cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
رفتم بر توپ تا بکوبم دشمن
فریاد برآورد که ای وای به من
دست دگری و خانمان دگری
من مظلمه که می برم بر گردن

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
عمری بسپردیم به کام دگران
ما در تشویش و قوم در خواب گران
القصه وطن را به دو چشم نگران
رفتیم و سپردیم به هنگامه گران

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
چشم فلک است بر ستمگر نگران
بیدار شود ظالم ازین خواب گران
ازکار نمانده این جهان گذران
بر ما بگذشت و بگذرد بر دگران

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
یک روی چو آیینه مبادا انسان
کاخر شکند ز جلوه روی خسان
ماننده تیغ شو همه روی و زبان
تا بگذری از میان مردم آسان

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
بر درگه خود پلنگ دربان کردن
بر گله خویش گرگ چوپان کردن
سگ در بغل و مار به دامان کردن
بهتر که جوی به سفله احسان کردن

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
قلبم به حدیثی که شنیدی مشکن
عهدم به خطایی که ندیدی مشکن
تیغی که بدو فتح نمودی مفروش
جامی که بدو باده کشیدی مشکن

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
ای خواجه به خط بد دلی سیر مکن
خوبی را بی برکت و بی خیر مکن
کاری که  پس  از سه سال هم عهدی و صدق
با من کردی بس است با غیر مکن

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
سردار به شه گفت سپاهی از من
امضای اوامر و نواهی از من
عزل  از من و نصب از من و دربار از تو
تخت از تو و تاج از تو و شاهی از من

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
آماده جنگ باش کاین چرخ حرون
با نرم دلی با تو نگردد مقرون
جز با جنگ آماده نمی گردد صلح
جز با خون پاکیزه نمی گردد خون

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
سرتیپ  شدم ذلیل در جنگ پشه
بیمارم و زار و مانده در چنگ پشه
از زحمت روز گشته ام قد مگس
وز خستگی شب شده ام رنگ پشه

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
ای خواجه راد و مشفق دیرینه
دوری شاید ولی به این دیری نه
ساعت مشمر فال بدو نیک مگیر
مگذار که تقویم شود پارینه

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
زان نرگس نیم مست مستم کردی
زان قامت افراشته پستم کردی
گویندکه بت همی شکست ابراهیم
ای ابراهیم بت پرستم کردی

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
ای کاش دلم به دوست مفتون نشدی
چون  مفتون  شد ز هجر مجنون نشدی
چون  مجنون  شد ز رنج پر خون نشدی
چون  پر خون شد ز دیده  بیرون نشدی

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
ای ایرانی خفتی و بگذشت بسی
برخیز و به کار خویش بنگر نفسی
ور کشته  شوی جز این مبادت هوسی
کاین خانه از آن توست نی زان کسی

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
ای مادر اگر دسترسی داشتمی
سنگ سیه از گور تو برداشتمی
خود را گل و خاک تیره پنداشتمی
تنهات به زیر خاک نگذاشتمی

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
ای روح روان که فارغ از این بدنی
جویای عزیزکرده خویشتنی
ای خفته به خاک  من تو هستم تو منی
من فرزندم تو مادر ممتحنی

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
تا بشکافد به هم دل نالانی
تا خون بارد ز دیده گریانی
هرجاکه  دمد ستاکی اندر لب جوی
دست بشرش بسر نهد پیکانی

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
از پیش و پس حیات بر خیره مپوی
دم را بنگر ز آمده و رفته مگوی
آن را که گذشته است بیهوده میاب
وآن را که نیامده است بیهوده مجوی

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
آن کس که رموز غیب داند نه تویی
وان کو خط نابوده بخواند نه تویی
اندیشه عاقبت مکن کز پس مرگ
چیزی هم اگر از تو بماند نه تویی

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
ای نبرده کسی به کنه تو راه
تاری و دیو و اورمزد و اله
ای خدایی که در تو حیرانم
کیستی  چیستی  نمی دانم
کرده ام من به هستیت اقرار
گفته ام در تو بهترین اشعار
همچنین گاه گاه از ته دل
کرده ام یادت ای شه عادل
لیکن ازنقص خویش عاجزوار
درنیاورده ام سر از این کار
حکما بس که حجت آوردند
کارها را خراب تر کردند
چون به گرد تو عقل برگردد
این کلافه کلافه تر گردد
هرچه اهل کلام بیش تنند
باز غرق کلام خویشتنند
با کمند کلام بر این بام
نتوان رفت اینت جان کلام
شیخ و واعظ که هادی بشرند
به خدا کز خدای بی خبرند
اهل تعلیم ادعا کردند
که خدا را به دست آوردند
چیزی از حرفشان نفهمیدم
بین شیخ و حکیمشان دیدم
سخن صوفیان عهد قدیم
هست نزدیک تر به عقل سلیم
که خدا شاهدیست هرجایی
لیک رخ بسته از تماشایی
هرکه را دید لایق دیدار
خویش را می کند بدو اظهار
اندرین عرصه مردمی بودند
ره کشف و شهود پیمودند
همه را نیست تاب زحمت ها
آن بلاها و آن ریاضت ها
یکی از صدهزار نفس بشر
گر تو را یافت بنده را چه ثمر
در تو و هستی تو حیرانم
این بدانسته ام که نادانم
آن قدر دیدم و شنیدم تا
گوش کرگشت و چشم نابینا
کسب کردم به معرفت قدری
که رسیدم به قرب لاادری

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
آن مهندس که این بنا پرداخت
کس نداند که از برای چه ساخت
دانم این مختصر که در این کار
رمزهایی بود فزون ز شمار
منظری هست فوق این منظر
فوق او نیز منظری دیگر
فوق  و تحتی گمان مبر کاینجاست
فوق وتحت اصطلاح ماوشماست
اصل هستی و فرع هستی  اوست
آن وجودی که می پرستی  اوست
قوه ای هست فوق جمله قوی
منقسم در تمامت اشیا
قوه کاینات ازو باشد
کاینی نیست کان جز او باشد
هرکه زان قوه بیش همره داشت
سر عزت بر آسمان افراشت
اندربن قوه رشته هاست بسی
سر هر رشته ای به دست کسی
هرکه سررشته بیشتر دارد
بیشتر زین جهان خبر دارد
هست این رشته نردبان وجود
که بدان می کند وجود صعود
هرکه در این سفر سبکبار است
راهش  آسان  و سهل  و هموار است
وان که  سنگین  دل  است  و سنگین  بار
ندهندش به قرب حضرت  بار
تا نشانی بود ز ما و منیش
لن ترانی است پاسخ ارنیش
پایبند نیاز دارندش
هم در این قلعه بازدارندش
گاه گل گشته  گه سبو گردد
تا سزاوار بزم او گردد
این جهان همچو نقش پرگارست
همه چیزش ز عدل هموار است
کجی و ظلم را در آن ره نیست
بد و خوب و دراز و کوته نیست
همه  چیزش  ز روی عدل نکوست
هرکسی آن کند که درخور اوست
می رود خلق سوی زیبایی
زاد ره  همت و شکیبایی
آن که را همت و شکیب کم است
به گمانش که ره سوی عدم است
هرکه  را نیست  ذوق  و طاقت  و هوش
نیمه ره می کشد ز درد خروش
دوست دارد قبای رنگین تر
می کند بار خویش سنگین تر
بار سنگین و تن ز رخت  گران
مانده واپس ز خیل همسفران
فتد از پای و ریش جنباند
دهر را ناکس و دنی خواند
هر چش افزون  دهی  فزون خواهد
بیم و آزش مدام جان کاهد
گر بپرسی از او که این همه چیز
چکنی گرد ای رفیق عزیز
دیگری را حدیث پیش آرد
که ندارم هر آنچه او دارد
ور از آن دیگران سؤال کنید
کاین همه از چه جمع مال کنید
همه از این قیاس چانه زنند
تیر را بر همان نشانه زنند
چهر زببای نو عروس جهان
کشت از این ابلهان ز چشم نهان
شد عروسی بدان دل آرایی
زشت در دیده تماشایی
ورنه گیتی بهشت را ماند
خلد عنبر سرشت را ماند
بلکه  غیر از جهان  بهشتی  نیست 
همه  خوب  است  و هیچ  زشتی  نیست 
عیب  از آنجاست کاوستاد نخست
درس بد داد و راه باطل جست
علم ها سر به سر کمال گرفت
علم باطل ره زوال گرفت
به جز این علم اجتماع بشر
که ز باطل شده است باطل تر
توشه ای کاندربن سرا باشد
خود فزون ز احتیاج ما باشد
جای آرام و آب و نور و هوا
هست کافی به رفع حاجت ما
لطف و مهر طبیعت اندر دهر
سوی ما بیش تر که شدت و قهر
صنعت و پیشه نیز بسیار است
هرکه را در جهان یکی کار است
اگر این کین و آز را ابلیس
نفکندی به مغزهای خسیس
غم نبودی به روزگار دراز
نه حسود ونه مفسد و غماز
غم نبودی و چون نبودی غم
زیستی دیر زاده آدم

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
باده و این همه ز باده بتر
که برآورده دودمان از سر
یا ز پرکاری است و کم خواری
یا ز پرخواری است وکم کاری
چون که عدل از میانه برخیزد
عقل وخیروصلاح بگریزد
آن توان گر ز بس تن  آسانی
خسته گردد کند هون رانی
تا عذاب درونش کم گردد
پیش خم شراب خم گردد
تا ز تن پروری دمی برهد
سوی بنگ وشراب روی نهد
کارگر هم ز فرط بدبختی
ازغم و رنج و محنت و سختی
ساغری درکشد که مست شود
دور از آن عالمی که هست شود
این ز تفریط و آن دگر زافراط
هر دو گردند منقطع ز نشاط
پس به  رغم طبیعت ساده
این کشد چرس و آن خورد باده
کارها گر ز روی داد بود
همه کس نیکبخت و شاد بود
ور شدی یاوه آز و ناکامی
زبستی شاد عارف و عامی
غصه و غم چو رفت و بیکاری
دوستی آید و بی آزاری
همه از نعمت خدای جهان
متنعم در آشکار و نهان
هرکسی حرفتی گرفته به  پیش
نه توانگر به جای و نه درویش
حرص و خشم از جهان پراکنده
شده گیتی به عدل آکنده
آن زمان خاک حکم زر دارد
زندگی لذتی دگر دارد
زندگانی جمال و فرگیرد
ذوق ها جنبشی دگر گیرد
قتل و دزدی و غیبت و بهتان
نیست گردد چو عقل شد سلطان
چون خردگشت بر جهان سالار
شیخ و شحنه روند و منبر و دار
چون که خالی شدند خلق از آز
سر نهند از نشیب سوی فراز
چون غم نان شب فرامش گشت
شعله کین و آز خامش گشت
طی شود رسم آکل و مأکول
اهرمن گردد از عمل معزول
شعله معرفت زبانه زند
ایمنی بانگ بر زمانه زند
حرکت جوهری سریع شود
چرخ و اختر تو را مطیع شود
کنی - ار بگذری ازاین پستی -
ای بسا عیش و ای بسا مستی
کاندرین حال عیش و مستی نیست
غیر حرص و درازدستی نیست
این بنا بهر این گذاشته اند
واندرو نقش ها نگاشته اند
تا تو بر زندگی دلیر شوی
نه که از عمر خویش سیر شوی
شاد باشی و عزم کارکنی
گوهر خویش آشکار کنی
کنی اندیشه های نغز سترگ
تا شوی درخور مقام بزرگ
قوت روح را بروز دهی
پای بر تارک سپهر نهی
سخت بی انتهاست قوت تو
تا چه فتوی دهد فتوت تو
ای دریغا که عامه کور و کر است
رهبرش نیز عامی دگر است
گفت عیسی و شد صلیب سوار
گفت منصور و رفت بر سردار
هست  با شیخ و شحنه تیغ و عصا
کس نیارد چخید با رؤسا

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
مثل مردمان خطا نشود
که دویی نیست کان سه تا نشود
با من این حبس گاه راکار است
حبس این بنده سومین بار است
بارهای دگر بدون درنگ
می گذشتم ز ره به محبس تنگ
چون رسیدم ز ره ولیک این بار
برد فخراییم به شعبه چار
چون نشستم درآن کریچه سرد
کمر من گرفت از نو درد
دیرگاهی نشستم آنجا من
کس نفرمود صحبتی با من
از پس یک  دو ساعت  آمد پیش
فربهی سبز رنگ وکافرکیش
صورتی گرد و چهره ای مغرور
دست و پایی ز ذوق و صنعت دور
لیک درکار خویش زبر و زرنگ
به فسون روبه و به کبرپلنگ
داد دست و نشست و خامه کشید
جا ونام و نشان من پرسید
پس بزد بانگ و آمد از بیرون
یکی از آن سه مرد راهنمون
اول رنج و زحمت است اینجا
فتح باب مشقت است اینجا
بنده با آن عوان روانه شدیم
یک دوساعت به یک دو خانه شدیم
شرح آن دخمه ها از اسرار است
فکرکاهست و خاطرآزار است
در یکی زان دوکلبه احزان
مردمی دیدم از الم لرزان
حاج سیاح قمی  پرخور
بود آن جای بسته برآخور
شکم گنده پیش آورده
گنده بویی به ریش آورده
گشته چرک و سیاه مولویش
بر زبان بود مدح پهلویش
شعر می خواند و پف پف می کرد
بر سر و ریش خلق  تف می کرد
مدح می خواند شاه ایران را
حامی فرقه فقیران را
تا مگر زودتر رها گردد
باز مبل اطاق ها گردد
سر و ریشی صفا دهد از نو
شکم گنده را دهد به جلو
بنشیند به مجلس اعیان
بدهد حکم چایی و قلیان
نیزه را محرمانه بند کند
چند غازی مگر بلند کند
گرچه در شهر ری سرایی نیست
محضری  منظری  لقایی نیست
محفل و مجلسی اگر باقی است
هست در این محل و الا نیست
قصرها را ببست دولت در
تا که شد باز باب  قصر قجر
ساعتی هم دریچه گذشت
تا همه چیز ثبت دفتر گشت

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
پس ره نمره دو پیمودم
زان که خود راه را بلد بودم
ایستادم به پیش آن درگاه
چه دری  لا اله الا الله 
دخمه ای تنگ و سوبه سوی  و نمور
واندر آن دخمه چند زنده به گور
هر یکی در کریچه ای دلتنگ
بسته بر رویشان دری چون سنگ
داشت دهلیزی و بر آن دهلیز
بود بسته دری ز آهن نیز
به درون رفتم از همان در من
که بدم رفته بار دیگر من
گرد برگشتم از یکی رهرو
پیش سمجی که بود مسکن نو
بر در نمره یک استادم
وان قلاوور را فرستادم
تا بگوید ز خانه ام باری
بستر آرند و فرش و ناهاری
پس نگه کردم اندر آن دالان
دیدم آنجا گروهی از یاران
هریک استاده گوشه ای خسته
چند تن در به رویشان بسته
میر مخصوص کلهر و خسرو
چندی از دوستان کهنه و نو
شده هر یک به دیگری مأنوس
پنج شش سال هر یکی محبوس
میرکلهر نمود از سختی
ناله  وز روزگار بدبختی
گفت شش سال بودم اندر بند
چار دیگر بر او برافزودند
چون شود مرد لشگری قاضی
شود انسان ز قاضیان راضی
کلبه عهد پیش را دیدم
خوردم آنجا ناهار و خوابیدم
ظاهرا تازه همتی کردند
وان قفس را مرمتی کردند
پاک و بی گرد و آب و جارو بود
مبرزش نیز پاک و بی بو بود
هان و هان تا مگر نپنداری
که اطاقیست خوب و گچ کاری
عرض و طولش چو تنگنای عدم
سه قدم طول بود در دو قدم
بهتر از زنده در چنین مرقد
آن که مرده است و خفته زیر لحد
نبود کار مرده جنبیدن
نیست محتاج خوردن و ریدن
هست  تا هست آدمی زنده
گاه جنبنده گاه ریزنده
عادت آدمی است آمیزش
خور و خفتار و جنبش و خیزش
این همه در یکی کریچه تنگ
گفتنش نیز هست مایه ننگ
با بشر هیچ کس نکرده چنین
حیوان نیز نیست درخور این
بود اندر زمانه های قدیم
گاه گاهی چنین عذاب الیم
لیک در دوره تمدن و دین
با بشر کس نکرده است چنین
تازه این جایگاه احرار است
وای از آنجا که جای اشرار است

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
دیده ام من ز بام آنجا را
آن سیه چال عمرفرسا را
تنگ و تاریک و سهمناک و قعیر
در و دیوارها سیاه چو قیر
کلبه ها بی دریچه و روزن
تنگ و تاریک چون دل دشمن
روز و شب هم در آن سیاه مغاک
آب پاشند تا شود نمناک
هست دهلیزی اندرین جا نیز
کلبه ها هست در بن دهلیز
چون شود در به روی کس بسته
ریه زان بستگی شود خسته
که هوا نیز اندر آن حبس است
نفس  آنجا به  حبس  چون  نفس  است 
نیست بین مبال و محبس  در
در مبالند حبسیان یکسر
گر ترا حشر ساس  و کیک  هواست
شو بدانجا که شهرشان آنجاست

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
بهر آن شد بنای نمره یک
که بگیرد مقام زجر و کتک
مجرمی کاو به کرده  خستو نیست 
چاره اش غیر زور بازو نیست
سارقی کاو نمی کند اقرار
باید اقرار خواست با اصرار
جای اشکنجه و عذاب و کتک
افکنندش شبی به نمره یک
چون شبی ماند اندر آن پستو
شود از شدت تعب خستو
دانی اکنون که اندر آنجا کیست
غیر آزاده مردم آنجا نیست
ور بود نیز مجرم و خونی
پس چندی شوند بیرونی
وان که آزاده است و با مسلک
دخمه اوست حبس نمره یک
نه مه و هفته بلکه سال به سال
جای دارد در آن سیاه مبال
حالشان بدتر است ز اهل قبور
زان که جان می کنند زنده به گور
همه عشاق مرگ و مرگ از ناز
نکند روی خود بدیشان باز
دوزخی را که گفته اند آنجاست
خاصه  زین پس که  موسم گرماست
باید آنجا به صبر پردازد
تا خدا خود وسیلتی سازد
یا بیابد از آن به مرگ فرج
یا رهایش کنند کور و فلج
یا ز پای افتد و شود بیمار
مایه دردسر شود ناچار
ببرندش به سوی مارستان
زبردست علیم و همدستان
هرکه نزد علیم گشت مقیم
به کجا می رود خداست علیم
روزی آمد علیم در بر من
گفت خود را به ناخوشی می زن
تا به سوی مریضخانه شوی
همنشین با می و چغانه شوی
زان که آنجاست در اداره من
نانت آنجاست غرق در روغن
گفتم اهل می و چغانه نیم
بنده باب مریضخانه نیم
تن من سالمست و حال درست
سکه بر یخ زدی گناه از تست
مجرمان نیز اندر آنجایند
بند بر دست و قید بر پایند
مجرمی گر نشد به فعل مقر
میکنندش شکنجه های مضر
دستی از روی کتف پیچانند
دستی از پشت سر بگردانند
ساق آن هر دو را نهند زکین
به یکی دستبند پولادین
استخوان های ساق و بازو و کتف
می خورد تاب  ازین  شکنجه سفت
عضلاتش به پیچ و تاو افتد
استخوان ها به چاو چاو افتد
رود از هوش و چون به هوش آید
از سر درد در خروش آید
سوی لا و نعم نمی پوبد
هر چه بایست گفت می گوید
کار پنهان برافتد از پرده
همچنین کارهای ناکرده
کارهای نکرده گفته شود
همچون آن کرده ها شنفته شود
ور کسی طاقتش شدید بود
داربستی بر آن مزید شود
دست های خمیده را به کمند
از یکی حلقه ای بیاو بزند
پس کشندش به داربست فراز
طاقت گفتنش ندارم باز
گاه با تازیانه و ترکه
می زنندش که افتد از حرکه
ای بسا بی گنه که فرمان یافت
وین بلا را به مرگ درمان یافت

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
گشت مردی شریک پرخواری
کرد تقسیم توشه را باری
گفت یک چیز ازین دوگانه بخواه
خربزه یا که هندوانه بخواه
گفت من هر دوانه می خواهم
خربزه  هندوانه می خواهم
برد مشروطه داغ و چوب و فلک
جای آن ساخت حبس نمره یک
شحنه شهر هر دو وانه گرفت
خربزه داشت هندوانه گرفت
کرد من باب دبه و لنجه
حبس تاریک جفت اشکنجه
دست بند و شکنجه های دگر
تاز بانه ز جملگی بدتر
گاهگاهی هم از پی تحقیق
آب جوشیده می شود تزریق
آن شنیدم که  هایم  بدبخت 
مبتلا شد بدین شکنجه سخت
تا گروهی ز عارف و عامی
یار خود سازد اینت بدنامی
و آن یهودی ز تهمت دگران
بست لب با چنین عذاب گران
وان که او را شکنجه می فرمود
مسلمی بود شوم تر ز جهود
بود تشنه  به خون ایرانی
شحنه با دعوی مسلمانی
بود  هایم  بدان دلآگاهی
بهتر از صدهزار  درگاهی 
کاو به  ناحق نبرد نام کسی
وین به خلق افترا ببست بسی
برد از آغاز آن جهول ظلوم
دست در خون عشقی مظلوم
بعد از آن تا زند مؤسس را
زد به تیر بلا   مدرس  را
شحنه شهر چون که شد فتاک
دگران را ز قتل و فتک چه باک
دارم افسانه ای ز  درگاهی 
شاهکاریست بشنو ار خواهی

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
آه  از انسان که  چون  شود سوی پست
هیچ چیزش نمی شود پابست
ور شود سوی اوج  شاه شود
برتر از آفتاب و ماه شود
گه به عین الحیات گیرد جا
گه شود شوم تر ز مرگ فجا
نیکنامی عزیزتر چیزی است
فرخ آن کو به نیکنامی زیست
مرد بدنام مایه ننگ است
زان سبب سوی ننگش آهنگ است
دشمن مردمان به سر و علن
کز چه دارند مردمش دشمن
آن که اندر زمانه شد بدنام
طشت رسواییش فتاد از بام
نیکنامی بر او حرام شود
دشمن مرد نیکنام شود
هرکه را نیک یافت بد خواند
تا بد خویشتن بپوشاند
این همه ظلم و جور و بدعت ها
وین بدآموزی و شناعت ها
زاده فکر این گروه بود
کآدمیزاد از آن ستوه بود
به خطایی که کرده از این پیش
خلق را ساخته است دشمن خویش
وز سر عجب و نخوت و پندار
نگشوده لبی به استغفار
بلکه هنجار بدتری گیرد
صفت کوری و کری گیرد
پی پامال کردن یک بد
می کند صد بدی ز فرط خرد
این چنین کس سزای نفرینست
بدترینی که گفته اند اینست
هیچ نشنیده نکته ای ز اصحاب
هیچ ناخوانده صفحه ای ز کتاب
خوب و بد را به پای نفع برد
هرچه نفعی نداشت بد شمرد
خویش را شیر شرزه انگارد
خلق را صید خویش پندارد
جود را عجز می شمارد او
وز چنین عجز عار دارد او
گر فلوسی به کس دهد روزی
هست از آن فلس بر دلش سوزی
تا ازو پس نگیرد آن انعام
نشود سوزش دلش آرام
آن چنان دست آز بوسیده
که به عباس دوس دوسیده
خویشتن را ز فرط جهل و جنون
خوانده گه پطر و گاه ناپلیون
لیک اندر عمل ز خوی درشت
دست ضحاک را ببسته به پشت
در سیاست ز فرط کین و لجاج
گوی سبقت ربوده از حجاج
محوکرده به خنجر خون ریز
نام تیمور و شهرت چنگیز
خوانده از جهل و قلت مایه
خلق را طفل و خویش را دایه
دایه ای مهربان تر از مادر
که بریده است کودکان را سر
گلوی شیرخواره بفشرده
عرضشان برده مالشان خورده
همه چشمش به مال همسایه است
وای  طفلی کش  این  سبع  دایه است
متجددنما و کهنه پرست
بی رقم  قوشچی و بی می مست
گویی از ملت و خدا و نماز
گوید این ژاژها به دور انداز
کهنه شد دین و کهنه نیست به کار
دهر نو شد تو نیز چیز نو آر
گویی از چیزهای نو آن است
که جماعت سزای احسان است
هست کشور چو پیکری هشیار
عضوش این توده مردم بسیار
بد بود هرچه خلق بد بیند
برگزیده است آنچه بگزیند
کار مردم به دست مردم نه
کار مردم به دست مردم به
چون شنید این  ره دگر پوید
از علی ولی سخن گوید
گوید از کینه در حق اجماع
که همج خواندشان علی و ر عاع
مردمان را همج خطاب کند
جاهل  و گول و کج  حساب کند
خویش را از علی گرفته قیاس
فرق ننهاده فربهی ز آماس
ای علی ناشده مکن دغلی
منگر خلق را به چشم علی
آن که غالی خداش پندارد
با تو بسیار فرق ها دارد
اوست شیر خدای عزوجل
تو سگ کیستی  جناب اجل
تو علی نیستی معاویه هم
وان یزید درون هاویه هم
کاندو بودند مهتران عرب
صاحب علم و جود و فضل  و ادب
تو یکی ملحد بداندیشی
دشمن خلق و عاشق خویشی
نه شرف بوی کرده ای نه گهر
نه پدر دیده ای و نه مادر
زاده فتنه ای و فتنه  نهاد
فتنه بر خویش گشته ای  فریاد

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
کرد دیوانه ای به چاه نگاه
عکس خود را بدید در ته چاه
سنگی افتاده بد به راه اندر
هشت آن سنگ را به چاه اندر
مردم شهر رنج ها بردند
تا که آن سنگ را برآوردند
تویی آن سنگ اوفتاده به چاه
عاقلان در تو می کنند نگاه
وقت بسیار کرد باید صرف
تا برونت کشید از آن چه  ژرف
پدرت فتنه بود و مادر شر
نیک مانی به مادر و به پدر
هر که زی  مردمان وجیه بود
زی تو پتیاره  و کریه بود
وان که نزد تو آبرو دارد
دست پیش کسان به رو دارد
وه چه خوش گفت اوستاد طریق
زاد سرو حدیقه تحقیق
کآدمی چون بداشت دست از صیت
هر چه خواهی  بکن که  فاصنع  شیت

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
نمره دو بود چو نمره یک
لیک لختی از آن فراخترک
نیست دیوار او سیه چو زغال
تیغه ای بین محبس است و مبال
هست بر سقف او یکی روزن
که شود حبسگاه از آن روشن
روی در نیز هست پنجره ای
دارد از هر طرف هوا خوره ای
در بر نمره یک این نمره
هست چون در بر سبو خمره
محبس قصر بهتر از شهر است
که ز نور و نظافتش بهر است
هرکه این کاخ ساخته است به شهر
بوده با نوع مردمش سر قهر
شمس را اندر او نظارت نیست
آفتاب اندرین عمارت نیست
آن که خدام و آن که مخدومند
همه از آفتاب محرومند
رؤسا را چو حال آن باشد
حال زندانیان چه سان باشد
مر مرا زآن فضای پست وزبون
عصرآن روز خواستند برون
شده خاص من اندربن اوقات
حجره ای در رواق تامینات
یکی از دوستان پاک ضمیر
پایمردی نمود پیش امیر
این فلاحم ز پایمردی اوست
کیست بهتر به روزگا ر از دوست
زی من این حجره  بیت عاتکه  بود
این هم از برکت برامکه بود
من خود این حجره دیده ام  دو سه راه
بوده ام اندرو نکرده گناه
یک سفر یار  رهنما بودیم
از اسیران  کودتا بودیم
سید هاشم بدند و ساعت ساز
چار مسکین به یک قفس دمساز
بود  تیمورتاش یک مره
دیدنش کردم اندر این حجره
بار دیگر به دور  درگاهی 
از سر دشمنی و بدخواهی
پانزده روز داشتم دربند
بعد از آنم در این اطاق افکند
بازم این بار بی خطا وگناه
هم در این حجره راند بخت سیاه
این اطاقی است رو به شارع عام
پر هیاهو ز صبحگه تا شام
چون ز محبس کنی نگاه به کوی
هست ایوان بانگ رویاروی
بودیم گر ودیعه ها بر  بانک 
حبس کی گشتمی برابر  بانک 
صاحب  بانک  می شدم چون شاه
نه همین بانک خشک در افواه
تکیه بر دانش و هنر کردم
پشت برگنج سیم و زرکردم
 بانک  من بانک دانش و ادب است
 بانک  او بانک فضه و ذهبست
وارث این  بانک  را تمام کند
بانک من تا ابد دوام کند
من و او چون رویم ازین مسکن
 بانک  ماند از او و بانک زمن
بانک من نور و بانک او نار است
نور من نام و نار او عار است
فاش گردد چو شد زمان حسیب
کز من و اوکه خورده است فریب 
زر و زور از تو دست بردار است
آنچه همراه تست کردار است
کرده آن به که نام زاید از او
شرف و احترام زاید از او
زان که بی شبهه اعتبار اینجاست
شرف و عز و افتخار اینجاست

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
اندرین  حجره ام  پس  از خور و خواب 
نیست چیزی انیس غیرکتاب
مه اردی بهشت و لاله به باغ
من در اینجا چو لاله دل پر داغ
دستم آزاد و بسته است دلم
تن درست و شکسته است دلم
سوزد از تاب تب هماره تنم
گونی از آتش است پیرهنم
دهدم دردسر مدام عذاب
بس که بیگاه می پرم از خواب
چشم انداز من زگوشه بام
ناف شهر ری است و شارع عام
های وهو یی که اندرین مأوی است
به خدا گر به محشرکبری است
پر الا لا وگیرودار و غلو
چون گه جنگ رسته  اردو
بانگ گردونه های آب فشان
می دهند از غریو رعدنشان
لیک رعدی که بیخ گوش بود
بام تا شام در خروش بود
دم بدم رعد و برق ولوله است
متصل در اطاق زلزله است
من که بودم انیس خاموشی
بود با خلوتم هم آغوشی
از نسیمی که می وزید بدر
می پریدم ز خواب وقت سحر
دور از شهر و در میان گروه
خلوتی داشتم به دامن کوه
از ره کینه بخت وارون کار
بسترم را فکند در بازار
گفته ام در قصیده ای کم و بیش
شرح این های وهوی رازین پیش 
نوک خیابان وسیع ترگشته
رفت و آمد سریع ترگشته
گشت گوشم کر از ترنک ترنک
مغزم آشفت  از این غریو و غرنک
روزی از روزهای فصل بهار
رعد و برقی عظیم بود به کار
هر زمان برق سخت جنبیدی
بر سر بام ها غرنبیدی
گرچه بد برق و تندری  نزدیک
گوش  بانگش نمی شنید ولیک
زان که گردونه های راهگذر
ره ببستی به غرش تندر
کرده در بیخ گوشم آماده
چرخ گردون هزار اراده 
می رود خواب و می پرد هوشم
می کفدمغز و می درد گوشم

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -