شبی از جمله شب های بهاری
سعادت رخ نمود و بخت یاری
شده شب روشن از مهتاب چون روز
قدح برداشته ماه شب افروز
در آن مهتاب روشن تر ز خورشید
شده باده روان در سایه بید
صفیر مرغ و نوشانوش ساقی
ز دل ها برده اندوه فراقی
شمامه با شمایل راز می گفت
صبا تفسیر آیت باز می گفت
سهی سروی روان بر هر کناری
ز هر سروی  شکفته نوبهاری
یکی بر جای ساغر دف گرفته
یکی گلاب دان بر کف گرفته
چو دوری چند رفت از جام نوشین
گران شد هر سری از خواب دوشین
حریفان از نشستن مست گشتند
به رفتن با ملک هم دست گشتند
خمار ساقیان افتاده در تاب
دماغ مطربان پیچیده در خواب
مهیا مجلسی بی گرد اغیار
بنامیزد گلی بی زحمت خار
شه از راه شکیبایی گذر کرد
شکار آرزو را تنگ تر کرد
سر زلف گره گیر دل آرام
به دست آورد و رست از دست ایام
لبش بوسید و گفت ای من غلامت
بده دانه که مرغ آمد به دامت
هر آنچ از عمر پیشین رفت گو رو
کنون روز از نوست و روزی از نو
من و تو جز من و تو کیست اینجا 
حذر کردن نگویی چیست اینجا 
یکی ساعت من دل سوز را باش
اگر روزی بدی امروز را باش
بسان میوه دار نابرومند
امید ما و تقصیر تو تا چند
اگر خود پولی از سنگ کبود است
چو بی آب است پل زان سوی رود است
سگ قصاب را در پهلوی میش
جگر باشد و لیک از پهلوی خویش
بسا ابرا که بندد کله مشک
به عشوه باغ دهقان را کند خشک
بسا شوره زمین کز آب ناکی
دهان تشنگان را کرد خاکی
چه باید زهر در جامی نهادن
ز شیرینی بر او نامی نهادن 
به ترک لؤلؤی تر چون توان گفت
که لؤلؤ را به  تری به توان سفت
بره در شیرمستی خورد باید
که چون پخته شود گرگش رباید
کبوتربچه چون آید به پرواز
ز چنگ شه فتد در چنگل باز
به سرپنجه مشو چون شیر سرمست
که ما را پنجه  شیرافکنی هست
گوزن کوه اگر گردن فراز است
کمند چاره را بازو دراز است
گر آهوی بیابان گرم خیز است
سگان شاه را تک تیز نیز است
مزن چندین گره بر زلف و خالت
زکاتی ده قضاگردان مالت
چو بازرگان صد خروار قندی
چه باشد گر به تنگی در نبندی
چو نیل خویش را یابی خریدار
اگر در نیل باشی باز کن بار
شکر پاسخ به لطف آواز دادش
جوابی چون طبرزد باز دادش
که فرخ ناید از چون من غباری
که هم تختی کند با تاج داری
خر خود را چنان چابک نبینم
که با تازی سواری برنشینم
نی ام چندان شگرف اندر سواری
که آرم پای با شیر شکاری
اگر نازی کنم مقصودم آن است
که در گرمی شکر خوردن زیان است
چو زین گرمی برآساییم یک چند
مرا شکر مبارک  شاه را قند
وزین پس بر عقیق الماس می داشت
زمرد را به افعی پاس می داشت
سرش گر سرکشی را رهنمون بود
تقاضای دلش یارب که چون بود
شده از سرخ رویی تیز چون خار
خوشا خاری که آرد سرخ گل بار
به هر مویی که تندی داشت چون شیر
هزاران موی قاقم داشت در زیر
کمان ابرواش گر شد گره گیر
کرشمه بر هدف می راند چون تیر
سنان در غمزه کآمد نوبت جنگ
به هر جنگی درش صد آشتی رنگ
نمک در خنده کاین لب را مکن ریش
به هر لفظ مکن در صد بکن بیش
قصب بر رخ که گر نوشم نهان است
بناگوشم به خرده در میان است
ازین سو حلقه لب کرده خاموش
ز دیگر سو نهاده حلقه در گوش
به چشمی ناز بی اندازه می کرد
به دیگر چشم عذری تازه می کرد
چو سر پیچید  گیسو مجلس آراست
چو رخ گرداند  گردن عذر آن خواست
چو خسرو را به خواهش گرم دل یافت
مروت را در آن بازی خجل یافت
نمود اندر هزیمت شاه را پشت
به گوگرد سفید آتش همی کشت
بدان پشتی چو پشتش ماند واپس
که روی شاه پشتیوان من بس
غلط گفتم نمودش تخته عاج
که شه را نیز باید تخت با تاج
حساب دیگر آن بودش در این کوی
که پشتم نیز محراب است چون روی
دگر وجه آن که گر وجهی شد از دست
از آن روشن ترم وجهی دگر هست
چه خوش نازی است ناز خوب رویان
ز دیده رانده را در دیده جویان
به چشمی طیرگی کردن که برخیز
به دیگر چشم دل دادن که مگریز
به صد جان ارزد آن رغبت که جانان
نخواهم گوید و خواهد به صد جان
چو خسرو دید کآن ماه نیازی
نخواهد کردن او را چاره ساز ی
به گستاخی درآمد کای دل آرام
گواژه چند خواهی زد بیارام
چو می خوردی و می  دادی به من بار
چرا باید که من مستم تو هشیار 
به هشیاری مشو با من  که مستی
چو من بی دل نه ای حقا که هستی
تو را این کبک بشکستن چه سود است
که باز عشق کبکت را ربوده است
و گر خواهی که در دل راز پوشی
شکیبت باد تا با دل بکوشی
تو نیز اندر هزیمت بوق می زن
ز چاهی خیمه بر عیوق می زن
درین سودا که با شمشیر تیز است
صلاح گردن افرازان گریز است
تو خود دانی که در شمشیربازی
هلاک سر بود گردن فرازی
دلت گرچه به دلداری نکوشد
بگو تا عشوه رنگی می فروشد
بگوید دوستم ور خود نباشد
مرا نیک افتد او را بد نباشد
بسی فال از سر بازیچه برخاست
چو اختر می گذشت آن فال شد راست
چه نیکو فال زد صاحب معانی
که خود را فال نیکو زن چو دانی
بد آید فال  چون باشی بداندیش
چو گفتی نیک نیک آید فراپیش
مرا از لعل تو بوسی تمام است
حلالم کن که آن نیزم حرام است
و گر خواهی که لب زین نیز دوزم
بدین گرمی نه کان گاهی بسوزم
از آن ترسم که فردا رخ خراشی
که چون من عاشقی را کشته باشی
تو را هم خون من دامن بگیرد
که خون عاشقان هرگز نمیرد
گرفتم  رای دم سازی نداری
به بوسی هم سر بازی نداری
ندارم زهره بوس لبانت
چه بوسم آستین یا آستانت 
نگویم بوسه را میری به من ده
لبت را چاشنی گیری به من ده
بده یک بوسه تا ده واستانی
ازین به چون بود بازارگانی 
چو بازرگان صد خروار قندی
به ار با من به قندی در نبندی
چو بگشایی گشاید بند بر تو
فرو بندی فرو بندند بر تو
چو سقا آب چشمه بیش ریزد
ز چشمه کآب خیزد بیش خیزد
در آغوشت کشم چون آب در میغ
مرا جانی تو با جان چون زنم تیغ 
سر زلف تو چون هندوی ناپاک
به روز پاک رختم را برد پاک
به دزدی هندویت را گر نگیرم
چو هندو دزد  نافرمان پذیر م
اگر چه دزد با صد دهره باشد
چو بانگش بر زنی بی زهره باشد
نبرد دزد هندو را کسی دست
که با دزدی جوان مردیش هم هست
کمند زلف خود در گردنم بند
به صید لاغر امشب باش خرسند
تو دل خر باش تا من جان فروشم
تو ساقی باش تا من باده نوشم
شب وصلت لبی پرخنده دارم
چراغ آشنایی زنده دارم
حساب حلقه خواهد کرد گوشم
تو می خر بنده تا من می فروشم
شمار بوسه خواهد بود کارم
تو می ده بوسه تا من می شمارم
بیا تا از در دولت درآییم
چو دولت خوش بر آمد خوش برآییم
یک امشب تازه داریم این نفس را
که بر فردا ولایت نیست کس را
به نقد امشب چو با هم سازگار یم
نظر بر نسیه فردا چه داریم
مکن بازی بدان زلف شکن گیر
به من بازی کن امشب دست من گیر
به جان آمد دلم درمان من ساز
کنار خود حصار جان من ساز
ز جان شیرین تری ای چشمه نوش
سزد گر گیرمت چون جان در آغوش
چو شکر گر لبت بوسم و گر پای
همه شیرین تر آید جایت از جای
همه تن در تو شیرینی نهفتند
به کم  کاری تو را شیرین نگفتند
درین شادی به ار غمگین نباشی
نه شیرین باشی ار شیرین نباشی
شکرلب گفت از این زنهارخواری
پشیمان شو مکن بی زینهاری
که شه را بد بود زنهار خوردن
بد آمد در جهان بد کار کردن
مجوی آبی که آبم را بریزد
مخواه آن کام کز من برنخیزد
کزین مقصود بی مقصود گردم
تو آتش گشته ای من عود گردم
مرا بی عشق دل خود مهربان بود
چو عشق آمد فسرده چون توان بود
گر از بازار عشق اندازه گیرم
به تو هر دم نشاطی تازه گیرم
ولیکن نرد با خود باخت نتوان
همیشه با خوشی درساخت نتوان
جهان نیمی ز بهر شادکامی است
دگر نیمه ز بهر نیک نامی است
چه باید طبع را بدرام کردن
دو نیکو نام را بدنام کردن
همان بهتر که از خود شرم داریم
بدین شرم از خدا آزرم داریم
زن افکندن نباشد مرد رایی
خودافکن باش اگر مردی نمایی
کسی کافکند خود را بر سر آمد
خودافکن با همه عالم برآمد
من آن شیرین درخت  آبدار م
که هم حلوا و هم جلاب دارم
نخست از من قناعت کن به جلاب
که حلوا هم تو خواهی خورد مشتاب
به اول شربت از حلوا میندیش
که حلوا پس بود جلاب در پیش
چو ما را قند و شکر در دهان هست
به خوزستان چه باید در زدن دست
زلال آب چندانی بود خوش
کز او بتوان نشاند آشوب آتش
چو آب از سرگذشت آید زیانی
و گر خود باشد آب زندگانی
گر این دل چون تو جانان را نخواهد
دلی باشد که او جان را نخواهد
ولی تب کرده را حلوا چشیدن
نیرزد سال ها صفرا کشیدن
بسا بیمار کز بسیار خواری
بماند سال و مه در رنج و زاری
اگر چه طبع جوید میوه تر
اگر چه میل دارد دل به شکر
ملک چون دید کاو در کار خام است
زبانش توسن است و طبع رام است
به لابه گفت کای ماه جهان تاب
عتاب دوستان ناز است  برتاب
صواب آید روا داری پسندی 
که وقت دست گیری دست  بندی 
دویدم تا به تو دستی در آرم
به دست آرم تو را دستی برآرم
چو می بینم کنون زلفت مرا بست
تو در دست آمدی من رفتم از دست
نگویم در وفا سوگند بشکن
خمار م را به بوسی چند بشکن
اسیری را به وعده شاد می کن
مبارک مرده ای آزاد می کن
ز باغ وصل پر گل کن کنارم
چو دانی کز فراقت بر چه خارم
مگر زان گل گلاب آلود گردم
به بوی از گلستان خشنود گردم
تو سرمست و سر زلف تو در دست
اگر خوش دل نشینم جای آن هست
چو با تو می  خورم چون کش نباشم
تو را بینم چرا دل خوش نباشم
کمر زرین بود چون با تو بندم
دهن شیرین شود چون با تو خندم
گر از من می بری چون مهره از مار
من از گل باز می مانم تو از خار
گر از درد سر من می شوی فرد
من از سر دور می مانم تو از درد
جگر خور کز تو به یاری ندارم
ز تو خوش تر جگرخواری ندارم
مرا گر روی تو دل کش نباشد
دلم باشد ولیکن خوش نباشد
اگر دیده شود بر تو بدل گیر
بود در دیده خس  لیکن به تصغیر
و گر جان گردد از رویت عنان تاب
بود جان را عروسی لیک در خواب
عتابی گر بود ما را ازین پس
میان جی در میانه موی تو بس
فلک چون جام یاقوتین روان کرد
ز جرعه خاک را یاقوت سان کرد
ملک برخاست جام باده در دست
هنوز از باده دوشینه سرمست
همان سودا گرفته دامنش را
همان آتش رسیده خرمنش را
هوای گرم بود و آتش تیز
نمی کرد از گیاه خشک پرهیز
گرفت آن نارپستان را چنان سخت
که دیبا را فرو بندند بر تخت
بسی کوشید شیرین تا به صد زور
قضای شیر گشت از پهلوی گور
ملک را گرم دید از بی قراری
مکن گفتا بدین سان گرم کاری
چه باید خویشتن را گرم کردن
مرا در روی خود بی شرم کردن
چو تو گرمی کنی نیکو نباشد
گلی کو گرم شد خوش بو نباشد
چو باشد گفت گوی خواجه بسیار
به گستاخی پدید آید پرستار
به گفتن با پرستاران چه کوشی 
سیاست باید این جا یا خموشی
ستور پادشاهی تا بود لنگ
به دشواری مراد آید فراچنگ
چو روز بینوایی بر سر آید
مرادت خود به زور از در درآید
نباشد هیچ هشیاری در آن مست
که غل بر پای دارد جام در دست
تو دولت جو که من خود هستم اینک
به دست آر آن که من در دستم اینک
نخواهم نقش بی دولت نمودن
من و دولت به هم خواهیم بودن
ز دولت  دوستی جان بر تو ریزم
نیم دشمن که از دولت گریزم
طرب کن چون در دولت گشادی
مخور غم چون به روز نیک زادی
نخست اقبال و آنگه کام جستن
نشاید گنج  بی آرام جستن
به صبری می توان کامی خریدن
به آرامی دل آرامی خریدن
زبان آنگه سخن  چشم آنگهی نور
نخست انگور و آنگه آب انگور
به گرمی کار عاقل به نگردد
به تک دانی که بز فربه نگردد
درین آوارگی ناید برومند
که سازم با مراد شاه پیوند
اگر با تو به یاری سر درآرم
من آن یارم که از کارت برآرم
تو ملک پادشاهی را به دست آر
که من باشم اگر دولت بود یار
گرت با من خوش آید آشنایی
همی ترسم که از شاهی برآیی
و گر خواهی به شاهی باز پیوست
دریغا من که باشم رفته از دست
جهان در نسل تو ملکی قدیم است
به دست دیگران عیبی عظیم است
جهان آن کس برد کاو برشتابد
جهان گیر ی توقف برنتابد
همه چیزی ز روی کدخدایی
سکون برتابد الا پادشایی
اگر در پادشاهی بنگری تیز
سبق برده است از عزم  سبک خیز
جوانی داری و شیری و شاهی
سری و با سری صاحب کلاهی
ولایت را ز فتنه پای بگشای
یکی ره دست برد خویش بنمای
بدین هندو که رختت را گرفته است
به ترکی تاج و تختت را گرفته است
به تیغ آزرده کن ترکیب جسمش
مگر باطل کنی ساز طلسمش
که دست خسروان در جستن کام
گهی با تیغ باید گاه با جام
ز تو یک تیغ تنها بر گرفتن
ز شش حد جهان لشگر گرفتن
کمر بندد فلک در جنگ با تو
دراندازد به دشمن سنگ با تو
مرا نیز ار بود دستی نمایم
وگرنه در دعا دستی گشایم

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -