cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
همچنانکه اهل دنیا به کوچکترین چیزی از دین بشرط سلامت دنیاشان خشنودند شاعری همین معنی را چنین سروده است
آیا کار همسایه ی زیبایتان را بر عهده دارید بویژه که راه را مأمون نداشته اید
ای که جان را بهر تن می سوختی
سوختی جان را و تن افروختی
ای دریغا ای دریغا ای دریغ
آن چنان ماهی نهان شد زیر میغ
اندکی جنبش بکن همچون جنین
تا ببخشندت دو چشم نوربین
دوست دارد یار این آشفتگی
کوشش بیهوده به از خفتگی
اندرین ره میتراش و میخراش
تا دم آخر دمی غافل مباش
ملامتگران هنگامی که اشک من چون دریا روان شد در آن خوض گردند
من اما برای آن که راز عشق شما پنهان دارم اشکم را پنهان داشتم تا ملامتگران بحدیث دیگران پردازند
راه در دوست آشکارا مسپار
نامحرم پا بود در این ره رفتار
یا پای چنان نه که نماند نقشی
یا نقش قدم با قدم خود بردار
ما بیتو دمی شاد به عالم نزدیم
خوردیم بسی خون دل و دم نزدیم
بی شعله ی آه لب زهم نگشودیم
بی قطره ی اشگ چشم بر هم نزدیم
دیده ی من که به سیمایش افتاد سیمای چون قمرش شکوفه ای تازه داد
من ندانم چرا از بوسیدن آن گلگونه ها منعم می کنید مگر نه این است که گفته اند الزرع للزارع
و پدر من که تربتش نیکو بواد پاسخش داده است
بیش از این بد عهد و پیمانی مکن
با سبک روحان گرانجانی مکن
غمزه را گو خون مشتاقان مریز
ملک زان تست ویرانی مکن
با ضعیفان آنچه در گنجد مگو
با اسیران هر چه بتوانی مکن
بیش از این جور و جفا و سرکشی
حال مسکینان چو میدانی مکن
ور کنی با دیگران جور و جفا
با عبیدالله زاکانی مکن
ابن زولاق درباره نوجوانی که خدمتکاری به حراست با خود داشت سروده است
نسیم صبا وزیدن گرفت و خروس فریاد سر کرد هان آگاه باش و آنچه که نافی تست از خود بران
بدان غرض که مخلوق افتاده ای متخلق باش ترا از هر فرودی نجات خواهد داد
نفس خود را فدیه ده هدایت خواهی یافت از غیر ما دست بردار مایت کافی خواهیم بود
هدایت را رها کرده به عشق سرگرم همی شوی و دایما به بلاهایت مبتلا می گردی
خیره و نادان خود بینی همیکنی هر چند درونت انباشته از پلیدی هاست
و آن هنگام که پندهای ما را ذکر همی کنند چنان کنی گویی فراموشی ات آورند
هرگز نشد که از ورای سیاهی ها بارقه ای درخشد مگر آن که اندوهانم فزونی گیرد و دردهایم بیشی یابد
ظاهرت چون گور کافر پر حلل
و اندرون قهر خدا عزوجل
از برون طعنه زنی بر بایزید
وز درونت ننگ می دارد یزید
هر چه داری در دل از مکر و رموز
پیش ما پیدا بود مانند روز
گرچه پوشیمش ز بنده پروری
تو چرا رسوایی از حد می بری
روز آخر شد سبق فردا بود
راز ما را روز کی گنجا بود
گر بگویم تا قیامت زین کلام
صد قیامت بگذرد وان ناتمام
در نگنجد عشق در گفت و شنید
عشق دریایی بود بن ناپدید
گر بود در ماتمی صد نوحه گر
آه صاحب درد باشد کارگر
برگ کاهم پیش تو ای تند باد
من ندانم تا کجا خواهم فتاد
ناخوش تو خوش بود بر جان من
جان فدای یار دل رنجان من
سربلندی بین که دایم در سرم سودای اوست
قیمت هر کس بقدر همت والای اوست
لن ترانی می رسد از طور موسی را خطاب
این همه فریاد مشتاقان زاستغنای اوست
بندی آن چشم مخمورم که از مستی و ناز
در میان شهر در هر گوشه ای غوغای اوست
ای دل اندر راه عشق از خوردن غم غم مخور
مایه ی شادی عالم دولت غمهای اوست
از تو تنها ماند قاسم کز تو تنها کس مباد
لاجرم غمهای عالم بر تن تنهای اوست
هر چند اگر جسم من از تو دور شود درونم با تست هر زیبایی در این سرزمین بتو منسوب است

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
هنگامی که جنازه مردگان را همی آورند همی ترسیم و زمانی که می گذرد فراموش می کنیم
حال ما چونان حال گله ای است که پس از رفتن گرگ دوباره به چرا همی پردازد
شوقی غم شوخ  دلستانی داری
گر پیر شدی  چه غم    جوانی داری 
شمشیر کشیده قصد جان ها دارد
خود را برسان تو نیز جانی داری
دیدگانم به نگاهی تمتع گرفتند و دل را به بدترین گرفتاری ها گرفتار ساختند
آی دو دیده  دست از دل من بدارید کوشش دو کس در قتل یکی سرکشی است
مجنون عامری حدیث عشق خود به زبان آورد و من ساکت هوای خویش به گور بردم
از این رو اگر به قیامت منادی کنند که کشتگان عشق پیش آیند تنها منم که پیش خواهم رفت
دریغا اما که از بیم آن که دل بر من به رحم آید از شنیدن قصه من سرباز می زند
چه زیباست آنکس که دوستش دارم راستی چه زیباست و چه نادان است ملامت گر
راستی دلارام چقدر مرا غصه خوراند و راستی را دل من چه صبور است
گر بمانیم زنده بر دوزیم
جامه ای کز فراق چاک شده
ور نمانیم عذر ما بپذیر
ای بسا آرزو که خاک شده
حکیمی گفت شکوه سکوت را به ارزانی کلام مفروش
نیز گفته اند  نگاه تیری مسموم از تیرهای شیطان است
ما اگر مکتوب ننویسیم عیب ما مکن
در میان راز مشتاقان قلم نامحرم است
بنام خداوند بخشنده ی مهربان
سپاس خداوند تعالی و دارای فضل و مجد و شکوه را باد
نیز سلامی والا بر پیامبرش مصطفی بادا
تو هرگز بین مردمان هرات بیماری نخواهی دید خوشا آنان که مقیم آنجایند
زنانی که گل گونگی چهرشان خبر از کاری می دهد که چشمانشان با ما کرده است
یاد بادا یاد بادا از روزگارانی که به هرات گذراندیمشان
قصیده در این جا به پایان رسید درود فراوان خداوند بر پیامبر ما محمد و اهل و یارانش باد
خوش آن که صلای جام وحدت در داد
خاطر ز ریاضی و طبیعی آزاد
بر منطقه فلک نزد دست خیال
در پای عناصر سر فکرت ننهاد
کاری ز وجود ناقصم نگشاید
گویی که ثبوتم انتفا می زاید
شاید ز عدم من به وجودی برسم
زان رو که ز نفی نفی اثبات آید

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
از سروده های بهاء الدین عاملی - که خداوند ویرا مشمول الطاف خویش کناد - در کتاب ریاض الارواح 
مردان رهش میل به هستی نکنند
خودبینی و خویشتن پرستی نکنند
آن جا که مجردان حق می نوشند
خمخانه تهی کنند و مستی نکنند
مرا گریه بر خویش است نه بر دیگران پرداختن به عیوب خویش مرا از دیگران بازداشته است
نگشود مرا زیارتت کار
دست از دلم ای رفیق بردار
گرد رخ من زخاک آن کو است
ناشسته مرا بخاک بسپار
رندی است ره سلامت ای دل
من کرده ام استخاره صد بار
سجاده ی زهد من که آمد
خالی ازعیب و عاری از عار
پودش همگی ز تار چنگ است
تارش همگی ز پود زنار
خالی شده کوی دوست از دوست
از بام و درش چه پرسی اخبار
کز غیر صدا جواب ناید
هر چند کنی سؤال تکرار
گر میگویی کجاست دلدار
آید ز صدا کجاست دلدار
افسوس که تقوی بهایی
شد شهره به رندی آخر کار
در خلوت اگر با خودم اندر گفتار
عیبم بجنون مکن که دارم من زار
صد گونه حکایت طربناک اینجا
با هر ذره زخاک کوی دلدار
بزرگی گفت اگر دانشمند نسبت بدنیا پرهیزگار نبود بواقع عقوبت مردمان زمان خویش است
نیز گفته اند اگر آدمی آماده ی مرگ نبود یکسال نیز اگر برختخواب افتاده باشد مرگش مرگ مفاجات است
سه آیه ی شریفه را پدر قدس سره وصیتم کرد که در مضمون و مدلولشان تأمل کنم
خوشا آن کس که خویشتن را در قعر خانه ی خویش جای داده و بر خود پرده فروانداخته است
مضی فی غفله عمری کذلک یذهب الباقی
ادرکاسا و ناولها الا یا ایها الساقی
شراب عشق میسازد ترا از سر کار آگه
نه تدقیقات مشایی نه تحقیقات اشراقی
الا یا ریح ان تمر باهل الحی فی حزوی
فبلغهم تحیاتی و نبیهم باشواقی
و قل یا سادتی انتم بنقض العهد عجلتم
و انی ثابت ابدا علی عهدی و میثاقی
بهایی خرقه ی خود را مگر آتش زده کامشب
جهان پر شد ز دود کفر و سالوسی و زراقی
گوش تواند که همه عمر وی
نشنود آواز دف و چنگ و نی
دیده شکیبد ز تماشای باغ
بی گل و نسرین بسر آرد دماغ
گر نبود بالش آگنده پر
خواب توان کرد حجر زیر سر
ور نبود دلبر همخوابه پیش
دست توان کرد در آغوش خویش
وین شکم بی هنر پیچ پیچ
صبر ندارد که بسازد به هیچ
گر نبود خنگ مطلا لگام
زد بتوان بر قدم خویش گام
ور نبود مشربه از زرناب
با دو کف دست توان خورد آب
ور نبود بر سر خوان آن و این
هم بتوان ساخت بنان جوین
ور نبود جامه ی اطلس ترا
دلق کهن ساتر تن بس ترا
شانه ی عاج ار نبود بهر ریش
شانه توان کرد بانگشت خویش
جمله که بینی همه دارد عوض
وز عوضش گشته میسر غرض
آنچه ندارد عوض ای هوشیار
عمر عزیز است غنیمت شمار

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
از سخنان مرموز حکیمان است که بهار هرگز از جهان محو نمی شود
در همین زمینه شاعر چه نیکو سروده است
اینک بهار است ای دوست دست من از جام باده تهی مدار و دلم را درمان ساز
اکنون بلبل است که میخواند و گوید هان بهوش باشید عمر گذشت و آنچه گذشت باز نیاید
سقراط را پرسیدند کدام درنده نیکوتر است گفت زن
حکیمی گفت زن سرا پا شر است و شرتر او آن که شخص از او ناگزیر است
از سخنان ارسطو اگر خواهی بدانی که آدمی تواند شهوات خویش ضبط کند بنگر آیا قادر بضبط زبان خویش هست
به اسرار حقیقت نیست جز پیر مغان دانا
له فضل علی اهلی النهی علما و عرفانا
زمانی گوش بر گفتار او نه تا یقین دانی
که جز تلبیس نبود حاصل تدریس مولانا
اگر بودی کمال اندر نویسایی و خوانایی
چرا آن قبله ی کل نانویسا بود و ناخوانا
بیا ای کرده احیای موات هر دل مرده
چه باشد سایه بر ما مردگان اندازی احیانا
نیز فرمود بردباری سه گونه است بردباری بر معصیت کاری بردباری در طاعت خداوند و بردباری بر مصیبت
نیز فرمود سه چیز از گنجینه های بهشتی است صدقه دادن کتمان مصیبت و کتمان بیماری
حکیمی چنین دعا میکرد خداوندا ما را شایستگی بازگشت بدرگاه خویش بخش و نیز اهلیت تکیه و تقرب بتو

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
والیس حکیم گفت مال دوستی ستون شر است و شر دوستی ستون عیب هاست
همو را هنگام پیری پرسیدند حالت چگونه است گفت همچنان که بینی کم کم می میرم
مرد حکیمی را پرسید حال برادرت فلان چگونه است گفت در گذشت پرسید علت مرگش چه بود گفت زندگانیش
حکیمی گفت خشم خداوند بس شدیدتر از آتش است و خشنودیش سترگ تر از بهشت
بزرگی گفت مرا با دنیا چکار که اگر بمانم با من نماند و اگر بماند من نمانم
عابدی گفت من از این که خداوند مرا از او بدیگری مشغول بیند شرمسارم
از بس که رفو زدیم و شد چاک
این سینه همه بدوختن رفت
ندانم آن گل خودروچه رنگ و بو دارد
که مرغ هر چمنی گفتگوی او دارد
یاربکام مانشد زین چه گنه رقیب را
نیست نصیب کام دل عاشق بی نصیب را
عمر اگر امان دهد وقت خزان درین چمن
نیم شبی قضا کنم ناله ی عندلیب را
غمزه ی او بهر دلی دردی و دارویی دهد
دست و دلی نمانده در کشور ما طبیب را
وصل تو گر ز آسمان نامزد کسی شود
تیزی تیغ غیرتم بازبرد نصیب را
بهیچ چیز خدایا مرا مکن قادر
مباد خست پنهان من شود ظاهر
این طبیبان بدن دانشورند
بر سقام تو ز تو واقف ترند
هم زنبضت هم زجسمت هم زرنگ
صد مرض بینند در تو بی درنگ
پس طبیبان الهی در جهان
چون ندانند از تو بیگفت زبان
آن طبیبان بدن بیرونی اند
که بدان اشیا به علت ره برند
وین طبیبان چونکه نامت بشنوند
تا به قعر تار و پودت در روند
در وضو هر عضو را وردی جدا
آمدت اندر خبر بهر دعا
چونکه استنشاق بینی میکنی
بوی جنت خواهی از رب غنی
تا تو را آن بو کشد سوی جنان
بوی گل باشد دلیل گلستان
چونکه استنجا کنی ورد سخن
این بود یارب از اینم پاک کن
دست من این جا رسید این را بشست
دستم اندر شستن جان است سست
از حوادث تو بشوی آن مست را
کز حدث من خود بشستم دست را
آن یکی در وقت استنجا بگفت
که مرا با بوی جنت ساز جفت
گفت شخصی خوب ورد آورده ای
لیک سوراخ دعا گم کرده ای
زد به تیرم بعد چندین انتظار
گرچه دیر آمد خوش آمد تیر یار
شد دلم آسوده چون تیرم زدی
ای سرت گردم چرا دیرم زدی
والی بصره زاهدی را گفت مرا دعایی کن گفت کسانی بر درت نفرینت همی کنند
حکیمی گفت اگر خواهی قدر نعمت های دنیا فهم کنی بنگر که در دست چه کسان است
نقص کرم است آن که قدرش
در حوصله ی امید گنجد
او را که دل از عشق مشوش باشد
هر قصه که گوید همه دلکش باشد
تو قصه عاشقان همی کم شنوی
بشنو بشنو که قصه شان خوش باشد
عید هر کس را ز یار خویش چشم عیدی است
چشم ما پر اشک حسرت دل پر از نومیدی است
راهبی را پرسیدند عید شما چه روزی است گفت روزی که در آن معصیت خداوند نکنیم آن روز عید ماست
مبارک باد عید آن دردمند بیکسی کو را
که نه کس را مبارکباد گوید نه کسی او را
ای آن کسان که با فراق خویش دیگر گونم کرده اید مرا طاقت دوریتان نمانده
بدین بیمار وصال وصل ارزانی دارید چرا که عمر بگذشته و حال من دیگرگون نگشته
به خط نیای مولف که خداوند رحمتش کناد
مرا شایستگی وصال نبود تو مرا شایستگی وصال بخشیدی
مرا که مرده ای بیش نبودم زندگی بخشیدی پس آن گاه نادانی ام را به خرد بدل ساختی

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
از سخنان امیر مومنان ع جهل آدمی به نقص خویش از بزرگترین گناهان اوست
بزرگی گفت توبه ی امروز ارزان و آسان پذیر است فردا اما گران و نپذیرفته است
از مردمان به آفریدگار بی نیاز شو تا به راستگویی از دروغگویان بی نیاز باشی
و روزی از فضل پروردگار بخشنده خواه چرا که جز پروردگار روزی دهنده ای نیست
بزرگی گفت بلاغت رساندن کمال معنی در نیک ترین صورت لفظ به خاطر است
جوانی گفت پیری را چه تدبیر
که یار از من گریزد چون شوم پیر
جوابش داد پیر نغز گفتار
که در پیری تو هم بگریزی از یار
بر آن سر کاسمان سیماب ریزد
چو سیماب از همه شادی گریزد
سنگ باشد سخت روی و چشم شوخ
می نترسد از جهانی پرکلوخ
کاین کلوخ از خشت زن یک لخت شد
سنگ از صنع الهی سخت شد
ضرار پسر ضمره گفت پس از قتل امیر مومنان ع روزی بنزد معاویه شدم مرا گفت
علی را بهر من وصف کن
ابو عمیثل هنگامی که اجازه ی ورودش بنزد عبدالله بن طاهر ندادند سرود
دری را که اجازه ی ورودش این چنین که بینم اندک است ترک می گویم
اگر روزی راهی بیافتن اذن ورود نیابم بترک ملاقات گفتن راهی خواهم یافت
دل خویش را به یاس از تو قانع ساختم و از تو بازگشتم چه یاس نیک ترین داروی طمع است
تو نیک بدان و من نیک دانم که از این پس دیگر کسی را به خدعه قانع نخواهم ساخت
یاد تو از دل و گوش و زبان خویش زدوده ام پس هر چه خواهی گوی
چه زمانی که دل من از تو دور شود اگر نزدیک نیز باشی چیزی ترا بمن نزدیک نخواهد ساخت
راه میانه را بگزین و از راههای مظنون بازگرد
صبغه الله هست رنگ خم هو
پیسها یک رنگ گردد اندر او
چون در آن خم افتد و گوییش قم
از طرب گوید منم خم لاتلم
این منم خم خود انا الحق گفتن است
رنگ آتش دارد اما آهن است
چون شود آهن زآتش سرخ رنگ
پس اناالنار اس و لافش بی درنگ
شد زطبع و رنگ آتش محتشم
گویدت من آتشم من آتشم
آتشم من گرترا شک است و ظن
آزمون را دست خود بر من بزن
آتشم من بر تو شد گر مشتبه
روی خود یکدم بروی من بنه
آتشی چه آهنی چه لب ببند
ریش تشبیه و مشبه را بخند
ای برون از وهم و قال و قیل من
خاک بر فرق من و تمثیل من
مسیح - بر پیامبر ما و بروی درود - گفت چیزی که از آسمان نازل نگشته باشد به آسمان برنشود
به پروردگار شکایت همی برم چرا که بدل نیازی است که با گذشت روزگار نیز همچنان است که بود
تیری ز کمانخانه ی ابروی تو جست
دل پرتو وصل را خیالی بربست
خوش خوش ز دلم گذشت و میگفت بناز
ما پهلوی چون تویی نخواهیم نشست

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
من آن میعادگاهها را در نوردیده ام و چشم بر آن مظاهر همه گردانده ام 
ابوبکر راشد محمد طوسی را به خواب دید که وی را میگوید به ابوسعید صفار مودب از من بگو
ما بر آن بودیم که هرگز اشتیاق دیگرگون نکنیم ما دیگرگون نکردیم اما بجان خودتان شما چنین کردید
نیز حسن بصری را حکایت گفتار حجاج کردند گفت چنین گفته است گفتند بلی گفت کاش گفته باشد
در الملل و النحل در ذکر حکمای هند اصحاب اندیشه و دانشمندان فلک و نجوم
بر خاک من رسید پس از مرگ و هر گیاه
کآنرا نه بوی او بود از بیخ بر کنید
یحیی بن خالد از زندان هارون الرشید او را نوشت
هر روزی که تواش به شادمانی گذرانده ای منش بزندان همراه غم بگذرانده ام
اما نه شادمانی را دوامی است نه غم را هیچکس پیوسته شادمان یا اندوهگین نمانده است
مال را از آن رو مال گفته اند که آدمی از طاعت خداوندی سوی آن میل کند
ز وصل شاد نیم و زجفا ملال ندارم
چنان ربوده ی عشقم که هیچ حال ندارم
گذشت عمر و تو در فکر نحو و صرف و معانی
بهایی از تو بدین نحو صرف عمر بدیع است
منصور خلیفه عباسی به ابو عبدالله جعفرالصادق نوشت چرا چون دیگران بنزد ما نیایی
از سخن بزرگان اگر عمر خویش درگرد آوردن بگذرانی کی بخوردن خواهی پرداخت
آوازش دادم چون مرده ای بی حرکت در کفنی از گل پاسخم نداد
گفتمش برخیز گفت پایم یاری نکند گفتمش جامی بستان
گفت دستم طاقت نیارد
کنیزکان آنقدر این آواز بخواندند که یحیی بخود آمد و از همان جایگاه چنین خواند
ای سرور من و دیگر مردمان آن کس که شرابم داد جفایم کرد
لحظه ای از ساقی غافل ماندم چنین عقل و دین از من بستد
چنان که بدن را طاقت برخاستن نمانده و دهان را توان پاسخ گفتن منادی
اکنون خویش قضاوت کن من مردی ام که باده می کشدم و آواز عود زنده ام می دارد
روی تو گل تازه و خط سبزه ی نوخیز
نشکفته گلی همچو تو در گلشن تبریز
شد هوش دلم غارت آن غمزه ی خون ریز
این بود مرا فایده از دیدن تبریز
ای دل تو در این ورطه مزن لاف صبوری
وی عقل تو هم بر سر این واقعه بگریز
فرخنده شبی بود که آن خسرو خوبان
افسوس کنان لب به تبسم شکرآمیز
از راه وفا بر سر بالین من آمد
وز روی کرم گفت که ای دلشده برخیز
از دیده خونبار نثار قدم او
کردم گهر اشک من مفلس بی چیز
چون رفت دل گمشده ام گفت بهایی
خوش باش که من رفتم و جان گفت که من نیز
دگر از درد تنهایی بجانم یار می باید
دگر تلخ است کامم شربت دیدار می یابد
زجام عشق او مستم دگر پندم مده ناصح
نصیحت گوش کردن را دل هشیار می باید
مرا امید بهبودی نمانده ای خوش آن روزی
که میگفتم علاج این دل بیمار می باید
بهایی بارها ورزید عشق اما جنونش را
نمی بایست زنجیری ولی این بار می باید
ادیبی از وزیری شتری درخواست وزیر وی را شتری بس لاغر فرستاد
ادیب برایش نوشت
دوباره بنگر اگر ورم جسم مرا پرگوشتی پنداشته ای

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
کسی باشد به گیتی مرد این کار
که از گیتی همینش کار باشد
در هر چه میکنم نظر از چشم عبرتی
دروی مشرح است زتوحید صد دلیل
بگذ رتو از دلیل و بمدلول راه بر
او را از او شناس نه از بحث و قیل و قال
از پدرآموز ای روشن جبین
ربنا گفت و طلمنا پیش از این
نه چو ابلیسی که بحث آغاز کرد
که بدم من سرخ رو کردیم زرد
رنگ رنگ تو است و صباغم تویی
اصل جرم و آفت و داغم تویی
همین بخوان رب بما اغویتنی
تا نگردی جبری و کژ کم تنی
بر درخت جبر تا کی برجهی
اختیار خویش را یک سو نهی
همچو آن ابلیس و ذریات او
با خدا در جنگ و اندر گفتگو
داند او کونیکبخت و محرم است
زیرکی زابلیس و عشق از آدم است
زیرکی بفروش و حیرانی بخر
زیرکی کوری است حیرانی بصر
عقل قربان کن بقول مصطفی
حسبی الله گو که الله ام کفی
همچو کنعان سرزکشتی وامکش
که غرورش داد نفس زیرکش
کاشکی او آشنا ناموختی
تا طمع در نوح و کشتی دوختی
رستگی زین ابلهی داری هوس
خویش را ابله کن و میرو به پس
اکثر اهل الجنه البله ای پسر
بهر این گفته است سلطان البشر
ابلهی نه کوبه مسخرگی دو توست
ابلهی کو واله و حیران اوست
ابلهانند آن زنان دست بر
از کف ابله و زرخ یوسف بدر
عقل را قربان کن اندر راه دوست
عقلهات آید از آن سویی که اوست
زین سراز حیرت اگر غفلت رود
هر سر مویت سر عقلی شود
غیر این عقل تو حق را علقهاست
که بدان تدبیر اسباب شماست
غیر از این معقول ها معقول ها
یابی اندر عشق با فر و بها
عشر امثالت دهد تا هفتصد
چون ببازی عقل در عشق صمد
حس بصری این سخن بشنید گفت این سخن گمشده ی مومنی است که از دل منافقی برشده است
سخن یکی از خوارج سفیان ثوری را خوش آمد گفت گمشده ی مومنی بر زبان منافقی است
از مردمان بپرهیز و تنها همدمی با پروردگار را بگزین
مردمان را هر گونه خواهی زیر و بالا کن جز عقربی نخواهیشان یافت
خدایش خیردهاد شاعر چه نیکو سروده است
خداوند را بین مردمان بندگانی زیرک است که دنیا را طلاق گفته اند و از فتنه هایش ترسیده
دنیا را نیک نگریسته اند و از آن جا که آن را جایگاهی برای زندگان نیافته اند
آن را گردابی دانسته اند که تنها با کشتی کار نیک میتوان از آن رهایی یافت
اگر سپاسگزاری من از نعمت های خداوند خود نعمتی بود در خور سپاس است
بدین گونه هر چند روزگار دیر ماند و عمر دراز بود سپاس وی جز بفضل او ممکن نشود
رابعه ی عدویه را پرسیدند کی بنده از پروردگار بزرگ راضی شود گفت
آن گاه که شادیش از مصیبت چون شادیش بر نعمت بود
روزی هم او را گفتند شوق تو به فردوس چسان است گفت ابتدا همسایه سپس خانه
دلارام زیبا رخی است که از آفتاب جز دور از دسترسش بودنش را نیاموخته است
مذمتش که میکنم گوشش شنوای آن نیست و خشنودی ام را نیز اعتنایی نمی کند
ما را خواهی جمله حدیث ما کن
خو با ما کن زدیگران خو واکن
ما زیباییم یاد ما زیبا کن
با ما تو دو دل مباش دل یکتا کن
ای خواهان دانش که اینجا و آنجا در جستجوی آنی دانایی در سینه ی تو است
از این رو هر گاه کوشنده ای بجستجو برخاست همراهش برخیز و آنقدرش بخوان که پاسخت دهد
مرا در عشق تو سختی هایی است که مجنون عامری در عشق لیلی هرگزشان نچشید
با این همه اما من چون مجنون سر بدنبال وحوش نگذاردم چرا که جنون را گونه های بسیار است
خواستمش که مرا زگونه ی خویش ده بوسه دهد نه بیش

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
بروش حسن از ابوعبدالله ع روایت شده که فرمود قرآن به حزن فرود آمد پس بحزن خوانیدش
صمت عادت کن که از یک گفتنک
میشود زنار این تحت الحنک
گوش بگشا لب فرو بند از مقال
هفته هفته ماه ماه و سال سال
خامشی را آنقدر کن ورد زبان
که فراموشت شود لفظ زبان
رنج راحت دان چو شد مطلب بزرگ
گرد گله توتیای چشم گرگ
از سخنان بطلمیوس امنیت ترس از تنهایی بزداید همچنان که بیم رامش از جمعیت براند
اوست دیوانه که دیوانه نشد
این عسس را دید و در خانه نشد
عقل من گنج است و من ویرانه ام
گنج اگر ظاهر کنم دیوانه ام
کان قند و نیستان شکرم
بر زمین میرویم و خود می خورم
علم گفتاری که آن بیجان بود
عاشق روی خریداران بود
علم گفتاری و تقلیدی است آن
کز برای مشتری دارد فغان
مشتری من خدای است و مرا
میکشد بالا که الله اشتری
رو خریداران مفلس را بهل
چه خریداری کند یک مشت گل
یارب این بخشش نه حد کار ماست
لطف تو باید که گردد کار راست
باز خر ما را از این نفس پلید
کاردش تا استخوان ما رسید
گفتم از گوی فلک صورت حالی پرسم
گفت آن میکشم اندر خم چوگان که مپرس
لذت دیوانگی در سنگ طفلان خوردن است
حیف از آن اوقات مجنون را که در هامون گذشت
هم جان به هزار دل گرفتار تو است
هم دل به هزار جان خریدار تو است
اندر طلبت نه خواب یابد نه قرار
هر کس که در آرزوی دیدار تو است
از سخنان عارف ربانی خواجه عبدالله انصاری فریاد از معرفت رسمی حکمت تجربی و محبت عاریتی و عبادت عادتی
صدف وار باید زبان در کشیدن
که وقتی که حاجت بود در چکانی
اصمعی میرفت در راهی سوار
دید کناسی شده مشغول کار
نفس را می گفت ای نفس نفیس
کردمت آزاد از کاری خسیس
هم ترا دایم گرامی داشتم
هم برای نیک نامی داشتم
اصمعی گفتش که باری این مگو
این سخن با وی تو ای مسکین مگو
چون تو هستی در نجاست کارگر
هین چه باشد در جهان زین خوارتر
گفت آن کوخلق را خدمت کند
کار من صد ره از او بهتر بود
صوفیی را پرسیدند چرا خداوند سبحانه را خیرالرازقین نامیده اند گفت از آن که اگر کسی کافر شود روزیش نبود
گر ترا از غیب چشمی باز شد
با تو ذرات جهان همراز شد
نطق خاک و نطق آب و نطق گل
هست محسوس هواس اهل دل
هر جمادی با تو میگوید سخن
کو ترا آن گوش و چشم ای بوالحسن
گر نبودی واقف از حق جان باد
فرق کی کردی میان قوم عاد
جمله ی ذرات عالم در نهان
با تو میگویند روزان و شبان
ما سمیعیم و بصیر و باهشیم
با شما نامحرمان ما خامشیم
از جمادی سوی جان جان شوید
غلغل اجزای عالم بشنوید
فاش تسبیح جمادات آیدت
وسوسه ی تأویلها بزدایدت
چون ندارد جان تو قندیلها
بهر بینش کرده ای تأویلها
برو دامن از گرد عصیان بشوی
که ناگه ز بالا ببندند جوی
گر آیینه از آه گردد سیاه
شود روشن آیینه ی دل ز آه
هنوز از سر صلح داری چه بیم
در عذر خواهان نبندد کریم
آه که فرصت همه بر باد رفت
عمر نه بر قاعده ی داد رفت
باغ جهان بوی وفایی نداشت
سبزه ی او مهر گیایی نداشت
چرخ ستمگر زستم بس نکرد
عمر چنان رفت که رو پس نکرد
از یار دلا بسی ستم خواهی دید
خواری بسیار و لطف کم خواهی دید
هر کس که رخش بدید جز خون نگریست
چشمی داری ولی  تو هم خواهی دید

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
مرا در عشق تو نکوهش کردند و ندانستند که شوق موجب سعادت من است
چرا که اگرش حاصل وصل بود عین آرزو است و اگر هجر بود که بشهادت انجامد
لبت به خنده مرا می کشد چه بدبختم
که داده خوی اجل بخت من مسیحا را
مولف گوید من این حکایت را در کتاب موسوم بسوانح سفر حجاز بفارسی چنین سروده ام 
عارفی از منعمی کرد این سوال
کای ترا دل در پی مال و منال
سعی تو از بهر دنیای دنی
تا چه مقدار است ای مرد غنی
گفت افزون است از عدو شمار
کار من آن است در لیل و نهار
عارفش گفت این که بهرش در تکی
حاصلت زان چیست گفتا اندکی
آنچه مقصود است ای روش ضمیر
بر نیامد زان مگر عشر عشیر
گفت عارف این که هستی روز و شب
از پی تحصیل آن در تاب و تب
شغل آن را قبله ی خود ساختی
عمر خود را بهر آن در باختی
آنچه زان میخواستی واصل نشد
مدعای تو از آن حاصل نشد
دار عقبی کو زدنیا برتر است
و ز پی آن سعی خواجه کمتر است
چون شود چیزی ترا حاصل از او
خود بگو ای مرد دانا خود بگو
هنگامی که بلال از سرزمین حبشه بخدمت پیامبرص رسید بزبان آن سامان چنین خواند
اره بره کنکره
کراکری مندره
پیامبر ص حسان را فرمود معنای آن شعر بعربی بسرای وی که خدا از او راضی باد سرود
آن هنگام که به سرزمین های ما از مکارم یادی بمیان آید نام تو ضرب المثل ماست
پیری ترا برحذر داشت نصیحتش بپذیر چه پیری همیشه پندگوی است
بویژ که پیری آن بیماری است که اگر گریبان گیرد پزشک اگر مسیح نیز بود از پا افکند
هر گاه خواب بر من چیره شود بیدارم سازید عمر حیف است که صرف خواب شود
هرگاه نیز پر گویی بر من چیره شود ساکتم کنید چرا که سخن بسیار بوقت ستم همی کند
شاگردان افلاطون شاگردان افلاطون پس از وی سه فرقه گشتند اشراقیان رواقیان و مشاییان
در طریقت هر چه پیش سالک آید خیر اوست
بر صراط المستقیم ای دل کسی گمراه نیست
بر حق حکمی که ملک را شاید نیست
حکمی که زحکم او فزون اید نیست
هر چیز که هست آن چنان می باید
آن چیز که چنان نمیباید نیست
احمقی دید کافری قتال
کرد از خیر او زپیر سوال
گفت هست اندر آن دو چیز نهان
که نبی و ولی ندارد آن
قاتلش غازی است در ره دین
باز مقتول او شهید گزین
نظر پاک این چنین بیند
نازنین جمله نازنین بیند
از غزالی نظم بفارسی اتفاق افتاده این رباعی از آن جمله است
ای عین بقا درچه بقایی که نیی
در جای نیی کدام جایی که نیی
ای ذات تو از جا و جهت مستغنی
آخر تو کجایی و کجایی که نیی
گاه چیزی از مشابه خود سخت دور است چنانکه بینی آسمان نیز چون آب آبی است
گل گرچه کشد سرزنش از خار درشت
رو با تو وبر درخت خود دارد پشت
با قد تو شاخ گل مگر دعوی کرد
کش گل بطپانچه میزند غنچه به مشت
به محشر گر بپرسندت که خسرو را چرا کشتی
سرت گردم چه خواهی گفت تا منهم همان گویم
خداوندا ترا سپاسی شایسته ی تو بر آن نعمت هایی که شایسته اش نبودم و ارزانیم داشتی
دلارام هنگامی که روز هجران حال پریشان و اشگ مرا دید بگریست
اشک من چون یاقوتی بر طلا همی بارید و اشک وی اما چون قطرات دری بر یاقوتی همی چکید
گفتاری آهویی را بر پشت خری دید گفت مرا بر ترک خویش سوار نمی کنی

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -