cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
به باغی که چون صبح خندیده بودم
ز هر برگ گل دامنی چیده بودم
به زاهد نگفتم ز درد محبت
که نشنیده بود آنچه من دیده بودم
چرا خط پرگار وحدت نباشم
به گرد دل خویش گردیده بودم
جنون می چکد از در و بام امکان
دماغ خیالی خراشیده بودم
اگر سبزه رستم و گر گل دمیدم
به مژگان نازت که خوابیده بودم
هنوزم همان جام ظرف محبت
نم اشک چندی تراویده بودم
شرر جلوه ای کرد و شد داغ خجلت
به این رنگ من نیز نازیده بودم
قیامت غبار است صحرای الفت
من اینجا دمی چند نالیده بودم
ندزدیدم آخر تن از خاکساری
عبیری بر این جامه مالیده بودم
ادب نیست در راه او پا نهادن
اگر سر نمی بود لغزیده بودم
ندانم  کجا رفتم از خویش بیدل
به یاد خرامی خرامیده بودم

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ
بحر: متقارب مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U - -
شبی کز خیال توگل چیده بودم
هماغوش صد جلوه خوابیده بودم
چرا آب گوهر نباشد غبارم
به راه تو یک اشک غلتیده بودم
نهان از تو می باختم با تو عشقی
تو فهمیده بودی نفهمیده بودم
کس آیینه دارت نشد ورنه من هم
به حیرت امیدی تراشیده بودم
به رنگی ست چون سایه ام جوش غفلت
که می رفتم از خویش و خوابیده بودم
طریق وفا تلخکامی ندارد
شکر بود اگر خاک لیسیده بودم
بنازم به اقبال درد محبت
که تا چرخ یک ناله بالیده بودم
ز وهم ای جنون عقده ام وا نکردی
به خویش آنقدرها نپیچیده بودم
تماشا خیال است و دیدار حیرت
ز آیینه این حرف پرسیده بودم
چوگل چاک می رو بد از پیکر من
ندانم برای چه خندیده بودم
به مژگان گشودن نهان گشت بیدل
جمالی که پیش از نگه دیده بودم

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ
بحر: متقارب مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U - -
صد بیابان جنون آن طرف هوش خودم
اینقدر یاد که کرده ست فراموش خودم
ذوق آرایشم از وضع سلامت دور است
چون صدف  خسته دل از فکر در گوش خودم
حیرت از لذت دیدار توام غافل  کرد
چشمه آینه ام بیخبر از جوش خودم
انتظار هوس  گردن خوبان تا چند
کاش صبحی دمد از موی بناگوش خودم
پرفشان است نفس لیک زخود رستن کو
با همه شور جنون در قفس هوش خودم
شمع تصویر من از داغ هم افسرده تر است
اینقدر سوخته آتش خاموش خودم
نقد کیفیتم از میکده یکتایی ست
می کشم جرعه ز دست تو و مدهوش خودم
عضو عضوم چمن آرای پر طاووس است
به خیال تو هزار آینه آغوش خودم
بار دلها نی ام از فیض ضعیفی بیدل
همچو تمثال کشد آینه بر دوش خودم

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
ناله عجز نوای لب خاموش خودم
نشیه شوقم و درد می بیجوش خودم
بحر جولانگه بیباکی و من همچو حباب
در شکنج قفس از وضع ادب  کوش خودم
گریه توفانکده عالم آبی دگر است
بی رخت درخور هر اشک قدح نوش خودم
چشم پوشیده به خود همچو حبابم نظری ست
مژه  گر باز کنم خواب فراموش خودم
خجلت غیرت ازین بیش چه خواهد بودن
عالم افسانه و من پنبه کش  گوش خودم
ای بسا سعی عروجی  که دلیل پستی است
همچو صهبا به زمین ریخته ی جوش خودم
درخور حفظ ادب خلوت وصلست اینجا
من جنون حوصله از وسعت آغوش خودم
چه خیالست  کشم حسرت دیگر چو حباب
من  که از بار نفس آبله دوش خودم
بیدل از فکر غم و عیش  گذشتن دارد
امشبی دارم و فرصت شمر دوش خودم

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
تحیر آینه عالم مثال خودم
بهانه گردش رنگست و پایمال خودم
به داغ می رسد آهنگ زخم من چو هلال
هنوز جاده سر منزل کمال خودم
به هر چه می نگرم آرزو تقاضا نیست
چو احتیاج سراپا لب سوال خودم
ز چینی آفت بی آبی ام مشو ای حرص
که من طراوت لب خشکی سفال خودم
غبار دامن هر موج نیست قطره من
چو اشک در گره صافی زلال خودم
رسیده ضعف بجایی  که همچو شمع خموش
شکست رنگ نهان  کرد زیر بال خودم
بهار نازم و کس محرم تماشا نیست
به صد خیال یقین شد که من خیال خودم
وداع ساز نموده ست ضعف پیکر من
خم اشارتی از ابروی هلال خودم
به حیرت آینه ام بی نیاز هستی بود
تو جلوه  کردی و نگذاشتی به حال خودم
درین المکده بیدل چه مجلس آرایی ست
چو شمع سوخت عرقهای انفعال خودم

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
گاه خرد جوهرم  گاه جنون خودم
انجمن جلوه بوقلمون خودم
صبح بهار دلم لیک ز کم فرصتی
تا نفسی  گل  کند گرد برون خودم
شور چمن داده ام کوچه زنجیر را
تا به بهار جنون راهنمون خودم
صید بتان کرده ام از نگه حیرتی
زین عمل آیینه سان داغ فسون خودم
تنگی آغوش دل سوخت پر افشانی ام
الفت این آشیان  کرد زبون خودم
گر نبود زندگی رنج هوسها کراست
در خور آب بقا تشنه خون خودم
تالب جرات نفس مایل اظهار نیست
غنچه صفت مرهم زخم درون خودم
خلوت آیینه ام موج پری می زند
اینکه توام دیده ای نقش برون خودم
تا به ثریا رسید آبله پای من
اینقدر افسرده همت دون خودم
در خور ظرف خیال حوصله دارد حباب
بیدل دریاکش جام نگون خودم

وزن: مُفْتَعِلُنْ فاعِلُنْ مُفْتَعِلُنْ فاعِلُنْ
بحر: منسرح مطوی مکشوف
نشانه‌های عروضی: - U U - | - U - | - U U - | - U -
گرنه شرابم چرا ساقی خون خودم
زلف نی ام از چه رو دام جنون خودم
شعله یاقوت من در غم پرواز سوخت
رنگی اگر بشکنم بال شگون خودم
با نگه آشنا انجمن الفتم
از دل وحشت غبار دشت جنون خودم
سعی نمود بهار سیر خزان بود و بس
ذوق شکستن چو رنگ ریخت برون خودم
عشرتم ازباغ دهرطرف به رنگی نبست
همچو گل از بی کسی دست به خون خودم
هستی موهوم نیست غیر طلسم فریب
تا نفس آیینه است محو فسون خودم
کیست برد از کفم دامن افتادگی
سایه ام و عاشق بخت نگون خودم
قطره این بحر را ظاهر و باطن یکی است
هم ز برون دیدنی ست آنچه درون خودم
بیدل ازبن طبع سست وحشی اندیشه را
رام سخن  کرده ام صید فنون خودم

وزن: مُفْتَعِلُنْ فاعِلُنْ مُفْتَعِلُنْ فاعِلُنْ
بحر: منسرح مطوی مکشوف
نشانه‌های عروضی: - U U - | - U - | - U U - | - U -
از قاصد دلبر خبر دل طلبیدم
خاکم به دهن به  که بگویم چه شنیدم
عالم همه در چشم من از یأس سیه شد
جز کسوت پایم به بر دهر ندیدم
آماج جهان ستمم  کرد ندامت
چندانکه ز دل آه کشم تار کشیدم
دیوانه ام امروز به پیش که بنالم
ای کاش عدم بشنود آواز بعیدم
جانا ز خیال تو به خود ساخته بودم
نازت به نگاهی نپسندید شهیدم
می سوخت دل منتظر از حسرت دیدار
دامن زدی آخر به چراغان امیدم
داغت به عدم می برم و چاره ندارم
ای گل تو چه بودی  که منت باز ندیدم
هیهات به خاکم نسپردی و گذشتی
نومید برآمد کفن موی سپیدم
از آمد و رفت تو کبابم چه توان کرد
رفتی و چنین آمدی ای رنج شدیدم
می گریم و چون شمع عرق می کنم از شرم
ای وای  که یکباره ز مژگان نچکیدم
رسم پر بسمل ز وفا منفعلم  کرد
گردی شده بر باد نرفتم چه تپیدم
ای توسن ناز تو برون تاز تصور
رفتم ز خود اما به رکابت نرسیدم
انجام تک و تاز درین مرحله خاکست
ای اشک من بی سر و پا نیز دویدم
پیش که درم جیب  که  گردون ستمگر
عقلم به در دل زد و بشکست  کلیدم
بیدل اگر این بود سرانجام محبت
دل بهر چه بستم به هوا آه امیدم

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
درین  گلشن نه بویی دیدم و نی  رنگ فهمیدم
چو شبنم حیرتی گل کردم و آیینه خندیدم
گشود از نفی خویشم پرده اثبات بی رنگی
پری در جلوه آمد تا شکست شیشه نالیدم
ز موهومی به دل راهی نبردم آه محرومی
شدم عکس و برون خانه آیینه خوابیدم
تحیر پیشم آمد ای سرشک از یاد دیداری
تو راهی باش من بر جوهر آیینه پیچیدم
چو صبح از برگ ساز بی کسی هایم چه می پرسی
غباری داشتم بر روی زخم خویش پاشیدم
خوشا آیینه داری های عرض ناز معشوقان
بهارش گل نشان بود و من از خود رنگ پیچیدم
درین محفل که خجلت مایه است اسباب پیدایی
چو اشک از چهره هستی عرق واری تراویدم
غبارم داشت سطری چند تحریر پریشانی
به مهر گردباد امروز مکتوبش رسانیدم
ز چندین پیرهن بر قامت موزون عریانی
لباس عافیت چسبان ندیدم چشم پوشیدم
مرا از وهم عقبا سخت می ترسانی ای واعظ
به این تمهید اگر مردی برآر از ملک امیدم
ز فرق و امتیاز کعبه و دیرم چه می پرسی
اسیر عشق بودم هر چه پیش آمد پرستیدم
خموشی در فضای دل صفا می پرورد بیدل
غباری داشت گفت وگو نفس در خویش دزدیدم

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
سر تمنای پایبوسی به هر در و دشت می کشیدم
چو شمع  انجام مقصد سعی پای خود بود چون رسیدم
به گوشم از صدهزار منزل رسید بی پرده ناله دل
ولی من بی تمیز غافل که حرف لعل تو می شنیدم
در انجمن سیر نازکردم به خلوت آهنگ  سازکردم
به هرکجا چشم باز کردم ترا ندیدم اگر چه دیدم
یقین به نیرنگ کرد مستم نداد جام یقین به دستم
گلی در اندیشه رنگ بستم شهودگم شد خیال چیدم
چه داشت آیینه وجودم که کرد خجلت کش نمودم
دو روز از این پیش شخص بودم کنون ز تمثال ناامیدم
نه چاره ای دارم و نه درمان نشسته ام ناامید و حیران
چو قفل تصویر ماند پنهان به  کلک نقاش من کلیدم
به  گردش چشم ناز پرور محرفم زد بت فسونگر
که دارد این سحر تازه باور که تیغ مژگان  کند شهیدم
غرور امید سرفرازی نخورد از افسون یأس بازی
چو سرو در باغ بی نیازی ز بار دل نیزکم خمیدم
به راه تحقیق پا نهادم عنان طاقت ز دست دادم
چو اشک آخر به سر فتادم چنانکه پنداشتم دویدم
دربن بیابان به غیر الفت نبود بویی ز گرد وحشت
من از توهم چو چشم آهو سیاهیی داشتم رمیدم
خیالی از شوق رقص بسمل  کشید آیینه در مقابل
نه خنجری یافتم نه قاتل نفس به حسرت زدم تپیدم
قبول دردی فتاد در سر ز قرب و بعدم  گشود دفتر
نبود کم انتظار محشر قیامتی دیگر آفریدم
تخیل هستی ام هوس شد عدم به جمعیتم قفس شد
هوا تقاضایی نفس شد سحر نبودم ولی دمیدم
خطای  کوری از آن جمالم فکنده در چاه انفعالم
تو ای سرشک آه  کن به حالم که من ز چشم دگر چکیدم
به دامن عجز پا شکستن جهانی از امن داشت بیدل
دل از تک و تاز جمع  کردم چو موج درگوهر آرمیدم

وزن: مَفاعِلُنْ فَعْ مَفاعِلُنْ فَعْ مَفاعِلُنْ فَعْ مَفاعِلُنْ فَعْ
نشانه‌های عروضی: U - U - | - | U - U - | - | U - U - | - | U - U - | -
سحر کیفیت دیدار از ایینه پرسیدم
به حیرت رفت چندانی  که من هم محو  گر دیدم
به ذوق وحشتی از خود تهی  کردم جهانی را
جنون چندین نیستان  کاشت تا یک ناله دزدیدم
به عریانی خیالم ناز چندین پیرهن دارد
سواد فقر پرورده ست یکسر در شب عیدم
ز افسون نفس بر خود نبستم تهمت هستی
شعاعی رشته پیدا کرد بر خورشید پیچیدم
ندامت در خور گل  کردن آگاهی است اینجا
کف افسوس گردید آنقدر چشمی که مالیدم
نی این محفلم از ساز عیش من چه می پرسی
به صد حسرت لبی وا کردم اما ناله خندیدم
به شوخی  گردشی از چشم تصویرم نمی آید
که من در خانه نقاش پیش از رنگ گردیدم
ز آتش  گل نکرد افسانه یأس سپند من
تپیدن با دلم حرف وداعی داشت نالیدم
نه آهنگی  است نی سازم نه انجامی نه آغازم
به فهم خویش می نازم نمی دانم چه فهمیدم
اگر خود را تو می دانم و گر غیر تو می خوانم
به حکم عجز حیرانم چه تحقیق و چه تقلیدم
چراغ حسرت دیدار خاموشی نمی داند
تحیر ناله بود اما من بیهوش نشنیدم
ندانم سایه سرو روان کیستم بیدل
به رنگی رفته ام از خود که پنداری خرامیدم

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
به سودای هوس عمری درین بازارگردیدم
کنون  گرد سرم  گردان  که من بسیار گردیدم
ندیدم جز ندامت ساز استغنای این محفل
کف دست حنایی کردم و بیکار گردیدم
فلک آخر به جرم قابلیت بر زمینم زد
گهر گل کردم و بر طبع دریا بارگردیدم
به این  گرد علایق نیست ممکن چشم واکردن
جنون بر عالمی پا زد که من بیدار گردیدم
به هر بیحاصلی بودم جنون انگاره حرصی
ز سیر سودن دست  کسان هموار گردیدم
خرابات محبت بی تسلسل نیست ادوارش
چو ساغر هرکجا گشتم تهی سرشار گردیدم
وفا تا ناتمامی بگسلاند رشته ها سازش
به گرد هرکه گردیدم خط پرگار گردیدم
درین  گلشن جهانی داشت آهنگ تمنایت
من از یک چاک دل سرکوب صد منقار گردیدم
قناعت عالمی دارد چه آبادی چه ویرانی
غبارم سایه  کرد آن دم که بی دیوار گردیدم
به قطع هرزه گردی ها ندیدم چاره دیگر
ز مشق عزلت آخر تیغ لنگردار گردیدم
شعور عالم رنگم به آسانی نشد حاصل
صفاها باختم تا محرم زنگار گردیدم
خرام یار در موج گهر نقش نگین دارد
به دامن پا شکستم محو آن رفتار گردیدم
به هر جا موج می پیچد به خود گرداب می گردد
عنان از هر چه  گرداندم به گرد یار گردیدم
ز خود رفتن بهاری داشت در باغ هوس بیدل
بقدر رنگ گل من هم درین گلزارگردیدم

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
به صد وحشت رفیق آه بی تاثیر گردیدم
ز چندین رنگ جستم تا پر این تیر گردیدم
به دوش شعله چندین دود بست امید خاکستر
به صبحی تا رسم مزدور صد شبگیر گردیدم
براین خوان هوس از انفعال ناگوارایی
به هر جا نعمتی دیدم ز خوردن سیر گردیدم
حیا کو تا بشوید سرنوشت غم نصیبم را
که با این نقش رنج خامه تقدیر گردیدم
غبارم را خط نارسته پنهان داشت از یادش
به گرد خاطرش گردیدم اما دیر گردیدم
ندیدم باریاب آستان عفو طاعت را
در جرات زدم منت کش تقصیر گردیدم
چو رنگم نی بهاری بود در خاطر جوش گل
به امید شکستی گرد صد تعمیر گردیدم
خیال دی بر امروزی  که من دارم شبیخون زد
جوانی داشتم تا یادم آمد پیرگردیدم
به ایجاد نم اشکی قیامت کرد نومیدی
کشیدم ناله ها تاکلک این تصویرگردیدم
صدای پر فشان عالم آزادی ام بیدل
کز افسردن غبارکوچه زنجیرگردیدم

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
ز خودداری چو موج گوهر آخر سنگ گردیدم
فراهم آمدم چندانکه بر خود تنگ گردیدم
خموشی هم به ساز شرم مطلب برنمی آید
نوا بر سرمه بستم بسکه بی آهنگ گردیدم
به غفلت وانمودم جوهر اسرار امکان را
جهان آیینه پیدا کرد تا من رنگ گردیدم
به عرض قابلیت  گفتم اقبالی کنم حاصل
سزاوار فشار دیده های تنگ گردیدم
فراهم کردن اضداد ربط عافیت دارد
جهان بر صلح زد تا دستگاه جنگ گردیدم
ندانم از که خواهد یأس داد ناشناسایی
که من از خانه دور از خود به صد فرسنگ گردیدم
به هر بی دست وپایی سعی همت  کارها دارد
بنای هر که از خود رفت من چون رنگ گردیدم
به قید لفظ بودم عمرها بیگانه معنی
کم میناگرفتم با پری همسنگ گردیدم
به پیری هم وفایی ناله نپسندید سازم را
نی این بزم بودم تا خمیدم چنگ گردیدم
به هر واماندگی ممنون چندین طاقتم بیدل
که چون پرگار گرد خود به پای لنگ گردیدم

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
تا درتن باغ گل افشان نموگردیدم
رنگی آوردم و گرد سر او گردیدم
جز شکستم ننمودند درین دیر هوس
بارها آینه جام و سبو گردیدم
سبزه ام چون مژه ساغرکش سیرابی نیست
زبن چه حاصل که مقیم لب جوگردیدم
حیرتم می برد از خویش  که چون ساغر رنگ
به چه امید شکستم به چه رو گردیدم
فرصت سلسله زلف درازست اینجا
من به یک موی میان تو دو مو گردیدم
خامشی هم چقدر نسخه تحقیق  گشود
که من آیینه اسرار مگو گردیدم
خاک ناگشته ز شور من و ما نتوان رست
سرمه جوشیدم و سرکوب گلو گردیدم
چون سحر نیز جهان تهمت جولان منست
نفسی بود که در پرده اوگردیدم
خجلت سجده خاک در او کرد مرا
آنقدر آب که سامان وضوگردیدم
پیکرم غوطه به صد موج گهر زد بیدل
خوش غبار هوس آن سر کو گردیدم

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
شب که آیینه آن آینه رو گردیدم
جلوه ای کرد که من هم همه او گردیدم
ساغر بی خودی ام نشیه پروازی داشت
رنگها بسکه شکستم همه بوگردیدم
حاصل ریشه امید ازین مزرع وهم
بیش ازین نیست که پامال نموگردیدم
وضع این میکده واماندگی و بیکاری ست
محرم پای خم و دست سبو گردیدم
زخمها داشتم از جوهر آیینه راز
صنعتی کرد تحیر که رفو گردیدم
در بیابان طلب هر که دچارم  گردید
به تمنای تو گرد سر او گردیدم
داشتم شعله صفت در گره بیتابی
آنقدر مایه که خرج تک و پو گردیدم
گل شبنم زده بی روی تو داغم دارد
ازکجا مایل این آبله رو گردیدم
ناتوانی است پریخانه صد رنگ امید
مفت نقاش خیال تو که مو گردیدم
ترک جولان هوس موج  گهر کرد مرا
جمع در جیب خودم  کز همه سو گردیدم
در مقامی  که خموشی نفسی  گرم نداشت
بیدل از بیخبری قافله جو گردیدم

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
هزار آینه با خود دچار کردم و دیدم
به غیر رنگ نبودم  بهارکردم و دیدم
ز ناامیدی خمیازه های ساغر خالی
چه سر خوشی  که به صرف خمارکردم و دیدم
ز چشم هوش نهان بود گرد فرصت هستی
چو صبح یکدو نفس اختیارکردم و دیدم
به غیر نام تو نقدی نبود در گره دل
نفس به سبحه رساندم  شمار کردم و دیدم
سر غرور هوا و هوس به طشت خجالت
من از عرق دم تیغ آبدار کردم و دیدم
دلی که داشت دو عالم فضای عرض تجمل
ز چشم بسته یک آیینه وار کردم و دیدم
به رنگ شمع بهار حضور خلوت و محفل
شکستی از پر رنگ آشکار کردم و دیدم
کنون چه پرده  گشاید صفا به غیر کدورت
که هر چه بود غبار اعتبار کردم و دیدم
قماش کارگه ما و من ثبات ندارد
منش به قدر نفس تار تار کردم و دیدم
احد عیان شد از اعداد بیشماری کثرت
هزار را یک و یک را هزار کردم و دیدم
جهان تلافی شغل ترددی که ندارد
تو فرض کن که من هیچکارکردم و دیدم
دوگام بیش نشد حامل  گرانی هستی
شتر نبود نفس بود بار کردم و دیدم
گرفته بود زمین تا فلک غبار تعین
ازین دو عرصه چو بیدل  کنار کردم و دیدم

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U - -
خون خوردم و زین باغ به رنگی نرسیدم
بشکست دل اما به ترنگی نرسیدم
عمریست پر افشان جنونم چه توان کرد
چون ناله درین  کوه به سنگی نرسیدم
خود داری من سد ره عمر نگردید
از سکته چو معنی به درنگی نرسیدم
چندین فلک آغوش کشید آینه شوق
اما به عصای دل تنگی نرسیدم
راحت چقدر غفلت انجام طرب داشت
از سایه  گل هم به پلثگی نرسیدم
این بزم به جز نشیه اوهام چه دارد
جامی نگرفتم  که به بنگی نرسیدم
یک گا م درین مرحله ام قطع نگردید
کز یاد نگاهت به فرنگی نرسیدم
چندانکه ز خود می روم آن جلوه به پیش است
رنگی نشکستم  که به رنگی نرسیدم
بیدل ز گریبان دری و بی سر و پایی
ممنون جنونم  که به ننگی نرسیدم

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
بسکه چون طاوو س  پیچیده ست مستی در سرم
جام ها در گردش آید گر به خود جنبد پرم
گرد بادم  مستی ام موقوف کوه و دشت نیست
هر کجا گردید سر در گردش آمد ساغرم
تازه است از من بهار سنبلستان خیال
جوهر آیینه زانو بود موی سرم
موج بر هم خورده دارد عرض سامان حباب
می توان تعمیر دل  کرد از شکست پیکرم
وحشت آفاق در گرد سحر خوابیده است
می کند خلقی جنون تا من  گریبان می درم
با خیال جلوه خورشید افتاده ست  کار
همچو شبنم می کند بال از نگه چشم ترم
نیستم بی  سعی وحشت با همه افسردگی
بلبل تصویرم و تا رنگ دارم می پرم
حیرتم حیرت ز نیرنگ بد و نیکم مپرس
برده است آیینه  گشتن در جهان دیگرم
ناله عجزم من و بی طاقتیهای محال
اینقدر آتش دل بیمار زد در بسترم
صرفه ای آرام نتوان برد در تسخیر من
خس به چشم دام می افتد ز صید لاغرم
تا به  کی بینم به چشم بسته داغ سوختن
همچو اخگر کاش مژگان واکند خاکسترم
از خط لعل  که امشب سرمه خواهد یافتن
می پرد بیدل به بال موج چشم ساغرم

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
بس که در هجر تو فرسود از ضعیفی پیکرم
می توان از موی چینی سایه  کردن بر سرم
صد عدم از جلوه زار هستی آن سو می پرم
گر پری از شیشه بیرونست من بیرون ترم
مستی حیرت خروشم آنقدر بی پرده نیست
موج می دارد رگ خوابی به چشم ساغرم
جوهر آیینه در مژگان نگه می پرورد
حیرتی دارم  که توفان جنون را لنگرم
چون سپندم آرزوها به که در دل خون شود
ورنه تا پر می فشاند ناله من خاکسترم
هیچکس آیینه دار ناتوانیها مباد
انفعال شخص پیدایی ست جسم لاغرم
هستی من بر عدم می چربد از بی حاصلی
خاک را تر کرد خشکیهای آب گوهرم
کس ندارد زین چمن سامان یک شبنم تمیز
چون بهار از رنگ هر گل صد گریبان می درم
خاک من صد درد دل توفان غبار تنگی است
حسرت بیمار عشقم ناله دارد بسترم
واعظ هنگامه این عبرت آبادم چو صبح
زخم دل تا چرخ دارد نردبان منبرم
کاش بیدل پیش از آهنگ غرور خودسری
خجلت پرواز چون ابر از عرق ریزد پرم

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
سرمه شد آخر به خواب بی خودیها پیکرم
سایه دیوار مژگان که زدگل بر سرم
خواب نازی  کرد پیدا شعله از خاکسترم
بالش پرواز شد واماندگیهای پرم
رشته تسبیحم ازگمگشته های یاد کیست
تاسری از خود برآرم صدگریبان می درم
مزد ایمایی که از من رنگ حرفی واکشد
معنی نشنیده ای افتاده درگوش کرم
الفت خویشم بیابان گردی واماندگی ست
هر دو عالم طی شود گامی  که از خود بگذرم
انفعال جرم سامان بهشتی دیگر است
ازنم یک جبهه خجلت آب چندین کوثرم
با چنین عصیان ز دوزخ بایدم خجلت  کشید
ظلم مپسندید بر آتش ز دامان ترم
بی تکلف چون حباب از قلزم آفات دهر
چشم اگر پوشم لباس عافیت دارد پرم
دل به عزلت خاک شد از درد آزادی مپرس
کاش از ننگ فسردن آب  گردد گوهرم
تهمت اوهام چندین دام پیدا می کند
طایر رنگم  کجا پرواز و کو بال و پرم
نیستم آگه مقیم خلوت اندیشه  کیست
اینقدر دانم که فریادی ست بیرون درم
سیر گلشن چیست تا دامان دل  گیرد هوس
می کند یاد تو از گل صد چمن رنگین ترم
بر حلاوت بس که پیچیدم غم دردم نماند
ناله ها بیدل به غارت داد چون نیشکرم

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
شعله بی طاقتی افسرده در خاکسترم
صد شرر پرواز دارد بالش خواب از سرم
سیرگلشن چیست تا درمان دل گیرد هوس
می کند یاد تو از گل صد چمن رنگین ترم
تازه است از من بهار سنبلستان خیال
جوهر آیینه زانو بود موی سرم
موج بر هم خورده است آیینه پرداز حباب
می توان تعمیر دل کرد از شکست پیکرم
در غبار نیستی هم آتشم افسرده نیست
داغ چون اخگر نمکسودست از خاکسترم
می روم ازخویش در هر جنبش آهنگ شوق
طایر رنگم غبار شوخی بال و پرم
از نزاکت نشیه گیهای می عجزم مپرس
کز شکست خویشتن لبریز دل شد ساغرم
در محیط حادثات دهر مانند حباب چشم
پوشیدن لباس عافیت شد در برم
همچوشبنم جذبه خورشید حسنی دیده ام
چون نگه پرواز دارد اشک با چشم ترم
تخم اشک حیرتم بی ریشه نظاره نیست
در گره چون رشته پنهان است موج  گوهرم
از خط لعل که امشب سرمه خواهد یافتن
می پرد بیدل به بال موج چشم ساغرم

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
گر از سایه یک نقش پا برترم
به اقبال وهم آسمان منظرم
به خاکم مده منصب  گرد باد
مباد از تعین بگردد سرم
چو عنقا به رنگم خوش ست آینه
که خود را به چشم هوس ننگرم
صدا نیست در نبض بیمار من
مگرگرد بر خیزد از بسترم
تنک  مشرب  حسرتم  چون  هلال
ز خمیازه پر می شوم ساغرم
تعین عرق واری آبم نداد
جبین  کرد از بی نمیها ترم
چو صبح قیامت ز سازم مپرس
به ضبط نفس پرده محشرم
بلایی چو تکلیف پرواز نیست
قفس بشکند گر برنجد پرم
چو موجم خیال  گهر رهزن است
محیطم ازین پل اگر بگذرم
گه از علم دارم فغان  گه ز جهل
جنونهاست جیب نفس می درم
کمان وار ازین خانه های خیال
به هر جا رسم حلقه بی درم
چه  گویم ز نیرنگ تجدید عشق
که هر دم زدن بیدل دیگرم

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
محو دلم مپرس ز تحقیق عنصرم
آیینه خنده است دماغ تحیرم
آن ناله ام  که با همه پرواز نارسا
تا دل توان رسید ز نقب تاثرم
پستی درین محیط  گهر کرد قطره را
کسب فروتنی است عروج تفاخرم
دانش ز پیکرم عرق انفعال ریخت
گل کرد از گداز خجالت تحیرم
زین گلشنم چه برگ نشاط و چه ساز عیش
خون می شود چو گل دم آبی  که می خورم
جرات به ناتوانی من ناز می کند
رنگی شکسته ام چقدرها بهادرم
گرد هزار جاده به منزل شکسته است
چون موج  گوهر آبله پای تحیرم
شمع خموشم از سر زانوی من مپرس
آیینه زنگ بست به جیب تفکرم
درد دلم  گداز غمم  داغ حیرتم
فریاد از خیالم و آه از تصورم
نقدی دگر نمی شمرد کیسه حباب
بیدل من از تهی شدن خویشتن پرم

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
همچو آیینه تحیر سفرم
صاحب خانه ام و در به درم
از بهار و چمنم هیچ مپرس
به خیال تو که من بیخبرم
یاد چشم تو جنونها دارد
هرکجایم به جهان دگرم
شعله ام تا نشود خاکستر
آرمیدن نکشد زیر پرم
زبن جنونزار هوس آبله وار
چشم پوشیده ام و می گذرم
این چمن عبرت  گلچینی داشت
چید دامن ز تبسم سحرم
احتیاجم در اظهار نزد
خشکی لب نپسندید ترم
فقرم از ننگ هوسها دور است
بیضه نشکست کلاهی به سرم
شور بیکاری ام آفاق گرفت
بهله زد دست تهی بر کمرم
دل ز تشویش جسد می بالد
صدف آبله دارد گهرم
جنس آتشکده بیداغی نیست
مفت آهی که ندارد جگرم
ره نبردم به در از کوچه دل
تک و پوی نفس شیشه گرم
انفعال آینه پرداز من است
عرقی می کنم و می نگرم
من نه زان گمشدگانم بیدل
که رسد باد به  گرد اثرم

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مسدس مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U -
همچو شمع از خویش بر انداز وحشت برترم
بسکه دامن چیدم از خود زیر پا آمد سرم
ناامیدی های مطلب پر نزاکت نشیه بود
از شکست آبرو لبریز دل شد ساغرم
هر بن موی مرا با آه حسرت چشمکی است
سرمه ها دارد ز دود خویش چشم مجمرم
در غبار نیستی هم آتشم افسرده نیست
داغ چون اخگر نمک سود است از خاکسترم
می گشایم سر به مهر اشک طومار نگاه
نیست بیرون  گره یک رشته موج  گوهرم
همچو آن  کلکی  که فرساید به  تحریر نیاز
نگذرم از سجده ات چندانکه از خود بگذرم
صفحه آیینه محتاج حک و اصلاح نیست
بسکه بی نقش است شستن شسته ام از دفترم
عالم یکتایی از وضع تصنع برتر است
من تو گردم یا تو من اینها نیاید باورم
دعوی دل دارم و دل نیست در ضبط نفس
عمر ها شد ناخدای کشتی بی لنگرم
مرگ هم در زندگی آسان نمی آید به دست
تا ز هستی جان برم عمری است زحمت می برم
مستی طاووس من تا صدقدح مخمور ماند
ظلمت من برنمی دارد چراغان پرم
بی کسی بیدل چه دارد غیر تدبیر جنون
طرف دامانی نمی یابم گریبان می درم

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
هیهات تا که از نظرم رفت دلبرم
من خاک ره به سر چه کنم خاک بر سرم
پوشید چشم از دو جهان  گرد رفتنش
آیینه نقش پاست به هر سو که بنگرم
بیمار یأس بر که برد شکوه الم
داغم ز ناله ای که تهی کرد بسترم
زبن عاجزی  کسی چه به حالم نظر کند
سوزن به دیده می شکند جسم لاغرم
فریاد من ز شمع به گوش  که می رسد
هر چند بال ناله کشم رنگ بی پرم
گرمی در آتش تب و تابم نفس  گداخت
خاکستری مگر بکشد در ته پرم
جیب ملامتم زتظلم بهانه جوست
مژگان  به هر که باز کنم سینه می درم
در دامنی  که دست زنم از ادب شلم
بر وعده ای که گوش نهم از حیا کرم
اکنون  کجاست حوصله و کو امید عیش
می پیش ازبن نبود که کم شد ز ساغرم
ای کاش در عدم به سراغم رضا دهند
تا من بدان جهان دوم و بازش آورم
بر فرق بیکسم  که نهد دست داغ دل
در ماتمم که گریه کند دیده ترم
بیدل کجا روم ز که پرسم مقام یار
آواره قاصد نفسم نامه می برم

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -