cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
ای زلف تا به دوش بتم پا نهاده ای
پای ادب ز قاعده بالا نهاده ای
برتر نهاده ای قدم از جای خویشتن
شرمت ز خویش باد که بی جا نهاده ای
شوخی بدین مثابه ندیدم ز هیچ تن
این رسم در زمانه تو تنها نهاده ای
شعری فزون نباشی و می بینمت همی
از رتبه پا به تارک شعری نهاده ای
مانا تو راست دعوی اعجاز موسوی
کاین سان به آستین ید بیضا نهاده ای
چونان کلیم عصری و در طور عاشقی
روی امید جانب سینا نهاده ای
یا چون خلیل عهدی و بر تار عشق یار
تن را به منجنیق تولی نهاده ای
یا عیسی زمانی و از فرط منزلت
دل بر عروج طارم اعلی نهاده ای
گاهی به دوش و گه به گریبان گهی به رخ
هر لحظه در مقامی مأوی نهاده ای
طاووس جنتی تو و همواره بال و پر
بر شاخسار دوحه طوبی نهاده ای
راهب صفت همی به کلیسای چهر دوست
ترک جهان به عادت ترسا نهاده ای
قسیس وار بر تن از آن حلقه حلقه ها
شکل صلیب و نقش چلیپا نهاده ای
هر نافه کز ختا سوی آفاق می رود
در چین خویش جمله مهیا نهاده ای
ای کافر سیه دل هندوی خیره سر
اندر سرم هزاران سودا نهاده ای
ای دزد اهرمن خو طرار فتنه جو
دامم به راه دین پی یغما نهاده ای

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
زلفکا وه وه تو آن مشکین رسن پرچین نقابی
کت جهانی دل گرفتار است در هر پیچ و تابی
گه حوالی جبینت جای و گه پیرامن رخ
هم سمندر وش در آتش هم حباب آسا بر  آبی
گه مصلای رخت مأوا و گه محراب ابرو
دزدی و اما چو زاهد با صلاح و با صوابی
گاه چون زنار ترسا سنت آیین و کیشی
گاه چون زنجیر کسری آیت عدل و حسابی
گاه خم در خم همه چون حلقه خام تهمتن
گاه تو بر تو همه چون جوشن افراسیابی
اصل و پیوند از حبش نسل و نژاد از زنگبارت
ابن عم قیر و قطران خاله زاد مشک نابی
پرخم و پرچین و بندی درهم و تار و نژندی
دام یا مشکین کمندی شام یا پر غرابی
سنبلستی یا ضمیران سعتری یا شاخ ریحان
یا بنفشه در گلستان یا که نیلوفر در آبی
خود به نفرین پدر آمد چنین رویت سیه گون
یا نه چون صحرانشینان تیره روی از آفتابی
همچو طاووسان سراپا جمله مطبوعی و اما
بهر صید کبک دلها تیزپر همچون عقابی
طره ای یا شام ظلمت عنبری یا مشک تبت
جغد یا طاووس جنت موی یا مار عذابی
هیأت مار کلیمی شکل ثعبان عظیمی
افعی بر گنج سیمی عقربی بر ماهتابی
قافله عودی و عنبر کاروان نافه تر
پاسبان گنج و گوهر خازن در خوشابی
وه  وه ای زلف پریشان بسکه تاریکی و تاران
همچو عباسی نژادان رفته در مشکین ثیابی
گه به دوش و گه به گردن گه به چهرت هست مسکن
غالبا چون دزد رهزن با درنگ و با شتابی
فتنه آفاق گیری دزد کالای امیری
رهزن برنا و پیری خانه سوز شیخ و شابی
هر کجا دل هر کرا جان جمله بگرفتی گروگان
با چنین نقد فراوان برتر از حد نصابی
جادوی خاطر فریبی هندوی ترسا صلیبی
آفت صبر و شکیبی غارت آرام و تابی
جادویی و چشم بندی پرفسون و پر گزندی
برگل از سنبل کمندی بر مه از عبهر نقابی
افتی و خیزی چو مستان گاه بر گل گه به ریحان
تا کجا هستی پریشان تا چه حد مست و خرابی
تیره و روشن ضمیری تن سیاه و دل چو شیری
بر سمن مشکین حریری بر قمر نیلی سحابی
هان و هان ای زلف مشکین کت بما مهر است و هم کین
چند با عشاق مسکین بر سر ناز و عتابی
شام خواب آرد ابر چشم جهانی وه شگفت این
خویشتن شامی و بر چشم جهان تاراج خوابی
پشت خم و باژگونی قد دوتا پیکر نگونی
مشکی و فرزند خونی دودی و با التهابی
عنبری مشکی عبیری لادنی قطران و قیری
هاله بدر منیری سایه بر آفتابی
لشکری از خط و مژگان گرد بر گردت به فرمان
با چنین جیش نگهبان دایما در اضطرابی
جز تو ای زلف شمیده عنکبوتی را که دیده
کو به گرد مه تنیده از دو سو مشکین لعابی
قیرگون و مشک فامی عنبری عودی کدامی
چیستی چیزی چه نامی وز چه جوهر انتخابی
مو بمو فن و فریبی سر بسر ناز و عتیبی
بوالعجب جنس غریبی طرفه شییی بس عجابی
وه چه نامی و ز چه جنسی  از اجانین یا ز انسی
جسم پاکی یا که رجسی ز آتشی یا از ترابی
از فلک یا از زمینی از یساری یا یمینی
از حبش یا خاک چینی از ختن یا فاریابی
همچو تو جادوی ساحر  آسمان ندهد بخاطر
زآن سرت برند کاخر ملک شه را انقلابی
عالی اعلا علی ذوالعلی شاهی که آمد
نه قباب چرخ در پهناب جودش چون حبابی

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ
بحر: رمل مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U - -
مرا کاین صبح روشن زا یک امشب در کنار استی
چه کارم ز این سپس با صبح و شام روزگار استی
به گونه طره افکندی و کردی تیره گون روزم
چگونه گونه نخراشم که اینم شام تار استی
تو را چشم و مرا دل هر دو بیمارند و این طرفه
دل بیمار من چشم تو را بیماردار استی
صف آرایی ز مژگان کرده چشمت از پی قتلم
همانا عادت ترکان همیشه کارزار استی
بود تا از گزند دیده نظارگان ایمن
به رویت خال مشکین چون سپند اندر شرار استی
عبور خسرو خط شد مگر در کشور حسنت
که از گرد سپاه وی به رخسارت غبار استی
چه ماه است این که تیغ ابروی او خون دل ریزد
چه نخل است این که از تیر و کمانش برگ و بار استی
از آن در زیر لب داری تو شیرین خنده ها هر دم
که ما را در غمت بس گریه های زارزار استی
شمیم مشک برخیزد ز زلفینت همی جانا
مگر همخوابه زلفینت به آهوی تتار استی
تو را گر شمع رخساری فروزان است ما را هم
دلی باشد که بر شمع رخت پروانه وار استی
اثر کی در تو خواهد کرد نالم گر هزار آسا
که چون من بر گل رویت هزار آسا هزار استی
قوام شرع پیغمبر مهیمن مظهر داور
امیرالمؤمنین حیدر ولی کردگار استی
شهنشاهی که گر بینی به چشم غیب بر رویش
محمد شاهد غیبش شهود آیینه دار استی
شود چون ظاهر از دست تو افعال سرافیلی
خداوندا اگر دستت نه دست کردگار استی
چنان وارسته ای از خود چنان پیوسته ای با حق
که خود رخساره یزدان ز رویت آشکار استی
تجلی کرد تا روی تو در آیینه امکان
از این رو دلربا رخسار هر زیبا نگار استی
گهی از چهر لیلی شاهدی مجنون فریب استی
گهی از روی عذرا آهوی وامق شکار استی
جنان از نفحه مهرت بهار بی خزان استی
جحیم از شعله قهرت خزانی بی بهار استی
ز گرد موکبت بر چهره انجم نقاب استی
ز نعل توسنت بر گوش گردون گوشوار استی

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
مرا کی صبح روشن زا یک امشب در کنار استی
چه کارم ز این سپس با صبح و شام روزگار استی
چه طرف از بوستان و از بهارم هست از ایراک
تو سیمین تن به از هر بوستان و هر بهار استی
بنازم چشم مستت را که از مستی و مخموری
بلای خاطر صاحبدلان هوشیار استی
مرا از آن خمارین چشم و میگون لعل و شیرین لب
شراب و شربتی درجام و چشمی پرخمار استی
بگونه طره افکندی و کردی تیره گون روزم
چگونه گونه نخراشم که اینم روزگار استی
تو را چشم و مرا دل هر دو بیمارند و این طرفه
دل بیمار من  چشم تو را بیماردار استی
صف آرایی ز مژگان کرد چشمت از پی قتلم
بلی خود عادت ترکان همیشه کارزار استی
بود تا از گزند دیده نظارگان ایمن
به رویت خال مشکین چون سپند اندر شرار استی
عبور خسرو خط شد مگر در کشور حسنت
که از گرد سپاه او به رخسارت غبار استی
از آن در زیر لب داری تو شیرین خنده ها هر دم
که ما را از غمت بس گریه های زار زار استی
شمیم مشک برخیزد ز زلفینت همی یا رب
مگر همخوابه زلفینت به آهوی تتار استی
تو را گر شمع رخساری فروزان است ما را هم
دلی باشد که بر شمع رخت پروانه وار استی
اثر کی در تو خواهد کرد گر نالم هزار آسا
که چون من بر گل رویت هزار آسا هزار استی
از آنم بسته ای زنجیر زلف حلقه دامت
که از دلبستگان مهر شاه کامکاراستی
مهین مهدی قایم  سلیل عقل کل آن کو
خرد بر درگه جاهش ذلیل و خاکسار استی
ز گرد موکبش بر چهره انجم نقاب استی
ز نعل توسنش در گوش گردون گوشوار استی
به روز رزم کز خون یلان و پیکر گردان
فضال دشت کین چون پشته از خون لاله زار استی
سواری هر طرف از نوک تیری بی ستور استی
ستوری هر کنف از خم خامی بی سوار استی
ز های و هوی و گیر و دار گردان پلنگ افکن
پلنگان شکاری را مکان در زیر غار استی
یکی را سر به خاک از خنجر مغفر شکاف استی
یکی را تن به خون از بیلک جوشن گذار استی
ز هر سو در کف شیر اوژنان پهنه هیجا
درخشان گر ز پولاد و درفش کاوه سار استی
یکی در پنجه خصمی غریب و بیکس و نالان
یکی در زیر تیغ دشمنی زار و نزار استی
سمندی پیل پیکر در نشیبش کز سهیل آن
غریو تندر و غوغای ضیغم شرمسار استی
به هر جا رو کند او را قضا اندر یمین استی
به هر کس بگذرد او را قدر اندر یسار استی
چنان عدلش به ملک اندر لوای داد افرازد
که شیر چرخ با گاو زمین در یک قطار استی

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
با آن بهار خوبی و گلزار دلبری
رفتم به باغ تا شودم دل ز غم بری
دیدم فشانده باز ز اشجار برگ چند
لرزان و زرد روی چو عاشق ز بی زری
سطح چمن که بود چو گردون پر از نجوم
اینک ز سنگ ریزه نماید مجدری
ز آشوب فوج شاه خزان دست باغبان
بر بردن زمرد و بیجاده شد جری
موسای نوبهار نهان شد ز چشم باغ
دی آمدش معاینه مانند سامری
از جوی دی ز شاخه دمد گل اگر کند
گلزار خرمی و صنوبر صنوبری
منسوخ گشت صفحه مانای باغ و کرد
ز آیینه های آب گلستان سکندری
گفتم بدان بهشت شمایل که ای صنم
گفتم بدان فرشته خصایل که ای پری
بنگر به زرد رویی بستان که عاقبت
خار است بار گلبن گل های آذری
بر من نظاره کرد که دیدار زعفران
شادی به دل فزاید و از غم کند بری
گفت آن ریاض حسن بطور غرور و کبر
گفت آن نهال ناز بطرز ستمگری
گر زرد شد ز جور خزان برگ هر درخت
ور خشک شد ز صدمه دی سبزه طری
سوسن که گشت کنگ ز گفتار سوسنی
عبهر که ماند زار ز اطوار عبهری
ای بی خبر ز قاعده صبر عاشقان
وای بی اثر ز داغ اداهای دلبری
کرد است عزم دوری گلزار شاه ما
کاین سان بنام پاک وی آمد مظفری
ای آن که کرده کشتی ایجاد راز جود
عزم تو بادبانی و حزم تو لنگری
یک قطره شد ز قلزم جود تو موج زن
بحر محیط کرده در آن قطره معبری
لرزد تنش همیشه ازیرا که از غرور
کرد آسمان به برج تو دعوی اختری
خاک کف نعال تو کش آسمان بشرم
بر فرق فرقدان کند از فخر افسری
روشن شد اینکه مهر خیال تو روشن است
کاین گونه ماعدای خدا کرده کشوری
خواهد خرد ز جنس رخت مهر و عاجز است
بیچاره کور رفته به بازار مشتری
مهر و مه و ثوابت و سیاره اش سپند
تا کرده چرخ در حرمت شغل مجمری
عقل محیط و پایه وهمت کجا و کی
خس را به ژرف یم چه که غمس و شناوری
اصل قدم ستایمت ای فرع هر کرم
با عجز مرغ شب ز تماشای خاوری
رویت کجا حجاب پذیرد ز کفر غیر
کی مشتبه به معجزه شد سحر سامری
درک من و سپاس تو بس آرزوی خام
وهم من و ثنای تو بس قصد سرسری
گنجشک بسته آنگه و اطوار شاهباز
روباه خسته آنگه و طرز غضنفری
از بحر ممکنات مبد نام جز سراب
از قطره ای نکرد گر ابرت مقطری
از چرخ آید آنچ ز دست سریع تو
ز آثار اگر بر آید کار مؤثری
کلک تو خورده جادوی جادوگران قوم
آری کند عصای کلیم الله اژدری
گر شد سفال خور ز تقاضای روزگار
ور شد پشیز در به تمنای جوهری
اختر شود چو نقش نعالت منیر غیر
گردون کند به خاک سرایت برابری
ز امر تو سر نتافته جز قوم دین پناه
جز زرق نیست شیوه موسای اشعری
مدحت که برتر است ز افکار ماسوا
گو عنصری ستاید و سعدی و انوری
تا هست در زمان اثر از در نظم و نثر
تا هست در جهان سخن از تازی و دری
یار تو و عدوی تو شیوا زبان و کنگ
در شرق و غرب و فوق ثریا الی الثری

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
دوش اندر آمد از درم خوش خوش نکو دلدارکی
عیارکی مکارکی سحارکی طرارکی
بالا و رخسار خوشش گیسوی و جزع دلکشش
کشمیرکی بغدادکی تبریزکی تاتارکی
از مشک بر رخ خالکش وز می دگرگون حالکش
افتاده بر دنبالکش گیسوی عنبر بارکی
از خط به ماهش هاله ها وز خوی گلش را ژاله ها
بگرفته چون قوال ها در کف خروشان تارکی
پیوند بر پیمان گسل شمشاد قد پولاد دل
ماه ختن شوخ چگل جادویی افسونکارکی
نش از کسی یک ره حذر نش سوی مسکینی نظر
نش از خدا و دین خبر یک سنگدل خونخوارکی
خوش خوش بیامد بر سرم نرمک نشست اندر برم
نگریست کاندر بسترم تن گشته چونان تارکی
مویه کنان ویهک زنان رخ برنجه کرد از ناخنان
گفتا چه افتادت که هان با رنج و محنت یارکی
گلبرگ را خوشاب زد مرجان به مشک ناب زد
بر یاسمین عناب زد کاوخ بمیرم زارکی
شد کهربایت ارغوان ژولیده گشتت ضیمران
وه از کدامین گلستان برپا خلیدت خارکی
بنشسته خوی گرد گلت پژمرده گشته سنبلت
جز من مگر برده دلت عیارکی مکارکی
هان این ترش روییت چه اینگونه بدخوییت چه
لب بسته ناگوییت چه آخر نه با من یارکی
چند از اسف سایم دو کف چندم ز کف بر مه کلف
خیز و خلاف ما سلف هان تازه کن دیدارکی
سویم نگر  رویم ببین کامم بجو وصلم گزین
بوسم ستان پیشم نشین چندم به اندوه یارکی
لعبم نگر بازیم بین لاغ و طرب سازیم بین
شوخی و طنازیم بین وه تا کیم غمخوارکی
زلف دلاویزم نگر لعل شکرریزم نگر
بالای نو خیزم نگر چندم چنین افکارکی
نظمی سرا شعری بخوان پایی بزن دستی فشان
چند ای ادیب نکته دان چون نرگسم بیمارکی
رسم کهن از یاد کن طرحی ز نو بنیاد کن
در مدح یار انشاد کن نیکوترنی اشعارکی

وزن: مُسْتَفْعِلُنْ مُسْتَفْعِلُنْ مُسْتَفْعِلُنْ مُسْتَفْعِلُنْ
بحر: رجز مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: - - U - | - - U - | - - U - | - - U -
ای صورت تو معنی والشمس والضحی
مرآت حق نما تویی از مظهر خدا
جلوات مظهر تو چو خورشید منکشف
آیات جلوه تو ز هر ذره برملا
نزدیک تر ز من به منی ای ز من بری
یا من بدا جمالک فی کل ما بدا
بس کارزوی روی تو داریم ما و تو
از کثرت ظهور نهانی ز دیده ها
درد تو بهتر است ز درمان هر طبیب
مهر تو خوش تر است ز آمال هر هوا
بر افسر ضعیف  نگاهی ز مرحمت
کو سر بسر مس است و نگاه تو کیمیا

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
ای لب لعل تو روح بخش مسیحا
وی به روان بخشی از مسیح معلا
زهر به جام ار کنی تو با همه تلخی
خوب تر آید مرا ز شهد مصفا
خاک تو بر فرق به که تاج به تارک
سر به سرای تو به که پا به ثریا
مهر به من بنگرد به دیده حسرت
گر به تو باشد مرا نگاه چو حربا
رنج تو بر جان ما کم است و محقر
درد تو بر جان ما خوش است و مهنا
صبح وصال تو بامداد همایون
روز فراق تو شام تیره یلدا
از تو منور چراغ معنی هستی
وز تو مصور وجود صورت اشیا
دامن جاهت ز شرح و وصف منزه
پایه ذاتت ز چون و چند مبرا
افسر و مدحت زهی بزرگ جسارت
پشه و آنگاه لاف عرصه عنقا

وزن: مُفْتَعِلُنْ فاعِلاتُ مُفْتَعِلُنْ فَعْ
بحر: منسرح مثمن مطوی منحور
نشانه‌های عروضی: - U U - | - U - U | - U U - | -
بیا که بی تو مرا روزگار شد یارا
چنان سیه که نباشد به غیر شب ما را
بدین روش که دل اندر محیط خون شده غرق
عجب مدار که آرم ز دیده دریا را
میان باغ به یک جلوه از خرامیدن
به گل نشان تو صنوبر قدان رعنا را
مپوش ماه رخ و منع ما مکن ز نظر
که ناگزیر ز مهر است دیده حربا را
ز نقطه دهنش هیچ دم مزن افسر
که جز لبش نگشاید کس این معما را

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
برخیز و بزدای از دلم ساقی غم ایام را
منشین که گردون خون کند در گردش آور جام را
از یاسمن ای سیمتن نازک ترت باشد بدن
حیف است اندر پیرهن پنهان کنی اندام را
زهر و شکر توأم بهم در کام ما ریز از کرم
یعنی روادار ای صنم زآن لب به ما دشنام را
زلف و رخت روز است و شب باور نداری ای عجب
آیینه ای بنما طلب در صبح بنگر شام را
ای سرو قد مه جبین زلف و رخت کفر است و دین
این طرفه یک جا جمع بین هم کفر و هم اسلام را
تا زلف افشاندی به رو ای سرو قد مشک مو
صبر و قرار از ما مجو وز دل مخواه آرام را
با عجز برگو افسرا با سنگدل صیاد ما
کاندر قفس کشتن چرا مرغ اسیر دام را

وزن: مُسْتَفْعِلُنْ مُسْتَفْعِلُنْ مُسْتَفْعِلُنْ مُسْتَفْعِلُنْ
بحر: رجز مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: - - U - | - - U - | - - U - | - - U -
در پیرهن ای ماه نهفتی بدنی را
و آکنده ای ای سرو به گل پیرهنی را
جز سیم بناگوش تو در زلف معنبر
پرورده مگر سایه سنبل سمنی را
نفروزد اگر پرتو روی تو به گلشن
گلشن ندهد رونق بیت الحزنی را
در باغ اگر بی تو کنم لاله به دامان
برقی است ز دوزخ که بسوزد کفنی را
بیچاره دلم در صف مژگان تو مجروح
گرد آمده در معرکه یک فوج تنی را
کی زنده جاوید شود از کف آبی
گر خضر ببوسد لب شیرین دهنی را
جز خال سیاهی نبود بر دل گردون
گر ماه ببیند رخ سیمین بدنی را
داند که چرا پاره کنم پیرهن از درد
دستی که دریده ست ز غم پیرهنی را
آن گوش که از صحبت دلدار بود کر
گوشی است که نشنیده ز افسر سخنی را

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
ای که داری هوس لعل لب جانان را
تا لبش را به لب آری به لب آری جان را
زهر پیماید اگر خواهم از او آب حیات
درد افزاید اگر خواهم از او درمان را
دل ویران من آباد شد از دست غمش
خواجه تعمیر کند خانقه ویران را
حسن را طرفه غروری است که پور یعقوب
داد رجحان به زلیخا ستم زندان را
دل ما را مشکن ای صنم سنگین دل
شیشه دانی تو که پهلو نزند سندان را
دل اگر منزل دلبر نبود دل نبود
گو مپرور به درون جلوه گه شیطان را
چه توان کرد که آن خسرو پیمان شکنان
شکند طره که این سان شکنم پیمان را
افسر ار سجده به دربار وی آرد شاید
می برد سجده گدا بارگه سلطان را

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
به غم دوست فکندیم دل خرم را
خرم آن دل که گزیده است غم عالم را
خنک آن دم که زند بردل ریشم خنجر
زخم اگر دوست زند خود چه کنم مرهم را
من دیوانه پری زاده بسی دیدم لیک
نیست این حسن و بها هیچ بنی آدم را
ما سیه روز و رخت مهر و دمت عیسی صبح
رو به ما کن که غنیمت شمریم این دم را
تا پریشان نکنی خاطر ما شیفتگان
هر دم آشفته مکن طره خم در خم را
قطره خون دلم شبنم و رویت خورشید
پرتو مهر فروزان چه کند شبنم را
دهنت قطره و در سینه دلم قلزم خون
عجب این است که این قطره نجوید یم را
شادمان زیسته ام با غم عالم عمری
تا مگر خاطر دلدار نبیند غم را
عشق یک روزه اگر کارگر آید افسر
کمتر از کودک یک ساله کند رستم را

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
در بزم چمان آمده سرو چمن ما
امشب همه رشک چمن است انجمن ما
ماه است که در بزم برافروخته طلعت
یا شمع رخ مهوش سیمین بدن ما
خوب است که در بزم من آید به تماشا
دهقان که نپرورده چو سرو چمن ما
در باغ ز حسرت همه چشم آمده نرگس
از بهر تماشای گل انجمن ما
یار است گل انجمن و ما همه بلبل
مرغ قفس گلشن او جان و تن ما
تا غیرت گلشن شود این انجمن امشب
پیداست گل ناربن از نارون ما
مانند گلستان شده افسر مگر امشب
آن شوخ گذر کرده به بیت الحزن ما

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
از دیده چکد قطره خون جگر ما
خون جگر آویزه چشمان تر ما
عزم سفر کوی تو داریم و نباشد
جز لخت جگر توشه راه سفر ما
ماییم همان نخل که در دامن اطفال
با سنگ فرو ریخته باشد ثمر ما
رمزی بود از آب حیات و دل ظلمت
در تیره شبان گر نگری چشم تر ما
با آن که بلند است تو را کوکب مسعود
اندیشه کن از شعله آه سحر ما
این گونه که عشقم ز خودی خانه بپرداخت
روزی تو درآیی که نباشد اثر ما
افسر به حریم در آن دوست رسیدیم
بد خضر در این راه همی راهبر ما

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
بر فرق کوه اگر بزنم برق آه را
سوزد چنانکه آتش سوزنده کاه را
بر اشک و آه من به غلط طعنه ها مزن
بنگر چها اثر بود این اشک و آه را
این اشک دجله ای است که ویران کند جهان
و این آه شعله است که سوزد گیاه را
با سنگدل بتی سر و کارم فتاده است
کو از ثواب فرق نیارد گناه را
جای زنخ بداده به پیرامن عذار
ز افسونگری به ماه رسانیده جاه را
ای کاش همچو دامنش افتادمی به پای
تا بوسه اش همی زدمی خاک راه را
افسر بنال خوش که کسی منع عاشقان
نتوان نمود ناله بیگاه و گاه را

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
بهر پا بستن دل زلف گره گیر دوتا
هست دیوانه یکی حلقه زنجیر دوتا
ترک چشمش چو نظر جانب ابرو افکند
واجب القتل یکی دست به شمشیر دوتا
جز دو لعل لب و آن حلقه موهوم دهان
جمع نادیده کس عنقا یک و اکسیر دوتا
جان و دل برد بها گندم خال تو عجب
جنس یک جنس در این کشور و تسعیر دوتا
من یکی خواستم او بوسه دو بخشید به من
ای عجب خواب یکی آمد و تعبیر دوتا
چرخم افسر ز چه دور افکند از درگه دوست
گر نه تقدیر یکی آمد و تدبیر دوتا

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
ای مایه خرمی جهان را
و ای راحت جان جهانیان را
از حسرت نوش لعلکانت
خون در جگر است لعل و کان را
گل بیند اگر خویت به عارض
بر فرق زند گلابدان را
پا بر سر انجم و قمر نه
منت بگذار آسمان را
چشمند و بهمزن زمانه
زلفند و سیه کن جهان را
روزی به خیال آنکه گویی
بندند به قتل من میان را
من خود بهزار شادمانی
بازم به ره تو نقد جان را

وزن: مَفْعُولْ مَفاعِلُنْ فَعولُنْ
بحر: هزج مسدس اخرب مقبوض محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - U - | U - -
در دام گرفتند و شکستند پرم را
وانگاه به بازیچه بریدند سرم را
ای کاش سرم را که به بازیچه بریدند
بریان ننمودند بر آتش جگرم را
عالم همه طوفان شود ای وای به مردم
خشک ار نکند آتش دل چشم ترم را
هر لحظه ز بیداد دگر زیر و زبر کرد
دست غمت این خانه زیر و زبرم را
جانم به لب و سوی توام راه نباشد
ای وای صبا گر نرساند خبرم را
در کوی تو آسوده توانم که بیایم
گر اشک روانم نکند گل گذرم را
افسر نبود در همه کشور خوبی
دادی که بود دلبر بیدادگرم را

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
به حریم کوی دلبر که برد پیام ما را
که به پادشه بگوید سخن من گدا را
بود آرزو همینم که نهد قدم به چشمم
همه زین غمم که مژگان خلد آن عزیز پا را
رخ و لعل و زلف او را گل و قند و مشک گفتم
به عتاب گفت کم گو سخنان ناروا را
به دو زلف عنبرینش ختن و ختا چه گویم
که نبخشد آن گناه و نپذیرد این خطا را
به خدنگم ار بدوزی نبرم علاقه دل
که به جان خریده ام من همه ناوک بلا را
چو صبا ز زلفت آرد سحر ار به من نسیمی
همه بنگری مشوش سحر من و صبا را
ز تو از صبا حدیثی دل من شنید و خون شد
که مباد از تغافل که رها کنی جفا را
شده زآن مشوش افسر سر زلف آن پری رو
که دهد مگر قراری دل بی قرار ما را

وزن: فَعَلاتُ فاعِلاتُنْ فَعَلاتُ فاعِلاتُنْ
بحر: رمل مثمن مشکول
نشانه‌های عروضی: U U - U | - U - - | U U - U | - U - -
هر آن مرغی که می بندند در گلزار بالش را
چه می دانند مرغانی که آزادند حالش را
من آن مرغم که صیاد جفاکیشم به صد حسرت
کشد در خاک و خونم زار و نندیشد مآلش را
به گلزاری مرا دادند رخصت در پرافشانی
که سوزد هر سحرگه سوزش هجران نهالش را
به بیداری شود بی شبهه از صورتگری غافل
اگر در خواب خوش بیند شبی مانی خیالش را
بنازم عرصه گاه عشق کانجا سالخوردانش
نیازارند و ناز آرند طفل خردسالش را
زلال زندگانی در لب ساقی بود یا رب
خوش آن خضر مبارک پی که می نوشد زلالش را
تو افسر ذره ناچیز و خورشید است آن دلبر
نخست از خویشتن بگذر اگر جویی وصالش را

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
بیا ساقی کرم کن جام می را
معطر کن مشام جان کی را
به نام ایزد گلی دارم که هرگز
نبیند آفت تاراج دی را
ز رمز عاشقی یک حرف گفتند
شرر در بند بند افتاد نی را
که سوی منزل لیلی برد پی
اگر مجنون نپوید راه حی را
بر آن بلبل بباید زار بگریست
که گل نشنیده باشد بانگ وی را
گر آن دلدار افسر عهد بشکست
تو مشکن تا توانی عهد وی را

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
در آن گلشن که آرند از قفس بیرون هزارش را
به منقار آورد چون برگ گل هر نیش خارش را
نمی دانم چه گلزار است این خرم فضا یا رب
که گوش باغبان نشنیده آواز هزارش را
من آن مرغم که شد آبشخورش در آن گلستانی
که خون بلبلان چون جوی آب است آبشارش را
فزاید تیرگی در چشم عاشق شعله آن مه
مگر شمع رخی روشن کند شبهای تارش را
جز این صیاد سنگین دل ما را کشت و رفت آن گه
پس از کشتن نمی دانم که می بندد شکارش را
به کوی دوست بی سامان یکی پیک غریب استم
که از ناآشناییها نمی داند دیارش را
دلی کز آفتاب طلعت آن ماه شد غافل
چو بخت افسر و زلف تو دیدم روزگارش را

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
گلی کز اشک خونین باغبان داده است آبش را
چه دشوار است دست غیر اگر گیرد گلابش را
اگر ملک دلم ویران شد از دست غمش شادم
که روزی می کند تعمیر شه ملک خرابش را
نمی آرد چرا در حلقه چشم من آن مه پا
به صد عجز و نیاز  آن گه که می بوسم رکابش را
ز لعل لب اگر بخشد شرابم ساقی گل رخ
من خونین رخ از لخت جگر آرم کبابش را
بجز خون دل عاشق نبد در ساغر ساقی
ز من باور کن ای افسر که نوشیدم شرابش را

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
خوش آن بلبل که بگشایند در گلزار دامش را
دهد گل بی جفای باغبان هر لحظه کامش را
مرا صیاد طفلی باغبان بوده است و بی پروا
من آن مرغم که جستم آشیان دیوار بامش را
مرا در شیشه دل خون فزاید حسرت ساقی
که از بهر چه نوشد مدعی صهبای جامش را
شب و روزی که دارد جان من در دوری جانان
نبیند هیچ چشم تیره بختی صبح و شامش را
به هیچم می فروشد خواجه در بازار و حیرانم
به هیچ آیا فروشد خواجه ای هرگز غلامش را
خیالی پخته دارد بوالهوس لیکن گمان است این
مگر عشقی ز سر بیرون کند سودای خامش را
به عشق روی آن دلدار ساقی کن به ساغر می
خدا را مشکن این جام و مجو در ننگ نامش را

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
عشق برتافت چنان صبر و شکیبایی را
که به خود ره ندهم عزم و توانایی را
فارغ از خون جگر مردم چشمم نشود
میل صحرا نبود مردم دریایی را
شمع روی تو گذشت از برمن در شب تار
برد از دیده من قوت بینایی را
راستی سرو از آن در چمن آزاد آمد
که ز قد تو بیاموخت دلارایی را
جور بیگانه برم یا ستم بار فراق
غم جانانه خورم یا غم رسوایی را
لذت عشق ندید آن دل سنگین که نبرد
زحمت عاشقی و غصه تنهایی را
افسرا با غم دلدار جفاجوی بنه
شیوه خویش پرستی و تن آسایی را

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
بگو صیاد ما در دام ریزد دانه ما را
که شاید بشنود مرغی دگر افسانه ما را
مرا در بندبند افتاد چون نی آتش غیرت
که سوزد شمع بزم دیگری پروانه ما را
حریفان را پر از صهباست جام عیش و حیرانم
که تا کی بنگرد ساقی تهی پیمانه ما را
مشو ایمن ز زهد عقل ساقی می پیاپی ده
که این ویرانه آخر بشکند خمخانه ما را
اگر بایست بستن هر کجا دیوانه ای یا رب
به زنجیری ببند آخر دل دیوانه ما را
در این عالم که آب و گل اساس هر بنا آمد
بپا کردند از غم کلبه ویرانه ما را
ز افسر آخر او را این همه بیگانگی تا کی
خوش آن روزی که سازد آشنا بیگانه ما را

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -