cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
چو از جیبش مه تابان برآید
خروش از گنبد گردان برآید
بسی گل دیده ام اما ز رویش
به وقت شرم صد چندان برآید
اگر اندیشه یک روزه او
بگویم با تو صد دیوان برآید
بدو گفتم که ای گلچهره مگذار
که از گلنار تو ریحان برآید
مرا گفتا که خوش باشد که سبزه
ز گرد چشمه حیوان برآید
خط سبزم به چستی سرخییی جست
سزد گر از گل خندان برآید
خطم گر می نخواهی نیز مگری
که بی شک سبزه از باران برآید
جهان سوزا ز پرده گر برآیی
دمار از خلق سرگردان برآید
فرو شد روز من یک شب برم آی
که تا کار من حیران برآید
مرا با شیر شد مهر تو در دل
عجب نبود اگر با جان برآید
ز من جان خواستی و نیست دشوار
بده یک بوسه تا آسان برآید
زهی زلفت گرفته گرد عالم
ز بیم زلف مه پنهان برآید
چو زلف کافرت در کار آید
بسا مؤمن که از ایمان برآید
دلم در چاه زندان فراق است
ندانم تا کی از زندان برآید
ز یک موی سر زلفت رسن ساز
که تا زین چاه بی پایان برآید
اگر عطار بویی یابد از تو
دلش زین وادی هجران برآید

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
چو نقاب برگشایی مه آن جهان برآید
ز فروغ نور رویت ز جهان فغان برآید
هم دورهای عالم بگذشت و کس ندانست
که رخ چو آفتابت ز چه آسمان برآید
ز دو لعل جان فزایت دو جهان پر از گهر شد
چو تو گوهری ندانم ز کدام کان برآید
دل و جان عاشقانت ز غمت به جوش آید
چو ز سر سینه نامت به سر زبان برآید
ره عشق چون تویی را که سزد کسی که بیخود
چو فرو شود به کویت ز همه جهان برآید
چه ره است این که هرکس که دمی بدو فروشد
نه ازو خبر بماند نه ازو نشان برآید
همه عمر عاشق تو شب و روز آن نکوتر
که ز کفر و دین بیفتد که ز خان و مان برآید
ز حجاب اگر برآیی برسند خلق در تو
پس از آن دم اناالحق ز جهانیان برآید
منم و غم تو دایم که کسی که در غم تو
به تو در گریخت غمگین ز تو شادمان برآید
چو غم تو هست جانا چه غمم بود که دل را
غم تو به غمگساری ز میان جان برآید
ز پی تو جان عطار اگرش قبول باشد
ز مکان خلاص یابد چو به لامکان برآید

وزن: فَعَلاتُ فاعِلاتُنْ فَعَلاتُ فاعِلاتُنْ
بحر: رمل مثمن مشکول
نشانه‌های عروضی: U U - U | - U - - | U U - U | - U - -
گر نه از خاک درت باد صبا می آید
صبحدم مشک فشان پس ز کجا می آید
ای جگرسوختگان عهد کهن تازه کنید
که گل تازه به دلداری ما می آید
گل تر را ز دم صبح به شام اندازد
این چنین گرم که گلگون صبا می آید
به هواداری گل ذره صفت در رقص آی
کم ز ذره نه ای او هم ز هوا می آید
تا گذر کرد نسیم سحری بر در دوست
نوش دارو ز دم زهرگیا می آید
عمر و عیش از سر صد ناز و طرب می گذرد
بلبل و گل ز سر برگ و نوا می آید
بوی بر مشک ختا از دم عطار هوا
زانکه ناکشت کزو بوی خطا می آید
بلبل شیفته را بی گل تر عمر عزیز
قدری فوت شد از بهر قضا می آید
بلبل سوخته را در جگر آب است که نیست
گل سیراب چنین تشنه چرا می آید
گل که غنچه به بر از خون دلش پرورده است
از کله داری او بسته قبا می آید
از بنفشه به عجب مانده ام کز چه سبب
روز طفلی به چمن پشت دوتا می آید
نسترن کوتهی عمر مگر می داند
زان چنین بی سر و بن بر سر پا می آید
بر شکر خنده گل درد دل کس نگذاشت
دم عطار کزو بوی دوا می آید

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
دلبرم رخ گشاده می آید
تاب در زلف داده می آید
در دل سنگ لعل می بندد
کو چنین لب گشاده می آید
شهسوار سپهر از پی او
می رود کو پیاده می آید
زلف برهم فکنده می گذرد
خلق برهم فتاده می آید
ای عجب چشم اوست مست و خراب
وز لبش بوی باده می آید
پیش سرسبزی خطش چو قلم
عقل کل بر چکاده می آید
ماه سر درفکنده می گذرد
چرخ بر سر ستاده می آید
آفتابی که سرکش است چو تیغ
بر خطش سر نهاده می آید
در صفاتش ز بحر جان فرید
گهر پاک زاده می آید

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
صبح از پرده به در می آید
اثر آه سحر می آید
یا کسی مشک ختن می بیزد
یا نسیم گل تر می آید
خیز ای ساقی و می ده به صبوح
که حریف چو شکر می آید
پسری کز خط سبزش چو قلم
دل عشاق به سر می آید
ای پسر می ده و می نوش که عمر
به سر تو که به سر می آید
عمرت این یکدم حالی است تو را
کیست ضامن که دگر می آید
تویی و یکدم و آگاه نه ای
کز دگر دم چه خبر می آید
لیک دانی تو که بی صد غم نیست
هر دمی کان ز تو بر می آید
سنگ بر بام فلک زن به صبوح
که فلک بر تو به در می آید
داد بستان ز جهانی که درو
بهتر خلق بتر می آید
در جهانی که همه بی نمکی است
قسم عطار جگر می آید

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مسدس مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U -
آن ماه برای کس نمی آید
کو با غم خویش بس نمی آید
در آینه روی خویش می بیند
در دام هوای کس نمی آید
گر تو به هوس جمال او خواهی
او در طلب و هوس نمی آید
جانا ره عشق چون تو معشوقی
در زیر تک فرس نمی آید
در وادی بی نهایت عشقش
سیمرغ به یک مگس نمی آید
هرگز نشوی تو هم نفس کس را
کانجا که تویی نفس نمی آید
خورشید بلند را چه کم بیشی
کش سایه ز پیش و پس نمی آید
چون در قعر است در وصل تو
جز بر سر آب خس نمی آید
در پای فراق تو شوم پامال
چون وصل تو دسترس نمی آید
عطار که چینه تو می چیند
مرغی است که در قفس نمی آید

وزن: مَفْعُولْ مَفاعِلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مسدس اخرب مقبوض
نشانه‌های عروضی: - - U | U - U - | U - - -
آن روی به جز قمر که آراید
وان لعل به جز شکر که فرساید
بس جان که ز پرده در جهان افتد
چون روی ز زیر پرده بنماید
در زیبایی و عالم افروزی
رویی دارد چنان که می باید
خورشید چو روی او همی بیند
می گردد و پشت دست می خاید
امروز قیامتی است از خطش
خطی که هزار فتنه می زاید
گویی ز بنفشه گلستانش را
مشاطه حسن می بیاراید
آورد خطی و دل ببرد از من
جان منتظر است تا چه فرماید
زین بیع و شری که خط او دارد
جز خون جگر مرا چه بگشاید
الحق ز معاملان خط او
دیری است که بوی مشک می آید
زین گونه که خط او درآبم زد
شک نیست که دوستی بیفزاید
عطار اگر چنین کند سودا
چه سود چو جان او نیاساید

وزن: مَفْعُولْ مَفاعِلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مسدس اخرب مقبوض
نشانه‌های عروضی: - - U | U - U - | U - - -
تشنه را از سراب چگشاید
سایه را ز آفتاب چگشاید
آب حیوان چو هست در ظلمات
از نسیم گلاب چگشاید
نیست این کار جنبش و آرام
از درنگ و شتاب چگشاید
قطره ای را که او نبود و نه هست
غرق دریای آب چگشاید
بسی ستون است خیمه عالم
از هزاران طناب چگشاید
صد درت گر گشاد پنداری است
این چنین فتح باب چگشاید
چون نبردی بر آب هرگز پی
پی بری بر سر اب چگشاید
گرچه بغنوده ای بهر نفسی
عالمی ماهتاب چگشاید
رو که این رهروان چو تشنه شدند
از دو ساغر شرآب چگشاید
خون بسته است اگر کباب خوری
خون خوری از کباب چگشاید
چون کمیت فلک طبق آورد
از خری در خلاب چگشاید
تا بتان در زمین همی ریزند
چرخ را ز انقلاب چگشاید
کار چون ذره ای به علت نیست
از خطا و صواب چگشاید
سر یک یک چو او همی داند
از حساب و کتاب چگشاید
از همه چون به از همه است آگاه
از سؤال و جواب چگشاید
چون من از هر دو کون گم گشتم
از ثواب و عقاب چگشاید
گنج می جسته ام به معموری
هست جای خراب چگشاید
هر چه بیدار دیده ام هیچ است
گر ببینم به خواب چگشاید
آفتابی است ذره ذره ولی
هست زیر نقاب چگشاید
ای فرید آسمان نه ای آخر
زین همه اضطراب چگشاید

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
دو جهان بی توام نمی باید
نه یکی بس دو ام نمی باید
هرچه خواهم ز تو تو به زانی
از توام جز توام نمی باید
قبله ام چون جمال روی تو بس
رویی از هر سوم نمی باید
جان من چون بشنید قول الست
این تن بدخوم نمی باید
بسم از هر دو کون قول قدیم
اجتهادی نوم نمی باید
گرچه مویی شدم ز شوق رخت
قوت بازوم نمی باید
ضعف من چون ز اشتیاق تو خاست
ذره ای نیروم نمی باید
چون چنین در ره توام عاجز
هیچ بیرون شوم نمی باید
گرچه دردم گذشت از اندازه
زحمت داروم نمی باید
صد گره هست از تو بر کارم
گره ابروم نمی باید
پیچ پیچی برون بر از کارم
که دل صد توم نمی باید
ور نخواهی گشاد در بر من
هیچ هم زانوم نمی باید
چون به تو راه نیست محوم کن
که بدو و نیکوم نمی باید
شیر مردی اگر به من نرسید
سگ در پهلوم نمی باید
نفس جادوم کوه کرد بسی
توبه جادوم نمی باید
ای فرید از بهانه دست بدار
ترکی هندوم نمی باید

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
گر رخ او ذره ای جمال نماید
طلعت خورشید را زوال نماید
ور ز رخش لحظه ای نقاب برافتد
هر دو جهان بازی خیال نماید
ذره سرگشته در برابر خورشید
نیست عجب گر ضعیف حال نماید
مرد مسلمان اگر ز زلف سیاهش
کفر نیارد مرا محال نماید
هر که به عشقش فروخت عقل به نقصان
جمله نقصان او کمال نماید
دوش غمش خون من بریخت و مرا گفت
خون توام چشمه زلال نماید
عشق حرامت بود اگر تو ندانی
کین همه خون ها مرا حلال نماید
در دهن مار نفس در بن چاه است
هر که درین راه جاه و مال نماید
گر تو درین راه خاک راه نگردی
خاک تو را زود گوشمال نماید
چند چو طاوس در مقابل خورشید
مرغ وجود تو پر و بال نماید
درنگر ای خودنمای تا سر مویی
هر دو جهان پیش آن جمال نماید
هر که درین دیرخانه دردکش افتاد
کور شود از دو کون و لال نماید
دیر که دولت سرای عالم عشق است
دردکشی در هزار سال نماید
مثل و مثالم طلب مکن تو درین دیر
کاینه عطار را مثال نماید

وزن: مُفْتَعِلُنْ فاعِلاتُ مُفْتَعِلُنْ فَعْ
بحر: منسرح مثمن مطوی منحور
نشانه‌های عروضی: - U U - | - U - U | - U U - | -
رخت را ماه نایب می نماید
خطت را مشک کاتب می نماید
رخت سلطان حسن یک سوار است
که دو ابروش حاجب می نماید
رخت را صبح صادق کس ندیده است
اگرچه صد عجایب می نماید
چو در عشق صادق نیست یک تن
همیشه صبح کاذب می نماید
ندانم تا چو رویت آفتابی
مشارق یا مغارب می نماید
چو زلفت نیز زناری به صد سال
نه رهبان و نه راهب می نماید
چه شیوه دارد آخر غمزه تو
که خون ریزیش واجب می نماید
ز دیوان جهان هر روز صد خونش
چنین دانم که راتب می نماید
عجب برجی است درج دلستانت
که دو رسته کواکب می نماید
ز عشقت چون کنم توبه که از عشق
نخستین مست تایب می نماید
بسی با عشق تو عقلم چخیده است
ولی عشق تو غالب می نماید
دلم بردی و گفتی دل نگه دار
که دل در عشق راغب می نماید
چگونه دل نگه دارم ز عشقت
که گر دل هست غایب می نماید
غم عشقت به جان بخرید عطار
که چون شادی مناسب می نماید

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
نه یار هرکسی را رخسار می نماید
نه هر حقیر دل را دیدار می نماید
در آرزوی رویش در خاک خفت و خون خور
کان ماه روی رخ را دشوار می نماید
بر چار سوی دعوی از بی نیازی خود
سرهای سرکشان بین کز دار می نماید
سلطان غیرت او خون همه عزیزان
بر خاک اگر بریزد بس خوار می نماید
گر مرد ره نه ای تو بر بوی گل چه پویی
رو باز گرد کین ره پر خار می نماید
زنهار تا بپویی بی رهبری درین ره
زیرا که این بیابان خون خوار می نماید
گر مردیی نداری پرهیز کن که چون تو
سرگشتگان گمره بسیار می نماید
در راه کفر و ایمان مرد آن بود که خود را
دایم چنانکه باشد در کار می نماید
در کار اگر تمامی در نه قدم درین ره
کاحوال ناتمامان بس زار می نماید
کو آتشی که بر وی این خرقه را بسوزم
کین خرقه در بر من زنار می نماید
اندر میان غفلت در خواب شد دل من
کو هیچ دل که یک دم بیدار می نماید
جمله ز خود نمایی اندر نفاق مستند
کو عاشقی که در دین هشیار می نماید
در بند دین و دنیی لیکن نه دین و دنیی
سرگشته روزگاری عطار می نماید

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - - | - - U | - U - -
سر زلف تو پر خون می نماید
رجوع از صیدش اکنون می نماید
کمند زلف تو در صید یارب
چگونه چست و موزون می نماید
شب زلف تو خوش باد از پی آنک
همه کارش شبیخون می نماید
که می داند که آن زنجیر زلفت
چگونه عقل مجنون می نماید
چو زلف تو بشوریده است عالم
رخت از پرده بیرون می نماید
ز حسن روی تو چون روی تابم
که هر ساعت در افزون می نماید
عجب خاصیتی دارد رخ تو
که از شبرنگ گلگون می نماید
چو دریا چشم من زان گشت در عشق
که درجت در مکنون می نماید
دهانت ای عجب سی در مکنون
ز چشم سوزنی چون می نماید
مرا گفتی دلت یکرنگ گردان
که صد رنگ او چو گردون می نماید
مرا کو دل ندارم هیچ دل من
وگر دارم دلی خون می نماید
دل عطار با خاک در تو
چو خونی کرده معجون می نماید

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
رخ ز زیر نقاب بنماید
همه عالم خراب بنماید
گوشمالی که هیچکس ننمود
به مه و آفتاب بنماید
اختران را که ره دو اسبه روند
همچو خر در خلاب بنماید
کره گل ز راه برگیرد
نیل گردون سراب بنماید
صد هزاران هزار نقش عجب
برتر از خاک و آب بنماید
هرکجا در دو کون بیداری است
همه را مست خواب بنماید
جمله حلق های مردان را
سر زلفش طناب بنماید
هر سر مو ز زلف سرکش او
عالمی انقلاب بنماید
مشکلی را که حل نشد هرگز
غمزه او جواب بنماید
جان عطار را ز یک تف عشق
همچو شمع مذاب بنماید

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
کسی کو هرچه دید از چشم جان دید
هزاران عرش در مویی عیان دید
عدد از عقل خاست اما دل پاک
عدد گردید از گفت زبان دید
چو این آن است و آن این است جاوید
چرا پس عقل احول این و آن دید
چو دریا عقل دایم قطره بیند
به چشم او نشاید جاودان دید
کسی کو بر احد حکم عدد کرد
جمال بی نشانی را نشان دید
به جان بین هرچه می بینی که توحید
کسی کو محو شد از چشم جان دید
چو دو عالم ز یک جوهر برآمد
در اندک جوهری بسیار کان دید
ازل را و ابد را نقطه ای یافت
همه کون و مکان را لامکان دید
یقین می دان که چشم جان چنان است
که در هر ذره ای هفت آسمان دید
ولی هر ذره ای از آسمان نیز
به عینه هم زمین و هم زمان دید
چه جای آسمان است و زمین است
که در هر ذره ای هر دو جهان دید
چه می گویم که عالم صد هزاران
ورای هر دو عالم می توان دید
همی در هرچه خواهی هرچه خواهی
به چشم جان توانی بی گمان دید
تو در قدرت نگر تا آشکارا
ببینی آنچه غیر تو نهان دید
چو هر دو کون در جنب حقیقت
بسی کمتر ز تاری ریسمان دید
اگر یک ذره رنگ کل پذیرد
عجب نبود چنین باید چنان دید
اگر یک ذره را در قرص خورشید
کسی گم کرد چه سود و زیان دید
کسی کز ذره ذره بند دارد
نیارد ذره ای زان آستان دید
اگر یک ذره سایه پیش خورشید
پدید آمد ندانم تا امان دید
دو عالم چیست از یک ذره سایه ست
که آنجا ذره ای را خط روان دید
طلسم نور و ظلمت بی قیاس است
ولیکن گنج باید در میان دید
کسی کان گنج می بیند طلسمش
فنا شد تا دو عالم دلستان دید
گزیرت نیست از چشمی که جاوید
ندید او غیر هرگز غیب دان دید
ز خود گم گرد ای عطار اینجا
که تا خود را توانی کامران دید

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
قطره گم گردان چو دریا شد پدید
خانه ویران کن چو صحرا شد پدید
گم نیارد گشت در دریا دمی
هر که در قطره هویدا شد پدید
گر کسی در قطره بودن بازماند
قطره ماند گرچه دریا شد پدید
گم شو اینجا از وجود خویش پاک
کان که اینجا گم شد آنجا شد پدید
ناپدید امروز شو از هرچه هست
کین چنین شد هر که فردا شد پدید
روی های زشت فانی محو به
خاصه دایم روی زیبا شد پدید
دوشم از پیشان خطاب آمد به جان
کان که پنهان گشت پیدا شد پدید
ناپدید از خویش شو یکبارگی
کان که از خود محو از ما شد پدید
بسته پستی مباش ای مرغ عرش
پر برآور هین که بالا شد پدید
گم شدن فرض است هر دو کون را
لا چه وزن آرد چو الا شد پدید
خرد مشمر لا که از لا بود و بس
کز ثری تا بر ثریا شد پدید
در احد چون اسم ما یک جلوه کرد
در عدد بنگر چه اسما شد پدید
ترک اسما کن که هر کو ترک کرد
در مسما رفت و تنها شد پدید
از هزاران درد دایم باز رست
تا ابد در یک تماشا شد پدید
در چنین بازار چون عطار را
سود وافر بود سودا شد پدید

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
برکناری شو ز هر نقشی که آن آید پدید
تا تو را نقاش مطلق زان میان آید پدید
بگذر از نقش دو عالم خواه نیک و خواه بد
تا ز بی نقشیت نقشی جاودان آید پدید
تو ز چشم خویش پنهانی اگر پیدا شوی
در میان جان تو گنجی نهان آید پدید
تو طلسم گنج جانی گر طلسمت بشکنی
ز اژدها هرگز نترسی گنج جان آید پدید
ای دل از تن گر برفتی رفته باشی زآسمان
در خیال آسمان کی آسمان آید پدید
جز خیالی چشم تو هرگز نبیند از جهان
از خیال جمله بگذر تا جنان آید پدید
ناپدید از فرع شو در هرچه پیوستی ببر
تا پدید آرنده اصل عیان آید پدید
چون تفاوت نیست در پیشان معنی ذره ای
کس نگشت آگاه تا چون این و آن آید پدید
چون در اصل کار راه و رهبر و رهرو یکی است
اختلاف از بهر چه در کاروان آید پدید
خار و گل چون مختلف افتاد حیران مانده ام
تا چرا خار و گل از یک گلستان آید پدید
باز کن چشم و ببین کز بی نشانی چشم را
نور با آب سیه در یک مکان آید پدید
بود دریای دو عالم قطره نا افشانده ای
چون چنین می خواست آمد تا چنان آید پدید
گر تو نشنودی ز من بشنو که شاهی ای عجب
میزبانی کرده عمری میهمان آید پدید
ای عجب چون گاو گردون می کشد باری که هست
دایم از گردون چرا بانگ و فغان آید پدید
چون توانم کرد شرح این داستان را ذره ای
زانکه اینجا هر نفس صد داستان آید پدید
این زمان باری فروشد صد جهان جان بی نشان
تا ازین پس از کدامین جان نشان آید پدید
چون بزرگان را درین ره آنچه باید حل نشد
حل این کی از فرید خرده دان آید پدید

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
تا که گشت این خیال خانه پدید
هر زمان گشت صد بهانه پدید
ناپدید است عیسی مریم
قصه سوزن است و شانه پدید
صد جهان ناپدید شد که نشد
ذره ای کس درین دهانه پدید
گرچه تو صد هزار می بینی
هیچکس نیست در میانه پدید
چون دو گیتی به جز خیالی نیست
کیست غمگین و شادمانه پدید
زین همه نقش های گوناگون
نیست جز نقش یک یگانه پدید
روشنی از یک آفتاب بود
گر شود در هزار خانه پدید
مرغ در دام اوفتاده بسی است
وی عجب نیست مرغ و دانه پدید
می نماید بسی خیال ولیک
نه زمان است و نه زمانه پدید
زین همه کار و بار و گفت و شنود
اثری نیست جاودانه پدید
صد جهان خلق همچو تیر برفت
نه نشان است و نه نشانه پدید
قطره بس ناپدید بینم از آنک
هست دریای بی کرانه پدید
نه که خود قطره کی خبر دارد
که پدید است بحر یا نه پدید
دو جهان پر و بال سیمرغ است
نیست سیمرغ و آشیانه پدید
ره به سیمرغ چون توان بردن
بیش هر گام صد ستانه پدید
قدر خلعت کنون بدانستم
که بشد خازن و خزانه پدید
گر درین شرح شد زبان از کار
از دل آمد بسی زبانه پدید
سر فروپوش چند گویی از آنک
نیست پایان این فسانه پدید
گر شود گوش ذره های دو کون
نشود سر این ترانه پدید
شیرمردان مرد را اینجا
عالمی عذر شد زنانه پدید
ندهد شرح این کسی چو فرید
کاسمان هست از آسمانه پدید

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
واقعه عشق را نیست نشانی پدید
واقعه ای مشکل است بسته دری بی کلید
تا تو تویی عاشقی از تو نیاید درست
خویش بباید فروخت عشق بباید خرید
پی نبری ذره ای زانچه طلب می کنی
تا نشوی ذره وار زانچه تویی ناپدید
واقعه ای بایدت تا بتوانی شنید
حوصله ای بایدت تا بتوانی چشید
تا بنبینی جمال عشق نگیرد کمال
تا شنوی حسب حال راست بباید شنید
کار کن ار عاشقی بار کش ار مفلسی
زانکه بدین سرسری یار نگردد پدید
سوخته شو تا مگر در تو فتد آتشی
کاتش او چون بجست سوخته را بر گزید
درد نگر رنج بین کانچه همی جسته ام
راست که بنمود روی عمر به پایان رسید
راست که سلطان عشق خیمه برون زد ز جان
یار در اندر شکست عقل دم اندر کشید
هر تر و خشکم که بود پاک به یکدم بسوخت
پرده ز رخ برگرفت پرده ما بر درید
ای دل غافل مخسب خیز که معشوق ما
در بر آن عاشقان پیش ز ما آرمید
تا دل عطار گشت بلبل بستان درد
هر دمش از عشق یار تازه گلی بشکفید

وزن: مُفْتَعِلُنْ فاعِلُنْ مُفْتَعِلُنْ فاعِلُنْ
بحر: منسرح مطوی مکشوف
نشانه‌های عروضی: - U U - | - U - | - U U - | - U -
تا خطت آمد به شبرنگی پدید
فتنه شد از چند فرسنگی پدید
چون ز تنگت نیست رایج یک شکر
جان کجا آید ز دلتنگی پدید
پیش خورشید رخت چون ذره ای
عقل ناید از سبک سنگی پدید
در زمستان روی چون گل جلوه کن
تا کند بلبل خوش آهنگی پدید
خون من خوردست چشم شنگ تو
چشم تو تا کی کند شنگی پدید
بی تو عمری صبر کردم وین زمان
اسب صبرم می کند لنگی پدید
می کشم خواری رنگارنگ تو
آخر آید بو که یک رنگی پدید
طفلکی ام هندوی وصلت مکن
هجر را بر صورت زنگی پدید
گر شود عطار خاکت آفتاب
بر درش آید به سرهنگی پدید

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
در ره عشق تو پایان کس ندید
راه بس دور است و پیشان کس ندید
گرد کویت چون تواند دید کس
زانکه تو در جانی و جان کس ندید
از نهانی کس ندیدت آشکار
وز هویداییت پنهان کس ندید
بلعجب دردی است دردت کاندرو
تا قیامت روی درمان کس ندید
در خرابات خراب عشق تو
یک حریف آب دندان کس ندید
گوهر وصلت از آن در پرده ماند
کز جهان شایسته آن کس ندید
در بیابانت ز چندین سوخته
یک نشان از صد هزاران کس ندید
بس دل شوریده کاندر راه عشق
جان بداد و روی جانان کس ندید
جمله در راهت فرو رفته به خاک
بوالعجب تر زین بیابان کس ندید
خون خور ای عطار و تن در صبر ده
کانچه می جویی تو آسان کس ندید

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
هنگام صبوح آمد ای هم نفسان خیزید
یاران موافق را از خواب برانگیزید
یاران همه مشتاقند در آرزوی یک دم
می در فکن ای ساقی از مست نپرهیزید
جامی که تهی گردد از خون دلم پر کن
وانگه می صافی را با درد میامیزید
چون روح حقیقی را افتاد می اندر سر
این نفس بهیمی را از دار در آویزید
خاکی که نصیب آمد از جور فلک ما را
آن خاک به چنگ آرید بر فرق فلک ریزید
یاران قدیم ما در موسم گل رفتند
خون جگر خود را از دیده فرو ریزید
عطار گریزان است از صحبت نا اهلان
گر عین عیان خواهید از خلق بپرهیزید

وزن: مَفْعُولْ مَفاعیلُنْ مَفْعُولْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - - | - - U | U - - -
دل چه خواهی کرد چون دلبر رسید
جان برافشان هین که جان پرور رسید
شربت اسرار را فردا منه
زانکه تا این درکشی دیگر رسید
گر سفالی یافتی در راه عشق
خوش بشو انگار صد گوهر رسید
خود تو آتش بر سفالی می نهی
هین که آنجا قسم تو کمتر رسید
صد هزاران موج گوناگون بخاست
دانی از چه موج بحر اندر رسید
چون یکی است این موج بحر مختلف
از چه خاست و از خشک و تر رسید
بحر کل یک جوش زد در سلطنت
به یکدم صد جهان لشکر رسید
چون نمی آید به سر زان بحر هیچ
پس چرا صد چشمه چون کوثر رسید
قطره چون دریاست دریا قطره هم
پس چرا این کامل آن ابتر رسید
قرب و بعد موج چون بسیار گشت
هر زمانی اختلافی در رسید
سلطنت از بحر می ماند به سر
بحر قسم قطره مضطر رسید
بی نهایت بود بحر این اختلاف
از بصر آمد نه از مبصر رسید
بحر چون محوست موجش در خطر
بحر را در دیده پا و سر رسید
کی بیاید بی نهایت در بصر
در خطر صد با خطر مبصر رسید
چون عدد در بحر رنگ بحر داشت
گر رسید انگشت از اخگر رسید
خوش برآمد صبح توحید از افق
زانکه خورشید آمد و اختر رسید
این همه اختر که شب بر آسمانست
لقمه ای گردد چو قرص خور رسید
پس یقین می دان که یک چیز است و بس
گر هزاران مختلف هم بررسید
در میان این سخن عطار را
هم قلم بشکست و هم دفتر رسید

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
درد کو تا دردوا خواهم رسید
خوت کو تا در رجا خواهم رسید
چون تهی دستم ز علم و از عمل
پس چگونه در جزا خواهم رسید
بی سر و پای است این راه عظیم
من به سر یا من به پا خواهم رسید
در چنین راهی قوی کاری بود
گر به یک بانگ درا خواهم رسید
می روم پیوسته در قعر دلم
می ندانم تا کجا خواهم رسید
جان توان دادن درین دریای خون
تا مگر در آشنا خواهم رسید
پی کسی بر آب دریا کی برد
من به گرداب بلا خواهم رسید
هر دم این دریا جهانی خلق خورد
گرچه من بر ناشتا خواهم رسید
علم در علم است این دریای ژرف
من چنین جاهل کجا خواهم رسید
گر هزاران ساله علم آنجا برم
آن زمان از روستا خواهم رسید
هیچ نتوان بردن آنجا جز فنا
کز بقا بس مبتلا خواهم رسید
هر که فانی شد درین دریا برست
وای بر من گر به پا خواهم رسید
بیخودی است اینجا صواب هر دو کون
گر رسم با خود خطا خواهم رسید
شبنمی ام ذره ای دارم فنا
کی به دریای بقا خواهم رسید
برنتابم این فنا سختی کشم
خوش بود گر در فنا خواهم رسید
کی شود عطار الا لا شود
زانچه بر الا بلا خواهم رسید

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
عقل را در رهت قدم برسید
هر چه بودش ز بیش و کم برسید
قصه تو همی نبشت دلم
چون به سر می نشد قلم برسید
دلم از بس که خون بخورد از او
در همه کاینات غم برسید
بی تو از بس که چشم من بگریست
در دو چشمم ز گریه نم برسید
جان همی خواند عهدنامه تو
چون به نامت رسید دم برسید
دل چو بنواخت ارغنون وصال
زود بگسست و زیر و بم برسید
در دم دل ز نقش سکه عشق
نقش مطلق شد و درم برسید
عقل عطار چون ره تو گرفت
ره به سر می نشد قلم برسید

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
دوش آمد و ز مسجدم اندر کران کشید
مویم گرفت و در صف دردی کشان کشید
مستم بکرد و گرد جهانم به تک بتاخت
تا نفس خوار خواری هر خاکدان کشید
هر جزو من مشاهده تیغی دگر بخورد
هر عضو من معاینه کوهی گران کشید
گفتار خویش بگذر اگر می توان گذشت
یعنی بلای من کش اگر می توان کشید
گفتم هزار جان گرامی فدای تو
از حکم تو چگونه توانم عنان کشید
چون جان من به قوت او مرد کار شد
از هرچه کرد عاقبتش بر کران کشید
در بی نشانیم بنشاند و مرا بسوخت
وانگه به گرد من رقمی بی نشان کشید
عمری در آن میانه چو بودم به نیستی
خوش خوش از آن میانه مرا در میان کشید
چون چشم باز کرد و دل خویش را بدید
سر بر خطش نهاد و خطی بر جهان کشید
بس آه پرده سوز که از قعر دل بزد
بس نعره عجیب که از مغز جان کشید
پایان کار دل چو نگه کرد نیک نیک
دلدار کرده بود نه دل آنچه آن کشید
عطار آشکار از آن دید نور عشق
کان دلفروز سرمه عشقش نهان کشید

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
دلم دردی که دارد با که گوید
گنه خود کرد تاوان از که جوید
دریغا نیست همدردی موافق
که بر بخت بدم خوش خوش بموید
مرا گفتی که ترک ما بگفتی
به ترک زندگانی کس بگوید
کسی کز خوان وصلت سیر نبود
چرا باید که دست از تو بشوید
ز صد بارو دلم روی تو بیند
ز صد فرسنگ بوی تو ببوید
گل وصلت فراموشم نگردد
وگر خار از سر گورم بروید
غم درد دل عطار امروز
چه فرمایی بگوید یا نگوید

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -