cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
خسروا ای  کت ایزد متعال
نافریدست در زمانه حمال
دولتی بیکران ترا داده
کش همه چیز هست غیر زوال
بحر در جنب جود تو شبنم
کوه در نزد حلم تو مثقال
سیم و زر را به دور دولت تو
نشناسد کسی ز سنگ و سفال
مر مرا هست چاکری  که بود
در مدیحش زبان ناطقه لال
لب او ساغریست از یاقوت
از می  لعل رنگ مالامال
گر خورد خون من حلالش باد
خوردن خون اگر چه نیست حلال
راستی سرو و ماه را ماند
قد و رخسارش ازکمال و جمال
چشم و مژگان او بهم دانی
به چه ماند به تیر خورده غزال
خلقی از فکر موی او شب و روز
خیلی از یاد خال او مه و سال
با تنی همچو موی مویاموی
با قدی همچو نال نالانال
خال در طاق ابرویش  گویی
جا به محراب  کعبه  کرده بلال
عقل گفت از خیال او بگذر
تا نگردی اسیر خیل خیال
عشق گفتا زهی فراست عقل
که تصورکند خیال محال
روی او کرده مر مرا حیران
بر چه بر صنع قادر متعال
ورنه یکتا خدای داند و بس
که نیم پای بست طره و خال
به خدایی که صبح و شام کنند
شکر آلای او نساء و رجال
به کریمی که گسترد شب و روز
بر سیاه و سفید خوان نوال
که بود مر مرا ز پاکی اصل
پاس شرع رسول در همه حال
هست القصه زان سهی بالا
مر مرا از بلا فراغت بال
من و او هر دو بیهمالستیم
او به حسن و جمال و من به  کمال
شعر او مشک و شعر من شکر
آن مبرا ز مثل و این ز مثال
شعر او بر بنای شرع  کمند
شعر من بر به  پای عقل عقال
او چو برقع ز رخ براندازد
تا که بفریبدم به غنج و دلال
من چنان ساز شعر ساز کنم
که دگرگون شود ورا احوال
تنگ بر خدمتم میان بسته
چون به قصر تو قیصر و چیپال
من نخواهم ز بخت الا او
او نخواهد ز شاه الا شال

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
در ششم روز جمادی نخست اول سال
ماه من آمد و آن سال نکو گشت به فال
بر من  از دیدنش آن روز دو نوروز گذشت
هیچ دیدی  که دو نوروز رسد اول سال
تا برد رنج و ملالم ز دل آنروز به رمز
زد بسی فال نکو آن بت پر غنج و دلال
دو سر زلف پریشان را با هم پیوست
یعنی امسالت آشفته نگردد احوال
با زبان نقطه خال لب خود را بمکید
یعنی امسالت شیرین چو شکر گردد حال
کف دستم را با سی و دو دندان بمزید
یعنی امسالت کف پر شود از در و لال
گنج رخساره خود بر سر و رویم مالید
یعنی امسال ز هرسو به تو روی آرد مال
سود سیمین  لب خود بر لب و ریشم یعنی
که لبالب شود امسالت از سیم جوال
زان  سپس   گفت  که می ارچه به شرعست حرام
لیک در عید پی  گفتن شعرست حلال
خاصه در تهنیت شمع شبستان عفاف
مهد علیا که مر او را به جهان نیست همال
حلقه دیده اجرام سپهرش یاره
چنبر طره حوران بهشتش خلخال
حور فردوس لقا زهره زهرا طینت
ساره آمنه خو مریم میمونه  خصال
بسکه  با ستر و عفافست بسی  نیست عجب
کاب و آیینه هم او را نپذیرد تمثال
آیت عصمتش ار بر کره ی خاک دمند
خاک چون آب روان می نپذیرد اشکال
از پس پرده اگر صرصر قهرش بوزد
آب  گردد ز نهیبش جگر رستم زال
پرده پوش است ز بس عصمت او می ترسم
که گرش وصف کنم ناطقه ام گردد لال
زانکه از خاصیت عصمت او بکر سخن
برکشد پرده ز رخسار چو ربات حجال
نفس از مدحت خلقش شود آنسان مشکین
کز چراگاه غزالان ختن باد شمال
دهر با همت او کمتر از آن نان ریزه است
کآدمی از بن دندانش برآرد ز خلال
دو جهان از قفس صعوه بسی تنگترست
شاهباز شرف او چو گشاید پر و بال
هست  پنهان  چو خرد لیک  عیانست  کزوست
اینهمه دانش و هوش و هنر و فهم و کمال
گر شود ابر کفش رشحه فشان بر گیتی
هفت دریا شود از یک نم او مالامال
بس شبیست  به ارزاق مقرر کرمش
که نهانی رسد از یزدان ناکرده سؤال
ورنه دستی که نتابیده بر او شمس و قمر
کی توان  گفت  گشاید ز پی جود و نوال
پای تا سر همه نورست چو خورشد ولی
با همه نورش هرگز نتوان دید جمال
حور فردوس به بزمی  که  کنیزان ویند
فخرها می کند ار استد در صف نعال
دست زرپاش چو بر جام سفالین ساید
جام زرین شود از فیض  کفش جام سفال
عکس خود منع کند شخص وی از فرط عفاف
گرچه آیینه بود صیقلی و آب زلال
ذات او را نتوان درک به اوهام و عقول
نسبتی دارد مانا به خدای متعال
چهر او در تتق غیب و من اینک به غیاب
گوهرافشان شده در مدح وی از درج مقال
به دعا ختم کنم درج ثنا راکه مراست
در ثناگفتن آن ذات نهان تنگ مجال
تا محالست به تصدیق خرد دیدن حق
چه به چشم سر و چه وهم و چه فکر و چه خیال
گوهر زندگی او که نهان از نظرست
باد پیوسته مصون در صدف عز و جلال

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
دیشب به شکل جام نمود از افق هلال
یعنی به جام باده ز جان دورکن ملال
دوشینه ماه روزه به پا موزه درکشید
وز شهر شد برون و بزد کوس ارتحال
وامد مه مکرم باکوس و باعلم
بهروزی از یمینش و پیروزی از شمال
آن مه  گشاده بود خدای از بهشت در
وین مه گشوده اند بهشی وشان جمال
خلقی شدند دوش به مغرب هلال جوی
واندر فکنده غلغله ازگونگون سوال
آن گفت مه چگونه ضعیف است یا قوی
وین گفت در کجا به جنوبست یا شمال
من هم به یاد ابروی جانان خویشتن
می  برشدم به بام  که تا بنگرم هلال
کامد هلال ابرویم از دور خیر خیر
گفت ای هلال جو نکنم مر ترا حلال
ابروی من نبینی و بینی هلال عید
در دل وفا نداری و در دیده انفعال
خواهی همین زمان که ترا با هلال نو
سازم به نعل کفش لگدکوب و پایمال
گفتم بتا جای رهی ظن بد مبر
کز ظن بد نخیزد چیزی به جز نکال
بالله خیال ابروی تو بود در دلم
دیدم به ماه نو که مجسم شود خیال
عمریست تا به حرمت ابروی و زلف تو
هرجا خمیده ایست نکو دارمش به فال
بر سینه می نویسم پیوسته نقش نون
بر دیده می نگارم همواره شکل دال
داند خدای من  که به جان در نشانمش
هرچ آن به چعزی از تو توان  کمردن مثال
از عشق عارض تو پرستم همی قمر
بر یاد قامت تو نشانم همی نهال
خندید و نرم نرم همی گفت زیر لب
کاین مرد پارسی دل ما برد زین مقال
این گفت و شد به حجره و بنشست و خواست می
زآن زر دمی  که عکسش زرین کند سفال
جست و دویدو رفت و می آورد و دادو خورد
مرغی شد از نشاط و برآورد پر و بال
گه  وجد و گه سماع و گهی رقص و گه طرب
گه ناز وگه عتاب وگهی غنج وگه دلال
گفت این زمان وظیفه چه بر من نهاده ای
بنمای پیش از آنکه به هجران  کشد وصال
گفتم هزار بوسه ترا نذرکرده ام
نیمی به روی و موی تو نیمی به خط و خال
گفت ارچه این چهار لطیفند و زودرنج
چندین عتاب بوسه نیارند احتمال
لیکن دریغ نیست مرا بوسه از لبی
کارد هماره مدح خداوند بیهمال
فهرست آفرینش و دیباچه وجود
آسایش زمانه و آرایش کمال
فخرالانام حاجی آقاسی آنکه هست
در مهر او سعادت و در کین او نکال
گر حب او گناه بود حبذا گناه
ور مهر او ضلال بود فرخا ضلال
با پاس او ریاست گرک آید از بره
با عدل او حراست شیر آید از شکال
با مهر او ندیده تنی زحمت کرب
با جود او ندیده  کسی سبقت سوال
در مشت او نپاید همچون نسیم سیم
در چشم او نیاید همچون رمال مال
در پیش عفو عامش طاعت کم ازگنه
با جود دست رادش لؤلؤ کم از سفال
جز از طریق وهم نیایدکسش نظیر
جز بر سبیل عکس نبیند کسش مثال
بر نیک و زشت او را شامل بود عطا
برتر و خشک زانروکامل دهد نوال
ابرست در عطیه و بحرست در درون
خاکست در تواضع و چرخست در جلال
انوار مهر راست برای وی اقتران
تا یید چرخ راست به بخت وی اتصال
از بود اوست صورت ابداع را فروغ
از رای اوست  گوهر افضال را کمال
چونین که بخت اوست در آفاق لاینام
یارب به باد ملکش همواره لایزال
کز کلک اوست ساحت آفاق را قرار
کز فر اوست صفحه امصار را جمال
ملت چو بخت او بود از بخت او سیمین
دشمن چو کلک او بود از کلگ او هزال
نبود ملک به چیزی اینست اگر بشر
کس را نبوده خصلت اینست اگر خصال
گردون  گرای  گردد با قدر او زمین
امکان پذیر آید با امر او محال
آنجاکه قدر اوست ندارد فکر محل
آنجاکه وصف اوست ندارد سخن مجال
گفتم که از مغایبه آیم سوی خطاب
تا چند در غیاب شوم محمدت سگال
دیدم که از مهابت شخص جلال او
اندر حضور ناطقه از مدح اوست لال
سوی دعا شدم ز ثنا زانکه خوشترست
پایان این ثنا به دعا یابد اشتمال
چندان بقاش باد که در عالم وجود
یابد بقای او به بقای حق اتصال

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
ای با خطاب مهر تو هر ذره یی سپهر
ای با عتاب قهر تو هر ممکنی محال
حالی بدان رسیده که از حرص مدح تو
بر من ز لفظ و معنی تنگ اوفتد مجال
یکسو ز بس هجوم مضامین دلفریب
حیران شود خیال من از فرط ارتجال
یکسو ز بس تراکم الفاظ دلنشین
لکنت خورد زبان من از فرط اتصال
گرم آنچنان دوند حروف از قفای هم
کاین حرف می نجوید از آن حرف انفصال
شین خیزد ازکناری و اندر دود به سین
دال آید از کرانی و اندر جهد به ذال
پهلوزنان حروف مخارج به یکدگر
من در میانه هایم و حیران خموش و لال
زین درگذر مدیح توگفتن مرا چه سود
کز هرکسی مدیح تو خوشترکند خصال
مانی بدان قمر که بتابد به نیمشب
مانی بدان مطر که ببارد به خشک سال
مداح آن قمر که بود به از آن فروغ
وصاف این مطر که نکوتر ازین نوال
مریخ را ز مهر تو سرطان شود شرف
ناهید را ز قهر تو میزان شود وبال
بخت ترا جه ان نفریبد به سیم و زر
با شوی نوجوان  کند عشوه پیرزال
از یمن خاکپای تو طفلان به عهد تو
با چشم سرمه  کرده برآیند چون غزال
برگرد آفرینش عالم ز عقل کل
حصنی حصین  کشید ز آغاز ذوالجلال
وانگه  کلید حصن به دست تو داد و گفت
کاین حصن را ندانم غیر از تو کوتوال
در هرچه در عوالم ذاتت نهفته بود
نقشی نمونه ساخت خداوند لایزال
از قدر تو فلک کرد از رای تو نجوم
از خلق تو ملک  کرد از حزم تو خیال
قاآنی این فصاحت بیهوده را بهل
بیدار شو ز خواب یکی چشم خود بمال
چون وهم عاجزست چه آید زگفتگو
چون عقل هایمست چه خیزد ز قیل و قال
ناکام عاشقان نبود جزکنار و بون
تا کار صوفیان نبود جز سماع و حال
دوران دولت تو برون باد از شمر
خورشید شوکت تو مون باد از زوال

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
هر وجودی  را به  وهم اندر توان  جستن همال
جز وجود مهتری  کاو را همالستی محال
روی دین پشت هدی غیث  کرم غوث امم
چرخ فر قطب ظفر اصل هنر فصل  کمال
قهرمان ملک و ملت حاجی آقاسی  که هست
جان پاکش غوطه زن در بحر فیض لایزال
عقل افزون از شهودش داد نتواند خبر
وهم بیرون از وجودش دید نتواند مجال
گر ز عدل او به بازو هیکلی بندد مریض
ز انحراف طبع بگراید به سوی اعتدال
ور به پیشانی نگارد نام بختش آفتاب
تا شباهنگام روز حشر نپذیرد زوال
عقل را ماند که با هر نفس دارد اقتران
روح را ماند که با هر جسم دارد اتصال
هستی صرفست پنداری کزاو پوشیده نیست
هیچ عیبی در برون و هیچ علمی در خیال
صورت عقل است از آن ذاتش نگنجد در بیان
معنی روحست از آن وهمش نسنجد در مقال
کوه خارا از شرار خشمش افروزد چنانک
قبضه  گوگرد کز آتش پذیرد اشتعال
وصف مهرش چون کنم طبعم ببالد همچو سرو
شرح قهرش چون  کنم  کلکم بنالد همچو نال
قدر او را بدر گفتم عقل  گفتا ای شگفت
بدر دیدستی  که روزافزون بود همچون هلال
دست او را ابر خواندم وهم  گفتا ای عجب
ابر دیدستی  که بی سعی صدف بخشد لآل
مدح هرچیزی  که  گویی در حقیقت مدح اوست
زانکه بر هر جزو باشد نفس کل را اشتمال
مدح قدر اوست مدح چرخ  گردان از علو
وصف جود اوست وصف ابر نیسان در نوال
نعت ذات او صفات او به از مردم  کند
بی نزاع گفتگوی و بی صدای قیل و قال
گل به بوی خویش معروف است بی رنج دلیل
مه به نور خویش موصوفست بی غنج و دلال
هست با شه ارتباطش ارتباط جان و دل
جان و دل را جز به وهم اندر نیابی انفصال
نی خطا گفتم براست از اتحاد جان و دل
اتحاد اینست  کان هرگز نگنجد در مثال
دوش از انعام عامش شکوه یی می کرد عقل
نرم  نرمک زیر لب چون  گفتگوی اهل حال
از تعصب موی من چون نوک ناچخ شد درشت
جستم از جا تا به پای عقل بربندم عقال
گفت بنشین خشم بنشان  گوش ده خاموش باش
تا در این معنی ترا سازم به استدلال لال
گفتمش برهان چه داری  گفت  کز بدو وجود
تا به عهد جود او با جان برابر بود مال
گوهر از عزت به جایی بود کاندر جشنها
زیور تاج تکین بد زینت فرق ینال
و اینک از خواری  گهر را گر به دریا افکنی
زانزجار قرب او پهلو فرو دزدد زبال
گفتش ای عقل از پیری به جایی بینمت
کز خرافت بازنشناسی یمین را از شمال
خود تو صد ره   گفته یی گوهر جمادی بیش نبست
بر جمادی چون نهد عزت عزیزی ذوالجلال
او گهر را خوار دارد تا شود قدرش عزیز
زین دو عزت مر کدام اولی بیان کن شرح حال
مهترا مسکین نوازا هست سالی تاکه من
تشنه لب جان می دهم بر چشمه آب زلال
تو رسول وقت خویشی من بلال وقت تو
هیچ از رحمت نفرمودی ارحنا یا بلال
نیمه سالی ندانم بیشتر یاکمترست
کز تو دارم انتظار وعده یک طاقه شال
شال را بگذار حال من بدست آور که هست
در دلم صدگونه غم زین کهنه دیر دیرسال
قرض من چندان بودکاندر درون تست علم
گرچه شاید کاین تشابه را نکو گیرم به فال
عمر من گر در جهان بودی به قدر وام من
هیچکس را بر فنای من نرفتی احتمال
خلعت شاه و تو و اجرا و انعام و تیول
گرچه تعیین رفت بختم قاصر آمد در سوال
صبرکن قاآنیا بر تیر باران بلا
کز بلا راهی بود تا قاب قوسین وصال
گر توانی پنجه تقدیر تابیدن بتاب
ور نتانی صبرکن وز هرچه پیش آید منال
تا ز حی لاینام اندر زبانها گفتگوست
باد بختت لاینام و باد عمرت لایزال
خوی احبابت ز طیبت مشکبو بادا چو زلف
بخت اعدایت به طینت تیره رو بادا چو خال

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
شاعری امروز مر مراست مسلم
از شرف مدحت اتابگ اعظم
حضرت قایم مقام صدر قدر قدر
احمد عیسی خصال میر خضر دم
آنکه به رای رزین مربی گردون
وانکه به فکر متین مقوم عالم
خلق روان سیرتش روان مصور
خوی بهشت آیتش بهشت مجسم
ساحت گیتی ز جود اوست مزین
جبهت  گردون به داغ اوست موسم
خرمن خرمن شکر زگفتش پیدا
دریا دریاگهر به کلکش مدغم
دولت ایران برای اوست مخلد
ملکت سلطان به سعی اوست منظم
مجمره بزمش آفتاب منور
مشربه ی  کاخش آسمان معظم
رایتی از رای اوست بیضه بیضا
آیتی از نطق اوست چشمه زمزم
تربیتش سنگ را به مایه  کند در
تقویتش مور را به پایه کند جم
از می انعام اوست روی امل سرخ
از پی اکرام اوست پشت فلک خم
علت غایی بود وجود جهان را
گرچه مؤخر ولی به رتبه مقدم
طبع کریمش به جود و جاه مخمر
ذات سلیمش به روی و رای مسلم
ازکرمش آفتاب و کرته زرین
از سخطش آسمان وکسوت ماتم
دوزخ با مهر اوست روضه رضوان
جنت با قهر اوست قعر جهنم
با رخ او گل به رنگ تیره تر از گل
با کف اویم به سنگ طعنه بر از یم
ای به گهر مهترین نتیجه حوا
وی به شرف اولین سلاله آدم
اینت اشارت زکردگار پیاپی
اینت بشارت ز کردگار دمادم
کز تو یک اقدام و صد دیار مسخر
وز تو یک اقبال و صد اساس فراهم
شیر فلک امتثال امر ترا هست
روز و شب آماده تر زکلب معلم
چرخ به چنگال قدرتت به چه ماند
روبهکی خسته در مخالب ضیغم
چنبر آفاق را جلال تو مرکز
قسمت ارزاق را نوال تو مقسم
ساعد مجد تراست گیهان یاره
رایت رای تراست گردون پرچم
خصم تشبه  کند به شخص تو لیکن
سفله نگرددکیا به کسوت ملحم
پیر نگردد جوان به غازه و زیور
زشت نگردد نکو به یاره و خاتم
طینت احمد کجا و فکرت بوجهل
دعوت عیسی  کجا و دعوی بلعم
باقل  هرگز بهش نگردد حسان
مادر هرگز به  بر نگردد حاتم
کوه دماوندکی چو حزم تو متقن
پشه الوند کی چو حکم تو محکم
تاج سخا را کنوز کلک تو گوهر
بام سخن را رموز فکر تو سلم
صدرا کس جز تو قدر من نشناسد
رومی داند بهای دیبه معلم
رای تو میزان دانشست ولیکن
کوه بر سنگ او ز کاه بود کم
شکر خدا را که هستم از کرم تو
صاحب قدر منیع و صدر مکرم
منت بیمر خدای راکه ز جودت
خاطر درهم ندارم از پی درهم
کیسه پر آموده ام ز لؤلؤ لالا
کاسه بپیموده ام ز باده درغم
گه ز بت ساده خانه سازم بستان
گه ز بط باده خاطر آرم خرم
چیست بط باده شعر بیغش شیوا
کیست بت ساده یار مونس همدم
هیچ کسم نیست جز ولای تو مونس
هیچکسم نیست جز ثنای تو همدم
حضرت دستور نیز ازکرم عام
در حق چاکرکند متابعت عم
مجلسش آموده از سران معزز
محفلش آکنده از مهان مخفم
صف به صف استاده پیر و کودک و برنا
کش بکش آماده ترک و تازی و دیلم
نیست برش نام  من چو وصف تو مجهول
نیست برش قدر من چو نعت تو مبهم
آری در وصف تست عاقله جاهل
آری در نعت تست ناطقه ابکم
بالله ازین به  کسی سخن نسراید
جز که شود خاطرش به معجزه ملهم
خاصه که از فر آفتاب قبولت
گشته کنون آسمان گرای چو شبنم
تا به جهان نام از جلالت سهراب
تا به زبان یاد از شجاعت رستم
رایض امر ترا به ساحت گیتی
تا ابد از صح و شام اشهب وادهم
عزم تو چون خنگ چرخ سایر و ساری
حزم تو چون کوی خاک ثابت و مبرم

وزن: مُفْتَعِلُنْ فاعِلاتُ مُفْتَعِلُنْ فَعْ
بحر: منسرح مثمن مطوی منحور
نشانه‌های عروضی: - U U - | - U - U | - U U - | -
ای بت سیمین بناگوش ای به تن چون سیم خام
ای دو زنگی طره ات را عنبر و ریحان غلام
مه نمایی ازگریبان سرو پوشی در حریر
گل گذاری زیر سنبل نور بندی در ظلام
پسته خندان تو چون تنگ شکر دلفریب
رسته دندان تو چون سلک گوهر با نظام
بسکه سر تا پا لطیفی هیچ عضوت را ز هم
می نشاید فرق  کردن  کاین  کدامست آن  کدام
قامتست این یا قیامت عارضست این یا قمر
صورتست این یا معانی شکرست این یا کلام
ها بجنبان زلف تا باد صبا آید به رقص
هی بیفشان موی تا مرغ هوا افتد به دام
موی بگشا تا دگر هرگز نگردد شام صبح
روی بنما تا دگر هرگز نگردد صبح شام
طره تو مغربست و چهره تو آفتاب
 چهره بنما سهل باشدگو قیامت کن قیام
تا به کی در حجره پنهانی چو غلمان در بهشت
آخر ای نوباوه حورا یکی بیرون خرام
فکر ننگ و نام تاکی چنگ و جام آور به کف
چنگ و جام ار هست باقی گو نباشد ننگ و نام
عیش می روید به جای لاله امروز از زمین
وجد می بارد به جای ژاله امروز از غمام
روز مولود شهنشاهست و در روزی چنین
هرکه غمگینست بر وی زندگی بادا حرام
در چنین روزی  که خون از وجد می جوشد به تن
در چنین روزی که می از شوق می رقصد به جام
در چنین روزی که می جنبد ز وصل دوست دل
در چنین روزی که می پرد ز شوق جام کام
باده باید آنقدر خوردن  که جای خون و خوی
می دود اندر عروق و می تراود از مسام
لیک من از تنگدستی چون ندارم وجه می
مست سازم خویش را از مدحت صدر انام
آفتاب دین و دولت حکمران شرق و غرب
آسمان ملک و ملت اعتضاد خاص و عام
صدر اعظم بدر عالم شمس ملت تاج ملک
غیث دولت غوث دین کان کرم کهف کرام
آنکه  کاخش از حوادث دهر را دارالامان
وانکه بزمش از سوانح خلق را دارالسلام
نامه اقبال و دولت را به نامش افتتاح
دفتر اجلال و شوکت را به تیغش اختتام
روز مهرش سرو و سنبل روید از صحرا وکوه
گاه جودش سیم وگوهر ریزد از دیوار و بام
سنگ را بیجاده سازد حزمش از یک التفات
خاک را فیروزه سازد عزمش از یک اهتمام
خامه او ظم صد لشکر دهد از یک صریر
خاطر او فتح صدکشورکند از یک مسام
خلق را نگذاشتی یک لحظه جودش گرسنه
گر ز امر حق نبودی فرض بر مردم صیام
پشه یی را باد اگر در عهد او سیلی زند
خشم او تا روز حشر از بادگیرد انتقام
تا نظام ملک و دین را گشت  کلک او کفیل
تیرها درکیش ماند و تیغها اندر نیام
ای دل و دست ترا دریا وکان نایب مناب
ای رخ و رای ترا خورشید و مه قایم مقام
هر جبینی راکه نبود داغ مهرت بر جبین
باز زی پشت پدر برگردد از زهدان مام
گرمی مهر تو مور و مار را کردست صید
نرمی نطق تو وحش و طیر راکردست رام
عاجزی از مالش موری اگرچه قادری
کز دو تار مو نمایی بر سر شیران لجام
برگها با نظم می رویند از اطراف شاخ
نوبهار عدلت از بس داده گیتی را نظام
مهر تو در هیچ دل نگذاشت جای آرزو
بسکه شادی بر س شادی همی جست ازدحام
زر ز جودت خوار شد چندانکه زال زر ز خشم
زانزجار این لقب نفرین کند بر جان سام
صاحبا صدرا حدیثی طرفه دارم گوش کن
زار و پژمان زال زر را دوش دیدم در منام
گفتمش زار از چه ای  گفتا شنیدستم که زر
از سخای خواجه شد چون خاک ره بی احترام
وینک اندر دخمه تاری ز ننگ این لقب
هر زمان از خشم نفرینها کنم بر جان سام
بر کمال قدرت یزدان بس این برهان تو
بر یکی مسندکنی جا با دو عالم احتشام
فقر را زافراط جودت بر گلو گیرد فواق
خلق را از بوی خلقت در مشام افتد زکام
تا حکیمان را حکایت از حدوثست و قدم
تا فقیهان را روایت از حلالست و حرام
ناصرت بادا شهنشه یاورت بادا خدای
کشورت بادا به فرمان اخترت بادا به  کام

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
ای رخش ره نورد من ای اسب تیزگام
تا چند بند آخوری آخر برون خرام
کاه خسان چه می خوری ای رخش ره نورد
بار خران چه می بری ای اسب تیزگام
هرگز نبوده آب تو از منهل خسان
هرگز نبوده  کاه تو از آخور لیام
ده ماه شد که خوی  گرفتی به نای و نوش
وندر طویله خوردی و خفتی علی الدوام
هر شام داده  کاه و جوت را به امتنان
هر روز شسته یال و دمت را به احترام
ای بس که آب دادم و تیمارکردمت
نه زبن زدم به پیشت و نه بر بستمت لجام
آبت  گهی ز چاه  کشیدم  گهی ز جوی
کاهت  گهی به نقد گرفتم  گهی به وام
هرگز به تازیانه بنشخودمت سرین
وز چنبر چدار نیفکدمت به دام
گاهت به گاه دادم و آب و علف به وقت
غافل نبودم از تو به یک عمر صبح و شام
یک یک حقوق رفته اگر بازگویمت
حالی فروچکد عرق شرمت از مسام
تازی نژاد اسب من آخر حمیتی
یک ره چو تازیان به حمیت برآر نام
چون شد حمیت عربی کت ز پیش بود
ز اصطبل سر برآر چو شمشیر از نیام
خیز ای سیاه روی ترا ز رخش روستهم
از سم بسای مردمک دیده خصام
اسبا حقوق من به عقوق ار بدل  کنی
ترسم  که روزگار کشد از تو انتقام
اسبا زمان یاری و هنگام یاوریست
لختی برون خرام و مکن رنج من حرام
از سم ره نورد بجنبان همی زمین
وز نعل خاره کوب بسنبان همی رخام
برزن خروش تا بمرد مار در شکفت
برکش صهیل تا برمد شیر درکنام
از دم به چشم شیر فلک در فکن غبار
از سم به جسم  گاو زمین برشکن عظام
اسباگرم ز پارس رسانی به ملک ری
زرین  کنم رکابت و سیمین  کنم ستام
از حلقه ستاره همی سازمت رکیب
وز رشته مجره همی آرمت لجام
میخت کنم ستاره و نعلت کنم هلال
زینت ز زر پخته ستامت ز سیم خام
هم پای بند بافمت از ریش ابلهان
هم پاردم نمایمت از سبلت عوام
تو زیر رانم آیی چون زیر ابرکوه
من بر تو خود نشینم چون بر سمند سام
از پارس بهر کسب معالی سفرکنم
راحت  کنم حرام  که حاصل شود مرام
هم چهره ستاره برندم به نوک تیر
هم گردن زمانه ببندم به خم خام
گه چون  عجم به دست همی چین کنم کمند
گه چون عرب به چهره همی برنهم لثام
اقبال و بخت و عز و معالی به گرد من
از چارسو بجهد همی جوید ازدحام
حیرت  کند ز جنبش من در هوا عقاب
غیرت برد به رحمت من در زمین هوام
قانع شوم به بیش وکمی کم دهد خدای
راضی شوم به خیر و شری  کاید از انام
بر دهر سخره رانم چون رند بر فقیه
بر مرگ حمله آرم چون باز بر حمام
نفرین  کنم به پارس  که از ساکنان او
واصل نگشت نعمت و حاصل نگشت کام
نه ریش  کس ز مرهمشان جسته اندمال
نه زخم  کس ز داروشان دیده التیام
همواره در شقاق و ستمشان مدار سیر
پیوسته در نفاق و جفاکرده اقتحام
چون  من  کسی به  ساحت آن خوار و مستمند
چون من  کسی به عرصه آن زار و مستهام
میران آن به  گاه تواضع چنان ثقیل
کز جا قیامشان ندهد دست تا قیام
جز باد عجبشان ندمد هیچ در دماغ
جز بوی  کبرشان نرسد هیچ بر مشام
جز چند تنگه از گهر پاک زاده اند
از دوده مکارم و از دوحه  کرام
چون  لاله روز و شب همه با عیش و انبساط
چون غنچه دمبدم همه با وجد و ابتسام
ژاژی ز هیچکس نشنیدم به جز مدیح
لغوی ز هیچیک نشنیدم به جز سلام
بر من زحام آنان چون عام بر امیر
بر من هجوم ایشان چون خاص بر امام
زان چند تن گذشته ملولم ز شیخ و شاب
زان چند تن   گذشته خمولم ز خاص و عام
رنجی مرا کز ایشان  گر زانکه بشمرم
آن رنج ناشمرده سخن می شود تمام

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
بامدادان  کآ فتاب خاوری سر زد ز بام
ماهرویم بام را از عکس  گیسو کرد شام
گه رخش دیدم به زیر زلف و گفتم این دمست
کآفتاب عالم آرا برکشد تیغ از نیام
گه پریشان دیدمش زلفین و گفتم این زمان
چون شب تاریک عالم را فروگیرد ظلام
نور صبح و نور رویش بسکه با هم بد قرین
من  ندانستم به تحقیقی این کدامست آن کدام
روی او بر قد او چون لاله یی بر شاخ  گل
خال او در زلف او چون دانه یی در زیر دام
طره طرار او بر طرف خط مشکسای
طرفه  طوماریست  کز مشک ختن دارد ختام
نام دلها کرده گویی ثبت در طومار زلف
کز سواد زلف  مشکینش جهان شد مشکفام
نی خطا گفتم دلی را کاو به زلف اندر کشد
زو چو بدخواه شهنشه نی نشان ماند نه نام
الغرض شادان رسید آن ماه و جان از خرمی
چون قدح خواری که  نو شدباده درعید صیام
گفت ای راوی که شخص آفرینش سربسر
گوش گردد چون  صدف  هرگه گهر ریزی ز کام
هیچ دانی  کز برای شهریار ملک جم
پیکی از شاه عجم هم خلعت آرد هم پیام
قیمت هر تار از آن خلعت منال هندوچین
ارزش هر پود از آن کسوت خراج مصر و شام
گفتم آری چون ندانم من  که در هرروز و شب
فکر شه بر جای فکرت بر ضمیرم مستدام
گفت برگو خدمتی شایسته از طبع سلیم
تا برای تهنیت خوانی به هنگام سلام
گفتم اینک گوش بگشا بشنو این شیوا سخن
کز شمیم نغز او مغز خردگیرد زکام
زان سپس خواندم برش این شعر را کز شرم او
خون به جای خون چکد اهل خرد را از مسام

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -