cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
ای ز چشم می پرستت مست حیرت جام ها
حلقه زلف گره گیرت به گوش دام ها
در تبسم کم نشد زهر عتاب از نرگست
کی به شور پسته ریزد تلخی از بادام ها
دامنت نایاب و من بی تاب عرض اضطراب
خواهد از خاکم غبار انگیخت این ابرام ها
آتشم از بیم افسردن همان در سنگ ماند
رهزن آغاز من شد کلفت انجام ها
تا شود روشن سواد کلبه تاریک من
می گذارد چشم روزن عینک از گلجام ها
صید محرومی چو من در مرغزار دهر نیست
می رمد از وحشتم چون موج دریا دام ها
بس که بنیادم زآشوب جنون جزو هواست
می توان از آستانم ریخت رنگ بام ها
از بلای عافیت هم آنقدر ایمن مباش
آب گوهر طعمه خاک است از آرام ها
پیچ وتاب شعله دل نامه پیچیده ا ی است
می فرستم هر نفس سوی عدم پیغام ها
این شبستان جز غبار دیده بیدار نیست
جمع شد دود چراغ و ریخت رنگ شام ها
بی جمالش بس که بیدل بزم ما را نور  نیست
ناخنه از موج می آورده چشم جام ها

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
پیش آن چشم سخنگو موج می در جام ها
چون زبان خامشان پیچیده سر در کام ها
رنگ خوبی را ز چشم او بنای دیگر است
روغن تصویر درد حسن ازین بادام ها
موج دریا را تپیدن رقص عیش زندگی ست
بسمل او را به بی آرامی ست آرام ها
از مذاق ناز اگر غافل نباشد کام شوق
می توان صد بوسه لذت بردن از دشنام ها
چون خط پرگار اگر مقصد دلیل عجز نیست
پای آغاز از چه می بوسد سرانجام ها
از گرفتاری ما با عشق زیب دیگر است
بال مرغان می شود مژگان چشم دام ها
شهره عالم شدن مشکل بود بی دردسر
روز و شب چین بر جبین دارد نگین از نام ها
سخت دشوار است قطع راه اقلیم عدم
همچو پیک عمر باید از نفس زد گام ها
مقصد وحشت خرامان نفس فهمیدنی ست
بی سراغی نیستند این بوی گل احرام ها
نشیه عیشی که دارد این چمن خمیازه است
بر پر طاووس می بندم برات جام ها
هیچکس در عالم اقبال فارغ بال نیست
رخش نتوان تاختن بیدل به پشت بام ها

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
گفتگو صد رنگ ناکامی دماند از کام ها
وصل هم موهوم ماند از شبهه پیغام ها
غیر دیر و کعبه هم صد جا تمنا می کند
زندگی یک جامه وار و این همه احرام ها
ریشه نشو و نما از دانه ما گل نکرد
ماند چون حرف خموشی در طلسم کام ها
قطره ما ناکجا سامان خودداری کند
بحر هم از موج اینجا می شمارد گام ها
گل کند در وحشت دردسر فرماندهی
چون شرر از سنگ ریزد زین نگین ها نام ها
چون به آگاهی فتد کار اهل دنیا ناقصند
ورنه در تدبیر غفلت پخته اند این خام ها
از نشان هستی ما سکه نامی بیش نیست
صید ما حکم صدا دارد به گوش دام ها
لاله و گل بس که لبریزند از صهبای رنگ
در شکستن هم صدایی سر نزد زین جام ها
از تپش آواره ها بی ریشه جرأت مباش
در زمین ناتوانی گشته اند آرام ها
بیدل از آیینه زنگار فرسودم مپرس
داشتم صبحی که شد غارت نصیب شام ها

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
چیست این باغ و این شکفتن ها
سرآبی و سیر روغن ها
موج رم می زند چه کوه و چه دشت
چین گرفته ست طرف دامن ها
نرهید از امل تجرد هم
رشته دارد قفای سوزن ها
شب ما را چراغ فرصت کو
خانه روشن کن است روزن ها
اعتبار زمانه بیکاری ست
قطره گوهر شد از فسردن ها
کو فضایی که واکنیم پری
رفت پرواز با نشیمن ها
خاک گردم ره طلب بندم
سرمه بالم به کام شیون ها
فکر خود بی دماغی هوس است
سرگران شد خمید گردن ها
حیف نشکافتیم پرده دل
دانه بوده ست مهر خرمن ها
یارب از سعی بی اثر تا چند
آب کوبد کسی به هاون ها
گر ننالم کجا روم بیدل
شش جهت بی کسی و من تنها

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
در باغ دل نهان بود از رفتگان نشان ها
این آتش آگهی داد ما را ز کاروان ها
چندان که شمع کاهد با عافیت قرین است
بازار ما ندارد سودی به این زبان ها
تنگی ز بس فشرده ست این عرصه جدل را
میدان خزیده یکسر در خانه کمان ها
این وادی غرورست فهمیده بایدت رفت
در جاده است اینجا خواباندن سنان ها
جوش بهار جسم است آثار سخت جانی
جوهر فکنده بیرون زین رنگ استخوان ها
پرواز تا جنون کرد گم شد سراغ راحت
بردیم با پر و بال خاشاک آشیان ها
تیغ غرور بشکن در کارگاه گردون
آتش زبانه دارد در گردش فسان ها
در بارگاه تعظیم اقبال بی نیازی ست
تمییز پا و سر نیست منظور آستان ها
تقلید فقر نتوان در جاه پیش بردن
بحر از گهر چه نازد بر راحت کران ها
جایی نمی توان برد فریاد بی رواجی
کشتی شکست تاجر تا تخته شد دکان ها
پست و بلند بسیار دارد تردد جاه
همواری ات رها کن بام است و نردبان ها
پرواز وهم بیدل زین بیشتر چه باشد
برده ست گردش سر ما را به آسمان ها

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - - | - - U | - U - -
ای آینه حسن تمنای تو جان ها
اوراق گلستان ثنای تو زبان ها
بی زمزمه حمد تو قانون سخن را
افسرده چو خون رگ تار است بیان ها
از حسرت گلزار تماشای تو آبست
چون شبنم گل آینه در آینه دان ها
بی تاب وصال است دل اما چه توان کرد
جسم است به راهت گره رشته جان ها
آنجا که بود جلوه گه حسن کمالت
چون آینه محو است یقین ها و گمان ها
از مرحمت عام تو در کوی اجابت
گم گشته اثرها به تک و پوی فغان ها
از قوت تأیید تو تحریک نسیمی
بر بحر کشد از شکن موج کمان ها
در چارسوی دهر گذر کرد خیالت
لبریز شد از حیرت آیینه دکان ها
در پرده دل غیر خیالت نتوان یافت
جولانکده پرتو ماهند کتان ها
در دیده بیدل نبود یک دل پر خون
بی داغ هوای تو در تن لاله ستان ها

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
ا ی داغ کمال تو عیان ها و نهان ها
معنی به نفس محو و عبارت به زبان ها
خلقی به هوای طلب گوهر وصلت
بگسسته چو تار نفس موج عنان ها
بس دیده که شد خاک و نشد محرم دیدار
آیینه ما نیز غباری ست از آن ها
تا دم زند از خرمی گلشن صنعت
حسن از خط نو خیز برآورده زبان ها
دریاد تو هویی زد و بر ساغر دل ریخت
درد نفس سوخته سر جوش فغان ها
آنجا که  سجود تو دهد بال خمیدن
چون تیر توان جست به پرواز کمان ها
توفان غبار عدمیم آب بقا کو
دریا به میان محو شد از جوش کران ها
پیداست به میدان ثنایت چه شتابد 
دامن ز شق خامه شکسته ست بیان ها
تا همچو شرر بال گشودم به هوایت
وسعت ز مکان گم شد و فرصت ز زمان ها
بیدل نفس سوخته ما چه فروشد
حیرت همه جا تخته نموده ست دکان ها

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
ای گرد تکاپوی سراغ نو نشان ها
وامانده اندیشه راه تو گمان ها
حیرت نگه شوخی حسن تو نظرها
خامش نفس عرض ثنای تو زبان ها
اشکی ست ز چشم تر مجنون تو جیحون
لختی ز دل عاشق شیدای تو کان ها
در کنه تو آگاهی و غفلت همه معذور
دریا ز میان غافل و ساحل ز کران ها
عمری ست که نه چرخ به رنگ گل تصویر
واکرده به خمیازه بوی تو دهان ها
آن کیست شود محرم اظهار و خفایت
آیینه خویشند عیان ها و نهان ها
بر اوج غنایت نرسد هیچ کمندی
بیهوده رسن تاب خیالند فغان ها
آنجا که فنا نشیه اسرار تو دارد
پیمانه کش جوش بهار است خزان ها
هر سبزه درین دشت شد انگشت شهادت
تا از گل خودروی تو دادند نشان ها
از شوق تمنای تو در سینه صحرا
همچون دل بی تاب تپان ریگ روان ها
جز ناله به بازار تو دیگر چه فروشیم
اینست متاع جگر خسته دکان ها
بیدل ره حمد از تو به صد مرحله دور است
خاموش که آواره وهمند بیان ها

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
این انجمن عشق است توفانگر سامان ها
یک لیلی و چندین حی  یک یوسف و کنعان ها
ناموس وفا زین بیش برداشتن آسان نیست
بر رنگ من افکندند خوبان گل پیمان ها
این دیده فریبی ها از غیر چه امکان است
بوی تو جنونکار است در رنگ گلستان ها
خواندیم رموز دهر از تاب و تب انجم
خط نیست درین مکتوب جز شوخی عنوان ها
وحشت ز محیط عشق آثار رهایی نیست
امواج به زنجیرند از چیدن دامان ها
در انجمن توفیق پر بی اثر افتادیم
تر رفت سرشک آخر از خشکی مژگان ها
پیری هوس دنیا نگذاشت به طبع ما
آخ دل از این لذات کندیم به دندان ها
تا دل به گره بستیم با حرص نپیوستیم
جمعیت گوهر ریخت آب رخ توفان ها
نامحرمی خویشت سد ره آزادیست
چشمی بگشا بشکن قفل در زندان ها
مطرب نفسی سر داد برقم به جگر افتاد
نی این چه قیامت زد آتش به نیستان ها
بیدل به چه جمعیت چون شمع ببالد کس
سرتکمه برون افکند از بند گریبان ها

وزن: مَفْعُولْ مَفاعیلُنْ مَفْعُولْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - - | - - U | U - - -
زهی چون گل به یاد چیدن از شوق تو دامان ها
چو صبح آواره چاک تمنایت گریبان ها
ز محفل رفتگان در خاک هم دارند سامان ها
مشو غافل ز موسیقار خاموشی نیستان ها
ز چشمم چون نگه بگذشتی و از زخم محرومی
جدایی ماند چون خمیازه در آغوش مژگان ها
در آن محفل که رسوایی دهد کام دل عاشق
چو گل دامان مقصد جوشد از چاک گریبان ها
به فکر تازه گویان گر خیالم پرتو اندازد
پر طاووس گردد جدول اوراق دیوان ها
در آن وادی که گرد وحشتم بر خویش می بالد
رم هر ذره گیرد در بغل چندین بیابان ها
به اوج همتم افزود پستی های عجز آخر
که در خورد شکست خود بود معراج دامان ها
چه شد گر تنگ شد بر بسملم جولانگه هستی
در آغوش پسر وامانده دارم طرح میدان ها
به چندین حسرت از وضع خموش دل نی ام ایمن
که این یک قطره خون در خود فروبرده ست توفان ها
چنین کز شوق نیرنگ خیالت می روم از خود
توان کردن ز رنگ رفته ام طرح گلستان ها
دل وارسته با کون و مکان الفت نبست آخر
نشست این مصرع از برجستگی بیرون دیوان ها
به روی چهره بی مطلبی گر چشم بگشایی
دو عالم از ره نظاره بریزد چو مژگان ها
ز عشق شعله خو برخاست دود از خرمن امکان
تب این شیر آتش ریخت بیدل در نیستان ها

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
چو سایه چند به هر خاک جبهه سودن ها
که زنگ بخت نگردد کم از زدودن ها
غبار غفلت و روشندلی نگردد جمع
کجاست دیده آیینه را غنودن ها
ز امتحان محبت در آتشیم همه
چو عود سوختن ماست آزمودن ها
دمی که جلوه ادا فهم مدعا باشد
گشودن مژه هم مفت لب گشودن ها
مخواه زآینه حسن رفع جوهر خط
که بیش می شود این زنگ از زدودن ها
گر آبرو بود از حادثات کاهش نیست
زیان نمی رسد الماس را ز سودن ها
کجاست عشرت اندوختن به راحت ترک
مجو چو کاشتن آسانی از درودن ها
مباش هرزه نوای بساط کج فهمان
که ترسم آفت نفرین کشد ستودن ها
تغافل از بد و نیک اعتبار اهل حیاست
که سرخ رویی چشم آورد غنودن ها
نی ام چو ماه نو از آفت کمال ایمن
همان به کاستنم می برد فزودن ها
فریب فرصت هستی مخور که همچو شرار
نهفتنی ست اگر هست وانمودن ها
درین محیط که نقد فسوس گوهر اوست
کفی پرآبله کن چون صدف ز سودن ها
سراغ جیب سلامت نمی توان دریافت
مگر ز کسوت بی رنگ هیچ بودن ها
گره گشای سخنور سخن بود بیدل
به ناخنی نفتد کار لب گشودن ها

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
چو اشک آن کس که می چیند گل عیش از تپیدن ها
بود دلتنگ اگر گوهر شود از آرمیدن ها
ز بس عام است در وحشت سرای دهر بی تابی
دل هر ذره دارد در قفس چندین تپیدن ها
مجو آوازه شهرت ز آهنگ سبک روحان
صدای بال مرغ رنگ نبود در پریدن ها
نگه در دیده حیران ما شوخی نمی داند
به رنگ چشم شبنم درد این میناست دیدن ها
دوتا کردیم آخر خویش را در خدمت پیری
رسانیدیم بار زندگانی تا خمیدن ها
ز رونق باز می ماند چو مینا شد ز می خالی
شکست رنگ ظاهر می شود در خون کشیدن ها
مرا از پیچ وتاب گردباد این نکته شد روشن
که در راه طلب معراج دامان است چیدن ها
ز قطع الفت دل ها حسود آسوده ننشیند
شود خمیازه مقراض افزون در بریدن ها
گداز درد نومیدی تماشای دگر دارد
به رنگ اشک ناسورم نظرباز چکیدن ها
حباب از موج هرگز صرفه طاقت نمی بیند
ز بال ما گره وامی کند آخر تپیدن ها
ز هستی گر برون تازی عدم در پیش می آید
درین وادی مقامی نیست غیر از نارسیدن ها
مجو از طفل خویان  فطرت آزادگان بیدل
به پرواز نگه کی میرسد اشک از دویدن ها

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
چو شمعم از خجالت رهنمود نارسیدن ها
به جای نقش پا در پیش پا دارم چکیدن ها
ز یک  تخم شرر صد کشت عبرت کرده ام خرمن
ازین مزرع درودن می دمد پیش از دمیدن ها
گلستان جنون را آن نهال شوق دربارم
که چون آهم برون می آرد از خود قد کشیدن ها
در آن وادی که طاقت ها به عرض امتحان آید
نگاه ما ز خود رفتن  سرشک ما دویدن ها
چه دست و پا تواند زد کسی در بند جسمانی
ندارد این قفس بیش از نفس واری تپیدن ها
به سر بردیم در شغل تأسف مدت هستی
رهی کردیم چون مقراض قطع از لب گزیدن ها
زدیم از ساز هستی دست در فتراک بی تابی
نفس ما را به رنگ صبح شد دام رمیدن ها
ز نیرنگ فسون پردازی الفت چه می پرسی
تو در آغوشی و من کشته از دور دیدن ها
ز اوج اعتبار آزاده ام گرد ره فقرم
نباشد دامن کوتاه من مغرور چیدن ها
نگردی محرم راز محبت بی شکست دل
که چون گل خواندن این نامه می باشد دریدن ها
چنین در حسرت صبح بناگوش که می گریم
که در مهتاب دارد ریشه اشکم از چکیدن ها
در این گلشن که رنگش ریختند از گفتگو بیدل
شنیدن هاست دیدن ها و دیدن ها شنیدن ها

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
فلک این سرکشی چند از غبار آرمیدن ها
نمی بایست از خاک اینقدر دامن کشیدن ها
مخور ای شمع از هستی فریب مجلس آرایی
که یک گردن نمی ارزد به چندین سر بریدن ها
همان بهتر که عرض ریشه در خاک عدم باشد
به رنگ صبح برق حاصل است اینجا دمیدن ها
شبی از بی خودی نظاره آن بی وفا کردم
کنون چشمم چو شمع کشته داغ است از ندیدن ها
به ساز محفل بی رنگ هستی سخت حیرانم
که نبض ناله خاموش است و دل مست شنیدن ها
مقام وصل نایاب است و راه سعی ناپیدا
چه می کردیم یارب گر نبودی نارسیدن ها
کف خاک هوا فرسوده ای  ای بی خبر شرمی
به گردون چند چون صبحت برد بی جا دویدن ها
سرشکم داشت از شوقت گداز آلوده تحریری
به بال موج بستم نامه در خون تپیدن ها
چو اشکم  ناتوانی رخصت جرأت نمی بخشد
مگر از لغزش پابندم احرام دویدن ها
شرارم  شعله ام  رنگم  کدامین طایرم یارب
که می خواند شکست بالم افسون پریدن ها
ز شرم نرگس مخمور او چندان عرق کردم
که سرتا پای من میخانه شد از شیشه چیدن ها
ز احوال دل غمدیده بیدل چه می پرسی
که هست این قطره خون چون غنچه محروم از چکیدن ها

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
در فکر حق و باطل خوردیم عبث خون ها
این صنعت الفاظ است یا شوخی مضمون ها
بر هرچه نظر کردیم کیفیت عبرت داشت
گردون ز کجا واکرد دکانچه معجون ها
نظم گهر معنی چون نثر فراهم نیست
از بس که جنون انگیخت بی ربطی موزون ها
در خلق ادب ورزی خاصیت افلاس است
فقر این همه سامان کرد موسایی و قارون ها
بر نیم درم حاجت صد فاتحه باید خواند
هرجا در جودی بود شد مرقد مدفون ها
جز کنج مزار امروز کس دادرس کس نیست
انسان چه کند با این خرس و سگ و میمون ها
تدبیر تکلف چند بر عالم آزادی
معموره قیامت کرد در دامن هامون ها
تا بی نفسی شوید آلودگی هستی
چون صبح به گردون رفت جوش کف صابون ها
غواصی این دریا بر ضبط نفس ختم است
در شکل حباب اینجاست خم ها و فلاطون ها
از عشق چه می گویی  از حسن چه می پرسی
مجنون همه لیلی گیر لیلی همه مجنون ها
بیدل خبر خلوت از حلقه در جستم
گفت آنچه درون دارد پیداست ز بیرون ها

وزن: مَفْعُولْ مَفاعیلُنْ مَفْعُولْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - - | - - U | U - - -
وفاق تخم ثباتی نکاشت در دل و دین ها
به حکم یأس دمیدیم از این فسرده زمین ها
چو غنچه در پس زانوی انتظار جدایی
نشسته در چمن ما هزار رنگ کمین ها
در این زمانه سر نخوتی کشیده به هرسو
ز نقشخانه پا در هوای چنبر زین ها
غم معاش به تاراج حسن تاخته چندان
که لاغری ز میان رفته فربهی ز سرین ها
نم مروتی از خلق اگر رسد به خیالت
چکیده گیر به خاک از فشار چین جبین ها
نظر نکرده به دل مگذر ای بهار تعین
تغافل از چه به صیقل زنند آینه بین ها
حضور عبرت و اسباب راحت این چه خیال است
مژه نبسته به خواب است چشم سایه نشین ها
به نام شهرت اقبال زندگی نفروشی
که زهر در بن دندان نهفته اند نگین ها
نفس گداخت خجالت به خاک خفت قناعت
ولی چه سود علاج غرض نمی شود این ها
تظلم دم پیری  کجا برم من بیدل
رسید مو به سپیدی کشید پوست به چین ها

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U - -
ای رسته ز گلزارت آن نرگس جادوها
صاد قلم تقدیر با مصرع ابروها
 نتوان به دل عشاق افسون رهایی خواند
 زین سلسله آزادند زنجیر ی  گیسوها
 نیرنگ طلب ما را این دربدری آموخت
 قمری به سر سرو است آواره  کوکوها
 بر غنچه ستم ها رفت تا گل چمن آرا شد
 از گرد شکست دل رنگی ست بر  این روها
 صید دو جهان  از عدل در پنجه اقبال است
 پرواز نمی خواهد شاهین ترازوها
 تا لفظ نگردد فاش معنی نشود عریان
 بی پردگی رنگ است آشفتگی بوها
 خست ز کرم کیشان ظلم است به درویشان
 برسبزه دم تیغ است لب خشکی این جوها
 ما سجده سرشتان را جز عجز پناهی نیست
 امید رسا داریم چون سر به ته موها
 هر  کس ز نظرها جست از خاک برون ننشست
 واماند ة این صحراست گرد رم آهوها
 این عالم  اندوه  است یاران  طرب اینجا نیست
 جمعیت اگر خواهی پیشانی و زانوها
قانع صفتا ن بیدل بر مایدة قسمت
 چون موج  گهر بالند از خوردن پهلوها

وزن: مَفْعُولْ مَفاعیلُنْ مَفْعُولْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - - | - - U | U - - -
ای فدای جلوه مستانه ات میخانه ها
گرد سرگردیده چشمت خط پیمانه ها
 سوخت باهم برق بی پروایی عشق غیور 
 خواب چشم شمع و بالین پر پروانه ها
گردباد ایجادکرد آخر به صحرای جنون 
 بر هوا پیچیدن موی سر دیوانه ها
رازعشق ازدل برون افتاد و رسوایی کشید 
 شد پریشان گنج تا غافل شد از ویرانه ها
عاقبت در زلف خوبان جای آرایش نماند
 تخته گردید از هجوم دل دکان شانه ها
 تا رسد خوابی به فریاد دماغ ما چوشمع 
 تا سحر زین انجمن باید شنید افسانه ها
جوهرکین خنده می چیند به سیمای حسد
 نیست برهم خوردن شمشیر بی دندانه ها
 تاطبایع نیست مألوف  انجمن ویرانه است
 ناقص افتدخوشه چون بی ربط بالددانه ها
 خلق گرمی داشت شرم چشم پرخاشی نبود
 عرصه شطرنج شداز بی دری این خانه ها
نا توانی قطع کن بیدل ز ابنای زمان
 آشنای کس نگردند این حیا بیگانه ها

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
چیده است لاف خلق به چیدن ترانه ها
بر خشت ذره منظر خورشید خانه ها
زین بزم عالمی غم راحت به خاک برد
آب محیط رفت به گردکرانه ها
نشو نمای کشت تعلق ندامت است
جز ناله نیست ریشه زنجیر دانه ها
آن کس که بگذرد ز خم زلف یارکیست
بر دل چه کوچه ها که ندادند شانه ها
آتش اگر زگرمی خویت نشان دهد
انگشت زینهارکشد از زبانه ها
نومیدی ام ستمکش خلد و جحیم نیست
آسوده ام به خواب عدم زین فسانه ها
پرواز بی نشان مرا بال رنگ نیست
گو بیضه بشکند به کلاه آشیانه ها
کوشش به دیر وکعبه تحقیق ره نبرد
آواره ماند ناوک من زین نشانه ها
هر عضو من چو شمع ادبگاه نیستی ست
تا نقش پا سر من واین آستانه ها
آتش زدند شب و رقی را در انجمن
کردیم سیر فرصت آیینه خانه ها
در دامگاه قسمت روزی مقیدیم
بیدل به بال ماگره افکند دانه ها

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
ای موج زن بهار خیالت ز سینه ها
جوش پری نشسته برون ز آبگینه ها
 جور تو پنبه کار گلستان داغ دل
 تیغت زبان ده دهن زخم سینه ها
 سودایی تو با گهر تاج خسروان
 جوید ز جوش آبله پا قرینه ها
 از فضل و رحمت تو لب رشک می گزد
 بر ناخن شکسته کلید خزینه ها
 در خرقه نیاز گدایان درگهت
 نازد به شوخی پر طاووس پینه ها
 نازکدلان باغ تو چون شبنم سحر
 بر روی برگ  گل شکنند آبگینه ها
 در قلزم خیال تو نتوان کنار جست
 خلقی در آب آینه دارد سفینه ها
 دل را محبت تو همان خاکسار داشت
 ویرانه را غنا نرسد از دفینه ها 
چو بیدل آنکه مهر رخت دلنشین اوست
 نقش نگین نمی شودش حرف کینه ها

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
ای آرزوی مهر تو سیلاب  کینه ها
بر هم زن کدورت سنگ آبگینه ها
 ملاح قدرت تو ز عکس تجلیات
 راند به بحر آینه دل سفینه ها
 آتش پرست شعله اندیشه ات جگر
 آیینه دار داغ هوای تو سینه ها
 از حیرت صفای تو خونی است منجمد
 اشک روان سطر به چشم سفینه ها
 در کارگاه حکم تو بهر گداز سنگ
 آتش برون دهد نفس آبگینه ها
 آنجا که مهر عشق کند ذره پروری 
 جوشد گل شرافت ذات از کمینه ها 
تا پایه ای ز قصر محبت نشان دهیم 
چون صبح چاک دل به فلک برد زینه ها 
بیدل به خاکساری خود ناز می کند
 ای در غبار دل ز خیالت دفینه ها

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
تعلق بود سیر آهنگ چندین نوحه سازی ها
قفس آموخت ما را صنعت قانون نوازی ها
جهانی را غرور جاه کرد از فکر خود غافل
گریبان ها ته پا آمد از دامن طرازی ها
غنا دردسر اسباب بردارد محال است این
گذشتن نگذرد از آب تیغ بی نیازی ها
در این دشت هوس یارب چه گوهر در گره بستم
عرق شد مهره گل از غبار هرزه تازی ها
جنون مشرب شمع است یکسر ساز این محفل
جهانی می خورد آب از تلاش خودگدازی ها
کمال از خجلت عرض تعین آب می گردد
خوشا گنجی که در ویرانه دارد خاکبازی ها
به اقبال ادب گر نسبتی داری مهیا کن
گریبانی که از سر نگذرد گردن فرازی ها
تو با ساز تعلق درگذشتی از امل بیدل
ندارد رشته کس بی گسستن این درازی ها

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
باز آب شمشیرت از بهارجوشی ها
داد مشت خونم را یاد گل فروشی ها
ناله تا نفس دزدید من به سرمه خوابیدم
کرد شمع این محفل داغم از خموشی ها
یا تغافل از عالم یا ز خود نظر بستن
زین دو پرده بیرون نیست ساز عیب پوشی ها
مایه دار هستی را لاف ما و من ننگ است
بی بضاعتان دارند عرض خودفروشی ها
زاهدی نمی دانم تقویی نمی خواهم
سینه صافیی دارم نذر دردنوشی ها
ساز محفل هستی پر گسستن آهنگ است
از نفس که می خواهد عافیت سروشی ها
محرم فنا بیدل زیر بار کسوت نیست
شعله جامه ای دارد از برهنه دوشی ها

وزن: فاعِلُنْ مَفاعیلُنْ فاعِلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: مقتضب مثمن مطوی مقطوع
نشانه‌های عروضی: - U - | U - - - | - U - | U - - -
به ذوق داغ کسی در کنار سوختگی ها
چو شمع سوختم از انتظار سوختگی ها
ز خود رمیده شرار دلی ست در نظر من
بس است اینقدرم یادگار سوختگی ها
به هر قدم جگری زیر پا فشرده ام امشب
چو آه می رسم از لاله زار سوختگی ها
شرار محمل شوقم گداز منزل ذوقم
هزار قافله دارم به بار سوختگی ها
هنوز از کف خاکسترم بهار فروش است
شکوفه چمن انتظار سوختگی ها
ز داغ صورت خمیازه بست شمع خموشم
فنا نبرد ز خاکم خمار سوختگی ها
بیا که هست هنوز از شرار شعله عمرم
نفس شماری صبح بهار سوختگی ها
به سینه داغ و به دل ناله و به دیده سرشکم
محبتم همه جا شعله کار سوختگی ها
رمید فرصت و ننواخت عشقم از گل داغی
گذشت برق و نگشتم دچار سوختگی ها
بضاعتی نشد آیینه قبول محبت
مگر دلی برد از ما به کار سوختگی ها
مقیم عالم نومیدیم ز عجز رسایی
نشسته ام چو نفس بر مزار سوختگی ها
به محفلی که ادب پرور است ناله بیدل
خجسته دود سپند از غبار سوختگی ها

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U - -
تا چند به هر عیب و هنر طعنه زنی ها
سلاخ نه ای  شرمی ازین پوست کنی ها
چون سبحه در این معبد عبرت چه جنون است
ذکر حق و برهم زدن و سرشکنی ها
چندان که دمد نخل  سر ریشه به خاک است
ذلت نبرد جاه ز تخمیر دنی ها
ما را به تماشای جهان دگر افکند
پرواز بلندی به قفس پرفکنی ها
الفت قفس زندگی پا به هواییم
باید چو نفس ساخت به غربت وطنی ها
صیت نگهت یاد خم زلف ند ارد
ترکان خطایی چه کمند از ختنی ها
جان کند عقیق از هوس لعل تو لیکن
دور است بدخشان ز تلاش یمنی ها
بی پردگی جوهر راز است تبسم
ای غنچه مدر پیرهن گل بدنی ها
از شمع مگویید و ز پروانه مپرسید
داغ است دل از غیرت این سوختنی ها
جز خرده چه گیرد به لب بسته بیدل
نامحرم خاصیت شیرین سخنی ها

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
سخن شد داغ دل چون شمع از آتش بیانی ها
معانی مرد در دوران ما از سکته خوانی ها
طبیعت هم عنان هرزه گویان تا کجا تازد
خیالم محو شد از کثرت مصرع رسانی ها
ز تشویش کج آهنگان گذشت از راستی طبعم
مگر این حلقه ها بردارد از ره بی سنانی ها
ز استغنای آزادی چه لافد موج در گوهر
به معنی تخته است آنجا دکان ترزبانی ها
چه ریشد دستگاه فطرتم تار خیال اینجا
به اشکیل خران دارم تلاش ریسمانی ها
ز طاق افتاد مینای اشارات فلک تازی
هلال اکنون سپهر افکند ار ابروکمانی ها
نفس سرمایه ای از لاف خودسنجی تبرا کن
مبادا دل شود سنگ ترازوی گرانی ها
به بی باکی زبان واکرده ای چون شمع و زین غافل
که می راند برون بزمت آخر نکته رانی ها
ز دعوی چند خواهی بر گردون منفعل بودن
قفس تنگ است جز بر ناله مفکن پرفشانی ها
غرور رستمی گفتم به خاکش کیست اندازد
ز پاافتادگان گفتند زور ناتوانی ها
سری در جیب دزدیدم   ز وهم خان ومان رستم
ته بالم برآورد از غم بی آشیانی ها
تو ای پیری مگر بار نفس برداری از دوشم
گران شد زندگانی بر دل از یاد جوانی ها
به ناموس حواسم چون نفس تهمت کش هستی
همه در خواب و من خون می خورم از پاسبانی ها
دنایت بس که شد امروز مغرور غنا بیدل
زمین هم بال وپر دارد به ناز آسمانی ها

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
بود سرمشق درس خامشی باریک بینی ها
ز مو انگشت حیرانی به لب دارند چینی ها
 مرا از ضعف پرواز است قید آشیان ورنه
نفس گیرم چو بوی غنچه از خلوت گزینی ها
 نیاز من عروج نشیه ناز دگر دارد
سپهر آوازه ام بر آستانت از زمینی ها
 دل رم آرزو مشکل شود محبوس نومیدی
که سنگ اینجا شرر می گردد از وحشت کمینی ها
 نفس دزدیدنم شد باعث جمعیت خاطر
به دام افتاد صید مطلبم از دام چینی ها
 غبار فقر زنگ سرکشی را می شود صیقل
سیاهی می برد از شعله خاکسترنشینی ها
 به شوخی آمد از بی د ستگاهی احتیاج من
درازی کرد دست آخر زکوته آستینی ها
 خروش اهل جاه ز خفت ادراک می باشد
تنک ظرفی ست یکسر علت فریاد چینی ها
 طریق دلربایی یک جهان نیرنگ می خواهد
به حسن محض نتوان پیش بردن نازنینی ها
 مگر از فکر عقبا بازگردم تا به خویش آیم
که از خود سخت دور افتاده ام ازپیش بینی ها
 دوتاگشتیم در اندیشه یک سجده پیشانی
به راه دوست خاتم کرد ما را بی نگینی ها 
دم تیغ است بیدل راه باریک سخن سنجی
زبان خامه هم شق دارد از حرف آفرینی ها

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -