cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
ای قاعده ملک به فرمان تو محکم
ای فایده خلق در احسان تو مدغم
پیدا شده در کنیت و نام و لقب تو
فتح و ظفر و نصرت و فخر همه عالم
چون نور تو از جوهر آدم بنمودند
ابلیس شد از غیرت تو دشمن آدم
تا خاتم اقبال در انگشت تو کردند
بر خصم تو شد گیتی چون حلقه خاتم
آصف صفتی در هنر خویش ولیکن
کردند در انگشت تو انگشتری جم
جود تو چو روزست در آفاق مقرر
رای تو چو عقل است بر افلاک مقدم
از رای تو بودست ید موسی عمران
و ز جود تو بوده است دم عیسی مریم
انواع سعادت ز جبین تو برد چرخ
اقسام سخاوت ز یمین تو بردیم
آثار خرد بی  تو بود مهمل و موقوف
اسباب هنر بی  تو بود مشکل و مبهم
گو خیز و ببین جسم تو آن  کس که ندیده است
اقبال مصور شده و بخت مجسم
آنجا که تفاخر بود از دانش و بخشش
باشند ز تو سایل و مداح تو منعم
ز اندیشه مداح بود دانش تو بیش
ز اندیشه سایل نبود بخشش تو کم
از دیدن کام تو شود حاسدت اکمه
درگفتن نام تو شود حاسدت ا بکم
دولت نپسندد که نهد حاسد تو دام
و ایزد نگذارد که زند دشمن تو دم
گر جود تو بر وادی زم چشم گشاید
بر وادی زم رشک برد چشمه زمزم
ور بر سر روباه فتد سایه عدلت
روباه به هم برشکند پنجه ضیغم
ای بار خدایی که همه بار خدایان
در صف نعال اند و تو را صدر مسلم
همچون صدف و نافه پر از گوهر و مشک است
وصاف تورا خاطر و مداح تورا فم
گر روشن و مشموم بود مدح تو نشگفت
درگوهر و در مشک بود روشنی و شم
تا سایه اقبال تو بر فرق من افتاد
من بنده عزیزم به همه جا و مکرم
طبعم به تو صافی شد و شعرم به تو عالی
چشمم به تو روشن شد و جانم به تو خرم
گر گل سپرم بی  تو بود تیزتر از خار
ور نوش خورم بی تو بود تلخ تر از سم
بی  خدمت تو تیره شود طبع من از تف
بی طلعت تو خیره شود چشم من از نم
تا از حرکات فلک و سیر کواکب
گه شادی و سود آید و گاهی غم و ماتم
بادند رفیقان تو در شادی و در سور
بادند حسودان تو در ماتم و در غم
دست تو همیشه به سوی ر طل و سوی جام
گوش تو همیشه به سوی زیر و سوی بم
در مجلس تو صف زده خوبان سرایی
با جعد پر از حلقه و با زلف بر از خم
از خدمت دیدار تو اقبال همه خلق
و اقبال تو از دولت سلطان معظم

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
آن چنبر پرحلقه و ان حلقه پرخم
دام است و کمندست بر آن عارض خرم
دامی و کمندی که ز بهر دل خلق است
چون سلسله پر حلقه و چون دایره پرخم
از دیدن آن دلبر و نادیدن آن ماه
یک روز کنم شادی و یک روز خورم غم
گاه از طلب وصل مرا گرم شود دل
گاه از تعب هجر مرا سرد شود دم
چون وصل بود بشکفد اندر تن من جان
چون هجر بود بفسرد اندر رگ من دم
عشقش مدد آتش و آب است  که دارم
همواره از او در دل و در دیده تف و نم
هرچند که در دیده من نم شود فزون
یک ذره همی در دل من تف نشود کم
بزمی که در او صورت زیبای تو باشد
شادیش پیاپی بود و باده دمادم
از صورت زیبای تو آرامش بزم است
وز سیرت صدرالدین آرایش عالم
آزاده محمد که ز افضال و محامد
چون جد و پدر بر وزرا هست مقدم
در جنب معالیش بس از احمد مختار
یک ذره نماید همه ذریت آدم
چون روی به دیوان نهد از بارگه خویش
بر بارگی ابرش و بر مرکب ادهم
اقرار دهد عقل که در عالم اقبال
بختی است مجسم شده بر باد مجسم
بر چشمه زمزم  کف او را شرف آمد
هرچند که آن چشمه عزیزست و مکرم
هر روز بود از کف او رحمت زوار
هر سال بود زحمت حجاج به زمزم
تضمین  کنم این بیت که از روی حقیقت
معنیش جز او را به جهان نیست مسلم
تا درگه او یابی مگذر به درکس
زیرا که حرام است تیمم به لب یم
ای بار خدایی که به تو صدر وزارت
میراث رسیده است ز جد و پدر و عم
هم صاحب آفاقی و هم قاسم ارزاق
آفاق به تو ایمن و ارزاق مقسم
فضل و هنر از شیمت محمود تو نشگفت
خورشید دهد روشنی و مشک دهد شم
کیفیت وکمیت عقل تو که داند
عقل تو برون است هم از کیف و هم از کم
گر صد یک عقل تو به  کاوس رسیدی
محتاج نگشتی  که زدی دست به رستم
ور آصف دستور به تدبیر تو بودی
قادر نشدی دیو بر انگشتری جم
با عزم تو شغلی نبود مهمل و موقوف
با رای تو کاری نشود مشکل و مبهم
با خنجر عزم تو چه پولاد و چه سنجاب
با ناوک رای تو چه خفتان و چه ملحم
وانجا که بود حکم تو را تیزی شمشیر
با تیزی او کند شود ناخن ضیغم
یک نیمه  گیتی به مراد تو شد امروز
آن نیمه گیتی به مراد تو شود هم
مهر تو شرابی است گوارنده تر از نوش
کین تو سمومی است گدازنده تر از سم
گویی اثر مهر تو و کین تو دارند
رضوان به بهشت اندر و مالک به جهنم
فخری که تو نگزینی آن فخر بود عار
مدحی که تو نپسندی آن مدح بود ذم
اقبال سپهری است در اعلام تو مضمر
ارزاق جهانی است در اخلاق تو مدغم
چون  کلک تو هرگز که شنیده  است و که دیده  است
بیننده اعمی و سراینده ابکم
پست است و بدو فرع معالی شده عالی
سست است و بدو اصل معانی شده محکم
شمع است و به اجزای دخان است منقش
زردست و به دیبای سیاه است معمم
هنگام رضا هست صدف وار ولیکن
هنگام غضب هست گزاینده چو ارقم
سیاره و چرخ است که در سیر و مدارش
بسته است قضا نیک و بد خلق دمادم
از جنبش او بهر ولی رامش و سورست
وز رفتن او قسم عدو شیون و ماتم
استاد ا دبیرا است که تاثیر صریرش
در دست تو از چشم کفایت ببرد نم
جادوست که از قیر کند لؤلؤ شهوار
هرگه که در انگشت تو پرقیر کند فم
گویی  کف تو هست ید موسی عمران
واو درکف تو هست دم عیسی مریم
ای آن که نظام بن نظام بن نظامی
زیبدکه شود کار رهی از تو منظم
 خسته است دل نازک او ضربت ایام
بر خسته او هست لطفهای تو مرهم
گر حکم تو و رای دلارای تو باشد
مرسوم مهیا شود و بنده منعم
تا کامل و محجوب بود اعلم و افضل
تا ناقص و معیوب بود اکمه و ابکم
اعدای تو بادند همه ابکم و اکمه
و احباب تو بادند همه افضل و اعلم

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
هفت چیز از خسرو عالم همی نازد به هم
دین و ملک و تاج و تخت و رایت و تیغ و قلم
آن خداوندی که مغرب دارد او زیر نگین
وان شهنشاهی که مشرق دارد او زیر علم
سایه یزدان ملک شاه آن که اندر ملک خویش
بندگان دارد چو افریدون و ذوالقرنین و جم
تا که او گیتی  گشاد و بست بر شاهی  کمر
قیمت شاهی فزود و کاست از گیتی ستم
همچنان کارایش سیارگان است آفتاب
نام او آرایش خطبه است و دینار و درم
آورد جودش ولی را از عدم سوی وجود
افکند تیغش عدو را از وجود اندر عدم
موسی عمران مگر بگرفت تیغش را به کف
عیسی مریم مگر پرورد جودش را به دم
حاجت پیغمبران و حجت پیغمبری
گر ندیدی شو نگه  کن دین و عدلش را به هم
عدل او از حاجت پیغمبران دارد نشان
دین او از حجت پیغمبران دارد رقم
تا نه بس مدت به دولت کرد خواهد شهریار
رومیان را همچو حاج و روم را همچون حرم
در چلیپاخانه قیصر بسی مدت نماند
تا نهد سی پاره قرآن را و بردارد صنم
از شجاعت وز سخا نازند میران عرب
وز فتوت وز کرم نازند شاهان عجم
گو بیایید و بیاموزید از این فرخنده شاه
هم شجاعت هم سخاوت هم فتوت هم  کرم
تا بود درچرخ دور و تابود در مهر نور
تا بود در بحر موج و تا بود در ابر نم
هرکجا شادی است با شه باد و غم با دشمنان
جفت شادی پادشاه و دشمنانش جفت غم
ملک چون افزون بود بدخواه کم باشد بلی
ملک او هر ساعت افزون باد و بدخواها نش کم

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
موسم عید و لب دجله و بغداد خرم
بوی ریحان و فروغ قدح و لاله به هم
همه جمع اند و به یک جای مهیا  شده اند
از پی عشرت شاه عرب و شاه عجم
رکن اسلام ملک شاه جهانگیر شهی
که امام ملکان است و خداوند ا مم
اندر آن وقت  که بر لوح قلم رفت همی
فخر کردند به پیروزی او لوح و قلم
علمش دفتر اشکال اقالیم شدست
زانکه صد باره بپیمود جهان زیر علم
لب شیران همه آنجاست  که او راست رکاب
سرشاهان همه آنجاست که او راست قدم
از حد مشرق و چین تا به  حد مغرب و روم
عدل اوکرد تهی از بد و خالی زستم
هر هنرمند که از خدمت او جوید نام
شجر همتش از دولت او یابد نم
خلق را نیست به از درگه او هیچ پناه
صید را هیچ حصاری نبود به ز حرم
در میان خرد و حکمت اگر حکم  کند
بهتر از رای صوابش نبود هیچ حکم
بخشش یم به بر بخشش او باشد خرد
دانش چرخ بر دانش او باشد کم
آنچه او داند در ملک کجا داند چرخ
وانچه او بخشد در جود کجا بخشد یم
ای فلک را به علمهای رفیع تو شرف
وی ملک را به قدمهای عزیز تو قسم
جز برای عدوی تو ننهد گردون دام
جز به کام ولی تو نزند گیتی دم
خالق عرش سه چیز سه پیمبر به تو داد
معجز عیسی و عمر خضر و شاهی جم
کنیت و نام و خطاب تو در اسلام بس است
تا قیامت شرف خطبه و دینار و درم
نیمی از بتکده هند برانداخته ای
وان دگر نیمه به شمشیر براندازی هم
مرکبان تو به سم خرد بخواهند شکست
هرچه در خانه  کفار صلیب است و صنم
هرکه از چشمه مهر تو کند آب حیات
بارد از ابر سخای تو بر او قطر نعم
وانکه باکین تو خواهد که شود جفت و ندیم
نشود جان ز تنش تا نشود جفت ندم
بس امیرا که مر او را نه حشم بود و نه خیل
گشت در خدمت درگاه تو با خیل و حشم
بس دلیرا که ز سیاره خدم خواست همی
چون تورا دید ببوسید زمین همچو خدم
بر گنه کار چو قادر شوی از کرده او
نکنی یاد و کنی عفو و همین است  کرم
یک دل اندر همه  گیتی نشناسم که بر او
نیست از منت تو داغ و ز شکر تو رقم
تا ز باغ ارم از خوشی و خوبی مثل است
باد بزمت به خوشی خوب تر از باغ ارم
تو جهان بخش و جهانگیر نشسته شب و روز
نیکخواه تو به شادی و بداندیش به غم
دل دینداران در عهد تو چون تیر توراست
پشت بدخواهان مانند کمان تو به خم
بر تو میمون و براولاد و عبید و خدمت
عید فرخنده و بغداد و لب دجله به هم

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
فرخنده باد و خرم نوروز شاه عالم
سلطان تاجداران تاج تبار آدم
عالی جلال دولت باقی جمال ملت
دارنده زمانه شاهنشه معظم
از تخت و خاتم آمد آرایش بزرگان
و آراست از ملکشاه امروز تخت و خاتم
شاهنشهی که عدلش بفزود نور گیتی
فرماندهی که جودش بشکفت روی عالم
در روزگار شاهان تاریخ او موخر
در خاندان شاهان فرمان او مقدم
از قلعه های محکم دشمن همی چه نازد
مرگ است تیغ سلطان در قلعه های محکم
تا عزم  کرد سلطان رفتن به جانب چین
فغفور چین به چین در برساخته است ماتم
قیصر ز بیم تیغش بیزار شد ز رهبان
بهتان همی نگوید بر عیسی بن مریم
ای در جمال چون جم در فتح چون سکندر
در لشکر تو بینم سیصد هزار رستم
گر نازش مسلمان از ز مزم است و کعبه
تخت تو هست  کعبه دست تو هست زمزم
اندر بهار خرم شادی و خرمی به
شادی و خرمی  کن  که آمد بهار خرم
بنشین به تخت شاهی تا بخت تو بنازد
می نوش  کن به شادی تا دشمنت خورد غم
عدل تو باد و عمرت هر ساعتی در افزون
هرگز مباد روزی عدل تو از جهان کم
شاعر تو را معزی  راوی تو را شکر لب
دولت تو را مسلم  نصرت تو را دمادم

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - - | - - U | - U - -
پیش از این بار خدایان و بزرگان عجم
گر همی بنده خریدند به دینار و درم
اندرین دولت صدری به وزارت بنشست
که همه ساله خرد بنده به احسان و کرم
فخر ملت شرف الدین و قوام الاسلام
سید عصر و امام وزرا صدر امم
صاحب عادل ابوطاهر سعدبن علی
که شد از سعد و علو در همه آفاق علم
آن که هست از هنرش صدر معالی عالی
وان  که  گشت از سخنش اصل معانی محکم
همچو خورشید که نورش ببرد آب نجوم
همت او ز بلندی ببرد آب همم
گاه توقیع صریر قلمش بر دل خلق
بگشاید در شادی و ببندد در غم
به کف آرد ز عبارات و ز توقیعاتش
هرکه فهرست ادب خواهد و قانون حکم
گر کنی خدمت او دهر کند خدمت تو
زانکه مخدوم شود هر که مر او را ز خدم
رای او بین و هنرهای شهنشاه جهان
گر تو خواهی  که ببینی صفت آصف و جم
صانعی  کز فلک و دهر نمودست اثر
ز قضا بر خرد و بخت  کشیدست رقم
رای او کرد میان فلک و دهر سفیر
حکم او کرد میان خرد و بخت حکم
ای ز تو شاکر و از سیرت و رسمت خشنود
شاه آفاق و امیران و حواشی و حشم
تا فرستاد به تو شاه جهان خاتم خویش
شد جهان بر دل اعدای تو همچون خاتم
اندرین مدت چون تیر شد از رای تو راست
کارهایی که ز کژی چو کمان بود به خم
هرکجا مرد ستم گرد برآرد ز جهان
آب عدل تو نشاند زجهان گرد ستم
هر کجا ایمنی عدل تو باشد نه شگفت
گر شبان وار شود گرگ نگهبان غنم
در پناه نظر و درکنف حشمت تو
سوی آهو به تواضع نگرد شیر اجم
با تو عالم نتواند که مباهات کند
که تو بیش آیی در قدر و کم آید عالم
بخل در کتم  عدم رفت ز صحرای وجود
تا به صحرای وجود آمدی ازکتم عدم
با موالیت شب و روز حریف است فرح
با معادیت مه و سال ندیم است ندم
سنگ با مهر تو در دست ولی  گردد سیم
نوش با کین تو در کام عدو گردد سم
غایبانی  که ببینند نگار قلمت
به سر آیند سوی خدمت تو همچو قلم
همه مشتاق به دیدار تو چون تشنه به آب
همه محتاج به  گفتار تو چون  کشته به  نم
شاه اسلام که یک نیمه ز گیتی بگشاد
آن دگر نیمه به تدبیر تو بگشاید هم
سال دیگر نهد از رای صواب تو به روم
منبر و مصحف بر جای چلیپا و صنم
کشور روم همه رام کند زیر رکاب
سر کفار همه پست  کند زیر قدم
ای به یاد تو همه تاجوران  کرده نشاط
وی به نام تو همه ناموران خورده قسم
بر بنی آدم چون خلد شدست از تو جهان
نه عجب  گر به تو در خلد بنازد آدم
تا بپیوست سعادت به جوار تو مرا
دیدم از طبع رهی پرور تو کل نعم
آن لطافت که ندیدم نه ز خاص و نه ز عام
وان کرامت که ندیدم نه ز خال و نه  ز عم
سعی فرمایی و افضال  کنی در حق من
سعی و افضال به یک بار گه دیدست به هم
گرچه افزون بود اندیشه و نطق از همه چیز
نطق و اندیشه من هست ز کردار تو کم
جای آن هست که چون شکر تو منظوم کنم
گر مرا دست رسد روح  کنم با آن ضم
زانکه اندر تن من هست ثنای تو چو جان
زانکه اندر رگ من هست هوای تو چو دم
بی ثنای تو نخواهم که نهم هرگز گام
بی هوای تو نخواهم که زنم هرگز دم
تا همه ناز و طرب باشد مقرون ضیا
تا همه رنج و عنا باشد مضمون ظلم
خدمت تو حج و میدان سرایت عرفات
درگه تو حجرالاسود و دستت زمزم
چشمه حشمت تو روشن و پاک و صافی
روضه دولت تو تازه و سبز و خرم
در مدیح تو همیشه شعرا و حکما
شعرها گفته به لفظ عرب و لفظ عجم

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
جاوید ز یاد خسرو عالم
سلطان جهان شهنشه اعظم
شاهی  که نشاط عیش او باقی
شاهی  که صبوح بزم او خرم
شاهی که ز خسروان و سلطانان
نازنده به اوست گوهر آدم
ای خسرو نیکبخت نیک اختر
سلطان جهان و داور عالم
عز ولی تو هر زمانی بیش
عمر عدوی تو هر زمانی کم
افاق مسخرست حکمت را
گویی که به دست توست جام جم
بر بخت نهد موافق تو رخت
در دام زند مخالف تو دم
تا هست جهان شه جهان بادی
تو شاد و مخالف تو جفت غم
در خانه دوستان تو شادی
در خانه دشمنان تو ماتم

وزن: مَفْعُولْ مَفاعِلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مسدس اخرب مقبوض
نشانه‌های عروضی: - - U | U - U - | U - - -
ای شهریار گیتی ای پادشاه عالم
صاحبقران اعظم  شاهنشه معظم
ای سنجر ملکشاه ای خسرو نکوخواه
ای در جهان  شهنشاه ای بر شهان  مقدم
ای برده همت تو از روی دوستان چین
واورده هیبت تو در پشت دشمنان خم
فرع بزرگواری از رای توست والا
اصل خدایگانی از تیغ توست محکم
پر جشن توست زاول پر جوش توست کابل
وز تیغ توست غلغل در مولتان و جیلم
یزدان ز توست راضی ایمان به توست باقی
دولت ز توست عالی ملت به توست خرم
اعقاب را ز فرت جاه است تا به محشر
و اسلاف را ز نامت فخرست تا به آدم
اندر مصاف رزمت ضیغم شود چو آهو
واندر حریم عدلت آهو شود چو ضیغم 
با جود تو گشاید درهای خلد رضوان
با عدل تو ببندد مالک در جهنم
شاهی و شهریاری مردی و کامکاری
رادی و بردباری هر شش تو را مسلم
آنجا که رزم سازی در تن  کرا بود دل
وانجا که نرم سازی در دل کرا بود غم
ممدوح چون تو باید تا مدح و آفرینت
هر چند بیش گویم با قدر تو بود کم
بر ملک و دولت تو دستور توست میمون
چونانکه بود آصف بر ملک و دولت جم
بر تخت پادشاهی تاج پدر تو داری
او نیز در وزارت دارد کفایت عم
چشم جهان نبیند تا دامن قیامت
شاهی چو تو معظم صدری چو او مکرم
تا در طباع  باشد با شیر ساخته می
تا در سماع باشد با زیر ساخته بم
زیر مراد بادت چونانکه هست گیتی
زیر رکاب بادت چندانکه هست عالم
بر مژده فتوحت نصرت شده پیایی
بر شادی صبوحت ساغر شده دمادم

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - - | - - U | - U - -
هست زلف و دهن و قد تو ای سیم اندام
جیم و میم و الف و قامت من هست چو لام
من یکی ام ز جمال تو مرا دور مکن
که جمالت نبود بی من بیچاره تمام
زلف مشکین تو دامی است پر از حلقه و بند
دل مسکین من افتاده در آن دام مدام
نه عجب  گر دل من زلف تو را صید شدست
صید دل باشد جایی  که بود زلف تو دام
تویی آن بت که چو خوانند تو را در غزلی
دلبر فاخته مهر و صنم کبک خرام
کبک منقار کند همچو لبت بسد رنگ
فاخته طوق کند همچو خطت غالیه نام
خواندم اندر صف عشاق به  صد نام تو را
ور ز نام تو بپرسند نگویم  که  کدام
عشق ما و تو چنان است  که صد حیله  کنم
تا تو را در صف عشاق نخوانند به نام
هرکه در عشق مرا خام شناسد ز حسد
به سر تو که سزاوار عتاب است و ملام
شده ام سوخته در آتش عشقت صد بار
آن که صد بار شود سوخته چون باشد خام
عشق  تو در عجم آورد یکی  رسم دگر
که به تسلیم و قبولش نتوان  کرد قیام
نهد از هجر همی بر دل مظلومان داغ
نهد از خمر همی برکف مستوران جام
خون دل دارد بر چهره عشاق حلال
خواب خوش دارد بر دیده احرار حرام
فتنه خیزد ز چنین شرع که عشق تو نهاد
گر خبر یابد از این رخصت تو خواجه امام
صدر اعیان نشابور رییس الروساء
شمس دین سید احرار شهاب الاسلام
بوالمحاسن که محاسن همه جمع است درو
عبد رزاق که دستش دهد ارزاق انام
قاصر است از هنرش هندسیان را اشکال
عاجزست از خردش فلسفیان را اوهام
گردد افلاک بدان گونه که خواهد بختش
بخت او کرد مگر بر سر ایام لگام
نازش پیر و جوان از کرم و همت اوست
که  کریم بن کریم است و همام بن همام
شاد مانند دو بوالقاسم ازو در دو جهان
پدرش ایدر و پیغمبر در دار سلام
نسل این است بدو عالی تا روز قضا
دین آن است بدو باقی تا روز قیام
ای ز فتوی و فتوت علم دین رسول
وز معانی و معالی شرف آل نظام
با تو از نجم  و ز میکال نگویند سخن
که تو را نجم رهی زیبد و میکال غلام
در سرایی  که بود انجمن محتشمان
رحمت از بهر جمال تو بود بر در و بام
در هوایی  که غبار سم اسب تو بود
باز را زهره نباشد که کند قصد حمام
چون تو در معرکه و شرع مبارز خواهی
هیچکس برنکشد تیغ فصاحت ز نیام
سحر و معجز نتوان  کرد مرکب یک جای
زانکه ضدند و به یک جای نگیرند آرام
ز بنان تو خرد را عجب آید که همی
معجز و سحر مرکب کند اندر اقلام
تا شنیدست حسام از سرکلک تو خبر
خون همی گرید از اندیشه کلک تو حسام
نتواند به تمامی به مدیح تو رسید
گر بود مادح تو بحتری و بو تمام
تابد از دفتر ابیات مدیح تو همی
هم بدان گونه که از چرخ بتابد اجرام
شعر اگر هست یکی کره توسن به مثل
در مدیح تو همی طبع مراگردد رام
من همی از پی ابرام کم آیم بر تو
کز پس آمدن از من نشناسی ابرام
گر من ابرام نمایم تو کنی اکرامم
کردم از بهر لقای تو در این شهر مقام
عرق آید به ترشح ز مسام همه کس
منم آن کس که مرا شکر توآید زمسام
تا که بر هامون از خشکی خاک است غبار
تاکه برگردون از تری آب است غمام
باد بدخواه تورا تری آب اندر جشم
باد بدگوی تو را خشکی خاک اندر کام
کرده بر جامه عمر تو علم دست بقا
بسته بر نامه جاه تو ا علاا دست دوام

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
منت خدای را که برون آمد از غمام
بدری که هست پیشرو دوده نظام
صدری که هست خادم پایش سر کفات
میری  که هست عاشق دستش لب  کرام
شایسته زین ملت وبایسته فخر ملک
فرخنده نصر دولت ابوالفتح بن نظام
دستور زاده ای که به اقبال و مکرمت
چون واسطه ز عقده همی تابد از انام
ظاهرترست از آنکه کسی گویدش کجاست
پیداترست زانکه کسی گویدش کدام
دل در ستایش هنرش هست بی ملال
جان در پرستش خردش هست بی ملام
بر سر غیب خاطر او هست مطلع
بی آنکه جبرییل گزارد بدو پیام
او را سلام کن که سلامت بود تو را
او را بود سلامت  کاو را کند سلام
با مهر و ماه دولت او متصل شدست
وین اتصال خواهد بودن علی الدوام
گویی نهاد دولت او را خدای عرش
بر سر ز مهر افسر و بر کف ز ماه جام
ای سیرت بدیع تو فهرست افتخار
ای همت رفیع تو قانون احتشام
گر نام گیرد از ظفر و مدح هر امیر
اینک تو را ز فتح و ظفر کنیت است و نام
گرچه توراست عالم جسمانیان وطن
رای توراست عالم روحانیان مقام
همچون پدر به جود بشر را تویی بشیر
همچون پدر به عدل امم را تویی امام
گر جان خلق خازن مهر تو نیستی
حقا که آمدی همه مهر تو از مسام
دلهای خاص و عام به فر تو شد درست
زان پس  که بود کوفته دلهای خاص و عام
تا شد نسیم وصل تو بر جسم ما حلال
شد آتش فراق تو بر جان ما حرام
رفته است سیدالوزراء و تو مانده ای
از رفته ایم غمگین وز مانده شادکام
آمد بسی به دام اجل صیدگونه گون
صیدی چو سیدالوزرا نامدش به دام
اندر جهان نظام زعمر نظام بود
رفت از جهان نظام و ببرد از جهان نظام
کار حسام کرد همی درکفش قلم
واکنون شدست بی قلمش ملک بی حسام
تا مست کرد خمر وفاتش زمانه را
گویی زمانه همچو هیونی است بی زمام
چرخ از نیام فتنه یکی تیغ برکشید
تا صد هزار تیغ برون آمد از نیام
تا سیب تازیانه رایض گسسته گشت
آشفته گشت و گشت جهانی که بود رام
شیری شد آن که بود گرازنده چون گوزن
بازی شد آن  که بود گریزنده چون حمام
شد تیره فام روز گروهی کز ابتدا
خنجر به خون ناحق کردند لعل فام
از دست روزگار ببردند مدتی
دیدند دست برد مکافات و انتقام
از وصف این عجایب و از شرح این عبر
عاجز بود عبارت و قاصر بود کلام
این حالها که رفت به بیداری ای عجب
گویی چو نومهای محال است در منام
ای نیکخواه مهتر و نیکوسخن کریم
فرخ لقا امیر و همایون نسب همام
در عصمت خدای بدین جانب آمدی
تا بندگان  کنند به حبل تو اعتصام
تا شرع را کنی به هدی صافی از ضلال
تا ملک را کنی به ضیا خالی از ظلام
تا همت تو خوب  کند فعلهای زشت
تا دولت تو پخته کند کارهای خام
گیرد به دولت تو همه شغلها نسق
گردد به همت تو همه کارها تمام
ا رجو که همچنین بود و بیش از این بود
تا دوستت رهی شود و دشمنت غلام
من بنده گرچه هول قیامت کشیده ام
پیوسته کرده ام به ثناهای تو قیام
گه خوانده ام مدیح تو از شام تا به صبح
گه  گفته ام ثنای تو از صبح تا به شام
گه بوده است یاد تو و آفرین تو
تکبیر در صلوتم و تسبیح در صیام
تا طبع آب تر بود و طبع خاک خشک
واندر جهان مزاج بود هر دو را مدام
از آب و خاک باد همه دشمنانت را
تری  نصیب دیده و خشکی نصیب کام
آنجا که هست بخت تو دولت کشیده رخت
وانجا که هست کام تو نصرت نهاده گام
از شاعران بنا و ز توبر و مکرمت
از عالمان دعا و زتو سعی و اهتمام
تا مدتی قریب نهاده شه ملوک
در دست تو زمانه آشفته را لگام

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
کی توان  گفتن که شد ملک شهنشه بی نظام
کی توان  گفتن که شد دین پیمبر بی قوام
کی توان  گفتن که شد صدر زمان زیر زمین
کی توان  گفتن که شد بدر زمین اندر غمام
قهر یزدان نرم  کرد آن را که بودش دهر نرم
چرخ  گردان رام کرد آن را که بودش بخت رام
عالمی در یک زمان معدوم شد در یک مکان
امتی در یک نفس مدروس شد در یک مقام
شد شکار عالم آن  کاو کرد عالم را شکار
شد به کام دشمن آن کاو دید دشمن را به کام
در ره بغداد صیاد اجل دامی نهاد
بس شگرف و محتشم صیدی درافتادش به دام
آن  که بودی روزگارش با صیام و با صلوت
روزگارش منقطع شد در صلوت و در صیام
آن که بودی چون حسام اندر بنان او قلم
خون همی گرید قلم در فرقت او چون حسام
آن  که خصمان در پیام او همی عاجز شدند
گشت عاجز چون به جان او ز مرگ آمد پیام
ای جهان بی وفا رنج بصر کردی حلال
تا فروغ طلعت او بر بصرکردی حرام
آن که تیغ عدل کرد اندر نیام دولتش
تیغ  کین اندر هلاکش برکشیدی از نیام
آن که بود اندر وزارت بی ملام و بی ملال
در ملال عمر اوگشتی سزاوار ملام
در حیاتش جان خاص و عام سخت آسوده بود
در وفاتش سخت شوریدست شغل خاص و عام
بود حلمش خاک وجودش آب و هست اندر غمش
خاک بر فرق  کفات و آب در چشم  کرام
راست پنداری خلایق در منامند از قیاس
وین شگفتی ها همی بینند گویی در منام
ای وزیر شاه عالم بردی از عالم علم
وی قوام دین شدی در پرده تا روز قیام
ای به امر و نهی  کرده بر سر گیتی فسار
کرد عزراییل ناگه بر سر عمرت لگام
شد وزارت بر تو گریان بر بساط تعزیت
شد کفایت بی  تو گریان در لباس احتشام
نه ببالد چون تو در باغ ظفر سروی بلند
نه بتابد چون تو در چرخ هنر ماهی تمام
مرگ تو پرگار شیون گرد ملک اندر کشید
هم انام است اندرین پرگار و هم شاه انام
آن که پیوسته به مدح تو زبان برداشتی
خشک دارد بر مصیبت زآتش هجر تو کام
با دریغ و حسرت تو در غریو افتاده اند
بی نهایت خلق از فرزند و پیوند و غلام
زعفران و نیل سو دستند گویی کز صفت
رویشان مر زعفران گون است و لبها نیل فام
گر نبود اندازه عمرت مدام اندر جهان
شکر آثار تو خواهد بود تا محشر مدام
باد شخصت را نثار از حامل عرش مجید
باد روحت را سلام از خازن دارالسلام
دست حسرت جامه صبر معزی چاک  کرد
تا جهانی را معزا کرد حی لاینام

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
ای ز شاهی و جوانی شاد و از دولت به کام
ایزد اندر هر مرادی داد تو داده تمام
اندر اسباب شهنشاهی همال تو کجا است
واندر آثار جهانداری نظیر تو کدام
شیرمردان گشته اندر پیش تیغ تو زبون
تاجداران  گشته اندر پیش تخت تو غلام
از پدر ملک جهان داری به میراث حلال
در خلاف تو قدم برداشتن باشد حرام
از سعادت دولت تو خانه ای دارد که هست
عالم صغری اش بوم و عالم کبری  اش بام
هست روشن حجت  افضال تو در شرق  و غرب
هست فرخ سایه اقبال تو بر خاص و عام
گر همی برهان و حجت باید اقبال تو را
بس بود برهان و حجت فتح روم و فتح شام
رای تو در شام شام نیکخواهان کرد صبح
تیغ تو در روم  صبح بدسگالان کرد شام
کین تو مانند سودا گشت کزوی سوخته است
خون حاسد در عروق و مغز دشمن در عظام
تیغ تو زهر است و دام و هر که خواهد گو بیا
دست را بر نه به زهر و پای را برنه به دام
رآی هند آید به طاعت  گر فرستی یک رسول
شاه چین آید به خدمت  گر فرستی یک پیام
از مخالف موکبی وز موکب تو یک سوار
از معادی لشکری وز لشکر تو یک غلام
نوبت جام است شاها نوبت شمشیر نیست
جام باید در کف و شمشیر باید در نیام
آتش شمشیر تو چون کار شاهی پخته کرد
آبگون جام تو باید مدتی پر خمر خام
جام پر فرمای از آن باده که چون گیری به دست
دست  گردد مشک بوی و جام  گردد لعل فام
بندگان تو همه حورند و می ماء معین
تو چو رضوانی و دارالملک تو دارالسلام
دولت تو کرد بخت بندگان تو بلند
همت تو کرد کار چاکران تو به  کام
بندگان شاید که از بهر تو بفروزند جان
چاکران زیبد که بر یاد تو بفرازند جام
مال و حال و سال و فال و اصل و نسل و تخت و بخت
بادت اندر پادشاهی بر مراد و بر دوام
مال وافر حال نیکو سال فرخ  فال سعد
اصل راضی  نسل باقی  تخت عالی  بخت رام
رهنمایت باد یزدان هرکجا سایی رکاب
همنشینت باد دولت هرکجا سازی مقام

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -