cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
نمی باشد دل مایوس بی کیفیت نازی
پری زین بزم دور است  ای شکست شیشه آوازی
به تسکین دل بیتاب ما عمری ست می خندد
شرر خو لعبتی در خانمانها آتش اندازی
به یاد نیستی رفتیم از افسون خود رایی
نبود آیینه ما جز غبار شعله پروازی
تو خواهی نوبهارش خوان و خواهی فتنه محشر
ز مشت خاک ما خواهد دمیدن شوق گلبازی
درین عصر از تمیز ماده و نر داغ شد فطرت
جهان پر می زند در سایه بال غلیوازی
خران پر بیحسند از فهم انداز گل اندامان
مگر زین انجمن خیزد لگد سرمایه نازی
نزاکت بر خموشی بسته است آیین این محفل
لب از هم وا مکن تا نگسلانی رشته سازی
درین صحرا ندانم آشیان من کجا باشد
غبار بی پر و بالم ستم فرسای پروازی
به ناموس محبت پیکرم را کرد خاکستر
که دودی پر نیفشاند از چراغ چشم غمازی
ز سعی هرزه چون خورشید روز خود سیه کردم
بر انجامم مگر خندد چراغ گریه آغازی
شبی از گوشه چشم عدم غافل شدم بیدل
هنوزم گوش می مالد پیام سرمه آوازی

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
به گلزاری که آن شوخ پری پیکر کند بازی
غبارم چون پر طاووس گل بر سر کند بازی
جهان دریای خون گردد اگر چشم سیه مستش
ز دست افشانی مژگان به ابرو سر کند بازی
گدایی کز سر کوی تو خاکی بر جبین مالد
به تاج کیقباد و افسر قیصر کند بازی
عرق بر عارضت هر جا بساط شبنم آراید
نگه در خانه خورشید با اختر کند بازی
قلم هرگه به وصف نیش مژگان تو پردازد
چو خون جسته مضمون در رگ نشتر کند بازی
مخور جام فریب از نقش صورتخانه گردون
به لعبت باز بنگر کز پس چادر کند بازی
دل از ساز طرب بالیدن ننگست ازین غافل
که از افراط شوخی طفل را لاغر کند بازی
مرا از ششجهت قید است و خوش آزاد می گردم
کم افتد مهره ای زینسان که در ششدر کند بازی
ز بس پیچیده است آفاق را بی مهری گردون
عجب گر طفل هم در دامن مادر کند بازی
کتاب عرض جاهت تا ورق گرداند در جایی
زهی غافل که با نقش دم اژدر کند بازی
وداع بیقراری می کند چون شعله پروازت
هوس بگذار تا چندی به بال و پرکند بازی
من از سر باختن بیدل چه اندیشم درین میدان
که طفل اشک هم بر نیزه و خنجر کند بازی

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
تبسم از لبت چون موج در گوهر کند بازی
نسیم از طره ات چون فتنه در محشر کند بازی
فلک بر مهره های ثابت و سیار می لرزد
مبادا گردش آن چشم شوخ ابتر کند بازی
قدح لبریز حیرت  گردد و مینا به رقص آید
در آن محفل  که آن شوخ پری پیکر کند بازی
بجز مشاطه جادوکه دارد نبض  گیسویش 
چنین ماری مگر در دست افسونگر کند بازی
شهید ناز او خون  گرمیی دارد که از شوقش
چو نبض موج جوهر در دم خنجرکند بازی
بضاعت نیست بیش از مشت خونی  بسمل ما را
گل آخر رنگ خواهد باختن  گر سر کند بازی
زگرد اضطراب دل نفس در سینه ام خون شد
بگو این طفل شوخ از خانه بیرونتر کند بازی
نگه را محرم دل ساز و فارغ کن ز افلاکش
چو طفلان تا به کی با حلقه های درکند بازی
فضای پرزدن تنگ ست در جولانگه امکان
شرار ما مگر در عالم دیگرکند بازی
به زیر چرخ از انسان  هرزه جولانی نمی آید
مگر بوزینه ای باشد که در چنبر کند بازی
دل خرسند بر هرکس ز شوق افسون دمد بیدل
در آتش هم همان چون شمع  گل بر سر کند بازی

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
درین مکتب  که باز آن طفل بازیگر کند بازی
که از علم آنچه تعلیمش دهی از برکند بازی
به قانون ادب سازان بزم دل چه پردازد
هوس مستی  که جای باده در ساغر کند بازی
نشاط طبع در ترک تکلف بیش می باشد
به خاک از فرش زرین طفل رنگین تر کند بازی
اسیر چرخم و شد عمرها کز شوق می خواهم
سپندم یک تپش بیرون این مجمرکند بازی
نمی دانم چه پردازد هوس در خانه گردون
مگر باگردکانی چند ازین اخترکند بازی
به غیر از سوختن چیزی ندارد فرصت  کارت
شرر اول به دود آخر به خاکستر کند بازی
به خاک ز لهو مفکن جوهر پرداز همت را
کبوتر مایل پستی ست هرگه سرکند بازی
بدو نیک جهان رقاص وهم هستی است اما
کجا رندی کزین بازیچه بیرونترکند بازی
نگه گر نیستی اشکی شو و از خویش بیرون آ
چو مژگان چند پروازت به بال و پرکند بازی
قد پیری نمودارست طفلی تا به کی بیدل
کچه در خاک پنهان کن مبادت ترکند بازی

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
گرفتم شوخیت با شورصد محشرکند بازی
می تمکین همان در ساغر گوهر کند بازی
به هر دشتی که صید طره ات بر هم زند بالی
غبارش تا ابد با نافه و عنبر کند بازی
زجیب هربن مژگان دمد موزونی سروی
خیال قامتت هرگه به چشم ترکند بازی
غنا پر درد یاد توست طفل اشک مشتاقان
که گاهی با عقیق وگاه باگوهرکند بازی
ز یاد شانه بر زلف دلاویز تو می لرزم
رگ جان اسیران چند با نشتر کند بازی
به موج اشک چوگانی  کنم نه  گوی  گردون را
اگر یک جنبش مژگان جنونم سرکند بازی
شب هجران سر دامان مژگانی نیفشاندم
چه لازم اشک من بادیده اخترکند بازی
بساط این محیط از عافیت طرفی نمی بندد
گهر هم چون حباب اینجا همان با سرکند بازی
سفیدی کرد مویت لیک از طفلی نمی فهمی
که آتش تاکجا در زیر خاکستر کند بازی
شرر در عرصه تحقیق با ما چشمکی دارد
که از خود چشم پوشد هر که اینجا سر کند بازی
به شغل لهو آخر پیرگردیدم ندانستم
که همچون شعله جواله ام چنبر کند بازی
نشیند طفل اشکم در دبستان صدف بیدل
که چندی از تپش آساید و کمتر کند بازی

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
من و دیوانه خو طفلی  که هر جا سر کند بازی
دو عالم رنگ بر هم چیند و ابتر کند بازی
خیال چین ابروی تو هر جا بی نقاب افتد
نظر ها در دم شمشیر با جوهر کند بازی
به توفان خیالت اشک حسرت بسملی دارم
که هر مژگان زدن در عالم دیگر کند بازی
به رویت پیچ و تاب طره مشکین به آن ماند
که شاخ سنبلی بر لاله احمر کند بازی
در آن محفل  که  گلچین هوس باشد دم تیغت
مرا چون شمع یک  گردن به چندین سر کند بازی
بود ننگ شکوه مهر محو ذره  گردیدن
بگو تا جلوه در آیینه ها کمتر کند بازی
دل عاشق به گلگشت چمن حیف ست پردازد
سپند آن به  که در جولانگه مجمر کند بازی
طلب سرمایه عشقی به درس لهو کمتر رو
مبادا طفل خواهش را هوس پرور کند بازی
اگر آیینه عبرت دلیل پیش پا باشد
چرا طاووس ما با نقش بال و پرکند بازی
مزاج خوابناک افسانه را باطل نمی داند
جهان بازی ست اماکیست تا باورکند بازی
طرب کن گر نشاط وهم هستی زود طی گردد
به کلفت می کشد دل هر قدر لنگر کند بازی
هوس در طبع تمکین مشربان شوخی نمی داند
چه امکان است بیدل موج در گوهر کند بازی

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
نگه از مستی چشم تو با ساغر کند بازی
حیا از رنگ تمکین تو با گوهر کند بازی
اگر بیند هجوم خط به دور شکر لعلش
ز حسرت مور جوهر در دم خنجر کند بازی
به دوران تو گردون مهره سیاره می چیند
بفرما چشم فتان را که تا ابتر کند بازی
به بزم بیقراری مشرب عیش شرر دارم
من و اشکی  که چون اطفال با اخگر کند بازی
اگر تحریر خط دلفریبش سر کنم بیدل
زبان  کلک خشک من به مشک تر کند بازی

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
الهی سخت بی برگم به ساز طاعت اندوزی
همین یک الله الله دارم آن هم گر تو آموزی
ز تشویش نفس بر خویش می لرزم ازین غافل
که شمع از باد روشن می شود هرگه تو افروزی
تجدد از بهارت رنگ گرداندن نمی داند
نفس هر پر زدن بی پرده دارد صبح نوروزی
سرانجام زبان آرایی من بود داغ دل
سیه کردم چو شمع آیینه از سعی نفس سوزی
درین وادی که دل از آه مأیوسان عصا گیرد
چو شمع از خارهای پی سپر دارد قلاوزی
ز بی صبری درین مزرع تو قانع نیستی ورنه
تبسم می کشد سویت چوگندم محمل روزی
قباهای هنر از عیب جویی چاک شد بیدل
چو عریانی لباسی نیست  گر مژگان بهم دوزی

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
چه دولت است نشاط تجدد اندوزی
دماغ اگر نشود کهنه از نو آموزی
نعیم و خلد برین  گرد خوان استعداد
قناعت است ولی تا کرا شود روزی
به نور فطرت ازین مهر و مه چه افزاید
چراغ دهر خمش  گیر اگر دل افروزی
فراهم است ز مژگان اگر نهی برهم
به پیش چشم تو اسباب راحت اندوزی
به سایه علم سرنگونی مژه باش
جز انفعال درین عرصه نیست فیروزی
چو صبح شور در آفاق می توان افکند
به یک نفس زدنی  گر خموشی آموزی
ندارد این ستم آباد ما و من بیدل
لباس عافیتی غیر لب بهم دوزی

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
مشکل از هرزه دوی جز به تب و تاب رسی
پا به دامن نشکستی  که به آداب رسی
مخمل  کارگه غفلتی ای بیحاصل
سعی بیداریت این بس  که تو تا خواب رسی
آنقدر بر در اظهار مبر حاجت خویش
که به خفتکده منت احباب رسی
رمز اقبال جهان واکشی از ادبارش
گر به شاگردی شاگرد رسن تاب رسی
منت آلوده مکن چاره زخم دل کس
ترسم از مرهم  کافور به مهتاب رسی
بی عرق نیست دل از خجلت تعمیر جسد
برمدار آنهمه این خاک  که تا آب رسی
ماهی قلزم حرص آب دگر می خواهد
عطشت  کم شود آندم  که به قلاب رسی
سیر این بحر دلیل سبق غیرتهاست
گرد خود گرد زمانی  که به  گرداب رسی
نشیه پیمایی کیفیت تاک آسان نیست
وا شود عقده دل تا به می  ناب رسی
ختم غواصی دریای یقینت این است
که ز هر قطره به آن  گوهر نایاب رسی
واصل کعبه تحقیق ادب کوشانند
سر به  زانو نه و دیدی  که به محراب رسی
راهی از مقصد بسمل نگشودی هیهات
تا به ذوق طلب بیدل بیتاب رسی

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
چه غافلی  که ز من نام دوست می پرسی
سراغ او هم از آنکس  که اوست می پرسی
چه ممکن ست رسیدن به فهم یکتایی
چنین که مسیله مغز و پوست می پرسی
ز رسم معبد دل غافلی  کز اهل حضور
تیمم آب چه عالم وضوست می پرسی
نگاه در مژه ای گم ز نارسایی ها
که کیست زشت وکدامین نکوست می پرسی
تجاهل تو خرد را به دشت و درگرداند
رهی نداری و منزل چه سوست می پرسی
به تر دماغی هوش تو جهل می خندد
کز اهل هند عبارات خوست می پرسی
دل دو نیم چوگندم گرفته در بغلت
تو گرم و سردی نان دو پوست می پرسی
به چشمه سار قناعت نداده اند رهت
کز آبروی غنا از چه جوست می پرسی
سوال بیخردان کم جواب می باشد
نفس بدزد که تا گفتگوست می پرسی
ز قیل و قال منم ناگزیر و می گویم
به حرف و صوت ترا نیز خوست می پرسی
به خامشی نرسیدی  که  کم زنی ز نخست
ز بیدل آنچه حدیث نکوست می پرسی

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
پیرو تسلیم باش آخر به جایی می رسی
از سر ما گر قدم سازی به پایی می رسی
کاروانها می رود زبن دشت بی گرد سراغ
می شوی  گم تا به آواز درایی می ر سی
زیرگردون عقده کارکسی جاوید نیست
دانه وار آخر تو هم تا آسیایی می رسی
صبر اگر باشد دلیل نارساییهای جهد
تا به مقصد چون ثمر بی رنج پایی می رسی
ای زبان دان عدم از خامشی غافل مباش
زین ادابازی به حرف آشنایی می رسی
چون سحر تا آسمان بالیده ای اما هنوز
از بهار بی نشان برخود هوایی می رسی
گردش رنگ تجدد تنگ دارد فرصتت
ابتدایی تا به فکر انتهایی می رسی
بیدماغی می کند نازت به صدگردون غرور
تا به سیر کلبه چون من  گدایی می رسی
بر ملایک هم سجود احترامت واجب ست
خاکی اما از جناب کبریایی می رسی
گرم داری در عدم هنگامه سیر خیال
نی به جایی می روی و نی ز جایی می رسی
ای به چندین پرده پنهان تر ز ساز بوی گل
یاد رنگی می کنی  گلگون قبایی می رسی
باز می گردد مژه گل می کند عریانیت
چشم می پوشی به سامان ردایی می رسی
رمز هستی و عدم زین بیش نتوان واشکافت
چون نفس هر دم زدن هویی به هایی می رسی
بیدل آهنگت شنیدیم و ترا نشناختیم
ای ز فهم آن سو به  گوش ما صدایی می رسی

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
خوشست از دور نذر محفل همصحبتان بوسی
جهان جز کنج تنهایی ندارد جای مأنوسی
فنا تعلیم هستی باش اگر راحت هوس داری
به فهم این لغت جز خاک  گشتن نیست قاموسی
نپنداری بود عشق از دل افسردگان غافل
شرر در پرده هر سنگ دارد چشم جاسوسی
دو عالم محو خاکستر شد از برق تماشایت
چه شمع ست اینکه عرض پرتوش نگذاشت فانوسی
سجود سایه ام  امید اقبال دگر دارم
به خاک افتاده ام در حسرت اقبال پابوسی
چه اقبال است یارب مژده شمشیر قاتل را
که بوی خون  چکیدن در دماغم می زند کوسی
ز وحشت شعله من مژده خاکستری دارد
به استقبال بالم می رسد پرواز معکوسی
به صد چاک جگر آهی نجست از سینه تنگم
در زندان شکست اما نشد آزاد محبوسی
نظر باز چراغان تأمل نیستی بیدل
شرار سنگ هم در بیضه پرورده ست طاووسی

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
که ام من از نصیب عالم اظهار مأیوسی
غبار دامن رنگی صدای دست افسوسی
حباب این محیطم مفت دیدنهاست اسرارم
پری زیر بغل می گردم از مینای محسوسی
ندانم تیغ قاتل از چه گلشن داده اند آبش
چکیدنهای خونم نیست بی آواز طاووسی
حجاب وصل نتوان یافت جز گرد خیال اینجا
ز بالیدن فروغ شمع گل کرده ست فانوسی
دلی پرداخت از بی پردگیها ساز بیرنگی
بهار آیینه دارد در شکست رنگ فانوسی
ز دیرستان حیرت تشنه دیدار می آیم
به بار هر نم اشکی فغان گم کرده ناقوسی
کباب لذت خاموشی ام از گفتگو بس کن
بهم آوردن لبها به یادم می دهد بوسی
شکست آیینه تعمیر چندین جلوه است اینجا
چکید اشک من و حسن تو در آفاق زد کوسی
نگردی ای شرار کاغذ از هم مشربان غافل
که از خاکستر ما هم پر افشان بود طاووسی
ز خودگر نگذری باری ز اسباب جهان بگذر
چراغی تا کنی روشن در آتش گیر فانوسی
از آن سامان عشرتها که چون گل داشتم بیدل
کنون ازگردش رنگ است با من دست افسوسی

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
که دم زند ز من و مادمی  که ما تو نباشی
به این غرور که ماییم از کجا تو نباشی
نفس چو صبح زدن بی حضور مهر نشاید
چه زندگیست  کسی را که آشنا تو نباشی
ازل به یاد که باشد ابد دل  که خراشد
که بود و کیست  گر آغاز و انتها تو نباشی
غنای موج تلافیگرش بقای محیط است
نکشت عشق  کسی را که خونبها تو نباشی
محیط عشق به  گوشم جز این خطاب ندارد
که ای حباب چه شد جامه ات فنا تو نباشی
مکش خجالت محرومی از غرور تعین
چه من چه او همه  با توست اگر تو با تو نباشی
جهان پر است ز گرد عدم سراغی عنقا
تو نیز باش به رنگی  که هیچ جا تو نباشی
طمع به ششجهتت بسته راه حاصل مطلب
جهان همه در باز است اگر گدا تو نباشی
بر این بهار چو شبنم خوش ست چشم  گشو دن
دمی که غیر عرق چیزی از حیا تو نباشی
چنین  که قافله رنگ بر هواست خرامش
به رنگ شمع نگاهی  که زیر پا تو نباشی
من و تو بیدل  ما را به وهم  چند فریبد
منی جز از تو نزیبد تویی چرا تو نباشی

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U - -
چو قارون ته خاک اگر رفته باشی
به آرایش گنج و زر رفته باشی
چه کارست امل پیشه را با قیامت
به هر جا رسی پیشتر رفته باشی
براین انجمن وا نگردید چشمت
یقین شدکه جای دگر رفته باشی
رم فرصت اینجا نفس می شمارد
چو عمرآمدن کو مگر رفته باشی
چو شمعت به پیش ایستاده ست رفتن
ز پا گر نشستی به سر رفته باشی
شراری است آیینه پرداز هستی
نظر تا کنی از نظر رفته باشی
غبار تو خواهد جنون  کردن آخر
در آن ره  که با کروفر رفته باشی
دراین بزم تاکی فروزد چراغت
اگر شب نرفتی سحر رفته باشی
جهان بیش و کم مجمع امتیاز است
تو پر بی تمیزی به در رفته باشی
چه عزت چه خواری اقامت محال است
به هر رنگ ازین رهگذر رفته باشی
هوا مخملی  گر همه آفتابی
وگر سایه ای بی سحر رفته باشی
سلامت در این  کوچه وقتی ست بیدل
که از آمدن بیشتر رفته باشی

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ
بحر: متقارب مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U - -
ز چه ناز بال دعوی به فلک گشاده باشی
تو غبار ناتوانی ته پا فتاده باشی
می عیش بیخمارت نفسی اگر درین بزم
سر از خیال خالی دل بی اراده باشی
قدمی اگر شماری پی عزم پرفشانی
به هزار چین دامن ز سحر زیاده باشی
ز تلاش برق تازان گروت گذشته باشد
تو اگر سوار همت دو قدم پیاده باشی
زنمو به رنگ شبنم طرب بهار این بس
که ز چشم  تر کشی سر به  در اوفتاده باشی
نسزد به مکتب وهم غم سرنوشت خوردن
خط این جریده پوچ  است خوشت آنکه ساده  باشی
همه را ز باغ اعمال نظر او نبست نازش
تو نم جبین نداری چه  گل آب داده باشی
شرر پریده رنگت اگر این بهار دارد
ز مشیمه تعین به چه ننگ زاده باشی
گل سرخوش و مستی طلبی است مابقی هیچ
اگر این خمار بشکست  نه قدح نه باده باشی
چو جوانی و چه پیری به  کشاکش است  کارت
چو کمان دمی  که زورت شکند کباده باشی
نروی به محفل ای شمع  که زتنگی دل آنجا
به نشستن تو جا نیست مگر ایستاده باشی
سخنت به طبع مستان اثری نکرد بیدل
سر شیشه های خالی چقدر گشاده باشی

وزن: فَعَلاتُ فاعِلاتُنْ فَعَلاتُ فاعِلاتُنْ
بحر: رمل مثمن مشکول
نشانه‌های عروضی: U U - U | - U - - | U U - U | - U - -
گریک مژه چون چشم فراهم شده باشی
شیرازه اجزای دو عالم شده باشی
تمهید خزان آینه اصل بهار است
بیرنگی اگر رنگ گلی کم شده باشی
هشدارکه اجزای هوایی ست بنایت
گو یک دو نفس صورت شبنم شده باشی
عاجز نفسان قافله سرمه متاعند
کو ناله  گرفتم  که جرس هم شده باشی
بی جبهه تسلیم تواضع دم تیغ است
حیف است نگین ناشده خاتم شده باشی
قطع نظر از جوهر ذاتی چه خیالست
هر چند چو شمشیر تنکدم شده باشی
پرواز نفس را ز هوا نیست رهایی
در دام خودی  گر همه تن رم شده باشی
ناصح سخن ساخته ات پر نمکین است
رحم است به زخمی  که تو مرهم شده باشی
تا بار خری چند نبندند به دوشت
آدم نشو ی  گر همه آدم شده باشی
فرداست که خاک ست سرو برگ غرورت
هر چند که امروز فلک هم شده باشی
عمری ست که آب رخ ما صرف طلب هاست
ای جبهه همت چقدر نم شده باشی
خلوتگه تحقیق زتمثال مبراست
آیینه در اینجا تو چه محرم شده باشی
بید ل مگذر چون مه نو از خط تسلیم
بر چرخی اگر یک سر مو خم شده باشی

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
ز نفس اگر دو روزی به بقا رسیده باشی
چو نسیم گل هوایی به هوا رسیده باشی
ز خیال خویش بگذر چه مجاز  کو حقیقت
چوگذشتی ازکدورت به صفا رسیده باشی
نفست ز آرمیدن به عدم رساند خود را
توکه می روی نظرکن به کجا رسیده باشی
چه تپیدن است ای اشک به توام نه این گمان بود
که زسعی آب  گشتن به حیا رسیده باشی
به فسون دولت خشک مفروش مغز عزت
که فسرده استخوانی به هما رسیده باشی
تو و صد دماغ مستی که یکی به فهم ناید
من و یک جبین نیازی  که تو وارسیده باشی
به بساط بی نیازی غم نارسیدنم نیست
من اگر به سر رسیدم تو به پا رسیده باشی
ثمر بهار رنگی به  کمال خود نظر کن
چمنی  گذشته باشد ز تو تا رسیده باشی
سر و کار ذره با مهر ز حساب سعی دور است
به  تو کی رسیم هر چند توبه ما رسیده باشی
به تأمل خیالت جگرم گداخت بیدل
که تو تا به خود رسیدن به چها رسیده باشی

وزن: فَعَلاتُ فاعِلاتُنْ فَعَلاتُ فاعِلاتُنْ
بحر: رمل مثمن مشکول
نشانه‌های عروضی: U U - U | - U - - | U U - U | - U - -
نبری گمان که یعنی به خدا رسیده باشی
تو ز خود نرفته بیرون به کجا رسیده باشی
سرت ار به چرخ ساید نخوری فریب عزت
که همان کف غباری به هوا رسیده باشی
به هوای خودسری ها نروی ز ره  که چون شمع
سر ناز تا ببالد ته پا رسیده باشی
زدن آینه به سنگت ز هزار صیقل اولی
که به زشتی جهانی ز جلا رسیده باشی
خم طره اجابت به عروج بی نیازی ست
تو به وهم خویش دستی به دعا رسیده باشی
همه تن شکست رنگیم مگذر ز پرسش ما
که به درد دل رسیدی چو به ما رسیده باشی
برو ای  سپند امشب سر و برگ ما خموشی ست
تو که سوختند سازت به نوا رسیده باشی
نه ترنمی نه وجدی نه تپیدنی نه جوشی
به خم سپهر تا کی می نارسیده باشی
نگه جهان نوردی قدمی ز خود برون آ
که ز خویش اگر گذشتی همه  جا رسیده باشی
ز شکست رنگ هستی اثر تو بیدل این بس
که به  گوش امتیازی چو صدا رسیده باشی

وزن: فَعَلاتُ فاعِلاتُنْ فَعَلاتُ فاعِلاتُنْ
بحر: رمل مثمن مشکول
نشانه‌های عروضی: U U - U | - U - - | U U - U | - U - -
تا چند ناز غازه و رنج حنا کشی
نقاش قدرتی اگر از رنگ پاکشی
عرض کمال آینه موقوف سادگی ست
زان جوهرت چه سود که خط بر صفا کشی
حیرت غنیمت است مبادا چو گرد باد
چشمی به  گردش آری و جام هوا کشی
بار دلت به ناله رسانی سبک شود
کز پای  کوه رشته به زور صدا کشی
بیرون  نه فلک فکنی طرح  کشت و کار
تا دانه ای سلامت ازین آسیا کشی
با این شکست و عجز رسا موی چینی ایم
آسان مدان  که دامنش از دست ما کشی
بار وفا دمی  که شود طاقت آزما
غیر از عرق دگر چه به دوش حیا کشی
مخمل رضا به مشق سجودت نمی دهد
خط بر زمین مگر ز نی بوریا کشی
دوش غنا ستمکش ناز هوس مباد
بار جهان خوشست  که بر پشت پا کشی
گر آگهی ز خفت اوضاع احتیاج
دست آنقدر میاز که ننگ دعا کشی
غافل مشو ز مزد تلاش فروتنی
شاید که سایه ای کنی ایجاد واکشی
بیدل  گذشت عمر و نه ا ی فارغ از امل
بگسیخت رشته و تو همان درکشاکشی

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
چه شد آستان حضور دل  که تو رنج دیر و حرم کشی
به جریده سبق وفا نزدی رقم  که قلم  کشی
به قبول صورت بی اثر مکش انفعال فسردگی
چه قدر مصور عبرتی  که چو سنگ بار صنم  کشی
رمقی ست فرصت مغتنم به هوس فسون امل مدم
چو حباب سعی کمی مدان که نفس به پیکر خم کشی
کسی ازپری که مگس کشد ز چه ننگ دام و قفس کشد
غم ساغری که هوس کشد به دماغ سوخته کم کشی
به خیال غربت وهم و ظن  مپسند دوریت از وطن
عرق ست حاصل علم و فن که خمار یاد عدم  کشی
اگرت دلیل ره وفا به مروتی کند آشنا
به زمین نیفکنی از حیا به رهی  که خار قدم  کشی
به یقین معرفت آگهان زتفکرت نبرم گمان
چوکشف مگر به خیال نان بروی و سر به شکم کشی
به برت ز جوهرآینه ورقی ست نسخه طراز دل
سیه است نامه اگر همه نفسی به جای رقم کشی
اگر از تردد بی اثر نرسی به منصب بال و پر
چو نهال صبرکن آنقدرکه ز پای خفته علم کشی
ندمید صبحی ازاین چمن که نبست صورت شبنمی
حذر از مآل ترددی که نفس گدازی و نم کشی
من زار بیدل ناتوان نی ام آنقدر به دلت گران
که چو بوی گل دم امتحان به ترازوی نفسم کشی

وزن: مُتَفاعِلُنْ مُتَفاعِلُنْ مُتَفاعِلُنْ مُتَفاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: U U - U - | U U - U - | U U - U - | U U - U -
می جام قناعت اگر بچشی المی ز جنون هوس نکشی
چه  کم است عروج دماغ غنا که خمار توقع  کس  نکشی
درجات سعادت پاس ادب به قبول یقین رسد آن نفست
که چو صبح تلاطم حکم قضا دهدت به غبار و نفس نکشی
نی زمزمه های بساط وفا خجل ست ز حرف ربایی ما
مرسان به نگونی خامه خطی  که به مسطر چاک قفس نکشی
ز جهان تنزه بی خللی چه فسرده عالم دون عملی
تو همان همای نشیمن منزلی سر خود ته بال مگس نکشی
ز گذشتن عمر گسسته عنان دل بی حس مرده نزد به فغان
ستم است  که قافله بگذرد تو ندامت بانگ جرس نکشی
ره ننگ رسوم زمانه بهل ز تتبع وضع جهان بگسل
که به دشت خمار گلاب هوس تب و تاب فشار مرس نکشی
اگرت ز مواعظ بیدل ما عرقی شود آب جبین حیا
به دودم نفسی  که دمانده هوا سر فتنه چو آتش خس نکشی

وزن: مُتَفاعِلَتُنْ مُتَفاعِلَتُنْ مُتَفاعِلَتُنْ مُتَفاعِلَتُنْ
نشانه‌های عروضی: U U - U U - | U U - U U - | U U - U U - | U U - U U -
ازین  نه منظر نیرنگ تا برتر زنم جوشی
نفس بودم سحر گل کردم از یاد بناگوشی
تپشها در هجوم حیرت دیدار گم دارم
نگاه ناتوانم غرقه توفان خاموشی
زتمکین رگ یاقوت بست ابریشم سازم
اشارات ادب آهنگی خون گرد و مخروشی
ز درس نسخه هستی چه خواهم سخت حیرانم
به صد تعبیرم ایما می کند خواب فراموشی
به غارت رفته گرد جلوه گا ه  کیستم یارب
که از هر ذره ای بالم نگاه خانه بر دوشی
نوای آتشینی دارم و از شرم بیباکی
نفس دزدیده ام تا در نگیرد پنبه درگوشی
شکستن تا چه ها ریزد به دامان حباب من
نگاهی رفته است از خویش و گل  کرده ست آغوشی
ز مستان هوس پیمای این محفل نمی بینم
چو مینا شیشه در دستی و چون ساغر قدح نوشی
ز صد آیینه اینجا یک نگه صورت نمی بندد
تو بر خود جلوه  کن ما را کجا چشمی کجا هوشی
دل داغ آشیانی در قفس پرورده ام بیدل
به زیر بال دارم سیر طاووس چمن پوشی

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
تا چند کشد دل الم بیهده  کوشی
چون صبح نفس باختم از خانه بدوشی
خجلت ثمر دشت تردد نتوان زیست
ترسم به عرق  گم شود از آبله جوشی
امروز کسی محرم فریاد کسی نیست
دلکوب خودم چون جرس از هرزه خروشی
شمعی که به فانوس خیال تو فروزند
چون آتش یاقوت نمیرد ز خموشی
ای خواب تو تلخ از هوس مخمل دنیا
حیف است ز حرف کفنت پنبه به گوشی
گر آگهی از ننگ بدانجامی اقبال
هر چند به گردون رسی از خاک به جوشی
تا خجلت پستی نکشد نشیه همت
آن جرعه  که بر خاک توان ریخت ننوشی
در سعی طلب چشم به فرصت نتوان دوخت
برق آینه دار است مبادا مژه پوشی
بیدل اگر آگه شوی از درد محبت
یک  زخم  به صد صبح  تبسم  نفروشی

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
خیالش بر نمی تابد شعور ای بیخودی جوشی
نمی گنجد به دیدن جلوه اش ای حیرت آغوشی
ضعیفیها به ایمای نگاه افکند کار من
چو مژگان می کنم مضرابی آهنگ خاموشی
از آن نامهربان منت کش صد رنگ احسانیم
به این حسرت  که  گاهی می کند یاد فراموشی
نه از صبحی خبر دارم نه از شامی اثر دارم
نگه می پرورم در سایه خط بناگوشی
به روی جلوه او هر چه باداباد می تازم
به این یک مشت خس در بحر آتش می زنم جوشی
چنین محو خرام  کیست طاووس خیال من
که واکرده ست فردوس از بن هر مویم آغوشی
هنر کن محو نسیان تا صفای دل به عرض آید
ز جوهر چشمه آیینه دارد آب خس پوشی
به غفلت از نوای ساز هستی بیخبر رفتم
شنیدن داشت این افسانه گر می داشتم گوشی
ز بار حسرت دنیا دوتا گشتیم و زین غافل
که عقبا هم نمی ارزد به خم  گرداندن دوشی
حباب من ز درد بی نگاهی داغ شد بیدل
فروغ  کلبه ام تا چند باشد شمع خاموشی

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
به گرد سرمه خفتن تا کی از بیداد خاموشی
به پیش ناله اکنون می برم فریاد خاموشی
در آن محفل که بالد کلک رنگ آمیزی یادت
نفس با ناله جوشد تا کشد بهزاد خاموشی
جنون جانکنی تا کی دمی زین ما و من شرمی
همین آواز دارد تیشه فرهاد خاموشی
به ضبط نفس موقوف ست  آیین گهر بستن
فراهم کن نفس تا بالد استعداد خاموشی
ز ساز مجلس تصویرم این آواز می آید
که پر دور است از اهل نفس امداد خاموشی
همه گر ننگ باشد بی زبانی را غنیمت دان
مباد آتش زنی چون شمع در بنیاد خاموشی
نفسها سوختم در هرزه نالی تا دم آخر
رسانیدم به گوش آینه فریاد خاموشی
لب از اظهار مطلب بند و تسخیر دو عالم کن
درین یکدانه دارد دامها صیاد خاموشی
به جرأت گرد طاقت از مزاج خویش می روبم
پسند ناله من نیست بی ایجاد خاموشی
نفس تنها نسوزی ای شرار پر فشان همت
که من هم همرهم تا هر چه باداباد خاموشی
به دل گفتم  درین مکتب که دارد درس جمعیت
نفس در سرمه خوابانیده  گفت  استاد خاموشی
چرایی اینقدر ناقدردان عافیت بیدل
فراموش خودی یا رفته ای از یاد خاموشی

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -