cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
و إذ قلنٰا للملاٰیکة اسجدوا لآدم فسجدوا إلاٰ إبلیس أبیٰ و استکبر و کٰان من الکٰافرین ۳۴
 در بیان سجدة ملایک آدم را و اباء نمودن ابلیس 
یاد کن وقتی که گفتیم ای فرید
با ملایک سجدة آدم کنید
سجده کردند آن تمام الا بلیس
که ا باء کرد و تکبر آن خسیس
قوة وهمی چه او در نقل بود
کی تواند هم عنان با عقل بود
نبد از املاک ارضیه نساب
تا بود ز ادراک معنی در حجاب
محتجب از آنکه فهمد سر به سر
آن معانی را به ادراک صور
پس نبود ارضیۀ محض او به بحر
تا کند اذعان امر او به قهر
نز سماویه که فهمد در فتوح
فضل آدم را ز نور عقل و روح
از محبت تا مگر اذعان کند
سجدة آدم ز دل وز جان کند
چون نه این باشد نه آن  می خوانش جن
سرکش است از نفس و قلب مطمین
نه چنان جنی که داند جای خویش
پر به بالاتر زد از سکنای خویش
بود عصفوری و بر شهباز راند
چون نبودش بالی از پرواز ماند
مرغ وهم از سفل بر بالا پرد
فر عقلش نیست چون بیجا پرد
او گمان میکرد کو زرین پر است
ساعد شه را چو بازان درخور است
بیخبر زآن کو نه علیینی است
از قوای ارضی سجینی است
در ازل محجوب بود از نور روح
تا چه جای نور وحدت و آن فتوح
پس تجاوز کرد ز امر کردگار
کفر او شد زآ ن تعدی آشکار
سجدة آدم همانا بد محک
زآن جدا شد جنس ابلیس از ملک
تا که نفس ناطقه در دمدمه است
تابعش عقل است و سرکش واهمه است
تا خلیفه باشد از حق در جهان
هست ناچار آن محک هم در میان
تابع امرش شود فرزانه ای
حاسد جاهش ز حق بیگانه ای
یافتی چون اعتبار عقل و وهم
مابقی را رو تعقل کن بفهم

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
باز بشنو از سکون بوالبشر
در جنان با زوجه ای او مستقر
گفت او را اندر این دارالامان
باش با حوا به شادی جاودان
هم خورید از نعمت آن مستدام
هر چه خواهید از فواکه وز طعام
لیک پیرامون این خرم شجر
مینگردید از تقاضای دگر
ور به میل آیید سوی این درخت
از جنان ناچار باید بست رخت
پس شما خواهید بود از ظالمین
ز آسمان گردید هابط بر زمین
پس بلغزاند آن زمان شیطانشان
تا برون کرد از بهشت آسانشان
ز آسمان روح و آن دارالخلود
آمدند اندر زمین تن فرود
واندر آن زین چار طبع ضد نما
دشمن بعضی است بعضی از شما
نفس باشد زوجه کش حواست نام
رغبتش بر جسم ظلمانی تمام
حوه باشد در لغت رنگی که آن
غالبستش تیرگی اندر عیان
هست آدم قلب و با جسمش تمام
نیست در نسبت تلازم بی کلام
ادمه باشد گندم ار داری به یاد
کاندک او را هست رنگی از سواد
نسبت قلب است یعنی بالتبع
سوی جسم از نفس پر جور و جزع
گر به کلی بی تعلق بود قلب
وضع کونیت هم از تن بود سلب
قلب و نفسند آدم و حوا به نام
کآسمان روحشان بودی مقام
در بهشت قدس می خوردند هم
قوت از خوان معانی و حکم
وسعتی بود اندر آن رزق و کلو
کآنچه می خوردند افزودی بر او
حیث شیتم هست یعنی متسع
در جنان آن رزق و غیر منقطع
وآن درخت آمد طبیعت بی گمان
قرب او شد باعث بعد از جنان
نسبت ظلم اندر اینجا موقع است
ظلم وضع شیء به غیر موضع است
در لغت گر ذوق علمت غالب است
ظلم نقص حق و حظ واجب است
وهمشان پس لغزش از تسویل داد
جسم را زینت به صد تفصیل داد
بر شبیه مار و طاووس آن حرون
خواند افسون از درون و از برون
شهوت آن طاووس و مار آمد غضب
آدم افتد زین دو اندر صد تعب
طاوس از بیرون جنت جلوه گر
شد بر ایشان با هزاران زیب و فر
رفت حوا پیش و آدم از پی اش
که نبد ممکن جدایی از وی اش
مار بر دیوار بد و ابلیس رد
خواست در اغوای آدم زو مدد
از دهان او بر ایشان راه یافت
تا مراد خویش بر دلخواه یافت
طاوس از بیرون و حیه از درون
بر شجر بردندشان با صد فسون
بر خیال آوردشان کاین دایم است
خوردنش بر پاس نعمت لازم است
هر دو زآن خوردند و ظلمانی شدند
خارج از جنت به آسانی شدند
این غضب وین شهوت از روز الست
جسم را بودند بر سان دو دست
پس شدند الزام کآیند از بهشت
در جهان جسم و این بد سرنوشت
چونکه هر فردی در ا ین تنگین حصار
ز آدمی خواهد حظوظ بیشمار
چونکه بیند حظ خود در دست غیر
قهر گیرد تا کند زو سلب خیر
لاجرم بر بعض بعضی دشمنند
زآنکه یک پیراهن است و صد تنند
هست در این تنگنای تن محال
ایتلاف بی تنافر بی ملال
در جهان جسم استقرارتان
هست تا آید به سر هنگام آن
یعنی از صورت به معنی رو کنید
از تجرد روی جان این سو کنید
 در بیان موت اختیاری و اضطراری 
وآن پس از موت است زین دارالمحن
روح گردد فارغ از پیوند تن
هست این موت از طبیعت وز مزاج
نیست کس را هیچ از این مردن علاج
موت دیگر شد ارادی بی سخن
هست آن هم انقطاع جان ز تن
هر دم او را تا بود دل بردنی
عاشقان را هست اینسان مردنی
موت خاصان غیر موت عامه است
داند آن موت ار کسی علامه است
وآن بدون عشق و حالی کی شود
بی تماشای جمالی کی شود

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
لنا اهبطوا منهٰا جمیعا فإمٰا یأتینکم منی هدی فمن تبع هدٰای فلاٰ خوف علیهم و لاٰ هم یحزنون ۳۸
بشنو از قلنا اهبطوا راز دگر
یافت چنگ بوالبشر ساز دگر
بر بقای حق چو از نو زنده گشت
فرق بعد از جمع را زیبنده گشت
شد خلیفه بر زمین یعنی که شاه
در زمین تا باشد او غوث و پناه
همچنین یابند از دنبال او
این خلافت  اهل بیت و آل او
هست هر دور این خلافت مستقل
تا به مهدی کوست اکنون شاه دل
دور دور مهدی است و طور او
میکند گردش فلک بر دور او
ای هدایت پیشگان گر قابلید
در مدار مهدی صاحب دلید
ای خلیفه زادگان گر آگهید
بر فلک در دورة مهدی مهید
غیبت او غیبت جان در تن است
اندر این غیبت ظهور ذوالمن است
جنبش اعضاء دلیل آن بود
کاین بدن در اهتزاز از جان بود
تا خدا هادی است  مهدی نایب است
وز عیان بی حضوران غایب است
مهدی آخر زمان خود احمد است
دورها دایر به وی تا سرمد است
ز آدم اول که قطب عالم است
تا هنوز او آدم است و خاتم است
بود آدم مهدی و هم خاتم او
از محمدص متصل تا آدم او
همچنین تا این زمانی کآخر است
دورة او قایم است و دایر است
آنکه اعلی رتبه باشد در مقام
هست در هر دوره ای شاه و امام
صاحب فرق از پس جمع است او
رهروان را در زمین شمع است او
از خطاب اهبطوا بر خاکیان
رهبر است و قبلۀ افلاکیان
گفت هر کس زو نماید پیروی
یابد از صورت کمال معنوی
تابع او در هدایت عارف است
کز بصیرت بر کمالش واقف است
می شناسد راه و منزل را تمام
می شناسد پیر و برنا را مقام
می شناسد گمرهی را از ضلال
می شناسد نقص رهرو از کمال
می شناسد کاین به ره یا گمره است
می شناسد کاین ذکی یا ابله است
میشناسد کآن وبال است این فلاح
می شناسد کآن حرام است این مباح
پا نه بر دلخواه کس بر حق نهد
گر گواهی می دهد بر حق دهد
عصرها را میشناسد با امام
و اهل هر عصر ار خواصند ار عوام
واقف از سر قدر وز حال خلق
وز زمان موت و استقبال خلق
لاجرم بی حزن و خوف این فرقه اند
زآنکه اندر بحر وحدت غرقه اند
حیدرع آن کش نه فلک در طوف بود
خفت جای احمد ص و بی خوف بود
باز بعد از قتل و غارت های سخت
یک تنه در مکه شد افکند رخت
روز میدان گر جهان بد پر سپاه
بود یکسان پیش او با مشت کاه
در کسی این زهره و دل کی بود
جز که عالم پیش او لاشیء بود
این خلافت را تو دانی مطلبی
کز غم دنیا همیشه در تبی
او خلیفۀ حق نه جزء عامه بود
بی نیاز از شورش و هنگامه بود
حزن و خوف از میل نفس غافل است
کی بود آن را که سلطان دل است
دل نداری رو که این کار تو نیست
جنس دیگر خر که بازار تو نیست
جامۀ مردان در این میدان مپوش
تیغ وا کن در هلاک خود مکوش
نره شیران در وغا بی وهم و لاف
تن برهنه می شدند اندر مصاف
ترک جان ناید ز هر آلوده ای
حیدری کو یا که حیدر دوده ای
آنکه حیدر خوی و حیدر پیشه است
همچو حیدر ع فارغ از اندیشه است

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
بگرو ید از جان بر این قرآن همه
که فرستادم به انس و جان همه
با حبیب خود که ختم انبیاست
بعثت او فضل دیگر بر شماست
بهترین تصدیق ز آنچه بوده است
با شما و حق عطاء فرموده است
یعنی آن تورات که اجلالی بود
شرحی از توحید افعالی بود
زآن اشارت شد به افعال از جهات
وین دهد راهت به توحید صفات
أول کافر نباشید از عناد
کاحتجاب است آن ز وی در اعتقاد
بالعقیده یعنی او محجوب ماند
در طبیعت مغمر و معیوب ماند
نکتۀ لا تشتروا آمد مشیر
بر تجلی ذاتی ار باشی خبیر
یعنی آن را بر بهای کم مخر
کم بود اوصاف نفس بی هنر
وصف و اسمش را به نفس خود فروش
می مخر گر هیچ داری عقل و هوش
بر چنین تحقیق نیکو ای دو دل
می نپندارم که باشی منتقل
گوید آن خواهم فروشم کاه را
تا که بخرم شهر را و شاه را
چون خریدم خواهم از وی جامه ای
یا نویسد بر جرایم نامه ای
از چنین احمق به جان باید گریخت
بر فجاء و سکته گر خونت نریخت
اغلب این خلق ای جان احمقند
بر بهای کم خریدار حقند
از حماقت مینمایند اختیار
نفس دون را بر وجود کردگار
مینویسند آیتش را از شبق
بهر تحبیب فواحش بر ورق
یا که بر تحبیب سلطان و وزیر
تا از او حاصل کند شهد و شعیر
نام حق را ضم کند با نام خویش
تا بگیرد از لییمی کام خویش
باشد این مطلب مفصل ای غلام
گر بگویم مانم از اصل کلام
این قدر هم بهر آن گفتم که تو
ره بری بر نکتۀ لاتشتروا
فارغم از فکر و تسویلات خلق
غرقه گو باشند در خود تا به حلق
پس بپرهیزید زین شرک درون
گفت بعد از فارهبون او فاتقون
باشد این تقوی ز غیر از ذات او
دل نمودن فارغ از ذرات او
آن صفاتی را که خاص از بهر اوست
گر دهی نسبت به غیر  از قهر اوست
آن حق اندر باطلی پوشیدن است
دل به دنیا بستن و کوشیدن است
حق به باطل پس نپوشید ای گروه
کاه دانید ار ندارد وزن کوه
پیشتان چون خار و گل هم رتبت است
اینست پیدا تا نگویی غفلت است
گر کسی از روی دانش خاک را
سنگ خواند کرده زشت ادراک را
با وجود آنکه بس هم نسبتند
هر دو در معنی قریب الرتبتند
تا چه جای آنکه نور پاک را
پست خواند آن چنان که خاک را
مصطفی هر چند در دور شماست
نی به جان هم طیر و هم طور شماست
حق چرا پوشیده بر باطل کنید 
آفتابش را نهان در گل کنید
چون توان پوشید در گل آفتاب 
نور احمدص بگذرد از صد حجاب
همچنین نور صحابه و آل او
که چو خور تابند از دنبال او
هر زمانی جلوه گر تا محشرند
ز آفتاب و اختران روشن ترند
روشن از نور وی و وصل وی اند
از نژاد باطن و اصل وی اند
هر دلی در هر زمانی سرور است
همدل و هم دودة پیغمبر است
ز اهل بیت است ار ولی است ار امام
اسم را هل جو مسمی والسلام

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
دور آخر شد زمستان یار ماند
غیر رفت و خانه بر دلدار ماند
باده نوش افتاد و برپا ساقی است
آنکه باقی بود آخر باقی است
مستی آمد باز غرق می شدیم
خارج از تفسیر و محو وی شدیم
چون کنم من یار گلفامم همی
می دهد جام از پی جامم همی
من چه گویم او چو خواهد مست ما
هر دمی جامی دهد بر دست ما
جان من چون جام می در دست اوست
دل اسیر عشق و جان سرمست اوست
هوشم آرد باز چون مست اوفتم
می دهد جامی که از دست اوفتم
چون فتادم گویدم حرفی به گوش
کز صدای دلکشش آیم به هوش
چونکه از می مست و معدومم کند
هوشم آرد باز و معلومم کند
بعد مستی نقش هشیاری زند
پردة دیگر به دلداری زند
تا که گوید راه عشقم سخت نیست
بر تو گر سخت است هیچت بخت نیست
ور که هم سخت است آسانش کنم
بهر عاشق نعمت و نانش کنم
عشق آمد کوه را چون کاه کرد
عاشق از وی کار بر دلخواه کرد
عشق چون بر دل زند اورنگ را
نرم سازد بهر عاشق سنگ را
نه به ناچاری کند رفتار او
نه شناسد پرنیان از خار او
عشق آمد از پی دیوانه باز
کرد این ویرانه را ویرانه باز
میکند بر من نگاهی تیز تیز
می شود طومار عقلم ریز ریز
نک جنون آمد بتا تدبیر کن
اندک اندک زلف را زنجیر کن
جز به زنجیر تو کو آن حوصله
کآورم طاقت ندرم سلسله
سلسلۀ ما تاب گیسوی تو است
تازه جان از نفخۀ کوی تو است
بر کلام دلنشینت جان دهم
قدر جان چبود که تا آسان دهم
گفته بودی راه عشقم مشکل است
نیست مشکل پیش آن کاهل دل است
من چه دانم کاین ره است این منزلم
یا که این آسان بود و آن مشکلم
مورم اما کوشش مستانه را
تا که جان دارم کشم این دانه را
هست یکسان صعب و آسان پیش مور
میکشد تا هست او را جان و زور
هست صد کوه ار به راه دلبری
میرود عاشق نه از پا کز سری
عقل گوید پا منه تن تیشه نیست
عشق گوید رو به سر اندیشه نیست
در ره ار صد بر و بحر آتش است
رو که آتش بهر جانبازان خوش است
جان پروانه است خود آتش کشی
کی بود در یادش آب و آتشی 
کی به فکر خستگی یا مردن است 
فکر آن بر شعله جان بسپردن است
من چه گویم جان چه و پروانه چیست 
زندگی و مردن و دیوانه چیست 
آنکه کرد از موی خود زنجیری ام
فارغ است از شادی و دلگیری ام
دل ز غم خون گشت و او زین بی غم است
گرچه با خونین دلان خود همدم است
عاشق آزاد از غم و از شادی است
بی خیال از بندگی و آزادی است
دوزخ اندر راه عاشق کوثر است
وآنچه او مشکل تر است آسان تر است
بگذر از این نوبت تفسیر شد
روز رفت و وقت یاران دیر شد
گفت این باشد بزرگ اعنی که شاق
جز بر آن دل کوست خاشع در وفاق

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
الذین یظنون أنهم ملاٰقوا ربهم و أنهم إلیه رٰاجعون ۴۶
و آنان که گمان می برند که ایشان ملاقات کنند پروردگارشان را و اینکه ایشان بسوی او بازگشت کنندگانند ۴۶
آن کسانی که بودشان در گمان
مر لقای رب خود با چشم جان
می کنند او را ملاقات از یقین
هم به او سازند رجعت بی معین
واندر آنجا نیست جز او یارشان
چونکه آید نوبت دیدارشان
با کمال بی نیازی بهر پند
ارمغانی خواهد از نادار چند
ارمغان عاشق آنجا مردگی است
عجز و فقر و خواری و دلبردگی است
گیرد اندر کف دلی لبریز خون
که بر او رحم آورد عالی و دون
سینه ای از زخم هجران چاک چاک
دیده ای خونین تر از دل پر ز خاک
ارمغان دیگری آرد به پیش
کآن فنای عاشق آمد از خودیش
از وجود خود به کلی لا شده
هستی او هستی مولا شده
رفت پیش دلبری  دل داده ای
گفت یارش تیره ای یا ساده ای
گفت آن را هم تو دانی من نی ام
روی خود بین در من ار نیکو پی ام
باشم ار آیینه بینی آن جمال
ور نبینی تیره جانم تیره حال
گفت دیدم روی خود آیینه ای
پاک از هر نقش و روشن سینه ای
تو منی و من تو لیکن در تمیز
تن حجاب وصل گشت آن هم بریز
عاشق اندر دم فتاد و مرد و رست
من نماندم یعنی او ماند که هست

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
آل یعقوب آورید از نعمتم
یاد یعنی شکر آن در حضرتم
بر شما دادم ز نعمتها فزون
هم فزونی ز اهل عالم در شیون
میبترسید از چنان روزی مگر
نیست نفسی کافی از نفس دگر
فاقد شییی شد از نفسی کفاف
ندهدش نفس دگر بی اختلاف
نه شفیعی باشدش در داوری
تا کند زو در مقامی یاوری
نه از او گیرند در فعلی عوض
می کشد درد آنکه خود دارد مرض
حشر گردد هر کسی بر خوی خویش
نشنود از دیگری کس بوی خویش
ناصری نبود یکی آن روزشان
که بدند از محنتی دلسوزشان
بهر اسراییلیان افضال حق
هست یاد از جلوة افعال حق
هست تکرار از پی الطاف و بر
تا برند از وجه ظاهر پی به سر
روز افعال آورند اندر صفات
وز صفات آرند رو بر وجه ذات
شرح این بگذشته گر داری به یاد
یاد نعمت گر کنی یابی مراد
ترسد او از روز وانفسا که خود
داند اندر خود جزای نیک و بد
هست هر نفسی به جای خویشتن
در عمل یابد جزای خویشتن
نیست هیچ اندازه کس را کز حدش
بگذرد یا قاصدی از مقصدش
تا چه جای آنکه گیرد دست غیر
نفسی اندر سلب شر و جلب خیر
 در کشف حقایق اشیاء 
عارفی کو چشم جانش روشن است
خوشه ها در پیش رویش خرمن است
بیند احوال خلایق سر به سر
هر یکی اندر مقامی مستقر
در عیادت گفت با زید آن رسول
چون نمودی صبح شادی یا ملول
گفت شادم زآنکه باشد منکشف
حال خلقم بر سیاق مختلف
گر که خواهی وانمایم بالتمام
حال هر یک کآن کدام است  این کدام
گفت گفتی راست لیک این راست را
دار پنهان چون ندانی خواست را
سیر افعال است این بد دل مباش
وز اراده و امر او غافل مباش
هست باقی تا وصولت راه ها
اختری دیدی ندیدی ماه ها
اندکی بود اینکه مشهود تو شد
باعث این آتش و دود تو شد
هست میزان راست کو در وزن شیء
لیک کی داند حقیقت و اصل وی
بد حقایق ثابت اندر عین علم
باش تا معلوم گردد  دار حلم
خلق هر یک صورت فعل حقند
در ظهور خود ز اسمی مشتقند
اسمها شد مختلف تا در سرشت
مختلف باشد عقول خوب و زشت
اسمها هم اختلاف کثرتش
مرتفع گردد ز وصف وحدتش
نیست در وحدت تخالف یا تضاد
اسمها دارد در آنجا اتحاد
از کجا رفتم کجا  بی بند و قید
رخش من شد گرمتر از رخش زید
از کجا این سنگ بر مجنون فتاد
باز بندم لب دماغم خون فتاد
میزدم در خواب حرفی آن چه بود
روی حرفم در تکلم با که بود
بینم اندر خواب یا بیداری است 
کو گزد لب وین پی دلداری است
یعنی از کف گر رود گاهی عنان
هم به جبرانش دمی آهسته ران
کاین خلایق جمله اهل صورتند
نادری واقف ز سر حضرتند
محرم شه بیست کس یا ده کسند
مابقی بیرونی اند و واپسند
محرم اسرار شه در مجلسی
راز خلوت را نگوید با کسی
آنچه گوید با خواص و با عوام
حاکی است از نظم ملک و حکم عام
ور گهی گوید به ایهام است و رمز
زآن قدر هم متهم گردد به غمز
من اگر محرم و گر غمازه ام
با تو هر دم در بیانی تازه ام
گاهی ار مستی کنم یا عربده
می کشندم سرخوشان در میکده
واندر آنجا می فروش حق نفس
بر دهان مهرم زند گوید که بس
مر ندانی شاه ما باشد غیور
راز خود سربسته خواهد در ظهور
شرح آیات از ره تفسیر کن
ور کنی تأویل با تدبیر کن
یوم لاتجزی نباشد کس به کس
هست هر نفسی به فکر خویش و بس
نیست کس را شافعی یا ناصری
یا که فعلی را عوض از قاصری
نیست کس را با وجودش قدرتی
تا نماید از خلیلی نصرتی
نیست کس را اقتدار و اختیار
بر کسی جز مالکی ذوالاقتدار

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
یاد آن وقتی کنید از واقعات
که شما را دادم از محنت نجات
وز عذاب سخت کز فرعونیان
مر شما را بود بیرون از بیان
جمله می کشتند ابناتان به زار
غیر نسوان را که خدمت بود کار
وآن بلایی بود از پروردگار
مر شما را بس عظیم و بی شمار
وآنکه بحر از بهرتان بشکافتیم
روی از فرعونیان برتافتیم
بر نجات آل یعقوب از گواه
غرقشان کردیم در آب سیاه
ظاهر است این آیت ار داری به یاد
هست ذکرش بهر تأکید وداد
یاد نعمت مهر جان افزون کند
یاد غیر او ز دل بیرون کند
گرچه او مستغنی است از غیر خویش
مهر خواهد بهر بذل خیر خویش
آنکه مهرش بنده را سرور کند
خاک را ز افلاک عالی تر کند
بطن و تأویل این بود کز جور نفس
او رهاند تا نماند طور نفس
وز قوای نفس اماره که سخت
اندر این مصر بدن افکنده رخت
وآن قواها جمله وهم است و خیال
وآن غضب و آن شهوت با اتصال
هست اسراییل  روح با صفاء
قوه های روحی ابناء وفاء
آن قواهای طبیعی چون نساست
از حواس ظاهر و نامیه راست
باز دارند این قوا را از نفاق
بر امور صعبه و اعمال شاق
جمع مال و نظم قوت و حرص و آز
کسب جاه و جامه و آمال  باز
رود نیل و قلزم ظلمانیت
در مثل شد مادة جسمانیت
انفلاقش بهر ارباب نجات
چون شکاف ارض باشد از نبات
قلب با اتباع خود هم چون کلیم
با تجرد بگذرد زآن بی ز بیم
کرده از مصر بدن قطع امید
کاندر آن بودند محکوم و عبید
بسته از دارالملام جسم بار
گشته دور از نفس دون با عقل یار
با جنودش نفس از پی کینه تاز
کآوردشان در دیار جسم باز
کی رسد بر عقل وهم لایلیق
جز که در آب سیه گردد غریق
آن گذشت از نیل با یاران چو برق
وین به خواری گشت در رودابه غرق
ناظران بینند با چشم شهود
کآن کجا رفت این کجا ماند از جحود
کن تو کار دل که باشی یار عقل
وارهی از وهم دون ز آثار عقل
قبطیان در مصر تن با صد عتو
میکشند ابنای روحانی تو
وآن بنات اعنی حواست را مدام
می کنند از خدمت و زحمت تمام
کن تلافی  رو برون از مصر تن
قبطیان را شاید این دارالمحن
غرقه گشتن وهم را باشد سزا
اندر این رودابه با رنج و عزا
بین هلاکش زآنکه او خونی توست
در پی اهلاک و محزونی توست
یار آن شو کز غم آزادت کند
فارغ از فرعون جلادت کند

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
در بیان اربعین موسیع 
وآنکه موسی را چهل شب از صلاح
وعده فرمودیم بهر افتتاح
بعد از آن کز آل فرعون عنود
گشت فارغ وز هلاک آن جحود
پس گرفتید از غلط گوساله را
خار آوردید جای لاله را
از شما هم عفو کردیم این غلط
تا مگر شاکر شوید از هر نمط
اربعین بهر صفای قلب بود
زنگ از آیینه زآن شاید زدود
بی ریاضت قلب کی یابد مقام 
وآن چهل روز است گر دانی تمام
زآنکه شد خلق بدن در اربعین
در رحم گردید تکوین جنین
شد مخمر طینت آدم یقین
در کف قدرت هم اندر اربعین
بهر حق شو خالص اندر چل صباح
تا که گردی مصدر فوز و فلاح
از پی گوساله رفتن راه نیست
در ره نفس بهیمیه مایست
موسی جان در تو است و غالب است
یار هارون باش تا او غایب است
کیست هارون اعتقاد و حزم تو
در صراط حق ثبات عزم تو
آب بردار ار که داری عزم راه
هر چه گویندت که در ره هست چاه
شاید آن چه خشک باشد یا خراب
مانی از بی آبی اندر التهاب
وآن ثباتت در ره از خود رستن است
گوش را از هر صدایی بستن است
تا نیابد سامری وهم دست
کشت باید وهم و از گوساله رست
نفس حیوانیه را معبود خویش
گیرد از اندیشۀ مردود خویش
این بود ظلمی که بر ناموضع است
طاعت او برخلاف واقع است
وضع معبود از ره اوهام کرد
نز طریق موسی و الهام کرد
چونکه بود از وهم این نقص و قصور
عفو کرد از لطف یزدان غفور
تا شما از عفو او شاکر شوید
وز خطای خویش مستغفر شوید

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
کشتن قوم موسیع یکدیگر را 
وآنکه ما دادیم موسی را کتاب
تا شما یابید راهی بر صواب
وآنکه موسی گفت قوم خویش را
که به خود کردید ظلم از ناسزا
زینکه بگرفتید مر گوساله را
بر پرستش دعوت محتاله را
پس ایاب آرید بر پروردگار
کشت باید خویش را زین شوم کار
در میان خویش بگذارید تیغ
هیچتان نآید ز قتل خود دریغ
مر شما را بهتر است این قتل و مرگ
نزد حق از عالم پر ساز و برگ
تیغ بنهادند در خود آن گروه
تا که شد از کشته هر جا تل و کوه
موسی آمد در تضرع کای اله
مجرمان را هم تویی یار و پناه
کس نماند از ما دگر فریادرس
گفت بخشیدیم گو سازند بس
کشتگان و زندگان بخشیده اند
در ظلال رحمت آرامیده اند
این قتال آن میلها را هشتن است
نفس از تیغ ریاضت کشتن است
وآن حظوظ نفس کو از هر نمط
حق به باطل پوشد از سهو و غلط

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
وینکه گفتید ای کلیم حق جبین
بر تو ما ناریم ایمان از یقین
تا که خود  بینیم حق را آشکار
صاعقه بگرفتتان پس استوار
وآن شما دیدید از چشم فکر
گر که با شد هیچتان اندر نظر
پس برانگیزاندم از بهر نشان
مر شما را بعد موت اندر عیان
بو که شکر جانتان افزون شود
شاکر از منعم به جان ممنون شود
سایبان کردیم ابری بر شما
من والسلوی گشت نازل از سما
تا خورید آن رزقها بی زحمتی
وآن شما را بود از ما رحمتی
گر شدید از نعمت ما ناسپاس
بر شما شد ظلم نی بر رب ناس
نیست ایمان حقیقی بی گمان
آنکه نبود از شهود و از عیان
زآن سبب گفتند با موسی صریح
بی عیان ایمان ما نبود صحیح
صاعقه موت از فنای کاشف است
در تجلی ذاتی ار دل واقف است
پس برانگیزاند از بعد فنا
بر حیات واقعی یعنی بقا
این سپاس از نعمت توحید توست
شکر این نعمت نشان دید توست
آن غمام آمد تجلی صفات
وآن صفات  این پرده های شمس ذات
من والسلوی باشد احوال و مقام
سالکان را کآید از رب الانام
وآن خصال معنوی و اخلاق نیک
که شود بر قلب و جان اشراق نیک
آن علوم و آن معارف آن حکم
کآید از حق بهر سالک دم به دم
وآن ریاح رحمت و نفحات ذات
واردات غیب در تیه صفات
هست رزق طیبین گفت ار کلوا
خوردن آن نز دهان است و گلو
طیبات اعنی که باشد رزق خاص
یافت از حق بهر خاصا ن اختصاص
ما شما را بر کمال آراستیم
متصف بر وصف خود می خواستیم
بر صفات نفس گر راجع شدید
زآن معانی بر صور قانع شدید
خار را باشد زیان کو گل نی است
آفتاب از خار و گل مستغنی است

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
وآنکه ما گفتیم ایشان را ز جود
اندر این قریه فرود آیید زود
اندر آن از خوردن و آرام و خواب
مر شما را امتیاز است و صواب
روضۀ روح است بی شک آن مقام
شد مشاهد را شهود آنجا مدام
از در سجده کنان داخل شوید
وز ره حطه به حق واصل شوید
وآن یقین باب رضا اندر قضاست
در خبر باب الله اعظم رضاست
ساجدانش خاضعان حق دمند
در حریم قرب خاصش محرمند
حطه گفتن بر فنا دل دادن است
سر به خاک نیستی بنهادن است
عفو گردد چون شد او فعال تو
ذنب اخلاق و صفات و حال تو
اوست در هر حال فعال تو لیک
شد مشاهد تا شود حال تو نیک
بر نکوکاران به زود افزاید او
پرده ها از چشم جان بگشاید او
محسن آن باشد که شد معبود او
در عبادات و عمل مشهود او
ور تو او را می نبینی در عیان
او تو را دانی که بیند در نهان
پس بدل کرد آنکه قولی از ستم
غیر از آنکه شد بر ایشان گفته هم
یعنی آن اوصاف نفس بی ادب
کرد بر اوصاف ربانی طلب
از حظوظ روح و لذت های تام
درگذشت از بهر حظ نفس خام
پس عذابی ز آسمان روح هم
آمد ایشان را سزای آن ستم
وآن همه حرمان و ضیق و سختی است
نکبت و بدحالی و بدبختی است
فسق یعنی طاعت قلبی بدل
گشت در طاعات نفس اندر عمل
طاعت قلبت همه بینایی است
طاعت نفس از ره خود رایی است
وآنکه موسی خواست بهر قوم آب
پس به او گفتیم در حال خطاب
زن عصا بر سنگ تا جاری شود
آبها وین آیت باری شود
شد ده و دو چشمه جاری در نظر
تا بود هر فرقه ای را آبخور
می بنوشید و خورید از رزقها
که خدا کرده است بر خلقان عطا
در زمین باشید لیکن در نهاد
بی تجاوز بی فضولی بی فساد
چشمه ها دانی چه باشد ای سنی 
ده حواس ظاهری و باطنی
با دو قوه عاقله اندر مثل
کآن یکی باشد نظر  دیگر عمل
می شود آن جاری از سنگ دماغ
با عصای نفس گر داری فراغ
اکل و شرب از رزق های معنوی
شد معانی و حکم تا بگروی
بهر انسان کسب آن فرض است و سهل
هم به لا تعثوا مخاطب اهل جهل
وینکه گفتندی به موسی از ظلام
نیست ما را صبر خود بر یک طعام
کن دعا تا باز روید بهر ما
از زمین سیر و پیاز و گندنا
آن غذای روح واحد بود و خاص
وین غذاها داشت بر نفس اختصاص
گفت آیا می کنید از اقتصار
شیء دانی را به عالی اختیار
پس فرود آیید اندر مصر تن
بر مراد خود کنید آنجا وطن
آنچه میخواهید در شهر مجاز
مر شما را هست از سیر و پیاز
زد بر ایشان باد ذل و مسکنت
سوی فاقه آمدند از سلطنت
باز برگشتند از حق با غضب
کفر را کفران نعمت شد سبب
کافر آیات بودند از الست
زآن به قتل انبیاء بردند دست
بود قتل انبیاء بر غیر حق
یعنی از پندار باطل زآن فرق
فسق و عصیان سهل از آن پنداشتند
که ز حد خود تجاوز داشتند
یک نشان گویم تو را ز ارباب جور
کن در این معنی به جد و جهد غور
خویش خواهی خودپسندی خودسری
هست اصل فسق و کذب و کافری
یک نشان دیگرش نزد عقول
قول بی فعل است و بحث بی اصول
یک نشان دیگر آمد سوء ظن
بر خلایق جملگی از مرد و زن
از منافق هم نمایم یک نشان
تا نمانی از نفاقش در گمان
دارد از هر کس طمع در جاه و مال
لیک خود باشد بخیل از این دو حال
این قدر بهر نشان مورد است
ور نه اوصاف منافق بی حد است
جای خود گویم ز هر یک رازها
تا شناسی زاغها از بازها

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
آن گروهی کاهل ایمانند و دین
از ره تقلید و ظاهر نه از یقین
یعنی آن ایمانشان بر ظاهر است
باطن ایمان از ایشان ساتر است
آن یهود و آن نصاری هر که هست
صایبین آن فرقۀ کوکب پرست
زین طوایف هر کسی بی معذرت
آرد ایمان بر خدا و آخرت
هم کند کردار نیکو اختیار
هست او را اجر نزد کردگار
فارغ است از خوف و حزن او در سکون
گفت لا خوفو لا هم یحزنون
این است ایمان حقیقی کاختصاص
دارد آن بر اهل توحید و خواص
صورت ایمان بود قول و قبول
معنی ایمان حصول است و وصول
عامه زآن قانع به حرف و صورتند
خاصگان راجع به جمع وحدتند
نیست آنجا احتمال حزن و خوف
یا که در حولش مجال حزن و خوف
خوف باشد از عقوبت در فعال
حزن از نقصان اوصاف و کمال
چون ز افعال و صفات او رسته شد
بر حق از مادون حق پیوسته شد
از دویی رست و فنا ء فی الذات گشت
شمس وحدت مطلق از ذرات گشت
ذات صمدانی است پاک از نقص و خوف
کی به وصفش حزن گنجد یا که خوف
بیش از این اندر خور افهام نیست
لقمۀ خاصان سزای عام نیست

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -