cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
ز تو بی وفا چه جوییم نشان مهربانی
بتو سنگدل چه گوییم حکایت نهانی
که چو قاصدی فرستیم به دشمنی برآیی
که چو قصه ای نویسیم به دشمنان رسانی
چو بهانه می گرفتی و وفا نمی نمودی
ز چه خانه می نمودی به غریب کاروانی
قدمم گرفت تندی مکن ای سوار تندی
غم مستمند می خور چه سمند می دوانی
ز ورق برون فگندم همه بار نامه خود
که چو نام من نبینی دگر آن ورق بخوانی
عجب ار نه قامت تست قیامت زمانه
که در اول غروری و در آخر زمانی
چه محالها شنیدم چه به حالها رسیدم
که به سالها ندیدم ز لب تو کامرانی
مکن ای پسر که وفا کن به روزگار و مدت
من ازین صفت بگردم تو بدان صفا نمانی
دل اوحدی شکستن ز میانه دور جستن
نه طریق دوستان است و نه شرط مهربانی

وزن: فَعَلاتُ فاعِلاتُنْ فَعَلاتُ فاعِلاتُنْ
بحر: رمل مثمن مشکول
نشانه‌های عروضی: U U - U | - U - - | U U - U | - U - -
کاکل آن پسر ز پیشانی
کرد ما را بدین پریشانی
حاصل ما ز زلف و عارض اوست
اشک چون خون و چشم چون خانی
شب اول چو روز دانستم
که کشد کار ما به ویرانی
ای به رخسار آفتاب دوم
وی به دیدار یوسف ثانی
در کمند توییم و می بینی
مستمند توییم و می دانی
عهد بستیم و نیستی راضی
دل بدادیم و هم پشیمانی
گر نیاییم یاد ما نکنی
ور بیاییم رخ بگردانی
دل به دست تو بود بشکستی
تن به حکم تو گشت و تو دانی
حالم از قاصدان نمی شنوی
نامم از نامه بر نمی خوانی
اوحدی را ز درد درمان کن
که بنالد ز درد و درمانی

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
مرحبا ای گل نورسته که چون سرو روانی
چشم بد دور ز رویت که شگرفی و جوانی
فکر کردم که بگویم بچه مانی تو ولیکن
متحیر نه چنانم که بدانم بچه مانی
دفتری باشد اگر  شرح دهم وصف فراقت
قصه شوق رها کردم و خاطر نگرانی
گر بر آنی که غمت خون من خسته بریزد
بنده فرمانم و خشنود به هر حکم که دانی
این نه حالیست که واقف شوی ار با تو بگویم
صورت حال نگه دار که معنیش ندانی
درد خود را به طبیبان بنمودم همه گفتند
روی معشوقه همی بوس که عشقست و جوانی
باغبانا ادب آنست که چون در چمن آید
سرو را برکنی از بیخ و به جایش بنشانی
ای که بی یاد تویک روز نمی باشم و یک شب
چون ببینی سخنم یک شب و یک روز بخوانی
کی به دشنام و جفا دور توان کردنم از تو
که به شمشیرم ازین کوچه بریدن نتوانی
مرغ مالوفم و با خاک درت انس گرفته
نه گریزنده وحشی که به سنگم برمانی
اوحدی زخم بلایی که ترا بر جگر آمد
ریش ناسور شد از بس که تو خون می بچکانی

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U - -
نسیم صبح کرم باشد آن چنان که تو دانی
گذر کنی ز بر من به نزد آنکه تو دانی
پیام من برسانی بدان صفت که تو گویی
سلام من برسانی بدان زبان که تودانی
چو راز با کمرش در میان نهی بشگرفی
درافگنی سخن من بدان میان که تو دانی
به گوشه ای کشی آن زلف را به رفق و بگویی
که بازده دل ما را بدان نشان که تو دانی
خبر کنی لب او را که ای ز راه ستیز
کنی دریغ دل این شکسته آن که تو دانی
ز حال اوحدی ار پرسدت که چیست بگویی
که در غمت نفسی می زند چنان که تو دانی

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U - -
حاصل از عشقت نمی بینم به جز غم خوردنی
پرورش مشکل توان کرد از چنین پروردنی
دوش فرمودی که خواهم کشتن آن شوریده را
از پس سالی عف الله نیک یاد آوردنی
سر ز شمشیرت نمی پیچم که اندر دین من
دولت تیزست شمشیری چنان در گردنی
گر هزارم بار خون دل بریزی حاکمی
از تو من آزار چون گیرم بهر آزردنی
ز آستانت بر نخواهم داشتن سر بعد ازین
هم سر کوی تو گر ناچار باشد مردنی
دل چنان خو کرد با رویت که تن با خاک پاک
راستی بیم هلاکست از چنان خو کردنی
اوحدی گر آرزو داری که کام دل بری
ناگزیرت باشد از بار ملامت بردنی

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
صبح دمی که گرد رخ زلف شکسته خم زنی
چون سر زلف خویشتن کار مرا بهم زنی
کافر چشم مست تو چون هوس جفا کند
بر سر من سپر کشی بر دل من علم زنی
از نعم و بلی بود با همه کس حدیث تو
با من خسته دل چرا این همه لا و لم زنی
ای که نمی زنم دمی جز به خیال لعل تو
گر به کف من اوفتیکی بهلم که دم زنی
شاد کجا شود ز تو این دل ناتوان من
چون تو به روز هجر خود این همه تیر غم زنی
بی تو دمی نمی شود خالی و فارغ ای صنم
چهره من ز زرگری اشک من از درم زنی
بر سر و چشم خود نهی نامه دشمنان من
چون که به نام من رسی بر سر آن قلم زنی
در حرم تو هر کسی محرم و از برای من
قفل حرام داشتن بر در آن حرم زنی
کار تو با شکستگان یا ستمست یا جفا
با تو طریق اوحدی درد کشی و دم زنی

وزن: مُفْتَعِلُنْ مَفاعِلُنْ مُفْتَعِلُنْ مَفاعِلُنْ
بحر: رجز مثمن مطوی مخبون
نشانه‌های عروضی: - U U - | U - U - | - U U - | U - U -
عارت آمد که دمی قصه ما گوش کنی
قصه غصه این بی سر و پا گوش کنی
پادشاهی تو ازین عیب نباشد که دمی
حال درویش بپرسی و دعا گوش کنی
چه زیان دارد اگر بی سر و پایی روزی
عرضه دارد سخنی وز سر پا گوش کنی
گوش بر قول حسودان مکن ای رانه رواست
که صوابی بگذاری و خطا گوش کنی
با تو از راستی قد تو می باید گفت
کان چه از صدق بگویم به صفا گوش کنی
خلق گویند که با او سخن خویش بگوی
من گرفتم که بگویم تو کجا گوش کنی
به خدا گر بودت هیچ زیان گر نفسی
قصه اوحدی از بهر خدا گوش کنی

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
گر نخواهی که نظر با من درویش کنی
این توانی که به صد غصه دلم ریش کنی
نکنی گوش به جایی که رود قصه من
مگر آن گوش که بر قول بداندیش کنی
با چنان تیر و کمانی که ترا می بینم
عزم داری که دلم را سپر خویش کنی
از تو آن روز که امید وفایی دارم
تو در آن روز بکوشی و جفا بیش کنی
خلق بی زخم چو قربان غمت می گردند
آن همه تیر چه محتاج که در کیش کنی
گر ترا دست به جور همه عالم برسد
همه در کار من عاجز درویش کنی
اوحدی چون ز لب لعل تو نوشی طلبد
مویها بر تنش از محنت و غم نیش کنی

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
از غمزه تیر سازی و ز ابرو کمان کنی
تا من چو نام بوسه برم قصد جان کنی
گر یک نظر به جان بخریم از لبت هنوز
ترسی کزان معامله چیزی زیان کنی
وقتی که نیم جرعه شادی به من دهی
صد محنتش به عشوه گری در میان کنی
از دست کینه تو نیارم که دم زنم
زیرا که مهر مهر خودم بر زبان کنی
کس بی گرو به دست تو دل چون دهد که تو
خو کرده ای که دل ببری رخ نهان کنی
هجر تو پیر کرد مرا وین طریق تست
کز هجر خویش پیرو ز وصلم جوان کنی
بر روی من ز عشق نشان میکنی و من
ترسم سرم به راه دهی چون نشان کنی
گر زر طلب کنی ندهی ساعتی امان
ور وعده ای دهی همه عمر اندران کنی
چون گویمت که کام روا کن مرا ز لب
هجرم به سر فرستی و اشکم روان کنی
دل دی شکایتی ز تو میکرد پیش من
پنداشت هر چه من بتو گویم تو آن کنی
کشتی مرا به جور چو گفتم که عاشقم
این روز آن نبود که بارم گران کنی
خواری کنی و رخ بنمایی بمن ولی
روزی چنین نمایی و سالی چنان کنی
یکشب گر از فراق تو فریادخوان شوم
ماهی ستیزه با من فریادخوان کنی
صد سال اگر به منع تو کوشیم سود نیست
زیرا که چون دو روز بر آید همان کنی
در کام اوحدی نکند کار بوسه ای
گر هر دمش دو من شکر اندر دهان کنی

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
جفا بر کسی بیش ازین چون کنی
که هر دم به نوعی دلش خون کنی
تو روزی ز دست غم خود مرا
به صحرا دوانی و مجنون کنی
نگویم به کس حال بیداد تو
که ترسم بگویند و افزون کنی
نمی دارم از دامنت دست باز
گرم دامن دیده جیحون کنی
برآنی که بر من کنی رحمتی
چه سودم دهد گر نه اکنون کنی
نبود این گمان اوحدی را بتو
که با او دل خود دگرگون کنی

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
به نشاط باده چو صبح دم سوی بوستان گذری کنی
بسر تو کین دل خسته را به نسیم خود خبری کنی
ز شمایل تو خجل شود رخ سرخ لاله سحرگهی
که چو گل شکفته ز عکس می به چمن چمان گذری کنی
برود فروغ روی مه چو نگه کند به جبین تو
بچکد عرق ز جبین گل چو به روی او نظری کنی
ز فراز قامت نازنین رخ نور گستر نازکت
چو صنوبریست که بر سرش به مهندسی قمری کنی
خنک آنزمان که به شیوه با من دل شکسته ز چابکی
سخن عتاب درافگنی و کرشمه با دگری کنی
دلم از غم تو کباب شد جگرم بسوخت چه دلبری
که همیشه عربده با دلی و ستیزه با جگری کنی
صنماز دیده مرحمت به سرشک دیده من نگر
گرت احتشام رها کند که نظر به سیم و زری کنی
به امید وصل تو زار شد دلم ارنه نیست ضرورتی
که بهر زه عمر عزیز در سر کار عشوه گری کنی
همه روز روشن اوحدی شب تیره شد ز فراق تو
تو به وصل خود چه شود اگر شب تیره را سحری کنی

وزن: مُتَفاعِلُنْ مُتَفاعِلُنْ مُتَفاعِلُنْ مُتَفاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: U U - U - | U U - U - | U U - U - | U U - U -
هر قصه می نیوشی و در گوش می کنی
پیمان ما چه شد که فراموش می کنی
این سخت گفتنت همه با من ز بهر چیست
چون من در آتشم تو چرا جوش می کنی
بر دشمنان خود نپسندد کس این که تو
با دوستان بی تن و بی توش می کنی
در خاک و خون ز هجر تو فریاد می کنم
ایدون مرا ببینی و خاموش می کنی
همچون علم به بام برآورد نام ما
سودای آن علم که تو بر دوش می کنی
تا غصه های تست در آغوش دست من
آیا تو با که دست در آغوش می کنی
ده شیشه زهر در رگ و پی می کند مرا
هر جام می که با دگری نوش می کنی
گفتی که اوحدی ز چه بیهوش می شود
رویش همی نمایی و بیهوش می کنی

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
باز به قول کیست این جور و ستم که می کنی
وین دل و دیده مرا پر تف و نم که می کنی
رنج دل شعیف من گشت فزون ز عشق تو
چون نشود فزون از آن پرسش کم که می کنی
حال دل شکسته را باز پدید می کند
بر رخ زعفران و شم رنگ به قم که می کنی
دوش به طنز گفته ای شاد شو از وصال من
شاد کجا شویم از آن چاره غم که می کنی
طرفه نباشد ار به تو شهر خراب می شود
زین همه قتل و غارت ای طرفه صنم که می کنی
مرهم ریش سینه و داروی درد می شود
خنجر لا که می زنی ناز نعم که می کنی
روی تو گفت کاوحدی حسن مرا غلام شد
چون نشوم غلام آن لطف و کرم که می کنی

وزن: مُفْتَعِلُنْ مَفاعِلُنْ مُفْتَعِلُنْ مَفاعِلُنْ
بحر: رجز مثمن مطوی مخبون
نشانه‌های عروضی: - U U - | U - U - | - U U - | U - U -
زمستان ز مستان نبیند زبونی
و گر خود بلا بارد از ابر خونی
زمستان بهاریست آنجا که باشد
شراب ارغوانی سماع ارغنونی
ز شر زمستان شرابت رهاند
و گر خود به فضل و هنر ذوفنونی
چو بادی برآید دمی باده درکش
ز آتش چه کم باده آر از کنونی
از آن حلقه شد پشتت از باد سرما
که از حلقه می پرستان برونی
گر آزاد مردی تو و دین رندان
به دونان رها کن خسیسی و دونی
تو ای زاهد خشک هم ساغر نو
فرو کش به شادی که در هان و هونی
نگه کن که چونست احوال و آنگه
بخور باده ای چند و بنگر که چونی
دل آهنین را دوایی ده از می
که مانند سیمابی از بی  سکونی
به یک حال بر بیستان خویشتن را
گر از باستانی ور از بیستونی
ز سر دل اوحدی دور باشی
چو ذوقی نباشد ترا اندرونی

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ
بحر: متقارب مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U - -
تبم دادینمیپرسی که ای بیمار من چونی
دلت چونست در عشق و تو با تیمار من چونی
به روز روشن از هجر تو من بس تیره حالم تو
شب تیره ز دست نالهای زار من چونی
بکار دیگران نیکو میان بستی شنیدم من
ببینم تا چو کار افتد مرا در کار من چونی
ز مهمان خیالت هر شبی صد عذر میخواهم
که با تقصیرهای دیده بیدار من چونی
بیازردی که من گفتم بده زان لب یکی بوسه
من این بسیار خواهم گفت با آزار من چونی
ز دست هندوی زلفت نمییارم که چشمت را
بپرسم یکزمان کای ترک مردم خوار من چونی
دلم بردی نمگویی که خود چون زنده ای بیدل
غمت خوردم نمیپرسی که ای غم خوار من چو نی
گرم در صد بلا بینی مپرس از هیچ سهلست آن
چو پرسی این بپرس از من که بی دیدار من چونی
منت پار آشنا بودم عجب کامسال خود روزی
نپرسیدی ز من کای آشنای پار من چونی
سرم بر آستان خویش میبینی نمیگویی
که ای بر آستان کم ز خاک خوار من چونی
مرو با هر بدآموزی بترس از آه دلسوزی
بپرس از اوحدی روزی که ای بیمار من چونی

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
رخت گویم به زیبایی لبت گویم به شیرینی
حرامست ار چنین صورت کند صورتگری چینی
به عارض حیرت حور و به قامت غیرت طوبی
به رخ سرمایه مهر و به دل پیرایه کینی
ترا ای ترک اگر روزی ببیند خسرو گردون
برت زانو زند گوید تو آغا باش و من اینی
سخن گویی و می خواهم که دردت زان زبان چینم
ولی ترسم که بد گویان بگویندم سخن چینی
رخم زردست و آهم سرد و لب خشک از فراق تو
نگفتم حال چشم تر که خود چون بگذری بینی
ترا با آن غرور حسن و ناز و سرکشی جانا
کجا از دست برخیزد که پا درویش بنشینی
نه تنها بر سر راهت مسلمان دیده میدارد
که گه کافر ترا بیند به راه آید ز بی دینی
اگر قد ترا شمشاد گویم جای آن داری
وگر روی ترا خورشید خوانم در خور اینی
ترا بر اوحدی چون دل نسوزد چاره آن دانم
که در هجر تو میسوزد به تنهایی و مسکینی

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
رخ و زلفت ای پریرخ سمنست و مشک چینی
به دهان و لب بگویم که  نبات و انگبینی
تو اگر در آب روزی نظری کنی بر آن رخ
هوست کجا گذارد که  کسی دگر ببینی
به زبان خود نگارا خبرم بپرس روزی
که دلت زبون مبادا ز رقیب چون ز بینی
چو ز چهره بر گشایی تو نقاب عقل گوید
قلمست و نرگس و گل نه دهان و چشم و بینی
ز دلم خیال رویت نرود به هیچ وجهی
که دلم نگین مهرست و تو مهر آن نگینی
چو شد اوحدی دل تو به خیال او پریشان
متحیرم که بی او به چه عذر می نشینی
برو و ز باغ رویش دو سه گل بچین نهفته
که چو باغبان ببیند نهلد که گل بچینی

وزن: فَعَلاتُ فاعِلاتُنْ فَعَلاتُ فاعِلاتُنْ
بحر: رمل مثمن مشکول
نشانه‌های عروضی: U U - U | - U - - | U U - U | - U - -
ز دست کس نکشیدم جفا و مسکینی
مگر ز دست تو کافر که دشمن دینی
چو دیده همه کس دیدن تو میخواهد
کسی چه عیب تو گوید که خویشتن بینی
اگر پیاده روی سرو گلشن جانی
وگر سوار شوی شمع خانه زینی
شب شراب که باشد رخ تو شاهد و شمعی
بجز لب تو نیاید بکار شیرینی
ندانمت که به دست که اوفتادی باز
عجب که دست نبوسند کش تو شاهینی
به درد مند غم او رمن که میگوید
مکن حکایت درمان چو درد او چنین
میان به جستن یار اوحدیچنان دربند
که تا به دست نیاید ز پای ننشینی

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
از مردم این مرحله دلساز نبینی
در طارم این قبه هم آواز نبینی
تا کی زن و فرزند و برادر که ازین قوم
جز خانه برو خانه برانداز نبینی
زان عالم و از لذت آن چاشنیی جوی
سهلست گر آن نعمت و آن ناز نبینی
فردا اگر از کلی احوال بپرسند
آن روز کسی را تو سرافراز نبینی
رازیست درین جنبش و آرامولیکن
ترسم که تو خود نیک درین راز نبینی
کاری بکن ای خواجه که این صورت زیبا
پیوسته برین صورت و این ساز نبینی
ای اوحدی  این عمر به افسوس مکن خرج
کین عمر چو بگذشت دگر باز نبینی

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
به روی خود نظر کن تا بلای عقل و دین بینی
گره بر مشکها زن تا کساد مشک چین بینی
سر و دل خواستی از من اشارت کن که در ساعت
سرم بر آستان خویش و دل بر آستین بینی
مرا سر گشته و حیران و ناکس گفته ای آری
تو صاحب دولتی در حال مسکینان چنین بینی
بهشتی طلعتا آن چشمه کوثر لبت باشد
که در وی لذت شیر و شراب و انگبین بینی
قیامت میکند طبعم چو میبیند ترا آری
قیامت باشد آن ساعت که مه را بر زمین بینی
جدا کن پرده از رخسار چون خورشید نورانی
که نور خرمن ماهش به معنی خوشه چین بینی
دو لعل خویش را یک دم به وصف خود زبانی ده
که همچون اوحدی ملک سخن زیر نگین بینی

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
آمد بهار خیمه بزن بر کنار جوی
بر دوست کن کنار وز دشمن کنار جوی
می چار فصل عیش فزاید به می گرای
گل پنج روز بیش نپاید به باغ پوی
بستان پر از بدایع صنعست لیک هیچ
رنگیش نیست بیرخ یار بدیع جوی
چون سنگ و روست آنکه نشد گرم دل به عشق
در عهد آن نگار مکن یاد سنگ و روی
خواهی که بی تکلف چشمش نظر کنی
از نقش صورت دگران لوح دل بشوی
ای باد بوی زلف چو چوگان او بیار
تا سر به مژده در کف پایت نهم چو گوی
هر دم به شیوه دگرم صید میکنند
گاهی به قند آن لب و گاهی به بند موی
با قد آن صنم ز چمن سرو گو مبال
با روی آن پری ز زمین لاله گو مروی
ای اوحدی تو خاک سر کوی دوست باش
باشد که دوست را گذر افتد به خاک کوی

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
بر گذشت از من و بنمود چو ماه از سر کوی
دلبر کافرم از چادر کافوری روی
کرده هر هفت سر هفته و گرمابه زده
عرق و آب چکانش چو گلاب از سر و موی
کند شد قوت رفتارم از آن تیزی خوی
تیز شد لهجه گفتارم از آن تندی خوی
گفتم از چیست چنین تازه رخت گفت از می
گفتم از کیست چنین طیره سرت گفت از شوی
خواهشی کردم و القصه عنان در پیچید
به وثاق آمد و پر مشک شد از وی مشکوی
خانه روشن شد از آن ماه سجنجل سینه
حجره گلشن شد از آن ترک عقیقل گیسوی
در فرو بستم و بنشست و می آوردم و نقل
و آنچه در مجلس ازو رنگ پدید آید و بوی
باده گردان شد و او سر خوش و من خرم و نه
در میان من و او هیچ کسی جز من و اوی
دست او ساقی و لب مطرب و رخ معشوقه
اوحدی واله و آشفته و زار از همه سوی
گاه در گردنم افتاد چو چوگان زلفش
گاه در پای وی افتاده من خسته چو گوی
باده خورد و به زبان مست شد آن تند نهاد
مست بود و به درم رام شد آن عربده جوی
باز کردم ز هم آن زلف دو تا تار به تار
بر گشودم ز هم آن بند قبا توی به توی
خانه خالی بود او عاشق و من مستدگر
نتوان گفت برو هر چه تو دانی میگوی

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
تو در شهری و ما محروم از آن روی
زهی شهر و زهی رسم و زهی خوی
به بویت شاد میگردم همانا
نمیدانم که بادت میبرد بوی
به کوی خود دگر بیرون نیایی
اگر بینی که من خاکم در آن کوی
نبودت هرگز این عادت مگر باز
غلط کردی گذر کردن بدین سوی
ترا هر موی دردستیست و آنگاه
من آشفته از دست تو چون موی
عجب گوی زنخ داری ندانم
که چوگان که خواهد بود این گوی
چو خواهم بوسه گویی اوحدی زر
به نقد این بشنو و باقی تو میگوی

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
ترا گذاشته بودم که کار ساز شوی
چو کار ساخته باشی به خانه باز شوی
به گرد خاطرت اکنون خود آن نمیگردد
که هیچ پیش رفیقان خود فراز شوی
ز دوستان که تو در شهر خود رها کردی
گمان نبود که زینگونه بی نیاز شوی
تو در دیار خود از خسروان مملکتی
رهامکن که به کلی اسیر آز شوی
درین حدیقه بسی رازهای پنهانیست
به کوش تا مگر از محرمان راز شوی
زنیست صورت دنیا مهل که دست طمع
به دامن تو رساند که بی نماز شوی
حضور خلق نباشد ز فتنه ای خالی
درین میانه سزد گر به احتراز شوی
چو زاد آن مقر اینجا به دست باید کرد
تو هیچ راه نیابی چو بی جواز شوی
چو اوحدی ز جهان دست حرص کن کوته
که وقت شد که در آن منزل دراز شوی

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
یک سخن زان لعل خاموشم بگوی
نکته ای شیرین تر از نوشم بگوی
بر دهانم نه لب و سری که هست
از زبان خویش در گوشم بگوی
امشبم چون دوش بودن آرزوست
از چه می داری شب دوشم بگوی
هوش من در گفتن شیرین تست
تا نباید رفتن از هوشم بگوی
دیشبم پوشیده گفتی سر بیار
این سخن بی یار سر پوشم بگوی
با دل مجنون من پیغام وصل
پیش از آن کز هجر برجوشم بگوی
اوحدی با چشم مستش حال من
گر نکردستی فراموشم بگوی

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
دلا زین بدایت چه دیدی بگوی
ز پایان و غایت چه دیدی بگوی
ازین چار لشکر چه داری بیار
و زان هفت آیت چه دیدی بگوی
به وقت حمیت درین رزمگاه
ز اهل حمایت چه دیدی بگوی
از آن کس که میداردت در عنا
نشان عنایت چه دیدی بگوی
درین کشور از والیان بزرگ
طریق ولایت چه دیدی بگوی
ازین عدل نامان غولی طلب
برون از جنایت چه دیدی بگوی
اگر سر قرآن بدانسته ای
در آن عشر و آیت چه دیدی بگوی
روایتگرست این از آن آن ازین
غرض زین روایت چه دیدی بگوی
نهایت ندارد بیابان عشق
تو زین بی نهایت چه دیدی بگوی
ازین جاه جویان دعوی پرست
بغیر از حکایت چه دیدی بگوی
چو نور هدی یافتی اوحدی
ز چندین هدایت چه دیدی بگوی

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
شاخ ریحانی تو یا برگ گل سوری بگوی
آفتابی یا پری یا چهره نوری بگوی
با چنان بالا و دیدار بهشتی کان تست
از چه ما را کرده ای در دوزخ ای حوری بگوی
دیگران را چون مجالی میدهی نزدیک خود
از من آشفته بیدل چرا دوری بگوی
چون که با ما باده خوردی قصه رفتن مگوی
یا چو با مستان نشستی ترک مستوری بگوی
ای که ما را سرزنش کردی که این آشوب چیست
با شراب سرخ صاف صرف انگوری بگوی
عقل معذورم کجا داردکه در فصلی چنین
ترک جام باده گویم گر تو معذوری بگوی
اوحدی گر پند خواهی دادن این آشفته را
آن سخن را این زمان مستم به مخموری بگوی

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
عاشقم از عشق من گر به گمانی بگوی
چاره ندانم که چیست آنچه تو دانی بگوی
منتظرم تا مگر پیش من آیی شبی
گر بتوانی بیا ور نتوانی بگوی
من به دلم یار تو باز تو گر یار من
هم به دلی کو نشان ور به زبانی بگوی
دوش بر آن بوده ای تا بخوری خون من
بی خبرم خون مخور هر چه بر آنی بگوی
جان و دلی زین جهان دارم اگر زانکه تو
در پی اینی ببر بر سر آنی بگوی
چند بگویی ترا من برسانم به کام
آنچه پذیرفته ای چون برسانی بگوی
بیش مزن تیغ غم بر جگر اوحدی
ترک نه ای ترک این سخت کمانی بگوی

وزن: مُفْتَعِلُنْ فاعِلُنْ مُفْتَعِلُنْ فاعِلُنْ
بحر: منسرح مطوی مکشوف
نشانه‌های عروضی: - U U - | - U - | - U U - | - U -
با دل تنگ من از تنگ شکر هیچ مگوی
چون ترا از دل من نیست خبر هیچ مگوی
چند گویی که حدیث تو به زر نیک شود
روی زرین مرا بین و ز زر هیچ مگوی
پیش قند دهن پسته مثال تو ز شرم
چون نبات ار بگذارد ز شکر هیچ مگوی
هر دمی قصه ما را چه ز سر میگیری
جان چو در پای تو کردیم ز سر هیچ مگوی
از دهان تو به یک بوسه چو خرسند شدیم
زان دهن جز سخن بوسه دگر هیچ مگوی
من بی سود چه گرد تو توانم گشتن
گر کمر گرد تو گردد ز کمر هیچ مگوی
سینه اوحدی از عشق تو گر ناله کند
ناوکت را سپرست و به سپر هیچ مگوی

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
دل سرای خاص داشت از مجلس عامش مگوی
جان چو با جانان نشست از پیک و پیغامش مگوی
مرغ جان ما که از بار بدن بودش قفس
باز دست شاه گشت از دانه و دامش مگوی
ما از آن یوسف به بادی قانعیم ای باد صبح
بوی پیراهن چو آوردی ز اندامش مگوی
ای که میگویی خیال او توان دیدن به خواب
مرد چون شوریده گشت از خواب و آرامش مگوی
آنکه روی دوست دید او را به کفر و دین چه کار
وانکه مست عشق گشت از کفر و اسلامش مگوی
چند گویی پخته ای باید که گردد گرد او
سینه ما سوخته ست از پخته و خامش مگوی
دوش میگفتی ندانستم که خون من که ریخت
آنکه می دانی همانست اوحدی نامش مگوی

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
رخ باز نهادم به سماوات الهی
تا بر سر گردون بزنم نوبت شاهی
رخت و خر خود را همه بگذاشتم اینجا
چون یار مسیحم بسم این چهره کاهی
از من مطلب مهر خود ای شاهد دنیا
بر مهر تو چون دل نهد این عاشق آهی
اینجا نتوان کرد مقام ار چه دلم را
روزی دو سه مهمان تو کرد این تن ساهی
جز در رسن عشق مزن دست ارادت
تا یوسف مصری شوی ای یوسف چاهی
اینجا منشین پر که جزا می نتوان یافت
عمر ابد و مملکت نامتناهی
برخیز و بن باغ بهشتی نظری کن
تا پیش نهم هر چه دلت خواهد و خواهی
گه نعره بر آریم ز صحراش چو مرغان
گه غوطه بر آریم ز دریاش چو ماهی
در نامه ترکیب که داری نظری کن
تا سر دو گیتی بشناسی بکماهی
نی نی که ازین هر دو جهان جز به رخ او
گر باز شود چشم تو در عین گناهی
یکرنگ شو ای اوحدی و یکدل و یکتا
در کش قلم و خط به سپیدی و سیاهی

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
گلا عنان عزیمت به بوستان چه دهی
بتا تعلق خاطر به سرو وبان چه دهی
ز سرو راست تری یاد نسترن چه کنی
ز لاله خوب تری دل به ارغوان چه دهی
چو غنچه تنگ دلی را به خنده چو شکر
ز پسته دهن خویشتن نشان چه دهی
چو نرگس تو ز بیداد خون خلق بریخت
تو تیر غمزه به ابروی چون کمان چه دهی
بنفشه را چو زبان بر کشیده ای ز قفا
به خیره سوسن پر فتنه را امان چه دهی
چو طوطی لب لعل تو در حدیث آمد
به هرزه بلبل شوریده را زبان چه دهی
اگر نه همچو فلک تند خوی و بد مهری
مراد دشمن و تشویق دوستان چه دهی
بر آستان تو بگریستم به طیره شدی
که باز رحمت این خاک آستان چه دهی

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
ای آنکه ز هجر تو ندیدیم رهایی
باز آی که دل خسته شد از بار جدایی
هر چند مرا هیچ نخوانی که بیایم
این نامه نبشتم که بخوانی و بیایی
ما را همه کاری به فراق تو فرو بست
باشد که ز ناگه در وصلی بگشایی
گفتی که ز تقصیر تو بود این همه دوری
تقصیر چه باشد چو ندانم که کجایی
از بار غم خویش نبایست شکستن
ما را که شب و روز تو بایستی وبایی
ای رفته و بر سینه ما داغ نهاده
سوگند به جان تو که اندر دل مایی
هر چند پسند همه خلقی ز لطافت
اینت نپسندیم که در عهد نیایی
بنمای بنا معقتدانم رخ رنگین
تا بیش نپرسند که دیوانه چرایی
ز آیینه عجب دارم آرام نمودن
وقتی که تو آن روی به آیینه نمایی
اندر دل یکتا شده اوحدی امروز
سوزیست که آتش برساند به دوتایی

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
ای از گل سوری دهنت غنچه نمایی
وی بر سمن از سنبل تر غالیه سایی
میدان که سر ما و نشان قدم تست
در کوی تو هر جا که سری بینی و پایی
دوش این دل من خانه عشق تو همی کند
و امروز دگر باره بنا کرد سرایی
بی واسطه روزی هوس دیدن ما کن
کندر دل ما جز هوست نیست هوایی
یک روز به زلف تو در آویزم و رفتم
شک نیست که باشد سر این رشته به جایی
دی منکر ما را هوس پرده دری بود
پنداشت که بتوان زدن این پرده به تایی
آن کس که درین واقعه عذرم نپذیرد
بر سینه نخوردست مگر تیر بلایی
من گردن تسلیم به شمشیر سپردم
از دوست کجا روی بپیچم به قفایی
زان تخم وفا بهره چه معنی که ندیدیم
نیکی و بدی را چو پدیدست جزایی
برگشتنت ای اوحدی از یار خطا بود
دل بر نتوان داشت ز ترکی به خطایی

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -