cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
گر چنین بخت نگون عبرت  کمین پیدا شود
هر قدر سر بر فلک سایم زمین پیدا شود
هیچکس محرم نوای سرنوشت شمع نیست
جای خط یارب زبانم از جبین پیدا شود
در گلستانی  که خواند اشک من سطر نمی
سایه  گل تا ابد ابرآفرین پیدا شود
دامن وحشت ز سیر این چمن نتوان شکست
دیده مژگان برهم افشارد که چین پیدا شود
آن سوی خویشت چه عقبا و چه دنیا هیچ نیست
بگذر از خود تا نگاهی پیش بین پیدا شود
بازگرداند عنان جهد عیش رفته را
موم اگر از آب گشتن انگبین پیدا شود
بسکه بی رویت در این کهسار جانهاکنده ام
هرکجا نامم بری نقش نگین پیدا شود
ناله تا دستی  کند در یاد دامانت بلند
چون نیستانم ز هر عضو آستین پیدا شود
عالم آب است دشت و در ز شرم سجده ام
بی عرق  گردد جبینم تا زمین پیدا شود
در تماشاگاه امکان آنچه ما گم کرده ایم
بیدل آخر از نگاه واپسین پیدا شود

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
حسن بی شرم ازهجوم بوالهوس محشر شود
ایمن ازگلچین نباشد باغ چون بی در شود
ساده لوحیهای دل عمری ست سرمشق غناست
آرزویارب مباد این صفحه را مسطر شود
خاک ارباب نظر سامان نور آگهی است
سرمه بایدکرد اگر آیینه خاکستر شود
شوخی حرف از زبان شرمسار ما مخواه
طایر از پرواز می ماند چو بالش تر شود
صفحه دل را به داغی می توان آیینه  کرد
لفظ ازیک نقطه صاحب معنی دیگرشود
آسمان مشکل به آسانی دهد پرداز دل
بحر توفان ها کند تا قطره ا ی گوهر شود
ناتوانی سر متاب از جاده تسلیم عشق
خاک چون درسایه ی خورشید خوابد زر شود
سایه وار از بیکسیها حیله جوی غیرتم
بر سرم  گر خاک هم دستی  کشد افسر شود
حسرت مخموری آن چشم میگون برده ام
سرنوشت خاک من یارب خط ساغرشود
ای جنون تعمیر ازتشویش آسودن برآ
جان سختت چند خشت این کهن منظر شود
آرمیدن کو گرفتم ساعتی چون گردباد
در سر خاکت هوایی پیچد و افسر شود
بیدل از سرگشتگانی منزلت آوارگی ست
اضطرابت چند چون ریگ روان رهبر شود

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
در بیابانی  که سعی بیخودی رهبر شود
راه صد مطلب به یک لغزیدن پا سر شود
جزوها در عقده ی خودداری کل غافلند
نقطه از ضبط عنان  گر بگذرد دفتر شود
خشکی از طبع جهان آلودگی هم محوکرد
لاف چشم تر توان زد دامنی گر تر شود
گر همه گوهر بود نومیدیست افسردگی
از گرانباری مبادا کشتی ام لنگر شود
فال آسودن ندارد خودگدازیهای من
جمله پرواز است آن آتش که خاکستر شود
عقده  کارت دلیل اعتبار دیگر است
شاخ  گل چون غنچه آرد رشته  گوهر شود
بر شکست هر زیان تعمیر سودی بسته اند
فربهی وقف غناگر آرزو لاغر شود
چاره نتواند نهفتن راز ما خونین دلان
زخم  گل از بخیه شبنم نمایان تر شود
خاک حسرت برده ای دارم که مانند جرس
ناله پیماید به جای باده گر ساغر شود
صاحب آیینه نتوان گشت بی قطع نفس 
بگذرد از زندگی تا خضر اسکندر شود
وضع همواری ز ابنای زمان مطلوب ماست
آدمیت گر نباشد هر که خواهد خر شود
بیدل آسان نیست کسب اعتبارات جهان
سخت افسردن به خود بنددکه خاکی زر شود

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
دل جهان دیگر از مرآت یکدیگر شود
نسخه بردارند چندان  کاین ورق دفتر شود
ناز دارد رشته آشفتگیهای نیاز
زلف معشوق است  کار من اگر ابتر شود
محوگردیدن سراپای مرا آیینه کرد
چون نگه درحیرت افتد عالم دیگر شود
تا دهد هر ذره من عرض حسرت نامه ای
این  کف خاکی  که دارم  کاش مشتی پر شود
ای فلک از مشت خاک من برانگیزان غبار
شاید این ننگ هیولا قابل پیکر شود
با نسب محتاج نبود صاحب  کسب و کمال
بی نیاز از بحر گردد قطره چون  گوهر شود
سبحه داران پر جنون پیمای بی کیفیتند
جاده این کاروان یارب خط ساغر شود
همچو عکس زنگی از آیینه می گردد عیان
بر رخ ویرانه ام مهتاب اگر چادر شود
نیست غیر از وعظ خاموشی ز فریادم بلند
همچو نی  گر بند بندم پایه منبر شود
بی خموشی نیست ممکن پاس تمکین داشتن
موج درگوهرخزد هرجا نفس لنگرشود
بیدل آدم باش فکر راکب و مرکوب چیست
از هوس تا کی  کسی پالان  گاو و خر شود

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
طبع قناعت اختیار مصدر زیب و فر شود
آب  گهر دمد ز صبر خاک فسرده زر شود
همت  پیری ام رساست  ضعف حصول مدعاست
هرچه به فکر آن میان حلقه شود کمر شود
پایه اعتبارها فتنه کمین آفت است
از همه جا به  کوهسار زلزله بیشتر شود
جاده به باد داده را خوش نفسان دعا کنید
خواجه خدا کند که باز یک دو طویله خر شود
نیست جنون انقلاب باعث انفعال مرد
ننگ برهنگی کراست ابره گر آستر شود
یک دو نفس حباب وار ضبط نفس طرب شمار
رنگ وقار پاس دار بیضه مباد پر شود
خط جبین به فرق ماست چاره ی همتی  کراست
با دم تیغ سرنوشت سجده مگر سپر شود
بخت سیه چو دود شمع چتر زده است بر سرم
اشک نشوید این  گلیم  تا شب من سحر شود
گرد خرامت از چمن برد طراوت بهار
گل زحیا عرق  کند تا پر رنگ تر شود
دوش نسیم وعده ای دل به تپیدنم  گداخت
حرف لبی شنیده ام گوش زمانه  کر شود
پهلوی ناز حیرتی خورده ام از نگاه او
اشک نغلتدم به چشم  گر همه تن  گهر شود
با همه عجز در طلب ریگ روان فسرده نیست
بیدل اگر ز پا فتد آبله راهبر شود

وزن: مُفْتَعِلُنْ مَفاعِلُنْ مُفْتَعِلُنْ مَفاعِلُنْ
بحر: رجز مثمن مطوی مخبون
نشانه‌های عروضی: - U U - | U - U - | - U U - | U - U -
گر خیال گردش چشم توام رهبر شود
چون قدح هر نقش پایم عالم دیگر شود
سیل بیتاب مرا یارب نپیوندی به بحر
ترسم این جزو تپیدن مایه  گوهر شود
عزت ترک تجمل ازکرم افزونترست
سر به  گردون می فرازد نخل چون بی بر شود
گوهر ما را همان شرم است زندان ابد
از گشایش دست می شوید گره چون تر شود
تن پرستان هم مقیم آشیان معنی اند
مرغ اگر در تنگنای بیضه صاحب پر شود
تیغ  موجی برسرت ننوشت تعمیر محیط
ای حباب بی سر و پا خانه ات ابتر شود
نیست آسان می کشیهای بهشت عافیت
فرصتی باید که دل خون  گردد و کوثر شود
عافیتها درکمین حسرت واماندگیست
صبر کن ای شعله تا سعی تو خاکستر شود
از ره تقوا نگشتی محرم سر منزلی
بعد از این بر گمرهی زن  کاش راهی سر شود
نیست جز اشک ندامت در محیط روزگار
آنقدر آبی  که چشم آرزویی تر شود
شوخی یأسم همان ناموس اظهار است و بس
آه می بالد اگر مطلب نفس پرور شود
حسن سرشار طلب بیدل تماشاکردنی ست
گر سواد موج می خط لب ساغر شود

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
گرنه مشت خاکم از اشک ندامت تر شود
ششجهت اجزای بی شیرازگی دفتر شود
گر مثالی پرده بردارد ز بخت تیره ام
صفحه آیینه ماتمخانه جوهر شود
چند بفریبد به حیرت شوخ بیباک مرا
نسخه آیینه یارب چون دلم ابتر شود
چرب و نرمی آبیار دستگاه فطرت است
شعله چون با موم الفت یافت روشنتر شود
یک عرق نم کن غبار هرزه گرد خویش را
بعد از این آن به  که پروازت قفس پرور شود
خواب راحت شعله را در پرده خاکستر است
گر غبار جست وجوها بشکنی بستر شود
ما سبکروحان ز نیرنگ تعلق فارغیم
عکس ما را حیرت آیینه بال و پر شود
در گلستانی که رنگ نقش پایت ریختند
بال طاووس از خجالت حلقه ساز در شود
عالمی از خود تهی کردیم و کاهش ها به جاست
پهلوی ما ناتوانان تا کجا لاغر شود
یک دو ساعت بیش نتوان داد عرض اعتبار
قطره ما ژاله می بندد اگر گوهر شود
مقصدم  چون  شمع  از این  محفل  سجود نیستی ست
سر به زیر پا نهم   کاین یک قدم ره  سر شود
عالمی بیدل بیابان مرگ ذوق آگهی ست
معرفت غول ره است اما که را باور شود

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
خواهش از ضبط نفس  گر قدمی پیش شود
ساغر همت جم  کاسه درویش شود
هرکه قدر پس زانو نشناسد چون اشک
پایمال قدم هرزه دو خویش شود
می کشد خون امید از دل حسرت کش ما
سینه هر که ز تیغ ستمی ریش شود
لذت وصل تو از کام تمنا نرود
هر سر مو به تنم  گر به مثل نیش شود
نیست دور از اثر غیرت ابروی کجت
جوهرآینه درتیغ ستمکیش شود
چشم ما حلقه به  گوش است به نقش قدمی
که به راه تو ز ما یک دو قدم پیش شود
فرصت ناز غنیمت شمر ای شوخ  مباد
حسن تابد سرالفت ز خط و ریش شود
آب یاقوت زآتش نتوان فرق نمود
اختلاط ار همه بیگانه بود خویش شود
راحت اندیش مباشید که در وادی عشق
وحشت آرام شود آهو اگر میش شود
گفتگو کم  کن اگر عافیتت منظور است
بحر هم می رود از خود چو هوا بیش شود
نکشی پای ز دامان تغافل  که شرار
رفته باشد ز نظر تا قدم اندیش شود
رشته سازکرم نغمه ندارد بیدل
گرنه مضراب قبولش لب درویش شود

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
بر آستان تو تا جبهه نقش پا نشود
حق نیاز به این سجده ها ادا نشود
ز تیر ه بختی خود میل در نظر دارد
به خاک پای تو هر دیده ای که وانشود
چه ممکن است که در بوته گداز وفا
د ل آب گردد و جام جهان نما نشود
برون سایه  گل خوابگاه شبنم نیست
سرم به پای بتان خاک شد چرا نشود
توان شد آینه بحر عافیت چو حباب
اگر غبار نفس سد راه ما نشود
مرا ز مرگ به خاطر غمی  که هست این است
که خاک  گردم و دل محرم فنا نشود
ز یار دوری و آسایش ای فلک مپسند
که شبنم از بر گل  خیزد و هوا نشود
دل از غبار تعلق نمی توان برداشت
نسیم وادی عبرت اگر عصا نشود
به داغ می کند آخر جنون خرامی ها
چو شمع به که کسی سربرهنه پا نشود
ز چشم حرص یقین دارم اینقدر بیدل
که خاک گور هم این زخم را دوا نشود

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
دلیل شکوه من سعی نارسا نشود
ز پافتادگی ام  ناله را عصا نشود
ز اشک راز محبت به دیده توفان کرد
دل گداخته آیینه تا کجا نشود
علا ج خسته  دلیها مجوز ز طبع درشت
که  نرم  تا نشود سنگ  مومیا نشود
بیان اگر همه مضروف خامشی باشد
چه ممکن است  که پامال مدعا نشود
ز چرب  و خشک به هر استخوان سر اغی هست
هما وگر نه چرا مایل گدا نشود
به پیری آنکه دل از شوخی هوس برداشت
به راستی  که خجالت کش عصا نشود
جنون چشم ترا دستگاه شوری نیست
که سرمه در نظرش بالد و صدا نشود
ازبن ستمکده سامان رنگ پیدایی
خجالتی ست  که یا رب نصیب ما نشود
به سعی بی اثری نچنان پرافشان باش
که شبنمت  گرهء خاطر هوا نشود
دل شکفته ندارد سراغ جمعیت
بر این  گره قدری جهد کن که وانشود
به دود وهم  گر از چرخ بگذرم بیدل
دماغ نیستی شعله ام رسا نشود

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
غرور ناز تو تهمت کش ادا نشود
به هیچ رنگ  می جامت آشنا نشود
طرف اگر همه شوق است ننگ یکتایی ست
شکستم آینه تا جلوه بی صفا نشود
به گلشنی  که شهیدان شوق بیدادند
جفاست بر گل زخمی که خون بها نشود
به راستی قدمی  گر زنی چو تیر نگاه
به هر نشان که توجه کنی خطا نشود
ز فیض رتبه عجز طلب چه امکان است
که نقش پا به ره او جبین نما نشود
خموشی ام به  کمالی ست  کز هجوم شکست
صدا چو رنگ ز مینای من جدا نشود
امید صندل دردسر هوسها نیست
مباد دست تو با سودن آشنا نشود
اگر به ساز نفس تا ابد زنی ناخن
جز آن گره که در این رشته نیست وانشود
به هستی آن همه رنگ اثر نباخته ایم
که هر که خاک شود گلفروش ما نشود
بنای وحشت ما کیست تا کند تعمیر
به آن غبار که پامال نقش پا نشود
امید عافیتی هست در نظر بیدل
شکست رنگ مبادا گره گشا نشود

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
فسون عیش  کدورت زدای ما نشود
نفس به خانه آیینه ها هوا نشود
قسم به دام محبت  که از خم زلفت
دل شکسته ما چون شکن جدا نشود
خروش هر دو جهان گرد سرمه بیخته ای ست
تغافل تو مگر همت آزما نشود
گشاد دل نتوان خواستن ز قطع امید
به ناخنی که بریدند عقده وا نشود
چنان به فقر ز دام تعلق آزادیم
که عرض جوهر ما نقش بوربا نشود
چه ممکن است رود داغ بندگی ز جبین
زمین فلک شود وآدمی خدا نشود
تقدس تو همان بی غبار پیدایی ست
گل بهار تو را رنگ رونما نشود
به ذوق گوشه چشمی ست سرمه سایی شوق
غبار ما چه خیال است توتیا نشود
چو سبحه آنقدرم کوته است تار امید
که صد گره اگرش واکنی رسا نشود
به غیر سرکشی از ابلهان مجو بیدل
که نخل این چمن از بی بری دوتا نشود

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
می و نغمه مسلم حوصله ای که قدح کش گردش سر نشود
بحل است سبکسری آنقدرت  که دماغ  جنون زده تر نشود
اگر اهل قبول اثر نشوی به توقع سود و زیان ندوی
دل مرده به فیض نفس نرسد گل شمع دچار سحر نشود
زتعین خواجه و خودسری اش نکشی به طویله گه خری اش
چه شود تک و تاز گداگریش که محبت حاصل زر نشود
ز ترانه اطلس و صوف هوس نشوی به در افکن راز نفس
تن برهنه پوشش حال تو بس که لباس غنا جل خر نشود
تب و تاب تلاش جنون صفتت زده راه تأمل عافیتت
همه گر به سراغ بهشت رسد سر مرغ هوس ته  پر نشود
ز جنون مشاغل حرص و هوا به تپش مفکن سروکار نفس
خم  گوشه زانوش آینه  کن که ستم کش شغل دگر نشود
بد و نیک تعین خیره سری زده جام کشاکش دربه دری
تو چو سایه  گزین در بیخبری  که به زلزله زیر و زبر نشود
ز قیامت دنیی و غیرت دین به تپش شده خون دل یأس  کمین
مددی ز فسون جهان یقین  که  گزیده مار دو سر نشود
ز سعادت صحبت اهل صفا دل و دیده رسان به حضور غنا
که تردد قطره بی سروپا به صدف نرسیده گهر نشود
به حدیث نهفته زبان مگشا گل عیب و هنر مفکن به ملا
در پرده شب نگشوده هلاکه به روی تو خنده سحر نشود
به تصور وعده وصل قدم چه هوس که نخفته به خاک عدم
به غبار هواطلبان وفا ستم است قیامت اگر نشود
دل خسته بیدل نوحه سرا ز تبسم لعل تو مانده جدا
در ساز فغان نزند چه کند سر و برگ نی که شکر نشود

وزن: مُتَفاعِلَتُنْ مُتَفاعِلَتُنْ مُتَفاعِلَتُنْ مُتَفاعِلَتُنْ
نشانه‌های عروضی: U U - U U - | U U - U U - | U U - U U - | U U - U U -
جهدکن که دل ز هوس پایمال شک نشود
این کتاب علم یقین نقطه ای ست حک نشود
رنگ مهرگیتی اگر دیدی از هوس بگذر
این جلب گلی که زند غیر آتشک نشود
آب و رنگ حسن جهان می دهد ز قبح نشان
کم دمید گل  که به رخ شبنمش  کلک نشود
از مزاج اهل دول رسم اتحاد مجو
در زمین تیره دلان سایه مشترک نشود
بلبل ار رسی به چمن طرح خامشی مفکن
ناله کن که برلب گل خنده بی نمک نشود
نیست شامی و سحری  کز حجاب جلوه او
غنچه شبنمی نکند شمع شبپرک نشود
رنگ عشق و داغ طلب نور شمع و مایل شب
هرکجا زری ست چرا طالب محک نشود
مانع تنزه ما گشت شغل حرص و هوا
تا بود شراب وغذا آدمی ملک نشود
زحمت محال مبر جیب انفعال مدر
ما نمی رسیم به او تا زمین فلک نشود
گفتگوی عین وسوا قطع کن زشبهه بزآ
تا به لب گره نزنی اینکه دوست یک نشود
بیدل اقتضای جشد می کشد به حرص و حسد
خواب امنی داری اگر پیرهن خسک نشود

وزن: فاعِلاتُ مُفْتَعِلُنْ فاعِلاتُ مُفْتَعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - U | - U U - | - U - U | - U U -
خودسر هوازده را شرم رهنمون نشود
تا به داغ پا ننهد شعله سرنگون نشود
از عدم نجسته برون هرزه می تپیم به خون
مغز هوش در سر کس مایه جنون نشود
در مزاج اهل جهان صد تناسخ است نهان
طفل شیر اگر نخورد خون دوباره خون نشود
موج از شکست سری یافت اعتبار گهر
تا غرور کم نکنی آبروفزون نشود
صرفه بقا نبردکس به دستگاه هوس
خانه های سوخته را خار و خس ستون نشود
عشق بی نیاز ز نومیدی  کسیش چه غم
یک دوتیشه جان کنیت درد بستون نشود
فرصت گذشته چسان تاختن دهد به عنان
اینقدر بفهم و بدان آن زمان کنون نشود
قدردانی همه کس تنن اداگواه تو بس
کز لب تو نام حیا بی عرق برون نشود
نفس  خیره سر به  خطا مایل  است در همه جا
ایمنی ز لغزش اگر مرکبت حرون نشود
بیدل از درشتی خو مشکل است رستن تو
تابه آتشش نبری سنگ آبگون نشود

وزن: فاعِلاتُ مُفْتَعِلُنْ فاعِلاتُ مُفْتَعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - U | - U U - | - U - U | - U U -
هوش تا عافیت آیینه مستی نشود
نیست ممکن که کندکاری و عاصی نشود
باخبر باش که نگذشته ای از عالم وهم
نقش فردای تو تا آینه دی نشود
خون عشاق  وطن در رگ بسمل دارد
نیست این آب از آن چشمه  که جاری نشود
تا به  کی شبهه پرس حق و باطل بودن
مرد این محکمه آن است  که قاضی نشود
به هوس راحت جاوید زکف باخته ایم
شعله داغ است اگر مست ترقی نشود
بی تو بر لاله و گل چشم هوس نگشادم
که به رویم مژه برگردد و سیلی نشود
از بدآموزی تنهایی دل می ترسم
که دهی منصب آیینه و راضی نشود
آه از آن داغ  که خاکستر شوق آلودم
در غم سرو تو واسوزد و قمری نشود
تا به سیلاب فنا وانگذاری بیدل
باخبر باش که رخت تو نمازی نشود

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
کجاست سایه که هستیش دستگاه شود
حساب ما چقدر بر نفس  کلاه شود
مگر عدم برد از سایه تیرگی ورنه
چه ممکن است  که بیگاه ما پگاه شود
شکست دل نشود بی گداز عشق درست
رود به آتش اگر شیشه دادخواه شود
به نور جلوه او ناز زندگی داریم
نفس کجاست اگر شمع بی نگاه شود
بر آفتاب قیامت برات خواب برد
کسی که سایه دست تواش پناه شود
در این بساط ندانم چه بایدم  کردن
چو آن فقیر که یکباره پادشاه شود
کسی ستم زده حکم سرنوشت مباد
چو صفحه پی سپر خامه شد سیاه شود
خراش جبهه تسلیم عذرخواه خطاست
به سر دوید چو پا منحرف ز راه شود
عروج عالم اقبال زندگی در دست
نفس به عالم دیگر رسد چو آه شود
خروش بی مزه صوفیان کبابم کرد
دعا کنید که میخانه خانقاه شود
مخواه روکش این دوستان خنده کمین
تبسمی که چو بالید قاه قاه شود
چو شمع سر به هوا گریه می کنم بیدل
که پیش پای ندیدن مباد چاه شود

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
اشک ز بیداد عشق پرده گشا می شود
فهم معماکنید آبله وا می شود
ذوق طلب عالمی ست وقف حضور دوام
پر به اجابت مکوش ختم دعا می شود
گاه وداع بقا تار نفس از امل
چون به گسستن رسید آه رسا می شود
جوهر اهل صفا سهل نباید شمرد
آینه  گر قطره ایست بحر نما می شود
حرص به صد عزوجاه در همه صورت گداست
گر به قناعت رسی فقر غنا می شود
آنطرف احتیاج انجمن کبریاست
چون ز طلب درگذشت بنده خدا می شود
چند خورد آرزو عشوه برخاستن
غیرت امداد غیر نیز عصا می شود
عذر ضعیفی دمی  کاینه  گیرد به دست
آبله در پسای سعی ناز حنا می شود
از کف بیمایگان کارگشایی مخواه
دست چو کوتاه شد ناخن پا می شود
غیر وداع طرب  گرمی این بزم چیست
تا سحر از روی شمع رنگ جدا می شود
خاک به سر می کند زندگی از طبع دون
پستی این خانه ها تنگ هوا می شود
بگذر از ابرام طبع کز هوس هرزه دو
حرص خجل نیست لیک  کار حیا می شود
بیدل ازین دشت و در گرد هوس رفته گیر
قافله هر سو رود بانگ درا می شود

وزن: مُفْتَعِلُنْ فاعِلُنْ مُفْتَعِلُنْ فاعِلُنْ
بحر: منسرح مطوی مکشوف
نشانه‌های عروضی: - U U - | - U - | - U U - | - U -
حسرت مخمورم آخر مستی انشا می شود
تا قدح راهی  است  کز خمیازه ام وامی شود
جز حیا موجی ندارد چشمه آیینه ام
گرد من چندان  که روبی آب پیدا می شود
بس که دارد بی نشانی پرده ناموس من
در نگین نامم چو بو در گل معما می شود
لب گشودن رشته اسرار یکتایی گسیخت
نسخه بی شیرازه چون شد معنی اجزا می شود
نسبت تشبیه غیر از خفت تنزیه نیست
شیشه می باید شکستن نشیه رسوا می شود
انفعال فطرت از کم ظرفی ما روشن است
قطره کز دریا جدا شد ننگ دریا می شود
کامرانی های دنیا کارگاه خودسری ست
با فضولی طبع چون خو کرد مرزا می شود
پاس دل دارید کز پیچ و خم این کوهسار
نشیه بی پرواست اما کار مینا می شود
پرده فانوس می باشد شریک نور شمع
جسم در خورد صفای دل مصفا می شود
نوبت موی سفید است از امل غافل مباش
صبح چون  گل  کرد حشر آرزوها می شود
نقش نیرنگ جهان را جز فنا نقاش نیست
این بناها چون حباب از سیل برپا می شود
حسن سعی  آیینه روشن می کند انجام را
ریشه تاک است کآخر موج صهبا می شود
زاهد از دل شوق تسبیح سلیمانی برآر
ای ز معنی بی خبر دین تو دنیا می شود
تنگی آفاق تا دل  دقت اوهام تست
از غبارت هرچه  گردد پاک  صحرا می شود
خلق را رو بر قفا صبح قیامت دیدنی ست
دی نمایان ست زان روزی  که فردا می شود
بس که مضمون های مکتوب محبت نازک است
خطش از برگشتن قاصد چلیپا می شود
زبن ندامتخانه بیرون رفتنت دشوار نیست
هرقدر دستی  که می سایی به هم پا می شود
کرد بید ل  گفتگو ما را ز تمکین منفعل
قلقل آخر سرنگونی های مینا می شود

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
بیقراری در دل آگاه طاقت می شود
جوهر سیماب در آیینه حیرت می شود
بر شکست موج  تنگی می کند آغوش بحر
عجز اگر بر خویش  بالد عرض  شوکت  می شود
گریه گر باشد غمی از زشتی اعمال نیست
روسیاهیها به اشکی ابر رحمت می شود
نفی قدر ما همان اثبات آب روی ماست
خاک را بر باد دادن اوج لذت می شود
ای توانگر غره آرایش دنیا مباش
آنچه اینجا عزت است آنجا مذلت می شود
قابل شایستگی چیزی به از تسلیم نیست
سجده گر خود سهو هم باشد عبادت می شود
از مقیمان طربگاه دلیم اما چه سود
آب در آیینه ها آخر کدورت می شود
شعله گر دارد سراغ عافیت خاکسترست
سعی ما از خاک گشتن خواب راحت می شود
مجمع امکان که شور انجمنها ساز اوست
چشم اگر از خود توانی بست خلوت می شود
رنگ این باغم ز ساز عبرت آهنگم مپرس
هرکه از خود می رود بر من قیامت می شود
ناله ای کافی ست  گر مقصود باشد سوختن
یک شرر سامان صدگلخن بضاعت می شود
غافل از نیرنگ وضع احتیاج ما مباش
بی نیازبهاست کاینجاگرد حسرت می شود
غفلت ما شاهد کوتاه بینیهای ماست
گر رسا باشد نگه صیاد عبرت می شود
بسکه مد فرصت از پرواز عشرت برده اند
بال تا بر هم زنی دست ندامت می شود
بیدل این گلشن به غارت داده جولان کیست
کز غبار رنگ وبو هر سو قیامت می شود

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
دل جهان دیگر از رفع  کدورت می شود
خانه از رفتن زیارتگاه وسعت می شود
پاس خواب غفلت از منعم حضور فقر برد
بر بنای سایه بی دیواری آفت می شود
شمع را انجام کار از تیر ه ورزی چاره نیست
عزت این انجمن آخر مذلت می شود
ضبط موج است آنچه آب گوهرش نامیده اند
حرص اگر اندک عنان گیرد قناعت می شود
زینهار ایمن مباش از شامت وضع غرور
سرکشی چون زد به گردن طوق لعنت می شود
ازجنون ما و من بر زندگی دقت مچین
چون نفس تنگی  کند صبح قیامت می شود
محرم معنی نه ای  فرصت شمار وهم باش
شیشه از می تهی پامال ساعت می  شود
پیشتر از صبح  یاران در چمن حاضر شوید
ورنه  گل تا لب گشاید خنده قسمت می شود
از تنکرویان تبرا کن  که با آن لنگری
چون در آب افتد وقار سنگ خفت می شود
حاضران آنجا که بر خلق تو دارند اعتماد
گربگویی حیف عمررفته غیبت می شود
خاک  گردم تا برآیم ز انفعال ما و من
ورنه هرچند آب می گردم خجالت  می شود
مفت این عصر است بیدل  گر میان دوستان
گاه گاهی دید و وادیدی به دعوت می شود

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
شوخی  بهار طبع چمن زاد می شود
چندان که سرو قد کشد آزاد می شود
وضع جهان صفیر گرفتاری هم است
مرغ به دام ساخته صیاد می شود
گردی ست جسته ما و من از پرده عدم
آخر خموشی این همه فریاد می شود
تا چند دل ز هم نگدازد فسون عشق
سندان هم آب از دم حداد می شود
فیض صفا ز صحبت پاکان طلب کنید
آهن ز سیم بیضه فولاد می شود
شب شد بنای شمع مهیای آتشست
پروانه کو که خانه اش آباد می شود
تا عبرتی به فهم رسانی به عجز کوش
رنگ شکسته سیلی استاد می شود
نقاش یک جهان هوسم کرد لاغری
موی ضعیف خامه بهزاد می شود
جام تغافلش چقدر دور ناز داشت
داد از فرامشی که مرا یاد می شود
زین آتشی که عشق به جانم فکنده است
گر آب بگذرد ز سرم باد می شود
وحدت ز خودفروشی تعداد کثرت است
یک بر یکی دگر زده هفتاد می شود
بیدل معانی تو چه اقبال داشته ست
چشم حسود بیت ترا صاد می شود

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
تا مقابل بر رخ آن شعله پیکر می شود
جوهر آیینه  ها بال سمندر می  شود
گر چنین دارد اثر نیرنگ سودای خطش
صفحه خورشید هم محتاج مسطر می شود
حسن و عشق آنجا که  با هم  جوش الفت می زند
نور شمع آیینه و پروانه جوهر می شود
در محبت نیز رنگ زرد دارد اعتبار
هرکسی را شمع  عزت روشن  از زر می شود
مژده ای  کوشش که از توفان عالمگیر شوق
خاک ساحل مرده ما هم شناور می شود
در هوایت نامه آهی گر انشا می کنم
رنگم از بی طاقتی بال  کبوتر می شود
می فزاید رونق قدر من از طعن خسان
تیغ تمکین مرا زنگار جوهر می شود
بی نصیبان را هدایت مایه گمراهی ست
سایه رنگش در فروغ مه سیه تر می شود
سعی پیری  کم بسازد دستگاه مستی ام
از خمیدن پیکر من خط ساغر می شود
در بساط پاکبازان خجلت آلودگی ست
گر به آب دیده طرف دامنی تر می شود
نسخه ما را ورق گرداندنی در کار نیست
دفتر گل رنگ اگر گرداند ابتر می شود
بی ندامت نیست بیدل  وحشت اهل حیا
اشک را از ترک تمکین خاک بر سر می شود

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
دل چو آزاد از تعلق شد منور می شود
قطره ای کز موج دامن چید گوهر می شود
گرد هستی عقده پرواز عالی فطرتی ست
از حجاب دود خویش این شعله اخگر می  شود
ای  که از لطف حقیقت آگهی خاموش باش
یک سخن هم  کز دو لب خیزد مکرر می شود
در خموشی بس حلاوتهاست از نی کن قیاس
چون نوا در دل  گره  گردید شکر می شود
هیچکس را در محبت شرم همچشمی مباد
در هوایت هر که گرید دیده ام تر می شود
عیب جو گر لاف بینش می زند آیینه وار
تیرباران زبان طعن جوهر می شود
گاو و خر از آگهی انسان نخواهدگشت لیک
آدمی گر اندکی غافل شود خر می شود
شوق می باید ز پا افتادگیها هم عصاست
خضر راهی گر نباشد جاده رهبر می شود
باد کبر از سر برون  کن ور نه مانند حباب
عاقبت این باده سنگ کاسه سر می شود
تا گهر دارد صدف از شور دریا غافل است
آب در گوش کسی چون جا کند کر می شود
سجده سنگین دلان آیینه  نامحرمی است
میل آهن  گر دوتا شد حلقه  در می شود
عجز نومید از طواف  کعبه  مقصود نیست
لغزش پای ضعیفان دست دیگر می شود
در عدم هم دور حسرت های ما موقوف نیست
خاک مستان رنگ تا گرداند ساغر می شود
غیر عزلت نیست بیدل باعث افواه خلق
مرغ شهرت را خم این دام شهپر می شود

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
کی به آسانی دم آبم میسر می شود
دل به صد خون می گدازم تا لبی تر می شود
گر به این کلفت فغانم ربشه برگردون زند
سدره تا طوبی ز بار دل صنوبر می شود
سنگ را هم می توان برداشت بر دوش شرار
گر گرانیهای دل از ناله کمتر می شود
بی کمالی نیست معنی بر زبان خامشان
موج چون در جوی تیغ آسود جوهر می شود
خاک راه فقر بودن آبروی ما بس است
گر مس مردم ز فیض کیمیا زر می شود
نیست بی القای معنی حیرت سرشار ما
طوطی از آیینه روشن سخنور می شود
حسرت دل را حساب از دیده باید خواستن
هرچه دارد شیشه ما وقف ساغر می شود
در دبستان جنون از بس پریشان دفتریم
صفحه ما را چو دریا موج مسطر می شود
شبنم اشکم عرق  گل  کرده ام یا آبله
کز سراپایم گداز دل مصور می شود
بسکه شرم خودنمایی آب می سازد مرا
آینه در عرض تمثالم شناور می شود
سکته بر طبع روان ظلم است جایز داشتن
بحر می لرزد بر آن موجی  که  گوهر می شود
بیدل از بی دستگاهی سر به  گردون سوده ایم
بال ما را ریختن پرواز دیگر می شود

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -