cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
سپهر ملک عجم  آفتاب دین عرب 
بلند نام و نشان و بزرگ اصل و نصب 
کمال دین هدی  قطب ملک و دین محمود 
که هست چرخ شرف را جمال او کوکب 
جمال دوده خوارزمشاه  آنکه ربود 
ز سرکشان زمانه بدست فخر قصب 
همه خلاصه مجد و بمجد نامغرور 
همه حقیقت فضل و بفضل نا معجب
شده مطاوعت او زمانه را پیشه 
شده متابعت او سپهر را مذهب
بطبع حضرت او را ستاره کرده سجود 
بطوع خدمت او را زمانه کرده طلب 
وجود فضل و هنر را بیان اوست دلیل 
حصول عز و شرف را قبول اوست سبب
ز سعی او شده خار موافقان چون گل 
ز تیغ او شده روز مخالفان چون شب
زهی بهمت عالی و تبع صافی تو 
نظام جاه و علو قوام و فضل ادب 
بزیر خنک جلال تو اخضر و اغبر 
بزیر زین مراد تو ادهم و اشهب
ضیای حمد و ثنا از کف تو نیست بدیع 
گهر ز کان و هنر از کف تو نیست عجب
سیاه گشت عدو را ز هیبت تو از گلیم
کبود گشت فلک را ز صولت تو سلب 
عنایت تو چو شمس و ولی تو چو گهر
سیاست تو چو ماه و عدوی تو چو قصب 
ز بیم نیزه ثعبان نهاد تو گشته 
امور خصم تو برگشته چون دم عقرب
تو همچو در و چو دریا بجاه تو مجلس 
تو همچو مهر و چو گردون بزیر تو مرکب
شگفت نیست وجود تو در طویله خلق
که در طویله بود در جوار خار رطب
همیشه تا نبود باز طعمه تیهو 
همیشه تا نبود شیر سخره ثعلب 
بدهر باد جلال تو عالی المکثب 
ز بخت باد جناب تو صافی المشرب
ز تو مطالب ارباب فضل حاصل باد 
همیشه تا که جهانست علم را مطلب 
مخالفات ترا چهره پر غبار بلا
منازعان ترا مغز پر خمار تعب
ندیم جان حسودت و در زمانه ندم 
نصیب عمر عدوی تو از ستاره غضب

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
ایا برنده باحباب قصه احباب 
ابا دهنده باصحاب نامه اصحاب 
بیک دگر تو رسانی ز عاشق و معشوق 
دقیقهای سؤال و لطیفهای جواب 
تراست صفوت عقل شریف و روح لطیف 
تراست رفت روز وصال و عهد شباب 
بدست لطف گشایی بسان جلوه گران 
سپیده دم ز رخ لعبتان باغ نقاب 
مشوش از حرکات تو جعده های بخم 
معطر از نفحات تو زلفهای بتاب 
بپیش چهره افلاک دست تو بندد 
گهی حجاب غبار و گهی نقاب سهاب 
ز سعی توست پر از رزم های دیبا خاک
ز صنع توست پر از عیب های جوشن آب
براغ چهره لاله ز تو شده پر خون 
بباغ دیده نرگس ز تو شده بیخواب 
نبوده مثل تو مساح در بلاد و دیار 
نبوده مثل تو سیاح در شتاب و عتاب 
نشسته واله از ادراک تو اولوالابصار 
بمانده عاجز از اوصاف تو اولوالالباب 
تو باشتاب و زمین را درنک در دل تو 
نظام یافته گیتی ازین درنک و شتاب
تبارک الله  و همی  که بی سفینه همی 
چو وهم عبره کنی بحرهای بی پایاب 
تراست قوت تیر ملک وزین کردی 
بصدمتی وطن عادیان خراب و یباب
علاء دولت خوارزمشاه  تاج ملوک 
که هست دولت او مالک و رقاب
ابوالمظفر  اتسز  خدایگان هدی
که صدر اوست هدی را ز حادثات مآب
ربوده حشمت او از کمان حادثه تیر 
بکنده هیبت او از دهان نایبه ناب
ملک ز بهر شرف بر درش گزیده مقام
فلک ز بهر کنف بر سرش فگنده قباب 
حسام بگه رزم صورت الاعجاز
کلام او بگه بزم سوره الاعجاب 
بفضل و مکرمت او تفاخر اسلاف
بجاه و منزلت او تظاهر اعقاب 
همه امور جهان در حساب اوست ولیک 
برون شدست ایادی دست او ز حساب
ز بیم خنجر سیما بگون او گشتست 
عدوی دولت او بی قرار چون سیماب 
گشاده شد ز بنانش خزاین ارزاق 
بریده شد ز بیانش دقایق آداب 
چنو نیارد گشت زمانه در هر فن 
چنو نبیند چشم ستاره در هر باب 
ز هی مخالفت امر تو خطای خطا
زهی موافقت رأی تو صواب صواب 
تویی  که چرخ بود با جلالت تو زمین 
تویی  که بحر بود با سخاوت تو سراب
چو در صفوف درخشان شود فروغ سیوف
چو در حروب فروزان شود لهیب ضراب
زمین بپوشد از خون سرکشان سر بال
هوا ببندد از گرد صفدران جلباب 
مبارزان ز پی کر و فر بمعرکه در 
سبک کنند عنان و گران کنند رکاب 
ثبات را ز جهان مندرس شود آیات 
حیوة را ز بشر منقطع شود اسباب 
سنان تو کند آن لحظه از قلوب غلاف 
حسام تو کند آن ساعت از رقاب قراب
گهی نوردی ملک یلان بپای نهیب 
گهی سپاری گنج شهان بدست نهاب
بنیزهای ردینی کنی بگاه طعان 
بتیغهای یمانی کنی بگاه ضراب 
رواق فتح بلند و اساس دین محکم 
لوای فتنه نگون و بنای کفر خراب 
ز زخم تیغ تو گردند دشمنان مقهور
بدان صفت که شیاطین ز زخم تیر شهاب 
خدایگانا  آنی که اهل عالم را 
بخشکسال حوادث زتست فتح الباب 
ز دانش تو همه فاضلان گرفته نصیب 
ز بخشش تو همه سایلان نهاده نصاب 
ولی تو گهرست و وفاق تو خورشید 
عدوی تو قصیست و خلاف تو مهتاب
همای بخت همایون تو سیه کرده 
ز رنج بداندیش تو چو پر غراب
همیشه تا که ایزد بود بوعد و وعید 
جزای عدل ثواب و سزای ظلم عقاب
جهان ز عدل تو آباد باد تا محشر
نصیب جان تو بادا ز کردگار ثواب 
موافقان تو بادند در نشاط و نعیم
مخالفان تو بادند در عنا و عذاب 
گشاده بر تو علی رغم خصم هر ساعت 
هزار در ز سعادت مفتح الابواب

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
ای ترا جاه قباد و حشمت افراسیاب 
پیش تیغ عزم تو منسوخ تیغ آفتاب 
در کمال تو غلط کردم که هر فرمان بریت
هست با جاه قباد و حشمت افراسیاب 
با جلال قدر تو نازل بود قدر فلک
با کمال جود تو باطل بود جود سحاب
حضرت والای تو اصحاب حاجت را مآل
مجلس میمون تو ارباب دانش را مآب
صورت دولت وفاق تو چو پرواز همای
سورت محنت خلاف تو چو آواز غراب
کوه بابل از ثبات حزم تو گیرد درنگ
باد صرصر از مضای عزم تو یابد شتاب
حکم تو در نیک و بد همچون قضای آسمان 
امر تو در بیش و کم همچون دعای مستجاب 
کرده با لفظ بدیع تو معانی اقتران 
جسته با جاه رفیع تو معانی اقتراب
جود کفت را نباشد مال افریدون کفاف
حد تیغت را نگردد سد اسکندر حجاب
رمح خطی ترا از شخص قهاران طعام
تیغ هندی ترا از خون جباران شراب
بر سپهر گامگاری گشته رأی صایبت
در ضیا همچون سهیل و در مضا همچون شهاب
کرده آشوب سنان و آسیب تیغت روز جنگ
لشکر خاقان اسیر و کشور قیصرخراب
ای جلال حشمت فارق ز خوف انتقال 
وی کمال دولتت ایمن ز بیم انقلاب
در جهان داری مسلم چون جوابی بر سؤال 
به جهانبانی مقدم  چون سؤالی برجواب 
با سنان تو اجل گشته قرین وقت طعان
با حسام تو ظفر کرده قران گاه ضراب
نام تو گشته مبارک همچو آثار مشیب
ذکر تو گشته گرامی همچو ایام شباب 
خصم ملت را ز شمشیر تو باشد اضطرار 
رکن بدعت را ز پیکان تو باشد اضطراب
جستن از مهر تو عاقل را بود محض خطا
جستن مهر تو دانا را بود عین صواب
هر چه مدحست آن بایام تو دارد اتصال
هر چه فتحست آن باعلام تو دارد انتساب
تا نباشد حال عالم بی صلاح و بی فساد
تا نباشد فعل مردم بی ثواب و بی عقاب
باد قسم نیک خواه تو صلاح بی فساد
باد بخش بد سگال تو عقاب بی ثواب 
خاتم جاه ترا بادا ز فیروزی نگین 
مرکب عز ترا بادا ز بهروزی رکاب
هوش تو همواره سوی لذت لهو و نشاط 
گوش تو پیوسته سوی نغمه چنگ و رباب

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
زین سینه پر آتش و زین دیده پر آب 
دردا  که گشت قاعده عمر من خراب 
از بیم غرق و حرق نیابد مرا همی 
در سینه هیچ شادی و در دیده هیچ خواب 
زردست چهره من و از شرم دشمنان 
هر شب کنم بخون جگر چهره را خضاب
گردون دهد زسفره حسرت مرا طعام 
گیتی دهد زساغر محنت مرا شراب
زنبور وار بود لعابم زشهد و چرخ
چون زهر مار کرد مرا در دهان لعاب
امثال من مکرم و من سخره زمان 
و اقرام من مرفه و من طعمه ذیاب
گفتم که  در شباب کنم دولتی بدست 
نامد بدست دولت و از دست شد شباب 
عمرم زکوه چرخ شد و نیست خود مرا
جز اشک همچو سیم و رخ همچو زر ناب
گیرم در حساب من آنچ اختران دهند
وین عمر من که رفت نگیرند در حساب
آن لؤلؤ خوشاب که باریدمی  ز طبع
بارم کنون زدیده همان لؤلؤ خوشاب
هست آفتاب طبع من از روشنی و لیک 
در پیش او حجاب شد اندوه چون سحاب
تاریک از آن شدست اقالیم نظم و نثر
کاندر سحاب تیره بماندست آفتاب
بر من شدند خیره شیاطین حادثات 
تا شد نهفته از فلک طبع من شهاب
عمر ارخیانتی نکند هم رسم بفضل 
از بعد خکشال حوادث بفتح باب 
من قانعم هر آنچه رساند بمن فلک 
در هیچ حال نیست مرا با فلک حساب
در پیش لعبتان دو دیده دست شرم 
سازم ز طیلسان قناعت همی نقاب 
از اهل فیض حمل مذلت برای چیز 
کاریست ناستوده و شغلیست ناصواب
اعراض کردم از همه آفاق و ساختم 
مر درگه خدیو خداوند را مآب 
خوارزمشاه اتسز غازی  که سهم او
افگند در قبایل کفار اضطراب
شاهی که هست اطاعت او والی القلوب 
شاهی که هست هیبت او مالک الرقاب 
اقبالش از کمان حوادث ببرد تیر 
انصافش از دهان نوایب بکند ناب
او شمس طالع و دگران ذره هوا
او بحر ذاخر و دگران جرعه شراب
ای در فضای جاه تو اسلام را درنگ 
وی بر فنای خصم تو ایام را شتاب
هست از ستاره باره چاه ترا مقام 
هست از مجره خیمه عمر ترا طناب
مثل تو خسروی ندهد دست در عنان 
شبه تو صفدری ننهد پای در رکاب
شاها  تویی که لشکر آمال خلق راست 
بی فتنه خزاین اموال تو نهاب
بشنو حدیث من  که بود زاستماع آن 
در عاجلت محامد و در آجلت ثواب
آنچ آمدست بر تنم از چرخ  نامدست
از دوده معاویه بر آل بو تراب
اشکم شد از جفای فلک چون رخ تذور
روزم شد از عنای جهان چون پر غراب
بر صف چرخ از قبل سهم من سهام 
در کف صبح از جهت حرب من حراب
آن کس که طاعت تو گزیند رضا دهی 
تا بی گناه چرخ رساند بدو عذاب 
جستیم ما دو تن  تو باحسان و من بجان 
تو در این مدایح و من خاک آن جناب
من در خود و ندانم  تا چیست مر ترا
باری  مراست خاک جناب تو مشک ناب 
از مهر تو نگیرد جان من احتراز 
وز مدح تو نجوید طبع من اجتناب 
این شش هزار بیت  که گفتم بمدح تو 
از شش هزار عقد جواهر ببرد آب
دارم من انتساب عنایات ایزدی 
با انتساب داد مرا فضل اکتساب
لیکن چو هستم از همه اوباش خار تو 
چه فخر ز اکتساب و چه راحت ز انتساب
تا از تواتر حرکات فلک شود 
هر شب جمال چهره خورشید در حجاب 
هر چان نشان و کام بود در جهان بران 
هر چان جلال و جاه بود از فلک بیاب 
تا آسمان بپاید  با آسمان بپای 
تا مشتری بتابد  چون مشتری بتاب 
در آخر قصیده بنده دعای خیر 
اندر دوام دولت تو باد مستجاب

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
ای از رخت فگنده سپر ماه و آفتاب 
طعنه زده جمال تو بر ماه و آفتاب 
زان جا که راستیست ندارند در جهان 
پیش رخ تو هیچ خطر ماه و آفتاب
بندند گردهی تو اجازت  چو بندگان 
در خدمت رخ تو کمر ماه و آفتاب
از زلف تو ربوده نشان مشک و غالیه 
وز روی تو گرفته اثر ماه و آفتاب 
از ماه و آفتاب بهی تو  که نیستند 
با دو عقیق همچو شکر ماه و آفتاب
در صف نیکوان بمقام مفاخرت 
خواهند از رخ تو نظر ماه وآفتاب 
باشند با جمال تو حاضر بوقت لهو
در بزم شهریار بشر ماه و آفتاب 
محمود  صفدری  که ز لطف و ز عنف او 
گیرند بار نفع و ضرر ماه و آفتاب 
خاقان کمال دولت و دین  آن که بر فلک 
از سهم او کنند حذر ماه و آفتاب
بر خصم او کشیده سنان چرخ و روزگار 
در پیش او گرفته سپر ماه و آفتاب 
بفزود ملک و دولت او عز و جاه شرع 
چنان که لون و طعم و ثمر و ماه وآفتاب
از شخص او نبوده جدا جاه و مفخرت 
وز حکم او نکرده گذر ماه و آفتاب
بنموده بر ولی و عدو ذاتش آن اثر 
کندر قصب نمود و گهر ماه و آفتاب
آفاق را فروغ ز جاه و جلال اوست 
جاه و جلال اوست مگر ماه و آفتاب 
شاها  نهند  گر تو اشارت کنی  بفخر 
بر خاک بارگاه تو سر ماه و آفتاب 
بر آتش عزیمت تو  وقت التهاب 
باشند کمترینه شرر ماه و آفتاب 
تو ماه و فتابی و زان در جبال شد 
محض سخا و عین هنر ماه و آفتاب 
با شور صولت تو هبا سیل و صاعقه 
با نور طلعت تو هدر ماه و آفتاب 
در راه تو با قطار شرق و غرب 
دارند شغل و پیشه سفر ماه و آفتاب 
با عزم و با بقای تو در سرعت و ضیا 
ننهاده گام و نازده پر ماه و آفتاب 
بر قمع دشمنان تو هر لحظه می کشند 
منزل بجایگاه دگر ماه و آفتاب 
از گنج سعد هر شب و هر روز پیش تو 
آرند تحفه فتح و ظفر ماه و آفتاب 
تا مانده اند سخره فرمان ایزدی 
در قبضه قضا و قدر ماه و آفتاب 
بادا نگون لوای بقای عدوی تو 
چنان که در میان شمر ماه و آفتاب 
آثار اصطناع تو برخورد و بزرگ 
و اعلام انتفاع تو بر ماه و آفتاب 
از روی ورای تو به شب و روز در سپهر 
دیده ضیا و یافته فر ماه و آفتاب 
از تارم سپهر بچشم مناصحت 
در دولت تو کرده نظر ماه و آفتاب

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
جانا فکنده ام ز غم تو سپر بر آب 
وز اشک دیده ساخته ام مستقر در آب 
آتش علم گرفت مرا در میان دل 
تا من فگندم از غم عشقت سپر بر آب
من در میان آتش و این نادره نگر 
کز چشم من رسیده بهر هفت کشور آب 
بی خواب مانده ام  که گرفتست در غمت 
از دیدگان مرا همه بالین و بستر آب 
آنها که انده تو رساند بشخص من
وقت گداختن نرساند بشکر آب
خیره است از لقای تو در خلد عدن خور
تیره است با صفای تو در حوض کوثر آب
رخسار و چشم و زلف تو در بوستان حسن 
برده است از شکوفه و شمشاد و عبهر آب 
مر بنگری در آتش و آب  از جمال تو 
گردد منقش آتش و گردد منور آب 
آتش حسد برد ز رخ تو بدان صفت 
کز رقت شمایل شاه مظفر آ ب 
خوارزمشاه  اتسز  کندر حسام او
گشتست مدغم آتش و گردد منور آب 
قدر رفیع او را برده سجود چرخ 
لفظ بدیع او را گشته مسخر آب 
گر ساغری پر آب حسودش برد بلب 
در حال زهر گردد در صحن ساغر آب 
با طبع او مناسبتی بود آب را 
زین روی شد قرار گه درو گوهر آب 
خوش خورد می نیارد اندر دیار شرک 
از آتش مهابت او هیچ کافر آب 
آنرا که در سفینه تدبیر او نشست 
غم نیست گر بگیرد آفاق یکسر آب 
از باد نیست وقت سپیده دمان ولیک
از بیم تیغ اوست که لرزد بزنبر آب
گر بگذرد بر آتش و بر آب خلق او
گردد مسخر آتش و گردد برتر آب 
مقدار او ز کنگره چرخ برترست 
چونانکه هست از کره خاک برتر آب
ز آثار عنف او و ز آثار لطف او 
گشته مجسم آتش و گشته مصور آب 
شاها  همی خورند ز یک آبخور بهم 
در روزگار عدل تو گور و غضنفر آب 
از خنجر تو محتجب شده و مضطرب شوند
در جرم خاره آتش و در قعر فرغر آب
پیش سخای دست تو باشد بخیل ابر 
پیش صفای طبع تو باشد مکدر آب
شمشیر آبدار تو چون بحر اخضرست 
الحق شگفت باشد بر بحر اخضر آب
در قدر نیست با تو برابر فلک  چنانک
در قعر با اثیر نباشد برابر آب
رامست پیش پای جلال تو آسماب 
چونانکه زیر پای کلیم پیمبر آب 
اسلام را عنایت جاه تو در خورست 
چونانکه هست بر جگر تشنه در خور آب 
محبوس وار در دل و در دیده عدوت
ماندست عاجز آتش و گشتست مضطر آب
تا هست رطب و بارد نزد فلاسفه 
در اصل آفرینش زین چار گوهر آب
بادا عدوی جاه ترا سال و مه مقیم 
در باطن دل آتش و در دیده سر آب
هنگام تشنگی جگر بدسگال را 
از چشمه سنان تو بادا مقدر آب

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
تویی که تیغ ترا شد مسخر آتش و آب
فگند هیبت تو زلزله در آتش و آب
چه باک از آتش و آبت  که چون خلیل و کلیم 
ترا شدند مطیع و مسخر آتش و آب
حسام تست  که اندر مواقف پیکار 
رسد ز پیکر او برد و پیکر آتش و آب
ز کین و مهر تو گشته محقق اندوه و لهو
ز خشم و عفو تو گشته مقرر آتش و آب
اگر بر آتش و بر آب بنگرد خلقت
شود معنبر و گردد معطر آتش و آب
وگر بر آتش و بر آب بگذری گردد
بزیر پای تو نسرین و عبهر آتش و آب
بجنب جاه و جلال تو پست زهره و ماه 
بپیش باس و نوال تو ابتر آتش و آب
ز بیم تیغ و سنان چو آتش و آبت
شدند در دل خا را محقرآتش و آب
فگنده در کف پیمان تو دل اختر و چرخ 
نهاده در خط فرمان تو سر آتش و آب
همان کند فزع تیغ و هیبت رمحت
ببدسگال  که برموم و شکر آتش و آب
همه علوم جهان مضمرست در دل تو 
چنانکه در دل خاراست مضمر آتش و آب
عجب نباشد  اگر ساخته شوند بطبع 
ز یمن عدل تو چون دو برادر آتش و آب
فلک نباشد با تو برادر اندر قدر 
چنانکه نیست بفطرت برابر آتش و آب
بر کمال محل و وفور مکرمتت
عظیم مختصر و بس محقر آتش و آب
چو باد خاک بسر بر کنند  عاجز وار
اگر شکوه تو حمله برد بر آتش و آب
مخالفان ترا سال و مه بکینه و خشم 
کشند بر دل و بر چشم لشکر آتش و آب
بوقت سوختن و ساختن علی التحقیق 
ز عنف و لطف تو باشند کمتر آتش و آب
بر ضیای ضمیر و صفای خاطر تو 
نموده مظلم و بوده مکدر آتش و آب 
ز بس عنا و بکا  حاسد ترا دادند
همیشه با لب خشک و رخ تر آتش و آب
کسی که نقص تو خواهد نوشت بر دفتر 
بگیردش همه اطراف دفتر آتش و آب
چو تو بکینه بر آهختی از نیام حسام 
ز باختر برسد تا بخاور آتش و آب 
در آن زمان که ز شمشیر صفدران گیرد 
همه بسیطه آفاق یکسر آتش و آب
زبان ها زده و موج ها بر آورده 
ز گوی اغبر تا موج اخضر آتش و آب
یلان معرکه و سرکشان هیجا را 
گرفته از نف و خوی درع و مغفر آتش و آب
در آن مقام بر اشخاص دشمنان باری 
ز نوک نیزه و از خد خنجر آتش و آب
اگرت آتش و آب این زمان بپیش آیند 
برند ازدم تیغ تو کیفر آتش و آب
خدایگانا  تا کی ز حرب  کز تیغت 
گرفته عرصه هر هفت کشور آتش و آب 
بخواه ساغر پر می  چنانکه طیره شوند 
ز گونه می و از لون ساغر آتش و آب
همیشه باد ز تف دل و نم دیده 
عدوت را همه بالین و بستر آتش و آب 
نصیب حاسد و قسم ولیت در عقبی 
ز قعر دوزخ و از حوض کوثر آتش و آب

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
تویی که خنجر تو شد مکان آتش و آب 
زبان رمح تو شد ترجمان آتش و آب 
بدست خشم تو و عفو تو سپرد فلک 
بوقت جفوت و صفوت عنان آتش و آب
رواق حشمت تو بربر سپهر و نجوم 
نطاق خدمت تو بر میان آتش و آب
ز تف سینه و اشک دیده ماند ستند
مخالفان تو اندر میان آتش و آب
خدایگانا معدوم و مندرس گشتست
ز عنف و لطف تو نام و نشان آتش و آب
حمابت تو شده پاسبان ملت و ملک
سیاست تو شده قهرمان آتش و آب
ز جنگ و صلح تو بیم و امید اختر و چرخ
ز مهر و کین تو سود و زیان آتش و آب
تبارک الله از آن تیغ آسمان صفتت
که هست بر صفحاتش قرآن آتش و آب
ستارگان را بر آسمان قرآن باشد 
مگر که تیغ تو شد آسمان آتش و آب
ز تیغ و گرز تو باشد نفیر جوشن و خود
ز طعن و ضرب تو باشد فغان آتش و آب
حسامت آتش و آبست و این شگفتی بین
که هست دولت و دین در امان آتش و آب
بملک های شگفتست تیغ تو ضامن 
هزار ملک نگر در ضمان آتش و آب
وجود گوهر اگر در صمیم کان باشد
چراست گوهر تیغ تو کان آتش و آب 
چو حد تیغ تو دیدند عاقلان گفتند
که هست جای اجل بر کران آتش و آب
ز رأی روشن و از طبع صافی تو کنند
اگر کنند به حق امتحان آتش و آب
دریغ کاتش و آبست بی زبان ورنی
همه ثنای تو گفتی زبان آتش و آب
نهاد آتش و آبست بی روانی ورنی
همه روای تو جستی روان آتش و آب
جهان ز خنجر تو پر ز آتش و آبست
مگر که خنجر تو شد جهان آتش و آب
بکند عدل تو بیخ بنای فتنه و ظلم 
ببرد باس تو زور و توان آتش و آب
بفر خدمت صدر تو چون خلیل و کریم
برسته ناصح تو از هوان آتش و آب
بوقت سوختن و ساختن پدید کنند
عقاب و عفو تو سر نهان آتش و آب
همیشه تا که ببالا و پست دارد میل
تن خفیف و سرشت گران آتش و آب
بچهره زرد  بپیکر گداخته بادا 
عدوی مملکت تو بسان آتش و آب
دل مخالف و چشم منازعت بادا
چو ابر وقت بهاران مکان آتش و آب
بزیر ران جلالت زمانه رام چنانک
شود هوا و زمین زیر ران آتش و آب

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
ایا ز غایت خوبی چو یوسف یعقوب 
سپاه عشق تو شد غالب و دلم مغلوب
تویی بمصر نکویی امیر چون یوسف
منم بخانه احزان اسیر چون یعقوب 
دلم همیشه هوای ترا بود طالب 
کدام دل که هوای تو نیستش مطلوب 
کنی هزار جفا بردلم بیک ساعت 
ز روی خوب نباشد چنین جفاها خوب 
بچشم تو همه سحرست و دلبری مقرون 
بروی تو همه لطفست و نیکویی منسوب 
اگر حجاب رخ تست نیکویی نه عجب
که ابر چشمه خورشید را کند محجوب 
مرا تو گویی  در هجر صبر کن  یارا 
بچند حیله کنم صبر  من نیم ایوب 
عداوتیست مرا با زمانه از پی آنک 
مرا زمانه جدا کرد از چنان محبوب 
گذشت بر من مسکین ز حد و اندازه 
تحکمات صروف و تعلقات خط وب
گهی مصایب گیتی ببنددم بقیود 
گهی نوایب گردون بخایدم بنیوب
ز پشت دست بود  گر مرا بود مطعوم
ز آب دیده بود  گر مرا بود مشروب
اگر نبودی جاه کمال دولت و دین 
ز شخص من سلب زندگی بدی مسلوب 
سر محامد محمود  خسرو توران 
که جود او مثلی گشت در جهان مضروب 
منزهست سرشت کریم او ز فسون 
مطهرست نهاد شریف او ز عیوب 
همه سران زمانه بامر و طاعت او 
نهاده اند رقاب و سپرده اند قلوب 
دل مبارک او را فضایل است و علوم 
از آن فزون که عرب را قبایلست و شعوب 
بزرگوار کریما  تو آن خداوندی 
که رسم تو همه عفو جرایمست و ذنوب 
ببارگاه رفیع تو قهر اعدا را 
به از هزار کتیبه یکی بود مکتوب 
یکی پیام تو صد خنجرست گاه عمل 
یکی غلام تو صد لشکرست گاه حروب
بساط عدل تو در عرصه جهان مبسوط 
لوای قدر تو بر تارک فلک منصوب 
نه مرکبان کمال تراست بیم غبار 
نه کوکبان جلال تراست خوف غروب 
کشیده در طرب احباب دولت تو ذیول 
دریده از تعب اعدای دولت تو جیوب 
نسیم لطف تو تحفه دهد بخلق همی 
همه اطایب فردوس را بوقت هیوب
دو نایبند بهنگام بخشش و کوشش
سحاب ماطر و دریای ذاخر و تو منوب
ز بهر تربیت شرع و مالش شرکست 
ترا قیام و قعود و ترا نزول و رکوب 
بجز ثنای حمید و بجز دعای جزیل 
همه رغایب گیتی بر تو نامرغوب 
در آن زمان که کند صدمت طعان و ضراب 
زمین معرکه از خون صفدران مخضوب 
ز تف حمله نهاد جهان شود محرور 
ز خون کشته مزاج زمین شود مرطوب
رماح لرزه گرفته چو ساعد مفلوج
سیوف گریه گرفته چو دیده مکروب 
بدست فتنه شده خانه نجات خراب 
بزهر مرگ شده باده حیات مشوب 
ببارگاه تو آرد ملک در آن ساعت 
لباس های امانی ز کارگاه غیوب 
ظفر بناصیه خیل تو بود معقود 
شرف بقاعده امر تو بود معصوب 
بزرگوارا  بی عیب صفد را  دانی 
که من نیم بجهالت چو دیگران معیوب 
منم که هست مرا جامه شرف ملبوس 
منم که هست مرا باره هنر مرکوب
بفضل بیشم  اگر چه کمم برزق  رواست 
که فضل مردم از رزق او بود محسوب 
همیشه تا رود اندر سخن فصیحان را 
ز بهر حسن بلاغ مصحف و مقلوب 
ولیت بادا در روضه بقا ساکن 
عدوت بادا بر شارع فنا مصلوب

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
ای از خزاین کرمت خلق را نصیب 
در کشف مشکلات جهان رأی تو مصیب 
از فیض جود تو همه آفاق را نصاب 
وز نور عدل تو همه اسلام را نصیب 
عون تو را عیان هدی را شده مجیر 
جود تو داعیان امل را شده مجیب
مأخوذ فتنه را شده توقیع تو خلاص 
بیمار فاقه را شده انعام تو طبیب 
از عزم لایح تو گرفتست ماه نور 
و ز خلق فایح تو گرفتست مشک طیب 
از کوشش تو پشت مساعی شده قوی 
و ز بخشش تو باغ ایادی شده خصیب
آمال را خزانه تو منهلی بزرگ
و اشراف را ستانه تو منزلی رحیب 
کوثر ز آب لطف تو گیرد ضیا همی 
دوزخ ز تاب خشم تو گیرد همی لهیب
بر چهره خصال تو عفت شده نقاب 
بر درگه جلال تو دولت شده نقیب 
چون باد در بلاد ثنای ترا مسیر 
چون خمر در عروق هوای ترا زبیب
ز آبا وامهات جهان در کنار ملک 
نامد زمانه را خلفی مثل تو نجیب 
هر خطه ای بسعی جمیل تو ملک را 
نصری بود من الله و فتحی بود قریب
با عدل کامل تو و با امن شاملت 
کوتاه شد ز ساعت اغنام دست ذیب
تو در بلاد ترک و بطاریق روم را 
از آتش صلابت تو سوخته صلیب
هستی محب شرع حبیب از صفای دل
صد جان فدای چون تو محب و چو تو حبیب 
روزی که پنج ها شود اندر مصاف گاه 
از خون کشتگان ملک الموت را خضیب 
از سم تازیان بمجره رسد غبار 
وز جان صفدران بثریا رسد نهیب 
گردد ز باد کینه بنای رجا خراب 
گردد ز ابر فتنه درخت بلا رطیب 
جامی دهد حسام تو آن روز بس مخوف 
کاری کند سنان تو آن روز بس مهیب 
باطل شود ز حمله تو باس هر شجاع 
زایل شود ز هیبت تو عقل هر لبیب 
سعد نجوم تابع و اقبال تو امام 
فرق ملوک منبر و شمشیر تو خطیب 
ای عاشق شمایل تو طبع هر کریم 
وی بنده فضایل تو جود هر ادیب 
از بس لطیف ها که تمامست در سخن 
نظم تو گشت معجز و نثر تو شد عجیب
پیش بدایع تو بود نظم من چنانک 
آواز زاغ پیش نواهای عندلیب 
طبع تو هست بحر و کلام تو هست در 
آری ز بحر زادن در کی بود غریب 
تا لذت شگرف بود وصلت نگار 
تا راحت بزرگ بود غفلت رقیب
بادا ز اهتمام تو طبع ولی فرح 
بادا ز انتقام تو جان عدو کییب
احداث را مباد در ایوان تو حضور 
و اقبال را مباد ز درگاه تو نصیب 
بادا بساط خانه احباب تو نعیم 
بادا سماع حله اعدای تو نعیب 
افشانده از خزانه تأیید آسمان 
بر فرق تو جواهر دولت کف خضیب

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
ای آن که هر چه بایدت از بخت نیک هست
هرگز مباد در جاه تو شکست 
تا از قضا پدید شد آثار هست و نیست
پیدا نشد ذات تو از نیست هیچ هست
معلوم شد مگر که تو از نسل آدمی 
قومی برین امید شدند را آدمی پرست
دشمن اگر به حیله کند با تو همبری
دانند عاقلان جهان لعل را ز بست
با دولت عریض تو دهر فراخ تنگ
با همت رفیع تو چرخ بلند پست
نارسته  همچو لفظ تو دری ز هیچ کان
تا جسته همچو رأی تو تیری ز هیچ شست
جان داد حشمت تو تنی را به رنج کشد
به گرد نعمت تو کسی را که آزخست
از هیبت تو حاسد تو در زمین فتاد
و ز حرمت تو ناصح تو بر فلک نشست 
وقتست اگر دراز کنی بر زمانه پای
زیرا که چشم بد ز تو کوتاه کرد دست 
دی هر که از شراب خلاف تو مست بود 
امروز هیبت تو برو راند حمدست
صد در گشاده گشت ز محنت بر آن کسی 
کو برخلاف رأی تو یک ره میان ببست 
در هر دو گام حز ترا بیست ناظرست
بیچاره بدسگال کجا داند از تو چیست 
خصم تو گر بمیرد راضی بود به مرگ 
اندی که چون بمرد زچنگ تو باز رست
پیوسته تا ز انجم روشن ترست ماه
همواره تاز پنجه افزون ترست شست
بادا چو شهد عیش تو کز رشک جاه تو 
دور از تو هست عیش عدوی تو کیست

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
تویی شها که جهان را به جاه تو طربست 
اعطای کف تو ارزاق خلق را سببست
جهان ز جاه رفیع تو همچو جنت شد 
اگر طرب کند امروز موسم طربست
حسام تست بصورت چو آفتاب ولیک
ز بیم ضربت او روز دشمنان چو شبست 
ز مهر و قهر تو جان و دل ولی و عدوت
خزانه طربست و نشانه لعبست 
حسود با تو اگر در معامله است چه سود
که در مقابله اش رأس آسمان ذنبست
وجود ز جهان و بهترین ز جهان 
چنانچه می ز عنب آید و به از عنبست
عدو ز حمله تو در هرب همی  آید 
ملامتش نتوان کرد  موضع هربست
برای نصرة اسلام در قبایل کفر
ز رمح تو فزعست و ز تیغ تو خربست
کراست با غضب بارگاه تو طاقت
که هول دوزخ جزوی ز هول غضبست
تو خاطر از طلب بدسگال فارغ دار
که بدسگال ترا حادثات در طلبست
تویی درخت معالی به باغ ملک درون 
همه بدایع دنیا و دین ترا شعبست
ز بهر نام دهی مال و این بود عادت 
هر آنکه را نسب طاهرست یا حسبست
چه بهره یابد از نام نیک در عالم 
کسی که مذهب او جمع کردن ذهبست
تو بر سریر ممالک بخطه خوارزم 
نشسته ساکن و آوازه تو در حلبست
خدایگانا امروز قرب سی سالست 
که بر در تو مرا گه جبین و گاه لبست
ز بعد این همه مدت هنوز محتاجم
بآزمایش در مجلس تو وین عجبست
مرا ز کف شبیهان امان تو دانی داد 
چو ایمنی نبود نعمت جهان حطبست
منم امام همه اهل فضل و شخص مرا
ز علم و دانش هم طیلسان و هم سلبست
همه افاضل گیتی بدست من باشند 
بدان مثال که مهره بدست بوالعجبست 
اگر به نظم  گرایم کلام من حکمست 
وگر به نثر درآیم حدیث من خطبست
به نظم و نثر من اندر هر آنچه کنون 
دقایق عجمست و لطایف عربست
تفاخرم بنژاد و تبار رسمی نیست
نژاد من هنرست و تبار من ادبست
بتوزی و قصب جاهلان ندارم چشم 
لباس فضل و هنر به ز توزی و غصبست
لقب اگر بد و نیکست فخر و عارم نیست 
صحیفه هنر من جریده لقبست
همیشه تا که بود رنج هر کجا هنرست 
همیشه تا که بود خار هر کجا رطبست 
چو مصطفی باش همی  در میان نعیم 
که در میان سقر خصم تو چو بولهبست
همه نصاب سعادت نصیب عمر تو باد 
بدان صفت که نصیب عدوی تو نصبست

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -