cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
به تحریک نقابش گر شود مایل سر انگشتم
ز پیچیدن جهانی رشته می بندد بر انگشتم
مپرسید از اثر پیمایی حسن عرقناکش
اشارت  گرکنم از دور می گردد تر انگشتم
هلاکم کرد دست نارساکز رشک بیکاری
سنان ها می کشد عمری ست بر یکدیگر انگشتم
تحیرنامه مضمون زنهارم که می خواند
ببندد نامه بر ای کاش بر بال و پر انگشتم
تو ای نامهربان گر وا نداری دستم از دامن
چه دارد مدعی با من مگر بوسد سر انگشتم
اگر صد نوبتم ناز تو راند تیغ برگردن
همان چون شمع ازتسلیم بر چشم تر انگشتم
به سیم و زر چه امکانست فقرم سرفرود آرد
گلوی حرص می افشارد از انگشتر انگشتم
اگر چون گردباد از خاکساری می شدم غافل
قلم برکهکشان می راند تحریک سر انگشتم
دربن خمخانه ها مخمور من نگذشت صهبایی
صدا خواهد کشید اکنون ز طبع ساغر انگشتم
چو ماه نو به این مستی شکست امشب کلاه من
که خاتم هم قدح  کج  کرده می آید در انگشتم
نمی دانم چه گل دامن کشید از دست من یارب
که فریادی ست چون منقار بلبل در هر انگشتم
به چشم امتیازم اینقدر معلوم شد بیدل
که در دست ضعیفیها ز جسم لاغر انگشتم

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
به فقر آخر سر و برگ فنای خویشتن  گشتم
سراب موج نقش بوریای خویشتن  گشتم
به تمثال خمی چون ماه نو از من قناعت کن
بس است آیینه قد دوتای خویشتن  گشتم
به قدر گفت وگو هر کس در این جا محملی دارد
دو روزی من هم آواز درای خویشتن گشتم
سپند مجمر آهم مپرسید از سراغ من
پری افشاندم و گرد صدای خویشتن گشتم
غبارم عمرها برد انتظار باد دامانی
ز خود برخاستم آخر عصای خویشتن گشتم
دمیدن دانه ام را صید چندین ربشه  کرد آخر
قفس تا بشکنم دامی برای خویشتن گشتم
حیا یک ناله بال افشان اظهارم نمی خواهد
قفس فرسود دل چون مدعای خویشتن گشتم
خط پرگار وحدت را سراپایی نمی باشد
به گرد ابتدا و انتهای خویشتن گشتم
ندانم شعله افسرده ام یا گرد نمناکم
که تا از پا نشستم نقش پای خویشتن گشتم
مآل جستجوی شعله ها خاکستر است اینجا
نفس تا سوخت پرواز رسای خویشتن گشتم
درین دریا که غارتگاه بی تابی ست امواجش
گهروار از دل صبرآزمای خویشتن گشتم
سراغ مطلب نایاب مجنون  کرد عالم را
به ذوق خویش من هم در قفای خویشتن  گشتم
سواد نسخه عیشم به درس حسن شد روشن
گشودم بر تو چشم و آشنای خویشتن گشتم
خطا پیمای جام بیخودی معذور می باشد
به یاد گردش چشمت فدای خویشتن گشتم
کباب یک نگاهم بود اجزای من بیدل 
به رنگ شمع از سر تا به پای خویشتن گشتم

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
کو جهد که چون بوی  گل از هوش خود افتم
یعنی دو سه  گام آنسوی آغوش خود افتم
در سوختنم شمع صفت عرض نیازیست
مپسندکه در آتش خاموش خود افتم
در خاک ره افتاده ام اما چه خیالست
کز یاد شب وعده فراموش خود افتم
بهر دگران چند کنم وعظ طرازی
ای  کاش شوم حرفی  و در گوش خود افتم
کو لغزش پایی  که به ناموس وفایت
بار دو جهان  گیرم و بر دوش خود افتم
عمریست  که دریا به کنار است حبابم
آن به  که در اندیشه آغوش خود افتم
شور طلبم مانع تحقیق وصالست
خمخانه رازم اگر از جوش خود افتم
ای بخت سیه روز چرا سایه نکردی
تا در قدم سرو قباپوش خود افتم
بیدل همه تن بار خودم چون نفس صبح
بر دوش که افتم اگر از دوش خود افتم

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
کی در قفس و دام هوا و هوس افتم
آن شعله نی ام من  که به هر خار و خس افتم
در قطره ام انداز محیطست پر افشان
حیف است کز افسون گهر در قفس افتم
از بی نفسی  کم نشود ربط خروشم
در قافله حیرت اگر چون جرس افتم
بیقدر نی ام  گر به چمن سازی تسلیم
در خاک به رنگ ثمر پیش رس افتم
رسوایی عاشق به ره یار بهشتی است
ای  کاش درین  کوچه به چنگ عسس افتم
اندیشه تغییر وفا هوش گداز است
ترسم  که رود عشق و به دام هوس افتم
چون شانه به این سعی نگون درخم زلفت
چندان که قدم پیش نهم باز پس افتم
از بس که دو تا گشته ام از بار ضعیفی
خلخال شمارد چو به پای مگس افتم
فریاد نفس سوختگان عجز نگاهیست
ای وای  که دور از تو به یک ناله رس افتم
چون صبح اگر دم زنم از جرات هستی
از شرم شوم آب و به فکر نفس افتم
سر تا قدمم نیست به جز قطره اشکی
عالم همه یارست به پای چه  کس افتم
طاووس ز نقش پر خود دام به دوش است
بیدل چه عجب  گر ز هنر در قفس افتم

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
کو شور دماغی  که به سودای تو افتم
گردی کنم ایجاد و به صحرای تو افتم
عمری ست درین باغ پر افشان امیدم
شاید چو نگه بر گل رعنای تو افتم
آن زلف پریشان همه جا فتنه فکنده ست
هر دام که بینم به تمنای تو افتم
چون سایه ز سر تا قدمم ذوق سجودی ست
بگذار که در پای سراپای تو افتم
مپسند که امروز من گمشده فرصت
در کشمکش وعده فردای تو افتم
خورشید گریبان خیالات ندارد
کو لفظ  که در فکر معمای تو افتم
پروای خم ابروی ناز فلکم نیست
هیهات  گر از طاق دل آرای تو افتم
چون سیل درین دشت و درم نیست تسلی
یا رب روم از خویش به درباب تو افتم
بیدل به ره عشق تلاشت خجلم کرد
پیش آ قدمی چند که در پای تو افتم

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
شب که عبرت را دلیل این شبستان یافتم
هر قدرچشمم به خود وا شد چراغان یافتم
جام می خمیازه جمعیت آفاق بود
قلقل مینا شکست رنگ امکان یافتم
سیر این هنگامه ام آگاه کرد از ما و من
ناله ای گم کرده بودم در نیستان یافتم
سایه ژولیده مویی از سر من کم مباد
پشم اگر رفت از کلاهم سنبلستان یافتم
هر کسی چون گل در این گلشن به رنگی می کش است
لب به ساغر باز کردم بیره پان یافتم
عمرها می آمد از گردونم آهنگی به گوش
پرده تا بشکافت دوکی را غزلخوان یافتم
سیر کردم از بروج اختران تا ماه و مهر
جمله را در خانه های خویش مهمان یافتم
ربط اجزای عناصر بس که بی شیرازه بود
هریکی را چار موج فتنه توفان یافتم
میوه باغ موالید آن قدر ذوقم نداد
از سه پستان شیر دوشیدم شبستان یافتم
بر رعونت ناز تمکین داشت تیغ کوهسار
جوهرش را در دم صبحی پر افشان یافتم
دشت را نظاره کردم  گرد دامن بود و بس
بحر را دیدم نمی در چشم حیران یافتم
آسمان هر گه مهیا کرد آغوش هلال
پستیی را از لب این بام خندان یافتم
خانه خورشید جاروب تامل می زند
سایه را آنجا چراغ زیر دامان یافتم
صبح تا فرصت شمارد شمع دامن چیده بود
از تلاش زندگانی مردن آسان یافتم
مور روزی دانه ای می برد در زیر زمین
چون برون افکند خال روی خوبان یافتم
آن سماروغی که می رست از غبارکوچه ها
چشم مالیدم شکوه چتر شاهان یافتم
موی مجنون رنگی از آشفتگی پرواز داد
گرد چینی خانه فغفور و خاقان یافتم
چشمه اسکندر آبش موج در آیینه داشت
کوس اقبال سلیمان  شور مرغان یافتم
ناامیدی بسکه سامان طمع در خاک ر یخت
ریگ صحرای قیامت جمله دندان یافتم
عالمی گردن به رعنایی کشید و محو شد
مجمع این شیشه ها در طاق نسیان یافتم
هر زمینی ربشه وهمی دگر می پرورد
ربش زاهد شانه  کردم باغ رضوان یافتم
سر بریدن در طریق وهم رسم ختنه داشت
نفس  کافر را درین صورت مسلمان یافتم
حرص واماند از تردد راحت استقبال کرد
پای خر در گل فرو شد گنج پنهان یافتم
خلق زحمت می کشد در خورد تمییز فضول
ناقه مست و بار بر دوش شتربان یافتم
هرکرا جستم چو من گمگشته تحقیق بود
بی تکلف کعبه را هم در بیابان یافتم
چرخ هم نگشود راه خلوت اسرار خویش
دامن این هفت خلعت بی گریبان یافتم
بیدل اینجا هیچکس از هیچکس چیزی نیافت
پرتو خورشید بر مهتاب بهتان یافتم

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
آرزو بیتاب شد ساز بیانی یافتم
چون جرس در دل تپیدنها فغانی یافتم
خاک را نفی خود اثبات چمنها کردن است
آنقدر مردم به راه او که جانی یافتم
بی نیازی در کمین سجده تسلیم بود
تا زمین آیینه  گردید آسمانی یافتم
کوشش غواص دل صد رنگ  گوهر می کشد
غوطه در جیب نفس خوردم جهانی یافتم
دستگاه جهد فهمیدم دلیل امن نیست
بال و پر در هم شکستم آشیانی یافتم
جلوه ها بی پرده و سعی تماشا نارسا
هر دو عالم را نگاه ناتوانی یافتم
وحشت عمر از کمین قامت خم جوش زد
تیر شد ساز نفس تا من  کمانی یافتم
یأس چون امید در راه تو بی سامان نبود
آرزوی رفته را هم  کاروانی یافتم
چون هما برقسمت منحوس من باید گریست
شد سعادتها ضمان تا استخوانی یافتم
همچو آن آیینه  کز تمثال می بازد صفا
گم شدم در خویش از هر کس نشانی یافتم
چول سحر زین جنس موهومی  که خجلت عرض اوست
گر همه دامن ز خود چیدم دکانی یافتم
زندگانی هرزه تا ز عرصه تشویش بود
بیدل از قطع نفس ضبط عنانی یافتم

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
چون آینه چندان به برش تنگ گرفتم
کز خویش برون آمدم و رنگ گرفتم
نامی که ندارم هوس نقش نگین داشت
دامان خیالی به ته سنگ  گرفتم
عجز طلبم گشت عنان تاب نگاهش
ره بر رم آهو ز تک لنگ گرفتم
چون غنچه شبم لخت دلی در نظر آمد
دامان تو پنداشتم و تنگ گرفتم
خلقی در ناموس زد و داغ جنون برد
من نیزگرفتم که ره ننگ گرفتم
خجلت کش خودسازی ام از خودشکنیها
نگشوده در صلح و ره جنگ  گرفتم
گر چرخ نسنجید به میزان وقارم
من نیز به همت  کم این سنگ  گرفتم
در ترک تعلق چقدر ناز و غنا بود
بر هر چه هوس پای زد اورنگ  گرفتم
تاگرم کنم بستر امنی که ندارم
چون صبح نفس زیر پررنگ گرفتم
بیدل نفس آخر ورق آینه  گرداند
سیلی به تجرد زدم و رنگ  گرفتم

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
به دل  گردی ز هستی یافتم از خویشتن رفتم
نفس تا خانه آیینه روشن کرد من رفتم
شرار کاغذم از بی دماغیها چه می پرسی
همه گر یک قدم رفتم به خویش آتش فکن رفتم
ز باغ امتیاز آیینه گل چیدن نمی داند
تحیر خلوت آرا بود اگر در انجمن رفتم
زدل بیرون نجستم چون خیال از آسمان تازی
نیفتادم به غربت هر قدر دور از وطن رفتم
تحیر شد دلیلم در سواد دشت آگاهی
همان تار نگاهم جاده بود آنجا که من رفتم
ز بس وحشت  کمین الفت اسباب امکانم
کسی با خویش اگرپرد اخت من از خویشتن رفتم
چو شمعم مانع  وحشت نشد بی دست و پاییها
به لغزشهای اشک آخر برون زین انجمن رفتم
به آگاهی ندیدم صرفه تدبیر عریانی
ز غفلت چشم پوشیدم به فکر پیرهن رفتم
هجوم ضعف برد از یادم امید توانایی
نشستم آنقدر بر خاک کز برخاستن رفتم
پر طاووس دارد محمل پرواز مشتاقان
به یادت هر کجا رفتم به سامان چمن رفتم
ادا فهم رموز غیب بودن دقتی دارد
عدم شد جیب فطرت تا به فکر آن دهن رفتم
به قدر التفات مهر دارد ذره پیدایی
به یادت گر نمی آیم یقینم شد که من رفتم
مرا بر بستن لب فتح باب راز شد بیدل
که در هر خلوت از فیض خموشی بی سخن رفتم

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
تحیر مطلعی سرزد چو صبح  از خویشتن رفتم
نمی دانم  که آمد در خیال من  که من رفتم
صدای ساغر الفت جنون کیفیت ست اینجا
لب او تا به حرف آمد من از خود چون سخن رفتم
شبم بر بستر گل یاد او گرداند پهلویی
تپیدم آنقدر بر خود که بیرون از چمن رفتم
ز بزم او چه امکانست چون شمعم برون رفتن
اگر از خویش هم رفتم به دوش سوختن رفتم
برون لفظ ممکن نیست سیر عالم معنی
به عریانی رسیدم تا درون پیرهن رفتم
تمیز وحدتم از گرد کثرت بر نمی آرد
به خلوت هم همان پنداشتم در انجمن رفتم
درین گلشن که سیر رنگ و بوی خودسری دارد
جهانی آمد اما من ز یاد آمدن رفتم
ندارم جز فضولیهای راحت داغ محرومی
به خاک تیره چون شمع از مژه بر هم زدن رفتم
به قدر لاف هستی بود سامان فنا اینجا
نفس یک عمر بر هم یافتم تا در کفن رفتم
به اثباتش جگر خوردم به نفی خود دل افشردم
ز معنی چون اثر بردم نه او آمد نه من رفتم
چو گردون عمرها شد بال وحشت می زنم بیدل
نرفتم آخر از خود هر قدر از خویشتن رفتم

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
دوش  گستاخ به نظاره جانان رفتم
جلوه چندان به عرق زد که به توفان رفتم
سیر این انجمنم آمد و رفت سحراست
یک نفس نامده صد زخم نمایان رفتم
فیض عریان تنی ام خلعت صحرا بخشید
جیب شوق آنهمه وا شد که به  دامان رفتم
بی نشانی اثرم آینه بوی  گلم
رنگ شد کسوت من  کاینهمه عریان رفتم
بیش ازین سعی زمینگیر خموشی چه  کند
تا به جایی  که نفس ماند ز جولان رفتم
فکر خود بود همان خلوت تحقیق وصال
تا به دامان تو از راه  گریبان رفتم
چقدر کاغذ آتش زده ام داغ تو داشت
که ز خود نیز به سامان چراغان رفتم
تپش دل سحری بوی  گلی می آورد
رفتم از خویش ندانم به چه عنوان رفتم
بایدم تا ابد از خود به خیالش رفتن
یارب از بهر چه آنجا من حیران رفتم
نگه دیده قربانی ام از شوق مپرس
سر آن جلوه رهی داشت  که پنهان رفتم
جرأت پا نپسندید طواف چمنش
حیرتم رنگ ادب ریخت به مژگان رفتم
خجلت نشو و نمایم به عدم یاد آمد
رنگ ناکرده گل از چهره امکان رفتم
پای پر آبله شد دست تأسف بیدل
بسکه از وادی امید پشیمان رفتم

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
تا به در یوزه راحت طلبیدن رفتم
مژه  گشتم سر مویی به خمیدن رفتم
صبح از بی نفسی قابل اظهار نبود
زین  گلستان به غبار ندمیدن رفتم
تا به مقصد بلدم  گشت زمینگیری عجز
همه جا پیشتر از سعی رسیدن رفتم
نبض جهدم شرر کاغذ آتش زده است
یک مژه راه به صد چشم پریدن رفتم
چون هلالم چقدر نشیه تسلیم رساست
سرکشی داغ شد از بس به خمیدن رفتم
شور این بزم جنون خیره دماغی می خواست
دل نپرداخت به افسانه شنیدن رفتم
این شبستان به چراغان هوس یمن نداشت
که به صد چشم همان داغ ندیدن رفتم
یأس بر حیرت حال  گهرم می گرید
قطره ای داشتم از یاد چکیدن رفتم
سیر گلزار تمنای تو طاووسم کرد
غوطه در رنگ زدم تا به پریدن رفتم
بیدل آندم  که به تسلیم شکستم دامن
تا در امن به پای نرسیدن رفتم

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
گر به پرواز و گر از سعی تپیدن رفتم
رفتم اما همه جا تا نرسیدن رفتم
طرف دامن ز ضعیفی نشکستم چون شمع
آخر از خویش به  دوش مژه چیدن رفتم
چون سحر هفت فلک وحشت شوقم طی کرد
تا کجاها پی یک آه کشیدن رفتم
حیرت از وحشتم آیینه دیدار تو ریخت
آنقدر ناله نگه شد که به دیدن رفتم
عاجزی هم چقدر پایه عزت دارد
برفلک همچو مه نو به خمیدن رفتم
بی پرو بالی من همقدم شبنم بود
زین چمن بر اثر چشم پریدن رفتم
نارسایی چه کندگر نه به غفلت سازد
خواب پا داشتم افسانه شنیدن رفتم
در ره دوست همان چون نگه بازپسین
اشک گل کردم و گامی به چکیدن رفتم
چون حباب آینه ام هیچ نیاورد به عرض
چشم واکردم و در فکر ندیدن رفتم
بیرخت حاصل سیر چمنم خنده نبود
یک دوگل بر اثر سینه دریدن رفتم
ناله جسته ام از فکر سراغم بگذر
تاکشیدم نفس آن سوی رمیدن رفتم
موج گوهر به صدف راز خموشان می گفت
گوش گرداب گرفتم به شنیدن رفتم
غدر تدبیر فنا داشت شکست پرو بال
دامن شعله گرفتم به پریدن رفتم
سیر هستی چو سحر یک دو نفس افزون نیست
تو همان گیرکه من هم به دمیدن رفتم
محمل شوق من آسوده نیابی بیدل
اشک راهی ست اگر من ز دویدن رفتم

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
شب از رویت سخنهایی بهار اندوده می گفتم
زگیسو هرکه می پرسید مشک سوده می گفتم
وفا در هیچ صورت نیست ننگ آلود کمظرفی
ز خود چون صفر اگر می کاستم افزوده می گفتم
خرابات حضورم  گردش چشم که بود امشب
که من از هر چه می گفتم قدح پیموده می گفتم
گذشت از آسمان چون صبح گرد وحشتم اما
هنوز افسانه بال قفس فرسوده می گفتم
ندامت هم نبود از چاره کاران سیهکاری
عبث با اشک درد دامن آلوده می گفتم
جنون کرد وگریبانها درید از بند بند من
دو روزی بیش ازین حرفی که لب نگشوده می گفتم
ز غیرت فرصت ذوق طلب دامن کشید از من
به جرم آن که حرف دست برهم سوده می گفتم
نواهای سپند من عبث داغ تپیدن شد
به حیرت گر نفس می سوختم آسوده می گفتم
گه از وحدت نفس راندم  گه ازکثرت جنون خواندم
شنیدن داشت هذیانی که من نغنوده می گفتم
سخنها داشتم از دستگاه علم و فن بیدل
به خاموشی یقینم شدکه پر بیهوده می گفتم

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
چون شمع می روم ز خود و شعله قامتم
گرد ره خرام که دارم  قیامتم
آن ناله ام که گر همه خاکم دهی به باد
کهسار می خورد قسم استقامتم
تسلیم خوی از غم آفات رستن است
افکنده نیستی به جهان سلامتم
مینا طبیعتم حذر از انفعال من
هرگاه آب می شوم آتش علامتم
از قحط امتیاز معانی درین بساط
تحسینم این بس است که ننگ غرامتم
یک دانه وار آبله دل نکرد نرم
دست آسیای سودن دست ندامتم
کو وحشتی که بگذرم از دامگاه وهم
تشویش رفتن است به قدر اقامتم
عمریست نام من به جنون دارد اشتهار
داغ نگین تراشی سنگ ملامتم
بیدل ز حالم اینکه نفس گرد می کند
کم نیست در قلمرو هستی کرامتم

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
چنین کز گردش چشم تو می آید به جان انجم
سزد گر شرم ریزد چون عرق با آسمان انجم
تو هر جا می خرامی نازنینان رفته اند از خود
بود خورشید را یکسر غبار کاروان انجم
سر زلفت ز دستم رفت و اشکی ریخت از مژگان
چوشب رفت از نظر عاریست در ضبط عنان انجم
شبی با برق دندان  گهر تاب ات مقابل شد
هنوز از کهکشان دارد همان خس در دهان انجم
بود بر منظر اوج کمالت نردبان گردون
سزد بر قصر دیوان جلالت پاسبان انجم
چه امکانست سعی دل تپیدن نارسا افتد
من و آهی که دارد بی تو بر نوک سنان انجم
نیاز آهنگ توفان خیال کیست  حیرانم
که برهم چید اشک من زمین تا آسمان انجم
جفا خیز است دهر اینجا مروت  کو محبت  کو
سپهرش دست ظلمست و دل نامهربان انجم
زگردون مایه عشرت طمع دارم و زین غافل
که اینجا هم عنان اشک می باشد روان انجم
دماغت سر خوش پرواز وهم است آنقدر ورنه
همان از نارسایی می تپد در آشیان انجم
تمیز سعد و نحس دهر بی غفلت نمی باشد
همین در شب توان دیدن اگر دارد نشان انجم
مخور بیدل فریب تازگی از محفل امکان
که من عمریست می بینم همان چرخ و همان انجم

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
ز خورشید جمالش تا عرق سازد عیان انجم
به گردون می شود در دیده حیرت نهان انجم
سر زلفش ز دستم رفت اشکم ریخت از مژگان
که چون شب بگذرد ریزد ز چشم آسمان انجم
اسیر حلقه بیتابی شوق که می باشد
که همچون اشک می ریزد ز چشم آسمان انجم
مگر با نسبت آن گوهر دندان مقابل شد
که می گیرد مدام از کهکشان خس در دهان انجم
به امیدی که مهر طلعتش کی جلوه فرماید
چو بیدل منتظر هر شب به چشم خونفشان انجم

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
کند هر جا عرق ز آن ماه تابان  گلفشان انجم
شکست رنگ سازد جمع چون برگ خزان انجم
جبین و عارضش از دور دیدم در عرق  گفتم
که این ماه است و آن خورشید تابان است و آن انجم
تو بر خاک درش یک نقش پا کسب سعادت  کن
به اظهار اثرگو داغ شو بر آسمان انجم
در آن وادی که یاد اوست شمع راه امیدم
توان خرمن نمودن از غبار کاروان انجم
عرق جوش است حسن ای شوق چشم حیرتی وا کن
قدح باید گرفت آندم  که آمد در میان انجم
به هرجا شکوه ای گل کرده است از بخت ناسازم
ز خجلت چون شرر در سنگ می باشد نهان انجم
به غیر از سوختن تخمی ندارد مزرع امکان
به این حاصل مگر در خاک  کارد آسمان انجم
شراری چند سامان  کن اگر در خود زدی آتش
نمی تابد به  کام بینوایان رایگان انجم
چراغ این شبستان قابل پرتو نمی باشد
نتابد کرم شبتابی مگر در آشیان انجم
تو از غفلت به صد امید سودا کرده ای ورنه
به غیر از چشمک خشکی ندارد در دکان انجم
درین حسرت  که مهر طلعتش  کی پرده برگیرد
چو بیدل می تپد هر شب به چشم خون فشان انجم

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
شب بزم خیالی به دل سوخته چیدم
تصویر تو گل  کرد ز آهی که  کشیدم
تا هیچکسم منتظر وصل نداند
گشتم عرق و در سر راه تو چکیدم
عجزم چقدر پایه اقبال رسا داشت
جایی نخمیدم که به پایی نرسیدم
گل  کردن ازین باغ  جنون هوس  کیست
پرواز غبارم سحری داشت دمیدم
در تخم   محالست  کند ریشه فضولی
پایم به در افتاد ز دامن که دوبدم
نیرنگ دل  از صورت من شبهه تراشید
رفتم  که  کنم رفع دوبی آینه دیدم
آخر الم زندگی ام تیر برآورد
برداشت نفس آن همه زحمت که خمیدم
تا خون من از خواب به صد حشر نخیزد
در سایه مژگان تو کردند شهیدم
هستی چمنی داشت ز آرایش عبرت
چون شمع  گلی چند به نوک مژه چیدم
حیرت قفس خانه چشمم  چه توان  کرد
هرگه بهم آرم مژه قفل است کلیدم
بیدل چقدر سرمه نوا بود ندامت
کز سودن دست تو صدایی نشنیدم

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
نیست در میدان عبرت باکی از نیک و بدم
صاحب خفتان شرمم عیب پوشی چلقدم
منفعل نشو و نمای سر به جیبم داده اند
رستن مو می کشد نقاش تصویر قدم
هرچه پیش  آید غنیمت مفت سعی  بیکسی است
آدمم اما هلاک صحبت دام و ددم
صد امل گر تازد آنسوی قیامت گرد من
انفعالم نیست  بیکار جهان سرمدم
عشرت این انجمن پر انفعال آماده بود
فرصت مستی عرقها کرد تا ساغر زدم
تنگی میدان هوشم  کرد محکوم جهات
زندگی در بیخودی  گر جمع  کردم بیحدم
رنگ و بوها جمع دارد میزبان نوبهار
هر دو عالم را صلا زد عشق تا من آمدم
کعبه و دیری ندیدم غیر الفت گاه دل
هرکجا رفتم به پیش آمد همین یک معبدم
خاکسار عشق را پامال نتوان یافتن
پرتو خورشید بر سرهاست در زیر قدم
از بهار من چراغ عبرتی روشن  کنید
همچو رنگ خون چمن پرداز چندین مشهدم
بیدل از ترک هوس موج گهر افسرده نیست
پشتی بنیاد اقبالیست در دست ردم

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
ازین حسرت قفس روزی دو مپسندید آزادم
که آن ناز آفرین صیاد خوش دارد به فریادم
خرد بیهوده می سوزد دماغ فکر تعمیرم
غم آباد جنونم خانه ویرانی است بنیادم
به توفان رفته شوقم ز آرامم چه می پرسی
که من گر خاک هم گردم همان در دامن بادم
دماغ نکهت  گل از وداع غنچه می بالد
محبت همچو آه از رفتن دل کرده ایجادم
ز بس گرم است در یادت هوای عالم الفت
عرق آلوده می آید ز دل اشک شرر بادم
خبر از خود ندارم لیک در دشت تمنایت
دل گمگشته ای دارم که از من می دهد یادم
غبار ناتوانم بسته نقش دست امیدی
که نتواند ز دامانت کشیدن کلک بهزادم
امید تلخکامان وفا شیرینیی دارد
لب حسرت به جوی شیر تر کرده است فرهادم
ز پرواز دگر چون بلبل تصویر محرومم
پری در رنگ می افشانم و حیران صیادم
قفس از ششجهت باز است اما ساز وحشت کو
من و آن بی پروبالی که نتوان کرد آزادم
شکوه فطرتم فرشست هرجا می روی بیدل
ز هستی تا  عدم یک سایه افکنده است شمشادم

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
چشمش افکنده طرح بیدادم
سرمه  کو تا رسد به فریادم
سروتهمت قفس چه چاره  کند
پا به  گل کرده اند آزادم
شبنم انفعال خاصیتم
همه آب است و خاک بنیادم
از فسون نفس مگوی و مپرس
خاک ناگشته می برد بادم
درد عشق امتحان راحت داشت
همچو آتش به بستر افتادم
دلش آزادی ام نمی خواهد
قفس است آرزوی صیادم
او دلم داد تا به خود نگرم
من هم آیینه در کفش دادم
خالی ام از خود و پر از یادش
شیشه مجلس پری زادم
بی دماغانه نشکند چه کند
شیشه می خواست دل فرستادم
نفسی هست جان  کنی مفت است
تیشه دارم هنوز فرهادم
نظم و نثری  که می کنم  تحریر
به  که در زندگی  کند شادم
ورنه حیفست نقشم از پس مرگ
گل زند بر مزار بهزادم
این زمان هرچه دارم از من نیست
داشتم آنچه رفت از یادم
نیستی هم به داد من نرسید
مرگ مرد آن زمان  که من زادم
یأس من امتحان نمی خواهد
بیدل ام عبرت خدادادم

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
قیامت می کند حسرت مپرس از طبع نا شادم
که من صد دشت مجنون دارم و صد کوه فرهادم
زمانی در سواد سایه مژگان تأمل کن
مگر از سرمه دریابی شکست رنگ فریادم
حضور نیستی افسون شرکت بر نمی دارد
دو عالم با فراموشی بدل  کن تا کنی یادم
گرفتار دو عالم رنگم از بیرحمی نازت
امیر الفت خود کن اگر می خواهی آزادم
چو طفل اشک درسم آنقدر کوشش نمی خواهد
به علم آرمیدن لغزش پایی ست استادم
به سامان دلم آواره صد دشت بیتابی
ز منزل جاده ام دور است یا رب  گم شود زادم
طراوت برده ام از آب و گرمی از دل آتش
چو یاقوت از فسردن انفعال صلح اضدادم
فلک مشکل حریف منع پروازم تواند شد
چو آواز جرس  گیرم قفس سازد ز فولادم
درین صحرای حیرت دانه و دامی نمی باشد
همان چون بلبل تصویر نقاش است صیادم
علاج خانه زنبور نتوان  کرد بی آتش
رکاب ناله گیرم تا ستاند از فلک دادم
نفس را دام الفت خواند ه ام چون صبح و زین غافل
که بیرون می برد زین خاکدان آخر همین بادم
غبار جان کنی بر بال وحشت بسته ام بیدل
صدای بیستونم قاصد مکتوب فرهادم

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
ای دلت حسرت  کمین انتخاب صبحدم
نقطه ای از اشک کن اندرکتاب صبحدم
عمر در اظهار شوخی پر تنک سرمایه است
یک نفس تاکی فروشد پیچ و تاب صبحدم
تیره روزان جنون  را هست بی انداز چرخ
چاک دل  صبح طرب  داغ  آفتاب صبحدم
هر دل افسرده داغ انتظار فیض نیست
آفتابست آنکه می بینی لباب صبحدم
وحشت ما بر تعلق دامنی افشانده است
تکمه نتوان یافت در بند نقاب صبحدم
عالم فرصت ندارد از غبار ما سراغ
می دود این ریشه یکسر در رکاب صبحدم
آسمان گر بی حسد می بود در ایثار فیض
دیده های اخترش می داشت تاب صبحدم
رنج الفت را علاج از غیر جستن آفت است
رعشه بر مخمور می می بندد آب صبحدم
نشیه غفلت به هر رنگی که باشد مفت ماست
کاش ما را واگذارد دل به خواب صبحدم
از توهم چند خواهی زیست مغرور امل
ای نفس گم کرده درگرد سراب صبحدم
گر قدت خم کرد پیری راستی مفت صفاست
در دم صدق است بیدل فتح باب صبحدم

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
می رسد گویند باز آن آفتاب صبحدم
صبح کی خواهد دمید ای من خراب صبحدم
ناله یکسر نغمه ساز شب اندوه ماست
دیده گریان همان جام شراب صبحدم
تخم اشکی چند در چاک جگر افشانده ایم
نیست جنس شبنم ما غیر باب صبحدم
یاد تیغت بست چشم انتظار زخم ما
می برد خمیازه از مخمور آب صبحدم
دل به وحشت دادم اما گریه دام حیرتست
شبنم آبی می کند در شیر ناب صبحدم
غفلت آگاهی ست می باید مژه برداشتن
دامن شب می درد یکسر نقاب صبحدم
زندگی کمفرصت است از مدعای دل مپرس
در نفس خون شد سوال بی جواب صبحدم
گر سواد عمر روشن کرده ای هشیار باش
سطر موهوم نفس دارد کتاب صبحدم
این پارتگاه وحشت قابل آرام نیست
عزم  گلزاری دگر دارد شتاب صبحدم
پیرگشتی اعتماد عمرت از بیدانشی ست
دل منه بر دولت و پا در رکاب صبحدم
آب و رنگ باغ فیض از عالم افراط نیست
به  که جز شبنم نیفشاند سحاب صبحدم
غفلت ایام پیری از سر ماوا نشد
سخت دشوار است بیدل ترک خواب صبحدم

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -