cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
رو مزن ای بیخبر سنگ جفا
بی سبب برفرق مردان خدا
اینقدر برخود مگردان عرصه تنگ
خود بدست خود مزن بر فرق سنگ
بی سبب بر هر که سنگی افکنی
فی الحقیقه برسر خود میزنی
سود سنگ انداز غیر از سنگ نیست
بر رخش جز خون ز سرخی رنگ نیست
سنگ را بگذار و سنگین دل مباش
خود بخونریزی خود مایل مباش
میزنی سنگ عداوت تا بکی
مینهی طرح شقاوت تا بکی
چند روزی هم محبت پیشه کن
از حساب رستخیز اندیشه کن
تا توانی صاحب تعظیم باش
پیش مردان خدا تسلیم باش

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
جانوری جانوری را بدام
خواست کند صید بصد اهتمام
حلقه دامش به قدم قید شد
صید بکف نامده خود صید شد
باز کن آخر تو بعبرت نظر
بین که چه شد عاقبت جانور
قید منه تا ننهی پا به قید
صید مکن تا نشوی خویش صید

وزن: مُفْتَعِلُنْ مُفْتَعِلُنْ فاعِلُنْ
بحر: سریع مطوی مکشوف
نشانه‌های عروضی: - U U - | - U U - | - U -
سخت بی مهر و جفا پیشه و پر فن شده ای
جان من خوب به کام دل دشمن شده ای
نیستم داغ که بیگانه شدی با من لیک
داغ ازینم که فرمودة دشمن شده ای
چون طلا دست فشار دم گرمم بودی
که دمید این نفس سرد که آهن شده ای
لب پر از خندة گل چهره پر از لالة رنگ
دگر از بهر تماشای که گلشن شده ای
آتش خانة من بودی و کافیت نبود
برق هر جا که یکی سوخته خرمن شده ای
جرم من چیست گرم آتش سوداست بلند
که برین شعله تو عمریست که دامن شده ای
نرود یاد توام یک نفس از پیش نظر
من نیم بی تو دمی گرچه تو بی من شده ای
این زمان تیره شود خاطرت از من چه عجب
که ز خاکسترم ای آینه روشن شده ای
یار چون با تو ندارد سر یاری فیاض
تو چه در دعوی مهرش رگ گردن شده ای

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
خراب باده ام وز چشم ساقی چشم آن دارم
که از دوری سبک روحم به یک رطل گران دارد

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
ای مایۀ طربم و آرام روز و شبم
من خنج تو طلبم تو رنج من طلبی

وزن: مُسْتَفْعِلُنْ فَعَلُنْ مُسْتَفْعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: بسیط مخبون
نشانه‌های عروضی: - - U - | U U - | - - U - | U U -
قوش کبک انداز من چون پر همت وا کند
چنگل او پنجه اندر پنجه عنقا کند
خود نه تنها دشت را حمرا کند از خون کبک
نسر طایرا راشکار از گنبد خضرا کند
گاو غبرا ناف دزدد شیر گردون جان دهد
چون سوی پایین بود یا عزم بربالا کند
گوییا دارد ید بیضا که بر باید بقهر
فی المثل کبگ ازبنه در بیضه بیضا کند
گر ملک زیر فلک برشکل تیهو بگذرد
شاهباز آسا ورا صد رخنه براعضا کند
فر پرش طایر اقبال را بهجت دهد
بانگ زنگش چنگ شور انگیز را رسوا کند

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
خان فلک فر محمد آنکه ز رفعت
مهچه خرگاه او گذشته ز فرقد
ماه مبارک ز دخت دوستعلیخان
اختر فرخ رخیش گشت مولد
نور محمد نهاد نامش والحق
نیست جز از نور صرف و عقل مجرد
گرچه نخورده است شیر باش که یابی
شیر خورد بازبان تیغ مهند 
گرچه نخوانده است درس باشد که بینی
خواند ازخامه اش عطارد ابجد
وقتی آید کز اژدهای تبر زین
زهر کند بر ملوک طعم طبر زد
وقتی آید که زاقتدار نماید
قصر جلالت به از بهشت مخلد
آخر این شبل آن هزیر که از او
پیل تنانراست روز عمر مشود
گفت بتاریخ او درایت جیحون
یافت جهان رونقی زنور محمد

وزن: مُفْتَعِلُنْ فاعِلاتُ مُفْتَعِلُنْ فَعْ
بحر: منسرح مثمن مطوی منحور
نشانه‌های عروضی: - U U - | - U - U | - U U - | -
خدای را به همه حال زیر پرده صنع
خزینه های علوم است و گنجهای حکم
علی ذا مضی الناس اجتماع و فرقه
و میت و مولود و قال و وامق
در شش جهت آنچه گرد ما گستردند
در پنج حواس و چار طبع آوردند
بس گرسنه اند و عالمی را خوردند
این هفت که در دروازه می گردند
سخن به که ماند ز ما یادگار
که ما بر گذاریم و او پایدار
لولا جریر و الفرزدق لم یدم
ذکر جمیل من بنی مروان
و تری ثنا الرودکی مخلدا
من کل ما جمعت بنو سامان
وغناء بهربد بقیه کل ما
ملکته فی الدنیا بنو ساسان
وملوک غسان تفانوا غیر ما
قد قاله حسان فی غسان
آن خسروان که نام نکو کسب کرده اند
رفتند و یادگار از ایشان جز آن نماند
نوشین روان اگر چه فراوانش گنج بود
جز نام نیک از پس نوشین روان نماند
فلقد سبقت بکل لفظ رایع
کالدر فصل عقده المنسوق
در هوس مدح شاه جان منست این سخن
کرده به دست زبان بر سر عالم نثار
اکنون عنان عبارت به مقصود کشیم و از ایزد تعالی امداد تسدید و اسباب توفیق خواهیم و هو القادر علیه

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
اگر شمایل حلمش به باد برگذرد
دهد شکوه تجلیش باد را لنگر
وگر فضایل طبعش به کوه برشمرند
سبک ز خاصیتش کوه را برآید پر
خذ ما صفا لک فالحیات غرور
والدهر یعدل تاره و یجور
لا تغتبن علی الزمان فانه
فلک علی قطب اللجاج یدور
ابدا یولد ترحه من فرحه
و یصب غما منتهاه سرور
از جمله رفتگان این راه دراز
باز آمده ای کو که به ما گوید راز
پس بر سر این دو راهه آز و نیاز
تا هیچ نمانی که نمی آیی باز
ایمن مشو ای حکم تو از حکم سدوم
از تیر سحرگاه و دعای مظلوم
و زبان زمان این معنی با او تکرار کرده
علیک بالعدل ان ولیت مملکه
واحذر من الجور فیها غایه الحذر
فالملک یبقی مع الکفر البهیم و لا
یبقی مع الجور فی بدو ولاحضر
من یزرع الشوک لم یحصد به العنبا
هر چه کاری برش همان دروی
وانچه گویی جواب آن شنوی
مثل ولرب شهوه ساعه اورثت حزنا طویلا
از رعیت شهی که مایه ربود
بن دیوار کند و بام اندود
بشامل عدله فی الارض ترعی
مع الاسد السوایم فی المسام
ولا تعدوا الذیاب علی نعاج
ولا تهوی البزاه الی حمام
مالذه المرء فی الحیاه و ان
عاش طویلا فالموت لاحقها
من لم یمت غبطه یمت هرما
للموت کاس و المرء دایقها
دست در روزگار می نشود
پای عمر استوار می نشود
شاهدی خوب صورت است امل
در دل و دیده خوار می نشود
شاد می زی که در عروس مرگ
رنگ چندین نگار می نشود
بالبعد یعرف قیمه التقریب
هر که در راه عشق صادق نیست
جز مرایی و جز منافق نیست
فسار به من لایسیر مشمرا
و غنی به من لا یغنی مغردا
فرمان ترا که باد نافذ
بر جان رهی کشد به پیشت
عدل کن زانکه در ولایت دل
در پیغمبری زند عادل
الموت آت و النفوس نفایس
والمستغر بما لدیه الاحمق
ای آن که تو در زیر چهار و هفتی
وز هفت و چهار دایم اندر تفتی
می خور دایم که در ره آگفتی
این مایه ندانی که چو رفتی رفتی
آن روز مباد هرگز ای جان و جهان
کز وصل تو محروم شود این دل و جان
بدر و شمس ولدا کوکبا
اقسمت بالله لقد انجبا
ثلاثه تشرق انوارها
لابدلت من مشرق مغربا
فما علی التبر عار
فی النار حین یقلب
ای رای تو بر سپهر تدبیر
صورتگر آفتاب تقدیر
راز کره پیاز مانند
پیش دل تو برهنه چون سیر

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
می آموزم تا به تن اندر جان است
نتوان دانست بو که بتوان دانست
وکل شدیده نزلت بحی
سیاتی بعد شدتها رخاء
زین بیش غم زمانه نتوان خوردن
چه توان کردن چو هیچ نتوان کردن
آن را که غمی بود که بتواند گفت
غم از دل خود به گفت بتواند رفت
وقایله لم عرتک الهموم
و امرک ممتثل فی الامم
فقلت دعینی علی غصتی
فان الهموم بقدر الهمم
آن کس که دل خوش به جهان آورده ست
از خانه سیمرغ نشان آورده ست
خود سندباد پتک بر آهن سرد زده است و بر روی آب نقش کرده و راست گفته اند
فقر الجهول بلا قلب الی ادب
فقر الحمار بلا راس الی رسن
هست بردن علم و دانش نزد نادان همچنانک
پیش کر بربط سرای و پیش کور آیینه دار
ولربما فات المراد و ما به
فوت ولکن ذاک بخت الطالب

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
برآمد نیلگون ابری ز روی نیلگون دریا
چو رای عاشقان گردان چو طبع بیدلان شیدا
هایل هیونی تیز دو اندک خور بسیار رو
از آهوان برده گرو در پویه و در تاختن
هامون گذاری کوه وش دل بر تحمل کرده خوش
تا روز هر شب بارکش هر روز تا شب خارکن
چون باد و چون آب روان در دشت و در وادی دوان
چون آتش و خاک گران در کوهسار و در عطن
سیاره در آهنگ او حیران زبس نیرنگ او
در تاختن فرسنگ او از حد طایف تا ختن
مثل البحر لا جار له و السلطان لا صدیق له
بسیار بگفتم ای دل بد پیوند
با عشق مکوش و دل به هر عشوه مبند
اصبر علی القدر المحتوم و ارض به
و ان اتاک بمالا تشتهی القدر
فما صفا لامری عیش به طرب
الا سیتبع یوما صفوه الکدر
همواره برین نهاد یزدان عالم
نیکی زپس بدی و شادی پس غم
توق الخلاف ان سمحت بموعد
لتسلم من هجرالوری و تعافا
فلو اثمر الصفصات من بعد نوره
و ایراقه ما لقبوه خلافا
بچه بط اگر چه دینه بود
آب دریاش تا به سینه بود
هر روز فلک حادثه نو زاید
کاندیشه به جهد مثل آن ننماید
روشنتر از آفتاب رایی باید
تا مشکل روزگار را بگشاید
مثل ایاکم و الملوک فانهم یستعظمون رد الجواب ویستحقرون ضرب الرقاب
خاصه پادشاهی که
لو قال للسیل وهو منحدر
فی صبب قف و لا تسل وقفا
او قال للیل و هو منسدل
شمر ذیول الظلام لانکشفا
او امر اللیل و النهار بان
یصطلحا طایعین ما اختلفا
فلولا رجاء الوصل ماعشت ساعه
ولولا مکان الطیف لم اتهجع
گر تنگ شکر خرید می نتوانم
باری مگس از تنگ شکر می رانم
امط عن الدرر الزهر الیواقیتا
واجعل لحج تلاقینا مواقیتا
فثغرک اللولو المبیض کالحجر
المسود لاثمه یطوی السباریتا
بگشای چو گل به وعده راست دهن
ورنی ز تو چون لاله درم پیراهن
دعوی دلست با توام بانگ مزن
آنک در حکم عشق و اینک تو و من
آنجا که نباشی تو از اینهام چه سود
وآنجا که تو آمدی بدینهام چکار
اذا رایت نیوب اللیث بارزه
فلا تظنن ان اللیث مبتسم
هم بگذرد این عنا و رنج و هوسم
روزی به مکافات تو آخر برسم
ذوالجهل یفعل ما ذوالعقل یفعله
فی النایبات ولکن بعد ما افتضحا
قدم بر جان همی باید نهادن
در این راه و دلم این دل ندارد
اذا غامرت فی شرف مروم
فلا تقنع بما دون النجوم
فطعم الموت فی امر حقیر
کطعم الموت فی امر عظیم
ناچار چو جان به عشق باید پرورد
باری غم عشق چون تویی باید خورد
الیوم اضحی الدین منفصم العری
والملک منهدم القواعد والذری
والحب ما منع الکلام الالسنا
رنگ گلت از دلم سرشتند
چونانکه ز عشق تو گل من
صحایف عندی للعتاب طویتها
ستنشر یوما و العتاب طویل
شب رفت و حدیث ما به پایان نرسید
شب را چه گنه حدیث ما بود دراز
در زین عنایت تو فتراکی هست
تا در زند این بنده به فتراک تو دست
من لم یودبه والداه
ادبه اللیل و النهار
شاه با خود گفت عجب کاری و طرفه احوالی است
ظننت به ورد المکارم و العلی
ولکنه شوک یقطع احشایی
کرا سرکه دارو بود بر جگر
شود زانگبین درد او بیشتر
دستی که ترا نخواهد آن دست بب
انگور شگال خورد و پینه تاک

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
هرچه در آینه جوان بیند
پیر در خشت پخته آن بیند
تا بعد از آن زمانه جافی برای او
اندر قدح چه افکند از تلخ و شور خویش

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
سوف تری اذا انجلی الغبار
افرس تحتک ام حمار

وزن: مُفْتَعِلُنْ مَفاعِلُنْ مُفْتَعِلُنْ مَفاعِلُنْ
بحر: رجز مثمن مطوی مخبون
نشانه‌های عروضی: - U U - | U - U - | - U U - | U - U -
در افشان لاله در وی چون چراغی
ولیک از دود او بر جانش داغی
شقایق یحملن الندی فکانها
دموع التصابی فی خدود الخراید
و عیونه کعیون اصحاب الهوی
بصفاء دمع من وفاء قلوب
دلی را با دلی چون بر هم افتد
همی آوازه ای در عالم افتد
خوشا وقتا که باشد آن دو دل را
ولکن این چنین دل خود کم افتد
در جام وصل باده اسباب خرمی
اوقات عیش و لذت ایام بی غمی
هم از نسیم دولت و اقبال خوشدلی
هم با وصال دلبر خوشروی همدمی
انواع نزهت و طرب و عیش بر فزون
اسباب فترت و غم ایام در کمی
تا رفت چنانکه فتنه را خواب از چشم
این بحر هزار چشمه را آب از چشم
وانظر لنفسک و السلامه نهزه
و زمانها ضافی الجناح یطیر
کارها را به وقت باید جست
کار بی وقت سست باشد سست
ماننده مادران مرده فرزند
در دیده عالم ابر کافور افکند
والقی حبلی علی غاربی
و اسلک مسلک من قد مرج
فان لامنی القوم قلت اعذروا
فلیس علی اعرج من حرج
مشتاب به کشتنم که در دست توام
مزن که پشیمان شوی ازین تعجیل و لکن وقتی که مربح و نافع نباشد
ستذکرنی اذا جربت غیری
و تندم حین لاتغنی الندامه
شتابندگی کار آهرمن است
پشیمانی جان و رنج تن است
پرستنده آز و جویای کین
به گیتی ز کس نشوند آفرین
عجبت لبصری بعده و هو میت
و کنت امءا ابکی دما و هو غایب
علی انها الایام قد صرن کلها
عجایب حتی لیس فیها عجایب
دردا و دریغا که از آن خاست و نشست
خاک است مرا بر سر و باد است به دست
رب ذیب اخذوه و تمادوا فی عقابه
ثم قالو زوجوه و ذروه فی عذابه

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
از چون تو شکر لبی بها نتوان خواست
حدیثی بکن تا شکر بر چنم
به من برگذر تا شوم عنبرین
زن گفت با چندین شکر که تو داری لب من چه خواهی کرد بقال گفت
مرا لبان تو باید شکر چه سود کند
مرا وصال تو باید خبر چه سود کند
مثل الدر هم مزیل الهم والدینار مفتاح الاوطار
اذا صح منک الود فالمال هین
و کل الذی فوق التراب تراب
چو وصل و مهر نباشد چه قدر دارد عمر
چو دوستی تو آمد چه قدر دارد مال

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
رخساره چو ابر نوبهاری پر نم
آمیخته آفتاب و باران بر هم
پس گفت عدل شاه امروزه عالم را بحری محیط است که عالمیان از مشرب عذب نوال او اغتراف می کنند
هست اغتراف خلق ز بهر سخای او
یا اعدل الناس الا فی معاملتی
فیک الخصام و انت الخصم و الحکم

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
به فرزند باقی ست کام پدر
به فرزند زنده ست نام پدر

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
در گریه و باد سرد من کوش
کاین آب و هوات می بسازد
عرس تعرس عندها الاقبال
و تنال فی جنباتها الامال
بدر یزف الیه وسط سمایه
شمس علیها بهجه و جمال
سعدان ضمهما نعیم دایم
قد مد فیه علی الانام ظلال
و اذا تقارنت السعود فعندها
یرجی الصلاح و تحسن الاحوال
اکرم به اصفر راقت صفرته
جواب آفاق ترامت سفرته
ماثوره سمعته و شهرته
قد اودعت سر الغنی اسرته
و قارنت نجح المساعی خطرته
و حببت الی الانام غرته
دل گفت که هان چگونه ای ای کافر
هین یافتی ای حرام روزی در بر
قد قلصت شفتاه من حفیظته
فخیل من شده التعبیس مبتسما
باز باد اندر فتاد این سراسقنقوز را
پاره بتوان کرد گویی بر سر او گوز را
دل با غم تو گر بچخد زیر آید
زیرا چو تو دلبر به کفش دیر آید
هر آن کو کند کار ناکردنی
غمی بایدش خورد ناخوردنی

وزن: مَفْعُولْ مَفاعِلُنْ فَعولُنْ
بحر: هزج مسدس اخرب مقبوض محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - U - | U - -
اقب ساط شرس شمردل
موجد الفقره رخو المفصل
له اذا ادبر لحظ المقبل
کانما ینظر من سجنجل
یقعی جلوس البدوی المصطلی
یعدوا اذا احزن عدو المسهل
باربع مجدوله لم تجدل
فتل الایادی ربذات الارجل
آثارها امثالها فی الجندل
یکاد فی الوثب من التفتل
یجمع بین متنه و الکلکل
ذی ذنب اجرد غیر اعزل
لحا الله ذی الدنیا مناخا لراکب
فکل بعید الهم فیها معذب
چو پایان نبینی ز سر فتنه را
به پایان ز پای اندر آرد سرت

وزن: مُفْتَعِلُنْ مُفْتَعِلُنْ مُفْتَعِلُنْ فَعْ
نشانه‌های عروضی: - U U - | - U U - | - U U - | -
اندر کف او کلیچه گفتی بذر است
ماننده ماهی ست درفشان از میغ
الله یعلم انی لست اذکره
و کیف اذکره اذا لست انساه
نیارم از تو یاد ایرا که گشته ست
مرا بر دل فراموشی فراموش
و درین معنی حکیمی نیکو گفته است
کل البقل من حیث توتی به
هنییا و لا تسال المبقله

وزن: مُفْتَعِلُنْ فاعِلاتُ مُفْتَعِلُنْ فَعْ
بحر: منسرح مثمن مطوی منحور
نشانه‌های عروضی: - U U - | - U - U | - U U - | -
کار من بیچاره بدانجای رسید
کز یا رب من ترا بباید ترسید
اجارتنا ان القداح کواذب
و اکثر اسباب النجاح مع الیاس

وزن: مُفْتَعِلُنْ فاعِلاتُ مُفْتَعِلُنْ فَعْ
بحر: منسرح مثمن مطوی منحور
نشانه‌های عروضی: - U U - | - U - U | - U U - | -
وعده تو زان به درنگ اندر است
کاین دل مسکینت به جنگ اندراست
تو رسن کار گرفتی فراخ
کار من امروز به تنگ اندر است
ان کان سر کم ما قال حاسدنا
فما لجرح اذا ارضاکم الم
کم تطلبون لنا عیبا فنعجزکم
و یکره الله ما تاتون و الکرم

وزن: مُفْتَعِلُنْ مُفْتَعِلُنْ فاعِلُنْ
بحر: سریع مطوی مکشوف
نشانه‌های عروضی: - U U - | - U U - | - U -
رفتم که مباد تو بی تو خوش یک نفسم
وز گردش روزگار این داغ بسم
گر مرگ نخیزد و نباید ز پسم
آخر روزی به خدمتت باز رسم
کذاک اللیالی و احداثها
یجددن للمرء حالا فحالا
روحه روحی و روحی روحه
من رای روحین عاشا فی بدن
اوهام مصافیان چو گردد صافی
بینند به دل هر آنچه بینند به چشم
در جهان چیست کز جهان بترست
جز غم من که هر زمان بترست
دست بازی اخترانم کشت
پای بازی آسمان بترست
زان ستمها که دهر با من کرد
فرقت یار مهربان بترست
و کانت بالعراق لنا لیال
سرقنا هن من ریب الزمان
جعلنا هن تاریخ اللیالی
و عنوان التذکر و الامانی
گرد آمده بودیم چو پروین یکچند
ایمن شده از فراق وز بیم گزند
مانا که نبودیم به وصلش خرسند
کایزد چو بنات نعشمان بپراکند
من از تو گر سخن خوردم عجب نیست
نخست آدم سخن خورده ست از ابلیس
از آن کرده بی شک پشیمان شوی
که در وی به گفتار نادان شوی
چنان دان که نادان ترین کس تویی
اگر پند دانندگان نشنوی
لوکان هذا العلم یدرک بالمنی
ما کان یبقی فی البریه جاهل
دع حبهن فان الحب اشراک
وانهن لقلب الصب اشراک
اذا تاملت ما فیهن من خلق
فلیس یجمعها حدس و ادراک
بر زنان دل منه از آنکه زنان
مرد را کوزه فقع سازند
تا بود پر زنند بوسه بر او
چون تهی شد ز دست بندازند
و اگر اجازت باشم از مکر زنان داستانی بگویم شاه فرمود بگوی

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
گرچه ماهند ورچه پروین اند
از در ذم و اهل نفرین اند
سبب جنگ و ننگ و آزارند
علت رنج و خرج کابین اند
هر که با یوسف صدیق چنان داند ساخت
هیچ دانی چه کند صحبت او با دگران

وزن: مَفْعُولْ مَفاعِلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مسدس اخرب مقبوض
نشانه‌های عروضی: - - U | U - U - | U - - -
برخیز و بیا که حجره آراسته ایم
امروز بران نشست برخاسته ایم
اذا بلغ الرای المشوره فاستعن
بحزم نصیح او نصیحه حازم
لعمرک ما المعروف فی غیر اهله
و فی اهله الا کبعض الودایع
فمستودع قد ضاع ما کان عنده
و مستودع ما عنده غیر ضایع
ابشر بیوم قایم و اسعد بعز دایم
نعمت بما تهوی و نلت الذی ترضی
و القیت ما ترجوا و وقیت ما تخشی
و یعلم علام الخفیات اننی
اعدک دخرا للممات و للمحیا
مبارک آمد روز و مساعد آمد یار
سلاح کینه بیفکند چرخ کینه گذار
یجلوا بضوء العزم داجیه المنی
و له مع العزم المضی ء مضاء
اف من الدنیا و ایامها
فانها للحزن مخلوقه
همومها لاتنقضی ساعه
عن ملک فیها و عن سوقه
یا عجبا منها و من شانها
عدوه للناس معشوقه
فان حملک حلم لاتکلفه
لیس التکحل فی العینین کالکحل
گر بسنجد سپهر حلم ترا
بشکند خرد پله و شاهین
رقاب الانام و قد اصبحت
مثقله بالایادی الکبار

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
بردار پیاله و سبوی ای دلجوی
فارغ بنشین تو بر لب سبزه و جوی
بس شخص عزیز را که دهر ای مه روی
صدبار پیاله کرد و صد بار سبوی
انتظارم مده که آتش و آب
نکند آنچه انتظار کند
ای عشق چه چیزی و کجا خیزی تو
کز آب روان گرد برانگیزی تو
یا عاذل العاشقین دع فیه
اضلها الله کیف ترشدها
لیس یحیک الملام فی همم
اقربها منک عنک ابعدها
العلم فیه جلاله و مهابه
و العلم انفع من کنوز الجوهر
تفنی الکنوز علی الزمان و عصره
و العلم یبقی باقیات الادهر
رضینا قسمه الجبار فنیا
لنا علم و للاعداء مال
فان المال یفنی عنقریب
و ان العلم باق لایزال

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
بیا ای راحت جانم که تا جان بر تو افشانم
زمانی با تو بنشینم ز دل این جوش بنشانم
لشکری چون پیام و سلام معشوق بشنید آن را از مواهب ایام و نفایس ذخایر روزگار شمرد و گفت
من که باشم که تمنای وصال تو کنم
یاکیم تا که حدیث لب و خال تو کنم
کس به درگاه خیال تو نمی یابد راه
من چه بیهوده تمنای وصال تو کنم
ان اللیالی لم تحسن الی احد
الا اساءت الیه بعد احسان
باده خواه و بوسه ده سستی مکن
روزگار از کیسه ما می رود
ان القدی یوذی العیون قلیله
و لربما جرح البعوض الفیلا
از خوی بدش چنان همی ترسم
کز وی دل من بر هجر خرسندت
یا خادم الجسم کم تسعی بخدمته
اتطلب الربح فیما فیه خسران
سوف تری اذا انجلی الغبار
افرس تحتک ام جمار
احلما نری ام زمانا جدیدا
ام الخلق فی شخص حی اعیدا

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
جمالش بر سر خوبی کلاهست
بنامیزد نه رویست آن که ماهست
پدر او را عظیم دوست داشتنی و از سایه به آفتاب نگذاشتی و گفتی
تنها ز همه جهان من و تنها تو
یا من به میان رسول بایم یا تو
خورشید نخواهم که برآید تا تو
تنها روی و سایه نیاید با تو
یتلون الخریت من خوف الردی
فیها کما یتلون الحرباء
بودی به گه رفتن دریا و قفار
در آب چو ماهی و به خاک اندر مار
دیگری دلیر و بیباک چنانکه دندان از دهان شیر شرزه و مهره از قفای مار گرزه بیرون کردی و گفتی
سلکت و لو ما بین انیاب ارقم
و خضت و لو ما بین فکی غضنفر
سلی عن سیرتی فرسی و رمحی
و سیفی و الهملعه الدفاقا
کفی چو کف موسی دستی چو دم عیسی
در علم دمی شافی در کار کفی کافی
از عهده عهد اگر برون آید مرد
از هر چه گمان بری فزون آید مرد
ای درون پرور برون آرای
وی خرد بخش بیخرد بخشای
کفر و دین هر دو در رهت پویان
وحده لاشریک له گویان
جمله ندما و وزرا بر وی آفرین کردند و گفتند
احسنت و زهی چشم بدان دور از تو
لیس من الله بمستنکر
ان یجمع العالم فی واحد
باران دو صد ساله فرو ننشاند
این گرد بلا را که تو انگیخته ای
اذا لم یکن الا الاسنه مرکب
فلا رای للمضطر الا رکوبها
مازار دل جانوران از پی کین
کاین جان عزیزست بر جانوران
قدم بر جان همی باید نهادن
درین راه و دلم این دل ندارد
فرمان ترا که باد نافذ
جایز شده بر قضا تقدم
گردیده بدست رهنمون دل من
در گردن دیده باد خون دل من
ایزد ز زبان چو دید نقصان بدن
کردش چو پدید شد به زندان دهن
نقصان بدن اگر نخواهی مشکن
زندان خداوند به بیهوده سخن
در دست دل از دست دلم گشته اسیر
چونین که منم اسیر دل باد دلم
زن گفت چگونه ماند حال من به حال آن روباه و کفشگر و اهل شارستان شاه پرسید چگونه است بازگوی

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
عادت چو قدیم شد طبیعت گردد
به هر حال هر بنده را شکر به
که بسیار بد باشد از بد بتر
چون کارد به جان رسید بگشادم راز
باری نشوم به خون خویشم انباز
گر عفو کنی بکن که وقت اکنونست
جزای نکویی بود هم نکو
چنان چون جزای بدی هم بدی
ان الحوادث للخلایق مرتع
شهد الصباح بذاک و الدیجور
لا النار تسلم من حوادثها و لا
اشد کثیف اللبدتین هصور
و به سمع پادشاه رسیده باشد حکایت وزیر شاه کشمیر و پسر او شاه پرسید که چگونه است بگوی

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
الناس مالم یروک اشباه
و الدهر لفظ و انت معناه
و الجود عین و انت ناظرها
و الناس باع و فیک یمناه
پادشاه از جریان زبان و عذوبت بیان او حیران بماند و گفت
و لقیت کل الفاضلین کانما
رد الا له نفوسهم و الا عصرا
نسقوا لنا نسق الحساب مقدما
و انی فذلک اذ اتیت موخرا
قضی الله امرا و جف القلم
و فیما قضی ربنا ما ظلم
به چیزی که آید کسی را زمان
به نزد دلش تیر گردد کمان

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
از دوست به هر زخمی افگار نباید شد
ور یاد به هر جوری بیزار نباید شد
لا تبخلن بما ملکت و لا تکن
ما ساعد الامکان غیر جواد
فالجود یجبر کل نقص فاحش
و البخل یسترکل فضل باد
لقد فارق الناس الاجبه قبلنا
و اعیا دواء الموت کل طبیب
رفتند یکان یکان فراز آمدگان
کس می ندهد نشان باز آمدگان
این جهان کشتزار آخرت است
هر چه کاری برش همان دروی

وزن: مَفْعُولْ مَفاعیلُنْ مَفْعُولْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - - | - - U | U - - -
اطلعت شمس العدل فیها بعدما
اطفی سراج العدل ظلم ولاتها
امرت آیات الهدی فیها وقد
کاد الدجی یمحوا سنا آیاتها
هی سنه محموده احییتها
فی کل اهل الارض بعد مماتها
و لقد طبعت علی العلی فتکلفوا
فیه و ما المطبوع کالمتکلف
و بقیت فی عز یدوم جلاله
ابدا علی قمم الکواکب مشرف
گر عنایت کند نگهدارد
تن پشه ز خطفه خطاف
ور حمایت کند بگرداند
تف خورشید از تن خشاف
اکنون که در دیار تو ای پادشاه دهر
الظلم قد تواری و العدل قد کشف
عقرب سنان بیفکند و خارپشت تیر
ماهی زره نپوشد و بر گستوان کشف
تفنی الکواکب فی السماء و انها
لکواکب تبقی الی الدهر
اگر روز من بر ندارد شتاب
ور اختر سر اندر نیارد به خواب
به گیتی نمایم یکی مهر چهر
کز اندازه او کم آید سپهر
خسروا بنده را چو ده سالست
کی همی آرزوی آن باشد
کز ندیمان مجلس ار نشود
از مقیمان آستان باشد
بخرش پیش از آنکه بشناسی
وانگهت رایگان گران باشد
چه شود گر ترا درین یک بیع
دست بوسیدنی زیان باشد

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
چو دوستان تو را بر تو دل بیازارم
چه حسن عهد بود پیش نیکمردانم
بلی حقیقت دعوی دوستی آنست
که دشمنان تو را بر تو دوست گردانم

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
دلا چرا تو چنین بیقرار و مضطربی
چراست نام تو قلب از چه رو منقلبی
بدست کیست عنانت که میکشد هر سو
که هر نفس به دگر سوی و کوی منحرفی
گهی چو چرجی و گاهی چو بحر و گه ساحل
گهی چو جنت و گاهی چو نار ملتهبی
گهی چو دیری و گه کعبه و گه طایف
گهی چو رند خرابات و گاه محتسبی
بهر صفت که نماید جمال روی نگار
برش بسجده درآیی ز راه مقتربی
دلا بگو بدلارام از سر غیرت
چو نیست هیچکس  غیرت از که محتجبی
کسی ز سایه خود اجتتاب می نکند
منم چو سایه ات از من چرا تو مجتتبی
شعاع مهر بمهر آنچنان که منتسب است
تو همچنان بدلارام خویس منتسبی
نقاب مهر رخت مغربط است در همه حال
بنور روی خود از چشم خویش منقتبی

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
در جامة خوبی چه بلا حور سرشتی
چون بند قبا باز کنی طرفه بهشتی
هر کس که کند عیب کسی عیب سرشت است
جز زشت به آیینه که گفتست که زشتی
گفتی بهلم روزی بوسی لب لعلم
این وعده مرا جان بلب آورد و نهشتی
مهری که نداری به کسی چشم چه داری
در مزرعه آن دانه طمع دار که کشتی
فیاض دریغ از تو که خامی چه توان کرد
در آتش غم سوختی اما نبرشتی

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
چون دید که بر عزم سفر دارم رای
آمد به وداعم آن بت روح افزای
سوگند همی داد که از بهر خدای
ای عهد شکسته در سفر بیش مپای

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
ای ماه کمان شهریاری گویی
یا ابروی آن طرفه نگاری گویی
نعلی زده از زر عیاری گویی
درگوش سپهر گوشواری گویی

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -