید گردید آبیار من
نمی دانم چه برق افتاده در بنیاد ادراکم
که داغ دل شرار کاغذی شد درکنار من
به وحشت ناله آزادم از گردون چه غم دارد
اسیر طوق قمری نیست سرو جویبار من
تحیر جوهری گل کرده ام نومید پیدایی
مگر آیینه از تمثال خود گیرد عیار من
چو اجزای تخیل نامشخص هیاتی دارم
قلم در رنگ تصویری نزد صورت نگار من
ز بس بی انفعال دور باش عبرتم دارد
نمی گرید عرق هم بر ندامتهای کار من
رهایی پر فشان و مفت جمعیت گرفتاری
به فتراک نفس عمری ست می لرزد شکار من
نمی دانم هوس بهر چه می سوزد نفس یا رب
تو داری عالم نازی که ممکن نیست نار من
ز بس در یاد چشم او سراپا مستی ام بیدل
قدح بالید اگر خمیازه  گل کرد از خمار من

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
به این حیرت اگر باشد خروشی ناگزیر من
بقدر جوهر از آیینه می بالد صفیر من
سراغی از مثال من نداد آیینه هستی
به ملک نیستی روکن مگر یابی نظیر من
دراین ویرانه جز یاد خط الفت سواد او
تعلق نقش خود ننشاند بر لوح ضمیر من
به عبرت کرده ام آیینه نقش  قدم روشن
تعین نیست تمثالی که گردد دلپذیر من
به زیر چرخ فریاد نفس دزدیده ای دارم
چه بال و پر گشاید در قفس مرغ اسیر من
به چندی جانکنی موی سفیدی  کرد ه ام حاصل
توان فهمید سعی  کوهکن از جو ی شیر من
چو اشک بیکسان از هیچکس یاری نمی خواهم
مگر مژگان ترگردد زمانی دستگیر من
گهر در پرده آبی که دارد چاک می گردد
به فکر پرتو خود داغ شد طبع منیر من
ازین مشت غبار آرایش دیگر نمی آید
مگر ریزد جنون در جیب  پروازی عبیر من
اثر از زخم نخجیرم دو بالا می زند ساغر
به رنگ آه و اشک است آب پیکانهای تیر من
شکستن نیست آهنگی که از سازم برون آید
مزاج چینی ام موی دگر دارد خمیر من
به کنج  بیخودی بیدل دماغ التفاتی  کو
که شور حشر را افسانه  گیرد گوشه  گیر من

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
به پهلو ناوک درد که دارد گوشه گیر من
که می خواهد زمین هم جوشن از نقش حصیر من
چو دل خون جگرکافیست رزق ناگزیر من
همان پوشیدن مژگان چو چشم تر حریر من
چه امکانست پیچد ناله ام درگنبد گردون
چو موج باده زین مینا برون جسته ست تیر من
من مخمور صید مرغزارگلشن تاکم
به طبع خنده و میناست افسون صفیر من
به اقبال ضعیفیها نزاکت شوکتی دارم
که رفعت بر نمی دارد چو نقش پا سریر من
نفس هرگز رقم ساز تعلقها نمی باشد
به چندین لوح یک خط می کشد کلک دبیر من
الم پرورده یأسم مپرس از بیکسیهایم
گداز خویش می باشد چو طفل اشک شیر من
به این آثار موهومی تمیزی گر کنم حاصل
به چشم ذره مژگانی کند جسم حقیر من
به هر واماندگی ممنون بخت تیره خویشم
که چون سایه به پای کس نپیچیده ست قیر من
ندیدم جز تعلق هر قدر بال و پر افشاندم
چه سازد گر نه با دام و قفس سازد اسیر من
نشانم روشن است اما سر و برگ تسلی کو
هنوز ازکج خرامیها کماندار است تیر من
به سودای تمنا نقد خودکردم تلف بیدل
بجزحسرت نبود آبی که شد صرف خمیرمن

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
هویی کشید کلک قیامت صریر من
صد نیستان گداخت گره در صفیر من
خاک زمین فقر گلستان دیگر است
زان چشم بلبلی که دمید از حصیر من
هر جا عیار اول و آخرگرفته اند
خطی ست از قلمرو کلک دبیر من
چون نقطه ام نشاند به صد عرش امتیاز
جز پشت ناخنی که ندارد سریر من
فرصت شمار کاغذ آتش زده ست عمر
از زود یک دو گام به پیش است دیر من
پوشیده نیست راز هواداری عدم
پیداست از نفس که چه دارد ضمیر من
زین دامگاه گر بپرد کس  کجا رود
پرواز حیرتست ز مرغ اسیر من
رفتم ز خویش لیک به پهلوی عاجزی
برخاستن چو سایه نشد دستگیر من
در عرصه ای که نیست نشان غیر بی نشان
چون نی نفس بس است پر و بال تیر من
چون صبح خرقه ای ست نفس باف نیستی
باری که بسته اند به دوش فقیر من
زین قامت خمیده صد حرص در رکاب
غافل نی ام هنوز جوان است پیر من
گردی که کرده ام عرقی کن فرو نشان
پرواز تا کی ای ادب ناگزیر من
بیدل شکست چینی دل را علاج نیست
نقاش صنع  مو نکشید از خمیر من

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
تب وتاب اشک چکیده ام که رسد به معنی راز من
زشکست شیشه دل مگر شنوی حدیث گداز من
سر وکار جوهر حیرتم به کدام آینه می کشد
که غبار عالم بستگی زده حلقه بر در باز من
سخنی ز پرده شنیده ام به حضور دل نرسیده ام
چه نمایم آنچه ندیده ام تو بپرس از آینه ساز من
عرق جبین خجالتم  که چو شمع در بر انجمن
ننهفت عیب کفی تهی سر آستین دراز من
ز تلاش طاقت هرزه دو نشدم دچار تسلیی
قدمی درآبله بشکنم که به خود رسد تک و تاز من
ز ترانه ای که ادا کنم چکنم اگر نه حیا کنم
ز دل فسرده چه واکنم  گره است رشته ساز من
نه به خلد داشتم آرزو نه به باغ حسرت رنگ و بو
شد از التفات خیال تو دو جهان طربگه باز من
ز غرور نشیه ناز او نرسیده ام به تغنیی
که خمد به افسری فلک سر سجده کار نیاز من
ره دیر وکعبه نرفته ام به سجود یاد تو خفته ام
سر زانویی که نداشتم که نمود جای نماز من
اگرم غبار زمین کنی وگر آسمان برین  کنی
من اسیر بیدل بیکسی توکریم بنده نواز من

وزن: مُتَفاعِلُنْ مُتَفاعِلُنْ مُتَفاعِلُنْ مُتَفاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: U U - U - | U U - U - | U U - U - | U U - U -
چون شمع تا چکیدن اشک ست ساز من
هستی خطی ست و قف جبین گداز من
دامن به چین شکست ز نومیدی رسا
دستی در آستین به هر سو دراز من
آخر تلاش لغزش پا دامنم  کشید
هموار شد خیال نشیب و فراز من
برخاستم ز خاک و نشستم همان به خاک
دیگر مجو قیام و قعود از نماز من
چون شمع در ادبگه همواری زبان
برهم زدم لبی  که همان بود گاز من
تا در زبان خامه حیرت بیان شقی است
خالی ست در بساط سخن جای ناز من
وحشت غبار عمر ندانم  کجا رسید
مقصد گداز قافله برق تاز من
مینا شکسته در سر ره  گریه می کند
چون طفل اشک آبله خاکباز من
زبن فطرتی  که ننگ خیالات آگهی ست
دشوار شد چو فهم حقیقت مجاز من
دارم چو حلقه عهده نامحرمی به دوش
بیرون در نشاند مرا پاس راز من
سعی جبین عرق شد ومحروم سجده ماند
بیدل در آب ریخت خجالت نیاز من

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
حیرت آهنگم که می فهمد زبان راز من
گوش بر آیینه نه تا بشنوی آواز من
ناله ها در سینه از ضبط نفس خون کرده ام
آشیان لبریز نومیدی ست از پرواز من
حسن اظهار حقیقت پر نزاکت جلوه بود
تا به بزم آیم زخلوت سوخت رنگ ناز من
لفظ شد از خودفروشی معنی بیرنگی ام
نیست غیر از من  کسی چون بوی  گل غماز من
دل به هر اندیشه طاووس بهاری دیگر است
در چه رنگ افتاده است آیینه  گلباز من
مشت خاکی بودم آشوب نفس گل کرده ام
ناله ای  کز سرمه جوشاندم بس است اعجاز من
داغ شو ای پرسش از کیفیت حال سپند
نغمه ای دارم  که آتش می زند در ساز من
گوش  گو محرم نوای پرده عجزم مباش
اینقدر ها بسکه تا دل می رسد آواز من
با مزاج هستی ام ربطی ندارد عافیت
رنگ تصوبر دلم خونست و بس پرواز من
شمع را در بزم بهر سوختن آورده است
فکر انجامم مکن  گر دیده ای آغاز من
چشم تا بر هم زنم زین دامگاه آزاده ام
در خم مژگان وطن دارد پر پرواز من
اینقدر بیدل به دام حیرت دل می تپم
ره ز من بیرون ندارد فکر گردون تاز من

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
گل نشو و نما چندان شکست یأس چید از من
که رنگ خامه نقاش هم دامن کشید از من
بهار حیرتم از رنگ آثارم چه می پرسی
مقابل شد هزار آیینه و چیزی ندید از من
یقینها نقش بندم  گر به عرض شبهه پردازم
درین صحرا سیاهی هم نمی گردد سپید از من
چو شمع از انفعال سجده این آستان داغم
جبین چندان که  گل  کردم عرق  کرد و چکید از من
درین محفل به حدی انتظار آگهی بردم
که پیغام وصال او به  گوش من رسید از من
چو مژگان  کز خمیدن می کند ساز نگه باطل
قد پیری به طومار هوس ها خط کشید از من
به یاد گفت وگو ناقدردان مدعا رفتم
بهاری داشتم اما تأمل  گل نچید از من
به یاد جلوه ات مرهون حسرت دارم آغوشی
که هر جا حیرتی  گل  کرد مژگان آفرید از من
تپیدم  ناله کردم  داغ گشتم  خاک گردیدم
وفا افسانه ها دارد که می باید شنید از من
به مردن هم چه امکانست مژگانم بهم آید
محبت خواب راحت برد چون خون شهید از من
تمیز وحشت فرصت ندارم لیک می دانم
که هر مژگان زدن چیزی دراین صحرا رمید از من
شکست دل نشد بیدل  کفیل ناله دردی
نفس در موی چینی نقبها زد تا دمید از من

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
بی نشان حسنی که درس جلوه می خواند ز من
عالمی بر هم زند تا رنگ  گرداند ز من
نور غیر ازکسوت عریانی خورشید نیست
چشم بند است اینکه او خود را بپوشاند ز من
آبیار مزرع خاموشی ام اما چه سود
شوق می کارد نفس تا ناله رویاند ز من
شهپر عنقاست موج جوهر آیینه ام
مزد آن صیقل  که تمثالی بخنداند ز من
بر غبار الفت این دشت دست افشانده ام
یأس می ترسم جنون را هم برون راند ز من
هیچ صبح از عهده شامم نمی آید برون
داغ  نومیدی مگر خورشید جوشاند ز من
نخل یٱس از سوختنها دارد امید بهار
کاش بی برگی پر پروانه رویاند ز من
داغ شد از خجلت بنیاد من سیل فنا
آنقدر گردی نمی یابد که بنشاند ز من
سایه دار ان  به که دیگر بر ندارم سر ز خاک
تا توانایی دل موری نرنجاند ز من
چون حباب آیینه ام چشمی ست آنهم بی نگاه
آه از آن روزی که حیرت دامن افشاند ز من
در مقامی کا متحان گیرد عیار اعتبار
مایه تمثالی ست گر آیینه بستاند ز من
تا نجوشد سرمه ازخاکستر من چون سپند
خامشی را هم محبت ناله می داند ز من
بیدلم بیدل ز شرم سخت جانیها مپرس
دور از آن در خاک هم آب است اگر ماند ز من

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
خم قامت نبرد ابرام طبع  سخت کوش من
گران شد زندگی اما نمی افتد ز دوش من
تسلی کشته ام چون مو ج گوهر لیک زین غافل
که خاکست اینکه می نوشد زبان بحر نوش  من
غم عمر تلف گردیده تا کی بایدم خوردن
ز هر امروز شامی دارد استقبال دوش من
چنین دیوانه یاد بناگوش  که می باشم
که گوش صبح محشر پنبه دارد از خروش من
گریبان بایدم چون گل درید از لب گشودن ها
ز وضع غنچه حرف عافیت نشنید گوش من
چه می کردم اگر بی پرده می کردم تماشایت
ترا در خانه آیینه دیدم رفت هوش من
نشاندن نیست آسان همچو موج  گوهر از پایم
محیط ازسرگذشت آسود تا یکقطره جوش من
به رنگی بی زبانم در ادبگاه نگاه او
که  گرد سرمه فریادی است از وضع خموش من
قیامت بود اگر خود را چنین آلوده می دیدم
مرا ازچشم خود پوشید فضل عیب پوش من
نمی دانم شکفتن تا کجا خرمن  کنم بیدل
سحر در جیب می آید تبسم گلفروش من

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
به هر جا پرتو حسنت برافروزد چراغ من
سیاهی افکند در خانه خورشید داغ من
به بو یی زپن بهارم وا نشد آغوش استغنا
عیار شرم گیرید از تریهای دماغ من
به رنگ نشیه می  رفته ام زین انجمن اما
همان خمیازه نقش پاست در یاران سراغ من
حباب اینجا عرق تا چند برروی هوا مالد
پری را از نگونی منفعل دارد ایاغ من
شبستانها درین دشت انجمن ساز جنون دیدم
سیاهی تا کجا افتاده است از روی داغ من
جهانی جستجویم دارد و من نیستم پیدا
نفس سوز ای هوس تا آتش افتد در سراغ من
غبار از خاک می بالم شرار از سنگ می جوشم
به هر صورت خیال او نمی خواهد فراغ من
تماشای بهار انشا خط نارسته ای دارم
هنوز از سایه قامت می کشد دیوار باغ من
ازین آب و هوا بیدل به رنگ غنچه مختل  شد
مزاج بوی گل پرورده ناموس دماغ من

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
ز خودداری نفس می زد تب و تاب چراغ من
در آتش تاختم چندان که شد هموار داغ من
سواد عالم اسباب  کو صد دشت پردازد
تغافل  کم فضایی نیست در کنج فراغ من
گل جمعیت رنگم پریشان  کرد ناکامی
مگر گرد سرت  گردم  که بندد دسته باغ من
خیالت در دل هر ذره گم کرده ست اجزایم
غبار خود شکافد هرکه می خواهد سراغ من
اگر صد سال چون یاقوت خورشیدم به سرتابد
نگه در سایه مژگان نخواباند چراغ من
به پاس نشیه عجز از تعلق برنمی آیم
مباد از چیدن دامن بلند افتد دماغ من
به هر بوس و پیامم سرفرود آید چه حرف است این
تو تا نگشوده ای لب  کج نمی گردد ایاغ من
چه نیرنگ است بیدل برق دیرستان الفت را
که من می سوزم و بوی تو می آید ز داغ من

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
بسکه ناموس وفا داردکمین حال من
هرکه بسمل گشت می بندد تپش دربال من
بیخودی در بال حیرت می رسد آیینه ام
می توان  کردن به رنگ رفته استقبال من
ساز پروازم هوای گلشن دیدارکیست
جوهر آیینه می باشد زگرد بال من
دوش در بزم وفا نرد تجرد باختم
ششجهت را بر قفا افکند نقش خال من
در دل هر ذره  گرد وحشتم پر می زند
گر همه آیینه گردی نیست بی تمثال من
نسخه داغ ست و سامان سواد سوختن
می توان خواند از جبینم نامه اعمال من
کو جنونی  کز نفس شور قیامت واکشم
چون شرر تفصیل چندین  گلخن است اجمال من
جز فنا در هیچ جا امیدی از آرام نیست
آتشم خاکستر افتاده ست در دنبال من
همچو گل بیدل خمار انفعالی می کشم
شرم پار است آبیار ریشه امسال من

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
همچو بوی  گل ز بس بی پرده است احوال من
می شود لوح هوا آیینه تمثال من
داده ای مشتی غبارم را به باد اما هنوز
خاک می ریزد به فرق عالمی اقبال من
نکته سر بسته موج  گهر فهمیدنی  است
بر سخن عمری ست می پیچد زبان لال من
عزت واماندگی زین بیش نتوان برد پیش
هرکه رفت از خود غبارش کرد استقبال من
گوهرم از معنی افسردنم غافل مباش
سکته می خواند تب دریایی از تبخال من
عاجزان را ذکر اسباب فضولی دوزخ  است
یاد پروازم مده آتش مزن بر بال من
بی سبب فرصت شمار خجلت بیکاری ام
همچو تقویم  کهن حشو است ماه و سال من
صبح محشر در غبار شام می سوزد نفس
گر شود روشن سواد نامه اعمال من
عمرها شد شمع تصویرم به  نومیدی  گذشت
ز آتش دل هم نمی سوزم مپرس احوال من
ریشه ها دارد غبار من زمین تا آسمان
مرگ هم نگسست بیدل رشته آمال من

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
آه با مقصدتسلیم نپیوستم من
نقش پا گشتم و در راه تو ننشستم من
نسبت سلسله ریشه تاکم خون  کرد
پا به  گل داشتم و آبله ها بستم من
خاصه غیرت عشق است زدن شیشه به سنگ
هر که ساغر کشد از دست تو بد مستم من
نیست  گل بی خبر از عالم نیرنگ بهار
تو اگر جلوه کنی آینه در دستم من
زیر پا آبله را مانع بالیدن نیست
هست اقبال بلندم که سر پستم من
خدمت پیکر خم مغتنم فرصتهاست
نفسی چند کنون ماهی این شستم من
مفت آرام غبار است سجود در عجز
چرخ نتوان شدن از خاک اگر جستم من
غیر تسلیم رهایی چه خیال ست اینجا
وهم جرأت قفسی بودکه نشکستم من
دل گمگشته که در سینه سپندیها داشت
گرهی بود ندانم به کجا بستم من
همچو عنقا خجل از تهمت نامم مکنید
درکجایم بنمایید اگر هستم من
نیستی شیخ که نفرت رسد از رندانت
تو خمار از چه کشی بیدل اگر مستم من

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
چنین کشته حسرت کیستم من
که چون  آتش ازسوختن زیستم من
نه شادم نه محزون نه خاکم نه  گردون
نه لفظم نه مضمون چه معنیستم من
نه خاک آستانم نه چرخ آشیانم
پری می فشانم کجاییستم من
اگر فانی ام چیست این شور هستی
وگر باقی ام از چه فانیستم من
بناز ای تخیل ببال ای توهم
که هستی گمان دارم و نیستم من
هوایی در آتش فکنده ست نعلم
اگر خاک گردم نمی ایستم من
نوایی ندارم نفس می شمارم
اگر ساز عبرت نی ام چیستم من
بخندید ای قدردانان فرصت
که  یک خنده برخویش نگریستم من
در این غمکده  کس ممیراد یارب
به مرگی که بی دوستان زیستم من
جهان گو به سامان هستی بنازد
کمالم همین بس که من نیستم من
به این یکنفس عمرموهوم بیدل
فنا تهمت شخص باقیستم من

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ
بحر: متقارب مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U - -
بگذشت ز خاکم بت  گل پیرهن من
چون صبح نفس جامه درید ازکفن من
یاد نگهش بسکه به تجدید جنون زد
شد چشم پری بخیه دلق  کهن من
یارب زنظرها به چه نیرنگ نهان ماند
برق دو جهان شمع قیامت لگن من
بر وحشتم افسون قیامت نتوان خواند
بی شغل سفر نیست چو کشتی وطن من
تا تیغ تو شد مایل انداز اشارت
گردن همه جا رست چو مو از بدن من
رنگی ننمودم ز بهارت چه توان  کرد
حیرانم و آیینه گری نیست فن من
شمع سحرم  پیری ام افسون تسلی است
خواهد مژه خواباند کنون پر زدن من
گفتند در این بزم سزاوار ادب کیست
گفتم نگه کار به عبرت فکن من
عمریست تماشایی سیر دل تنگم
در غنچه شکسته ست دماغ چمن من
فکرم به حریفان رگ خامی نپسندید
شد پخته جهانی ز نفس سوختن من
یک دل  گهر رشته افکار کفاف ست
گو پای خری چند نبندد رسن من
جز مبتذلی چند که عامست در این عصر
بیدل نرسیده است به یاران سخن من

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
تا فلک بر باد ناکامی دهد تسکین من
همچو اخگر پنبه بیرون ریخت از بالین من
بیخودی را رونق بزم حضورم  کرده اند
رنگهای رفته می بندد چو شمع آیین من
گرد رفتارت پری افشاند در چشم ترم
دهر شد طاووس خیز ازگریه رنگین من
زین  گلستان دامنی بر چیده ام مانند صبح
کز گریبان فلک دارد تبسم چین من
موج این بحر جنون هنگام توفان مشربی ست
نیست بی تجدید وحشت الفت دیرین من
ذوق آگاهی به چندین شبهه ام پامال  کرد
عالم تمثال شد آیینه خود بین من
بسکه چون  گوهر قناعت در مزاجم پا فشرد
موج زد ابرام و نگذشت از پل تمکین من
بستن چشمی ست تسخیر جهات اما چه سود
داد گیرایی به حیرت چنگل شاهین من
ناروایی معنی ام را بسکه در پستی نشاند
خاک می لیسد زبان عبرت از تحسین من
از شکست دل خیال نازکی گل کرده ام
واکشید از موی چینی مصر ع تضمین من
شخص عبرت بی ندامت قابل ارشاد نیست
از صدای دست بر هم سوده  کن تلقین من
شکوه افسردگی بیدل  کجا باید شمرد
ناله در نقش نگین خفت از دل سنگین من

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
گلی  که  کس نشد آیینه اش مقابل او من
دری که بست و گشادش گم است سایل او من
چو یأس دادرس سعی نارسای جهانم
دلی که زورق طاقت شکست ساحل او من
در این تپشکده بی اختیار سعی وفایم
غمش به هر که  کشد تیغ  بال  بسمل  او من
کجا برم غم نیرنگ داغهای محبت
که شمع بود دل و سوختم به محفل او من
به سایه دوری خورشید بست داغ ندامت
چرا غبار خودم  گر نرفتم از دل او من
به عالمی  که وفا تخم آرزوی تو کارد
دل است مزرع و آتش دمیده حاصل او من
کسی که برد به  خاک آرزوی جوهر تیغت
به خون تپیدم و رستم چو سبزه از گل او من
غبار تربت مجنون به این نواست پرافشان
که رفت لیلی و دارم سراغ محمل او من
رهاکنید سخن سازی جهان فضولی
خجالت است که  گوید زبان قایل او من
ز خود چه پرده  گشایم جز او دگر چه نمایم
حق است آینه او خیال باطل او من
به جود و مهر عطای سپهرکار ندارم
کریم مطلق من او گدای بیدل او من

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U - -
ز ره هوس به تو کی رسم نفسی ز خود نرمیده من
همه حیرتم به  کجا روم به رهت سری نکشیده من
به چه برگ ساز طرب  کنم ز چه جام نشیه طلب  کنم
گل باغ شعله نچیده من  می داغ دل نچشیده من
چو گل آنکه نسخه صد چمن ز نقاب جلوه  گشوده تو
چو می آنکه عشرت عالمی ز گداز خود طلبیده من
چه بلا ستمکش غیرتم چقدر نشانه حیرتم
که شهید خنجر ناز تو شده عالمی و تپیده من
تو به محفلی ننموده رو که ز تاب شعله غیرتش
همه اشک  گشته به  رنگ شمع و ز چشم خود نچکیده من
می جام ناز و نیازها به خمار اگر نکشد چرا
ز سر جفا نگذشته تو ز در وفا نرمیده من
چو نگاه  گرم به هر طرف  که  گذشته محمل ناز تو
چو دل  گداخته از پی ات به رکاب اشک دویده من
تو و صد چمن طرب نمو من و شبنمی نگه  آبرو
به بهار عالم رنگ و بو همه جلوه تو همه دیده من
نه جنون سینه دریدنی نه فنون مشق تپیدنی
به سواد درد تو کی رسم الفی ز ناله  کشیده من
چو سحر نیامده در نظررم فرصت نفس آنقدر
که برم بر آب شکفتگی به طراوت  گل چیده من
به کدام نغمه دل گسل ز نواکشان نشوم خجل
چو جرس به غیر شکست دل سخنی ز خود نشنیده من
من بیدل و غم غفلتی  که ز چشمبند فسون دل
همه جا ز جلوه من پر است و به هیچ جا نرسیده من

وزن: مُتَفاعِلُنْ مُتَفاعِلُنْ مُتَفاعِلُنْ مُتَفاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: U U - U - | U U - U - | U U - U - | U U - U -
بعد مردن گر همین داغست وحشت زای من
خاک هم خالی در آتش می نماید جای من
گر به صد چاه جهنم سرنگون غلتم خوش است
در دل مأیوس خود یارب نلغزد پای من
صد جنون شور قیامت می تپد درگرد یاس
از ادبگاه خموشی تا لب گویای من
آرزوها بسکه در جیب نفس خون  کرده ام
بال طاووس است اگر موج است در دریای من
کو تأمل تا به کنه نسخهء خاکم رسد
بی غباری نیست خط صفحه سیمای من
ای هوس چون گل فریب عشرت از رنگم مده
خون پروازیست در بال قفس فرسای من
روزگاری چشم مجنون داشت مشق گردشی
گردباد است این زمان در مکتب صحرای من
دستگاه عبرت اینجا جز تعلق هیچ نیست
می گشاید چشم من چون شمع خار پای من
کیست رنگ معنی از لفظم تواند کرد فرق
باده چون آب  گهر جوشید با مینای من
دیده آهو نگردد تهمت آلود بیاض
صبح یک خواب فراموش ست از شبهای من
هستی موهوم عرض بی نشانی هم نداد
ازنفس خون شد صدای شهپر عنقای من
می کشم چون صبح از اسباب این وحشت سرا
تهمت ربطی  که نتوان بست بر اجزای من
فرصت ازکف رفت و دل کاری نکرد افسوس عمر
کاروان بگذشت و من در خواب مردم  وای من
کارگاه حیرتم بیدل خموشی باف نیست
ناله دارد تار و پود صورت دیبای من

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
چون گهر هر چند بر دریا تند غوغای من
در نم یک چشم سر غرق ست سرتا پای من
ناتوانی همچو من در عالم تسلیم نیست
بیشتر از سایه می بوسد زمین اعضای من
مسند آتش همان تسلیم خاکستر خوشست
جز غبار خوبش  ننشیندکسی بر جای من
اینقدر چون شمع محو انتظار کیستم
بر سر مژگان وطن  کرده ست دیدنهای من
منع در سعی طلب ترغیب سالک می شود
 لن ترانی  داشت درس همت موسای من
زندگی پر بیخبر بود از اشارات فنا
قامت خم گشته گردید ابروی ایمای من
لفظ ممکن نیست برمعنی نچیند دقتی
باده بر دل سنگ بست از الفت مینای من
ناله محو خیالت قابل تحریر نیست
هر قدر ننوشته ام بی پرده است انشای من
در جنون عریانی ام تشریف  امنی دیگر است
یا رب این خلعت نگردد تنگ بر بالای من
از غبار شیشه ساعت قدح پر می کنم
خشکی این بزم نم نگذاشت در صهبای من
سایه ام بیدل ز نیرنگ غم و عیشم مپرس
نیست ممتاز آنقدر روز من از شبهای من

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
در خور گل  کردن فقرست استغنای من
نیست جز دست تهی صفر غرورافزای من
از مراد هر دو عالم بسکه بیرون جسته ام
در غبار وحشت دی می تپد فردای من
سایه مویی زکلک خود تصورکرد وبس
نقشبند وهم در صنع ضعیفیهای من
ترک دنیا هم دماغ همت من بر نداشت
رنجه کرد افشاندن این گرد پشت پای من
مشت خاکم لیک در عرض بهار رنگ و بو
عالمی آیینه می پردازد از سیمای من
نقش مهرخامشی چون موج برخود می تپد
در محیط حسرت طبع سخن پیرای من
پرده ناموس بیرنگی ست شوخیهای رنگ
می دری جیب پری گر بشکنی مینای من
از سبکروحی درون خانه بیرونم ز خوبش
چون نگه در دیده ها خالیست از من جای من
اینقدرها لاله گلزار سودای کی ام
بی چراغان نیست دشت و در ز نقش پای من
عمرها شد حسرتم خون گشته پابوس اوست
صفحه می باید حنایی کردن از انشای من
یاد ایامی  که از آهنگ زنجیر جنون
کوچه نی بود یکسر جاده در صحرای من
شمع این محفل نی ام لیک از هجوم بیخودی
در رکاب رنگ از جا رفته است اجزای من
هیچکس خجلت نقاب ربط  کمظرفان مباد
نشیه عمری شد عرق می چیند از صهبای من
کرد بیدل سرخون جمعیتم آخر چوشمع
داغ جانکاهی همان ته جرعه مینای من

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
دهر توفان دارد از طبع جنون پیمای من
قلقلی دزدیده است این بحر از مینای من
نیست خالی یک کف خاک از غبار وحشتم
چون نفس می جوشد از هر دل تپیدنهای من
غنچه را جز شوخی رنگ آفتی دربار نیست
خودنمایی می دهد آخر به باد اجزای من
هر نفس  کز دل کشیدم خامشی افشاند بال
می زند موج از زبان ماهیان دریای من
بسکه افشردم قدم در خاک راه نیستی
همچو شمع آخرسر من گشت نقش پای من
صافی دل در غبار عرض استعداد رفت
موج می شد جوهر آیینه مینای من
راه از خود رفتنم از شمع هم روشن تر است
جاده پرداز است برق ناله در صحرای من
حسن هرجا جلوه گر شد عشق می آید برون
عرض مجنون می دهد آیینه لیلای من
تا قیامت بایدم سرگشته پرواز بود
دام دارد بر هوا صیاد بی پروای من
همچو برق آغوش از وحشت مهیا کرده ام
طول صد عقبا امل صرفست بر پهنای من
پرده تحقیق بیدل تا کجا خواهی شکافت
عالمی دارد نهان کیفیت پیدای من

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
شمع صفت دیدنی ست عجز جنون زای من
سر به هوا می دود آبله پای من
بال فشان می روم لیک ندانم کجا
بر پر من بسته اند نامه عنقای من
بسکه به رویم عرق آینه شرم بست
ماند نهان از نظر صورت پیدای من
همقدم گرد باد تاختم از بیخودی
گردش ساغر شکست گردن مینای من
خجلت اعمال پوچ نامه به فردا فکند
روی ورق پشت  کرد مشق چلیپای من
تا ز نم انفعال صورتی آرم به عرض
دام نکرد از حباب آینه دریای من
با همه آزادگی منفعل هستی ام
حیف  که چین وار نیست دامن صحرای من
غیر فسوس از نفس یک سخنم  گل نکرد
هر چه شنیدم زدل بود همین وای من
ضعف به صد دشت و در می کشدم سایه وار
تا به  کجایم برد لغزش بی پای من
چند نفس خون کنم تا به  خود افسون  کنم
سوختم و وا نشد در دل من جای من
خواه ادب پروریم خواه گریبان دریم
غیردرین خیمه نیست جز من و لیلای من
داغ شو ای عاجزی نوحه  کن ای بیکسی
با دو جهان شد طرف  بیدل تنهای من

وزن: مُفْتَعِلُنْ فاعِلُنْ مُفْتَعِلُنْ فاعِلُنْ
بحر: منسرح مطوی مکشوف
نشانه‌های عروضی: - U U - | - U - | - U U - | - U -