cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
ای پسر لحظه ای تو گوش بده
گوش بر قصه دو موش بده
که یکی پیر بود و عاقل بود
دگری بچه بود و جاهل بود
هر دو در کنج سقف یک خانه
داشتند از برای خود لانه
گربهی هم در آن حوالی بود
کز دغل پر  ز صدق خالی بود
چشم گربه به چشم موش افتاد
به فریبش زبان چرب گشاد
گفت ای موش جان چه زیبایی
تو چرا پیش من نمی آیی
هرچه خواهد دل تو  من دارم
پیش من آ که پیش تو آرم
پیر موش این شنید و از سر پند
گفت با موش بچه کای فرزند
نروی  گربه گول می زندت
دور شو ورنه پوست می کندت
بچه موش سفیه بی مشعر
این سخن را نکرد از او باور
گفت منعم ز گربه از پی چیست
او مرا دوست است  دشمن نیست
گربه هم از قبیله موش است
مثل ما صاحب دم و گوش است
تو ببین چشم او چه مقبول است
چه صدا نازک است و معقول است
باز آن پیر موش کار آگاه
گفت با موش بچه گمراه
به تو می گویم ای پسر در رو 
حرف این کهنه گرگ را مشنو
گفت موشک که هیچ نگریزم
از چنین دوست من نپرهیزم
گربه زین گفتگو چو گل بشکفت
بار دیگر ز مکر و حیله بگفت
من رفیق توام مترس بیا
ترس بیهوده از رفیق چرا
پیر موش از زبان آن فرتوت
ماند مات و معطل و مبهوت
گفت وه  این چقدر طناز است
چه زبان باز و حیله پرداز است
بچه موش سفیه بی ادراک
گفت من می روم ندارم باک
بانگ زد پیر موش کای کودن
این قدر حرف های مفت مزن
تو که باشی و گربه کیست  الاغ
رفتن و مردنت یکی است الاغ 
گربه با موش آشنا نشود
گرگ با بره هم چرا نشود
پر دغل گربه به فن استاد
باز آهسته لب به نطق گشاد
گفت این حرف ها تو گوش مکن
گوش بر حرف پیر موش مکن
پیرها غالبا خرف باشند
از ره راست منحرف باشند
نقل و بادام دارم و گردو
من به تو می دهم تو بده به او
بچه حرف نشنو ساده
به قبول دروغ آماده
سخن کذب گربه صدق انگاشت
رفت و فورا بنای ناله گذاشت
که به دادم رسید مردم من
بی جهت گول گربه خوردم من
دمم از بیخ کند و دستم خورد
شکمم پاره کرد و گوشم برد
پنجه اش رفت تا جگر گاهم
من چنین دوست را نمی خواهم
پیر موشش جواب داد برو 
بعد از این پند پیر را بشنو
هرکه حرف بزرگتر نشنید
آن ببیند که بچه موش بدید

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
یکی خرس بودست در جنگلی
درنده هیونی قوی هیکلی
دو صیاد استاد چالاک و چست
یکی آلفرد نام و دیگر اگست
نمودند بر یک رباطی ورود
که بر جنگل خرس نزدیک بود
سخن آمد از خرس اندر میان
بر ایشان نمودند تعریف آن
که در جثه بی حد بزرگ است او
بود پوستش پر بها و نکو
بسی آمدند از شکار آوران
که عاجز بماندند از صید آن
اگست آن زمان گفت که ما دو یار
به زودی نماییم او را شکار
از آن جانور ما نداریم باک
که صیاد این جا بود ترسناک
به جنگل برفتند آن دو جوان
پی خرس گشتند هر سو روان
قضا را نمودند هر جا گذر
ندیدند آن روز از خرس اثر
ز جنگل سوی خانه باز آمدند
بدین حال بودند خود روز چند
بماندند یک هفته در آن رباط
ز هر قسم مأکولشان در بساط
خریدند از میزبان نان و آب
نداند وجه طعام و شراب
نمودند با او قرار و مدار
که سازیم چون خرس را ما شکار
فروشیم پس جلد آن خرس را
نماییم مر قرض خود را ادا
همان قسم روزی به جنگل شدند
پی خرس هر سو شتابان بدند
بدیدند تا متر مارتن رسید
بغرید از دور چون آن دو دید
دو صیاد با جرأت و خودپسند
که ناکشته اش پوست بفروختند
در آن دم که دیدند آن بیل تن
نمودند کم جرأت خویشتن
فتاد آلفرد را تفنگش ز دست
ز بیمش به بالای شاخی بجست
اگست آن زمان خفت چون مردگان
نیاورد بیرون نفس از دهان
چو نزدیک باشد متر مارتن بر او
بسی کرد مر گوش بینیش بو
ورا مرده پنداشت زوبر گذشت
چو از چشم ایشان بسی دور گشت
اگست از زمین جست شوریده بخت
بشد آلفرد بر زمین از درخت
بگفتا بر او با لب نیم خند
چه در گوشت آن خرس بنهاد بند
چنین داد پاسخ که این گفت اوست
چو ناکشته ای خرس مفروش پوست
چه خوش گفت فردوسی بی قرین
به شهنامه در جنگ خاقان چین
فرستاده گفت ای خداوند رخش
به دشت آهوی ناگرفته مبخش

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
بچه ای با شعور با فرهنگ
بود با بخت خود همیشه به جنگ
که چرا من بزرگ تر نشدم
مثل این مردم دگر نشدم
گشته ام پیش خلق خوار و ذلیل
زان که نه ریش دارم و نه سبیل
در سر و پام نیست کفش و کلاه
که چرا قد من بود کوتاه
لخت و بی برگ و بی نوا شده ام
مثل یک بچه گدا شده ام
من به کلی ز جامه عریانم
جوجه مرغ دو روزه را مانم
ننه ام متصل کتک زندم
پدرم بام و عمه چک زندم
مردمان بزرگ را در تن
کت و سرداری است و پیراهن
بهر خود جامه های نو ببرند
هرچه خواهند هر زمان بخورند
هرکجا میلشان کشد بروند
تابع میل هیچ کس نشوند
پس من آیا چه وقت خان گردم
صاحب قدرت و توان گردم
من هم ار خود بزرگ گردم و مرد
کارهای بزرگ خواهم کرد
ابتدا درس دهقنت خوانم
تا ره و رسم دهقنت دانم
بعد چندی کلنگ و گاله و بیل
می کنم از برای خود تحصیل
گوسفندی و گاومیش و بزی
گندمی ماشی ارزنی ارزی
پیش  گیرم طریق دهقانی
در کمال صفا و آسانی
می کنم قطعه زمینی شخم
از پس شخم می فشانم تخم
گندمم چون به بار آمد و جو
متمول شوم به گاه درو
بعد کم کم زمین زیاده کنم
از زمین خود استفاده کنم
صاحب خانه و علاقه شوم
با حمار و بعیر و ناقه شوم
ناز و نعمت چو در زمین باشد
کار من در زمین همین باشد
کار من گیرد از زمین بالا
می شوم از برای خویش آقا
منت هیچ کس نخواهم برد
نان بازوی خویش خواهم خورد
در ادارات نوکری نکنم
نوکری را به دیگری نکنم
نوکر گاو و گوسفند شوم
من از این کار سربلند شوم
تا رود کار کشت از پیشم
بنده خویش و خواجۀ خویشم

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
بود شیری به بیشه ای خفته
موشکی کرد خوابش آشفته
آن قدر دور شیر بازی کرد
در سر دوشش اسب تازی کرد
آن قدر گوش شیر گاز گرفت
گه رها کرد و گاه باز گرفت
تا که از خواب شیر شد بیدار
متغیر ز موش بدرفتار
دست برد و گرفت کلۀ موش
شد گرفتار موش بازیگوش
خواست در زیر پنجه له کندش
به هوا برده بر زمین زندش
گفت ای موش لوس یک قازی
با دم شیر می کنی بازی
موش بیچاره در هراس افتاد
گریه کرد و به التماس افتاد
که تو شاه وحوشی و من موش
موش هیچ است پیش شاه وحوش
شیر باید به شیر پنجه کند
موش را نیز گربه رنجه کند
تو بزرگی و من خطا کارم
از تو امید مغفرت دارم
شیر از این لابه رحم حاصل کرد
پنجه واکرد و موش را ول کرد
اتفاقا سه چار روز دگر
شیر را آمد این بلا بر سر
از پی صید گرگ یک صیاد
در همان حول و حوش دام نهاد
دام صیاد گیر شیر افتاد
عوض گرگ شیر گیر افتاد
موش چون حال شیر را دریافت
از برای خلاص او بشتافت
بندها را جوید با دندان
تا که در برد شیر از آن جا جان
این حکایت که خوشتر از قند است
حاوی چند نکته از پند است
اولا گر نیی قوی بازو
با قوی تر ز خود ستیزه مجو
ثانیا عفو از خطا خوب است
از بزرگان گذشت مطلوب است
ثالثا با سپاس باید بود
قدر نیکی شناس باید بود
رابعا هرکه نیک یا بد کرد
بد به خود کرد و نیک با خود کرد
خامسا خلق را حقیر مگیر
که گهی سودها بری ز حقیر
شیر چون موش را رهایی داد
خود رها شد ز پنجه صیاد
در جهان موشک ضعیف حقیر
می شود مایۀ خلاصی شیر

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
من آن ساعت که از مادر بزادم
به دام مهر و چنگ مه فتادم
مرا گفتند مهر و مه دو خادم
به نوبت روز و شب بر من ملازم
یکی ماما یکی لالای من شد
سر زانوی این دو جای من شد
به من گفتند کاین لالا و ماما
کهن خدمتگزارانند بر ما
نیاکان تو را هم این دو بودند
که روز و شب پرستاری نمودند
توهم از این دو یابی پرورش ها
خوری از سفره اینان خورش ها
گرفتم بیش راه زندگانی
ز طفلی پا نهادم در جوانی
ز یک تا سن سی و چل رسیدم
خودی آراستم  قدی کشیدم
به زیورها همی کردم مزین
برون و اندرون خانه من
لبم از لعل شد دندان ز لولو
ز نقد عمر جیب و جیب مملو
دو چشم از جزع و دو گونه ز مرجان
گهرهای فراوان هشته در جان
ز عنبر موی کردم از صدف گوش
ز سیم ساده آکندم بنا گوش
چوکم کم صاحب این مایه گشتم
رفیق دختر همسایه گشتم
بنای شهوت و مستی نهادم
زمام دل به دست نفس دادم
دو خادم یافتندم غافل و مست
برای غارتم گشتند هم دست
چو آگاه از درون بیت بودند
اثاث البیت را یک یک ربودند
یکی شب آمد و لعل لبم برد
یکی روز آمد و رخت شبم برد
یکی از نقد عمرم کاست کم کم
یکی از گوهر جانم دمادم
دو جزع و سی و دو لو ءلوء شد از چنگ
یکی از شیشه و آن دیگر از سنگ
چه گویم خود چه ها آمد به روزم
چسان کردند کم کم مایه سوزم
تهی شد خانه  خالی ماند دستم
به پنجاه و سه سال اینم که هستم
نه احساسات من باقی نه افکار
همانا صورتی هستم به دیوار
سپارم نوجوانان وطن را
که گاهی بنگرند این عکس من را
ز کید مهر و مه غافل نمانند
جوانی را به غفلت نگذرانند

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
برزگری کشته خود را درود
تا چه خود از بدو عمل کشته بود
بار کش آورد و بر آن بار کرد
روی ز صحرا سوی انبار کرد
در سر ره تیره گلی شد پدید
بار کش و مرد در آن گل تپید
هرچه بر آن اسب نهیب آزمود
چرخ نجنبید و نبخشید سود
برزگر آشفته از آن سوء بخت
کرد تن و جامه به خود لخت لخت
گه لگدی چند به یابو نواخت
گه دو سه مشت از زبر چرخ آخت
راه به ده دور بد و وقت دیر
کس نه به ره تا شودش دست گیر
زار و حزین مویه کنان موکنان
کرد سر عجز سوی آسمان
کای تو کننده در خیبر ز جای
بر کنم این بار کش از تیره لای
هاتفی از غیب به دادش رسید
کامدم ای مرد مشو نا امید
نک تو بدان بیل که داری به بار
هر چه گل تیره بود کن کنار
تا منت از مهر کنم یاوری
بار خود از لای برون آوری
برزگر آن کرد و دگر ره سروش
آمدش از عالم بالا به گوش
حال بنه بیل و برآور کلنگ
بر شکن از پیش ره آن قطعه سنگ
گفت شکستم چه کنم گفت خوب
هرچه شکستی ز سر ره بروب
گفت برفتم همه از بیخ و بن
گفت کنون دست به شلاق کن
تا شوم الساعه مددکار تو
باز رهانم ز لجن بار تو
مرد نیاورده به شلاق دست
بار ز گل برزگر از غم برست
زین مدد غیبی گردید شاد
وز سر شادی به زمین بوسه داد
کای تو مهین راه نمای سبل
نیک برآوردیم از گل چو گل
گفت سروشش به تقاضای کار
کار ز تو یاوری از کردگار

وزن: مُفْتَعِلُنْ مُفْتَعِلُنْ فاعِلُنْ
بحر: سریع مطوی مکشوف
نشانه‌های عروضی: - U U - | - U U - | - U -
عاشقی محنت بسیار کشید
تا لب دجله به معشوق رسید
نشده از گل رویش سیراب
که فلک دسته گلی داد به آب
نازنین چشم به شط دوخته بود
فارغ از عاشق دلسوخته بود
دید در روی شط آمد به شتاب
نو گلی چون گل رویش شاداب
گفت به به چه گل زیبایی ست
لایق دست چو من رعنایی ست
حیف از این گل که برد آب او را
کند از منظره نایاب او را
زین سخن عاشق معشوقه پرست
جست در آب چو ماهی از شست
خوانده بود این مثل آن مایه ناز
که نکویی کن و در آب انداز
خواست کازاد کند از بندش
نام گل برد و در آب افکندش
گفت رو تا که ز هجرم برهی
نام بی مهری بر من ننهی
مورد نیکی خاصت کردم
از غم خویش خلاصت کردم
باری آن عاشق بیچاره چو بط
دل به دریا زد و افتاد به شط
دید آبی است فراوان و درست
به نشاط آمد و دست از جان شست
دست و پایی زد و گل را بربود
سوی دلدارش پرتاب نمود
گفت کای آفت جان سنبل تو
ما که رفتیم  بگیر این گل تو
بکنش زیب سر  ای دلبر من
یاد آبی که گذشت از سر من
جز برای دل من بوش مکن
عاشق خویش فراموش مکن
خود ندانست مگر عاشق ما
که ز خوبان نتوان خواست وفا
عاشقان را همه گر آب برد
خوبرویان همه را خواب برد

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مسدس مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U -
باز برتافت به عالم خورشید
بر رخ خلق جهان تیغ کشید
شد برافروخته کانون فساد
آتش فتنه در آفاق افتاد
تافت بر خوابگه عالم نور
باز جنبید و به جوش آمد مور
روی آفاق پر از ولوله شد
راحت و امن ز گیتی یله شد
شیر برخاست پی صید غزال
باز از صعوه نمود استقبال
قحبه بخل به رخ غازه کشید
غرچه مفسده خمیازه کشید
مردمان در تک و پو افتادند
رو به هر برزن و کو بنهادند
گشت بی عاطفتی باز شروع
یافت حرص و ولع و جهل و شیوع
آمد از خانه برون شیر فروش
کوزه شیر پر از آب به دوش
کاسب دزد به بازار آمد
طالب مزد سر کار آمد
شد برون حضرت شیخ الاسلام
ریش را بسته حنا از حمام
شرکت خود را در مال یتیم
شفقتی داند بر حال یتیم
صف کشیدند پدرسوخته ها
چشم بر منصب هم دوخته ها
روز آبستن و رنج و تعب است
ای خوشا شب که فراغت به شب است
من همه دشمن روزم که به روز
کند انواع جنایات بروز
ای خوشا شب که پس از ساعت پنج
ظلم عاطل شود و خسبد رنج
مردم از شر هم آسوده شوند
فارغ از صحبت بیهوده شوند

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مسدس مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U -
شنیدم یاوه گویی هرزه پویی
گدایی سفله ای بی آبرویی
چو اشعار حجابم را شنیده
حجاب شرم و عفت را دریده
زبان بگشاده بر دشنام بنده
به زشتی یاد کرده نام بنده
ولی من هیچ بد از وی نگویم
به جز راه ادب راهی نپویم
مرا از فحش دادن عار باشد
که فحش آیین سردمدار باشد
گذارم امر را در پای تحقیق
سپس خواهم ز اهل فکر تصدیق
 سخن را روی با صاحبدلان است 
نه با هر بیدل بی خانمان است
به قول تو زنی کاندر برم بود
منش نشناختم کو خواهرم بود
گرفتم قول تو عین صواب است
نه این هم باز تقصیر حجاب است
نباید منع کرد این عادت بد
که کس نادیده بر خواهر بچسبد
نه خود این نیز هم عیب حجابست
که خواهر از برادر کامیابست
تمام این مفاسد از حجابست
حجابست آنکه ایران زو خرابست
ترا هم شد حجاب اسباب این ظن
که خواندی مادرت را خواهر من
اگر آن زن به سر معجر نمی زد
یقین این شبهه از تو سر نمی زد
نفهمیده نمی گفتی و اکنون
نمی افتاد راز از پرده بیرون
نیندیشیدی ای بیچاره خر
که خواهر ساز ناید با برادر
حجاب دست و صورت هم یقین است
که ضد نص قرآن مبین است

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
وزیرا از مبارک بیضه ات دور
مرا امروز گشته بیضه رنجور
یکی چون پر ز باد و درد گشته
ز جفت خود به صورت فرد گشته
نمی دانم چه بادی در سر اوست
که با جفتش نگنجد در یکی پوست
چنان از باد و دم سرشار گشته
که پنداری سپه سالار گشته
بباید بند کردن پیکر او
که تا بیرون رود باد از سر او
اگر داری به جعبه بیضه بندی
کز آنها داشتی زین پیش چندی
یکی را از برای بنده بفرست
برای بنده شرمنده بفرست
که از لطف تو گردد بیضه ام چاق
به صحت جفت و از علت شود طاق
کنی از بیضه ام گر دست گیری
الهی علت بیضه نگیری
کمال السلطنه با آن کمالات
شده اندر علاج بیضه ام مات
ورم با آنهمه دارو و مرهم
به قدر مویی از تخمم نشد کم
ز بس روغن به تخم بنده مالید
کمال السلطنه بر تخم من رید
دو مه دستش به تخم من بود بند
نیارد دل ز دست افتاده برکند
گمان من چنین باشد که عمدا
تعلل می نماید در مداوا
نمی خواهد که گردد بیضه ام خرد
چنان دانم که خواهد بیضه ام خورد
و یا تا پر شود از بیضه مشتش
از این رو دوست می دارد درشتش

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
ای نکویان که در این دنیایید
یا از این بعد به دنیا آیید
این که خفته است در این خاک منم
ایرجم ایرج شیرین سخنم
مدفن عشق جهانست اینجا
یک جهان عشق نهانست اینجا
عاشقی بوده به دنیا فن من
مدفن عشق بود مدفن من
آنچه از مال جهان هستی بود
صرف عیش و طرب و مستی بود
هرکه را روی خوش و خوی نکوست
مرده و زنده من عاشق اوست
من همانم که در ایام حیات
بی شما صرف نکردم اوقات
تا مرا روح و روان در تن بود
شوق دیدار شما در من بود
بعد چون رخت ز دنیا بستم
باز در راه شما بنشستم
گرچه امروز به خاکم مأواست
چشم من باز به دنبال شماست
بنشینید بر این خاک دمی
بگذارید به خاکم قدمی
گاهی از من به سخن یاد کنید
در دل خاک دلم شاد کنید

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مسدس مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U -
چنین می گفت شاگردی به مکتب
که این مکتب چه تاریکست یارب
نباشد جز همان تاریک دیوار
همان لوح سیاه تیره و تار
همان درس و همان بحث مبین
همان تکلیف و آن جای معین
همیشه این کتاب و این قلمدان
همین دفتر که در پیشست و دیوان
نشاید خواند این را زندگانی
کسالت باشد این نه شادمانی
معلم در جوابش این چنین گفت
که باشد حال تو با حال من جفت
همین منبر مرا همواره در زیر
کنم هر صبحدم این درس تکریر
نباشد جز همان قیل و همان قال
همان تعلیم صرف و نحو اطفال
چه اطفالی که با این جمله تدریس
نمی دانند جز تزویر و تلبیس
چنان تنبل به وقت درس خواندن
که هم خود را کسل سازند و هم من
به شاگرد و معلم بار بسیار
به گردن هست و باید برد ناچار

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
کلاغی به شاخی شده جای گیر
به منقار بگرفته قدری پنیر
یکی روبهی بوی طعمه شنید
به پیش آمد و مدح او برگزید
بگفتا سلام ای کلاغ قشنگ
که آیی مرا در نظر شوخ و شنگ
اگر راستی بود آوای تو
به مانند پرهای زیبای تو
در این جنگل اندر سمندر بدی
بر این مرغ ها جمله سرور بدی
ز تعریف روباه شد زاغ شاد
ز شادی نیاورد خود را به یاد
به آواز کردن دهان برگشود
شکارش بیفتاد و روبه ربود
بگفتا که ای زاغ این را بدان
که هر کس بود چرب و شیرین زبان
خورد نعمت از دولت آن کسی
که بر گفت او گوش دارد بسی
چنان چون به چربی نطق و بیان
گرفتم پنیر تو را از دهان

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
حمد بر کردگار یکتا باد
که مرا شوق درس خواندن داد
آشنا کرد چشم من به کتاب
داده توفیق خیرم از هر باب
در سر من هوای درس نهاد
در دل من محبت استاد
پدرم را عطا نمود حیات
تا کند صرف کار من اوقات
مادرم را تناوری بخشید
مهر فرزند پروری بخشید
هر دو مقدور خود به کار آرند
تا مرا درس خوان به بار آرند
عشق باشد به درس و مشق مرا
نبود جز به این دو عشق مرا
درس و مشقم چو ناتمام بود
بازی از بهر من حرام بود
در سر کارهای بی مصرف
نکنم هیچ وقت خویش تلف

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
عید نوروز و اول سال است
روز عیش نشاط اطفال است
همه آن روز رخت نو پوشند
چای و شربت به خوش دلی نوشند
پسر خوب روز عید اندر
رود اول به خدمت مادر
دست بر گردنش کند چون طوق
سر و دستش ببوسد از سر شوق
گوید این عید تو مبارک باد
صد چنین سال نو ببینی شاد
بعد آید به دست بوس پدر
بوسه بخشد پدر به روی پسر
پسر بد چو روز عید شود
از همه چیز ناامید شود
نه پدر دوست داردش نه عمو
نه کس عیدی بیاورد بر او
عیدی آن روز حق آن پسر است
که نجیب و شریف و باهنر است

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
نبینی خیر از دنیا علایی
رسد از آسمان بر تو بلایی
تو را کردیم ای گوساله مأمور
نه مأموری که ألمأمور معذور
که بنمایی در آمریکا تجسس
بیاری مستشاری با تخصص
در آمریکا به خرها کردی اعلان
که باشد مرتع سبزی در ایران
ز نوع خود فرستادی کمندی
خصوصا یک خر بالا بلندی
چموش و بدلگام و خام و گهگیر
نه از افسار می ترسد نه زنجیر
خران داخلی معقول بودند
وجیه المله و مقبول بودند
که باشد این مثل منظور هرکس
زبان خر خلج می داند و بس
نه تنها مرتع ما را چریدند
پدر سگ صاحبان بر سبزه ریدند

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
داشت عباس قلی خان پسری
پسر بی ادب و بی هنری
اسم او بود علی مردان خان
کلفت خانه ز دستش به امان
پشت کالسکه مردم می جست
دل کالسکه نشین را می خست
هر سحرگه دم در بر لب جو
بود چون کرم به گل رفته فرو
بسکه بود آن پسر خیره و بد
همه از او بدشان می آمد
هرچه می گفت لله لج می کرد
دهنش را به لله کج می کرد
هر کجا لانه گنجشکی بود
بچه گنجشک در آوردی زود
هرچه می دادند می گفت کم است
مادرش مات که این چه شکمست 
نه پدر راضی از او نه مادر
نه  معلم نه لله نه نوکر
ای پسر جان من این قصه بخوان
تو مشو مثل علی مردان خان

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مسدس مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U -
ای بی خرد اعتماد تجار
دست از حرکات زشت بردار
تو تاجری ای عنم به ریشت
بی خود مبر اعتماد خویشت
ای صارم دولت شهنشاه
هستی تو از این قضیه آگاه
بودند شبی معاشران جمع
با یک دو سه خوب روی چون شمع
آن سید خر درآمد از در
گردید به بوستان سر خر
از من بستد دو بیست تومان
تا آرد فرستد از صفاهان
از من ستد و ضعیفه را داد
هم بنده و هم ضعیفه را گاد

وزن: مَفْعُولْ مَفاعِلُنْ فَعولُنْ
بحر: هزج مسدس اخرب مقبوض محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - U - | U - -
طبیعت گر شگرفی ها نماید
شگفتی بر شگفتی ها فزاید
گهی بینی که اندر گلخنی زشت
که هست آکنده از خار و خس و خشت
یکی لاله دمیده سرخ و دلکش
که دیده گردد از دیدار آن خوش
گهی در وادی پر خار و پر سنگ
به خار و سنگ حامل چند فرسنگ
بیابی اتفاقا چشمهی خرد
که جان باید از او چون تشنه ای خورد
گهی بالای کوهی صعب و بی آب
در آن از رستنی ها جمله نایاب
درختی سایه گستر رسته بینی
رسی در سایه اش راحت نشینی
صنیع الدوله هم در دوره ما
یکی بود از شگفتی های دنیا

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
شد گذار عزبی از در باغ
دید در باغ یکی ماده الاغ
باغبان غایب و شهوت غالب
ماده خر بسته به میل طالب
سر درون کرد و به هرسو نگریست
تا بداند به یقین خر خر کیست
اندکی از چپ و از راست دوید
باغ را از سر خر خالی دید
ور کسی نیز به باغ اندر بود
هوش خر بنده به پیش خر بود
آری آن گمشده را سمع و بصر
بود اندر گرو گادن خر
آدمی پیش هوس کور و کر است
هرکه دنبال هوس رفت خر است 
او چه داند که چه بد یا خوب است
بیند آنرا که بر او مطلوب است
الغرض بند ز شلوار گرفت
ماده خر را به دم کار گرفت
بود غافل که فلک پرد ه در است
پرده ها در پس این پرده در است
ندهد شربت شیرین به کسی
که در آن یافت نگردد مگسی
نوش بی نیش میسر نشود
نیست صافی که مکدر نشود
ناگهان صاحب خر پیدا شد
مشت بیچاره خرگا وا شد
بانگ برداشت بر او کای جا پیچ
چه کنی با خر م ن گفتا هیچ
گفت المنة لله دیدم
معنی هیچ کنون فهمیدم
نگذارد فلک مینایی
که خری هم به فراغت گایی

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مسدس مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U -
طبع من این نکته چه پاکیزه گفت
سهل بود خوردن افسوس مفت
مردم این ملک ز که تا به مه
هیچ ندانند جز احسنت و زه
هرکسی اندر غم جان خود است
فارغ از اندیشه نیک و بد است
بعد که مردم  همه یادم کنند
رحمت وافر به نهادم کنند
گر بر کناس بری یاس را
رنجه کنی شامه کناس را
زآنچه پس از مرگ برایم کنند
کاش کمی حین و بقایم کنند
دل به کف غصه نباید سپرد
اول و آخر همه خواهیم مرد

وزن: مُفْتَعِلُنْ مُفْتَعِلُنْ فاعِلُنْ
بحر: سریع مطوی مکشوف
نشانه‌های عروضی: - U U - | - U U - | - U -
حاجیان رخت چو از مکه برند
مدتی در عقب سر نگرند
تا به جایی که حرم در نظر است
چشم حجاج به دنبال سر است
من هم از کوی تو گر بستم بار
باز با کوی تو دارم سر و کار
چشم دل سوی تو دارم شب و روز
چشم بر کوی تو دارم شب و روز
تو صنم قبله آمال منی
چون کنم صرف نظر  مال منی
روی رخشنده تو قبله ماست
مردم دیده ما قبله نماست

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مسدس مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U -
مرا هست یک طوطی اندر قفس
که مثلش به خوبی ندیدست کس
سرش سبز رنگست و دمش دراز
به چنگال و منقار مانند باز
خوراکش دهم از نخودچی و قند
نخودچی و قند است او را پسند
چنان هوشیارست و با جوهر است
که از اکثر بچه ها خوشتر است
ز تو هرچه بشنید گیرد به یاد
چو شاگرد با فهم از اوستاد
همین نکته بس باشد از هوش او
که چیزی نگردد فراموش او

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
بوده است خری که دم نبودش
روزی غم بی دمی فزودش
در دم طلبی قدم همی زد
دم می طلبید و دم نمی زد
یک ره نه ز روی اختیاری
بگذشت میان کشت زاری
دهقان مگرش ز گوشه ای دید
برجست و از او دو گوش ببرید
بیچاره خر آرزوی دم کرد
نایافته دم دو گوش گم کرد

وزن: مَفْعُولْ مَفاعِلُنْ فَعولُنْ
بحر: هزج مسدس اخرب مقبوض محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - U - | U - -
چه خواهند از جان هم این دو قوچ
که جنگیده با هم سر هیچ و پوچ
چرا تشنه خون هم گشته اند
نه میراث بر  نه پدر کشته اند
نه این خورده آن دیگری را علف
نه آن کرده آبشخور این تلف
جهان صلح بود و صفا سر به سر
نبود ار دو بر هم زن بد سیر

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
گفتم به جوانکی مفرنگ
کای در خم و چم بسان خرچنگ
برگو ز سبیل خود چه دیدی
کاین سان دم گوش او بریدی
گفتا که سبیل بنده روزی
دزدیده کون غیر گوزی
چون دزدی او به چشم دیدم
زان رو دم و گوش او بریدم

وزن: مَفْعُولْ مَفاعِلُنْ فَعولُنْ
بحر: هزج مسدس اخرب مقبوض محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - U - | U - -
نمی دانم چرا حتم است و واجب
که بر ما یک نفر گردد مواظب
بده نیمه بده آجر بده گچ
مکن با گفته استاد خود لج
چرا ما مردم ایران چنینیم
چرا در حق هم دایم ظنینیم

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
پیش تر زان کت غضب گردد عیان
از الف تا یا الفبا را بخوان
کاندر این ضمن افتدت صفرا ز جوش
از جنون فارغ شوی آیی به هوش

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
دو نفر دزد خری دزدیدند
سر تقسیم به هم جنگیدند
آن دو بودند چو گرم زد و خورد
دزد سوم خرشان را زد و برد

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مسدس مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U -
هرچه گویی تو طبیعی می گوی
بیشتر زانچه طبیعی است مجوی
او معلم تو بر او شاگردی
چه کنی جهد کز او به کردی

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مسدس مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U -
گفت روزی به جعفر صادق
حیله بازی منافقی فاسق
کز حرام ربا چه مقصود است
گفت زان رو که مانع جود است

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
گاه بارم خار باشد گاه در
یار حاجی عبده الراجی شتر

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
هر که آمد در این جهان ناچار
رود از این جهان چه شه چه گدا
یک جهان دگر خدای آراست
که بود نام آن جهان بقا
سوی دار بقا رود هر کس
که بیامد در این سرای فنا
پور ایرج نوادۀ خاقان
آن ملک زادۀ فرشته لقا
من به او صهر و او به من عم بود
نه من او را نه او پدید مرا
زیست پنجاه و اندر سال به دهر
چون در این خاکدان ندید وفا
سوی جنت برفت با دل شاد
تا بماناد جاوادان آن جا
بهر تاریخ فوتش ایرج گفت
رفت جعفرقلی از این دنیا

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
شاه زاده ضیافتی کردی
کافت آورد مر ضیای ترا
کارهایت معرفی کردند
سستی عقل و ضعف رای ترا
به همه کفش دادی و ملکی
زان که کوچک بدند پای ترا
هیچ بر من ندادی و گفتی
روم و سر کنم هجای ترا
چشم  اگر روزگار بگذارد
در کف تو نهم سزای ترا
لیک حالا جز این نخواهم گفت
که برد مرده شو سرای ترا
نه سرای ترا به تنهایی
هم عطای تو هم لقای ترا
خوب شد بر منت نرسید
بنده گاییدم آن عطای ترا

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
ابلیس شبی رفت به بالین جوانی
آراسته با شکل مهیبی سر و بر را
گفتا که منم مرگ و اگر خواهی زنهار
باید بگزینی تو یکی زین سه خطر را
یا آن پدر پیر خودت را بکشی زار
یا بشکنی از خواهر خود سینه و سر را
یا خود ز می ناب کشی یک دو سه ساغر
تا آنکه بپوشم ز هلاک تو نظر را
لرزید از این بیم جوان بر خود و جا داشت
کز مرگ فتد لرزه به تن ضیغم نر را
گفتا پدر و خواهر من هر دو عزیزند
هرگز نکنم ترک ادب این دو نفر را
لیکن چو به می دفع شر از خویش توان کرد
می نوشم و با وی بکنم چاره شر را
جامی دو بنوشید و چو شد خیره ز مستی
هم خواهر خود را زد و هم کشت پدر را
ای کاش شود خشک بن تاک و خداوند
زین مایه شر حفظ کند نوع بشر را

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -