cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
بود روزی شهید بنشسته
درکتبخانه در به رخ بسته
نسخها چیده از یمین و یسار
بود سرگرم سیر آن گلزار
ناگه آمد ز در گرانجانی
خشک  مغزی  عظیم نادانی
گفت با شیخ  کای ستوده لقا
از چه ایدر نشسته ای تنها
شیخ برداشت از مطالعه سر
وز شکرخنده ربخت گنج گهر
کفت آری چو خواجه پیدا شد
بنده تنها نبود و تنها شد
هرکرا نور معرفت به سرست
گرچه تنهاست یک جهان بشرست
وان که را مغز بی فروغ و بهاست
در میان هزارکس تنهاست
ثمر عمر عقل و تجربت است
تجربت بیخ علم و معرفت است
این همه علم ها که مشتهرند
حاصل زندگانی بشرند
در کتب حرف ها که انبارست
جوهر و مایه های اعمارست
عمرها را اگر عیارستی
صفحه علم پیلوارستی
هرکتابی کش از خرد بهریست
نقد عمری و حاصل دهریست
بر نادان کتاب  کانایی است
زی حردمند جان دانایی است
پیش او عقده بر زبان دارد
پیش این زنده است و جان دارد
هرکرا با کتاب کار افتاد
عمرش از شصت تا هزار افتاد
وان که  در خلوتش کتب  خوانیست
خاطرش فارغ از پریشانی است
هرکه شد باکتاب یار و ندیم
یاد نارد ز دوستان قدیم

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
شاه جهان  پهلوی نامدار
ای ز سلاطین کیان یادگار
خنجر بران تو روز هنر
هست کلید در فتح و ظفر
تیغ کجت چون زپی نظم خاست
هر کجییی بود بدو گشت راست
توپ  تو بر خصم  ز دوزخ دریست
قبر برایش درک دیگری است
روی نکوی تو در جنت است
هرکه تو را دید ز غم راحت است
بخت تو باشد علم کاویان
ملک تو ماننده ملک کیان
چون پی آن بخت همایون شدی
کاوه بدی باز فریدون شدی
هیچ کس از بهر تو کاری نکرد
هیچ عددسنج  شماری نکرد
هرچه  شد از همت  و هوش  تو شد
تاکه جهان حلقه به کوش تو شد
هرکه برایت قدمی می نهاد
ازکف مشتت درمی می گشاد
کس به  تو خدمت ننموده بسی
منت بیجا مکش از هرکسی
نیز کسی با تو نکرده بدی
بد نسزد با فره ایزدی
تاج بنه  بخش سماوی ست این
شکر بکن  کار خداییست این
نسخه این فال که در دست تست
درکف بسیارکسان بد نخست
هیچ کس  آن  نسخه  نیارست خواند
ور قدری خواند نیارست راند
تو همه را خواندی و پرداختی
کار به آیین خرد ساختی
همت تو پیشرو کار شد
بخت  مددکار و خدا یار شد
علم و عمل را بهم انداختی
ولوله در ملک جم انداختی
گردن دولت به کمند تو بود
این همه از بخت بلند تو بود
شاه شدی کسوت شاهی بپوش
چشم زتنکیل وتباهی بپوش
شاه ببخشد ز رعیت گناه
زان که شه از او بود و او ز شاه
دشمنی  شه به کسی درخور است
کش هوس پادشهی در سر است
هرکه ندارد هوسی این چنین
تابع شاه است به روی زمین
تابع شه هرچه بود پرگناه
هرچه بود مجرم و نامه سیاه
حالت فرزندی شه دارد او
سهل بود هرچه گنه دارد او
بهر سلاطین اروپا حقی است
زان حقشان منزلت و رونقی است
حق شهانست که گر مجرمی
مستحق عفو نماید همی
شاه به کشتن نگذارد ورا
وزکف دژخیم برآرد ورا
همچو حقی بهر شهان پربهاست
کاین پی محبوبیت پادشاست
پادشها خلق به دام تواند
جمله ستاینده نام تواند
درپی محبوبیت خویش بامن
شاه شدی حامی درویش باش
پادشهی هست در اول به زور
چون به کف آید ندهد زور نور
رافت وبخشایش واحسان خوشست
آنچه پسندهمه است آن خوشست
هرچه درتن ملک تباهی رود
برسرآن سکه شاهی رود
چون به خدا دست برآردکسی
جز توبه مردم نشماردکسی
هرکه ببالد ز تو بالیده است
هرکه بنالد ز تو نالیده است
گرکه ببالیم ز اعمال تو
به که بنالیم ز عمال تو
قدرت صد لشکر شمشیرزن
کم بود از ناله یک پیرزن
ناله مظلوم صدای خداست
توپ شهان پیش خدا بی صداست
قدرت و جاه تو شها در زمن
کم نشود از من و صد همچو من
ور شود از خشم تو موری تباه
لکه ظلمی است به دامان شاه

وزن: مُفْتَعِلُنْ مُفْتَعِلُنْ فاعِلُنْ
بحر: سریع مطوی مکشوف
نشانه‌های عروضی: - U U - | - U U - | - U -
پادشها قصه پاکان شنو
شمه ای از حال نیاکان شنو
جمله نیاکان تو ایرانی اند
جز پسر بهمن و دارا نیند
از عقب دولت سامانیان
آن شرف گوهر ساسانیان
سال هزار است کز ایران زمین
پادشهی برننشسته به زین
جز ملک زندکه خون کیان
بود به شریان و عروقش روان
پادشهان یکسره ترکان بدند
جمله شبان گله  گرگان بدند
هستی ما یکسره پامال شد
دستخوش رهزن و رمال شد
اجنبیانی همه اهل چپو
فرقه بردار و بدزد و بدو
تازی وترک و مغول و ترکمان
جمله بریدند از ایران امان
نای ببستند به مرغ سحر
بال شکستند ز طاوس نر
گشت گل تازه این باغ و راغ
پی  سپر اشتر و اسب و الاغ
خامه  قلم گشت و دفاتر بسوخت
خشک  و ت روباطن  و ظاهر بسوخت
بعد عرب هم نشد این ملک شاد
رسته شد از چاله و در چه فتاد
شدعرب و ترک به جایش نشست
مست بیامد کت دیوانه بست
بست عرب دست عجم را به پشت
هرچه توانست از آن قوم کشت
پس مغول آمد کتشان بسته دید
تیغ کشید و سر ایشان برید
اسلحه از فارس  عرب کرد دور
بعد مغول آمد و کشتش به زور
شد وطن کورس مالک  رقاب
پی سپر دوده افراسیاب
ظلم مغول قابل گفتار نیست
شرح وی البته سزاوار نیست
بود مغول جانوری بی بدیل
پیش مغول بود عرب جبرییل
باز عرب رحم و مواسات داشت
دوستی و مهر و مواخات داشت
گرچه عرب زد چو حرامی به  ما
داد یکی دین گرامی به  ما
گرچه ز جور جلفا سوختیم
ز آل علی معرفت آموختیم
الغرض ای شاه عجم  ملک جم
رفت وفنا گشت زبان عجم
نصف زبان را عرب از بین برد
نیم دگر لهجه به ترکان سپرد
هر که زبان داشت به مانند شمع
سوخت  تنش  زآتش  دل پیش جمع
زندی و سغدی همه بر باد رفت
پهلوی و آذری از یاد رفت 
رفته بد از بین کلام دری
گر نگشودند در شاعری
پادشهانی به خراسان بدند
ک زگهر فرخ ساسان بدند
اهل سخن را صله پرداختند
دفتر از اشعار دری ساختند
آنچه اثر مانده ازیشان به جا
شاهد صدقی است برین مدعا
از پس ایشان ملکان دگر
جایزه دادند به اهل هنر
ربع زبان ماند از آنان به جای
ورنه نماندی اثری زان بجای
یافت ز فردوسی شهنامه گوی
شاعری و شعر و زبان آبروی
شهرت آن پادشهان از زمین
رفت از این کار به چرخ برین
نام نکوشان به جهان دیر زیست
خوب تر از نام  نکو هیچ نیست
از پس آن  دوره به ترکان رسید
نوبت این گله به گرگان رسید
ترکی شد رسم به عهد تتر
عصر ملوک صفوی زان بتر
پهلوی اندر همدان و جبال
آذری اندر قطعات شمال
رفت درین دوره به کلی ز یاد
نصف زبان پاک ز کار اوفتاد
عصر پسین نیز سخن مرده بود
کرم بلا بیخ  سخن خورده بود
شعر شده مایه رزق کسان
مدح و هجا کاسبی مفلسان
بی خردانی ز حقایق به دور
پیکرشان از ادبیات عور
شعر تراشیده ز مدح و هجا
بی اثر و ناسره و نابجا
روح ادب خسته اخلاقشان
دست سخن بسته شلتاقشان
من به سخن زمزمه برداشتم
پرده ز کار همه برداشتم
شعر دری گشت ز من نامجوی
یافت ز نو شاعر و شعر آبروی
نظم من آوازه به کشور فکند
نثر من آیین کهن برفکند
درس نوینی به وطن داده ام
درس نو این است که من داده ام

وزن: مُفْتَعِلُنْ مُفْتَعِلُنْ فاعِلُنْ
بحر: سریع مطوی مکشوف
نشانه‌های عروضی: - U U - | - U U - | - U -
به به از این عهد دل افروز نو
عصر نو و شاه نو و روز نو
پادشها از پس ده قرن سال
قرن تو را داده شرف  ذوالجلال
تاج کیان تا به تو خسرو رسید
چهره این ملک چوگل بشکفید
از خود ایران ملکی تازه خاست
تازه گر از وی  شود ایران   رواست
پادشها مدح و ثنا می کنم
هرچه کنی بنده دعا می کنم
رشته فکرم به کف شه بود
شاه از افکار من آگه بود
گر چو نی ام شه بنوازد خوشست
زان که  چو نی  نغمه  من  دلکش  است
ور دهدم تار صفت گوشمال
پاره شود رشته و آرد ملال
تا که چمن سبز شود در بهار
سرخ بود روی تو ای شهریار
از تو بسی خیر به ملت رسد
نعمت امنیت و صحت رسد
دولت نو داری و بخت جوان
داد و دهش کن چو انوشیروان
تختگه جم به تو فرخنده باد
دولت و اقبال تو پاینده باد
تا شود این ملک  همایون به  تو
نو شود آزادی و قانون به تو
عرصه این ملک به قانون کنی
سرحد آن دجله و جیحون کنی
خاتمه بخشی بد ایام را
تازه کنی اول اسلام را
ملک خراسان زتو خرم شود
وسعت دیرینش مسلم شود
مملکت دلکش آذرگشسب
از توکند عزت دیرینه کسب
وصل شود در همه مازندران
شهر و ده و خانه  کران تاکران
شهر ستخر از تو به رونق شود
ساخته چون قصر خورنق شود
بند چو شاپور به کارون کشی
جسر چو محمود به  جیحون کشی
کرد و بلوچ و عرب و ترکمان
گشته به  وصفت  همگی یک  زبان
نقشه آثار تو والا شیون
نقش شود برکمر بیستون
زنده شود دین قویم نبی
ختم شود دوره لامذهبی
فارسی از جهد تو احیا شود
وحدت ملی ز تو پیدا شود
کارکنان کشف معادن کنند
کوه کنان کوه ز جا برکنند
خاک وطن جمله زراعت شود
کار وطن جهد و قناعت شود
دشت دهد حاصل مرغوب خوب
کوه شود حامل  محصول چوب
باغ شود کوه ز محصول نغز
کوه شود باغ ز اشجار سبز
کشف شود در قطعات شمال
زر و مس و آهن و نفت و ذغال
کوه سکاوند به ما جان دهد
نوبت دیگر زر رویان  دهد
حاصل در حاصل  دشت و دره
دکان در دکان  کبک و بره
اهل وطن سرخوش و اعدا ذلیل
صادر ما وافر و وارد قلیل
در همه جا کارگران گرم کار
کارگران خرم و بیکاره خوار
یک ترن از شرق بیفتد به راه
وصل کند هند به بحر سیاه
یک ترن از غرب شود سوت زن
وصل کند دجله به رود تجن
و از در بوشهر قطاری دگر
وصل کند فارس به بحر خزر
قوت ما قوت رستم شود
هییت ما هییت آدم شود
راست نشینیم و بپوییم راست
راست نیوشیم و بگوییم راست
دفع اجانب را جدی شویم
لازم اگر شد متعدی شویم
قصد تعدی و تجاوز به خصم
شرط بود گاه تبارز به خصم
حس تجاوز چو نمایان شود
فعل دفاع وطن آسان شود
تازه شود عهد خوش باستان
نوبت پاکان رسد و راستان
نو شود اعیاد و رسوم کهن
خلق به هر جشن کنند انجمن
تازه شود جشن خوش مهرگان
آن که شد از غفلت ترک از میان
آتش جشن سده روشن شود
شهر ز بهمنجنه گلشن شود
روز چو با ماه برابر شدی
بودی جشنی و مکرر شدی
این همه اعیاد از ایران گریخت
بس که وطن  سینه  زد و اشک ریخت
پادشها عیش وطن عیش تست
بهر وطن عیش وخوشی کن درست
گوی که اعیاد کهن نو کنند
یاد ز عهد جم و خسرو کنند

وزن: مُفْتَعِلُنْ مُفْتَعِلُنْ فاعِلُنْ
بحر: سریع مطوی مکشوف
نشانه‌های عروضی: - U U - | - U U - | - U -
پهلویا یاد ز میراث کن
مدرسه پهلوی احداث کن
پهلوی آموخته اهل فرنگ
خوانده خط  پهلوی از نقش سنگ
سغدی و میخی و اوستا همه
کرده ز بر مردم دانا همه
لیک در ایران کسی آگاه نی
جانب خواندن همه را راه نی
هست امیدم که شه پهلوی
زنده کند عهد شه غزنوی
با علما مهر و فتوت کند
با ادبا لطف و مروت کند
خاصه به این بنده که ایرانی ام
هم به سخن عنصری ثانی ام
خدمت  من  مخفی و پوشیده  نیست
لیک  ز خود وصف   پسندیده  نیست 
سال شد از بیست فزون تا که من
گشته ام آواره حب الوطن
نه ز پی مطعم و مشرب شدم
نه ز پی ثروت و منصب شدم
عشق من این بود که در ملک جم
نابغه ای قد بنماید علم
نابغه ای صالح و ایران پرست
رشته افکار بگیرد به دست
تکیه به ملت کند از راستی
دور نماید کجی وکاستی
پست کند هوچی و بیکاره را
شاد کند ملت بیچاره را
آنچه سزا دید به حال همه
اجرا فرماید بی واهمه
تهمت و دشنام و دروغ و گزاف
غیبت و تکفیر و خطا و خلاف
دزدی و قلاشی و تن پروری
پشت هم اندازی و هوچی گری
محو شود جمله در ایام او
فخر نماید وطن از نام او
دوره او عصر فضیلت شود
دوره آسایش ملت شود
خوار کند مفسد و جاسوس را
تازه کند کشور کاووس را
متحد الشکل بود لشکرش
تا که شود امن و امان کشورش
شاهد عرضم بود ای شهریار
دوره پر شعشعه نوبهار
دیده ام از پیش  من امروز را
داده ام این مژده فیروز را
لیک دریغا که به درگاه تو
جمع نگشتند از اشباه تو
تو چو یکی شیر برون آمدی
با یک شمشیر برون آمدی
برق فروزنده شمشیر تو
بود نگهدار دل شیر تو
یک تنه از بیشه چمیدی برون
بود خدا و خردت رهنمون
جانورانی به هوای شکار
ریزه خور صیدگه شهریار
چون اسد پرده  گرسنه شکم
لخت به ماننده شیر علم
نام تو را ورد زبان ساختند
پنجه به هرگوشه درانداختند
بنده و چون بنده کسان دگر
هریکی آزرده ز یک جانور
از دل و جان جمله هواخواه تو
دور فتادیم ز درگاه تو
کار درین مرحله مشکل شود
هرکه ز دیده رود از دل رود
هرچه قلم خلق به دفتر زدند
تهمت آن بر سر احقر زدند
لاجرم از عذر زدم فال خود
عفو تو را جستم و اقبال خود
بنده خطایی ننمودم  وگر
کرده ام ای شاه  ز من درگذر
تا به من زار شدی سرگران
شد کلهم دستخوش دیگران
چوب ز بازوی فلک می خورم
از سگ و از گربه کتک می خورم
تاجرک چشم چپ ورشکست
رفت و به ترشیز به جایم نشست 
فاطمی آن دکتر علم حقوق
آن به عدالت زده در شهر بوق
کرد مرا در سر عدلیه خوار
سخت برآورد ز جانم دمار
ساخت برایم ز مروت کلاه
طرفه کلاهی که ندیده است شاه
ننگ عمامه ز سرم کرد دور
هشت کله را به سر من به زور
زیر کله ماند سر و ریش من
گشت نهان راه پس و پیش من
گر گذرد چند صباحی دگر
شه نکند یاد من خون جگر
کار به اشخاص دگر می رسد
نوبت الواط گذر می رسد
جانب این بنده نمایند روی
نعش کش و گورکن و مرده شوی
شاه پشیمان شود آنگه که پیر
مرده و زو مانده سه طفل صغیر
بوکه شهم لطف فراوان کند
آنچه بود لایق شاهان کند
آنچه شهان با ادبا می کنند
با شعرا و خطبا می کنند
تا من و ملت به دعای تو شاه
دست برآریم به سوی اله
دم بکش و خاتمه بخش ای بهار
بر سخنان دری آبدار
راستی از هرچه بود بهتر است
راستی از خصلت پیغمبر است
راست زی و راست رو و راست گوی
راست شو و هرچه دلت خواست گوی

وزن: مُفْتَعِلُنْ مُفْتَعِلُنْ فاعِلُنْ
بحر: سریع مطوی مکشوف
نشانه‌های عروضی: - U U - | - U U - | - U -
ای مگس  ای دشمن نوع بشر
ای همه از عقرب و افعی بتر
در ره و در خانه و صحرا و باغ
موجب دردسر و موی دماغ
قصه پتیاره و مرگ سیاه
قصه تست ای عدوی کینه خواه
تاخته ناگه ز سوی آسمان
آخته بر صحت و امن و امان
آمده بی رخصت و پوزش ز در
بر سر هر مسندی افشانده پر
در شده بی رقعه دعوت به خوان
خورده و برخاسته پیش از کسان
وز ره نامردمی و کین و قهر
بر سر هر طعمه ای افشانده زهر
رفته سوی مزبله و آلوده پای
آمده بر سفره خلق خدای
ریسته از پرخوری و کرده قی
کرده قی از بهر چه  ناخورده می
این همه پیش من و تو می کند
بر سر و ریش من و تو می کند
ما و تو بگشوده بر این دیو در
خانه خود ساخته زیر و زبر
لیسد و بوسد لب فرزند ما
چهره نوباوه دلبند ما
بر سر و دست و تن آن بیگناه
سالک و جوش آرد و زخم سیاه
حصبه و اسهال ره آورد او
هر دلی آزرده یک درد او
فتنه بیداری و کابوس خواب
زر زر او صیحه دیو عذاب
دشمن اندیشه و خصم خیال
مایه نکبت  سر وزر و وبال

وزن: مُفْتَعِلُنْ مُفْتَعِلُنْ فاعِلُنْ
بحر: سریع مطوی مکشوف
نشانه‌های عروضی: - U U - | - U U - | - U -
بشنوی ار گفته پیر مغان
گیری ازین دیو چه آه و فغان
خلقتش از دیو شد این  شوم ذات
کشتن وی زان بود از واجبات
مؤبدی این قصه خرفستران
گوید و بس نکته حکمت در آن
کیک و مله کژدم و مار و مگس
اشپش و زنبور و از این جنس بس
ساخته ز اندیشه اهریمن اند
مایه آزردن مرد و زن اند
وز پی اجر من و تو در شمار
داد بر این طایفه جان  کردگار
وین مگس آمد سر اهریمنان
خلقی از او بر سر و سینه زنان
عافیت از هیبت او در گریز
شیر نر از صدمت او اشگریز
عاجز از او آدمی و چارپا
تیره از او مسکن و صحن سرا
بر بشر از زلزله فتاک تر
وز سگ و گرک گله بی باک تر
چون سگ دیوانه و چون گرگ و مار
کشتن او فرض بر اهل دیار
وز سگ دیوانه و از مار و گرگ
زحمتش افزون تر و هولش بزرگ
در همه عمری سگ دیوانه ای
بینی و ماری شده از لانه ای
وین بتر از عقرب و مار و رطیل
حمله ور آید سوی ما خیل خیل
پیشه او کشتن اولاد ما است
کشتن او فرض بر افراد ماست

وزن: مُفْتَعِلُنْ مُفْتَعِلُنْ فاعِلُنْ
بحر: سریع مطوی مکشوف
نشانه‌های عروضی: - U U - | - U U - | - U -
دعوت او مسکن پر چرک تست
مسکن پر چرک تو از شرک تست
پاکی و پاکیزگی از دین بود
مشرک و بیدین سگ چرکین بود
چون مگس از اهرمن آمد پدید
رغبت او جانب چرکی کشید
ریشه ذات مگس اهریمنی است
خلقتش از ربمی  و از ربمنی است
پاک زی و خانه خود پاک دار
تا مگس از خان تو گیرد فرار
گر همه خلق این عمل آسان کنند
ریشه اش از کشور ایران کنند
کشور ایران شود آباد و پاک
می شود این جانور از بن هلاک
چون مگس ازکشور ماگشت دور
باگل وخاک وطن آغشت نور
خرمگس از پاکی کشور پرید
رشته بی باکی کافر برید
بهجت و نورانیت آید به کار
صحت و انسانیت آید به بار
صحت و انسانیت از خاصیت
دانش و دین آرد و حسن نیت
دانش و دین چون درکشور زنند
لشکر شیطان در دیگر زنند
وین مگس از لشکر شیطان بود
کشتن و تاراندنش آسان بود
ای پسر این گفته نغز بهار
بشنو و برآن دل و همت کمار

وزن: مُفْتَعِلُنْ مُفْتَعِلُنْ فاعِلُنْ
بحر: سریع مطوی مکشوف
نشانه‌های عروضی: - U U - | - U U - | - U -
بود در بصره جوانی ز اعراب
شده از عشق بتی مست و خراب
دختری آفت دل  غارت دین
غمزه اش در ره جان ها به کمین
چشم جادوش به کفر آغشته
صف مژگان ز خدا برگشته
عشوه اش خون جوانان خورده
دل صد پیر و جوان آزرده
نازپرور صنمی  سنگدلی
بیوفا شاهد پیمان گسلی
بصره از غمزه او گشته خراب
رانده شط العرب از چشم پرآب
بصره را زآن خم زلف شبرنگ
داده بیم از خطر لشکر زنگ
دل مردان عرب  خسته او
شد دل مرد جوان بسته او
آن جوان داشت یکی مادر پیر
به هواداری فرزند اسیر
مادری بسته به فرزند امید
موی در تربیتش کرده سفید
گفت با مادر خود راز نهفت
مادر از روی وفا قصه شنفت

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مسدس مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U -
خواستگار آمد و با رنج دراز
خوانده  شد خطبه  و شد عقد فراز
خیمه کشت ازگل روبش گلشن
ناقه کشتند و شد آتش روشن
زان عروسی و از آن دامادی
مادرش کرد فراوان شادی
لیک از آغاز عروس بدخوی
سر گران داشت بدان مادرشوی
زال خندان به تماشای عروس
آن جفاپیشه رخ از قهر عبوس
زال اگر رفتی و شیر آوردی
دختر از قهر بر آن تف کردی
زال اگر آب کشیدی ز غدیر
دختر آن آب فشاندی به کوبر
زال نان پختی و خوان بنهادی
دختر آن نان به ستوران دادی
پسر آوردی اگر صید ز راه
متعفن شدی اندر خرگاه
زان که گر زال زدی دست بر او
دختر آن لقمه نبردی به گلو

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مسدس مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U -
پیرزن صبر نمودی به جفاش
باکس آن راز نمی کردی فاش
لیک آن دختر غدار پلید
کرد با شوی شبی رازپدید
گفت مام تو مرا کشت ز غم
بس که با من کند از کینه ستم
ما نسازیم به یکجای مقر
یا مرا دار به بر یا مادر
زن چو با مرد جوان آمیزد
زال باید ز میان برخیزد
من و او جمع نیاییم بهم
واندربن خیمه نپاییم بهم
می روم من سوی قوم از بر تو
بعد ازین آن تو و آن مادرتو
پسر این قصه چو از زن بشنید
از سر قهرگریبان بدرید
از در خیمه برون شد به  شتاب
رفت و با مادر خود کرد عتاب
زال از مهر جگرگوشه خویش
سر به اندیشه فکند اندر پیش
دل ندادش که بگوید آن راز
که مبادا شود آن کار دراز
دختر از پیش پسر دور شود
پسرش واله و رنجور شود
هرچه گفت آن صنم کافرکیش
زال کرد آن همه در گردن خویش
تا جدایی نبود بین دو یار
بیگناهی به گنه کرد اقرار
گفت آری رخ بختم سیهست
من گنهکارم و او بی گنهست
راست می گوید و بی تقصیر است
گنه از مادر بی تدبیر است
مرد بیچاره چوبشنید سخن
رفت و بوسید سر و صورت زن
کای صنم بخش به حال تبهش
بگذر بهر خدا ازگنهش
جای شرمندگی ازآنچه شنید
تیزترشد زن بی شرم پلید
گفت خواهی که شوم ازتو رضا
دورکن مادر خود را ز ینجا
من در اینجا ننشینم با او
من درین خانه نشینم  یا او
مرد نادان ز سرکینه و درد
بین که با مادر بیچاره چه کرد

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مسدس مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U -
بیشه ای بود در آن نزدیکی
شهره در موحشی و تاریکی
بود معروف به وادی سباع
واندر آن از دد و از دام انواع
وادییی  هول و خطرناک و مخوف
همچو دوزخ به مخافت معروف
آب در زیرو نیستان به زبر
درس ده خار بنانی کب دگر
آن نیستان که درو مرگ چونی
رسته و بسته کمر در ره وی
کردی ار غول در آن بیشه گذار
گم شدی در خم و پیچ نیزار
دیولاخی که در آن ورطه ز هول
دیو بر خویش دمیدی لاحول
باغ وحشی نه که ملکی ز وحوش
هر طرف  وحشییی  افکنده  خروش
جنگلی پیرتر از دهر سپنج
چین به  رخساره اش از مار شکنج
چون فلک دامن پهناور او
دیده گرک به شب اختر او
هر طرف شیر نری نعره زنان
نعره اش زهره در پیل تنان
محضر قتل جوانان دلیر
جای مهرش اثر پنجه شیر
فرش راهش ستخوان های کهن
دنده و جمجمه و ساق و لگن
کرده بر خاربنش جوجه  غراب
آشیان بسته به تلهاش  عقاب
مرزش از صدمت دندان گراز
هر قدم کرده دهان گله باز
روی هر سنگ ددی صدرنشین
پشت هر بوته  پلنگی به کمین
از هر اشکفتی و سمجی  پیدا
اژدری هایل و ماری شیدا
اژدهایش ز سر شاخ بلند
گشته برگردن زرافه کمند
شیرکپیش بجسته به نبرد
بزده یک تنه بر مرکب و مرد
ببر بشکسته گوزنان به شکار
میزبان گشته به یوز و کفتار
هر طرف جانوری در تک و تاز
کرده گردن ز پی طعمه دراز
روز هریک به کناری رفته
هر ددی در بن خاری خفته
شب  برون آمده از بهر شکار
بسته بر راهروان راه گذار

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مسدس مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U -
شد سوار شتر آن کهنه حریف
مادر خویش گرفته به ردیف
راند جمازه و آن مام نژند
اندر آن وادی تاریک فکند
نان و آبی بنهادش به کنار
بازگردید به نزدیک نگار
گفت  زالی که  دلت را خون ساخت
رفت جایی که عرب نی انداخت 
شب شد و نعره شیران برخاست
پرشد آوای ددان از چپ و راست
دست بگرفت زن از هول به چهر
مادرانه به لبش خنده مهر
زیر لب زمزمه ای ساز نمود
وز جدایی گله آغاز نمود

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مسدس مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U -
شیرمردی ز سواران دلیر
که  بدی پیشه او کشتن شیر
پدر اندر پدرش گرد و سوار
همه دهقان منش وشیر شکار
جعبه پر تیر و بزه کرده کمان
به کمر خنجر و در مشت سنان
گام برداشت در آن بیشه خموش
کامدش زمزمه ای نرم به گوش
روی بنهاد بدان صوت خفیف
ناگهان پیر زنی دید نحیف
روی آورده به درگاه خدا
کند از مهر به فرزند دعا
گفت زالا به چه کار آمده ای 
اندرین بیشه مگرگم شده ای 
من بدین نیزه و این تیر و کمان
اندرین بیشه نباشم به امان
ازکجایی  زکجا آمده ای 
شب درین بیشه چرا آمده ای 
کاندرین بیشه بغیر از من و شیر
شب کسی پا ننهاده است  دلیر
پیرزن قصه خود بازنمود
شکوه از بخت بد آغاز نمود
پهلوان گفت بدان پیر عجوز
که تو با این همه آزار هنوز
می کنی باز به درگا ه خدا
به چنان ظالم غدار دعا
ییر زن گفت بدوکای سره مرد
گرد کار من و فرزند مگرد
گر میان من و او شد شکرآب
تو مزن دست و مشوران دگر آب
که جوان است و جوان نادانست
رنج او بر دل من آسان است
طالب شادی او بودم من
پی دامادی او بودم من
چون که داماد شد و یار گرفت
چه زبانگر ز من آزارگرفت
به خطایی که نبوده است به چیز
نکشم دست ز فرزند عزیز
گرچه دارم جگر از جورش ریش
بد نخواهم به جگرگوشه خویش
هرچه ناخن زنم اندر دل تنگ
بجز این پرده ندارد آهنگ
پهلوان گفت به خویش ازسر درد
لاف مردی چه زنی  اینک مرد
شیرمردان ز تو بودند فکار
اینکت پیر زنی کرد شکار
نره شیر است و یا پیرزنست
پیرزن نیست که این شیرزنست
باچنین قلب وچنین لطف وگذشت
می توان بر دوجهان سلطان گشت

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مسدس مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U -
هاتفی گفت که ابرام بنه
مادر است این  دلش آزار مده
این چنین دل نبود با همه کس
کاین دل مادر کان باشد و بس
گر بود هیچ دلی عرش خدا
بود آن دل  دل مادر تنها

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مسدس مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U -
ای پسر مادر خود را مازار
بیش از او هیچ کرا دوست مدار
تو چه دانی که چها در دل اوست
او ترا تا به کجا دارد دوست
نیست از  عشق  فزون تر مهری
آن که بسته است به موی و چهری
عشق از وصل بکاهد باری
کم شود از غمی و آزاری
لیکن آن مهر که مادر دارد
سایه کی از سر ما بردارد
مهر مادر چو بود بنیادی
نشود کم ز عزا یا شادی
کور وکرکردی و بیمار و پریش
پیر و فرتوت و فقیر و درویش
مام را با تو همان مهر بجاست
نیست  این  مهر که این  مهر خداست
گر نبودی دل مادر به جهان
آدمیت شدی از چشم نهان
معنی عشق درآب و گل اوست
عشق اگر شکل پذیرد دل اوست
هست فردوس برین چهره مام
چهره مام بهشتی است تمام
واب کوثرکه روان افزاید
زان دو پستان مبارک زاید
شاخ طوبیست قد و بالایش
خیز و سر نه به مبارک پایش
از توگر مادر تو نیست رضا
دان که راضی نبود از تو خدا
وای اگر خنده گستاخ کنی 
آخ اگر بر رخ او آخ کنی 
بسته مادر دل دروای  به تو
گر کنی وای برو وای به تو
دل او جوی گرت عقل و ذکاست
کان کلید همه خوشبختی هاست

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مسدس مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U -
گوش کن ای بلبل شیرین سخن
ای گل خوش نکهت باغ وطن
ماجرای خویشتن
روزگار باستان خویش را
باستانی داستان خویش را
سر بسر بشنو ز من
این  حکایت  از کتاب و نامه نیست
وین سخن ها از زبان خامه نیست
عشق می گوید سخن
دفتر راز طبیعت خوی تست
رمز هستی در سواد موی تست
روی گیتی سوی تست
مرد را تنها تویی یار قدیم
هم یناهی  هم شریکی  هم ندیم
هم رفیق ممتحن
گر طبیعت پیکری گیرد همی
پیکری غیر ازتو نپذیرد همی
نقش تو گیرد همی
ای طبیعت را نمودار کمال
در تحول  در تغیر در جمال
در قوانین و سنن
گه چو سطح آب صافی بی غبار
گاه چون اعماق مرموز بحار
مبهم و تاریک و تار
گاه چون آیینه اسرارت عیان
گه نهان چون شانه با سیصد زبان
در دو زلف پر شکن
گه به زنجیر شرافت پای بند
چون  فرشته  پاک  و چون گردون  بلند
چون ستاره ارجمند
گه ز شهوت اوفتاده در خلاب
گشته  چون  مار و وزغ در منجلاب
پای تا سر غوطه زن
گه گشاده بهر بلع خاص و عام
همچو آتشخانه نمرود کام
گه شده برد و سلام
گاه گفته بهر طفلی شیرخوار
ترک قوم وترک شهر و ترک یار
جسته در کوهی وطن
گاه موسی زاده  گاهی سامری
گاه کوبیده در جادوگری
گه در پیغمبری
گه بریده گردن یحیی به زار
گه مسیحا پرورنده درکنار
اینت پر اسرار زن
گاه  چون  جفت  اتابک شوی  خواه
دست  شسته  بهر جفت  از تاج وگاه
برده در کاشان پناه
گاه چون دخت اتابک بی وفا
کرده خود را در ره شهوت فنا
زشت نام و شوم تن
گاه کلیوپاتره  و گاهی  همای 
گاه   استر گشته  دخت   مردخای 
گه شده زرتشت زای
گاه چون کردیه  پوشیده زره
بر زره بربسته چون مردان گره
گشته مردی صف شکن
مختلف طبعی نه ای بر یک نمط
داری از افراط تا تفریط خط
نیستی  حد وسط
گاه  خوب  خوبی  و گه زشت زشت
یا به چاه ویل  یا صدر بهشت

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
چون برامد آدمیزاد از کمین
بود در دست پریزادان  زمین
ملکشان ملک یمین
بودکیتی زان جماعت مال مال
از محیط هند تا قطب شمال
وزمراکش تا به چین
پس بنی الجان بر خداکافر شدند
وز ره حق باره دیگر شدند
فسق کردند و فساد انگیختند
بی محابا خون ناحق ریختند
از یسار و از یمین
بود اقلیمی به گرد نیمروز
تا زمین قطب از آنجا چند روز
آدم و حوا و فرزندان در او
باکشاورزی و نعمت کرده خو
کرده چون جنت  زمین
از جوانان شمالی چند تن
راه جستند اندر آن جنت به فن
چون زنان آدمی دیدندشان
از نکورویی پسندیدندشان
اول عشق است این
جنیان نر فساد انگیختند
با زنان آدمی آویختند
وز قدوم شوم دیوان  آن بهشت
گشت یخ بندان  و طوفان زای  و زشت
شد چوآهن ماء وطین
از دم دیو لعین
نام آن اقلیم آریان ویژه بود
جایگاهی دلکش و پاکیزه بود
شدبرین چندان که سالی جزدو ماه
کس نیارست اندر آن جستن پناه
گشت آن اقلیم پرنعمت  خراب
برف  و ٻخ  بگرفت  جای کشت  و آب 
شد زمین  بی مصرف  و زارع سفیل
گاو شد بیکار و بی تاثیر بیل
شد بشرهجرت گزین
چون پریزادان چنین دیدند کار
نیمشب کردند از آن کشور فرار
لیک مهترشان اسیر شاه شد
بندی طهمورث آگاه شد
شه برو بربست زین
گشت طهمورث سوار دیو نر
دیو نر از پیش و لشکر بر اثر
راند از آنجا تا به اقیانوسیه
رهنمای آن سپه  دیو سیه
شاه بر پشتش مکین
آن زمان خشکی زهم نگسسته بود
وان جزایرها بهم پیوسته بود
شاه  از آن  خشکی  به  مرز هند تاخت
تا سراندیب آمد و آرام ساخت
دیو در بندش غمین
در سراندیب آدمیزاد دلیر
بر پربزادان و دیوان گشت چیر
راهور در زبر رانش دیو نیو
بر سرش دیهیم و زبرپای دیو
دیو بند و تیز بین

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -