cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
گر در نظر خویش حقیری مردی
ور بر سر نفس خود امیری مردی
مردی نبود فتاده را پای زدن
گر دست فتاده ای بگیری مردی

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
یک ذره ز فقر اگر به صحرا بودی
نه کافر و نه گبر و نه ترسا بودی
گر دیده جهل خلق بینا بودی
این رشته که سر دو تاست یک تا بودی

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
در آینه جمال حق کن نظری
تا جان و دلت بیابد از حق خبری
خواهی که دل و جانت منور گردد
باید که به کویش گذری سحری

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
در جستن جام جم ز کوته نظری
هر لحظه گمانی نه به تحقیق بری
رو دیده به دست آر که هر ذره خاک
جامی ست جهان نمای چون در نگری

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
گر تو به خود و حال خود در نگری
بر تن همه پوست همچو جامه بدری
از خوردن نان و آب بینی که همی 
جز زهر نیاشامی و جز خون نخوری

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
یا رب ز قضا بر حذرم می داری
وز حادثه ها بی خبرم می داری
هر چند ز من بیش بدی می بینی
هر دم ز کرم نکوترم می داری

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
گیرم که سلیمان نبی را پسری
بر باد نشسته ای جهان می سپری
گیرم که به کام توست گیتی شب و روز
بنگر که پدر چه برد تا تو چه بری

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
با داده قناعت کن و با داد بزی
در بند تکلف مرو آزاد بزی
در به ز خودی نظر مکن غصه مخور
در کم ز خودی نظر کن و شاد بزی

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
از باد اگر سبق بری در تیزی
چون خاک اگر هزار رنگ آمیزی
چون آب محبت علی نیست تو را
آتش ز برای خود همی انگیزی

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
از کبر مدار هیچ در سر هوسی
کز کبر به جایی نرسیده است کسی
چون زلف بتان شکستگی عادت کن
تا دل ببری هزار در هر نفسی

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
تا ره نبری به هیچ منزل نرسی
تا جان ندهی به هیچ حاصل نرسی
حال سگ کهف بین که از نادره هاست
تا حل نشوی به حل مشکل نرسی

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
بی مرگ به عمر جاودانی نرسی
نامرده به عالم معانی نرسی
تا همچو خلیل اندر آتش نروی
چون خضر به آب زندگانی نرسی

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
در راه طلب اگر تو نیکو باشی
فرمانده این سرای نه توی باشی
اول قدم آن است که او را طلبی
واخر قدم آن است که خود او باشی

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
ای دل ز شراب جهل مستی تا کی
وی نیست شونده لاف هستی تا کی
ای غرقه بحر غفلت ار ابر نه ای
تر دامنی و هوا پرستی تا کی

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
ای تو به مجردی نرفته گامی
چه ات زهره آن بود که جویی کامی
تو درد فراق نیمه شب برده نه ای
در صحبت او کجا رسی تا خامی

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
رفتم به سر تربت محمود غنی
گفتم که چه برده ای ز دنیای دنی
گفتا که دو گز زمین و ده گز کرباس
تو نیز همین بری اگر صد چو منی

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
ای آن که خلاصه چهار ارکانی
بشنو سخنی ز عالم روحانی
دیوی و ددی و ملکی انسانی
با توست هر آنچه می نمایی آنی

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
ای ناطق اگر به مرکز جسمانی
حاصل نکنی معرفت سبحانی
فردا که علایق از بدن قطع شود
در ظلمت جهل جاودان در مانی

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
ای نفس گذشت عمر در حیرانی
خود سیر نمی شوی ز بی سامانی
نه لذت زندگی خود می یابی
نه راحت مردگی تن می دانی

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
گر با تو فلک بدی سگالد چه کنی
ور سوخته ای از تو بنالد چه کنی
ور غم زده ای شبی به انگشت دعا
اقبال تو را گوش بمالد چه کنی

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
ای دل ز غبار تن اگر پاک شوی
تو روح مقدسی بر افلاک شوی
عرش است نشیمن تو شرمت بادا
کآیی و مقیم خطه خاک شوی

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
تا خاص خدای را تو از جان نشوی
بر مرکب عشق مرد میدان نشوی
شیران جهان پیش تو روبه باشند
گر تو سگ نفس را به فرمان نشوی

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
ای لطف تو دستگیر هر خود رایی
وی عفو تو پرده پوش هر رسوایی
بخشای بر آن بنده که اندر همه عمر
جز درگه تو هیچ ندارد جایی

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
تا دیده دل ز دیده ها نگشایی
هرگز ندهند دیده ها بینایی
امروز از این شراب جامی در کش
مسکین تو که در امید پس فردایی

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
زنهار در این راه مجازی نایی
تا کار حقیقتی نسازی نایی
این ره ره مردان و سراندازان است
جان بازان اند تا نبازی نایی

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
یا رب چو بر آرنده حاجات تویی
هم قاضی کافه مهمات تویی
من سر دل خویش چه گویم با تو
چون عالم سر و الخفیات تویی

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
ای نسخه نامه الهی که تویی
وی آینه جمال شاهی که تویی
بیرون ز تو نیست هر چه در عالم هست
از خود بطلب هر آن چه خواهی که تویی

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
ای پریشان کرده عمدا زلف عنبربیز را
بر دل من دشنه داده غمزه خونریز را
شد فروزان آتش سودایت اندر جان و دل
درفکن در جام بی رنگ آب رنگ آمیز را
می پیاپی بی محابا ده میندیش از حریف
یاد می دار این دو بیت گفته دست آویز را
گر حریفی از دمادم سر بپیچاند رواست
بر کف من نه که پور زال به شبدیز را
جان من می را و قالب خاک را و دل تو را
وین سر طناز پر وسواس تیغ تیز را

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
در مقامی که رسد زو به دل و جان آسیب
نبود جان خردمند ز رفتن به نهیب
ناشکیبا مشو ار باز گذارد جانت
خانه ای را که ز ویران شدنش نیست شکیب
تن یکی خانه ویرانی و بی سامانی ست
نتوان داشت در او جان و روان را به فریب
گرچه پیوسته جان است تن تیره ولیک
شاخ را نیست خبر هیچ ز بویایی سیب
گرچه از جان به شکوه است و به نیرو هر تن
جان نگیرد ز تن تیره به زیبایی زیب
دیده جان خرد است و روشش اندیشه
ناید از کوری و کری تنش هیچ آسیب
چشم جان روشن و بیناست ز نزدیک و ز دور
پای اندیشه روان است بر افراز و نشیب
بی گمان باش خردمند که در راه یقین
خردت راست رود با تو گمانت به وریب

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
دارم دلی مخاطره جوی بلا پرست
سرگشته رای گم شده عقل هوا پرست
با درد و غم به طبع چو یاری وفا نمای
با جان خود به کینه چو خصمی جفا پرست
سعیم هبا شده است و طلب بیهده از آنک
بیهوده جوی شد دل و دیده هوا پرست
ممکن که من نه آدمی ام ز آنکه آدمی
یا بت پرست باشد و یا بس خدا پرست

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
بگسلم از تو با که پیوندم
از تو گر بگسلم به خود خندم
بخت بیدار یاور من شد
ناگهان زی در تو افکندم
بندها بود بر من اکنون شد
دیدن تو کلید هر بندم
کان اگر کندمی نیافتمی
زان تو را یافتم که جان کندم
کی خبر داشتم ز خود بی تو
که چی ام یا چه گونه یا چندم
آگه اکنون شدم ز خود که مرا
جاودان با تو بود پیوندم
لاغر و مرده بودمی و اکنون
یال و بازو به جان بیاگندم
بی تو از تن چه کیسه بردوزم
یا ز جان من چه طرف بربندم
بی تو با ملک جم نه خشنودم
با تو باشم به هیچ خرسندم
دور گردم ز جان و تن شاید
دور باد از تو دور نپسندم

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
سرگشته وار بر تو گمان خطا برم
بی آنکه هیچ راه به چون و چرا برم
از جان و از تنم نتوانم به شرح گفت
کاندر رهت ز هر دو چه مایه بلا برم
من رخت بینوایی تن بر کجا نهم
من جان زینهاری خود را کجا برم
دانم که در دلی و جدا نیست دل ز تو
لیکن به دل چگونه بگو ره فرا برم
دل نیز گم شده ست و ندانم کنون که من
بی دل به نزد تو نبرم راه یا برم
گویند راه بردی از او باز ده نشان
آری دهم نشانی از آن لیک تا برم
در جستنم همیشه که در جست وجوی تو
ره زی بقا اگر نبرم زی فنا برم
من بی تو نیستم من و خود را نیابم ایچ
گر بر زمین بدارم اگر بر هوا برم
مگذار نزد خویشم اگر هیچ زین سپس
من نام ما و من به صواب و خطا برم
ما از کجا و من ز کجا ما و من تویی
بیهوده چند نام من و نام ما برم

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
در آب و گل که آورد آیین جان نهادن
بر دوش جان نازک بار گران نهادن
شاداب شاخ جان را از بوم جاودانی
برکندن از چه علت در خاکدان نهادن
ز آوردن تن و جان با هم چه سود بینی
جز درد تن فزودن جز بار جان نهادن
گوینده سمر را این حال درخور آید
صد قصه جمع کردن صد داستان نهادن
از داستان و قصه بگذر که غصه باشد
پیش گرسنه چندی از هیچ خوان نهادن
گفت و شنید کم کن گر رهروی که در سر
شاید برای توشه چشم و زبان نهادن
کاری شگرف باشد در رهروی قدم را
از سود برگرفتن و اندر زیان نهادن
گاه بلا به مردی تن در میان فکندن
کام و هوای خود را بر یک کران نهادن
رسمی است عاشقان را هنگام نامرادی
از دل کرانه جستن جان در میان نهادن
در دین عشق هرگز جز رسم پاکبازی
دینی توان گرفتن رسمی توان نهادن
کار تو خواب بینم در راه گاه رفتن
بس جرم نارسیدن بر همرهان نهادن

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - - | - - U | - U - -
رنگ از گل رخسار تو گیرد گل خود روی
مشک از سر زلفین تو دریوزه کند بوی
شمشاد ز قدت به خم ای سرو دل آرا
خورشید ز رویت دژم ای ماه سخن گوی
از شرم قدت سرو فرومانده به یک جای
وز رشک رخت ماه فتاده به تکاپوی
با من به وفا هیچ نگشته دل تو رام
با انده هجران تو کرده دل من خوی
ناید سخنم در دل تو ز آنکه به گفتار
نتوان ستدن قلعه ای از آهن و از روی
ز آن است گل و نرگس رخسار تو سیراب 
کز دیده روان کرده ام از مهر تو صد جوی
تا بوک سزاوار شوی دیدن او را
ای دیده تو خود را به هزار آب همی شوی
ای دل چه شوی تنگ چو در توست نشستن
خواهی که ورا یابی در خون خودش جوی

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
خود را به عقل خویش یکی بر گرای خود
تا چیستی و چندی ای مرد پر خرد
جانی تنی چه گوهری از گوهران همه
کار تو دادن است ز هر کار یا ستد
مار خزنده یا نه ستور دونده ای
آگه چو عقلی از خود یا بی خبر چو دد
جز مار و جز ستور نه ای گر به خود نه ای
اندام هفتگانه ات انگار هفتصد
از مار و از ستور چه برده است مار گیر
جز زهر مار بهره و خربنده جز لگد
هستی تو جاودان نگران سوی دیگران
خود ننگری به خود نفسی از تو کی سزد
چشم تو پوست بیند و بر پوست موی و پشم
وز موی و پشم و پوست رسن خیزد و نمد
گرچه سبد نگاه توان داشتن در آب
لیک آب را نگه نتوان داشت در سبد
تن را به جان اگرچه توان داشتن به پای
پایندگی جان به خرد نه به تن بود
بینش به عقل کن که وجود تو بینش است
جانم بدین سخن ز خرد نیست شرم زد
از عقل توست هر گذرنده بقا پذیر
پس جز ز عقل خود ز چه جویی بقای خود
عقل تو کرد این که عیان است پیش تو
احوال هست گشته و کردار نیک و بد
پیشی گرفته چرخ هزاران هزار دور
بنگر که چون به دو تک اندیشه در رسد

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
گشوده گردد بر تو در حقیقت باز
کناره گیر به یکبار از این جهان مجاز
که در جهان مجاز آن کسی بود پر سود
که بی زیان به سرانجام خود رسد ز آغاز
چو کار آن سری ات خود نکو طرازیده ست
تو این سری به تمنای خویشتن مطراز
که این جهان فنای است و آن جهان بقا
فنا بد است و بقا نیک پس به نیکی یاز
ز مال و جاه فراغت سعادتی است بزرگ
به زر و زور شده غره محنتی است دراز
عجب تر آنکه چرا از سعادت است گریز
به محنت از چه بود خلق را همشه نیاز
چو کوشش تو به رنجی است برده بیش مکوش
چو نازش تو به عمری است رفته بیش مناز
عروس عقل شود در حجاب جاویدان
چو گشت همت پست نیاز و بسته آز
سپاس و منت جاوید حق تعالی را
که داد جان مرا سوی راه خویش جواز
ز خشم و آز مرا داد امان به صد اکرام
ز حرص و کینه به خود خواندم به صد اعزاز
ضمیر پاک مرا در ره یقین و خرد
هزار مشعله دار است در نشیب و فراز
به رنگ و تنبل و جادو چه حاجتم چو نهاد
خدای عز وجل در یقین من اعجاز
کجا به سحر و فسون همتم فرود آید
کجا بود که شکار ملخ کند شهباز
هر آن کسی که مرا کرد نسبتی به دروغ
گذشتم از وی ار مفسد است اگر غماز
که قول و فعل چنین خلق من هزاران بار
اگر چه دیدم و بینم کنم فرامش باز
تو ای ستوده ایام پشت ملت و دین
جمال دولت و دین مفخر زمانه ایاز
ز روی معدلت و راستی و لطف و کرم
خلاص بنده بجوی و به کار وی پرداز
که نیست بنده سزای موکل و زنجیر
مباد کز چو تویی ماند او به گرم و گداز
نه بنده هست سزاوار این گزند و بلا
نه این غریب که با من در این غم است انباز
ندارم از تو من این غم نعم که هست مرا
توقع از کرمت صد هزار نعمت و ناز
گمان مبر که همه خواهش از پی خویش است
که بنده نیست به آسیب در چنین بدساز
ولی ز انده یک خانه طفل کز غمشان
به گوش جان من آید ز ناله شان آواز
چو مرغ خسته دل همگنان ز محنت من
به سینه در ز تپیدن همی کند پرواز
مباد که افکند اندوه سوز و ناله اشان
جهان مملکت آرمیده در تک و تاز
ز توست نام تو بر نامه کرم عنوان
ز توست عدل تو بر جامه زمانه طراز
کمند توست به روز مصاف پنجه شیر
سنان توست به هنگام حمله یشگ گراز
تو ای گزیده نژاد از سپهر حادثه زای
تو ای ربوده گهر در جهان شعبده باز
اگر چه کار من و کار مدح توست دراز
چو از شنیده نشاید مجاز هم ایجاز
بزی تو صافی و خالص ز هر بدی چون زر
فتاده دشمن جاهت همیشه در دم گاز
سر حسود تو بی مغز خشک چون گشنیز
تن عدوت به صد پرده در نهان چو پیاز
رفیع جاه تو را جن و انس کرده سجود
بلند قدر تو را ماه و مهر برده نماز

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
آن مایه بزرگی و آن قبله انام
آن از کرم نشان و هنر زو گرفته نام
صدر جهان سلاله اقبال فخر دین
کان هنر جهان کرم مفخر انام
فرمود اشارتی که مر آن را به طوع و قهر
جز انقیاد روی نبینند خاص و عام
فرمود تا ز اهل هنر هر که در سخن
داده است روزگار ورا مایه ای تمام
از گفته های خویش رساند به خدمتش
از گونه گون نظم و نماید بدان قیام
من بنده با دلم به تمنا در آمدم
کآیا بود که باشد طبعم به نظم رام
دل چون بدید صورت حالم به طبع گفت
نظم از کجا و طبع که و مایه ات کدام
هرگز به صورت آمد بی مایه هیچ چیز
خاطر مسوز خیره به اندیشه های خام
از لطف طبع اهل هنر تا به طبع تو
چندان مسافت است که از نور تا ظلام
از دست رفته گیر عنان سخن تو را
چون هست بر سرت ز فرومایگی لگام
گفتم دلا اگر چه سخن هات هست راست
تلخ است و هستم از سخنت نیک تلخ کام
دیر است تا که نیست مرا هیچ گونه هیچ
در لفظم انتظار و نه در کارم انتظام
با کار بی نظام نباشد سخن به نظم
زین بس بود چو کار من افتاد با نظام
ای در دلت همیشه هنرها شده مقیم
وی بر درت همیشه هنرمند را مقام
ننهفتم ایچ عیب چو پذرفته ام از آنک
پذرفته به عیب شد ایمن ز رد مدام
اظهار عیب خود چو به فرمان نمی کنم
حاجت به عذر نیست همین بود والسلام

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
ز شعر قدر و بها یافتند اگر شعرا
منم که شعر ز من یافته است قدر و بها
به پیش نادان گر قدر من بود پنهان
به پیش دانا باشد مقام من پیدا
همی نشاید گفتن که تیره شد خورشید
اگر نیاید روشن به دیده اعمی
شگفت نیست گرم آفتاب سجده برد
به پیش طبع سخن گوی و خاطر دانا
ولی دریغ که بر من ز شاعری نرسید
مگر فزونی خصم و تطاول اعدا
چه حیله سازم با دشمنان بی آزرم
چه گوی بازم با روزگار بی پروا
وفا ندیدم زین روزگار عهدگسل
کدام مرد بدیده است ازین عجوز وفا
به  پتک جور سپهرا سرم  به خیره مکوب
به سنگ کینه جهانا تنم به خیره مسا
به بند خویش بسی ماندی این تن رنجور
کنون نمودی در بند دشمنانش رها
جلیس من به مه و سال  جسم محنت کش
ندیم من به شب و روز چشم خون پالا
به بردباری آن یک چو سد اسکندر
به خونفشانی این یک چو پهلوی دارا
برون زحد و حصا رنج بینم اندر دهر
که هست خصم و حسودم برون  ز حد و حصا
حسود چیره شود هرکه را فزود کمال
مگس پذیره شود هرکجا بود حلوا

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
فریاد از این جهان و از این دنیا
وین رسم ناستوده نازیبا
برباد رفته قاعده موسی
و از یاد رفته توصیه عیسی
توراه گشته توریه بدعت
انجیل گشته واسطه دعوا
خلق محمدی شده مستنکر
دستور ایزدی شده مستثنی
هامون به خود نبیند جزکوشش
دریا به خود نبیند جز غوغا
گرد قتال خیزد از این هامون
طوفان مرگ خیزد از این دربا
بر ماهتاب  تیر زند کتان
بر آفتاب  تیغ کشد حربا
خون می چکد زکلک سیاسیون
جان می طپد ز رای ذوی الارا
جور و فساد سرزده درگیتی
صلح و سدادگم شده از دنیا
قومی پلنگ خوی ز هرگوشه
درهم فتاده اند پلنگ آسا
گرگان آدمی رخ و آدم خوار
دیوان آهنین دل و آهن خا
آن خون این مکد ز ره پلتیک
این جان آن کند به ره یاسا
ملک خدای گشته دو صدپاره
هر ملک را گروهی گنج آرا
وآنکه به خیره بر زبر هرگنج
میران نشسته اند چو اژدرها
هریک به دل گرفته بسی امید
هریک به سر نهفته بسی سودا
هر ساعتی به آرزوی این قوم
صد جوی خون روان شد ازصحرا
اوکام دل نیافته وز هر سوی
بینی نشسته با دل خون پالا
چندین هزار مادر بی فرزند
چندین هزار بچه بی بابا
ای خود بر نهاده پی پرخاش
وی تیغ برکشیده پی هیجا
این خون پاک ملت یزدان است
چندین چنین چه پزی بی پروا
این باغ ایزد است و درختانش
با دست حق دمیده چنین زیبا
ای خیره باغ را چه زنی آتش
وی خر درخت را چه خوری بی جا
مشکن درخت یزدان را مشکن
منما تهی گلستان را منما
هان ای حکیم چندکنی لابه
هان ای ادیب چند کنی غوغا
لابه به پیش کور نیارد مرد
غوغا به پیش کر نکند دانا
مردم کرند نیمی و نیمی کور
ازکور وکر چه خواهی جز حاشا
آنکو شنید باد بر او نفرین
گر خود شنید وکارنبست آن را
وانکو بدید باد بر او توبیخ
گر زانکه دید و بار نبست آنجا

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مَفاعیلُنْ
بحر: مضارع مسدس اخرب مکفوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - -
نوبهار آمد و شدگیتی دیگرگونا
باغ رنگین شد از خیری و آذریونا
رده بستند به باغ اندرکل های جوان
جامه ها رنگین چون لشگر ناپلیونا
سرخ گل خنده زد و مرغ شباوبزگریست
از لب کارون تا ساحل آبسگونا
برگ سبزآورد آن زرد شده شاخ درخت
کودک نوزاد آن پیر شده عرجونا
گل طاوسی ما نا صنم سامری است
عرعر وناژو چون موسی وچون هارونا
ارغوان هست یکی خیمه نورنگ شده
کامده بیرون از خم بقم اکنونا
پیچک لاغر آویخته در دامن سرو
مثلی باشد از لیلی و از مجنونا
دشت قرمز شد یکپارچه از لاله سرخ
ربخته گویی در دشت فراوان خونا
یا برون آمده از خاک و پراکنده شده است
با یکی زلزله  گنج کهن قارونا
قطره باران آویخته از برگ شقیق
چون زگوش بت دوشیزه در مکنونا
از پس نرگس آمدگل شب بوی سفید
وز پس شب بو بشگفت گل میمونا
گونه گون از بریک مرز بنفشه بدمید
وز بر مرز دگر سنبل گوناگونا
دو بنفشه است یک افرنجی و دیگر طبری
طبری خرد است اما به شمیم افزونا
شب بو و اطلسی و میخک و میناگویی
کرده فرش چمن از دیبه سقلاطونا
شمعدانی است فروزنده هر باغ که هست
تا مه مهر ز فروردین روزافزونا
بنگر آن شب بوی صد پر که نسیم خوش او
به مشام آید از آذر تاکانونا
سوسن و زنبق با داشتن چند زبان
راست چون دانشمندان خمشند اکنونا
لیک با نیم زبان بر گل سوری بلبل
بیت ها خواند گه سالم و گه مخبونا
گل آزرمی  ازشرم سرافکنده به زیر
که چرا غازه کشیده گل آزرگونا
بهرتعلیم شکوفه  باد از شاخ درخت
گه الف سازد گه دال کند گه نونا
وان چکاوک به لب جوی پی صید هوام
همچو مارافسا پیوسته کند افسونا
صبحگه جمله گلان روی به خورشیدکنند
که بر او هستند از روز ازل مفتونا
شد جهان خرم و خرم شد دل های حزین
من چنین محزون چونا که بمانم چونا
چون  زیم  محزون  اکنون که جان  شد چو بهشت
به بهشت اندر یک دل نبود محزونا
خرمی بر ما شایدکه به سالی زین پیش
رخت افکندیم از شهر سوی هامونا
همچو مسعودکه بیرون شد از قلعه نای
عاقبت رفتیم از محبس ری بیرونا
دشت البرزکنون جای فقیرانه ماست
آن کجا بود نشستنگه افریدونا
فلکی دارد روشن  افقی دارد نغز
چشم اندازی چون دفتر انگلیونا
آفرین باد به البرزکه از عکس وی است
هرچه نقش است به سقف فلک گردونا
ما ز البرز دو فرسنگ به دوریم ولیک
او چنان آید در چشم که هست ایدونا
که بر او پیچند ازپرتو خور زربفتا
که در او بافند از ابر سیه اکسونا
چون سردانا مشحون ز هواهای بلند
قله اش سال و مه از برف بود مشحونا
دامنش چون دل عاشق کمرش چون رخ یار
به هوای خون و خوش منظرگی مقرونا
چون به تابستان بر برگ درختش نگری
از درخشانی گواکه بود مدهونا
عرب ار دیدی آن خوب فواکه کانجاست
برنخواندی به قسم والتین والزیتونا
باغ در باغ و گل اندر گل و قصر اندر قصر
هریکی قصر یکی جوی به پیرامونا
خاصه آن باغ کجا هست نشستنگه شاه
که بهشتی است فرود آمده از گردونا
کوه اگر حایل آن باغ نبودی بودی
از لب رود ارس تا به لب جیحونا
این چنانست که استاد دقیقی فرمود
 مهرگان آمد جشن ملک افریدونا

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
سحابی  قیرگون برشد ز دریا
که قیراندود شد زو روی دنیا
خلیج فارس گفتی کز مغاکی
به دوزخ رخنه کرد و ریخت آن جا
بناگه چون بخاری تیره و تار
از آن چاه سیه سر زد به بالا
علم زد بر فراز بام اهواز
خروشان قلزمی جوشان  و دروا
نهنگان در چه دوزخ فتادند
وز ایشان رعدسان برخاست هرا
هزاران اژدهای کوه پیکر
به گردون تاختند از سطح غبرا
بجست از کام آنان آتش و دود
وزان شد روشن و تاربک صحرا
هزیمت شد سپهر از هول و افتاد
ز جیبش  مهره  خورشید رخشا
تو گفتی کز نهان اهریمن زشت
شبیخون زد به یزدان توانا
برون پرید روز از روزن مهر
نهان شد در پس دیوار فردا
شب تاری درآمد لرز لرزان
چو کور بی عصا در سخت سرما
ز برق اورا به کف شمعی که هردم
فرو مرد از نهیب باد نکبا
خلیج فارس ناگه گشت غربال
ز بالا بر سر آن تیره بیدا
طبیعت خنده زد چون خنده شیر
زمانه نعره زد چون غول کانا
زمین پنهان شد اندر موج باران
که از هر سو درآمد بی محابا
خط آهن میان موج گفتی
ره موسی است اندر قعر دریا
خروشان و شتابان رود کارون
درافزوده به بالا و به پهنا
رخ سرخش غبارآلود و تیره
چو روی مرد جنگی روز هیجا
ز هر سو موج ها انگیخت چون کوه
که شدکوه از نهیبش زیر و بالا
به تیغ موج هایش کف نشسته
چو برف دیمهی بر کوه خارا
نفس در سینه ها پیچیده از بیم
که ناگه چتر خسرو شد هویدا
چو کارون دید شه را تیزتر شد
چو مستی کش زنی سیلی بعمدا
جهاز آتشین بر سطح کارون
به  رقص افتاد چون می  خورده برنا
و یا ماننده نر اشتری مست
کز آهنگ حدی برخیزد از جا
شهنشه بر سر کارون قدم سود
بخفت آن شرزه شیر ناشکیبا
بلی دیوانه چون زنجیر بیند
فرامش گرددش آشوب و غوغا
می حب الوطن خوردست خسرو
کی از دیوانه دارد مست پروا
پس  از شه میر خوزستان گمان برد
که کارون خفت  و برگشت از معادا
ز شه شد دور و ناگاهان فروماند
در آن غرقاب هول انگیز تنها
فروبلعیدش آن گود دژآهنگ
چو پشه کافتد اندر کام عنقا
ولیک از بیم شه بیرونش افکند
وز آن کرداب ژرفش کرد پیدا
کشیدندش برون از چنگ کارون
چو بودش بر شه گیتی تولا
ازین غفلت به خود پیچیدکارون
وزین خجلت گرفتش خوی  سراپا
پذیرفتار شد کاندر ولایت
نیازد زین سپس دست تعدا
نهنگانش نیازارند مردم
نه طوفانش بیو بارد رعایا
برو سدها ببندد شاه گیتی
وزو جرها گشاید شاه دنیا
نهد گردن به بند شهریاری
نماید خاک خوزستان مصفا
بود چونان که بد در عهد شاپور
شود چونان که شد در عهد دارا
بروباند ز اهواز اصل شکر
پدید آرد ز ششتر نسج دیبا
به پیوندد ز فیضش قصر در قصر
ز بند شوشتر تا خور موسی
کند برطرف بهمن شیر و حفار
هزاران قریه آباد انشا
شهنشه عذر کارون درپذیرفت
بدان پذرفت کاری های زیبا
بود هرچند جرم بندگان بیش
گذشت شاه افزونست از آنها

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
تا تاختند بی هنران در مصاف ها
زد زنگ  تیغ های هنر در غلاف ها
ناچار تن زند ز مصاف مخنثان
آن کس که برشکست به مردی  مصاف ها
تا لافزن نمود زبان هنر دراز
ی ت باره کرد خوی  زبان ها به لاف ها
تا تیره درددن به می صاف چیره گشت
ماندند دردها و رمیدند صاف ها
پرورده شد به طرد حقایق دماغ ها
گسترده شد بگرد طبایع گزاف ها
بر باد رفت قاعده اجتماع ها
وز هم گسست رابطه ایتلاف ها
مردم ز طوف کعبه عزت کرانه کرد
بگرفت گرد خانه عزی طواف ها
مردی به خاک خفت ازین بی حمیتان
عفت به باد رفت از این بی عفاف ها
رفتند خواجگان کریم و نماند نام
زان اصطناع ها و از آن انتصاف ها
آیین دیرباز دگرگونه گشت و شد
وارون طواف ها و دگرگون مطاف ها
نامردی زمانه نگر کزین صطبل
بر قصرها شدند فراجاف جاف ها
آبستنان حرص چمان پیش صف بار
وز بار حرصشان به زمین سوده ناف ها
آن یک امیر لشکر و این یک  وزیر جنگ
لعنت برین مضاف الیه و مضاف ها
آزاد جاهلان وگشاده زبان  خران
بسته مدرسان و فقیهان به خواف ها
اکنون  لحاف و بستر  سنجاب و خز کنند
آنان که پاره بد به کتفشان لحاف ها
وقتست تا میان چمن عاملان دی
بر گلبنان کنند ز نو اعتساف ها
تا زاغ ها به باغ گشادند حنجره
بستند نای  زمزمه خوان زندباف ها
خفاش ها شدند از اشکفت ها برون
طاووس ها شدند نهان در شکاف ها
شهبوف ها شدند مهاجم به قصرها
سیمرغ ها شدندگریزان به قاف ها
کل را وفاق پیشه بدو بید را خلاف 
پنهان وفاق ها شد و عریان خلاف ها
زودا که بوستان فضیلت خزان شود
زبن انقلاب کشور و این اختلاف ها
کندیم و کافتیم و بهر سو شتافتیم
دیدیم سبع های سمان و عجاف ها 
الا سه چار یار پراکنده گرد دهر
چیزی نیافتیم از آن کند و کاف ها
هان ای  شعاع ملک ز یاران  یکی تویی
نزد من از بزرگترین اکتشاف ها
پیوسته فحل طبع تو با بکر فکر نغز
دارد درون حجله دانش زفاف ها
بر چامه بدیع تو صدآفرین که داشت
خنگ هنر بهر نقطش انعطاف ها
آن حله بود بافته از تار و پود فضل
کانسان نبافتند دگر حله باف ها
از کوثر معانی شیرین و لفظ عذب
کرده است ساقی هنرت اغتراف ها
قندیست پارسی که شکرپاسخان ری
در پر حلاوتیش کنند اعتراف ها
تا نیست درکریمی یزدان مخالفت
تا هست در قدیمی گیهان خلاف ها
حی قدیمت ازکرم و بخشش عمیم
اندرکنیف لطف کناد اکتناف ها
بندد به کارنامه فضلت طرازها
بخشد زکارخانه فیضت کفاف ها

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -