cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
چشمم سپید شد به ره انتظار اسب
پیدا نشد ز جانب سوران سوار اسب
آری شدید تر بود از موت بی گمان
چون انتظار های دگر انتظار اسب
با اسب می کنند همه مردمان شکار
من کرده ام پیاده به سوران شکار اسب
چشمم به راه بود که پیدا شود ز دور
تا جان و دل کنم به تشکر نثار اسب
از بهر احترام روم چند گام پیش
گیرم ز دست رایض و بوسم فسار اسب
همچون عنان دو دست به گردن در آرمش
بوسم رکاب وار یمین و یسار اسب
من بی قرار اسب و دوچشمم بود به راه
باشد به جای خویش کماکان قرار اسب
رنج پیادگی و لب خشک و راه ذشک
یار منند و سایۀ اصطبل یار اسب
با پای لنگ می روم امروز سوی کنک
فردا چه سود اگر بشوم من سوار اسب
تا کی بسان فاخته کو کو کنم همی
در انتظار طلعت طاووس وار اسب
تا کی بود روا که دل مستمند من
چون ران اسب خواجه شود داغدار اسب
ترسم که اسب را بفرستد خدایگان
روزی که من ز ضعف نیایم به کار اسب
ترسم پیاده طی طریق اجل کنم
با خود برم به مدفن خود یادگار اسب
ای یار با وفا من ای هادی مضل
قبر مرا تو حفر بکن در جوار اسب
گر هر دو یکدیگر را نادیده بگذریم
همسایه کن مزار مرا با مزار اسب
بی موجبی نباشد اگر دیر شد عطا
کردست خواجه رحم به حال فگار اسب
داند که چون دو روز در اصطبل من بماند
چون روزگار بنده شود روزگار اسب
این ها تمام طبیعت محض است ور نه زود
سازد وفا به وعده خداوندگار اسب
فرمانورای شرق که فرق عدوی او
ساید چو شیشه زیر سم استوار اسب
بس اسب ها گرفته ام از خاندان او
تنها کنون نگشته ام امیدوار اسب
در پیش خواجه بخشش یک اسب هیچ نیست
بخشیده است خواجه مکرر قطار اسب
دارم امید آن که هم امروز خویش را
بینم به فر دولت او در کنار اسب
اسبی که راد والی مشرق به من دهد
اندر شمار پیل بود نی شمار اسب
دارم من از سواری آن افتخارها
هر چند از سوار بود افتخار اسب
ننهاده پا هنوز ز اصطبل خود برون
بالا گرفته است عجب کار و بار اسب
آیند از برای تماشا ز هر طرف
آنان که چون منند به دل دوستدار اسب
در کوهپایه زود صدا منعکس شود
نشگفت اگر بلند شود اشتهار اسب
امیدوارم اسب قشنگی عطا کند
حالا که رفته همت من زیر بار اسب
منت خدای را که اصطبلش اسب خوب
چندان بود که کس نتواند شمار اسب
میر اجل تقی خان آن نخبۀ جهان
داند خصال اسب و شناسد تبار اسب
در انتخاب اسب بود رأی او مطاع
با اوست اختیار من و اختیار اسب
اسب موقری بپسندد برای من
باشد ز حسن اسب یکی هم وقار اسب
بفرستد و مرا متشکر کند ز خویش
با زین و برگ ساختۀ زرنگار اسب
یا رب همیشه تا سخن از اسب می رود
بادا نظام السلطنه دایم سوار اسب
اندر ردیف اسب چنین چامه کس نگفت
مشکل بود به قافیه گشتن دوچار اسب

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
دلا ز بخت بد من علی قلی خان رفت
دریغ و درد که از دست بیست تومان رفت
روان شدست به رخسار اشک چون سیمم
از آن که سیم رهی با علی قلی خان رفت
شدم چو حضرت یعقوب مبتلای فراق
از آن که یوسف مصری من به زندان رفت
به درد فاقۀ ما میر داد درمانی
خداش عمر دهد درد ما و درمان رفت
برفت سیم دگر بار سوی او آری
عجب نباشد اگر سیم جانب کان رفت
نیافت دولت جایی جز آستان امیر
از آن بود که چنین سوی او شتابان رفت
چو کل شی ء قد یرجع إلی اصله
شنیده بود سوی اصل خویشتن زان رفت
علی قلی خان خوش رفت و در رکاب و عنانش
به بدرقه ز من بینوا دل و جان رفت
به بیست منزلیم میر داد انعامی
دریغ آن که به کف مشکل آمد آسان رفت
چه باک رفت گر از دست بیست تومانم
امیر رفت که سالی دویست تومان رفت
امیر رفت اگر سیم من رود گورو
چه جای سیم بود آن گهی که خودکان رفت
امیر رفت که گویی ز سر برفتم هوش
امیر رفت که گویی مرا ز تن جان رفت
امیر رفت که هم سیم رفت و هم زر رفت
امیر رفت که هم آب رفت و هم نان رفت
امیر رفت که دانش برفت و بینش رفت
امیر رفت که بخشش برفت و احسان رفت
گذاشت دیدۀ یک شهر اشکبار و گذشت
نمود خاطر صد جمع را پریشان رفت
بزرگوارا قایم مقام گقت به من
مگر ز بخت بد من علی قلی خان رفت
نه من مدیح تو از بهر سیم و زر گویم
تو دیر پای اگر این برفت یا آن رفت
پس از تو طبعم اقبال بر سخن نکند
سخن سرایی حیفست چون سخندان رفت
امیر رفت و عجیب این که زنده ام بی او
چگونه زنده بود آن تنی کز او جان رفت

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
مقبول باد طاعت شهزاده اعتضاد
عید سعید فطر بر او فرخجسته باد
چون از جوان بسنده بود طاعت خدای
هر طاعتی که کرد خدا را پسنده باد
واجب نمود سجدۀ حق را به خویشتن
زان رو به خلق سجدۀ او واجب اوفتاد
شاهان جبین عجز به درگاه او نهند
چون او جبین عجز به درگاه حق نهاد
بر حق مطیع بود که چونان مطاع شد
شاگرد تا نباشی کی گردی اوستاد
ای شاه زاده ای که ترا از ازل خدای
شرم و حیا و دانش بنهاد در نهاد
فرخنده زی به دهر که چون جد و چون پدر
شاهی و شاه زاده و پاکی و پاکزاد
از کردۀ تو ایزد شاد است و شادمان
زانرو کند همیشه ترا شادمان و شاد
چون هیچ گه برون نبود حق زیاد تو
در هیچ گه نباشی حق را برون زیاد
از عدل و داد چون که وجود تو خلق شد
محکم شد از وجود تو بنیان عدل و داد
آن جا که تو نشستی دولت همی نشست
آن جا که تو ستادی دولت همی ستاد
آن کس که بنگرد به جبین مبین تو
بیند همی عیان که تویی پادشه نژاد
در روز جنگ دشمن تو بر تو جان دهد
بنگر که تا چه پایم کریم آمدست شاد
تا نام سلطنت به جهان جاودان کنی
ایزد خدای نام ترا جاودان کناد

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
برخیز که باید به قدح خون رز افگند
کامد مه فروردین تا شد مه اسفند
آورد نسیم آنچه همی باید آورد
افگند صبا آنچه همی شاید افگند
وقتست نگارا که تو هم چهره فروزی
اکنون که گل و لاله همی چهره فروزند
فضلیست مساعد چه خوش آید که درین فصل
با یار مساعد بزنی ساتگنی چند
من شاعرم و قدر ترا نیک شناسم
عشاق دگر قدر تو چون می نشناسند
من ساده دل و باده کش و دوست پرستم
نه زهد و ورع دارم نه حیله و ترفند
نه مبغض انجیلم و نه مسلم تورات
نه منکر فرقانم و نه معتقد زند
من مهر و وفایم همه تو جور و جفایی
بگشای در صلح و در جنگ فروبند
هر صبح به نوعی دگرم خسته بمگذار
هر شام به طرزی دگرم رنجه بمپسند
برخیز و سمن بار از آن زلف سمن بار
بنشین و شکر ریز از آن لعل شکرخند
میثاق شکستن  بت من آخر تا کی
پیوند گسستن  مه من آخر تا چند
شایسته نباشد  مشکن این همه میثاق
بایسته نباشد مگسل این همه پیوند
تنها نه دل من ز تو خرسند نباشد
یک دل بندیدم که ز تو باشد خرسند
زود است که از جور تو آیم به تظلم
در حضرت آن کش به جهان نیست همانند
این عم شه ناصر دین نصرت دولت
آن ناصر شرع نبی و دین خداوند
فرخ گهر و پاک و نکوخوی و نکو روی
فرخ سیر و راد و عدوسوز و عدو بند
فیروز و جوانبخت و جوانمرد و هنر جوی
بهروز و سخن سنج و سخندان و خردمند
عهدش همگی محکم و قولش همگی راست
گفتش همگی حکمت و لفظش همگی پند
ای خصم ملکزاده ترا بهره خوشی نیست
در هند و ختن باشی یا چین و سمرقند
خاصیت زهر آرد بر جان تو پا زهر
کیفیت سم بخشد اندر لب تو قند
پیوسته تو فیروزی ای میر ازیرک
فیروز پدر بودت و فیروزت فرزند
فرخنده و فرخ به تو نوروز و سر سال
با نصرت و عزت که نهال تو برومند
همدست تو بادا به حضر لطف الهی
همراه تو بادا به سفر عون خداوند

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
حجة الاسلام کتک می زند
بر سر و مغزت دگنک می زند
گر نرسد بر دگنک دست او
دست به نعلین و چسک می زند
این دو سه گر هیچ کدامش نشد
با حنک و تحت حنک می زند
تا نشوی پاره خبردار باش
گاه حنک را به هتک می زند
گر کمکت رستم دستان بود
هم به تو و هم به کمک می زند
ور بکند پا به میانی فلک
چوب به پاهای فلک می زند
چک زن سختی بود این پهلوان
ملتفتش باش که چک می زند
دستش اگر بر فکلی ها رسد
گوز یکایک به الک می زند
ور الک تنها کافی نشد
هم به الک هم به دولک می زند
گویند آقا همه شب زیر جل
از تو چه پوشیده کمک می زند
چون ببرد دست به سیخ کباب
بر جگر ریش نمک می زند
نرمک نرمک به سر انگشت خویش
دیم دددک دیم دددک می زند
مختصرا هر شب در جوف پارک
یارو صد جور کلک می زند
حالا در حضرت عبدالعظیم
شیخ در دوز و کلک می زند
ان شاءالله دو روز دگر
خیمه از آنجا به درک می زند
منعش اگر کس نکند بی ریا
دست تصرف به فدک می زند
وان جگر نازکش از بهر پول
روزی صد مرتبه لک می زند
مجلس شوراست که با دست حق
سیم بدان را به محک می زند
هرجا خواهی به سلامت برو
ملت الله معک می زند
قافیه هرچند غلط شد ولی
شیخ ز بیکاری سگ می زند

وزن: مُفْتَعِلُنْ مُفْتَعِلُنْ فاعِلُنْ
بحر: سریع مطوی مکشوف
نشانه‌های عروضی: - U U - | - U U - | - U -
نقاب دارد و دل را به جلوه آب کند
نعوذبالله اگر جلوه بی نقاب کند
فقیه شهر به رفع حجاب مایل نیست
چرا که هر چه کند حیله در حجاب کند
چو نیست ظاهر قرآن به وفق خواهش او
رود به باطن و تفسیر ناصواب کند
از او دلیل نباید سؤال کرد که گرگ
به هر دلیل که شد بره را مجاب کند
کس این معما پرسید و من ندانستم
هر آن که حل کند آن را به من ثواب کند
به غیر ملت ایران کدام جانور است
که جفت خود را نادیده انتخاب کند
کجاست همت یک هیأتی ز پردگیان
که مرد وار ز رخ پرده را جواب کند
نقاب بر رخ زن سد باب معرفت است
کجاست دست حقیقت که فتح باب کند
بلی نقاب بود کاین گروه مفتی را
به نصف مردم ما مالک الرقاب کند
به زهد گربه شبیه است زهد حضرت شیخ
نه بلکه گربه تشبه به آن جناب کند
اگر ز آب کمی دست گربه تر گردد
بسی تکاند و بر خشکیش شتاب کند
به احتیاط ز خود دست تر بگیرد دور
چو شیخ شهر ز آلایش اجتناب کند
کسی که غافل از این جنس بود پندارد
که آب پنجۀ هر گربه را عذاب کند
ولی چو چشم حریصش فتد به ماهی حوض
ز سینه تا دم خود را درون آب کند
ز من مترس که خانم ترا خطاب کنم
ازو بترس که همشیره ات خطاب کند
به حیرتم ز که اسرار هیپنوتیسم آموخت
فقیه شهر که بیدار را به خواب کند
زنان مکه همه بی نقاب می گردند
بگو بتازد و آن خانه را خراب کند
به دست کس نرسد قرص ماه در دل آب
اگر چه طالب آن جهد بی حساب کند
تو نیز پرده عصمت بپوش و رخ بفروز
بهل که شیخ دغا عوعو کلاب کند
به اعتدال ازین پرده مان رهایی نیست
مگر مساعدتی دست انقلاب کند
ز هم بدرد این ابرهای تیرۀ شب
وثاق و کوچه پر از ماه و آفتاب کند

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
ملکا با تو دگر دوستی ما نشود
بعد اگر شد شده است  اما حالا نشود
بنشسته است غباری ز تو در خاطر من
که بدین زودی از خاطر من پا نشود
دلم از طیبت پرریبت تو سخت گرفت
تا شکایت نکنم از تو دلم وا نشود
خواهی ار رفع کدورت شود از خاطر من
عذر خواهی بکن البته والا نشود
گرچه در دولت مشروطه زبان آزاد است
لیک راز رفقا باید افشا نشود
غزلی گفتم و کلک تو مرا رسوا کرد
گرچه هرگز هنری مردم رسوا نشود
اسم نان بردم و گفتی تو که نان دگران
همچو نانی که خورد حضرت والا نشود
محرمانه دو سه خط زیر غزل بنوشتم
گفتم این راز ز کلک تو هویدا نشود
سر من فاش نمودی تو و تقصیر تو نیست
شاعری شاعر از این خوب تر اصلا نشود
من جواب تو به آیین ادب خواهم داد
تا میان من و تو معرکه بر پا نشود
تو هنرمندی و من نیز ز اهل هنرم
در میان دو هنرمند معادا نشود
تو کسی هستی کاندر هنر و فصل و کمال
یک نفر چون تو در این دنیا پیدا نشود
شاهد علم و ادب چون به سرای تو رسید
گفت جایی به جهان خوشتر از اینجا نشود
هر که بیتی دو به هم کرد و کلامی دو نوشت
با تو در عرض ادب همسر و همتا نشود
نه ملک گردد هر کس که به کف داشت قلم
با یکی جقه چوبینه کسی شا نشود
نشود سینۀ تو تنگ ز گفتار عدو
سیل هرگز سبب تنگی دنیا نشود
غم مخور گر نبود کار جهانت به مراد
کار دنیا به مراد دل دانا نشود
رفت مطلب ز میان  صحبت ما از نان بود
غیر از این صحبت در مملکت ما نشود
نان نمی گویم خوبست ولی بد هم نیست
همه خواهیم که بهتر شود اما نشود
ای که بودی دو سه مه پیش در این ملک خراب
نان نبود آنچه تو می خوردی حاشا نشود
نان از این تردتر و خوب تر و شیرین تر
نان سنگک که دگر پشمک و حلوا نشود
این که طیبت بود اما به حقیقت امروز
زحمت خواجۀ ما باید اخفا نشود
باز ما شاکر و ممنونیم از شخص وزیر
کرد کاری که برای نان بلوا نشود
شاه اگر محتکری چند به دار آویزد
کار ارزاق بدین سختی گویا نشود
ور ز نانواها یک تن به تنور اندازد
دم نانوایی این شورش و غوغا نشود
تا سیاست نبود در کار  این کار درست
به خداوند تبارک و تعالی نشود
ما همین قدر ز ممتاز تمنا داریم
غافل از گندم تا آخر جوزا نشود
بس کن ایرج سخن از نان وز جانان می گوی
کار این ملک فره یا بشود یا نشود

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
برآمد بامدادان مهر انور
جهان را کسوت نو کرد در بر
تو پنداری که زرین شاهبازی
همی گسترد در صحن فلک پر
و یا از بهر اثبات رسالت
کف موسی همی شد ز آستین در
و یا گویی عروسی ماه رخسار
شب دوشینه بر سر داشت معجر
کنون برداشت از سر معجر خویش
جهان از طلعت او شد منور
و یا گویی که در این جشن فیروز
فلک افروختستی مشعل زر
و یا تا عود سوزند اندر این بزم
سپهر افروخته زرینه مجمر
چنین روز و چنین عید مبارک
که آمد امر بلغ بر پیمبر
نبی اندر غدیر خم برافراشت
جهاز چار اشتر جای منبر
برآمد بر فراز آن و بگرفت
به دست خویش اندر دست حیدر
همه بر گرد او گردیده انبوه
گروه بی شمار و خیل بی مر
همه تفویض کرد امر ولایت
به ابن عم و در معنی برادر
به پا شد جشن این عید همایون
برای عقد یک تابنده گوهر
نه یک تابنده گوهر بلکه باشد
به برج خسروی رخشنده اختر
نه یک رخشنده اختر بلکه باشد
ز نسل سلطنت فرخنده دختر
یکی دختر که باشد پرده دارش
هزاران چون کتایون دخت قیصر
یکی با عفت و آزرم دختی
که صد آزرم دخت او راست بر در
همایون دختری کو را نباشد
همایون دختر فعفور همسر
ز نسل پاک فرخ زاد و او را
چو فرخ زاد خدمت خدمتگار بی مر
سزد گر آینه دارش بود مهر
که باشد دخت پاک شه مظفر
ولی عهد شهنشه ناصرالدین
بلنداختر خدیو عدل پرور
وجودش گشته از رحمت مرکب
سرشتش گشته از رأفت مخمر
هم از روز ازل بنموده ایزد
صفاتش را یک از دیگر نکوتر
مر او را خوش تر و فرخنده تر کرد
ز منظر مخبر و مخبر ز منظر
ز چاکرزادگان خویش بگزید
همی این شهریار دادگستر
رضاخان آن حسام الملک را پور
که کرده جد به جد خدمت به کشور
از آن بگزید تا او را سپارد
یگانه گوهری پاکیزه گوهر
بدو بسپرد رخشان گوهر خویش
چو دید او را سزاوار است و درخور
بدو بسپرد تا گردد مرا او را
برای خاندان تا حشر مفخر
پدر اندر پدر خدمت نمودند
به سابق هم به کشور هم به لشکر
پسر اندر پسر خدمت نمایند
به لاحق هم به لشکر هم به کشور
بود مهمان پذیر این نکو جشن
امیری پای تا سر دانش و فر
امیری دستگیر هر چه محتاج
امیری دستیار هر چه مضطر
چو او بخشش نماید از خجالت
شود احمر به گونه بحر اخضر
به زیر سایۀ شه باد هموار
نهال عزت او تازه و تر

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
ساقی سیم بر بده ساغر
که جهان یافت رونق دیگر
شهر تبریز فصل تابستان
گشته همچون بهار جان پرور
ابر بر روی سبزه پنداری
ریخت هر بامداد گوهر تر
باد گویی به مغز بسپارد
همه از باغ نکهت عنبر
سرخ گل بین که سر برون کرده
چون عروس از زمردین چادر
دوش در باغ بلبل و قمری
داشتند این نوای جان پرور
که خداوند آسمان و زمین
که جز او نیست نقشبند صور
زیر ظل شهنشه ایران
ناصرالدین خدیو کیوان فر
نصرة الدوله را عطای نمود
پسری رشک آفتاب و قمر
پسری اعتبار دین و دول
پسری افتخار جد و پدر
آسمان بهر چشم زخم بریخت
از ستاره سپند بر مجمر
نظر سعد اختران را دید
جمع در طالعش ستاره شمر
ابدالدهر اختران زان روی
به سعادت در او کنند اثر
هست هم نام جد خود فیروز
باد فیروزبخت تا محشر
مادرش دختر ولی عهد است
که ز خورشید زیبدش معجر
جامۀ عصمت و حیا پوشید
از ازل دست ایزدش در بر
گر بری بود مریم از تهمت
می بگفتم بر او بود همسر
جز در آیینه و در آب ندید
دیدۀ عصمتش تنی هم بر
هم بر این مادر افتخار کند
این ملک زادۀ ملک منظر
فخر اسفندیار گر بوده ست
به کتایون دختر قیصر
به مظفر ملک مبارک باد
مقدمش کوست از نتاج ظفر
باش تا خسرو جهان آید
به سلامت از این بزرگ سفر
باش تا تاج گیرد از خاقان
باش تا باج گیرد از قیصر
باش تا تیغ مملکت گیری
دست اقبال بنددش به کمر
باش تا تاج مملکت داری
دست دولت گذاردش بر سر
باش تا به نهد به جای کلاه
با عنایات شه به سر مغفر
بزند بر به ملک چین خرگاه
بکشد سوی باختر لشکر
نصرة الدوله ابن عم ملک
که ولی عهد راست خدمتگر
می سزد تا که افتخار کند
تا قیامت بدین ستوده پسر
آن پدر کو نباشدش فرزند
چون درختی است کو ندارد بر
آن شچر کز ثمر بود عاری
سوختن را سزاست همچو شجر
باش تا با عنایت سلطان
بر نهم آسمان فرازد سر
من به حکم امیر بسرودم
این چکامه که به ز لؤلؤ تر
فخر اهل ادب امیر نظام
که جهانی است پر ز فضل و هنر
نصرة الدوله هم به حکم امیر
بایدم خلعتی کند در بر
تا از این خوب تر طراز دهد
مدح سلطان معدلت گستر
ناصرالدین شه عجم که براوست
تا ابد افتخار تاج و کمر
تا جهان است شادمانه زیاد
هست هر جا چه در سفر چه حضر

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
چو شاه بنند دل در جهان به رشف ثغور
چگونه یارد بستن کمر به حفظ ثغور
چو شه که جان جهانست رنج خویش گزید
دگر نگردد جان جهانیان رنجور
اگر نباشد رای بلند شه معمار
سرای دولت و ملت کجا شود معمور
هر آن که گوش به طنبور داد در گه بزم
به گاه رزم خورد گوشمال چون طنبور
مخور فشردۀ انگور گر نخواهی گشت
همی فشرده به چرخشت فتنه چون انگور
بخار خون عدو آردش به مغز خمار
هر آن که مغزش از خون رز بود مخمور
بزرگ مرد بود آن که فر دانش و داد
کند ز جبهۀ او همچو آفتاب ظهور
نه مور باش نه مار گزنده لیکن باش
به گاه خشم چو ما رو به گاه حلم چو مور
نه نور محض همی شونه نار صرف و بباش
به گاه سوزش چون نار و گاه سازش نور
اگر همی نبود مهر و قهر سلطان را
به دوستان سعید و به دشمنان شرور
نه دوستان را ماند به دل امید ز شاه
نه دشمنان را بیمی به ترک فسق و فجور
اگر نه شاه جهان روز و شب ببیند رنج
ز رنج گردد روز جهان شب دیجور
چنان که شاه مظفر به یک دو مه زین پیش
کشید رنج سفر  کرد طی منازل دور
به فصل دی که ز سرما فسرده گشت چو یخ
هر آن چه بد به جبال و هر آنچه بد به بحور
زمین چو پر حواصل شد از شگرفی برف
رسید زاغ و زغن را زمان عیش و سرور
بمرد گلشن و کافور ریخت ابر از برف
که ناگزیر بریزند مرده را کافور
نسیم صبح مؤثر به جان و دل چو نانک
به هجر دیده ولی آه عاشقی مهجور
نمود روی به تبریز شه مظفردین
به فر و شوکت و اجلال با نشاط و سرور
نسیم صبح به خلق جهان بشارت دارد
که باز آمد از راه موکب منصور
به کار ملک هر آنچه این ملک نماید سعی
بود بر ملک الملک سعی او مشکور
بود به ملک مر او را مهین امیری یار
که ملک را به کف اوست رتق و فتق امور
مهین امیری بوزرجمهر رای و صلاح
که خلق گشته برای مصالح جمهور
امیدگاه امیران مهین امیرنظام
که خاک در گه او هست کحل دیدۀ حور
سموم قهرش سم یذوقه الکفار
نسیم مهرش عین مزاجها کافور
هر آن شهی که مر او را چنو امیر بود
مشیر و یارو ظهیر و مصاحب و دستور
شگفت نیست اگر باج گیرد از قیصر
عجب نباشد اگر تاج گیرد از فغفور
همیشه تا ز سنین و شهور نام بود
به کام باد ولی عهد را سنین و شهور
به زیر سایۀ او فر خجسته صدر اجل
امید گاه امیران خدایگان صدور
زید به دولت و عزت چه در سفر چه حضر
به زیر ظل ولی عهد تا به یوم نشور

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
تا شهنشاه جهان گردید مهمان وزیر
متفق دید آسمان بخت جوان با رای پیر
عمر ها پرورده شد در مرتع گردون حمل
تا چنین روزی شود طبخ خدیوشیر گیر
شیر گردون کرد فر به خویش را تا آورند
شهریار پیل افکن را کباب از ران شیر
ثور اندر چرخ باشد منتظر تا خواهدش
بهر قربان قدوم شه وزیر بی نظیر
زین و زیر پیر و زین شاه جوان شایسته است
گر جوانی را ز سر گیرد همی گردون پیر
دولت ایران ز فر کلک او و تیغ این
زود یابد آرزویی را که در دل داشت دیر
خود به تیغ او بود اقبال و نصرت پای بند
همچنان بر کلک این فضل و هنر شد دستگیر
شهریارا روزگار دولتت بادا دراز
آنچنان کاین چامه چون عمر عدویت شد تقصیر

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
بیضه ام رنجور شد از بیضه ات دور ای وزیر
پرسشی کن گاه گاه از حال رنجور ای وزیر
دیر گاهی شد که از احوال تخمم غافلی
این چنین غفلت بود از چون تویی دور ای وزیر
از همان روزی که شد با تو امور خارجه
بیضه ام از نو ورم کردست پرزور ای وزیر
این نه آن خایه است کان را دیده ای در کودکی
در بزرگی گشته این اوقات مشهور ای وزیر
چون جراید را دو روز دیگر آزادی دهند
شرح آن را دید خواهی جمله مسطور ای وزیر
نسبتا اندر درشتی دانۀ خرما شدست
بیضه ای کو بود چون یک حب انگور ای وزیر
عاقبت چشم بد مردم بدو آسیب زد
گرچه بود از چشم ها پیوسته مستور ای وزیر
پاک وافوری شدم از بس که گفتند این و آن
بهر تسکین وجع خوبست وافور ای وزیر
برندارم یک قدم از ترس جان بی بیضه بند
گشته ام در دست تخم خویش مقهور ای وزیر
آنچنان حساس شد تخمم که زحمت می برد
از طنین پشه ای چون نیش زنبور ای وزیر
پی به درد من نخواهی برد با این حرف ها
تا نگردد بیضه ات با بیضه ام جور ای وزیر
رحم کرد ایزد که یک تخمم چنین رنجور گشت
هردو گر می شد شدی نور علیٰ نور ای وزیر
خایۀ بیچاره را این زحمت از کیرست و بس
جمله آتش ها بود از گور این کور ای وزیر
کیر کافرکیش یک شب اختیار از من ربود
خورده بودم کاش آن شب حب کافور ای وزیر
کون صافی بود لیکن میکروب سوزاک داشت
همچو زهری کو بود در جام بلور ای وزیر
لذتی گر بود یا نه حالی آن لذت گذشت
زحمتش باقیست با من تا لب گور ای وزیر
هر سحر دارم امید آنکه دیگر چرک نیست
چون فشارم کلۀ کیرم شوم بور ای وزیر
بس که دستور آمد و انواع مرهم ها گذاشت
رید بر تخم من بیچاره دستور ای وزیر
زین جسارت ها که کردم عذر من پذیرفته دار
شاعرم من شاعران باشند معذور ای وزیر

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
پدرش گفته که با من ننشیند پسرش
مردم از غصه خدا مرگ دهد بر پدرش
گر بمیرد پدرش جای غم و ماتم نیست
زنده ام من  بنوازم ز پدر خوب ترش
لله را نیز اگر دست به سر می کردم
خوب می شد که کشم دست ابوت به سرش
بعد مرگ پدرش کار لله آسانست
به دهن کوبم اگر حرف زند مشت زرش
لله ها قاطبة راهبر اطفالند
گر دهم سیم کجا خود نشود راهبرش 
مادرش بی خبر از عالم ما خواهد بود
گر نسازد لله از عالم ما با خبرش
باید از فتنۀ دور قمرش داشت نگاه
تا نگهدار شود فتنۀ دور قمرش
گر خداوند اجابت کند این دعوت من
بزند دست قضا دست قضا بر کمرش
دور و نزدیک خبردار شوم از حالش
حاضر آیم به برش چون شنوم محتضرش
چهره غمناک کنم  جامۀ جان چاک کنم
گریه آغاز کنم چون رفقای دگرش
داستان ها کنم از دوستی آن مرحوم
قصه ها سر کنم از خوبی خلق و سیرش
تا نگویند تو را با پسر غیر چه کار
مادرش را به زنی گیرم و گردم پدرش
باش تا در اثر تربیت من بینی
چند سال دگرش صاحب چندین هنرش
حسن خوبست اگر کام دل از وی گیری
ثمرش چیست درختی که نچینی ثمرش 
ساده را باید یک موی نباشد به سرین
ظرف مودار اگر مفت دهندش  مخرش
همچنان گر دو شبانروز نیابی خورشی
هر غذایی که در او موی ببینی مخورش

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
هر که را با سر زلف سیه افتد کارش
چون سیه کاران آشفته بود بازارش
دی ز کف برد دلم دلبر کی کز در حسن
سجده آرند بتان چگل و فرخارش
واعظ ار بیند یک بار دو چشم سیهش
وعظ یکسو نهد  از عشق رود گفتارش
مفتی ار بیند خال لب لعلش  یکسر
ز کف اندازد تسبیح و ز سر دستارش
غارت عقل بود دو رخ چون سرخ گلش
آفت هوش بود دو لب شکر بارش
دوش با عشق بگفتم که ستایمش به شعر
بو که با شعر و غزل حیله کنم در کارش
عشق گفتا که به شعرش نتوان رام نمود
رام نتوانی کردن مگر از دینارش
ور ترا نبود دینار یکی چامه سرای
عید قربان چو رسد همره خود بردارش
رو به دربار امیر آور و پس عرضه بدار
آن که بر چرخ همی طعنه زند دربارش
آن امیری که به پیش نظر همت او
کوه زر چون پرکاه است همه مقدارش
آن امیری که امیران جهان بی اجبار
از بن دندان فرمانبر و خدمتگارش
بحر جود و کرم و فضل و ادب میر نظام
آن که چون لؤلؤ شهوار بود گفتارش
آن امیری که پی طاعت او بی اکراه
دست بر سینه ستادند همه احرارش
هر که دشواری در دل بودش از زر و سیم
کف راد وی آسان کند آن دشوارش
بخت بد خواهش خفتست بد انسان که دگر
نفخۀ صور به محشر نکند بیدارش
خصم او نیز سرافراز شود اندر دهر
لیک آن دم که زندست اجل بر دارش
دشمن او که به تن سر بودش بار گران
سبک از تیغ شرربار نماید بارش
هر که او را به سخن سنجی تصدیف کند
طعنه بر گوهر رخشنده زند گفتارش
هست از مرحمت و تربیت حضرت میر
ایرج ار محکم و سنجیده بود اشعارش
بلبل از فیض گل آموخت سخن ور نه نبود
این همه قول و غزل تعبیه در منقارش

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
ای بر کچلان دهر سرهنگ
حق حفظ کند سر تو از سنگ
ای آکچل ای ابوالحسن خان
ای تو وزغ و حسین خرچنگ
من چون تو کچل ندیده ام هیچ
نه در کن و سولقان نه در کنگ
ماه فلکی نموده تقلید
از زفت سرت به شکل و از رنگ
باشد کچلی نهان به فرقت
چون نشوه که مضمر است در بنگ
آید چو نسیم ری به مشهد
از بوی سر تو می شوم منگ
مدهوش کند مسافرین را
بوی سرت از هزار فرسنگ
گفتی در شعر خود که هستم
من سایس صد هزار الدنگ
رفتی که کنی ز بنده تعریف
هجوم کردی تو ای قرم  دنگ
سایس یعنی که کارفرما
یا راهنما به صلح یا جنگ
معنای سیاست امر و نهی است
خوب است نظر کنی به فرهنگ
کی الدنگان به من مطیعند
زین نسبت بد بود مرا ننگ
گر شعر دگر کلان جفنگ است
شعر تو کچل کلاچه اجفنگ
ماشاءالله رفته رفته
خطت شده مثل خط خرچنگ
این ها همه طیبت و مزاح است
از من نشوی  رفیق  دلتنگ
در شعر نه کس تو راست هم دوش
در خط نه کسی تو راست هم سنگ
بر چنگ چو پنجه برگشایی
از پنجه بار بد فتد چنگ
ساز تو عجیب تر ز درویش
نقش تو غریب تر ز ارژنگ
تو نی کچلی سرت پر از موست
وان گاه چه موی خوب خوش رنگ
تازی تو به علم همچو خرگوش
دیگر متعلمان چو خرچنگ
ان شاءالله پیر گردی
گوزم شود از سبیلت آونگ
از بردن اسم داش کاظم
گردید دلم چو قافیه تنگ
صد حیف از آن رفیق یک روی
افسوس از آن رفیق یک رنگ
تا صبح مرا نمی برد خواب
آید چوخیال او شباهنگ
افسوس که رفت و دوستان را
دیگر نرسد به دامنش چنگ
ما نیز رویم از پی او
یعنی که برندمان به اردنگ
راهی ست که طی نماید آن را
هم اسب رونده هم خرلنگ
هم آن که به چاه کرد منزل
هم آن که به ماه برد اورنگ
هم آن که وزیر شد به تزویر
هم آن که وکیل شد به نیرنگ
در هم کوبد زمانه ما را
ماییم برنج و آسمان دنگ

وزن: مَفْعُولْ مَفاعِلُنْ فَعولُنْ
بحر: هزج مسدس اخرب مقبوض محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - U - | U - -