cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
خلق را بر سرهر لقمه ز بس سرشکنی ست
ناشتاگر شکنی قلعه خیبر شکنی ست
مگذر از ذوق حلاوتکده محفل درد
ناله پردازی نی عالم شکرشکنی ست
نفس از ضبط تپش معنی دل می بندد
گوهرآرایی این موج به خود درشکنی ست
صد قیامتکده در پرده حیرت داریم
مژه برهم زدن ما صف محشر شکنی ست
سخت کاری ست که باکلفت دل ساخته ایم
زنگ آیینه شدن سد سکندر شکنی ست
می  برد سعی فنا تنگی از آغوش حباب
وسعت مشرب ما تابع ساغر شکنی ست
آرزو حسرت مژگان که دارد یارب
که نفس در جگرم بی خود نشتر شکنی ست
محوکن عرض مال و دل روشن دریاب
صافی آینه  آیینه جوهر شکنی ست
ترک جمعیت دل سخت ندامت دارد
بحریکسر عرق خجلت گوهر شکنی ست
بیدل ازخویش به جز نفی چه اثبات کنیم
رنگ را شوخی پرواز همان پر شکنی ست

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
حایل عزم نفس گرد ره و فرسنگ نیست
مقصد دل نیست پیدا ورنه قاصد لنگ نیست
نغمه ها بی خواست می جوشد ز ساز ما و من
حیرت آهنگیم درآهنگ ما آهنگ نیست
در محیط از خودنماییها نمی گنجد حباب
گرنفس برخود نبالدگوشه دل تنگ نیست
سکته صد مصرع موجست تمکین گهر
در دبستان ادب سنجی تأمل دنگ نیست
چون طبایع خورد برهم غیرت انشا می کند
صلح گربریک نسق باشد شرردر سنگ نیست
مایه این صوم و صلات آنگاه سودای بهشت
می شود معلوم زاهد جز دکان بنگ نیست
بیش ازین برخود مچین پست وبلند اعتبار
جز سروپایی که داری افسر و اورنگ نیست
نام اگر آیینه خواهد جوهر تمثال کو
عالم تصویر عنقاییم ما را رنگ نیست
تیره می سوزی چرا ای شمع نزدیک است صبح
تاشب است آیینه خورشیدهم بی زنگ نیست
خواه عریان جلوه گر شو خواه مستوری گزین
هرچه باداباد درکار است  اینجا ننگ نیست
بیدل از طاقت جهانی را به خودکردی طرف
با ضعیفی گرتوانی صلح کردن جنگ نیست

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
جای آرام به وحشتکده عالم نیست
ذره ای نیست که سرگرم هوای رم نیست
گره باد بود دولت هستی چو حباب
تا سلیمان نفسی عرصه دهد خاتم نیست
چمن ازغنچه به هر شاخ سرشکش گره است
مژه اهل طرب هم به جهان بی نم نیست
هیچ دانا نزند تیشه به پای آرم
از بهشت آنکه برون آمده است آدم نیست
گو بیا برق فرو ریز به کشت دو جهان
عکس اگر محوشد آیینه ما را غم نیست
رشته واری نفس سوخته افروخته ایم
شمع در خلوت بیداری دل محرم نیست
گر جهان ناز بر اسباب فزونی دارد
بهر سامان کمی ذره ما هم کم نیست
اینقدر وهم ز آغوش نگه می بالد
دیده هرگه مژه آورد به هم عالم نیست
چشم بر موج خطت دوختن از ساده دلی ست
رشته های رگ گل راگره شبنم نیست
عدم سایه ز خورشید معین گردید
گرتوشوخی نکنی هستی ما مبهم نیست
بیدل از بس به گرفتاری دل خوکردیم
بی غم دام و قفس خاطرما خرم نیست

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
دیده ای راکه به نظاره دل محرم نیست
مژه برهم زدن از دست تاسف  کم نیست
موج در آب گهر آینه همواری ست
دل اگر جمع شود کار هوس در هم نیست
حسن را بی عرق شرم طراوت نبود
گل کاغذ به از آن گل که بر او شبنم نیست
درد معشوق فزونتر ز غم عشاق است
چاک چون سینه  گندم به دل آدم نیست
موی ژولیده مدان جوهر تجرید جنون
که سرافرازی قدر علم از پرچم نیست
همچو ابر آینه دار عرق شرم توایم
خاک ما گر همه بر باد رود بی نم نیست
غیرتت پرده غفلت به دل و دیده گماشت
تا تو پیدا نشوی آینه در عالم نیست
طوطی ات هیچ رهی - آینه دل نشکافت
تا بدانی  که تو را جز تو کسی همدم نیست
ای جنون داغ شو ازکلفت عریانی من
دامنش داده ام از دست و گریبان هم نیست
هستی عاریت ام سجده به پیشانی بست
دوش هرکس به ته بار رو د بی خم نیست
باعث وحشت جسم است نفسها بیدل
خاک تا هم نفس باد بود بی رم نیست

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
عزت  و خواری دهر آن همه دور از هم نیست
افسری نیست  که با نقش قدم توأم نیست
روز و شب ناموران در قفس سیم و زرند
هیچ زندان به نگین سختتر از خاتم نیست
عکس هم دست ز آیینه به هم می ساید
تا ز هستی اثری هست ندامت  کم نیست
غنچه و گل همه با چاک جگر ساخته اند
خون  شو ای  دل  که جهان جای دل خرم نیست
بسکه خشک است دماغ هوس آباد جهان
صبح این  گلشن اگر آب شود شبنم نیست
ای سیهکار هوس  بیخبر از گریه مباش
که به جز اشک چراغان شب ماتم نیست
ساز اسراری و ضبط نفست سست نواست
اندکی تاب ده این رشته اگر محکم نیست
سهل مشمر سخن سرد به روشن گهران
که نفس بر رخ آیینه ز سیلی  کم نیست
عالم حیرت ما آینه همواری ست
ساز این پرده تماشاگه زیر و بم نیست
محو گلزار تو را جرات پرواز کجاست
بال ما ریخت به جایی  که تپیدن هم نیست
به تمیز است غرض ورنه به کیش همت
نیست زخمی  که به منتکده مرهم نیست
وضع بیحاصل ما بار دل اندوختنست
شاخ و برگی که سر از بید کشد بی خم نیست
حسن تاب عرق شرم ندارد بیدل
ورنه آیینه ما آن همه نامحرم نیست

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
تعین جز افسون اوهام نیست
نگین خنده ای می کند نام نیست
به بی مقصدی خلق تک می زند
همه قاصدانند و پیغام نیست
جهان سرخ وش پستی فطرت است
هواهاست در هر سر و بام نیست
فروغ یقین بر دلکش نتافت
درین خانه ها وضع گلجام نیست
کسی تاکجا ناز سبزان کشد
به هندوستان یک گل اندام نیست
به هم دوستان را غنودن کجاست
دو مغزی به هر جنس بادام نیست
به غفلت چراغان کنید از عرق
که بالیدن سایه بی شام نیست
دماغ حریفان حسرت رساست
به خمیازه ترکن لبت  جام نیست
چه اوج سپهر و چه زیرزمین
به هرجا تویی جای آرام نیست
رعونت اگر نشیه زندگی ست
سر زنده باگردنت رام نیست
غبار عدم باش و آسوده زی
به این جامه تکلیف احرام نیست
ضروری ندارم سخن می کنم
اداهایم از عالم وام نیست
قناعت کفیل بهار حیاست
گل طینتم بیدل ابرام نیست

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
چو صبحم دماغ می آشام نیست
نفس می کشم فرصت جام نیست
دو دم زندگی مایه جانکنی ست
حق خود ادا می کنم وام نیست
تبسم به حالم نظرکردن است
در آن پسته جز مغز بادام نیست
به هرجا برد شوق می رفته باش
نفس قاصدانیم پیغام نیست
جنون در دل از بی دماغی فسرد
هواهاست در خانه و بام نیست
غبار جسد عزمها داشته ست
کر این جامه رفت از بر احرام نیست
مپرسید از دل که ماکیستیم
نشان می دهد آینه نام نیست
دل از ربط فقر و غنا جمع دار
شب وروز با یکدگررام نیست
تلاش جهان چشم پوشیدن ست
سحر نیزتا شام جز شام نیست
دو بال است از بیضه تا آشیان
کمین پرافشاندن آرام نیست
چوزنجیرپیوند هم بگسلید
تعلق فغان می کند دام نیست
درآتش فکن بیدل این رخت وهم
تو افسرده ای کارکس خام نیست

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
پر بیکسم امروزکسی را خبرم نیست
آتش به سرخاک که آن هم به سرم نیست
رحم است به نومیدی حالم که رفیقان
رفتند به جایی که در آنجاگذرم نیست
ای کاش فنا بشنود افسانه یأسم
می سوزم وچون شمع امید سحرم نیست
حرف کفنی می شنوم لیک ته خاک
آن جامه که پوشد نفسم را به برم نیست
چون گردن مینا چه کشم غیر نگونی
عالم همه تکلیف صداع است وسرم نیست
وهم است که گل کرده ام از پرده نیرنگ
چون چشم همین می پرم وبال وپرم نیست
جایی که دهد غفلت من عرض تجمل
نه بحر جز افشردن دامان ترم نیست
آگه نی ام از داغ محبت چه توان کرد
شمعی که تو افروخته ای در نظرم نیست
ازکشمکش خلد و جحیمم نفریبی
دامان تو در دستم و دست دگرم نیست
گویند دل گم شده پامال خرامی ست
فریاد در آن کوچه کسی راهبرم نیست
در عالم عنقا همه عنقا صفتانند
من هم پی خود می دوم اما اثرم نیست
هرچندکنم دعوی خلوتگه تحقیق
چون حلقه به جزخانه بیرون درم نیست
بی مرگ به مقصد چه خیال است رسیدن
من عزم دلی دارم و دل دیر و حرم نیست
تمثال من این بودکه چیزی ننمودم
از آینه داران تکلف خبرم نیست
بیدل چه بلا عاشق معدومی خویشم
شمعم که گلی به ز بریدن به سرم نیست

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
هما سراغم و زیر فلک مگس هم نیست
چه جای کس که درین خانه هیچکس هم نیست
به وهم  خون مشو ای دل که مطلبت عنقاست
به  عالمی  که توان  سوخت مشت خس هم  نیست
ز بیقراری مرغ اسیر دانستم
که جای یک نفس آرام در قفس هم نیست
به بی نیازی ما اعتماد نتوان کرد
به دل هوایی اگر نیست دسترس هم نیست
فساد ما اثر ایجاد حکم تهدید است
اگر ز دزد نیابی نشان عسس هم نیست
ز خویش رفتن ما ناله ای به بار نداشت
فغان که قافله عجزرا جرس هم نیست
گذشته است ز هم گرد کاروان وجود
کسی که پیش نیفتاده است پس هم نیست
شرار من به چه امید فال شعله زند
که دامنم ته سنگ آمد و نفس هم نیست
به درد بیکسیم خون شو ای پر پرواز
کز آشیان به درم کردی و قفس هم نیست
بدین دو روزه تماشای زندگی بیدل
کدام شوق و چه عشق اینقدر هوس هم نیست

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
پیش چشمی که نورعرفان نیست
گر بود آسمان نمایان نیست
عمرها شد دمیده است آفاق
بی لباسی هنوز عریان نیست
شمع راگر به فکرخویش سری ست
تاکف پاش جزگریبان نیست
نقشبند خیال دور مباش
گل چه داردکزین گلستان نیست
باید از نقد اعتبارگذشت
جنس بازار عبرت ارزان نیست
برفلک هم خم است دوش هلال
ناتوانی کشیدن آسان نیست
نرگستان عبرتیم همه
چشم ا زخود بپوش مژگان نیست
عاجزی خضر وادی ادب است
پای خوابیده جز به دامان نیست
تا نفس از تپش نیاساید
جمع گردیدن دل امکان نیست
خجلتی چیده اید برچینید
خودفروشان  زمانه دکان نیست
سجده را مفت عافیت شمرید
جبهه سایی کف پشیمان نیست
کام عیش از صفای دل طلبید
خانه آتش زدن چراغان نیست
شرم دار از طلب که بر در خلق
سیلیی هست اگر خوری نان نیست
گه بخور ای طمع که نان خسان
هضم ناگشته باب دندان نیست
بیدل امروز در مسلمانان
همه چیز است لیک ایمان نیست

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
مقیدان وفا را ز دل رمیدن نیست
به دامنی که ته پاست باب چیدن نیست
ز ناکسی عرق انفعال تسلیمیم
به عرض سجده ما جبهه بی چکیدن  نیست
ز سحربافی بی ربط کارگاه نفس
دو رشته ای که تواند به هم تنیدن نیست
خروش صورگرفته ست دهر لیک چه سود
دماغ غفلت ما را سر شنیدن نیست
نیست  دمیده  است چو نرگس در این  تماشاگاه
هزار چشم ویکی را نصیب دیدن نیست
ز دستگاه چه حاصل فسرده طبعان را
به پا اگر برسد آبله  دویدن نیست
قلندرانه حدیثی ست زاهدا معذور
تو غره ای به بهتشتی که جای ربدن نیست
چو صبح زین دو نفس  گرد اعتبار مبال
پر شکسته هوا می برد پریدن نیست
نظر به پاشکنی تا سرت فرود آید
وگرنه گردن مغرور را خمیدن نیست
به جیب کسوت عریانیی  که من دارم
خیال اگر سر سوزن شود خلیدن نیست
دماغ فرصت  کارم چو خامه نقاش
ز عالمی ست  که آنجا نفس  کشیدن نیست
در آن حدیقه که حرف پیام من گویند
ثمر اگر همه قاصد شود رسیدن نیست
فشار تنگی دل بیدل از چه نیرنگ است
شرار سنگم و امکان آرمیدن نیست

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
کتاب عافیتی قیل و قال باب تو نیست
ببند لب  که جز این نقطه انتخاب تو نیست
برون دل نتوان یافت هرچه خواهی یافت
کدام گنج که در خانه خراب تو نیست
سپند مجمر تسلیم قانع ازلی ست
بس است نال اگر اشک باکباب تو نیست
اگر تو لب نگشایی ز انفعال طلب
جهان به غیر دعاهای مستجاب تو نیست
نفس چو صبح  غنیمت شمار موهومی ست
زمان اگر همه پیری ست جز شتاب تو نیست
به د غ منت احسانم ای فلک منشان
دماغ سوخته را تاب ماهتاب تو نیست
چه آسمان چه زمین انفعال روبوشی ست
توگرپری شوی این شیشه ها حجاب تونیست
به جلوه قو ازل تا بد جهان عدم اسب
در آفتاب قیامت هم آفتاب تو نیست
کجا بریم خیالات پوچ علم و عمل
به عالمی که تویی هیچ چیزباب تو نیست
ز دل معامله عین و غیر پرسید
زبان  گزید که جز شبهه حساب تو نیست
گل بهار و خزان ظهور یکرنگ است
تو هم ببال  که جز باد در حباب تو نیست
مقیم خانه زینی چو شمع آگه باش
که پا به هرچه نهی جزسرت رکاب تونیست
 سلامت سر مژگان خویش باید خواست
به زیر سایه دیوار غیر خواب تو نیست
در آتشیم ز بی انفعالی ات بیدل
که می گدازی وچون شیشه نم درآب تو نیست

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
جهان قلمرو توفان اعتبار تو نیست
ز هرچه رنگ توان یافتن بهار تو نیست
کمند همت وحشت سوار عشق رساست
هوس اگرهمه عنقا شود شکارتونیست
زلاف ترک میفکن خلل به همت فقر
شکست هردو جهان یک کلاه وار تو نیست
شرر به چشم تغافل اشارتی دارد
که این بساط هوس جان انتظار تو نیست
سحر چه کرد درتن باغ تا توخواهی کرد
به هوش باش که فرصت نفس شمارتو نیست
کجاست آینه ای کزنفس نباخت صفا
هوای عالم هستی همین غبار تو نیست
کدام موج درین بحر بی تردد ماند
به خود مناز ز جهدی که اختیار تو نیست
حضور ساغر خمیازه می دهد آواز
که هیچ نشیه به گل کردن خمارتو نیست
کدام رمز و چه اسرار خویش را دریاب
که هرچه هست نهان غبرآشکارتونیست
به خود چه الفت بیگانگی ست شوق تو را
که محو غیری وآیینه درکنارتو نیست
مثال شخص درآیینه گرد وحشت اوست
توگر ز خودنروی هیچکس دچارتو نیست
دلیل خویش پس از مرگ هم تویی بیدل
چو شمع کشته کسی جز تو بر مزارتو نیست

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
در خیال مزن فهم خویش سازتو نیست
چو شمع جیب تو جز بوته گداز تو نیست
زکارگاه خیالت کسی چه پرده درد
که فطرت توهم از محرمان رازتو نیست
به غیر نیستی از اعتبار عالم رنگ
به هرچه فخرکنی باب امتیازتو نیست
زدستگاه تصنع تری به آب مبند
حقیقتی که تو داری به جز مجاز تو نیست
به سایه نیز ندارد غرور خاک حساب
نشیب هرچه کنی فهم جزفرازتونیست
به غیر سجده ز خاک ضعیف منفعلی ست
ز جست وخیز برآ این قدر نماز تو نیست
تردد دو جهان آرزوی مقصد خلق
به عرصه ای ست که یک گام هرزه تاز تو نیست
به پرده تپش دل هراز مضراب است
توگر نفس نزنی دهر نغمه سازتو نیست
زچشم بستن خود غافلی  امل تا چند
حریف نیم گره رشته دراز تو نیست
ز اختیار درین بزم دم مزن بیدل
جهان  جهان نیاز است  جای ناز تو نیست

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
تویی که غیر دلم هیچ جا مقام تو نیست
اگر نگین دمد آفاق جای نام تو نیست
جهات کون و مکان چون نگاه اشک آلود
هنوز آبله پایی و نیم گام تو نیست
قدم به کسوت ناز حدوث می بالد
خمارها همه جز نشیه دوام تو نیست
خرام قاصد رازت ازآن سوی من وماست
نفس هم آنهمه معنی رس پیام تونیست
هزار آینه در دل شکست تمکینت
ولی چه سودکه تمثال شوق رام تو نیست
فضولی هوست ننگ اعتبار مباد
به کام تست جهان گر جهان به کام تو نیست
نیاز پروری ناز سحرپردازی ست
به خود منازکه جز خواجگی غلام تو نیست
به پرگشایی عنقا نفس چه رشته تند
چه شدکه دانه دل ریشه گرد دام تو نیست
تأملت نشود گر محاسب اعمال
کسی دگر هوس انشای انتقام تو نیست
چو آسمان زتو برتر خیال نتوان بست
چه منظری که هوا هم به پشت بام تو نیست
سواد رازتو روشن به نورفطرت توست
چراغ وهم کس آیینه دار شام تو نیست
چوآفتاب به هرجا رسی سراغ خودی
نشان پاگل رعنایی خرام تو نیست
تو خواه مست گمان باش خواه محویقین
شراب جام تو غیر از شراب جام تو نیست
پیام عشق به گوش هوس مخوان بیدل
سخن اگر سخن اوست جزکلام تو نیست

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
تو آفتاب و جهان جزبه جستجوی تو نیست
بهار در نظرم غیر رنگ و بوی تو نیست
ازین قلمرو مجنون کسی نمی جوشد
که نارسیده به فهمت درآرزوی تو نیست
خروش کن فیکون در خم ازل ازلی ست
نوای کس به خرابات های و هوی تو نیست
ز دور باش ادب خیز حکم یکتایی
غبارما همه گرخون شود به کوی تونیست
جهان به حسرت دیدار می زند پر و بال
ولی چه سودکه رفع حجاب خوی تو نیست
ز بی نیازی مطلق  شکوه چوگانت
به عالمی ست که این هفت عرصه  گوی تو نیست
به کار خانه یکتایی این چه استغناست
جهان جلوه ای و جلوه روبروی تو نیست
ز جوش بحر نواهاست در طبیعت موج
من وتویی همه آفاق غیرتوی تونیست
هزار آینه توفان حیرتست اینجا
که چشم سوی توداریم و هیچ سوی تونیست
حدیث مکتب عنقا چه سرکند بیدل
که حرف و صوت جزافسانه مگوی تو نیست

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
نور دل در کشور آیینه نیست
لیک  کس روشنگر آیینه نیست
آن خیالاتی  که دل نقاش اوست
طاقت صورتگر آیینه نیست
غفلت آخر می دهد دل را به باد
زنگ جز بال و پر آیینه نیست
بسکه آفاق از غبار ما پر است
سادگی در دفتر آیینه نیست
دل ز تشویش تو و من فارغ است
عکس  کس دردسر آیینه نیست
داغ عشقیم از مقیمان دلیم
حلقه ما بر در آیینه نیست
دوستان باید غم دل خورد و بس
فهم معنی جوهر آیینه نیست
کدخدای وهم تاکی زیستن
خانه جز بام و در آیینه نیست
ذوق پیدایی نگیرد دامنم
محو زانو را سرآیینه نیست
خودنمایی تا به  کی هشیار باش
عالم است این منظر آیینه نیست
تردماغ شرم تحقیق خودیم
ورنه می در ساغر آیینه نیست
دل بپرداز از غبار ما و من
بیدل اینها زیور آیینه نیست

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
راحت  کجاست گر دلت  از خویش رسته نیست
درآتش است نعل سپندی که جسته نیست
جز وحشت از متاع جهان برنداشتیم
بر ما مبند تهمت باری  که بسته نیست
دیوانه تصرف دشت محبتم
خاری نیافتم که به پایی شکسته نیست
صد رنگ جیب غنچه وگاب واشکافتیم
رنگینیی به الفت دلهای خسته نیست
افسون حیرتم ز تو قطع نظر نکرد
پیچیده است رشته سازم  گسسته نیست
افسردگی به شعله همت چه می کند
خورشید زبر خاک هم از پا نشسته نیست
دل جمع   کن  به حاصل اسباب پر مناز
گل را حضورغنچه درآغوش دسته نیست
در کارخانه ای  که شکست آب و رنگ اوست
کار دگر چو بستن دل دست بسته نیست
بیدل به طبع بیخود ی ات بوی راحتی ست
رنگی شکسته ای که به رنگ شکسته نیست

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
رنگم درین چمن به هوس پر زننده نیست
یعنی پر شکسته به جایی رسنده نیست
عمری ست موج گوهر ما آرمیده است
نبض نگه به دیده حیران جهنده نیست
افتاده ایم در قدم رهروان بس است
ما راکه همچو آبله پای دونده نیست
گرد نیازم از سرکویت  کجا روم
بسمل اگر پری بفشاند پرنده نیست
حسرت به نام بوسه عبث فال می زند
نقش تبسمی به نگین تو کنده نیست
از حرص بی قناعتی خاکیان مپرس
تا نام بندگی است خدایی بسنده نیست
بگذار تا هوس پر و بالی زند به هم
آنجاکه جلوه است نظرها رسنده نیست
می تازد از قفای هم اجزای کاینات
این مشت خاک غیر عنان فکنده نیست
چون سایه باش یک قلم آیینه نیاز
آن را که سجده جزو بدن نیست بنده نیست
چون صبح این دری  که به رویت  گشوده اند
پاشیدن غبار نفسهاست خنده نیست
ای بیکسی بنال به دردی که خون شوی
عمری ست رنگ باخته ایم وپرنده نیست
بیدل چه انتظار وکدام آرزوی وصل
چشم به خواب رفته بختم برنده نیست

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
مبتذل صبح و شام تازگی  آرنده نیست
مسخره روزگار آنقدرش خنده نیست
آینه در پیش  گیر محرم تحقیق باش
غیر ز خود رفتنت پیش تو آینده نیست
وشت طور زمان لمعه برق است وبس
علت  کوری ست  گر چشم تو ترسنده نیست
صافدلان فارغند شکوه ارهام چند
گر دلت از خود پر است آینه شرمنده نیست
درکف اخلاق تست رشته تسخیر خلق
غافل از احسان مباش هیچ کست بنده نیست
مصدر ایذای خلق در همه جا ناسزاست
گر همه در پرپاست بله زیبنده نیست
هیچکس از گل نچید رایحه انفعال
خبث چه بو می دهد گر دهنت  گنده نیست
طبع حرون خم نزد جزبه در احتیاج
بی طلب کاه و جوگاو سرافکنده نیست
تخت سلیمان جاه پایه قدرش هواست
دود دماغ حباب آن همه پاینده نیست
فقر به هرجاکشد دامن اقبال ناز
چرخ به صد طلسش پینه یک زنده نیست
ای همه وهم و گمان در الم رفتگان
رشه کن و جامه در یشم کسی کنده نیست
خواه دلت چاک زن خواه به سرخاک ریز
دهر ز وضع غرور بهر تو گردنده نیست
به  که دل منفعل از خودت آگه  کند
ور نه به پیشت  کسی آینه  دارنده نیست
بیدل از این چارسو عشوه ی دیگر مخر
غیر فنا هیچ جنس نزد حق ارزنده نیست

وزن: مُفْتَعِلُنْ فاعِلُنْ مُفْتَعِلُنْ فاعِلُنْ
بحر: منسرح مطوی مکشوف
نشانه‌های عروضی: - U U - | - U - | - U U - | - U -
در تکلم از ندامت هیچ کس آسوده نیست
جنبش لب یکقلم جزدست برهم سوده نیست
راحت آبادی که مردم جنتش نامیده اند
بی تکلف این سخن غیر از لب نگشوده نیست
گر زبان ز شوخی اظهار وادزدد نفس
صافی آیینه مطلب غبار اندوده نیست
پاس ناموس سخن در بی زبانی روشن اسب
هیچ مضمونی درین صورت نفس فرسوده نیست
قطره ها از ضبط موج آیینه دارگوهرند
تا شود روشن که سعی خامشی بیهوده نیست
گفتگو بیدل دلیل هرزه تازیهای ماست
تا جرس فریاد داردکاروان آسوده نیست

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
با دل تنگ است کار اینجا ز حرمان چاره نیست
گر همه صحرا شویم از رنج زندان چاره نیست
زآمد ورفت نفس عمری ست زحمت می کشیم
خانه ما را ازین ناخوانده مهمان چاره نیست
دشت تا معموره یکسر از غبار دل پر است
هیچ کس را هیچ جا زین خانه ویران چاره نیست
تا نفس باقی ست باید چون نفس آواره زیست
ای سحر بنیاد از وضع پریشان چاره نیست
سعی تدبیر سلامت هم شکست دیگر است
در علاج زخم خار از چین دامان چاره نیست
دامن خود نیز باید عاقبت از دست داد
کف به هم ساییدن ازطبع پشیمان چاره نیست
جرأت پیری چه مقدار انفعال زندگی ست
پشت دستی هم گر افشاری ز دندان چاره نیست
آدم از بهر چه گندم گون قرارش داده اند
یعنی این ترکیب را از حسرت نان چاره نیست
آگهی گرد دو عالم شبهه دارد درکمین
تا نگه باقی ست از تشویش مژگان چاره نیست
کارها با غیرت عشق غیور افتاده است
ششجهت دیدار و ما را ازگریبان چاره نیست
عمرها شد در کفنت رنگ حنا آیینه است
گر نیاید یادت ازخون شهیدان چاره نیست
برق تازی با رم هر دره دارد توأمی
ی خراب لیلی از سیر غزالان چاره نیست
شامل است اخلاق حق با طو ر خوب و زشت خلق
شخص دین را بیدل ازگبرو مسلمان چاره نیست

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
خط خوبان هم حریف طبع وحشت پیشه نیست
تخم شبنم از رگ گل  در طلسم ریشه نیست
پیری ام  راه فنا بر زندگی هموارکرد
بیستون عمر را جز قامت خم  تیشه نیست
دستگاه معنی ن ازک  سخن را پور است
جوهر این تیغ  جز پیچ و خم اندیشه نیست
پای در دامن کشیدن نشیه جمعیت است
باده ما را چو شبنم  احتیاج شیشه نیست
ساز هستی یک قلم آماده برق فناست
مشت خاشاکی  که نتوان سوختن  در بیشه نیست
آب گردیدیم  به هرگل که چشمی دوخیتم
شبنم ما را به غیر ز خودگدازی پیشه نیست
دل ز مقصد غافل و آنگاه لاف جستجو
شرم دار از معنی لفظی که در اندیشه نیست
پیکرخم گشته انشا می کند موی سفید
موج جوی شیر بی امداد آب تیشه نیست
از سرافتاده پا برجاست بنیادم چو شمع
نخل تسلیم مر غیرازتواضع ریشه نیست
بیدل از خویشان نمی باید اعانت خواستن
مومیایی چاره فرمای شکست شیشه نیست

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
خواجه تاکی باید این بنیاد رسوایی که نیست
برنگینها چند خندد نام عنقایی که نیست
دل فریبت می دهد مخموری و مستی کجاست
د ر بغل تا چند خواهی داشت مینایی که نیست
خلق غافل درتلاش راحت از خود می رود
ناکجا آخر برون آرد سر از جایی که نیست
هرچه بینی در جنون زار عدم پر می زند
گرد ما هم بال می ریزد به صحرایی که نیست
ملک هستی تا عدم لبریز غفلتهای ماست
گر بفهمدکس همین دنیاست عقبایی که نیست
بیش از آن کز وهم دی آیینه زنگاری کنید
در نظرها روشن است امروز فردایی که نیست
نرگسستانهاست هرسو موجزن اما چه سود
کس چه بیند زین چمن بی چشم بینایی که نیست
همتی نگشود بر روی قناعت چشم خلق
کثرت ابرام برهم بست درهایی که نیست
زحمت تحقیق ازین دفتر نباید خواستن
لب به هم آوردنی می خواهدانشایی که نیست
آنقدر از خودگذشتنها نمی خواهد تلاش
چشم بستن هم پلی دارد به دریایی که نیست
در خیال آباد امکان ازکجا آتش زدند
عالمی راسوخت حیرت در تماشایی که نیست
هوش اگر داری ز رمزکن فکان غافل مباش
زان دهان بی نشان گل کرده غوغایی که نیست
بیدل این هنگامه نیرنگ داغم کرده است
خار شد رنج تعلق باز در پایی که نیست

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
ز انقلاب جسم  دل بر ساز وحشت هاله نیست
سنگ هرچند آسیا گردد شرر جواله نیست
درگلستانی که داغ عشق منظور وفاست
جز دل فرهاد و مجنون هر چه  کاری لاله نیست
پرتو هر شمع  در انجام  دودی می کند
کاروان  گر خود همه رنگ است  بی دنباله نیست
عذر مستان گر فسون سامری باشد چه سود
محتسب خرکره است  ای بیخودان گوساله نیست
از غبار کسوت آزادند مجنون طینتان
غیر طوق قمری اینجا یک  گریبان هاله نیست
صورت دل بسته ایم  از شرم باید آب شد
هیچ تدبیری حریف انفعال ژاله نیست
سرمه  جوشانده  ست  عشق   از ما تظلم  حرف  کیست
در نیستانی  که آتش دیده باشد ناله نیست
هرکجا جوش جنون دارد تب سودای عشق
بیدل این نه آسمان سرپوش یک تبخاله نیست

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
هیچکس جز یأس  غمخوار من دیوانه نیست
بر چراغ داغ غیر از سوختن پروانه نیست
چشمه داغی به ذوق سوختن جوشیده ام
آب  چون  خورشید غیر از آتشم  در خانه نیست
کی شود برق نگه دام شکستنهای اشک
رفتن از خویش است اینجا بازی طفلانه نیست
شیوه مجنون ز وضع نامداران روشن است
سنگ بر سرکی زند خاتم اگر دیوانه نیست
عمرها شد در خیال نفی هستی سرخوشیم
باده ما جز گداز شیشه و پیمانه نیست
هر نفس فرصت پیام مژده دیدار اوست
صد مژه بر خواب پا باید زدن افسانه نیست
دل به انداز غبار ناله از خود رفته است
ریشه ما هرقدر بر خویش بالد دانه نیست
داغ نیرنگ تغافل مشربیهای دلم
عالمی ناآشنا می گردد و بیگانه نیست
ای هجوم بیخودی رحمی  که در ضبط شعور
لغزش وامانده ما آنقدر مستانه نیست
بیدل ارباب تماشا از تحیر نگسلند
چشم را غیر از  نگه پیداست شمع خانه نیست

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
آزادگی  غبار در و بام خانه نیست
پرواز طایری ست که در آشیانه نیست
هرجا سراغ کعبه مقصود داده اند
سرها فتاده بر سر هم آستانه نیست
شمع و چراغ مجلس تصویر حیرت است
درآتشیم و آتش ما را زبانه نیست
داد شکست دل که دهد تا فغان کنیم
پرداز موی چینی ما کار شانه نیست
وامانده تعلق رزق مقدریم
دام و قفس به غیر همین آب و دانه نیست
طبع فسرده شکوه همت کجا برد
در خانه آتشی که توان زد به خانه نیست
امشب به وعده ای که ز فردا شنیده ای
گرآگهی مخسب قیامت فسانه نیست
جایی که خامشان  ادب انشای صحبت اند
آیینه باش  پای نفس در میانه نیست
مردان  نفس به یاد دم تیغ می زنند
میدان عشق مجلس حیز و زنانه نیست
ما را به هستی و عدم وهم چون  شرار
فرصت بسی ست لیک دماغ بهانه نیست
خفته ست گرد مطلب خاک شهید عشق
گر خون شودکه قاصد از این جا روانه نیست
بیدل اگر هوس ندرد پرده حیا
وحدتسرای معنی ات آیینه خانه نیست

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -