cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
ناتوانی در تلاش حرص بهتانم نکرد
قدردانیهای طاقت آنچه نتوانم نکرد
شمع خامش وارهید از اشک و آه و سوختن
بی زبان بودن چه مشکلهاکه آسانم نکرد
تا مبادا خون خورد تمثالی از پیدایی ام
نیستی در خانه آیینه مهمانم نکرد
زین چمن عمری ست پنهان می روم چون بوی گل
شرم هستی در لباس رنگ عریانم نکرد
درگهر هم موج من زحمت کش غلتیدنی ست
سودن دست آبله بست و پشیمانم نکرد
جان فدای طفل خوش خویی که پرواییش نیست
عمرها گرد سرم  گرداند و قربانم نکرد
انفعالم آب کرد اما همان آواره ام
گل شدن شیرازه خاک پریشانم نکرد
وقت هر مژگان گشودن یک جهان دیدار بود
آه از این چشمی  که واگردید و حیرانم نکرد
دیده گر بی اشک گردید از حیا امیدهاست
جبهه آسان می کندکاری که مژگانم نکرد
زین  نه  آتشخانه بیدل هرچه  برهم چید حرص
یأس جز تکلیف پشت دست و دندانم نکرد

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
دورگردون تا دماغ جام عیشم تازه کرد
پیکرم چون ماه یکسر طعمه خمیازه کرد
گو دو روزم نسخه فطرت پریشا نی کشد
چشم بستن خواهد اجزای هوس شیرازه کرد
رونق شام و سحر پر انفعال آماده است
چهره زنگی به خون زین بیش نتوان غازه  کرد
شهرت صبح از غبار رفته بر باد است و بس
سرمه گردیدن جهانی را بلند آوازه کرد
کس سر مویی برون زین خانه نتوانست رفت
وقف هر دیوار اگر چون شانه صد دروازه کرد
خاک گردیدن یقینم شدعرق کردم ز شرم
این تیمم نشیه عبرت وضوبم تازه کرد
بیدل اینجا ذره تا خورشید لبریز غناست
ساغر ما را فضولی غافل از اندازه کرد

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
حرف پیری داشتم لغزیدنم دیوانه کرد
قلقل این شیشه رفتار مرا مستانه کرد
با رطوبتهای پیری برنیامد پیکرم
از نم این برشکال آخر کمانم خانه کرد
دل شکستی دارد اما قابل اظهار نیست
از تکلف موی چینی را نباید شانه کرد
پیش از ایجاد امتحان سخت جانیهای عشق
تیغ ابروی بتان را سر بسر دندانه  کرد
خانمانسوز است فرزندی  که بیباک اوفتد
اعتماد مهر نتوان بر چراغ خانه کرد
حسن در هر عضوش آغوش صلای  عاشق است
شمع سر تا ناخن پا دعوت پروانه  کرد
عالمی ز لاف دانش ربط جمعیت گسیخت
خوشه را یک سر غرور پختگی ها دانه  کرد
هیچکس یارب جنون مغرور خودبینی مباد
آشناییهای خویشم از حیا بیگانه کرد
صد جنون مستی است در خاک خرابات غرض
حلقه بر درها زدن ما را خط پیمانه  کرد
تا گشودم چشم یاد بستن مژگان نماند
عبرت این انجمن خواب مرا افسانه  کرد
عمرها بیدل ز چشم خلق پنهان زیستیم
عشق خواهد خاک ما را گنج این ویرانه  کرد

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
بی فقر آشکار نگردد عیار مرد
بخت سیه بود محک اعتبار مرد
پاس وقار و سد سکندر برابر است
جز آبرو چو تیغ نشاید حصار مرد
دنیا ز اهل جود به خود ناز می کند
زن بیوه نیست تا بود اندر کنار مرد
همت بلند دار کز اسباب اعتبار
بی غیرتیست آنچه نباید به  کار مرد
در عرصه ای که پا فشرد غیرت ثبات
کهسار را به ناله نسنجد وقار مرد
پا بر جهان پوچ زدن ننگ همت است
در پنبه  زار حیز نیفتد شرار مرد
بیش است عزم شیر به  گاو بلند شاخ
بر خصم بی سلاح دلیری ست عار مرد
جز سینه صافی آینه مدعا نبود
هرجا نمود جوهر جرات غبار مرد
ایثجا به  آب  تیغ به  خون غوطه  خوردن است
آیینه تا کجا شود آیینه ذار مرد
گندم به غیر آفت آدم چه داشته ست
یارب تو شکل زن نپسندی دچار مرد
آنجا که چرخ دون کند امداد ناکسان
حیز از فشار خصیه برآرد دمار مرد
برگشته است بسکه درین عصر طور خلق
نامردی زنی  که نگردد سوار مرد
بیدل زمانه دشمن ارباب غیرت است
ترسم به دست حیز دهد اختیار مرد

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
عمر ارذل ای خدا مگمار بر نیروی مرد
رعشه پیری مبادا ریزد آب روی مرد
تا نگردد عجز طاقت شبنم ایجاد عرق
صبح نومیدی مخندان از کمین موی مرد
گر طبیعت غیرت اندیشد ز وضع انفعال
سرنگونی  کم وبالی نیست در ابروی مرد
بند بند آخر به رنگ مو دوتا خواهد شدن
در جوانی ننگ اگر دارد ز خم زانوی مرد
هرچه از آثار غیرت می تراود غیرتست
جوهر شمشیر دارد موج ز آب جوی مرد
بهر این نقش نگین گر خاتمی پیدا کنی
لافتی ا لا علی بنویس بر بازوی مرد
شعله همت نگون شد کز تصاعد بازماند
خوی شود هرگه تنزل برد ره در خوی مرد
از ازل موقع شناسان ربط الفت داده اند
آینه با زانوی زن تیغ بر پهلوی مرد
آلت او خصیه ای خواهد تصور کرد و بس
در دماغ حیز اگر افتاده باشد بوی مرد
هیچکس  نگسیخت  بیدل  بند اوهامی که نیست
آسمان  عمری ست  می گردد به جست وجوی مرد

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
پیکرم چون تیشه تا از جان  کنی یاد آورد
سر زند بر سنگی و پیغام فرهاد آورد
لب به خاموشی فشردم ناله جوشید ازنفس
قید خودداری جنون بر طبع آزاد آورد
در شهادتگاه بیباکی کم از بسمل نی ام
بشکنم رنگی که خونم را به فریاد آورد
هوش تا گیرد عیار رنگی از صهبای من
شیشه ها می باید از ملک پریزاد آورد
بسکه در راهت کمین انتظارم پیرکرد
مو سپیدی نقش من بر کلک بهزاد آورد
چون پر طاووس می باید اسیر عشق را
کز عدم گلدسته واری نذر صیاد آورد
تحفه ما بی بران غیر از دل صد چاک نیست
شانه می باشد ره آوردی که شمشاد آورد
عشق  را عمری ست با خلق  امتحان  همت است
عالمی را می برد مجنون  که فرهاد آورد
از تغافل های نازش سخت دور افتاده ایم
پیش آن نامهربان ما را که در یاد آورد
تا سپند ما نبیند انتظار سوختن
چون شرر کاش آتش ازکانون ایجاد آورد
انفعالم آب کرد ای کاش شرم احتیاج
یک عرق وارم برون زین خجلت آباد آورد
بیدل از سامان تحصیل نفس غافل مباش
می برد با خویش آخرهرچه را باد آورد

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
پای طلب دمی که سر از دل برآورد
چون تار شمع جاده ز منزل برآورد
چون سایه خاک مال تلاش فسرده ام
کو همتی  که پایم ازین گل برآورد
دل داغ ریشه ای ست که هرگه نموکند
چون شمع ازتوقع حاصل برآورد
خط غبار من که رساند به کوی یار
این نامه را مگرپر بسمل برآورد
هرجا رسد نوید شهیدان تیغ عشق
آغوش سر ز زخم حمایل برآورد
جون شمع لرزه در جگر از ترزبانی ام
ای شیوه ام مباد ز محفل برآورد
در وادیی  که غیرت لیلی درد نقاب
مجنون سربریده زمحمل برآورد
ضبط خودت بن است غم خلق هرزه چند
گوهرمحیط را به چه ساحل برآورد
بنیاد این خرابه به آبی نمی رسد
تاکی کسی عرق کند وگل برآورد
بر آستان رحمت مطلق بریدنی ست
دستی که مطلب از لب سایل برآورد
بید ل نفس گر از در ابرام بگذرد
عشقش چه ممکن است که از دل برآورد

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
زین شیشه ساعت  که مه و سال برآورد
گرد عدم فرصت ما بال برآورد
عمری ز حیا زحمت اوهام  کشیدیم
ما را خم دوش مژه حمال برآورد
زین وضع پریشان که عرق ریز نمودیم
آیینه ما آب ز غربال برآورد
چون آبله در خاک ادبگاه محبت
باید سر بی  گردن پامال بر آورد
جز خارق معکوس مدان ریش و فش شیخ
آدم خریی کرد  دم ویال برآورد
بر اهل فنا خرده مگیرید که منصور
باگردن دیگر سر اقبال برآورد
در صافی دل شبهه تحقیق نهان بود
چون زنگ نماند آینه تمثال برآورد
سودی که من اندوختم از هیچ متاعی
کم نیست که از منت دلال برآورد
آهم ز رفیقان سفرکرده سراغیست
از جیب من این قافله دنبال برآورد
طاووس من از باغ حضور که خبر یافت
کز رنگ من آیینه پر و بال برآورد
فریاد که راز تب عشقت بنهفتم
چون شمعم ازین دایره تبخال برآورد
تا کی به رقم تازه کنم شکوه احباب
خشکی زدماغ قلمم نال برآورد
بیدل علم از معنی نازک نتوان شد
موچینی  ما را همه جا لال بر آورد

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
عملی که سر به هوا خم از همه پیکرت به در آورد
نه چو مو جنون هار سر قدم از سرت به در آورد
به بضاعت هوس آنقدر مگشا دکان فضولی ات
که چو رنگ باخته وسعت پرت از برت به در آورد
به گداز عشوه علم و فن در پیر میکده بوسه زن
که ز قد عالم وهم و ظن به دو ساغرت به درآورد
به قبول و رد مطلب سبب  که غرور چرخ جنون حسب
به دری  که خواندت از ادب ز همان درت به  در آورد
ز خیال الفت خانمان به در آ که شحنه امتحان
نفسی اگر دهدت امان دم دیگرت به در آورد
به وقار اگر نه سبکسری حذر از غرور هنروری
که مباد خفت لاغری رگ جوهرت به در آورد
اثر وفا ندهد رضا به خمار نشیه مدعا
نگهی که گردش رنگ ما خط ساغرت به در آورد
ز طواف کعبه که می رسد به حضور مقصد آرزو
من و سجده پس زانویی که سر از درت به  در آورد
ندهد تأمل انس و جان ز لطافت بد نت نشان
مگر آنکه جامه رنگ  ما عرق از برت به در آورد
من بیدل از خم طره ات به کجا روم  که سپهر هم
سر خود به خاک عدم نهد که ز چنبرت به در آورد

وزن: مُتَفاعِلُنْ مُتَفاعِلُنْ مُتَفاعِلُنْ مُتَفاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: U U - U - | U U - U - | U U - U - | U U - U -
ز دنیا چه گیرد اگر مردگیرد
مگر دامن همت فردگیرد
خجل می روم از زیانگاه هستی
عدم تا چه از من ره آوردگیرد
عرق دارد آیینه از شرم رنگم
بگو تا گلاب از گل زرد گیرد
تن آسان اقبال بخت سیاهم
حیا بایدم سایه  پرورد گیرد
عبث لطمه فرسای موت و حیاتم
فلک تاکی ام مهره نردگیرد
شب قانعان از سحر می هراسد
مبادا سواد وفا گرد گیرد
به خاکم فرو برد امدادگردون
کم ازپاست دستی که نامردگیرد
ز بس یأس در هم شکسته ست رنگم
گر آیینه گیرم دلم دردگیرد
ازبن باغ عبرت نجوشید بیدل
دماغی  که بوی دل سرد گیرد

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
اگر به افواج عزم شاهان سواد روم و فرنگ گیرد
شکوه درونش هر دو عالم به یک دل جمع تنگ گیرد
جو شمع  کاش از خیال شوکت طبیعت غافل آب  گردد
که سر فرازد به اوج  گردون و راه  کام نهنگ  گیرد
ز مکتب اعتبار دنیا ورق سیه کردن است و رفتن
درین خم نیل جامه کس به جز سیاهی چه رنگ گیرد
گهر نی ام تا درین محیطم بود به عرض وقار سودا
حباب معذور بادسنجم ترازوی من چه سنگ  گیرد
ز خجلت اعتبار باطل اگرگذشتم ز من چه حاصل
کجاست دامن فرصت اینجا که با تو گویم درنگ  گیرد
ز حرف طاقت گداز لعلت دمی به جرات دچار گردم
که همچو یاقوتم آب و آتش عنان پرواز رنگ  گیرد
به پاس دل ناکجا خورد خون بهار نازی که ازلطافت
حنای دستش سیاهی آرد چو شمع  اگر گل به چنگ  گیرد
ز چنگ  آفت  کمین  گردون  کجا رود کس چه چاره سازد
پی رمیدن  گم است آنجاک ه راه آهو  پلنگ  گیرد
ز تیره  طبعان وقت بگسل  مخواه ننگ وبال بز دل
ازبن که بینی نقوش باطل خوش ست آیینه زنگ گیرد
درین  جنون زار فتنه سامان  به شعله  کاران  کذب و بهتان
مجوش چندان  که عالمی را نفس به دود تفنگ  گیرد
مدم به طبع درشت ظالم فسون تاثیر مهربیدل
هزار آتش نفس  گدازد که آب خشکی ز سنگ  گیرد

وزن: مَفاعِلُنْ فَعْ مَفاعِلُنْ فَعْ مَفاعِلُنْ فَعْ مَفاعِلُنْ فَعْ
نشانه‌های عروضی: U - U - | - | U - U - | - | U - U - | - | U - U - | -
دمی  که تیغ تو خون مرا بحل  گیرد
هجوم ناز سراپای من به دل  گیرد
کجاست اشک که در عالم خیال توام
هزار آینه با جلوه متصل  گیرد
مزاج عاشق و آسودگی به آن ماند
که شعله رنگ هواهای معتدل  گیرد
به حیرت است نگاه ادب  سرشت وفا
که شمع خلوت  آیینه مشتعل  گیرد
بهار عمر و طراوت زهی خیال محال
مگر حیا عرض از طبع منفعل  گیرد
کسی برد چو نگه لذت شناسایی
که نقش خویش به هر جلوه مضمحل  گیرد
خوشم که ناله ام امروز خصم خودداری ست
چو سرو تا به کی آزادگی به گل گیرد
کفیل وحشت هر ذره ام چو شور جنون
کسی که نگذرد از خود مرا خجل گیرد
ز شرم  بیدلی خویش آب می گردم
مباد آینه پیش تو نام دل گیرد

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
تا ساز نفسها کم مضراب نگیرد
آهنگ جنون دامن آداب نگیرد
عاشق  که بنایش همه بر دوش خرابی  ست
چون دیده چرا خانه به سیلاب نگیرد
بر پای توگر باز شود دیده مخمل
چون آینه هرگز خبر از خواب نگیرد
چون ریگ روان در سفر دشت توکل
باید قدح آبله هم آب نگیرد
بی کینه ام از خلق به رنگی که چو یاقوت
مو از اثر آتش من تاب نگیرد
درویشی  من سرخوش صهبای تسلی است
ساحل قدح از گردن  گرداب نگیرد
زین خواب گمان وا نشود چشم یقینت
ازتیغ اجل تا به گلو آب نگیرد
غفلت به کمین دم پیری ست حذرکن
کزپرتو صحبت به شکر خواب نگیرد
آخربه گهر محو شود پیچ وخم موج
تا چند دل از عالم اسباب نگیرد
بیدل به عبادتکده عجزپرستی
جز نقش کف پای تو محراب نگیرد

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
گر شوق پی مطلب نایاب نگیرد
سرمشق رم از عالم اسباب نگیرد
با تشنه  لبی ساز و مخور آبی از این بحر
تا حلق تو را تنگ چو گرداب نگیرد
آن دل  که تپیدن فکند قرعه وصلش
حیف است  که آیینه به سیماب نگیرد
محتاج کریمان نشود مفلس قانع
سرچشمه آیینه زبحرآب نگیرد
صیاد اسیران محبت خم ابروست
کس ماهی این بحر به قلاب نگیرد
از نور هدایت نبرد بهره سیه بخت
چون سایه  که رنگ از گل مهتاب نگیرد
دل مست جنون است بگویید خرد را
امروز سراغ من بیتاب نگیرد
از بس به مراد دو جهان دست فشاندم
گر زلف شوم دامن من تاب نگیرد
منظور حیا ضبط نگاهیست و گر نه
سر پنجه مژگان بتان خواب نگیرد
در حلقه خامش  نفسان در دل باش
تا هیچکست نکته در این باب نگیرد
هنیاد تو تا چند شود سد ره عمر
بیدل  کف خاکی ره سیلاب نگیرد

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
به محفلی که فضولی قدح به دست نگیرد
خمار اگر عسس آید برون  که مست نگیرد
بساز با دل خرسندی از جهان تعین
که چون  کلاهش اگر بشکنی شکست نگیرد
به رنگی آینه پردازده  که تا به قیامت
جریده ات چو عدم نقش هرچه هست نگیرد
گشاد دست و دل است انجمن طرازی مشرب
کس این قدح به کف آستین پرست نگیرد
دگر امید چه دارد به صیدگاه تخیل
کسی  که ماهی بحر گمان به شست نگیرد
کجاست جز سر تسلیم ما به راه محبت
فتاده ای که کسش جز غبار دست نگیرد
به صیدگاه طلب مگسل از رسایی همت
که غیر عقده دل رشته چو ن  گسست نگیرد
ندید قطره ز قعر محیط غیر فسردن
چه ممکن است که دل در جهان پست نگیرد
سیه مکن ورق امتحان آینه بیدل
که مشق خامه سعی نفس نشست نگیرد

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U - -
من آن غبارم که حکم نقشم به هیچ آیینه درنگیرد
اگر سراپا سحر برآیم شکست رنگم به بر نگیرد
نشد ز سازم به هیچ عنوان چو نی خروش دگر پرافشان
جز این  که یارب در این نیستان پر نوایم شکر نگیرد
به این  گرانی که دارد امروز ز رخت چندین خیال دوشم
چو کشتی ام پای رفتنی  که اگر محیطم به سر نگیرد
به راه یأسی است سعی گامم که گر به لغزش رسد خرامم
کسی جز آغوش بی نشانی چو اشکم از خاک برنگیرد
دل از فسون امل طرازی به جد گرفته ست هرزه تازی
مباد شرم نفس گدازی عنان این بیخبر نگیرد
نگاه غفلت  کمین ما را کنار مژگان نشد میسر
تپد به خون خفته خوابناکی  که سایه اش زیر پر نگیرد
چو موج عمریست بی سر و پا تلاش شوقم ادب تقاضا
چه ممکن است این که رشته ما چو عقده  گیرد گهر نگیرد
خوشا غنامشربی  که طبعش به حکم اقبال بی نیازی
ز هرکه خواهد جزا نخواهد ز هرچه گیرد اثر نگیرد
اگر ز معمار دهر باشد بنای انصاف را ثباتی
گلی که تعمیر رنگ دارد چراش در آب زر نگیرد
دلی که بردند آب نازش به آتش عشق کن گدازش
چو شیشه بر سنگ خورد سازش کسیش جز شیشه گر نگیرد
گذشت مجنون به وضع عریان چو ناله و آه از این بیابان
تو هم به آن رنگ دامن افشان که چین دامن کمر نگیرد
قبول سرمایه تعین کمینگه آفت است بیدل
چوشمع خاموش ترک سر گیر که تا هوایت به سر نگیرد

وزن: مَفاعِلُنْ فَعْ مَفاعِلُنْ فَعْ مَفاعِلُنْ فَعْ مَفاعِلُنْ فَعْ
نشانه‌های عروضی: U - U - | - | U - U - | - | U - U - | - | U - U - | -
تدبیر عنان من پر شور نگیرد
هر پنبه سر شیشه منصور نگیرد
دارد ز سر و برگ غنا دامن فقرم
چینی  که به مویی سر فغفور نگیرد
در خلق خجالت کش تحصیل کمالم
برخرمن من خرده مگر مور نگیرد
با من چو کلف بخت سیاهی ست  که صدسال
در ماهش اگر غوطه دهم نور نگیرد
نزدیکتر آیید سرابم نه محیطم
معیار کمالم کسی   از دور نگیرد
محرومی شوق ارنی سخت عذابی ست
جهدی که خروش تو ره طور نگیرد
عریانی از اسباب جهان مغتنم انگار
تا بند گریبان تو هر گور نگیرد
قطع امل الفت دل عقد محال است
چندان ببر این تاک  که انگور نگیرد
ای مرده دل آرایش مرقد چه تمناست
نام تو همان به  که لب  گور نگیرد
بر منتظر وصل مفرما مژه بستن
انصاف  قدح از کف مخمور نگیرد
بیدل هدف ناوک آفات بزرگی ست
مه تا به  کمالش نرسد نور نگیرد

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
اگر دماغم درین خمستان خمار شرم عدم نگیرد
ز چشمک ذره جام گیرم به آن شکوهی  که جم نگیرد
در آن  دبستان  که سعی  گردون به  حک دهد خط  کهکشانش
کسی ز قدرت چه وانگارد که دست خود را قلم نگیرد
درین قلمرو کف غبارم به هیچکس همسری ندارم
کمال میزان اعتبارم بس است اگر ذره  کم نگیرد
ز عرصه اعتبار گوی سر سلامت توان ربودن
گر آمد و رفتن نفسها به باد تیغ تو دم نگیرد
نفس به خمیازه می گدازی به ساز نقش نگین ننازی
که نام اقبال بی  نیازی لبی  که ناید بهم نگیرد
نصیبی از عافیت ندارد حباب بحر غرور بودن
حذر که باد دماغت آخر به رنج نفخ شکم نگیرد
به این درشتی  که طبع غافل خطاست تأثیر انفعالش
چو سنگ درکارگاه میناگر آب  گردد که نم نگیرد
نرفته از خود ندارد امکان به معنی رفتگان رسیدن
که خاک ناگشته  کس درین ره سراغ نقش قدم نگیرد
گزیده اقبال همت ما فروتنی عرصه نیاز
که منت سربلندی آنجا کسی به دوش علم نگیرد
خیال نامحرم  گریبان دواند ما را به صد بیابان
چه سازم آواره در دل که راه دیر و حرم نگیرد
دل است منظور بی نیازی ز غفلت آزرده اش نسازی
کسی کزان جلوه شرم دارد شکست آیینه  کم نگیرد
اگر بنازم به زور همت نی ام خجالت  کش غرامت
کشیده ام بار هر دو عالم به پشت پایی  که خم نگیرد
ندارد این مکتب تعین  کدورت انشاتری چو بیدل
به صفحه گرنام او نویسم به جز غبار از رقم نگیرد

وزن: مَفاعِلُنْ فَعْ مَفاعِلُنْ فَعْ مَفاعِلُنْ فَعْ مَفاعِلُنْ فَعْ
نشانه‌های عروضی: U - U - | - | U - U - | - | U - U - | - | U - U - | -
فسردگیهای ساز امکان ترانه ام را عنان نگیرد
حدیث توفان نوای عشقم خموشی از من زبان نگیرد
ز دستگاه جهان صورت نی ام خجالت کش  کدورت
چو آینه دست بی نیازان ز هر چه  گیرد زبان نگیرد
سماجت است اینکه عالمی  را به  سر فکنده ست  خاک ذلت
سبک نگردد به چشم مردم  کسی  که خود را گران نگیرد
ز دست رفته ست اختیارم  به پارسایی کشیده کارم
به ساز وحشت پری ندارم  که دامنم آشیان نگیرد
به غیر وحشت به هیچ عنوان حضور راحت ندارد امکان
ز صید مطلب سراغ  کم  گیر اگر دلت زین جهان نگیرد
مناز بر مایه تعین  که  کاروان متاع همت
به چارسویی که خود فروشی رواج دارد دکان نگیرد
ز خود برآ تا رسد کمندت به  کنگر قصر بی نیازی
به نردبانهای چین دامن  کسی ره آسمان نگیرد
اگر به عزم گشاد کاری ز گوشه  گیران مباش غافل
که تیر پرواز را نشاید دمی  که بال از کمان نگیرد
کج است طور بنای عالم تو نیز سرکن به کج ادایی
که شهرت وضع راستی ها چو حلقه ات بر سنان نگیرد
درآتش عشق تا نسوزی نظر به داغ وفا ندوزی
که از چراغ هوس فروزی تنور افسرده نان نگیرد
فتاده ای را ز خاک بردار و یا مبر نام استطاعت
کسی چه گیرد ز ساز قدرت که دست واماندگان نگیرد
اگر ز وارستگان شوقی به فکر هستی مپیچ بیدل
که همت آیینه تعلق به دست دامن فشان نگیرد

وزن: مَفاعِلُنْ فَعْ مَفاعِلُنْ فَعْ مَفاعِلُنْ فَعْ مَفاعِلُنْ فَعْ
نشانه‌های عروضی: U - U - | - | U - U - | - | U - U - | - | U - U - | -
دل به خرسندی اگر ترک هوس می گیرد
کام عشرت ز نشاط همه کس می گیرد
نیست اقبال چو اسباب ندامت دربار
عبرت از بال هما بال مگس می گیرد
زندگی شبهه هستی ست که مانند حباب
هر که هست آینه ای پیش نفس می گیرد
بگذر از فکر اقامت  که به هر چشم زدن
کاروان صورت آواز جرس می گیرد
از ودیعت سپریهای فلک یاس مسنج
به تو این سفله چه داده ست  که پس می گیرد
التقات ضعفا پایه  ی اقبال رساست
شعله است آتش اگر دامن خس می گیرد
سرمه رنگ است غبار گذر خاموشان
ای نفس ناله نگردی که عسس می گیرد
قطع امیدکن از عمر که موی پیری
شاهبازی  ست  که چون صبح نفس می گیرد
ناله باب است در آن شهر که ما قافله ایم
سودها مفت رفیقی  که جرس می گیرد
طالب بیخبری باش که در دشت طلب
رفتن ازخویش سراغ همه  کس می گیرد
بیدل این دامگه از صید تماشا خالی ست
مفت چشمی  که نگاهی به قفس می گیرد

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
غنا مفت هوس گر نام آسودن نمی گیرد
غبار دامن افشان سحر دامن نمی گیرد
فسردن خوشترست از منت شوراندن آتش
حنا بوسدکف دستی که دست من نمی گیرد
دلی دارم ادب  پرورده ناموس یکتایی
که از شرم محبت خرده بر دشمن نمی گیرد
ز تشویش علایق رسته گیر آزادطبعان را
عنان آب  دام سعی پرویزن نمی گیرد
ره فهم تجرد فطرت باریک می خواهد
کسی جز رشته آب از چشمه سوزن نمی گیرد
حضور عافیت گر مقصد سعی طلب باشد
چرا همت  ره از پا درافتادن نمی گیرد
ضعیفی در چه خاک افکنده باشد دام من یارب
که صیاد از حیا عمریست نام من نمی گیرد
تواضع کیش همت را چه امکان است رعنایی
خم دوش فلک  بار سر و گردن نمی گیرد
دم پیری ز فیض گریه خلقی می رود غافل
در این  مهتاب  شیری  هست  و کس  روغن نمی گیرد
قماشی از حیا دارد قبای نازک اندامی
که بوی یوسف ازشوخی به پیراهن نمی گیرد
اگر شمع رخش صد انجمن روشن  کند بیدل
تحیر آتشی دارد که جز در من نمی گیرد

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
نه هستی از نفس هایم شمار ناله می گیرد
عدم هم از غبار من عیار ناله می گیرد
نمی دانم دل آزرده ام یا شوق مایوسم
که هرجا  می روم راهم غبار ناله می گیرد
بم و زیر دگر دارد نوای ساز مشتاقان
نفس دزدیدن اینجا اختصار ناله می گیرد
عرق گل کرده ام از شرم مطلب لیک استغنا
همان چون موج اشکم آبیار ناله می گیرد
نینگیزد چرا دود از سپند ناتوان من
نیستانها در آتش خار خار ناله می گیرد
اگر مطلق عنان گردد سپاه اضطراب دل
دو عالم شوخی یک نی سوار ناله می گیرد
ادب هرچند محو سرمه گرداند غبارم را
جنون شوق راه انتظار ناله می گیرد
فنا مشکل که گردد پرده دار ناکسیهایم
خس من آتش از رنگ بهار ناله می گیرد
شکست ساز هم آهنگها دارد در این محفل
چوکامل شد خموشی اشتهار ناله می گیرد
نمی دانم که را گم کرده است آغوش امیدم
که حسرت عالمی را در کنار ناله می گیرد
ز خاکسترگذشت افسانه داغ سپند من
هنوزم آرزو شمع مزار ناله می گیرد
فلکتازی ست بیدل ترک وضع خویشتن  داری
که هرکس رفت از خود اعتبار ناله می گیرد

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
راه فضولی ما هم در ازل حیا زد
تا چشم باز کردیم مژگان به پشت پا زد
صبحی زگلشن راز بوی نفس جنون  کرد
برهردماغ چون گل صد عطسه زین هوا زد
دل داغ بی نصیبی است از غیرت فسردن
دست که دامن ناز بر آتش حنا زد
سررشته نفس نیست چندان  کفیل طاقت
گر دل گره ندارد بر طبع ما چرا زد
در نیم  گردش رنگ دور نفس تمام است
جام هوس نباید بر طاق  کبریا زد
تا دل ازین نیستان یک ناله وار برخاست
چون  بند نی ضعیفی  صد تکیه  بر عصا زد
آرایش تحیر موقوف دستگاهیست
راه هزار جولان دامان نارسا زد
افلاس در طبایع بی شکوه فلک نیست
ساغر دمی  که بی می  گردید بر صدا زد
درکارگاه تقدیر دامان خامشی گیر
از آه و ناله نتوان آتش درین بنا زد
با گرد این بیابان عمریست هرزه تازیم
در خواب ناز بودیم بر خاک ما که پا زد
آیینه در حقیقت تنبیه خودپرستی است
با دل دچارگشتن ما را به روی ما زد
بیدل بهار امکان رنگی نداشت چندان
دستی که سودم از یاس بر گل تپانچه ها زد

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - - | - - U | - U - -
چنین گر طیع بیدر ت به خورد و خواب می سازد
به چشمت اشک را هم گوهر نایاب می سازد
ضعیفی دامنت دارد خروش درد پیدا کن
که  هرجا رشته  سازی ست با مضراب می سازد
درین میخانه فرش سجده باید بود مستان را
که موج باده از خم تا قدح محراب می سازد
جنون کن در بنای خانمان هوش آتش زن
همین وضعت خلاص از کلفت اسباب می سازد
نفس را الفت دل نیست جز تکلیف بیتابی
که دود از صحبت آتش به پیچ و تاب می سازد
چو صبحی  کز حضور آفتاب انشا کند شبنم
خیال او نفس در سینه من آب می سازد
چنین کز سوز دل خاکستر ایجاد است اعضایم
تب پهلوی من از بوریا سنجاب می سازد
به برق همت از ابرکرم قطع نظرکردم
تریهای هوس کشت مرا سیراب می سازد
به هجران ذوق وصلی د ارم و بر خویش می بالم
در آتش نیز این ماهی همان با آب می سازد
درین محفل ندارد بوی راحت چشم واکردن
نگاه بیدماغان بیشتر با خواب می سازد
ندارد بزم امکان چون ضعیفی  کیمیاسازی
که اجزای غرور خلق را آداب می سازد
تواضعهای ظالم مکر صیادی بود بیدل
که میل آهنی را خم شدن قلاب می سازد

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
نفس  با یک  جهان وحشت به  خاک  و آب می سازد
پرافشان نشیه ای با کلفت اسباب می سازد
چو آل دودی  که پیدا می کند خاموشی شمعش
زخود هرکس تسلی شد مرا بیتاب می سازد
دل آواره ام هرجا کند انداز بیتابی
فلک را خجلت سرگشتگی  گرداب می سازد
به هرجا عجزم از پا افکند مفت است آسودن
غبار از پهلوی خود بستر سنجاب می سازد
ز موی پیری ام گمراهی دل کم نمی گردد
نمک را دیده غفلت  پرستم خواب می سازد
تواضع های من آیینه تسلیم شد آخر
هلال اینجا جبین سجده از محراب می سازد
دل بی نشیه ای داری نیاز درد الفت کن
گداز انگور را آخر شراب ناب می سازد
دماغ حسرت اسباب می سوزی از این غافل
که اجزای ترا هم مطلب نایاب می سازد
سحر ایجاد شبنم می کند من هم گمان دارم
که شوقت آخر از خاکسترم سیماب می سازد
به رنگ شمع گرد غارت اشک است اجزایم
چکیدنها به بنیاد خودم سیلاب می سازد
چنین  کز عضو عضوم موج  غفلت می دمد بیدل
چو فرش مخملم آخر طلسم خواب می سازد

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
چو دندان ریخت نعمت حرص را مأیوس می سازد
صدف را بی گهرگشتن کف افسوس می سازد
تعلقهای هستی با دلت چندان نمی پاید
نفس را یک دو دم این آینه محبوس می سازد
چه سازد خلق عاجز تا نسازد با گرفتاری
قفس را بی پریها عالم مانوس می سازد
فلک بر شش جهت واکرده است آغوش رسوایی
خیال بی خبر با پرده ناموس می سازد
به  گمنامی قناعت  کن  که جاف بی حیا طینت
به سرها چرم گاوی می کشد تا کوس می سازد
تو خواهی شور عالم گیر و خواهی غلغل محشر
فلک زین  رنگ چندین نغمه ها محسو س می سازد
نفس زیر عرق می پرورد شرم حباب اینجا
به پاس آبرو هر شمع با فانوس می سازد
خموشی ختم گفت وگوست لب بربند و فارغ شو
همین یک نقطه کار درس صد قاموس می سازد
چه سحر است این که افسونکاری مشاطه حیرت
به دستت می دهد آیینه و طاووس می سازد
به یاد آستانت  گر همه چین بر جبین بندم
ادب لب می کند ایجاد و وقف بوس می سازد
فغان بی وجد نازی نیست کز دل برکشد بیدل
برهمن زاده ای در  دیر ما ناقوس می سازد

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -