cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
آه  که با دلم نبست عهد وفاق الفتی
چون نفسم به سر شکست گرد هوای غربتی
جنس  کساد جوهرم نیست قبول هیچکس
خاک خورد مگر ز شرم سجده هیچ قیمتی
داد ز کم بضاعتی آه ز سست همتی
معصیت آتشی نیافت در خور ابر رحمتی
چند خراشدم دماغ دود چراغ آرزو
یأس حصول مدعاست ای دم سرد همتی
آفت اعتبار کس  ننگ مقلدی مباد
سوخت بنای شمع من گریه بی ندامتی
ریگ روان  کجا برد شکوه درد جستجو
از تک هرزه دو ندید آبله هم مروتی
دل به گداز غم نساخت دیده ز بی نمی گداخت
داد ندامتم نداد یکدو عرق خجالتی
با همه امتلای کام نیست ز حرص سیری ام
کاش دمی چو بندنی لب گزدم حلاوتی
همت سعی نیستی تا به  کجا رساندم
خاک مرا به چرخ برد یاد بلند قامتی
همدم صبح محشرم در تک و پوی جانکنی
تا نفسم به لب رسد می گذرد قیامتی
راحت بوریای فقرناز هزار جلوه داشت
من به گمان خوب بخت پا زده ام به دولتی
بیدل اگر تو محرمی دم مزن  از حدیث عشق
بست زبان علم و فن معنی بی عبارتی

وزن: مُفْتَعِلُنْ مَفاعِلُنْ مُفْتَعِلُنْ مَفاعِلُنْ
بحر: رجز مثمن مطوی مخبون
نشانه‌های عروضی: - U U - | U - U - | - U U - | U - U -
رفتی چو می از ساغر و دیگر ننشستی
ای اشک دمی بر مژه  تر ننشستی
جان سختی حرص اینهمه مقدور که باشد
زد بر کمرت بار دل این در ننشستی
نامحرمی عافیتت طرفه جنون داشت
پرواز هم افسرد و ته پر ننشستی
ای قطره دماغت نکشد ننگ فسردن
خوشباش  که بر مسند گوهر ننشستی
چون آتش ازین جاه  که خاکست مآلش
گو شعله نبالیدی و اخگر ننشستی
ای سایه چنین پهن  که چیده ست بساطت
آخر تو ز خاک آنهمه برتر ننشستی
بر مسند اقبال  که جز نام ندارد
چون نقش نگین یکدوعرق  ننشتی
عالم همه افسانه تکلیف صداع است
آه ازتو درین مجلس اگر بر ننشستی
ناراستی از جاده فهمت به  در انداخت
بودی خط تحقیق و به مسطر ننشستی
گر مفلسی و شهرت جاهیست ضرورت
تشهیر کمی نیست  که بر خر ننشستی
بیدل همه تن حلقه شدی لیک چه حاصل
در خاک نشستی و بر آن در ننشستی

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
در پرده هر رنگ کمین کرده شکستی
داده است قضا کارگه شیشه به مستی
بر نقش خیال تو و من بسته شکستی
از هر دو جهان آن طرف آینه بستی
عمری ست بهار دل فردوس خیال است
گل تخت چمن بارگه غنچه نشستی
خجلت کش نومیدی ام از هستی موهوم
کو آنقدرم رنگ  که آرد به شکستی
فطرت چقدر گل  کند از پیکر خاکی
کردند بلند آتشم از خانه پستی
هر چند که اقبال  کلاهم به فلک سود
بی خاک شدن نقش مرا نیست نشستی
کاری دگر است آنچه دلش حاصل جهد است
این مزد مدان وعده هر آبله دستی
از معبد نیرنگ مگویید و مپرسید
ماییم همان سایه خورشید پرستی
گل کن به نم جبهه غباری  که نداری
درکشو ر اوهام چه بندی و چه بستی
هشدار که در عرصه همت نتوان یافت
چون سعی  گذشتن ز نشان صافی شستی
بیدل اثر سعی ندامت اگر این است
آتش به دو عالم فکن از سودن دستی

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
عبث ای دشمن تحقیق دل از وسوسه خستی
توهمین آینه بودی به چه امید شکستی
چه خیال است به قید جسد آزاد نشستن
امل آشفت دماغت تو شدی غره  که رستی
مثل موج گهر آینه دار است در اینجا
گره دام تو گردید کمندی که گسستی
به تماشاگه فرصت نشوی محو فسردن
نفس آیینه غبار ست درین  کوچه  که هستی
نگهی صرف تامل ننمودی چه  کند کس
قدح ناز تو لبریز وداع است و تو مستی
دل ز انداز تو افسون تغافل نپسندد
به هوس چشمک نازی که تو آیینه به دستی
چو نفس مغتنم انگار پر افشانی وحشت
که به گرد دو جهان آب زدی  گر تو نشستی
ثمر لمعه تحقیق نشاید مژه بستن
حذر از خیرگی چشم به خورشید پرستی
به نگاهی ست چو همت اثر اوج و نزولت
همه گر عرش بنایی مژه تا خم زده پستی
من اگر با همه  کوشش به  کناری نرسیدم
تو هم ای موج د رین بحر چه بستی چه شکستی
نفسی چند غنیمت شمر از دل نگذشتن
چه قدر مرحله طی شد که تو این آبله بستی
مژه بیهوده درین بزم  گشودم من بیدل
به عدم راند چو شمعم عرق خجلت هستی

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U - -
مژه واری ز خواب ناز جستی
دو عالم نرگسستان نقش بستی
تغافل مهر گنج کاف و نون بود
تبسم کردی وگوهر شکستی
ز آهنگی که افسون نفس داشت
عنان صور بر عالم گسستی
مگر با آن میان ربطی ندارد
سخن بر معنی نایاب بستی
محیط آنگه محاط قطره حرف است
که می داند چسان در دل نشستی
خودآرایی چه مستور و چه اظهار
خراباتی چه مخموری چه مستی
نه اینجا سبحه ره دارد نه زنار
تو دیرستان ناز خود پرستی
تحیر چشم بند سحرکاری ست
بهار بی نشانی گل به دستی
دریغا رمز خورشیدت نشد فاش
ابد رفت و همان صبح الستی
کسی دیگر چه اندیشد چه فهمد
به آیینی که نتوان یافت هستی
به معراج خیالات تو بیدل
بلندیهاست سر در جیب پستی

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
مژه واری ز خواب ناز جستی
دو عالم نرگسستان نقش بستی
تغافل مهرگنج کاف و نون بود
تبسم کردی و گوهر شکستی
ز آهنگی که افسون نفس داشت
عنان صور بر عالم گسستی
مگر با آن میان ربطی ندارد
سخن بر معنی نایاب بستی
محیط آنگه محاط قطره حرف است
که می داند چسان در دل نشستی
خودآرایی چه مستور و چه اظهار
خراباتی چه مخموری چه مستی

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
نه اینجا سبحه ره دارد نه زنار
تو دیرستان ناز خود پرستی
تحیر چشم بند سحرکاری ست
بهار بی نشانی گل به دستی
دربغا رمز خورشیدت نشد فاش
ابد رفت و همان صبح الستی
کسی دیگر چه اندیشد چه فهمد
به آیینی که نتوان یافت هستی
به معراج خیالات تو بیدل
بلندیهاست سر در جیب پستی

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
چه می شدگر نمی زد اینقدر رنج نفس هستی
مرا رسوای عالم کرد این شهرت هوس هستی
شرار جسته از سنگ انفعالش چشم می پوشد
به این هستی که من دارم نمی خواهد نفس هستی
گر اقبال هوس را عزتی می بود در عالم
قضا از شرم  کم می بست بر مور و مگس هستی
هوای عافیت صحرای مانوس عدم دارد
نمی سازد عزیزان با مزاج هیچکس هستی
غریب است ازگرفتاران  غم تن پروری خوردن
حذر زبن دانه و آبی که دارد در قفس هستی
تو بر جمعیت اسباب مغروری و زبن غافل
که آخر می برد در آتشت زین خار و خس هستی
خروش الرحیلی بشنو و از جستجو بگذر
سراغ کاروان دارد در آواز جرس هستی
نبودی  آمدی و می روی جایی که معدومی
زمانی شرم باید داشتن زین پیش و پس هستی
مزاری راکه می بینم دل از شوق آب می گردد
خوشا جمعیت جاوبد و ذوق بی نفس هستی
تظلم در عدم بهر چه می برد آدمی بیدل
درین حرمان  سرا می داشت گر فریادرس هستی

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
یاد باد آن کز تبسم فیض عامی داشتی
در خطاب غیر هم با من پیامی داشتی
یاد باد آن ساز شفقت ها که بی ناموس غیر
در بساط تیره روزان عیش شامی داشتی
یاد باد ای حسرت بنهاده پا از دل برون
چون نگه در چشم حیران هم مقامی داشتی
گاهگاهی با وجود بی نیازیهای ناز
خدمتی ارشاد می کردی غلامی داشتی
آمد آمد خاک مشتاقان به گردون می رساند
یک دوگام آنسوی تمکین طرفه کامی داشتی
کردی از اهل وفا یکباره قطع التفات
در تغافل سخت تیغ بی نیامی داشتی
اینقدر خلوت پرست  کنج ابرویت  که  کرد
چون نگاه بی نیازان سیر بامی داشتی
ما همان خاکیم اکنون انفعال از ما چرا
پیش از این هم با همه تمکین  خرامی داشتی
سوخت دل در انتظار گرد سر گردیدنی
آخر ای بدمست  گاهی دور جامی داشتی
تیغ هم بر بیدل ما مد احسان بود و بس
گر به حکم ناز میل انتقامی داشتی

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
به ذوق عافیت ای ناله تا کی در جگر پیچی
چه باشد یک نفس خون گردی و بر چشم تر پیچی
به جیب زندگی تهمت شمرنقد بقا بستن
مگر درکاغذ آتش زده مشتی شرر پیچی
ندارد صرفه عرض دستگاه رنگ و بو گل را
بساطی را که بر هم چیده ای آن به  که در پیچی
خیال هرزه گردی اینقدر آواره ات دارد
به جایی می رسی زین ره سر مویی اگر پیچی
گریبان تأمل وسعت آبادی دگر دارد
به خود می پیچ اگر می خواهی از آفاق سرپیچی
حریف آن میان نتوان شد از باریک بینیها
مگر از زلف مشکین تار مویی درکمر پیچی
تغافل چند خون سازد دل حسرت نگاهان را
تبسم زیر لب چون موج تا کی در گهر پیچی
سواد مدعای  نسخه هستی  شود روشن
اگر بر هم نهی چشمی و طومار نظر پیچی
اگر فقر از تو می نالد و گر جاه از تو می بالد
نه ای آتش چرا بیهوده بر هر خشک و تر پیچی
حجاب جوهر آزاد توست اسباب آزادی
همه پروازی اما گر بساط بال و پر پیچی
نفس در سینه تا دزدیده ای اندیشه می تازد
عنانها دارد از خود رفتنت مشکل که در پیچی
خیالات جهان آخر ز سر واکردنی دارد
ازین ساز هوس بر هر چه پیچی مختصر پیچی
جنونهای امل غیر از دماغت کیست بردارد
چو موگردد رسا ناچار می باید به سر پیچی
گر آزادی به لذتهای دنیا خو مکن بیدل
مبادا همچو طوطی بر پر و بالت شکر پیچی

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
گر ازگوهر کمر سازی وگر دستار زر پیچی
دمی بی کشمکش گردی که زیر خاک سر پیچی
نفس خون گشت و تسکین حبابی هم نشد حاصل
چو گرداب اینقدر تا چند در فکر گهر پیچی
ز حیرت پای درگل مانده ای  تحریک مژگانی
نگاه بی نیازی تا به کی در چشم تر پیچی
به خط عنبرین در هاله گیری ماه تابان را
ز گیسو سنبل شاداب برگلبرگ تر پیچی
ز تدبیر دگر آرایش نازت نمی آید
بگردد نازکی گرد میانت تا کمر پیچی
کمند اینجا رسایی درخور سامان چین دارد
جهان صید خیال توست برخود هر قدر پیچی
برو زاهد نداری مغز بر اسرار پیچیدن
تو محو ظاهری عمامه می باید به سر پیچی
به پرواز هوس تا کی نفس می سوزی ای غافل
کمند ناله ای جهدی  که بر صید اثر پیچی
تماشا زین دو نیرنگ هوس بیرون نمی باشد
نگه گر نیست باید چون شنیدن بر خبر پیچی
بجز رزق مقدر نیست ممکن حاصل  کامت 
اگرچون عنکبوتان رشته برصد بام ودرپیچی
غرورعجز دنیا حکم شاخ آهوان دارد
تو هم چندانکه برخود بیش بالی بیشترپیچی
بسی پیچید بیدل ناله ات بر دامن شبها
کنون وقت است اگر این رشته در پای سحر پیچی

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
جهدکن تا نروی بر اثر نیک و بدی
که خضر نیز درین بادیه دام است وددی
تاگلستان تو در سبزه خط  گشت نهان
دیده ای نیست  که چون لاله ندارد رمدی
داغها در دل خون گشته مهیا دارم
کرده ام نذروفای تو پر ازگل سبدی
جان چه باشدکه توان نذر توام اندیشید
اینقدر تحفه نیرزد به قبولی و ردی
عافیت دوستی و پرورش هوش خطاست
نیست درمحفل تحقیق چو می با خردی
ناصحا از دمت افسرد چراغ دل ما
کاش از توبه کند مرگ کنار لحدی
جوهری لازم تیغست چه پیدا چه نهان
ابروی ظلم تهی نیست ز چین جسدی
رونق جاه گر از اطلس و دیبا باشد
صیقل آینه ماست غبار نمدی
همره قافله اشک تو هم راهی باش
که به از لغزش پا نیست به مقصد بلدی
همه جا داغ گدایی نتوان شد بیدل
خجلم بیشتر از هرکه ندارم مددی

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
کیستم من نفس سوخته منجمدی
دل خون  گشته و گل  کرده غبار جسدی
نقش تصویر خیالی ز اثر نومیدم
دعوی ام شوخی و مستی و ندارم سندی
وصل جستم دو جهان جلوه دچارم  کردند
چه صنمها که ندیدم به  سراغ صمدی
هر چه موقوف بیان ست شماری دارد
از احد هم نتوان یافت بغیر از عددی
جز خموشی  که  کس انگشت به  حرفش ننهد
سخنی  کو که ندارد ز زبان دست ردی
غنچه سر گره وهم تعلق تا چند
ای نسیم دم شمشیر شهادت مددی
عرض هستی ست  گزندی که علاجش عدم ست
نیست امروز به خود بینی ما چشم بدی
موج را عقد گهر کرد به خود پیچیدن
می شود ضبط نفس رشته عمر ابدی
مژده عافیتی یافتم از کلفت دهر
موی چشم آینه را گشت حضور نمدی
هر کجا بیدل از این باغ نهال ست بلند
در هوای قد او ناله کشیده ست قدی

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
چه دارم در نفس جز شور عمر رفته از یادی
غباری را فراهم کرده ام در دامن بادی
به خاک افتاده ام اما غرور شعله خویان را
کفی خاکسترم از آرمیدن می دهد یادی
مباش ای مژده وصل از علاج  گریه ام غافل
هنوز این شعله خو دیوانه می ارزد به ارشادی
زکوه و دشت عشق آگه نی ام لیک اینقدر دانم
که خاکی خورد مجنونی و کوهی  کند فرهادی
طرب رخت شکفتن بسته است از گلشن امکان
مگر زخمی ببالد تا به عرض آید دل شادی
هوس دام خیالی چند در گرد نفس دارد
درین صحرا همه صیدیم و پیدا نیست صیادی
تو هر رنگی  که خواهی حیرت دل نقش می بندد
ندارد کارگاه وضع چون آیینه بهزادی
نباشد گر حضور جلوه بالا بلندانت
به رنگ سایه واکش ساعتی در پای شمشادی
به یاد جلوه او حیرت ما را غنیمت دان
صفای شیشه هم نقشیست از بال پریزادی
خطا از هرکه سر زد چون جبین  من در عرق رفتم
ندارد عالم ناموس چون من خجلت آبادی
توهم چون شمع محمل کش به سامان جگر خوردن
درین ره هر کسی از پهلوی خود می کشد زادی
نمی دانم چه  گم  کردم درین صحرا من بیدل
دلی می گویم و دارم به چندین نوحه فریادی

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
که ام من شخص نومیدی سرشتی  عبرت ایجادی
به صحرا گرد مجنونی به  کوه آواز فرهادی
به سر دارم هوای ترک شوخی فتنه بنیادی
که تیغش شاخ  گلریزست و تیرش سرو آزادی
زمینگیر سجود حیرتم ای چرح نپسندی
که گیرد بعد مردن هم غبارم دامن بادی
دل صید آب شد در حسرت شوق  گرفتاری
رسد یارب به  گوش حلقه دام تو فریادی
حریفان  جام افسون تغافل چند پیمودن
بهار است از فراموشان رنگ رفته هم یادی
گرفتاری بقدر رنگ بر ما دام می چیند
ندارد غیر نقش بال و پر طاووس صیادی
به صد دام آرمیدم دامن از چندین قفس چیدم
ندیدم جز به بال نیستی پرواز آزادی
دماغ شعله از خار و خس افسرده می بالد
غرور سرکشان را بی ضعیفان نیست امدادی
به یک طرز تغافل هر دو عالم را محرف زن
ندارد قطع الفت احتیاج تیغ جلادی
بنای اعتبار ما به حرفی می خورد بر هم
به  چندین رنگ می گردد بهار از سیلی بادی
ز سعی جان کنیهایم مباش ای همنشین غافل
که از هر ناله من تیشه دزدیده ست فرهادی
جدا زان بزم نتوان کرد منع ناله ام بیدل
چو موج افتد به ساحل می کند ناچار فریادی

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
گر درین قحط سرایت نکند نان مددی
نه جسد رنگ نموگیرد و نی جان مددی
سرسری نگذری ای بیخبر از عقده دل
گر ز ناخن نشود کار به دندان مددی
ای غنی تا اثر انجم و افلاک بجاست
کس نمی خواهد از اقبال تو چندان مددی
در قناعت همه اسباب به زیر قدم است
مور این دشت نخواهد ز سلپمان مددی
اینقدر باز نگردد در تشویش سوال
ازکریمان نرسد گر به گدایان مددی
صحبت بیخردان آفت روحانی بود
آه اگر نوح نمی دید ز توفان مددی
حیف از آن بیخبری چندکه با قدرت جاه
خاک گشتند و نکردند به یاران مددی
فصل بیحاصلی اشک تریها دارد
سنگ شد ابر اگر کرد به نیسان مددی
اشک بی رونقی بخت سیه نپسندید
داشت این شام هم از فیض چراغان مددی
گل این باغ جنون حوصله ای می خواهد
بیدل از چاک ضرور است به دامان مددی

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
نه نفس تربیتم  کرد و نه دامان مددی
آتشم خاک شد ای سوخته جانان مددی
شوق دیدارم و یک جلوه ندارم طاقت
مگر آیینه  کند بر من حیران مددی
آرزو می کشدم بر در ابرام طلب
کو حیا تاکند از وضع پشیمان مددی
یاد چشم تو ز آوارگیم غافل نیست
گرد این دشتم و دارم ز غزالان مددی
بسملم  گرم طواف چمن عافیتی است
ای تپیدن به تغافل نزنی هان مددی
راحت از قافله هوش برون تاخته است
ای جنون تا شودم بار دل آسان مددی
کیست بار تپش از دوش هوس بردارد
بی عصایی نکند گر به ضعیفان مددی
با همه ظلم رها نیست کس ازمنت چرخ
آه از آن روز که می کرد به احسان مددی
حیله جوی نم اشکیم درین وادی خشک
کاش از آبله بخشند به مژگان مددی
بیدل از غنچه گرفتم سبق زانوی فکر
بود کوتاهی دامن به گریبان مددی

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
خوش آن ساعت  که چون تمثال از آیینه فردی
تو آری سر برون از جیب ناز و من  کنم  گردی
ز رنگ ناتوانی عذر خواهد سیر این باغم
به دستنبویی خجلت ندارم جز گل زردی
اگر گردی  کند خاک ته پا پشت پا بوسد
بر احباب ازین بیشم نمی باشد ره آوردی
عقوبت از کمین معصیت غافل نمی باشد
شب من تیره تر شد آخر از تشویش شبگردی
جهان یکسر قمار آرزوی پوچ می بازد
بجز دست پشیمانی  که دارد برد و آوردی
مروت سخت دور است از مزاج بیحس ظالم
ز زخم کس نمی گردد دچار نیشتر دردی
به این سامان که  گردون نشیه وارستگی دارد
بلند افتا ده باشد دامن برچیده مردی
اسیر فقرم اما راحت بی درد سر دارم
به ملک تیره  روزی نیست چون من سایه پرورد ی
به ذوق  کوثر و الوان نعمت خون مخور بیدل
بهشت آن بس  که یابی نان  گرم و آبک سردی

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
غبارم می کشد محمل به دوش ناله دردی
که از وحشت نگیرد دامن اندیشه اش گردی
به توفان تماشای  که از خود رفته ام یارب 
که گردم می دهد یاد از نگاه جلوه پروردی
خرد را در مقام هوش تسلیم جنون  کردم
به حال خوبش هم باز آمدن دارد ره مردی
تماشای سواد عافیت برده ست از خویشم
مگر مژگان بهم آردکسی تا من کنم  گردی
درین غفلت سرا از یاس بردم فیض آگاهی
گلاب افشاند همچون صبح بر رویم دم سردی
جرس آتش زنم دود سپندی پرفشان سازم
به دوشم تا به کی محمل کشد فریاد بیدردی
چسان با صفحه افلاک سازد نقش آزادم
غبارم دامن مژگان نگیرد چون نگه فردی
شبستان جسد پاس از دل بیدار می خواهد
جهانی خفته  است اینجا و پیدا نیست شبگردی
بجستیم آخر از قید طلسم نارساییها
شکست بال قدرت گشت بر ما چنح  مردی
ز بس چون شمع بیدل با شکست  رنگ درجوشم
ز هر عضوم توان کرد انتخاب چهره زردی

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
نیاز جلوه دارم حیرت آیینه پروردی
ز دیوان نگاه امشب برون آورده ام فردی
به روی چهره امکان  من آن رنگ سبکبالم
که هر کس می رود از خویش می خیزد ز من گردی
به بال هر نفس پرواز از خود رفتنی دارم
به رنگ اضطراب ناله ام توفانی دردی
بیا زاهد طریق صلح کل هم عالمی  دارد
تو و تسبیح  ما و می کشی  هر کاری و مردی
ز نیرنگ تغافل برده است آن چشم فتانم
به بازی نیز نتوان یافتن در طاسم آوردی
ز خود رفتن به یادت ریشه در موج  گهر دارد
به این تمکین نمی باشد خرام نازپروردی
به جیب بیخودی دارم سراغ شعله جولانی
چو اخگر در شکست رنگ ییدا کرده ام گردی
خمار عافیت نتوان شکست از نشیه صهبا
گرفتم چون خزان در خون  گرفتم چهره زردی
ز بس جوش مخنث می زند این عرصه عبرت
زنان ریشی برون آرند تا پیدا شود مردی
تپیدم آنقدر کز دل فسردن محو شد بیدل
به سعی کوفتنها گرم کردم آهن سردی

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
عبث چون چشم قربانی وبال مرد و زن بردی
ورق گرداندی و روی سیاهی درکفن بردی
به نور دل دو گامی هم درین وادی نپیمودی
چراغی داشتی چون تیره شد از انجمن بردی
حریفان را چراغ راه مقصد دسته  گل شد
تو داغ لاله ای با نیل سوسن زین چمن بردی
صدایی پرفشان چون سایه اکنون زیرکوه آمد
که بر دوش سبکروحی گرانیهای تن بردی
سیهکاری نمی بایست زاد آخرت کردن
ازین غربت سرا رفتی و آتش در وطن بردی
طواف دار عقبایت  کنون معلوم خواهد شد
که از فریاد مظلومان برای خود رسن بردی
حق اندیشیدی و باطل برآمد سعی مجهولت
به امید آبروها ریختی  خون ریختن بردی
تحیر خنده دارد بر شعور غفلت آهنگت
که دل عود ترنم بود و بهر سوختن بردی
به خواب امن می ترسم سیاهیها کند زیرت
کزین آتشکده دودی عجب با خویشتن بردی
وفا درکسب اعمال اینقدر تغییر هم دارد
محبت بودی ای بیداد خصمیها به تن بردی
به نفرین جهانی باخت گردون نقد عمرت را
از این بازیچه افسوسی اگر بردی ز من بردی
به هر رنگ از من و ما درس عبرت بردنی دارد
زخلق آن جنس معنیها زبیدل این سخن بردی

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
اگر با پای سروی سعی آهم رهبری  کردی
کف خاکسترم با بال قمری همسری  کردی
ندادم عرض هستی ورنه با این ناتوانیها
به رنگ رشته شمعم نفس هم اژدری  کردی
نشد اول چراغ عافیت در دیده ام روشن
که پیش از دود کردن آتشم خاکستری کردی
دلی دارم که گر آیینه دیدی حیرت کارش
همان جوهر عرق از خجلت بی جوهری کردی
نبردم رنج تزویری  که زاهد از فسون او
به هر گوسالگی خود را خیال سامری  کردی
به بی دردی فسرد و یک نفس آدم نشد زاهد
چه بودی از هوس هم این هیولا پیکری  کردی
خوشا ملک فنا و دولت جاوید بیقدری
که آنجا نقش پا هم بر سر ما افسری کردی
اگر چون شانه حرفی از فسون زلف دانستی
دل صد چاک ما هم دست در بال پری  کردی
چو قمری چشم اگر می دوختم بر سرو آزادش
به گردن  گردش رنگ تحیر چنبری کردی
نگاه او گر افکندی سپند ناز در آتش
به حیرت ماندن چشم غزالان مجمری  کردی
زگرد جلوه خود خاک بر سر ریختی بیدل
اگر نظاره رفتار او کبک دری کردی

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
خیالت هر کجا تمهید راحت پروری کردی
به خواب بیخودی بوی بهارم بستری  کردی
نفس چون ناله بر باد تپیدن داد اجزایم
به توفان خیالت  گرنه حیرت لنگری  کردی
به پاس راز الفت شکر بیدردیست  کار من
اگر دل آب می گردید مژگان هم تری  کردی
به این نازک مزاجی حیرتم آسوده می دارد
و گرنه جنبش مژگان به چشمم نشتری  کردی
شدی یاقوت اگر آیینه دار رنگ اشک من
رگ خونی نمایان از نگاه جوهری  کردی
درین گلشن  که از افلاس نامی دارد آزادی
چه  کردی سرو مسکین  گر وداع بی بری  کردی
به بخت تیره ممنون تغافلهای  گردونم
زدی آیینه ام بر سنگ اگر روشنگری کردی
نبود از حق شناسیهای الفت آنقدر مشکل
که چون قمری پر پروانه را خاکستری  کردی
به تیغ وهم اگر می کرد عشق اثبات آگاهی
شکست شیشه هم سر درگریبان پری  کردی
جنون چون شمع در رنگ بنای من نزد آتش
که تا نقش قدم  گشتن سرا پایم سری  کردی
ازین بی  ماحصل افسانه های دردسر بیدل 
کسی گوشی اگر می داشت بایستی کری کردی

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
برخود مشکن تا همه تن رنگ نگردی
ای شیشه نجوشیده عبث سنگ نگردی
دور است تلاشت ز ره  کعبه تحقیق
ترسم که به  گرد قدم لنگ نگردی
تا راه سلامت سپری ضبط نفس  کن
قانون تو سازست گر آهنگ نگردی
چون خاک هواگیر درین عرصه محالست
کز خود روی و صاحب اورنگ نگردی
در آینه شوخی این جلوه شکستی است
بر روی جهان بیهده چون رنگ نگردی
پیداست خراشی که ز نقش است نگین را
از نام جراحتکده ننگ نگردی
این جلوه نیرزد به غبار مژه بستن
آیینه مشو تا قفس زنگ نگردی
در عالم اضداد چه اندیشه صلحست
با خود نتوان ساخت اگر جنگ نگردی
صیاد کمینگاه امل قامت پیریست
هشدار که چون حلقه شوی چنگ نگردی
بیگانگی وضع جهان حوصله خواه است
از خویش برون آی اگر تنگ نگردی
آیینه نازت همه دم جلوه بهارست
ای رنگ نگردانده تو بیرنگ نگردی
بیدل به ادای مژه  کجدار و مریزی
پر شیفته محفل نیرنگ نگردی

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
که  کشید دامن فطرتت  که به سیر ما و من آمدی
تو بهار عالم دیگری ز کجا به این چمن آمدی
سحر حدیقه آگهی ستم است جیب درون درد
چه هوا بپرورد آتشت  که برون پیرهن آمدی
هوس  تعلق صورتت ز چه ره فتاده ضرورتت
برمیدی آنهمه از صمد که به ملک برهمن آمدی
ز عدم جدا نفتاده ای قدم دگر نگشاده ای
نگر آنکه پیش خیال خود به خیال آمدن آمدی
نه سفر بهار طراز شد نه قدم جنون  تک و تاز شد
به خودت همین مژه باز شد که به غربت از وطن آمدی
نه  لبت  به  زمزمه  چنگ  زد  نه  نفس  در دل  تنگ زد
عدم آبگینه  به سنگ زد که تو قابل سخن آمدی
چقدر تجرد معنی ات به در تصنع لفظ زد
که چو تار سبحه ز یک زبان به طواف صد دهن آمدی
چه شد اطلس فلکی قبا که درآید آن ملکی ردا
که  تو در زیانکده فنا پی یک دو گز کفن آمدی
ز خروش عبرت مرد و زن  پر یأس می زند این سخن
که چو شمع در بر انجمن ز چه بهر سوختن امدی
ز مزاج سایه آفتاب اثر دویی نشکافتم
من اگر نه جای تو داشتم تو چه سان به جای من آمدی
به هوس چو بیدل بیخبر در اعتبار جهان مزن
چه بلاست ذوق  گهر شدن  که چو موج خود شکن آمدی

وزن: مُتَفاعِلُنْ مُتَفاعِلُنْ مُتَفاعِلُنْ مُتَفاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: U U - U - | U U - U - | U U - U - | U U - U -
توبا این پنجه نازک چه لازم رنگها بندی
بپوشی بهله و بر بهله می باید حنا بندی
سراپایت چوگل غیر از شکفتن بر نمی دارد
تبسم زیر لب دزدی  کز او بند قبا بندی
غبارم تا کند یاد خرامت رنگ می بازم
که می ترسم قیامت بر من بی دست و پا بندی
درین محفل چه دارد سعیت از آیینه پردازی
جز این  کز تهمت تمثال خجلت بر صفا بندی
به شوخی حق مضمون ادب نتوان ادا کردن
عرق کن نقطه نظمی  که در وصف حنا بندی
شرارکاغذ ما رنگ تصویری دگر دارد
به لوح امتیاز آتش زنی تا نقش ما بندی
درین صحرا عنان سیل بی پروا که می گیرد
سر تسلیم افتد پیش تا راه قضا بندی
به عرض نارساییها چه طاقت چنگ این بزمم
خمیدن می کشم هر چند بر دوشم صدا بندی
به این طالع چه امکانست یابم بار اقبالی
مگر از استخوانم نامه بر بال هما بندی
به گردونت نخواهد برد سعی پوچ بالیدن
چو نی چند از سبکمغزی  کمرها بر هوا بندی
دل از ساز تعلق عاقبت بر کندنی دارد
گشاد آسان شود گر اندکی این عقده وا بندی
وفا سررشته تسخیر می خواهد رسا بیدل
به آیینی که هرکس راگرفتی دست  پا بندی

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
درین محفل که پیدا نیست رنگ حسن مقصودی
چراغ حسرت آلود نگاهم می کند دودی
چو آن شمعی که از فانوس تابد پرتو آهش
درون بیضه ام پیداست بال شعله فرسودی
خروش بینوایی های من یارب که می فهمد
چو مژگانم ز سر تا پا زبان سرمه آلودی
طریق بندگی ناز فضولی برنمی دارد
تو از وضع رضا مگذر چه مقبولی چه مردودی
عدم ایمای اسرارت  وجود اظهار آثارت
ز نیرنگ تو خالی نیست معدومی و موجودی
به یک مژگان زدن آیینه بی تمثال می گردد
به حیرت ساز رنگ خودنمایی می برد زودی
به تیغ آبرو گنج زر و گوهر نمی ارزد
اگر انصاف باشد طبع مایل نیست بیجودی
مشو غافل ز وضع فقر اگر آرام می خواهی
چو صحرا خاکساری نیست بی دامان مقصودی
به رنگ طوق قمری در هوای سرو موزونت
کند خاکسترمن ناله از هر حلقه دودی
به راه انتظار جلوه ای افکنده ام بیدل
چو شمع  از چهره زرین خود فرش زر اندودی

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -