cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
غافلی چند که نقش حق وباطل بستند
هرچه بستند بر این طاق و سرا دل بستند
سعی غواص در این بحر جنون پیمایی  ست
آرمیدن گهری بود به ساحل بستند
چون سحر مرهم کافور شهیدان ادب
لب زخمی ست که از شکوه قاتل بستند
پی مقصد به چه امیدکسی بردارد
نامه ای بود تپش بر پر بسمل بستند
شعله تا بال  کشد دود برون تاخته است
بار ما پیشتر از بستن محمل بستند
جوهر گل همه در شوخی اجزا صرف است
آنچه از دانه گشودند به حاصل بستند
ره نبردم به تمیز عدم و هستی خویش
این دو آیینه به هم سخت مقابل بستند
عمر چون شمع به واماندگی ام طی گردید
نامه جاده من بر سر منزل بستند
بی تکلف نه حبابی ست در این بحر نه موج
نقش بیحاصلی ماست که زایل بستند
جرأت از محو بتان راست نیاید بیدل
حیرت آینه دستی ست  که بر دل بستند

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
هرجا تپش شمع درین خانه نهفتند
ناموس پر افشانی پروانه نهفتند
آشفتگیی داشت خم طره لیلی
در پیچش موی سر دیوانه نهفتند
همواری از اندیشه اضداد بهم خورد
چون اره دم تیغ به دندانه نهفتند
از سلسله خط خبر نقطه مپرسید
تا ریشه قدم زد به جنون دانه نهفتند
شد هستی بی  پرده حجاب عدم ما
در گنج عیان صورت ویرانه نهفتند
در چاک گریبان نفس معنی رازیست
باریکی آن مو به همین شانه نهفتند
نا محرم دل ماند جهانی چه توان  کرد
هر چند که بود آینه در خانه نهفتند
بی  سیر خط جام محال است توان یافت
آن جاده  که در لغزش مستانه نهفتند
در پرده آن خواب که چشم همه پوشید
کس نیست بفهمد که چه افسانه نهفتند
کار همه با مبتذل یکدگر افتاد
فریاد که آن معنی بیگانه نهفتند
حسرت به دل از مطلب نایاب جنون  کرد
خمیازه عنان  گشت چو پیمانه نهفتند
بیدل به تقاضای تعین چه توان کرد
پوشیدگیی بود که در ما نه نهفتند

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
دنیا وتلاش هوس بی خبری چند
پیچید هوای کف خاکی به سری چند
هنگامه اسباب ز بس تفرقه ساز است
غربال کنی بحر که یابی گهری چند
بی رنج تک و دو نتوان آبله بستن
سر چیست به غیر ازگره دردسری چند
محمل کش این قافله نیرنگ حواس است
در خانه روانیم بهم همسفری چند
از عالم تحقیق مگویید و مپرسید
تنک است ره خانه ز بیرون دری چند
صورتگر آیینه نازند درین بزم
چون دسته نرگس به چمن بی بصری چند
با لعل تو کس زهره ی یاقوت ندارد
بگذار همان سنگ تراشد جگری چند
تنها دل آزرده ما شکوه نوا نیست
هربیضه که بشکست برون ریخت پری چند
در وادی ناکامی ما آبله پایان
هرنقش قدم ساخته با چشم تری چند
کو گوش که کس بر سخنم فهم گمارد
مغرور نواسنجی خویشندکری چند
خواب عدمم تلخ شد از فکر قیامت
فریاد ز فریاد خروس سحری چند
از صومعه بازآکه ز عمامه و دستار
سرمی کشد آنجا الم پشت خری چند
با خلق خطاب تو ز تحقیق نشاید
ای بی خرد افسانه خود با دگری چند
بپدل ته گردون به غبار تک و پو رفت
چون دانه به غربال  سر دربه دری چند

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
خلقی ست پراکنده سعی هوسی چند
پرواز جنون  کرده به بال مگسی چند
کر و فر ابنای زمان هیچ ندارد
جزآنکه گسسته ست فسار و مرسی چند
چون سبحه ز بس جاده تحقیق نهان است
دارند قدم بر سر هم پیش و پسی چند
کوک است به افسردگی اقبال خسیسان
در آتش یاقوت فتاده ست خسی چند
با زمره اجلاف نسازد چه کند کس
این عالم پوچ است و همین هیچ کسی چند
برده است ز اقبال دو عالم گرو ناز
پایی که درازست ز بی دسترسی چند
درگرد مزارات سراغی ست بفهمید
پی گم شدن قافله بی جرسی چند
ترک ادب این بس  که اسیران محبت
منقارگشودند ز چاک قفسی چند
نی دیر پرستیم و نه مسجد نه خرابات
گرم است همین صحبت ما با نفسی چند
بیدل به عرق شسته ام از شرم فضولی
مکتوب نفس داشت جنون ملتمسی چند

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
گر آگهی به سیر فنا و بقا بخند
عبرت بهانه جوست بر این خنده ها بخند
گل رستن و بهار دمیدن چه لازم است
در زیر لب چو آبله زیر پا بخند
افسردی ای شرر به فشار شکفتگی
آخرتو راکه گفت در این تنگنا بخند
مستغنی از گل است مزار شهید عشق
ای غنچه لب  توبر سرخاکم بیا بخند
فرصت کمین وعده فردا دماغ کیست
ای گل بهار رفت برای خدا بخند
منعم  غبار چهره محتاج  شستنی است
بر فقر گریه گر نکنی بر غنا بخند
چندین سحر به وهم پرافشان ناز رفت
یک گل تونیز از لب بام هوا بخند
درپرده خون حسرت بی دست وپا مریز
گاهی چو اشک گریه دندان نما بخند
صدگل بهارمنتظر یک جنون توست
آتش به صفحه ات زن و سرتا به پا بخند
با صبح  گفتم از چه بهار است خنده ات
گفت اندکی تو هم زتکلف برآ بخند
بر شام ما چو شمع جوانی بسی  گریست
پیری  کنون تو گل  کن و بر صبح ما بخند
بیدل بهار عمر شکفتن چه خنده است
ای غافل از نفس عرقی از حیا بخند

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
ای بی نصیب عشق به  کار هوس بخند
بر بال هرزه پر دو سه چاک قفس بخند
دل جمع کن به یک دو قدح ازهزار وهم
برمحتسب بتیز و به ریش عسس بخند
اوقات زندگی ز فسردن به باد رفت
برگریه ات اگر نبود دسترس بخند
زین جمع مال مسخرگی موج می زند
خلقی ست درکمند فسار و مرس بخند
شور ترانه سنجی عنقایی ات رساست
چندی به قاه قاه طنین مگس بخند
از شرم چون شرر مژه ای واکن و بپوش
سامان این بهار همین است و بس بخند
زین کشت خون به دل چه ضرور است رستنت
لب گندمین کن و به تلاش عدس بخند
در آتش است شمع و همان خنده می کند
ای خامشی به غفلت این بوالهوس بخند
تاکی کند فسون نفس داغ فرصتت
ای آتش فسرده به سامان خس بخند
خاموش رفته اند رفیقانت از نظر
اشکی به درد قافله بی جرس بخند
بر زندگی چو صبح  گمان بقاکبراست
گو این غبار رفته به گردون نفس بخند
بیدل چو گل اگر فکنی طرح انبساط
چشمی به خویش واکن و بر پیش و پس بخند

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
حسرت زلف توام بود شکستم دادند
وصل می خواستم آیینه به دستم دادند
بیخود شیوه نازم که به یک ساغر رنگ
نه فلک گردش از آن نرگس مستم دادند
دل خون  گشته  که آیینه درد است امروز
حیرتی بود که در روز الستم دادند
صد چمن جلوه ببالد زغبارم تا حشر
گه به جولان تویی رنگ شکستم دادند
فال جولان چه زنم قطره  گوهر شده ام
آنقدر جهد که یک آبله بستم دادند
بهر تسلیم غبار به هوا رفته من
سجده  کم نیست به هرجاکه نشستم دادند
چه توان  کرد که در قافله عرض نیاز
جرس آهنگ دل ناله پرستم دادند
نه فلک دایره مرکزتسلیم من است
دستگاه عجب از همت پستم دادند
ناوک همتم از جوشن اسباب گذشت
به تغافل چقدر صافی شستم دادند
بیدل از قسمت تشریف ازل هیچ مپرس
اینقدر دامن آلوده که هستم دادند

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
یاران مزه عبرت از این مایده بردند
در نان و نمک ها قسمی بود که خوردند
در چشمه شرم آب نماند از دل بیدرد
کردند جبین بی نم و چشمی نفشردند
آه از شرری چند کز افسون تعلق
دندان به دل سنگ فشردند و نمردند
امواج به صد تک زدن حسرت  گوهر
آخر کف پا آبله کردند و فسردند
هر چینی از این بزم شکست دگر آورد
موی سر فغفور چه مقدار ستردند
چون شمع در این صومعه از شرم فضولی
تسلیم سرشتان به عرق سبحه شمردند
در خاک طلب بیدل اثرهای ضعیفان
لغزش قدمی بود که چون اشک سپردند

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
تا شدم  گرم طلب عجز درایم  کردند
گام اول چو سرشک آبله پایم  کردند
چه توان کرد زمینگیری تسلیم رساست
خشت فرسوده این کهنه سرایم کردند
ننگ عریانی ام از اطلس افلاک نرفت
بی تکلف چقدر تنگ قبایم کردند
عمرها شد غم خود می خورم و می بالم
پهلوی  کاسته چون شمع غذایم  کردند
سخت جانی به تلاش غم جاهم فرسود
استخوان داشتم افسون همایم  کردند
چون یقین منحرف افتاد دلایل بالید
راستی رفت  که ممنون عصایم  کردند
تا ز هر گوشه رسد قسمت شکر دگرم
قابل زله چو کشکول گدایم کردند
سیر دریاست در این دشت تماشای سراب
تا شوم محرم خود دورنمایم  کردند
زندگی عاشق مرگ است چه باید کردن
تشنه خون خود از آب بقایم کردند
زحمت هستی ام از قامت پیری دریاب
چقدر بارکشیدم که درتایم کردند
می کند گریه عرق  گر مژه بر می دارم
ناکجا منفعل از دست دعایم کردند
الم عین وسوا می کشم و حیرانم
یارب از خود به چه تقصیر جدایم کردند
نقش خمیازه واژون حبابم بیدل
آه ازین ساغر عبرت  که بنایم  کردند

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
حاصل عافیت آنها که به دامن کردند
چو خموشی نفس سوخته خرمن کردند
دل ز هستی چه خیال است مکدر نشود
از نفس خانه این آینه روشن کردند
شعله دردم و تنن لاله ستان می جوشم
هرکجا داغ تو بود آینه من کردند
آه ازین جلوه فروشان مروت دشمن
کز تغافل چقدر آینه آهن کردند
جلوه آنجاکه بهار چمن بیرنگیست
صیقل آینه موقوف شکستن کردند
در مقامی  که تمنا به خیالت می سوخت
شرری جست ز دل وادی ایمن  کردند
چون نفس جرات جولان چقدر بیدردی ست
پای ما راکه ز دل آبله دامن کردند
نوبهار آنهمه مشاطگی خاک نداشت
خون ما زنخت به این رنگ که گلشن کردند
نرگسستان جهان وعده گه دیداری ست
کز تحیر همه جا آینه خرمن  کردند
ای خوش آن موج که در طبع گهر خاک شود
عجز بالیده ما را رگ گردن  کردند
زخم درکیش ضعیفی اثر ایجاد رفوست
کشته رشکم ازآن تیغ که سوزن کردند
یک سپند آنهمه سامان نفروشد بیدل
عقده ای داشت دل سوخته شیون  کردند

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
خوش خرامان اگر اندیشه جولان کردند
گردش رنگ مرا جنبش دامان  کردند
دام من در گره حلقه افلاک نبود
چون نگاهم قفس از دیده حیران  کردند
به سراغم نتوان جز مژه برهم چیدن
داشتم مشت غباری  که پریشان کردند
به چه امید درین دشت توان آسودن
وحشتی بود که تسلیم غزالان  کردند
زین  چمن حاصل  عشاق همین بس  که  چو رنگ
چینی از خود شکنی زینت دامان کردند
بی قراران ادب پرور صحرای جنون
سیلها درگره آبله پنهان کردند
سعی وامانده خلق آن سوی خود راه نبرد
بسکه دامن ته پا ماند گریبان  کردند
نقش بند چمن وحشت ما بی رنگی است
شد هوا آینه تا ناله نمایان  کردند
بحر امکان چوگهر شوخی یک موج نداشت
از پریشان نظری اینهمه توفان کردند
جنس بازار وفا رنگ نمی گرداند
دل چه مقدارگران کشت که ارزان کردند
تا ز یادم نگرانی نکشد خاطر کس
سرنوشت من بیدل خط نسیان  کردند

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
ذره تا مسهر هزار آینه عریان  کردند
ما نگشتیم عیان هر چه نمایان  کردند
بیخودی حیرت حسن عرق  آلود که داشت
که دل و دیده یک آیینه چراغان کردند
حسن بیرنگی او را ز که یابیم سراغ
بوی گل آینه ای بود که پنهان کردند
دل هر ذره چمنزار پر طاووس است
گر د ما را به هوای که پریشان کردند
سرو برگ طلبی  کو که نفس  سوختگان
نیم لغزش به هزار آبله سامان کردند
سعی جوهر همه صرف عرض آرایی هاست
سوخت نظاره به این رنگ که مژگان کردند
وضع تسلیم جنون عافیت آباد دل است
این گهر را صدف از چاک گریبان کردند
عشق از خجلت تغییر وفا غافل نیست
آب شد آتش  گبری که مسلمان  کردند
بیدماغی چه گریبان که نداده ست به چاک
تنگ شد گوشه دل عرصه امکان کردند
بیدل ازکلفت افسرده دلیها چو سپند
مشکلی داشتم از سوختن آسان کردند

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
ز شرم عشق فلکها به خاک روکردند
دمی که چشم گشودند سر فروکردند
هوای قصر غنا خفت پا به دامن عذر
کمندها همه بر عزم چین غلو کردند
خرد به صد طلب آیینه جنون پرداخت
که چشم شخص به تمثال روبروکردند
به وهم باده حریفان آگهی پیما
دل گداخته در ساغر و سبوکردند
قیامت است  که در بحر بی کنار عدم
ز خود تهی شدگان کشتی آرزو کردند
کسی به معبد خجلت چه سجده پیش برد
جبین به سیل عرق رفت تا وضو کردند
علاج چاک گریبان به جهد پیش نرفت
سرنگون شده را بخیه رفو کردند
به حکم عجز همه نقشبند اوهامیم
شکست چینی ما صرف  کلک مو کردند
سواد نسخه بینش خموشی انشا بود
به جای چشم همه سرمه درگلو کردند
دماغ سیرچمن سوخت در طبیعت عجز
به خاک از آبله آبی زدند و بوکردند
ز دورباش ادب غیرتی معاینه شد
که محرمان همه خود را خیال او کردند
تلاش خلق ز علم و عمل دری نگشود
مآل کار چوبیدل به هیچ خوکردند

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
رازداران کز ادب راه لب گویا زدند
مهر بر بال پری از پنبه مینا زدند
زین چمن یک گل سر و برگ خودآرایی نداشت
هرکجا رنگی عیان شد برپر عنقا زدند
پیش از ایجاد هوس مستان خلوتگاه راز
ساغر هوش ازگداز شیشه در خارا زدند
طبع بی حس قابل تاثیر آگاهی نبود
بر گمان خفته یاران مرد ه ای را پا زدند
منفعل شد فطرت از ابرام بی تاثیر خلق
شعله درپستی حزید از بسکه دامنها زدند
ترک مردم گیر و راحت کن که عزلت پیشگان
چون  گهر موج دگر بیرون این دریا زدند
شاخ و برک هرزه کردی تیشه اکا درکار داشت
قامت خم گشته ما را به پای ما زدند
عمرها شدت کلفت ما و من از دل رفته ایم
بر غبار خانه ما دامن صحرا زدند
دامن مشرب فضایی داشت بی گرد امل
محرمان از طول این اوهام بر پهنا زدند
وحشت از دنیا دماغ بی نیازان برنداشت
چین دامن بر خم ابروی استغنا زدند
بیدل اسباب تعلق بود زنگ آگهی
آینه صیقل زدند آنها که پشت پا زدند

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
صبحدم کز جانب مشرق برآمد آفتاب
همچو بخت پادشه بیدار شد چشمم ز خواب
روی ناشسته ز دم جامی میی کز بوی او
تا لب گور آید از لبهای من بوی شراب
زان میی کز جام کیخسرو جهان بین تر شود
گر چکد یک قطره درکاسه سر افراسیاب
چون دماغم تر شد از می دیدم ازطرف شمال
تافت خورشیدی که شد خورشید زو در احتجاب
چشم مالیدم که مستم یا به خوابستم هنوز
واندرین معنی دلم در شبهه جان در ارتیاب
گاه میگفتم که خورشید است گردون راز اصل
باز می گفتم نه حاشا انه شییی عجاب
باز میگفتم شنیدستم ز مستان پیش ازین
کادمی یک را دو بیند چون فزون نوشد شراب
من درین حیرت که آمد ماه من ناگه ز در
با دو چشمی همچو حال عاشقان مست و خراب
در سر هر موی مژگانش دوصد ترکش خدنگ
در خم هر تار گیسویش دو صد چین مشک ناب
روی او را صد خزینه حسن در هر آب و رنگ
موی او را صد صحیفه سحر در هر پیچ و تاب
آب روی و تاب موی برد آب و تاب من
این ز جانم برده آب و آن ز جسمم برده تاب
چهرش اندر زلف حوری خفته در دامان دیو
یا حواصل بچهیی آسوده در پر غراب
حرمت گیسو و چشمش را بر آنستم که نیست
هیچ کافر را عذاب و هیچ ساحر را عقاب
چون مرا زان گونه پژمان دید غژمان شد ز خشم
چنگ پیش آورد تاگوشم بمالد چون رباب
گفتم ای غلمان دنیا ای بهشت خاکیان
ای ستاره نازپرور ای فرشته بی نقاب
ای دو رنگین عارضت دارالخلافه دلبری
وی دو مشکین طره ات دارالاماره ماهتاب
مهر نورافروز امروزم دومی آید به چشم
من درین احوال حیران کاحولستم یا مصاب
آفتابی از شمال آید به چشمم جلوه گر
وافتابی دیگر اندر مشرق از وی نور تاب
نرم نرمک خنده یی فرمود و برقع برگشود
گفت ما را هم نظرکن تا سه بینی آفتاب
گفتم از حال تو و خورشید گردون واقفم
اینک این خورشید دیگر چیست گفتا در جواب
آفتابی  کز شمال پارس بینی جلوه گر
هست تشریف ولیعهد شه مالک رقاب
بوالمظفر ناصرالدین  کز نسیم عفو او
در دهان مار تریاق اجل گردد لعاب
گفتم آن تشریف آرند ازکجاگفتا ز ری
گفتم از بهرکه گفت از بهر میرکامیاب
جانفشان سرباز شاهنشه حسین خان آنکه هست
ناخن و تیغش ز خون دشمنان شه خضاب
گفتم از سعی که صاحب اختیار ملک جم
شد چنین وافر نصیب و شد چنان کامل نصاب
گفت از فضل عمیم خواجه اعظم  که هست
هرچه در هستی قشور و جسم و جان اولباب
گفتم آیا تهنیت را هیچ گویم گفت نه
گفت من خوشتر که دوشم زآسمان آمد خطاب
کز برای تهنیت فردا ز قول قدسیان
در حضور میر برخوان این قصیده مستطاب

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
در همایون ساعتی فرخنده چون عهد شباب
در بهین روزی چو روز وصل خوبان دیریاب
در مبارکتر دمی کز اتصالات سعود
تا ابد در عرصه  گیتی نبینی انقلاب
خلعتی آمدکه گویی کرده نساج ازل
تارش ازگیسوی حور و پودش از نور شهاب
گوهر آگین خلعتی  کز نور گوهرهای او
نقش هر معنی توان دید از ضمایر بی حجاب
خلعتی گر فی المثل آن را به دریا افکنند
تا قیامت زو گهر خیزد به جای موج آب
آمد از ری  کش خدا آباد دارد تا به حشر
جانب شیرازکش گردون نگرداند خراب
ازکه از نزد ولیعهد خدیو راستین
آنکه بادا تا قیامت کامجوی و کامیاب
از برای افتخار میر ملک جم  که هست
زآتش تیغش دل اعدای شاهنشه کباب
یارب آن تشریف ده را مملکت ده بی شمار
یارب این تشریف بر را مرتبت ده بی حساب
راستی  گویم ندیدست و نه بیند آسمان
هیچ شاهی را ولیعهد چنین نایب مناب
ملک او با انتظام و بخت او با احتشام
باس او با انتقام و عدل او با احتساب
با ولایش هیچ کس را نیست پروای  گنه
با خلافش هیچ دل را نیست توفیق ثواب
گر وزد بر ساحت دوزخ نسیم عفو او
در مذاق اهل دوزخ عذب گرداند عذاب
روزی اندر باغ  گفتم از سخای او سخن
برگ هر شاخش زمرد گشت و بارش زر ناب
یاد رای روشنش در خاطرم یک شب گذشت
از بن هر موی من سرزد هزاران آفتاب
وز خیال جود او برکف گرفتم جام می
جام در دشم گهر شد می در آن لعل مذاب
روز بزمش خاک چون  گردون بجنبد از طرب
گاه رزمش آب چون آتش بجوشد زالتهاب
نام جودش چون بری یاقوت روید از زمین
یاد تیغش چون  کنی الماس بارد از سحاب
التفاتش گر کسی را دست گیرد چون عنان
گردش گردون نسازد پایمالش چون رکاب
خصم او  گفتا خدایا سرفرازم کن به دهر
رمح او گفتا من این دعوت نمایم مستجاب
بحر از جاه وسیع او اگر جوید مدد
هفت دریا را ز وسعت جا دهد در یک حباب
بر سراب ار قطره یی بارد سحاب جود او
تا قیامت جوی شهد و شیر خیزد از سراب
روز طوفان ناخدا گر نام پاک او برد
بحر را چون طبع قاآنی نماند اضطراب
رشک جودش بر دل دریا گره بندد ز موج
پاس عدلش بر تن ماهی زره پوشد در آب
گاه خشمش موج دریا خیزد از موج حریر
روز مهرش فر عنقا زاید از پر ذباب
خلقش آن جنت بود کز یاد آن در هر نفس
عطسهای عنبرین خیزد ز مغز شیخ و شاب
تا غم آرد تنگدستی خاصه در عهد مشیب
تا طرب خیزد ز مستی خاصه در عهد شباب
بخت او بادا جوان و حکم او بادا روان
رای او بادا مصیب و خصم او بادا مصاب

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
ساقی امشب می پیاپی ده که من بر جای آب
نذر کردستم کزین پس  می ننوشم جز شراب
منت ایزد را که شه رست از قضای آسمان
ور نه در معموره هستی فتادی انقلاب
چشم بخت عالمی از خواب غم بیدار شد
اینکه می بینم به بیداریست یارب یا به خواب
جام  کیخسرو پر از می  کن  که تا چون تهمتن
کینه خون سیاوش خواهم از افراسیاب
من  که از شرم و حیا با کس نمی گفتم سخن
رقص خواهم کرد زین پس در میان شیخ وشاب
نذرکردستم  کزین پس هرکجا سیمین بریست
گر همه فرزند قیصر سازم مست و خراب
گه  کنم با غبغبش بازی چو کودک با ترنج
گه به زلفش درآویزم چوکرکس با غراب
ترککی دارم  که دور از چشم بد دارد لبی
چون دوکوچک لعل و دروی سی  و دو درخوشاب
مو زره مژ گان سنان ابرو کمان  گیسو کمند
رخ  سمن  لب بهر من زلف  اهرمن  صورت  شهاب
گرم مهر و نرم چهر و زود صلح و دیر جنگ
تازه روی و عشوه جوی و بذله گوی ونکته یاب
کوه سیمین بر قفا وگنج سیمش پیش  روی
گنج سیمش  آشکار و کوه سیمش  در حجاب
همچو آثار طبیعی روی او با بوی و رنگ
همچو اشکال ریاضی زلف او پر پیچ و تاب
دی مرا چ رن دید بایاران به مجدن گرم رفت
هرطرف هنگامه یی اینجا شراب آنجاکباب
گفت در گوشم که این مستیست یا دیوانگی
کت به رقص آورده بی خود دادمش حالی جواب
کای عطارد خال ای مه زهره ات را مشتری
خوش دلم  کز کید مریخ و زحل رست آفتاب
آخر شوال خسرو شد سوار از بهر صید
آسمانش در عنان و آفتابش در رکاب
کز کمین ناگه سه تن جنبید و افکندند زود
تیرهای آتشین زی خسرو مالک رقاب
حفظ یزدانی سپر شد وان سه تیرانداز را
چون کمان ره در گلو بست از پی رنج و عذاب
از خطا زین پس  نمی گویم صواب اولیترست
کان خطای تیر بد خوشتر ز یک عالم صو اب
کشت عمر عالمی می سوخت زان برق بلا
گر ز ابر رحمت یزدان نمی شد فتح باب
پشه زد بازو به پیل و قطره زد پهلو به نیل
آنت رمزی بس عجیب و اینت نقلی بس عجاب
اژدها تا بود حفظ  گنج می کرد ای عجیب
اژدها دیدی که بر تارج گنج آرد شتاب
بم شنیدشم شهاب تیرزن بر اهرمن
تیرزن نشنیده بودم اهرمن را بر شهاب
 بس عقاب جره دیدستم  که  گیرد زا غ شوم
من ندیدم زاغ ش رمی کاوکند قصد عقاب
شیرغاب از پردلی آردگرزان را به چنگ
لیک نشنیدم  گر از چنگ زن در شیر غاب
درکلاب ار ببر آویزد نباشد بس شگفت
خود شگفت اینست  کاندر ببر آویزد کلاب
تا نپنداری که تنها یک قران ان شه گذشت
صدقران بر اهل یک  کشور گذشت از اضطراب
خاصه برگردون عصمت مهد علیاکانزمان
خور ز شرمش زرد شد حتی توارت بالحجاب
درج در سلطنت آن کز سحاب همتش
صدهزاران چشمه تسنیم جوشد از سراب
سایه خورشید اقبالش اگر افتد به ابر
جای باران زین سپس ن  ررشد بارد از سحاب
اصل این بلقیس از نسل سلیمان بوده است
قاسم ارزاق نعمت باب او من  کل باب
آمد آن بلقیس  گر پیش سلیمان  کامجو
آمد ابا بلقیس از پشت سلیمان  کامیاب
ای مهین  بانوی عالم عیدکن این روز را
کز نصیب عیش هست  این عید بس کامل  نصاب
عید مولود دوم نه نام این عید سعید
در میان عیدها این عید را کن انتخاب
زانکه پنداری دوم ره زاد شاهشاه و داد
تاز یزدانتث ا ز فضل  ریتث عمر بی حساب
بی ستون برپاس تا آب خیمه چمرخ کبود
خیمه جاه ترا ازکهکشان بادا طناب

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
گرفت عرصه گیتی شمیم عنبر ناب
زگرد خاک سرکوی میرعرش  جناب
وکیل ملک ملک مهتری  که فلک فلک
به بحر همت او چون سفینه درگرداب
بزرگ  همت وکوچک دلی که دست و دلش
یکی به بحر زند طعنه دیگری به سحاب
بهادری  که ز تف شرار شمشیری
بود مزاج معاند همعشه در تب و تاب
سزد که از اثر خلق و لطف جان بخشش
به  کام افعی  گیرد مزاج شهد لعاب
به خدمت ملک آن ملک بخش  کشورگیر
سحرگهان به من از روی لطف کرد خطاب
خجسته تهنیتی گوی عید اضحی را
که تا به گوش نیایش نیوشی از احباب
جواب دادمش ای آنکه رای عالی تو
بود معاینه چون آفتاب عالمتاب
دو روز پیش که پهلوی استراحت من
نسوده است ز دلخستگی به بستر خواب
ز گرد راه چنانم  که تل خاک شود
گرم به سخره کسی افکند به دجله آب
مرا ز بستن نظم این زمان همان عجز ست
که صعوه را و شکار تدزو و صید عقاب
به خشم رفت و بر ابرو فکند چین و گشود
دو بسدگهرانگیز را ز روی عتاب
که عذر بیهده تاکی همینت عذر بس است
که عجز طبع فکندست مر تو را به عذاب
بگیر خامه مشکین ختامه را به بنان
مر این چکامه فرخنده را ببر به  کتاب
زهی شهنشه دوران خدایگان ملوک
که با اسحاب  کفت ساحت محیط سراب
تو آن شهی که ز معماری عدالت تو
سرای امن شد آباد وکاخ فتنه خراب
حسام سر فکنت بارور درختی هست
که بار او نبود غیر روین و عناب
ز بیم تیغ تو نالان پلنگ در کهسار
ز سهم سهم تو مویان غضنفر اندر غاب
ز شوق بزم تو امروز قدسیان سپهر
ز هر طرف متذکر به لیت کنت تراب
برای طوف حریم حرم مثال تو جمع
چو خلق در حرم  کعبه مالکان رقاب
سزاست از پی قربانی توجیش عدو
که در شمار بهیمند زی اولواالالباب
به شرط آنکه چو ما بندگان پاک ضمیر
که بهر دفع شیاطین دولتیم شهاب
برافکنیم سراسر شکنجها به جبین
برآوریم یکایک پرندها ز قراب
ز خون خصم تو آریم لجه ای که در او
قباب نه فلک آمد چو قبهای حباب
الا به  بزم جهان تا نشاط و عیش و طرب
عیان شود ز بم و زیر تار چنگ و رباب
بود به کام موالیت نیش نوش روان
بود به جام اعادیت نوش نیش مذاب

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
چه  جوهرست  که هست اعتبار آتش و آب
چه  گوهرست  که زیبد نگار آتش و آب
چه لعبتست  که چون  کودکانش مادر دهر
نموده تربیت اندر کنار آتش و آب
دوام دولت و دین و ثبات چرخ و زمین
قرار خاک و هوا و مدار آتش و آب
مگر توگویی معمار چرخ کرده بنا
شگفت باره یی اندر دیار آتش و آب
چه ساحریست که فوجی ضعیف مورچگان
نمی روند برون از حصار آتش و آب
سمندرست همانا درست یا خرچنگ
که گشته اند ز هرگوشه یار آتش و آب
به نیکخواه بود آب و بر عدو آتش
بلی به دهر بود پرده دار آتش و آب
گهیش مهد تقاضا بودگهی دامن
که شیرخواری هست از تبار آتش و آب
سبب تماثل با وی بود وگرنه چرا
به خاک و باد بود افتخار آتش و آب
شکار وی نبود غیر صید جان آری
نکو نباشد جز جان شکار آتش  و آب
به راستی که نزیبد نشیمنش به جهان
به غیر دست خداوندگار آتش و آب
ابوالشجاع بهادر حسن شه آنکه بود
حسام سر فکنش پیشکار آتش و آب
به قهر و لطف چنان آب آب و آتش برد
که باد و خاک بود مستجار آتش و آب
ز سیر خنگش  کز تندباد برده  گرو
شد از زمین به فلک زینهار آتش و آب
تبارک الله از آن باد سیرخاک سکون
که در زمانه بود یادگار آتش و آب
زکین و مهر تو هر لحظه در خروش آیند
دلم بسوزد بر روزگار آتش و آب
یکی به قهرتو ماند یکی به رحمت تو
بلی عبث نبود اقتدار آتش  و آب
به خشم و لطف تو اندک تشابهی دارد
وگرنه از چه بود اشتهار آتش و آب
اگر به رشته لطفت نبود پیوسته
گسسته بود ز هم پود و تار آتش و آب
چنان ز آتش و آبم به موزه سنگ فتاد
که  کیک افکنم اندر ازار آتش و آب
الا به دور جهان تا که تیر و تیغ ترا
همی قضا شمرد در شمار آتش و آب
ز تیر و تیغ تو کز آب و آتش افزونست
همیشه باد عدو خاکسار آتش و آب

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
ای به از روز دگر هر روز کارت
باد بهروزی قرین روزگارت
روز بارت کت فتد در پره گردون
گردن گردان بود در زیر بارت
آشکارا بر نهانی پرده پوشد
راز پنهان پیش رای آشکارت
رخ چو فرزین آردت هر شه پیاده
چون بر اسب پیلتن بیند سوارت
درگهت را چرخ باشد پرده داری
زان جدا از در نگردد پرده  دارت
ابر و دریا در شمار قطره ناید
درکجا در پیش بذل بیشمارت
باد رفتار است خنگ خاک توشت
آتشین فعل است تیغ آبدارت
لاغران فربه ز بازوی ثمینت
فربهان لاغر ز شمشیر نزارت
خصم گردون زیرپای خویش خواهد
زان به پای خود رود بالای دارت
ای یسار خلق گیتی از یمینت
ای یمین اهل دوران از یسارت
بر تو چونان بر سلیمان پیمبر
کرده اقرار بزرگی مور و مارت
شیرگردون روبهی پیشت نماید
تا چه پیش آید ز شیر مرغزارت
بس که رستم بر برادر بذله خواند
گر ببیند چاه ویل  کارزارت
بس که بر تیر گزین تحسین فرستد
گر به هیجا بنگرد اسفندیارت
روح دارا زان دو محرم شاد گردد
گر بیند خنجر پهلو گذارت
عزم نخجیر غزال چرخ می کن
غرم صحرایی نمی زیبد شکارت
زینهار ار گیرد از بأس تو خوابش
تا نیاید آسمان در زینهارت
خواست میزان فلک فهمت بسنجد
دید چون پیر خرد کامل عیارت
آب تیغت آتش کین برفروزد
باد وش در جان خصم خاکسارت
در بنای لاجوردی سقف گردون
بس خلل افتد ز حزم استوارت
خسروا وصفت حبیب از جان سراید
تا فتد مقبول رای کامکارت
لیک چون و صفت ندارد انحصاری
سازد اکنون از دعا رویین حصارت
تا کند هر شام دامن پر ز گوهر
آسمان گوهری بهر نثارت
بهر بذل سایلان خالی مبادا
ابر کف هرگز ز در شاهوارت

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - -