ز چشم ضعیفان گو افتاده تر
در او گنج قارون عیان در نظر
قضا کرد چون خندقش را شکاف
برآورد سامان صد کوه قاف
به فرض ار به قعرش فتد آفتاب
دگر برنیاید به چندین طناب
حصارش به این قلعه گردد قرین
شود آسمان گر مربع نشین
شکفت از فصیلش سپهر کبود
مگر زهره را شانه در کار بود
طلسمی چنین را ز نام آوران
کسی نشکند غیر صاحبقران
ز سرکوب برجش درین نه حصار
نباشد دمی پاسبان را قرار
ببالد مگر عمرها طاق عرش
که تا پای برجش رسد ساق عرش
ز سختی به خیبر بود توامان
به رفعت گرو برده از آسمان
ندیده چنین قلعه ای چرخ پیر
چو آسیر هرسو هزارش اسیر
حصاری به رفعت ز گردون فزون
ز برجش ستون بر سر بیستون
گر از نه فلک بگذراند طناب
نیابد بر این قلعه دست آفتاب
به گردون نوردی ازان است طاق
که یک بار پیموده راهش براق
ز پیرامنش اختران نیک بخت
ز نظاره اش دیده ها گشته سخت
به ذکرش گشاید قلم گر زبان
سخن را رسد پایه بر آسمان
نمایان ز هر فرجه توپ دگر
ز روزن برو کرده آشوب سر
که کرد این بنا را به این محکمی
نمی آید این کار از آدمی
مگر راست کردند دیوان به جهد
حصاری ز بهر سلیمان عهد
دری را که پیدا نمی شد کلید
به دوران شاه جهان شد پدید
فتادش به زیر آفتاب از فراز
شکسته ست رنگش ازان روز باز
به سنگش مکن آسمان گو ستیز
که چون شیشه خواهد شدن ریزریز
که دید آسمانی ز یک پاره سنگ
که تیر شهابش بود از تفنگ
همه آهنین حربه اش جا به جاست
مگر سنگ این قلعه آهنرباست
ندارد چنین قلعه ای چرخ یاد
که تا خاکریزش نرفته ست باد
حصاری نمودار چرخ بلند
ولی مهر را کوته از وی کمند
گذشته ز برج فلک باره اش
شکسته فلک شیشه بر خاره اش
سر کنگرش پیش فرزانه ها
کلید دکن راست دندانه ها
ز فتحش فتوحات آید پدید
که دیده ست قفلی سراسر کلید
به وصفش کنم ناخن فکر بند
که گر افتم افتم به فکر بلند
به اوجش به همت توان برد راه
نه هر همتی همت پادشاه
خداوند اقبال شاه جهان
کزو فتح شد قلعه آسمان
کشد قبضه تیغش از اقتدار
ز فولاد بر گرد عالم حصار
ز سرکوب عدلش حصار ستم
فتاده ست در خاکریز عدم
بود آیت سجده اش بر جبین
که هرکس که خواند ببوسد زمین
ز کشورستانان این آستان
کمین بنده پادشاه جهان
چو آهنگ تسخیر کشور کند
حصار فلک را مسخر کند
زهی برج شاهنشه دین پناه
که هم شاه برج است و هم برج شاه
اساسی چو بنیاد دولت قوی
جهان کهن را بنای نوی
به سویش کند ماه اگر کج نگاه
کشد کنگرش اره بر فرق ماه
در اتمام این قصر گوهرنگار
بقا عمرها بوده مزدورکار
زهی خوش اساسی و پایندگی
که قصر بهشتش کند بندگی
تهی کرد گیتی بسی درج را
که پر کرد از گوهر این برج را
ز چینی پر از ظرف های گزین
که هرگز ندیده ست فغفور چین
شد از لعل و یاقوت جوهرنشان
مگر دسته گردیده رگ های کان
ز یاقوت و لعلش بود سنگ و خشت
چنین برج باشد مگر در بهشت
ز بالای این برج گردون سپر
چو فواره می جوشد آب گهر
طلاکاری اش سربه سر دلپذیر
نهان کرده زر در عصا چرخ پیر
تمام از زر پخته و سیم خام
درونش مرصع چو بیرون جام
در آیینه کاری ندارد قرین
همین است درج پر اختر همین
ز جامش عرقناک یاقوت تر
زمینش صدف وار فرش از گهر
گل این جا ز یاقوت احمر بود
چو نسرین که از سنگ مرمر بود
درش را رسد بر در کعبه ناز
که برعکس آن است پیوسته باز
ز بس چشم و زلف بتان طراز
ز زنجیر و زرفین بود بی نیاز
بود بر فرازش کبوتر ملک
ستونی بود زیر سقف فلک
ز بالایش آید کسی چون به زیر
توان سیر افلاک کردن دلیر
عروس جهان کرده ساعد بلند
که در جیب گردون کند پنجه بند
چه شمعی ست این برج عالی جناب
که پروانه اش درخورست آفتاب
ز هر روزنش مشرقی جلوه گر
که خورشیدی از جام دارد به بر
عمود فلک گر دهندش قرار
بماند بنای فلک پایدار
مکن بهر فردوس اینجا تلاش
نه ای چون کبوتر دو برجی مباش
به گردش بود آسمان را مدار
که بی برج صورت نگیرد حصار
نیابد خلل دست بر آسمان
بود پای این برج تا در میان
سر کنگرش در مقام عتاب
کند پنجه در پنجه آفتاب
نگردد ازان سبزه چرخ زرد
که دارد ز فواره اش آبخورد
اگر بیندش چشم هندوسرشت
بدیهیش گردد وجود بهشت
جهان دیده گوید به بانگ دهل
که این چارباغ است یک دسته گل
نظر کن بر این برج نیکوسرشت
که یک دسته شد هشت باغ بهشت
چو در وی نشیند شه کامیاب
به برج حمل جا کند آفتاب
پی دست قدرت برد آستین
همین است معراج دولت همین
بود مجلس خاص شاه جهان
ننازد به این برج چون آسمان
حمل باشد از نسبتش کامیاب
ازین برج یابد شرف آفتاب
به خوبی ست چشم و چراغ جهان
بود دسته ای گل ز باغ جهان
تهی نیست یک لحظه از شمع دین
همین است فانوس قدرت همین
زهی دست معمار معجزنمای
که داد آسمان را به یک برج جای
تو گویی اساسش ز بس محکمی
ز دل های سنگین ندارد کمی
ببین این بنا را چه دولت بود
که فانوس شمع سعادت بود
فنا پیش ازین هرچه می خواست کرد
بقا زین بنا قامتی راست کرد
درونش ز نقاشی رنگ زنگ
به هم جای آمیزش رنگ تنگ
تماشای نقاشی این بنا
نگه را کند محو در دیده ها
ز خامی به نقشش مبین بی درنگ
مشو غافل از پختگی های رنگ
به نقاشی این بهشت برین
چها کرده نقاش سحرآفرین
زهی سحرپرداز صورت نگار
که معنی ز صورت کند آشکار
کشد خضر کلکش که معجز نماست
رهی از مخالف به مغلوب راست
اگر پیکری را کشد رعشه ناک
چو برگ خزان دیده افتد به خاک
چو خواهد کند نقش سروی درست
کشد شکل آزادی اش را نخست
نگارد چو در خانه ای آفتاب
در آن خانه شب درنیاید به خواب
شود پیکری را چو صورت نگار
کشد معنی اش را نخست آشکار
اگر شکل مشرق کشد شب به خواب
همان لحظه طالع شود آفتاب
نهالی که از کلک او رسته است
ز تردستی اش میوه رو شسته است
چو گیرد به کف کلک گلشن نگار
دمد شاخ نسرین چو صبح آشکار
وزد گر نسیمی در آن بوستان
ز غیرت رمد بلبل از آشیان
ز شبنم عذار گلش در گلاب
جهد غنچه از جوش بلبل ز خواب
به تصویر گل غنچه ناکرده روی
صبا برده عطر گلش کو به کوی
ز مو چهره گل نپرداخته
که زد بر نوا بلبل ساخته
کشد بر ورق تا شتاب و درنگ
پی رفتن گل ز رنگی به رنگ
قلم شکل سروی نپرداخته
که بست آشیان بر سرش فاخته
هنوزش قلم کار در لاله داشت
که در چشم نرگس نظر می گماشت
کشد شکل خار آنچنان آب دار
که روید ز تردستی اش گل ز خار

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -