طالع تخت و پادشاهی او
فرخ آمد ز نیک خواهی او
پیش از آن راصد ستاره شناس
از پی بخت بود داشته پاس
اسدی بود کرده طالع تخت
طالعی پایدار و ثابت و سخت
آفتابی در اوج خویش بلند
در قران با عطارد ش پیوند
زهره در ثور و مشتری در قوس
خانه از هردو گشته چون فردوس
در دهم ماه و در ششم بهرام
مجلس آراسته به تیغ و به جام
دست کیوان شده ترازو سنج
سخته از خاک تا به کیوان گنج
چون بدین طالع مبارک فال
رفت بر تخت شاه خوب خصال
از بسی لعل ریختن با در
کشتی بخت شد چو دریا پر
گنج داران فزون ز حد شمار
گنج بر گنج ساختند نثار
آنکه اول سریر شاهی داشت
بیعت شهری و سپاهی داشت
چونکه دید آن شکوه بهرامی
که افسر و تخت شد بدو نامی
اول او گفتش از کهان و مهان
شاه آفاق و شهریار جهان
موبدانش شه جهان خواندند
خسروانش خدایگان خواندند
همچنین هر که آشکار و نهفت
آفرینی به قدر خود می گفت
شاه چون سر بلند عالم گشت
سربلندیش از آسمان بگذشت
خطبه عدل خویشتن برخواند
لؤلؤ تر ز لعل تازه فشاند
گفت که افسر خدای داد به من
این خدا داد شاد باد به من
بر خدا خوانم آفرین و سپاس
که آفرین باد بر خدای شناس
پشت بر نعمت خدا نکنم
شکر نعمت کنم  چرا نکنم 
تاج برداشتن ز کام دو شیر
از خدا دانم آن نه از شمشیر
چون رسیدم به تخت و تاج بلند
کارهایی کنم خدای پسند
آن کنم گر خدای بگذارد
که ز من هیچ کس نیازارد
مگر آن کاو گناه کار بود
دزد و خونی و راهدار بود
با من ای خاصگان درگه  من
راست خانه شوید چون ره  من
از کجی به که روی برتابید
رستگاری به راستی یابید
گر نگیرید گوش راست به دست
ای بسا گوش چپ که خواهد خست
روزکی چند چون برآسایم
در انصاف و عدل بگشایم
آنچه ما را فریضه افتادست
ظلم را ظلم و داد را داد ست
نیست از هیچ مردمیم هراس
به جز از مردم خدای شناس
اعتمادی نمی کنم بر کس
بر خدای اعتماد کردم و بس
طاعت هیچ کس ندارم دوست
به جز از طاعتی که طاعت اوست
تا بماند به جای چرخ کبود
باد بر خفتگان دهر درود
بیش از اندازه سیاه و سپید
زندگان را ز ما امان و امید
کار من جز درود و داد مباد
هرک ازین شاد نیست شاد مباد
چون شه انصاف خویش کرد پدید
سجده شکر کرد هر که شنید
یک دو ساعت نشست بر سر تخت
پس به خلوت کشید از آنجا رخت
عدل می کرد و داد می فرمود
خلق ازو راضی و خدا خشنود
انجمن با بزرگوار ان کرد
استوار ی به استواران کرد
چون ز بهرام گور تاج و سریر
سازور گشت و شد شکوه پذیر
کمر هفت چشمه را در بست
بر سر تخت هفت پایه نشست
چینیی بر برش چو سینه باز
رومیی بر تنش به رسم طراز
واو به خوبی ز روم باج ستان
به نکویی ز چین خراج ستان
چار بالش نهاده چون جمشید
پنج نوبت رسانده بر خورشید
رسم انصاف در جهان آورد
عدل را سر بر آسمان آورد
کرد با دادپرور ان یاری
با ستمکارگان ستمکاری
قفل غم را درش کلید آمد
که آمد او فرخی پدید آمد
کار عالم ز نو گرفت نوا
بر نفس ها گشاده گشت هوا
گاو نازاده گشت زاینده
آب در جوی ها فزاینده
میوه ها بر درخت بار گرفت
سکه ها بر درم قرار گرفت
حل و عقد جهان بدو شد راست
دو هوایی ز مملکت برخاست
پادشه زادگان به هر طرفی
یافتند از شکوه او شرفی
کاردار ان ز حمل کشور او
حمل ها ریختند بر در او
قلعه دار ان خزینه ها بردند
قلعه را با کلید بسپردند
هرکسی روزنامه نو می کرد
جان به توقیع او گرو می کرد
او چو در کار مملکت پرداخت
هرکسی را به قدر پایه نواخت
کار بی رونقان به ساز آورد
رفتگان را به ملک باز آورد
ستم گرگ برگرفت از میش
باز را کرد با کبوتر خویش
از سر فتنه برد مستی ها
کرد کوته دراز دستی ها
پایه گاه دشمنان بشکست
بر جهان داد دوستان را دست
مردمی کرد در جهان دار ی
مردمی به ز مردم آزاری
خصم را نیز چون ادب کردی
ده بکشتی یکی نیازردی
که آدمی را به وقت پروردن
کشتن اولی تر است از آزردن
مردمی کرد و مردم اندوزی
هیچ کس را نماند بی روزی
دید کاین خیل خانه خاکی
نارد الا غبار غمناکی
خویشتن را به عشوه گش می داشت
عیش خود را به عشوه خوش می داشت
ملک بی تکیه را شناخته بود
تکیه بر ملک عشق ساخته بود
روزی از هفته کار ساز ی کرد
شش  دیگر به عشقبازی کرد
نفس از عاشقی برون نزدی
عشق را در زدی و چون نزدی
کیست کز عاشقی نشانش نیست 
هرکه را عشق نیست  جانش نیست
سکه عشق شد خلاصه او
عاشقان مونسان خاصه او
کار و باری بر آسمان او را
زیر فرمان همه جهان او را
او جهان را به خرمی می خورد
داد می داد و خرمی می کرد
گنج در حضرتش روانه شده
غارت تیغ و تازیانه شده
آوریدی جهان به تیغ فراز
به سر تازیانه دادی باز
ملک ازو گرچه سبز شاخی داشت
او چو خورشید پی فراخی داشت
مردمان از غرور نعمت و مال
تکیه کردند بر فراخی سال
شکر یزدان ز دل رها کردند
شفقت از سینه ها جدا کردند
هرگهی که آفریدگان خدای
شکر نعمت نیاورند به جای
آن فراخی شود بر ایشان تنگ
روزی آرند لیک از آهن و سنگ
سالی از دانه بر نرستن شاخ
تنگ شد دانه بر جهان فراخ
بر خورش تنگی آنچنان زد راه
که آدمی چون ستور خورد گیاه
تنگدل شد جهان از آن تنگی
یافت نان  عزت  گران سنگی
باز گفتند قصه با بهرام
که در آفاق تنگی یی است تمام
مردمان همچو گرگ مردم خوار
گاه مردم خورند و گه مردار
شاه چون دید قدر دانه بلند
در انبار برگشاد ز بند
سوی هر شهر نامه ای فرمود
که در او از ذخیره چیزی بود
تا امینان شهر جمع آیند
در انبار بسته بگشایند
با توانگر به نرخ درسازند
بی درم را دهند و بنوازند
و آنچه ز انبار خانه ماند باز
پیش مرغان نهند وقت نیاز
تا در ایام او ز بی خوردی
کس نمیرد زهی جوانمردی 
آنچه از دانه بود در بارش
هر کسی می کشید از انبارش
اشترانش ز مرز بیگانه
می کشیدند نو به نو دانه
جهد می کرد و گنج می پرداخت
چاره کار هرکسی می ساخت
لاجرم چارسال بی بر و کشت
روزی خلق بر خزینه نوشت
کارش آن بود کان کیایی یافت
از چنان پیشه پادشایی یافت
جمله خلق جان ز تنگی برد
جز یکی تن که او به تنگی مرد
شاه از آن مرد بینوا مرده
تنگدل شد چو آب افسرده
روی از آن رنج در خدای آورد
عذر تقصیر خود به جای آورد
گفت کای رزق بخش جانوران
رزق بخشیدنت نه چون دگران
به یکی قدرت خدایی خویش
بیش را کم کنی و کم را بیش
ناید از من و گرچه کوشم دیر
که آهویی را کنم به صحرا سیر
تویی آن کز برات پیروزی
یک به یک خلق را دهی روزی
گر ز تنگی تنی ز جانوران
مرد جرمی مرا نبود در آن
کز حسابش خبر نبود مرا
چونکه مرد او  خبر چه سود مرا 
شاه چون شد چنین تضرع ساز
هاتفی دادش از درون آواز
که ایزد از بهر نیک رایی  تو
برد فترت ز پادشایی تو
چون تو در چار سال خرسندی
مرده ای را ز فاقه نپسندی
چار سالت نوشته شد منشور
کز دیار تو مرگ باشد دور
از بزرگان ملک او تا خرد
کس شنیدم که چارسال نمرد
فرخ آن شه که او به نعمت و ناز
مرگ را داشت از رعیت باز
هرکه می زاد در جهان می زیست
دخل بی خرج شد  ازین به چیست 
از خلایق که گشته بود انبوه
بی عمارت نه دشت ماند و نه کوه
از صفاهان شنیده ام تا ری
خانه بر خانه شد تنیده چو نی
بام بر بام اگر شدی خواهان
کوری از ری شدی به اسپاهان
گر ترا این حدیث روشن نیست
عهده بر راوی ست بر من نیست
بود نعمت خورندگان بسیار
لیک نعمت فزون ز نعمت خوار
مردم ایمن شده به دشت و به کوه
ناز و عشرت کنان گروه گروه
بر کشیده صفی دو فرسنگی
بربطی و ربابی و چنگی
حوضه می به گرد هر جویی
مجلسی در میان هر کویی
هرکسی می خرید و تیغ فروخت
درع آهن درید و زرکش دوخت
خلق یکبارگی سلاح نهاد
همه را تیغ و تیر رفت از یاد
هر که را بود برگ عشرت ساز
عیش می کرد با تنعم و ناز
وانکه برگش نبود شه فرمود
او ز بخت و جهان از او خشنود
هرکسی را گماشت بر کاری
دادش از عیش روز بازاری
روز فرمود تا دو قسمت کرد
نیمه ای کسب و نیمه ای می خورد
هفت سال از جهان خراج افکند
بیخ هفتاد ساله غم برکند
شش هزار اوستاد دستان ساز
مطرب و پای کوب و لعبت باز
گرد کرد از سواد هر شهری
داد هر بقعه را از آن بهری
تا به هرجا که رخت کش باشند
خلق را خوش کنند و خوش باشند
داشت دور زمانه طالع ثور
صاحبش زهره  زهره صاحب دور
در چنان دور غم کجا باشد 
که در او زهره کدخدا باشد

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -