cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
این دم از شرم طلب نیست زبان ما خشک
با صدف بود لبی در جگر دریا خشک
اشک گو دردسر تربیت ما نکشد
از ازل چون مژه کردند بهار ما خشک
کار مقصدطلبی سخت کشاکش دارد
آرزو تشنه لب و وادی استغناخشک
واصل منزل مقصود شدن آسان نیست
تا به دریا برسد سیل شود صدجا خشک
پی رشح کرم آب رخ امید مریز
ابر چون جوش غبار است درین صحرا خشک
سعی مژگان چقدر نمی شد از دیده ما
کوشش ابر محالست کند دربا خشک
ای  خوش آن بحر سرشتی  که بود در طلبش
سینه لبریزگداز جگر و لبها خشک
لال مانده است زبانم به جواب ناصح
همچو برگی  که شود از اثر سرما خشک
زاهدا ساغر می کوثر شادابیهاست
چون عصا چند توان بود ز سر تا پا خشک
عشق بی  رنگ از این وسوسه ها مستغنی است
دامن ما و تو آلوده بر آید یا خشک
بگذر از حاصل امکان  که درین مزرع وهم
سبزه ها ریخته تا بال و پر عنقا خشک
هم چو نظاره  که از دیده تر می گذرد
درگذشتیم ز آلودگی دنیا خشک
حق شمشیر تو ساقط نشود از سرما
پیش خورشید نگردد عرق سیما خشک
بیدل از دیده حیران غم اشکی خون کرد
خشکی شیشه مبادا کندم صهبا خشک

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
مغز شد در سر پر شور من از سودا خشک
باده چون آب گهرگشت درین مینا خشک
تشنه لب بس که دویدم به بیابان جنون
گشت چون ریگ روان آبله ام در پا خشک
کام امید چسان جام تسلی گیرد
که کرم تشنه سوال است و زبان ما خشک
به تغافل ز هوس یک مژه دامن چیدن
برد چون پرتو خورشیدم ازین دریا خشک
اشک شمعیم که از خجلت بی تاثیری
می شود قطره ما تا به چکیدنها خشک
گرم جوشست نفس ساغر شوقی دریاب
نشیه مفتست مبادا شود این صهبا خشک
منع آشوب هوسها نشود عزلت ما
سعی افسردن گوهر نکند دریا خشک
تشنه کامی  گل بی صرفگیی اسرار است
تا خموش است نگردد جگر مینا خشک
نم اشکی نچکید ازمژه ی غفلت ما
خون یاقوت شد آخر به رگ خارا خشک
اشک مجنون چقدر خوش قلم تردستی ست
سطری از جاده ندیدیم درین صحرا خشک
نیست غیر از عرق شرم شفاعتگر ما
یارب این چشمه رحمت نکنی فردا خشک
حیرت از ما نبرد هول قیامت بیدل
آب آیینه نسازد اثر گرما خشک

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
نشد از حسرت داغت جگرم تنها خشک
لاله را نیز دماغیست درین سودا خشک
منت چشمه خضر آینه پردازی تریست
دم شمشیرتو یارب نشود با ما خشک
برق حسن تو در ابروی اشارت دارد
خم موجی که کند خون دل دریا خشک
در تماشاکده جلوه که چشمش مرساد
موج آیینه زند هرکه شود برجا خشک
چون حیا آب رخ  گوهر ما وقف تریست
عرقی چند مبادا شود از سیما خشک
زین بضاعت نتوان دیگ فضولی پختن
تا رسد نان به تری می شود آب ما خشک
وقت آن شدکه ز بی آبی ابر احسان
برگ گل روید ازین باغ چو نقش پا خشک
بسکه افسردگی افسون تحیر دارد
سیل چون جاده فتاده است درین صحرا خشک
ترک اسباب لب شکوه نایابی دوخت
کرد افشاندن این گرد جراحتها خشک
ماند از حیرت رفتار بلاانگیزت
ناله در سینه بیدل چو رگ خارا خشک

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
بسکه بی لعل تو رفت از بزم عیش ما نمک
می زند بر ساغر می خنده مینا نمک
داغ شوقت زیرمشق منت هرپنبه نیست
اشک خودکافیست گر خواهدکباب ما نمک
جسم راحت خواه و دل جمعیت و عمر امتداد
با چنین توفان حاجت دارد استغنا نمک
ای خرد خمخانه نازی بجوش آورده ای
باش تا شور جنون ما کند پیدا نمک
پشت برگل دادن از آثارکافر نعمتی است
جای آن دارد که  گیرد چشم شبنم را نمک
اضطراب شعله تسکینش همان خاکستر است
کوشش ما می برد داغی که دارد با نمک
بی تبسم نیست با آن جوش شیرینی لبش
تا تو دریابی  که درکار است در هر جا نمک
آفت هستی به اسبابی دگرموقوف نیست
زخم صبح از خنده خود می کند انشا نمک
با همه ابرام باید تشنه کام یاس مرد
حرص مستسقی و دارد آبروی ما نمک
بیدل از حسن ملیحش چند غافل زیستن
دیده های زخم را هم می کند بینا نمک

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
غیر خاموشی نداردگفتگوی ما نمک
تا به  کی بر زخم خود پاشد لب  گویا نمک
سیر باغ حسن خواهی از حیا غافل مباش
در دل آب است آنجا سخت ناپیدا نمک
جاده ها چون زخم بی چاک  گریبان نیستند
گرد مجنون تاکجاها ریخت در صحرا نمک
زین گلستان هرچه می بینی به رنگی می تپد
شبنم  گل نیست الا بر جراحتها نمک
گرد موهومی به خاک نیستی آسوده بود
باد دامان که شد یارب به زخم ما نمک
محو تسلیم وفایم از فضولیها مپرس
داغ ما را نیست فرق از پنبه  کردن با نمک
درطلوع مهر بی عرض تبسم نیست صبح
هر که  گردد خاک راهت می کند پیدا نمک
چاره خون عافیتها می خورد هشیار باش
نسبت مرهم قوی افتاده اینجا با نمک
بی تغافل ایمن از آفات نتوان زبستن
دیده باز است زخم و صورت دنیا نمک
طبع دانا می خورد خون از نشاط غافلان
خنده موج است بیدل بر دل دریا نمک

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
شرع هر دین بهره او نیست جز رفع شکوک
قبضه تیغی فرنگی ساخت با دندان خوک
گرچه حکم یک نفس سازست در دیر و حرم
ناله ناقوس با لبیک نتوان یافت کوک
از تکلف چون گذشتی رسم و آیین باطلست
مشرب عریانی از مجنون نمی خواهد سلوک
غیر خوبان قدردان دل نمی باشد کسی
عزت آیینه باید دید در بزم ملوک
دورگردون با مزاج کاملان ناراست است
رشته سست افتد اگر باشدکجی در ساز دوک
کی رسد یارب به داد ما یقین نیستی
صرف شد عمر طلب در انتظارکاش و بوک
جبریان محفل تقدیر پر بیچاره اند
با قضا بیدل چه سازد دست و پای لنگ و لوک

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
چو غنچه بسکه تپیدم ز وحشت دل تنگ
شکست بر رخ من آشیان طایر رنگ
صفای طبع به بخت سیاه باخته ایم
ز سایه آینه ماهتاب ماست به زنگ
صدای پا نفروشد ز خویشتن رفتن
شکست رنگ نمی خواهد اعتبار ترنگ
ز یاس قامت پیری به آه ساخته ایم
کشیده ایم دلی درکمند گیسوی چنگ
کدام سنگ درین وادی از شرر خالیست
شتابهاست  به خون خفته فریب درنگ
به قدر شوخی تدبیر خجلتست اینجا
عصا مباد شود دستگاه کوشش لنگ
بهار حیرتم از عالم تقدس اوست
به  گلشنی  که منم رنگ هم ندارد رنگ
به قدر همت خود کسوتی نمی بینم
مباد جامه عریانی ام بر آرد ننگ
گذشت عمر چو طاووس در پر افشانی
دلی نجستم از آیینه خانه نیرنگ
به عبرتی نگشودم نظر درین  کهسار
که سرمه میل نهان  کرده است در رگ سنگ
به مکتبی  که نوشتند حرف ما بیدل
به تار ناله صریر قلم شکست آهنگ

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
در نظرها معنی ام  گل می کند غیرت به چنگ
خامه ام دارد مداد از محضر داغ پلنگ
ساز آفاق از نواهای شکست دل پر است
در صدای  کوه یک میناست لبریز ترنگ
بی نقابی اینقدرها برنمی دارد جمال
هر صفایی را که دیدم می کند ایجاد رنگ
هر قدر مینا به سنگ آید درین ناموسگاه
خجلت از روی پری شسته ست رنگ
دل فضایی داشت پیش از دستگاه ما و من
خانه آیینه تمثال نفسها کرده تنگ
از حدیث کینه جو ایمن نباید زیستن
هرکجا دم می زند دود دگر دارد تفنگ
از مدارای فلک ممکن مدان آرام خلق
خواب کو کز بهر آهو پوست اندازد پلنگ
محرم درد دل ما کس درین  کهسار نیست
بر صدای ناتوانان سینه مالیده ست سنگ
رنگها دارد سواد سرمه چشم بتان
کلک نقاشان صدف  گل کرده در خاک فرنگ
فهم حکم  اندازی شست قضا آسان مگیر
در ته بال پری این جا پری دارد خدنگ
با تامل مشورت درکار حق جستن خطاست
دامن فرصت کم افتاده ست در دست درنگ
بیدل اینجا آفت امداد است سعی عافیت
فکر ساحل می تراشدکشتی ازکام نهنگ

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
رسانده ایم درین عرصه خیال آهنگ
چو شمع ناوک آهی به شوخی پر رنگ
ز ناامیدی دلها دلت چه غم دارد
شکست ساغر و میناست طبل عشرت سنگ
شرابخانه هستی که عشق ساقی اوست
بجز خیال حدوث و قدم ندارد بنگ
درین چمن همه با جیب خویش ساخته ایم
کسی ندید که  گل دامن  که داشت به چنگ
سواد الفت این دشت عبرت اندوز است
نگاهی آب ده از سرمه دان داغ پلنگ
در آرزوی شکستی  که چشم بد مرساد
درین ستمکده ما هم رسیده ایم به رنگ
خیال اینهمه داغ غرور غفلت ماست
صفا ودیعت نازبست در طبیعت رنگ
به قلزمی  که فتد سایه بناگوشت
گهر به رشته  کشد خارهای پشت نهنگ
چه آفتی تو که نقاش فتنه نگهت
به رنگ رفته  کشد مخمل غبار فرنگ
چو گل جز این  که گریبان درم علاجی نیست
فشرده است به صد رنگ  کلفتم دل تنگ
هنوز شیشه نه ای  نشیه عالم دگر است
تفاوت عدم و کم  مدان پری تا سنگ
به دوش برق  کشیدیم بار خود بیدل
ز خویش رفتن ما اینقدر نداشت درنگ

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
رفت مرآت دل از کلفت آفاق به زنگ
مرکز افتاد برون بس که شد این دایره تنگ
ساغر قسمت هر کس ازلی می باشد
شیشه می می کشد اول زگداز دل تنگ
آگهی  گر نبود وحشت ازین دشت  کراست
آهو از چشم خود است آینه داغ پلنگ
غره عیش مباشید که در محفل دهر
شیشه ای نیست  که قلقل نرساند به ترنگ
عشق اگر رنگ شکست دل ما پردازد
موی چینی شکند خامه تصویر فرنگ
فکر تنهایی ام از بس به تأمل پیچید
زانو از موی سرم آینه  گم  کرد به زنگ
بی تو از هستی من  گر همه تمثال دمد
آب آیینه ز جوهر کند ایجاد نهنگ
بیخود جام نگاه تو چو بال طاووس
یک خرابات قدح می کشد ازگردش رنگ
هرکجا حسرت دیدار تو شد ساز بیان
نفس از دل چو سحر می دمد آیینه به چنگ
از ادبگاه دلم نیست گذشتن بیدل
پای تمثال من از آینه خورده ست به سنگ

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
ز خودفروشی پرواز بسکه دارم ننگ
چو اشک شمع چکیده ست خونم آنسوی رنگ
به قدرآگهی اسباب وحشت است اینجا
سواد دیده آهو بس است داغ پلنگ
نمی شود طرف نرمخو درشتی دهر
به روی آب محالست ایستادن سنگ
تو ناخدای محیط غرور باش که من
ز جیب خوبش فرورفته ام به کام نهنگ
به نیم چشم زدن وصل مقصد است اینجا
شرارما نکشد زحمت ره و فرسنگ
به اعتبار اگر وارسی نمی ارزد
گشاده رویی گوهر به خجلت دل تنگ
به ذوق کینه ستم پیشه زندگی دارد
کمان همین نفسی می کشد به زورخدنگ
به قدر عجز ازین دامگاهت آزادیست
که دل شکاف قفس دارد از شکستن رنگ
جز این که کلفت بیجا کشد چه سازد کس
جهان المکده و آرزو نشاط آهنگ
ز صورت ارهمه معنی شوی رهایی نیست
فتاده است جهانی به قیدگاه فرنگ
به کسب نی نفسی زن صفای دل درباب
گشودن مژه آیینه راست رفتن رنگ
وبال دوش کسان بودن از حیا دور است
نبسته است کسی پا به گردنت چو تفنگ
درین محیط ز مضمون اعتبار مپرس
حباب بست نفس بسکه دید قافیه تنگ
چو نام تکیه به نقش نگین مکن بیدل
که جز شکست چه دارد سر رسیده به سنگ

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
نام شاهان کز نگین گل کرده کر و فر به چنگ
عبرتی بیرون چکیده ست از فشار چشم تنگ
صدر استغنای یار آماده تعظیم ماست
یک قدم  گر بگذرپم از چوب دربانان ننگ
دهر بی باک ست اما قابل بیداد کیست
همت از مینا طلب درکوه بسیار است سنگ
فضل اگر رهبر بود اوهام انوار هداست
ابر رحمت خضر می رویاند از صحرای بنگ
تا اثر چون ناله از صید اجابت نگذرد
پر برون می آرد اینجا سعی منقار خدنگ
از هوس عمریست چون آیینه مژگان بسته ایم
کم نگردد از سر ما سایه دیوار زنگ
خاک می لیسد دم بیدستگاهی لاف مرد
سرمه آهنگ است در آب تنک هوی نهنگ
گرمی آغوش بیرنگی برودت مایه نیست
همچو بوی گل چه شد زیر پرم نگرفت رنگ
چشم بدمست  که زد بر سنگ مینای مرا
کز غبارم تا قیامت صوت خیزاند ترنگ
امتحان هستی از دل رونق تحقیق برد
از نفس کردیم آخر خانه آیینه تنگ
آسمان بیدل ندانم تا کجا می راندم
این فلاخن می زند عمریست از دورم به سنگ

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
تاکجا با طبع سرکش سرکند تدبیر جنگ
شیوه  کم نامرادی ساز این بی پیر جنگ
با جنون  کن صلح و از تشویش پیراهن برآ
ورنه در پیش است با هر خار دامنگیر جنگ
خیر و شر در وضع همواری ز هم ممتاز نیست
صلح تقدیمی ندارد گر کند تأخیر جنگ
انفعالی کاش برچیند بساط اختیار
آه ازین تدبیر پوچ آنگاه با تقدیر جنگ
هر بن مویم به صد زخم ندامت  کوچه داد
بسکه  کردم چون سحر با آه بی تأثیر جنگ
از شکست ساغر مینا صدا آزاده است
در لباست نیست رنگی تا دهد تغییر جنگ
مفلسی ما را به وضع هر دو عالم صلح داد
ساخت ناکام از سواد فقر با شبگیر جنگ
مدعی هم گر به فکر ما طرف باشد خوش است
در چراگاهی که بسیار است گاو شیر جنگ
به که تیغی برکشیم و گردن ملا زنیم
شرم حیرانست با این مردک تقریر جنگ
چشم بر تحقیق مگشا تا نشورد آگهی
خواب ما صلحست کانرا نیست جز تعبیر جنگ
گر نمی خوردیم بر هم وقر ما خفت نداشت
کرد بیرون ناله را از خانه زنجیر جنگ
تنگی این کوچه ها پهلو خراش آماده کرد
دل اگر می داشت وسعت بود بی تقصیر جنگ
تشنه کام یاس مردیم از تک و تاز نفاق
آخر از خون مروت کرد ما را سیر جنگ
خنده دارد بر بساط زود رنجیهای ما
عرصه شطرنج با آن مهره های دیر جنگ
در مزاج خلق پیچش صلح راهی وانکرد
رنگ تا باقیست دارد لشکر تصویر جنگ
حرف صوت پوچ با مردان نخواهی پیش برد
سر به جای خشت نه  گر می کنی تعمیر جنگ
بر نیاید هیچکس بیدل ز وهم احتیاج
عالمی را کشت این تشویش بی شمشیر جنگ

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
گرم نوید کیست سروش شکست رنگ
کز خویش می روم به خروش شکست رنگ
جام سلامت از می آسودگی تهی است
غافل مشو ز باده فروش شکست رنگ
مانند نور شمع درین عبرت انجمن
بالیده ایم لیک ز جوش شکست رنگ
ای صبح  گر ز محمل عجزیم چاره نیست
باید نفس  کشید به دوش شکست رنگ
غیر از خزان چه  گرد کند رفتن بهار
خجلت نیاز بیهده  کوش شکست رنگ
چون موج برصحیفه نیرنگ این محیط
نتوان نمود غیر نقوش شکست رنگ
آنجا که عجز قافله سالار وحشتست
صدکاروان دراست خروش شکست رنگ
آخر برای دیده بیخواب ما چو شمع
افسانه شد صدای خموش شکست رنگ
پرواز محو و منزل مقصود ناپدید
ما و دلیم باخته هوش شکست رنگ
شاید پیام بیخودی ما به او رسد
حرفی کشیده ایم به گوش شکست رنگ
بیدل  کجاست فرصت  گامی در این چمن
چون رنگ رفته ایم به دوش شکست رنگ

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
مگو پیام وفا جسته جسته دارد رنگ
هزار نامه به خط شکسته دارد رنگ
به عالمی  که خیال تو می کند جولان
غبار هم چو شفق دسته دسته دارد رنگ
هوای وادی شوق تو بسکه  گلخیز است
چو شمع خار به پاگر شکسته دارد رنگ
نه  گل شناسم و نی غنچه این قدر دانم
که جلوه تو به دلهای خسته دارد رنگ
هوس هزارگل و لاله گو بهم ساید
کفت همان ز حنای نبسته دارد رنگ
برون نرفته زخود سیر خود چه امکانست
شرار در گره رنگ جسته دارد رنگ
طرب پرستی از افسردگی برآ بیدل
که شعله نیز ز پا تا نشسته دارد رنگ

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
در یاد جلوه توکه دارد هزار رنگ
چون  گل گرفته است مرا در کنار رنگ
عصمت صفای آینه جلوه ات بس است
تا غنچه است گل نفروشد غبار رنگ
عریان تنی ز چاک گریبان منزه است
ای بوی عافیت نکنی اختیار رنگ
در راه جلوه ات که بهشت امیدهاست
گل  کرده اشک همچو نگه انتظار رنگ
ای بیخبر درین چمن اسباب عیش کو
اینجاست بی بقا گل و بی اعتبار رنگ
هر برگ  گل ز صبح دگر می دهد نشان
از بس شکسته است به طبع بهار رنگ
بی برگ از این چمن چو سحر بایدت  گذشت
گو خاک جوش گل زن وگردون ببار رنگ
سیر بهار ما به تأمل چه ممکن است
بال فشانده ایست به روی شرار رنگ
از خود چو اشک جرأت پرواز شسته ایم
یارب مکن به خون نیازم دچار رنگ
افراط در طبیعت عشرت کدورت است
بی داغ گل نمی کند از لاله زار رنگ
خونم همان به دشت عدم بال می زند
گر بسملم  کنی چو نفس صدهزار رنگ
بیدل  کجاست ساغر دیگر درین بساط
گردانده ام  چو رنگ به رفع خمار رنگ

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
یک برک  گل نکرده ز روبت بهار رنگ
می غلتدم نگاه به صد لاله زار رنگ
تا چشم آرزو به رهت  کرده ام سفید
چندین سحر شکسته ام از انتظار رنگ
موج طراوت چمن نا امیدی ام
دارم شکستنی که ندارد هزار رنگ
بیر نگیی به هیچ تعلق گرفته ام
یعنی به رنگ بوی گلم درکنار رنگ
کومایه ای که قابل غارت شود کسی
ای صورت شکست غنیمت شمار رنگ
بر هر نفس ز خجلت هستی قیامتی است
صد رنگ می تپد به رخ شرمسار رنگ
قسمت درین چمن ز بهاران قویتر است
آفاق غرق خون شد و نگرفت خار رنگ
ما را چوگل به عرض دو عالم غرور ناز
کافیست زان بهار یک آیینه وار رنگ
سیر بهار ناز تو موقوف خلوتی است
ای بوی گل به حلقه در واگذار رنگ
عمریست رنگ باخته وحشت دلم
چون کرده هوشم این گل بی اختیار رنگ
جوش خیال انجمن بی نشانی ام
بیدل بهار من نکند آشکار رنگ

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
گر جنون جوشد به این تأثیر احسانش ز سنگ
شیشه نشکسته باید خواست تاوانش ز سنگ
بر سر مجنون  کلاهی گر نباشد گو مباش
عزتی دیگر بود همچون نگیندانش ز سنگ
ناز پرورد خیال جور طفلانیم ما
سایه دارد بر سر خود خانه وبرانش ز سنگ
با نگاهش بر نیاید شوخی خواب  گران
چون شرر بگذشت آخر تیر مژگانش ز سنگ
گر شرار ما به کنج نیستی قانع  شود
تا قیامت می کشد روغن چراغانش ز سنگ
مد احسانی  که  گردون بر سر ما می کشد
هست طوماری که دارد مهر عنوانش ز سنگ
همچوگندم می کشد هرکس درین هفت آسیا
آنقدر رنجی که بر می آورد نانش ز سنگ
سخت جانی چنگ اقبالیست با شاهین حرص
تا کشد گوهر ندارد چاره میزانش ز سنگ
پای خواب آلود تمکین  کسب مجنون مرا
همچو کوه افتاد آخر گل به دامانش ز سنگ
حیف دل کز غفلتت باشد غبار اندود جسم
می توان  کردن به رنگ شیشه عریانش ز سنگ
شوق من بیدل درین  کهسار پرافسرده  کیست
ناله ای دارم که می بالد نیستانش ز سنگ

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
کعبه دل  گرچه دارد تنگ ارکانش ز سنگ
می دهد تمکین نشانی در بیابانش ز سنگ
محو دیدار ترا از آفت دوران چه باک
کم نمی باشد حصار چشم حیرانش ز سنگ
عشرت مجنون چه موقوفست بر اطفال شهر
دشت هم از کوه پر کرده ست دامانش ز سنگ
حسن محجوبی که هست از کعبه و دیرش نقاب
عاشقان چون شعله می بینند عریانش ز سنگ
آسمان مشکل  گره از دانه ما واکند
گرهمه چون آسیا ریزند دندانش ز سنگ
اعتباراست اینکه ما را دشمن ما می کند
سنگ اگر مینا نگردد نیست نقصانش ز سنگ
سختی ایام در خورد قبول طبع کیست
چون فلاخن رد کند هر کس برد نانش ز سنگ
حسن  کز جوش نزاکت یک قلم رنگست و بس
بوالفضولی چند می خواهند پیمانش ز سنگ
سر به رسوایی کشد ناچار چون نقش نگین
گر همه مجنون ما باشدگریبانش ز سنگ
یک شرر بیطاقتی هر جا پر افشاند ز دل
نیست ممکن  گر ببندی راه جولانش ز سنگ
مزرع دیوانه ما بسکه آفت پرور است
آبیارش موج زنجیر است و بارانش ز سنگ
نیست آسان ره به کهسار ملامت بردنت
دانه می چینند همچون کبک  مرغانش ز سنگ
تا ز غفلت نشکنی دل گوشه گیر جیب توست
شیشه را در سنگ می دارند پنهانش ز سنگ
آتشی بسیار دارد بیدل این کهسار وهم
بر دل افسرده ریزد کاش توفانش ز سنگ

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
ای خانه آیینه ز دیدار تو پرگل
خون در دل ما چند کند رنگ تغافل
امروز سواد خط آن لعل  که دارد
عینک ز حبابست به چشم قدح مل
بر دامن پاکت اثری نیست ز خونم
شبنم ته دندان نگرفته ست لب گل
عمریست  که  گم گشت در این قلزم نیرنگ
از موج و حباب انجمن دور و تسلسل
در عشق جنون خیز پرافشانی کاهی ست
گر کوه شود پای به دامان تغافل
هرحلقه ازین سلسله صد فتنه جنون است
غافل نروی در خم آن طره و کاکل
از طینت امواج تردد نتوان برد
تا هست نفس فکر محالیست توکل
هم نسبتی عجز تظلمکده ماست
مشکل  که خم شیشه برد صرفه ز قلقل
پرواز عروج اثر درد ندارد
بر ناله ببندید برات پر بلبل
همت هوس ترک علایق نپسندد
این جلوه از آنجاست  که او زد به تغافل
بیدل همه جا آینه صورت عجزیم
نقش قدمی را چه عروج و چه تنزل

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
بلبل الم غنچه کشد بیشتر از گل
ظلمست به عاشق چه مدارا چه تغافل
خودداری شبنم چه  کند با تف خورشید
ای یاد تو برق دو جهان رخت تحمل
کیفیت لعل تو ز بس نشیه گداز است
در چشم حباب آینه دارد قدح مل
زان نیش  که از اشک خم زلف تو دارد
مشکل  که تپیدن نگشاید رگ سنبل
دلهای خراب انجمن جلوه یارند
خورشید به ویرانه دهد عرض تجمل
ما قمری آن سرو گلستان خرامیم
دارد ز نشان قدمش  گردن ما غل
آیینه دردیم چه عجز و چه رسایی
اشک است اگر ناله  کند ساز تنزل
هر غنچه ازین باغ  گره بسته  نازیست
اشکی است  گریبان  در چشم تر بلبل
اسرار سخن جز به خموشی نتوان یافت
مفتاح در گنج معانیست تأمل
روزی دو به فکر قد خم  گشته فتادیم
کردیم تماشای  گذشتن ز سر پل
خجلت شمر فرصت پرواز شراریم
بیدل به چه امید توان  کرد توکل

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
سنگی چو گوهر بستیم بر دل
از صبر دیدیم در بحر ساحل
رحمت گشوده ست آغوش حاجات
درهاست اینجا مشتاق سایل
چون شمع ما را با عجز نازیست
سر بر هواییم تا پاست درگل
رسوایی و عشق  مستوری و حسن
مجنون و صحرا لیلی و محمل
نی دهر بالید نی خلق جوشید
چندانکه جستیم دل بود در دل
بی پا روانی  بی پر پریدن
این باغ رنگیست از خون بسمل
هر جا دمد صبح شبنم کمین است
چشمی به نم گیر ای خنده مایل
گر مرد جاهی جا گرم  کم  کن
خواهد عرق کرد رخشت به منزل
چون سایه هر چند بر خاک سودیم
خط جبینها کم  گشت زایل
یکسر چو تمثال حیران خویشم
با غیرکس نیست اینجا مقابل
شخص حبابم از ما چه آید
ضبط نفس هم اینجاست مشکل
ما و من خلق هذیان نوایی ست
از حق مپرسید مست است باطل
چون اشک رنگی بستیم آخر
خونها غرق شد از شرم قاتل
گفتم چه سازم با ربط هستی
آزاد طبعان گفتند بگسل
نی مطلبی بود نی مدعایی
ما را به هر رنگ کردند بیدل

وزن: مُسْتَفْعِلُنْ فَعْ مُسْتَفْعِلُنْ فَعْ
بحر: متقارب مثمن اثلم
نشانه‌های عروضی: - - U - | - | - - U - | -
سعی روزی کاهش است ای بیخبر چشمی بمال
آسیاها شد درین سودا تنک تر از سفال
از کدورت رست طبعی  کز تردد دست بست
آب خاک آلوده را آرام می سازد زلال
دستگاه جاه  اصلش واضع شور و شر است
می خروشد سیم و زر تا حشر در طبع جبال
از فضولیهای طاقت عافیت آواره است
غیر پرواز آتشی دیگر ندارم زیر بال
لب به حاجت وامکن ساز غنا این است و بس
آب گوهر می زند موج از زبان بی سؤال
با عرق یارب نیفتد کار غیرت زای مرد
الحذر از خنده دندان نمای انفعال
می کند بی کاریت نقاش عبرتگاه شرم
چون شود افسرده روها سازد اخگر از زگال
حسن نیرنگ جهان پوچ تا آمد به عرض
بر جبین رنگ سیاهی ریخت ابروی هلال
خواه بر گردون علم زن خواه آنسوتر خرام
ای سحر زین یکدودم چندانکه می خواهی ببال
انتخاب نسخه جمعیت هستی است فقر
عاشق بخت سیه می باشد این جا خال خال
گامی از خود رفته ام وقتی به یاد گیسویی
نقش چینم تا کنون بو می کنم ناف غزال
از عدم هستی و از هستی عدم گل می کند
بالها در بیضه دارد بیضه ها در زبر بال
انجمنها رفت بیدل با غبار رنگ شمع
تا قدم بر خود نهادم عالمی شد پایمال

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
عشرت سالگره تا کی ات ای غفلت فال
رشته ای هست که لب می گزد ازگفتن سال
بگذر ای شمع ز تشویش زبان آرایی
کاروانهاست درین دشت خموشی دنبال
دعوی عشق و هوس عام فتاده ست اینجا
عالم ازکام و زبان عرصه کوس است و دوال
دل سخت آینه آتش  کبر و حسد است
تب این کوه به جز سنگ ندارد تبخال
سعی مشاطه غم زشتی ایجاد نخورد
زنگی از داغ جبین سوخت به آرایش خال
خاکساریست بهاری که چمنها دارد
ای نهال ادب از ربشه مکن قطع وصال
انفعال من وتو با دل روشن چه کند
عرق شخص زآیینه نریزد تمثال
عالمست این به غرور تو که می پردازد
بوالهوس یک دوسه روزی به خیالات ببال
مه پس از بدر شدن سعی هلالش پیش است
چون به معراج رسد طالب نقص است کمال
عشق بیخود ز خودم می برد و می آرد
رنگ در دعوی پرواز ندارد پر و بال
به که چون شمع به سر قطع کنی راه ادب
تا ز سعی قدمت سایه نگردد پامال
دیده شوخ نگاهان ز حیا بیخبر است
چه کند بیدل اگر نگذرد آب از غربال

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
زخم تیغی ز تو برداشته ام همچو هلال
ریشه واری  به  نظر کاشته ام همچو هلال
قانعم زین چمنستان به رگ و برگ  گلی
از تبسم لبی انباشته ام همچو هلال
عاقبت سرکشی ام سجده فروشیها کرد
در دم تیغ سپر داشته ام همچو هلال
نشود عرض  کمالم  کلف چهره عجز
در بغل آینه نگذاشته ام همچو هلال
سقف  کوتاه فلک معرض رعنایی نیست
از خمیدن علم افراشته ام همچو هلال
ناتوانی چقدر جوهر قدرت دارد
آسمان بر مژه برداشته ام همچو هلال
بیدل از هستی من پا به رکاب است نمو
شام را هم سحر انگاشته ام همچو هلال

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
به رنگی یأس جوشیده ست با دل
که درد آید اگر گویم بیا دل
جمالت مقصد چشم است  کو چشم
غمت باب دل است اما کجا دل
سراپا ناله می جوشیم چون موج
تپش خون  کرد در هر عضو ما دل
درای کاروان دشت یأسیم
چه سازد گر ننالد بینوا دل
سراغ ما غبار بال عنقاست
به رنگ رفته دارد نقش پا دل
ز اشک و آه مشتاقان مپرسید
هجوم بسمل است از دیده تا دل
ز پرواز نفس غافل مباشید
چو شبنم ریشه دارد در هوا دل
ز خاک ما قدم فهمیده بردار
مبادا بشکنی در زیر پا دل
درین محفل  کسی محتاج  کس نیست
همین کار دل افتاده ست با دل
گرفتارم گرفتارم گرفتار
نمی دانم نفس دام است یا دل
به صورت بیدلم اما به معنی
بود چون اشک سر تا پای ما دل

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
ز من عمریست می گردد جدا دل
ندانم با که گردید آشنا دل
ز حرف عشق خارا می گدازد
من و رازی که نتوان گفت با دل
به فکر ناوک ابروکمانی
چو پیکانم  گره از سینه تا دل
به امید پری مینا پرستیم
ز شوقت  کرد بر ما نازها دل
نفس آیینه را زنگار یأس است
ز هستی باخت امید صفا دل
به رنگ لاله نقد دیگرم نیست
مگر از داغ خواهد خونبها دل
تپش گم کرده اشکی ناتوان چشم
گره بالیده آهی نارسا دل
ثباتی نیست بنیاد نفس را
حباب ما چه بندد بر هوا دل
مزن ای بیخبر لاف محبت
مبادا آب  گردد از حیا دل
در آن معرض  که جوشد شور محشر
قیامت هم تو خواهی بود با دل
حریفان از نشان من مپرسید
خیالی داشتم  گم  گشت با دل
فسردن بیدل از بیدردی ام نیست
چو موج  گوهر م در زیر پا دل

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -