cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
هر که اینجا می رسد بی اعتدالی می کند
شمع هم در بزم مستان شیشه خالی می کند
تا به گردون چید آثار بنای میکشی
طاق این میخانه را ساغر هلالی می کند
زاهدا بر ریش چندان اعتمادت فاسد است
آخر این قالی که می بافی جوالی می کند
درس دانش ختم کن کایینه دار سیم و زر
زنگی مکروه را ملا جمالی می کند
سر به زانوییم اما جمله بیرون دریم
حلقه از خود هم همان سیر حوالی می کند
طاقتی کو تا کسی نازد به افسون تلاش
رنگها پرواز در افسرده بالی می کند
زندگی صید رم است آگاه باشید از نفس
گرد فرصت در نظر ناز غزالی می کند
غره نتوان زیست بر باد و بروت اعتبار
چینی فغفور را یک مو سفالی می کند
وهم چون شمعت گداز دل گوارا کرده است
آتش است آبی که در جامت زلالی می کند
از زبان حیرت دیدار کس آگاه نیست
عمرها شد چشم من فریاد حالی می کند
جز ندامت نیست دلاک کسلهای هوس
دست افسوسی که دارم سینه مالی می کند
گوشه دیوار فقرم گرمی پهلو بس است
سایه  بر دوش و برم  کار نهالی می کند
چون چنار از بی بری هم کاش تا پیری رسم
چاره من دود آه  کهنه سالی می کند
شرم محروم است بیدل از حصول مدعا
بیشتر کار جهان بی انفعالی می کند

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
هرکه در اظهار مطلب هرزه نالی می کند
گر همه  کهسار باشد شیشه خالی می کند
بهر حاجت پیش هر کس رو نباید ساختن
خفت این تصویر را آخر زگالی می کند
منعم و تقلید درویشان خدا شرمش دهاد
چینی خود را عبث ننگ سفالی می کند
جز خری  کز صحبت اهل دول نازد به خویش
کم  کسی با خرس فخر هم جوالی می کند
جسم خاکی را به اقبال ادب  گردون  کنید
این بناها را خمیدن طاق عالی می کند
خامشی دل چسبیی دارد که تا وامی رسیم
حرف نامربوط ما را شعر عالی می کند
شبهه از طاق بلند افکنده مینای شعور
ابروی بی مو به چشم ما هلالی می کند
لاف منعم بشنو و تن زن  که آب و رنگ جاه
عالمی را بلبل  گلهای قالی می کند
با همه واماندگی زین دشت و در باید گذشت
سایه گر پایی ندارد سینه  مالی می کند
بسکه جای پر زدن تنگ است درگلزار ما
چاره پرواز رنگ  افسرده بالی می کند
در عدم بیدل تو و من شیشه و سنگی نداشت
کس چه سازد زندگی بی اعتدالی می کند

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
اینکه طاقت ها جوانی می کند
ناتوانی  ناتوانی می کند
گر همه خاک از زمین گردد بلند
بر سر ما آسمانی می کند
بسکه فطرتها ضعیف  افتاده است
تکیه بر دنیای فانی می کند
نیست کس اینجاکفیل هیچکس
زندگی روزی رسانی می کند
عصمت از تشویش دنیا جستن است
نفس را این قحبه زانی می کند
در تب و تاب نفس پرواز نیست
سعی بسمل پرفشانی می کند
قید هستی پاس ناموس دل است
بیضه داری آشیانی می کند
از چه خجلت صفحه ام آتش زند
چون عرق داغم روانی می کند
هرکه را دیدم درین عبرت سرا
بهر مردن زندگانی می کند
بی دماغم  غیر دل زین انجمن
هرچه بردارم گرانی می کند
آنقدر از خود به یادش رفته ام
کاین جهانم آنجهانی می کند
هیچ می دانی که ام ای بی خبر
شاه ما را پاسبانی می کند
کلک بیدل هرکجا دارد خرام
سکته هم ناز روانی می کند

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
نظم امکانی کجا ضبط روانی می کند
کوه هم گر پا فشارد سکته خوانی می کند
زبن من و ما چون شرارکاغذ آتش زده
اندکی دامن فشاندن گل فشانی می کند
خلق از آغوش عدم نارسته می جوید فراغ
بی نشانی هم تلاش بی نشانی می کند
ذوق خودداری ز ما جز پستی همت نخواست
خاک اگر تمکین نچیند آسمانی می کند
این بلند و پست کز گرد نفس  گل  کرده است
تا کسی از خود برآید نردبانی می کند
عجز پر بی پرده است اما درشتیهای طبع
مغز بی ناموس ما را استخوانی می کند
از تعین چند مهمان فضولی زبستن
خاکساری بیش از اینت میزبانی می کند
آسمان دوش خمی دارد که بارش عالم است
کار صد قدرت همین یک ناتوانی می کند
بر دل ما کس ندارد یک تبسم التفات
زخم اگر می خندد اینجا مهربانی می کند
در حدیث عشق تن زن از مقالات هوس
لکنت تقریر تفضیح معانی می کند
زین همه اسباب  کز دنیا و عقبا چیده اند
هرچه برداربم غیر از دل گرانی می کند
بیدل آخر مدعای شوق پروازست و بس
بی پر و بالی دو روزم آشیانی می کند

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
رفته رفته عافیت هم کینه خواهی می کند
ساحل آخر کشتی ما را تباهی می کند
دوستان بر موی پیری اعتماد عیش چند
خانه ها روشن چراغ صبحگاهی می کند
آسمان زین دور مفعولی  که ننگ دورهاست
اختلاط خلق را معجون باهی می کند
هرزه گویی بسکه در اهل تعین غالب ست
لطف معنی را به لب نگذشته واهی  می کند
زاختلاط خشک طبعان محو مژگان می شود
خامه هم هرچند اشک از د یده راهی می کند
پیر گردیدیم حکم ضعف باید پیش برد
قامت خم  گشته بر ما کجکلاهی می کند
نیست بی جوهر نیام از پهلوی اقبال تیغ
صحبت مردان محنت را سپاهی می کند
حسن می داند تقاضای جنون عاشقان
گر تغافل می نماید عذرخواهی می کند
بس که پیشیم از گروتازان میدان امل
باد محشر هم قفای ما سیاهی می کند
در گلستانی  که حرف سرو او گردد بلند
گر همه طوبی سر افرازد گیاهی می کند
چون حیا غالب شود از لاف نتوان  دم زدن
هرکه باشد زیر آب آواز ماهی می کند
نیست ممکن بیدل اصلاح طبایع جز به فقر
خلق را آدم همین بیدستگاهی می کند

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
مفلسی دست تهی بر سودن ارزانی کند
پنجه بیکار بیعت با پشیمانی کند
چشم  من از درد بیخوابی  در این  وادی  گداخت
سایه خاری نشد پیدا که مژگانی کند
از حیا هم شرم می دارم ز ننگ اشتهار
جامه پوشندکی حیف است عریانی کند
دل به غفلت نه  که در دفع تمیز خوب و زشت
خانه آیینه را زنگار دربانی کند
جز به موقع آبروریزی ست عرض هر کمال
غیر موسم ابر بر دریاچه نیسانی  کند
تا به همواری رسد دور درشتیهای طبع
هرکه را رنگی ست باید آسیابانی کند
سبحه را گردآوری چون حلقه زنار نیست
کفر چون هموار شد کار مسلمانی کند
نامه ای دارم بهار انشا که طبع بلبلش
چون صریر خامه پیش از خط غزلخوانی  کند
بی تامل هرزه نالیهایم از خود می برد
کاش چون بند نی ام خجلت  گریبانی  کند
شرم بیدردی عرق می خواهد ای بیدل مباد
بی نمی ها دیده را محتاج پیشانی کند

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
بلا کشان محبت  گل چه نیرنگند
شکسته اند به رنگی  که عالم رنگند
چه شیشه و چه پری خانه زاد حیرت ماست
به آرمیدگی دل که بیخودان سنگند
ز عیب پوی ابنای روزگار مپرس
یکی گر آینه پرداخت دیگران زنگند
فریب صلح مخور ازگشاده رویی خلق
که تنگ حوصلیگیهای عرصه جنگند
به وادیی  که طلب نارسای مفصد اوست
بهوش باش  که منزل  رسیدن لنگند
نوای پرده ی بیتابی نفس این است
که عافیت طلبان سخت غفلت آهنگند
تو هر شکست  که خواهی به دوش ما بربند
وفا سرشته حریفان طبیعت رنگند
ز وهم بر سر مینای خود چه می لرزی
شنو ز شیشه گران در شکستن سنگند
به بستن مژه انجام کار شد معلوم
که آب آینه ها جمله طعمه زنگند
حباب نیم نفس با نفس نمی سازد
ز خود تهی شدگان بر خود اینقدر تنگند
ز خلق آنهمه بیگانه نیستی بیدل
تو هرزه فکری و این قوم عالم بنگند

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
گردی دگر نشد ز من نارسا بلند
هویی مگر چو نبض  کنم بیصدا بلند
بنیاد عجز و دعوی عزت جنون کیست
مو سربلند نیست شود تا کجا بلند
کم همتی به ساز فراغم وفا نکرد
دامن نیافتم به درازای پا بلند
از نه فلک دریغ مکن چین دامنی
یک زینه وار از همه منظر برآ بلند
دور است خواب قافله از معنی رحیل
ورنه نمی شد اینهمه بانگ درا بلند
پیری دکان ناله ما گرم داشته ست
نرخ عصاست درخور قد دوتا بلند
خلق جهان جنون زده بی بضاعتی ست
ازکاسه تهی ست خروش گدا بلند
فطرت محیط نه فلک آبگون شود
گر وارسیم آبله پست است یا بلند
ما بیخودان تظلم حسرت  کجا بریم
دست غریق عشق نشد هیچ جا بلند
چون نقش پا ز بس که نگونبخت فطرتیم
مژگان نمی شود به تماشای ما بلند
پستی مکش ز چتر کی و دستگاه جم
یک پشت پای بگذر از این دستها بلند
بیدل مگر تو درگذری ورنه پیش ما
دریاست بی کنار و پل مدعا بلند

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
یارب چه سان کنم به هوای دعا بلند
دستی  که نیست چون مژه جز بر قفا بلند
صد نیستان تهی شدم از خود ولی چه سود
هویی نکرد گردن از این کوچه ها بلند
عجزم رضا نداد به رعنایی کلاه
گشتم همان چو آبله در زیر پا بلند
از بسکه شرم داشتم از یاد قامتش
دل شیشه ها شکست و نکردم صدا بلند
عرض اثر نشانه آفات گشتن است
جمعیت ازسری که نشد هیچ جا بلند
کلفت نوای دردسر هیچکس نه ایم
در پرده های خامشی آواز ما بلند
ساغر به طاق همت منصور می کشیم
بر دوش ما سری است زگردن جدا بلند
جز گرد احتیاج  که ننگ تنزه است
موجی نیافتیم درآب بقا بلند
خط بر زمین  کش  از هوس خام صبرکن
دیوار اعتبار شود تا کجا بلند
در احتیاج بر در بیگانه خاک شو
اما مکن نظربه رخ آشنا بلند
عشق از مزاج دون نکند تهمت هوس
در خانه های پست نگردد هوا بلند
بیدل ز بس که منفعل عرض هستی ایم
سر می کند عرق ز گریبان ما بلند

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
پیری آمد ماند عشرتها ز انداز بلند
سرنگون شد شیشه  قلقل کرد پرواز بلند
دستگاه اصل فطرت جز تنزل هیچ نیست
می کندگل پست پست انجام آغاز بلند
گرد امکان عمرها شد می رود بر باد صبح
تا کجا چیند نفس این دامن ناز بلند
معنی  صوری  که  گوش  کس به  فهمش  باز نیست
ازسپند بزم ما بشنو به آوازبلند
غافلان تا بر خط شق القمر گردن نهند
حکم انگست شهادت داشت اعجاز بلند
زیر گردون هرچه شور انگیخت محو سرمه شد
نغمه ها در خاک خوابانید این ساز بلند
زین چمن بیدل کسی را شرم دامنگیر نیست
سرو تاگل  پا به  گل دارد تک و تاز بلند

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
غافل شدیم وگشت خروش هوس بلند
افسون خواب کرد غرور نفس بلند
یکسر به زیر چرخ  پر و بال ریختیم
پرواز کس نجست ز بام قفس بلند
از حرف و صوت راه قیامت گرفت خلق
منزل شد اینقدر ز فسون جرس بلند
سهل است دستگاه غرور سبکسران
آتش نگردد آن همه از خار و خس بلند
وحشت نواست شهرت اقبال ناکسان
بی پر زدن نگشت طنین مگس بلند
همت در این جونکده زنجیر پای ماست
یارب مباد اینهمه دامان کس بلند
دردا که در قلمرو طاقت نیافتیم
یک ناله چون تغافل فریادرس بلند
دست تلاش خاک به  گردون نمی رسد
پر نارساست دانش و تحقیق بس بلند
بیدل اگر جنون نکند هرزه  تازیت
گرد دگر نمی شود از پیش و پس بلند

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
حسرت دل کرد بر ما پنجه قاتل بلند
می شود دست کرم با ناله سایل بلند
ما نه  تنها نیستی را دادرس فهمیده ایم
بحر هم از موج دارد دست  بر ساحل بلند
چین ابروی تو هرجا بحث جوهر می کند
تیغ از جوهر رگ  گردن  کند مشکل بلند
سایه تمکین نازت هر کجا افتاده است
سبزه چون مژگان شود از خاک آن منزل بلند
 نه فلک در جلوه آمد از تپیدنهای دل
تاکجا رفته ست یارب  گرد این بسمل بلند
کاروان یاس امکان را غبار حسرتم
هرکه رفت از خویشتن  کرد آتشم در دل بلند
حرز امنی نیست جز محرومی از نشو و نما
خوشه سان گردن مکش زین کشت بیحاصل بلند
حیرت  آهنگیم دل از شکوه ما جمع دار
دود نتواند شدن از شمع این محفل بلند
با غرور نازاو مشکل برآید عجز ما
گرد مجنون نارسا و دامن محمل بلند
سد راه توست بیدل گر کنی تعمیر جسم
می شود دیوار چون شد قدری آب وگل بلند

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
عجز نپسندید از ما شکوه قاتل بلند
جز مژه  گردی نشد از کوشش بسمل بلند
هستی موهوم ما در حسرت ایجاد سوخت
سایه واری هم نگردیدیم ز آب و گل بلند
باعث آزادی سرو است یأس بی بری
دستگاه آه باشد در شکست دل بلند
مایه شکر و شکایتهای ما کم فرصتی است
نیست جزگرد نفس ازشخص مستعجل بلند
چون به آسایش رسیدی شعله دل مر ده گیر
از جرس مشکل که گردد ناله در منزل بلند
جاه را با آبروی خاکساریها مسنج
نیست ممکن گردن موج از سر ساحل بلند
چشم اهل جود اگر می داشت رنگی از تمیز
اینقدر هرگز نمی شد ناله سایل بلند
پای از خود رفتن ما بود سر برداشتن
موج بی تمکین ما زین بحر شد غافل بلند
ما ز صد دیوان به یک مصرع قناعت کرده ایم
نشیه صهبا چه دارد فطرت بیدل بلند

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
آنها که لاف افسر و اورنگ می زنند
در بام هم سری ست که برسنگ می زنند
جمعی که پا به منزل و فرسنگ می زنند
در یاد دامن تو به دل چنگ می زنند
چون من کسی مباد نم اندود انفعال
کز عکس نامم آینه ها رنگ می زنند
در باغ اعتبارکه ناموس رنگ و بوست
رندان ز خنده  گل به سر ننگ می زنند
گردون حریف داغ محبت نمی شود
این خیمه در فضای دل تنگ می زنند
یاران چو گردباد که جوشد ز طرف دشت
دامن به زیر پا به هوا چنگ می زنند
طاووس ما خجالت اظهار می کشد
زین حلقه ها که بر در نیرنگ می زنند
ما را به گرد کلفت ازین بزم رفتن است
آیینه ها قدم به ره زنگ می زنند
زین رهروان کراست سر و برگ جستجو
گامی به زحمت قدم لنگ می زنند
گاهی به  کعبه می روم و گه به سوی دیر
دیوانه ام ز هر طرفم سنگ می زنند
بی پرده نیست صورت تحقیق کس هنوز
آثار خامه ای ست که در رنگ می زنند
بیدل به طاق ابروی وهمی ست جام خلق
چندانکه هوش کارکند سنگ می زنند

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
عشاق چون فسانه تحقیق سر کنند
آیینه بشکنند و سخن مختصر کنند
هر چند برق شعله زند از نگاهشان
یکسر چراغ خانه آیینه بر کنند
بر جوهر حیا نپسندند انفعال
صد عیب را به یک مژه بستن هنر کنند
شوخی ز چشمشان نبرد صرفه جز عرق
گل را همان به دیده شبنم نظر کنند
افسون جاهشان نکند غافل از ادب
دریا اگر شوند کمین گهر کنند
تا غیر از وفا نبرد بوی آگهی
از یار شکوه ای که محال است سر کنند
از انفعال نامه بران رموز عشق
رنگ پریده را به عرق بال تر کنند
بزم حضورشان نکشد انتظار شمع
اشکی جلا دهند و شبی را سحر کنند
تا جذبه طلب گذرد در خیالشان
مانند شبنم آبله را بال و پر کنند
چون موج هر کجا پی تحقیق  گم شوند
فکر سراغ خود به دل یکدگر کنند
خورشید منظری  که بر آن سایه افکنند
فردوس منزلی که در آنجا گذر کنند
پای ثبات مرکز پرگار دامن ست
هر چند تا به حشر چو گردون سفر کنند
سعی وفا همین  که چو بیدل شوند خاک
شاید ز نقش پای  کسی سر به  در کنند

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
جمعی  که با قناعت جاوید خو کنند
خود را چوگوهر انجمن آبروکنند
حیرت زبان شوخی اسرار ما بس است
آیینه مشربان به نگه گفتگوکنند
محجوب پرده عدمی بی حضور دل
پیدا شوی گر آینه ات روبروکنند
آنجاکه عشق خلعت رسوایی آورد
پیراهنی که چاک ندارد رفو کنند
لب تشنه هوای ترا محرمان راز
چون نی به جای آب نفس درگلوکنند
نقش خیال و خامه نقاش مشکل ست
ما را مگر به فکر میان تو مو کنند
آیینه است  گاه خطا رنگ اهل شرم
بی دستگاه شامه گل چشم بوکنند
شوخی به سیر عالم ما ره نمی برد
چشمی مگر در آبله پا فروکنند
آن نامقیدان  که در اثبات مطلقند
آب نرفته را زتوهم به جوکنند
در بحرکاینات که صحرای نیستی ست
حاصل تیممی است به هرجا وضوکنند
بیدل دماغ نشیه ندارد گدای عشق
گرنه فلک گداخته در یک کدو کنند

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
حق مشربان دمی که به تحقیق رو کنند
خود را ز خود برند به جایی  که او کنند
بر دوش غیر تکیه ز دردی کشان خط است
دستی مگر به گردن خود چون سبو کنند
مشتاق جلوه تو ندارد دماغ گل
اینجا دل شکسته به یاد تو بو کنند
زین گلستان به سیر خزان نیز قانعیم
رنگ شکسته کاش به ما روبرو کنند
مضمون تازه بی نقط انتخاب نیست
هرجا دلی بود گرو زلف او کنند
پر سرکش است حسن  همان به  که بیدلان
آیینه داری دل بی آرزو کنند
ای خرمنت هوا نشوی غره نفس
زین ریشه ها که سیر خزان در نمو کنند
حیرت متاع گرمی بازار وهم باش
یکسوست آنچه در نظرت چارسو کنند
تا حشر روسیاهی داغ  خجالت است
مردان  دمی که چون سپر از پشت رو کنند
تمثال عافیت نکندگرد ازبن بساط
آیینه ها مگر به شکستن غلو کنند
آسوده زی  که اهل فنا پیش از انتقام
از وضع خویش خاک به چشم عدو کنند
بید ل چو تار ساز جهانگیر شهرتند
در پرده هم گر اهل سخن گفتگوکنند

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
روشندلان چو آینه بر هرچه رو کنند
هم در طلسم خویش تماشای او کنند
پاکی چو بحر موج زند از جبینشان
قومی که از گداز تمنا وضو کنند
آزادگان نهال گلستان ناله اند
بر باد اگر روند نشاط نموکنند
پروانه مشربان بساط وفا چو شمع
اجزای خویش را به گداز آبرو کنند
ما را به زندگی ز محبت گزیر نیست
نتوان گذشت گر همه با درد خو کنند
عنقاست در قلمرو امکان بقای عیش
تاکی بهار را قفس از رنگ و بو کنند
جیب مرا به نیستی انباشت روزگار
چاکی ست صبح را که به هیچش رفو کنند
این موجها که گردن دعوی کشیده اند
بحر حقیقتند اگر سر فروکنند
ای غفلت آبروی طلب بیش از  این مریز
عالم تمام اوست که را جستجوکنند
بیدل به این طراوت اگر باشد انفعال
باید جهانیان ز جبینم وضو کنند

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
این غافلان که آینه پرداز می دهند
در خانه ای که نیست کس آواز می دهند
خون شد دل از معامله داران وهم و ظن
تمثال ماست آن چه به ما باز می دهند
مجبور غفلتیم  قبول اثر کراست
یاران به گوش کر خبر راز می دهند
کم همتان به حاصل دنیای مختصر
در صید پشه زحمت شهباز می دهند
ناز غرور شیفته وضع عاجزی ست
رنگ شکسته را پر پرواز می دهند
غافل ز اعتبار شهید وفا مباش
خون مرا به آب رخ  ناز می دهند
آنجا که دل ادبکده راز عاشقی ست
آتش به دست کودک گلباز می دهند
تا بخیه گل کند زگریبان راز ما
دندان به لب گزیدن غماز می دهند
بیتابی نفس تپش آهنگی فناست
گردی  که می کنی به تک و تاز می دهند
بر باد ناله رفت دل و کس خبر نیافت
داغم ز نغمه ای  که به ین ساز می دهند
در پیش خود کهن شده ای ورنه چون نفس
انجام خلق را پر آغاز می دهند
بیدل برون خویش به جایی نرفته ایم
ما را ز پرده بهر چه آواز می دهند

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
علویانی  که به این عالم دون می آیند
عقل گم کرده به صحرای جنون می آیند
کیست پرسد که  گل و لاله این باغ هوس 
جز به آهنگ درون از چه برون می آیند
آمد و رفت نفس هر قدم آفت دارد
هرزه تازان همه بر رخش حرون می آیند
شوخی نشو نما رستن مو دارد و بس
نخلها سر به هوایند و نگون می آیند
چه هوا دود دماغی ست که در دیده وهم
آفتابند گر از ذره فزون می آیند
حیرت این است که چون تیغ درین دشت ستم
آب دارند و همان تشنه خون می آیند
چه تماشاست درین کوچه که طفلان سرشک
نی سوار مژه از خانه برون می آیند
عجز و طاقت چقدر مایه لاف است اینجا
بیشتر آبله پایان به جنون می آیند
مقصد خلق بجزخاک شدن چیزی نیست
یارب این بیخبران با چه شگون می آیند
آنسوی علم و عیان بیضه طاووسی هست
کارزوها ز عدم بوقلمون می آیند
بیدل این بیخردی چند به معراج خیال
می روند اینهمه  کز خویش برون می آیند

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
هرکه انجام غرور من و ما می بیند
بر فلک نیز همان در ته پا می بیند
شش جهت آینه عرض صواب است اما
چشمت از کور دلی سهو خطا می بیند
چشم بر حلقه دروازه رحمت دارد
خویش را هرکه به تسلیم دوتا می بیند
نکنی جرأت کاری که نباید کردن
گر شوی اینقدر آگه  که خدا می بیند
زندگانی چه و آسودگی عمر کدام
صبح ما عرض غباری به هوا می بیند
شمع وار آینه راستی از دست مده
کور هم  پیش و پس خود به عصا می بیند
جای رحم است  گر آزاده مقید گردد
آب در کسوت آیینه چها می بیند
بلبل ما چه کندگر نشود محو خروش
از رگ  گل همه محراب دعا می بیند
به که ما نیز چو شبنم عرقی آب شویم
کان  گلستان حیا جانب ما می بیند
همه ماضی  ست کجا حال و کدام استقبال
دیده هر سو نگرد رو به قفا می بیند
بس که کاهیده ام از درد تمنا بیدل
موی دارد به نظر هرکه مرا می بیند

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
هرکه زین انجمن آثار صفا می بیند
نشیه از باده و از تار صدا می بیند
روغن از پرده بادام تواند دیدن
هرکه از نرگس مست تو ادا می بیند
نیست رنگین ز حنا ناخن پایت که بهار
طلعت خویش در این آینه ها می بیند
چه خطاها که ندارد اثر کج نظری
سرو را احول معذور دوتا می بیند
در مقامی که تماشا اثر بیرنگی ست
چشم پوشیده به معنی همه را می بیند
این غروری  که به خلوتگه یکتایی اوست
گر همه آینه  گردیم  کجا می بیند
از خم کاکل او فکر رهایی غلط است
شانه هم دست خود آنجا به قفا می بیند
جلوه شخص ز تمثال عیان ست اینجا
از تو غافل نبود هرکه مرا می بیند
شش جهت آب شد و آینه ای ساز نکرد
حسن یارب چقدر عرض حیا می بیند
غیر در عالم تحقیق ندارد اثری
بیدل آیینه ما صورت ما می بیند

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
بهار رنگ عبرت جز دل روشن نمی بیند
صفا آیینه دارد در بغل آهن نمی بیند
گریبان چاک زن شاید تمیزی واکند چشمت
که یوسف محو آغوش است و پیراهن نمی بیند
مزاج همت آزاد حکم آسمان دارد
ز خود هرگاه دل برخاست افتادن نمی بیند
تحیر توام خورشید می بالد درین گلشن
گل داغی که ما داریم افسردن نمی بیند
مقلد از تجرد برنیاید با سبکروحان
کمالات مسیحا دیده سوزن نمی بیند
جهان عبرت نمی خواهد به حکم ناز خودبینی
چه سازد شخص فطرت زندگی مردن نمی بیند
پر افشان ست موهومی ولی چشم تأمل کو
تلاش ذره ما هیچ جا روزن نمی بیند
به سیر این بهار از عیش مهجوران چه می پرسی
جدایی جز به چشم زخم خندیدن نمی بیند
درین محفل هزار آیینه ام آمد به پیش اما
کسی  جز عکس  خود دیدم  که سوی  من نمی بیند
چه سازم  کز گریبان شعله واری سر برون آرم
ز همت آتش افسرده ام دامن نمی بیند
رعونت خاک لیسد تاکنی فهم مآل خود
که پیش پا کس اینجا بی خم گردن نمی بیند
فلک هم از نصیب ما ندارد آگهی بیدل
تلاش روزی  کس چشم پرویزن نمی بیند

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
آفاق جا ندارد همت کجا نشیند
سنگ از نگین براید تا نام ما نشیند
جایی که خاک باشد پشت و بلند هستی
تا چند سایه بالد یا نقش پا نشیند
تاب و تب نفس ها از یکدگر جدا نیست
در خانه ای  که ماییم راحت چرا نشیند
هم صحبتان این بزم از دیده رفتگانند
عبرت خوشست از این ها رو بر قفا نشیند
فرصت نمی پسندد جا گرم  کردن از ما
آیینه پر فشانده ست تمثال تا نشیند
زین ما و من  که داریم آفاق در خروش است
ای  کاش سرمه  گردیم تا این صدا نشیند
راه نفس دو دم بیش فرصت نمی کند گل
تا کی قفای شبنم صبح از حیا نشیند
زین وحشتی  که ما را چون بو ز گل برآورد
مشکل که جای ما هم برجای ما نشیند
بگذار تا دمی چند بر گرد خویش گردیم
عالم به دل نشسته ست دل در کجا نشیند
در کارگاه دولت شور حشم شگون نیست
یکسر خروش جغد است هرجا هما نشیند
از مرگ نیست باکم اما ز بی نصیبی
ترسم ز دامن او گردم جدا نشیند
ای شور شوق بردار از جا غبار ما را
پامال یأس تا چند این بی عصا نشیند
سرمایه پرفشانی ست اظهار بی نشانی ست
از رنگ و بو چه مقدار گل بر هوا نشیند
بیدل به حکم تقدیر فرمانبر اطاعت
استاده ایم چون شمع تا سر ز پا نشیند

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - - | - - U | - U - -
به روی من ز کجا رنگ اعتبار نشیند
سحر شوم همه گر بر سرم غبار نشیند
نفس به دل شکند بال اگر رمد ز تپیدن
دمی که موج نشیندگهر نار نشیند
نشست و خاست نمی گردد از سپند مکرر
حه ممکن است  که نقش  کسی دوبار نشیند
خرد چه سحرکند تا رهد ز فکر حوادث
مگر خطی کشد از جام و در حصار نشیند
غرور خلق نیفراخته ست گردن نازی
که بی اشاره انگشت زبنهار نشیند
ز سایه زنگ نشوید هوای روم و خراسان
ستاره سوخته هرجا به زنگبار نشیند
دنی به مسند عزت همان دنی است نه عالی
که نقش پا به سر بام نیز خوار نشیند
به دشت چیند اگر خوی بد بساط فراغت
همان ز تنگی اخلاق در فشار نشیند
توان به نرمی از آفات  کرد کسب حلاوت
ترنجبینست چو شبنم  به نوک خار نشیند
دو روز شبهه هستی ست انفعال تماشا
وگرنه چشم که داردگر این غبار نشیند
بهوش باش  که پا در رکاب عرصه  فرصت
اگر به خانه نشیند که زین سوار نشیند
طلب مسلم طبعی  که در هوای محبت
غبار خیزد ازبن دشت و انتظار نشیند
ز طاقت است که ما می کشیم محمل زحمت
به منزلیم اگر ناقه زبر بار نشیند
صدا بلند کند گر شکست خاطر بیدل
ترنگ شیشه در اجزای  کوهسار نشیند

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U - -
سپند بزم  تو گویند هیچ جا ننشیند
خدا کند که به  گوش دل این صدا ننشیند
سر ی  که تیغ تو باشد چو شمع  کردن نازش
چه دولت است که از دوش ما جدا ننشیند
بر آستان توگرد نیاز سجدoپرستان
نشسته است به نازی  که هرکجا ننشیند
به محفلی که نگاهت عیار حوصله گیرد
حیا به روی  کس از شوخی حیا ننشیند
ز اختراع ضعیفی است اینکه سعی غبارم
به هیچ جا چو خط از خامه بی عصا ننشیند
سلامت آیینه دار سعادت است به شرطی
که استخوان  کسی در ره هما ننشیند
وداع عافیت انگار پرگشایی شهرت
چو نام نقش نگینش  کنی ز پا ننشیند
دلی که زیر فلک باشد آرزوی مرادش
به رنگ دانه ته آسیا چرا ننشیند
نفس چو صبح به شبنم رسان ز شرم تردد
که آب تا نکشد دامن هوا ننشیند
غنا مسلم آنکس  که در قلمرو حاجت
غبارگردد و در راه آشنا ننشیند
غبار غیرت آن مطلبم  که  گاه تمنا
رود به باد و به روی کف دعا ننشیند
به رنگ پرتو خورشید سایه پرور همت
اگر به خاک نشیند که زیر پا ننشیند
ازین هوسکده برخاسته است دل به هوایش
که تا به حشر نشستن به جای ما ننشیند
ز آفتاب قیامت فسانه چند شنیدن
کسی به سایه دیوار التجا ننشیند
به وحشتی بگذر بیدل از محیط تعلق
که نقش پای  تو چون موج برقفا ننشیند

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U - -
اتفاق است آنکه هردشوار را آسان نمود
ورنه از تدبیر یک ناخن  گره نتوان  گشود
گر به شهرت مایلی با بی نشانی ساز کن
دهر نتواند نمودن آنچه عنقا وانمود
آرزو از نفی ما اثبا یار ایجاد کرد
هرچه ازآثار مجنون  کاست بر لیلی فزود
صافی دل تهمت آلودکلف شد از حسد
رنگ آب از سیلی امواج می گردد کبود
حیف طبعی کز وبال کبر وکین آگاه نیست
خاک ریزید از مزاری چند در چشم حسود
راحت این بزم برترک طمع موقوف بود
دستها بر هم نهادیم از طلب  مژگان غنود
حسن یکتا بیدل از تمثال دارد انفعال
جای زنگارت همین آیینه می باید زدود

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -