cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
گرد وحشت بسکه بر هم چیده است اجزای من
رفتن رنگی تواندکرد خالی جای من
کیست گردد مانع انداز از خود رفتنم
شمع مقصد می شود چون شمع خار پای من
گر همه افسون جاهم بستر آرایی کند
خواب نتوان یا فتن بر اطلس دیبای من
همچو دریا خار خارم را جگر می افکند
ناخنی چون موج اگر می بالد از اجزای من
عمر ها شد انفعال از آستانت می کشم
کاش نقش سجده ای می بست سر تا پای من
بر امید حلقه آغوش فتراک کرم
داد دامان دعا هم دست ناگیرای من
آنسوی اندیشه ام هنگامه ساز خامشی است
جهد آن دارم  که دل هم نشنود غوغای من
تا نفس پر می زند دل محو اسباب است و بس
رشته ها بسیار دارد گوهر دربای من
نشیه شور دماغم پر بلند افتاده است
می درد چون صبح جیب آسمان سودای من
بی نیاز دستگاه وحشت است آزادی ام
زحمتی چیدن ندارد دامن صحرای من
چون سپندم چشم زخم است انتظار سوختن
آتش دل گر نپردازد به حالم وای من
بیدل ازکیش نفس سرمایگان دیگر مپرس
نیست غیر از نیستی دین من و دنیای من

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
دوری مقصد دمید از سرکشیدنهای من
نقش پاگم کرد پیش پا ندیدنهای من
چون نفس از هستی خود در غبار خجلتم
کز جهانی برد آسایش تپیدنهای من
الفت هستی چو صبحم نردبان وحشت است
چین دامن نیست جز بر خویش چیدنهای من
شور محشر گوش خلقی وانکرد اما چه سود
اندکی نزدیک می خواهد شنیدنهای من
شمع ماتمخانه یاسم زاحولم مپرس
بی تو در آغوش مژگان سوخت دیدنهای من
خاکساری آبیارم چون نهال گرد باد
گرد می گردد بلند از قدکشیدنهای من
سیر جیب امن امکان بود بی سعی  گداز
همچو شمع آمد به کار از هم چکیدنهای من
پا به دامن دارم و جولان حرص آسوده نیست
خاک افسردن به فرق آرمیدنهای من
ریشه وامانده م  رنگ نمو گم کرده ام
با رگ یاقوت می جوشد دوبدنهای من
چون ثمر بیدل به چندین ریشه جولان امید
تا شکست خود رسید آخر رسیدنهای من

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
سوخت چون موج گهر بال تپیدنهای من
عقده دل گشت آخر آرمیدنهای من
آبیار مزرعم یارب تب سودای کیست
درد می جوشد چو تبخال از دمیدنهای من
صد بیابان آرزو بی جستجو طی می شود
تا به نومیدی اگر باشد رسیدنهای من
آه دردم تهمت آلود رعونت نیستم
رستن است از قید هستی سرکشیدنهای من
از مقیمان بهارستان ضعف پیری ام
گل زنقش پا به سر دارد خمیدنهای من
عالمی را کرد حسرت بسمل ناز و نیاز
دور باش غمزه و دزدیده دیدنهای من
از سر کویت غبارم برده اند اما هنوز
می تپد هر ذره در یاد تپیدنهای من
جرأت بیحاصلی خجلت گداز کس مباد
اشک شد پرواز چون چشم از پریدنهای من
بسکه اجزایم زدرد ناتوانیها گدا خت
چون صدا شد عینک دیدن شنیدنهای من
وحشتم غیر از کلاه بی نشانی نشکند
دامن رنگم بلند افتاده چیدنهای من
همچو اشک از شرم جرأت بایدم گردید آب
تا یکی لغزش تراود از دویدنهای من
وحشتم فال گرفتاریست بیدل همچو موج
نیست بی ایجاد دام از خود رمیدنهای من

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
فلک نبست ره صبح لاابالی من
پلگ داغ شد از وحشت غزالی من
به نقص قانعم از مشق اعتبارکمال
دمید نقطه بدر از خط هلالی من
خم بنای سجودم بلندیی دارد
که چرخ شیشه بچیند به طاق عالی من
دماغ چینی اقبال موی بینی کیست
جنون فقر اگر نشکند سفالی من
کسی فسانه ابرام تا کجا شنود
کری به گوش جهان بست هرزه نالی من
به ناله روز کنم تا ز خود برون آیم
قفس تراش برآمد شکسته بالی من
در انتظارکه محوم که همچو پرتو شمع
نشسته است ز خود رفتنم حوالی من
گدای خامشم اما به هر دری که رسم
کریم می شنود حرف بی سوالی من
طلسم من چو حباب آشیان عنقا بود
نفس پر از دو جهان کرد جای خالی من
به هر چه  گوش نهی قصه پریشانی ست
تنیده است بر آفاق شیر قالی من
فروغ  کوکب عشاق اگر به این رنگ است
به اخگری نرسد تا ابد زگالی من
چو تخم آبله بیدل سر هوس نکشید
به هیچ فصل نموهای پایمالی من

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
انفعال باطن خاموش دارد بوی خون
ریزش صهباست هر جا شیشه می گردد نگون
کاملان در خاکساری قدر پیدا می کنند
چون عیار رنگ زر کز خام می گردد فزون
ایمنی از طینت ناراست نتوان داشت چشم
رفته گیرید اعتماد از خانه های بی ستون
با مراد نیک و بد یکسان نمی گردد فلک
این خم نیلی که دیدی رنگها دارد جنون
سرمه سا چشمی  دو عالم را به جوش آو رده است
کیست دریابد که خاموشی چه می خواند فسون
اینقدر بر علم و فن مغرور آگاهی مباش
آخر این دفتر دو حرف است از حساب کاف و نون
دعوی پیشی مکن کز واپسانت نشمرند
بیشتر رو بر قفاتازی ست سعی رهنمون
مشت خاک ما که از بی انفعالی بسته سنگ
یک عرق گر گل کند آیینه می آید برون
سرنگونیهای ماه نو دلیل عبرت است
موج لب خشکی تری دارد چراغ آبگون
هر که را دیدم توانایی به خاک افکنده بود
بیدل اینجا نیست غیر از مرکب طاقت حرون

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
ببینم تاکی ام آرد جنون زین دامگه بیرون
پری افشانده ام در رنگ یعنی می تپم در خون
بقدر هستی از بی اختیاری ساختم اما
به ذوق دانه و آب از قفس نتوان شدن ممنون
جنون عالم از گرد سحر بی پرده است اینجا
بقدر داغ اختر پنبه سامان می کند گردون
تو و من عالمی را از حقیقت بیخبر دارد
زمانی  گر نفس دزدی عبارت نیست جز مضمون
گشاد دل به آغوش تعلق ها نمی سازد
چو صحرا وسعتم افکنده است از خانمان بیرون
جهانی را شهید بی نیازی کرده ام اما
طرب خونی ندارد تا کنم رخت هوس گلگون
چه امکان است سیل مرگ گرد حرص بنشاند
نرفت آخر به زیر خاک هم  گنج از کف قارون
به خود صدعقده بستم تا به آزادی علم  گشتم
به چندین سکته چون نی مصرعی را کرده ام موزون
به بزم  کبریا ما را چه امکان است پیدایی
مثال خاک نتوان دید در آیینه گردون
سواد آگهی  گر دیده هوشت  کند روشن
به زیر خیمه لیلی رو از موی سر مجنون
مباش ایمن ز لعل جانگداز گل رخان بیدل
بلای جان بود چون با هم آمیزد می و افیون

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
جنون ما بیابانهاست از آوارگی بیرون
چو مجنون  کاش سازد گرد ما با دامن هامون
سراغ عافیت از برگ برگ این چمن جستم
کجا آرام کو راحت جهانی می تپد در خون
مقیم سایه بید از چمن دارد فراغتها
به رفع بی کسی کم نیست مو هم برسر مجنون
درین  گلزار ممکن نیست از تحقیق گلچیدن
ز دامان زمین یکچشم حیران گیر تا گردون
تبسم نسخه از لعلش که دارد تاب بردارد
رگ یاقوت می گردد نمایان زین خط موزون
فنون نرگسش هر جا کتاب سحر پردازد
به جیب خم نگاه چشم حیرانست افلاطون
تب شوق که می جوشد ز مغز استخوان من
که از نبضم چوتار شمع آتش می جهد بیرون
سواد ا ضطراب موج این توفان نشد روشن
حباب آن به  که عینک بشکند در دیده جیحون
گرفتم وا شکافی پرده رمز نفسها را
چه خواهی خواند جز اوهام از این سطر هوا مضمون
به غیر از عشق رنگی نیست حسن بی نیازی را
همه گر نام لیلی برده ای  گل می کند مجنون
مپرسید از نسیم ناتوان پرواز ایجادم
دم صبح ازل بودم نفس گل کرده ام اکنون
به این عجزی  که در بنیاد طاقت دیده ام بیدل
مگر کوهی شوم تا ناله پردازم من محزون

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
ز پرده آیی اگر از قبای تنگ برون
به روی  گل ننشیند ز شرم رنگ برون
خیال آن مژه خون می کند چه چاره  کنم
دل آب  گشت و نمی آید این خدنگ برون
زمانه مجمع آیینه های ناصاف است
درون صفا ز کدورت نشسته زنگ برون
حذر کنید ز کینی که از دو دل خیزد
شرار کوفته می آید از دو سنگ برون
بساط صلح  گر از عافیت نگردد تنگ
کسی ز خانه نیاید به عزم جنگ برون
بهار عالم انصاف گر به  این رنگست
نرفته است مسلمانی از فرنگ برون
به لاف پیش مبر دعوی توانایی
که خارتنگ نیاید ز پای لنگ برون
ز طعن تیره درونان خدا نگهدارد
نفس جنون زده می آید از تفنگ برون
دریغ محرمی دل نصیب فطرت نیست
نشسته ایم ز آیینه همچو زنگ برون
تعلقات جهان حکم نیستان دارد
نشد صدا هم ازین کوچه های تنگ برون
هزار سنگ به دل  کوفتیم لیک چه سود
میی نیامد ازین شیشه جز ترنگ برون
نفس نیاز خرام که می کنی بیدل
که سنگ سبزه نیارد به این درنگ برون

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
گر ز بزم  آن بت ساقی لقب آید بیرون
شیشه ها جام به کف تا حلب آید بیرون
تا به چشمش نگرم دیده شود ساغر می
چون برم نام لبش  گل زلب آید بیرون
گر زند بال هوا داری مست نگهش
تا ابد مروحه برگ عنب آید بیرون
ننگ غیرتکده عشق به عرض آمده ایم
همچو تبخال  که از جوش تب آید بیرون
پرده نامه سیاهان ندرد رحمت عام
حیف  کز خامه خورشید شب آید بیرون
جستن از وسوسه شیر و پلنگ آنهمه نیست
مرد باید که ز چنگ غضب آید بیرون
لب ما پرده در راز تمنا نشود
ناله هر چند گریبان طلب آید بیرون
گام اول چو شرر پا نخورد ممکن نیست
هرکه یکباره ز وضع ادب آید بیرون
سنگسار هوس نقش نگین نتوان شد
کاش نامم ز جهان نسب آید بیرون
آه از آن سرکه درین غمکده یاس چو صبح
ازگریبان به هوای طرب آید بیرون
نقطه واری ز حیا مهر به لب زن بیدل
تا کلامت همه جا منتخب  آید بیرون

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
ای اثرهای خرامت چشم حیران درکمین
هرکجا پا می نهی آیینه می بوسد زمین
گرچه می دانیم دل هم منظر ناز تو نیست
اندکی دیگر تنزل  کن به چشم ما نشین
غافل از دیدار آن چشم حیاپرور نه ایم
تیغ خوابانیده ای دارد نگاه شرمگین
دستگاهت هر قدر بیش است  کلفت بیشتر
در خور طول است چینهایی  که دارد آستین
عالمی در سایه می جوید پناه از آفتاب
گر عیار مهرگیری نیست بی  آثار کین
پا به دامن  کش  که دارد عجز پیمای طلب
عشرت روی زمین از آبله زیر نگین
لذت دنیا نمی سازد به کام عافیت
عالمی خفته ست در نیش از هوای انگبین
چون شرار از وحشت  کمفرصتیهای وصال
حیرت آیینه می گردد نگاه واپسین
کی توانم پنجه با سرپنجه خورشید زد
من که پشت سایه نتوانم رساندن بر زمین
پیری از دمسردی یأسم به خاکستر نشاند
شعله هم دارد درین فصل احتیاج پوستین
گر نه از قرب حضورت نقد مژگان روشن است
دیگر از عقبا چه می بیند نگاه دوربین
چند خواهی حسرت دیدار ینهان داشتن
چشم می روید درین محفل چو شمع  از آستین
یک قلم شوق است بیدل  کلفت وارستگان
موج عرض تازه رویی دارد از چین جبین

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
به کنج ابروی دلدار خال فتنه کمین
سیاهپوش سیه خانه ای ست گوشه نشین
چو سایه  جذبه خورشید او سراپایم 
چنان ربود که نگذاشت سجده ام به جبین
سراغ مردمک از چشم ما مگیر و مپرس
خیال خال سیاه تو کرده است کمین
هوای گلشن یاد ترا بهاری هست
کزو چو شعله توان  کرد ناله ها رنگین
چو صبح از دم تیغ تو پای تا به سرم
جراحتی ست  که دارد تبسمی نمکین
به شعله کاری غیرت هزار دوزخ نیست
بسوز هستی ام  اما به  سوی غیر مبین
به جلوه ات رگ گلدسته بند مژگانم
بهار می چکد اینجا ز دامن گلچین
ز بس به حسرت رنگ حنا گداخته ام
ز خاک من کف پای تو می شود رنگین
هجوم حیرتم از نقش پای خود دریاب
تو می خرامی و من نقش بسته ام به زمین
چو کوه غیر زمینگیری ام علاجی نیست
شکست در ره من شیشه ها دل سنگین
تپیدن از چه جرس وام بایدم  کردن
نفس ندارم و دل ناله می کند تلقین
ز سر برآر هواهای عافیت طلبی
به عالمی که منم سایه نیست سایه نشین
درین حدیقه سرو برگ خواب ناز کراست
بهار هم زپر رنگ می کند بالین
بهار لاله این باغ دیده ای بیدل
تو هم به خاتم دل داغ نه به جای نگین

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
بی سراغی نیست  گرد هستی وحشت  کمین
نقش پای جلوه ای داریم در خط جبین
بندگی ننگ  کجی از طینت ما می برد
می تراود راستی در سجده از نقش نگین
وضع نخوت خاکیان را صرفه آرام نیست
گردباد آشفتگی می چیند از چین جبین
جلوه اسباب منظور تغافل خوشتر است
سخت مکروه ست دنیا چشم اگر داری ببین
اهل دنیا در تلاش غارت یکدیگرند
خانه شطرنج را همسایه نگذارد کمین
اعتبارات غرور و عجز ما پیداست چیست
از نفس یک پیرهن بالیده تر آه حزین
خاکساری طینت  گل  کردن تشویش نیست
گر قیامت خیزد از جا بر نمی خیزد زمین
از حلاوتهای دنیا سوختن خرمن  کنید
کو حصول شمع   گیرم موم دارد انگبین
زندگانی دامگاه اینقدر تزویر نیست
از شمار سبحه زاهد عرق ریز است دین
وضع خاموشی محیط عافیت موج است و بس
از حباب اینجا نفس دارد حصاری آهنین
دوری اصل اینقدر کلفت سراغ نیستی است
کرد آتش را وداع سنگ خاکستر نشین
بیدل امشب در هوای دامنش گل می کند
همچو شاخ  گل مرا صد پنجه از یک آستین

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
شکست حادثه بر ما نیافت دست  کمین
نرفت دامن عریان تنی به غارت چین
صفای دل نکشد خجلت گرانی جسم
به آب  آینه  مشکل نمد شود سنگین
کدام ذره  که خورشید نیست در بغلش
هزار آینه دارد حقیقت خود بین
مباش بیخبر از مغز استخوان قلم
غبار کوچه فکر است معنی رنگین
درین تپشکده الفت کمین رفتن باش
خوش است پا به  رکابی مقیم خانه زین
به درد عشق همان عشق محرم تو بس است
بساط شوخی عجز از شکست رنگ مچین
درپن چمن مخور از رنگ و بو فریب نشاط
بجز غبار تو چیزی نمی دمد ز زمین
ز سعی شعله خوش ست آشیان طرازی داغ
بلند رفته ای ای ناله ساعتی بنشین
به راه حسرت پرواز نام چون طاووس
نشانده ام ز هوس رنگها به زیر نگین
نه عیش دانم و نی غم جز اینقدر دانم
که چون جرس همه جا ناله می کنم به حنین
ز اشک دیده بیدل چو غنچه خون  گردد
اگر کند کف پای ترا حنا رنگین

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
نیست ممکن واژگونیهای طالع بیش ازین
سرنوشت ماست نام دیگران  همچون نگین
یار در آغوش و ما را از جدایی چاره نیست
جلوه در کار و ندیدن  جای حیرانی ست این
از رگ هر برگ گل پیداست مضمون بهار
این چمن درکار دارد دیده باریک بین
جز عرق زان عارض رنگین  کسی را بهره نیست
غیر شبنم خرمن این  گل ندارد خوشه چین
تا وفا از سجده اش عهد درستی بشکند
بر میان زنار باید بستن از خط جبین
وادی امید بی پایان و فرصت نارسا
می روم بر دوش حسرت چون نگاه واپسین
صد گلستان رنگ دربارست حسن اما چه سود
خانه آیینه ما نیست جز یک  گل زمین
در بساطی کز هوس فکر اقامت کرده ایم
خانه پا در حنا نتوان  گرفتن همچو زین
سایه وتمثال هرگز شخص نتواند شدن
نیست هستی جز گمان   گو پرده بردارد یقین
سربه سنگی آیدت  کز خود بری بوی سراغ
می دهد تمثالت از آیینه و نام از نگین
ای سپند آن به  که از وضع خموشی نگذری
ناله اینجا دور باش سرمه دارد در کمین
با مروت آشنایی نیست اهل حرص را
دیده های دام نبود خانه مردم نشین
چون غبار از عجز پیمان خیالی بسته ایم
تا طلسم حسرت ما نشکنی دامن مچین
فتنه بسیارست در آشوبگاه جلوه اش
اندکی یاد خرامش  کن قیامت آفرین
تا توانی بیدل از بند لباس آزاد باش
همچونی در دل گره مفکن ز چین آستین

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
نفس عمارت دل دارد و شکستنش است این
کجاست جوهر آیینه سینه خستنش است این
هزار تفرقه جمع است در طلسم حواست
شکسته بر گل رنگی  که دسته بستنش است این
نفس  کدام و چه دل ای جنون تخیل هستی
در آتش است سپندی  که  گرم جستنش است این
به حیرت  آینه بشکن نفس به سرمه  گره زن
که نقش عافیتی داری و نشستنش است این
عدم شمار وجودت غبارگیر نمودت
جهان شکنجه وهمست و طور رستنش است این
بلندی مژه سامان کن از مراتب همت
به دامنی که تو داری نظر شکستنش است این
نیافت سعی تأمل ز شور معنی بیدل
جز اینکه نغمه ساز ز خود گسستنش است این

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U - -
فلک چه نقش کشد صرف بند و بست جبین
مگرزمین فکند طرحی ازنشست جبین
به سجده نیز ز بار قبول نومیدیم
زمین معبد ما بود پشت دست جبین
نگین عبرتی از سرنوشت هیچ مپرس
دمیده گیر خطی چند از شکست جبین
ز صد هزار جنون و فنون نخواهی یافت
به غیر سجده عجز از بلند و پست جبین
به پیش خلق دنی عرض احتیاج مبر
به خاک جرعه نریزد قدح پرست جبین
بلند و پست جهان زیردست همواری ست
ز عضوهاست سرافرازتر نشست جبین
به هیچ سوز حیا گرم ننگری بیدل
عرق اگر دهد آیینه ات به دست جبین

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
چون هلالم بی خم تسلیم آن اختر جبین
غوطه در خط جبین زد بسکه شد لاغر جبین
یاد آهنگ سجودش آب می سازد مرا
از حیا همچون عرق دزدیده ام سر در جبین
سایه ام از شیوه همواری ام غافل مباش
کز جبین تا نقش پاگل کرده ام یکسر جبین
در دبیرستان نیرنگ تعلق خواندنی ست
معنی صد خیر و شر ازیک ورق دفتر جبین
کلفت اسباب ما را داغ صد تدبیر کرد
دردسر می بندد اینجا ناز صندل بر جبین
زبنهار ای اخگر از داغ محبت دم مزن
تا نگردانی عرق پرداز خاکستر جبین
یارب این مقدار بیتاب سجود کیستم
می چکد عمریست چول شمعم ز چشم تر جبین
با چنین عجزی که دارد صورت بنیاد من
حق تعظیمی است همچول سجده ام بر هر جبین
دلم هوایت را کرده ای دوست
تا بقدر شبنمی در نم زند ساغر جبین
انفعال آیینه پاداش اعمالم بس است
می کنم تا یاد عقبا می شود کوثر جبین
بیدل از کیفیت بنیاد تسلیمم مپرس
خانه آیینه دارد تا برون در جبین

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
ز سجده بیخبری تا کی انفعال جبین
عرق شو و نفسی  گریه  کن  به حال جبین
ز دور گردی تحقیق معبد تسلیم
چه سجده هاکه نگردید پایمال جبین
تواضع آینه دار کمال مرد بس است
چو ماه از خم ابروکنید بال جبین
ز سجده محرم قرب بساط ناز شو
به خاک ختم عروج است اتصال جبین
تر است از عرق شرم تشنه کامی حرص
ولی تو غافلی از چشمه زلال جبین
ثبات چهره  گشای بنای تسلیم است
قضا نخواست ز همواری اختلال جبین
کفیل زینت هرکس ظهور طینت اوست
بس است رنگی اگر داغ یافت خال جبین
عروج منسب اقبال بی تلاش خوش است
چو مه به چین مشکن دامن  کمال جبین
کسی به  مشق  خط  سرنوشت  را نرسید
هزار صفحه سیه  کرد احتمال جبین
چو سایه داغ حضیض است طالعم بیدل
چو گل  کند کف پا من  کنم خیال جبین

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
دست جرأت دیدم آخر مغتنم در آستین
همچو شمع کشته خواباندم علم در استین
با همه الفت چو موج از یکدگر پهلو تهی ست
عالمی زین بحر جوشیده ست رم در استین
باطن این خلق کافر کیش با ظاهر مسنج
جمله قرآن در کنارند و صنم در آستین
دامن افشان بایدت چون موج از این  دریا گذشت
چند چون گرداب بندی پیچ و خم در آستین
شوق بیتابیم ما را رهبری در کار نیست
اشک هر جا سر کشد دارد قدم در آستین
گر تأمل پرده بردارد ز روی این بساط
هر کف خاکی ست چندین جام جم در آستین
دم زدن شور قیامت خامشی حشر خیال
یک نفس ساز دو عالم زیر و بم در آستین
پنجه قدرت رهین باد دستیها خوش است
تا به افسردن نگردد متهم در آستین
در جنون هم دستگاه  کلفت ما کم نشد
ناله عریان است و دارد صد الم در آستین
دعوی  کاذب  گواه از خویش پیدا می کند
چون زبان شد هرزه گو دارد قسم در آستین
سرکشی در تنگدستیها مدارا می شود
سودن ست انگشتها را سر بهم در آستین
بسکه بیدل عام شد افلاس در ایام ما
نقش ناخن هم نمی بندد درم در آستین

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
گرگدا دست طمع دزدد ز هم در آستین
می کشد خشکی کف اهل کرم در آستین
در قمار زندگی یا رب چه باید باختن
چون حبابم از نفس نقد عدم در آستین
برگ و ساز بی بری غیر از ندامت هیچ  نیست
سرو چندین دست می سابد بهم در آستین
ناله  گر بر لوح هستی خط  کشد دشوار نیست
خامه ام زپن دست دارد صد رقم در آستین
آنقدرکاهیدم از درد سخن کز پیکرم
نال دارد پیرهن همچون قلم در آستین
بسکه چون شمعم تنک سرمایه این انجمن
یک  گلم هم درگریبانست و هم در آستین
این زمان در کسوت رنگم گریبان می درد
همچو گل دستی  که بر سر می زدم در آستین
وضع آسایش رواج عالم ایثار نیست
پنجه اهل کرم خفته ست کم در آستین
بی قناعت کیسه حرصت نخواهد پر شدن
تا به کی چون مار می گردی شکم در آستین
پیرگشتی  غافل از قطع تعلقها مباش
صبح دارد از نفس تیغ دو دم در آستین
تا به رنگ مدعا دست هوس افشانده ام
کرده ام بیدل گلستان ارم در آستین

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
سر طره ای به هوا فشان ختنی ز مشک تر آفرین
مژه ای بر آینه بازکن گل عالمی دگر آفرین
ز سحاب این چمنم مگو بگذر ز عشوه رنگ و بو
به تو التماسی گریه ام دو سه خنده گل به سر آفرین
سر زلف عربده شانه کن نگهی به فتنه فسانه کن
روش جنون بهانه کن زغبار من سحر آفرین
ز حضور عشرت بیش وکم نه بهشت خواهم و نی ارم
به خیال داغ تو قانعم تو برای من جگرآفرین
به کمال خالق انس و جان نه زمین رسید و نه آسمان
به صدف کسی چه دهد نشان ز حقیقت  گهر آفرین
حذر از فضولی وهم و ظن  تو چه می کند به جهان من
در احولی به هوس مزن ز دو چشم یک نظر آفرین
منشین چو مطلب دیگرن به غبار منت قاصدان
رقم حقیقت رنگ شو به شکست  نامه بر آفرین
چمنی ست عالم بی بری ز طرب شکاری عافیت
چو چنار رو زکف تهی همه بهله برکمر آفرین
سر و برگ راحت این چمن به خیال ما نکند وطن
چو غبار نم زده  گو فلک سر ما به زیر پر آفرین
به کلام بیدل اگر رسی مگذر ز جاده منصفی
که کسی نمی طلبد زتو صله ای دگر مگر آفرین

وزن: مُتَفاعِلُنْ مُتَفاعِلُنْ مُتَفاعِلُنْ مُتَفاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: U U - U - | U U - U - | U U - U - | U U - U -
خواه غفلت پیشگی  کن خواه آگاهی  گزین
ای عدم فرصت دو روزی هر چه می خواهی گزین
ذره تا خورشید امکان گرم از خود رفتن است
یکقدم با هر چه جوشد شوق همراهی گزین
هر قدر غفلت فزونتر لاف هستی بیشتر
ای طلسم خواب ازین افسانه  کوتاهی  گزین
چند در آتش نشانندت به افسون غرور
اختصار ناز چون شمع سحرگاهی گزین
دستگاه مشت خاک ناتوان پیداست چیست
ای غبارت رفته بر باد آسمان جاهی  گزین
هیچکس خود را نمی خواهد غبارآلود عجز
ای گدا گر اختیاری باشدت شاهی گزین
پرتو شمع هدایت درکمین غفلت است
خضر اگر زبن دشت مطلوبست گمراهی گزین
جاه اگر بالد همین شاهی ست اوج عبرتش
ازکمال فقر باش آگه هواللهی گزین
هر دو عالم شوخی پست و بلند ناز اوست
گر نگه قاصر نباشد ماه تا ماهی  گزین
در تماشاگاه هستی کور نتوان زبستن
محرم آن جلوه شو یا مرگ ناگاهی  گزین
اعتبار اندیشه ای بیدل ندامت ساز کن
شمع محفل بودن آسان نیست جانکاهی  گزین

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
تا به کی باشی قفس فرسوده شان نگین
ای خوش آن نامی  که نقشش نیست بهتان نگین
گر نه ای محکوم حرص افسانه اوهام چند
بگذر از جام جم و حرف سلیمان نگین
غیر مخموری چه دارد ساغر اقبال جاه
یکقلم خمیازه می بالد ز عنوان نگین
هوش اگر آیینه پردازد دلیل عبرت است
خودفروشیهای نام و قید زندان نگین
کاش رسوایی همین جا در خور زحمت دهند
رشته واری می کشد نام ازگریبان نگین
بس که تخمیر مزاج همت ما وحشت است
نام ما چون گرد می خیزد ز دامان نگین
چون هلال از پیکر خم سر به گردون سوده ام
خاتم است اینجا دلیل عزت وشان نگین
سنگ را هم شیشه می سازد تهی از خود شدن
سود نامی هست در اجزای نقصان نگین
صحبت ارباب دنیا مفلسان را می گزد
ظاهر است از روی کاغذ نقش دندان نگین
تا کجا وسعت کند پیدا بساط اعتبار
ناقصان گو پهن تر چینند دکان نگین
با همه شهرت فروشی ها بضاعت هیچ نیست
خون همان نام است در زخم نمایان نگین
اعتبارات جهان رنگ پرواز است و بس
در پر طاووس کن سیر چراغان نگین
وحشت تقلید هم بیدل کم از تحقیق نیست
نشیه پرواز دارد چین دامان نگین

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
گر قناعت را توانی داد سامان نگین
پشت ناخن نیز دارد در کفت شان نگین
ای حباب از خود فروشی شرم باید داشتن
یک نفس فرصت نمی ارزد به بهتان نگین
دوش همت چند زیر بار منت خم شود
مفت آن خاتم  که نپسندید احسان نگین
نیست ممکن از طلسم خودفروشی جستنت
نقش نتواندکشیدن پا ز دامان نگین
هر چه نومید است در رفع جنون دستگاه
هرکه را ره نیست در چاک  گریبان نگین
گر همین سازگرفتاریست بال اشتهار
دام هم در راه ما چیده ست دکان نگین
جوهر اقبال نقد هرتنک سرمایه نیست
فلس ماهی تا کجا نازد به سامان نگین
جز به نرمی منتفع نتوان شد از ارباب جاه
موم شو تا باج  گیری از درشتان نگین
سستی طالع ز بس افسردگی دربار داشت
نام ما هم سر به سنگ آمد زدامان نگین
ای نفس سرمایه اقبالت فریبی بیش نیست
چون هوا از شبنمش بندند پیمان نگین
بیدل ازگل کردن نامش گریبان می درد
نقش چون تار نظر در چشم حیران نگین

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
پر نارساست سعی تحیر کمند او
ای ناله  همتی ز نهال بلند او
برقی به ماه  نو زد و گردی به موج  گل
از ابروی اشاره نعل سمند او
ناسور را به داغ دوا می کنند و بس
جز سوختن چه چاره کند دردمند او
آنجا که برق جلوه او عرض ناز داشت
آیینه بود مجمرو جوهر سپند او
زنهار ازحلاوت دنیا مخور فریب
تا زندگیت تلخ نگردد ز قنداو
تیغی ست آسمان که به انداز زخم صبح
دندان نماست جوهرش از زهرخند او
قصر فنا اگر چه ز اوهام برتر است
یک لغز وار بیش ندیدم  کمند او
بیخوابی فسانه طوبی  که می کشد
ماییم و سایه مژه های بلند او
بیدل مباش ایمن از آفات روزگار
چون مار خفته در بن دندان گزند او

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
به این موهومی ام یا رب  که  کرد آیینه دار او
تحیر تا کجا گیرد ز صفر من شمار او
سراغ خویش یابم تا ره تحقیق او گیرم
مرا در خود نهان دارد جمال آشکار او
حریف ساغر خورشید پیمایی  که می گردد
سحرها رفت با خمیازه ذوق خمار او
به غیر از ترک هستی از تردد بر نمی آید
نفس پر می خلد در سینه ام از خار خار او
چه امکان است آرد فطرت ما تا به دیدارش
مگر آیینه از بی دانشی گردد دچار او
غرورش زحمت آیینه داران برنمی دارد
تو محو خویش باش اینها نمی آید به  کار او
امید وصل تدبیر دگر از ما نمی خواهد
سفید از چشم قربانی ست راه انتظار او
هوس پیمای آغوش وصال  کیست حیرانم
کنار خود هم افتاده ست بیرون ازکنار او
مجازی بر تراشی تا حقیقت ننگ او گردد
دویی افشا نمایی تا کنی تحقیق عار او
تو آگاه از سجود آستان دل نه ای بیدل
که بالد صندل عرش از جبین خاکسار او

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -