cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
ز صبح طلعتش آیینه دل را صفا بنگر
ز شام طره اش چون شب دلیل بخت ما بنگر
به  کشت صبر ما برق نگاهش را تماشا کن
ز چین ابرویش دندانه داس بلا بنگر
به پای زلف از هر حلقه خلخالی تماشاکن
به دست نرگس بیمارش از مژگان عصا بنگر
غبار خاطر خورشید از خطش برون آمد
به باغ دلفریبی شوخی این سبزه را بنگر
به جای خنده های غفلت  گل درگلستانها
ز موج اشک بلبل در گلستان حیا بنگر
نشان مردمی بیدل چه جویی از سیه چشمان
وفا کن پیشه و زین قوم آیین جفا بنگر

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
گل عجزی تصور کن بهارکبریا بنگر
ز ما رنگی تراش و در کف پایش حنا بنگر
ز سیر موج   وضع قطره  ها پنهان نمی گردد
به زلف او نظر افکنده ای احوال ما بنگر
نگاه هرزه چون شمع اینقدر بی  طاقتت دارد
اگر آسودگی خواهی دمی در زیر پا بنگر
ندارد پرده ی نیرنگ هستی جز من و مایی
به هر نقشی که چشمت واشود رنگ صدا بنگر
به چشم شوخ تا کی هرزه  تاز شش جهت بودن
از این و آن نظر بربند و یکجا جمله را بنگر
ز حسرت خانه اسباب سامان گذشتن کو
در این ره تا ابد از خود رو و رو بر قفا بنگر
سواد انتظار جاه تا چشمت  کند روشن
به عبرت استخوان کن سرمه و بال هما بنگر
نگاه ناتوانش سرمه  کرد اجزای امکان را
قیامت دستگاهی های این مژگان عصا بنگر
حباب باده امشب با صراحی چشمکی دارد
که برتشویش قلقل خنده اهل فنا بنگر
چه لازم پرده بردارد حباب از ساز موهومش
گریبان چاکی عریانی من در قبا بنگر
گریبان فنا آغوش اقبال بقا دارد
شکوه سربلندیها به چشم نقش پا بنگر
زبان بیخودی افسانه تحقیق می گوید
که عرض هرچه خواهی چون نگاه از خود برآ بنگر
کدورت خیز اوهامند ابنای زمان  بیدل
دم حاجت دماغ این عزیزان را صفا بنگر

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
نمی گویم به گردون سیر کن یا بر هوا بنگر
نگاهی  کرده ای  گل تا توانی پیش پا بنگر
به پرواز هوا تا کی عروج آهستگی غفلت
حضیض قدر جاه از سایه بال هما بنگر
نگردی از گرانی های بار زندگی غافل
به عبرت آشنا کن دیده و قد دوتا بنگر
تو ای زاهد مکن چندین جفا در حق بینایی
برآ از خلوت و کیفیت صنع خدا بنگر
حباب بی سر و پایت پیامی دارد از دریا
که ای غافل زمانی خویش را از ما جدا بنگر
چو نی از ناتوانی ناله ها در لب گره دارم
نفس  کن صرف امداد من و عرض نوا بنگر
در این گلزار هر سو شبنمی بر خاک می غلتد
به حال خنده  گل  گریه ها دارد هوا بنگر
خرام سیل در ویرانه ها دارد تماشایی
ز رفتارت قیامت می رود بر دل بیا بنگر
جبینی سود و رنگ تهمت خون بست بر پایت
به آیین ادب گستاخی رنگ حنا بنگر
به انصاف حیا تا پرده روی حسد بندی
به آن  چشمی که خود را دیده باشی سوی ما بنگر
ز ساز رفتن است آماده همچون شمع اجزایت
سراپای خود ای غافل به چشم نقش پا بنگر
اثرهای مروت از سیه چشمان مجو بیدل
وفا کن پیشه و زین قوم  آیین جفا بنگر

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
به خود آنقدر کر و فر مچین که ببنددت پی کین کمر
حذر از بلندی دامنی که  گران  کند ته چین  کمر
ز پیام نشیه عز و شان به دماغ سفله فسون مخوان
که مباد چون خط  کهکشان فکند به چرخ برین  کمر
بگذار کوشش حرص دون ته قبر زنده فرورود
تو به سنگ نقب هوس مزن پی نام نقش نگین  کمر
ز قبول خدمت ناکسان خجل است فطرت محرمان
نبری به حکم جنون  گمان  که  کند طواف سرین  کمر
همه بسته اند میان دل به هوای سیم و خیال زر
تو ببند سبحه صفت همان به ره اطاعت دین کمر
به حضور معبد ما و من نرسید هیچکس از عدم
که نبست سجده هستی اش به میان ز خط جبین  کمر
که دوید در پی جستجو که نبرد ره به وصال او
چه  گمان ره طلب تو زد که نبسته ای به یقین  کمر
چو سحر فسرده نفس نه ای  ز گذشتن این همه پس نه ای
تو گران رکاب هوس نه ای  مگشا به خانه زین  کمر
به مآل شوکت سرکشان بگشود چشم تو نیستان
که به خاک تیره در این چمن چقدر نهفته زمین کمر
ز غرور شمع و تعینش همه وقت می رسد این نوا
که علم به سر کش و ناز کن به همین کلاه و همین کمر
ز حباب و موج و مثالشان سبقی به بیدل ما رسان
که مدوز کینه خودسری به امید طاقت این کمر

وزن: مُتَفاعِلُنْ مُتَفاعِلُنْ مُتَفاعِلُنْ مُتَفاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: U U - U - | U U - U - | U U - U - | U U - U -
قد خمیده ندارد به غیر ناله حضور
که نیست خانه زنجیر بی صدا معمور
وجود عاریت آیینه دار تسلیم است
مخواه غیر خمیدن ز پیکر مزدور
محیط فال حبابی نزد ز هستی من
نماید آینه ام را مگر سراب از دور
به یاد جلوه قناعت  کن و فضول مباش
که سخت آینه سوز است حسن خلوت طور
نقاب معنی مطلوب از طلب واکرد
قدح دماندن خمیازه بر لب مخمور
شه سریر یقین شد کسی  که چون حلاج
فراشت از علم دار رایت منصور
در این جنون کده حیرت طراز عبرت هاست
کمال باقی یاران به دستگاه قصور
گزیر نیست به زیر فلک ز شادی و غم
به نوش و نیش مهیاست خانه زنبور
سفال خویش غنیمت شمر که مدت هاست
شکست چینی مو ریخت از سر فغفور
در آب ملک قناعت  که می خرند آنجا
غبار شوکت جم سرمه وار دیده مور
به چشم عبرت اگر بنگری نخواهی دید
ز جامه جز کفن از خانه ها به غیر قبور
اگر نه  کوری و غفلت فشرده مژگانت
گشاد چشم مدان جز تبسم لب  گور
گواه غفلت آفاق  کسب آگاهی است
همان  خوش است که  باشد به خواب دیده  کور
زبان ز حرف خطا محو کام به بیدل
به هرزه چند کشی دست از آستین شعور

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
نکرد ضبط نفس راز وحشتم مستور
چو بوی گل شدم آخر به خاموشی مشهور
ز جلوه تو چه گوید زبان حیرت من
که هست جوهر آیینه درسخن معذور
به یاد لعل تو شیرازه می توان بستن
چو غنچه دفتر خمیازه برلب مخمور
سر بریده نجوشد چرا ز پیکر شمع
به محفل تو که آیینه می دهد منصور
اگر رهی به ادبگاه درد دل می برد
شکست شیشه ما محتسب نداشت ضرور
ز ننگ زاهد ما بگذر ای برودت طبع
به حق ریش دوشاخی  که نیست کم ز سمور
خلاف قاعده اصل آفت انگیزست
حذر کنید ز آبی  که سرکشد ز تنور
به عالمی که زند موج شعله مجمر دل
ز چشمک شرری  بیش نیست آتش طور
ز صبح و شبنم این باغ چشم فیض مدار
مجو طراوت عیش از چکیدن ناسور
مروت است نگهبان عاجزان ورنه
کسی دیت ننماید طلب ز کشتن مور
غبار ذرگی آیینه دار منفعلی ست
چه ممکن است فلک  گشتنم  کند معذور
منی به جلوه رساندم  که در تویی  گم شد
نداشت آینه عجز بیش از این مقدور
به جام خنده گل مست عشرتی بیدل
نرفته ای به خیال تبسم لب گور

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
حکم دل دارد ز همواری سر و روی  گهر
جز به روی خود نغلتیده ست پهلوی گهر
خواه دنیا خواه عقباگرد بیتاب دل است
بحر و ساحل ریشه گیر از تخم خودروی  گهر
ذوق جمعیت جهانی را به شور آورده است
در دماغ بحر افتاد ازکجا بوی گهر
خاک افسردن به فرق اعتبار خودسری
قطره بار دل کشد تاکی به نیروی گهر
آبرو دست از تلاش  کار دنیا شستن است
خاک ساحل باش ای نامحرم خوی گهر
مدعا زین جستجو افسردن است آگاه باش
هرکجا موجی ست از خود می رود سوی  گهر
خفت اهل وقار از بی تمیزیها مخواه
قطره را نتوان نشاندن در ترازوی گهر
موج استغناست خشکی در قناعتگاه فقر
بی نمی در طبع ما آبی ست از جوی گهر
کس به آسانی نداد آرایش اقبال ناز
موج چوگانها شکست از بردن گوی گهر
فکر خویش آن نیست کز دل رفع ننمایی دویی
فرق نتوان یافت از سر تا به زانوی گهر
غازه اقبال من خاک ره فقر است و بس
بیدل از گرد یتیمی شسته ام روی  گهر

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
به صفحه ای  که حدیث جنون  کنم تحریر
ز سطر ناله تراود چو شیون از زنجیر
چه ممکن است در این انجمن نهان ماند
سیاه بختی عاشق چو مو به  کاسه شیر
خرابه دل محزون بینوایان را
به جز غبار تمنا که می کند تعمیر
بهار هستی اگر این بود خوشا رنگی
که صرف  کرد سپهرش به پرده تصویر
ز دست اهل عدم هرچه آید اعجاز است
به خدمتم نپذیرند اگرکنم تقصیر
شرارکاغذم از آه من  حذر مکنید
که هم به خود زنم آتش اگرکنم تاثیر
گرفتم اینکه در این دشت بی نشان مقصد
به منزلی نرسیدی سراغ آبله  گیر
سواد نسخه ما سخت مبهم افتاده ست
خیال حیرت آیینه می کند تحریر
نگشت سعی امل سد راه وحشت عمر
به پای شعله نشد موج خار و خس زنجیر
زمین طینت ما نیست  کینه خیز نفاق
به آب  آتش یاقوت  کرده اند خمیر
به خود ستم مکن ای ظالم حسد بنیاد
که هست یکسر پیکان همیشه در دل تیر
حذر ز زمزمه عندلیب ما بیدل
که اخگرست به منقار ما چوآتشگیر

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
زهی ز روی تو آیینه آفتاب میر
نگه به سیر جبین تو موج ساغر شیر
به عالمی که تویی نارساست کوششها
وگرنه ناله عاشق نمی کند تقصیر
بیاض شعر به توفان رود چو کاغذ باد
ز وصف زلف تو گر مصرعی کنم تحریر
ز حال ما به تغافل گذشتن آسان نیست
چو آب آینه داریم خاک دامنگیر
سپند نیم نفس بال اختیار نداشت
که بست محمل پرواز ما به دوش صفیر
ز چشم اهل تحیر نشان اشک مخواه
که کس گلاب نمی گیرد از گل تصویر
به زندگی چو نفس بی تلاش نتوان زیست
هوای راحت اگر افشرد دماغ  بمیر
بجاست با همه وحشت تعلق اوهام
نشد به ناله میسر گسستن زنجیر
به اشک و آه که جز دام ناامیدی نیست
چو شمع چند کنم رنگ رفته را تسخیر
فغان که بسمل محروم من به رنگ شرار
نبرد ذوق تپیدن به فرصت یک تیر
به خاک ریخت فلک بال طاقتم بیدل
به حکم هفت کمان تا کجا پرد یک تیر

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
غبار فرصت از این خاکدان وهم مگیر
که پیرگشت سحرتا دهن گشود به شیر
امل به صبح قیامت رساند گرد نفس
گذشت فرصت تقدیمت آن سوی تاخیر
همین کشاکش اوهام تا ابد باقی ست
فنا بجاست توخواهی بزی و خواه بمیر
در این چمن نفسی می کشیم و می گذربم
گمان مبر به کمانخانه آرمیدن تیر
نفس درازی اظهار جرأت آهنگ است
به سرمه تا نرسد ناله  عذر ما بپذیر
هنوز دامن صحرا ز گردباد پر است
غبار عالم دیوانه نیست بی زنجیر
در این ستمکده سود و زیان من این است
که از شکستن دل ناله می کنم تعمیر
سیاه بختی ام آرایشی نمی خواهد
ز خاک پیرهن سایه را بس است عبیر
صفای دل به نفس عمرهاست می بازم
چو صبح آینه در زنگ می کنم شبگیر
به ناتوانی من یاس می خورد سوگند
که ناله ای نکشیدم چو خامه تصویر
ز ساز عجز به هرجا نفس زدم بیدل
به قدر جوهر آیینه شد بلند صفیر

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
نه غنچه عافیت افسون  نه  گل بقا تأثیر
جهان رنگ  شکست  که می کند تعمیر
نشد ز عالم و جاهل جز اینقدر معلوم
که آن به خواب فتاد آن دگر پی تعبیر
گرفتم اوج پر است اعتبار عنقایت
به نارسایی بال مگس  کلاغ مگیر
نفس مسوز به آرایش بساط جنون
بس است آبله فانوس خانه زنجیر
به تیغ هم نشود باز عقده  گرداب
به موج خون مکن ای بحر ناخن تدبیر
به شرم کوش که بنیاد حسن خوبان را
گرفته اند در آب گهر گل تعمیر
دلیل عبرت ما نیست غیر آ گاهی
گشاد دام نگاه است وحشت نخجیر
نیافتیم در این  کارگاه فقر و غنا
کم احتیاجی خود جز کفایت تقدیر
چه ممکن است  که ما را ز یأس وانخرد
به قحط  سال ترحم ذخیره تقصیر
زمان فرصت دیدار سخت موهوم است
به سایه مژه نظاره می کند شبگیر
ز تیغ حادثه پروا نمی کند بیدل
کسی که برتن او جوشن است نقش حصیر

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
خیال زلف  که واکرد راه در زنجیر
که عجز ناله ما کنده چاه در زنجیر
به محفل تو که غیرت ادب پرست حیاست
ز جوهر آینه دارد نگاه در زنجیر
چو نرگس تو که مژگان  کمند آفت اوست
کسی ندید بلای سیاه در زنجیر
شبی  که موج  سرشکم به قلب چرخ  زند
برد تپیدن سیاره راه در زنجیر
ز بسکه حلقه داغم به دل هجوم آورد
تپش به دام وطن  کرد آه در زنجیر
به هر شکن  که ز گیسوی یار می بینم
نشسته است دلی بیگناه در زنجیر
نفس نجسته ز دل صورخیز حسرتهاست
صداکه دید به این دستگاه در زنجیر
به دور خط تو آزادگی چه امکان است
شکسته است دو عالم نگاه در زنجیر
به دستگاه سپهرم فریب نتوان داد
شکست ناله مجنون  کلاه در زنجیر
چو موج  آینه مستی ات گرفتاری ست
ز خود نجسته رهایی مخواه در زنجیر
ز ریشه دم تسلیم می تپد بیدل
نهال  گلشن ما تا گیاه در زنجیر

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
دل از فسون تعلق نگاه در زنجیر
چو موج چند توان رفت راه در زنجیر
امل به طبع نفس صبح محشری دارد
هنوز ربشه نهفته ست آه در زنجیر
چه ممکن است ز سودای طره ات رستن
نشسته ایم به روز سیاه در زنجیر
به ساز زندگی آزادگی نیاید راست
کسی چه عرض دهد دستگاه در زنجیر
به هر صفت که تامل کنی گرفتاری ست
تو خواه محو خرد باش و خواه در زنجیر
به جرم زندگی است این که می برند به سر
گداز دلق و شه از حب جاه در زنجیر
چو بخت  یار نباشد به جهد نتوان کرد
ز حلقه های مرصع کلاه در زنجیر
نشانده ام به سر انتظار جنون
هزار چشم تهی از نگاه در زنجیر
هجوم ناله ام  از راحتم مگو بید ل
کشیده ام نفسی گاهگاه در زنجیر

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
این بحر را یک آینه دشت سراب  گیر
گر تشنه ای چو آبله از خویش آب  گیر
بنیاد چشم در گذر سیل نیستی ست
خواهی عمارتش کن و خواهی خراب  گیر
گر زندگی همین نظری بازکردن ست
رو بر در عدم زن و چشمی به خواب  گیر
این استقامتی  که تو بر خویش چیده ای
چون اشک بر سر مژه پا در رکاب  گیر
گلچینی خیال به امید واگذار
چون یأس از گداز دو عالم گلاب  گیر
ممنون چرخ سفله شدن سخت خجلت است
تا از اثر تهی ست دعا مستجاب گیر
کیفیتی به نشیه عرفان نمی رسد
چشمی به خویش واکن و جام شراب  گیر
در خاک هم ز معنی خود بی خبر مباش
از هر نشان پا نقط انتخاب  گیر
سیلاب خوش عمارت ویرانه می کند
ای چشم تر تو هم گل ما را در آب گیر
جز چاک دل نشیمن عنقای عشق نیست
چون صبح سازکن قفس و آفتاب گیر
عالم تمام  خانه زین اعتبار کن
یعنی قدم به هرچه گذاری رکاب گیر
خاموشیت نظر به یقین بازکردن ست
آیینه ای به ضبط نفس چون حباب گیر
قاصد سوادنامه عشاق نیستی ست
بردار مشت خاک ز راه و جواب گیر
بی دردی از خیانت اعمال رنگ کیست
از هر نفس که ناله ندارد حساب گیر
از نسیه فیض نقد نبرده ست هیچکس
بیدل تو می خور و دل زاهد کباب  گیر

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
ای قاصد تحقیق ز تسلیم مددگیر
هر چند رهت تا سر زانوست بلد گیر
فرصت اثر کاغذ آتش زده دارد
چشمی به خیال آب ده و عمر ابد گیر
پس از توگذشته ست غبار رم فرصت
زین مد امل آب به غربال و سبد گیر
بی مغزی از این بحر فتاده ست به ساحل
گیرم  گهرت آینه پرداخت ز بد گیر
خلقی به غبار هوس پوچ نفس سوخت
چندی تو هم از وهم پی جان و جسد گیر
قدرت به جز اخلاق ز مردان نپسندد
گیرایی اگر دست دهد ترک حسد گیر
گرتربیت خلق بد و نیک ضروری است
چون زر سر بیمغز خران زیر لگد گیر
ناموس غنا درگروکسوت فقرست
گر آب رخ آینه خواهی به نمد گیر
کارت به خود افتاده  چه دنیا و چه عقبا
هرگاه قبول خودی اینها همه رد گیر
جز ذات احد نیست  چه تشبیه و چه تنزیه
خواهی صنم ایجاد کن و خواه صمد گیر
بیدل غم آوارگی دیر و حرم چند
آن راه  که دور از بر خویش است بلد گیر

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
در عشق زپرواز نفس آینه برگیر
هرچند رهت قطع شود باز ز سر گیر
تا کی چو گهر در گره قطره فسردن
توفان شو و آفاق به یک دیده تر گیر
در ملک شهادت دیت است آنچه بیابند
ای ناله تو هم خون شو و دامان اثر گیر
خودداری و اندیشه دیدار خیالست
دل را به تپش آب کن و آینه برگیر
تا چند زبان  گرم  کند مجلس لافت
ای شعله دمی با نفس سوخته برگیر
آیینه اسرار دو عالم دل جمعست
سر وقت  گریبان  کن و دریا به  گهر گیر
حیرت خبر از زشتی آفاق ندارد
آیینه شو و هرچه بود عیب هنر گیر
پروانه دیدار نفس سوختگانند
من رفته ام از خویش ز آیینه خبر گیر
بر باد دهد تا کی ات این هرزه  نگاهی
خود را دمی از بستن مژگان ته پر گیر
بیدل نفسی چند چو مزدور حبابت
از بار نفس چاره محال است به سر گیر

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
دل بیضه طاووس خیال است به برگیر
یعنی نفسی چند توهم درته پرگیر
این صبح امیدی که طرب مایه هستی ست
بادی به قفس فرض کن آهی به جگرگیر
اقبال به آتش همه یاس است ندامت
گرتاج به فرق تونهد دست به سرگیر
در محفل هستی منشین محو اقامت
خمیازه بهار است نفس  جام سحرگیر
آسودگی دهرکمینگاه تپشهاست
هر سنگ  که بینی پرپرواز شررگیر
رنگ دو جهان ریخته اند از تپش دل
بر هرچه زنی دست همان موج  گهر گیر
مزد طلب اهل وفا وقف تلف نیست
ای شمع زآتش پر پروانه به زرگیر
امید به کوی تو همین خاک نشین است
گوهر سر مویم ره صحرای دگرگیر
حرفی ننوشتم که دلی خون نشد آنجا
از نامه من در پر طاووس خبر گیر
بیحاصلی است آنچه ز اسباب جنون نیست
دستی  که نیابی به  گریبان به  کمرگیر
بیدل به ره عشق ز منزل اثری نیست
تا آبله ای  گر برسی مفت سفر گیر

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
زین بحر بیکران کم هر اعتبار گیر
موج  گهر شو و سر خود در کنار گیر
الفت پرست کنج دلی  اضطراب چیست
رخت نفس در آینه داری قرار گیر
مردان به احتیاط به امن آرمیده اند
چندان که  گرد خویش برآیی حصارگیر
دانا ستم کمینی خفت نمی کشد
برخاستن ز صحبت دونان وقار گیر
وصل هوس کرای تمنا نمی کند
این بوالفضول ترک ره انتظارگیر
نقش خیال پرده اعیان نهفته نیست
راز نهان آینه ها آشکار گیر
نتوان نگاشت سر خط عبرت به هر مدار
برخیز دوده ای ز چراغ مزارگیر
این است اگر فسون هوس بعد مرگ هم
بار نفس چو صبح به دوش غبار گیر
تا خاک  گشتن آب ز گوهر نمی رود
ای شرم  کوش دامن دل استوار گیر
هرچند کار چشم نمی آید از زبان
ای لب تو احولی کن و نامش دوبارگیر
مشتی غبار خود ز خیالش به باد ده
طاووس شو فضای جهان در بهار گیر
دل چون امام سبحه اگر بفشرد قدم
بیدل ه یک پیاده ره صد سوارگیر

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
هستی چو صبح قابل ضبط نفس مگیر
پرواز پرگشاست  تو چاک قفس مگیر
تسلیم باش  با غم خیر و شرت چکار
خود را به  کار عشق فضول و هوس مگیر
لذت  پرست مایده فضل بودن است
سلوی و من از آیه سیر و عدس مگیر
بی انتظار در حق نعمت ستم مکن
یعنی تمتع از ثمر زودرس مگیر
تمکین خرام قافله اعتبار باش
دل برهوا منه  پی صورت جرس مگیر
ترسم به خود ز ننگ  گرفتن فرو روی
زنهار از طمع چو نگین نام کس مگیر
در پله ترازوی انصاف میل نیست
ای نوبهار عدل  کم خار و خس مگیر
آیینه پایمال تغافل  قیامت است
تمثال از حضور تو داریم پس مگیر
عنقا هزار رنگ پرافشان قدرت است
گر محرمی  کلاغ به بال مگس مگیر
بیدل به این  کدورت اگر ساز زندگیست
آیینه  گر شوی سر راه نفس مگیر

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
همنشین با من ز تشویش هوسها کین مگیر
خوابم از سر می برد نام پر بالین مگیر
کاروان صبح و سامان توقف خفته است
بار بر دوش دل از ضبط نفس سنگین مگیر
مشت خاکت از فسردن بر زمین جا تنگ  کرد
ای  گران جان اینقدرها دامن تمکین مگیر
حیف می آید به فکر یاد من دل بستنت
این خیال مبتذل را قابل تضمین مگیر
بر گشاد چشم  موقوف  است تسخیر جهان
طول و عرض دهر بیش از یک مژه تخمین مگیر
دستگاه عالم اسباب وحشت پرور است
زین بلندیهای دامن جز غبار چین مگیر
پرفشان رنگی به دست اختیارت داده اند
صید اگر خواهی به  جز پرواز از این  شاهین مگیر
عالمی پا در رکاب وهم عبرت خانه ای است
ای بهار آگهی رنگ از حنای زین مگیر
ای بسا خاکی  که از برداشتن بر باد رفت
دست معذوری اگر گیری به این آیین مگیر
بی تکلف تابع اطوار خودبینان مباش
آینه هرچند دل باشد مبین  مگزین  مگیر
از نفاق دوستان بیدل اگر رنجت رسد
تا توانی ترک صحبتها گرفتن  کین مگیر

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
به عجز کوش و تک و تاز دیگر آسان  گیر
به رنگ آبله چندی زمین به دندان گیر
به سربلندی اقبال اعتبار مناز
چو شمع تا ته پا عالم گریبان گیر
به دست طاقت اگر اختیار گیرا نیست
عصا ز کف مفکن دست ناتوانان گیر
به عالم  کرم آداب جود بسیار است
وضوکن از عرق آنگاه نام احسان گیر
شکست دل ز بنای امید خلق نرفت
عمارتی که به این رونق است ویران گیر
برون نقش قدم   گردی از تسلی نیست
سراغ مقصد تسلیم خاکساران گیر
به عرض شیشه افلاک و نقش پرده خاک
قدت دمی که خم آورد طاق نسیان گیر
کمینگران طلب بوی یار در نظرند
رفیق منتظران باش و راه کنعان گیر
دلیل مقصد اگر رفت و آمد نفس است
ز فرق تا قدم خود کف پشیمان گیر
به دستگاه دل جمع هیچ صحرا نیست
چو جیب غنچه به یک چین هزار دامان گیر
نگاه وارت اگر ذوق عافیت باشد
وطن میانه دیوارهای مژگان گیر
حضور غیبت یاران یقین نشد بیدل
جز اینقدر که لگد افکنند و دندان گیر

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
مژگان  گشا جهان ته بال نگاه  گیر
صیدت به زیر پاست ز شاهین  کلاه  گیر
بال هما ز شش جهتم سایه افکن است
اقبال  گو کلاغ به بخت سیاه  گیر
ای غره تمیز وبال جهان تویی
آیینه بشکن و همه را بیگناه  گیر
آغوش بیخودی خط پرگار راحت است
رنگ به  گردش آمده ای را پناه  گیر
با دل چه الفت است نفس را در این مقام
منزل نشسته باش  تو برخیز و راه گیر
آخر تو از حباب تنک مایه تر نه ای
خود را دمی عرق  کن و بر روی راه  گیر
آه از بلند ربختن شمع هستی ات
چندان که سر فراخته ای عمق چاه  گیر
آن سوی عالم اند و به پیشت نشسته اند
در خانه های چشم سراغ نگاه  گیر
ای باغبان خمار عدم تا کجا کشیم
ما را به سایه مژه های  گیاه گیر
آیینه تامل موج گهر حیاست
گر نظم ما به سکته زنی عذرخواه  گیر
بیدل شباب رفته به عبرت مقابل است
در سجده نیز قد دوتا را گواه  گیر

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
درس هستی فکر تکراری ندارد خوانده  گیر
ای فضول مکتب رنگ این ورق گردانده گیر
آنقدرها نیست بار الفت این کاروان
دامنت گرد نفس دارد چو صبح افشانده گیر
جزکف بی مغز از این دریا نمی آید برون
ای گهر مشتاق  دیگی از هوس جوشانده گیر
رنگ پروازت چو شمع آغوش پیداکرده ست
با وداع خویش این کر و فر از خود رانده گیر
ای جنون چندین غبارکر و فر دادی به باد
خاک بنیاد مرا هم یک دو دم شورانده گیر
خلقی از رسوایی هستی نظر پوشید و رفت
بر سر این عیب مژگانی تو هم پوشانده  گیر
دامن خاکست آخر مقصد سعی غبار
گر همه فکرت فلک تازست بر جا مانده گیر
در نگینها اعتبار نام جز پرواز نیست
نقش خود هرجا نشاندی همچنان بنشانده گیر
بی تامل هرچه گویی نیست شایان اثر
تیغ حکمی  گر ببازی اندکی خوابانده  گیر
ای غرور اندیشه بر وهم جهانگیری مناز
قدرتی  گر هست دست بید ل وامانده  گیر

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
به  کنج زانوی تسلیم طرح امن انداز
در آب آینه  موجیست بی نشیب و فراز
به پرده تو ز ساز عدم نوایی هست
که هر نفس زدنت سرمه می دهد آواز
در این هوسکده جهدی که بی نشان گردی
بس است آینه ات را همین قدر پرداز
گذشت فرصت و دل وانشد کسی چه کند
گشاد عقده بی رشته گسسته است دراز
غبار ما چو سحر سینه چاک می گذرد
که سر به سجده نبردیم و رفت وقت نماز
چو غنچه پرده در رنگ و بو خودآرایی ست
اگر تو گل نکنی نیست هیچ کس غماز
ز جیب و دامن خویشت اگر خبر باشد
بلند و پست تویی سر به هیچ جا مفراز
به ملک عشق ندارد تفاوت اقبال
کله شکستن محمود و چین زلف ایاز
فضای دشت و در آیینه خانه است ای صبح
تبسمی  کن و بر صنعت بهار بناز
نسیم  کوی فنا مژده چه عافیت است
که می رود شرر کاغذ این قدر گلباز
اگر دماغ هوس ذوق خودسری دارد
بس است چون پر رنگت شکستگی پرواز
فغان  که شمع صفت زین بهار نومیدی
ندید کس  گل انجام بر سر آغاز
به هرچه وانگری عالم  گرفتاری ا ست
ز دام و دانه مگو عمر زلف یار دراز
چه لمعه داشت فروغ جمال او بیدل
که هرکجا نگهی بود کرد با مژه ساز

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
جراءت پیریم این بس  که به چندین تک وتاز
قدم عجز رساندم به سر عمر دراز
کاش بیفکر سحر قطع شود فرصت شمع
وهم انجام گدازی ست به طبع آغاز
فرصت  از کف  ندهی تا نشوی  داغ فسوس
قاصد ملک عدم نامه نمی آرد باز
رحمت از شوخی ابرام تقاضاست بری
آن در باز که بر روی  کسی نیست فراز
نفس کافر نشد آگاه ز اقبال سجود
کله ناز خمی داشت به محراب نماز
بر که نالیم ز محرومی و بیباکی طبع
همه بودیم ز توفیق ادب محرم راز
شور اغراض جهان برد خموشی ز عدم
سرمه در کوه نماند از تک و تاز آواز
حسن و عشق انجمن رونق اسرار همند
بی نیاز است  نیاز آور و بر خویش بناز
پیش از ایجاد ز تشویش تعین رستیم
در دل بیضه شکستیم دماغ پرواز
نشیه فیض رباضت نتوان سهل شمرد
ای بسا سنگ که مینا شد از اقبال  گداز
فکر جمعیت دل کوتهی همت بود
عقده تا باز نشد رشته نگردید دراز
نشدم محرم انجام رعونت بیدل
شمع هرچند به من گفت  که  گردن مفراز

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
از جیب هزار آینه سر بر زده ای باز
ای گل ز چه رنگ این همه ساغر زده ای باز
تمثال چه خون می چکد از آینه امروز
نیش مژه ای بر رگ جوهر زده ای باز
در خلوت شرمت اثر ضبط تبسم
قفلی ست که بر حقه گوهر زده ای باز
افروخته ای چهره ز تاب عرق شرم
در کلبه ما آتش دیگر زده ای باز
مجروح وفا بی اثر زخم  شهید است
کم بود تغافل که تو خنجر زده ای باز
ای خط  ادبی کن  مشکن خاطر رنگش
زین شوخ  زبانی به چه رو سر زده ای باز
با تیره دلی  کس نشود محرم چشمش
ای سرمه چرا حلقه بر این در زده ای باز
احرام گلستان تماشای که داری
ای دیده به حیرت مژه ای بر زده ای باز
خون  کرد دلت سعی فسردن  چه جنون است
خاکی و به آرایش بستر زده ای باز
بیدل چه خیال است در این راه نلغزی
اشکی و قدم بر مژه تر زده ای باز

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
جامی مگر از بزم حیا در زده ای باز
کاتش به دل شیشه و ساغر زده ای باز
آن زلف پریشان زده ای شانه ندانم
بر دفتر دلها ز چه مسطر زده ا ی باز
برگوشه دستار تو آن لاله سیراب
لخت جگر کیست  که بر سر زده ای باز
ای ساغر تبخاله از این تشنه سلامی
خوش خیمه بر آن چشمه  کوثر زده ای باز
مخموری و مستی همه فرش است به راهت
چون چشم خود امروز چه ساغر زده ای باز
ابر چه بهار است که بر بسمل نازت
تیغ مژه با برق برابر زده ای باز
هشدار که پرواز غرورت نرباید
دل بیضه وهم است و ته پر زده ای باز
برهستی موهوم مچین خجلت تحقیق
بر کشتی درویش چه لنگر زده ای باز
از خاک دمیدن به قبا صرفه ندارد
ای گل زگریبان که سر برزده ای باز
بیدل ز فروغ  گهر نظم جهانتاب
دامن به چراغ مه و اختر زده ای باز

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -