cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
انجم چو تکمه ریخت ز بند نقاب صبح
چندین  خمار رنگ شکست از شراب صبح
از زخم ما و لمعه تیغ تو دیدنی ست
خمیازه  کاری لب مخمور و آب صبح
غیر ازخیال تیغ تو گردن به جیب دوخت
بی مغز را چوکوه  گران است خواب صبح
از چاک دل رهی به خیال تو برده ایم
جز آفتاب چهره ندارد نقاب صبح
از چشم نوخطان به حیا می دمد نگاه
گرمی نجوشد آنقدر از آفتاب صبح
جمعیت حواس به پیری طمع مدار
شیرازه نفس چه  کند با کتاب صبح
رفتیم و هیچ جا نرسیدیم وای عمر
گم شد به شبنم عرق آخر شتاب صبح
چون سایه ام سیاهی دل داغ کرده است
شبهاگذشت و من نگشودم نقاب صبح
هستی است بار خاطر از خویش رفتنم
صد کوه بسته ام ز نفس در رکاب صبح
بیداری ام به خواب دگر ناز می کند
پاشیده اند بر رخ شمعم گلاب صبح
در عرض  هستی ام عرق شرم خون  گریست
شبنم تری کشید زموج سراب صبح
بیدل ز سیر گلشن امکان گذشته ایم
یک خنده بیش نیست  گل انتخاب صبح

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
بی پرده است جلوه ز طرف نقاب صبح
تاکی روی چو دیده ای انجم به خواب صبح
اهل صفا ز زخم  گل فیض چیده اند
بیرون چاک سینه مدان فتح باب صبح
پیری رسید مغفرت آماده شو که نیست
غیر از کف دعا ورقی در کتاب صبح
از وحشت نفس نتوان جز غبار چید
رنگ شکسته تو بس است انتخاب صبح
جرم جوان به پیر ببخشند روز حشر
سپند نامه سیه شب به آب صبح
این دشت یک قلم ز غبار نفس  پر است
حسرت  کشیده است به هر سو طناب صبح
با چشم خشک چشم زفیض سحرمدار
اشک است روغنی که دهد شیر ناب صبح
نتوان  گره زدن به سر رشته نفس
پیداست رنگ این مثل از پیچ و تاب صبح
کامی که داری از نفس واپسین طلب
فرصت درنگ بسته به دوش شتاب صبح
حاصل ز عمر یکدم آگاهی است و بس
چون پنبه شد زگوش نماند حجاب صبح
کو مشتری که جنس خروشی برآوریم
داریم از قماش نفس جمله باب صبح
تا بویی از قلمرو تحقیق واکشیم
بیدل دوانده ایم نفس در رکاب صبح

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
از کواکب گل فشاند چرخ در دامان صبح
آفتاب آیینه  کارد در ره جولان صبح
باطن پیران فروغ آباد چندین آگهی ست
فیض دارد گوهری ازگنج بی پایان صبح
نور صاحب رونق ازگردکساد ظلمت است
کفر شب از کهنگیها تازه  کرد ایمان صبح
گاه خاموشی نفس آیینه دل می شود
سود خورشید است هرجا گل  کند نقصان صبح
دستگاه نازم از سعی جنون آماده است
دارم از چاک  گریبان نسخه توفان صبح
فتح بابی آخر از چاک دلم  گل کردنی ست
سایه چشم سفیدی هست بر کنعان صبح
بیخودی سرمایه ناموسگاه وحشتم
می توان داد از شکست رنگ  من تاوان صبح
محو انجامم دماغ سیر آغازم کجاست
بر فروغ شمع کم دوزد نظر حیران صبح
آنچه آغازش فنا باشد ز انجامش مپرس
می توان طومار امکان  خواند از عنوان صبح
چند باید بود در عبرت سرای روزگار
تهمت آلود نفس چون پیکر بیجان صبح
نسخه شمعم  که از برجستگیهای خیال
مقطعم برتر گذشت از مطلع دیوان صبح
مرگ اهل سوز باشد حرف سرد ناصحان
شمع را تیغ است بید ل جنبش دامان صبح

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
بازم از فیض جنون آماد شد سامان صبح
می دهد چاک گریبان در کفم دامان صبح 
از گداز پیکرم تعمیر امکان کرده اند
آسمان دودی ست از خاکستر تابان صبح
فتح باب فیض در رفع توهم خفته است
از شکست رنگ شب وامی شود مژگان صبح
در جنون وضع  گریبانم تماشا کردنی ست
همچو زخم  دل نمک دارد لب خندان صبح
اینقدر خون شهیدان در دم شمشیر تست
یا شفق دارد به کف سررشته دامان صبح
ما به  کلفت قانعیم اما ز بس  کم فرصتی
شام ما هم می زند پیمانه  ی دوران صبح
نعمتی بر روی خوان عمر کم فرصت  کجاست
همچو شبنم د ست  می شوید ز خود مهمان صبح
تا نگرددکاسه ات پر خون به رنگ آفتاب
آسمان مشکل که در پیشت گدازد نان صبح
تخم شبنم  پشه عبرت درپن  گلشن دواند
خنده توام می دمد با ریزش دندان صبح
تا به کی خواهد هوس گرد خیال انگیختن
درنفس  رفته ست فرصت عرصه جولان صبح 
ترک غفلت شاهد اقبال فیض ما بس است
چشم اگر از خواب  واشد نیست جز برهان صبح
هرکجا عرض نفس دادند جنس باد بود
غیر واچیدن چه دارد چیدن دکان صبح
حسن از هر ناله عاشق نقابی می درد
نگسلی ربط نفس ای بلبل از افغان صبح
تخم اشکی می فشاند آه و از خود می رود
غیر شبنم نیست بیدل زاد همراهان صبح

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
نداشت دیده من بی تو تاب خنده صبح
ز اشک داد چو شبنم جواب خنده صبح
تبسم  گل زخم جگر نمک دارد
قیامتی است نهان در نقاب خنده صبح
نوشته اند دبیران دفتر نیرنگ
به روزنامچه  گل حساب خنده صبح
درین قلمرو وحشت کجاست فرصت عیش
مگرکشی نفسی در رکاب خنده صبح
نشاط خسته دلان بین و سیر ماتم کن
که هیچ  گریه نیرزد به آب خنده صبح
چه جلوه ام که ز فیض شکسته رنگی یأس
کشیده اند به روبم نقاب خنده صبح
به حال زخم دلم کس نسوخت غیر از داغ
جز آفتاب  که باشد کتاب خنده صبح
به غیر شبنم اشک از بهار عمر نماند
بجاست نقطه چند ازکتاب خنده صبح
به عیش نیم نفس  گر کشی مباش ایمن
که می کشند ز شبنم گلاب خنده صبح
گمان مبر من و فرصت پرستی آمال
که شسته ام دو جهان را به آب خنده صبح
درین چمن که امید نشاط نومیدی ست
ز رنگ باخته دارم سراب خنده صبح
غبار رفته به بادم نفس شمار بقاست
به من کنید عزیزان خطاب خنده صبح
رسید نشیه پیری چه خفته ای بیدل
به  گریه زن قدحی از شراب خنده صبح

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
دل فتح و دست فتح و نظر فتح و کار فتح
گلجوش هر نفس زدنت صدهزار فتح
دستت به بازوی نسب مرتضی قوی
تیغ تو را همین حسب ذوالفقار فتح
یک غنچه غیر گل نتوان یافت تا ابد
در گلشنی که کرد حقش آبیار فتح
گردون چو زخم کهنه کند چارپاره اش
گر با دل عدوی  تو سازد دچار فتح
هرجا به عزم رزم ببالد اراده ات
مژگان گشودنی نکشد انتظار فتح
یارب چو آفتاب به هرجا قدم زنی
گردد رهت چو صبح کند آشکار فتح
چندانکه چشم کار کند گل دمیده گیر
چون آسمان گرفته جهان در کنار فتح
آغوش خرمی چقدر باز کرده ای
کآفاق از تو باغ گل است ای بهار فتح
یکبار اگر رسد به زبان نام نصرتت
هشتاد و هشت و چارصد ارد شمار فتح
تا حشر ای سحاب چمن ساز بیدلان
بر مزرع امید دو عالم ببار فتح

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
خجلم ز حسرت پیریی  که ز چشم تر نکشد قدح
ستم است داغ خمار شب به دم سحر نکشد قدح
ز شرار کاغذم آب شد تب و تاب عشرت میکشی
که به فرصت مژه بستنی کسی اینقدر نکشد قدح
ندمید یک گل ازین چمن  که ندید عبرت دلشکن
به کجاست فال طرب زدن که به دردسر نکشد قدح
ز بنای عالم رنگ و بو اثرثبات طرب مجو
که درین چمن ز می وفا گل بی جگرنکشد قدح
ز غنا و فقر هوکشان به خراب باده فسون مخوان
که به حرف وصوت پر و تهی غم خشک و تر نکشد قدح
به چمن ز سایه سرو تو ندمید گردن شیشه ای
که چو طوق قمری از انجمن به هواش پر نکشد قدح
به خیال چشم تو می کشم زهزار خمکده رنگ می
قلم مصورنرگست چه کشد اگرنکشد قدح
به هوای عافیت اندکی به درآ ز دعوی میکشی
که ترا ز حوصله دشمنی چو شراب درنکشد قدح
ز شراب محفل کرو فر همه راست شورو شردگر
تو دماغ تازه کن آنقدرکه به مغز خر نکشد قدح
خط جام همت میکشان زده حلقه بر در مشربی
که چو حلقه گر همه خون شود به در دگر نکشد قدح
نرسد تردد این و آن به وقار مشرب بیدلی
که دماغ عالم موج و کف ز می  گهر نکشد قدح

وزن: مُتَفاعِلُنْ مُتَفاعِلُنْ مُتَفاعِلُنْ مُتَفاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: U U - U - | U U - U - | U U - U - | U U - U -
شب که حسنش برعرق پیچید سامان قدح
ناز مستی بود گلباز چراغان قدح
محو آن کیفیتیم از ما به غفلت نگذری
عالم آبی ست سیر چشم گریان قدح
هرکجا در یاد چشمت گریه ای سر می کنیم
می دریم از هر نم اشکی  گریبان قدح
در خراباتی که مستان ظرف همت چیده اند
نه فلک یک شیشه است از طاق نسیان قدح
فرصت  اینجا گردش  چشمی  و از خود رفتنی ست
اینقدر هستی نمی ارزد به دوران قدح
بوی رنگی برده ای گرد سرش کردانده گیر
باده ات یک پر زدن وارست مهمان قدح
مشرب انصاف ما خجلت کش خمیازه نیست
لب نمی آید به هم از شکر احسان قدح
چشم  اگر بی نم شد امید گداز دل قوی ست
شیشه دارد گردنی در رهن تاوان قدح
گر دل از تنگی برآید لاف آزادی بجاست
ناز مشرب نیست جز بر دست و دامان قدح
میکشان پر بی نوایند از بضاعتها مپرس
می کند وام عرق از شیشه عریان قدح
استعارات خیالی چند برهم بسته ایم
عمرها شد می پرد عنقا به مژگان قدح
فرصتت مفت است بیدل چند غافل زیستن
چشمکی دارد هوای نرگسستان قدح

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
خلقی از پهلوی قدرت قصر و ایوان کرد طرح
ما ضعیفان طرح کردیم آنچه نتوان کرد طرح
سر به زانوی دل از ب ی دستگاهی خفته ایم
جامه  عریانی ما این گریبان  کرد طرح
بی تعلق عالمی دامان دشت ناز داشت
آرزوی خان و مان پرداز زندان  کرد طرح
تاکجا از طبع سرکش باید ایمن زیستن
چون  کمان  این  جنگجو در خانه  میدان  کرد طرح
کم نگردد چون نفس بی انقطاع زندگی
سودن دستی که طبع ناپشیمان کرد طرح
سخت دلکوب است مضمون یابی تدبیر رزق
گندم بسیار بر هم خورد تا نان کرد طرح
آسمان با شور دلها نسبت کهسار داشت
شیشه ای هرجا به سنگ آمد نیستان کرد طرح
بی تصنع خامه نقاش آفات زمان
خواست توفال نقش بندد رفت و انسان  کرد طرح
کلبه ما ساز و برگ چشم پوشیدن نداشت
بوریا خواباند پهلویی که مژگان کرد طرح
هیچکس در چهاردیوار جسد آسوده نیست
یارب این منزل  کدامین خانه ویران کرد طرح
دلنشین ما نشد بیدل از این طاق و سرا
جز همین نقش کف  دستی  که دندان  کرد طرح

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
مگو طاق و سرایی  کرده ام طرح
دل عبرت بنایی کرد ه ام طرح
ز نیرنگ تعلقها مپرسید
برای خود بلایی کرده ام طرح
ببینم تا چها می بایدم دید
چو هستی خودنمایی  کرده ام طرح
نگارستان رنگ انفعال است
اگر چون و چرایی کرده ام طرح
ز آثار بلندیهای طاقت
همین دست دعایی کرده ام طرح
شکست رنگ باید جمع کردن
که تصویر فنایی کرده ام طرح
چو صبحم نقشبند طاق اوهام
نفس واری هوایی کرده ام طرح
سراسر تازه گلزار خیالم
خیابان رسایی کرده ام طرح
هوای وعده دیدار گرم است
قیامت مدعایی کرده ام طرح
ندارم شکوه نذر خویش اما
نیاز افسون نوایی کرده ام طر ح
چرا چون آبله بر خود نبالم
سری در زیر پایی کرده ام طر ح
نه  گلزاری ست منظورم نه فردوس
برای خنده جایی کرده ام طرح
به این طارم مناز ای اوج اقبال
که من یک پشت پایی کرده ام طرح
بیا بیدل  که درگلزار معنی
زمین دلگشایی کرده ام طرح

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
موی پیری بست بر طبع حسد تخمیر صلح
داد خون را با صفا آیینه دار شیر صلح
آخر از وضع جنون عذر علایق خواستم
کرد با عریانی ما خار دامنگیر صلح
زین تفنگ و تیر پرخاشی  که دارد جهل خلق
نیست ممکن تا نیارد در میان شمشیر صلح
مطلب نایاب ما را دشمنی آرام  کرد
با خموشی مشکل است ازآه بی تاثیر صلح
برتحمل زن  که می گردد دپن دیر نفاو
صلح ازتعجیل جنگ و جنگ ازتأخیر صلح
با قضا گر سر نخواهی داد کو پای  گریز
اختیاری نیست این آماج را با تیر صلح
مرد را چون تیغ در هر امر یکرو بودن است
نیست هنگام دعا بی خجلت تزویر صلح
عام شد رسم تعلق شرم آزادی کراست
خلق را چون حلقه با هم داد این زنجیرصلح
در طلسم  جمع  اضدادی  که  برهم  خوردنی ست
آب می گردم ز خجلت گر نماید دیر صلح
اعتبارات  آنچه دیدم  گفتم اوهام  است و بس
جنگ صد خواب پریشان شد به یک تعبیر صلح
دوش از پیر خرد جستم طریق عافیت
گفت ای غافل به هر تقدیر با تقدیر صلح
کاش رنگ عالم موهوم درهم بشکند
تنگ شد بیدل به جنگ لشکر تصویر صلح

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
دم سرد بسته به پیش خود چقدر دماغ فسرده یخ
که به گرمیی نشد آشنا سر واعظ از زدن زنخ
شده خلقی آینه  دار دین به غرور فطرت عیب  بین
سر و برگ دیده وری ست این که ز خال می شمرند رخ
به تسلی دل بی صفا نبری زموعظه ماجرا
که ز آب سیل گزک دود به سر جراحت پر وسخ
چه سبب شد آینه طلب  که دمید این همه تاب و تب
که  پر است از طرب و تعب سر مور تا به پر ملخ
ز فسون عالم عنکبوت املت کشیده به دام و بس
نفسی دو خیمه ناز زن به طناب پوچ گسته نخ
ز قضا چه مژده شنیده ای  که سرت به فتنه  کشیده ای
به جنون اگر نتنیده ای رگ گردن توکه کرده شخ
به کمند کلفت پیش و پس نتپی چو بیدل بیخبر
تو مقید نفسی و بس دگرت چه دام و کجاست فخ

وزن: مُتَفاعِلُنْ مُتَفاعِلُنْ مُتَفاعِلُنْ مُتَفاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: U U - U - | U U - U - | U U - U - | U U - U -
باز از پان گشت لعل نو خط دلدار سرخ
غنچه اش آمد برون از پرده زنگار سرخ
از فریب نرگس مخمور او غافل مباش
بی بلایی نیست رنگ چهره بیمار سرخ
آن بهار ناز دارد میل حسرتخانه ام
می توان کردن چو برگ گل در و دیوار سرخ
زین گلستان درکمین لاله زار دیگرم
عالمی محو گل و من داغ آن دستار سرخ
بی گداز درد نتوان داد عرض نشیه ای
باده هم می گردد از خون خوردن بسیار سرخ
قتل ارباب هوس بر اهل دل مکروه نیست
گر به خون  گاو سازد برهمن زنار سرخ
سعی ظالم در گزند خلق دارد عرض ناز
نیش پایی تا نگردد نیست روی خار سرخ
شوق خون شد کز جگر رنگی به دامان آوریم
لیک کو اشکی که باشد یک چکیدن وار سرخ
رنگها دارد فلک مغرور آرایش مباش
جامه ات زین خم نمی آید برون هر بار سرخ
از گداز وهم هستی عشق ساغر می زند
آتش از خاشاک خوردن می کند رخسار سرخ
خون  حسرت  کشتگان  در پرده  رنگ حناست
دامن قاتل بود دستی  که سازد یار سرخ
پیکرم از ناتوانی یک رگ گل خون نداشت
تا دم تیغ تومی کردم به آن مقدار سرخ
خانه  گر سطری ز رمز الفتش انشا کند
گردد از غیرت به رنگ شعله ام طومار سرخ
عاشقان را موج خون می باید از سر بگذرد
همچو گل از رنگ بی دردی مکن دستار سرخ
اینچنین  گر ناله خون آلود خواهد کرد گل
عندلیب ما چو طوطی می کند منقار سرخ
رنگ وهمی هم اگر جوشد ز هستی مفت ماست
کاین لباس تیره نتوان ساختن بسیار سرخ
عافیت رنگی ندارد در بهار اعتبار
بیدل از درد است چشم اهل این گلزار سرخ

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
شد لب شیرین ادایش با من از ابرام تلخ
از تقاضای هوس کردم می این جام تلخ
پختگی در طبع ناقص بی دماغ تهمت است
دود می آید برون از چوبهای خام تلخ
امتداد عمر برد از چشم ما ذوق نگاه
کهنگی ها کرد آخر مغز این بادام تلخ
دشمن امن است موقع ناشناسی دم زدن
زندگی بر خود مکن چون مرغ بی هنگام تلخ
حرص زر آنگه حلاوت اختراع وهم کیست
کامها در جوش صفرا می شود ناکام تلخ
بی صداعی نیست شهرتهای اقبال جهان
موج چین زد بسکه شد آب عقیق ازنام تلخ
جوهر فطرت مکن باطل به تمهید غرض
ای  بسا مدحی  که  شد زین  شیوه  چون دشنام  تلخ
بسکه دارد طبع خلق از حق گذار ی انفعال
دادن جان نیست اپنجا چون ادای وام تلخ
انتظار صید مطلب سخت راحت دشمن است
خواب نتوان یافت جز در دیده های دام تلخ
گر ز ادبار آگهی بگذر ز اقبال هوس
ترک آغاز حلاوت نیست چون انجام تلخ
می کند بیدل  تبسم زهر چشمش را علاج
پسته اش خواهد نمک زد گر شود بادام تلخ

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
تنگی آورده خانه صیاد
یک دو چاک قفس کنید زیاد
سیرآن جلوه مفت فرصت ماست
نوبهاریم چشم بد مرساد
عشق چون شمع در تلاش سجود
سر ما را به پای ما سر داد
نفس آنست آنکه تا رسید به لب
گرد ما چون سحر قیامت زاد
دل تنگ آخر از جهان بردبم
عقده ای داشتیم و کس نگشاد
بیستون در غبار سرمه کم ست
ناله هم رفت در پی فرهاد
چیست شغل جهان حیرانی
خاک خوردن به قدر استعداد
ازکف وارثان نرفت برون
زر قارون  عمارت شداد
خفته ای زیر سقف بی دیوار
عیش این خانه ات مبارک باد
یار عمری ست نام ما نگرفت
این فراموشی ازکه دارد یاد
نامه دل بود درکف امید
برکه خواندم که باز نفرستاد
تا چراغم رسد به خاموشی
همه شب سرمه می کنم ایجاد
گردم این نه قفس نمی یابد
گر به زیر پرم کنند آزاد
چون سپندم در آتشی که مپرس
سرمه گردم اگرکنم فریاد
محمل شمع می کشم بیدل
خدمت پا به گردنم افتاد

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
ز درد یأس ندانم کجا کنم فریاد
قفس شکسته ام و آشیان نمانده به یاد
به برقی از دل مایوس  کاش در گیرم
کباب سوختنم چون چراغ در ره باد
به غربت از من بی بال و پر سلام رسان
که مردم و نرسیدم به خاطر صیاد
چو شمع خواستم احرام وحشتی بندم
شکست آبله پا به گردنم افتاد
ز تنگی دلم امکان پر گشودن نیست
شکسته اند غبارم به بیضه فولاد
چه ممکن است  کشد نقش ناتوانی من
مگر به سایه مو خامه بشکند بهزاد
اگر ز درد گرانجانی ام سوال کنند
چو کوه از همه عضوم جواب باید داد
ز هیچکس به نظر مژده سلامم نیست
مگر ز سیل کشم حرف خانه ات آباد
ز فوت فرصت وصلم دگر مگوی و مپرس
خرابه خاک به سر ماند و گنج رفت بباد
غبار من به عدم نیز پرفشان تریست
ز صید من عرقی داشت بر جبین صیاد
کشاکش نفسم تنگ  کرد عالم را
خوش آنکه بگسلد این رشته تا رسم به  گشاد
ز شمع باعث سوز و گداز پرسیدم
به گریه گفت  مپرس از ندامت ایجاد
بهار عشق و شکفتن خیال باطل کیست
ز سعی تیشه مگر گل به سر زند فرهاد
ستمکش دل مایوسم و علاجی نیست
کسی مقابل آیینه شکسته مباد
ترحم است بر آن صید ناتوان بیدل
که هر دم از قفسش چون نفس کنند آزاد

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
گر شور مستی ام کند اندیشه گردباد
درگردش قدح شکند شیشه  گردباد
از رشک وحشتی  که  گرفته ست دامنم
ترسم به پای خوبش زند تیشه  گردباد
شور جهان ترانه دود دماغ کیست
صد دشت و در تنیده به یک ربشه  گردباد
جولان شوق باک ندارد ز خار و خس
مشکل ز پیش پا کند اندیشه  گردباد
نخل جنون علم کش باغ و بهار نیست
سر برنمی کشد مگر از بیشه  گردباد
هرجا نشان دهند ز سرگشتگان عشق
پیچد به من ز غیرت هم پیشه  گردباد
بیدل در این حدیقه نشد جز من آشکار
سرگشتگی نهال وگل ریشه گردباد

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
یأس فرسای تغافل دل ناشاد مباد
بیدلانیم فراموشی ما یاد مباد
عیش ما غیرگرفتاری دل چیزی نیست
یارب این صید ز دام و قفس آزاد مباد
پرگشودن ز اسیران محبت ستم است
ذوق آزادی ما خجلت صیاد مباد
عاشق از جان کنی حکم وفا غافل نیست
نقش شیرین به سر تربت فرهاد مباد
همه عنقا به قفس در طلب عنقاییم
آدمی بیخبر از فهم پریزاد مباد
صور در پرده نومیدی دل خوابیده است
یارب این فتنه نوا قابل فریاد مباد
در عدم بیخبر از خویش فراغی داریم
صلح ما متهم نسبت اضداد مباد
نفس افشاگر راز دو جهان نومیدی ست
خاک این باد به جز در دهن باد مباد
های و هویی که نواسنج خرابات دل است
سر به هم کوفتن سبحه زهاد مباد
صبح وشام  ازنفس سرد غرض جویی چند
باد بادی ست به عالم  که چنین باد مباد
حیف همت  که  کسی چشم به عبرت دوزد
انتخاب دو جهان زحمت این صاد مباد
شبخون خط پرگار به مرکز مبرید
هرچه جز دل به عمارت رسد آباد مباد
حادثات آن همه تشویش ندارد بیدل
صبر زحمتکش اندیشه بیداد مباد

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
گر بی تو نگه را به تماشا هوس افتاد
بر هرچه گشودم مژه در دیده خس افتاد
از بخت سیه چاره ندارم چه توان کرد
چون زلف به آشفتگی ام دسترس افتاد
در گریه تنک مایه تر از من دگری نیست
کز ضعف سرشکم به شمار نفس افتاد
تا بیکسی ام قافله سالار فغان کرد
خون شد دل و چون اشک ز چشم جرس افتاد
شوقی به شکست دل من مست خروش است
آگه نی ام این شیشه ز دست چه کس افتاد
از آفت تعجیل حذر کن که در این باغ
بر خاک نخستین ثمر پیشرس افتاد
شد عین حقیقت چو مجازت ز میان رفت
عشق است گر آتش به بنای هوس افتاد
چون شانه ره ما همه پیچ و خم زلف است
چندان که قدم پیش نهادیم پس افتاد
عمری ست پر افشان گلستان خیالیم
غم نیست اگر طایر ما در قفس افتاد
اسباب غبار نگه عبرت ما نیست
در دیده آتش نتوان گفت خس افتاد
کلفت مکش از عمر عیان است چه باشد
سنگینی باری که به دوش نفس افتاد
بیدل لب آن برگ  گل اندام ندارد
شهدی  که تواند به خیالش مگس افتاد

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
تا عرق  گلبرگ حسنت یک دوشبنم آب داد
خانه خورشید رخت ناز بر سیلاب داد
کس به ضبط دل چه پردازد که عرض جلوه ات
حیرت آیینه را هم جوهر سیماب داد
در محبت غافل از آداب نتوان زبستن
حسن  گوش حلقه های زلف را هم تاب داد
نرگس مست بتان را وانکرد از خواب ناز
آنکه عاشق را چو شبنم دیده بیخواب داد
هرزه جولان بود سعی جستجوهای امید
یاس گل کرد و سراغ مطلب نایاب داد
می تپد خلقی به خون از یاد استغنای ناز
بیش ازین نتوان دم تیغ تغافل آب داد
خواب امنی در جهان بی تمیزی داشتم
چشم واکردن سرم در عالم اسباب داد
داشت غافل سرکشیهای شباب از طاعتم
قامت خم گشته یاد ازگوشه محراب داد
اضطراب شعله عرض مسند خاکستر است
هرکه رفت ازخویش عبرت بر من بیتاب داد
استقامت در مزاج عافیت خون کرده ام
رشته امید من نگسسته نتوان تاب داد
بی طراوت بود بیدل  کوچه باغ انتظار
گریه نومیدی آخر چشم ما را آب داد

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
حسنی که یادش آینه حیرت آب داد
زان رنگ جلوه کرد که داد نقاب داد
هرجا بهار جلوه او در نظر گذشت
شکی که سر زد از مژه بوی گلاب داد
یک -جلوه داشت عاشق ومعشوق پیش این
خون  گردد امتیاز که عرض حجاب داد
پرواز شوق از عرق شرم گل نکرد
خاکم غبارهای تپیدن به آب داد
از حرص این قدر غم سباب می کشم
لب تشنگی سرم به محیط سراب داد
آخر ز گریه نشیه شوقم بلند شد
اشک آنقدر چکید که جام شراب داد
زان گلستان که رنگ گلش داغ لاله است
نشکفت غنچه ای که نه بوی کباب داد
کم فرصتی به عرض تماشای این محیط
آیینه خیال به دست حباب داد
از بس که معنی ام رقمی جز هوا نداشت
گردون به نقطه شررم انتخاب داد
داغم ز رشک منتظری کز هجوم شوق
جان داد اگر به قاصد جانان جواب داد
چون صبح در معامله  گیر و دار عمر
چندان نه ایم ساده که باید حساب  داد
بیدل ز آبروطلبی دست شسته ایم
کاین آرزو بنای دو عالم به آب داد

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
سیل غمی  که داد جهان خراب داد
خاکم به باد داد به رنگی  که آب داد
راحت درین بساط جنون خیز مشکلست
مخمل اگر شوی نتوان تن به خواب داد
یارب چه مشربم  که درین شعله انجمن
گردون می ام به ساغر اشک کباب داد
اینست اگر شمار تب و تاب زندگی
امروز می توان به قیامت حساب داد
بر موج آفتی  که امید کنار نیست
تدبیر رخت اینقدرم اضطراب داد
سستی چه ممکن است رود از بنای عمر
نتوان به هپچ پیچ و خم این رشته تاب داد
وقت ترحم است کنون ای نسیم صبح
کان شوخ اختیار به دست نقاب داد
صد نوبهار خون شد و یک غنچه رنگ بست
تا بوسه رخش ناز ترا بر رکاب داد
یارب چه سحر کرد خط عنبرین یار
کزجوی شب به مزرع خورشید آب داد
تا می به لعل او رسد از خویش رفته است
شبنم نمی توان به کف آفتاب داد
انجام کار باده  کشان جز خمار نیست
خمیازه های جام می ام این شراب داد
 ببدل سوال چشم بتان را طرف مشو
یعنی که سرمه ناشده باید جواب داد

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
شب که باد جلوه ات چشم خیالم آب داد
حیرت بی تابی ام آیینه بر سیماب داد
در محبت خودگدازی هم نشاط دیگر است
هر قدر دل آب  کردم یادم از مهتاب داد
با قضا غیر از ضعیفی پیش بردن مشکل است
پنجه خورشید را نتوان به  کوشش تاب داد
تا کی از وضع حسد خواهی مشوش زیستن
عافیت بر باد دادن را نباید آب داد
چین ابرو, رنگ موج امن را درهم شکست
تنگ چشمی خار و خس در دید ه گرداب داد
تا توانی لب فروبند از فسون ما و من
رشته بی ساز است نتوان زحمت مضراب داد
گر همه در بزم خاک تیره بارت داده اند
سایه وار از کف نشاید دامن آداب داد
غفلت هستی ست اینجا ساز بیداری  کجاست
همچو مخمل بایدم تا مرگ داد خواب داد
شش جهت راه من از گرد تظلم بسته شد
بر در دل می برم از مطلب نایاب داد
پاس ناموس وفایم دل به درد آورده است
پیش خود باید جواب خاطر احباب داد
بیدل از لعلش به چندین رنگ محو حسرتم
این نمکدان داد آرامم به چشم خواب داد

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
شوق تو به مشت پرم آتش زد و سر داد
پرواز من آیینه امکان به شرر داد
از یک مژه شوقی که به آن جلوه  گشودم
بر هر بن مو حیرتم آغوش دگر داد
صد چاک زد آیینه ز جوهر به  گرببان
اظهارکمال اینقدرم داد هنر داد
ما بیخبران رنگ اثر باخته بودیم
از رفتن دل گرد خرام که خبر داد
شب مصرعی از خاطر من  گشت فراموش
حسرت چقدر یادم از آن موی کمر داد
ضبط نفسم قابل دیدار برآورد
آن ریشه که دل کاشته بود آینه برداد
زان صبح بناگوش جنون  کرد نسیمی
هر موج ازبن بحر گریبان به گهر داد
یک ذره ندیدم که به طاووس نماند
نیرنگ خیالت به هزار آینه پر داد
از بس عرق آلود تمنای تو مردم
چون ابر غبارم به هوا جبهه تر داد
عمری زتحیر زدم آیینه به صیقل
تا دقت فکرم مژه خواباند و نظر داد
بیدل چمنستان وفا داغ طرب بود
رنگم به شکستی زد و پرواز سحر داد

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
داد عشق از بی نیازی درس طفلانم به یاد
سرخط معنی ست پیش چشم و می خوانم به یاد
شرم بی دردی مگر بر جبهه ام چیند عرق
تا بماند ننگ خشکی های مژگانم به یاد
می فشارد تنگی این خانه مجنون مرا
گر نباشد وسعت آباد بیابانم به یاد
در فراموشی مگر جمعیتی پیدا کنم
ورنه چون موی سر مجنون پریشانم به یاد
زان ستم هایی که از بیداد هجران دیده ام
می درم پیش تو گر آید گریبانم به یاد
دل کباب پرتو حسن عرقناک که بود
کز هجوم اشک می آید چراغانم به یاد
از تغافل خانه ناز تو بیرون نیستم
شیشه ای بودم  که دارد طاق نسیانم به یاد
زان قدر هوشی  که می کردم به وهم خویش جمع
چون به یادت می رسم چیزی نمی مانم به یاد
از عدم آن سوتر م برده است فکر نیستی
نیستم زآن ها که هستی آرد آسانم به یاد
با خیال رفتگان هم قانعم از بی کسی
کاش گردون واگذارد یاد دورانم به یاد
بعد ازین غیر از فراموشی  که می بیند مرا
مفت آگاهی اگر روزی دو مهمانم به یاد
بیدل آن دور می و پیمانه ام دیگر کجاست
یک دو دم بگذار تا رنگی بگردانم به یاد

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -