cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
چون سپند آرام جسم دردناکم ناله است
برق جولانی که خواهد سوخت پاکم ناله است
صد گریبان نسخه رسوایی ام اما هنوز
یک الف ازانتخاب مشق چاکم ناله است
از علمداران یأسم  کار اقبالم بلند
کز سمک تا عالم اوج سماکم ناله است
کس نمی فهمد زبان خاکساریهای من
ورنه هرگردی که می خیزد ز خاکم ناله است
ازگداز عافیتکی برون جوشیده ام
باده درد دلم رگهای تاکم ناله است
تا نفس برخویش بالد یأس عریان می شود
بی رخت صد پیرهن سامان چاکم ناله است
کس بدآموز نزاکت فهمی الفت مباد
خامشی هم بی تواز بهرهلاکم ناله است
گم شدم از خویش تحریک دل آوازم نداد
این جرس بیدل نمی دانم چراکم ناله است

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
بسکه در بزم توام حسرت جنون پیمانه است
هرکه را رنگی بگردد لغزش مستانه است
اهل معنی از حوادث مست خواب راحتند
شور موج بحر درگوش صدف افسانه است
تهمت الفت به نقش کارگاه دل مبند
آشنای عالم آیینه پر بیگانه است
در دماغ هر دو عالم سوختن پر می زند
شمع این ویرانه ها خاکستر پروانه است
محوزنجیرنفس بودن دلیل هوش نیست
هرکه می ‍بینی به قید زندگی دیوانه است
صافی دل زنگ عجب از طینت زاهد نبرد
از برای خودپرست آیینه هم بتخانه است
در خراب آباد امکان گردی از معموره نیست
نوحه کن بر دل که این ویرانه هم ویرانه است
از نفس یکسر تپشهای دلم باید شمرد
سبحه ای دارم که سر تا پای او یک دانه است
گر به خود دستی فشانم فارغ از آرایشم
همچوگیسوی بتان در آستینم شانه است
بیدل امشب گرد دل می گردد از خود رفتنی
پرفشانیهای رنگ این شمع را پروانه است

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
دل به سعی آب گردیدن طرب پیمانه است
خودگدازی تردماغیهای این دیوانه است
هرکجا نازی ست ایجاد نیازی می کند
خط چراغ حسن را جوش پرپروانه است
ناله ها در دل گره دارم به ناموس وفا
ریشه ام چون موج گوهر در طلسم دانه است
عضو عضوم نشیه کیفیت مژگان اوست
دست اگر بر هم فشانم لغزش مستانه است
تا نمیری رمزاین معنی نگردد روشنت
کاشنای زندگی از عافیت بیگانه است
ازکج اندیشان نشان مردمی جستن خطاست
چشم کی داردکمان هرچند صاحبخانه است
مگذ رید ای می کشان از فیض تعلیم جنون
حلقه زنجیر سرمشق خط پیمانه است
دست رد پرداز امان تماشا می شود
طره تار نگه را مو مژگان شانه است
غفلت من کم نشد از سر گذشت رفتگان
چون ره خوابیده ام آواز پا افسانه است
عالم امکان ندرد از حوادث چاره ای
در هجوم گرد سیل آبادن ویرانه است
چون حباب  آخر نفس آشوب هستی می شود
خانه ما سیل بنیادش هوای خانه است
ما به اول گام از تمهید وحشت جسته ایم
بیدل اینجا چین دامن بجد طفلانه است

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
در آن بساط که حسنت دچار آینه است
بهشت آینه انتظار آینه است
ز نقش پای تو کایینه دار آینه است
بساط روی زمین را بهار آینه است
اگر ز جوهر نظاره نیست دام به دوش
چرا ز روی تو حیرت شکار آینه است
به یاد جلوه  نظر باختیم  لیک چه سود
که این گل از چمن انتظار آینه است
به دستگاه صفاکوش  گر دلی داری
همین فروغ نظر اعتبار آینه است
توان ز ساده دلی گشت نسخه تحقیق
که خوب و زشت جهان درکنارآینه است
صفای دل طلبی دیده در خم مژه گیر
نمد زگردکدورت حصار آینه است
به قدر شرم گل افشاند بی نقابی حسن
عرق به عالم شوخی بهار آینه است
کدورت از دم هستی  کشد دل آگاه
نفس به چشم تامل غبار آینه است
چراغ انجمن شوق جزتحیرنیست
نهان پرده دل آشکار آینه است
به روی کار نیاید هنر ز صاف دلان
که عرض جوهر خود زنگبار آینه است
ز نقش های بد و نیک این جهان بیدل
دلی که صاف شود در شمار آینه است

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
زبس به خلوت حسن توبارآینه است
نگاه هر دو جهان در غبار آینه است
هجوم چاک گل آغوش شبنم است اینجا
بهار هم چقدر دلفگار آینه است
کدام جلوه  که محتاج صافی دل نیست
به هرچه می نگری شرمسار آینه است
چنان به عشق تولبریزجلوه خویشم
که هر طرف رودم دل دچار آینه است
همه به شوخی تمثال چشم باخته ایم
وگرنه حسن برون از کنار آینه است
توهم زخود غلطی چند نقش بند وبناز
که روی  کار جهان پشت  کار آینه است
مباش غره عشرت  درین تماشاگاه
تحیر آینه دار خمار آینه است
چه ممکن است دهد عرض هرزه تازی ها
همیشه موج نگاهم سوار آینه است
سخن ز جوش حیا بر لبم  گره  گردید
نفس ز آب به بند حصار آینه است
نکاشتیم سرشکی که جلوه بار نداد
گداز دل چقدر آبیار آینه است
ز زندگی همه گر رنگ رفته ای داریم
به امتحان نفس  در فشار آینه است
ز بی نشانی آن جلوه شرم کن بیدل
هنوز رنگ تو صرف بهار آینه است

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
ز نقش پای تو کابینه  دار آینه است
بساط روی زمین را بهار آینه است
اگر ز جوهر آیینه نیست دام به دوش
چرا زروی تو حیرت شکار آینه است
به یاد جلوه نظر باختیم لیک چه سود
که این گل از چمن انتظار آینه است
به دستگاه صفا کوش  گر دلی داری
همین فروغ نظر اعتبار آینه است
توان ز ساده دلی گشت نسخه تحقیق
که خوب و زشت جهان در کنار آینه است
به روی کار نیاید هنر ز صافدلان
که عرض جوهر خود زنگبار آینه است
کدورت از دم هستی کشد دل آگاه
نفس به چشم تأمل غبار آینه است
همه به شوخی تمثال چشم باخته ایم
و گر نه حسن برون از کنار آینه است
مباش غره عشرت کنین تماشاگاه
تحیر آینه دار خمار آینه است
سخن ز جوش حیا بر لبم گره گردید
نفس زآ به بنذ حصارآینه است
ز نقشهای بد و نیک این جهان بیدل
دلی که صاف شود در شمار آینه است

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
قید الفت هستی وحشت آشیانی هاست
شمع تا نفس دارد شیوه پرفشانی هاست
شانه را به  گیسویش طرفه هم زبانی هاست
سرمه را به چشم او الفت آشیانی هاست
ما ز سیر این  گلشن عشوه طرب خوردیم
ورنه چشم واکردن عبرت امتحانی هاست
ای سحر تامل کن  یک نفس تحمل کن
وحشت و دم پیری شوخی و جوانی هاست
زلف تابدارش را شانه می دمد افسون
دیده وقف حیرت کن موج جان فشانی هاست
پیش چشم بیمارش  گر دوتا شود نرگس
عیب سرنگونی نیست جای ناتوانی هاست
بی خودی ا لفت را نیست کلفت مردن
مردنی اگر باشد بی تو زندگانی هاست
در وفا چه امکان ست جان کنم دریغ از تو
بر جبین  گره مپسند این چه بدگمانی هاست
چارسوی امکان را جز غبار جنسی نیست
بستن در مژگان عافیت دکانی هاست
محو یأس  کن حاجت ورنه نزد عبرت ها
در طلب عرق کردن نیز ترزبانی هاست
از غرور وهم ایجاد هرزه رفته ای بر باد
ای غبار بی بنیاد این چه آسمانی هاست
عمرهاست بی حاصل می زنی پر بسمل
بهر نیم جان بیدل این چه سخت جانی هاست

وزن: فاعِلُنْ مَفاعیلُنْ فاعِلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: مقتضب مثمن مطوی مقطوع
نشانه‌های عروضی: - U - | U - - - | - U - | U - - -
باز درس خاشاکم سطر شعله خوانی هاست
صفحه می زنم آتش عذر پرفشانی هاست
کیست ضبط خودداری تا کشد عنان من
خون بسمل شوقم ساز من روانی هاست
بی زبانی عاشق ترجمان نمی خواهد
تا شکست رنگی هست عرض ناتوانی هاست
روز کلفت حسرت شام داغ نومیدی
صبحم آن و شامم این طرفه زندگانی هاست
برگ عشرت هستی غیر رقص بسمل چیست
رنگ و بوی این گلشن جمله پرفشانی هاست
جسم و کوه در دامان عمر و یک قلم جولان
با چنین گران خیزی خوش سبک عیانی هاست
به که از فنای خود صندلی به دست آریم
ورنه دور هستی را نشیه سرگرانی هاست
هر طرف گذر کردیم هم به خود سفر کردیم
ای محیط حیرانی این چه بیکرانی هاست
گوش کر مهیا کن نغمه جز خموشی نیست
بی نگه تماشا کن جلوه بی نشانی هاست
آه بی پر و بالیم اشک عجز تمثالیم
سر به خاک می مالیم سعی ناتوانی هاست
ساز با شکست دل یار ازین نوا غافل
به که پیش خود نالیم ناله بی زبانی هاست
مایه خرد بیدل منشاء فضولی نیست
خودفروشی عالم از جنون دکانی هاست

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
لاف ما و من یکسر دعوی خدایی هاست
خاک گرد و بر لب مال ایا چه بی حیایی هاست
اوج جاه خلقی را بی دماغ راحت کرد
بیشتر سر این بام جای بدهوایی هاست
ریش دفتر تزویر خرقه  محضر بهتان
دین شیخ اگر این است فسق پارسایی هاست
حق شناس غفلت هم زنگ دل نمی خواهد
آینه جلا دادن شکر خودنمایی هاست
سعی خلوت دل  کن شاه ملک عزت باش
در برون در خفتن ذلت  گدایی هاست
صبح از آسمان تازی سر فرو نمی آرد
یعنی این دو دم هستی همت آزمایی هاست
شمع درخور هر اشک دور می رود زین بزم
وصل دوستان یکسر دعوت جدایی هاست
شکوه گر به یاد آمد از حیا عرق کردیم
ساز ما به این مضراب کوک تر صدایی هاست
خاک این بیابان را گریه ات نزد آبی
ورنه هر قدم اینجا بوی آشنایی هاست
الفت دل این مقدار پایبند عجزم  کرد
رشته تا گره دارد غافل از رسایی هاست
بی بضاعتان بیدل ناگزیر آفاتند
رنج خار و خس بردن از برهنه پایی هاست

وزن: فاعِلُنْ مَفاعیلُنْ فاعِلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: مقتضب مثمن مطوی مقطوع
نشانه‌های عروضی: - U - | U - - - | - U - | U - - -
بیقراریهای چرخ از دست کجرفتاری است
خاک را آسودگی از پهلوی همواری است
نیست غیراز سوختن عید مذلت پیشگان
خار را در وصل آتش پیرهن گلناری است
از مزاج ما چه می پرسی که چون ریگ روان
خاک ما چون آب از ننگ فسردن جاری است
گر ز دست ما نیاید هیچ جانی می کنیم
ناله بلبل درین گلشن گل بیکاری است
آبروخواهی  مقیم آستان خویش باش
اشک را از دیده پا بیرون نهادن خواری است
پرفشانی نیست ممکن بسمل تصویررا
زخمی تیغ تحیر از تپیدن عاری است
دست همت آستین می گردد از خالی شدن
سرنگونی مرد را از خجلت ناداری است
شعله خاکسترشود تا آورد چشمی به هم
یک مژه آسودگی اینجا به صد دشواری است
غیر تیغ اوکه بردارد سرافتادگان
خفتگان را صبح روشن صندل بیداری است
بگذر از فکر خرد بیدل که در بزم وصال
گردش آن چشم میگون آفت هشیاری است

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
لوح هستی یک قلم از نقش قدرت عاری است
آمد ورفت نفس مشق خط بیکاری است
از ره غفلت  عدم را هستی اندیشیده ایم
شبهه تقریریم و استفهام ما انکار ی است
ذره ایم اما به جشم خود گران فتاده ایم
اندکی هم چون به عرض آمد همان بسیاری است
پسمل ناز که ام یارب که از توفان شوق
هر سر مویم چو مژگان مایه خونباری است
دیده کو تا بنگرد کامروز سروناز من
همچو عمر عاشقان سرگرم خوش رفتاری است
از خمار ناتوانیها چسان آید برون
سایه مژگان نگاهش را شب بیماری است
هرکه را حسرت  شهید تیغ بیدادش کند
هر دو عالم عرض یک آغوش زخم کاری است
با همه وارستگی سودا تغافل پیشه نیست
موی مجنون در تلافیهای بی دستاری است
عقده اشکی اگر باقیست دل خون می خورد
تا بود یک غنچه این باغ از شکفتن عاری است
عالمی با فتنه می جوشد ز مرگ اغنیا
خواب این ظالم سرشتان بدتر از بیداری است
گردن تسلیم مشتاقان ز مو باریکتر
بر سر ما همچو آب  احکام تیغت جاری است
از من بیدل قناعت کن به فریاد حزین
همچو تار ساز نقد ناتوانان زاری است

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
صفای آب به یاد غبار راه  کسی است
حباب دیده قربانی نگا ه کسی است
کنون سفیدی چشم  گهر یقینم شد
کز انتظارکف بحر دستگاه کسی است
بهار ناز ز جیب نیاز می بالد
شکست موج همان سایه  کلا ه کسی است
زهی محیط ترحم  که موج گفتارش
گهی نوید عطا گاه عذرخواه  کسی است
به این نشاط  که جوشید موج و آب به هم
ز فیض مقدم خان طرب پناه  کسی است
به روی آب نوشته ست کلک رأفت او
درین قلمرو اگر نامه ی سیاه کسی است
به نور طلعت او چشم بیدلان روشن
که را توهم مهر کسی و ماه  کسی است

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
به گلزاری که حسنت بی نقابست
خزان در برگریز آفتابست
زشرم یک عرق گل کردن حسن
چو شبنم صد هزار آیینه آبست
جنون ساغرپرست نرگس کیست
گریبان چاکی ام موج شرابست
ز دود سینه ام دریاب کامشب
نفس بال و پر مرغ کبابست
که دارد جوهر عرض اقامت
فلک تا ماه نوپا در رکابست
توهم مرده نام است ورنه
چویاقوت آتش وآبم سرابست
درین دنیا چه دیبا و چه مخمل
همین وضع ملایم فرش خوابست
به چشم خلق بی  لاحول  مگذر
نظرها یک قلم مد شهابست
طرب خواهی دل از مطلب بپرداز
کتان چون شسته گردد ماهتابست
برو ای سایه در خورشیدگم شو
سیاهی کردنت داغ حجابست
نظر واکرده ای محو ادب باش
سؤال جلوه حیرانی جوابست
به هر سو بگذری سیر نفس کن
همین سطر از پریشانی کتابست
نگه باید به چشم بسته خواباند
گر این خط نقطه گردد انتخابست
خیال اندیش دیداریم بیدل
شب ما دلنشین آفتابست

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
در سایه ای ابرو نگهت مست و خرابست
چون تیغ ز سر درگذرد عالم آبست
عاشق به چه امید زند فال تماشا
در عالم نیرنگ توتا جلوه نقابست
یک غنچه بیدار ندارد چمن دهر
شاخ گل این باغ سراسر رگ خوابست
ما غرقه توفان خیالیم وگرنه
این بحر تنک مایه تر از موج سرابست
یک دیده تر بیش نداریم چو شبنم
در قافله ما همه مینای گلابست
پروانه کامل ادب پای چراغیم
درکشور ما بال و پر ریخته بابست
فرصت طلبی لازم انجم وفا نیست
تا بسمل ماگرم تپش گشت کبابست
بی مغز بود دانه کشت امل دهر
در رشته موج ارگهری هست حبابست
عبرتگه امکان نبود جای اقامت
در دیده نگه را همه دم پا به رکابست
در عشق به معموری دل غره مباشید
هرجا قدم سیل رسیده ست خرابست
بیداری بختم زگل آبله پایی ست
تا غنچه بود دیده امید به خوابست
چون جوهرآیینه زحیرت همه خشکیم
هرچند رگ و ریشه ما در دل آبست
جز سوز وگداز از پر پروانه نخواندیم
این صفحه آتش زده جزو چه کتابست
بیدل ز سخنهای  تو مست است شنیدن
تحریک زبان قلمت موج شرابست

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
مشاطه شوخی که به دستت دل ما بست
می خواست چمن طرح کند رنگ حنا بست
آن رنگ که می داشت دریغ از ورق گل
از دور کف دست تو بوسید و به پا بست
آخرچمنی را به سرانگشت تو پیچید
وا کرد نقاب شفق و غنچه نما بست
آب است ز شبنم دل هر برگ  گل امروز
کاین رنگ چمن ساز وفا سخت بجا بست
زین نور که از شمع سرانگشت تو گل  کرد
تا شعله زند آتش یاقوت حنا بست
کیفیت  گل  کردن این غنچه به رنگی ست
کز حیرت سرشار توان آینه ها بست
ارباب نظر را به تماشای بهارش
دست مژه ای بود تحیر به قفا بست
تا چشم  گشاید مژه آغوش بهار است
رنگ سر ناخن چقدر عقده گشا بست
گر وانگری صنعت مشاطگیی نیست
سحراست که برپنجه خور- سها بست
تا عرضه دهد منتخب نسخه اسرار
طراح چمن معنی هرغنچه جدا بست
بیدل  تو هم از شوق چمن شو که به این رنگ
شیرازه ی دیوان تو امروز حنا بست

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
نفس را الفت دل پیچ و تابست
گره در رشته موج از حبابست
درین محفل ز قحط نشیه درد
اثر لب تشنه اشک کبا بست
درنگ از فرصت هستی مجویید
متاع برق در رهن شتابست
صفا آیینه زنگار دارد
فلک دود چراغ آفتابست
به روی خویش اگر چشمی  کنی باز
زمین تا آسمانت فتح بابست 
دلی داریم نذر مه جبینان
دیار حسن را آیینه بابست
ز چشم سرمه آلودش مپرسید
زبان اینجا چو مژگان بی جوابست
هزار آیینه در پرداز زلفش
ز جوهر شانه مژگان در آبست
تماشای چمن بی نشیه ای نیست
زگل تا سبزه یک موج شرابست
نمی  دانم جمال مد عا چیست
ز هستی تا عدم عرض نقابست
کم آب است آنقدر دریای هستی
کزو تا دست می شویی سرابست
بیابان طلب بحری است بیدل
که آنجا آبله جوش حبابست

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
زن در ایران پیش از این گویی که ایرانی نبود
پیشه اش جز تیره روزی و پریشانی نبود
زندگی و مرگش اندر کنج عزلت می گذشت
زن چه بود آن روزها گر زآنکه زندانی نبود
کس چو زن اندر سیاهی قرن ها منزل نکرد
کس چو زن در معبد سالوس قربانی نبود
در عدالت خانه انصاف زن شاهد نداشت
در دبستان فضیلت زن دبستانی نبود
دادخواهی های زن می ماند عمری بی جواب
آشکارا بود این بیداد پنهانی نبود
بس کسان را جامه و چوب شبانی بود لیک
در نهاد جمله گرگی بود چوپانی نبود
ازبرای زن به میدان فراخ زندگی
سرنوشت و قسمتی جز تنگ میدانی نبود
نور دانش را ز چشم زن نهان می داشتند
این ندانستن ز پستی و گران جانی نبود
زن کجا بافنده می شد بی نخ و دوک هنر
خرمن و حاصل نبود آنجا که دهقانی نبود
میوه های دکه دانش فراوان بود لیک
بهر زن هرگز نصیبی زین فراوانی نبود
در قفس می آرمید و در قفس می داد جان
در گلستان نام ازین مرغ گلستانی نبود
بهر زن تقلید تیه فتنه و چاه بلاست
زیرک آن زن کو رهش این راه ظلمانی نبود
آب و رنگ از علم می بایست شرط برتری
با زمرد یاره و لعل بدخشانی نبود
جلوه صد پرنیان چون یک قبای ساده نیست
عزت از شایستگی بود از هوس رانی نبود
ارزش پوشانده کفش و جامه را ارزنده کرد
قدر و پستی با گرانی و به ارزانی نبود
سادگی و پاکی و پرهیز یک یک گوهرند
گوهر تابنده تنها گوهر کانی نبود
از زر و زیور چه سود آنجا که نادان است زن
زیور و زر پرده پوش عیب نادانی نبود
عیب ها را جامه پرهیز پوشانده ست و بس
جامه عجب و هوی بهتر ز عریانی نبود
زن سبکساری نبیند تا گران سنگ است و بس
پاک را آسیبی از آلوده دامانی نبود
زن چو گنجور است و عفت گنج و حرص و آز دزد
وای اگر آگه ز آیین نگهبانی نبود
اهرمن بر سفره تقوی نمی شد میهمان
زآنکه می دانست کآنجا جای مهمانی نبود
پا به راه راست باید داشت کاندر راه کج
توشه ای و رهنوردی جز پشیمانی نبود
چشم و دل را پرده می بایست اما از عفاف
چادر پوسیده بنیاد مسلمانی نبود
خسروا دست توانای تو آسان کرد کار
ورنه در این کار سخت امید آسانی نبود
شه نمی شد گر  در این گمگشته کشتی ناخدای
ساحلی پیدا از این دریای طوفانی نبود
باید این انوار را پروین به چشم عقل دید
مهر رخشان را نشاید گفت نورانی نبود

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
ای رفته پی صید غزالان سوی صحرا
بازآ بسوی شهر پی صید دل ما
گر تیر زنی بر دل ما زن نه بر آهو
ور دام نهی در ره ماه نه نه به صحرا
نه شهرکم از دشت و نه ماکمتر از آهو
صید دل ماکن اگرت صید تمنا
آهوی بیابان نبرد عهد به پایان
ماییم که صیدیم و به قیدیم شکیبا
ای آهوی انسی چکنی آهوی وحشی
وین طرفه که صیدی چکنی صید تقاضا
ما در توگریزیم وگریزد ز تو آهو
او صید تو غافل شده ما صید تو عمدا
آهو بمگیر اینهمه کاهو به توگیرند
آهو چکنی ای به تو شیران شده شیدا
چشمت چه به آهوست بجو آ هو چشمی
مهروی وسخنگوی و سمن بوی و سمن سا
تا رخت برد انده در سایه آهو
تا بال زند محنت در بنگه عنقا
از بهر یک آهوکه در آری به کمندش
منت نتوان برد ز بازوی توانا
یارا تو همه انسی و آهو همه وحشت
باری بده انصاف تو مطبوع تری یا
چون خود به کمند آر غزل گوی غزالی
کز مشک زره سازد و از نافه چلیپا
از آهوی سیمن بستان آهوی زرین
تا خانه چو مینوکنی از شاهد و مینا
ای زلف تو تاریکتر از خاطر نادان
وی موی تو باریکتر از فکرت دانا
شهدیست مصفا لبت اما بنیابد
بی جهد موفا به کف آن شهد مصفا
ای لعل شکرخای تو یک حقه گوهر
وی طلعت زیبای تو یک شقه دیبا
زان حقه بود در دل من رشکی پنهان
زین شقه بود در رخ من اشکی پیدا
گه برکه روانستم از آن اشک به دامن
گه سرکه عیانستم ازین رشک به سیما
گر وصل تو ای ترک نه بختی است مکرم
ور روی تو ای دوست نه فتحی است مهنا
چون فتح روانی ز چه در لشکر خسرو
چون بخت دوانی ز چه در موکب دارا
شهزاده آزاده فریدون شه عادل
کز فرط جلالت دو جهانست به تنها
بویی ز ریاض کرمش روضه رضوان
جویی ز حیاض نعمش لجه خصرا
هرگه به وغا روی کند فتنه کند پشت
هرگه به عطا دست برد فاقه کشد پا
ای دست تو بخشنده تر از ابر به مجلس
وی تیغ تو رخشنده تر از برق به هیجا
هردم سخن از قهر تو دوزخ بود آن دم
هرجا صفت از خلق تو جنت بود آنجا
ابنای جهان را به گه عرض ضمیرت
زین روی بدن سر سویداست هویدا
گر صاعقه قهر تو برکوه بتابد
پیکان دمد اندر عوض خار ز خارا
ور نخل ز تأثیرکفت بارور آید
بس شوشه زر خیزدش از خوشه خرما
تیغت عجبا هیچ بگویم بچه ماند
برقیست علی الله نه که مرگیست مفاجا
جوهرش ثریا بود و شکل مه نو
ویحک به مه نو نشنیدیم ثریا
در دست تو ماند به یکی زورق سیمین
کز لطمه امواج برون جسته ز دریا
در قبضه تقدیر توگویی ملک الموت
ایدون ز پی مرگ دوگیتی است مهیا
فی الجمله به یک حمله تر و خشک بسوزد
چون قهر خداوند تبارک و تعالی
شاها ز پی صید شدی تا تو به هامون
دو عبهرم از خون شده دو لاله حمرا
بی شخص تو ای شخص توآسایش گیتی
بی روی تو ای روی تو آرایش دنیا
یک سله مارست مرا روح به پیکر
یک بیشه خارست مرا موی بر اعضا
هوشی اگرم بود جها برد به غارت
صبری اگرم دید فلک برد به یغما
بی روی توام روی دهد راحت هیهات
بی یاد توام شاد شود خاطر حاشا
قاآنیت آن به که دعاگوید ایدون
تا وصف مکرر شود و مدح مثنا
تا تنگ شود زاویه از بعد مسافت
در زاویه تنگ کند خصم تو ماوا

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
شکسته خامه آذرگسسته نامه قسطا
چه خامه خامه خسرو چه نامه نامه دارا
گسسته دفتر شاپور و خسته خاطر آزر
شکسته رونق ارژنگ و بسته بازوی مانا
به سعی خامه ماهر به فرق نامه طاهر
فشانده خسرو قاهر چه مایه لؤلؤ لالا
سدید و محکم و ساطع فصیح و واضح و لامع 
بلیغ و روشن و رایع رشیق و ظاهر و شیوا
جمیل و درخور و لایق رزین و راتب و رایق
گزین و لایح و بارق جزیل و سخته و غرا
شگرف و بیغش کافی سلیس و دلکش و صافی
پسند و ویژه و وافی بلند و شارق و بیضا
همال سبعه وارون ز بسکه دلکش و موزون
مثال فکرت هرون ز بسکه روشن و عذرا
ز نظم گفت شه الحق نمانده زینت و رونق
بگفت همگر و عمعق به شعر خسرو بیضا
چه نامه قطعه و چامه به سعی خامه و آمه
بطی دفتر و نامه نهفته فکرت والا
سطور او همه تابان چو دست موسی عمران
نقوش او همه رخشان چو صدر صفه سینا
نهال گلشن فکرت لآل مخزن حکمت
زلال چشمه خبرت سواد دیده بینا
به آب چشمه حیوان به تاب کوکب تابان
به رنگ گوهر عمان به بوی عنبر سارا
نباشد این قدر انور نه مه نه مهر نه اختر
ندارد این هم گوهر نه کان نه گنج نه دریا
سپاس خامه خسرو مدیح چامه خسرو
ثنای نامه خسرو ز حد فکرت دانا
ز د ورگنبدگردون ز جور اختر وارون
هماره فارغ و مأمون وجود حضرت دارا

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
عید شد ساقی بیا درگردش آور جام را
پشت پا زن دور چرخ وگردش ایام را
سین ساغر بس بود ای ترک ما را روز عید
گو نباشد هفت سین رندان دردآشام را
خلق را بر لب حدیث جامة نو هست و من
از شراب کهنه می خواهم لبالب جام را
هرکسی شکر نهد بر خوان و بر خواند دعا
من ز لعل شکرینت طالبم دشنام را
هر تنی را هست سیم و دانة گندم به دست
مایلم من دانة خال تو سیم اندام را
سیر برخوانست مردم را و من از عمر سیر
بی دل آرامی که برده است از دلم آرام را
پسته و بادام نقل روز نوروز است و من
با لب و چشمت نخواهم پسته و بادام را
عود اندر عید می سوزند و من نالان چو عود
بی بتی کز خال هندو ره زند اسلام را
یکدگر راخلق می بوسند ومن زین غم هلاک
گرچه بوسد دیگری آن شوخ شیرین کام را
سرکه بردستارخوان خلق وهمچون سرکه دوست
می کند بر ما ترش  رنگین رخ گلفام را
خلق را در سال روزی عید و من از چهر شاه
عید دارم سال و ماه و هفته صبح و شام را
لاجرم این عید خاص من که بادا پایدار
کر و فرش بشکند بازار عید عام را
آسمان دین و دولت کز هلالی شکل تیغ
گاه کین بر هیأت جوزاکند بهرام را
بانگ رب ارحم برآید از زمین و آسمان
هر زمان کان سام صولت برکشد صمصام را
خصم از روی خرد با وی ندارد دشمنی
اقتضایی هست آخر علت سرسام را
در دل او نیست کین دشمنان آری به طبع
آدمی در دل نگیردکینة انعام را
کاش پیش از انعقاد نطفة اعدای تو
ایزد اندر نار نیران سوختی ارحام را
هرکه باوی کینه جوید عقل گویدکاین سفیه
کین نیاغازیدی ار آگه بدی انجام را
خصم بگریزد ز سهمش آری آری اشکبوس
چون کشدگرزگران دل بگسلد رهام را
بدر دنیا صدر دین ای کاندر ایوان می کند
گفت جان بخشت مصور صورت الهام را
باتو هرکس کین سگالد نیست هشیار ار نه مرد
تا خرد دارد نخاردگردن ضرغام را
جاودان مانی و خوانی هر صباح روز عید
عید شد ساقی بیا درگردش آور جام را

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
اگر مشاهده خواهی فروغ یزدان را
به صدر فضل نگر میرزا سلیمان را
چراغ دوده خیرالبشرکه طاعت او
ز لوح دهر فروشسته نقش عصیان را
کلیم وار عیان بین به طور سینه او
چو نور وادی ایمن فروغ ایمان را
هرآنکه بیند بر سفت او ردای ورع
به یک ردا نگرد صدهزار سلمان را
کف کریمش  از بس فشانده در یتیم
یتیم ساخته پروردگار عمان را
مرآن نشاط بود روح را ز صحبت او
کز آب چشمه زمزم روان عطشان را
ز خوان فضلش اگر توشه یی برد عاصی
به خوشه یی نخرد هفت باغ رضوان را
به نوع انسان آنسان بود مباهاتش
که بر بسایر انواع نوع انسان را
کلام او همه وحی است لاجرم دانا
زگفت او نکند فرق هیچ فرقان را
ز آب چشمه آتش فروغ حکمت او
فلک به باد فنا داده خاک یونان را
زبان او به سخن صارمیست خاره شکاف
که بر دو سندس داند پرند و سندان را
زمانه اشهدبالله به ملک هستی او
به عمر خود نشنیده است نام پایان را
سپهرکوکبه صدرا تویی که کوکب تو
شکسته کوکبه هفت آسمان گردان را
پی تذکر مدح تو شسته حافظ روح
ز لوح حافظه ناس نقش عصیان را
به باغ مجد تو سیسنبریست چرخ کبود
چه افتخار به سیسنبری گلستان را
سپهر رای ترا آفتاب تابان خواند
چو نیک دید ستغفارگفت بهتان را
از آن سپس ز در شرم زیب بزم تو ساخت
چو آفتابه زر آفتاب تابان را
ترا به ملک هنر شاه دید و با خودگفت
که آفتابه زر لایق است سلطان را
نبود آگه ازین ماجراکه اندر شرع
ز زر و سیم نسازند آب دستان را
ضعیف پیکر تو یک دو مشت ستخوانست
کزوست توشه هستی همای امکان را
هر آنکه دید تنت خیره ماندکز چه خدای
گزیده بردو جهان یک دو مشت ستخوان را
به راه یزد چو یعقوب دیده گشت سفید
ز شوق خاک رهت سرمه سپاهان را
ز نور رای توگر دم زد آفتاب مرنج
که التهاب تبش موجبست هذیان را
ز هجر احمد مرسل حنین حنانه
اگر قرین انین ساخت عرش یزدان را
شب فراق تو نیز این زمان ز ناله یزد
نموده حنان بر اهل یزد حنان را
بزرگوارا از روی شوق قاآنی
دهد به مدح تو زیور عروس دیوان را
که تا به روز قیامت بزرگ بار خدای
ز وی دریغ ندارد عطا و احسان را

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -