cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
ای قد و بالای تو حسرت سرو بلند
خنده نمی آیدت بهر دل من بخند
ای ز تو عالم بجوش لطف کن ارزان فروش
خنده شیرین نوش راست بفرما بچند
خنده زند آفتاب گیرد عالم خضاب
صدمه وصد آفتاب خنده ز تو می برند
لاله و گلبرگها عکس تو آمد مها
نیشکر از قند تو پر شده بین بند بند
طلعتت ای آفتاب تیغ طرب برکشید
گردن تلخی بزد بیخ غم و غصه کند
دور قمر درگذشت زهرء زهرا رسید
گشت جهان گلستان خار ندارد گزند
بزم ابد می نهد شه جهت عاشقان
نعل زرین می زند بهر سم هر سمند
این همه بگذشت نیز پیشتر آ ای عزیز
پیش لب نوش تو حلقه بگوش است قند
پیشتر آ پیشتر تا بدهم جان وسر
تا شکفد همچو گل روی زمین نژند
ما و حریفان خوشیم ساغر حق می کشیم
از جهت چشم بد آتش و مشتی سپند
بوی وصالت رسید روضه رضوان دمید
صلح کن  الصلح خیر  کوری دیو لوند
تازه شو و چست شو از پی ترجیع را
گوش نوی وام کن تا شنوی ماجرا
شاه هم از بامداد سرخوش و سرمست خاست
طبل به خود می زند در دل او تا چهاست
منتظرست آسمان تا چه کند قهرمان
هرچه کند گو بکن هرچه کند جان ماست
هر نفسی روضه از تو به پیش دلست
حاتم طی با سخاش طی شد اگر این سخاست
ای چو درخت بلند قبله هر دردمند
برگ و برش خیره کن شاخ ترش باوفاست
یک نفری بخت ور از تو خوش و میوه خور
یک نفری خیره سر گشته که آخر کجاست
چشم بمالید تا خواب جهد از شما
کشف شود کان درخت پهلوی فکر شماست
فکرتها چشمهاست گشته روان زان درخت
پاک کن از جو وحل کاب ازو بی صفاست
آب اگر منکر چشمه خود می شود
خاک سیه بر سرش باد کهبس ژاژخاست
ای طمع ژاژخا گنده تر از گندنا
تات نگیرد بلا هیچ نگویی خداست
خر ز زدن گشت فرد کژروی آغاز کرد
راه رها کرد و رفت آن طرفی که گیاست
آن طرفی که گیاست امن و امان از کجاست
غره به سبزی مشو گرگ سیه در قفاست
گوش به ترجیع نه جانب ره کن رجوع
زانک ملاقات گرگ تلختر آمد ز جوع
ای ز در رحمتت هر نفسی نعمتی
زان همه رحمت فرست جانب ما رحمتی
ای به خرابات تو جام مراعات تو
داده بهر ذره نوع دگر عشرتی
هر نفسی روح نو بنهد در مرده
هر نفسی راح نو بخشد بی مهلتی
خنب تو آمد بجوش جوش کند نای و نوش
جان سر و پا گم کند چون بخورد شربتی
عفو کن از جام مست خنب و سبو گر شکست
مست شد و مست را چون نفتد زلتی
قاعده خوش نهاد در طرب و در گشاد
چشم بدش دور باد والله خوش سنتی
بوی تو ای رشک باغ چون بزند بر دماغ
پر شود از راح روح بی گره و علتی
روح و ملک مست شد از می پوشیده
چرخ فلک پست شد از پنهان صورتی
بلبله پر زمی می رسدم هر دمی
عربده می آورم عشق تو هر ساعتی
آنک ره دین بود پر ز ریاحین بود
هر قدمی گلشنی هر طرفی جنتی
خط سقبنا بکش بر رخ هر مست خوش
تا که بدانند کو غرقه شد از لذتی
ساغر بر ساغرم می دهد او هر نفس
نعره زنان من که های پر شدم از باده بس

وزن: مُفْتَعِلُنْ فاعِلُنْ مُفْتَعِلُنْ فاعِلُنْ
بحر: منسرح مطوی مکشوف
نشانه‌های عروضی: - U U - | - U - | - U U - | - U -
ای یار گرم دار و دلارام گرم دار
پیش آ به دست خویش سر بندگان بخار
خاک تویم و تشنه آب و نبات تو
در خاک خویش تخم سخا و وفا بکار
تا بردمد ز سینه و پهنای این زمین
آن سبزهای نادر و گلهای پرنگار
وز هر چهی برآید از عکس روی تو
سرمست یوسفی قمرین روی خوش عذار
این قصه را رها کن تا نوبتی دگر
پیغام نو رسید پیش آ و گوش دار
پیری سوی من آمد شاخ گلی به دست
گفتم که  از کجاست  بگفتا  از آن دیار 
گفتم  از آن بهار به دنیا نشانه نیست
کاینجا یکی گلست و دوصد گونه زخم خار 
گفتا  نشانه هست ولیکن تو خیره
کانکس که بنگ خورد دهد مغز او دوار
ز اندیشه و خیال فرو روب سینه را
سبزک بنه ز دست و نظر کن به سبزه زار
ترجیع کن که آمد یک جام مال مال
جان نعره می زند که بیا چاشنی حلال
گر تو شراب باره و نری و اوستاد
چون گل مباش کو قدحی خورد و اوفتاد
چون دوزخی درآی و بخور هفت بحر را
تا ساقیت بگوید که  ای شاه نوش باد
گر گوهریست مرد بود بحر ساغرش
دنیا چو لقمه شودش چون دهان گشاد
دنیا چو لقمه ایست ولیکن نه بر مگس
بر آدمست لقمه بر آنکس کزو بزاد
آدم مگس نزاید تو هم مگس مباش
جمشید باش و خسرو و سلطان و کیقباد
چون مست نیستم نمکی نیست در سخن
زیرا تکلفست و ادیبی و اجتهاد
اما دهان مست چو زنبور خانه ایست
زنبور جوش کرد بهر سوی بی مراد
زنبورهای مست و خراب از دهان شهد
با نوش و نیش خود شده پران میان باد
یعنی که ما ز خانه شش گوشه رسته ایم
زان خسروی که شربت شیرین به نحل داد
ترجیع بندخواهد  بر مست بند نیست
چه بند و پند گیرد  چون هوشمند نیست
پیش آر جام لعل تو ای جان جان ما
ما از کجا حکایت بسیار از کجا
بگشاد و دست خویش کمر کن بگرد من
جام بقا بیاور و برکن ز من قبا
صد جام درکشیدی و بر لب زدی کلوخ
لیکن دو چشم مست تو در می دهد صلا
آن می که بوی او بدو فرسنگ می رسد
پنهان همی کنیش تو دانی بکن هلا
از من نهان مدار تو دانی و دیگران
زیرا که بنده توم آنگاه با وفا
این خود نشانه ایست نهان کی شود شراب
پیدا شود نشانش بر روی و در قفا
بر اشتری نشینی و سر را فرو کشی
در شهر می روی که مبینید مر مرا
تو آنچنانک دانی و آن اشتر تو مست
عف عف همی کند که ببینید هر دو را
بازار را بهل سوی گلزار ران شتر
کانجاست جای مستان هم جنس و هم سرا
ای صد هزار رحمت نوبر جمال تو
نیکوست حال ما که نکو باد حال تو

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
گر دلت گیرد و گر گردی ملول
زین سفر چاره نداری ای فضول
دل بنه گردن مپیچان چپ و راست
هین روان باش و رها کن مول مول
ورنه اینک می برندت کشکشان
هر طرف پیکست و هر جانب رسول
نیستی در خانه فکرت تا کجاست
فکرهای خل را بردست غول
جادوی کردند چشم خلق را
تا که بالا را ندانند از سفول
جادوان را جادوانی دیگرند
می کنند اندر دل ایشان دخول
خیره منگر دیدها در اصل دار
تا نباشی روز مردن بی اصول
نحن نزلنا بخوان و شکر کن
کافتابی کرد از بالا نزول
آفتابی نی که سوزد روی را
آفتابی نی که افتد در افول
نعره کم زن زانک نزدیکست یار
که ز نزدیکی گمان آید حلول
حق اگر پنهان بود ظاهر شود
معجزاتست و گواهان عدول
لیک تو اشتاب کم کن صبر کن
گرچه فرمودست که  الانسان عجول 
ربنا افرغ علینا صبرنا
لا تزل اقدامنا فی ذاالوحول
بر اشارت یاد کن ترجیع را
در ببند و ره مدتشنیع را
ای گذر کرده ز حال و از محال
رفته اندر خانه فیه رجال
ای بدیده روی وجه الله را
کین جهان بر روی او باشد چو خال
خال را حسنی بود از رو بود
ور نمی بینی چنین چشمی به مال
چون بمالی چشم در هر زشتیی
صورتی بینی کمال اندر کمال
چند صورتهاست پنداری که اوست
تا رسی اندر جمال ذوالجلال
خلق را می راند و خوبی او
می کشاند گوش جان را که تعال
خاک کوی دوست را از بو بدان
خاک کویش خوشتر از آب زلال
اندران آب زلال اندر نگر
تا ببینی عکس خورشید و هلال
تا شنیدم گفتن شیرین او
می فزاید گفتن خویشم ملال
دامن او گیر یعنی درد او
رویدت از درد او صد پر و بال
سر نمی ارزد به درد سر عجب
خود بیندیش و رها کن قیل و قال
سر خمارت داد و مستیها دهد
زیر آن مستی بود سحر هلال
از پی این مه به شب بیدار باش
سر منه جز در دعا و ابتهال
وقت ترجیع است برجه تازه شو
چون جمالش بی حد و اندازه شو
دیگران رفتند خانه خویش باز
ما بماندیم و تو و عشق دراز
هرکی حیران تو باشد دارد او
روزه در روزه نماز اندر نماز
راز او گوید که دارد عقل و هوش
چون فنا گردد فنا را نیست راز
سلسله از گردن ما برمگیر
که جنون تو خوش است ای بی نیاز
طوق شاهان چاکر این سلسله ست
عاشقان از طوق دارند احتراز
خار و گل را حسن بخش از آب خضر
طاق را و جفت را کن جفت ناز
هرکی او بنهد سری بر خاک تو
کن قبولش گر حقیقت گر مجاز
نی مرا هرچه شود خود گو بشو
در بهار حسن خود تو می گراز
حسن تو باید که باشد بر مراد
عاشقان را خواه سوز و خواه ساز
خواه ردشان کن به خط لایجوز
خواهشان از فضل ده خط جواز
خواهشان چون تار چنگی بر سکل
خواهشان چون نای گیر و می نواز
خواهشان بی قدر کن چون سنگ و خاک
خواه چون گوهر بدهشان امتیاز
عاقبت محمود باشد داد تو
ای تو محمود و همه جانها ایاز
در غلامی تو جان آزاد شد
وز ادبهای تو عقل استاد شد
مای ما کی بود چو تو گویی انا
مس ما کی بود پیش کیمیا
پیش خورشیدی چه دارد مشت برف
جز فنا گشتن ز اشراق و ضیا
زمهریر و صد هزاران زمهریر
با تموز تو کجا ماند کجا
با تموزیهای خورشید رخت
زمهریر آمد تموز این ضحی
بر دکان آرزو وشوق تو
کیسه دوزانند این خوف و رجا
بر مصلای کمال رفعتست
سجدهای سهو می آرد سها
خواب را گردن زدی ای جان صبح
چه صباح آموختن باید ترا
چپ ما را راست کن ای دست تو
کرده اژدرهای هایل را عصا
شکر ایزد را که من بیگانه رنگ
گشته ام با بحر فضلت آشنا
کف برآرم در دعا و شکر من
جاودانی دیده زان بحر صفا
ای تو بیجا همچو جان و من چو تن
می روم در جستن تو جا به جا
عمر می کاهید بی تو روز روز
رست از کاهش به تو ای جان فزا
واجدی و وجدبخش هر وجود
چه غم ار من یاوه کردم خویش را
هین سلامت می کند ترجیع من
که خوشی چونی تو از تصدیع من

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
ای خواب برو ز همدمانم
تا بی کس و ممتحن نمانم
چون دیک بر آتشم نشاندی
در دیک چه می پزی چه دانم
یک لحظه که من سری بخارم
ای عشق نمی دهی امانم
از خشم دو گوش حلم بستی
تا نشنوی آوه و فغانم
ما را به جهان حواله کم کن
ای جان چو که من نه زین جهانم
بگشای رهم که تا سبکتر
جان را به جهان جان رسانم
یاری فرما قلاوزی کن
تا رخت بکوی تو کشانم
ای آنک تو جان این نقوشی
ترجیع کنم گرین بنوشی
تیزآب توی و چرخ ماییم
سرگشته چو سنگ آسیاییم
تو خورشیدی و ما چو ذره
از کوه برآی تا برآییم
از بهر سکنجبین عسل ده
ما خود همه سرکه می فزاییم
گه خیره تو که تو کجایی
گه خیره خود که ما کجاییم
گه خیره بسط خویش و ایثار
یا قبض که مهره در رباییم
گاهی مس و گاه زر خالص
گاه از پی هردو کیمیاییم
ترجیع دو ذوق و میل ایچی
در دادن و در گرفتن از چی
گه شاد بخوردنست و تحصیل
گه شاد به خرج آن و تحلیل
چون نخل گهی به کسب میوه
گاهی به نثار آن و تنزیل
گه حاتم وقت اندر ایثار
گه عباسی به طوف و زنبیل
ما یا آنیم و این دگر فرع
یا غیر تویم بی دو تبدیل
ور زانک مرکب از دو ضدیم
تذلیل نباشدی و تبجیل
هم اصلاحست عز و ذلش
ماننده رفع و خفض قندیل
بس اصلاحی برای افساد
بس افسادی برای تنحیل
بس مرغ ضعیف پرشکسته
خرطوم هزار پیل خسته

وزن: مَفْعُولْ مَفاعِلُنْ فَعولُنْ
بحر: هزج مسدس اخرب مقبوض محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - U - | U - -
هله درده می بگزیده که مهمان توم
ز پریشانی زلف توپریشان توم
تلخ و شیرین لب ما را ز حرم بیرون آر
نقد ده نقد که عباس حرمدان توم
آنچ دادی و بدیدی که بدان زنده شدم
مرده جرعه آن چشمه حیوان توم
باده بر باد دهد هردو جهان را چو غبار
وآنگهان جلوه شود که مه تابان تو
وانگهان جام چو جان آرد کین بر جان زن
گر نیم جان تو آخر نه ز جانان توم
مرکبش دست بود زانک قدح شهبازست
که صیادم من و سر فتنه مرغان توم
وانگه از دست بپرد سوی ایوان دماغ
که گزین مشعله و رونق ایوان تو
آب رو رفت مهان را پی نان و پی آب
مژده ای مست که من آب تو و نان توم
بحر بر کف که گرفتست تو باری برگیر
خوش همی خند که من گوهر دندان توم
من سه پندت دهم اول توسپند ما باش
که خلیلی و نسوزی چو سپندان توم
در خانه هله بگشای که در کوی تویم
قصص جایزه برخوان نه که بر خوان توم
هین به ترجیع بگردان غزلم را برگو
گر تو شیدا نشدی قصه شیدا برگو
ز آب چون آتش تو دیگ دماغم جوشید
سبک ای سیمبر مشعله سیما برگو
ز پگه جام چو دریا چو به کف بگرفتم
صفت موج دل و گوهر گویا برگو
بحر پرجوش چو لالاست بر آن در یتیم
کف بزن خوش صفت لولوی لالا برگو
هرکسی دارد در سینه تمنای دگر
زان سر چشمه کزو زاد تمنا برگو
جمع کن جمله هوسهای پراکنده به می
زان هوس که پنهان شد ز هوسها برگو
ز آفتابی که برآید سپس مشرق جان
که بدو محو شود ظل من و ما برگو
شش جهت انس و پری محرم آن راز نیند
سر بگردان سوی بیجا و همانجا برگو
چند باشد چو تنور این شکمت پر ز خمیر
ای خمیری دمی از خمر مصفا برگو
چند چون زاغ بود نول تو در هر سرگین
خبر جان چو طوطی شکرخا برگو
زین گذر کن بده آن جام می روحانی
صفت شعشعه جام معلا برگو
مست کن پیر و جوان را پس از آن مستی کن
مست بیرون رو ازین عیش و تماشا برگو
هله ترجیع کن اکنون که چنانیم همه
که می از جام و سر از پای ندانیم همه
جام بر دست به ساقی نگرانیم همه
فارغ از غصه هر سود و زیانیم همه
این معلم که خرد بود بشد ما طفلان
یکدگر را ز جنون تخته زنانیم همه
پا برهنه خرد از مجلس ما دوش گریخت
چونک بیرون ز حد عقل و گمانیم همه
میرمجلس توی و ما همه در تیر تویم
بند آن غمزه و آن تیر و کمانیم همه
زهره در مجلس مه مان به می از کار ببرد
ورنه کژرو ز چه رو چون سرطانیم همه
چشم آن طرفه بغداد ز ما عقل ربود
تا ندانیم که اندر همدانیم همه
گفت ساقی  همه را جمله به تاراج دهم 
همچنان کن هله ای جان که چنانیم همه
همچو غواص پی گوهر بی نام و نشان
غرق آن قلزم بی نام و نشانیم همه
وقت عشرت طرب انگیزتر از جام مییم
در صف رزم چو شمشیر و سنانیم همه
نزد عشاق بهاریم پر از باغ و چمن
پیش هر منکر افسرده خزانیم همه
می جهد شعله دیگر ز زبانه دل من
تا ترا وهم نیاید که زبانیم همه
ساقیا باده بیاور که برانیم همه
که به جز عشق تو از خویش برانیم همه

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
هله خیزید که تا خویش ز خود دور کنیم
نفسی در نظر خود نمکان شور کنیم
هله خیزید که تا مست و خوشی دست زنیم
وین خیال غم و غم را همه در گور کنیم
وهم رنجور همی دارد ره جویان را
ما خود او را به یکی عربده رنجور کنیم
غوره انگور شد اکنون همه انگور خوریم
وانچ ماند همه را باده انگور کنیم
وحی زنبور عسل کرد جهان را شیرین
سوره فتح رسیدست به ما سور کنیم
ره نمایان که به فن راه زنان فرح اند
راه ایشان بزنیم و همه را عور کنیم
جان سرمازدگان را تف خورشید دهیم
کار سلطان جهان بخش به دستور کنیم
کشت این شاهد ما را به فریب و به دغل
صد چو او را پس ازین خسته و مهجور کنیم
تاکنون شحنه بد او دزدی او بنماییم
میر بودست ورا چاکر و مأمور کنیم
همه از چنگ ستمهاش همی زاریدند
استخوانهای ورا بر بط وطنبور کنیم
کیمیا آمد و غمها همه شادیها شد
ما چو سایه پس ازین خدمت آن نور کنیم
بی نوایان سپه را همه سلطان سازیم
همه دیوان سپه را ملک و حور کنیم
نار را هر نفسی خلعت نوری بخشیم
کوهها را ز تجلی همه چون طور کنیم
خط سلطان جهانست و چنین توقیع است
که ازین پس سپس هر غزلی ترجیع است
خیز تا رقص درآییم همه دست زنان
که رهیدیم به مردی همه از دست زنان
باغ سلطان جهان را بگشودند صلا
همه آسیب بتانست و همه سیبستان
چه شکر باید آنجا که شود زهر شکر
چه شبان باید آنجا که شود گرگ شبان
همگی فربهی و پرورش و افزونیست
چو نهاد این لبون برسر آن شیر لبان
خاص مهمانی سلطان جهانست بخور
نه ز اقطاع امیرست و نه از داد فلان
آفتابیست به هر روزن و بام افتاده
حاجتت نیست که در زیر کشی زله نهان
ز چه ترسیم که خورشید کمین لشکر اوست
که ز نورست مر او را سپر و تیغ و سنان
این همه رفت بماناد شعاع رویت
که هر آنک رخ تو دید ندارد سر جان
یک زبانه ست از آن آتش خود در جانم
که از آن پنج زبانه ست مرا پیچ زبان
هر دو از فرقت تو در تف و پیچاپیچ اند
باورم می نکنی هین بشنو بانگ امان
شیر را گر نچشیدی بنگر تربیتش
تیر را گر بندیدی بشنو بانگ کمان
مثل او نقش نگردد به نظر در دیده
هیچ دیده بندیدست مثال سلطان
لیک از جستن او نیست نظر را صبری
از ملک تا بسمک از پی او در دوران
هین چو خورشید و مهی از مه و خورشید تو به
می ستان نور ز سبحان و بخلقان می ده
زو فراموش شدت بندگی و خدمت من
بی وفا نیستی آخر مکن ای جان چمن
خود یکی روز نگفتی که   مرا یاری بود 
زود بستی ز من و نام من ای دوست دهن
سخنانی که بگفتیم چو شیر و چو شکر
وان حریفی که نمودیم پی خمر و لبن
من ز مستی تو گر زانک شکستم جامی
نه تو بحر عسلی در کرم و خلق حسن
رسن زلف تو گر زانک درین دام فتد
صد دل و جان بزند دست به هر پیچ و شکن
بی نسیم کرمت جان نگشاید دیده
چشم یعقوب بود منتظر پیراهن
من چو یوسف اگر افتادم اندر چاهی
کم از آنک فکنی در تک آن چاه رسن
نه تو خورشید بدی بنده چو استاره روز
نه تو چون شمع بدی بنده ترا همچون لگن
بی تو ای آب حیات من و ای باد صبا
کی بخندد دهن گلشن و رخسار سمن
تا ز انفاس خدا درندمد روح الله
مریمان شکرستان نشوند آبستن
نه تو آنی که اگر بر سر گوری گذری
در زمان در قدمت چاک زند مرده کفن
نه تو ساقی روانها بده ششصد سال
تن تن چنگ تو می آمد بی زحمت تن
چند بیتی که خلاصه ست فرو ماند تو گو
کز عظیمی بنگنجید همی در گفتن
هله من مطرب عشقم دگران مطرب زر
دف من دفتر عشق و دف ایشان دف تر

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
ای جان مرا از غم و اندیشه خریده
جان را بستم در گل و گلزار کشیده
دیده که جهان از نظرش دور فتاده ست
نادیده بیاورده دگرباره بدیده
جان را سبکی داده و ببریده ز اشغال
تا دررسد اندر هوس خویش جریده
جولاهه کی باشد که دهی سطنت او را
پا در چه اندیشه و سودا بتنیده
آن کس که ز باغت خرد انگور فشارد
شیرین بودش لاجرم ای دوست عقیده
آن روز که هر باغ بسوزد ز خزانها
باشند درختان تو از میوه خمیده
جان را زند آ باغ صلاهای تعالوا
جان در تن پرخون پر از ریم خزیده
چون گنج برآزین حدث ای جان و جهان گیر
در گوش کن این پند من ای گوشه گزیده
پیسه رسنست این شب و این روز حذر کن
کز پیسه رسن ترسد هر مار گزیده
این گردن ما زین رسن پیسه ایام
کی گردد چون گردن احرار رهیده
از بولهب و جفتی او چونک ببریم
بینیم ز خود حبل مسد را سکلیده
بی فصل خزان گلشن ارواح شکفته
بی کام و دهان هر فرس روح چریده
افسار گسسته فرس و رفته به صحرا
مرعا و قرو دیده و ازهار دمیده
ترجیع کنم تا که سر رشته بیابند
مستان همه از بهر چنین گنج خرابند
باد آمد و با بید همی گوید  هی هی
این جنبش و این شورش و این رقص تو تا کی 
می گوید آن بید بدان باد  ز خود پرس
ای برده مرا از سرو ای داده مرا می
اندر تن من یک رگ هشیار نماندست
ای رفته می عشق تو اندر رگ و در پی
از مردم هشیار بجو قصه و تاریخ
کین سابقه کی آمد وان خاتمه تا کی 
آن ترک سلامم کند و گوید  کیسن 
گویم که  خمش کن که نه کی دانم و نی بی 
آن معتزلی پرسد معدوم نه شیء است 
بیخود بر من شیی بود و با خود لاشی
لب بر لب دلدار چو خواهی که نهی تو
از خویش تهی باش بیاموز ازان نی
اندیشه مرا برد سحرگاه به باغی
باغی که برون نیست ز دنیا و نه در وی
پرسیدم کای باغ عجایب تو چه باغی
گفت  آنک نترسم ز زمستان و نه از دی 
نزدیکم و دورم ز تو چون ماه و چو خورشید
وین دور نماند چو کند راهخدا طی
گیرم که نبینی به نظر چشمه خورشید
نی گرمیت از شمس بدافسردگی از فی
هین دور شو از سردی و بفزای ز گرمی
تا صیف شود بهمنت و رشد شود غنی
خورشید نماید خبر بی دم و بی حرف
بربند لب از ابجد و از هوز و حطی
ترجیع سوم را چو سرآغاز نهادیم
بس مرغ نهان را که پر و بال گشادیم
برجه که رسیدند رسولان بهاری
انگیخت شکاران تو آن شاه شکاری
از دشت عدم تا بوجودست بسی راه
آموخت عدم را شه الاقی و سواری
در باغ زهر گور یکی مرده برآمد
بنگر به عزیزان که برستند ز خواری
در زلزلت الارض خدا گفت زمین را
امرزو کنم زنده هر آن مرده که داری
ابرش عوض آب همی روح فشاند
تو شرم نداری که بنالی ز نزاری

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
ای درد دهنده ام دوا ده
تاریک مکن جهان ضیا ده
درد تو دواست و دل ضریرست
آن چشم ضریر را صفا ده
نومید همی شود بهر غم
نومید شونده را رجا ده
هر دیده که بهر تو بگرید
کحلش کش و نور مصطفی ده
شکرش ده وانگهیش نعمت
صبرش ده وانگهش بلا ده
گر جان ز جهان وفا ندارد
از رحمت خویششان وفا ده
خوی تو خوش است هم خوشی بخش
کار تو عطاست هم عطا ده
آن نی که دم تو خورد روزی
بازش ز دم خوشت نواده
این قفل تو کرده برین دل
بفرست کلید و دلگشا ده
کس طاقت خشم تو ندارد
این خشم ببر عوض رضا ده
غم منکر بس نکیر آمد
زومان بستان به آشنا ده
رحم آر برین فغان و تشنیع
ورنه کنمش قرین ترجیع
چون باخبری ز هر فغانی
زین حالت آتشین امانی
مهمان من آمدست اندوه
خون ریز و درشت میهمانی
یک لقمه کند هزار جان را
کی داو دهد به نیم جانی
هر سیلی او چو ذوالفقاری
هر نکته او یکی سنانی
زو تلخ شده دهان دریا
چون تلخ شد آنچنان دهانی
دریاچه بود که از نهیبش
پوشید کبود آسمانی
ماییم سرشته نوازش
پرورده نازنین جهانی
خو کرده به سلسبیل و تسنیم
با ساقی چون شکرستانی
با جمع شکر لبان رقاص
هر لحظه عروسیی و خوانی
این عیش و طرب دریغ باشد
کاشفته شود به امتحانی
حیفست که مجلس لطیفان
ناخوش شود از چنین گرانی
ترجیع سوم رسید یارا
هم بر سر عیش آر ما را
در چاه فتاد دل برآرش
بیچاره و منتظر مدارش
ور وعده دهیش تا به فردا
امروز بسوزد این شرارش
بخشای برین اسیر هجران
بر جان ضعیف بی قرارش
هرچند که ظالمست و مجرم
مظلوم و شکسته دل شمارش
گشتست چو لاله غرقه خون
گشتست چو زعفران عذارش
خواهد که به پیش تو بمیرد
اینست همیشه کسب و کارش
یاری دگری کجا پسندد
آن را که خدا بدست یارش
آن را که بخوانده تو روزی
مسپار بدست روزگارش
هرچند به زیر کوه غم ماند
اندیشه تست یار غارش
امسال چو ماه می گدازد
می آید یاد وصل پارش
راهی بگشا درین بیابان
ماهی بنما درین غبارش
گر شرح کنم تمام پیغام
می مانم از شراب و از جام

وزن: مَفْعُولْ مَفاعِلُنْ فَعولُنْ
بحر: هزج مسدس اخرب مقبوض محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - U - | U - -
با شیر رو به شانگی آوردمان دیوانگی
افزودمان بیگانگی با هر بت یکدانگی
از باده شبهای تو و ز مستی لبهای تو
وز لطف غبغبهای تو آخر کجا فرزانگی
ای رستم دستان نر باشی مخنثتر ز غر
با این لب همچون شکر گر ماندت مردانگی
آه از نغولیهای تو آه از ملولیهای تو
آه از فضولیهای تو یکسان شو از صد شانگی
با لعل همچون شکرش وز تابش سیمین برش
صد سنگ بادا بر سرش گر در کند دو دانگی
جان را ز تو بیچارگی بیچارگی یکبارگی
ویرانی و آوارگی صد خانه و صد خانگی
ای صاف همچون جام جم پیشت تمامیهاست کم
چون چنگ گشتم من به خم اندر غم خوش بانگی
مخدوم شمس الدین شهم هم آفتاب و هم مهم
بر خاک او سر می نهم هم سر بود زان متهم
ای فتنه انگیخته صد جان به هم آمیخته
ای خون ترکان ریخته با لولیان بگریخته
در سایه آن لطف تو آخر گشایم قلف تو
در سر نشسته الف تو زان طره آویخته
از چشم بردی خوابها زین غرقه گردابها
زان طره پر تابها مشکی به عنبر بیخته
ای رفته در خون رهی تورشک خورشید و مهی
با این همه شاهنشهی با خاکیان آمیخته
از برق آن رخسار تو وز شعله انوار تو
وز حلم موسی وار تو از بحر گرد انگیخته
ای شمع افلاک و زمین ای مفخر روح الامین
عشقت نشسته در کمین خون هزاران ریخته
جان در پی تو می دود وندر جهانت می جود
صد گنج آخر کی شود در کاغذی درپیخته
مخدوم شمس الدین مرا کشتی درین یک ماجرا
این عفو بسته شد چرا ای خسرو هر دو سرا
ما جمله بیخوابان شده در خوابگه رقصان شده
ای ماه بی نقصان شده و انجم ز مه رقصان شده
صفرام از سودای تو از جسم جان افزای تو
از وعده جانهای تو جانها بگه رقصان شده
زان روی همچون ماه تو شاهان چشم در راه تو
در عین لشکرگاه تو شاه وسپه رقصان شده
ای مفخر روحانیان وی دیده ربانیان
سرها ز تو شادی کنان بر سر کله رقصان شده
قومی شده رقصان دین با صد هزاران آفرین
قومی دگر منکر چنین اندر سفه رقصان شده
تبریز و باقی جهان با هرک را عقلست و جان
از روی معنی ونهان در عشق شه رقصان شده
میدان فراخست ای پسر تو گوشه ای ما گوشه ای
همچون ملخ در کشت شه تو خوشه ای ما خوشه ای

وزن: مُسْتَفْعِلُنْ مُسْتَفْعِلُنْ مُسْتَفْعِلُنْ مُسْتَفْعِلُنْ
بحر: رجز مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: - - U - | - - U - | - - U - | - - U -
عجب سروی عجب ماهی عجب یاقوت و مرجانی
عجب جسمی عجب عقلی عجب عشقی عجب جانی
عجب لطف بهاری تو عجب میر شکاری تو
دران غمزه چه داری تو به زیر لب چه می خوانی
عجب حلوای قندی تو امیر بی گزندی تو
عجب ماه بلندی تو که گردون را بگردانی
عجبتر از عجایبها خبیر از جمله غایبها
امان اندر نواییها به تدبیر و دوا دانی
ز حد بیرون به شیرینی چو عقل کل بره بینی
ز بی خشمی و بی کینی به غفران خدا مانی
زهی حسن خدایانه چراغ و شمع هر خانه
زهی استاد فرزانه زهی خورشید ربانی
زهی پربخش این لنگان زهی شادی دلتنگان
همه شاهان چو سرهنگان غلامند و توسلطانی
به هر چیزی که آسیبی کنی آن چیز جان گیرد
چنان گردد که از عشقش بخیزد صد پریشانی
یکی نیم جهان خندان یکی نیم جهان گریان
ازیرا شهد پیوندی ازیرا زهر هجرانی
دهان عشق می خندد دو چشم عشق می گرید
که حلوا سخت شیرینست و حلواییش پنهانی
مروح کن دل و جان را دل تنگ پریشان را
گلستان ساز زندان را برین ارواح زندانی
بدین مفتاح کآوردم گشاده گر نشد مخزن
کلیدی دیگرش سازم به ترجیعش کنم روشن
توی پای علم جانا به لشکرگاه زیبایی
که سلطان السلاطینی و خوبان جمله طغرایی
حلاوت را تو بنیادی که خوان عشق بنهادی
کی سازد اینچنین حلوا جز آن استاد حلوایی
جهان را گر بسوزانی فلک را گر بریزانی
جهان راضیست و می داند که صد لونش بیارایی
شکفتست این زمان گردون بریحانهای گوناگون
زمین کف در حنی دارد بدان شادی که می آیی
بیا پهلوی من بنشین که خندیم از طرب پیشین
که کان لذت و شادی گرفت انوار بخشایی
به اقبال چنین گلشن بیاید نقد خندیدن
تو خندان روتری یا من کی باشم من تو مولایی
توی گلشن منم بلبل تو حاصل بنده لایحصل
بیا کافتاد صد غلغل به پستی و به بالایی
توی کامل منم ناقص توی خالص منم مخلص
توی سور و منم راقص من اسفل تو معلایی
چو تو آیی بنامیزد دوی از پیش برخیزد
تصرفها فرو ریزد به مستی و به شیدایی
تو ما باشی مها ما تو ندانم که منم یا تو
شکر هم تو شکر خا تو بخا که خوش همی خایی
وفادارست میعادت توقف نیست در دادت
عطا و بخشش شادت نه نسیه ست و نه فردایی
به ترجیع سوم یارا مشرف کن دل ما را
بگردان جام صهبا را یکی کن جمله دلها را
سلام علیک ای دهقان در آن انبان چها داری
چنین تنها چه می گردی درین صحرا چه می کاری
زهی سلطان زیبا خد که هرکه روی تو بیند
اگر کوه احد باشد بپرد از سبکساری
مرا گویی  چه می گویی  حدیث لطف و خوش خویی
دل مهمان خود جویی سر مستان خود خاری
ایا ساقی قدوسی گهی آیی به جاسوسی
گهی رنجور را پرسی گهی انگور افشاری
گهی دامن براندازی که بر تردامنان سازی
گهی زینها بپردازی کی داند در چه بازاری
سلام علیک هر ساعت بر آن قد و بر آن قامت
بر آن دیدار چون ماهت بر آن یغمای هشیاری
سلام علیک مشتاقان بر آن سلطان بر آن خاقان
سلام علیک بی پایان بر آن کرسی جباری
چه شاهست آن چه شاهست آن که شادی سپاهست آن
چه ماهست آن چه ماهست آن برین ایوان زنگاری
تو مهمانان نو را بین برو دیگی بنه زرین
بپز گر پروری داری وگر خرگوش کهساری
وگر نبود این و آن برو خود را بکن قربان
وگر قربان نگردی تو یقین می دان که مرداری
خمش باش و فسون کم خوان نداری لذت مستان
چرایی بی نمک ای جان نه همسایه نمکساری
رسیدم در بیابانی کزو رویند هستیها
فرو بارد جزین مستی از آن اطراف مستیها

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -