cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
می ام به  ساغر اگر خشک شد خمار ندارم
خزان گمست به باغی که من بهار ندارم
هوس چه ریشه  کند در زمین شرم دمیدن
چو تخم اشک عرق واری آبیار ندارم
محبت از دل افسرده ام به پیش که نالد
قیامت است  که من سنگم و شرار ندارم
به حیرتم چه  کنم تحفه نوید وصالش
نگه بضاعتم و غیر انتظار ندارم
به بحر عشق چه سازند زورق طاقت
کنارجو ست طلب  لیک من کنار ندارم
کرم  کنی اگرم قابل کرم نشناسی
که خاک تا نشوم شکر حقگذار ندارم
تو خواه سر خط  گبرم نویس خواه مسلمان
نگین بیحسم  از هیچ نقش عار ندارم
ز سحرکاری نیرنگ عشق دم نتوان زد
برون نجسته ام از خلوتی که بار ندارم
مگر کند غم نایابی ام کدورتی انشا
سراغم از که طلب می کنی غبار ندارم
فتاده ام به خم و پیچ عبرتی که مپرسید
برون بحر شنا دارم اختیار ندارم
دگر میفکنم ای وهم در گمان تعین
که من اگر همه غیرم به غیر یار ندارم
حباب و کلفت اسباب بیدل این چه خیالست
بجز خمی  که به دوش من است بار ندارم

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U - -
عبرت انجمن جایی ست مأمنی که من دارم
غیر من کجا دارد مسکنی که من دارم
در بهار آگاهی ناز خودفروشی نیست
رنگ و بو فراموش است  گلشنی  که من دارم
موج گوهرم عمریست آرمیده می تازد
رنج پا نمی خواهد رفتنی  که من دارم
منت کفن ننگ است بر شهید استغنا
غیرت شرر دارد مردنی که من دارم
خامشی ز هیچ آهنگ زیر و بم نمی چیند
نا شنیده تحسینی ست گفتنی که من دارم
وضع مشرب مجنون فاش تر ز رسواییست
در بغل نمی گنجد دامنی  که من دارم
دار و ریسمان اینجا تا به حشر در کار است
شمع بزم منصوری ست گردنی که من دارم
آه درد نومیدی بر که بایدم خواندن
داشت هرکه را دیدم شیونی که من دارم
پیش ناوک تقدیر جستم از فلک تدبیر
گفت دیده ای آخر جو شنی که من دارم
چرب و نرمی حرفم حیله کار افسون نیست
خشک می دود بر آب روغنی  که من دارم
حرف عالم اسرار بر ادب حوالت کن
دم زدن خس و خار است گلخنی که من دارم
غور معنی ام دشوار فهم مطلبم مشکل
بیدل از زبان اوست این منی که من دارم

وزن: فاعِلُنْ مَفاعیلُنْ فاعِلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: مقتضب مثمن مطوی مقطوع
نشانه‌های عروضی: - U - | U - - - | - U - | U - - -
مپرسید از معاش خنده عنوانی  که من دارم
از آبی ناشتاتر می شود نانی  که من دارم
دو روزم باید از ابرام هستی آب  گردیدن
بجز ننگ فضولی نیست مهمانی  که من دارم
دل آواره با هیچ الفتی راضی نمی گردد
چه سازم چاره این خانه ویرانی  که من دارم
جدا زان جلوه نتوان اینقدرها زندگی  کردن
به خارا تیشه می باید زد از جانی  که من دارم
ز شوخی قاصدش هر گام دارد بازگردیدن
به رنگ سودن دست پشیمانی  که من دارم
ز گلچینان باغ آرزوی  کیستم یا رب
پر طاووس دارد گرد دامانی که من دارم
ندارد جز تأمل موج  گوهر مصرعی دیگر
همین یک سکته است انشای دیوانی  که من دارم
ز رنگ آمیزی این باغ عبرت برنمی آید
به  غیر از نقشبند طاق نسیانی  که من دارم
به حیرت رفت عمر و بر یقین نگشودم آغوشی
به چشم بسته بر بندند مژگانی  که من دارم
نمی دانم چه سان از شرم نادانی برون آید
به زنار آشنا ناگشته ایمانی  که من دارم
کفیل عذر یک عالم خطا طرفی دگر دارد
حیا بر دوش زحمت بست تاوانی  که من دارم
چو شمع از فکر خود تا خاک  گشتن برنمی آیم
گریبانهاست بیدل در گریبانی  که من دارم

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
ببین به ساز و مپرس از ترانه ای  که ندارم
توان به دیده شنیدن فسانه ای که ندارم
به سعی بازوی تسلیم در محیط توکل
شناورم به امید کرانه ای که ندارم
به رنگ شعله تصویر سخت بی پر و بالم
چها نسوخته ام از زبانه ای که ندارم
هزار چاک دل آغوش چیده ام به تخیل
هواپرست چه گیسوست شانه ای که ندارم 
به چاره سازی وهم تعلقم متحیر
مگر جنون زند آتش به خانه ای  که ندارم
فسون کمند هوس نیست بی بضاعتی من
کسی  کلاغ نگیرد به دانه ای که ندارم
به عزم بی جهتی  گم نکرده ام ره مقصد
خطا ندوخته ام بر نشانه ای که ندارم
دگر چه پیش توان برد در ادبگه نازش
به غیر آینه بودن بهانه ای  که ندارم
لوای فتنه  کشیده ست تا به دامن محشر
نفس شمار دو ساعت زمانه ای که ندارم
فغان  که بست به بالم هزار شعله تپیدن
نشیمنی که نبود آشیانه ای که ندارم
اگر به دیر کبابم  وگر به کعبه خرابم
من کشیده سر از آستانه ای که ندارم
ز یأس بیدلی ا م  گل نکرد شوخی آهی
نفس چه ریشه دواند ز دانه ای که ندارم

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U - -
چو سایه خاک به سر داغم از غمی  که ندارم
سیاه پوشم از اندوه ماتمی که ندارم
گداز طینت نامنفعل علاج ندارد
جبین به سیل عرق دادم از نمی که ندارم
نفس گداخت چو شمع و همان بجاست تعلق
قفس هم آب شد از خجلت رمی که ندارم
فکنده است به خوابم فسون مخمل و دیبا
به زبر سایه دیوار مبهمی که ندارم
به صفرنسبت من کرد هرکه محرم من شد
ندیده ام چقدر بیش ازکمی که ندارم
چو شمع سرفکنم تاکجا زشرم رعونت
گران فتاد به دوش من آن خمی که ندارم
به قطع الفت اسباب مانده ام متحیر
فسان زنید به تیغ تنک دمی که ندارم
خیال داد فریبم فسانه برد شکیبم
به شور ماتم عید و محرمی که ندارم
هزار سنگ به دل بست تا ز شهرت عنقا
نشست نقش نگینم به خاتمی که ندارم
رسیده ام دو سه روزیست در توهم بیدل
ازآن جهان که نبودم به عالمی که ندارم

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U - -
به هستی از اثر اعتبار مایه ندارم
چو موی کاسه چینی به غیر سایه ندارم
مگر به خاک رسانم سر بنای تعین
که غیر آبله پا چو اشک پایه ندارم
چو طفل اشک گداز دلیست پرورش من
یتیم عشقم و ربطی به شیر دایه ندارم
تهیه کف افسوس کرده ام چه توان کرد
به سرمه سایی عبرت جزاین صلایه ندارم
بس است سطرگدازم چو شمع نامه الفت
دگر صریح چه انشاکنم کنایه ندارم
به ماکیان توزاهد مرا چه ربط وچه نسبت
تو سبحه گیرکه من چون خروس خایه ندارم
سزدکه مولوی ام خرده بر شعور نگیرد
که گمره ازلم جزوی از هدایه ندارم
به هر طرف کشدم دل  یکیست جاده و منزل
سوار مرکب شوقم خرکرایه ندارم
به نام محض قناعت کنید از من بیدل
که من چو مصحف تحقیق هیچ آیه ندارم

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U - -
خاموشم و بیتابی فریاد تو دارم
چندانکه فراموش توام یاد تو دارم
این ناله  که قد می کشد از سینه تنگم
تصویر نهال ز غم آزاد تو دارم
تمثال  گل و رنگ بهارم چه فریبد
من آینه حسن خداداد تو دارم
هرچند به صد رنگ زنم دست تصنع
چون وانگرم خامه بهزاد تو دارم
تا زنده ام از جان کنی ام نیست رهایی
شیرینی و من خدمت فرهاد تو دارم
گو شیشه امکان شکند سنگ حوادث
من طاقی از ابروی پریزاد تو دارم
پرواز نفس یاد گرفتاری شوق است
این یک دو پر از خانه صیاد تو دارم
چشمت به نگاهی ز جهان منتخبم کرد
تمغای قبول از اثر صاد تو دارم
مطرب چه تراود ز نی بی نفس من
هر ناله که من دارم از ارشاد تو دارم
بیدل تو به من هیچ مدارا ننمودی
عمریست که پاس دل ناشاد تو دارم

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
شبی که بی توجهان را به یاس تنگ برآرم
ز ناله ای  که  کنم  کوه را ز سنگ برآرم
چه دولتی ست  که در یاد آن بهار تبسم
نفس قدح به  کف و ناله  گل به چنگ برآرم
به نیم  گردش چشمی  که واکشم به خیالت
فرنگ را چو غبار از جهان رنگ برآرم
چه ممکن است که تمثال آفتاب نبندد
چو سایه آینه ای را که من ز زنگ برآرم
صفاست حوصله پرداز بحر ظرفی دلها
زآب آینه من هم سرنهنگ برآرم
ازین دلی  که چو آماج بوی امن ندارد
نفس دمی که بر آرم همان خدنگ بر آرم
شکست چینی فغفورگو سفال بر آمد
چه صنعت است که مو از خمیر سنگ بر آرم
نریخت سعی زمینگیری ام به حاصل دیگر
جز این  که خار تکلف ز پای لنگ برآرم
خمار تا به کی ام بی دماغ حوصله دارد
خوش است جام می از شیشه ها به رنگ برآرم
ز چرخ چندکشم انفعال شیشه دلیها
روم جنون  کنم و پوست زین پلنگ برآرم
هزار رنگ گریبان درد جنون ندامت
که من چو صبح نفس زبن قبای تنگ برآرم
به ششجهت  گل خورشید بستم و ننمودم
به حیرتم من بیدل دگر چه رنگ برآرم

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U - -
غبار یأسم به هر تپیدن هزار بیداد می نگارم
به سرمه فرسود خامه اما هنوز فریاد می نگارم
به مکتب طالع آزمایی ندارم از جا نکنی رهایی
قفای زانوی نارسایی دماغ فرهاد می نگارم
اگر به بر عشق تار مویی رسم به نقاش آن تبسم
ز پرده دیده تا به مژگان چه حیرت آباد می نگارم
ز سطر عنوان عجز نالی مباد مکتوب شوق خالی
ز آشیان شکسته بالی پری به صیاد می نگارم
تعافلت کرد پایمالم چسان نگریم چرا ننالم
فرامشیهای رنگ حالم فرامشت باد می نگارم
نه  گرد می فهمم از سواری نه رنگ می خواهم از بهاری
شکسته کلک اعتباری به اوج ایجاد می نگارم
درین دبستان به سعی  کامل نخواندم افسون نقش  باطل
کمالم این بس  که نام بیدل به خط استاد می نگارم

وزن: مَفاعِلُنْ فَعْ مَفاعِلُنْ فَعْ مَفاعِلُنْ فَعْ مَفاعِلُنْ فَعْ
نشانه‌های عروضی: U - U - | - | U - U - | - | U - U - | - | U - U - | -
مسلمان  گشتم و هیچ از میان نگسست زنارم
بقدر سبحه گردیدن کمرها بست زنارم
خرابات محبت از اسیران ظرف می خواهد
خط پیمانه ای دارد قدح در دست زنارم
به خود می لرزم از اندیشه تعبیر همواری
مباد از سبحه بردارد بلند و پست زنارم
مسلمانی به این سامان دلکوبی نمی ارزد
ز چنگ اتفاق سبحه بیرون جست زنارم
به دیر همتم پروانه آتش پرستیها
به خط شعله جواله باید بست زنارم
نفس را الفت دل صرفه راحت نمی باشد
ندید آسودگی با سبحه تا پیوست زنارم
مپرس از ریشه باغ تعلقهای امکانی
گسستن در بغل می پرورم تا هست زنارم
چو شمع از سعی الفت غافلم لیک اینقدر دانم
که تا ننشاند در خاکم ز پا ننشست زنارم
وفا سر رشته ای دارد که هرگز نگسلد بیدل
نمی افتد زگردن گر فتاد از دست زنارم

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
من درین بحر نه  کشتی نه  کدو می آرم
چون حباب از بر خود جامه فرو می آ رم
حرف او می شنوم جلوه او می بینم
پیش رو آینه  ای چند ازو می آ رم
خم تسلیم ز دوشم چو فلک نتوان برد
عمرها شد که در این بزم سبو می آ رم
بند بندم چونی افسانه دردی دارد
تا کنم ناله قیامت به گلو می آرم
شرم می آیدم از طوف درش هیچ مپرس
عرفی چند به احرام وصو می ارم
جهتی نیست که در عالم دل نتوان یافت
سوی خود روی نیاز از همه سو می آرم
نقش اجناس اشارتکده بیرنگی ست
این من و ما همه از عالم هو می آرم
عمرها شد چو سحر می دهم از یاس به باد
جیب چاکی که به امید رفو می آرم
تشنه کامی  گهر قلزم بیقدری نیست
آبرویی که ندارم به سبو می آرم
چقدر گردن تسلیم وفا باریک است
پیش تیغت سر مو بر سر مو می  آرم
نخل شمعم  که به  گل  کردن صد رنگ  گداز
می شوم آب و نگاهی به نمو می آرم
چون  گل از حاصل این باغ ندارم بیدل
غیر پیراهن رنگی  که به بو می آرم

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
بر آسمان رسانم و گر بر هوا برم
مشت غبار خویش ز راهت کجا برم
گر استخوان من بپذیرد سگ درت
بر عرش ناز سایه بال هما برم
شایان دست بوس توام نیست نامه ای
دریوزه ای به قاصد برگ حنا برم
عمر به غم گذشته مباد آیدم به پیش
خود را از این ستمکده رو بر قفا برم
امید فال جرأت دیدار می زند
آیینه سان عرق کنم و بر حیا برم
پر نارساست  کوشش ظلمت خرام شمع
شب طی شود که من نگهی تا به پا برم
پیری نفس گداخت کنون ما و من خطاست
بی ریشه چند تهمت نشو و نما برم
عریان تنان ز ننگ فضولی گذشته اند
کو پنبه ای  که تحفه به دلق گدا برم
تا رنج انتظار اجابت توان کشید
دست دگر به دعوت دست دعا برم
آرایشی به غیرت مجنون نمی رسد
جیبی درم  که رنگ ز بند قبا برم
امید نارساست دعاکن که چون حباب
بار نفس دو روز به پشت دوتا برم
بیدل ز حد گذشت معاصی و من همان
رد نیستم اگر به درش التجا برم

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
بر ندارد شوخی از طبع ادب تخمیر شرم
بی عرق گل می کند از جبهه تصویر شرم
در هوای ختم مقصد سرنگون تاز است مو
تا طلوع صبح پیری نیست بی شبگیر شرم
می کند عالم تلاش آنچه نتوان برد پیش
در مزاج کس ندارد جوهر تاثیر شرم
شیوه اهل ادب در هر صفت بی جرأتیست
رنگ اگر گردانده باشد نیست بی تقصیر شرم
لعل خوبان بوسه گاه حسرت پیران مباد
می کند آب این شکر را ز اختلاط شیر شرم
ننگ بیکاری  کسی را بی عرق نگذاشته ست
از همین خفت ز خارا می چکاند قیر شرم
از تعلق رستن آسان نیست بی سعی جنون
بر نمی آید به زور خار دامنگیر شرم
منفعل شد عشق از وضع تکلفهای ما
دارد از تمکین مجنون ناله زنجیر شرم
زین تنک روبان نمی باید مروت خواستن
نیست چون آیینه درآب دم شمشیرشرم
خلق غافل را همین با پوشش افتاده است  کار
کاش این تدبیرها را باشد از تقدیر شرم
مفت رندان گر تکلفها نباشد سد راه
بی  ازار افتاده است از هند تا کشمیر شرم
بیدل آن قرآن که ما درس حضورش خوانده ایم
متن آیاتش تحیر دارد و تفسیر شرم

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
ز دشت بیخودی می آیم از وضع ادب دورم
جنونی  گر کنم ای شهریان هوش معذورم
ز قدر عاجزیها غافلم لیک اینقدر دانم
که تا دست سلیمان می رسد نقش پی مورم
جهان در عالم بیگانگی شد آشنای من
سراب  آیینه ام گل  می کند نزدیکی از دورم
همان بهترکه خاکستر شوم در پرده عبرت
نقاب از روی  کارم بر نداری خون منصورم
برو زاهد برای خویش هر کس مطلبی دارد
تو محو و من تغافل اشتیاق  جنت و حورم
به اقبال تپیدن نازها دارد غبار من
کلاه آرای عجزم بر شکست خویش معذورم
سجودی بست بار هستی آخر بر جبین من
چه سان سر تابم از حکم خمیدن دوش مزدورم
اگر صدق طلب دست ز پا افتادگان  گیرد
به  مستی می رساند لغزش مژگان مخمورم
به خون پیچیده می بالم نفس دزدیده می نالم
دمیدنهای تبخالم چکیدنهای ناسورم
مکش ای ناله دامانم مدر ای غم  گریبانم
سرشکی محو مژگانم چکیدن نیست مقدورم
خلل تعمیر سیلاب حوادث نیستم بیدل
بنای حسرتی در عالم امید معمورم

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
شعورت خواه مستم وانماید خواه مخمورم
چو ساغر می کشی دارد ازین اندیشه ها دورم
نفس بی طاقتی را مفت ساز خویش می داند
همین پر می فشانم آشیانی نیست منظورم
مهیای گدازم آنقدر از شوق دیدارش
که سوزدکرم شبتابی به برق شعله طورم
چو توفان داشت یارب ناوک نیرنگ دیدارش
که جای خون مجمر شعله می جوشد ز ناسورم
ز داغ اخترم مشکل که بر دارد سیاهی را
دهد چون مردمک هر چند گردون غوطه در نورم
نیاز اختیار است ای حریفان عیش این محفل
که من چون شمع در مشق وگداز خویش مجبورم
ندارد درد دل سازی که بندی پرده بر رازش
چرا عریان نباشم در غبار ناله مستورم
نفس بودم فغان گشتم دگر از من چه می خواهی
ندارم آنقدر طاقت که نتوان داشت معذورم
نه از دنیا غم اندیشم نه عقبایی ست در پیشم
مقیم حیرت خویشم ازین پسکوچه ها دورم
درین محفل که پردازد به  داد ناتوان من
شنیدن در عدم دارد دماغ ناله مورم
محبت از شکست دل چه نقصان می کند بیدل
نگردد موی چینی سرمه آهنگ فغفورم

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
نی سر تعمیر دل دارم نه تن می پرورم
مشت خاکی را به ذوق خون شدن می پرورم
با نگاه دیده قربانیانم توأمی است
بی نفس عمری ست خود را درکفن می پرورم
صبر دارم تا کجا آتش به فریادم رسد
تخم نومیدی سپندم سوختن می پرورم
سایه وار آسودگیهایم همان آوارگی ست
تیره روزم شام غربت در وطن می پرورم
پیرم و شرمم نمی آید ز افسون امل
عبرتی در سایه نخل کهن می پرورم
بسته ام دل را به یاد چین  گیسوی  کسی
در دماغ نافه ای فکر ختن می پرورم
اختیار گوشه خاموشیم بیهوده نیست
قدردان معنی ام ربط سخن می پرورم
بی تماشایی نمی باشد تعلق زار جسم
در قفس زین مشت پرگل در چمن می پرورم
اشک مجنون آبیار انتظار عبرتی ست
می دمد لیلی نهالی را که من می پرورم
بیدل این رنگی  که عریانی ز سازش  کم نبود
در قیاس ناز آن  گل پیرهن می پرورم

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
چه حاجتست به بند گران تدبیرم
چو اشک لغزش پایی بس است زنجیرم
اثر طرازی اشک چکیده آن همه نیست
توان به جنبش مژگان کشید تصویرم
ز بسکه ششجهت از من گرفته است غبار
اگر به چرخ برآیم همان زمینگیرم
ز یأس قامت خم گشته ناله ام نفس است
شکسته اند به درد کمان تدبیرم
جنون من چو نگه قابل تسلی نیست
مگر به دیده حیران کنند زنجیرم
نگشت لنگر آسایشم زمینگیری
چو سایه می برد از خویش پای در قیرم
نوای پست و بلند زمانه بسیارست
خیال چند فریبد به هر بم و زیرم
رمید فرصت هستی و من ز ساده دلی
چو صبح می روم از خویش تا نفس گیرم
دلیل حجت جاوید بیش از اینم نیست
که بی تو زنده ام و یک نفس نمی میرم
به جای ناله نفس هم اگر کشم  کم نیست
نمانده است دماغ خیال تأثیرم
هجوم جلوه یار است ذره تا خورشید
به حیرتم من بیدل دل از که برگیرم

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
چه نیرنگست یارب در تماشاگاه تسخیرم
که آواز پر طاووس می آید به زنجیرم
دلم یک ذره خالی نیست از عرض مثال من
بهارم هر کجا رنگیست می نازد به تصویرم
کتاب صلح کل ناز عبارت برنمی دارد
ز بخت ما و من چون خامشی صافست تقریرم
به دام حیرت صیادکو اندیشه فرصت
چکیدن در شکست رنگ دارد خون نخجیرم
سری در خویش دزدیدم به فکر حلقه زلفی
دهان مارگل کرد از گریبان گلوگیرم
سراپایم خطی داردکه خاموشیست مضمونش
قضاگویی به  کلک موی چینی  کرد تحریرم
چو موج گوهرم باید زمینگیر ادب بودن
برش قطع روانی  کرده است از آب شمشیرم
چه سازم سستی طالع زخویشم برنمی آرد
وگرنه چون مژه در پر زدنها نیست تقصیرم
غبار حسرتم وامانده از دامان پروازی
دهد هرکس به بادم می تواند کرد تعمیرم
ز ساز هستی ام با وضع حیرانی قناعت کن
نفس در خانه نقاش گم کرده ست تصویرم
نشاند آخر هجوم غفلتم در خاک نومیدی
به رنگ خواب با واماندگی بوده ست تغییرم
ز بی قدری ندارم اعتبار نقطه جهلی
کتاب آسمان دانستم و این است تفسیرم
گهی از شوق می بالم گهی از درد می کاهم
نوای گفت وگو پیرایه چندین بم و زیرم
بقدر بیخودی دارم شکار عافیت بیدل
چو آه شمع یکسر رنگ می باشد پر تیرم

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
ز بس ضعیف مزاج جهان تدبیرم
چو صبح تا نفس از دل به لب رسد پیرم
هنوز جلوه من در فضای بیرنگیست
خیالم و به نگه کرده اند زنجیرم
کسی به هستی موهوم من چه پردازد
که همچو خواب فراموش ننگ تعبیرم
ز فرق تا به قدم حیرتم نمی دانم
گشوده اند به روی که چشم تصویرم
چو اخگرم به گره نیست غیر خاکستر
تبم اگر شکند سر به سر تباشیرم
چه نغمه داشت نی تیر او که در طلبش
چو رنگ می رود از خویش خون نخجیرم
سیاه بخت محبت بهارها دارد
به هند نازفروش سوادکشمیرم
نگاه دیده آهوست وحشتی  که مراست
به روز هم نتوان  کرد قطع شبگیرم
چو جاده رنگ بنای مرا شکستی نیست
به خشت نقش قدم کرده اند تعمیرم
مپرس ز آتش شوق  که داغم ای ناصح
که چون سپند مبادا به ناله درگیرم
من آن ستمزده طفلم که مادر ایام
به جام دیده قربانی افکند شیرم
چنان به ضعف عنان رفته ازکفم بیدل
که من ز خویش روم  گر کشند تصویرم

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
نمی باشد تهی یک پرده از آهنگ تسخیرم
زهستی تا عدم پیچیده است آواز زنجیرم
چو خاکستر شوم  داغم به مرهم آشنا گردد
گداز خویش دارد چون تب اخگر تباشیرم
جبین از آستان سینه صافان برنمی دارم
چو حیرت آب این آیینه ها کرده ست تسخیرم
چرا صیاد چیند دامن ناز از غبار من
که چون آب گهر رنگی ندارد خون نخجیرم
دم پیری سواد ناامیدی کرده ام روشن
غبار زندگی چون مو نمودارست ازین شیرم
ببینم تا کجا تسکین رسد آخر به فریادم
درین محفل نفس عمری ست از دل می کشد تیرم
غباری هم ز من پیدا نشد در عرصه امکان
جهان آیینه و من مرده یک آه تاثیرم
فلک صد سال می باید که خم بر گردنم بندد
به این فرصت که تا سر در گریبان برده ام سیرم
ز بس دارد دماغ همتم ننگ گرفتن ها
اگرتا حشر گم باشم سراغ خود نمی گیرم
دم عیسی سحر در آستین کلک نقاشی
که پرواز نفس دارد به یادش رنگ تصویرم
فنای جسم می گوبند حشری درکمین دارد
خجالت مزد ناکامی به مردن هم نمی میرم
تب و تاب نفس صید کشاکش داردم بیدل
گرفتارم نمی دانم به دست کیست زنجیرم

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
چه دولت است که من نامت از ادب گیرم
ز شرم دست تهی دامنی به لب گیرم
به عشق اگر همه تن غوطه ام دهند به قیر
چوداغ لاله سحرها به طوف شبگیرم
به این زبان که چو شمعم دماغ می سوزد
خموش ا اگر نشوم انجمن به تب گیرم
خمار اگر نشود ننگ مجلس آرایی
به مستی حلب شیشه گر حلب گیرم
غم وراثت آدم نخورده ام چندان
که راه خلد به امید این نسب  گیرم
ندارم این همه رغبت به لذت دنیا
که ننگ آتشک از بوی این جلب گیرم
چو موی چینی از اقبال من چه می پرسی
عنان به شام شکسته ست سعی شبگیرم
خوشست چشم بپوشم ز نقش کار جهان
هزار نسخه به این نقطه منتخب گیرم
ز طرف مشرب مستان خجل شوم بیدل
دمی که هفت فلک برگی از عنب گیرم

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
ز سودای چشم تو تا کام  گیرم
دو عالم فروشم دو بادام گیرم
شهید وفایم ز راحت جدایم
نه مردم به ذوقی که آرام گیرم
سیه مست شهرت نی ام ورنه من هم
چو نقش نگین صبح در شام گیرم
ز بس همتم ننگ تزویر دارد
محالست اگر دانه در دام گیرم
چنین  کز طلب بی نیاز است طبعم
گدا گر شوم ترک ابرام گیرم
چوشبنم چه لافم به سامان هستی
مگر از عرق صورتی وام گیرم
درین انجمن مشرب غنچه دارم
زنم شیشه بر سنگ تا جام گیرم
زمانی شود خواب عیشم میسر
که چون نقش پا سایه بر بام گیرم
کمند نفس حرص صیاد عنقاست
به  این نارسایی مگر نام گیرم
جهان نیست جز اعتبار من و تو
تو تحقیق دان  گر من اوهام  گیرم
تجاهل سر و برگ هستی است بیدل
همه گر وصالست پیغام گیرم

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ
بحر: متقارب مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U - -
چو ماه نو به چندین حسرت از خود کام می گیرم
جنونها می کند خمیازه تا یک جام می گیرم
به این  گوشی  که معنی از تمیزش ننگ می دارد
طنین پشه ای  گر بشنوم الهام می گیرم
ز فهم مدعا پر دورم افکنده ست موهومی
همه با خویش اگر دارم سخن پیغام می گیرم
کمینگاه دو عالم غفلتم از قامت پیری
امل هر جا پرد در حلقه این دام می گیرم
هوای  کعبه شوقی به شور آورد مغزم را
که چون شمع استخوان را جامه احرام می گیرم
به یاد چشم او چندان جنون آماده است اشکم
که هر مژگان فشردن روغن از بادام می گیرم
ضعیفی  گر به این اقبال بالد پایه نازش
به زیر سایه دیوار چندین بام می گیرم
به ذوق پای بوست هیچ جا خوابم نمی باشد
همین در سایه برگ حنا آرام می گیرم
چو موی  کاسه چینی اگر بالد شکست من
شبیخون می زنم بر چین و راه شام می گیرم
ز خاموشی معاش غنچه ام تا کی  کشد تنگی
لبی وا می کنم  گل می فروشم جام می گیرم
به آسانی دل از بار تعلق وا نمی گردد
ز پیمان جنون کیشان  گسستن وام می گیرم
تمتع چیست زبن بیحاصلانم چون نگین بیدل
زبانم می خراشدگرکسی را نام می گیرم

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
سراغ عیش ز عمر نمانده می گیرم
اثر ز آتش در آب رانده می گیرم
رمید فرصت و من غره خیال  که من
سوار توسن برق جهانده می گیرم
سحر گذشت و شب آمد بیا که باز چو شمع
رهی ز یاس به پایان رسانده می گیرم
به وادیی که  کشد حرص تشنه کام زبان
عرق ز جبهه خجلت دمانده می گیرم
هلاک بوی لبی بودم انتظارم  گفت 
غمین مشو به کنارش نشانده می گیرم
مرا همین سبق از مکتب ادب  کافی ست
که نام یار به لب نگذرانده می گیرم
زناله تا نفس واپسین یقینم نیست
که دامن که به دست فشانده می گیرم
به ضبط عمر سبکرو شتابم اینهمه نیست
عنان دو روز دگر هم دوانده می گیرم
گذشته ام به رکاب گذشتگان و هنوز
سراغ خود به قفا بازمانده می گیرم
سواد نامه چو صبحم نهان نمی ماند
نفس دو سطر هوایی ست خوانده می گیرم
چو شمع بیدل اگر صد رهم شهیدکنند
دیت زگردن شمشیر رانده می گیرم

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
اگر ساقی ز موج باده بندد رشته سازم
رساند قلقل مینا به رنگ رفته آوازم
عروج خاکساران آن قدر کوشش نمی خواهد
چو گرد از جنبش پایی توان کردن سرافرازم
مباش ای آرمیدن از کمین وحشتم غافل
کف خاکسترم بی بال وپر جمع ست پروازم
نگاه چشم عبرت جوهر آیینه یأسم
گسستن ها ز پیوند جهان تاری ست از سازم
نفس تا بال بر هم می فشاند ناله می گردد
ز استغنای نومیدی بلندافتاده اندازم
ز اسرار محبت صافی آیینه ای دارم
که نتواند به جز حیرت نمودن چشم غمازم
قدح پیمایی الفت ندارد رنج مخموری
ز بس گردیده ام گرد سر او نشیه نازم
کمال من عروج پایه دیگر نمی خواهد
همان خورشید خواهم بود اگر از ذره ممتازم
وبال عشرتم یارب نگردد قید خود داری
که من با لغزش پا همچو طفل اشک  گلبازم
هوای نارسا را نیست جز شبنم گریبانی
ز خجلت آشیان ساز عرق  گردیده پروازم
به سامان شکست رنگ من خندیدنی دارد
به رنگی ناله سر کردم  که  کس نشنید آوازم
نی ام چون موج  جولان جرأت آزار کس بیدل
شکستن دارم و بر روی خود صد رنگ می تازم

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
حیرت دمد از شوخی گل کردن رازم
در آینه جوهر شکند نغمه سازم
چون غنچه سر زانوی تسلیم که دارم
صد جبهه به خون می تپد از وضع نیازم
وسعتگر انداز تغافل چه فسون داشت
بر روی دو عالم مژه  کردند فرازم
زان پیش که آیینه شود طعمه زنگار
بگذار که چندی به خیال تو بنازم
زین عرصه شطرنج جنون تازی هوشست
چیزی نتوان برد اگر رنگ نبازم
تا سجده به همواری خاکم نرساند
دارد گره ابروی محراب نمازم
خواب عدم افسانه تعبیر ندارد
آیینه خاکم چه حقیقت چه مجازم
آزادی من عرض گرفتاری شوقیست
چون دیده حیرت  زدگان عقده بازم
چون شعله  که آخر به دل داغ نشیند
در نقش قدم ریخت هجوم تک و تازم
زبن بیش غبارم تپش شوق نگیرد
چون اشک به صد بوته دویده ست  گدازم
شبنم ز هوا تا چقدر گرد نشاند
عمریست ز خود می روم و آبله سازم
بیدل امل اندیشی ام از عجزرسایی ست
واماندگی افکند به این راه درازم

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -