cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
المنه لله که به  اقبال خداوند
شادند چه بیگانه و چه خویش و چه پیوند
المنه لله که مرا زهره آن است
کایم گه و بیگاه به نزدیک خداوند
المنه لله  که هم آخر ببر آمد
تخمی که نظام الدین از صبر پراکند
المنه لله که قوام الدین در خلد
شادست که دارد چو نظام الدین فرزند
اولاد قوام الدین در باغ وزارت
سروان بلندند و درختان برومند
بیگانه درختی  که از آن باغ سرافراشت
گردونش به دست اجل از پای درافکند
بارید برو صاعقه ای کز در زنگان
پایش به دروگرد رسید و به نهاوند
آویخت به  دام اندر اگر دام همی ساخت
وافتاد به  چاه اندر اگر چاه همی کند
افسانه شد آن مرد معوق که ازو بود
بر کار همه خلق فتاده گره و بند
ناچیز شد آن عود مطرا که ازو بود
در دولت و ملت بدل بوی شماگند
سرتاسر این قصه همه حکمت و پندست
تا حشرکفایت کند این موعظه و پند
ای بار خدایی که نداری ز خلایق
در بار خدایی و خداوندی مانند
گردون نشناسد که قیاس خردت چون
ایام نداند که شمار هنرت چند
کردست قضا با تو به بیروزی پیمان
خوردست قدر با تو به بهروزی سوگند
سلطان به تو شادست و برادر به تو خرم
لشکر ز تو خشنود و رعیت به تو خرسند
بر درگه میمون تو صد بنده فزونند
کافی تر از آن خواجه که بودست به میمند
گر حاجب تو حمله برد بر لب جیحون
ور چاوش تو خیمه زند بر در بیکند
از بس فزع و بیم نیابند به شب خواب
خانان و تکینان به بخارا و سمرقند
در بتکده گر دفتر مدح تو بخوانند
بیزار شود هیربد از زند و ز پازند
آری چو سخنهای حقیقی شنود مرد
درگوش نگیرد سخن یاوه و ترفند
ای عمر تو چندانکه چو گیرند شمارش
عشری بود از صد یک آن هشت صد واند
تا دست و دلم حادثه غارت و تاراج
از مال تهی کرد و ز دینار بیاگند
حقا که چنان است ز گرمی جگر من
کاورا نه تباشیر کند سود و نه ریوند
گر خار حوادث جگر بنده بخارید
ور زهر چشانید مراگردون یک چند
چون طلعت تو دیدم و لفظ تو شنیدم
آن خار همه گل شد و آن زهر همه قند
تا در حد و در ناحیت شام و قهستان
معروف بود رود فرات و که الوند
تا در کشد ابری که ز بلغار درآید
کرباس منیر به سرکوه دماوند
در ملک همی بخش و همی  گیر و همی دار
در صدر همی بال و همی ناز و همی خند
نیک است همه حال تو جز نیکی مستان
خوب است همه حال تو جز خوبی مپسند
در پای عدو دست اجل بند نهادست
شادی کن و می خواه ز دست بت دلبند
تا مطرب و قوال ز بهر تو بگویند
ای جان همه عالم با جان تو پیوند

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
ماه من جزع مرا بر زر عقیق افشان کند
چون به  زیر لعل مروارید را پنهان کند
سازد از زلف و زنخ هر ساعتی چوگان و گوی
تا دل و پشت مرا چون  گوی و چون چوگان کند
چون بتابد زلف او بر عارضش گویی همی
بر مه روشن شب تاریک مشک افشان کند
گر نیارد کرد جولان بر مه تابنده شب
پس چرا زلفش همی بر عارضش جولان  کند
گرچه از هجران او دشوارگردد کار من
وصل او بر من همه دشوارها آسان  کند
ور مرا دردی دهد زنجیر عنبر بار او
لعل  شکر بار او آن درد را درمان  کند
عشق او قصد دلم کرد و نگشتم زو جدا
هم نگردم زو جدا گر نیز قصد جان  کند
حاش لله عشق را بر جان نباشد هیچ دست
خاصه بر جان  کسی کاو خدمت سلطان کند
سید شاهان ملکشاه آن جهانداری که چرخ
نام او برنامه دولت همی عنوان کند
راست گر گویی قیاس مه کند بر آفتاب
هرکه با عدلش قیاس عدل نوشروان کند
خنده تیغش سبب شد گریه بدخواه را
چون بخندد تیغ او بدخواه راگریان کند
خدمتش چون طاعت یزدان به ما بر واجب است
هرکه این خدمت کند هم طاعت یزدان کند
جان و دل بی شکر و مدح او مدار از بهر آنک
شکر و مدحش جان و دل پرعقل و پر ایمان  کند
هر که او مومن بود مدحش شفای دل کند
هرکه او عاقل بود شکرش غذای جان  کند
بندگان در خدمت او چون خداوندان شوند
از بس اکرام و خداوندی که با ایشان کند
خدمت او از میان جان  کند هر بنده ای
وان که باشد دشمنش هم از بن دندان کند
خسروا هر کس که نصرت جوید از پیکار تو
زخم پیکار تو نصرت را بر او خذلان  کند
وان که از بهر زیادت بر تو پیمان بشکند
عکس تیغ تو زیادت را برو نقصان کند
هرچه آبادست بر روی زمین از عدل توست
وانچه ویران است هم عدل تو آبادان کند
وان کجا دشمن کند آباد و بنشیند درو
یا بسوزد آتش خشم تو یا ویران  کند
چنبر گر ون به فرمان تو باد از بهر آنک
تا بگردد چنبر او هر چه خواهی آن کند

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
این شوخ سواران  که دل خلق ستانند
گویی ز که زادند و بخوبی به که مانند
ترکند به اصل اندرو شک نیست ولیکن
از خوبی و زیبایی خورشید زمانند
میران سپاهند و عروسان وثاقند
گردان جهانند و هژبران دمانند
مشکین خط و شیرین سخن و غالیه زلفند
سیمین بر و زرین کمر و موی میانند
شیرند به زور و به  هنر گرچه غزالند
پیرند به عقل و به خرد گرچه جوانند
کی  گویم حاشا که چو ماهند و چو سروند
والله که به مطلق نه چنین و نه چنانند
سروند ولیکن همه چون بدر منیرند
ماهند ولیکن همه چون سرو روانند
چون راحت روحند چو با ساغر راحند
چون حصن حصینند چو بر پشت حصانند
پدرام تر و خوبتر از سرو بهارند
بی شرم تر و سوخ تر از باد خزانند
مانند تذروند چو با جام شرابند
مانند هژبرند چو با تیغ و سنانند
از خشم و رضا همچو زمینند و زمانند
وز نطق و دهن همچو یقینند و گمانند
شیرند به بیشه در چون تیغ گذارند
ماهند به گردون بر چون اسب دوانند
در معرکه سوزنده تر از نار جحیمند
در مجلس سازنده تر از حور جنانند
زان بابت روحندکه بایسته چو عمرند
زان مایه عمرند که شایسته چو جانند
جز برگل وبر لاله همی مشک نریزند
جزبر دل وبر دیده همی آب نرانند
در باده چو خورشیدی یا آب حیاتند
در باره چو طاوسی یا کوه گرانند
درخنده چو یاقوت معصفر بگشایند
وز گرد چو زنجیر معنبر بفشانند
صد سنبله از سنبل بر لاله نگارند
سی کوکبه ازکوکب بر ماه نشانند
چون سیم همه پاک تن و پاک جبینند
چون سنگ همه سخت دل و سخت کمانند
با قرطه رومی همه چون بدر منیرند
بر مرکب تازی همه چون باد وزانند
مانند سهیل یمن و آتش برقند
چون با قدح و باده و با تیغ یمانند
بی عطر همه مشک خط و مشک عذارند
بی خشم همه تنگ دل و تنگ دهانند
چون غالیه دانست دهانشان و همه سال
در غالیه گون تاب سر زلف نهانند
مالند چرا غالیه بر رخ  که همه خود
بی غالیه با غالیه و غالیه دانند
با جام و قدح بابت بوسند و کنارند
با کفش وکمر بابت خوفند و امانند
از جعد و قفا همچو ظلامند و ضیاء اند
از زر و قبا همچو بهارند و خزانند
شاهان جهان در کفشان جمله اسیرند
شیران عرین با دلشان جمله عرانند
در رزم به جز تیغ زدن رای نبینند
در بزم به جز دل ستدن  کار ندانند
ماننده ایشان که بود در همه عالم
کاندر دو جهان مایه سودند و زیانند
هرگاه  کز ایشان صنمی بینم با خویش
گویم خنک آنراکه چنین نوش لبانند
این مذهب آنهاست که این سیمبران را
ایشان به  زر و سیم خریدن بتوانند
بادا همه را جمله فدا جان و روانم
کایشان همه خود جمله مرا جان و روانند
ترکان به بها گرچه  گرانند و همه کس
در حسرت ایشان چو منی دایم از آنند
ارجو که به اقبال خداوند بیابم
ز اینان صنمی  گر به بها نیک  گرانند
سلطان جهان خسرو گیتی که غلامش
از محتشمی هر یک چون قیصر و خانند
آن شاه که اندر حال آیند به خدمت
شاهان و خدیوان که در اطراف جهانند
آنان که به تیر از شب ظلمت بربایند
و آنان که به تیغ از مه  گرزن بستانند
چون رایت منجوق ملکشاه ببینند
چون نامه طغرای ملکشاه بخوانند
تسبیح ملک بر دل ز ایزد بپذیرند
تا نام ملکشاه حو تسبیح بخوانند

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
بتان چین و ختن سروران درگاهند
سزای تاج و سریرند و درخور گاهند
مبارزان مصاف و یلان رزم  گهند
دلاوران سپاه و سران درگاهند
همه به خیل ختن بر ز دلبری میرند
همه به لشکر چین بر ز نیکوی شاهند
اگر ز قامت ایشان خبر دهم  سروند
وگر ز طلعت ایشان نشان دهم  ماهند
چو سرو در چمن اندر میان میدانند
جو ماه بر فلک اندر میان خرگاهند
به روز جنگ بداندیش را بد اندیشند
به روز صلح نکوخواه را نکو خواهند
چو روی حاسد خسرو به جعد پر شکنند
چو عمر دشمن دولت به زلف کوتاهند
به وقت ناز و لطف خوش لبند و خوش سخنند
به  گاه عهد و وفا یکدلند و یکراهند
به موکب اندر کشورستان و داد دهند
به مجلس اندر شادی فزا و غم  کاهند
همه نتیجه تأ یید و نصرت و ظفرند
همه نشانه اقبال و حشمت و جاهند
به جاه و حشمت ایشان ملوک را شرف است
که بندگان ملک بوعلی شرفشاهند
ستوده فخر معالی امیر عالی را
شهی  که از سپهش پنج تن چو پنجاهند
از آنکه جامه شیرانش موی روباه است
به پیش او همه شیران زبون چو روباهند
همی چو کوه نماید سمند باد تکش
ز باد کوه نمایش مخالفان کاهند
کند به آهن شمشیر جان از ایشان فرد
ز هول آهن او جفت ناله و آهند
مباد کس که به  راه خلاف او گذرد
که مرگ و محنت و ادبار هر سه در راهند
ز بیم آتش تیغش  که بر شود به فلک
ستارگان همه در برج خویش  گمراهند
ایا شهی که زاقبال تو به خلد برین
رسول و حیدر و طیار و جعفر آگاهند
تویی  که یوسف مصری به ملک عز امروز
مخالفان تو محبوس در بن چاهند
هر آن گروه که بودند همچو زر طلی
به درگه تو چو سیم نبهره درگاهند
کرام پیش تو هستند بنده وار مطیع
نه زیر جبر و تعدی و بند واکراهند
ز شبه عبهر چشمت خرد کند شبهی
اگر ملوک زمانه تو را ز اشباهند
دیار توست چو افواه و شیعت و خدمت
همه چو نطق پسندیده اندر افواهند
به آخر آمد شاها توقف حکما
همه به فر تو چون مه به نیمه ماهند
همیشه تا بود انباه عاقلان ز خرد
همه به قوت عقلی قرین انباهند
بقات باد و ز توکردگار راضی باد
که خسروان به کمال از رضای اللهند

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
ایا شهی  که چو تو کس ندید و کس نشنود
چو تو نباشد در عالم و نه هست و نه بود
کدام شاه تو را دید در میانه صدر
که بر بساط تو بوسه نداد و چهره نسود
هر آنکه تافت بر او آفتاب دولت تو
به زیر سایه اقبال تو فرو آسود
تویی که تیغ تو آن گوهر ستاره نمای
هزار روز به بدخواه تو ستاره نمود
تویی که دیده ز چشم عدو برون آری
به نوک نیزه سندان گداز زهرآلود
میان خنجر تو آتشی است کان آتش
همی زدوده اعدای تو برآرد دود
تن حسود تو را باد در ربود چو کاه
ز بس که بر سر خود باد را همی پیمود
خدایگانا بخشایش آر بر تن من
از آنکه رای تو بر صد هزار تن بخشود
چو زیر خاک نهان شد خلیل حضرت تو
میان جان من افروخت آتش نمرود
ز درد آنکه بپالود زیر خاک تنش
دلم چو خون شد و از دیدگان فرو پالود
رسید نوبت سرما و فصل گرما رفت
بکاست صبر من و سردی هوا بفزود
غنود دیده بلبل ز باد شهریور
ز شهریار چرا چشم من شبی نغنود
ربود حسرت و تیمار زاغ باد خزان
نسیم جود تو تیمار من چرا نربود
دروده  گشت زمین هرکجا و همت تو
نهال حسرت و بیماریم چرا ندرود
زدوده رنگ درختان سپهر آینه  گون
کمال عدل تو زنگ دلم چرا نزدود
غریب شهر توام بشنو از من این قصه
که مصطفی به کرم قصه غریب شنود
روم که گر نروم باشم اندرین هفته
به خون جمله خویشان خویشتن ماخوذ
رضای مادر و خشنودی پدر جویم
که درکتاب خود ایزد مرا چنین فرمود
اگر بزودی یابم ز شاه دستوری
شوند جمله ز من مادر و پدر خشنود
نگاه دار شها حق خدمت پدرم
که از کمال ارادت تو را به جان بستود
به حق خدمت برهانی و ارادت او
که شغل بنده بدین هفته برگذاری زود
همیشه تا که بود اختری جهان فرسا
همیشه تا که بود صورتی زمین فرسود
مخالفان تو را باد بی طرف همه غم
موافقان تو را باد بی زیان همه سود

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
اگر چه خرمی عالم از بهار بود
همیشه خرمی من ز روی یار بود
چو من به  خوبی و آرایش رخش نگرم
چه جای خوبی آرایش بهار بود
سرشک ابر اگر افزون بود به  وقت بهار
سرشک من بدل هر یکی هزار بود
اگر زآب بود بر هوا همیشه بخار
مرا ز عشق به  چشم اندرون بخار بود
بخار آب همه درفشان بود ز هوا
بخار عشق ز چشمم عقیق بار بود
کنار من ز عقیق آن زمان تهی گردد
که آن عقیق لبم در بر و کنار بود
ز بهر باغ نهم داغ عشق بر دل خویش
اگرچه صورت او باغ را نگار بود
به لاله زار شوم پیش لاله ناله کنم
اگرچورنگ رخش رنگ لاله زار بود
به جویبار شوم پیش سرو سجده  برم
اگرچه قامت او سرو جویبار بود
بنفشه گرچه بدیع است از او چه اندیشد
کسی که بسته آن زلف تابدار بود
وگرچه نرگس خوب است از او نیارد یاد
کسی  که فتنه آن چشم پرخمار بود
اگرچه عشق عظیم است از او ندارد باک
کسی که بنده درگاه شهریار بود
جلال دولت عالی که از جلالت او
همیشه قاعده دولت استوار بود
بزرگوار و عزیزست و قصد خدمت او
کسی  کند که عزیز و بزرگوار بود
هر آن مثال که از رسم او شود موجود
دلیل دولت و فهرست افتخار بود
هر آن مرادکه از رأی او شود حاصل
جمال عالم و تاریخ روزگار بود
خدای عرش چنین آفرید دولت او
که تا قیامت پیروز و کامکار بود
به باغ ملک درختی است رایتش که بر او
همیشه از ظفر و فتح برگ و بار بود
خجسته مرکب او ابر و باد را ماند
هر آنگهی  که شهنشه بر او سوار بود
به ابر ماند چون در صف نبرد بود
به باد ماند چون در تک شکار بود
ایا شهی که تویی اختیار خلق جهان
بود به فر تو هر شاه  کاختیار بود
عجب نباشد اگر بختیار خوانندت
چو اختیار بود مرد بختیار بود
کجا ستایش تو نیست نام ننگ بود
کجا پرستش تو نیست فخر عار بود
بلند بی  اثر نعمت تو پست بود
عزیز بی نظر همت تو خوار بود
تو آن شهی که تو را گرد مشرق و مغرب
مدار باشد تا چرخ را مدار بود
تو آن شهی که تو را بر سریر پادشهی
قرار باشد تا خاک را قرار بود
سری که سوده شود بر زمین به خدمت تو
ز یک قبول تو تا حشر تاجدار بود
سری که از خط فرمان تو شود بیرون
نه تاجدار بود بلکه تاج دار بود
مبارزان بگریزند و بفکنند سپر
چو روز رزم تو را عزم کارزار بود
به شیر مانی کاندر مصاف روز نبرد
ز کارزار تو بر خصم کار زار بود
خدایگانا گر پار فتح بود تو را
به  دولت تو که امسال به ز پار بود
اگر به غرب در از لشکر تو بود غبار
به شرق نیز هم از لشکرت غبار بود
ز جوش جیش و تف خنجر تو زود نه دیر
هوای شهر بخارا پر از بخار بود
همیشه تاکه بود بر چهار طبع جهان
چهار چیز تو مانند آن چهار بود
ز حلم و طبع تو تأثیر خاک و باد بود
زجود و خشم تو تاثیر آب و نار بود
دلیل تو به همه وقت بخت نیک بود
معین تو به همه حال  کردگار بود

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
تا بنفشستان جانان گرد لالستان بود
عاشق از جانان بنفشستان و لالستان بود
تا دل عشاق را رویش همی آتش دهد
آب دادن دیده عشاق را پیمان بود
تاب زلفش تا همی پیدا بود بر عارضش
بس دل عاشق  که زیر زلف او پنهان بود
زلف او ماند به چوگان و زنخدانش به گوی
گوی چون کافور باشد غالیه چوگان بود
با پری ماند نگارم گر پری را هر زمان
جعد عنبر بار باشد زلف مشک افشان بود
ماه در مجلس بود هرگه که در مجلس بود
سرو در میدان بود هرگه که در میدان بود
سرو و مه را عاشقان بسیار خیزدگر چنو
ماه برگردون بود یا سرو در بستان بود
فتنه جانان منم زیراکه دارم عشق او
هرکه دارد عشق جانان فتنه جانان بود
گر همی دیدار جانان شادی جان آورد
بهتر از دیدار جانان خدمت سلطان بود
سایه یزدان که از عدل آفتاب عالم است
آفتابی دیده ای کاو سایه یزدان بود
پادشاهی بر معز دین و دنیا وقف شد
وین شرف زو برنگردد تا فلک گردان بود
هرچه هست از پادشاهی گر شود چون نامه ای
رکن اسلام و معز دین بر او عنوان بود
تا روان است و روا بازار عدل شهریار
گرگ با میش و بره در دست بازرگان بود
لشکر اندر نعمت و دولت به کام و بخت رام
عالم آباد و رعیت شاد و نرخ ارزان بود
بیشه بر شیران ز بیم شاه باشد چون حصار
از نهیبش بر پلنگان کوه چون زندان بود
پیش شمشیرش چه جای سد اسکندر بود
پیش  فرمانش چه جای عدل نوشروان بود
چون ببخشد روز بزم و چون بکوشد روز رزم
عیسی مریم بود یا موسی عمران بود
از دل و جان هرکه سر بر خط شاهنشه نهد
ماندن اندر طاعت او از بن دندان بود
بیم شمشیرش نباشد گر برد فرمان شاه
ور ز فرمان سرکشد شمشیر را قربان بود
هرکجا خوانند شاهان نامه فتح ملک
داستان رستم دستان همه دستان بود
کی بود چون فتح سلطان داستان کودکان
نامه مانی کجا چون مصحف قرآن بود
شهریارا تیر تو بر سنگ و سندان بگذرد
گر نشانه پیش تیرت سنگ یا سندان بود
از سر پیکانت  بدخواه تو نتواند گریخت
تا به  رزم اندر اجل تیر تو را پیکان بود
در شهنشاهی تو را یزدان ز عالم برگزید
هرکه یزدان برگزیدش برگزیده آن بود
روم و ترکستان تو را رام است و در سال دگر
کشور هندوستان چون روم و ترکستان بود
بنده مخلص معزی  را به فر بخت  تو
از فتوح تو هزاران دفتر و دیوان بود
عنصری محمود را گفته است شعری همچنین 
 تا همی جولان زلفش گرد لالستان بود
آن قصیده شاعران را گر نگار دفترست
این قصیده شهریاران را نگار جان بود
تا که در تازی محرم باشد از پیش صفر
تا که اندر پارسی آذر پس از آبان بود
رایت ملکت چنین خواهم که بی غایت بود
بایه عمرت چنین خواهم که بی پایان بود
عهد تو خواهم که چون رضوان بیاراید جهان
تا جهان از عدل تو چون روضه رضوان بود

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
تا جهان باشد خداوندش ملک سلطان بود
وز ملک  سلطان جهان چون روضه رضوان بود
تاکه از یزدان بود پیروزی هر دولتی
هم دلیلش دولت و هم ناصرش یزدان بود
تا قضا و بخت باشد با بقا و عمر او
هم قضا در بیعت و هم بخت در پیمان بود
با بقای او همه تیمارها شادی بود
با لقای او همه دشوارها آسان بود
مهر او جزوی است از ایمان و اندر شرق و غرب
دل ز مهر او نتابد هرکه با ایمان بود
هرکه جویدکین او زنده نماند یک نفس
ور بماندکالبد بر جان او زندان بود
تا قیامت گوی شاهی در خم چوگان اوست
فرخ  آن خسرو که در دستش خم چوگان بود
دولتی دارد بحمدالله که در هر لحظه ای
پیشش از دولت به خدمت چرخ را دوران بود
همتی دارد به نام ایزد که در هر ساعتی
گرد آن همت به حیله وهم را جولان بود
راست گویی دست و تیغ او دو ابرند از قیاس
گاه بزم و گاه رزمش هر دو را باران بود
دست او در بزم زر افشان بود بر بندگان
تیغ او بر حاسدان در رزم خون افشان بود
تا که از فتحش نشان در حد قسطنطین بود
تاکه از عدلش خبر در حد ترکستان بود
پیش فتح او چه جای فتح اسکندر بود
پیش عدل او چه جای عدل نوشروان بود
شهریارا گر تو فرمایی بدین حضرت رسد
هر هنرمندی که در ایران و در توران بود
گرد شادروان این حضرت به چشم اندرکشم
زانکه نور چشم او زین  گرد شادروان بود
گر عصا در دست موسی پیکر ثعبان بود
گاه نصرت درکف تو تیغ چون ثعبان بود
چوب  کم باشد ز آهن لیک اندر معجزات
تیغ تو همچون عصای موسی عمران بود
هر که عاصی  گشت در تو مدبر و مخذول شد
در تو عاصی گشتن از ادبار و از خذلان بود
هم بدین سان مدبر و مخذول باشد بی خلاف
کرکسی را زین سبب اندیشه عصیان بود
هرکه  دین دارد رهی باشد تورا از جان و دل
ور ز جان و دل نباشد از بن دندان بود
هر چه اندیشه درو بندی بیابی از خدای
زانکه تدبیر تو و تقدیر او یکسان بود
عدل و احسان دولت و ملک تو دارد پایدار
ملک و دولت پایدار از عدل و از احسان بود
در جهانداری و شاهی هرچه زایزد خواستی
پیش از این آن بود و زین پس هر چه خواهی آن بود
گر جدا ماندم خداوندا ز خدمت مدتی
عذرها دارم بگویم  گر ز تو فرمان بود
نیز ازین خدمت نخواهم بود یک ساعت جدا
جان و تن پیش تو دارم تا تنم را جان بود
هر که جوید در معنی یابد از دیوان من
تاکه اندر مدح و فتح تو مرا دیوان بود
نایب پیغمبری شاها نباشد بس عجب
گر مرا در خدمت تو حشمت حسان بود
از زمین بر چرخ تابان باد ماه رایتت
تاکه مهراز چرخ بر روی زمین تابان بود
شادی و خلق جهان از همت و عدل تو باد
کاین جهان از همت و عدل تو آبادان بود

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
روی او ماه است اگر بر ماه مشک افشان بود
قد او سروست اگر بر سرو لالستان بود
گر روا باشدکه لالستان بود بر راه سرو
بر مه روشن روا باشد که مشک افشان بود
دل چوگوی و پشت چون چوگان بود عشاق را
تا زنخد انش چو گوی و زلف چون چوگان بود
گر زدو هاروت او دلها به درد آید همی
درد دلها را زد و یاقوت او درمان بود
عنبر از زلفش همی بارد چو در مجلس بود
گوهر از تیغش همی بارد چو در میدان بود
دوستان را بوی آن عنبر نشاط دل دهد
دشمنان را عکس آن  گوهر بهشت جان بود
من به جان مرجان و لؤلؤ را خریداری کنم
گرچه دندان و لب او لؤلؤ و مرجان بود
هر زمان گویم به شیرینی و پاکی در جهان
چون لب و دندان او یارب لب و دندان بود
راز من در عشق او پنهان نباشد تا مرا
روی زرد و باد سرد و دیده گریان بود
هر سه پیش مردمان هستند غمازان من
هر کجا غماز باشد راز کی پنهان بود
برکنار خویش رضوان پرورید او را به ناز
حور باشد آن که او پرورده رضوان بود
ترک من حورست و از رضوان به شب بگریخته است
تا به خدمت روز و شب پیش شه ایران بود
شاه شاهان ارسلان ارغو که باشد تا جهان
در جهانداری به جای ارسلان سلطان بود
فیلسوفانی که در احکام بشکافند موی
حکم  کردستند کاو را بر جهان فرمان بود
کلی و جزوی است از تأ ثیرگردون هرچه هست
رای او زین هر دو معنی هر چه خواهد آن بود
این غزل بر وزن آن گفتم که  گوید عنصری 
 تا همی جولان زلفش گرد لالستان بود

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
تاگه عز بندگآن در دین و در ایمان بود
عز و دین اندر بقای دولت سلطان بود
طاعت و پیمان او را بخت در بیعت بود
دولت و اقبال او را چرخ در فرمان بود
هر ندیمی زان او با فر افریدون بود
هر غلامی زان او با عدل نوشروان بود
کمترین خدمتگزارش برتر از قیصر بود
کمترین طاعت نمایش برتر از خاقان بود
بندگان شاه عالم مقبل و یکتا بود
هر یکی را مشتری زیبد که سعدافشان بود
همت هر یک روا باشد که برگردون بود
دولت هر یک سزا باشد که برکیوان بود
تا قیامت سرفرازد بر بزرگان جهان
بنده ای کاو را چو سلطان جهان مهمان بود
میرحاجب را نثار نعمت است از بهر شاه
ور روا دارد همی او را نثار جان بود
تاکه باشد آفتاب اندر بروج آسمان
آن یکی باشد روان و آن دگرگردان بود
ساحت فتح ملک خواهم که بی غایت بود
بایه تخت ملک خواهم که بی بایان بود
عدل او خواهم که چون رضوان بیاراید جهان
تا جهان از عدل او چون روضه رضوان بود

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
آمد آن فصلی  کزو طبع جهان دیگر شود
هر زمین از صنعت او آسمان پیکر شود
باغ او مانند صورتخانه مانی شود
باغ ازو مانند لعبت خانه آزر شود
کوهسار از چادر سیماب گون آید برون
چون عروس باغ در زنگارگون چادر شود
گاه پرکوکب شود بی گنبد اخضر درخت
گاه بی کوکب چمن چون گنبد اخضر شود
سرو همچون منبری گردد ز مینا ساخته
شاخ گل ماننده بیجاده گون چنبر شود
گاه بازیگر شود قمری گهی بلبل خطیب
آن جهد بیرون ز چنبر وین سوی منبر شود
ابر چون اندر دهان لاله اندازد سرشک
لولو اندر لاله پنداری همی مضمر شود
نغز باشد لؤلؤ اندر لاله معشوق من
چون بخندد لؤلؤ اندر لاله پر شکر شود
نور با ظلمت قرین و فر با ایمان ندیم
مر مرا پیدا همی بر روی آن دلبر شود
گاه ظلمت بر بساط نور رقاصی کند
گاه بر اطراف ایمان کفر بازیگر شود
جام باده بر کف من نه  که جانان حاضرست
تا مرا بر روی جانان باده جان پرور شود
بس که بی او دیدگان من به خواب اندر نشد
بر کنار او مگر یک ره به  خواب اندر شود
مجلسی بی داوری با او نخواهم ساختن
بیش  تا خصمش خبر یابد سوی داور شود
مر مرا از داور و خصمش نباشد هیچ باک
گر نظام دین پیغمبر مرا یاور شود
صاحب عادل مظفر آنکه عدل او همی
حجت قول خدای و قول پیغمبر شود
فتح اگرگفتارگردد کنیتش معنی بود
ور ظفر تصریف گردد نام او مصدر شود
گر نسیم جود او برکوه و صحرا بگذرد
سنگ آن یاقوت گردد خاک آن عنبر شود
ور به چشم همت اندر آب دریا بنگرد
موج آن دریا برآید اوج  کیوان تر شود
نه هر آن صاحب  که بردارد قلم چون او شود
نه هر آن غازی که تیغی برکشد حیدر شود
در صدف بسیار بارد قطره باران همی
لیکن از صد قطره یک قطره همی گوهر شود
بر بساط جنت ابراهیم را باید نشست
تا به زیر پایش آتش سوسن و عبهر شود
ملک و دین را سید دنیا سزد فخرو نظام
تا بنای ملک و دین هر روز عالی تر شود
هرکه اندر سایه اقبال او گیرد پناه
گر زنی دیوار سازد سد اسکندر شود
وان که خواهد تا برآرد برخلافش یک نفس
آن نفس در حنجرش بر ان تر از خنجر شود
ای سخاگستر خردمندی که هرکاو ساعتی
با تو بنشیند خردمندی سخاگستر شود
ای جهانداری کز عالی درگهت سوی ملوک
نامه ای چندان اثر داردکه صد لشکر شود
گرتورا چون رستم زال آید اندر پیش خصم
از فزع موی سرش چون فرق زال زر شود
از دهن افسارگردد هرکه با تو سرکشد
وانکه سر بر خط نهد شایسته افسر شود
گرزمدح تو بلند اختر شدم نشگفت ازآنک
مادح از ممدوح نیک اختر بلند اختر شود
هر عرض کاندر مدیحت بگذرد بر خاطرم
روی یوسف باشد اندر حسن اگر جوهر شود
پیش تو در نیک عهدی عرضه کردم محضری
هرکه این محضر فرو خواند نکومحضر شود
غیبه من بنده از تشریف تو پر جامه شد
کیسه هم بایدکه از انعام تو پر زر شود
گفتم این مدحت بدانسانی که گوید عنصری 
 باد نوروزی همی در بوستان بتگر شود
تا همی اشعار زیبا زیور دیوان شود
تا همی الفاظ نیکو زینت دفتر شود
جاو ان بادت بقا تا دفتر و دیوان ما
از ثنا و مدح تو پرزینت و زیورشود
هرکه بر مهرت در دل بسته دارد خسته باد
تا ز درد آواز او همچون صریر در شود
باد بزمت چون سپهری کاندرو هر ساعتی
ماه ساقی  گردد و ناهید خنیاگر شود
بر تو فرخ باد سیصد جشن تا در هر یکی
مجلس تو جنت و می اندرو کوثر شود

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
ای خداوندی که گر عزم تو بر گردون شود
قطب گردون پیش عزم تو سزد گر دون شود
چنبر گردون گردان جمله بگشاید زهم
گر غبار پای اسبان تو بر گردون شود
گرچه ا فریدون به افسون جادوان را بند کرد
هر زمان فرمان تو افسون افریدون شود
عرش بلقیس از سبا آصف به افسون آورید
همت تو سرفراز عرش بی افسون شود
هر چه  مخلوقات  و اجناس  است دریک دایره  است
همت تو هر زمان زان دایره بیرون شود
هر که گوید بدسگال شاه چون خواهد شدن
چون نباشد بدسگالت من چه  دانم چون شود
در خزانه گنج قارون خواهم ای خسرو تو را
بدسگالت را همی خواهم که چون قارون شود
آتش شمشیر تو چون تیز گردد در نبرد
آب جیحون آتش و خاک زمین جیحون شود
مرگ را قانون شود جان بداندیشان تو
چون به جنگ اندر اجل را تیغ تو قانون شود
گر به دریا بر بخوانم آفرین و مدح تو
آب دریا قطره قطره لؤلؤ مکنون شود
ور نسیم جود تو بر بگذرد بر بادیه
خاک و سنگ بادیه با غالیه معجون شود
ور دگرباره به روم اندر کشی رایات خویش
هرکجا در روم  کاریزی بود پرخون شود
رومیان یکسر گریزند از خطر سوی ختا
قیصر از بیم بلا سوی بلاساغون شود
از مصاف لشکرت هامون شود مانند کوه
وز خیال هیبت تو کوه چون هامون شود
شهریارا تا گل دولت به  باغ تو شگفت
روی دینداران همه از عدل تو گلگون شود
هرکه سر بر خط نهد زان بندگی مقبل شود
وانکه با تو سر کشد زان سرکشی ملعون شود
سفله طبع از همت وجود توگردد مال بخش
کند فهم از مدح تو مانند افلاطون شود
بنده شاعر معزی نام جست از جود تو
یافت اکنون خلعت تو نامدار اکنون شود
تا بر او اقبال تو افزون شود هر ساعتی
خاطرش در مدح تو هر روز روزافزون شود
تاکه در  نیسان زمین همچون رخ لیلی شود
تا که در کانون هوا همچون دم مجنون شود
آفتاب دولت تو بر جهان تابنده باد
تا حسود تو ز عادت عادکالعرجون شود
هست میمون طالع تو هست عالی بخت تو
بخت عالی پایدار از طالع میمون شود

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -