cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
عمرها شد از ادب موج گهر در دامنم
ننگ لغزیدن ندارم پای سر در دامنم
با حلاوت آنقدر جوشیدم از یاد لبی
کارزو چین شد چو بند نیشکر در دامنم
تا عرق باشد نم اشکی دگر درکار نیست
چون جبین شرمساران چشم تر در دامنم
برکمر دارند دامن وحشت آهنگان و من
وحشتی دارم که می بندد کمر در دامنم
می زدم پایی به غفلت فتنه ها وا کرد چشم
خفته بود آشوب چندین دشت و در در دامنم
بیش ازبن نتوان در پرواز گمنامی زدن
کز خجالت ریخت عنقا بال و پر در دامنم
ناامید وحشتم از بیدماغیها مپرس
بس که چیدم نیست از دامن اثر در دامنم
عشق ز افسون نفس هیهات آگاهم نکرد
چنگ زد این خار غم پر بی خبر در دامنم
با فلک گفتم ره صحرای عجزم طی نشد
گفت من  هم چون تو حیران سفر در دامنم
در چه سامان است بیدل  کسوت مجنون من
تا گریبان در خیال آید سحر در دامنم

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
ادب سرشته عجزم مپرس از آیینم
به پا چو آبله فرسودنست تسکینم
ز محو یاد تو آزار کس چه امکان است
مژه ندید گرانی ز خواب سنگینم
به اختلاط هوس سخت مایلم یارب
سریشمی  نکند غفلت  شلایینم
چو شمع راحتم از پهلوی ضعیفیهاست
پر است از پر رنگ شکسته بالینم
هزار شکر که آخر ز حسن سعی وفا
حنای پای تو گردید اشک رنگینم
ز نقش پای تو بوی بهار می آید
بیاکه جبهه نهم برزمین وگل چینم
تپیدن دل من جوهر چه آینه است
که می روم ز خود و جلوه تو می بینم
به آستان تو عهد غبار من اینست
که  گر سپهر شوم جز به خاک ننشینم
نه نقش پایم و نی سایه اینقدر دانم
که خاک راه توام خواه آن و خواه اینم
هوس به لذت جاهم نکرد دعوت حرص
مگس نداد فریب از لعاب شیرینم
به پایداری صبرم فلک ندارد دست
به نشتر رگ خارا کمر کشد کینم
نهفته در سخنم انفعال مضمونی
که لب چو جبهه عرق می کند به  تحسینم
به رنگ جوهر آبی  که در گهر سوزد
غبارگشته ام اما بجاست تمکینم
مبرهن است ز آثار نام من بیدل
که غره نیستم از زمره مساکینم

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
بی دستگاهیی بود چون شمع در کمینم
پیشانی عرق ریز برداشت آستینم
بی قدریم برآورد همقدر آتش خس
بر خیزم از سر خویش تا زیر پا نشینم
آزادگان ازین باغ با صد طرب گذشتند
صبحی نشد که من هم دامن به خنده چینم
نامم گداخت چندان از انفعال شهرت
کز فلس ماهیان برد نقش دگر نگینم
گویند از میانش جز در کمان نشان نیست
من هم درین توهم همسایه یقینم
چون موج از محبت هر چند آب گشتم
نگذاشت آتش آخر دنبال انگینم
در صلحنامه هوش ثبت است بی دماغی
رحمی است کز خط جام بندد کمر نگینم
الفاظ بی معانی بر فطرتم ستم کرد
دست چنار تا کی بندد حنای زینم
خودداری ام دل افشرد کو صنعت جنونی
کز چاک یک گریبان صد دامن آفرینم
آخر به سجده تازی از من  که می برد پیش
بگذار یک دو روزی میدان کشد جبینم
سامان سر بلندی یمنی نداشت بیدل
چون شمع آخر کار زد گریه بر زمینم

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - - | - - U | - U - -
ز نور عالم امکان گر انتخاب گزینم
چرا ترا نگزینم که آفتاب گزینم
چراغ عشرت این بزم بی تو نور ندارد
مگر در آتشی افتم که ماهتاب گزینم
به چشمه گر بردم احتیاج تشنه لبی ها
جبین به عرق دهم تا ز آب تری گزینم
ز حرص چند کشم انتظار مخمل و دیبا
روم به سایه دیوار فقر و خواب  گزینم
به محفلی که نم منتی است در می جامش
سپند نالم اگر اشکی از کباب گزینم
طپانچه نقد نشاط است و گوشمالی مالش
چه آرزو کنم از دف  چه از رباب  گزینم
گذشته است ز هم کاروان محمل فرصت
درنگ  کو که من بیخبر شتاب  گزینم
به هر دری که نشاند ز خود تهی شدن من
چو حلقه چشم  کنم باز و فتح  باب  گزینم
به مکتبی که بود درسش از حدیث تعلق
همین گسستن شیرازه از کتاب گزینم
نی ام ستمکش اوهام تا به زهد ریایی
خمار خلد ز ترک شراب ناب  گزینم
به قصر خلد رسانم طناب خیمه عصیان
چو ریش زاهد اگر یک دو گز ثواب  گزینم
فلک اگر دهدم اختیار عزت و خواری
به گنج پا زنم و یک دل خراب گزینم
مدم به گوش خیالم فسون آتش الفت
که شکل موی ضعیفم مباد تاب گزینم
دماغ دردسر موج این محیط که دارد
قدح نگون کنم و مشرب حباب گزینم
بجوشم و به در ایم ازبن هوسکده بیدل
به جوش خم چقدر خامی شراب  گزینم

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U - -
تا چند ز غفلت طرب اندیش نشینم
کو درد که لختی به دل ریش نشینم
یک چشم زدن الفت اشک و مژه  کم نیست
ظلمست درین غمکده زین بیش نشینم
در آتش امید سپندم منشانید
ناجسته ز خود چند به تشویش نشینم
گردون دو نفس نقش حصیرم نپسندید
تا پهلوی آسایش درویش نشینم
آب  گهرم چند درین  کینه پرستان
ممنون دم تیغ و سر نیش نشینم
از نقش قدم سرکشی ناز نشاید
تا محو شدن به  که ادب  کیش نشینم
بر دامن پاک تو غبارم من بیدل
مگذار که دیگر به سر خویش نشینم

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
کر شدم تا چند شور حق و باطل بشنوم
بشکنید این سازها تا چیزی از دل بشنوم
غافل از معنی نی ام لیک از عبارت چاره نیست
هرچه لیلی گویدم باید ز محمل بشنوم
تا به فهم آید معانی رنگ می بازد شعور
گر همه حرف خود است آن به که غافل بشنوم
چون غرور عافیت هیچ آفتی موجود نیست
کاش شور این محیط ازگرد ساحل بشنوم
احتیاج و شرم با هم می گدازد سنگ را
آه اگر حرف لب خاموش سایل بشنوم
دوستان خون بحل هم ازدیت نومید نیست
واگذاربدم دمی تا نام قاتل بشنوم
ای تپیدن بعد مرگم آنقدر همت گمار
کز غبار خود صدای بال بسمل بشنوم
از حضور دل نفس غافل نمی خواهد مرا
جاده  گوشم می کشد کآواز منزل بشنوم
شور امکان بی تغافل قابل تفهیم نیست
گوش من زین پنبه محرومست مشکل بشنوم
خامشی مضمون نوایی چند داغم کرده است
از زبان شمع تاکی شور محفل بشنوم
بسکه دارد فطرتم ننگ ازتمیزعلم و فن
آب می گردم همه گر شعر بیدل بشنوم

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
از انفعال عشرت موهوم آگهم
ای چرخ پر مکن قدح هاله از مهم
صبح ازل شکوفه اشکم بهار داشت
هم در پگاه بود چراغان بیگهم
شمعم فروتنی ز مزاجم نمی رود
هر چند سر به اوج  کشم مایل چهم
پا درگل کدورتم از التفات جسم
گر اندکی ز وهم برآیم منزهم
کو جهد همتی  که به همدوشیت رسد
ازگردن بلند تو یکدست کوتهم
پیری شکنج پوست به جسم فسرده است
رختم امید شست کنون می کند تهم
از قامت خمیده گذشتن وبال شد
این ناخن بریده که افکند در رهم
گنجینه و ذخیره اسباب اعتبار
دست تاسفی است اگر آوری بهم
خاکم به پایمالی وضعم تأملی
تا بینی آستان که ام یا چه درگهم
از کبک من ترانه مستان شنیدنی ست
چیزی دگر مپرس همین الله الهم
تا بارگاه فقر شکوه  که می رسد
بیدل  گذشتگی ست جنیبت کش شهم

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
پرواز بی نشانی دارد دماغ جاهم
بشکن غبار امکان تا بشکنی کلاهم
سر رشته جنونم  گیسوی  کیست یا رب
شد دهر سنبلستان از پیچ و تاب آهم
دریای جست وجو را بی پا و سر حبابیم
صحرای آرزو را بی پا و سر گیاهم
چون نی اگر چه نخلم بی برگ سایه داریست
بس ناله گر ضعیفی آسوده پناهم
گردون که از فروغش هر ذره آفتابیست
چون داغ در سیاهیست ازکوکب سیاهم
آخر ز شرم هستی باید به خود فرو رفت
چون شمع در کمین ست از جیب خویش جاهم
سرمایه حیا بود آیینه  گشتن من
همواره کرد حیرت انگاره نگاهم
محمل به دوش وهمم فرصت شماری ام کو
چون عمر در گذشتن مرهون سال و ماهم
از جاده رمیدن تا منزل رسیدن
دارد دل شکسته چون دانه زاد راهم
هر چند هستی من بی مغزی حبابی است
دریا سری ندارد جز در ته کلاهم
مشتاق  جلوه بودن آیین بی بصر نیست
در حیرتم چه حرفست ای بی خبر نگاهم
شبنم به هر فسردن محو هواست بیدل
دل عقده ای ندارد در رشته های آهم

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - - | - - U | - U - -
به هر طرف  که هوای سفر شکست  کلاهم
همان شکست شد آخر چو موج توشه راهم
خیال موی میان که شدگره به دل من
که عرض معنی باریک می دهد رگ آهم
به گلشنی که ادب داشت آبیاری حیرت
نمو ز جوهر آیینه وام کردگیاهم
کفیل عافیت من بس است وضع ضعیفی
ز رنگ رفته همان سر به بالش پرکاهم
به صفحه ای که نویسند حرفی از عمل من
خطاست نقطه اش از انفعال کار تباهم
به جز وبال چه دارد سواد نسخه هستی
بس است آفت مورکلف به خرمن ماهم
به قطرگی ز محیطم مباش آنهمه غافل
اگر چه موی کمر نیستم حباب کلاهم
عبث درین چمنم نیست پر فشانی الفت
چو صبح بوی گلی دارد آشنایی آهم
چه ممکنست نبالد به عجز ریشه جهدم
شکست آبله می افکند چو تخم به راهم
به جلوه تو ندانم چسان رسم بیدل
به خود نمی رسم از بسکه نارساست نگاهم

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U - -
چون خامه از ضعیفی افلاک دستگاهم
صد رنگ لفظ و معنی بالیده در پناهم
هر چند چون حبابم بی دستگاه قدرت
تسخیر عالم آب ترکی ست ازکلاهم
اقبال بینوایی چندین فتوح دارد
دست تهی کلیدیست در پنجه سیاهم
غافل مباش چون شمع از ناتوانی من
صد انجمن ز خود رفت بر دوش اشک و آهم
در بارگاه همت سرگرمیی ندارد
هنگامه گدایی یعنی دماغ شاهم
ای جرأت فضولی تا کی سر تماشا
چون دل ز چشم حیران چاه است پیش راهم
آیینه را ز جوهر تمهید دور باش است
آخر غبار آن خط شد رهزن نگاهم
در سرکشی دو تایم در ناله بینوایم
با هر چه بر نیایم عجز است عذر خواهم
تصویر انتظارم از راحتم مپرسید
در خواب بیخودی هم چشمم نشد فراهم
چون سایه ام سراپا تمثال تیره روزی
دیگر چه وانماید آیینه سیاهم
باید چو موج  گوهر آسوده خاک گشتن
از عافیت مپرسید در منزلست راهم
ای آرزو مشوران بیهوده اشک ما را
مینا شکسته ای چند آسوده اند با هم
بید ل سراغ رنگم از گرد آه دریاب
در گرد باد محو است پرواز برگ  کاهم

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - - | - - U | - U - -
صید کمند شوقی ست از مهر تا به ما هم
جوش بهار حیرت یعنی گل نگاهم
با هر فسرده رنگی شادم  که پیش شمعت
تا بال می فشانم پروانه دستگاهم
جولان ناز سر کن اندیشه مختصر کن
ظلم آنقدر ندارد پا مالی گیاهم
تا زنگ پرده برداشت آینه محو صافی ست
خوابیده است عفوت در سایه گناهم
زنجیر می نویسد سطری ز حال مجنون
در دعوی اسیران  زلف دو تا گواهم
جوهر ز ضعف پروار آیینه می پرستد
نقش نگین داغ است سطری که دارد آهم
آمد به یاد شوقم کیفیت خرامی
شد موج ساغر می در چشم تر نگاهم
ای زلف یار تاکی با شانه همزبانی
ما نیزسینه چاکیم رحمی به حال ما هم
تاری ست پیکر من در چنگ ناتوانی
از زخمه نگاهی بنواز گاه گاهم
عرض مثال امکان منظور الفتم نیست
در عالم تحیر آینه بارگاهم
قصرم سری ندارد یاگیر و دار فغفور
یارب چو موی چینی دل بشکندکلاهم
همدوش سایه رفتم تا خاک آستانش
از بخت تیره بیدل زین بیشتر چه خواهم

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - - | - - U | - U - -
کباب عافیتم بیدماغ افسر جاهم
چو شمع  خواب فراغت بس است ترک  کلاهم
غبار وادی الفت سوار ناز که دارد
مقیم سایه بال هماست بخت سیاهم
دبیر حشر ز اعمال من شمار چه  گیرد
که شسته است خط از نامه انفعال  گناهم
درین چمن  که دم از رنگ و بو زدن دم تیغست
ز سنگ تفرقه چون غنچه خامشی است پناهم
تحیرم جرس شوق کاروان که دارد
که شور رفتن دل می چکد ز تار نگاهم
ز خود برآی و تماشای عرض شوکت من  کن
که برتر از خم گردون شکسته اند کلاهم
غرور حسن تو زیر قدم نکرد نگاهی
به ودایی  که دل برق سوخت عجز گیاهم
قدم به دامن تسلیم نشکنم به چه جرأت
دل شکسته شکسته ست شیشه بر سر راهم
چه آفتاب قیامت چه تاب آتش دوزخ
تری نبرد ز نقشی  که  کرد نامه سیاهم
چسان ز دام تحیر برون روم من بیدل
که همچو آینه از چشم خوبش در بن چاهم

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U - -
وقت است کنیم گریه با هم
ای شمع شب است روز ما هم
دوریم جدا زدامن یار
چون دست شکسته از دعا هم
هستی چقدر رعونت انشاست
سرها دارد چو شمع پا هم
تا زندگیت نفس شمارست
رو چون نفس از خود و بیا هم
زین گرد نشسته در زمین ست
چیزیست چو صبح بر هوا هم
خونم چه نشان دهد زدستی
کایینه نگیرد از حنا هم
گر سر نکنم نیازتسلیم
چون اشک که بشکند کلاهم
از کوشش نارسا مپرسید
ما را نرساند تا به ما هم
هر جا بردیم نقب راحت
دیدیم بجا نبود جا هم
بر جوهرتیغ خم منازبد
سر می فکند قد دو تا هم
خاری ندمید ازین بیابان
مژگان طلب است خواب پا هم
بیدل چو عرق وفا سرشتان
آیند ز عبرت از حیا هم

وزن: مَفْعُولْ مَفاعِلُنْ فَعولُنْ
بحر: هزج مسدس اخرب مقبوض محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - U - | U - -
ز دل چون غنچه یک چاک  گریبانگیر می خواهم
گشاد کار خود بی ناخن تدبیر می خواهم
نی ام مخمور می  کز قلقل مینا به جوش آیم
سیه مست جنونم غلغل زنجیر می خواهم
به  کوثر گر زند ساغر ندارد بسملم سیری
دم آبی اگر می خواهم از شمشیر می خواهم
بنایم ننگ ویرانی  کشید از دست جمعیت
غبار دامن زلفی پی تعمیر می خواهم
ز آتش  کاش احرام جنون بندد سپند من
به وحشت جستنی زین خانه دلگیر می خواهم
به هر مویم هجوم جلوه خوابانده ست مژگانها
ز شوقت جنبشی چون خامه تصویر می خواهم
به بوی غنچه نسبت  کرده ام طرز کلامت را
زبان برگ گل در عذر این تقصیر می خواهم
درین صحرا جنون هرزه فکر دامها دارد
دو عالم جسته است از خویش و من نخجیر می خواهم
لب سوفارم از خمیازه های بی پر و بالی
ز گردون مقوس همتی چون تیر می خواهم
حصول مطلب از ذوق تمنا می کند غافل
زمان انتظار هر چه باشد دیر می خواهم
به رنگ من برون آید کسی تا قدر من داند
به این امید طفلی را که خواهم پیر می خواهم
ز حد بگذشت بیدل مستی شور جنون من
به چوب  گل چو بلبل اندکی تعزیر می خواهم

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
شب وصل است از بخت اندکی توقیر می خواهم
به قدر یک دو دور صبح محشر دیر می خواهم
ز تیغ ناز او در خون تپم چندان که دل گردم
جهان گرکیمیا خواهد من این اکسیر می خواهم
به رنگ غنچه امشب دیده ام خواب پریشانی
ز چاک سینه یک آه سحر تعبیر می خواهم
به چشم اعتبار بیخودی عمری جنون کردم
کنون چون اشک یک افتادگی زنجیر می خواهم
درین گلشن خم تسلیم هر شاخی گلی دارد
به ذوق سجده خود را در جوانی پیر می خواهم
دو عالم نیست جز آیینه زنگار پروردی
منم کانجا ز آه بی نفس تاثیر می خواهم
ندارد دشت امکان آنقدر میدان آزادی
نگاه آهوم ناچار پا در قیر می خواهم
ز رمز جستجوها غافلم لیک اینقدر دانم
که چون خورشید زیر خاک هم شبگیر می خواهم
درین گلشن سلامت باب جمعیت نمی باشد
چو رنگ گل شکستی عافیت تعمیر می خواهم
سفید از گریه شد چشم و همان مست تماشایم
به هربیحاصلیها روغنی زین شیر می خواهم
من و دلبر بهم نقشی ببستیم از هماغوشی
ز نقاش ازل زین رنگ یک تصویر می خواهم
چسان آید ز شمع  کشته بیدل محفل آرایی
زبان در سرمه خوابیده ست و من تقریر می خواهم

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
آه دود آخته ای می خواهم
روز شب ساخته ای می خواهم
زین محیطم هوس گوهر نیست
دل نگداخته ای می خواهم
فارغ از طوق وفا نتوان زیست
گردن فاخته ای می خواهم
تا شوم محرم خاک قدمت
سر افراخته ای می خواهم
صافی آینه منظورم نیست
خانه پرداخته ای می خواهم
به متاع تپش آباد هوس
آتش انداخته ای می خواهم
رنگها جمله سراغ  هوسند
گرد پی باخته ای می خواهم
ساز این انجمن آزادی نیست
آنطرف تاخته ای می خواهم
چشم زخمست شناسایی خلق
قدر نشناخته ای می خواهم
چون جرس تا ننمایم بیدل
ناله ساخته ای می خواهم

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مسدس مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U -
ای نرگست حیاکده صلح و جنگ هم
ساز غزال رام تو خشم پلنگ هم
دنباله های ابروت از دل گذشته است
می آید ازکمان توکار خدنگ هم
تنها نه دف ز حلقه به گوشان بزم تست
دارد سری به فکر سجود تو چنگ هم
رنگینی لباس چه مقدار دلکش است
گل کرده است این هوس از طبع سنگ هم
از آگهی به مغز خرد جمع کرده ایم
کیفیتی  که نیست در اوهام ننگ هم
زانو زدن ز خصم مپندار عاجزیست
پیداست این ادا دم  کین از تفنگ هم
ای خستت عقوبت جاوید هوش دار
بدتر ز قبر می فشرد جسم تنگ هم
راهیست راه عمرکه خود قطع می شود
وصل فنا شتاب ندارد درنگ هم
عجزیست در مزاج تحیر سرشت من
کز خویش رفتنم نشکسته ست رنگ هم
درکارگاه عشق سلامت چه می کند
اینجا به طبع شیشه خزیده ست سنگ هم
بی الفت لباس ز عریان تنی چه باک
جنس دکان فخرپرستی ست ننگ هم
بیدل مباد منکر جام تهی شوی
دارد حضور قلقل مینا ترنگ هم

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
در جیب غنچه بوی بهار است و رنگ هم
بی فیض نیست گوشه دل های تنگ هم
ساز طواف  دل نه همین جوهر صفاست
دارد هوای خانه آیینه زنگ هم
بیگانگی ز طور غزالان چه ممکنست
ما را که چشمکی ست ز داغ پلنگ هم
اضداد ساز انجمن یک حقیقتند
مینا ز معدنی ا ست که آنجاست سنگ هم
در گلشنی که عرض خرام تو داده اند
محمل به دوش بوی  گلست آب و رنگ هم
خلقی به یاد چشم تو زنار بسته است
کفری به این  کمال ندارد فرنگ هم
تشویش بال و پر مکش ای طالب فنا
این راه قطع می شود از پای لنگ هم
تا آبیار مزرع جمیعتت کنند
آتش فکن به خرمن ناموس و ننگ هم
فرداست ربط الفت ما باد برده است
مفت وفاق  گیر درین عرصه جنگ هم
صد رنگ جانکنی ست درین  کوچه نام را
آسان نمی رسد سر یاران به سنگ هم
گویند در بساط وفا عجز می خرند
ای اهل ناز یاد من دل به چنگ هم
بیدل اگر به دست رسد گوهر وصال
باید وطن گرفت به  کام نهنگ هم

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
خوشا عهدی  که غم  کوس تسلی می زد و دل هم
به کشت نادمیدن دانه ذوقی داشت حاصل هم
درشت و نرم صحرای تعلق یک اثر دارد
شلایین تر ز صد خارست دامنگیری  گل هم
به افسون نفس عمری فلکتاز هوس بودم
کنون دیدم  کزین جرأت ندارم راه در دل هم
به ذوق جستجوی لیلی عبرت نقاب ما
مگو مجنون بیابانی است  صحرایی ست محمل هم
زمینگیری ندارد بهره راحت درین وادی
چو تار شمع اینجا جاده پرداز است منزل هم
غرورکیست سرمشق دبیرستان نومیدی
که دارد کج کلاهی ها شکست فرد باطل هم
کف خاکستر پروانه ما این نظر دارد
که برق شمع اگر این است خواهد سوخت محفل هم
به تصو یر خیال ای آینه زان جلوه قانع شو
همان تمثال خواهی دید اگر گشتی مقابل هم
غباری نیست بیتابی  کزین حیرتسرا جوشد
به هر کمفرصتی اینجا دماغی داشت بسمل هم
اگر از صفحه آیینه حیرت می شود زایل
توان برداشتن از خاک راهت نقش بیدل هم

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
نه تنها ناامید وصل یارم دورم از دل هم
زبس حرمان نصیبم پیش من لیلی ست محمل هم
حضور عافیت از فکر خویشم برنمی آرد
درین بحر جنون آشوب گردابست ساحل هم
بهار عشق گلگلشت به خون غلتیدنی دارد
شهادت گر نباشد می توان گردید بسمل هم
چه لازم تهمت آلود حنای بیغمی بودن
اگر مطلوب آرام است دارد پای درگل هم
مباد افسردنی دامان جولان طلب گیرد
درتن وادی بیا منشین  که در راه است منزل هم
خوشت باد ای تمنا بسمل پرواز بیرنگی
ا گر همت پر افشانست مشکل نیست مشکل هم
غبار غیر رنگی بود ازگلزار یکتایی
ز حیرتگاه حق بیرون نبردم راه باطل هم
نگه را ربط عینک مانع جولان نمی باشد
گذ شتن گر بود منظور مهمیزی ست حامل هم
ز بی آرامی ساز نفس آواز می آید
که جای یکنفس راحت ندارد گوشه دل هم
من و آن مطلب نایاب  کز جوش تقاضایش
خروشی می گشاید لب  که آگه نیست سایل هم
ترحم نیست غافل بیدل از یاد شهید من
ز جوهر در عرض خفته ست اینجا تیغ قاتل هم

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
سر خوش آن نرگس مستانه ایم
ما گدایان در میخانه ایم
قید دل ما را امل فرسود کرد
در کمند ریشه این دانه ایم
شغل سر چنگ حوادث مفت ماست
زلف بیداد آشنای شانه ایم
چون سحر جیبی  که ما وا کرده ایم
خنده بی مطلب دیوانه ایم
بی  چراغ از ما که می یابد سراغ
خانه گم کرده پروانه ایم
اسم ما تهمت کش وصف است و بس
گر پر و خالی همین پیمانه ایم
بت  پرستی باعث ایجاد ماست
برهمن زادان این بتخانه ایم
گر نفس سرمایه این فرصت است
آشنا تا گفته ای بیگانه ایم
ما و من پر سحر کار افتاده است
هر چه می گوییم هست اما نه ایم
بیدل از وهم جنون سامان مپرس
گنج ناپیدا و ما ویرانه ام

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
منم آن نشیه فطرت  که خمستان قدیم
دارد از جوهر من سیر دماغ تعظیم
ندمیدم ز بهاری  که چمن ساز نفس
صبح ایجاد مرا خنده نماید تعلیم
بیش از آن است در آیینه من مایه نور
که به هر ذره دو خورشید نمایم تقسیم
در بهاری که منش غنچه تمکین بندم
وضع شبنم نکشد تهمت اجزای نسیم
شوقم آن دم  که پر افشاند به صحرای عقول
گشت یک عالم ارواح در اندیشه جسیم
قصر سودای جهان پایه قدری می خواست
چترزد دود دماغ من وشد عرش عظیم
فطرتم ریخت برون شور وجوب و امکان
این دو تمثال در آیینه من بود مقیم
به گشاد مژه ام انجمن آرای حدوث
به شکست نفسم آینه پرداز قدیم
شعله بودم من و می سوخت نفس شمع  مسیح 
من قدح می زدم و مست طلب بود کلیم
پیش ز ایجاد به امید ظهور احمد
داشت نور احدم درکنف حلقه میم
رفت آن نشیه ز یادم به  فسون من و تو
برد آن هوش ز مغزم الم خلد و جحیم
خاکبوسی ست  کنون سر خط پیشانی ناز
عشق  کرد آخرم این نسخه عبرت تسلیم
حلقه ام کرد سجود در یکتایی خویش
حیرت آورد بهم دایره علم و علیم
نفس ماهی دریای وفا قلاب است
جیم  گل می کند از نون چو نمایند دو نیم
بحر فطرت به گهر سازی من می گوید
گرچه صیقل زده ام آینه اشک یتیم
خلقی اینجاست به عبرتکده  کعبه و دیر
پیش پا خورده هر سنگ ز جولان سقیم
زین خطوطی  که نفس  کوشش باطل دارد
جام جم تا به  کجا کهنه نسازد تقویم
زبن شکستی  که به مو می رسد از چینی دل
سر فغفور چسان شرم نپوشد به گلیم
طاق نسیانی از این انجمن احداث  کنیم
تا دم شیشه دل ماند از آفات سلیم
بیدل افسانه غیرم سبق آهی هست
می کند اینقدرم سیر گریبان تعلیم

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
نه خط شناس امیدم نه درس محرم بیم
به  حیرتم  که محبت چه می کند تعلیم
بیاکه منتظرانت چو دیده یعقوب
فضای کلبه احزان گرفته اند به سیم
ز نسبت دهنت بسکه لذت اندود است
بهم دو بوسه زند لب دم تکلم میم
بغیر سجده ز سیمای عجز ما مطلب
جبین سایه و آیینه داری تسلیم
چه شد زبان تمنا خموش آهنگست
نگاه نامه سایل بس است سوی کریم
به یاس گرد هوسهایم از نظر برخاست
نفس گداخته را رنگ می کند تعظیم
به رنگ پسته لب از جوش خون ندوخته ام
حذر که صورت منقار من دلی ست دو نیم
فتادگی همه جا خضر مقصد ضعفاست
عصای جاده همان می کشد خط تسلیم
عبث متاز که خونت به  خاک می ریزد
سرشک را قدم جرات خودست غنیم
پی حقیقت نیک و بد گذشته مگیر
خطوط وهم مپیما که  کهنه شد تقویم
ز شور وحدت و کثرت به درد سر نروی
حدیث ذره و خورشید مبحثی است قدیم
مرو به صومعه کانجا نمی توان دیدن
به وهم خلد جهانی گرفته کنج جحیم
در آن بساط که کهسار ناله پرداز است
غبار ماست هوس مرده امید نسیم
غبار شمع به تاراج رنگ باخته رفت
متاع عاریت ما به هیچ شد تقسیم
درون پرده هستی تردد انفاس
اشاره ای ست که اینجا مسافر است مقیم
دل گداخته مضمون گوهر دگر است
محیط آب شد اما نبست اشک یتیم
چو ابر دست به دامان اشک زن بیدل
مگر به  گریه برآید سیاهی ات ز گلیم

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
به رنگ خامه ز بس ناتوانی اجزایم
به سودن مژه فرسوده شد سراپایم
در این محیط مقیم تغافلم چو حباب
غبار چشم گشودن تهی کند جایم
حریف مطلب اشک چکیده نتوان شد
صدا شکست نفس در شکست مینایم
شرار مرده ام از حشر من مگوی و مپرس
چنان گذشته ام از خود که نیست فردایم
سحر طرازی گلزار حیرتست امروز
شکسته رنگی آیینه تماشایم
خیال هستی موهوم سرخوشم دارد
وگرنه در رگ تاکست موج صهبایم
چو عمر رفته ندارم امید برگشتن
غنیمت است  که  گاهی به یاد می آیم
کسی خیال چه هستی کند ز وضع حباب
شکافته است به نام عدم معمایم
هزار رنگ ز من پر فشان بیرنگی ست
اگر غلط نکنم آشیان عنقایم
غرور خودسری آیینه نمودم نیست
چو انفعال عرق کرده است پیدایم
طواف دشت جنون ذوق سجده ای دارد
که جای آبله دل می کشد سر از پایم
نگاه چاره ندارد ز مردمک بیدل
نشانده است جنون در دل سویدایم

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
پروانه شوم یا پر طاووس گشایم
از عالم عنقا چه خیالست برآیم
آب و گلم از جوهر نظاره سرشتند
در چشم خیالست به چشم همه جایم
سعی طلبم بیش شد از هر چه نه بنشست
زین بعد مگر شوق برد رو به قفایم
در دامن دشتی  که نه راه است نه منزل
عمریست  که محمل کش آواز درایم
جوشیده ام از انجمن عبرت معشوق
مشکل  که در آیینه  کس جلوه نمایم
ذرات جهان چشمک اسرار وصال است
آغوش من اینست  که چشمی بگشایم
سازم ادب آهنگ خیال نگه  کیست
در انجمن سرمه نشسته ست صدایم
با موج  گهر باخته ام دست و گریبان
از دامن خود نیست برون لغزش پایم
بی پردگی معنی از آیینه لفظ است
فریاد که در ساز نگنجید نوایم
امید اجابت چقدر منفعلم  کرد
امشب عرق آینه دست دعایم
تا غره افسون سعادت نتوان زیست
بر سایه خود بال فشانده است همایم
ساقی قدحی چند مشو مانع تکلیف
شاید روم از یاد خود و باز نیایم
بیدل مکن آرام تمنا که در ایجاد
بر باد نهادند چو پرواز بنایم

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
تا حسرت سر منزل او برد ز جایم
منزل همه چون آبله فرسود به پایم
مهمان بساط طربم لیک چه حاصل
چون شمع همان پهلوی خویشست غذایم
در پرده هستی نفسی بیش نداریم
تا چند ببالد قفس اندود نوایم
پیداست ز پرواز غباری چه گشاید
ای  کاش خم سجده خورد دست دعایم
جیب نفسی می درم و می روم از خویش
کس نیست بفهمد که چه رنگیست قبایم
کونین غباریست  کز آیینه من ریخت
کو عالم دیگر اگر از خویش برآیم
از صنعت مشاطگی یأس مپرسید
کز خون مراد دو جهان بست حنایم
گیرایی من حیرت و رفتار تپیدن
از جهد مپرس آینه دست مژه پایم
قانون ندامتکده محفل عجزیم
آهسته تر از سودن دست است صدایم
تحقیق ز موهومی سازم چه نماید
تمثالم و وانیست به هیچ آینه جایم
حسرت چه فسون خواند که از روز وداعت
بر هر چه نظر می فکنم رو به قفایم
بیدل به مقامی  که تویی شمع بساطش
یک ذره نی ام  گر همه خورشید نمایم

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
نه وحدت سرایم نه کثرت نوایم
فنایم  فنایم  فنایم  فنایم
نه پایی که گردون فرازد خرامم
نه دستی که بندد تعین حنایم
اگر آسمانم عروجی ندارم
اگر آفتابم همان بی ضیایم
نه شخصم معین نه عکسم مقابل
خیال آفرین حیرت خود نمایم
ز صفر است در دست تحقیق جامم
حساب جنون بر خرد می فزایم
سلامت  که می جوید از دانه من
هوس کوب دندان هفت آسیایم
درتن چارسو بم چه سودا چه سودی
چو صبح از نفس مایگان هوایم
چه مقدار وحشت کمین است فرصت
که با هر نفس باید از خود برآیم
شعور است آثار موجود بودن
من بیخبر هر کجایم  کجایم
لباس تعلق خیالست بیدل
گره نیست جز من به بند قبایم

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ
بحر: متقارب مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U - -