cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
کس چو شمع من نبوده ست آشنای سوختن
گرد داغم داغ شد سر تا به پای سوختن
عاشقان بالی به ذوق نیستی افشانده اند
کیست از پروانه پرسد ماجرای سوختن
دیر فرصت دود خاکستر ندارد آتشش
از شرر پرس ابتدا و انتهای سوختن
شمع آداب وفا عمریست روشن کرده ام
تا نفس دارم سرتسلیم و پای سوختن
زندگی چندان  گوارا نیست اما عمرهاست
با طبایع گرمیی دارد هوای سوختن
بی تو ما را چون چراغ  کشته هستی داغ  کرد
هرکجا رفتیم خالی بود جای سوختن
از وبال بی پریها چون غبار آسوده ایم
در پناه سایه دست دعای سوختن
نعل در آتش نمی باشد سپند بزم ما
لیک اندک وجد می خواهد نوای سوختن
تا نفس باقیست اجزای نفس می پروریم
مشت خاشاکیم مصروف غذای سوختن
طول و عرض حرص کوته کن که خطها می کشد
از طناب برق معمار بنای سوختن
لاله این گلستان چندان نشاط آماده نیست
کاسه داغیست در دست گدای سوختن
کم عیارانیم دارالامتحان عشق کو
نیست هرکس قدردان کیمیای سوختن
خواه دور چرخ  خواهی شعله جواله گیر
روز و شب می گردد اینجا آسیای سوختن
صبح شد چون شمعم اکنون داغ نقد زندگی ست
هر قدر سر داشتم  کردم فدای سوختن
شمع دل گفتم درین محفل چرا آورده اند
داغ شد نومیدی و گفت از برای سوختن
بیدل امشب چون شرار کاغذ آتش زده
چیده ام گلها ز باغ دلگشای سوختن

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
زان تغافل گر چرا ناشاد باید زیستن
ای فراموشان به ذوق یاد باید زیستن
بلبلان نی الفت دام است اینجا نی قفس
بر مراد خاطر صیاد باید زیستن
من نمی گویم به کلی از تعلق ها برآ
اندکی زین دردسر آزاد باید زیستن
خواه در دوزخ وطن  کن خواه با فردوس ساز
عافیت هرجا نباشد شاد باید زیستن
چون سپندم عمرها در کسوت افسردگی
بر امید یک تپش فریاد باید زیستن
نیست زین دشوارتر جهدی که ما را با فنا
صلح کار عالم اضداد باید زیستن
زندگی بر گردن افتاده ست یاران چاره چیست
چند روزی هرچه باداباد باید زیستن
موج گوهر در قناعتگاه قسمت خشک نیست
تردماغ شرم استعداد باید زیستن
هر سر مویت خم تسلیم چندین جان کنی ست
با هزاران تیشه یک فرهاد باید زیستن
بیدل این هستی نمی سازد به تشویش نفس
شمع را تا کی به راه باد باید زیستن

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
گر به این ساز است دور از وصل جانان زیستن
زنده ام من  هم به آن ننگی  که نتوان زیستن
انفعالم می کشد از سخت جانی ها مپرس
کاش باشد بی رخت چون مرگم آسان زیستن
موج گوهر نیستم زندانی خویشم چرا
سر به جیبم خاک کرد این بامدادان زیستن
چشم زخم خودنمایی را نمی باشد علاج
ای شرر باید همان در سنگ پنهان زیستن
از وطن دوری و غربت هم  گوارای تو نیست
چند خواهی  اینچنین ای خانه ویران زیستن
یک دو دم کم نیست خجلت مایگی های نفس
چون سحر زین بیش نتوان سست پیمان زیستن
همچو شمع از عشرت این انجمن غافل مباش
گل به سر می خواهد آتش در گریبان زیستن
سرگذشت عالم آیینه از دیدار پرس
جلوه غافل نیست از اسباب حیران زیستن
کسوت مرگم نقاب غفلت دیدار نیست
در کفن دارد نگاه پیر کنعان زیستن
نعمت الوان دنیا نیست در خورد تمیز
بی خس جاوید باید جوع دندان زیستن
گر قناعت قطره آبی چون گهر سامان کند
می توان صد سال بی اندیشه نان زیستن
خواجه کاری کن که درگیرد چراغ شهرتت
حیف دنیا دار و پنهان تر ز شیطان زیستن
سر به پای یکدگر چون سبحه باید بود و بس
اینقدر می خواهد آیین مسلمان زیستن
ما وطن آوارگان را غربتی در کار نیست
موج ناچار است در بحر از پریشان زیستن
بزم امکانست بیدل غافل از مردن مباش
خضر اگر باشی در اینجا نیست امکان زیستن

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
آینه وصل چیست  حیرتی آراستن
وز اثر ما و من یک دو نفس کاستن
مفت تماشاست حسن لیک به شکر نگاه
از سر خود بایدت چون مژه برخاستن
جلوه رنگ دویی خون حیا می خورد
سخت ادب دشمنی ست آینه آراستن
به  که به پیش  کریم نازکنی وقت جرم
ورنه ز کم همتی ست عذر گنه خواستن
عیش و غم روزگار طعمه یکدیگرند
حاصل روز و شب است در بر هم  کاستن
نیست کف خاک ما قابل عرض غبار
پیشتر از ما نشست جرأت برخاستن
بیدل اگر محرمی جلوه بیرنگ باش
دام تماشا مکن  کلفت پیراستن

وزن: مُفْتَعِلُنْ فاعِلُنْ مُفْتَعِلُنْ فاعِلُنْ
بحر: منسرح مطوی مکشوف
نشانه‌های عروضی: - U U - | - U - | - U U - | - U -
به وادیی که فروشد غبار ما ننشستن
ز گرد باد رسد تا به نقش پا ننشستن
به  کیش مشرب انصاف از التفات نشاید
رسیدن از دل و در چشم آشنا ننشستن
من و تو زاهد ازین  کوچه هیچ صرفه نبردیم
ترا گداخت زمینگیری و مرا ننشستن
خدا به  مرکز تشویش راحتم بنشاند
که  گرد صبحم و نقشم نشسته با ننشستن
ز اختلاط بد و نیکم آستان ندامت
به خون نشاند ازین جرگه ام جدا ننشستن
مآل  کوشش یاران دربن بساط چه دارد
به باد رفتن و بر محمل رضا ننشستن
به پا رسید سر شمع و وانماند ز وحشت
نبرد سعی نشستن زگرد ما ننشستن
چو ناله ای  که سر از بندهای نی به در آورد
نشسته ایم به چندین مقام تا ننشستن
سراغ خواب فراغت نداد هیچکس اینجا
مگر به سایه دیوار مدعا ننشستن
در ین بساط غرض چیست قدردانی غربت
چو حلقه بر در کس با قد دوتا ننشستن
بس است اینقدر از اختراع همت بیدل
غبار گشتن و بر مسند هوا ننشستن

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U - -
صفا گل  کرده ای تا کی غبار رنگ نشکستن 
تحیر دارد از مینا طلسم سنگ نشکستن
به این عجزی که ساز توست از وضع ادب مگذر
به دامن از حیا دور است پای لنگ نشکستن
کفی خاکی و افسون نفس داده است بر بادت
کلاه ناز تا کی بر چنین اورنگ نشکستن
امل چون ریشه در خاکم نداد آرام سحر است این
به  منزل  خفتن  و گرد ره  و فرسنگ  نشکستن
به وهم ای  کاش می کردم علاج بی دماغیها
رسا شد نشیه یاس از خمار بنگ نشکستن
نگردد هیچکس یارب ستم فرسای خودداری
درین  کهسار دارد نوحه بر هر سنگ نشکستن
درین گلشن که وحشت دست در آغوش گل دارد
چرا چون غنچه دامان تو گیرد تنگ نشکستن
به جام عیش امکان عمرها شد سنگ می بارد
تو هم زین عالمی تا چند خواهی رنگ نشکستن
سلامت از دل افسرده خونها می خورد بیدل
ندامت می کشد زین ساز بی آهنک نشکستن

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
خوش عشرت است دمبدم از غم گریستن
درزندگی چو شمع پی هم گریستن
آنرا که نیست رنگ خلاصی ز چاه طبع
چون دلو لازم است به عالم گریستن
غرق است پای تا به سر اندرمحیط اشک
باید سبق گرفت ز شبنم گریستن
بنیاد ما ز اشک چو شبنم رود به باد
اجزای ما چو شمع کند کم گریستن
تاکی به وضع دهر زدن طعنه همچو شمع
باید به روی صبح چو شبنم گریستن
بیدل چو اشک نقش قدم زن به روی زر
تاکی چو چشم  کیسه به درهم  گریستن

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
داغم ز ابر دیده به  شبنم گریستن
یعنی  که بیش اپن نتوان  کم  گریستن
ای دیده با لباس سیه گریه ات خوش است
دارد گلاب جامه ماتم گریستن
بر ساز زندگانی خود نیز خنده ای
تا چند در وفات اب و عم  گریستن
تو ابن آدمی  گرت امید رحمتی است
میراث دیده گیر ز آدم گریستن
گر شد دل از نشاط و لب از خنده بی نصیب
یارب ز چشم ما نشود کم گریستن
ضعف اینچنین که خصم توانایی منست
مشکل که بی رخ تو توانم گریستن
شبنم ز وصل گل چه نشاط آرزو کند
اینجاست بر نگاه مقدم گریستن
کس اینقدر ادب قفس درد دل مباد
اشکم نبست طاقت یکدم گریستن
تاکی درین بهار طرب خنده های صبح
این خنده توام است به شبنم گریستن
شیرازه موافقت آخر گسستنی است
باید دو روز چون مژه با هم گریستن
خجلت رضا به شوخی اشکم نمی دهد
می بایدم به سعی جبین نم گریستن
بیدل ز شیشه های نگون باده می کشد
زیباست از قدی که بود خم گریستن

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
هر چند نیست بی سبب از غم گریستن
باید ز شرم دیده بی نم  گریستن
تاکی به رنگ طفل مزاجان روزگار
بر بیش شاد بودن و بر کم گریستن
عیش و غم تو تابع رسم است  ورنه چیست
در عید خنده و به محرم گریستن
آنجاکه صبح گریه شادی ست شبنمش
آموخته ست خنده ما هم گریستن
سامان گریه هم به  کف گریه دادن است
یعنی به چشم اشک چو شبنم گریستن
در عرصه وفا عرق شرم همت است
از زخم تازه در پی مرهم گریستن
زین  دشت اگر خیال نگاهت گذر کند
در دیده غزال شود رم گریستن
شاید گلی ز عالم دیدار بشکفد
تا چشم دارم آینه خواهم گریستن
یک ذره زین بساط ندارد سراغ امن
باید چو ابر بر همه عالم گریستن
بیدل اگر چه نیست جهان جای خنده لیک
نتوان به پیش مردم بی غم گریستن

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
آگهی تا کی  کند روشن چراغ خویشتن
عالمی را کشت اینجا در سراغ خویشتن
رفت ایامی  که غیر از نشیه ام در سر نبود
می خورم چون سنگ اکنون بر دماغ خویشتن
همچو شمع  کشته دارم با همه افسردگی
اینقدر آتش که می سوزم به  داغ خویشتن
پا زدم از فهم هستی بر بهشت عافیت
سیر خویش افکند بیرونم ز باغ خویشتن
روشنان هم ظلمت آباد شعور هستی اند
نیست تا خورشید جز پای چراغ خویشتن
این بیابان هر چه دارد حایل تحقیق نیست
گر نپوشد چشم ما گرد سراغ خویشتن
تا گره از دانه وا شد ریشه ها پرواز کرد
کس چه سازد دل نمی خواهد فراغ خویشتن
هر چه  گل  کرد از بساط خاک هم در خاک ریخت
باده ما ماند حیران ایاغ خویشتن
محرمی پیدا نشد بیدل به فهم راز دل
ساخت آخر بوی این  گل با دماغ خویشتن

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
آفت است اینجا مباش ایمن ز سر برداشتن
می کشد مژگان دو صف از یک نظر برداشتن
بر فلک آخر نخواهی رفت ای مشت غبار
خویش را از خاک نتوان آنقدر برداشتن
شرم  دار از فکر گیر و دار اسباب جهان
ننگ آسانی ست بار گاو و خر برداشتن
جانکنیها در کمین نامرادی خفته است
چون نگین صد زخم باید بر جگر برداشتن
آگهی دست از غبار آرزو افشاندن ست
نشیه پرواز دارد بال و پر برداشتن
همچو شبنم بی کمند جذبه خورشید عشق
سخت دشوار است ازین  گلشن نظر برداشتن
از بساط وحشت این دشت چون ریگ روان
دانه دل بایدت زاد سفر برداشتن
پیش لعلش دیده خجلت آشیان خیرگی ست
نیست با تار نظر تاب گهر برداشتن
چون جرس از درد دل پر بیدماغ افتاده ایم
ناله بسیار است اما کو اثر برداشتن
پستی فطرت چه امکان ست نپذیرد علا ج
سایه را نتوان ز خاک رهگذر برداشتن
شکوه اسباب تا کی زندگانی مفت نیست
تا سری داریم باید درد سر برداشتن
ششجهت بیدل غبار رنگ سامان چیده است
احتیاجت نیست دیوار دگر برداشتن

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
تا به کی چون  شمع  باید تاج زر برداشتن
چند بهر آبرو آتش به سر برداشتن
چند باید شد ز غفلت مرکز تشنیع خلق
حرف سنگین تا به کی چون گوش کر برداشتن
از حلاوت بگذر ای نی قدردان درد باش
ناله ناپیداست گر خواهی شکر برداشتن
رنگی از عشرت ندارد نو بهار اعتبار
زین چمن باید چو شبنم چشم تر برداشتن
ناله دردی نمایان از دل صد چاک باش
فیضها دارد سر از جیب سحر برداشتن
پیش دونان چند ربزی آبروی احتیاج
از جهان بردار باید دست اگر برداشتن
نخل هستی ازعلایق ریشه محکم  کرده است
چون نفس می باید از یکسو تبر برداشتن
ساز بزم ناامیدی پر نزاکت نغمه است
ناله ای دارم که نتواند اثر برداشتن
ای سپند از یک صدا آخر کجا خواهی رسید
چون جرس زین جنس باید بیشتر برداشتن
چشم تا واکرده ایم از خویش بیرون رفته ایم
شعله ما را قدم برده است سر برداشتن
کلفت احباب ما را زنده زیر خاک  کرد
بیش ازین نتوان غبار یکدگر برداشتن
بار دنیا کی توان بیدل به آسانی کشید
کوه هم می نالد از زیر کمر برداشتن

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
کار آسانی مدان تاج کمر برداشتن
همچو خورشید آتشی باید به سر برداشتن
غفلت ذاتی به جهد ازدل نگردد مرتفع
تیرگی نتوان به صیقل از سپر برداشتن
سعی بیمغزان به عزم خفت ما باطل است
نیست ممکن پنبه را آب ازگهر برداشتن
برندارد دوش آزادی خم باری دگر
یک نگه کم نیست گر خواهد شرر برداشتن
سایه مو نیز می چربد بر آثار نفس
اینقدر گردن نمی ارزد به سر برداشتن
حایلی دیگر ندارد منزل مقصود ما
گرد خود می باید از ره چون سحر برداشتن
همتت در ترک اسباب اینقدر عاجز چراست
می شود افکندن بارت مگر برداشتن
چون نگه تاکی ز مژگان زحمتت باید کشید
یک تپش پرواز و چندین بال و پر برداشتن
نیست عذر ناتوانی باب اقلیم وفا
زخم بسیار است می باید جگر برداشتن
شرم دار از سعی خوه ای حرص کوش بیخبر
عزم مقصدگور و آنگه  کر و فر برداشتن
کر چنین نیرن حرصت دشمن آسودکی ست
خاک شو در منزل ازگرد سفر برداشتن
دانه را بیدل ز فیض سجده ریزیهای عجز
نیست بی نشو و نما از خاک سر برداشتن

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
پیرگشتم چند رنج آب وگل برداشتن
پیکرم خم  کرد ازین ویرانه دل برداشتن
خفت بی اعتباری سخت سنگین بوده است
چون حنا فرسوده ام از خون بحل برداشتن
کاش خاکستر شوم تا دل زحسرت وارهد
چند دود از آتش نا مشتعل برداشتن
پشت دستم بر زمین ناامیدی نقش بست
بسکه از بار دعاها شد خجل برداشتن
از سپند ما اگر هویی به دست آید بس است
بیش نتوان ناله طاقت  گسل برداشتن
در خراب آباد هستی ازکدورت چاره نیست
دوش مزدوریم باید خاک و گل برداشتن
چون حیا هرگز نشد پیشانی ام پاک از عرق
نیست آسان بار طبع منفعل برداشتن
با ضعیفی ساز ایمن زی  که آفتهای دهر
هست در خورد مزاج مستقل برداشتن
عبرت آباد است بیدل سیرگاه این چمن
بایدت مژگان به حیرت مشتمل برداشتن

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
منفعل خلق را ناز صنم داشتن
زنگی و با آن جمال آینه هم داشتن
خاک خوری خوشتر است زین همه تن پروری
تا به  کی انبان صفت حلق و شکم داشتن
می شکند صد کلاه بر فلک اعتبار
سوی ادبگاه خاک یک مژه خم داشتن
چوب به کرباس پیچ  طاسی و چرمی و هیچ
نیست جز این دستگاه طبل و علم داشتن
کارگه حیرتی ورنه که داردگمان
دل به بر و حسرت دیر و حرم داشتن
گر طلب عافیت دامن جهدت  کشد
آبله واری خوش است پاس قدم داشتن
محرمی وضع دهر بی عرق شرم نیست
آینه صیقل زده ست جبهه ز نم داشتن
مهر ازل شامل است با همه ذرات  کو ن
ننگ کرم  گستریست علم  کرم داشتن
بر رخ ما بافتند پرده تصویر صبح
دم زدن را نخواست شرم عدم داشتن
آه سر و برگ ما سوخت غم عافیت
مهلت عیشی نداد ماتم هم داشتن
ای هوس اندوز امن جمع ز آفت شناس
خصم سر ناخن است شکل درم داشتن
بیدل از امید خلد قطع توهم خوش است
جز دل آسوده نیست باغ ارم داشتن

وزن: مُفْتَعِلُنْ فاعِلُنْ مُفْتَعِلُنْ فاعِلُنْ
بحر: منسرح مطوی مکشوف
نشانه‌های عروضی: - U U - | - U - | - U U - | - U -
پر ملاف از جوهر باریک بینی داشتن
سرمه می خواهد زبان موی چینی داشتن
خفته چندین ملک جم درحلقه تسلیم فقر
خاتمی دارد جهان بی نگینی داشتن
همت از در یوزه علم و عمل وارستن است
نازکن خرمن زننگ خوشه چینی داشتن
بی مژه بستن رهایی نیست زین آشوبگاه
چون نگه تا کی غم عبرت  کمینی داشتن
آنقدر کز فکر استغنا برون آیی بس است
تا کجا خواهی دماغ نازنینی داشتن
شعله را گفتم سرت پا مال خاکستر که  کرد
گفت  سودای رعونت آفرینی داشتن
تا سوادکلک تقدیر اندکی روشن شود
سرمه گیر از چشم بر خط جبینی داشتن
بی نیازانی که پا بر اوج عزت سوده اند
جسته اند از پستی و بالا نشینی داشتن
قید جسم  آنگه دماغ بی نیازی  شرم دار
آسمان بالیدن وگرد زمینی داشتن
بوی این  گلشن هم از غوغای زاغان نیست کم
پنبه گوش اندکی باید به بینی داشتن
گر به لفظ و معنی افکار بیدل وارسی
ترک کن اندیشه سحر آفرینی داشتن

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
به خود داری فسردن گرم کردی جای بگذشتن
شدی آخر درین ویرانه نقش پای بگذشتن
نفهمیدی کزین محفل اقامت دور می باشد
گذشتی همچو عمر شمع در سودای بگذشتن
اگر آنسوی افلاکی همان وا مانده خاکی
گذشتن سخت دشوارست ازین صحرای بگذشتن
سواد سحر این وادی تعلق جاده ای دارد
زهستی تا عدم یک طول وصد پهنای بگذشتن
جهان وحشت است اینجا توقف  کو اقامت  کو
تحیر یک دو دم پل بسته بر دریای بگذشتن
چو موج  گوهر آسودن عنان  کس نمی گیرد
جهانی می رود از خود قدم فرسای بگذشتن
دو روزی اتفاق پا و دامن مفت جمعیت
از این در شرم لنگی داردم ایمای بگذشتن
چه دارد مال و جاه اینجا که همت بگذرد زانها
به صد اقبال می نازم ز استغنای بگذشتن
در این بحر از خجالت عمرها شد آب می گردد
حساب آرایی موج از تأملهای بگذشتن
بقدر هر نفس از خود تهی باید شدن بید ل
کسی نگذشت بی  این  کشتی از دریای بگذشتن

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
چو موج گوهر ازین بحر بی تعب نگذشتن
ز طبع ما نگذشت از سر ادب نگذشتن
اسیر سلسله اختراع و هم چه دارد
به ملک بی سببی از غم سبب نگذشتن
جنون معاشی حرص  آنگه انفعال تردد
قدم شمار عرق مردن و ز تب نگذشتن
به هیچ مرحله همت پی بهانه نگیرد
دلیل آبله پایی ست از طلب نگذشتن
مزارنام زنقش نگین چه شمع فروزد
تو آدمی شرفت هست از ادب نگذشتن
چوشمع تیغ سر ما به خار سینه پرآتش
ازبن ستمکده می آیدم عجب نگذشتن
به هیچ حال مده دامن گذشتگی از کف
الم شمر همه  گر باشد از طرب نگذشتن
نبرد موی سفیدم سیاهکاری غفلت
سحر دمیده و می بایدم ز شب نگذشتن
حریف نفس  که می گشت جز تعلق دنیا
غریب مصلحتی بود ازین جلب نگذشتن
ترددی ز پل دوزخم گذشت به خاطر
یقین به تجربه  گفت از سر غضب نگذشتن
چو سنگ شیشه به دامن شکست دل به کمینم
نشسته در رهم ازکوچه حلب نگذشتن
صد آبرو به گره بستن است بیدل ما را
به رنگ موج  گهر از فشار لب نگذشتن

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U - -
از جوا ن حسن سلوک پیر نتوان یافتن
گوشه چشم کمان از تیر نتوان یافتن
طینت  کامل خرد از تهمت نقصان بری ست
رنگ خون هرگز به روی شیر نتوان یافتن
حیف همت  گر شود ممنون تحصیل مراد
ای خوش آن آهی کزو تأثیر نتوان یافتن
می شو د اصحاب غفلت پایمال حادثات
خواب مخمل را جز این تعبیر نتوان یافتن
فقر ما آیینه ی  رمز هوالله است و بس
فیض این خاک از هزار اکسیر نتوان یافتن
بی عبا رت شو که گردد معنی  دل روشنت
رمز این قرآن ز هر تفسیر نتوان یافتن
عالم تقیید یکسر دامگاه گفتگو ست
جز صدا در خانه زنجیر نتوان یافتن
حرص و یک عالم  فضولی خواه طاقت خواه عجز
جز جوانیها ازین بی پیر نتوان یافتن
ما درین محفل عبث جانی به حسرت می کنیم
یک دل اینجا قابل تسخیر نتوان یافتن
بیخود نیرنگم از پیدا و پنهانم مپرس
مدعای حیرت تصویر نتوان یافتن
د رحریم کبریا بیدل ره قرب وصول
جز به سعی ناله شبگیر نتوان یافتن

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
عجز ما جولانگر تدبیر نتوان یافتن
پای جهد سایه جز در قیر نتوان یافتن
آنقدر وامانده عجزم  که مجنون مرا
از ضعیفی ناله در زنجیر نتوان یافتن
مژده ای غفلت  که در بزم  کرم بار قبول
جز به قدر تحفه تقصیر نتوان یافتن
رازها بی پرده شد ای بی خبر چشمی بمال
جز وقوع آینه تقدیر نتوان یافتن
بسکه این صحرا پر است از خون حسرت کشتگان
تا هوایی خاک دامنگیر نتوان یافتن
کاسه انعام گردون چون حباب از بس تهیست
چشم گوهر هم در آنجا سیر نتوان یافتن
وضع همواری مخواه از طینت ظالم سرشت
جوهر آیینه در شمشیر نتوان یافتن
تا پیامی واکشند این دوستان خصم  کیش
هیچ مرغی نامه بر چون تیر نتوان یافتن
فتنه هم امن است هر جا نیست افسون تمیز
خواب مفت هوش اگر تعبیر نتوان یافتن
شمع را از شعله سامان نگاه آماده است
خانه چشمی به  این تعبیر نتوان یافتن
من به این عجز نفس عمریست سامان کرده ام
شور نیرنگی که در زنجیر نتوان یافتن
عمرها شد می پرستد چشم حیرت  کیش من
طفل اشکی را که هرگز پیر نتوان یافتن
هر چه هست از الفت صحرای امکان جسته است
بیدل اینجا گردی از نخجیر نتوان یافتن

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
بر خط ترک طلب گر راه خواهی یافتن
پشت دست و روی دست  الله خواهی یافتن
جستجوی هر چه باشد مدعا خاص است و بس
گر گدا جویی سراغ شاه خواهی یافتن
هر قدر سیر گریبانت چو شمع آید به پیش
یوسف خود را مقیم چاه خواهی یافتن
ترک مطلب گیر مطلوبت نرفته ست از کنار
هر چه خواهی چون شدی آگاه خواهی یافتن
تا به پیشانی از ابرو راه مقصد دور نیست
گر هلال آید به چشمت ماه خواهی یافتن
احتیاطت گر نباشد خضر راه عافیت
هر قدم آبت به زیرکاه خواهی یافتن
شرم دار ای ذره تا کی هستی موهوم را
گاه گم خواهی نمودن گاه خواهی یافتن
هرچه یابی اختیاری نیست در تسلیم کوش
مرگ را چون زندگی ناگاه خواهی یافتن
روز تا پیش است گامی می زن و می رفته باش
راحت منزل همان بیگاه خواهی یافتن
پوچ بافان امل را هر قدر وا می رسی
رشته ماسوره جولاه خواهی یافتن
موج و گوهر در تلاش ساحلند آگاه باش
طالب و واصل همه در راه خواهی یافتن
زین بلند و پست اگر گیری عیار اعتبار
دست و گردن را ز پا کوتاه خواهی یافتن
حال و استقبال دنیا انفعالی بیش نیست
خواه حاصل کرده باشی خواه خواهی یافتن
گر به عزم منزل تحقیق خواهی زد قدم
هر چه اندیشی غبار راه خواهی یافتن
بیدل از انجام و آغاز چراغ زندگی
بی تکلف اشک و داغ و آه خواهی یافتن

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
از ناله دل ما تا کی رمیده رفتن
زین دردمند حرفی باید شنیده رفتن
بی نشیه زندگانی چندان نمک ندارد
حیف ست از این خرابات می ناکشیده رفتن
آهنگ بی نشانی زین  گلستان ضرور است
راه فنا چو شبنم باید به دیده رفتن
جرأتگر طلب نیست بی دست و پایی ما
دارد به سعی  قاتل خون چکیده رفتن
چون شعله ای که آخر پامال داغ  گردد
در زیر پا نشستیم از سر کشیده رفتن
زین باغ محمل ما بر دوش ناامیدیست
بر آمدن نبندد رنگ پریده رفتن
از وحشت نفسها کو فرصت تأمل
چون صبح باید از خویش دامن نچیده رفتن
بر خلق بی بصیرت  تا چند عرض  جوهر
باید ز شهر کوران چون نور دیده رفتن
همدوش آرزوها دل  می رود نفس نیست
در رنگ ریشه دارد تخم دمیده رفتن
قطع نفس نمودیم جولان مدعا کو
در خواب هم نبیند پای بریده رفتن
رفتار سایه هرگز واماندگی ندارد
در منزل است پرواز از آرمیده رفتن
قد دو تای پیریست ابروی این اشارت
کز تنگنای هستی باید خمیده رفتن
بال فشانده آه بی گرد حسرتی نیست
با عالمی ز خود برد ما را جریده رفتن
تعجیل طفل خویان مشق خطاست بیدل
لغزش به پیش دارد اشک از دویده رفتن

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - - | - - U | - U - -
یاد ابروی کجی زد به دل ما ناخن
موج شد بهر جگرکاری دریا ناخن
سعی تردستی منعم چقدر پر زور است
می شکافد جگر سنگ در این جا ناخن
غنچه ای نیست که اوراق گلش در بر نیست
هر گره راست به صد رنگ مهیا ناخن
صورت قد دوتا حل معمای فناست
عقده بازست کنون کرده ام انشا ناخن
بی تمیزان همه جا قابل بیرون درند
برکنارست ز هنگامه اعضا ناخن
خودسریها چقدر هرزه تلاش است اینجا
می رود رو به هوا با سر بی پا ناخن
بی حسی بسکه در ین شوره زمین کاشته اند
موی و دندان دمد از پیکر ما یا ناخن
خلق بیکار ز بس شیفته سر خاری ست
همچو انگشت نشانده ست به سرها ناخن
گره رشته دگر عقده معنی دگر است
چه خیال است  کند حل معما ناخن
موج این بحر فرومانده وضع گهر است
نیست دل بسته کاری که  کند وا ناخن
غافل از نشو و نما نیست  کمین آفات
سربریدن نکند قطع وفا با ناخن
جوهر کارگشایی علم احسانهاست
می کند دست بلند از همه بالا ناخن
بیدل از دولت دونان به تغافل بگذر
هیچ نگشاید اگر سرکشد از پا ناخن

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
اشکم ز بی قراری زد بر در چکیدن
افتادن  است آخر اطفال را دویدن
از تیغ مرگ عاشق رنگ بقا نبازد
عمر دوباره گیرد چون ناخن از بریدن
فقر است و نقد تمکین  جاه  است و موج خفت
از بحر بی قراری  از ساحل آرمیدن
ارباب رنگ دایم محو لباس خویش اند
از داغ نیست ممکن طاووس را پریدن
بیدل به جوی شمشیر خون جگر خورد آب
زندان بی قراران نبود جز آرمیدن

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - - | - - U | - U - -
روانی نیست محو جلوه را بی آب گردیدن
سزدکز اشک آموزد نگاه ما خرامیدن
به داد حسرت دل کس نمی پردازد ای بلبل
چوگل می باید اینجا از شکست رنگ نالیدن
فسردن چند از خود بگذر و سامان توفان کن
قیامت نغمه ای حیفست سر در تار دزدیدن
که می داند کجا رفتند گلچینان دیدارت
هم از خورشید می باید سراغ سایه پرسیدن
برو زاهد که هرکس مقصدی دارد دربن وادی
تو و صد سبحه جولانی و من یک اشک لغزیدن
درین غفلت سرا عرفان ما هم تازگی دارد
سرا پا مغز دانش گشتن و چیزی نفهمدن
نظر بر بندو می کن سیر امن آباد همواری
بلند و پست یکسان می نماید چشم پوشیدن
زخواب عافیت چون موج گوهر نیستم غافل
بهم می آورد مژگان من بر خوبش پیچیدن
چو فطرت ناقص افتد حرف بطلان است کوششها
شرر هم در هوا دارد زمین دانه پاشیدن
اگر فرصت نقاب از چهره تحقیق بردارد
شرارکاغذ ما و هزار آیینه خندیدن
گشاد بال طاووسیم از عبرت چه می پرسی
شکست بیضه ما داشت چندین چشم مالیدن
صفای دل بهار جلوه معشوق شد بیدل
طلسم ناز کرد آیینه را بیرنگ گردیدن

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
آه ناکام چه مقدار توان خون خوردن
زین دو دم زندگیی تا به قیامت مردن
داغ یأسم که به کیفیت شمع است اینجا
آگهی سوختن و بستن چشم افسردن
فرصت هستی از ایمای تعین خجل است
صرفه نقد شرر نیست  مگر نشمردن
پارسایی چقدر شرم فضولی دارد
بال سعی مگس و ناله به عنقا بردن
مشت خاکیم کمینگاه هوایی که مپرس
چه خیالست به پرواز عنان نسپردن
دل تنک حوصله و دشت تعلق همه خار
یا رب این آبله را چند توان آزردن
چه توان کرد به هر بی جگری ها بیدل
ناگزیریم ز دندان به جگر افشردن

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
به خود پیچیده ام نالیدنم نتوان  گمان بردن
به رنگ رشته فربه گشته ام لیک از گره خوردن
حضور زندگی آنگاه استغنا چه حرفست این
نفس را بر در دل تا به کی ابرام نشمردن
دلی پرواز ده  کز ننگ کم ظرفی برون آیی
زصافی می تواند قطره را دریا فرو بردن
سیه بختی به سعی هیچکس زایل نمی گردد
مگر آتش برآرد ترک  هندو را پس از مردن
غم جمعیت دل مضطرب دارد جهانی را
ز گوهر تا کجا دریا شکافد جیب افسردن
مزاج عشق در سعی فنا مجبور می باشد
ز منع سوختن نتوان دل پروانه آزردن
به حکم عجز ننگ طینت ما بود گیرایی
به خاک ما نمی خواهد مروت دام  گستردن
به هر واماندگی زین بیشتر طاقت چه می باشد
که باید همچو شمعم تا عدم خود را بسر بردن
طربهای هوس شاید به وحشت کم شود بیدل
به چین می بایدم چون ابر چندی دامن افشردن

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -