cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
نفسی چند جدا از نظرت می گردم
باز می آیم و برگرد سرت می گردم
هستی ام  گرد خرام است چه صحرا و چه باغ
هرکجا مهر تو تابد سحرت می گردم
بی تو با عالم اسباب چه کار است مرا
موج این بحر به ذوق  گهرت می گردم
نیست معراج دگر مقصد تسلیم وفا
خاک این مرحله ام پی سپرت می گردم
نفس خون شده در خلوت دل بار نیافت
محرم رازم و بیرون درت می گردم
در میان هیچ نمی یابم ازین مجمع وهم
لیک بر هر چه بپیچم کمرت می گردم
وهم دوری چقدر سحر طراز است که من
همعنان تو به ذوق خبرت می گردم
وصل بیتاب پیام است چه سازم یا رب
پیش خود درهمه جا نامه برت می گردم
به نمی از عرق شرم غبارم بنشان
که من گم شده دل دربه درت می گردم
بیدل ازسعی مکن شکوه که یک گام دگر
پای خوابیده بی درد سرت می گردم

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
نه بر صحرا نظر دارم نه در گلزار می گردم
بهار فرصت رنگم به گرد یار می گردم
قضا چون مردمک جمعیت حالم نمی خواهد
تحیر مرکزی دارم که با پرگار می گردم
حیا کو تا زند آبی غبار هرزه تازم را
که من گرد هوس می گردم و بسیار می گردم
به عجز خامه می فرسایدم مشق سیه کاری
که درهر لغزش پا اندکی هموار می گردم
نی بی برگ من هنگامه چندین نوا دارد
ز بی بال وپری سر تا قدم منقار می گردم
ز اشک افشانی شمعم وفا بر خویش می لرزد
که می داند ز شغل سبحه بی زنار می گردم
تعلق از غبار جسم بیرونم نمی خواهد
به رنگ سایه آخر محو این دیوار می گردم
تو حرفی نذر لب کن تا دلی خالی کنم من هم
که بر خود همچو کوه از بی صدایی بار می گردم
هوس صبری ندارد ورنه از سیر گل و گلشن
کشم گر پا به دامن یک گل بی خار می گردم
نفس را از طواف دل چه مقدار است برگشتن
اگر برگردم از کویت همین مقدار می گردم
زخواب ناز هستی غافلم لیک اینقدر دانم
که هر کس می برد نام تو من بیدار می گردم
کجا دیدم ندانم آن کف پای حنایی را
که من عمریست گرد عالم بیکار می گردم
گر از صهبا نیاید چاره مخموری ام بیدل
قدح از خو یش خالی می کنم سرشار می گردم

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
کف خاکستری می جوشم ازخود پاک می گردم
چو آتش تا برآیم از سیاهی خاک می گردم
شرار فطرت من غور این و آن نمی خواهد
به گلشن می رسم گر محرم خاشاک می گردم
درین صحرا به جستجوی حسن بی نشان رنگی
چو فهم خود برون عالم ادراک می گردم
شکار افکن به درد اضطراب من چه پردازد
نم اشکی به چشمی حلقه فتراک می گردم
وطن در پیش دارم لیک اگر نوشی به یاد آید
ز تلخی های منت حقه تریاک می گردم
اجابت صد سحر می خندد از دست دعای من
که من درد دلی در سینه های چاک می گردم
دم صبح اضطراب شعله های شمع می بالد
ترا می بینم و بر قتل خود بیباک می گردم
دماغ همت من ناز کوشش برنمی دارد
دمی گرد سرت می گردم و افلاک می گردم
بسامان بهار از من به جز عبرت چه می چیند
گریبان می درم گل می فروشم خاک می گردم
ببینم تاکجا محوم  کند شرم تماشایت
ز خود با هر عرق مقدار رنگی پاک می گردم
به زیر خاک هم فارغ نی ام از می کشی بیدل
خمستان در بغل چون ریشه های تاک می گردم

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
بیخودی  کردم ز حسن بی حجارش سر زدم
از میان برداشتم خود را نقابی بر زدم
وحشتم اسباب امکان را به خاکستر نشاند
چون  گل از پرواز رنگ آتش به بال و پر زدم
سینه لبریز خراش زخم ناخن ساختم
همچو بحر آخر به موج این صفحه را مسطر زدم
غافل از معنی جهانی بر عبارت ناز داشت
من هم از نامحرمی بانگی برون در زدم
چون هلال از مستی و مخموری عیشم مپرس
از هوس خمیازه ای  گل کردم و ساغر زدم
زندگی مخموری رطل  گرانی می کشد
سنگی از لوح مزار خود کنون بر سر زدم
زین شهادتگاه کز بیتابی بسمل پر است
عافیت می خواست غفلت بر دم خنجر زدم
شور این افسانه سازان درد سر بسیار داشت
با تغافل ساختم حرفی به  گوش کر زدم
اعتبار هستی ام این بس که در چشم تمیز
خیمه ای چون سایه از نقش قدم برتر زدم
پن تماشاخانه حیرت رهایی مشکلست
چون مژه بیدل عبث دامان وحشت برزدم

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
چشم وا کردم به چندین رنگ و بو ساغر زدم
از مژه طرف نقاب هر دو عالم بر زدم
ساز پروازی دگر زین دامگاهم رو نداد
چون نفس از دست بر هم سوده بال و پر زدم
فرصت هستی ورق  گرداندنی دیگر نداشت
این قدرها بس که مژگانی به یکدیگر زدم
حاصل دل نیست جز دست از جهان برداشتن
انتخابی بود نومیدی کزین دفتر زدم
خودگدازی ها نسیم مژده دیدار بود
سوختم چندان  که بر آیینه خاکستر زدم
داد پیری وحشت از کلفت سرای هستی ام
قامت از بار هوس تا حلقه شد بر در زدم
تا قناعت شد کفیل نشیه آسودگی
جمع  گردید آبرو چندان  که من ساغر زدم
شبنم من ماند خلوت پرور طبع هوا
از خجالت نقش آبی داشتم  کمتر زدم
معرفت در فکر کار نیستی افتادنست
سیر جیب ذره  کردم آفتابی سر زدم
گردم از اوج کلاه بی نشانی هم گذشت
یک شکست رنگ  گر چون صبح دامن بر زدم
قابل درد تو گشتن داشت صد دریا گداز
آب  گردیدم ز شرم و فال چشمی تر زدم
بیدل از افسردگان حیرتم  تدبیر چیست 
گر همه دریا کشیدم ساغر کوثر زدم

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
دوش کز سیر بهار سوختن سر بر زدم
صد گل و سنبل چو شمع از دود دل بر سر زدم
پای تا سر نشیه ام از فیض ناکامی مپرس
آرزویم هر قدر خون  گشت من ساغر زدم
شبنم من زبن  گلستان رنگی و بویی نیافت
از هجوم دود گردابی به چشم تر زدم
آسمان بی بضاعت ساز یک بستر نداشت
تکیه ای چون ماه نو بر پهلوی لاغر زدم
بر صف آرای تعلق بود اسباب جهان
چشم  پوشیدم شبیخونی بر این  لشکر زدم
برگ برگ این  گلستان پرده ساز منست
هر کجا رنگی شکست آهنگ شد من پر زدم
سینه چاکان چون سحر مشق فنا آماده اند
عام شد درسی  که من هم صفحه ای مسطر زدم
ای حریفان قدر استغنای دل فهمیدنی ست
من به این یک آبله پا بر هزار افسر زدم
رهمنای منزل مقصد ندامت بوده است
دامنی دریافتم دستی اگر بر سر زدم
فیض صبحی در طلسم هستی ام افسرده بود
دامن این  گرد سنگین یک دو چین برتر زدم
شعله افسرده ام اقبال نومیدی بلند
هر کجا از پا نشینم چتر خاکستر زدم
خانه دل را که همچون لاله  از سودا پر است
بیدل از داغ محبت حلقه ای بر در زدم

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
رفتم از خویش و به بزم جلوه اش لنگر زدم
شیشه رنگی شکستم با پری ساغر زدم
صافی دل بی نیازم دارد از عرض کمال
حیرتی  گشتم ره صد آینه جوهر زدم
خشک  طبعان غوطه ها در مغز دانش خورده اند
بسکه بر اوراق معنی آب نظم تر زدم
تا نبیند طرز رعنایی خرام قامتت
از پر قمری به چشم سرو خاکستر زدم
هرگز از دل شکوه داغ جفایت سر نزد
بی صدا بود این دو ساغر تا به یکدیگر زدم
عالمی را بر بساط خاک بود اقرار عجز
من هم از نقش جبین مهری بر این محضر زدم
شبنم اشکی فرو برده ست سر تا پای من
از ضعیفی غوطه در یک قطره چون  گوهر زدم
بی تو یکدم صرفه راحت نبردم چون سپند
بر سر آتش نشستم ناله  کردم پر زدم
چون سحر هر چند شوقم سوخت از کم فرصتی
اینقدرها شد که از شوخی نفس  کمتر زدم
عیش اسباب چراغانی تصور کرده بود
مشت خاشاکی فراهم  کردم و آذر زدم
بیخودی بیدل به خاک افکند اجزای مرا
بس که چون  گل از شکست رنگ ها ساغر زدم

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
پر نفس می سوخت ما و من ز غیرت تن زدم
ننگ خاموشی چراغی داشتم دامن زدم
ثابت و سیار گردون  گرده وهم منست
صفحه بیکاری آمد در نظر سوزن زدم
گاهگاهی آفتابم ناز پرتو می فروخت
چشم پوشیدم ز غیرت گل بر این روزن زدم
کسب معقولات امکان غیر نادانی نداشت
با تجاهل ساز کردم  کوس چندین فن زدم
حسن مستوری ندارد خاصه در کنعان ناز
بوی یوسف داشتم بیرون پیراهن زدم
تا تلاش موسی از من رمز حاجت وا نشد
شعله تحقیق بودم خیمه در ایمن زدم
غیرت فقرم طبیعی حرکتی در کار داشت
حرص را می خواستم سیلی زنم  گردن زدم
رشک همچشمی نرفت از طبع غیرت زای من
هرکجا آیینه دیدم بر دل روشن زدم
سیر از خود رفتنی  کردم ز عشرتها مپرس
رنگ بالی زد که آتش در گل و گلشن زدم
پیری از من جز ندامت شیوه ای دیگر نخواست
حلقه تا گردید قامت بر در شیون زدم
حرص را بیدل به نعمت سیر اگر کردم چه شد
گوهر یک خرمگس من نیز در روغن زدم

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
امشب ان مست ناز می رسدم
رفتن از خویش باز می رسدم
عشق را با من امتحانی هست
نقد رشکم گداز می رسدم
گریه و ناله عذرخواه منند
دردم افشای راز می رسدم
بسته ام دل به تار گیسویی
ناز عمر دراز می رسدم
مو به مویم تپیدن آهنگست
مگر آن دلنواز می رسدم
به حریفان ز موج می نرسید
آنچه از تار ساز می رسدم
نی ام از چشمت آنقدر محروم
مژه واری نیاز می رسدم
عمرها رنگ بایدم گرداند
بی خودی هم نیاز می رسدم
رنگ مینای اعتباراتم
بر شکست امتیاز می رسدم
یارب از دست دامنش نرود
هوش اگر رفت باز می رسدم
صبح شبنم کمین این چمنم
از نفس هم گداز می رسدم
محو دیدارم آنقدر بیدل
که بر آیینه ناز می رسدم

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
نه تعین نه ناز می رسدم
تا جبین یک نیاز می رسدم
ناز اقبال نارسایی ها
تا به زلف ایاز می رسدم
تا ز خاکسترم اثر پیداست
سوختن بی تو باز می رسدم
تا شوم قابل نم اشکی
دیده تا دل گداز می رسدم
مژده وصل و بخت من هیهات
این نوا از چه ساز می رسدم
نشیه انتظار یعقوبم
ساغر از چشم باز می رسدم
وارث عبرتم علاجی نیست
از جهان احتراز می رسدم
سوی دنیا نبرده ام دستی
گرکنم پا دراز می رسدم
گر همین نفی خویش اثباتست
رنگ نا رفته باز می رسدم
سعی اشکم  که دیده تا مژگان
صد نشیب و فراز می رسدم
گر رموز حقیقتم این است
هرکجایم مجاز می رسدم
نرسیدم به هیچ جا بید ل
تا کجا امتیاز می رسدم

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
آرزویی در گره بستم دری یکتا شدم
حسرتی از دیده بیرون ریختم دربا شدم
نسخه آزادی ام خجلت کش شیرازه بود
از تپیدنها ورق  گرداندم و اجزا شدم
عیشم از آغاز عرض کلفت انجام دید
باده جز یاد شکستن نیست تا مینا شدم
هر دو عالم خانه نقاش شد تا در خیال
صورتی چون نام عنقا بی اثر پیدا شدم
بی نقابیهای گل بی التفات صبح نیست
آنقدر واگشت آغوشت  که من رسوا شدم
عشق را در پرده نیرنگ افسونها بسی است
در خیال خویش مجنون بودم و لیلا شدم
کثرتی بسیار در اثبات وحدت گشت صرف
عالمی را جمع کردم کاینقدر یکتا شدم
وسعت دل تنگ دارد عرصه خودداری ام
در نظر یکسر رم آهوست تا صحرا شدم
عافیت در جلوه گاه بی نشانی بود و بس
رنگ تا گل  کرد غارتگاه شوخیها شدم
بی تکلف جز خیالات شرار سنگ نیست
اینقدر چشمی  که من بر روی هستی واشدم
حیرتم بیدل زمینگیر تأمل  کرده است
ورنه تا مژگان پری افشاند من عنقا شدم

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
بالی از آزادی افشاندم قفس پیما شدم
خواستم ناز پری انشاکنم مینا شدم
صحبت بی گفتگویی داشتم با خامشی
برق زد جرات لبی واکردم وتنها شدم
صد تعلق در طلسم وهم هستی بسته اند
چشم واکردم به خویش آلوده دنیا شدم
آسمان با من صفایی داشت تا بودم خموش
ناله ای کردم غبار عالم بالا شدم
از سلامت نوبهار هستیم بویی نداشت
یک نقاب رنگ بر روی شکستن وا شدم
صبح آهنگی ز پیشاپیش خورشید است و بس
گرد جولان توام در هرکجا پیدا شدم
الفت فقرم خجل دارد زکسب اعتبار
خاکساری گر گرفتم صورت دنیا شدم
جام بزم زندگی  گر باده دارد در هواست
عیشها مفت هوس من هم نفس پیما شدم
مایه  گفتار در هر رنگ دام  کاهش است
چون قلم  آخر به خاموشی زبان فرسا شدم
در تحیر از زمینگیری نگه را چاره نیست
این بیابان بسکه تنگی  کرد نقش پا شدم
بیدل از شکر پریشانی چسان آیم برون
مشت خاکی داشتم آشفتم و صحرا شدم

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
چون حباب آن دم که سیر آهنگ این دریا شدم
درگشاد پرده چشم از سر خود وا شدم
عرصه آزادی از جوش غبارم تنگ بود
بر سر خود دامنی افشاندم و صحرا شدم
معنیم از شوخی اظهار آخر لفظ توست
بسکه رنگ باده ام بی پرده مینا شدم
در فضای بیخودیها پی به حالم بردنست
هر کجا سرگشته ای گم گشت من پیدا شدم
هر بن مویم تماشاخانه دیدار بود
عاقبت صرف نگه چون شمع سرتا پا شدم
خامشیهایم جهانی را به شور دل  گرفت
آخر از ضبط نفس صبح قیامت زا شدم
ای خوش آن وحدت  کزو نتوان عبارت باختن
می زند کثرت ز نامم جوش تا تنها شدم
داغ نیرنگم  مپرس از مطلب نایاب من
جست وجوی هر چه کردم محرم عنقا شدم
شمع سیر انجمن ها در گداز خویش داشت
هر قدر از پیکر من سرمه شد بینا شدم
ماضی و مستقبل من حال  گشت از بیخودی
رفتم امروز آنقدر از خود که چون فردا شدم
فقر آخر سر ز جیب بی نیازی ها کشید
احتیاجم جوش زد چندانکه استغنا شدم
گرچه بیدل شیشه من از فلک آمد به سنگ
اینقدر شد کز شکستن یک دهن گویا شدم

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
زبن باغ تا ستمکش نشو و نما شدم
خون  گشتم آنقدر که به رنگ آشنا شدم
بوی گلم جنون دو عالم بهار داشت
زبن یک نفس هزار سحر فتنه وا شدم
دل دانه ای نبودکه گردد به جهد نرم
سودم  کف ندامت و دست آسیا شدم
مشتی ز خاک بر سر من ریخت زندگی
آماجگاه ناوک تیر قضا شدم
پیغام بوی  گل به دماغم نمی رسد
آیینه دار عالم رنگ ازکجا شدم
حرفی به جز کریم ندارد زبان من
سلطان کشور طربم تا گدا شدم
یارب چه دولت است کز اقبال عاجزی
شایسته معامله کبریا شدم
زین حیرتی  که چید نفس فرق و اتحاد
او ساغر غنا زد و من بینوا شدم
نا قدردان عمر چو من هیچکس مباد
بعد از وداع  گل به بهار آشنا شدم
بیدل ز ننگ بیخبری بایدم گداخت
زیرقدم ندیدم و طاووس پا شدم

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
حیف سازت  که منش پرده آهنگ شدم
چقدر ناز تو خون گشت که من رنگ شدم
بی تو از هستی من گر همه تمثال دمید
بر رخ آینه عرض عرق ننگ شدم
سرکشیهای شبابم خم پیری آورد
نوحه مفت است که بی سوختنم چنگ شدم
وحشتم نسخه اجزای جهان برهم زد
ساز خون  گشت ز دردی  که من آهنگ شدم
دور جام طلبم جرعه پرواز چشید
گردشی داشتم آیینه اگر رنگ شدم
چون شرر خفتم از قدر ادب نشناسی است
پا ز دامن به در آوردم و بی  سنگ شدم
چه یقین ها که به افسون توهم نگداخت
سوخت صد میکده تا قابل این ننگ شدم
جلوه ها حیرت من در قفس آینه داشت
مژه بر هم زدم و بر دو جهان رنگ شدم
موجها مفت شما قطره ی این بحر که من
چون گهرتا نفسی راست کنم سنگ شدم
طایر از بی پر وبالی همه جا در قفس است
من هم از قحط جنون صاحب فرهنگ شدم
غنچه گردیدن من حسرت آغوش گلی ست
یاد دامان توکردم همه تن چنگ شدم
بحرتسخیری آغوش حبابم بیدل
مزد آن است که برخود نفسی تنگ شدم

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
خاک بودم آب گشتم  گل شدم
عالمی گل کردم آخر دل شدم
غیرت حسن اقتضای شرم داشت
لیلی بی پرده محمل شدم
تشنه  کام امن بودم زین محیط
خاک مالیدم به لب ساحل شدم
جوهر تیغش پر طاووس داشت
رنگها گل  کرد تا بسمل شدم
نغمه ها دارد مقامات ظهور
او غنا ورزید و من سایل شدم
بس که کردم عقده اوهام جمع
خوشه این کشت بی حاصل شدم
در من و او غیر حق چیزی نبود
فرقی اندیشیدم و باطل شدم
همچو اشکم لغزشی آمد به پیش
گام اول محرم منزل شدم
ناخن تدبیر پیدا کرد وهم
بیدل اکنون عقده مشکل شدم

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
کام از جهان گرفتم و ناکام هم شدم
آغاز چیست محرم انجام هم شدم
یاد نگاه او به چه  کیفیتم بسوخت
عمری چراغ خلوت بادام هم شدم
پاس جدایی ام چه کمی داشت ای  فلک
کامروز ناامید ز پیغام هم شدم
در عالمی که نقش نگین بال وحشت است
پایم به ننگ آمد اگر نام هم شدم
صد لغزشم ز ضعف به دوش تپش  کشید
چون اشک اگر مسافر یک  گام هم شدم
جز عبرتم ز دهر چه باید شکار کرد
گیرم به سعی حلقه شدن دام هم شدم
گوش جهان قلمرو اقبال ناله نیست
بیهوده داغ خجلت ابرام هم شدم
چون موی چینی از اثر طالعم مپرس
صبحم نفس  گداخت اگر شام هم شدم
آخر در انتظار تو خاکم به باد رفت
یعنی غبار خاطر ایام هم شدم
چون گل مگر به گردش  رنگ التجا برم
کز دور بی نصیبم اگر جام هم شدم
یک عمر زندگی به توهم خیال پخت
آخر ز شرم سوختم و خام هم شدم
نامحرم حریم فنا چند زیستن
مو شد سفید قابل احرام هم شدم
باید ادا نمود حق زندگی به مرگ
زبن یکنفس به گردن خود وام هم شدم
خجلت دلیل شهرت عنقای  کس مباد
چیزی نشان ندادم و بدنام هم شدم
بیدل چو سایه محو ز خود رفتنم هنوز
وحشت بجاست  گر همه آرام هم شدم

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
در گلستانی که محو آن  گل خودرو شدم
چشم تا واکردم از خود چون مژه یک سو شدم
نشیه آزادی من آنقدر ساغر نداشت
گردش رنگی به عرض شوخی آمد بو شدم
هرکه می بینم به وضع من تامل می کند
ازقد خم گشته خلقی را سر زانو شدم
کاش اوج عزتم با نقش پا می شد بدل
آسمان  گل  کردم و با عالمی یک رو شدم
آسمان ساز سلامت نیست وضع ما و من
عافیت ها رقص بسمل شد که  گفت وگو شدم
ت ر جمان عبرتم از قامت پیری مپرس
تا فنا رنگ اشارت ریخت من ابرو شدم
وحشتم آخر ز زندانگاه دلتنگی رهاند
خانه صحرا گشت از بس دیده آهو شدم
یادم آمد در رهت ذوق به سر غلتیدنی
همچو اشک خویش از سر تا قدم پهلو شدم
درس بلبل از سواد نسخه  گل روشن است
از لبت حرفی شنیدم  کاینقدر خوشگو شدم
در چه فکر افتاده ام یارب  که مانند هلال
تا سری پیدا کنم اول خم زانو شدم
در دل هر ذره ام توفان دیدار است و بس
جوهر آیینه دارم تا غبار او شدم
کاستنهای من بیدل به درد انتظار
هست پیغامی به آن گیسو که من هم مو شدم

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
باغ هستی نیست جز رنگی  که  گرداند عدم
ما و این پرواز تا هر جا پر افشاند عدم
چون سحر نشو و نماها یک قلم ساز هواست
زین چمن بیش از نفس دیگر چه رویاند عدم
گرد وهمی آشیان در بال عنقا بسته ام
آه از آن روزی  که بر ما دامن افشاند عدم
خواه  عشرت  خواه  غم  خواهی  خزان خواهی بهار
هرچه پیش آید وجود است آنچه پس ماند عدم
قاصد ملک خیالم از تک و پویم مپرس
هرکجایم می فرستد بازمی خواند عدم
خلوت تنزیه و این سامان  کدورت حیرت است
گرد ما عمری است از خود دور می راند عدم
یک نفس اظهار و یک عالم غبار ما و من
چشم  ما زین بیشتر دیگر چه پوشاند عدم
مرگ هم از فتنه خلد و جحیم آسوده نیست
کاش این  گردی  که ما داریم بنشاند عدم
ما و من چیزی نکرد انشا که باید فهم  کرد
می  نویسد هستی ام سطری  که می خواند عدم
همچو بوی  گل ز نقد ما فناسرمایگان
هم ز خود گیرد شمار آنچه بستاند عدم
گفتگو بسیار دارد آن دهان بی نشان
هوش معذور است اینجا تا چه فهماند عد م
لعبت خاکیم بیدل جوهر فطرت  کجاست
گر همه هستی  شود چیزی نمی داند عدم

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
با صد حضور باز طلبکارت آمدم
دست چمن  گرفته به  گلزارت آمدم
جمعیتی دلیل جهان امید بود
خوابیدم و به سایه دیوارت آمدم
شغل نیاز و ناز مکرر نمی شود
بودم اسیر و باز گرفتارت آمدم
بیع و شرای چار سوی عشق دیگر است
خود را فروختم  که خریدارت آمدم
احسان  به هرچه می  خردم  سود مدعاست
از قیمتم مپرس به بازارت آمدم
وصل محیط می برد از قطره ننگ عجز
کم نیستم به عالم بسیارت آمدم
قطع نظر ز هر دو جهانم  کفیل شد
تا یک نگاه قابل دیدارت آمدم
مستانه می روم ز خود و نشیه رهبر است
گویا به یاد نرگس خمارت آمدم
دیگر چه سحر پرورد افسون آرزو
من زان جهان به حسرت رفتارت آمدم
وقف طراوت من بیدل تبسمی
پر تشنه  کام لعل شکر بارت آمدم

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
دور از آن در چند در هر دشت و در گرداندم
بخت برگردیده برگردد که برگرداندم
طالعی دارم  که چرخ بی مروت همچو شمع
شام پیش از دیگر آگه از سحر گرداندم
آگهی در کارگاه مخملم خون می خورد
خواب پا برجاست صد پهلو اگر گرداندم
زهره ام از نام عشق آبست لیک اقبال شوق
می تواند کوه یاقوت جگر گرداندم
خاک هم  گاهی به رنگ صبح  گردی می کند
فقر می ترسم به استغنا سپر گرداندم
ای قناعت پا به دامن  کش  که چشم حرص دون
کاسه ای دارد مبادا دربه در گرداندم
هم به زیر پایم آب و دانه خرمن می کند
آنکه بیرون قفس بی بال و پر گرداندم
شیشه ها کردم تهی اما تنک ظرفی بجاست
بشکند دل تا خراباتی دگر گرداندم
از ضعیفی سوده می گردد چو شمع انگشت من
گر ورقهای شکست رنگ تر گرداندم
چیزی از ایثار می خواهم نیاز دوستان
تا مبادا این سلام خشک تر گرداندم
چون حنا بیدل ز گلزار عدم آورده ام
رنگ امیدی که پایش گرد سر گرداندم

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
سحر ز شرم رخت مطلعی به تاب رساندم
زمین خانه خورشید را به آب رساندم
به یک قدح به در آوردم از هزار حجابش
تبسم سحری  گفتم آفتاب رساندم
رهی به نقطه موهوم بردم از خط هستی
جریده ای که ندارم به انتخاب رساندم
تلاش راحتم این بس که با کمال ضعیفی
چو شمع  یک مژه تا نقش پا به خواب رساندم
پیام ملک یقینم نداشت قاصد دیگر
چو عکس از آینه برگشتم و جواب رساندم
به یک حدیث  که خواندم ز شبهه زار تعین
به گوش هر دو جهان آیه ی عذاب رساندم
صفای جوهر معنی نداشت غیر ندامت
مرا نشاند در آتش به هر مآب رساندم
چو شمع  آن سوی خاکسترم نبود تسلی
دماغ سوخته آخر به ماهتاب رساندم
به سعی فطرت معذور بیش اپن چه  گشاید
نگاهی از مژه بسته تا نقاب رساندم
شب چراغ خموش انتظار صبح ندارد
دعای خود به دعاهای مستجاب رساندم
به عشق نسبت عجزم درست کرد تخیل
سری نداشتم اما به آن رکاب رساندم
خطی ز مشق یقین  گل نکرد از من بیدل
چو حرف شبهه  خراشی به هر کتاب رساندم

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U - -
شباب رفت و من از یأس مبتلا ماندم
به دام حلقه مار از قد دو تا ماندم
گذشت یار و من از هر چه بود واماندم
پی اش نرفتم و از خویش هم جدا ماندم
دلیل عجز همین خیر و باد طاقت داشت
رفیق آبله پایان نقش پا ماندم
نبست محملم امداد همنوایی کس
ز بار دل به ته  کوه چون صدا ماندم
هزار قافله بار امید داشت  خیال
عیان نشد که  گذشتم ز خویش یا ماندم
جبین شام اجابت نمی به رشحه نداد
قدح پرست هوا چون  کف دعا ماندم
به وسع دامن همت  کسی چه ناز کند
جهان غنی شد و من همچنان گدا ماندم
گذشت خلقی ازین دشت بی نیاز امید
من از فسانه کوثر به کربلا ماندم
ز خوان بی نمک آرزو درین محفل
به غیر عشوه چه خوردم  کز اشتها ماندم
چو شبنم آینه ام یک عرق جلا نگرفت
به طاق پرده ناموسی هوا ماندم
شکست بال ز آوارگی پناهم بود
نفس به موج  گهر دادم از شنا ماندم
تمیز هستی از اندیشه خودم واداشت
گرفتم آینه و محو آن لقا ماندم
ز هیچ قافله گردم سری برون نکشید
به حیرتم من بی  دست و پا کجا ماندم
به دست سوده مگرکار خود تمام کنم
که رفت نوبت و بیرون آسیا ماندم
تو گرم باش به شبگیر وهم و ظن بیدل
که من چو شمع ز خود رفته رفته واماندم

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
ندارم رشته دیگر که آیین طلب بندم
شب تاری مگر برساز آهنگ طرب بندم
ز گفت وگو دهم تا کی به توفان زورق دل را
حیا کو کز لب خاموش پل بحر طلب بندم
به این ترتیب الفاظی  که دارد ننگ موزونی
دو مصرع ربط پیدا می کند گر لب به لب بندم
به خیر و شر چه پردازم  که تسلیم حیا مشرب
به  کفرم می کند منسوب  گر دل بر سبب بندم
مزاج خاکسارم با رعونت بر نمی آید
جبین بر سجده مشتاقست احرام ادب بندم
ز طبع موج  گوهر غیر همواری نمی جوشد
مروت جوهرم  گر تیغ بندم بر غضب بندم
دل بیدرد تا کی مجلس آرای هوس باشد
جنونی بشکند این شیشه تا راه حلب بندم
ندارد چون تامل شاهد نظم دقیق اینجا
نقاط سکته من هم بر کلام منتخب بندم
هلاک  گریه های مستی ام ای اشک امدادی
که بر مژگان بی نم خوشه ای چند از عنب بندم
به ستر حال چندان مایلم  کز پرده اخفا
اگر صبح قیامت  گل  کنم خود را به شب بندم
ز مضمون دگر بیدل دماغم تر نمی گردد
مگر در وصف مینا حرف تبخالی به  لب بندم

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
به یاد نرگس او هر طرف احرام می بندم
جرس وا می کنم از محمل و بادام می بندم
به قاصد تا کنم از حسرت دیدار ایمایی
به حیرت می روم آیینه بر پیغام می بندم
ز باغ زندگی هرکس غرور حاصلی دارد
به امید ثمر من هم خیال خام می بندم
چو صبح آزادی ام پا لغز شبنم در نظر دارد
ز آغاز این تری بر جبهه انجام می بندم
نفس وارم درین ویرانه صیاد پشیمانی
ز چیدنها همان وا چیدنی بردام می بندم
گره در طبع نی منع عروج ناله است اینجا
به قدر نردبان بر خویش راه بام می بندم
جنون هرزه فکری از خمارم برنمی آرد
اگر پیچم به خود مضمون خط جام می بندم
درین ظلمت سرا تا راه پروازی کنم روشن
چو طاووس از عدم بر بال و پرگلجام می بندم
دم صبحم به شور ساز امکان برنمی آید
چو شب در سرمه می خوابم زبان عام می بندم
حیا از آبرو نگذشت و من از حرص دون همت
بر این یک قطره عمری شد پل ابرام می بندم
اگر این است بیدل جرات جولان شهرتها
نگین را همچو سنگ آخر به پای نام می بندم

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
چو بوی گل به نظرها نقاب نگشودم
بهار آینه پرداخت لیک ننمودم
خیال پوچ دو روزم غنیمت سوداست
به این متاع  که در پیش وهم موجودم
هزار خلد طرب داشته ست وضع خموش
چها گشود به رویم لبی  که نگشودم
به رنگ سایه ز جمعیتم مگوی و مپرس
گذشت عمر به خواب و دمی نیاسودم
چو زخم صبح ندارم لب شکایت غیر
همان تبسم خود می کند نمکسودم
ز همرهان مدد پا نیافتم چو جرس
هزار دشت به اقبال ناله پیمودم
هوس بضاعت سعی از دماغ می خواهد
ز یأس دست و دلی داشتم به هم سودم
ز زندگی چه نشاط آرزو کنم یارب
چو عمر رفته سراپا زیان بی سودم
ز عرض جسم  که ننگ شعور هستی بود
به غیر خاک دگر بر عدم چه افزودم
تو خواه شخص عدم  گوی خواه بیدل گیر
در آن بساط  که چیزی نبود من بودم

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
زا ن ناله  که شب بی  رخت افراخته بودم
درگردن گردون رسن انداخته بودم
این عالم آشفته که هستی است غبارش
رنگیست  که من صبح ازل باخته بودم
پرواز غبارم پر طاووس ندارد
همدوش خیالت نفسی تاخته بودم
هیهات  که فردا چه شناسم من غافل
دیروز هم آثار تو نشناخته بودم
پیشانی ام آخر ز عرق پاک نگردید
کز تاب رخت آینه نگداخته بودم
جز باد نپیمودم ازین دشت توهم
چون صبح طلسم نفسی ساخته بودم
درآتشم از ننگ فضولی چه توان کرد
او در بر و من آینه پرداخته بودم
خاکسترم امروز تسلی گر دود است
پروانه بیتاب همین فاخته بودم
بیدل ز میان دست غریبی به در آمد
تیغی که به میدان غرور آخته بودم

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -