cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
صبح چون شاه فلک بر تختگه مأوی کند
حاجب مشرق حجاب نیلگون بالا کند
بهر دفع جادویی های شب فرعون کیش
موسی صبح از بغل بیرون ید بیضا کند
خود مگر زرتشت با فر فروغ اورمزد
چاره پتیاره اهریمن شیدا کند
یاور هران دلاور در دل ابر سیاه
با مشعشع رمح قصد جان اژدرها کند
روشنانش را برون ریزد سپهر از آستین
چون که زان فرزانگان روشن تری پیدا کند
چون سترون بانویی کز شرم درپوشد پلاس
باز چون فرزند زاید جامه از دیبا کند
نی خطا گفتم که شب دارد بسی فرزند خرد
چون فزون شد بچه  دل آشفته و در واکند
صبح  خوش  خندد که  یک فرزند دارد لیک شب
در غم طفلان  چو من پیوسته واوبلا کند
شب سیه شد زان که چون من کودکان دارد بسی
همچو من آخر سر خویش اندرین سوداکند
صبح چون بنشینم وخواهم نویسم چیزکی
در دود پروانه وز من خواهش قاقاکند
وان دو ماهه مهرداد اندر کنار مادرش
دم بدم عرعر نماید متصل هرا کند
دختر شش ساله ام کاو را ملک دختست نام
بر در صندوقخانه محشری برپاکند
ظهر چون شد خرسواران در رسند از مدرسه
خانه از آشوبشان زلزال ها پیدا کند
محشر خر راست گردد زان گروه کره خر
آن یکی جفتک زند وین نعره  وآن آواکند
گه ملک هوشنگ از مامک رباید خوردنی
گاه مامک با ملک دخت از حسد دعواکند
نعره خاتون پی تسکین آنان بیشتر
مرمرا کالیوه و آسیمه و شیدا کند
هرتنی ز آنان به سالی ثروتی بدهد به باد
هرکی ز ایشان به ماهی خانه ای یغما کند
هریک اندر هفته جفتی کفش را ساید به پای
هریک اندر ماه دستی جامه از سر واکند
هرچه از خاتون بجا ماند خورند این کرگان
خادمات و خادمین راکیست کاستقصاکند
کودکان دایم کلان گردند و بابا پیر و زار
چون که کودک شدکلان کی رحم بر باباکند
ازکلاه  و کفش و کسوت  کاغذ و کلک و کتاب
نیست کافی گر دوصدکاف دگر انشاکند
گوش شیطان کر که بانو هست حسناء ولود
همچو من سوداوییی چون منع آن حسناکند
گشته ملزم تا به هر سالی بزاید کودکی
وز برای خیل شه فوجی جوان برپاکند
گویم آخر نان این قوم ازکجاگردد روان
گوید آن کاو داد دندان  نان همو اعطاکند
طرفه اصلی در توکل دارد این خاتون بهاد
آن دل و آن زهره کوکاین اصل را حاشاکند
راستی دانایی هر چیز بیش از آدمی است
کیست آن کوچند و چون با مردم دانا کند
چیست باری فایدت جز حسرت و تیمار و غم
گر جهان را همت آبا پر از ابنا کند
تا درنگی افتد اندر این موالید دورنگ
چار مام ای کاش پشت خود به هفت آبا کند
این گناه از آدم و حوا پدید آمد نخست
کیست کاینک داوری با آدم و حوا کند

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
گر نظر در آینه یکره بر آن منظر کند
آفرین ها باید آن فرزند بر مادرکند
گر دگربار این  چنین بیرون شود آن دلربای
خود یقین می دان که اوضاع جهان دیگرکند
کس به رخسار مه از مشک سیه چنبر نکرد
او به رخسار مه از مشک سیه چنبرکند
کس قمر را همنشین با نافه ازفر ندید
او قمر را همنشین با نافه ازفر کند
گر گشاید یک گره از آن دو زلف عنبرین
یک جهان آراسته از مشک و از عنبرکند
غم برد از دل تو گویی تا همی خواهد چو من
هر زمان مدح و ثنای خواجه قنبرکند
آنکه اندر نیم شب بر جای پیغمبر بخفت
تا تن خود را به تیرکید خصم اسپر کند
جز صفات داوری در وی نیابد یک صفت
آنکه عقل خویش را بر خویشتن داور کند
داورش خوانده ولی و احمدش خوانده وصی
هم وصایت هم ولایت ز احمد و داور کند
در غدیر خم خطاب آمد ز حق بر مصطفی
تا علی را او ولی بر مهتر و کهتر کند
تا رساند بر خلایق مصطفی امر خدای
از جهاز اشتران از بهر خود منبرکند
گرد آیند از قبایل اندر آن دشت و نبی
خطبه بر منبر پی امر خلافت سرکند
گوید آن کاو را منم مولا علی مولای اوست
زینهار از طاعت او گر کسی سر درکند
جشن فیروز ویست امروزکزکاخ امام
بانگ کوس و تهنیت گوش فلک را کر کند
بوالحسن فرزند موسی آنکه خاک درگهش
مرده را مانند عیسی روح در پیکر کند
حکم فرمایند اگر خاقان و قیصر در جهان
حاجب او حکم بر خاقان و بر قیصرکند

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
شد وقت آنکه مرغ سحر نغمه سر کند
گل با نسیم صبح  سر از خواب برکند
نرگس عروس وار خمیده به طرف جوی
تا خویش را در آینه هر دم نظر کند
لاله گرفته جام عقیقین به زیر ابر
تا با سرشک ابر لب خشک تر کند
وقت است تا که نطفه زندانی نبات
زندان خاک بشکند و سر به در کند
باد صبا به دایگی ابر و آفتاب
طفل شکوفه را به چمن خشک و تر کند
در مخزن شکوفه نهد دست صنع  شیر
وان شیر را به دل به گلاب و شکر کند
گویی که کارخانه قند است بوستان
کاجرای امر پادشه بحر و بر کند
بودم امیدوار که بعد از چهار سال
شاه جهان به چاکر دیرین نظر کند
گوید دور گوشه نشینی به سر رسید
باید بهار جامه خدمت به بر کند
برگیرد آن  قلم  که به ایران و شرق و غرب
فرزانه نسبتش به نبات و شکر کند
بگشاید آن زبان  که در آفاق علم و فضل
دانا ز جان و دل سخنانش ز بر کند
از معجزات شاه بسی کارنامه ها
در روزگار ورد زبان بشر کند
یک نیمه عمر او به ره خلق شد به باد
باید کنون تدارک نیم دگر کند
از ناکسان به غیر زیان و ضرر ندید
از لطف شاه  دفع زیان و ضرر کند
بیرون ز چاپلوسی بارد حقایقی
ز اوصاف شه به گرد جهان مشتهر کند
در کسوت معانی شیرین به نظم و نثر
احوال ملک را همه جا جلوه گر کند
از لطف شاه  دربه دران را دهد نوید
وز مهر شاه  بی خبران را خبر کند
زیر لوای خسرو ایران ز جان و دل
از اهل فضل گرد سپاه و حشر کند
با این امید سال به سر بردم  ای دریغ 
غافل که بخت  کار من از بد بتر کند
در موسمی که مرغ کند تازه آشیان
شاهم ز آشیان کهن دربه در کند
در خانه پنج طفل و زنی رنج دیده را
گریان ز هجر شوهر و یاد پدر کند
شاها روا مدار که بر جای هفت سین
با هفت شین کسی شب نوروز سر کند
شکوا و شیون  و شغب  و شور و شین را
با ذکر شه شریک دعای سحر کند

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
در محرم اهل ری خود را دگرگون می کنند
از زمین آه و فغان را زیب گردون می کنند
گاه عریان گشته با زنجیر می کوبند پشت
گه کفن پوشیده فرق خویش پرخون می کنند
گاه بگشوده گریبان  روز تا شب سینه را
در معابر با شرق دست  گلگون می کنند
گه به یاد تشنه کامان زمین کربلا
جویبار دیده را از گریه جیحون می کنند
وز دروغ گنده  یا لیتنا کنا معک 
شاه دین را کوک و زینب را جگرخون می کنند
صبح برجسته جنب تا ظهر می ریزند اشک
ظهر تا شب نوحه می خوانند و شب کون می کنند
خادم شمر کنونی گشته وآنگه ناله ها
با دوصد لعنت  ز دست شمر ملعون می کنند
بر یزید زنده می ‎گویند هردم صد مجیز
پس شماتت بر یزید مرده دون می کنند
پیش ایشان صد عبیدالله سرپا وین گروه
ناله از دست عبیدالله مدفون می کنند
حق گواه است ار محمد زنده گردد ور علی
هر دو را تسلیم نواب همایون می کنند
آید از دروازه شمران اگر روزی حسین
شامش از دروازه دولاب بیرون می کنند
حضرت عباس اگر آید پی یک جرعه آب
مشک او را در دم دروازه وارون می کنند
قایم آل محمد گر کند ناگه ظهور
کله اش داغون  به ضرب چوب قانون می کنند
گر علی اصغر بیاید بر در دکانشان
در دو پول آن طفل را یک پول مغبون می کنند
ور علی اکبر بخواهد یاری از این کوفیان
روز پنهان گشته شب بر وی شبیخون می کنند
لیک اگر زین ناکسان خانم بخواهد ابن سعد
خانم ار پیدا نشد دعوت ز خاتون می کنند
گر یزید مقتدر پا بر سر ایشان نهد
خاک پایش را به آب دیده معجون می کنند
ور بساید دستشان با دست اولاد علی
دست خود را شست وشو با سدر و صابون می کنند
جمله مجنونند و لیلای وطن در دست غیر
هی لمیده صحبت از لیلی و مجنون می کنند
سندی شاهک بر زهادشان پیغمبر است
هی نشسته لعن بر هارون و مأمون می کنند
خود اسیرانند در بند جفای ظالمان
بر اسیران عرب این نوحه ها چون می کنند
تا خرند این قوم  رندان خرسواری می کنند
وین خران در زیر ایشان آه و زاری می کنند

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
رسید موکب  نوروز و چشم فتنه غنود
درود باد برین موکب خجسته  درود
کنون که بر شد آواز مرغ از بر مرغ
شنید باید آوای رود بر لب رود
به کتف دشت یکی جوشنی است مینارنگ
به فرق کوه یکی مغفری است سیم اندود
سپهر گوهر بارد همی به مینا درع
سحاب  لؤلؤ پاشد همی به سیمین خود
شکسته تاج مرصع به شاخک بادام
گسسته عقدگهر بر ستاک شفتالود
تل شقیق به مانند مقتلی است شریف
درخت سرو به کردار گنبدی است کبود
به طرف مرز بر آن لاله های نشکفته
چنان بود که سرنیزه های خون آلود
به روی آب نگه کن که از تطاول باد
چنان بودکه گه مسکنت  جبین یهود
هزار طرفه ز آثار باستان یابی
کجا بخواهی گامی دو باغ را پیمود
صنیع آزر بینی و حجت زردشت
گواه موسی یابی و معجز داود
به هرکه درنگری شادییی پزد در دل
به هرچه برگذری اندهی کند بدرود
یکی  است شاد به  سیم و یکی است شاد به زر
یکی است  شاد به چنگ و یکی است شاد به  رود
همه به چیزی شادند و خرمند ولیک
مرا به خرمی ملک شاد باید بود

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
هنگام فرودین که رساند ز ما درود
بر مرغزار دیلم و طرف سپیدرود
کز سبزه و بنفشه و گل های رنگ رنگ
گویی بهشت آمده از آسمان فرود
دریابنفش و مرز بنفش و هوا بنفش
جنگل کبود و کوه کبود و افق کبود
جای دگر بنفشه یکی دسته بدروند
وین  جایگه بنفشه به خرمن توان درود
کوه از درخت گویی مردی مبارز است
پرهای گونه گون زده چون جنگیان به خود
اشجار گونه گون و شکفته میانشان
گل های سیب و آلو و آبی و آمرود
چون لوح آزمونه که  نقاش چرب دست
الوان گونه گون را بر وی بیازمود
شمشاد را نگر که  همه تن قد است و جعد
قدیست ناخمیده و جعدیست نابسود
آزاده را رسد که بساید به ابر سر
آزاد بن ازین رو تارک به ابر سود
بگذر یکی به خطه نوشهر و رامسر
وز ما بدان دیار رسان نو به نو درود
آن گلستان طرفه بدان فر و آن جمال
وان کاخ های تازه بدان زیب و آن نمود
از تیغ کوه تا لب دریا کشیده اند
فرشی کش از بنفشه وسبزه  است تاروپود
آن بیشه هاکه دست طبیعت به خاره سنگ
گل ها نشانده بی  مدد باغبان و کود
ساری نشید خواند بر شاخه بلند
بلبل به شاخ کوته خواند همی سرود
آن از فراز منبر هر پرسشی کند
این یک ز پای منبر پاسخ دهدش زود
یک جا به شاخسار خروشان تذرو نر
یک سو تذرو ماده به همراه زاد و رود
آن یک نهاده چشم  غریوان به راه جفت
این  یک ببسته گوش و لب  از گفت و از شنود
برطرف رود چون بوزد باد بر درخت
آید به گوش ناله نای و صفیر رود
آن شاخ های نارنج اندر میان میغ
چون پاره های اخگر اندر میان دود
بنگر بدان درخش کز ابرکبود فام
برجست و روی ابر به ناخن همی شخود
چون کودکی صغیر که با خامه طلا
کژ مژ خطی کشد به  یکی صفحه کبود
بنگر یکی به  رود خروشان به وقت آنک
دریا پی پذیره اش آغوش برگشود
چون طفل ناشکیب خروشان ز یاد مام
کاینک بیافت مام و در آغوش او غنود
دیدم غریو و صیحه دریای آسکون
دریافتم که آن دل لرزنده را چه بود
بیچاره مادریست کز آغوشش آفتاب
چندین هزار طفل به  یک لحظه در ربود
داند که آفتاب  جگرگوشگانش را
همراه باد برد و نثار زمین نمود
زبن  رو همی خروشد و سیلی زند به  خاک
از چرخ برگذاشته فریاد رود رود
بنگر یکی به منظر چالوس کز جمال
صد ره به زیب وزینت مازندران فزود
زان  جایگه به بابل و شاهی گذاره کن
پس با ترن به ساری و گرگان گرای زود
بزدای زنگ غم به ره آهنش ز دل
اینجا بودکه زنگ به آهن توان زدود
این خود یک ازهزار زکار شهنشهی است
کزیک حدیث او بتوان دفتری سرود
از جان ودل ستایش او پیشه کن که اوست
آن خسروی که از دل و جان بایدش ستود
جیشی دلیر ساخت ازین مردمی فقیر
آری کنند اطلس و دیبا ز برگ تود
هست اعتبار ملک ز آب حسام او
چون اعتبار خاک صفاهان به زنده رود
جزسعی او که جاده چالوس برگشاد
جز جهد او که راه پتشخوارگر گشود
تا هست حق و باطل و سود و زیان رساد
از حق به  دو عنایت و از او به خلق سود
بخشد بهار را کف دستی ز رامسر
کانجا توان به هر نفسی دفتری سرود

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
داده ام دل تا مرا یک بوسه آن دلبر دهد
ور دل دیگر دهم او بوسه دیگر دهد
چون مرا نبود دلی دیگر دهم جان تا مگر
بوسه دیگر مرا زان لعل جان پرور دهد
در بهای بوسه بدهم سیم اشک و زر چهر
گرکسی اندر بهای بوسه سیم و زر دهد
ز اشک  چشم و زردی  رخسار او را سیم و زر
هرچه افزونتر دهم  او بوسه افزونتر دهد
گرنه او گوهرفروش است از لب و دندان  چرا
گه مرا مرجان فروشد گه مرا گوهر دهد
گر ندارد لعل او شیرینی شکر چرا
چو بخایی لعل او شیرینی شکر دهد
ور ندارد طره او بوی مشک تر چرا
چون به بویی طره او بوی مشک تر دهد
مه گر آن آراسته منظر ببیند نیم شب
بوسه ها باید بر آن آراسته منظر دهد
چشم اوبا خنجرمژگان بریزد خون خلق
درکف مستی چنین  یارب که این خنجر دهد
گشت دلبر با دل من عاقبت نامهربان
کیست آنکو دل بدین نامهربان دلبر دهد
روز و شب بر رغم من دربر دهد جای رقیب
چون من آیم در بر او جای من بر در دهد
نه مرا از ساعد سیمین خود بالین کند
نه مرا از طره مشکین خود بستر دهد
بوسه گرخواهم ازو نی رایگان بخشد به من
نی به پاداش مدیح حجه داور دهد
سال ها خمیده پشت نیلگون چرخ بلند
تا مگر یک بوسه بر خاک در حیدر دهد
نیست با من همسر آن شاعر که بی کابین و عقد
بکر طبع خویش را هر دم به صد شوهر دهد
شاعر فحل خراسانم که در دریای نظم
طبع من کشتی فرستد فکر من لنگر دهد
گر معزی دیده بود این شعر من کی گفته بود
 چیست آن آبی که او را گونه آذر دهد

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
به هوش باشکه ایران تو را پیام دهد
ترا پیام به صد عز و احترام دهد
ترا چه گوید گوید که خیر بینی اگر
به کار بندی پندی که باب و مام دهد
نسیم صبح که بر سرزمین ما گذرد
ز خاک پاک نیاکان  ترا سلام دهد
وز استخوان نیاکانت برگذشته بود
دم بهار که ازگل به گل پیام دهد
به یاد عشرت اجداد تست هر نوروز
که گل به طرف گلستان صلای عام دهد
تو پای بند زمینی و رشته ایست نهان
که با گذشته تو را ارتباط تام دهد
گذشته پایه و بنیان حال و آینده است
سوابق است که هر شغل را نظام دهد
به کارنامه پیشینیان نگر بد و خوب
که تلخ کامیت آرد پدید وکام دهد
ز درس حکمت و آداب رفتگان مگسل
که این گسستگیت خواری مدام دهد
کسی که از پدران  ننگ  داشت  ناخلف است
که مرد را شرف باب و مام  نام دهد
نگویمت که به ستخوان خاک خورده بناز
عظام بالیه کی رتبت عصام دهد
به علم خویش بکن تکیه و به عزم درست
که علم و عزم  ترا عزت و مقام دهد
ولی ز سنت دیرین متاب رخ زیراک
به ملک  سنت دیرینه احتشام دهد
ز درس پارسی و تازی احتراز مکن
که این دو قوت ملی علی الدوام دهد
شعایر پدران و معارف اجداد
حیات و قدرت اقوام را قوام دهد
مباش غره به تقلید غربیان  که به شرق
اگر دهد هنر شرقی احترام دهد
تو شرقییی و به شرق اندرون کمالاتی است
ولی چه سودکه غربت فریب تام دهد
به هر صفت که برآیی برآی و شرقی باش
وگرنه دیو به صد قسمت انقسام دهد
ز غرب علم فراگیر و ده به معده شرق
که فعل هاضمه اش با تن انضمام دهد
به راه تست بسی دام های دانه نمای
کجاست مرد که از دانه فرق دام دهد
ز دام و دانه اگر نگذری محالست این
که روزگار ترا فرصت قیام دهد
پیام مام جگرخسته را ز جان بشنو
که پند و موعظه ات با صد اهتمام دهد
دو چشم  مام  وطن ز آفتاب و مه  سوی ماست
وزین دو دیده به ما کسوت و طعام دهد
ز چشم مام وطن خون چکد بر این آفاق
که سرخی شفقش جلوه صبح و شام دهد
به ما خطاب کند با دو دیده خونبار
که کیست آنکه به  من  خون  خویش  وام دهد
به روی سینه بپرورده ام جوانان را
که داد من ز شما نوخطان  کدام دهد
پس از زمانه خسرو شد چو بیوه زنی
که هر کسیش نویدی گزاف و خام دهد
چه کودکان که بزادم دلیر و دانشمند
یکی نماند که ملک من انتظام دهد
اگر یکی به ره راست رفت  از پی او
کسی نیامد کان راه را دوام دهد
ز چنگ ظلم و ستبداد کس نرست که او
قراری از پی آسایش انام دهد
کنون  امید من  ای  نو خطان  به  سعی شماست
مگر که سعی شما داد من تمام دهد
ز چاک سینه بشکافته به خنجر جهل
دل شکسته ام آوای انتقام دهد
الاکجاست جوانی ز نوخطان وطن
که در حمایت من وعده کرام دهد
کجاست آنکه به داروی عقل و مرهم عدل
جراحت دل خونینم التیام دهد
کنام شیران وبران شده است  بچه شیر
کجاست کآمده آرایش کنام دهد
ز چنگ بی هنران برکشد زمام امور
به دست مردم صاحب هنر زمام دهد
کجاست آنکه جوانمردی و فضیلت را
به یاد مردم درمانده عوام دهد
کجاست مرد جوانمرد و خواستار شرف
که  سود خویش  زکف بهر سود عام  دهد
کجاست  مرد که شمشیر دادخواهی را
ز قلب ظالم بیدادگر نیام دهد
کجاست حزبی از آزادگان که چون پدران
ز خصم   جان  بستاند به  دوست   جام  دهد
وطن به چنگ لیام است  کو خردمندی
که درس فضل و شرافت  بدین لیام دهد
به جهد پایه حزبی شریف و پاک نهد
به مشت  پاسخ مشتی فضول و خام دهد

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
شمسه ملک سخن را تا افول آمد پدید
جامه شب شد سیاه و دیده مه شد سپید
چون صبوری آسمان دیگر نبیند در زمین
زان که چون او در زمانه دیده گردون ندید
ماتم او دکه فضل و ادب را در ببست
وز غم او رخنه درکاخ هنر آمد پدید
زان که درکاخ هنر بودی وجود او عماد
دکه فضل و ادب را نیز شخص اوکلید
ای دپغ از آن ضمیر پیر و آن طبع جوان
کزجفای چرخ خاک تیره را مسکن گزید
آن که بودی در بر نظمش زبان نطق لال
وآن که گشتی در ره نثرش دل دانا بلید
کام جان را بودگفتارش همه شهد وشکر
گوش دل را بود اشعارش همه در نضید
رونق بازار شعر از این عزا در هم شکست
قامت اهل سخن یکسر از این ماتم خمید
خامه درسوکش زبان ببرید واندرخون نشست
نامه از مرگش سیه پوشید و پیراهن درید
سر به درگاه رضا بنهاد از روی رضا
با دل دانا و رای روشن و بخت سعید
خواست تا پور دل افگارش بهار داغدار
مصرعی گوید پی تاربخ آن فحل وحید
هاتفی از بقعه ناگه سر برآورد و سرود
مرصبوری را به این درگه بود روی امید

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
خرد را عجب آید از این نبید
وز آنکو به نبیدش دل آرمید
می از تن بزداید توان و هوش
فراوان ضرر است اندرین نبید
در آغاز عروسی بود نکو
به فرجام  عجوزی شود پلید
خدایی که به خیر آفرید خلق
شرانگیزتر از می نیافرید
بسا سرو بلندا که کرد پست
بسا جان گرامی که بشکرید
بسا مرد شریفا که می بخورد
پلیدی به جهان درپراکنید

وزن: مفاعیلُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - U | U - - U | - U -
نخلی که قد افراشت به پستی نگراید
شاخی که خم آورد دگر راست نیاید
ملکی که کهن گشت دگر تازه نگردد
چون پیر شود مرد دگر دیر نپاید
فرصت مده از دست چو وقتی به کف افتاد
کاین مادر اقبال همه ساله نزاید
با همت و با عزم قوی ملک نگهدار
کز دغدغه و سستی کاری نگشاید
گر منزلتی خواهی با قلب قوی خواه
کز نرم دلی قیمت مردم نفزاید
با عقل مردد نتوان رست ز غوغا
اینجاست که دیوانگییی نیز بباید
یا مرگ رسد ناگه و آسوده شود مرد
یا کام دل از شاهد مقصود برآید
راه عمل این است بگویید ملک را
تا جز سوی این ره سوی دیگر نگراید
یاران موافق را آزرده نسازد
خصمان منافق را چیره ننماید

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
بهارا بهل تا گیاهی برآید
درخشی ز ابر سیاهی برآید
درین تیرگی صبر کن شام غم را
که از دامن شرق ماهی برآید
بمان تا درین ژرف یخ زار تیره
به نیروی خورشید راهی برآید
وطن چاهسار است و بند عزیزان
بمان تا عزیزی ز چاهی برآید
درین داوری مهل ده مدعی را
که فردا به محضرگواهی برآید
به بیداد بدخواه امروز سرکن
که روز دگر دادخواهی برآید
برون آید از آستین دست قدرت
طبیعت هم از اشتباهی برآید
برین خاک  تیغ دلیری بجنبد
وزین دشت  گرد سپاهی برآید
گدایان بمیرند و این سفله مردم
که برپشت زین پادشاهی برآید
نگاهی کند شه به حال رعیت
همه کام ها از نگاهی برآید
ز دست کس ار هیچ ناید صوابی
بهل تا ز دستی گناهی برآید
مگر از گناهی بلایی بخیزد
مگر از بلایی رفاهی برآید
مگر از میان بلا گرمگاهی
ز حلقوم مظلوم آهی برآید
مگر ز آه مظلوم گردی بخیزد
وزآن گرد صاحب کلاهی برآید

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ
بحر: متقارب مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U - -
ای معشر خودخواه منافق به چه کارید
جزکشتن یاران موافق به چه کارید
ای جز ز عناد و حسد و تهمت و آزار
بگسسته دل از جمله علایق به چه کارید
ای راست به مانند غراب و بچه خویش
بر فکر بد خود شده عاشق  به چه کارید
ای بر سر هر ره که رود جانب مقصود
گرد آمده و ساخته عایق به چه کارید
ای خنجری از تهمت و دشنام کشیده
یکسر زده بر قلب خلایق  به چه کارید
ای در طلب کیفر سارق به تکاپوی
وانگه شده هم کیسه سارق  به چه کارید
ای از پی ویرانی یک قوم موافق
پر داده به اقوام منافق  به چه کارید
ای در چمن ملی و در باغ سیاسی
خودروی و سیه دل چو شقایق  به چه کارید
ای دامن خود کرده پر از خاک و فشانده
بر فرق خود و چشم حقایق  به چه کارید
ایران به دم کام نهنگست  خدا را
ای خصم وطن را شده سایق  به چه کارید
بیچاره وطن در دم نزع است  دریغا
ای مرگ وطن را شده شایق  به چه کارید

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
شکر خداکه دوره غربت بسر رسید
رنج سفرگذشت و نعیم حضر رسید
روزی که رخت بستم از ایران سوی فرنگ
پنداشتم که عهد عقوبت بسر رسید
گفتم زمان خرقه تهی کردنست  خیز
رخت سفر ببند که وقت سفر رسید
اینک خدنگ حادثه از سینه برگذشت
وآسیب زخم آن به میان جگر رسید
دست از جهان بشوی و جهانی دگر بجوی
شاد آنکه زبن جهان به جهان دگررسید
لیکن قضا نبود تو گفتی در این جهان
سهم بلابه بنده فزون زبن قدررسید
فرمان بازگشت به روح رمیده رفت
پروانه بقا به تن محتضررسید
دستوری خلاصم از این زندگی نداد
آن کس که جان ازو به تن جانور رسید
جان به لب رسیده سوی سینه بازگشت
در چشم وگوش مژده سمع و بصررسید
شد منقطع هزینه دورعلاج من
زبن صرفه جوبی سره دولت به زر رسید
بویحیی ار برفت حکیمی به جای ماند
وآی ارگدا به دولت و اقبال و فر رسید
بالجمله رفت سالی و شش ماه بر فزون
کاندر سویش لطف حقم راهبر رسید
بسیار صبرکردم و بسیار بردم رنج
تا درپناه صبر نوید ظفر رسید
بشتافتم به خانه و در بستر اوفتاد
کزرنج ره براین تن نالان ضرر رسید
یک مه فزون بودکه هم اغوش بسترم
وامروز به شدم که ز  فرخ  خبر رسید
محمود اوستاد سخن آن که صیت او
از خاوران گذشته سوی باختر رسید
روح جواهری به جنان شادباد ازآنک
او را پسر چو فرخ فرخ سیر رسید
شاد این پسرکه پرورش از آن پدرگرفت
شاد آن پدرکه از عقبش این پسر رسید
دانشوران ز فضل و هنر بهره می برند
وز او هزار بهره به فضل و هنر رسید
کرد از بهار دعوت  فرخ به شهر خویش
در تیر مه که تیل میان سرخ دررسید 
آباد باد خاک خراسان که هر مهی
نعمت در او ز ماه دگر بیشتر رسید
سرسبز باد تیل میان سرخ او کز آن
خجلت به زعفران و گلاب و شکر رسید
نالانم ای رفیق و هراسانم از سفر
خاصه که ناتوانیم از این سفر رسید
ارجو که تندرست ببینم رخ ترا
کز روی فرخ توام اقبال و فر رسید
گفتم جواب چامه  فرخ  که گفته است
 از دستگاه رادیو دوش این خبر رسید

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
بگریست ابر تیره به دشت اندر
وزکوه خاست خنده کبک نر
خورشید زرد چون کله دارا
ابر سیه  چو رایت اسکندر
بر فرق یاسمین کله خاقان
بر دوش نارون سلب قیصر
قمری به کام کرده یکی بربط
بلبل بنای برده یکی مزهر
نسرین به سر ببسته ز نو دستار
لاله به کف نهاده ز نو ساغر
نوروز فر خجسته فراز آمد
در موکبش بهار خوش دلبر
آن یک طراز مجلس وکاخ بزم
این یک طرازکلشن و دشت و در
آن بزم را طرازد چون کشمیر
این باغ را بسازد چون کشمر
هر بامداد باد برآید نرم
وز روی گل به لطف کشد معجر
خوی کرده گل  زشرم همی خندد
چون خوبرو عروس بر شوهر
بر خاربن بخندد سیصدگل
چون آفتاب سر زند از خاور
مانند کودکان که فرو خندند
آنگه کشان پذیره شود مادر
قارون هرآنچه کرد نهان در خاک
اکنون همی ز خاک برآرد سر
زمرد همی برآید از هامون
لولو همی بغلطد در فرغر
پاسی ز شب چو درگذرد گردد
باغ از شکوفه چون فلک از اختر
غران همی برآید ابر ازکوه
چون کوس برکشیده یکی لشکر
برف از ستیغ کوه فرو غلطد
هر صبح کآفتاب کشد خنجر
هرگه درخشی ازکه بدرخشد
وز بیم خویش ناله کند تندر
گویی به روز رزم همی نالد
از بیم تیغ شاه  دل کافر
حیدر امیر بدر و شه صفین
دست خدا و بازوی پیغمبر

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مَفاعیلُنْ
بحر: مضارع مسدس اخرب مکفوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - -
شاد شد دوش ز دیدار من آن ترک پسر
من ازبن شادکه او برده مه روزه به سر
من کمان کردم کز روزه تبه گردد و زار
آن رخ روشن وآن دولب چون لاله تر
شکر یزدان را کان ماه نیازرده بسی
آری از روزه نیازارد رخشنده قمر
تاخت دوشینه سوی کوی پی دیدن ماه
وز پی دیدن او خلق نمودند حشر
چون مرا دید بخندید و بیامد بر من
تا بداده دو سر زلف و زده یک به دگر
گفتمش جانا زبن ییش به یک ماه فزون
چهره ای بود ترا روشن و خورشید اثر
خود چه بود اینکه دراین ماه تورا ییش آمد
چشم من برتو چنین روز مبیناد دگر
دو لب لعل تو پژمرده و افسرده چراست
حال چشم تو زحال لب تو سخت بتر
دورخان داری چون دو رخ من زرد و نژند
تو چو من عشق همی ورزی ای ترک مگر
من دل خویش به تو دادم و مهرم به تو بود
تو دل خویش بدادی به کدامین دلبر
بودی ای کاش دلی تاکه به جای دل تو
به کف دل بر تو دادم و گفتم که ببر
مر مرا خستگی چشم توکوبد به درست
که نکردستی یک ماه سوی باده نظر
گفت خیز اکنون تا هر دو به میخانه شویم
که حریفانش دی قفل گشودند ز در
گفتمش می نه به میخانه توان خورد کنون
زانکه ما را بود از محتسب شهر حذر
اندرین شهر کسی می به ملا نتوان خورد
که غلامان امیرند به هر کوی اندر

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
مرا داد گل پیشرس خبر
که نوروزرسد هفته دگر
مرا گفت گذر کن سوی شمال
که من نیز بدان جا کنم گذر
چو فارغ شوم از کار نیمروز
شتابم به سوی ملک باختر
به لشکرگه اسفندیار نیو
به دعوتگه زردشت نامور
ز من بخش بهر بوم و بر نوبد
ز من برسوی هر گلستان خبر
بگو تا نهلد آفتاب هیچ
ز آثار غم انگیز دی اثر
همان باد بروبد به کوه و دشت
خس و خار و پلیدی ز رهگذر
همان ابر فشاند به راه ما
گلاب خوش و مشگ و عبیرتر
بگو نرگس بیمار را که هان
ز یغمای زمستان مکن حذر
که از عدل من ایمن توان غنود
به هرگلشن  در زیر هر شجر
هم از راه به راهی توان گذشت
به سر بر طبق سیم و جام زر
کنون همره خرم بهار من
کنم ازگل وسرو و سمن حشر
فراز آیم و سازم به باغ  بزم
گشایم ز نشاط و سرور در
بگو بلبل خاموش را که خیز
یکی منقبت نغزکن زبر
کزین پس به  دو سه هفته سرخ گل
رسد با رخ خوی کرده از سفر
بسان رخ زوار شاه طوس
رضا پاک سلیل پیامبر
مه برج رسالت که صیت اوست
چو مه پاک و چو خورشید مشتهر
اگر دنیوییی سوی او گرای
وگر اخروییی سوی او گذر
که بر خوان عمیم ولایتش
نعیم دو جهانست ما حضر

وزن: مفاعیلُ فَعولُنْ مَفاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - U | U - - | U - U -