cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
هرکجا عبرت به درس وعظ رهبر می شود
صورت پست و بلند دهر منبر می شود
چشم حرص افزود مقدار جهان مختصر
همچو اعداد اقل کز صفر اکثر می شود
غیر آغوش فنا سرمنزل آرام نیست
کشتی ما را همان گرداب  لنگر می شود
در محبت بیش از این ناکام نتوان زیستن
ازگداز آرزوها زندگی تر می شود
از سلامت اینقدر آواره گرد خفتیم
گرد ماگر بشکند سد سکندر می شود
آه عالم سوز دارد رشته پرواز ما
شعله آتش پر و بال سمندر می شود
آخرکار من و مای جهان بیرنگی ست
می گدازد این عرض چندان که جوهر می شود
راحت جاویدم از پهلوی عجز آماده است
سایه در هر جا برای خویش بستر می شود
ناتوان رنگم   سراغ شعله ام از دود پرس
نیست جز آه حزین  چو ناله لاغر می شود
قامت خم خجلت عمر تلف  گردیده است
هرقدر مینا تهی شد سرنگونتر می شود
بسکه بیدل زین چمن پا در رکاب وحشتم
بر سپند شبنم من غنچه مجمر می شود

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
زندگی در ملک عبرت مرگ مفلس می شود
خون نمی باشد در آن عضوی  که بی حس  می شود
طبع ناقص را مبر در امتحانگاه کمال
کم عیاری  چون محک  خواهد طلا مس  می شود
بگذر از وهم فلک تازی که فکر آدمی
می کشد خط بر زمین هرگه مهندس می شود
کیست تا گیرد عنان هرزه تازان خیال
عالمی در عرصه شطرنج فارس می شود
از دل روشن طلب شیرازه اجزای عشق
پرتو شمع آشیان رنگ مجلس می شود
سرنگونی می کشد آخر به باغ اعتبار
گردنی کز تاج زرین شاخ نرگس می شود
از نفس باید عیار ساز الفت ها گرفت
ای ز عبرت غافلان دل با که مونس می شود
هرچه گویی بیدل از نقص و کمال آگاه باش
معنی از وضع عبارت رطب و یابس می شود

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
ازکجا آیینه با مردم موافق می شود
شخص را تمثال خود دام علایق می شود
غیر نیرنگ تحیر در مقابل هیچ نیست
بی نقابیهای ما معشوق و عاشق می شود
عالم اسماست  از صوت و صدا غافل مباش
خلق ازامداد هم مرزوق و رازق می شود
در جهان بی نیازی فرق عین و غیر نیست
عمرها شد خالق عالم خلایق می شود
کم کمی ذرات چون جوشید با هم عالمی ست
وضع قنطاری  که دیدی جمع دانق می شود
هوش می باید زبان سرمه هم بی حرف نیست
با سخن فهمان خط مکتوب ناطق می شود
آرزو از طبع مستغنی به هرجا کرد گل
بی تکلف گر همه عذراست وامق می شود
میل دنیا انفعال غیرت مردی مخواه
زبن هوس  گر صاحب تقواست فاسق می شود
اختلاط نفس ظالم خیر ما را کرده شر
آب  با آتش چو جوشی خورد محرق می شود
هرچه باشی از مقیمان در اقرار باش
کاذب قایل به  کذب خویش صادق می شود
عمر ارذل از گرانجانی وبال کس مباد
زندگی چون امتداد آرد تب دق می شود
عدل نپسندد خلاف وضع استعداد خلق
بپدل اینجا آنچه بهر ماست لایق می شود

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
آخر از جمع هوسها عقده حاصل می شود
چون به هم جوشد غبار این و آن دل می شود
جرم خودداری ست از بزم تو دور افتادنم
قطره چون فال گهر زد باب ساحل می شود
دشت امکان یکقلم وحشت کمین بیخودی ست 
گر کسی از خود رود هر ذره محمل می شود
قوت پرواز در آسایش بال و پر است
هرقدر خاموش باشی ناله کامل می شود
کیست غیر از جلوه تا فهمد زبان حیرتم
مدعا محو است اگرآیینه سایل می شود
دوری مقصد بقدر دستگاه جستجوست
پا گر از رفتار ماند جاده منزل می شود
در طلسم پیری ام از خواب  غفلت چاره نیست
بیش دارد سایه دیواری  که مایل می شود
از مدارا آنکه بر رویت سپر دارد بلاست
در تنک رویی  دم شمشیر قاتل می شود
خط  کشیدن تاکی از نسیان به لوح اعتبار
فهم  کن ای بیخبر نقشی  که زایل می شود
چون نفس دریاب دل را ورنه این نخجیر یایس
می تپد بر خویشتن  چندانکه بسمل  می شود
شرم حسن از طینت عاشق تماشاکردنی ست
روی  او تا بر عرق زد خاک من  گل می شود
بیدل آسان نیست درگیرد چراغ همتم
کز دو عالم سوختن یک داغ حاصل می شود

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
جزو موزون اعتدال جوهر کل می شود
چون شود مینا صدای  کوه قلقل می شود
جام الفت بسکه بر طاق نزاکت چیده اند
دور لطف از باد برگشتن تغافل می شود
درخور رفع تعلق عیش خرمن  کن  که شمع
خار پا چندان  که می آرد برون  گل می شود
عجز طاقت  کرد ما را محرم امداد غیب
اختیار آنجا که درماند توکل می شود
امشبم در دل خیالت مست جام شرم بود
کز نم پیشانی من شیشه  پر مل می شود
جرأت رفتار شمعم گر به این واماندگی ست
رفته رفته نقش پا درگردنم غل می شود
هرچه شد منسوب  مجنون  بی خروش عشق نیست
آهن ازگل  کردن زنجیر بلبل می شود
عافیت خواهی درین  بزم از من و ما دم مزن
زبن هوای تند شمع عالمی گل می شود
هرزه تاز گفتگو تا چند خواهی زیستن
گر نفس دزدی دو عالم یک تامل می شود
زین ترقیهاکه دونان سر به گردون سوده اند
گاو و خر را آدمی گفتن تنزل می شود
از تبختر بر قفا مفکن وفاق حاضران
هر سخن کاینجا سر زلف است کاکل می شود
با قد خم  گشته بیدل مگذر از طوف ادب
آه از آن جنگی  که میدانش سر پل می شود

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
دل ز هر اندیشه با رجی مقابل می شود
درخور تمثال این آینه بسمل می شود
آفت اشک است موقوف مژه برهم زدن
ربشه ما گر بجنبد برق حاصل می شود
لب فروبندیم تا رفع دوبی انشا کنیم
در میان ما و تو ما و تو حایل می شود
گاه رحلت نیست تحریک نفس بی  وحشتی
جهد رهرو بیشتر در قرب منزل می شود
خامشی را دام راحت کن که اینجا بحر هم
هر قدر دزدد نفس در خویش ساحل می شود
گرد بیقدری عروج دستگاه حاجت است
اعتبار رفته آب روی سایل می شود
آنقدر آبم ز ننگ منت ابنای دهر
کز ندامت خاک گر ریزم به سر گل می شود
دمگاه عشق خالی نیست از نخجیر حسن
حلقه  آغوش مجنون عرض محمل می شود
مرگ صاحب دل جهانی را دلیل کلفت است
شمع چون خاموش  گردد داغ محفل می شود
عالمی را کلفت  اندود تحیر کرد ام
با هزار آیینه یک آهم مقابل می شود
مژده ای بیدل  که امشب از تغافلهای ناز
آرزوها باز خون می گردد و دل می شود

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
عرض هستی زنگ بر آیینه دل می شود
تا نفس خط می کشد این  صفحه باطل می شود
آب می گردد به چندین رنگ حسرتهای دل
تاکف خونی نثار تیغ قاتل می شود
در پناه دل توان رست از دو عالم پیچ و تاب
برگهر موجی که خود را بست ساحل می شود
بسکه ما حسرت نصیبان وارث بیتابی ایم
می رسد بر ما تپیدن هرکه بسمل می شود
زندگانی سخت دشوار است با اسباب هوش
بی شعوری  گر نباشد کار مشکل می شود
اوج عزت درکمین انتظار عجز ماست
از شکستن دست در گردن حمایل می شود
بر مراد یک جهان دل تا به  کی گردد فلک
گر دو عالم جمع سازد کار یک دل می شود
در ره عشقت که پایانی ندارد جاده اش
هرکه واماند برای خویش منزل می شود
گر بسوزد آه مجنون بر رخ لیلی نقاب
شرم می بالد به خود چندانکه محمل می شود
انفعال هستی آفاق را آیینه ام
هرکه روتابد زخود با من مقابل می شود
کس اسیر انقلاب نارساییها مباد
دست قدرت چون تهی شد پای در گل می شود
این دبستان من و ما انتخابش خامی است
لب به دندان گر فشاری نقطه حاصل می شود
نشیه آسودگی در ساغر یأس است و بس
راحت جاوید دارد هرکه بیدل می شود

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
جوهر تمکین مرد از لاف برهم می شود
ما و من چون بیش  می گردد حیا کم می شود
نیست آسان ربط قیل و قال ناموزون خلق
سکته می خواند نفس تا لب فراهم می شود
رفت ایامی  که تقلید انفعال خلق بود
صورت  سنگ این زمان عیسی  و مریم می شود
ریشه ها دارد جنون تخم نیرنگ خیال
می کشد گندم  سر از فردوس و آدم می شود
دستگاه  عشرت و اندوه این  محفل دل  است
شمع هنگام خموشی نخل ماتم می شود
حرف بسیار است اما هیچکس آگاه نیست
چون  دو دل با یکدگر جوشد دو عالم می شود
جهد می باید  فسردن یک  قلم  بی جوهری ست
تیغ چون ابرو ز بیکاری تبردم می شود
ای فقیر از کفه تمکین منعم شرم دار
گر به تعظیم تو برخیزد ز جا کم می شود
کاروان سبحه ام اندوه واماندن کراست
هرکه پس ماند دم دیگر مقدم می شود
برنگرداند فنا اخلاق صافی طینتان
پنبه بعد از سوختن ها نیز مرهم می شود
بار شرم جرأت دیدار سنگین بوده است
چشم برمی دارم و دوش مژه خم می شود
وصل خوبان مغتنم گیرید کز اجزای صبح
در بر گل  گریه دارد هرچه شبنم می شود
بگذرید از حق  که بر خوان مکافات عمل
دعوی  باطل قسم  گر می خورد سم می شود
با خموشی ساز کن بیدل که در اهل زمان
گر همه مدح است تا بر لب رسد نم می شود

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
آتش شوق طلب آنجا که روشن می شود
گر همه مژگان به هم آریم دامن می شود
داغ را آیینه تسلیم باید ساختن
ورنه ما را ناله هم رگهای گردن می شود
مدت موهوم عمرآخرنفس طی می کند
رشته چون ره  کوته از رفتار سوزن می شود
در سواد فقر دارد جوهر تحقیق نور
چون جهان تاریک گردد شمع روشن می شود
شیشه و سنگ آتش و آبند دور از کوهسار
عالمی با هم جدا از اصل دشمن می شود
از لب خندان به چشم جام می می گردد آب
عشرت سرشار هم سامان شیون می شود
پر میفشان بر دل ما دامن زلف رسا
زین اداها سبحه زنار برهمن می شود
ختم کار جستجو بر خاک عجز افتادنست
اشک چون ماند از دویدنها چکیدن می شود
گر تو هم از خود برون آیی جهان دیگری
دانه خود را می دهد بر باد و خرمن می شود
بیقراران جنون را منع وحشت مشکل است
ناله را زنجیر هم سامان رفتن می شود
نقش من گرد فنا گل کردن من نیستی
چرخ هم خاک است اگر آیینه من می شود
بیدل  امشب بسمل تیغ تمنای کی ام
بال من برگ گل از فیض تپیدن می شود

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
طبع خاموشان به نور شرم روشن می شود
درچراغ حسن گوهر آب روغن می شود
پای آزادان به زنجیر علایق بند نیست
نام را قش نگینها چین دامن می شود
گر چنین دارد نگاه بی تمیزان انفعال
رفته رفته حسن هم آیینه دشمن می شود
قهر یک رنگان دلیل انقلاب عالم است
از فساد خون خلل  د ر کشور تن می شود
شرم این دریا زبان موج ما کوتاه  کرد
بال پرواز از تری وقف تپیدن می شود
جامه فتحی چوگرد عجز نتوان یافتن
پیکر موج از شکست خویش جوشن می شود
با همه آسودگی دلها امل آواره اند
شوخی موج این گهرها را فلاخن می شود
در بساط جلوه ناموس تپشهای دلم
حیرت آیینه بار خاطر من می شود
گوهر ازگرد یتیمی در حصار آبروست
فقر در غربت چراغ زیر دامن می شود
گر چنین پیچد به گردون دود دلهای کباب
خانه خورشید هم محتاج روزن می شود
جلوه هستی ز بس کمفرصتی افسانه است
چشم تا بندند دیدنها شنیدن می شود
بیدل از تحصیل دنیا نیست حاصل جز غرور
دانه را نشو و نما رگهای گردن می شود

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
هر کجا شمع تماشای تو روشن می شود
از زمین تا آسمان آیینه خرمن می شود
ما ضعیفان لغزشی داریم اگررفتار نیست
سایه را از پا فتادن پای رفتن می شود
موج گوهر با همه شوخی ندارد اضطراب
سعی چون بی مقصد افتد آرمیدن می شود
بسکه غفلت درکمین انقلاب آگهی ست
تاکسی چشمی کند بیدار خفتن می شود
گر چنین افسردن دل عقده ها آرد به بار
دانه ما ریشه گل ناکرده خرمن می شود
فتنه ای دارد جهان ما و من کز آفتش
زندگانی عاقبت مشتاق مردن می شود
طبع ظالم از ریاضت عیب پوش عالم است
آهن قاتل چو لاغرگشت سوزن می شود
از فروغ جوهر بی اعتباریها مپرس
شمع ما در خانه خورشید روشن می شود
آفت برق فنا را چاره نتوان یافتن
این گلستان هرچه دارد وقف گلخن می شود
صنعت خونریزی تیغش تماشاکردنی ست
بسمل ما می فشاند بال وگلشن می شود
فصل مختار است اما عجز پر بی دست و پاست
من نخواهم او شدن هرچند او من می شود
پیری و اشک ندامت همچو صبح و شبنم است
بیدل آخر حاصل از هر شیر روغن می شود

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
باد صحرای جنون هرگه  گل افشان می شود
جیبم از خود می رود چندانکه دامان می شود
پای تا سر عجز ما آیینه  نازکدلی ست
خاک را نقش قدم زخم نمایان می شود
پرده ناموس دردم از حجابم چاره نیست
گر گریبان  چاک سازم ناله عریان می شود
غنچه دل به  که از فکر شکفتن بگذرد
کاین گره از بازگشتن چشم حیران می شود
نیستی آیینه اقبال عجز ما بس است
خاک را اوج هوا تخت سلیمان می شود
معنی دل را حجابی نیست جز طول امل
ریشه چون در جلوه آید دنه پنهان می شود
در گشاد عقده دل هیچ کس بی جهد نیست
موج گوهر ناخنش چون سود دندان می شود
ماند الفتها به یک سوتا در وحشت زدیم
چن دامن عالمی را طاق نسیان می شود
زندگانی را نفس سررشته  آرام نیست
موج  در یا را رگ خواب پریشان می شود
عافیت دور است از نقش بنای محرمی
خون بود رنگی کزو تصوبر انسان می شود
ای فضول و هم عقبا آدم از جنت چه دید
عبرت  است  آنجا که  صاحبخانه  مهمان می شود
غنچه وار از برگ عیش این چمن بی بهره ایم
دامن ماپرگل از چاک گریبان می شود
ناله ها در پرده دود جگر پیچیده ایم
سطر این مکتوب تا خواندن نیستان می شود
مست جام  مشربم بیدل  که از موج می اش
جاده های دشت یکرنگی نمایان می شود

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
تا دم تیغت به عرض جلوه عریان می شود
خون زخم من چو رنگ ازگل نمایان می شود
گر چمن زین رنگ می بالد به یاد مقدمت
شاخ گل محمل کش پرواز مرغان می شود
تا نشاند برلب تیغ تو نقش جوهری
در دهان زخم عاشق بخیه دندان می شود
ترک خودداری ست مشکل ورنه مشت خاک ما
طرف دامانی  گر افشاند بیابان می شود
هرکه رفت از دیده داغی بر دل ما تازه کرد
در زمین نرم نقش پا نمایان می شود
کینه می یابد رواج از سردمهری های دهر
آبروی آتش افزون در زمستان می شود
کلفت اسباب رنج طبع حرص اندود نیست
خار و خس در دیده ی گرداب مژگان می شود
صافی دل را زیارتگاه عبرت کرده اند
هرکه میرد خانه آیینه ویران می شود
حاکم معزول را از بی وقاری چاره نیست
زلف در دور هجوم خط مگس  ران می شود
اشک در کار است اگر ما رنگ افغان باختیم
هرچه دل  گم  می کند بر دیده تاوان می شود
شعله ما هرقدر خاکستر انشا می کند
جامه عریانی ما را گریبان می شود
دستگاه هستی از وضع سحر ممتاز نیست
گردی از خود می فشاند هر که دامان می شود
کاهشم چون شمع مفت دستگاه حیرت است
نیست بی سود تماشا آنچه نقصان می شود
تا توانی بیدل از مشق فنا غافل مباش
مشکل هر آرزو زبن شیوه آسان می شود

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
اشکم از پیری به چشم تر پریشان می شود
صبحدم جمعیت اختر پریشان می شود
می دهد سرسبزی این مزرع از ماتم نشان
دانه را از ریشه موی سر پریشان می شود
یک تپیدن پرده بردارد اگر شور جنون
بوی گل از ناله عریانتر پریشان می شود
رنگ را بر روی آتش نیست امکان ثبات
همچو خورشید از کف ما زر پریشان می شود
جاده سرمنزل جمعیت ما راستی ست
چون برون  افتد خط از مسطر پریشان می شود
مقصدت وهم  است دل از جستجوها جمع  کن
رهرو اینجا در پی رهبر پریشان می شود
گر لب اظهار نگشایی نفس آواره نیست
موج می از وسعت ساغر پریشان می شود
چون نفس بی ضبط  گردد اشک باید ریختن
رشته هر گه بگسلد گوهر پریشان می شود
از تپیدن گرد نومیدی به گردون برده ایم
ناله می گردد خموشی  گر پریشان می شود
راز دل چندان  که دزدیدم نفس بی پرده شد
بیدل از شیرازه این دفتر پریشان می شود

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
طره او در خیالم  گر پریشان می شود
از نفس هم دل پریشانتر پریشان می شود
ای بسا طبعی  که در جمعیتش آوارگی ست
شعله از گل کردن اخگر پریشان می شود
از شکست خاطر ما هیچکس آگاه نیست
این غبار از عالم آنسوتر پریشان می شود
چون فنا نزدیک شد مشکل بود ضبط حواس
در دم پرواز بال و پر پریشان می شود
ای سحر بر گیر و دار جلوه هستی مناز
این تجمل تا دم دیگر پریشان می شود
اینقدر گرد جهان  گشتن جنون آوارگیست
چرخ را هر صبح مغز سر پریشان می شود
هرزه گردی شاهد بی انفعالیهای ماست
خاک ما گر نم  کشد کمتر پریشان می شود
ای چراگاه هوس از آدمیت شرم دار
خرمنت در فکر گاو و خر پریشان می شود
خاکدان دهر بیدل مرکز آرام نیست
خواب ما آخر بر این بستر پریشان می شود

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
فرصت ناز کر و فر ضامن  کس نمی شود
باد و بروت خودسری مد نفس نمی شود
دل به تلاش خون کنی تا برسی به  کوی عجز
پای مقیم دامنت آبله رس نمی شود
عین و سوا فضولی فطرت بی تمیز توست
زحمت آگهی مبر عشق هوس نمی شود
قدرشناس داغ عشق حوصله جوهر فناست
وقف ودیعت چنار آتش خس نمی شود
ذوق ز خویش رفتنی در پی ات اوفتاده است
تا به ابد اگر دوی  پیش تو پس نمی شود
قافله های درد دل  گشته نهان به زبر خاک
حیف که گرد این بساط شور جرس نمی شود
نیست مزاج بوالهوس مایل راز عاشقان
قاصد ما سمندر است عزم مگس نمی شود
راه خیال زندگی یک دو قدم جریده رو
خانه زبن پی فراغ جای دو کس نمی شود
چند دهد فریب امن  سر ته بال بردنت
گر همه فکر نیستی است  غیر قفس نمی شود
دست به خود فشانده را با غم دیگران چه کار
لب به فشاراگر رسد رنج نفس نمی شود
بیدل از انفعال جرم دشمن هوش را چه باک
دزد شراب خورده را فکر عسس نمی شود

وزن: مُفْتَعِلُنْ مَفاعِلُنْ مُفْتَعِلُنْ مَفاعِلُنْ
بحر: رجز مثمن مطوی مخبون
نشانه‌های عروضی: - U U - | U - U - | - U U - | U - U -
یاد تو آتشی است که خامش نمی شود
حق نمک چو زخم فرامش نمی شود
زین اختلاطها که مآلش ندامت است
خوشدل همان کسی که دلش خوش نمی شود
بوی  کباب مجلس تنهایی ام خوش است
کانجا جگر ز بی نمکی شش نمی شود
ملکی ست بیکسی  که در آنجا غریب یأس
گر می شود شهید ستمکش نمی شود
بیدل مزیل عقل  شراب تعلق است
مست تغافل این همه بیهش نمی شود

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
علم و عیان خلق به جز شک نمی شود
زین صفحه آنچه نیست رقم حک نمی شود
تمثال جزو از آینه کل نموده اند
بسیار تا نمی دمد اندک نمی شود
رمز فلک شکافتن از حرف و صوت چند
غربال هم به لاف مشبک نمی شود
افشاندنی ست گرد تجرد هم از خیال
قطع ره فنا به لک و پک نمی شود
زاهد خیال جبه و دستار واگذار
اینها بزرگی سرکوچک نمی شود
دندان کشیدن از پس صد سال شیخ را
اعجاز قدرت است که کودک نمی شود
تصغیر ناتمامی القاب کس مباد
زن مرد غیرت است که مردک نمی شود
ربط وفاق قطره زگوهر چه ممکن است
در اهل اعتبار دو دل یک نمی شود
ظالم نمی کشد الم از طینت حسد
تنگی فشار دیده ازبک نمی شود
با اهل شرم دیده درایی سیه دلیست
افسوس  سنگ سرمه که عینک نمی شود
نومیدی آشنای نشان اجابت است
آهی ز دل کشید به ناوک نمی شود
بیدل هوا همین نفس است و نفس هوا
هستی و نیستی است که منفک نمی شود

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
موی دماغ جاه و حشم حل نمی شود
فغفور خاک گشت و سرش کل نمی شود
ما و من هوسکده اعتبار خلق
تقریر مهملی است که مهمل نمی شود
زبن گرد اعتبار مچین دستگاه ناز
بر یکدگر چو سایه فتد تل نمی شود
آیینه دار جوهر مرد استقامت است
پرداز تیغ کوه به صیقل نمی شود
افسردگی کمینگر تعطیل وقت ماست
تا دست گرم کار بود شل نمی شود
ناقدردان راحت وضع زمانه ای
تا دردسر به طبع تو صندل نمی شود
با این دو چشم کاینه دار دو عالم است
انسان تحیر است که احول نمی شود
زبن آرزوکه سرمه نظرگاه چشم اوست
حیف است اصفهان همه مکحل نمی شود
ای خواجه خواب راحت از اقبال رفته گیر
این کار بوریاست ز مخمل نمی شود
با وهم و ظن معامله طول اوفتاده است
عالم مفصلی ست که مجمل نمی شود
بیدل  کسی به عرش حقیقت نمی رسد
تا خاک راه احمد مرسل نمی شود

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
دون طبع قدرش از هوس افزون نمی شود
خاک به بباد تاخته گردون نمی شود
دل خون کنید و ساغر رنگ وفا زنید
برک طرب به جامه گلگون نمی شود
جایی که عشق ممتحن درد الفت است
آه از ستمکشی که دلش خون نمی شود
بگذار تا ز خاک سیه سرمه اش کشند
چشمی که محو صنعت بیچون نمی شود
در طبع خلق وسوسه اعتبارها
خاری ست ناخلیده که بیرون نمی شود
بی بهره را ز مایه امداد کس چه سود
دریا حریف کاسه وارون نمی شود
بی پاسبان به خاک فرو رفته گنج زر
پر غافل ست خواجه  که قارون نمی شود
گل  یاد غنچه می کند و سینه می درد
رفت آنکه جمع می شدم اکنون نمی شود
بیتاب عشق را ز در و دشت چاره نیست
لیلی خیال ما ز چه مجنون نمی شود
دل بر بهار ناز حنا دوخته ست چشم
تا بوسه بر کفت ندهد خون نمی شود
بیدل تامل اینهمه نتوان به کار برد
کز جوش سکته شعر تو موزون نمی شود

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
خارج ابنای جنس است آنکه موزون می شود
قطره چون گردد گهر از بحر بیرون می شود
با همه افسردگی گر راه فکری واکنم
جیب ما خمخانه جوش فلاطون می شود
شبنم و گل غیر رسوایی چه دارد زین چمن
گریه بیدردی ما خنده مقرون می شود
خانه داری دیگر و صحرانوردی دیگر است
تاب دلتنگی ندارد آنکه مجنون می شود
از جنون  کر و فر بر چرخ مفرازید سر
کاین صدای کوه آخر گرد هامون می شود
با کفن سازید پاک آلایش ننگ جسد
جامه چون شد شوخگین محتاج صابون می شود
سعد اگر خوانی چه حاصل طینت منحوس را
همچنان مسخ است اگر بوزینه  میمون می شود
زین غناها آنچه خواهی از صفای دل طلب
چون به صیقل می رسد آیینه قارون می شود
بی تکلف نیست موقوف دو مصرع وضع بیت
چون دو در مربوط هم  شد خانه موزون می شود
بر سرم  گر سایه افتد زان حنایی نقش پا
چون بهار از سایه من خاک گلگون می شود
جهدها باید که جامی زین چمن آری به دست
آب تا گل هر قدم رنگی دگر خون می شود
تا کیت قلقل نواییهای آهنگ شباب
ای جنون پیمای غفلت شیشه واژون می شود
بیدل اشعار من از فهم کسان پوشیده ماند
چون عبارت نازک افتد رنگ مضمون می شود

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
دل چو شد روشن جهان هم مشرب او می شود
شش جهت در خانه  آیینه یک رو می شود
جوهر اخلاق نقصان می کشد از انفعال
برگ گر هر گه در آب افتاد کم بو می شود
هرچه  گفتیم از حیا دادیم بر باد عرق
حرف ما بیحاصلان سبز از لب جو می شود
درکمین هر وقاری خفتی خوابیده است
سنگ این کهسار- آخر بی ترازو می شود
فکرخویشم رهزن است از باغ و بستانم مپرس
گر همه بر چرخ تازم سیر زانو می شود
شکر احسان در زمین بی کسی بی ریشه نیست
سایه دستی که افتد بر سرم مو می شود
بزم تجدید است اینجا فرصت  تحقیق کو
من منی دارم  که تا وا می رسم او می شود
قید هستی را دو روزی مغتنم باید شمرد
ای ز فرصت بیخبر صیادت آهو می شود
درخموشی لفظ ومعنی قابل تفریق نیست
حرف بیرنگ ازگشاد لب دوپهلو می شود
از تکلف نیز باید بر در اخلاق زد
این حنای پنجه ننگ دست و بازو می شود
ناز بیکاری نیاز غیرت مردی مکن
هرچه می آری به تکرار عمل خو می شود
از تواضع نگذری گر آرزوی عزتی ست
بیدل این وضعت به چشم هرکس ابرو می شود

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
چون رشته ای که ازگهر آگاه می شود
صد جاده از یک آبله کوتاه می شود
ای قاصد یقین املت رهزن است و بس
منزل مکن بلند که بیگاه می شود
نقاش نیست کلک ازل گر نظر کنی
آدم مصور از کلف ماه می شود
بیش وکم غنا هه اسماء حاجت است
فقر آن زمان  که  گل  کند الله می شود
بر خاتم قناعت درویش مشربی
کم نیست اینکه نام گدا شاه می شود
از آفت غرور حذرکن که همچو شمع
چشم از بلندی مژه ات چاه می شود
برهمزن وقار بزرگی ست گفتگو
کوه از صدا خفیفتر ازکاه می شود
چون آسمان  کمال بزرگان فروتنی است
وضع تواضع آب رخ جاه می شود
هر نعمتی که مایده حرص چیده است
انجام رغبتش همه اکراه می شود
از جاده ادب منمایید انحراف
پا خصم دامنی ست که گمراه می شود
جزیاس نیست کروفرلاف زندگی
هر گه نفس بلند شود آه می شود
روزی  دو از تو شکوه طالع غنیمت است
این عالم است کار که دلخواه می شود
بیدل به ناله خوکن و خواهی خموش باش
اینها فسانه ای ست که کوتاه می شود

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
آفات از هوس به سرت هاله می شود
این شعله ها ز دست تو جواله می شود
زبن کاروان چه سودکه هرکس چونقش پا
از سعی پیش تاخته دنباله می شود
بی شغل فتنه نیست چو نفس از فساد ماند
چون قحبه عجوز که دلاله می شود
از محتسب بترس  که این فتنه زاده را
چون وارسند دختر رز خاله می شود
بی  سحر نیست هیأ ت شیخ از رجوع خلق
این خر تناسخی ست که گوساله می شود
سوداییان بخت سیه را ترانه هاست
طوطی هزار رنگ به بنگاله می شود
ما را قرینه دولت بیدار داده است
صبحی که در شب  او شفق لاله می شود
در وقت احتیاج  ز اظهار شرم دار
چون شد بلند دست دعا ناله می شود
وامانده ام به راه تو چندانکه بر لبم
چون شمع حرف آبله تبخاله می شود
بیدل به شیب نام حلاوت مبر که نخل
دور اسث از ثمر چوکهن  ساله می شود

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
در هوای او دل هر ذره جانی می شود
ناله هم در یاد او سرو روانی می شود
لفظ عشقی برزبانها رنگ چندین علم ریخت
نقش پا هم بهر پابوست دهانی می شود
شوق می بالد گناه شوخی اظهار نیست
مطلب از دل تا به لب آید فغانی می شود
گر چنین دارد کمین ناز ضعف پیکرم
صورت آیینه ام موی میانی می شود
آن حنایی پنجه ام  کز دامن هر برگ گل
نوبهار رنگ عیشم را خزانی می شود
تنگنای کلفتی چون دستگاه هوش نیست
ذره ما گر رود از خود جهانی می شود
درخور جهد است حاصلهاکه از بهر هما
سایه می سوزد نفس تا استخونی می شود
اوج عرفان را که برتر از کمند گفتگوست
هر که بر می آید از خود نردبانی می شود
در محبت بسکه مینایم شکست آماده ست
اشک هم بر من دل نامهربانی می شود
نیست بیدل وضع  خاموشی نقاب راز عشق
سرمه هم چون دود شمع اینجا زبانی می شود

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
بیخودی امشب پر و بال فغانی می شود
گر ندارد مدعا باری بیانی می شود
هیچ وضعی درطریق جستجوبیکارنیست
پای خواب آلود هم سنگ نشانی می شود
نشیه تسلیم حاصل کن که مشتی خاک را
باد هم  گر می برد تخت روانی می  شود
موج این دریا به سعی ناخدا محتاج نیست
کشتی ما را شکستن بادبانی می شود
چون لطافت تهمت آلود کدورت شد بلاست
سایه بال پری کوه گرانی می شود
رخ مپوش از من که چشم حسرت آهنگ مرا
هر سر مژگان پر و بال فغانی می شود
عاجزم چندانکه در عرض ضعیفیهای من
ناله  گر باشد نگاه ناتوانی می شود
گر چنین باشد فشار حسرت بال هما
مغزها آخر ز خشکی استخوانی می شود
بسکه گرمیهای صحبت پرفشان وحشت است
آتش این کاروان هم کاروانی می شود
راحت جاوید در ضبط عنان آرزوست
بال و پرگر جمع  گردد آشیانی می شود
سیر حق بیدل بقدر ترک اسباب است و بس
سوی او از هرچه برگردی عنانی می شود

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -