cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
به خاک ناامیدی نیست چون من خفته در خونی
زمین چاره تنگ و بر سر افتاده ست گردونی
نه شورواجب است اینجا و نی هنگامه ممکن
همین یک آمد ورفت نفس می خواند افسونی
ز اوضاع سپهر و اعتباراتش یقینم شد
که شکل چتر بسته ست از بلندی موی مجنونی
مشوران تا توانی خاک صحرای محبت را
مباد از هم جدا سازی سرو زانوی محزونی
فلک بر هیچکس رمز یقین روشن نمی خواهد
بگردد این ورق تا راست گردد نقش واژونی
رگ گل تا ابد بوسد سر انگشت حنا بندت
اگر وا کرده ای بند نقاب جامه گلگونی
صفای کسوت آلوده ما بر نمی یابد
مگر غیرت به جوش آرد کفی از طبع صابونی
تغافل کردم از سیر گریبان جهل پیش آمد
وگرنه هر خیال اینجا خمی برده فلاطونی
تلاش خانمان جمعیتم بر باد داد آخر
ندانستم که مشت خاک من می جست هامونی
ز تشویش حوادث نیست بی سعی فنا رستن
پل از کشتی شکستن بسته ام بر روی جیحونی
تظلمگاه معنی شد جهان زین نکته پردازان
به گوش از ششجهت می آیدم فریاد موزونی
به گرم و سرد ما و من غم دل بایدت خوردن
چراغ خانه اینجا روشن است از قطره خونی
غم بی حاصلی زین  گفت وگوها کم نمی گردد
عبارت باید انشا کرد و پیدا نیست مضمونی
به حیرت می کشم نقشی و از خود می روم بیدل
فریبم می دهد تمثال از آیینه بیرونی

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
معراج ماست پستی  اقبال ما زبونی
عمری ست  کوکب اشک می تابد از نگونی
از ذره تا مه و مهر در عاجزی مساوی ست
اینجا کسی ندارد بر هیچ کس فزونی
یک  گل بهار دارد این رنگ و بو چه حرف ست
تهمت  کشان نامند بیرونی و درونی
آن به  که خاک باشید در سجده گاه تسلیم
بر آسمان مبندید از طبع پست دونی
در حرف و صوت دنیا گم  گشت فهم عقبا
فرسوده بال عنقا پرواز چند و چونی
در عشق جان  کنی هم دارد ثبات جاوید
بنیاد نام فرهاد کرده ست بیستونی
نامحرمی به گردن بی اعتباری ام بست
شد صفر حلقه  در از خجلت برونی
ای  گمرهان خودسر تحقیر عاجزان چند
از خس عصا گرفته آتش به رهنمونی
در ساز عجز کوشید گردن به مو فروشید
با سرکشی مجوشید تیغ قضاست خونی
چندانکه وارسیدیم ز آیینه عکس دیدیم
بیدل تلاش تحقیق بوده ست واژگونی

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - - | - - U | - U - -
بازم به جنون زد هوس طرح زمینی
کز نام سخن تازه کنم قطعه نگینی
حیرت به دلم ره نگشاید چه خیال است
بوی نگهی برده ام از آینه بینی
زین ساز ضعیفی به چه آهنگ خروشم
صور است اگر واکشی از پشه طنینی
ای فقرگزین  خرقه صد رنگ مپرداز
حیف ست دمد گلبنی از خاک  نشینی
در طینت خست نسبان جوهر اخلاق
از تنگی جا در رحمی مرده جنینی
افسوس به دامان هوایت نشکستیم
گردی که زند دست به آرایش چینی
خجلت کش نقش قدم آبله دارست
در راه تو هر سو عرق آلوده جبینی
بافتنه آن نرگس کافر چه توان کرد
چون سبحه گرفتم به هم آرم دل و دینی
پیش آی که چون شمع نشسته ست به راهت
در گردش رنگم نگه بازپسینی
بیدل چو شرر چشم به فرصت نگشودم
تا یک مژه جاروب کشم خانه زینی

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
به هستی از گداز انفعالم نیست تسکینی
جبین هم کاشکی می داشت چون مژگان عرق چینی
به تدبیری دگر ممکن مدان جمعیت بالم
براین اجزا مگر شیرازه  گردد چنگ شاهینی
چو اشک از ننگ خود داری چسان آیم برون یارب
هنوزم یکمژه بر هم نیفشردست تمکینی
در این محفل رگ یاقوت دارد نبض ایجادم
مژه واکرده ام اما به روی خواب سنگینی
ادا فهم چراغان خمو شم کس نشد ورنه
تحیر داشت چون طاووس چشمکهای رنگینی
از این آیینه سازیهاکه دارد فطرت  اسکندر
گرفتم چیده باشد خجلت تمثال خودبینی
به عبرت آب ده چشم هوس از سیر این محفل
که اشکی چند بر مژگان تر بسته ست آیینی
دماع بی نیازان ناز وحشت بر نمی دارد
مدان جز ننگ آزادی که گیرد دامنت چینی
غبار دشت امکان را مکن تکلیف آسودن
ز خود برده ست خلقی را هوای خانه زینی
ز رنگ سایه من بوی چندین نافه می بالد
ختن پرورد نازم در خیال زلف مشکینی
مژه نگشوده چندین رنگم از خود می برد بیدل
رگ  گل بستر نازی پر طاووس بالینی

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
صد رنگ نقش بستیم در یاد گل جبینی
طاووس  کرد ما را تصویر نازنینی
پرواز شوق امروز محمل کش تپش نیست
در بیضه ام جنون داشت بی بال و پرکمینی
وهم برهنه پایی  گر دامنت نگیرد
هر خار این بیابان دارد ترنجبینی
صور و خروش محشر درگوش عاشقانت
کم نیست  گر رساند از پشه ای طنینی
ما را غرور دانش شد دور باش تحقیق
می خواست این تماشا چشم به خود نبینی
در مکتب تعین چندین ورق سیه  کرد
مشق خیال هستی از سر خط جبینی
زین دشت و در ندیدیم جایی  که دل  گشاید
در بحر نظم شاید پیدا شود زمینی
شهرت  کمین عنقا مردیم و خاک  گشتیم
بر نام ما نخندید زین انجمن نگینی
از ذره تا مه و مهر آماده رحیل است
هر پای بر رکابی هر توسنی و زینی
بیدل مپیچ چندین بر دستگاه اقبال
در دامن بلندت چین دارد آستینی

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - - | - - U | - U - -
اگر سیر زمین داری وگر افلاک می بینی
دماغ فرصت امروزست فردا خاک می بینی
پری نفشانده ای تا وانماید رنگ این باغت
قفس پرورده ای گل ازکمین چاک می بینی
نخواهی غره ی آرایش علم و عمل گشتن
خیالی چند دور از عالم ادراک می بینی
نپنداری شود آب وضوی باطنت حاصل
به فالی گر فشاری دامن نمناک می بینی
هنوز از موج می بویی ندارد جام این محفل
خط پیمانه در اندیشه های تاک می بینی
نه دنیا کلفت آموزست و نه عقبا غم اندوزست
ستم ها از جنون فطرت بی باک می بینی
شکار وهم گردونی  به زنجیر چه افسونی
که هر سو می روی یک حلقه فتراک می بینی
که برد آن طول و پهنایت  چه شد دریادلی هایت
که چون گوهر غنا در عقده امساک می بینی
اقامت آرزو هیهات با اسباب جوشیدن
به قدر آشیان  رنج خس و خاشاک می بینی
رقم ساز تعلق وقف عبرت سر خطی دارد
که تا لغزید مژگان هر چه دیدی پاک می بینی
غم تدبیر لذات از مزاجت گم نشد بیدل
به دندان سنگ زن پر زحمت مسواک می بینی

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
عمر سبک عنان  کجاست از نظرم تو می روی
دامن خود گرفته ام می نگرم تو می روی
موج نقاب حیرت است بر رخ اعتبار بحر
گرگهرم تو ساکنی ورگذرم تو می روی
غنچه کمین نشسته ام دامن بوی گل به کف
جیب تامل از هوس گر بدرم تو می روی
بر در جود کبریا نیست ترانه  گدا
نام کریم بر زبان مست کرم تو می روی
خلق طلب بهانه ات محمل وهم می کشد
سیر خودت هزار جاسث دیر و حرم تو می روی
با نفس آمد و شدیست لیک ندارم امتیاز
قاصد من تو می رسی نامه برم تو می روی
لاله کجا و کو سمن تا شکند کلاه من
همچو بهار ازین چمن گل به سرم تو می روی
هستی و نیستی چو شمع پرتوی ازخیال توست
با شب من تو آمدی با سحرم تو می روی
عکس حضور عیش ما خارج شخص هیچ نیست
من ز برت کجا روم گر ز برم تو می روی
بیدل از التفات تو دوری من چه ممکن است
در وطنم تو مونسی همسفرم تو می روی

وزن: مُفْتَعِلُنْ مَفاعِلُنْ مُفْتَعِلُنْ مَفاعِلُنْ
بحر: رجز مثمن مطوی مخبون
نشانه‌های عروضی: - U U - | U - U - | - U U - | U - U -
ای نم اشک هوس مایل مژگان نشوی
سیل  خیزست حیا آنهمه عریان نشوی
چه بهار و چه خزان رنگ گل حیرت توست
جلوه ای نیست گر آیینه نمایان نشوی
از زمین تا فلکت دعوی استعدادست
به تکلف نشوی هیچ گر انسان نشوی
ذره خورشید دکان  قطره و دریا سامان
آنقدر نیست متاع تو که ارزان نشوی
هر قدم رشته این راه تامل دارد
به گشاد گره آبله دندان نشوی
بیش ازین سحر تغافل نتوان برد به کار
گر برای چمن از پرده تو خندان نشوی
آفت رنگ حنا دست بهم سوده مباد
خون عاشق  گنهی نیست پشیمان نشوی
کشتی نه فلک اینجا به نمی توفانی ست
تا توانی طرف اشک یتیمان نشوی
وحشت از کف ندهی دهر فسردن قفس است
ای نگه سعی  کمی نیست  که مژگان نشوی
فکر کیفیت خود نیستیی می خواهد
تا سر از دوش نرفته ست گریبان نشوی
شرم کن بیدل از آن جلوه  که چون آب روان
همه تن آینه پردازی و حیران نشوی

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
تا محرم طبیعت بلبل نمی شوی
رنگ آشنای خاصیت گل نمی شوی
تا نیست وقف هر سر مویت محرفی
جوهر شناس تیغ تغافل نمی شوی
پست است نردبان عروج تعینت
تا سرنگون فهم تنزل نمی شوی
زین  کشمکش  که خاصیت فهم نارساست
آسوده جز به  کسب تجاهل نمی شوی
هر غنچه ای تأملی ای دود پرفشان
آخر درین چمن رگ سنبل نمی شوی
دوش حباب و بار نفس یک نفس بس است
زین بیشتر حریف تحمل نمی شوی
تا از کفت عنان نبرد ترک اختیار
موصول بارگاه توکل نمی شوی
بر طاق نه تردد مینای قسمتت 
صد بار اگر گداز خوری مل نمی شوی
تا نیستی به صیقل اجزا نمی رسد
آیینه دار انجمن کل نمی شوی
از سجده فناست بقای حقیقتت
زین وضع  گر چراغ شوی  گل نمی شوی
با پیکر خمیده مخواه امتداد عمر
کم نیست  گر به  گردن خود غل نمی شوی
آخر از این محیط خیالت  گذشتن است
بیدل چرا چو موج  گهر پل نمی شوی

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
به طبع مقبلان یارب کدورت را مده راهی
براین  آیینه ها مپسند زنگ تهمت آهی
چراغ ابلهان عمری ست می سوزد درین محفل
چه باشد یک شرر بالد فروغ طبع آگاهی
جهان آیینه وهم است و این طوطی سرشتانش
نفس پرداز تقلیدند و می گویند اللهی
پر است آفاق از غولان آدم رو چه سازست این
به این بی حاصلان یا دانشی یا مرگ ناگاهی
به حیرتگاه وصل افسون هجران عالمی دارد
فراموشی نصیبم کن مگر یادت کنم گاهی
تپش ها دارم و از آشیان بیرون نمی آیم
به این انداز مژگان هم ندارد بال  کوتاهی
به خاک آستانت چون هلال از بس که  گم  گشتم
جبینی یافتم در نقش پیشانی پس از ماهی
ندانم مژده وصل که دارد انتظار من
که حسرت سخت گلبازست با گرد سر راهی
چراغ عبرت من از گداز شمع شد روشن
بغیر از زندگانی نیست اینجا داغ جانکاهی
به تنگیهای دل یک غنچه نتوان نقش بست اینجا
شکستم رنگ تا تغییر دادم بستر آهی
ببینم تا کجاها می برد فکر خودم بیدل
به رنگ شمع امشب در گریبان کنده ام چاهی

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
به شهرت زد اقبال خلق از تباهی
سپید است نقش نگین از سیاهی
دماغ غرور از فقیران نبالد
کجی نیست سرمایه بی کلاهی
گر این است درد سر زر پرستان
همان اجتماع گدایی ست شاهی
ندانم خیال دماغ آفرینان
چه دارد درین امتحان گاه واهی
ندیده ست ازین بحر غیر از فسردن
به چشمی  که موج  گهر نیست راهی
یقین احتیاج دلایل ندارد
در آب افکند سرمه را چشم ماهی
نخواهی شدن منکر آنچه  گفتی
دو لب داده در هر حدیثت گواهی
گر اقبال خورشیدیت اوج گیرد
فروزد چراغ از دم صبحگاهی
به هر جا گشادند مژگان نازت
به چشم بتان خواب شد خوش نگاهی
شنیدم قدم می گذاری به چشمم
زمین سبز کرده ست مژگان گیاهی
کتان باب مهتاب چیزی ندارد
به هر جا تویی دیگر از من چه خواهی
کرم بسکه  گرم امتحانست بیدل
مرا سوخت اندیشه بی گناهی

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ
بحر: متقارب مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U - -
در دل زد خیال پرتو مهرت سحرگاهی
چراغان فلک چون صبح کردم خامش از آهی
چو ماه نو فلک را زیر دست سجده می بینم
نیازم می زند ساغر به طاق ابروی چاهی
بهار آرزو نگذاشت در هر رنگ نومیدم
ز چشم انتظار آخر زدم  گل بر سر راهی
چه امکان است فیض از خاک من توفان نینگیزد
غبار سینه چاکان در نظر دارد سحرگاهی
به بی دردی تو هم ای شوق شمعی کشته رو شن کن
ندارد لاله زار آفرینش داغ دلخواهی
ز بس جوش بهار ناکسی افسرد اجزایم
خزان رنگ هم از من نمی بالد پر کاهی
به جیب هر نفس خون دو عالم آرزو دارم
که دارد نیش تفتیشی  که بشکافم رگ آهی
طریق کعبه و دیر این قدر کوشش نمی خواهد
به طوف خانه دل  کوش اگر پیدا شود راهی
جهان کثرت اظهار غرورت برنمی دارد
ز سامان ادب مگذر پر است این لشکر از شاهی
مگو بیدل سپند ما دل آسوده ای دارد
تسلی هم درین محفل به آتش می تپد گاهی

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
ما را نه غروری ست نه فری نه  کلاهی
خاکیم به  زیر قدم خویش نگاهی
آنجا که قناعت  کند ایجاد تسلی
گرم است سرکوه به زیر پرکاهی
بر دولت بیدار ننازم چه خیال ست
خوابیده بهم بخت من و چشم سیاهی
بر صد چمن هستی ام افسانه نازست
خواب عدم و سایه مژگان گیاهی
از برده دل تا چه  کشد سعی تأمل
چون خامه زنالم رسنی هشته  به چاهی
یا رب تو تن آسانی جهدم نپسندی
می خواندم افسون نفس سوخته گاهی
زبن دشت سبکتازی فرصت ندمانید
گردی  که توان بست به پیشانی آهی
آخر چو غبار نفس از هرزه دویها
رفتیم به باد و ننشستیم به راهی
گرد تری از جبهه شبنم نتوان برد
در آینه ما عرقی  کرده نگاهی
بید ل شدم و رستم از اوهام تعین
آیینه شکستن به بغل داشت کلاهی

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
اگر جانی وگر جسمی سراب مطلب مایی
به هر جا جلوه  گر کردی همان جز دور ننمایی
نه لفظ آیینه انشا نه معنی قابل ایما
به این سازست پنهانی  به این رنگست پیدایی
بهار وحدت است اینجا دویی صورت نمی بندد
خیال آیینه  دارد لیک بر روی تماشایی
به سامان نگاهت جلوه آغوش اثر دارد
دو عالم سر بهم سوده ست تا مژگان بهم سایی
دلی خون کردم و در آب دیدم نقش امکان را
گداز قطره من عالمی را کرد دریایی
هجوم گریه برد از جا دل دیوانه ما را
به آب از سنگ سودا محو شد تمکین خارایی
بهارستان شوق بی نیازی رنگ ها دارد
گلی مست خود آرایی ست یعنی عالم آرایی
به وهم غیر ممکن نیست انداز برون جستن
چوگردون شش جهت آغوش واکرده ست یکتایی
قصور و حور گو آنسوی وهم آیینه بردارد
زمان فرصت آگاهان وصلت نیست فردایی
بنازم نشیه یکرنگی جام محبت را
دل از خود رفتنی دارد که پندارم تو می آیی
هزار آیینه حیرت در قفس کرده ست طاووست
جهانی چشم بگشاید تو گر یک بال بگشایی
ز تحریک نفس عمری ست بیدل در نظر دارم
پر پروانه چندی جنون پرواز عنقایی

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
چشم من بی تو طلسمی است بهم بسته ز عالم
این معمای تحیر تو مگر بازگشایی
مقصد بینش اگر حیرت دیدار تو باشد
از چه خودبین نشود کس که تو در کسوت مایی
بی ادب بس که به راه طلبت راه گشودم
می زند آبله ام از سر عبرت کف پایی
طایر نامه بر شوقم و پرواز ندارم
چقدر آب  کنم دل که شود ناله هوایی
بست زیر فلک آزادگی ام نقش فشردن
ناله در کوچه نی شد گره از تنگ فضایی
خنده عمری ست نمی آیدم از کلفت هستی
حاصلی نیست در اینجا تو هم ای  گریه نیایی
دل ز نیرنگ تو خون شد خرد آشفت و جنون شد
ای جهان شوخی رنگ تو تو بیرنگ چرایی
دل بیدل نکند قطع تعلق ز خیالت
حیرت و آینه را نیست ز هم رنگ جدایی

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U - -
برون تازست حسن بی مثال از گرد پیدایی
مخوان بر نشیه نازپری افسون مینایی
فریب آب خوردن تا کی از آیینه هستی
دو روزی گو نباشد کشتی تمثال دریایی
گوه قتل مشتاقان فسوس قاتلست اینجا
ندارد خون کس رنگی مگر دستی به  هم سایی
ز اعیان قطع  کن افسانه شکر و شکایت را
همان سطریست نامفهوم طوماری که نگشایی
نگردی از عروج نشیه دیوانگی غافل
خمی دارد فلک هم از کلاه بی سر و پایی
جنون عشق توفان می کند در پرده شوقم
گریبان می درد از بند بند نی دم نایی
به شوخیهای  کثرت سعی وحدت بر نمی آید
چه سازد گر نسازد با خیالی چند تنهایی
به تمثالی که در چشمت سر و برگ چمن دارد
ز خود رنگی نمی کاهی که بر آیینه افزایی
وداع خودنمایی کن ز ننگ ذرگی مگذر
چوگم گشتی به چشم هرکه آیی آفتاب آیی
ازین عبرتسرا گفتم چه بردند آرزومندان
حقیقت محرمان گفتند داغ ناشناسایی
به شغل گفتگو مپسند بیدل کاهش فطرت
به مضراب هوس تاکی چوتارساز فرسایی

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
بهار است ای ادب مگذار از شوق تماشایی
به چندین رنگ و بوی خفته مژگانم زند پایی
خوشا شور دماغ شوق و گیرودار سودایی
قیامت پرفشان هویی  جهان آتش فکن هایی
ز هر برگ  گل این باغ عبرت در نظر دارم
کف افسوس چندین رنگ و بو بر یکدگر سایی
جهان پر بیحس است از ساز نیرنگی مشو غافل
هوایی می دمد وهم نفس بر نقش زیبایی
طرب  کن  گر پی محمل کشان صبح برداری
که این گرد جنون دارد تبسم خیمه لیلایی
به هر مژگان زدن سر می دهد در عالم آبم
خمستان در بغل اشک قدح کج کرده مینایی
به امید گشاد دل نگردی از خطش غافل
پی این مور می باشد کلید قفل صحرایی
به هر جا عشق آراید دکان عرض استغنا
سر افلاک اگر باشد نمی ارزد به سودایی
خراب جستجوی یکنفس آرام می گردم
شکست دل کنم تعمیر اگر پیدا شود جایی
ز جیب عاجزی چون آبله گل کرده ام بیدل
سر خوناب مغزی سایه پرورد کف پایی

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
به نمو سری ندارد گل باغ  کبریایی
ندمیده ای به رنگی که بگویمت  کجایی
پی جستجوی عنقا به کجا توان رساندن
نه سراغ فهم روشن نه چراغ آشنایی
ره دشت عشق و آنگه من  گشته گم درین ره
به سر چه خار بندم الم برهنه پایی
زده آفتاب و انجم به قبول بارگاهت
ز سر بریده بر سر گل طالع آزمایی
سر ریشه ام ندانم به کجا قرار گیرم
ته خاک هم نیاسود گل باغ خودنمایی
ز شکوه  ملک صورت سر برگ و بارم این بس
که ز خاک اهل معنی  کنم آبرو گدایی
همه تن چو سایه رنگم به صفا چه نسبت من
مگرم زنند صیقل به قبول جبهه سایی
من بیخبر کجایم که در دگر گشایم
ز تو آنچه وانمایم تویی آنکه وانمایی
ز جهان رمیدم اما نرهیدم آنقدرها
که هنوز همچو صبحم قفسی ست با رهایی
خرد فسرده جولان چه دهد سراغ عرفان
بدرد مگر گریبان ز جنون نارسایی
چه شگرف دلربایی  چه قیامت آشنایی
نه ز ماست عالم تو نه تو از جهان مایی
بم و زیر ساز امکان به ادبگه ثنایت
عرقی دمانده بیرون ز جبین ترصدایی
به صد انجمن من و ما سر و برگ ماست  یکتا
همه موج یک محیطیم همه خلق یک خدایی
به محیط عشق یا رب به چه آبرو ببالیم
چو حباب  کرده عریان همه را تنک ردایی
ز وصال مهر تابان چه رسد به سایه بیدل
روم از خود و تو گردم  که تو در کنارم آیی

وزن: فَعَلاتُ فاعِلاتُنْ فَعَلاتُ فاعِلاتُنْ
بحر: رمل مثمن مشکول
نشانه‌های عروضی: U U - U | - U - - | U U - U | - U - -
چو چینی شدم محو نازک ادایی
ز مو خط  کشیدم به شهرت نوایی
فغان داغ دل شد ز بی دست و پایی
فسرد آتشم ای تپیدن کجایی
به آن اوج اقبالم از بی کسی ها
که دارد مگس بر سر من همایی
پر افشان شوقم خروشی ست طوقم
گرفتارم اما بقدر رهایی
کباب وصالم خرابست حالم
ز غم چون ننالم فغان از جدایی
نشد آخر از خون صید ضعیفم
سر انگشت پیکان تیرت حنایی
تری نیست در چشمه زندگانی
ز خجلت نم جبهه دارم گدایی
فنا ساز دیدارکرد از غبارم
نگه شد سراپایم از سرمه سایی
تکلف مکن سازتقلید عنقا
ز عالم برآتا به رنگم برآیی
ببالد هوس در دل ساده لوحان
کند عکس در آینه خودنمایی
درین کارگاه هلاکت تماشا
چه بافد شب و روز جز کربلایی
نه آهنگ شوقی نه پرواز ذوقی
به بیکاری ام گشت بیمدعایی
هوایی نشد دستگیر غبارم
زمینم فرو برد از بیعصایی
به ساز خموشی شدم شهره بیدل
دو بالا زد آهنگم از بینوایی

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ
بحر: متقارب مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U - -
چه معنی بیانی چه لفظ آشنایی
رسایی مدان تا ز خود بر نیایی
چو رو یابد آیینه بیحیایی
شود جوهر آرای دندان نمایی
چه مقدار آرایش خنده دارد
کف خاک و آنگه دماغ خدایی
متن بر غروری که مانند آتش
روی شعله ای چند و خاکستر آیی
نفس مایه را می کشد لاف هستی
به رسوایی بی زر و میرزایی
فلک غم ندارد ز آه ضعیفان
چه پروا هدف را ز تیر هوایی
درآیینه هوش ما زنگ غفلت
نهفته ست چون فسق در پارسایی
به درد سرتهمت سرکشیها
من و عافیت صندل جبهه سایی
چو ریزد پر و بال من از تپیدن
شکست قفس را شود مومیایی
سخن کرد توفانی انفعالم
شنا داد ساز مرا تر صدایی
قناعت  کند مرکز آبروبت
شود قطره گوهر به صبرآزمایی
اگرکشتی آسمان غرق گردد
قلندر ندارد غم ناخدایی
دربن انجمن غیر عبرت چه دارد
غرورنی و خجلت بوریایی
به هستی من وما ضروریست بید ل
نفس نیست جز مایه خود ستایی

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ
بحر: متقارب مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U - -
حیرت قفسم کو اثر عجز و رسایی
مجبور ادب را چه وصال و چه جدایی
آیینه وتسلیم فضولی  چه خیالست
رنگی ننماییم که آنرا ننمایی
وقست که چون آبله ازپوست برآییم
کز خویش برون می کشدم تنگ قبایی
از بسکه به دل ناخن تدبیر شکستم
چون غنچه دمید از نفسم عقده  گشایی
خوشباش که کس مانع آزادگیت نیست 
عالم همه راه است گر از خویش برآیی
ای حسن معیت ز فریبت نگهم سوخت
یک پرده عیانترکه بسی دور نمایی
برگنج همان صورت ویرانه نقابست
پوشد مگرت بندگی آثار خدایی
در بحر چرا قطره ما بحر نباشد
در بزم کریمان چه خیالست گدایی
از لاف حذرکن که درین عرصه مبادا
پرواز فروشی و فسردن به درآیی
رفع هوس از طینت مردم چه خیالست
زبن قافله بیرون نرود هرزه درآیی
نتوان شدن از وهم وجود و عدم آزاد
با دام و قفس ساز که دور است رهایی
حاصل نکنی صندل درد سر هستی
بیدل به ره عشق اگر جبهه نسایی

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
در زندگی نگشتیم منظور آشنایی
افتد نظر به خاکم چشمی ز نقش پایی
همکسوت حبابم عریانیم نهان نیست
چون من ندارد این بحر شخص تنک ردایی
بعد از فنا غبارم شور قیامت انگیخت
بر خاک من ستم کرد فریاد سرمه سایی
خوان مآل هستی عبرت نصیبیی داشت
شد سیر هر کس اینجا از خوردن قفایی
در کارگاه تجدید حیران رنگ و بو باش
چندین بهار دارد گلزار بیوفایی
مینا نخورده بر سنگ کم رست از دل تنگ
پهلو تهی کن از خویش در بزم پست جایی
کیفیت مروت در چشم دوستان بست
مژگان مگر ببندند تا گل کند حیایی
جز عبرتی که داریم دیگر چه وانماییم
آیینه کرد ما را نیرنگ خودنمایی
جایی که ناتوانش بگرفت خس به دندان
انگشت زینهارست  گر قد کشد عصایی
همت زترک دنیا بر قدر خود چه نازد
مژگان بلند شد لیک مقدار پشت پایی
جیب دریده صبح مکتوب این پیام است
کای بیخبر چنین باش دنیاست خنده جایی
اسرار پرده دل مفهوم حاضران نیست
بیدل ز دور داریم در گوش همصدایی

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - - | - - U | - U - -
در گرفته ست زمین تا به فلک بی سروپایی
ای حیا نشیه مبادا تو به این رنگ برآیی
خاک خور تا نخوری عشوه اسباب تکلف
جغد ویرانه شوی به که کنی خانه خدایی
هرکجاکوکب اقبال جنون ناز فروشد
تاج شاهی ست غبار قدم آبله پایی
عبرت آباد جهان فرصت افسوس ندارد
مژه بر هم زدن است آن کف دستی که بسایی
فیض اقبال قناعتکده فقر رساتر
می کند سایه دیوار درین گوشه همایی
زین تماشاکده حیرانی ما رنگ نگیرد
ورق آینه مشکل که توان کرد حنایی
حسن تحقیق گر از عین و سوی پرده گشاید
تری و آب بهم نیست به این تنگ قبایی
غیرت مهر نتابد اثر هستی انجم
صرفه ماست که در آینه ما ننمایی
شعله ای خواست به مهمانی خاشاک اجازت
گفت  در من نتوان یافت مرا گر تو بیایی
می کشم هر نفس از جیب تپیدن سر دیگر
دارم از گرد رهت آینه بی سروپایی
چشم برروی تونگشودکسی غیر نقابت
محو گیر آینه و عکس که از پرده برآیی
بیدل از ما نتوان خواست چه افغان چه ترنم
نی این بزم شکسته ست نفس در لب نایی

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U - -
درتن ویرانه بی سعی قناعت وانشد جایی
به دامن پاکشیدم یافتم آغوش صحرایی
به سعی خویش می نازم که بااین نارساییها
شدم خاک و رساندم دست تا نقش کف پایی
نمی باشد پریشان بالی نظاره شبنم را
به دیوان تحیر نیست بر هم خورده اجزایی
دلت مرد از سخن سازی در عزم خموشی زن
که جز ضبط نفس اینجا نمی باشد مسیحایی
درین دریا نگاهی آب ده سامان مستی  کن
که دارد هر حیا جامی و هر قطره مینایی
نفس سرمایه این چار سوییم ای هوس شرمی
بضاعتها پر افشانی ست  کو سودی چه سو دایی
ز خواب غفلت هستی که تعبیر عدم دارد
توان بیدار گردیدن اگر برخود زنی پایی
ز یادت رفته است افسانه بزم ازل ورنه
نمی باشد جز افسون سخن پنهان و پیدایی
جهانی صید حیرت بود هر جا چشم واکردم
ندیدم چون  گشاد بال مژگان چنگ  گیرایی
به درد بی نگاهی درهم افشردست مژگانم
خرامی تا رساند حیرت آغوش پهنایی
ندانم فرش تسیلم سر راه  که ام بیدل
به دامن  گردی از خود داشتم افشانده م جایی

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
ز خویش رفته ام اما نرفته ام جایی
غبار راه توام تا کی ام زنی پایی
تحیر تو ز فکر دو عالمم پرداخت
به جلوه ات که نه دین دارم و نه دنیایی
نشسته ام به ادبگاه مکتب تحقیق
هزار اسم  گره بسته در معمایی
رموز حیرت آیینه  کیست در یابد
اقامت در دل نیست بی تقاضایی
مقیم  کنج خرابات زحمتیم همه
گمان مبر که برون افتد از خمش لایی
ز ساز دهر مگو کوک عبرتست اینجا
سپند سوخته ای یا ترنگ مینایی
نشانده است جهان را در آتشی  که مپرس
جمال در نظر و انتظار فردایی
درین قلمرو وحشت چه مردمک چه نگاه
جنون دمانده خط از نقطه سویدایی
نظر به حیرت تصویر هند باخته ام
کزین سیه قلمان برنخاست لیلایی
به آن  خمی که جنون چین دامنم پرداخت
چو گردباد شکستم کلاه صحرایی
چو صبح می روم از خویش تاکجا برسم
به هر نفس زدنم پرگشاست عنقایی
غرور خودسری از پست فطرتان بید ل
دمیده آبله ای چند ازکف پایی

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
شور گمگشتگی ام زد به در رسوایی
حیف همت  که شود منفعل عنقایی
ننگ هوش  است  که چون عکس درین  دشت  سراب
آب آیینه  کند کشتی  کس دریایی
خلقی از لاف جنون شیفته آگاهیست
تو به خمیازه مبر عرض قدح پیمایی
شمع با ماندنش از خویش  گذشت آخر کار
پشت پای است ز سر تا به قدم بی پایی
در مقامی  که نفس نعل در آتش دارد
خنده می آیدم از غفلت بی پروایی
یاد آن قامت رعنا به  تکلف نکنی
که مبادا روی از خویش و قیامت آیی
حسرت باده  کشی نیست کم از آتش صور
کوهها رفت به  باد از هوس مینایی
سعی مطرب نشود چاره  گر کلفت دل
این  گره نیست  که ناخن زنی و بگشایی
شور هنگامه افلاک و خروش دل خاک
بی صدا تر ز دو دست است چو بر هم سایی
حرف عشق انجمن آرای خروشست اینجا
بند نی  گردد اگر لب بهم آرد نایی
خواب در دیده ارباب قناعت تلخ است
بوریا گر نکند مخملی و دیبایی
هیچ جا نیست تهی جای به هم جوشیدن
شش جهت عالم عنقاست پر از تنهایی
شعله را جز ته خاکسترش آرام  کجاست
جهد آن کن که تو در سایه خویش آسایی
بیدل این ما و منت حایل آثار صفاست
نفسی آینه باشی  که نفس ننمایی

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -