cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
عشق اگر در جلوه آرد پرتو مقدور را
از گداز دل دهد روغن چراغ طور را
عشق چون  گرم طلب سازد سر پرشور را
شعله افسرده پندارد چراغ طور را
بی نیازی بسکه  مشتاق لقای عجز بود
کرد خال روی دست خود سلیمان مور را
از فلک بی  ناله  کام دل نمی آید به دست
شهد خواهی آتشی زن خانه زنبور را
از شکست  دل چه  عشرت ها که برهم خورد و رفت
موی چینی شام جوشاند از سحر فغفور را
آرزومند تو را سیر گلستان آفت است
نکهت  گل تیغ باشد صاحب ناسور را
سوختن در هر صفت منظور عشق افتاده  است
مشرب پروانه از آتش نداند نور را
صاف و دردی نیست در خمخانه تحقیق لیک
دار بالا برد شور نشیه منصور را
گر دلی داری تو هم  خون  ساز و صاحب  نشیه باش
می  شدن مخصوص نبود دانه انگور را
در طریق نفع خود کس نیست محتاج دلیل
بی  عصا راه دهن معلوم باشد کور را
خوش نما نبود به پیری عرض انداز شباب
لاف  گرمی سرد باشد نکهت  کافور را
بر امید وصل مشکل نیست قطع زندگی
شوق منزل می کند نزدیک  راه دور را
نغمه هم در نشیه پیمایی قیامت می کند
موج می تار است بیدل  کاسه طنبور را

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
پاس کار خود نباشد صاحب تدبیر را
دست بر قید صدا مشعل بود زنجیررا
 نفع زین بازار نتوان برد بی جنس فریب
 ای که سود اندیشه ای سرمایه کن تزویر را
 نیست آسان راه بر قصر اجابت یافتن
 احتیاطی کن کمند ناله شبگیر را
 ساده دل ازکبر دانش  ترش رویی می کشد
 جوهر اینجا چین ابرو می شود شمشیر را
 بینوایی بین که در همرازی درس جنون
 سرمه شد بخت سیاهم حلقه زنجیررا
 در بیابان تحیر نم ز چشم ما مخواه
 بی نیاز از اشک می دان دیدة تصویر را
 وعظ مردم غفلت ما را قوی سرمایه کرد
 خواب ما افسانه فهمید آن همه تعبیر را
در محبت داغدارکوشش بی حاصلم
برق آه من نمی سوزد مگرتأثیررا
 نقش هستی سرخط لوح خیالی بیش نیست
 هم به چشم بسته باید خواند این تحریررا
 نغمه قانون وحدت بر تو نازش شهاکند
 گر به رنگ تار ساز از بم ندانی زیر را
 آنقدریأسم شکست آخرکه چون بنیادرنگ
 قطع کرد آب وگل من الفت تعمیررا
راست بازان را زحکم کج سرشتان چاره نیست
 باکمان  بیدل اطاعت لازم آمد تیر را

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
تا به کی در پرده دارم آه بی تأثیر را
از وداع آرزو پر می دهم این تیر را
کلبه مجنون چوصحرا ازعمارت فارغ است
بام و در حاجت نباشد خانه زنجیر را
رنگ زردما عیار قدرت عشق است وبس
این طلا بی پرده دارد جوهر اکسیر را
ما تحیرپیشگان را اضطراب دیگر است
پرزدن در رنگ خون شد بسمل تصویر را
آسمان باآن کجی شمع بساطش راستی است
حلقه چشم کمان نظاره داند تیر را
کوشش بی دست و پایان از اثر نومید نیست
انتظار دام آخر می کشد نخجیر را
جسم کلفت خیز در زندان تعمیرت گداخت
از شکستن قفل کن این خانه دلگیر را
عرض هستی در خمار انفعال افتادن است
گردش رنگ است ساغر مجلس تصویر را
بسمل ما بسکه از ذوق شهادت می تپد
تیغ قاتل می شمارد فرصت تکبیر را
وحشت مجنون ما را چاره نتوان یافتن 
حلقه کرد اندیشه ضبط صدا زنجیر را
نیست در بیداری موهوم ما بیحاصلان
آنقدر خوابی که کس زحمت دهد تعبیر را
پوشش حال است بیدل ساز حفظ آبرو
بی نیامی می کند بی جوهر این شمشیر را

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
ز آهم مجویید تأثیر را
پر از بال عنقاست این تیر را
مصور به هر جا کشد نقش من
ز تمثال رنگی ست تصویر را
درین دشت و در دام صیاد نیست
رمیدن گرفته ست نخجیر را
بنای نفس بر هوا بسته اند
زتسکین گلی نیست تعمیر را
گهی دیر تازیم وگه کعبه جو
جنونهاست مجبور تقدیر را
به خواب عدم هستیی دیده ایم
ز هذیان مده رنج  تعبیر را
گرفتار وهم است آزادی ات
صدا می کشد بار  زنجیر را
به وهم اینقدر چند خوابیدنت
برآر از بغل پای در قیر را
زروی ترش عرض پیری مبر
تبه می کند سرکه ین شیر را
خم قامتت این صلا می زند
که بر طاق نه ذوق شبگیر را
به هرجا مخاطب ادا فهم نیست
برین ساز بشکن بم وزیر را
به تهدید ازین همدمان امن خواه
تسلسل وبال است تقریر را
اگر مرجع زندگی خاک نیست
کلک زن خناق گلوگیر را
زمین تا فلک نغمه بیدل ست
خمیدن کجا می برد پیر را

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
گر کمان دار خیالت در زه آرد تیر را
هر بن مو چشم امیدی شود نخجیر را
یاد رخسارت جبین فکر را آیینه ساخت
حرف زلفت کرد سنبل رشته تقریر را
برنمی دارد عمارت خاک صحرای جنون
خواهی آبادم کنی بر باد ده تعمیر را
مانع بی تابی آزادگان فولاد نیست
ناله در وحشت گریبان می درد زنجیر را
سخت دشوارست پرداز شکست رنگ من
بشکن ای نقاش اینجا خامه تصویر را
موج  خون  من که  آتش داغ  گرمی های  اوست
می کند بال سمندر جوهر شمشیر را
چون  ره   خوابیده زین  خوابی  که فیضش  کم مباد
تا به منزل برده ام سررشته تعبیر را
گر به  این وجدست شور وحشت دیوانه ام
داغ  حیرت می کند چون  نقش  پا زنجیر را
پای تا سر دردم اما زحمت کس نیستم
ناله ام در سینه خرمن می کند تأثیر را
تا کی از غفلت به قید جسم فرساید دلت
یک نفس بر باد ده این خاک دامن گیر را
صبح عشرتگاه هستی از شفق آبستن است
نیست جز خون  گر بپالاید کسی این شیر را
دست از دنیا بدار و دامن آهی بگیر
تا بدانی همچو بیدل قدر دار و گیر را

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
گرکنی با موج خونم همزبان شمشیررا
می کشم در جوهر از رگهای جان شمشیر را
می دهد طرز خرم فتنه پیکر قامتت
پیچ وتاب جوهر از موی میان شمشیر را
از خم ابروی خونریزتو هر جا دم زند
عرض جوهر می شود مهر زبان شمشیر را
ای فغان بگذر ز چرخ و لامکان تسخیر باش
چند در زیر سپرکردن نهان شمشیر را
جوهرتجرید قطع الفت خویش است وبس
بر سر خود می توان کرد امتحان شمشیر را
علم در هر طبع سامان بخش استعداد اوست
تا به خون برده ست جوهر موکشان شمشیر را
گر امان خواهی زگردون سربه جیب خاک دزد
ورنه رحمی نیست بر عریان تنان شمشیر را
دستگاه آیینه بیباکی بدگوهر است
می کند آب اینقدر آتش عنان شمشیر را
خون صیدم از ضعیفی یک چکیدن وار نیست
شرم می ترسم کند آب روان شمشیر را
اینقدر ابروی خوبان گوشه گیریها نداشت
کرد بیدل فکر صید من کمان شمشیر را

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
هرکجا تسلیم بندد بر میان شمشیر را
می کندچون موج گوهر بی زبان شمشیر را
سرکشی وقف تواضع کن که برگردون هلال
می کندگاهی سپرگاهی کمان شمشیر را
تا به خود جنبی سپر افکنده خاکی و بس
گو بیاویزد غرور از آسمان شمشیر را
بسمل آهنگان  تسلیمت مهیا کرده اند
جبهه شوقی که داند آستان شمشیر را
حسن تا سر داد ابرو را به قتل عاشقان
قبضه شدانگشت حیرت در دهان شمشیر را
گشت از خواب گر ان چشمت به خون ما دلیر
می کند بیباکتر سنگ فسان شمشیر را
زایل از زینت نگردد جوهر مردانگی
قبضه زر از برش مانع مدان شمشیر را
بر شجاعت پیشه ننگ است از تهور دم مزن
حرف جوهر برنیاید از زبان شمشیر را
بسمل موج می ام زخمم همان خمیازه است
در لب ساغرکن ای قاتل نهان شمشیر را
نوبهار عشرتم بیدل که با این لاغری
خون صیدم کرد شاخ ارغوان شمشیر را

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
هستی به تپش رفت واثرنیست نفس را
فریادکزین قافله بردند جرس را
دل مایل تحقیق نگردید وگرنه
ازکسب یقین عشق توان کرد هوس را
هر دل نبرد چاشنی داغ محبت
این آتش بی رنگ نسوزد همه کس را
رفع هوس زندگی ام باد فناکرد
اندیشه خاک آب زد این آتش خس را
آزادی ما سخت پرافشان هوا بود
دل عقده شد وآبله پاگرد نفس را
تا رمزگرفتاری ما فاش نگردد
چون صبح به پرواز نهفتیم قفس را
بیدل نشوی بیخبر از سیرگریبان
اینجاست که عنقا ته بال است مگس را

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
کی جزا می رسد از اهل حیا سرکش را
آب آیینه محال است کشد آتش را
بر زبان راست روان را نرود حرف خطا
خامه ظاهر نکند جز سخن دلکش را
استخوانم نشود سد ره ناوک یار
شمع ناچار به خودکوچه دهد آتش را
کینه سازی المی نیست که زایل گردد
روزوشب سینه پرازتیر بود ترکش را
از چه پرواز بزرگی نفروشد زاهد
ریش برتافته کم نیست بزاخفش را
بگذر از خرقه اگر صافی مشرب خواهی
کز نمد می گذرانند می بیغش را
ناله ای هست اگرگریه عنان کوته کرد
ابر ازبرق چرا هی نکند ابرش را
مژه ای بازکن از چاک کتان هستی
نتوان دید به چشم دگرآن مهوش را
دام ماگرم روان نیست تعلق بیدل
خارپا مانع جولان نشود آتش را

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
لب جویی  که از عکس تو پردازی ست آبش را
نفس در حیرت آیینه می بالد حبابش را
به  صحرایی  که  من در یاد چشمت خانه بردوشم
به ابرو ناز شوخی می رسد موج سرابش را
هماغوش جنون رنگ غفلت دیده ای دارم
که برهم بستن مژگان چو مخمل نیست خوابش را
ز شبنم هم به باغ حسن چشم شوخ می خندد
عرق گر شرم دارد به که نفروشد گلابش را
نگاهم بی تو چون آیینه شد پامال حیرانی
براین سرچشمه  رحمی کن که  موجی نیست  آبش را
ز هستی نبض دل چون  موج رقص بسملی دارد
مباد آن جلوه در آیینه  گیرد اضطرابش را
ندارد ناز لیلی شیوه بی پرده گردیدن
مگر مجنون ز جیب خود درد طرف نقابش را
به هر بزمی  که لعل نوخط او حیرت انگیزد
رگ یاقوت می گیرد عنان دودکبابش را
به تسلیم از کمال نسخه هستی مشو غافل
سر افتاده شاید نقطه باشد انتخابش را
بلندی آنقدر بالیده است از خیمه لیلی
که نتواندکشیدن ناله مجنون طنابش را
در آن وادی که از خود رفتنم پر می زند بیدل
شرر عرض خرام سنگ می داند شتابش را

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
نباشدگرکمند موج تردستی حجابش را
که می گیرد عنان شعله رنگ عتابش را
ز برق جلوه اش آگه نی ام لیک اینقدر دانم
که عالم چشم خفاشی ست نور آفتابش را
به تدبیر دگر زان جلوه نتوان کام دل بردن
غبار من مگر از پیش بردارد نقابش را
به جای آبله یک غنچه دل دارم درتن وادی
ندانم برکدامین خار افشانم گلابش را
درین گلشن مپرسید از بهار اعتبار من
چوگل آیینه ای دارم که خون کردند آبش را
محیط شرم اگرآید به موج ناز شوخیها
نگه خواباندن مژگان بود چشم حبابش را
گل باغ محبت ناز شبنم برنمی دارد
نمک از شوراشک خویش بس باشدکبابش را
شکار تیغ نازم اوج عزت فرش اقبالم
سر افتاده ای دارم که می بوسد رکابش را
خرامش مصرع شوخ رمیدن در میان دارد
نخواهم رفت اگراز خودکه می گوید جوابش را
به ذوق امتحان آتش زدم درصفحه هستی
نقط ریز شراری چند دیدم انتخابش را
به هر مژگان زدن چشمش تغافل ساغری دارد
چه مخموری چه مستی پرده بسیاراست خوابش را
چنان خشکی ست بیدل بحرامکان را که می بینم
غبار افشاندنی چون دامن صحرا سحابش را

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
مکش ای آفتاب از فکر زربرپشت آتش را
ز غفلت می پرستی چند چون زردشت  آتش را
به ترک ظلم  ظالم برنگردد از مزاج خود
همان اخگر بودگر جمع گردد مشت آتش را
مشو با تندخویی از عدوی ساده دل ایمن
که آخرروی نرم آب خواهدکشت آتش را
به اهل سوزکاوش داغ جانکاهی به بار آرد
چوشمع زروی نادانی مزن انگشت آتش را
شرار خرده زر خرمن گل راست برق آخر
چرا ای غنچه بیرون نفکنی ازمشت آتش را
خیال التفاتش از عتابم بیش می سوزد
به گرمی فرق نتوان یافت روازپشت آتش را
نه تنها ناله زنهاری ست از برق عتاب او
به قدر شعله اینجا می دمد انگشت آتش را
زر از دست خسان نتوان به جز سختی جداکردن
که بی آهن نخواهد ریخت سنگ ازمشت آتش را
به سعی ظلم کی رفع مظالم می شود بیدل
به آب خنجروشمشیرنتوان کشت آتش را

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
به یاد آرد دل بیتاب اگر نقش میانش را
به رنگ موی چینی سرمه می گیرد فغانش را
ز فیض خاکساری اینقدر عزت هوس دارم
که در آغوش نقش سجده گیرم آستانش را
زبان حال عاشق گر دعایی دارد این دارد
که یارب مهربان گردان دل نامهربانش را
تحیرگلشن است اماکه دارد سیر اسرارش
خموشی بلبل است اماکه می فهمد زبانش را
درین غفلت سراگویی مقیم خانه چشمم
که با خواب است یکسر رنگ الفت پاسبانش را
 در جستجو خاصیت موج نظر دارد
که غیراز چشم بستن نیست منزل کاروانش را
شودکم ظرف در نعمت ز شکر ایزدی غافل
که سیری مهرخاموشی است چون ساغردهانش را
هجوم شکوه هرکس زدرد مفلسی باشد
نخیزد ناله از نی تا بود مغز استخوانش را
به رنگ گردباد آن طایر وحشت پر و بالم
که هم در عالم پرواز بستند آشیانش را
طلسم جسم گردد مانع پرواز روحانی
چو بوی گل که دیوار چمن گیرد عنانش را
چوبرق ازچنگ فرصت رفت بیدل دامن وصلش
ز دود خرمن هستی مگریابم نشانش را

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
چه امکان است فردا عرض شوخی ناتوانش را
مگر حیرت شفیع جرأت ندیشد بیانش را
بهار عافیت عمری ست کز ما دور می تازد
به گردش آورم رنگی که گردانم عنانش را
مشو ایمن ز تزویر قد خم گشته زاهد
که پیش از تیر در پرواز می بینم کمانش را
مدارای حسود ازکینه خوییها بتر باشد
خطر در آب تیغ از قعرکم نبودکرانش را
ز مهماخانه گردون چه جویی نعمت سیری
که نقش کاسه ای جزتنگ چشمی نیست خوانش را
جهان بر دستگاه خویش می نازد ازین غافل
که چشم بسته زیربال دارد آسمانش را
درشتی آنقدر در باغ امکان آبرو دارد
که جای مغزپرورده ست خرما استخوانش را
زندگر شمع با حسن تو لاف گرم بازاری
به آهی می توانم قفل بر درزد دکانش را
کجا یابد سر ما ناکسان بار سجود او
مگر برجبهه بنویسیم نام آستانش را
نهان از دیده ها تصویر عاشق گریه ای دارد
مبادا رنگ گیرد دامن اشک روانش را
به این فطرت که درفکر سراغ خودگمم بیدل
چه خواهم گفت اگر  حیرت زمن پرسد نشانش را

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
جوش زخمم دادسر در صبح محشرتیغ را
کرد خون گرم من بال سمندرتیغ را
از گزیدنهای رشک ابروی چین پرورت
بر زبان پیداست دندانهای جوهر تیغ را
بسمل نازتو چون مشق تپیدن می کند
می کشد چون مد بسم الله بر سرتیغ را
جمع با زینت نگردد جوهر مردانگی
از برش عاری بود گر سازی از زرتیغ را
زینت هرکس به قدر اقتضای وضع اوست
قبضه داند بر سر خود به ز افسر تیغ را
سرخوش تسلیم ازتهدید دوران ایمن است
کس نراند برسر بسمل مکررتیغ را
در هجوم عاجزی آفت گوارا می شود
می شمارد مرغ بی پرواز شهر تیغ را
کوه اندوهیم از سنگینی پای طلب
ناله خوابیده می دانیم بر سر تیغ را
طبع سرکش ناکجا تقلید همواری کند
سخت دشوار است دادن آب گوهر تیغ را
از هنر آیینه مقدار هرکس روشن است
رشته شمع است بیدل موج جوهرتیغ را

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
گر دمی  بوس کفت گردد میسر تیغ را
تا ابد رگهای گل بالد ز جوهر تیغ را
ازکدورت برنمی آید مزاج کینه جو
بیشتر دارد همین زنگار در بر تیغ را
ای که داری سیرگلزار شهادت در خیال
بایدت از شوق زد چون سبزه برسرتیغ را
عیش خواهی صید آفت شوکه مانند هلال
چرخ ابرومی کند برچشم ساغرتیغ را
پرده نیرنگ توفان بود شوق بسملم
خونم آخرکرد بازوی شناور تیغ را
تا مگر یکباره گردد قطع راه هستی ام
چون دم مقراض می خواهم دو پیکر تیغ را
موج توفان می زند جوی به دریامتصل
جوهر دیگر بود در دست حیدر تیغ را
هرکه را دل از غبارکینه جوییها تهی ست
می کشد همچون نیام آسوده در برتیغ را
دل به امید تلافی می تپد اماکجاست
آنقدر زخمی که خواباند به بسترتیغ را
بیدل از هرمصرعم موج نزاکت می چکد
کرده ام رنگین به خون صید لاغرتیغ را

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
سادگی باغی ست طبع عافیت آهنگ را
وقف طاووسان رعنا کن گل نیرنگ را
دل چو خون  گردد بهار تازه رویی صید توست
موج صهبا دام پرواز است مرغ رنگ را
طبع ظالم را قوی سرمایه سازد دستگاه
سختی افزونتر کند الماس  گشتن سنگ را
از کواکب چشم نتوان داشت  فیض تربیت
ناتوان بینی ست لازم دیده های تنگ را
مانع جولان شوقم پای خواب آلود نیست
تار نتواند دهد افسردگی آهنگ را
خار شوق از پای مجنون غمت نتوان کشید
شیر کی خواهد جدا بیند ز ناخن چنگ را
با نسیم خنده گل غنچه از خود می رود
دل صدا باشد شکست  شیشه های رنگ  را
می کند دل را غبار درد تعلیم خروش
طوطی مینای ما آیینه داند سنگ را
گر نداری طاقت از اظهار دعوی شرم دار
شوخی رفتار رسوایی ست پای لنگ را
زندگی در بندوقید رسم عادت مردن است
دست  دست توست  بشکن این طلسم ننگ را
ز آمد و رفت نفس آیینه دل تیره شد
موج صیقل آبیاری کرد بیدل زنگ را

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
عشق هرجا شوید از دل ها غبار رنگ را
ریگ زیر آب خنداند شرار سنگ را
گر دل ما یک جرس آهنگ بی تابی  کند
گرد چندین کاروان سازد شکست رنگ را
شوخی مضراب مطرب گر به این کیفیت  است
کاسه تنبور مستی می دهد آهنگ را
می شود دندان ظلم از کند گشتن تیزتر
اره بی دندانه چون گردد ببرد سنگ را
در حباب و موج این دریا تفاوت بیش نیست
اندکی باد است در سر صاحب اورنگ را
یک شرر رنگ وفا از هیچ دل روشن نشد
شمع خاموشی ست این غمخانه های تنگ را
وهم می بالد در اینجا عقل کو فطرت کدام
مزرع ما بیشتر سرسبز دارد بنگ را
برق وحشت  کاروان بی نشانی منزلم
در نخستین گام می سوزم ره و فرسنگ را
عاقبت از ضعف پیری ناله ما اشک شد
سرنگونی بر زمین زد نغمه این چنگ را
سیر باغ خودنمایی ها اگر منظور نیست
سبزه بام و در آیینه می دان زنگ را
گوهرم نشناخت بیدل قدر دریا مشربی
کارها با خود فتاد آخر من دلتنگ را

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
گر کنم با این سر پرشور بالین سنگ را
از شرر پرواز خواهد گشت تمکین سنگ را
من به درد نارسایی ها چه سان دزدم نفس
می کند بی دست و پایی ناله تلقین سنگ را
از جسد رنگ گداز دل توان دید آشکار
گر شود دامن به خون لعل رنگین سنگ را
چون صدا هرکس به رنگی می رود زین کوهسار
آتشم فهمید آخر خانه زین سنگ را
از شکست ما صدای شکوه نتوان یافتن
شیشه اینجا می گشاید لب به تحسین سنگ را
دیده بیدار را خواب گران زیبنده نیست
ای شرر تا چند خواهی کرد بالین سنگ را
ساز این کهسار غیر از ناله آهنگی نداشت
آرمیدن این قدرها کرد سنگین سنگ را
صافی دل مفت عیش است از حسد پرهیز کن
هوش اگر جامت دهد بر شیشه مگزین سنگ را
فیض سودامشربان از بس که عام افتاده است
خون مجنون می کند دامان گلچین سنگ را
ظالم از ساز حسد بی دستگاه عیش نیست
از شرر دایم چراغان در دل است این سنگ را
تا نفس دارد تردد جسم را سرگشتگی ست
تا نیاساید فلاخن نیست تسکین سنگ را
گر همه بر خاک پیچید عشق حسن آرد برون
کوشش فرهاد آخر کرد شیرین سنگ را
عافیتها نیست غیر از پرده ساز شکست
شیشه می بیند نگاه عاقبت بین سنگ را
خواب غفلت می شود پا در رکاب از موج اشک
در میان آب بیدل نیست تمکین سنگ را

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
اگرحیرت به این رنگست دست وتیغ قاتل را
رگ باقوت می گردد روانی خون بسمل را
 به این توفان ندانم در تمنای که می گریم
که سیل اشک من در قعر دریا راند ساحل را
 مپرس از شوخی نشو و نمای تخم حرمانم
شراری دشتم پیش ازدمیدن سوخت حاصل را
 خیال جذبه افتادگان دست سودایت
به رنگ جاده دارد درکمند عجز منزل را
 زکلفت گر دلت شد غنچه  گلزارش تصورکن
که خرسندی به آسانی رساندکار مشکل را
 لب اهل زبان نتوان به مهر خامشی بستن
قلم از سرمه خوردن کم نسازد ناله دل را
 عبارت محرمی بی حاصل از معنی نمی باشد
به لیلی چشم واکن گر توانی دید محمل را
 درآن محفل که حاجت می شود مضراب بیتابی
نواها درشکست رنگ استغناست سایل را
 کف خونی که دارم تا چکیدن خاک می گردد
چه سان گیرم به این بی مایگی دامان قاتل را
 بساط نیستی گرم است کو شمع و چه پروانه
کف خاکستری در خود فرو برده ست محفل را
به بی ارامی است آسایش ذوق طلب بیدل
 خوش آن رهروکه خار پای خود فهمید منزل را

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
به تردستی بزن ساقی غنیمت دار قلقل را
مبادا خشکی افشاردگلوی شیشه مل را
 ز دلها تا جنون جوشد نگاهی را پرافشان کن
جهان تا گرد دل گیرد پریشان سازکاکل را
 چسان رازت نگهدارم که این سررشته غیرت
چو بالیدن به روی عقده می آرد تأمل را
 سرشک از دیده بیرون ریختم مینا به جوش آمد
چکیدنهای این خم آبیاری کرد قلقل را
 درین محفل که جوشدگرد تشویش از تماشایش
به خواب امن می باشد نگه چشم تغافل را
 زبحث شورش دریا نبازد رنگ تمکینت
چوگوهرگر بفهمی معنی درس تأمل را
 دچار هرکه شد آیینه رنگ جلوه اش گیرد
صفای د ل برون از خویش نپسندد تقابل را
 جنون ناتوانان را خموشی می دهد شهرت
به غیر از بو صدایی نیست زنجیر رگ گل را
 نیاز و ناز باهم بسکه یک رنگند درگلشن
زبوی غنچه نتوان فرق کرد آواز بلبل را
 به می رفع کجی مشکل بود ازطبع کج طینت
به زور سیل نتوان راست کردن قامت پل را 
شکنج جسم و عرض دستگاه ای بیخبر شرمی
غبارانگیز ازین خاک و تماشاکن تجمل را
 فسردن گر همه گوهر بود بی آبرو باشد
بکن جهد آن قدرکز خاک برداری توکل را 
به پستی نیز معراجی است گر آزاده ای بیدل
 صدای آب شو ساز ترقی کن تنزل را

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
به گلشن گر برافشاند ز روی ناز کاکل را
هجوم ناله ام آشفته سازد زلف سنبل را
 چرا عاشق نگیرد ازخطش درس ز خود رفتن 
 که بلبل موج جام باده می خواند رگ گل را
نفس دزدیدنم توفان خون در آستین دارد 
 گلوی شیشه ام بامی فروبرده ست قلقل را
ز جیب ریشه اسرار چمن گل می کند آخر 
 کمال جزو دارد دستگاه معنی کل را
چراغ پیری ام آخربه اشک یأس شد روشن
 زگردسیل دادم سرمه چشم حلقه پل را
 درین گلشن اگر از ساز یکرنگی خبر داری 
 ز بوی گل توانی درکشید آوز بلبل را
فنا مشکل کند منع تپش از طینت عاشق 
 به ساحل نیز درد موج این دریا تسلسل را
ز فرق قرب و بعد نازمشتاقان چه می پرسی
 توان ازگردش چشمی نگه کردن تغافل را
 به فکر خودگره گشتیم وبیرون ریخت اسرارش 
 فشار طرفه ای بوده ست آغوش تأمل را 
ز دل در هر تپیدن عالم دیگر تماشا کن
مکررنیست گرصدبار گویدشیشه قلقل را
 تمنا حسرت الفت خمارچشم میگونت
 سراغ کوچه ناسور داند شیشه مل را
علاج زخم دل ازگریه کی ممکن بود بیدل
 به شبنم بخیه نتوان کرد چاک دامن گل را

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
بهار اندیشه صدرنگ عشرت کرد بسمل را
کف خونی که برگ گل کند دامان قاتل را
 زتأثیر شکستن غنچه آغوش چمن دارد
تو هم مگذار دامان شکست شیشه دل را
 نم راحت ازین دریا مجو کز درد بی آبی
لب افسوس تبخال حباب آورد ساحل را
 درین وادی حضور عافیت واماندگی دارد
مده ازکف به صد دست تصرف پای درگل را
 تفاوت در نقاب و حسن جز نامی نمی باشد
خوشا آیینه صافی که لیلی دید محمل را
 چه احسان داشت یارب جوهرشمشیر بید
که درهرقطرة خون سجدة شکری ست بسرال را
 نفس در قطع راه عمر عذر لنگ می 
 نصیحت پیشرو باشد به وقت کارکاهل را
 چو ماه نو مکن گردن کشی گر نیستی ن
 که اینجا جپ سعرداری کمالی نیست کاملرا 
عروج چرخ را عنوان عزت خوانده لیکن
چنین بر باد نتوان داد الا فرد باطل را
 دل آسوده از جوش هوسها ناله فرسا شد
خیال هرزه تازی جاده گردانید منزل را 
سرااغ سایه از خورشید نتوان یافتن بیدل
 من و آیینه نازی که می سوزد مقابل را

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
بر طاق نه تبخیر جاه و جلال را 
چینی سلام کرد به یک مو سفال را
عالم ز دستگاه بقا طعمه فناست 
 چون شمع  ریشه می خورد اینجا نهال را
پرگشتن و تهی شدن از خوابش عالمی است
 آیینه کن عروج ونزول هلال را
 بر شیشه های ساعت اگر وارسیده ای 
 دریاب گرد قافله ماه و سال را 
محکوم حرص و پاس مراتب چه ممکن است
با شرم کار نیست زبان سؤال را
 تصویر حسن و قبح جهان تاکشیده اند
 بر رنگ دیده اند مقدم زگال را
 یاران درین چمن به تکلف طرب کنید
 اینجا خضاب هم شب عیدی ست زال را
 طاووس ما اگر نه پرافشان ناز اوست
 رنگ پریدة که چمن کرد بال را
 در درسگاه صنع ز تعطیل ما مپرس
 با شغل خانه نسبت خشکی ست نال را
 مه شد هزار بار هلال و هلال بدر
 دیدیم وضع عالم نقص وکمال را
 خارا حریف سعی ضعیفان نمی شود
 صدکوچه است در بن دندان خلال را
 شاید خطی به نم رسد ازلوح سرنوشت
 جهدی ست با جبین عرق انفعال را
بیدل به سرهه نسبت هرکس درست نیست
 مژگان شمردن است زبانهای لال را

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
ای چشم تو مهمیز جنون وحشی رم را
ابروی تو معراج دگر پایه خم را
 گیسوی تو دامی ست که تحریر خیالش
 از نال به زنجیر کشیده ست قلم را
 با این قد و عارض به چمن  گر بخرامی
 گل  تاج به خاک افکند و سرو علم را
 اسرار دهانت به تأمل نتوان یافت
 از فکر کسی پی نبرد راه عدم را
 عمری ست  که در عالم سودای محبت
 از ناله من نرخ بلندست الم را
 چندان نرمیدم ز تعلق که پس از مرگ
 خاکم به بر خویش  کشد نقش قدم را
 از آه اثرباخته ام باک مدارید
 تیغم عوض خون همه جا ریخته دم را
 مینای من و الفت سودای شکستن
 حیف است به یاقوت دهم سنگ ستم را
 تا چند زنی بال هوس در طلب عیش
 هشدار که از کف ندهی دامن غم را
 یک معنی فردیم  که در وهم نگنجد
 هرگه به تأمل نگری صورت هم را
 خورشید ز ظلمت  کده سایه برون است 
 تاکی ز حدوث آینه سازید قدم را 
بیدل چو خزف سهل بود گوهر بی آب
 از دیده تر قطع مکن نسبت نم را

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
خیال قرب غفلت دوری ازانس است محرم را
تبسم های گندم چین دامن گشث آدم را
حوادث کج سرشتان را نبخشد وضع همواری
بود مشکل کشاکش ازکمان بیرون برد خم را
ز جرأت قطع کن گر مرد میدانگاه تسلیمی
که تیغ اینجا برشها می شمارد ریزش دم را
سراغ از هرچه گیری بی نشانی جلوه ها دارد
غبار وحشتی از بال عنقاگیر عالم را
ز تحریک مژه بر پرده های دیده می لرزم
که نوک خامه ازهم می شکافد صفحه نم را
اگر ازگرد راهت چشم آهو سرمه بردارد
تحیر همچوتار شمع سوزد جوهر رم را
درین محفل ندارد عافیت وضع ملایم هم
اگربستروگربالین همان زخم است مرهم را
به چشم شوخ تاکی عیب جوی یکدگربودن
مژه برهم زنید وبشکنید آیینه هم را
درین گلشن نقابی نیست غیر از شرم پیدایی
به عریانی همان جوش عرق پوشید شبنم را
کج اندیشان ندارند آگهی از راستان بیدل
ز انگشت است یک سر میل کوری چشم خاتم را

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -