cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
پیمانه غناکده بی مثالیم
پر نیست آنقدر که توان  کرد خالیم
شادم به کنج فقر کز ابنای روزگا ر
سیلی خور جواب نشد بی سوالیم
خاک ضعیف مرکز صد شعله رنگ و بوست
غافل مشو ز وحشت افسرده بالیم
آغوش مه پر است ز کیفیت هلال
بالیده  گیر نقص ز صاحب کمالیم
پستی  گل بلندی نخلست ربشه را
در خاک خفته اینقدر از طبع عالیم
از بس به رنگ نی پرم از انتظار درد
آغوش ناله می کند از خویش خالیم
عمریست  وحشتم  نگه چشم  حیرتیست
یادت نشانده است غبار غزالیم
سامان طراز راحتم از سعی نارسا
افکنده خواب با همه  جا فرش قالیم
از بسکه ناله داشت نی بوریای فقر
مخمل نبرد صرفه خواب از نهالیم
فریاد کز فسردگی باغ اعتبار
هم جوهر چنار نشدکهنه سالیم
آغوش حیرتم به چه تنگی  گشوده اند
در من شکسته است چو گردون حوالیم
نتوان به چشم داد سراغ نمود من
بیدل به یمن ضعف چو معنی خیالیم

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
از کمال سرکشی عاجزترین عالمیم
همچو مژگان پیش پایی تا به یاد آید خمیم
ذره ایم اما پر است از ما جهان اعتبار
بیشی ما را حساب اینست کز هر کم کمیم
بی وفاق آشفتگی می خندد از اجزای ما
در کتاب آفرینش جمله خط توأمیم
عالم عجز و غرور از یکدگر ممتاز نیست
گر همه خاکیم و گر افلاک ناموس همیم
تر دماغ انفعالیم از وفای ما مپرس
از تعین هر که پیشانی گشاید ما نمیم
حسن را آغوش عشق اقبال ناز دیگر است
او تماشا ما تحیر او نگین ما خاتمیم
کو جنون تا مست عریانی برآییم از لباس
ور نه دامن تا گریبان دستگاه ماتمیم
غیر رسوایی چه دارد شهرت اقبال پوچ
گر علم گردیم چون سرهای کل بی پرچمیم
دستگاه کبر و ناز عاریت پیداست چیست
ما بچینی جمله فغفوریم با ساغر جمیم
زین شکایت انجمن سامان گوش کر کنید
پنبه ای گر هست صد زخم زبان را مرهمیم
مرده را بهر چه می پوشند چشم آگاه باش
خاک خلوتگاه اسرار است و ما نامحرمیم
بیدل اینجا تیغ جرأت درکف کم فرصتی ست
چون سحر قطع نفس کم نیست پر نازک دمیم

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
بی شبهه نیست هستی از بسکه ناتوانیم
یا نقش آن تبسم یا موی آن میانیم
نی منزلی معین نی جاده ای مبرهن
عمریست چون مه و سال بی مدعا روانیم
تحقیق ما محالست فهمیدن انفعالست
دیگر بگو چه حالست فریاد بی زبانیم
افسانه من و ما نشنیدن است اولی
تا پنبه نیست پیدا بر گوش خود گرانیم
زین جنسهاکه چون صبح غیر از نفس ندارد
چیدن چه احتمالست بر چیدن دکانیم
منع عروج مقصد پیچ وخم نفسهاست
از خود بر آمدن کو حیران نردبانیم
قید خیال هستی افسون نارسایی ست
پرنیست ورنه یک سر بیرون آشیانیم
در خاک تیره بوده است هنگامه تعین
از یک چراغ خاموش صد انجمن عیانیم
تحقیق نارسایان چندین قیاس دارد
حرف نگفته ای را صد رنگ ترجمانیم
یادی ز نقش پاکن بر بیش و کم حیاکن
ما را به خود رها کن تخفیف امتحانیم
دردا که جوهر چشم از فهم ما نهان ماند
نامحرم زمینیم هر چند آسمانیم
گلشن هوا ندارد صحرا فضا ندارد
امید جا ندارد دامن  کجا فشانیم
با خود اگر نسازیم بر الفت  که نازیم
پر بی کسیم ناچار بر خویش مهربانیم
ار کاف و نون دمیدیم غیر از عدم چه دیدیم
چیزی ز ما مخواهید ما حرف این دهانیم
بیدل سراغ عنقا حرفیست بر زبانها
ماییم و نامی و هیچ بسیار بی نشانیم

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - - | - - U | - U - -
در رهت نا رفته از خود هر طرف سر می زنیم
همچو مژگان بیخبر در آشیان پر می زنیم
چون سحر خمیازه آغوش فنا رامی کند
ما ز فرصت غافلان سرخوش که ساغر می زنیم
از خراش سینه مشق مدعا معلوم نیست
صفحه بیکار است مجهولانه مسطر می زنیم
نیستم آگه تمنای دل بیمار چیست
ناله می بالد اگر پهلو به بستر می زنیم
زین قدر گردی که دارد چون سحر جولان ما
می رسد چین  بر فلک دامن اگر بر می زنیم
چون شرر روشن سواد فطرتیم اما چه سود
نقطه ای تا گل کند آتش به بستر می زنیم
بر نمی آید دل از زندانسرای وهم و ظن
هر قدر این مهره می تازد به ششدر می زنیم
کعبه و بتخانه شغل انفعالی بیش نیست
حلقه نامحرمی بیرون هر در می زنیم
موج ها زین بحر بی پایان به افسردن رسید
نارسابیهاست ما هم فال گوهر می  زنیم
عاجزی بر حیرت ما شرم جرات ختم کرد
لاف اگر مژگان زدن باشد که کمتر می زنیم
شش جهت برق است و ما را عجز مژگان داده اند
دست پیش هرکه برداریم  بر سر می زنیم
در فضای امتحان افسردگی پرواز ماست
طایر رنگیم بید ل بال دیگر می زنیم

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
صبح تمنا دمید دل چمنستان  کنیم
یوسف ما می رسد آینه سامان  کنیم
حاصل باغ مراد حوصله خواه وفاست
آنچه نگنجد به جیب تحفه دامان  کنیم
ساز طرب دلگشاست نشیه ترنم نماست
مطرب ما تر صداست شیشه غزلخوان کنیم
چشم وفا مشربان این همه بی نور چند
منتظر جلوه ایم ساز چراغان کنیم
خوان بهار انجمن مایل این گلشن است
صد چمن اثبات ناز برگل و ریحان  کنیم
جبهه اندیشه را با قدم او سریست
به  که درآن نقش پا سیر گریبان  کنیم
چشم دو عالم نشاط محو تماشای ماست
دیده به دیدار اگر یک مژه حیران  کنیم
قابل این آستان جبهه نداربم حیف
سبزه خاک رهیم سجده به مژگان کنیم
گردن ما تا ابد بسته زنجیر اوست
قمری این  گلشنیم طوق چه پنهان  کنیم
از لب جانبخش او یک دو نفس دم زنیم
مصر حلاوت شویم قند و گل ارزان  کنیم
هرزه درای هوس چند توان زیستن
لب به ثنایش دهیم بر نفس احسان  کنیم
بیدل اگر سبز شد دانه ز فیض سحاب
ما دل افسرده را در قدمش جان کنیم

وزن: مُفْتَعِلُنْ فاعِلُنْ مُفْتَعِلُنْ فاعِلُنْ
بحر: منسرح مطوی مکشوف
نشانه‌های عروضی: - U U - | - U - | - U U - | - U -
به هر جا رفته ام از خویشتن راه تو می پویم
اگر نزدیک اگر دورم غبار آن سرکویم
هوای ناوکی دارم  که هر جاگل  کند یادش
ببالد استخوان مانند شاخ گل به پهلویم
به مضراب خیالی می کند توفان خروش من
زبان رشته سازم نمی دانم چه می گویم
به گردون گر رسم از سجده شوقت نی ام غافل
چو ماه نو جبینی خفته در محراب ابرویم
دوتا شد پیکر و آهی نبالید از مزاج من
نوا در سرمه خوابانیده تر از چنگ گیسویم
نشاند آخر وداع فرصتم در خاک نومیدی
غباری از تپش وامانده جولان آهویم
تحیر خون شد از نیرنگ سحرآمیزی الفت
که من تمثال خود می بینم و آیینه اویم
به تکلیف بهارم می دهی زحمت نمی دانی
به جای گل دل خون گشته ای دارم که می بویم
تمیز رنگ حالم دقت بسیار می خواهد
که من از ناتوانی در نظرها رستن مویم
چو شمعم گر به این رنگست شرم ساز پیمایی
عرق گل می کنم چندان که رنگ خویش می شویم
چو آن مویی که آرد در تصور کلک نقاشش
هنوز از ناتوانیها به پهلو نیست پهلویم
به ضبط خود چه پردازد غبار ناتوان من
نسیم کویش از خود رفتنی می آورد سویم
چنان محو تماشای گریبان خودم بیدل
که پندارم خیال او سری دارد به زانویم

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
فسردن نیست ممکن دست بردارد ز پهلویم
رگ خواب است چون مخمل ز غفلت هر سر مویم
به رنگ پرتو خورشید عالم را به زرگیرم
اگر میل پر افشانی نماید رنگ از رویم
ورق گردانده است از معنی تحقیق لفظ من
- بیاض نسخه عبرت مراد چشم آهویم
من و نشو و نمای سرکشی حاشا معاذالله
نهال جاده ام یک سجده هموار می رویم
زبان لاف هم در مفلسی ها بسته می گردد
تهی دستی درین ویرانه کرد آخر دعاگویم
درین گلشن بغیر از انفعالم نیست سامانی
گل چشمم همین عیبی ست گر رنگست و گر بویم
به خواب نیستی موج دگر می زد غبار من
به این آوارگی یا رب که گردانید پهلویم
ندارد چاره از دریا شکافی طالب گوهر
دلی گم کرده ام در عالم اسباب و می جویم
ز طاق چین ابروی که افتادم نمی دانم
که  گل  کرده ست هر چینی شکست از هر بن مویم
ضعیفی ننگ تغییر وفایم بر نمی دارد
چو نقش جبهه خود با دو عالم سجده یکرویم
بضاعت نیست جزتسلیم در بار نیاز من
محبت کرد ایجاد از خمیدنهای ابرویم
مرا سنجیدگی ایمن ز تشویق هوس دارد
زدام بال و پر فارغ چو شاهین ترازویم
ز افسون شرر پروازی من ناله درگیرد
زبان شمعم و حرف پر پروانه می گویم
ضعیفم آنقدربیدل که با صد شعله بیتابی
نچیند تا ابد دامن شکست رنگ در رویم

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
نه لفظ از پرده می جوشد نه معنی می دهد رویم
همان یک رفتن دل می کند گرد آنچه می گویم
مپرس ازمزرع بیحاصل نشو و نمای من
چو تخم اشک می کارم گداز ناله می رویم
به چندین ناز خونم می چکد در پرده حسرت
تغافل بسملم یعنی شهید تیغ ابرویم
ندارم از هجوم ناتوانی رنگ گرداندن
به رنگ سایه گر آتش نهی در زیر پهلویم
ز بس شخص نمودم آب شد از شرم پیدایی
عرق می چینم از آیینه گر تمثال می جویم
تو فرصت وانما تا من کنم تدبیر آرایش
به رنگ دود شمع  از شانه دارد شرم  گیسویم
به جا وامانده ام چون شمع لیک از ننگ افسردن
به دوش شعله محمل می کشد عجز تک و پویم
نی ام گوهر که هر یکقطره آبم بگذرد از سر
اگرتوفان مد چون موج بوسد پای زانویم
غرور هستی ام با تیغ نازش بر نمی آید
به این گردن که می بینی به صد باریکی مویم
ز عدل ناتوانی ناله را با کوه می سنجم
درین بازار سنگ کم نمی گردد ترازویم
چو شبنم تا درین گلزار عبرت چشم وا کردم
حیا غیر از عرق رنگی دگر نگذاشت بر رویم
نگردی غافل از فیض سواد معنی ام بیدل
تماشا بر سحر می خندد ازگلهای شببویم

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
به کنج نیستی عمریست جای خویش می جویم
سراغ خود ز نقش بوریای خویش می جویم
هدایت آرزویم می کشم دستی به هر گنجی
درین ویرانه چون اعمی عصای خویش می جویم
جنون می آورد زین کاروان دنباله فهمیدن
جز آتش نیست  گردی  کز قفای خویش می جویم
ز بس حسرت کمین جنس مطلبهای نایابم
ز هرکس هر چه گم شد من برای خویش می جویم
جهانی آرزوها پخت و رفت از خود به ناکامی
دو روزی من هم اینجا خونبهای خویش می جویم
خیالی  کو که نتوان یافت نقش پرده خاکش
سراغ هر چه خواهم ز یر پای خویش می جویم
محیط از وضع موج آغوش پروازی نمی خواهد
من این بیگانگی از آشنای خویش می جویم
چه مقدار از دماغ نارسایی ناز می بالد
که آن گل پیرهن را در قبای خویش می جویم
به خاکستر نفس دزدیده ام چون شعله معذورم
بقایی  کرده ام گم در فنای خویش می جویم
نیستانی به ذوق ناله انشا کرده ام بیدل
ز چندین آستین دست دعای خویش می جویم

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
شررواری ز فرصت رو نمای خویش می جویم
نگاه واپسینم خونبهای خویش می جویم
به غیر از خانمان سوزی مقامی نیست عاشق را
چو آتش  گوشه داغی برای خویش می جویم
خرابیهای دل بی دام امیدی نمی باشد
شکست طره او از بنای خویش می جویم
چو شمع  کشته سامان تلاشم  کم نمی گردد
سرگم کرده اکنون زیر پای خویش می جویم
توان در صافی آیینه عرض نقشها دیدن
جهانی از دل بی مدعای خویش می جویم
به گردون گر رسم زان آستان سر برنمی دارم
به هرجایم همان خود را به جای خویش می جویم
بهارستان بیرنگ محبت رنگها دارد
به داغت بسکه ممنونم رضای خویش می جویم
ضعیفی تاکجاها بست خم بر دوش عریانی
که من از اطلس  گردون ردای خویش می جویم
طلب عجز و تمنا یاس و من از ساده لوحیها
ز دامان تو دست نارسای خویش می جویم
از افسون جرسها محملی پیدا نشد بیدل
کنون آواز پایش در صدای خویش می جویم

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
حرفم همه از مغز است از پوست نمی گویم
آن را که به جز من نیست من اوست نمی گویم
اسرار کماهی را تأویل نمی باشد
سر را سر و پا را پا زانوست نمی گویم
ظرفست به هر صورت آیینه استعداد
درکوزه اگر آبست در جوست نمی گویم
معنی نظران دورند از وهم غلط فهمی
نارنج ذقن سیب است لیموست نمی گویم
عیب و هنر این بزم افشاگر اسرار است
هر چندگل چشم است بی بوست نمی گویم
من هم به  در انصاف از فعل خود آگاهم
گر غیر بدم  گوید بدگوست نمی گویم
گر صفحه آفاقست یا آینه اطلاق
تا پشت و رخی دارد یکروست نمی گویم
جاه و حشم دنیا ننگ است ز سر تا پا
چینی چو سر فغفور بیموست نمی گویم
لبریز فنا باید تا دل همه را شاید
ناگشته تهی از خود مملوست نمی گویم
گر شبهه تحقیقم زین دشت سیاهی کرد
لیلی به نظر دارم آهوست نمی گویم
آیین محبت نیست سودای دویی پختن
من بیدل خود را هم جز دوست نمی گویم

وزن: مَفْعُولْ مَفاعیلُنْ مَفْعُولْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - - | - - U | U - - -
شکوه اسباب چند دل به رمیدن دهیم
دامن اگر شد بلند گریه به چیدن دهیم
درد سر ما و من سخت مکرر شده ست
حرف فراموشیی یاد شنیدن دهیم
عبرت این انجمن خورد سراپای ما
شمع صفت تا کجا لب به  گزیدن دهیم
غفلت سرشار خلق نیست کفیل شعور
چشمی اگر واشود مژده دیدن دهیم
عبرت پیری شکست شیشه گردن کشی
حوصله را بعد ازین جام خمیدن دهیم
هیچکس از باغ دهر صرفه بر جهد نیست
بی ثمری را مگر حکم رسیدن دهیم
ربشه ما می دود هرزه به باغ خیال
آبله کو تا دمی  گل به دمیدن دهیم
مزرع بیحاصلان وقف حیا پروریست
دانه  کجا تا به حرص رخصت چیدن دهیم
مایه همین عبرتست درگره اشک وآه
آنچه ز ما وا کند مزد کشیدن دهیم
بسمل این مشهدیم فرصت دیگر کجاست
یک دو نفس مهلت است داد تپیدن دهیم
زحمت مژگان کشد اشک جهان تاز چند
کاش به پایی رسد سر به دویدن دهیم
شور طلب همچو شمع قطع نگردد ز ما
پاکند ایجاد اگر سر به بریدن دهیم
سیر خودش باعثی است  کاش به دل رو کند
حسن تغافل اداست آینه دیدن دهیم
گر همه تن لب شوبم جرأت  گفتار کو
قاصد ما بیدل است خط به دریدن دهیم

وزن: مُفْتَعِلُنْ فاعِلُنْ مُفْتَعِلُنْ فاعِلُنْ
بحر: منسرح مطوی مکشوف
نشانه‌های عروضی: - U U - | - U - | - U U - | - U -
اسمیم بی مسمی دیگر چه وانماییم
در چشمه سارتحقیق آبی که نیست ماییم
هر چند در نظرها داریم ناز گوهر
یک سر چو سلک شبنم دررشته هواییم
بر موج و قطره جز نام فرقی نمی توان بست
ای غافلان دویی چیست ما هم همین شماییم
فطرت ز شرم اظهار پیشانی ام به نم داد
ما غرق صد خیالات زان یک عرق حیاییم
رمز عیان نهان ماند از بی تمیزی ما
گردون گره ندارد ما چشم اگر گشاییم
راهی به سعی تمثال وا شد ولی چه حاصل
آیینه نردبان نیست تا ما ز خود برآییم
بنیاد عهد هستی زبن بیشترچه باید
در خورد یک تامل خشت در وفاییم
از بیکسی نشستیم پامال سایه خوبش
غمخوار ما دگرکیست بی بال و پر هماییم
بی نسبتی ازبن بزم بیرون نشاند ما را
بر گوشها گرانیم از بسکه تر صداییم
ترک ادب در این باغ چون ابر بی حیایی ست
پرواز می شود آب گر بال می گشاییم
ای بلبلان دمی چند مفت است شغل اوهام
در بیضه پرفشانی ست از آشیان جداییم
رنگ نبسته بر ما بیدادکرد ورنه
دست که را نگاریم  پای که را حناییم
گر رنگ  گل پرستیم یا جام می به دستیم
اینها جنون عشق است ما بلکه آشناییم
با دل اگر بجوشیم بیدل کجا خروشیم
دود همین سپندیم بانگ همین دراییم

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - - | - - U | - U - -
بیگانه وضعیم یا آشناییم
ما نیستیم اوست او نیست ماییم
پنهانتر از بو در ساز رنگیم
عریانتر از رنگ زیر قباییم
پیدا نگشتیم خود را چه پوشیم
پنهان نبودیم تا وا نماییم
پیش که نالیم داد از که خواهیم
عمریست با خویش از خود جداییم
هر سو گذشتیم پیدا نگشتیم
رفتار عمریم بی نفش پاییم
این  کعبه و دیر تا حشر باقیست
ما یک دو دم بیش دیگر کجاییم
تنگی فشرده ست صحرای امکان
راهی نداربم دل می گشاییم
نفی دویی بود علم تعین
تا خاک  گشتیم  گفتیم لاییم
فکر دویی چیست ما و تویی  کیست
آیینه ای نیست ما خود نماییم
سیر دو عالم کردیم لیکن
جایی نرفتیم  کز خود برآییم
گر بحر جوشید ور قطره بالید
ما را نفهمید جز ما که ماییم
اظهار هر چند غیر از عرق نیست
در پیش بیدل آب بقاییم

وزن: مُسْتَفْعِلُنْ فَعْ مُسْتَفْعِلُنْ فَعْ
بحر: متقارب مثمن اثلم
نشانه‌های عروضی: - - U - | - | - - U - | -
چون  کاغذ آتش زده مهمان بقاییم
طاووس پر افشان چمنزار فناییم
هر چند به سامان اثر بی سر و پاییم
چون سبحه همان سر به کف دست دعاییم
شوخی سر و برگ چمن آرایی ما نیست
یکسر چو عرق جوهر ایجاد حیاییم
وامانده عجزیم سر و برگ طلب  کو
چون آبله پا همه تن آبله پاییم
کم نیست اگر گوش دلیل خبر ماست
از دیدن ما چشم ببندید صداییم
آیینه تحقیق مقابل نپسندد
تا محرم آغوش خودیم از تو جداییم
بی سعی جنون راه به مقصد نتوان برد
بگذار که یک آبله از پوست برآییم
کو ساز نگاهی  که به یک سیر گریبان
دلدار نقابی که ندارد نگشاییم
فرداست  که یکتایی ما نیز خیال است
امروزکه در سجده دوتاییم  دوتاییم
آیینه اسرار غنا پرده خاکست
تا سرمه نگشتن همه آوازگداییم
پیش که درد هوش گریبان تحیر
دل منتظر فرصت و فرصت همه ماییم
در دشت توهم جهتی نیست معین
ما را چه ضرور است بدانیم کجاییم
بر طبع شرر خفت فرصت نتوان بست
در طینت ما سوخت دماغی که بناییم
بیدل به تکلف اثری صرف نفس کن
عمریست تهی کاسه تر از دست دعاییم

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
دل حیرت آفرین است هر سو نظرگشاییم
در خانه هیچکس نیست آیینه است و ماییم
زین بیشتر چه باشد هنگامه توهم
چون گرد صبح  عمریست هیچیم و خود نماییم
ما را چو شمع ازین بزم بیخود گذشتنی هست
گردون چه برفرازبم سر نیستیم پاییم
تا چند دانه ما نازد به سخت جانی
در یک دو روز دیگر بیرون آسیاییم
آیینه سعادت اقبال بی نشانی است
گر استخوان شود خاک بر فرق خود نماییم
آیینه مشربی ها بیگانه وفا نیست
جایش به دیده گرم است با هرکه آشناییم
عجز طلب در این دشت با ما چو اشک چشم است
هر چند ره به پهلوست محتاج صد عصاییم
شبنم چه جام گیرد از نشیه تعین
در باده آب داریم  پیمانه حیاییم
محتاج زندگی را عزت چه احتمالست
لبریز نقد لذت چون کیسه گداییم
تا کی  کشد تعین ادبار نسبت ما
ننگی چو بار مردن درگردن بقاییم
ظاهر خروش سازش باطن جهان نازش
ای محرمان بفهمید ما زین میان  کجاییم
شخص هوا مثالیم خمیازه خیالیم
گر صد فلک ببالیم صفر عدم فزاییم
رنگ حناست هستی فرصت  کمین تغییر
روز سیاه خود را تا کی شفق نماییم 
گوش مروتی  کو کز ما نظر نپوشد
دست غریق یعنی فریاد بی صداییم
بر هر چه دیده واکرد آغوش الفت ما
مژگان به خم زد و گفت خوش باش پشت پاییم
دوزخ  کجاست بیدل جز انفعال غفلت
آتش حریف ما نیست زبن آب اگر برآییم

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - - | - - U | - U - -
عمری ست به صحرای طلب عجز دراییم
چون اشک روانیم و همان آبله پاییم
از حیرت قانون نفس هیچ مپرسید
در رشته سازی که نداریم صداییم
تحقیق در آیینه ما شبهه فروش ست
از بسکه سرابیم چنین دور نماییم
چون نخل علاج هوس ما نتوان  کرد
چندانکه رود پای به  گل سر به هواییم
بی ساز دویی جلوه تحقیق نهان بود
امروز در آیینه نمودند که ماییم
از خویش برون نیست چو گردون سفر ما
سرگشته شوقیم مپرسید کجاییم
وسعتکده عالم حیرت اگر این است
از خانه آیینه محال است بر آییم
شور دو جهان آینه دار نفس ماست
نی فتنه نه توفان نه قیامت  چه بلاییم
پرواز سعادت چقدر سر خوش نازست
عالم قفس ظلمت و ما بال هماییم
دریا نتوان در گره قطره نمودن
ای ساده دلان ما هم از این آینه هاییم
بیدل به نشانی ز یقین راه نبردیم
شرمنده تر از کجروی تیر خطاییم

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
گر ما گوییم  ماکجاییم
ور تو تو هم آن  کسی  که ماییم
پوشیدگی ایم لیک رسوا
عریانی لیک در قباییم
گوشیم و شنیدنی نداربم
چشمیم و مژه نمی گشاییم
گر شکوه کنیم بی تمیزیم
ور شکر خیال نارساییم
تا خاک نشان دهیم عرشیم
چون سر به  گمان رسیم پاییم
بی نسبت نسبتیم و سحریم
نی هست نه نیست آشناییم
زین شعبده هیچ نیست منظور
جز آنکه به فهم در نیاییم
عیب و هنر تعین این ست
پیدا و نهان جنون قباییم
پنهان چیزی  که درگمان نیست
پیدا اینها که می نماییم
آخر به کجا رویم زین دشت
در خارستان برهنه پاییم
اینجا چه سلامت و کجا امن
یک دانه و هفت آسیاییم
کوه و صحرا و باغ و بستان
ماییم اگر ز خود برآییم
با غیر یگانگی چه حرف است
از عالم خو هم جداییم
یا رب ز کجا تمیز جوشید
کایینه صد جهان بلاییم
در نسخه شبهه جدایی
تصحیف حقیقت خداییم
استغنا بی نیاز خویش است
خود را بر خود چه وانماییم
عرض من و ما عرق  کمین است
ساز خاموش تر صداییم
بیدل  زین حرف و صوت  تن زن
افسانه راز کبریاییم

وزن: مَفْعُولْ مَفاعِلُنْ فَعولُنْ
بحر: هزج مسدس اخرب مقبوض محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - U - | U - -
شکست رنگ که بود آبیار این  گلشن
به هر چه می نگرم ناله  کرده است وطن
به  کلبه ای که من از درد هجر می نالم
به قدر ذره چکد اشک دیده روزن
خیال  کشت  گل و سیر لاله حیف وفاست
ز چشم منتظران هم دمیده است سمن
تپیدن سحر از آفتاب غافل نیست
نفس بر آتش مهر تو می زند دامن
دل شکسته به راه امید بسیار است
ز گرد ماست گر دامنت  گرفت شکن
به وحدت من و تو راه شبهه نتوان یافت
منم من و تویی تو نی منی تو و نه تو من
طراوت چمن اعتبار حسن حیاست
چراغ رنگ  گل از آب می کند روغن
ز گفتگو ندهی جوهر وقار به باد
به موج می دهد از آب صورت رفتن
به هر طریق همین پاس آبرو دین است
اگر تو محرمی این شیشه را به سنگ مزن
جنون بی نفس آرمیده ای داریم
چو زلف سلسله ماست فارغ از شیون
به آرمیدگی وضع خویش می نازبم
چو آب آینه در جلوه  کرده ایم وطن
زمانه  گو پی سامان من مکش زحمت
چراغ شعله ما را بس است داغ لگن
کسی مباد هلاک غرور رعنایی
چو شمع بر سر ما تیغ می کشد گردن
جنون اگر نپذیرد به خدمتم بیدل
کمر چو ناله زنجیر بندم از آهن

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
صفای دل به چراغ بقا دهد روغن
نفس نلغزد از آیینه تا بود روشن
گواه پستی فطرت عروج دعوتهاست
سخن بلند بودتا بلند نیست سخن
به غیر هیچ نمی زاید از خیالاتت
به باد چند شوی چو حباب آبستن
لباس وهم نیرزد به خجلت تغییر
مباش زنده به رنگی که بایدت مردن
شکست جسم همان فتح باب آگاهیست
گشاد چشم حباب ست چاک پیراهن
چه ممکن است نبالد غرور دل زنفس
به موج می دمد از شیشه هم رگ گردن
کراست جرأت رفتار در ادبگه عجز
مگر به رنگ دهد باغبان گردیدن
کمال عرض تجرد ضعیفی است اینجا
به سعی رشته زند موج چشمه سوزن
کجاست نفی و چه اثبات جز فضولی وهم
پری پریست تو مینای خود عبث مشکن
هزار انجم اگر آورد فلک  فلک است
ز بخیه تازه نخواهد شد این لباس  کهن
فروغ خانه خورشید اگر نمایان نیست
عبث زدیده خفاش وامکن روزن
به قسمت ازلی گر دلت شود قانع
بس است لقمه بیدرد سرزبان به  دهن
به یک دو دم چه تعلق  کدام آزادی
به زبرخاک به صحرا وخانه آتش زن
مقیم الفت کنج دلیم لیک چه سود
که درپی تو ز ما پیش رفته است وطن
به پنبه زاری اگر راه برده ای دریاب
که زیر خاک چه مقدار ریخته است  کفن
چو لاله از دل افسرده تا به کی بیدل
چراغ کشته توان داشت در ته دامن

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
عمرها در پرده بود اسرار وهم ما و من
صیقل زنگار این آیینه شد آخر کفن
با اقامت ما نفس سرمایگان بی نسبتیم
دامنی دارد غبار صبح در آهن شکن
قید جسمانی گوارا کرد افسون معاش
بهر آب و دانه خلقی در قفس دارد وطن
آن هوس منزل که باغ جنتش نامیده اند
رنگها چیده ست لیکن در غبار وهم و ظن
هر طرف جام خیالی کجکلاه بیخودی ست
گردش چشمی که دارد این فرنگی انجمن
چند باشی انفعال آماده افراط عیش
خنده سرشار دارد گریه از آب دهن
غافل از تقدیر بر تدبیر می چینی دکان
کارگاه بی نیازی نیست جای علم و فن
از عمارت خشت غفلت تا لحد چیده ست خلق
ای ز خود غافل تو هم خشتی براین ویرانه زن
هیچکس از انفعال زندگی آگاه نیست
شمع ازشرم آب می گردد تو زربن کن لگن
آنقدرها رفتن از خویشت نمی خواهد تلاش
شمع را یک گردش رنگست و صد دامن زدن
سعی خاموشی ثبات طبع انشا کردن است
آتش یاقوت می گردد نفس از سوختن
قالب فرسوده زحمت انتظار مرگ نیست
می کند ایجاد سیل از خوبش دیوار کهن
غازه ی حسن ادا آسان نمی آید به دست
فکر خونها می  خو رد تا رنگ می گیرد سخن
کارگاه انتظار ما تسلی باف بود
پنبه چشم سپید آورد بوی پیرهن
خون پامالی که چون رنگ حنایت داده اند
آبرو گردد اگر بر جا توانی ریختن
زندگی بیدل جهانی را ز مرگ آگاه  کرد
محو بود اندوه رفتن  گر نمی بود آمدن

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
آخر از بار تعلق های اسباب جهان
عبرتی بستیم بر دوش نگاه ناتوان
از خم  گردون مهیا شو به ایمای بلا
تیر می باشد اشارتهای ابروی کمان
از تأمل چند باید آبروی شوق ریخت
خامشی تا کی  گره در رشته ساز فغان
زحمت بسیار دارد از عدم گل  کردنت
نقب در خارا زنی  کز نام خود یابی نشان
گر چنین حیرت عنان جستجوها می کشد
جوهر آیینه می گردد غبار کاروان
گر فروغ دل هوس داری خموشی ساز کن
می شود این شمع را افشاندن دامن زبان
از سواد چشم پی بر معنی دل برده  ام
در همین خاک سیه آیینه ای دارم  گمان
عرض جوهر در غبار خجلتم پوشیده است
این زمانه آیینه ام چشمی است در مژگان نهان
همچو آن طفلی  که بستانش  کند خمیازه سنج
زخم دل از شوق پیکانت نمی بندد دهان
شب به وصل طره ات فکر مسلسل داشتیم
یک سخن چون شانه ام نگذشت جز مو بر زبان
مشت خاک  من نیاز سجده تسلیم اوست
آب اگر گردم زکوی او نمی گردم روان
رفت بیدل عمرها چون رنگ بر باد امید
غنچه واری هم در این  گلشن نبستم آشیان

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
بر آن سرم  کز جنون نمایم بلند و پست خیال یکسان
به جیب ریزم غبار دامن کشم به دامن زه گریبان
نمی توان  گشت شمع بزمت مگر به هستی ز نیم آتش
چه طاقت آیینه تو بودن ازین که داریم چشم حیران
تبسمی  حرفی  التفاتی  ترحمی  پرسشی   نگاهی
شکست دل شیشه چند چیند ز چین ابروی طاق نسیان
به سرکشیها تغافل آراتر از هم افتاده مو به مویت
مگر میان تو از ضعیفی رسد به فریاد ناتوانان
گرفتم از درد هر دو عالم بر آستان تو خاک گردد
به دامن بحر بی نیازی چکیده باشد نمی ز مژگان
خرد کمندی هوس شکار است ور نه در چشم شوق مجنون
به جز غبار خیال لیلی کجاست آهو درین بیابان
اگر نه عهد وفا شکستی مخواه بوی وفا ز هستی
که بسته اند این طلسم چون گل به رنگهای شکست پیمان
خیال آشفتگی تجمل شود اگر صرف یک تأمل
دل غباری و صد چمن گل نگاه موری و صد چراغان
به هر نوایی که سر برآرد جهان همین شکوه می شمارد
در این جنون زار کس ندارد لبی که گیرد نفس به دندان
عدم به آن بی نشانی رنگ گلشنی داشت کز هوایش
چو بال طاووس هر چه دیدم ز بیضه رسته ست گل به دامان
هوای لعلش کراست بیدل که  با چنان قرب همکناری
به بوسه گاه بیاض گردن ز دور لب می گزد گریبان

وزن: مَفاعِلُنْ فَعْ مَفاعِلُنْ فَعْ مَفاعِلُنْ فَعْ مَفاعِلُنْ فَعْ
نشانه‌های عروضی: U - U - | - | U - U - | - | U - U - | - | U - U - | -