cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
هر کرا با تو نه پیوندی و پیمانی هست
نتوان گفت که در قالب او جانی هست
باز جستیم و نشد روشن ازین چار کتاب
آیت این نمک و لطف که در شانی هست
دیو را درد تو در کار کشد زانکه به حسن
تو پری داری اگر مهر سلیمانی هست
تا جهان پرده برانداخت ز روی تو بریخت
زنگ هر نقش که بر صفه ایوانی هست
هر طرف باغی و هر گوشه بهشتی باشد
خانه ای را که در و مثل تو رضوانی هست
مدعی گر ز رخت معجزه خواهد بنمای
با که روشن تر ازین حجت و برهانی هست
هم تو باشی به تناسخ که دگر باز آیی
دیدن مثل ترا هیچ گر امکانی هست
بی خیال تو شبی دیده ما خواب نکرد
با کسی گرچه نگفتیم که مهمانی هست
از تنور دل ما دود برآید بدو چشم
مگر این نوح ندانست که توفانی هست
اگر ای سایه رحمت نظری خواهی کرد
نقد را باش که محتاجم و حرمانی هست
که پسندد که به درد تو در آییم از پای
دست ما گیر اگرت مکنت درمانی هست
تو به دندان منی از همه خوبان گر چه
اوحدی را نتوان گفت که دندانی هست

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
دلبرا چندین عتاب و جنگ و خشم و ناز چیست
از من مهجور سرگردان چه دیدی باز چیست
ما خود از خواری و مسکینی بخاک افتاده ایم
باز دیگر بر سر ما این کلوخ انداز چیست
اولم آرام دل بودی و آخر خصم جان
من نمی دانم که این انجام و این آغاز چیست
چون کسی هرگز ندید از خوان وصلت جز جگر
بر سر کوی تو این هم کاسه و انباز چیست
گرنه دیگر دشمنان ما به دامت می کشند
همچو مرغانت چنین از پیش ما پرواز چیست
بعد از آن بیداد و جور و سرکشی یارب مرا
بر تو چندین دوستی و اشتیاق و آز چیست
کار ما سوز دلست و کار تو ساز جمال
خود نمی گویی که چندین سوز و چندان ساز چیست
ای که گفتی ذوق دل پرداز مسکینان خوشست
قصه من با رخش بیرون ز دل پرداز چیست
اوحدی گر حال دل پوشیده ای از خلق شهر
بر سر هر کوچه این آوازه و آواز چیست

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
ای دل از هجران او زارم همی باید گریست
تر ک خفتن کن که بیدارم همی باید گریست
در بلا پیوسته یارم بوده ای امروز نیز
یاریی ده کز غم یارم همی باید گریست
بار دیگر بر دل ریش منست از هجر او
آن چنان باری که صد بارم همی باید گریست
خار و خون می دارم اندر دل ز چشم مست او
با دل پرخون و پرخارم همی باید گریست
چاره کردم تا دلش بر من بسوزد ساعتی
چون نمی سوزد به ناچارم همی باید گریست
طالعی دارم که بر من خار گرداند سمن
بر چینین طالع که من دارم همی باید گریست
دوری از دلدار بد کارست و من خود کرده ام
لاجرم هم خود بدین کارم همی باید گریست
آخر ای چشم این چه توفانست خونم ریختی
اندکی کمتر که بسیارم همی باید گریست
چند شب چون دیگران نالیدم از هجرش کنون
چند روزی اوحدی وارم همی باید گریست

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
آنکه دل من ببرد از همه خوبان یکیست
وآنکه مرا می کشد در غم خود آن یکیست
نیست عدو را مجال با مدد آن جمال
آیت دردش پرست نسخه درمان یکیست
عاشق و معشوق و عشق عاقل و معقول و عقل
عالم و معلوم و علم دین و دل و جان یکیست
آنکه خلیل تو بود وین که حبیب منست
دو بدور ار چه گشت در همه دوران یکیست
سایه جدا می کند صورت هامون ز کوه
ورنه بر آفتاب کوه و بیایان یکیست
گر چه بر آمد نقوش چشم بخود دار و گوش
سایه نشینان پرند سایه سلطان یکیست
گشت کلام و نطق مختلف اندر ورق
ورنه خدای بحق در همه ادیان یکیست
هم به کرامت فزود قدر سلیمان ز دیو
گرنه کرامت بود دیو و سلیمان یکیست
گرچه به حکم صروف بر ورق این حروف
پیش و پس آمد نقط  نقطه ایمان یکیست
از سخن اوحدی نامه تفاوت گرفت
چون که به معنی رسی آخر و عنوان یکیست

وزن: مُفْتَعِلُنْ فاعِلُنْ مُفْتَعِلُنْ فاعِلُنْ
بحر: منسرح مطوی مکشوف
نشانه‌های عروضی: - U U - | - U - | - U U - | - U -
ز ما بودی جدا بودن روا نیست
یکی گفتی دویی کردن سزا نیست
وجود خود ز ما خالی مپندار
که نقش از نقشبند خود جدا نیست
سرایی ساختی اندر دماغت
که غیر ار خواجه چیزی در سرا نیست
بنه تن بر هلاک از خویش بینی
که درد خویش بینی را دوا نیست
چو خودرایان به خود جستی تو مارا
غلط کردی که بی ما رهنما نیست
کسی کو از هوای خویش بگذشت
مبر نامش که مرغ این هوا نیست
اگر زان بی نشان جویی نشانی
به جایی بایدت رفتن که جا نیست
درین بستان ز بهر سایه سرو
طلب کن سدره ای کش منتها نیست
مبین ای اوحدی غیر از خدا هیچ
که چون واقف شوی غیر از خدا نیست

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
جز نقش تو در خیال ما نیست
جز با غمت اتصال ما نیست
شد روز من از غمت چو سالی
لیکن چه کنم چو سال ما نیست
از زلف تو حلقه ای ندیدیم
کو در پی گوشمال ما نیست
از روی تو کام دل چه جوییم
گوش تو چو بر سؤال ما نیست
بار چو تو دلبری کشیدن
در قوت احتمال ما نیست
از خیل که ای که بر رخ تو
زلفت همه هست و خال ما نیست
حال دل ما ز خویشتن پرس
زیرا که کسی به حال ما نیست
دل مرغ هوای تست لیکن
راه هوست به بال ما نیست
گر سود کنم مرنج کآخر
نقصان تو در کمال ما نیست
پیش رخ اوحدی چه نالی
کورا سر قیل و قال ما نیست

وزن: مَفْعُولْ مَفاعِلُنْ فَعولُنْ
بحر: هزج مسدس اخرب مقبوض محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - U - | U - -
ای مدعی دلت گر ازین باده مست نیست
در عیب ما مرو که ترا حق به دست نیست
بگشای دست و جان و دلت را به یاد دوست
ایثار کن روان که درین راه پست نیست
با محتسب بگوی که از قاضیان شهر
رو عذر ما بخواه که او نیز مست نیست
تا صوفیان به باده صافی رسیده اند
در خانقاه جز دو سه دردی پرست نیست
من عاشقم مرا به ملامت خجل مکن
کز عشق تا اجل نرسد بازرست نیست
در مهر او چو ذره هوا گیر شو بلند
کین ره به پای سایه نشینان پست نیست
هر کس که نیست گشت به هستی رسید زود
وآنکس که او گمان برد آنجا که هست نیست
یک ذره نیست در دل مجروح اوحدی
کز ضرب تیر عشق برو صد شکست نیست

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
چه دستها که ز دست غم تو بر سر نیست
چه دیدها که ز نادیدنت به خون تر نیست
کدام پشت که در عهد زلف چون رسنت
ز بس کشیدن بار بلا چو چنبر نیست
حکایتی که مرا از غم تو نقش دلست
اگر قیاس کنی در هزار دفتر نیست
هزار جامه پرهیز دوختیم و هنوز
نظر ز روی تو بر دوختن میسر نیست
ز شام تا به سحر غیر از آن که سجده کنم
بر آستان تو هیچم نماز دیگر نیست
اگر تو روی بپیچی و گر ببندی در
به هیچ روی مرا بازگشت ازین در نیست
ز چهره پرده برافکن که با رخ تو مرا
به شب چراغ و به روز آفتاب در خور نیست
بهر که بود بگفتم حدیث خویش تمام
هنوز هیچ کسی را تمام باور نیست
ز دست زلف تو دل باز می توان آورد
ولی چه فایده چون اوحدی دلاور نیست

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
ای آنکه پیشه تو به جز کبر و ناز نیست
چون قامت تو سرو سهی سرفراز نیست
روشن دل کسی که تو باز آیی از درش
تاریک دیده ای که بر وی تو باز نیست
راهی که سر به کوی تو دارد حقیقتست
عشقی که مرد را به تو خواند مجاز نیست
هر خسته را که کعبه دل خاک کوی تست
گو سعی کن که حاجت راه حجاز نیست
تن در نماز و روی به محرابها چه سود
چون روی دل به قبله و دل در نماز نیست
عیبم کنند مردم زاهد ز عشق لیک
در زاهدان صومعه چندین نیاز نیست
آنکس نریزد این همه اشک چو خون ز چشم
رازش ز چشم خلق مپوشان که راز نیست
ای اوحدی مرو ز پی چشم مست او
بنشین که روز فتنه به از احتزاز نیست
گر بخت یار می شود از کس مدد مخواه
بر خوان عشق حاجت دست دراز نیست

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
هم خانه ایم روی گرفتن حلال نیست
ناگفته پرسشی که سخن را مجال نیست
گفتی بسنده کن به خیالی ز وصل ما
ما را به غیر ازین  سخنی در خیال نیست
گر ماه صورت تو ببیند به صدق دل
خود معترف شود که درو این کمال نیست
در پرده ای و بر همه کس پرده می دری
با هر کسی و با تو کسی را وصال نیست
مشکل در آن که وصل تو ممکن نمی شود
ورنه به ممکنات رسیدن محال نیست
لال اند عارفان تو از شرح چند و چون
از معرفت خبر نشد آن را که لال نیست
پرسیده ای که آن چه طلب می کنی کجاست
از من خبر مپرس که جای سؤال نیست
ای اوحدی چو این دگران سر دوستی
با دیگری مگوی که ما را به فال نیست
گر مدعی سماع حدیثت نمی کند
دل مرده را سماع نباشد که حال نیست

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
گر سری در سر کار تو شود چندان نیست
با تو سختی به سری کار خردمندان نیست
گردن ما ز بسی دام برون جست و کنون
سر نهادیم به بند تو که این بند آن نیست
ای دل از میل به چاه زنخ او داری
به گنه کوش که زیباتر ازین زندان نیست
شمس را دیدم و مثل قمرش نور نداشت
پسته را دیدم و همچون شکرش خندان نیست
سنگ جانی که به سیمین تن او دل ندهد
بیش ازینش تو مخوان دل که کم از سندان نیست
در جهان نوش لبی را نشناسم امروز
که غلام دهن او ز بن دندان نیست
محتسب را اگر آن چهره در آید به نظر
عذرها خواهد و گوید گنه از رندان نیست
اوحدی شاد شو از دیدن این روی و مخور
غم بی فایده چندین که جهان چندان نیست

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
عاشقان صورت او را ز جان اندیشه نیست
بیدلانش را ز آشوب جهان اندیشه نیست
از قضای آسمانی خلق را بیمست و باز
آفتاب ار باز گشت از آسمان اندیشه نیست
پیش ازین ترسیدمی کز آب دامن تر شود
از گریبان چون گذشت آب این زمان اندیشه نیست
ما ازین دریا که کشتی در میانش برده ایم
گر به ساحل می رسیدیم از میان اندیشه نیست
گر چه از رطل گران کار خرد گردد سبک
چون سبک روحی دهد رطل گران اندیشه نیست
ای که گل چیدی و شفتالو گزیدی رخنه جو
ما تفرج کرده ایم از باغبان اندیشه نیست
پاسبان را گوش بر دزدست و دل با رخت و ما
چون نمی دزدیم رخت از پاسبان اندیشه نیست
از برای دوست شهری دشمن ماشد ولی
گر مسخر می کنیم از این و آن اندیشه نیست
اوحدی گر خلق تا قافت بکلی رد کنند
چون قبول دوست داری هم چنان اندیشه نیست

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
با من از شادی وصل تو اثر چیزی نیست
دل ریشست و تن زار و دگر چیزی نیست
دل من بردی و گویی که ندانم که کجاست
از سر زلف سیاه تو به در چیزی نیست
سینه را ساخته بودم سپر تیر غمت
دل نهادم به جراحت که سپر چیزی نیست
بدو چشمت که مرابی تو به شبهای دراز
تا دم صبح به جز آه سحر چیزی نیست
گفته ای درد ترا نیست نشانی پیدا
اشک چون سیم ببین روی چو زر چیزی نیست
آبرویی نبود پیش تو من بعد مرا
که برین چهره به جز خون جگر چیزی نیست
دیگران را همه اسبابی و مالی باشد
اوحدی را بجزین دیده تر چیزی نیست

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
جنبیدن این پرده دل افروز گواهیست
کندر پس این پرده پر از عربده ماهیست
بر صورت این پرده بزرگان شده حیران
وین خرده ندانسته که در پرده چه شاهیست
این پرده به تلبیس کجا دور توان کرد
هر موی برین پرده جهانی و سپاهیست
ای آنکه درین پرده شما راست مجالی
زان پرده به در هیچ میابید که چاهیست
این پرده نشین چیست که ما را غرض امروز
بر صورت بی صورت این پرده نگاهیست
ای کوه بلا بر دل عشاق نهاده
آن پرده برانداز که صد پرده به کاهیست
مطرب تو بدین پرده که ما را بزدی راه
بنواز دگر باره که خوش پرده و راهیست
آواز کسی راه در این پرده ندارد
هرگزمگرآن نغمه که پشتی و پناهیست
زنهارکه تا دست طمع باز نگیری
از دامن این پرده که پشتی و پناهیست
ای اوحدی از در طلب خط نجاتی
روی از خط این پرده مپیچان که گناهیست

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
عشرت خلوت و دیدار عزیزان شاهیست
وین نداند مگر آن دل که درو آگاهیست
آن شناسد که چه بر یوسف مسکین آمد
از غم روی زلیخا که چو یوسف چاهیست
دست کوته مکن از باده و باقی مگذار
چیزی از عشق که در روز بقا کوتاهیست
دلم از هر دو جهان روی تو می خواهد و این
چون ببینی تو هم از غایت نیکو خواهیست
تا تو آهو بره را سر به کمند آوردیم
پیش ما شیر فلک را هوس روباهیست
مطرب امشب همه آوازه خرگاهی زن
اندرین خیمه که معشوقه ما خرگاهیست
فتنه روی خود ای ماه و دل سوختگان
ز اوحدی پرس که در شست تو همچون ماهیست

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
در خرابات عاشقان کوییست
وندرو خانه پریروییست
طوق داران چشم آن ماهند
هر کجا بسته طاق ابروییست
به نفس چون نسیم جان بخشد
هر کرا از نسیم او بوییست
ورقی باز کردم از سخنش
زیر هر توی آن سخن توییست
من ازو دور و او به من نزدیک
پرده اندر میان من و اوییست
سوی او راهبر ندانم شد
تا مرا رخ به سایه و موییست
اوحدی با کسی مگوی دگر
نام آن بت که نازکش خوییست

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
گو هر که در جهان به تماشا روید و گشت
ما را بس این قدر که به ما دوست بر گذشت
تا او ز نقش چهره خود پرده بر گرفت
ما نقش دیگران ز ورق کرده ایم گشت
وقتی ز خلق راز دل خود نهفتمی
اکنون نمی توان که ز بام او فتاد تشت
انصاف داد عقل که در بوستان حسن
دست زمانه بهتر ازین شاخ گل نکشت
با دوست هر کجا که نشینی تفرجست
خواهی میان گلشن و خواهی کنار دشت
روزی شنیدمی به تکلف حدیث خلق
عشق آمد آن حدیث به یک باره در نوشت
آسان بود به سوی کسان رفتن اوحدی
اندیشه کن که گم نشوی وقت بازگشت

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
دوش چون چشم او کمان برداشت
دلم از درد او فغان برداشت
حیرت او زبان من در بست
غیرتش بندم از زبان برداشت
بنشینم به ذکر او تا صبح
صبح چون ظلمت از جهان برداشت
مطرب آن نغمه سبک برزد
ساقی آن ساغر گران برداشت
می و مطرب چو در میان آمد
بت من پرده از میان برداشت
چون بدید این تن روان رفته
بنشست و قلم روان برداشت
از تنم رسم آن کمر برزد
وز دلم نسخه دهان برداشت
جان و جانان چو هر دو دوست شدند
تن آشفته دل ز جان برداشت
بر گرفت از لبش به زور و بزر
همه کامی که می توان برداشت
اوحدی را چو زور و زر کم بود
دست زاری بر آسمان برداشت

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
مگر پیر سجاده حالی نداشت
کزین خلق و کثرت ملالی نداشت
ازین دام نام و ازین چاه جاه
به بالا نیامد که بالی نداشت
به آخر بداند خداوند لاف
که در سر بغیر از خیالی نداشت
چه گویی که صوفی نخوردست می
که از بیم مردم مجالی نداشت
خوشا وقت آزاده فارغی
که با کس جواب و سؤالی نداشت
شکم بنده حال دهن بستگان
چه داند چو این روزه سالی نداشت
ز درد جدایی چه نالد کسی
که با نازنینی وصالی نداشت
کمال خود آن کو ز صورت شناخت
بر اهل معنی کمالی نداشت
دلی یافت خط نجات از بلا
که بر چهره زین رنگ خالی نداشت
درین ملک مردی نشد پای بند
که چون اوحدی ملک و مالی نداشت

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
نگر مگرد گر آن سر و سیم بر بگذشت
که آب دیده نظارگان ز سر بگذشت
ز من چو زان رخ همچون قمر نشان پرسید
رسید بر فلکم آه و از قمر بگذشت
تو بخت بین که نخفتم شبی جزین ساعت
که خفته بودم و دولت ز پیش در بگذشت
کدام پرده بماند درست و پوشیده
بدین طریق که آن ترک پرده در بگذشت
دگر به پند پدر گوش برنکرد کسی
که از مقابل او روی آن پسر بگذشت
مسافری که به شهر آمد و بدید او را
ندیده ایم کز آن آستان در بگذشت
چو دید آن سر زلف دراز در کمرش
سرشک دیده خونریزم از کمر بگذشت
ز من بپرس گزند جراحت دل ریش
که چند نوبتم این ناوک از جگر بگذشت
چو اوحدی نشدش دل به هیچ نوع درست
هر آن شکسته که این تیرش از سپر بگذشت

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
تا لعل باده رنگ تو شکرفروش گشت
باور مکن که هیچ دلی گرد هوش گشت
برخاستی که زهر جدایی دهی بما
بنشین که آن به یاد تو خوردیم و نوش گشت
دل خود تمام سوخته شد جان خسته بود
او نیز هم به آتش دل نیم جوش گشت
دیشب در اشتیاق تو ای آفتاب رخ
از غلغلم رواق فلک پر خروش گشت
از آب دیده راز دلم خواست فاش شد
شب تیره بود ظلمت او پرده پوش گشت
در آرزوی آنکه حدیث تو بشنود
چشمی که بی تو گریه همی کرد گوش گشت
گر اوحدی به هوش نیاید عجب مدار
بلبل چو گل بدید نخواهد خموش گشت

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
ای حلقه کرده دلها در حلقهای گوشت
چون موی گشته خلقی ز آن موی تا به دوشت
بر سر زند چلیپا از زلف پای بندت
دم در کشد مسیحا از شکر خموشت
بگدازد از خجالت حال نبات مصری
چون پسته گر بخندد لعل شکر فروشت
جان هزار بیدل در لعل آبدارت
خون هزار عاشق در جزع فتنه کوشت
دلهای عاشقان را در حلقه لب تو
نیکو مفرحی شد ترکیب لعل نوشت
با عشقت اوحدی را دیدم حکایتی خوش
لیکن حکایت او خود کی رسد به گوشت
فریاد دردناکش از سوز سینه می دان
تا آتشی نباشد چون آورد به جوشت

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - - | - - U | - U - -
دیگر آن حلقه و آن دانه در در گوشت
که ببیند که نبخشد دل و دین و هوشت
پای بر گردن گردون نهم از روی شرف
گر چو زلف تو شبی سر بنهم بر دوشت
طوطی چرب زبان با همه شیرین سخنی
دم نیارد که زند پیش لب خاموشت
شهر پر شور شد از پسته شکر پاشت
دهر پر فتنه شد از سنبل نسرین پوشت
ای بسا نیش کزان غمزه فروشد به دلم
خود به کامی نرسید از دهن چون نوشت
دارم اندیشه که یک بوسه بخواهم ز لبت
باز می ترسم از آن خوی ملامت کوشت
سخن اوحدی از خود همه مرواریدست
هیچ شک نیست که بی زر نرود در گوشت

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
در فراق تو مرا هیچ نه خوردست و نه خفت
تا تو بازآیی از آنجا که نمی یارم گفت
هیچ محتاج گرو نیست که دل خواهد برد
خم ابروی تو گر طاق برآید یا جفت
گر تو خواهی که بدانی به چه روزیم از تو
روزگاری به شب مات نمی باید خفت
ز تمنای تو برخار جفا می خفتیم
تا چه گل بود که از هجر تو ما را بشکفت
در چنین روز بلا صبر بخواهیم نمود
با چنین اشک روان راز چه دانیم نهفت
هر که بر خاک رهت آب رخی دارد چشم
زان درش خاک به رخسار همی باید رفت
اوحدی تا که به کامی برسد می دانی
کش به وصف لب لعلت چه گهر باید سفت

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
تا بر دوست بار نتوان یافت
دل بر ما قرار نتوان یافت
تا نیاید نگار ما در کار
کار ما چون نگار نتوان یافت
بی دهان و لب چو شکر او
عاشقان را شکار نتوان یافت
گر بپرسیدنم نهد گامی
جز دل و جان نثار نتوان یافت
به جز اندر دهان و جز لب او
زندگانی دوبار نتوان یافت
در جهان از شمار شوخی او
تا به روز شمار نتوان یافت
بر وفا دل منه که خوبان را
به وفا استوار نتوان یافت
اوحدی کار عشق کن که به نقد
به ازین هیچ کار نتوان یافت
پای دار ار بگیردت غم عشق
عشق بی گیر ودار نتوان یافت

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
آن ستمگر که وفای منش از یاد برفت
آتش اندر من مسکین زد و چون باد برفت
او به بغداد روان گشت و مرا در پی او
آب چشمست که چون دجله بغداد برفت
گر چه می گفت که از بند شما آزادم
هم چنان بنده آنیم که آزاد برفت
او چو برخاست غم خود به نیابت بنشاند
تا نگویی که سپهر از بر بیداد برفت
از من خسته به شیرین که رساند خبری
کز فراق تو چها بر سر فرهاد برفت
پیش ازین در دل من هر هوسی بگذشتی
دل بدو دادم و دانم همه از یاد برفت
اوحدی از غم او ناله نمی باید کرد
سهل کاریست غم ما اگر او شاد برفت

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
چه شد آن سرو سهی کز لب این بام برفت
که به یک دیدن او از دلم آرام برفت
چه سخن کرد به چشم و چه شکر گفت ز لب
که رواج شکر و قیمت بادام برفت
به دلش بر بنهادیم و به جان پرسیدیم
تا نگویی تو که بی پرسش و اکرام برفت
جام در دست گرفتیم به یاد دهنش
می به شرم لب او چون عرق از جام برفت
نتوانم شدن از سایه دیوارش دور
که توانم ز تن و قوتم از کام برفت
ای صبا از دهن او خبری بارسان
که به امید تو ما را همه ایام برفت
دوست در ولوله آن که چو قاصد برسد
دشمن اندر طلب آن که چه پیغام برفت
دل ما را به چه پرسی که چرا شد بر او
حاجتش بود به آوازه انعام برفت
هر کرا بر سر ازین درد بلایی نرسید
نتوان گفت که او نیک سرانجام برفت
تن که از خنجر او کشته نشد مردارست
دل که بر آتش او پخته نشد خام برفت
ما خود آن دانه ندیدیم که این مور برد
بلکه مرغی نشنیدیم کزین دام برفت
گرچه سر گشته بسی دارد و عاشق بسیار
ازمیان همه در عشق مرا نام برفت
اوحدی گر ز بر او برود معذورست
کز لبش کام نمی دید و به ناکام برفت

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
دلم بر آتش هجران کباب کرد و برفت
تنم به درد جدایی خراب کرد و برفت
مرا به وصل خود آهسته وعده ای می داد
ولی چه سود که ناگه شتاب کرد و برفت
بتی که دامن وصلش به چنگم آمده بود
ز هجر ناله من چون رباب کرد و برفت
دو چشم او چه خطاها که داشت اندر سر
چو دید قامتش آنرا صواب کرد و برفت
در آرزوی نگاری گداختم چو نبات
که شکرش نمکم بر کباب کرد و برفت
در آب و آتشم از هجر آنکه بی رخ خویش
دلم پر آتش و چشمم پر آب کرد و برفت
چو اوحدی ز رخش بوسه خواستم بی زر
لبش مرا به خموشی به خواب کرد و برفت

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
زلف ترا بدیدم و مشکم ز یاد رفت
هر کو به دام زلف تو اندر فتاد رفت
بر بوی باد زلف تو شب روز می کنم
دردا کز اشتیاق تو عمرم به باد رفت
روزی اگر ز زلف تو بندی گشوده ام
بر من مگیر کان به طریق گشاد رفت
گفتی که بامداد مراد تو می دهم
زان روز می شمارم و صد بامداد رفت
دل را غم تو زهر جفا داد و نوش کرد
جان از کف تو شربت غم خورد و شاد رفت
ظلمی که از غم تو گذشتت بر سرم
رخ بازکن که آن همه عدلست و داد رفت
گر اوحدی ز دست برفت ای پسر چه باک
اندر زمانه هر که ز مادر بزاد رفت

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
به وقت گل پی معشوق و باده باید رفت
سوار عیش تراند پیاده باید رفت
چمن بسان بهشتی گشاده روی طرب
در آن بهشت به روی گشاده باید رفت
بهشت خوش نبود بی جمال نازک یار
یکی دو ره پی آن حورزاده باید رفت
ز سیب ساده بود شاخها به موسم گل
به بوی آن رخ چون سیب ساده باید رفت
چون سر برون نهی از شهر و روی در صحرا
بزرگ زادگی از سهر نهاده باید رفت
در آن زمان که به عزم طرب شوی بر پای
نشاط باده به سر در فتاده باید رفت
برای کاسه گرفتن سبو چو زد زانو
پیاله وار بر ایستاده باید رفت
ز باده پر قدحی چند نوش کرده دگر
به دست بر قدحی پر ز باده باید رفت
ازین جهان چو همی باید اوحدی رفتن
به کام داد دل خویش داده باید رفت

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
چندان نظر تمام که دل نقش او گرفت
از وی نظر بدوز چو دل را فرو گرفت
بیرون رو ای خیال پراکنده از دلم
از دیگری مگوی که این خانه او گرفت
ای پیرخرقهیک نفس این دلق سینه پوش
بر کن ز من که آتش غم در کو گرفت
جانا تو بر شکست دل ما مگیر عیب
چون سنگ می زنی نبود بر سبو گرفت
گویی که ناقه ختنی را گره گشود
باد صبا که از سر زلف تو برگرفت
سگ باشد ار به صحبت سلطان رضا دهد
آشفته ای که با سگ آن کوی خو گرفت
دل را ز اشتیاق توای سرو ماهرخ
خون رگ برگ فروشد و غم تو به تو گرفت
هر زخم بد که هست برین سینه می زنی
عشق تو راستی دل ما را نکو گرفت
یک شربت آب وصل فرو کن به حلق دل
کو را دگر نواله غم در گلو گرفت
در صد هزار بند بماند چو موی تو
آن خسته را که دست خیال تو مو گرفت
گوشی به اوحدی کن و چشمی برو گمار
کافاق را به نقش تو در گفت و گو گرفت

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
ترک من ترک من خسته دل زار گرفت
شد دگرگونه دگری یار گرفت
این که در کار بلای دل ما می کوشید
اثر قول حسودست که برکار گرفت
دل من آینه صورت او بود و ز غم
آه می کردم و آن آینه زنگار گرفت
نه عجب خرقه پرهیزم اگر پاره شود
بدرد دامن هر گل که درین خار گرفت
گر ز خاک در او میل سفر می نکنم
نبود بر من مسکین که گرفتار گرفت
بوی این درد که امسال به همسایه رسید
ز آتشی بود که در خرمن من پار گرفت
ای صبا از چمن وصل نسیمی برسان
که ازین خانه تنگم دل بیمار گرفت
با دل فارغ او زاری من سود نداشت
گر چه سوز سخنم در در و دیوار گرفت
اوحدی خوار گرفت از غم و من می گفتم
خوار گردد که سخن های چنین خوار گرفت

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
از پیش دیده رفتی و نقش از نظر نرفت
جان را خیال روی تو از دل به در نرفت
این آتش فراق که بر می رود به سر
از دیگ سینه در عجبم کو به سر نرفت
آخر که دید روی تو ای مشتری لقا
کش در غم تو ناله به عیوق در نرفت
دوشم چه دود دل که ازین سینه برنخاست
و امشب چه اشک خون که ازین چشم تر نرفت
پیغام ما کجا رسد آنجا که نزد تو
باد صبا نیامد و مرغ بپر نرفت
این جا که چشم ماست به جز سیم اشک نیست
وآنجا که گوش تست به جز ذکر زر نرفت
شد مست و بی خبر دل ازین باده و هنوز
این جا خبر نیامد و آنجا خبر نرفت
گفتی که اوحدی به فریبی چرا بماند
پیش تو آمد او که بجای دگر نرفت

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
عمر به پایان رسید راه به پایان نرفت
کانچه مرا گفته اند دل ز پی آن نرفت
تن چو تحاشی فزود کار که بتوان نکرد
دل چونه مرد تو بود راه که بتوان نرفت
دل همه پیمانه جست هیچ نیامد به هوش
تن همه پیمان شکست بر سر پیمان نرفت
دیو چو در مغز بود جستم و بیرن نشد
نقش چو بر سنگ بود شستم و آسان نرفت
روز مکافات و عرض جز ستم و جز جفا
خواجه چه گوید چو این بنده به فرمان نرفت
نقد که گم کرده ایم از چه از آن فارغیم
خواجه که نقد آن اوست از سر تاوان نرفت
ره به خلاصی نبرد هر که خلوصی نداشت
روی امانی ندید هر که به ایمان نرفت
گر دل ریشم ز درد پاره شود گو بشو
پای روش داشت چون در پی فرمان نرفت
هر سخنی کاوحدی گفت درآمد به دل
آن سخن از دل مگر نیست که در جان نرفت

وزن: مُفْتَعِلُنْ فاعِلُنْ مُفْتَعِلُنْ فاعِلُنْ
بحر: منسرح مطوی مکشوف
نشانه‌های عروضی: - U U - | - U - | - U U - | - U -