cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
تسلی کو اگر منظورت اسباب هوس باشد
ندارد برگ  راحت هر که را در دیده خس باشد
ز هستی هرچه اندیشی غبار دل مهیا کن
کسوف آفتاب آیینه عرض نفس باشد
درین محفل حیا کن تا گلوی ناله نخراشی
نفس  هم  کم  خروشی  نیست  گر فریادرس باشد
نمی گیرد به غیر از دست و تیغ و دامن قاتل
مرا درکوچه های زخم رنگ خون  عسس باشد
چه امکانست ما و جرات پرواز گلزارت
نگاه عاجزان را سایه مژگان قفس باشد
نبالیدیم بر خود ذره ای در عرض پیدایی
غبار ما مباد افشانده ی بال مگس باشد
به دل وامانده ای از لاف ما و من تبرا کن
مقیم خانه آیینه باید بی نفس باشد
چه لازم تنگ  گیرد آسمان ارباب معنی را
شکخ ما همان مضمورن که نتوان بست بس باشد
مکن ساز اقامت تا غبار خویش بشکافی
نفس پر می فشاند شاید آواز جرس باشد
شکست  رنگ امیدی ست  سر تا پای  ما بیدل
ز سیر ما مشو غافل اگر عبرت هوس باشد

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
مرا این آبرو در عالم پرواز بس باشد
که بال افشاندنم خمیازه یاد قفس باشد
به منزل چون رسد سرگشته ای  کز نارساییها
بیابان مرگ حیرت از غبار پیش و پس باشد
تواند بیخودی زین عرصه گوی عافیت بردن
که چون اشک یتیمان در دویدن بی نفس باشد
در این محفل خجالت می کشم  از ساز موهومی
کمال عشق من ای کاش در خورد هوس باشد
گلی پیدا نشد تا غنچه ای نگشود آغوشش
در این گلشن ملال از میوه های پیشرس باشد
به داغ آرزویی می توان تعمیر دل کردن
بنای خانه آیینه یک دیوار بس باشد
امل پیما ندارد غیرتسخیر هوس جهدی
نشاط عنکبوتان بستن بال مگس باشد
ضعیفان دستگیر سرفرازان می شوند آخر
به روز ناتوانیها عصای شعله  خس باشد
ندارد دل جز اسباب تپیدن عشرت دیگر
همان فریاد حسرت باده جام جرس باشد
به دل هم تا توانی چون نفس مایل مشو بیدل
مبادا سیر این آیینه در راهت قفس باشد

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
صبحی  که  گلت به باغ باشد
گل در بغل چراغ باشد
تمثال شریک حسن مپسند
گو آینه بی تو داغ باشد
ای سایه نشان خویش  گم  کن
تا خورشیدت سراغ باشد
آنسوی عدم دو گام واکش
گرآرزوی فراغ باشد
مردیم به حسرت دل جمع
این غنچه گل چه باغ باشد
گویند بهشت جای خوبی ست
آنجا هم اگر دماغ باشد
بیدل به امید وصل شادیم
گو طوطی بخت زاغ باشد

وزن: مَفْعُولْ مَفاعِلُنْ فَعولُنْ
بحر: هزج مسدس اخرب مقبوض محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - U - | U - -
تا مشرب محبت ننگ وفا نباشد
باید میان یاران ما و شما نباشد
بر ما خطا گرفتن از کیش شرم دور است
کس عبب کس نبیند تا بی حیا نباشد
با هرکه هرچه گویی سنجیده بایدت گفت
تا کفه وقارت پا در هوا نباشد
ابرام بی نیازان ذلت کش غرض نیست
گر در طلب بمیرد همت گدا نباشد
از سفله آنچه زاید تعظیم را نشاید
نقشی که جوشد از پا جز زیر پا نباشد
در پایت آنچه ریزد تا حشر برنخیزد
خون وفاسرشتان رنگ حنا نباشد
شمع بساط ما را مفت نفس شماری  ست
این یک دو دم تعلق آتش چرا نباشد
حرف زبان تحقیق بی نشیه اثر نیست
در کیش  راستی ها تیر خطا نباشد
چون موی چینی اینجا اظهار سرمه رنگ ست
انگشت زینهاریم ما را صدا نباشد
خو دارد آن ستمگر با شیوه تغافل
بیگانه اش مفهمید گو آشنا نباشد
بیرون این بیابان پر می زند غباری
ای محرمان ببینید امید ما نباشد
شیرینی آنقدر نیست در خواب مخمل ناز
مژگان بهم نچسبد تا بوریا نباشد
فطرت نمی پسندد منظور جاه بودن
تا استخوان به مغز است باب هما نباشد
در مجلسی  که  عزت موقوف  خودفروشی ست
دیگر کسی چه باشد گر میرزا نباشد
در صحبتی  که پیران باشند بی تکلف
هرچند خنده باشد دندان نما نباشد
جز عجز راست ناید از عاریت سرشتان
دوشی  که زیر بار است خم تا کجا نباشد
گرد دماغ همت سرکوب هر بنایی ست
قصر فلک بلند است گر پشت پا نباشد
در محفلی که احباب چون و چرا فروشند
مگشا زبان  که شاید آنجا حیا نباشد
بیدل همان نفس وار ما را به حکم تسلیم
باید زدن در دل هر چند جا نباشد

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - - | - - U | - U - -
محبت ستمگر نباشد نباشد
وفا زحمت آور نباشد نباشد
دل جمع مهری ست برگنج اقبال
اگرکیسه پر زر نباشد نباشد
شکوهی که دارد جهان قناعت
به خاقان و قیصر نباشد نباشد
دلی می گدازم به صد جوش مستی
می ام گر به ساغر نباشد نباشد
در افسردنم خفته پرواز عنقا
چو رنگم اگر پر نباشد نباشد
هوس جوهر تربیت نیست همت
فلک سفله پرور نباشد نباشد
چه حرف است لغزش به رفتار معنی
خطی  گر به مسطر نباشد نباشد
به جایی  که باشد عروج حقیقت
اگر چرخ و اختر نباشد نباشد
چنان باش فارغ ز بار تعلق
که بر دوش اگر سر نباشد نباشد
یقینی که از شبهه دوربینی
لب یار کوثر نباشد نباشد
به  خویش  آشنا شو چه  واجب چه  ممکن
عرض را که جوهر نباشد نباشد
پیامی ست این اعتبارات هستی
که هرجا پیمبر نباشد نباشد
از آن آستان خواه مطلوب همت
که چیزی بر آن در نباشد نباشد
ز اعداد خلق آن چه وامی شماری
اگر واحد اکثر نباشد نباشد
اثر نامدارست  ز آیینه مگذر
گرفتم سکندر نباشد نباشد
چه دنیا چه عقبا خیالست بیدل
تو باش این و آن  گر نباشد نباشد

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ
بحر: متقارب مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U - -
عشق هرجا ادب آموز تپیدن باشد
خون بسمل عرق شرم چکیدن باشد
مزرع نیستی  آرایش تخم شرریم
آفت حاصل ما عرض دمیدن باشد
شوق مفت است که در راه کسی می پوییم
منزل مقصد ما گو نرسیدن باشد
موج این بحر تپش بسمل سعی گهر است
رنجها در خور راحت طلبیدن باشد
اشک چندی گره دیده حیران خودیم
تا نصیب که به راه تو دویدن باشد
صید دلها نتوان کرد مگر از تسلیم
طره شاهد این بزم خمیدن باشد
حیرت و لذت دیدار خیالی ست محال
هر که آیینه شود داغ ندیدن باشد
کلفت چنین نکشد کوتهی دامن فقر
گل  آزادی این باغ نچیدن باشد
رفته ام از خود و تهمت کش آسودگی ام
حیرت آینه ام کاش تپیدن باشد
پیکرم مانی صورتکده نومیدی ست
بی رخت هرچه کشم ناله کشیدن باشد
بسمل شوق مرا از اثرکوچه زخم
تا دم تیغ تو یکدست تپیدن باشد
هرقدر زین قفس وهم برآیی مفت است
ناله کم نیست اگر میل رمیدن باشد
چشم بندی ست بهار گل بیرنگی عشق
دیدن یار مبادا که شنیدن باشد
از دلیران جنون جرأت یأسم بیدل
چون نفس تیغ من ازخویش بریدن باشد

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
رمز آشنای معنی هر خیره سر نباشد
طبع سلیم فضل است ارث  پدر نباشد
غفلت بهانه مشتاق خوابت فسانه مایل
بر دیده سخت ظلم است  گر گوش  کر نباشد
افشای راز الفت بر شرم واگذار ید
نگشاید این  گره را دستی  که تر نباشد
بر آسمان رسیدیم راز درون ندیدیم
این حلقه شبهه دارد بیرون در نباشد
خلق و هزار سودا ما و جنون و دشتی
کانجا ز بیکسی ها خاکی به سر نباشد
چین کدورتی هست بر جبهه نگین ها
تحصیل نامداری بی دردسر نباشد
امروز قدر هرکس مقدار مال و جاه است
آدم نمی توان  گفت آنرا که خر نباشد
در یاد دامن او ماییم و دل تپیدن
مشت غبار ما را شغل دگر نباشد
نقد حیات تا کی در کیسه توهم
آهی که ما نداریم گو در جگر نباشد
آن به  که برق غیرت بنیاد ما بسوزد
آیینه ایم و ما را تاب نظر نباشد
پیداست از ندامت عذر ضعیفی ما
شبنم چه وانماید گر چشم تر نباشد
گردانده گیر بیدل اوراق نسخه وهم
فرصت بهار رنگست رنگ این قدر نباشد

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - - | - - U | - U - -
مکتوب شوق هرگز بی نامه بر نباشد
ما و ز خویش رفتن قاصد اگر نباشد
هرجا تنید فطرت یک حلقه داشت  گردون
در فهم پرگار حکم دو سر نباشد
خاشاک را در آتش تاکی خیال پختن
آنجاکه جلوه اوست از ما اثر نباشد
مغرور فرصت دهر زین بیشتر مباشید
بست وگشاد مژگان شام و سحر نباشد
برقی ز دور داردهنگامه تجلی
ای بیخودان ببینید دل جلوه گر نباشد
ما را به رنگ شبنم تا آشیان خورشید
باید به دیده رفتن گر بال و پر نباشد
هرچندکار فرداست امروز مفت خودگیر
شاید دماغ وطاقت وقت دگر نباشد
زاهد ز وضع خلوت نازکمال مفروش
افسردن ازکف خاک چندان هنر نباشد
آیینه خانه دل آخر به زنگ دادیم
زین بیش آه ما را رنگ اثر نباشد
خواهی به خلق روکن خواهی خیال او کن
در عالم تماشا بر خود نظر نباشد
آسودگی مجویید از وضع اشک بیدل
این جوهر چکیدن آب گهر نباشد

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - - | - - U | - U - -
هرچند به حق قرب تو مقدور نباشد
بر درددلی گر برسی دور نباشد
آثار غرور انجمن  آرای شکست است
چینی طرب مجلس فغفورنباشد
بر شیشه قلقل هوس ما مگذاربد
آن پنبه که مغز سر منصور نباشد
پیغام وفا درگره سعی هلاک است
غمنامه ما جز به پر مور نباشد
ای مست قناعت مگشا کف به دعا هم
تا دست تو خمیازه مخمور نباشد
از بست و گشاد در تحقیق میندیش
چشم و مژه سهل است  دلت کور نباشد
یاران غم دمسردی ایام ندارند
باید خنکیهای توکافور نباشد
بگذر ز مقامات و خیالات فضولی
داغ  ارنی  جز به سر طور نباشد
در وادی تحقیق چه حرف است سیاهی
گر حایل بینایی ما نور نباشد
نقد دل و پا مزد تردد چه خیال است
این آبله سر برکف مزدور نباشد
ما سوختگان  برهمن قشقه شمعیم
در دیر وفا صندل و سندور نباشد
بر هم زدن الفت دلها مپسندید
دکان حلب خوشه انگور نباشد
بیدل زشروشورتعلق به جنون زن
گو خانه زنجیر تو معمور نباشد

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
راحت نصیب ایجاد زنگ و حبش نباشد
در مردمک سیاهی نور است غش نباشد
یاران به شرم کوشید کان رمز آشنایی
بی پرده نیست ممکن بیگانه وش نباشد
تا از نفس غباری ست باید زبان  کشیدن
در وادی محبت جز العطش نباشد
بر خوان عشق نتوان شد محرم حلاوت
تا انگبین شمعت انگشت چش نباشد
بر تخته من و ما خال زیاد وهمیم
بازبچه عدم را این پنج و شش نباشد
خواهی به دیر کن ساز خواهی به کعبه پرداز
هنگامه نفسها بی کشمکش نباشد
از شیشه تعین ایمن نمی توان زیست
در طبع ما گدازی ست هر چند غش نباشد
از ضعف بی یها بر خاک سجده بردیم
بید آبرو نریزد گر مرتعش نباشد
حیف است دست منعم در آستین شود خشک
این نان نمک ندارد تا پنجه کش نباشد
زاهد ز عیش رندان پر غافل است بیدل
فردوس در همین جاست گر ریش و فش نباشد

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - - | - - U | - U - -
هرچند دل از وصل قدح نوش نباشد
رحمی  که زیاد تو فراموش نباشد
حرفی که بود بی اثر ساز دعایت
یارب به زبان ناید و در گوش نباشد
جایی که به گردش زند انداز نگاهت
چندان  که نظرکار کند هوش نباشد
آنجا که ادب قابل دیدارپرستی ست
واکردن مژگان کم از آغوش نباشد
در دیر محبت که ادب آینه دارست
خاموش به آن شعله  که خاموش نباشد
گویند به صحرای قیامت سحری هست
یارب  که جز آن صبح بناگوش نباشد
خلقی ست خجالت کش مخموری و مستی
این خمکده را غیر عرق جوش نباشد
سر تا قدم وضع حباب است خمیدن
حمال نفس جز به چنین دوش نباشد
بیدل چه خیال است  کمال تو نهفتن
آیینه خورشید نمد پوش نباشد

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
وضع فلک آنجا که به یک حال نباشد
رنگ من و تو چند سبکبال نباشد
تا وانگری رفته ای از دیده احباب
آب آن همه زندانی غربال نباشد
گردن نفرازی  که در این مزرع عبرت
چون دانه سری نیست که پامال نباشد
دل را نفریبی به فسونهای تعین
آرایش این آینه تمثال نباشد
عیبی بتر از لاف کمالات ندیدیم
شرمی که لبت تشنه تبخال نباشد
از شکر محبت دل ما بیخبر افتاد
در قحط وفا جرم مه و سال نباشد
امروز گر انصاف دهد داد طبایع
کس منتظر مهدی و دجال نباشد
ای آینه هر سو گذری مفت تماشاست
امید که آهیت به دنبال نباشد
دامان کری گیر و نوای همه بشنو
تا پیش تو صاحب غرضی لال نباشد
خفت مکش از خلق و به اظهار غناکوش
هرچند به دست تو زر و مال نباشد
در هرکف خاکی که فتادیم  فتادیم
پهلوی ادب قرعه رمال نباشد
تر می کند اندیشه خشکی مژه ام را
مغز قلم نرگس من نال نباشد
آزادگی و سیرگریبان چه خیال است
بیدل سر پرواز ته بال نباشد

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
هرچند خودنمایی تخت و حشم نباشد
در عرض بی حیایی آیینه  کم نباشد
پیش از خیال هستی باید در عدم زد
این دستگاه خجلت کاو یک دو دم نباشد
موضوع  کسوت جود دامن فشانیی هست
در بند آستین ها دست کرم نباشد
از خوان این بزرگان دستی بشوی و بگذر
کانجا ز خوردنیها غیر از قسم نباشد
حیف است ننگ افلاس دامان مردگیرد
تا ناخنی ست در دست کس بی درم نباشد
غفلت هزار رنگ است در کارگاه اجسام
چون چشم خواب پا را م ژگان بهم نباشد
بی انتظار نتوان از وصل  کام دل برد
شادی چه قدر دارد جایی که غم نباشد
روزی دو این تب و تاب باید غنمیت انگاشت
ای راحت انتظاران  هستی  عدم نباشد
دل داغ سرنوشت است از انفعال تقدیر
تا سرنگون نگردد خط در قلم نباشد
در عرصه ای  که بالد گرد ضعیفی ما
مژگان بلندکردن کم از علم نباشد
از ما سراغ ما کن  وهم دویی رها کن
جایی که ما نباشیم آیینه هم نباشد
هر دم زدن در اینجا صدکفر و دین مهیاست
دل معبد تماشاست  دیر و حرم نباشد
از شاخ بید گیرید معیار بی بریها
کاین بار برندارد دوشی که خم نباشد
عمری ست  گوهر ما رفته ست از کف ما
این آبله ببینید زیر قدم نباشد
وحشت کمین نشسته ست  گرد هزار مجنون
مگذار پا به خاکم تا دیده نم نباشد
چو عمر رفته بیدل پر بی نشان سراغم
جز دست سوده ما را نقش قدم نباشد

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - - | - - U | - U - -
اگر تعین عنقا هوس پیام نباشد
نشان خود به جهانی برم که نام نباشد
چه لازم ست به دوشم غم آدا فکند کس
حق بقا دونفس خجلت است و وام نباشد
حیا ز ننگ خموشی  کدام نغمه  کند سر
به صد فسانه زنم  گر سخن تمام نباشد
دو دم به  وضع تجدد خیال می گذرانم
خوشم به نشیه  که جمعیت دوام نباشد
حجاب جوهر دل نیست جزکدورت هستی
چراغ آینه روشن به وقت شام نباشد
دل  است  باعت  هستی   کجاست  نشیه  چه مستی
دماغ باده که دارد دمی که جام نباشد
هوس تپد به چه راحت  نفس دمد ز چه وحشت
در آن مقام که صیاد و صید و دام نباشد
کسی ندید ز هستی به غیر دردسر اینجا
شراب این خم وهم ازکجاکه خام نباشد
چه  ممکن است  که آغوش حرصها بهم آید
درتن جسراحث خمیازه التیام نباشد
دل از شکایت افلاس به  که جمع نمایی
زبان به  کام تو بس  گر جهان به  کام نباشد
جدا ز انجمن نیستی به هرجه رسیدم
نیافتم که می ساغرش حرام نباشد
کدام عمر و چه فرصت که دل دهی به تماشا
به پای اشک نگه می دود خرام نباشد
نه گوشه ای ست معین نه منزلی ست مبرهن
کسی  کجا رود از عالمی  که نام نباشد
به اوج عشق چه نسبت تلاش بال هوس را
وداع وهم من و ما هوای بام نباشد
خروش درد شنو مدعای عشق همین بس
در الله الله ما جای حرف لام نباشد
اگر ز ملک عدم تا وجود فهم  گماری
بجزکلام تو بیدل دگرکلام نباشد

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U - -
گر بوی وفا را نفس آیینه نباشد
این داغ دل اولی ست  که در سینه نباشد
صد عمر ابد هیچ نیرزد به گذشتن
امروز خوشی هست اگر دینه نباشد
لعل تو مبراست ز افسون مکیدن
این پسته تر مصرف لوزینه نباشد
تکرار مبندید بر اوراق تجدد
تقویم نفس را خط پارینه نباشد
بر شیخ دکانداری ریش است مسلم
خرس این همه سوداگر پشمینه نباشد
زاهد به نظر می کند از دور سیاهی
این صبح قیامت شب آدینه نباشد
لب کم شکند مهر ودیعتکده راز
گر تشنه رسوایی گنجنیه نباشد
از دل چو نفس می گذری سخت جنونی ست
ای بیخبر این خانه آیینه نباشد
گر حرف وفا سکته فروشد به تامل
در رشته الفت  گره کینه نباشد
چون صبح اگریک نفس از خویش برآیی
تا بام فلک پیچ و خم زینه نباشد
بیدل حذر از آفت پیوند علایق
امید که در دلق تو این پینه نباشد

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
دل انجمن محرم و بیگانه نباشد
جز حیرت ادراک درین خانه نباشد
در ساز فنا راحت عشاق مهیاست
بالین وفا بی پر پروانه نباشد
بی کسب صفا صید معانی چه خیال است
تا سنگ بود شیشه پریخانه نباشد
چون شانه  کلید سر مویی نتوان شد
تا سینه چاکت همه دندانه نباشد
دل زانوی فکرش همه چشم است که مینا
چندان که خمد بی خط پیمانه نباشد
بی ساخته حسنی ست که دارم به کنارش
مشاطه شوق آینه و شانه نباشد
افسون چه ضرور است به عزم مژه بستن
در خواب عدم حاجت افسانه نباشد
بر اوج مبر پایه اقبال تعین
تا صورت رفتار تو لنگانه نباشد
ابرام هوس می کشدت بر در دونان
شاهی اگر این وضع  گدایانه نباشد
وحدت چه خیال است توان یافت به کثرت
چون ریشه دوانید نمو دانه نباشد
عالم همه محمل کش  کیفیت اشک است
این قافله بی لغزش مستانه نباشد
دل گرد جنون می کند امروز ببینید
در خانه ما بیدل دیوانه نباشد

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
خیال نامدری تا کیت خاطرنشین باشد
چه لازم سر نوشتت چون نگین زخم جبین باشد
درین  وادی به حیرت هم میسر نیست آسودن
همه گر خانه آیغغه گردی حکم زین باشد
طراوت آرزو داری ز قید جسم بیرون آ
که سرسبزی نبیند دانه تا زیر زمین باشد
به خود پیچیدن ما نیست بی انداز پروازی
کمند موج ما را یکنفس  گرداب چین باشد
به قدر جهد معراجی ست ما را ورنه آتش هم
به راحت  گر زند خاکسترش بالانشین باشد
به حیرت رفته  است  از خویش  اگر شمع ست  اگر محفل
نشاط هر دو عالم یک نگاه واپسین باشد
غباری نیست از پست و بلند موج دریا را
حقیقت بی نیاز ز اختلاف کفر و دین باشد
پی قتلم چه دامن برزند شوخی  که در دستش
هجوم جوهر شمشیر چین آستین باشد
ز چشم تر مآل انتظار شوق پرسیدم
جگر خون  گشت  و گفت   احوال  مشتاقان  چنین  باشد
فرو رو پر خاک ای سرگران نشیه خست
ز قارون نام هم  کم نیست بر روی زمین  باشد
محال  است اینکه عجز از طینت ما رخت بربندد
سحر گر صد فلک بالد همان  آه حزین باشد
ندارم نشیه دیگر به هر سرگشتگی بیدل
چوگردابم درین محفل خط ساغر همین باشد

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
بپرهیز از حسد تا فضل یزدانت قرین باشد
که مرحوم است آدم هرقدر شیطان لعین باشد
مگو در جوش خط افزونی حسن است خوبان را
زبان کفر هرجا شد دراز از نقص دین باشد
محبت محوکرد از دل غبار وهم اسبابم
به پیش شعله کی از چهره خاشاک چین باشد
نمایانم به رنگ سایه از جیب سیه روزی
چه باشد رنگ من یارب اگر آیینه ین باشد
به صد مژگان فشاندن گرد اشکی رفته ام از دل
من و نقدی  که بیرون رانده صد آستین باشد
به لوح حیرتم ثبت است رمز پرده امکان
مثال خوب و زشت  آبینه را نقش نگین باشد
در آن مزرع که حسنت خرمن آرای عرق گردد
به  پروین می رساند ریشه  هر کس خوشه چین باشد
نسیم از خاک کویت گر غباری بر سرم ریزد
به کام آرزویم حاصل روی زمین باشد
ندارد دامن دشت جنون از گرد پروایی
دل عاشق چرا از طعنه مردم حزین باشد
دو روزی از هوس تاریکی دنیا گواراکن
چراغ خانه زنبور ذوق انگبین باشد
کف دست توانایی به سودنها نمی ارزد
مکن کاری که انجامش ندامت آفرین باشد
ز سیر آف و رنگ این چمن دل جمع  کن بیدل
که هر جا غنچه  گردیدی  گلت در آستین باشد

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
وداع سرکشی کن گر دلت راحت کمین باشد
چو آتش داغ شد جمعیتش نقش نگین باشد
ز مرگ ما فلک را کی غبار حزن درگیرد
ز خواب می کشان مینا چرا اندوهگین باشد
نگاهی گر رسد تا نوک مژگان مفت شوخی ها
در این محنت سرا معراج پروازت همین باشد
لب دامن نگردید آشنای حرف اشک من
چو شمعم سلک  گوهر وقف  گوش آستین باشد
گرفتاری به حدی دلنشین است اهل دولت را
که تا انگشتشان در حلقه انگشترین باشد
سراغ عافیت احرام مرگم می کند تلقین
مگر آن  گوهر نایاب در زیر زمین باشد
به قدر زخم دل  گل می کند شور جنون من
پر پرواز شهرت نام را نقش نگین باشد
چه امکانست سر از حلقه داغت برآوردن
سپند بزم ما را ناله هم آتش نشین باشد
در این معبد فنا را مایه توقیر طاعت کن
که  چون  خاکت  دو عالم  سجده  وقف  یک  جبین باشد
گرت شمعی ست دامن زن وگر کشتی ست برق افکن
محبت جز فنای ما نمی خواهد یقین باشد
اشارت می کند بیدل خط طرف بناگوشش
که  هرجا جلوه ی  صبحی ست  شامش  در کمین باشد

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
جمعیت از آن دل که پریشان تو باشد
معموری آن شوق که ویران تو باشد
عمری ست دل خون شده بی تاب  گدازی ست
یارب شود آیینه و حیران تو باشد
صد چرخ توان ریخت ز پرواز غبارم
آن روزکه در سایه دامان تو باشد
داغم که چرا پیکر من سایه نگردید
تا در قدم سرو خرامان تو باشد
عشاق بهار چمنستان خیالند
پوشیدگی آیینه عریان تو باشد
هر نقش قدم خمکده عالم نازیست
هرجا اثر لغزش مستان تو باشد
نظاره ز کونین به کونین نپرداخت
پیداست که حیران تو حیران تو باشد
مپسند که دل در تپش یأس بمیرد
قربان تو قربان تو قربان تو باشد
سر جوش تبسمکده ناز بهار است
چینی که شکن پرور دامان تو باشد
در دل تپشی می خلد از شبهه هستی
یارب که نفس جنبش مژگان تو باشد
بیدل سخنت نیست جز انشای تحیر
کو آینه تا صفحه دیوان تو باشد

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
ما راکه نفس آینه پرداخته باشد
تدبیر صفا حیرت بی ساخته باشد
فرداست که زیر سپر خاک نهانیم
گو تیغ تو هم به سپهر آخته باشد
تسلیم سرشتیم رعونت چه خیال است
مو تا به  کجا گردنش افراخته باشد
با طینت ظالم چه  کند ساز تجرد
ماری به هوس پوستی انداخته باشد
شور طلب از ما به فنا هم نتوان برد
خاکستر عاشق قفس فاخته باشد
بی  بوی  گلی نیست غبار نفس امروز
یاد که در اندیشه ما تاخته باشد
دلدار گذشت و خبر از دل نگرفتیم
این آینه ای نیست که نگداخته باشد
از شرم نثار تو به این هستی موهوم
رنگی که ندارم چقدر باخته باشد
بیدل به هوس دامنت ازکف نتوان داد
ای کاش کسی قدر تو نشناخته باشد

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
چشمی  که بر آن جلوه نظر داشته باشد
یارب به چه جرات مژه برداشته باشد
هر دل که ز زخم تو اثر داشته باشد
صد صبح گل فیض به بر داشته باشد
عمری ست دکان نفس سوخته گرم است
ازآه من آیینه خبر داشته باشد
با پرتو خورشید کرم سهل حسابی ست
گر شبنم ما دامن تر داشته باشد
دل توشه کش وهم حباب ست درین بحر
امید که آهی به جگر داشته باشد
جا بر سر دوش است کسی راکه درین بزم
با ما چو سبو دست به سر داشته باشد
ازتیغ نگاهت دل آیینه دو نیم است
هرچند ز فولاد سپر داشته باشد
ما را به ادبگاه حضورت چه پیام است
قاصد مگر از خویش خبر داشته باشد
از وحشت ما بر دل کس نیست غباری
یک ذره تپیدن چقدر داشته باشد
ای بیخبر از عشق مجو ساز سلامت
جز سوختن آتش چه هنر داشته باشد
ناکام فسردیم چو خون در رگ یاقوت
رنگی ندمیدیم که پر داشته باشد
بیدل خلف سلسله عبرت امکان
جز مرگ چه از ارث پدر داشته باشد

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
محو طلبت گردی اگر داشته باشد
آن سوی جهان عرض سحر داشته باشد
دل آیه فتحی است ز قرآن محبت
زیر و زبر زخمی اگر داشته باشد
از شعله هم نسبتی لعل تو آب است
هر چند که یاقوت جگر داشته باشد
ما و من وحدت نگهان غیرتویی نیست
این رشته محالست دو سر داشته باشد
آن راکه زکیفیت چشمت نظری نیست
از بیخبریها چه خبر داشته باشد
چشم تر ما نیز همان مرکز حسن است
چون آینه گر پاس نظر داشته باشد
از طینت ظالم نتوان خواست مروت
شمشیر کجا آب گهر داشته باشد
امروز دم کر و فر خواجه بلند است
البته که این سگ دو سه خر داشته باشد
سوز دلم از گریه چرا محو نگردید
بر آتش اگر آب ظفر داشته باشد
سیلاب سرشکم همه گر یک مژه بالد
تا خانه خورشید خطر داشته باشد
افسانه هنگامه اوهام مپرسید
شامی که ندارم چه سحر داشته باشد
بیدل من و آن ناله از عجز رسایی
در نقش قدم گرد اثر داشته باشد

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
مشتاق تو گر نامه بری داشته باشد
چون اشک هم از خود سفری داشته باشد
از آتش حرمان کف خاکستر داغی ست
گر شام امیدم سحری داشته باشد
چون شمع بود سربه دم تیغ سپردن
گر نخل مرادم ثمری داشته باشد
آیینه مقابل نکنی با نفس من
آه است مبادا اثری داشته باشد
غیر از عرق شرم مقابل نپسندد
هستی اگر آیینه گری داشته باشد
عمری ست  که ما گمشدگان  گرم سراغیم
شایدکسی از ما خبری داشته باشد
آرایش چندین چمن آغوش بهار است
هر سینه که یک زخم دری داشته باشد
ای اهل خرد منکر اسرار مباشید
دیوانه ما هم هنری داشته باشد
ما محو خیالیم ز دیدار مپرسید
سامان نگه دیده وری داشته باشد
مفت طرب ما چمن ساده دلیها
گر حسن به آیینه سری داشته باشد
امید ز عاشق نکند قطع تعلق
گر آه ندارد جگری داشته باشد
بیدل دل افسرده به عالم نتوان یافت
هر سنگ که بینی شرری داشته باشد

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
هر کس به رهت چشم تری داشته باشد
در قطره محیط  گهری داشته باشد
با ناله چرا این همه از پای درآید
گر کوه ز تمکین کمری داشته باشد
از فخر کند جزو تن خویش چو نرگس
نادیده اگر سیم و زری داشته باشد
چون برگ گل آیینه آغوش بهار است
چشمی که به پایت نظری داشته باشد
گر جیب دل از حسرت نامت نزند چاک
دانم  که نگین هم جگری داشته باشد
آسودگی و هوش پرستی چه خیال است
این نشیه ز خود بیخبری داشته باشد
ما خود نرسیدیم ز هستی به مثالی
این آینه شاید دگری داشته باشد
جز برق در این مزرعه  کس نیست  که امروز
بر مشت خس ما نظری داشته باشد
افسانه تسلی نفس عبرت ما نیست
این پنبه مگر گوش کری داشته باشد
زین فیض که عام است لب مطرب ما را
خاکستر نی هم شکری داشته باشد
عالم همه  گر یکدل بیمار برآید
مشکل که ز من خسته تری داشته باشد
چشمی ست  که باید به رخ هر دو جهان بست
گر رفتن از این خانه دری داشته باشد
بیدل چو نفس چاره ندارد ز تپیدن
آن  کس  که ز هستی اثری داشته باشد

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
از نامه ام آن شوخ مکدر شده باشد
مرزاست به حرف فقرا تر شده باشد
دی ناله گم کرده اثر منفعلم کرد
این رشته گلوگیر چه گوهر شده باشد
آرایش کوس و دهل از خواجه عجب نیست
خرسی به خروش آمده و خر شده باشد
از طینت زنگی نبرد غازه سیاهی
سنگ محکی تا به کجا زر شده باشد
ازکسب صفا باطن این تیره دلی چند
چون سایه به مهتاب سیه تر شده باشد
زاهد خجل از مجلس رندان به  در آمد
در خانه این مسخره دختر شده باشد
خفت کش همچشمی اقبال حباب است
بی مغزی اگر صاحب افسر شده باشد
بر فطرت دون ناز بلندی نتوان چید
این آبله پا چقدر سر شده باشد
رسوایی فطرت مکش از هرزه نوایی
صحرا به ازان خانه که بی در شده باشد
زبن باغ هوس نامه به آن گل نتوان بزد
هرچندکه رنگ تو کبوتر شده باشد
تدبیر صنایع شود از مرگ حصارت
آیینه اگر سد سکندر شده باشد
منسوب دو چشم است نگاهی  که تو داری
تا هرچه توان دید مکرر شده باشد
ما صافدلان پرتو خورشید وفاییم
دامن مکش از ما همه  گر تر شده باشد
کوبند دل  گمشده منظور نگاهی ست
آیینه ما عالم دیگر شده باشد
ما هیچ ندیدیم ازین هستی موهوم
بیدل به خیالت چه مصور شده باشد

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -