cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
گر حیات ابد همی خواهی
خیز و با عشق جوی همراهی
 رو دم از عشق زن  که  کار این است
 رهروان را بهین شعار این است
 به زبان سر عشق نتوان گفت
 آنچنان در به گفت نتوان سفت
 هر چه گویی گر آن چنان باشد
 صفت عشق غیر از آن باشد
 عشق را عین و شین و قاف مدان
 بلکه سری ست در سه حرف نهان
 سخن سر عشق کار دلست
 عشق پیرایه و شعار دلست
 عاشقی قصه و حکایت نیست
 عشق بازی در این ولایت نیست
 عالم عشق عالم دگر است
 پایه عشق از این بلندتر است
 کی به هر مسکنی کند منزل
 تا بود میل او به عالم گل
 عشق در هر وطن فرو ناید 
 حجره خاص عشق  دل باید 
مرکب عشق سخت تیزرو است 
هر زمانیش منزلی ز نو است
 هر که با عشق هم عنان باشد
منزلش زآن سوی جهان باشد
 دل که از بوی عشق بی رنگ است
 نه دلست آن که پاره سنگ است
 به زبان قال و قیل عشق مگوی
 خیز و دل را به آب صدق بشوی
 دل ز خبث هوا نمازی کن
 چون شدی پاک عشق بازی کن
 عشقبازی است  و عشق بازی  نیست 
 هوسی به ز عشقبازی نیست

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
هر که در راه عشق گردد مات
در جهان کمال یافت نجات
 آنکه از سر عشق باخبرست
دایم ازخورد و خواب برحذر است
 و آنکه او شربت محبت خورد
 هرگز از نان و آب یاد نکرد
 تا زخورد و زخواب کم نکنی
 وزطعام و شراب کم نکنی 
 نتوانی زدن زعشق نفس
 بسته مانی در این سرای هوس
 تا دلت چشم سربنگشاید
 شاهد عشق روی ننماید
 بنده عشق لایزالی باش
 عاشق چست لاابالی باش
 گر زنی دم زصدق معنی زن
 خاک در چشم لاف و دعوی زن
 دعوی عاشقی کنی وانگه 
 ترس از جان و سر زهی ابله  
چه زنی لاف عاشقی زگزاف 
بر سردار زن چو مردان لاف
 آنکه از عاشقان  اناالحق زد
پس بر این ریسمان معلق زد
 غیرت حق گرفت دامانش
ریسمان شد زه گریبانش
 در ره عشق سوز و دردت کو
 نفس گرم و آه سردت کو
 عاشقی راکه شور و شوق بود
 دایم از درد عشق ذوق بود
 از سرکام نفس برخیزد
 از هوا و هوس بپرهیزد
 چون تمنای روی دوست کند 
 حالی آهنگ کوی دوست کند

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
مرکب جهد زیر ران آرد
رخ بدان فرخ آستان آرد
 سفر او نه آب و گل باشد
 رفتن او به پای دل باشد
 در طلب چون رسد به مطلوبش
 حاصل آید وصال محبوبش
 چون سخن گویدازمحبت  دوست
 از طرب بر تنش بدرد پوست
 در میان زحمت بیان نبود
 نکته را راه بر زبان نبود
 سخنش کامل و شگرف بود
 بی میانجی صوت و حرف بود
 جمله عضوهاش دیده شود
 تا نشانی زدوست دیده شود
 زآنکه این دیده دید نتواند 
 دیده از دیدنش فرو ماند 
دیده را دیده دگر باید
تا بدان دیده دیدنش شاید
 به چنین دیده ها که ما داریم 
 طاقت دیدنش کجا داریم

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
ای به خود راه خویش گم کرده
این بود راه مرد پژمرده
 ای همه لاف ترک دنیا گو
لاف و دعویت هست  معنی کو
 چند از این شیوه های رنگ آمیز
 چند از این گفته های بادانگیز
 تاکی ای مست  لاف هوشیاری
 چند لنگی بری به رهواری
 موسیت همره و توچون خامان
 رفته و گشته همدم هامان 
 از خلیل خدا ابا کرده
 رفته نمرود را خدا کرده 
 کم آدم گرفته از تلبیس
 دوستی کرده با که  با ابلیس  
 تا هوا و هوس شعار تواند
 امل و حرص یار غار تواند
 زین حریفان به کس نپردازی
 خود به خود یک نفس نپردازی
 خویشتن زین همه مجرد کن 
 طلب دولت مؤبد کن

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
خوبرویی تو زشتخوی مباش
راست بشنو دروغ گوی مباش 
بامن پیوسته تازه روی و لطیف
تا شوی در میان جمع حریف
 چون زنخوت کنی دماغ تهی
 پای بر تارک سپهر نهی
 وگر از کبر برتری طلبی
 سرفرازی و سروری طلبی 
 کبرت از چرخ برزمین فکند
 در دل مردم از تو کین فکند
 کبر را عقل و شرع نستایند
 عاقلان سوی کبر نگرایند
 صورت کبر را سگی دانش
 که بدست آشکار و پنهانش
 هر که دروی زکبر اثر باشد
 دان که از سگ پلیدتر باشد
 از تواضع بزرگوار شوی
 وز تکبر ذلیل و خوارشوی
 چون تو کبر و بی پا باشی 
 خاص درگاه کبریا باشی

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
تا توانی به گرد کبر مگرد
با عزازیل بین که کبر چه کرد
 آب طاعت برید از جویش
 نیل لعنت کشید بر رویش
 بود آدم که کرد یک عصیان
 روز و شب ربنا ظلمنا خوان
 چون بیفزود قدر و عزت او
 داد ثم اجتباه خلعت او
 هرکه خود را فکند بر در او
 در دو عالم عزیز شد بر او
 خویشتن را شناس ای نادان 
 تا مشرف شوی چو عقل و چوجان 
اندرین ره که راه مردانست
هر که خو د فکند مر د آنست
 آنکه او نیست گشت  هستش دان
 آنکه خو د دید بت پرستش دان
 بی خبر زان جهان و مست یکیست 
خویشتن بین و بت پرست یکیست

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
صفت آنکه داردش حق دوست
هر چه جز حق بود همه بت اوست
دان که آنجا که شرط بندگی است
بهترین طاعتی فکندگی است
تا تو خود را نیفکنی زاول
نکنندت قبول هیچ عمل
تات باشد به کنج زاویه جاه
برگرفتی به قعر هاویه راه
نیست شو در رهش که راه این است
در بن چاه شو که جاه این است
از پی آنکه زاهدت خوانند
صوفی چست و عابدت خوانند
ظاهر آراستی به حسن عمل
باطن انباشتی به زرق و حیل
نه غلط گرداب خطات افتاد
این خطابین  که از کجات افتاد
رهروان را روش چنین نبود
در طریقت طریق این نبود
نشود گر کند به آب گذر
قدم راهرو به دریاتر
وربگیرد همه جهان آتش
دامنش را نسوزد آن آتش
نقد دل قلب شد در این بازار
کودلی در جهان تمام عیار
دل که او دار ضرب عشق ندید
روی اخلاص و نقش صدق ندید
ای زنقد وجود خویش به شک
خیز و بنمای نقد خود به محک
تاببینی توکم عیاری خویش
زین چنین شور و زشت کاری خویش
به زبان خیره لاف چند زنی  
لاف نیز از گزاف چند زنی  
چند گویی که من چنین کردم 
اول شب به روز آوردم 
طاعت روزم اینچنین بودست 
تیره شب  سوزم اینچنین بودست 
در نماز و نیاز خاشع باش
در قیام و قعود خاضع باش

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
باش پیوسته با خضوع و بکا
روز و شب در میان خوف و رجا
 باش با نفس و قهر خود قاهر
 دار یک رنگ باطن و ظاهر
 از برای قبول خاصه و عام
 به پا باشدت قعود و قیام
 بی ریا در ره طلب نه پای
 خالصا مخلصا برای خدای
 چابک وچست رو نه کاهل و سست
تا بدانجا رسی که مقصد توست
 مقصدت عالم الهی دان 
 بی تباهی و بی تناهی دان
رو به کونین سر فرود میار
تا بر آن آستان بیابی بار
 چون لگد بر سر دو کون زنی
 رخت خود در جهان  هو فکنی
 گرتواینجا به خویش مشغولی
 دان که زان کارگاه معزولی
 وربگردد از این نسق صفتت
 حاصل آید کمال معرفتت
 هر کمالی که آن سری نبود
 جز که نقصان و سرسری نبود
 گر کمالی طلب کنی آنجا
 که زنقصان بری بود فردا
راست بشنو اگر به تنگی حال 
بی نیازی زخلق اینت کمال

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
جهد آن کن که سرفراز شوی
وز در خلق بی  نیاز شوی
بر در این و آن به هرزه مپوی
وز در خلق آبروی مجوی
 عزت از حضرت خدای طلب 
منصب و جاه آن سرای  طلب

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
ای سنایی  زجسم و جان بگسل
هر چه آن غیر اوست زان بگسل
 صنعت شعر و شاعری بگذار 
 دست از گفت و گوی هرزه بدار 
بیش از این در ره مجاز مپوی
صفت زلف و خط و خال مگوی
 خط در این علم و این صناعت کش
 پای در دامن قناعت کش
 ازپی هر خسیس مدح مگوی
 وز در هر بخیل صله مجوی
 دست در رشته حقایق زن
 پای بر صحبت خلایق زن
 گوهر عشق زبور جان کن
 قصد آب حیات ایمان کن
 شورش عشق در جهان افکن
 فرش عزت بر آسمان افکن
 چست و چابک میان خلق درآی
 همچو پروانه گرد شمع برآی
 سرگردون به زبر پای درآر
 یک نفس در ره خدای برآر
 صحبت عاشقان صادق جوی
همره و همدم موافق جوی
 چند گردی به گرد کعبه گل  
 یک نفس کن طواف کعبه دل

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
اندرین ملک پادشاه  دلست
در ره سدره بارگاه دلست
 کالبد هیچ نیست عین  دلست
 ساکن  بین اصبعین دلست
 قابل نقش کفر و دین است او
 تخته مشق مهر وکین است او
 قصه جام جم بسی شنوی
 واندر آن بیش وکم بسی شنوی
 به یقین دان که جام جم دل توست 
 مستقر نشاط و غم دل توست 
گر تمنا کنی جهان دیدن
جمله اشیا در او توان دیدن
 چشم سر نقش آب وگل بیند
 آنچه سر است چشم دل بیند
 تا زدل زنگ حرص نزدایی
 دیده سر تو بازنگشایی
 دیده دل نخست بیناکن
 پس تماشای جمله اشیاکن
 چون نشد دیده دلت بینا
 اندرین هفت گنبد مینا
 توچه دانی برون زخرگه چیست 
 فاعل هفت چرخ اخضرکیست 
 هر چه دارد وجود او امکان
 علوی و سفلی و زمان و مکان
 هر چه بیرون درون خرگاهست 
 صانع و نقشبندش الله است
 در ازل گر به نفس هست انشا 
 جوهر و جسم و صورت و معنا

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
کاف و نون چون به یکدگرپیوست
شد پدید آنچه بود و باشد و هست
 هر چه موجود شد زامرش دان
 پیشتر عقل آمد آنگه جان
 اثر فیض اوست نامحصور
 عقل از آن فیض گشت قابل نور
 عقل اگر چند شاه و سلطان است
 بر در امر بنده فرمان است
 از پی بود زید و هستی عمرو
 فیض حق را توسط آمد امر
 تخته کلک نقش امرست او 
 دایه نفس زید و عمروست او 
مبدع کاینات جوهر اوست
مرجع روح پاک کشور اوست
 قادر مطلق ایزد متعال
 ذات او را حیات داد و کمال
 والی کشور وجود است او
 سایه رحمت ودود است او
 ساکن بزم او به صف نعال
 نفس کل از برای کسب کمال
 هست پیوسته میل آن طرفش
 زآنکه آنجاست مقصد و شرفش
 عقل شاهست و نفس حاجب او
 در ممالک دبیر و نایب او
 قوت از فیض عقل گیردنفس
 زان نفس مایه می پذیرد نفس
 قایل است و زبان ندارد او
 نقش  بی کلک می نگارد او
 هر چه بر لوح ممکنات نگاشت
 خط او نور بد سواد نداشت
 خط بدینجا کوسیه روی است
 که همه رنگ زاج و مازوی است
 معنی لفظهای نغز و شگرف
 نور محض است در سیاهی حرف
 ورکمالیست از بها و جمال
 عقل کل را کشد به استقبال
 از برای صلاح دنیا را
 پرورش او دهد هیولا را
 در جهان از پی تمامی را
 مایه بخشید روح نامی را
 مدد از بذل اوست عالم را
 نشو او داد شخص آدم را
 نور نه چرخ و سیر هفت اختر
 شش جهت پنج حس چهارگهر
 مایه هر چه هست از خرد است
 که خرد مایه بخش نیک و بداست
 چون برو کرد نور حق اشراق 
 بذل کرد از مکارم اخلاق 
مکرم و معطی و خجسته پی است
بی نیازست از آنچه تحت وی است 
 او زمبدع همی پذیرد ساز
پس به ابداع می رساند باز
 مبدع کن فکان که قیوم است
 ذات او را نظیر معدوم است
 نظم هستی بدین نسق داده است
 هستی ازکاف و نون چنین زاده است
 گر بهشت است ورجحیم ازوست 
 گر سموم است ورنسیم ازوست

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
لطف او هر که را دلالت داد
آخرش هدیه هدایت داد
 قهرش آن را که بد مقالت کرد
 هدف پاسخ ضلالت کرد
 زشتی و خوبی وکم و بیشی
 رنج و راحت  غنا و درویشی
 کرده اوست جمله نیک بدان
  یفعل الله مایشا برخوان
 بد و نیک تو در عمل بسته ست
 نقش آن جمله در ازل بسته ست
 هر چه امروز پیش می آید 
 همه برجای خویش می آید

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
این مثل در زمانه معروف است
که عملها به وقت موقوف است
 باش راضی بدانچه او دهدت
 گر همه زشت  ورنکو دهدت
 نیک و بد نفع و ضر و راحت ورنج
 کز تو بگذشت در سرای سپنج 
 یا چو افسانه ایست یا خوابی
 یا چو در بها روان آبی
 حاصل عمر جز یکی دم نیست
و آن دم از رنج و غم مسلم نیست
 نفسی کز تو بگذرد آن رفت
 در پی آن نفس نه بتوان رفت
 کوش تا آن نفس که آید پیش 
 نشود از تو فوت ای درویش 
از سر نفس خیز بهر خدای
تا شوی روشناس هردوسرای
در ره عشق او بلاکش باش
 همچو ایوب در بلا خوش باش
 چون در آید بلا مگردان روی 
 روی درحق کن و  رضینا گوی

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
عاشقان را غذا بلا باشد
عاشقی بی بلا کجا باشد
 لقمه از سفره بلا خوردند
 می زمیخانه رضا خوردند
هرکه را در جهان بلا دادند
اولش شربت رضا دادند
 نزد آن کس که در ره آمد مرد
 رنج و راحت یکیست و دارو و درد
 رهروان از بلا نپرهیزند 
 چون بلا رخ نمود نگریزند

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
تا توانی به خنده لب بگشای
سردندان به خنده در منمای
 خنده هرزه آبروی برد
 راز پنهان میان کوی برد
 با پسر اینچنین مثل زد سام
 گریه بهتر زخنده بی هنگام
 گریه ابر بین وخنده برق 
 درنگر تا که چیست اینجا فرق 
ابر از آن گریه نعمت اندوزد
برق از آن خنده آتش افروزد
 ابلهی از گزا ف می خندید
 زیرکی آن بدید و نپسندید
 گفت ای بی حیا و بی آزرم
 اینچنین خندی و نداری شرم
 گریه تو زظلم و بیدادی
 به که بی وقت خنده و شادی
 خنده هرزه آیت  جهل است
 مرد بیهوده خند نا اهل است
 هان و هان تا نخندی ای  خیره
 که بسی خنده دل کند تیره
 هیچ شک نیست اندرین گفتار 
 گریه آید زخنده بسیار

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
بر تو بادا که خیره کم خندی
ور بخندد کسی تو نپسندی
 هیچ دانی غرض از این ها چیست 
 هر که خندید بیش  گریست
 در جهانی دهان ز خنده ببند 
چون برستی ز هول حشر بخند

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
هر که را داد ایزدش توفیق
صبر و شکرش بود همیشه رفیق
 این بکاهد بلا و محنت را 
 وان فزاید غنا و نعمت را 
صبرتلخ است ازو بود حرجت
او دهد از بلا و غم فرجت
 چون شکر ذوق شکر شیرین است
 نعمت افزای و قوت آیین است
 باد دایم به هر دو حال ترا 
 تا میسر شود کمال ترا

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
وقت ضر و عنا دل صابر
گاه نفع و غنا زبان شاکر
 صبرو شکری همی نمای به نقد 
 تا خطابت کنند نعم العبد

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
در جهان هر چه هست عاریت است
بهترین نعمتش عافیت است
 هست اندر جهان جسمانی
 عافیت ملکت سلیمانی
 هر که در عافیت بداند پست
 قدر این مملکت شناسد چیست
 خشک نانی به عافیت زجهان
 نزد من به زملکت خاقان
 فرخ آن کو دل از جهان برکند
 ببرید از جهانیان پیوند
 فرخ آن کو به گوشه ای بنشست
 گشت فارغ زگفتگوی  وبرست
 هرکه را این غرض میسر شد
 از شرف با ملک برابر شد
 شاه ایوان غلام او باشد
 جرعه خواران جام او باشد
چون ترا عافیت نماید روی
پس از آن بر طریق آزمپوی
 آز بگذار تا نیاز آری
 کآز آرد به رویها خواری
 طمع و آز را مرید مباش
 بایزیدی کن و یزید مباش
 از پی ملک او گزید سفر
 دو جهان پیش او نداشت خطر
بزن ای پیرو جوانمردان
 بر جهان پشت پای چون مردان
 تا ترا بر جهان و جان نظر است
 هر چه هستی توست در خطراست
 برفشان آستین زجان و جهان
 التفاتی مکن بدین و بدان
 شاخ حرص و هوا ز بیخ بکن
گردن آز و آرزو بشکن
 هر چه یابی زنعمت دنیا
 برفشان بهر عزت عقبا
 چون الف آن کسی که هیچ نداشت
 اندر آن هیچ بند و پیچ نداشت
 دم زتجرید آن تواند زد
 که لگد بر جهان  تواند زد
 در روش چون بدین مقام بود
 دان که در عاشقی تمام بود
 مرد این ره چو راهرو باشد
 هر زمان قربتیش نو باشد
 نقش کژ محو کن زتخته دل
 تا شود کشف بر تو هر مشکل
 هر مرادی که از تو روی بتافت 
 نتوان جز براستی دریافت

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
راستی شغل نیک بختانست
هر کراهست  نیکبخت آنست
 دل زبهر چه برکسی بستی 
 راستی پیشه کن زغم رستی
 گر کژی را شقاوتست اثر
 راستی را سعادتست اثر
 هر که او پیشه راستی دارد
 نقد معنی در آستی دارد
 تا در این رسته ای که مسکن توست
 نفست ارکجروست دشمن توست
 راستی کن که اندرین رسته
 نشوی جز به راستی رسته
 بر تو بادا که تاتوانی تو 
 نامه ناکسان نخوانی تو

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
طلب صحبت خسان نکنی
تکیه بر عهد ناکسان نکنی
 که نکردست خس  وفا با کس
 سگ به گاه وفا به از ناکس
 گر رخ ناکسان نبینی به
 با خسان هر چه کم نشینی به
 زانکه ناکس ز دد بتر باشد
 راست خواهی زبدبتر باشد
 گر تو نیکی  بدان کنند بدت
 کم کند صحبت بدان خردت
 تا توانی مجوی صحبتشان
 که مه ایشان مه نام و کنیتشان
 زین حریفان وفای عهد مجوی 
 وز درخت کبست شهد مجوی 
منشین با بدان و بدکاران
باش دایم رفیق دینداران
 از برون و درون مردم بد
 صورت آدم است و سیرت دد
پای در کش زهمنشینان 
 دیده بر دوز تا نبینیشان

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
دوستیت مباد با نادان
که بود دوستیش کاهش جان
این مثل زد وزیر با بهمن
دوست نادان بتر زصد دشمن
 بشنو این نکته راکه سخت نکوست
 مار به دشمنت که نادان دوست
 تا توانی رفیق عام مباش
پخته عشق باش و خام مباش
 که همه طالب جهان باشند
 بسته بند آب و نان باشند
 همگان بی خبر زمبدع خویش
 واگهی نه که چیستشان در پیش
 عاشق خورد و خواب و پوشش بس
 تابع شهوت و هوا و هوس
 یار خاصان نه آن نه این جویند 
 از پی او بقای جان جویند

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
رنگ و بویی که در جان بینی
گر همه سود وگر زیان بینی
صلح با عدل و جنگ باستم است
با بدی نیک و با نشاط غم است
رهروان را ازآن چه نفع وچه ضر
گر همه خیر باشد ار همه شر
عالم دیگر است عالمشان
نیست فرقی زمور تا جمشان
در جهان جز به دیده عبرت
ننگرند اینت غایت همت
خاطر از هیچ کس نرنجدشان
هر دو عالم جوی نسنجد شان
هر که او لذت جهان جوید
روز و شب در پی جهان پوید
زوگریزان جهان و او پویان
همچو دیوانگان جهان جویان
نتواند بدان جهان پیوست
زین جهان باد دارد اندر دست

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
آن شنیدی که از سر سوزی
گفت عیسی به همرهان روزی
زین جهان دل به طبع بردارید
 مهر او جمله کینه انگارید
که جهان زودسیر و بد مهر است
 همه خاری ست اگر چه گلچهراست
همه معشوقه ایست عاشق کش 
 عاشق او خرد ندارد و هش
دایه ای دان که هر که را پرورد
خون پرورده را بریخت و بخورد
تا جهان است کارش این بوده است
 رسم و آیینش اینچنین بوده است
آن کزو زاد و آنکه از تو بزاد
 هر دو راکشت و تو بدو شده شاد
او به آزردنت چنین مایل
تو درو بسته دل زهی غافل 
دل منه بر جهان که آن نه نکوست
 اوترا دشمن و تو او را دوست
گر بمانی در این جهان صد سال
بی غم و رنج جفت نعمت و مال 
 روزی آید که دلفگار شوی
 خسته زخم روزگار شوی
 چیست  نام جهان سرای مجاز
 در سرای مجاز جای مساز
 کار و بار جهانیان هوس است
 وین همه طمطراق یک نفس است
 من بر این کار و بار می خندم
 دل در این روزگار چون بندم
 چون ندانی که چند خواهی زیست
 این همه طمطراق بیهده چیست 
 از پی یک دو روزه عمر قصیر
 چند هیزم کشی به قعر سعیر
 زین جهانت بدان جهان سفرست
 گذرت راست بر پل سقرست
 غم این ره نمی خوری چه کنم  
 هیمه با خود همی بری چه کنم

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
روزی از روزها به راهگذر
خرکی بر دکان آهنگر
 از قضا می گذشت با هیمه
 شرری جست از یکی نیمه
 هیمه آتش گرفت  یکسر سوخت
 آخرالامر در میان خر سوخت
 چون تو با هیمه بر سقر گذری
 عجب ار بگذری و جان ببری
 نگذری زانکه بس گرانباری 
بر بار گران گرفتاری 
خوردن و خفتن است عادت تو
بهره ات این است از سعادت  تو

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
از پی لقمه ای چه ترش و چه شور
تا کی این گفت و گوی شیرین شور 
 بر در این و آن چو سگ چه دوی 
گر نه ای سگ چنین به تک چه دوی  
 بیش خوردن قوی کند گردن
 لیک زیرک شوی ز کم خوردن
 آفت علم و حکمت است شکم
 هرکه را خورد بیش  دانش کم
 مرد باید که کم خورش باشد
 تا درونش به پرورش باشد
 هر چه پرسی ازو نکو داند
 سر های حقیقت او داند
 فرخ آن که اختیار او همه سال
عمل صالح است و اکل حلال
 هست به نزد من در این ایام
 بینوا زیستن ز کسب حرام
 چونکه جان را ز عشق قوت بود
 قوت از حی لایموت بود
 ای عزیز این همه ذلیلی چیست 
 وی سبک روح  این ثقیلی چیست  
 شکم از لوت  چارسو چه کنی 
 خویش را بنده گلو چه کنی 
 لقمه ای کم خوری ز کسب حلال
 به بود از عبادت ده سال
 مرد باید که قوت جان جوید 
 هر چه گوید همه ز جان گوید 
نظر از کام و از گلو بگسل
هر چه آن نیست حق   ازو بگسل
 تا تو در بند آرزو باشی
 پر بار خسان دوتو باشی
 چون تو از آرزو بتابی روی
 آرزو در پی ات کند تک و پوی
 به حقیقت بدان که ایزد فرد 
 در ازل روزی ات مقدر کرد

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
آنکه جان آفرید  روزی داد
شور بختی و نیک روزی داد
 روزی از وی طلب  نه از مکسب
 از فلک جوی مه  نه از نخشب
 غم روزی مخور که خود برسد
 به خردمند و بی خرد برسد
 روزی خود به پر چرخ  کبود
 نتواند کسی به جهد افزود
 پیش هر ناکس و خسیس و بخیل
 از پی نان مباش خوار و ذلیل
 خویش را ز آفتاب سایه نمای
 همچو کیوان  بلند پایه نمای
 تن مپرور که جای او گورست
 خورش کرم و روزی مور است
 روح پرور اگر خرد داری
 هان و هان ضایعش بنگذاری
 چون که آن دم به وقت کار آید
روح باشد که در شمار آید
 روح نوری ست زان ولایت پاک
 که تعلق گرفت با این خاک
 پرتو نور فیض ر بانی است 
 گرچه محبوس جسم ظلمانی است

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
در کلام مجید ایزد فرد
 امر گفت آن چنانکه یادش کرد
 تو به حرص و حسد میالایش
 به خصال حمیده آرایش
 با سگ و خوک همنشین مکنش
 با رفیقان بد قرین مکنش
 چون کند مرگ از همه دورت
 وافکند پشت در کو گورت
 بود او محرم حصور ابد
 در نیاید به تنگنای لحد
 هست اینجا برای قوت و قوت
 بازگشتش به عالم ملکوت
 چار عنصر چو در شمار آید
 تن مرکب از این چهار آید
 جان چو از تن مفارقت جوید
 هر یکی سوی اصل خود پوید
 آنچه از هستی اش نشان ماند
 جان بود جان که جاودان ماند
 قفس پنج حس را بشکن
 مرغ جان را ازو برون افکن
 باز را در قفس چه کار بود
 جای او دست شهریار بود
 زین نشیمن گهش برون انداز 
 تا کند در هوای او پرواز

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
ای خطاب تو نیر اعظم
ای خضر کسوف مسیحا دم
 ای فریدون خطه اعلی
 بی نصیب از تو دیده اعمی
 چون نمایی به صبح رایت نور
 خیل ضحاک شب شود مقهور
 در حجاب تو اختران یکسر
 اندرین هفت منظر اخضر
 دو وشاقند بسته دردو وثاق
 بر میان بهر بندگیت نطاق
هم قمر پرده دار ایوانت
 هم عطارد دبیر دیوانت
 از پی بزم توست خنیاگر
 در سیم قصر زهره ازهر
 بسته پیشت کمر به سرهنگی
 والی عقرب آن یل جنگی
 سعد اکبر عیال  انعامت
 راهب دیر حارس بامت
 توکه در هفت کشوری خسرو
 شهسواری و لیک تنها رو
 دار ملک تو کشور چارم 
 بام قصر تو پنجمین طارم

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
ای مسلم ترا سحر خیزی
هر سحر چون زخواب برخیزی
 سر زبالین شرق برداری 
 دامن وجیب پر ز زرداری 
پس کنی در جهان زرافشانی
بر فقیر و توانگر افشانی
 چون زنی بر فلک سراپرده
 بندی از نور در هوا پرده
 در هوا ذره را کنی تعریف
 بدن خاک را دهی تشریف
 چون در آیی به بارگاه حمل
 بنمایی هزار گونه عمل
 پور حسن بر جهان بندی
 نقش دیبای گلستان بندی
 برقع از روی غنچه بگشایی
 چهره یاسمن  بیارایی
 در چمن سبزه تازه روی شود
 گلستان پر ز رنگ و بوی شود
 قدح لاله پر شراب کنی
 عارض ارغوان خضاب کنی
 چون کنی یک نظر سوی معدن
 خاک گردد به گوهر آبستن
 در رحم جنبش جنین از توست
 ماه را پرتو جبین از توست
 تو رسانی همی به هفت اقلیم
 از هزاران هزار گونه نعیم
 در نظر شاهد ملیح تویی
 بر فلک همدم مسیح تویی
 یوسف مصر آسمانی  تو
 کدخدای همه جهانی تو
 اینت عزف که صانع عالم
 بر وجود تو یاد کرد قسم 
 مردم چشم عالمی به درست
 که جهان سر به سر منیراز توست
 با وجود تو ای جهان آرای
از چه رو اندرین سپنج سرای 
 روز من  خسته تیره فام بود
 صبح بر چشم من حرام بود
 چیست جرمم چه کرده ام باری 
 که نهی هر دمم زنوخاری
 مژه من زموج خون جگر 
 همچو دامان ابر داری تر 
چون منی را چنین حزین داری
با غم و غصه همنشین داری
 عادت چون تویی چنین باشد
 جگرم خون کنی همین باشد
 نه  خطا گفتم  از تو این ناید
 چون تو مهری  زمهرکین ناید
 این همه جور دور گردون است
 اوکند اینکه اینچنین دون است
 نه منم اینچنین بدین آیین
خسته و مستمند و زار و حزین 
 عالمی را همه چنین بینی
 همه را با عنا قرین بینی
 گشته از حادثات دور فلک 
 سینه شان پرزخون زجور فلک

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
در جهان هرکه بینی از که و مه
همه دربند آنکه فردا به
 همه را بر امید بوک و مگر
 عمر بگذشت و روز روز بتر
 کار بر خاص و عام شد مشکل
 غصه دارند این و آن حاصل
 رفت کار جهانیان ز نسق
 گشت یکباره ملک بی رونق
 کرد بنیاد ملک  ظلم  خراب
 رفت خورشید عدل زبر سحاب
 چرخ منسوخ کرد آیت عدل
سرنگون گشت باز رایت عدل
 معدلت اندرین زمانه شوم
 شد چو سیمرغ و کیمیا معدوم
 نیست انصاف در ولایت ما 
 دل ما خون شد از حکایت ما

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
بود در عهد ما شهی کافر
نام او در جهان به عدل شمر
 سایه عدل بر جهان گسترد
 خلق را در خط امان آورد
 ملک خود را به عدل کرد آباد
 کآفرین بر شهان عادل باد
 مهربان بود بر رعیت خود
 از برای صلاح دولت خود
در پناهش رعیت آسوده
ده به داد و دهش بیفزوده
 ایزدش عز این جهانی داد
 مدتی دیر زندگانی داد
 روزگاری جهانگشایی کرد 
 کامرانی و پادشایی کرد

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
باز دیدم که ظالمان بودند
در جهان هفته ای نیاسودند
 زانکه او ظالم و مسلمان بود
 خلق  عاجز خدای ناخشنود
 چشم دل باز کن ز روی یقین
 ظلم حجاج  و عدل کسری بین
 این یکی کافر و پسندیده
 وین مسلمان ولی نکوهیده
 ظلم از هر که هست نیک  بد است
 وانکه ار ظالم است نیک بد است
 هر کجا عدل روی بنموده ست
 نعمت اندر جهان بیفزوده ست
 هر کجا ظلم رخت افکنده ست
 مملکت را ز بیخ بر کنده ست
 عدل بازوی شه قوی دارد 
 قامت ملک مستوی دارد

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -