cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
نقشم کسی از سعی چه فرهنگ برآرد
نقاش مگر از صدفش رنگ برآرد
عمری ست که با کلفت دل می روم از خویش
خود را چه قدر آینه با زنگ برآرد
صد شام ابد طی شد و صد صبح ازل رفت
تا یاس زخویشم دو سه فرسنگ برآرد
پهلو خور هنگامه صحبت نتوان زیست
زبن انجمنم کاش دل تنک برآرد
در رهن خلشهای نفس فرصت هستی است
تیرتوکس از دل به چه آهنگ برآرد
تفریح دماغ تو و من درخور وهم است
زبن نسخه محال است کسی بنگ برآرد
با دامن اگر عیب تک و تاز نپوشی
عجز تو چه خارا از قدم لنگ برآرد
زین بار که من می کشم از کلفت هستی
سنگینی نامم ز نگین سنگ برآرد
آیینه او محرمی وصل ندارد
حیرانی از این بیش که را دنگ برآرد
آه این دل مایوس نشاطم نپسندید
کو غنچه که واگردد و گلرنگ برآرد
بیدل  به کف خاک  قناعت کن و خوش باش
تا گرد هوا گیر تو اورنگ برآرد

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
گرشوق به راهت قدمی پیش برآرد
چون آبله بالیدنم از خویش برآرد
آنجاکه خیال تو دهد عرض تجمل
تنهایی ام از هر دو جهان بیش برآرد
مقبولی و اوضاع مخالف چه خیال است
در دیده خلد گر مژه ام نیش برآرد
امروز در بسته به روی همه باز است
آیینه مگر حاجت درویش برآرد
از نسخه کیفیت امکان ننوشتند
لفظی  که  کسی حاصل معنیش برآرد
گر شوخی لیلی نشود دام تحیر
مجنون مراکیست ادب کیش برآرد
فریاد کزین قلزم وحشت نتوان یافت
موجی که نفس بی غم تشویش برآرد
با برق سواران چه کند سعی غبارم
واماندگیی هست اگر پیش برآرد
نومیدی سودازدگان نیز دعایی ست
امید که آن نوخط ما ریش برآرد
بیدل چمن  آرای گریبان خیالیست
یارب نشود آنکه سر ازخویش برآرد

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
گر آن خروش جهان یکتا سری به این انجمن برآرد
جنونی انشا کند تحیر که عالمی را ز من برآرد
خیال هر چند پر فشاند ز عالم دل برون نراند
چه ممکن است این که سعی وحشت به غربتم از وطن برآرد
نرست تخمی در این گلستان  که نوبهاری نکرد سامان
هوای رنگ  گلت ز خاکم اگر برآرد چمن برآرد
ندارد از طبع ما فسردن به غیر پرواز پیش بردن
که رنگ عاشق چو پیکر صبح پری به قدر شکن برآرد
ز پهلوی جذبه محبت قوی ست امید ناتوانان
سزد که چون اشک دلو ما هم ز چاه غم بی رسن برآرد
دل ستمدیده عمرها شد ندارد از سوختن رهایی
به لغزش اشک کاش خود را چو شمع از این انجمن برآرد
ز خاکسار وفا نبالد غبار هنگامه تعین
دلیل صبح قیامت است این که مرد سر از کفن برآرد
به این سر و برگ مغتنم گیر ترک اندیشه فضولی
مباد چون بخیه خودنمایی سرت ز دلق کهن برآرد
تجرد اضطرار رنگی ندارد از اعتبار همت
چه حیرت است اینکه حیز خود را ز جرگه مرد و زن برآرد
قدم به آهنگ کین فشردن ز عافیت نیست صرفه بردن
تفنگ قالب تهی نماید دمی که دود از دهن برآرد
دماغ اهل صفا نچیند بساط  انداز خودستایی
سحر محال است اگر نفس را به دستگاه سخن برآرد
غبار اسباب چند پوشد صفای آیینه تجرد
کجاست عریانیی  که ما را ز خجلت پیرهن برآرد
به آن صفا بیخته ست رنگم  که مانی  کارگاه فطرت
قلم به آیینه پاک سازد دمی که تصویر من برآرد
نفس به صد یاس می گدازم دگر ز حالم مپرس بیدل
چو شمع رحم است بر اسیری که مرگش از سوختن برآرد

وزن: مَفاعِلُنْ فَعْ مَفاعِلُنْ فَعْ مَفاعِلُنْ فَعْ مَفاعِلُنْ فَعْ
نشانه‌های عروضی: U - U - | - | U - U - | - | U - U - | - | U - U - | -
حاشاکه مرا طعن کسان بر سقط آرد
چون خامه قط تازه خورد حسن خط آرد
داغ است دل ساده زتشنیع تکلف
بر مهمله ها خرده گسرفتن نقط آرد
ما عجزپرستان همه تن خط جبینیم
کم مشمر اگر سایه سجودی فقط آرد
کیفیت تحقیق ز خامش نفسان پرس
ماهی مگر اینجا خبر از قعر شط آرد
عمری ست که ما منتظران چشم به راهیم
تا قاصد امید زحسبنش چه خط آرد
تقلید تری می کشد از دعوی تحقیق
کشتی چه خیال ست که پرواز بط آرد
بیدل حذر از خیره سری کز رگ گردن
بر صحت هر حرف چو لکنت غلط آرد

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
فسردن از مزاج شعله خاکستر برون آرد
تردد چو نفس سوزد ز خود بستر برون آرد
به اشکی  کلفت از دل  کی توان بردن که دریا هم
یتیمی مشکل ست از طینت  گوهر برون آرد
فنا هم مایه هستی ست ازآفت مباش ایمن
که چون بگذشتی از مردن قیامت سر برون آرد
به نو میدی در این  گلشن چو رنگ امید آن دارم
که افسردن ز پروازم پر افشانتر برون آرد
ز جوش بیخودی صاف است درد آرزوی دل
خوشا آیینه ای کز خویش روشنگر برون آرد
غباری از خطش راه نظر می زد ندانستم
که این شمع از پر پروانه ها دفتر برون آرد
که  می دانست پیش از دور خط  اعجاز حسن او
که از لعل ترش موج زمرد سر برون  آرد
به  گلشن  گر بگویم وصف لعل میفروش او
به حسرت شاخ  گل از آستین ساغر برون آرد
ندارد شبنم من برگ اظهاری درین  گلشن
مگر نومیدیم در رنگ چشم تر برون آرد
به پستی تا بماند شوق جهدی  کن  که خون  گردی
چو آب آیینه دار رنگ  گردد پر برون آرد
فریب جاه از بازیچه گردون مخور بیدل
که می ترسم سر بی مغزی از افسر برون آرد

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
من و حسنی که هرجا یادش از دل سر برون آرد
به دوش هرمژه صد شمع چشم تر برون آرد
کمینگاه دو عالم حسرتم امید آن دارم
که فیض جلوه یک اشکم نگه پرور برون آرد
زگرمیهای لعلش گر دل دریا خبرگردد
حباب آسا به لب تبخاله ازگوهر برون آرد
به صحرای قیامت قامتش  گر فتنه انگیزد
به رنگ گردباد آه از دل محشر برون آرد
ز پاس ناله بر بنیاد عجز خویش می لرزم
مباد این شعله از خاکستر من سر برون آرد
که دارد زین دبستان هوس غیر از خیال من
ورق گردانی رنگی که صد دفتر برون آرد
در این محفل سراغ عشرت دیگر نمی یابم
مگر خمیازه بالد بر خود و ساغر برون آرد
به گلشن گر دهد عرض ضعیفی ناتوان او
به ناز صد رگ  گل پهلوی لاغر برون آرد
ز فیض آبله دارد جنونم اوج اقبالی
که گر بر خاک ره ساید قدم افسر برون آرد
ز بحر بی کناری ناامیدی در نظر دارم
نم اشکی که غواصش سر ازگوهر برون آرد
ندامت سازکن هرجا کنی تمهید پیدایی
که بوی گل به صد چاک ازگریبان سر برون آرد
غم اسباب دنیا چیده ای بر دل از این غافل
که آخر تنگی این خانه ات از در برون آرد
به توفان حوادث چاره ها خون شدکنون صبری
به ساحل کشتی ما را مگر لنگر برون آرد
صفاها آخر از عرض هنر زنگار شد بیدل
ز غفلت تا به کی آیینه ات جوهر برون آرد

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
نگاهت جوش صد میخانه از ساغر برون آرد
تبسم شور چندین محشر از کوثر برون آرد
ز ریحان خطت بالد بهار سبزه جنت
وز آن زلف  دو تا روح الامین شهپر برون آرد
به گلشن گر ز پا افتد غبار راه جولانت
بهار از غنچه و گل بالش و بستر برون آرد
لبت در خنده  گوهر ریزد از آغوش برگ گل
رخت گاه عرق از آفتاب اختر برون آرد
رم دیوانه شوق تو گر جولان دهد گردی
به چندین  گردباد آه از دل محشر برون آرد
گرفتم بی نقابی رخصت نظاره است اینجا
نگاهی کو که مژگان واری از خود سر برون آرد
فسون نوخطیهای لبت بر سنگ اگر خوانم
گداز حسرتش صد آینه جوهر برون آرد
نمی ارزد به رنگ خوش عیار چهره عاشق
خزان از بوته های گل گرفتم زر برون آرد
همان پیرایه وهم است اگر کامل شود زاهد
هیولا چون در سامان زند پیکر برون آرد
کهن شد سیر این گلشن کنون فال تحیر زن
مگر آیینه گردیدن  گل دیگر برون آرد
در این دریا طلب آیینه مطلوب می باشد
گره سازد نفس  غواص  تاگوهر برون آرد
قفس فرسوده  گرد هوسهایم خوشا روزی
که پروازم چو بوی  گل ز بال و پر برون آرد
اگر صد بار آید موج تیغش بر سرم بیدل
حباب من ز جیب دل سر دیگر برون آرد

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
احتیاجی که سر مرد به خم می آرد
آبرو می برد و جبهه نم می آرد
همه  کس  گرسنه  حرص  به  ذوق سیری ست
رنج باری که کشد پشت شکم می آرد
ترک سیم و درم از خلق چه امکان دارد
پشت دست است که ناخن ز عدم می آرد
کامجویان طلب همت از افسوس کنید
که ز اسباب جهان دست بهم می آرد
گل این باغ ز نیرنگ شکفتن افسرد
باخبر باش  که شادی همه غم می آرد
در وفا منکر انجام محبت نشوی
برهمن آتشی از سنگ صنم می آرد
بلبلان دعوت پروانه به  گلشن مکنید
رنگ گل تاب پر سوخته کم می آرد
جرس  قافله عشق خروش هوس است
نیست جز گرد حدوث آنچه قدم می آرد
آن سوی خاک نبردیم سراغ تحقیق
قاصد ما خبر از نقش قدم می آرد
ای بنایت هوس ایجاد کن دوش حباب
نفست گر همه بار است  که خم می آرد
تو دلی جمع  کن این تفرقه ها اینهمه نیست
سر صد رشته همین عقده بهم می آرد
همه جا مفت بر خال زیادی بیدل
طاس این نرد برای تو چه کم می آرد

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
در احتیاج نتوان بر سفله التجا برد
دست شکست حیف است باید به پیش  پا برد
قاصد به پیش دلدار تا نام مدعا برد
مکتوب ما عرق کرد چندانکه نقش ما برد
ابر بهار رحمت از شرم آب گردید
تا حسرت اجابت  گل بر کف دعا برد
دست در آستینش  دل بردنی نهان داشت
امروزش از کف ناز آن بهله را حنا برد
از دیر اگر رمیدیم در کعبه سرکشیدیم
ازخود برون نرفتن ما را هزارجا برد
تدبیر چرخ خون شد درکار عقده ی دل
این دانه از درشتی دندان آسیا برد
فکر وفور هر چیز افسون بی تمیزیست
الوان نعمت است آن کز منعم اشتها برد
اقبال اهل همت بازی خور هوس نیست
نتواند ازسر چرخ هر مکر و فن ردا برد
هرجا ز پا فتادیم داد فراغ دادیم
پهلوی لاغر از ما تشویش بوربا برد
شد قامت جوانی در پیری ام  فراموش
آخر عصای چوبین از دستم آن عصا برد
باید ز خاکم اکنون خط غبار خواندن
عمریست سرنوشتم  پیری به نقش پا برد
جوش عرق چو صبحم درپرده شبنمی داشت
تا دم زدم ز هستی شرم از نفس هوا برد
یک واپسین نگاهی می خواست رفتن عمر
مشاطه قدردان بود آیینه بر قفا برد
بیدل گذشت خلقی محمل به دوش حسرت
ما را هم آرزویی می برد تا کجا برد

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - - | - - U | - U - -
خاکستری نماند ز ما تا هوا برد
دیگر کسی چه صرفه ز تاراج ما برد
نقش مراد مفت حریفی کزین بساط
چون شعله رنگ بازد و داغ وفا برد
آسوده جبهه ای که درین معبد هوس
چون شمع سجده بر اثر نقش پا برد
آخر به درد و داغ گره گشت پیکرم
صد گوی اشک یک مژه چوگان  کجا برد
سیل بنای موج همان زندگی بس است
بگذارتا غبار من آب بقا برد
زبن خاکدان دگر چه برد ناتوان عشق
خود را مگر هلال به پشت دو تا برد
محروم دامن تو غبار نیاز من
صد صبح چاک سینه به دوش هوا برد
چشمی که از غبار دلش نیست عبرتی
یارب  که التجا به در توتیا برد
حسن قبول جعوه کمین بهانه ایست
کو دل که جای آینه دست دعا برد
زاهد ز سبحه نعل یقینت در آتش است
درکعبه راه دیر گرفتی خدا برد
کو قاصدی که در شکن دام انتظار
پیغامی از تو آرد و ما را ز ما برد
هرکس به دیر وکعبه دلیلش بضاعتی است
بیدل به جز دلی که نداردکجا برد

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
ناموس عالم عین اندیشه سوا برد
آیینه داری وهم از چشم ما حیا برد
راحت به ملک غفلت بنیاد بی خلل داشت
مژگان گشودن آخر سیلی شد و ز جا برد
دوری فسون وهم است اما چه می توان کرد
روبی به خاطرآمد ما را زیاد ما برد
این دشت بی سر و بن غول دگر ندارد
ما را ز راه تحقیق آواز آشنا برد
جایی که سعی فطرت بارگمان نمی یافت
هرچند من نبودم اوآمد و مرا برد
ظرف قناعت دل لبریز بی نیازی ست
هر جا که نعمتی بود کشکول این  گدا برد
داغ مآل چون شمع از چشم ما نهان برد
سربسکه بر هوا سود حاجت به پیش پا برد
حرص مقلد آخر محروم عافیت ماند
بالین راحت از خلق فکر پر هما برد
اندیشه تلون غارتگر صفا بود
رنگی که سادگی داشت از دست ما حنا برد
آیینه تسلی صیقل گرش تقاضاست
بر خاکم آرزو زد تا سرمه ام صدا برد
بر وهم چیده بودیم دکان خودفروشی
دل آب گشت و خون شدگل رفت و رنگها برد
نرد خیالبازان افسانه جنون است
آورد ما چه  آوردگر برد درکجا برد
از جمع تا پریدیم فرق دگر نچیدیم
بی  منت آرمیدیم سر رفت و رنج پا برد
بیل ل به وادی عجزکم بود راه مقصود
قاصد پیام حیرت از ما به پیش ما برد

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - - | - - U | - U - -
هیهات دم بازپسین عرض ادب برد
رشک نفسم سوخت  که نام تو به لب برد
بر عالم فطرت  دل بی درد ستم کرد
نشکستن این شیشه قیامت به حلب برد
فرصت نرسانید به مقصد نفسم را
این شمع پیام سحری داشت  که شب برد
ای غنچه دو دم تنگی دل مغتنم انگار
زین غمکده هرگاه الم رفت طرب برد
فریاد که بی  مطلبی پیش نبردم
همت خجلم  کرد ز جایی  که طلب برد
چون شمع به بیماری دل ساخته بودم
فرصت به تکلف عرقی  کرد که تب برد
قاصد نشوی منفعل لغزش مستان
خواهد همه جا نامه ما برگ عنب برد
درد طلب عشق در آفاق  که دارد
کم نیست  که لیلی غم مجنون به عرب برد
گر  مرگ نمی بود غم خلق  که می خورد
صد شکر که اینجا همه کس روز به شب برد
این آدم وحوا شرف نسبت هستی است
بیدل نتوان پیش عدم نام نسب برد

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
احتیاجم خجلت از احباب برد
سوخت دل تا رخت درمهتاب برد
عمر رفت و آهی از دل  گل نکرد
ساز من آب رخ مضراب برد
آه عیش  گوشه فقرم نماند
سایه دیوار رفت و خواب برد
آینه آخر به صیقل گشت گم
بسکه رفتم خانه را سیلاب برد
داشتم تحریر خجلت نامه ای
تا کنم تکلیف قاصد آب برد
بی غرض خلقی ازین حرمان سرا
رفت و داغ مطلب نایاب برد
غنچه ها شرم از شکفتن باختند
خنده آخر زین چمن آداب برد
قامت خم عجز می خواهد ز ما
سجده باید پیش این محراب برد
محرم سیر گریبان کس مباد
زورق ما را که در گرداب برد
برکه نالم بیدل از بیداد چرخ
خواب من آواز این دولاب برد

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
حسرت  پیام بیکسی آخر به یار برد
قاصد نبرد نامه من انتظار برد
قطع جهات کرده ام از انس بوریا
افتادگی به هر طرفم نی سوار برد
در هجر و وصل آب نگشتم چه فایده
بی انفعالی ام همه جا شرمسار برد
حیف ازکسی که ضبط عنان سخن نداشت
تمکین ز سنگ  خفت وضع شرار برد
مردان  زکینه خو اهی دونان حذرکنید
خون سگان ز ننگ دم ذوالفقار برد
بی رتبه نیست دعوی حق با وجود لاف
منصور را بلندتر از خلق  دار برد
گردنکشی ز عجزپرستان چه ممکن است
انگشت هم زپرده ما زینهار برد
زین دشت جز وبال تعلق نچیده ایم
آن دامنی که کسوت ما داشت خار برد
قدر حضور بحر ندانست زورقم
غفلت برای سوختنم برکنار برد
آیینه خانه بود تماشاگه ظهور
سیر بهار رنگ به خویشم دچار برد
آخر هوای وصل توام کرد بی سراغ
چندان تپید دل  که ز خاکم غبار برد
هستی صفای جوهر تحقیق  کس نخواست
هرکس نفس ز خلق یک آیینه وار برد
بیدل هجوم قلقل میناست شش جهت
با هر صدایی از خودم این کوهسار برد

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
شرم قصورم از سخن  شکوه اعتبار برد
آینه درای عرق از نفسم غبار برد
جز خط جاده ادب قاصد مدعا نبود
لغزش پا به دامنم نامه به  کوی یار برد
بسکه به بارگاه فضل  رسم قبول عام بود
هرکه بضاعتی نداشت آرزوی نثار برد
عبرت میکشان یاس سوخت دماغ مستی ام
هرکه قدح به سنگ زد ازسر من خمار برد
بی رخت از هجوم درد بسکه جنون بهانه ام
رنگم اگر پری شکست ناله به کوهسار برد
حرص در آرزوی جاه رنگ حضور فقر باخت
نقد بساط عالمی فکر همین قمار برد
زبن عملی که وهم خلق غره طاقت خود است
جز به عدم نمی توان حسرت مزد کار برد
شعل هوس به هیچکس نوبت آگهی نداد
ذوق حنا ز دست ما دامن آن نگار برد
چون نفس از فسون دل آبله پای حیرتم
جز غم کوتهی نبود ازگره آنچه تار برد
آه که گوش عبرتی محرم راز ما نشد
ناله به هرکجا دمید ریشه به پنبه زار برد
تا رقم چه مدعا سرخط کلک آرزوست
دیده سیاهیی  که داشت کاتب انتظار برد
بیدل ازبن دو دم نفس  کایت عبرت است و بس
شخص عدم ز نام من خجلت اشتهار برد

وزن: مُفْتَعِلُنْ مَفاعِلُنْ مُفْتَعِلُنْ مَفاعِلُنْ
بحر: رجز مثمن مطوی مخبون
نشانه‌های عروضی: - U U - | U - U - | - U U - | U - U -
رنگ در دل داشتم روشنگر ادراک برد
همچو سیل این خانه را افسون رفتن پاک برد
در سرم بی مغزی شور هوس پیچیده بود
وصل گوهریابد آن موجی که این خاشاک برد
کرد شغل جاه خلقی را به بیدردی علم
لابه ای چند آبروی دیده نمناک برد
حیف اوقاتی که کس منت کشد از هر خسی
وقتی پیری خوش که بی دندانی اش مسواک برد
هستی از گرد نفس باری به دوشم بسته است
چون سحر بر آسمان می بایدم این خاک برد
بهر نام دیگران تا چند شغل جان  کنی
مزد عبرت زین نگینها صنعت حکاک برد
قاصد مجنون دپندشت اندکی لغزیده بود
جاده ها هر سو به منزل صد گریبان چاک برد
گر همه در آفتاب محشرم افتاده راه
یاد آن مژگان مرا در سایه های تاک برد
می روم محمل به دوش آمد و رفت نفس
تا کجا یارب ز خویشم خواهد این بیباک برد
ما ضعیفان هم امیدی داشتیم اما چه سود
کهکشان ناز شکست رنگ برافلاک برد
بیدل اقبال گرفتاری درین وادی کراست
ای بسا صیدی  که رفت و حسرت فتراک برد

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
پیری ام آخر می و پیمانه برد
باد سحر شمع ز کاشانه برد
دیده سیاهی ز گل و لاله چید
کوش گرانی ز هر افسانه برد
شمع جنون آبله پا کرده  گم
سر به هوا لغزش مستانه برد
کشمکش ازسعی نفس قطع شد
اره خودآرایی دندانه برد
یاد خطش کردم و دل باختم
سایه مور از کف من دانه برد
هرکه در این انجمن حرص وگد
ساخت به خودگنج به ویرانه برد
حسرت دیدار گریبان درید
آینه ما همه جا شانه برد
خواندن اسرار وفا مشکل است
مهر شد آن نامه که پروانه برد
در دل ما ذوق تماشا نماند
آه کسی آینه زین خانه برد
قاصد دلبر جگرم داغ  کرد
نامه من ناله شد اما نه برد
وقت جنون خوش که غم خانمان
یک دو دم از بیدل دیوانه برد

وزن: مُفْتَعِلُنْ مُفْتَعِلُنْ فاعِلُنْ
بحر: سریع مطوی مکشوف
نشانه‌های عروضی: - U U - | - U U - | - U -
ما را به در دل ادب هیچکسی برد
تمثال در آیینه  ره از بی نفسی برد
زین دشت هوس منت سیلی نکشیدیم
خاروخس ما را عرق شرم خسی برد
بیگانه عشقیم ز شغل هوسی چند
آب رخ عنقایی ما را مگسی برد
فریادکه محمل کش یک ناله نگشتیم
دل خون شد ودر خاک غبار جرسی برد
دور همه چون سبحه یکی کرد تسلسل
زین قافله ها پیش وپسی   پیش وپسی برد
آخر پی تحقیق به جایی نرساندم
بیرونم از این دشت اقامت هوسی برد
دل نیز نشد چون نفسم دام تسلی
جمعیت بالم الم بی قفسی برد
بیدل ثمر باغ کمالم چه توان کرد
پیش از همه در خاک مرا پیش رسی برد

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
مکتوب من به هرکه برد باد می برد
تا یاد کس رسیدنم از یاد می برد
پرواز رنگ من اگر آید به امتحان
مانی شکست خامه به بهزاد می برد
در دیر پا بر آتشم از کعبه سر به سنگ
دیگر کجایم این دل ناشاد می برد
از حرف و صوت جوهر تحقیق رفته گیر
آیینه تا نفس زده ای باد می برد
این پیکری که تیشه تدبیر جانکنی است
ما را همان به تربت فرهاد می برد
تا گردی از خرام تو باغ تصورست
شوق از خودم به سایه شمشاد می برد
یک موج اگر عنان گسلد سیل  گریه ام
از خاک هند دجله به بغداد می برد
هرچند دل ز شرم خیال ات عرق کند
یک شیشه خانه عرض پریزاد می برد
در آتشم فکن که سپند فسرده ام
تا سرمه نیست زحمت فریاد می برد
بیدل بنال ورنه درین دامگاه یأس
خاموشی ات ز خاطر صیاد می برد

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
فکر خویشم آخر از صحرای امکان می برد
همچو شمع آن سوی دامانم  گریبان می برد
شرمسار هستی ام کاین کاغذ آتش زده
یک دو گامم زین شبستان با چراغان می برد
الفت دل با دم هستی دو روزی بیش نیست
انتظار شیشه اینجا طاق نسیان می برد
پیکر خم گشته در پیری مددخواه از سر است
از گرانی گوی ما با خویش چوگان می برد
حاصل این مزرع علم و عمل سنجیدنی است
سنبله چون پخته شد چرخش به میزان می برد
از فنا هر کس کمال خویش دارد در نظر
دانه را در آسیاها هیأت نان می برد
تا گداز دل دهد داد فسردنهای جسم
سنگ این کوه انتظار شیشه سازان می برد
صحبت یاران ندارد آنقدر رنگ وفاق
شمع هم زین بزم داغ چشم گریان می برد
این درشتان برگزند خلق دارند اتفاق
لیک از این غافل که پشت دست دندان می برد
گر چنین دارد محبت پاس شرم انتظار
چشم ما هم بعد از این راهی به کنعان می برد
خانه مجنون به رفت و روب پر محتاج نیست
گردباد اکثر خس و خار از بیابان می برد
با همه بی دست و پایی در تلاش خاک باش
عزم این مقصد گهر را نیز غلتان می برد
بر تغافل ختم می گردد تک و تاز نگاه
کاروان ما همین مژگان به مژگان می برد
در خیال نفی فرع از اصل  باید شرم داشت
ناله چون افسرد آتش در نیستان می برد
عشق مختار است بیدل نیک و بد درکار نیست
بی گناهی یوسف ما را به زندان می برد

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
آه به دوستان دگر عرض دعا که می برد
اشک چکید و ناله رفت  نامه ما که می برد
توأم گل دمیده ایم دامن صبح چیده ایم
در چمنی که رنگ ماست بوی وفا که می برد
نغمه محفل کرم وقف جنون سایل است
ورنه به عرض مدعا عرض حیا که می برد
ننگ هوس نمی کشد دولت بی زوال ما
بر در کبریای فقر نام هما که می برد
کرد کشاکش هوس مفلست از شکوه ناز
آگهی اینکه از کفت رنگ حنا که می برد
هرکه  گذشت ازین  چمن ریشه  حسرتش بجاست
این همه  کاروان رنگ رو به قفا که می برد
آینه حضور دل تحفه دیر و کعبه نیست
آنچه نثار نازتست در همه جاکه می برد
از غم هستی و عدم یاد تو کرد فارغم
خاک مرا به باد هم ازتو جدا که می برد
شمع چو وقت دررسد خفته به بال وپررسد
رفتن اگر به سر رسد زحمت پا که می برد
تا به فلک دلیل ما چشم گشودن ست و بس
کوری اگرنه ره زند کف به عصاکه می برد
بیدل از الفت هوس نگذر و راه انس  گیر
منتظر طلب مباش ننگ بیاکه می برد

وزن: مُفْتَعِلُنْ مَفاعِلُنْ مُفْتَعِلُنْ مَفاعِلُنْ
بحر: رجز مثمن مطوی مخبون
نشانه‌های عروضی: - U U - | U - U - | - U U - | U - U -
یک سر مو گر هوس از فکر جاهی بگذرد
پشم ما بالد به حدی  کز کلاهی بگذرد
شمع محفل داغ می گردد کز آهی بگذرد
آه از آن روزی که حرص از دستگاهی بگذرد
دسترنج سعی آزادی نمی گردد تلف
کهکشان بالد اگر از برگ کاهی بگذرد
در جنون دارد کسی تا کی سر زنجیر اشک
سرده این دیوانه را شاید به راهی بگذرد
روشن است از جاده انصاف حکم ما ز شمع
داغ نقش پاست گر زین ره نگاهی بگذرد
شمع بردار از مزار تیره روزان وفا
باش تا بر خاک مژگان سیاهی بگذرد
از غبار ما سواد عجز روشن کردنیست
باید این خط هم به چشمت  گاه گاهی بگذرد
عرض مطلب یک فلک ره دارد از دل تا زبان
چون سحر صد نردبان بندی  که آهی بگذرد
برنمی دارد چوگردون عمر تمکین وحشتم
ننگ آن جولان که از من سال و ماهی بگذرد
ترک دنیا هم دلیل پایه دون همتی است
سر به معنی پا شود تا ازکلاهی بگذرد
ناله نی می کشد از موج آب اواز پا
عمر عاشق  گر همه د زیر چاهی بگذرد
بی فنا ممکن بدان بیدل  گذشتن زین محیط
بستن مژگان شود پل تا نگاهی بگذرد

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
عرق آلوده جمالی ز نظر می گذرد
کزحیا چون عرقم آب ز سر می گذرد
کیست از شوخی رنگ تو نبازد طاقت
آب یاقوت هم اینجا ز جگر می گذرد
خط مسطر نشود مانع جولان قلم
تیغ را جاده کند هرکه ز سر می گذرد
موج ما بی نم ازین بحر پر آشوب گذشت
همچو نظاره که از دیده تر می گذرد
نیست درگلشن اسباب جهان رنگ ثبات
همه از دیده ما همچو نظر می گذرد
منزلی نیست که صحرا نشد از وحشت ما
غنچه در گل خزد آنجا که سحر می گذرد
شوخی رشته نومیدی ما بس که رساست
ناله تا بال گشاید ز اثر می گذرد
چون نفس خانه پرستیم و نداریم آرام
عمر آسودگی ما به سفر می گذرد
در مقامی که قناعت بلد استغناست
کاروان چون تپش از موج گهر می گذرد
به هوس ترک حلاوت ننمایی بیدل
نیست بی ناله اگر نی ز شکر می گذرد

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
زین گلستان که گلش رنگ ندامت دارد
شبنمی نیست که  بی دیده تر می گذرد
از نفس چند پی قافله دل گیریم
سنگ عمریست که بردوش شرر می گذرد
دام دل نیست به جز دیده  که مینای شراب
از سر جام به صد خون جگر می گذرد
رغبت جاه چه و نفرت اسباب  کدام
زین هوسها بگذر یا مگذر می گذرد
انجمن در قدمی  هرزه به هر سو مخرام
هرکجا پا فشرد شمع ز سر می گذرد
عشق شد منفعل از طینت بیحاصل ما
برق از این مزرعه سوخته تر می گذرد
خودنمایی چقدر زحمت دل خواهد داد
آخر این جلوه ات از آینه درمی گذرد
همچو تصویر به آغوش ادب ساخته ایم
عمر پرواز ضعیفان ته پر می گذرد
بیدل ما به وداع تو چرا خون نشود
عرق از روی تو با دیده تر می گذرد

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
بهار می رود و گل ز باغ می گذرد
پیاله  گیر که فصل دماغ می گذرد
نوای بلبل و آواز خنده  گلها
به دوش عبرت بانگ کلاغ می گذرد
کدورتی که ز اسباب چیده ای بر دل
سیاهیی است که آخر ز داغ می گذرد
به جستجوی چه مطلب شکسته ای دامن
غبار خود بهم آور سراغ می گذرد
کسی به جان کنی بی اثر چه چاره  کند
فراغها به تلاش فراغ می گذرد
فریب جلوه طاووس زین چمن نخوری
غبار قافله سالار داغ می گذرد
مخالفت هم ازین دوستان غنیمت  گیر
دو روزه صحبت طوطی و زاغ می گذرد
شرر به صفحه زن و فرصت طرب درپاب
شب سحر نفست بی چراغ می گذرد
زقید لفظ برآ معنی مجرد باش
می است نشیه دمی  کز ایاغ می گذرد
مگو پیام قناعت به منعمان بیدل
غریق حرص ز پل بی دماغ می گذرد

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
ز سخت جانی من عمر تنگ می گذرد
شرار من به پر و بال سنگ می گذرد
جهان ز آبله پایان دل جنون دارد
ز گرد عجز مگو فوج لنگ می گذرد
چه لغزش است رقم زای خامه فرصت
که تا شتاب نویسی درنگ می گذرد
در آن چمن که به دستت نگار می بندد
غبار اگر گذرد گل به جنگ می گذرد
متاز درپی زاهد به وهم حور و قصور
حذرکه قافله سالار بنگ می گذرد
عقوبت است صدف تا محیط پیش  گهر
دل گرفته ز هرکوچه تنگ می گذرد
کجاست امن که در مرغزار لیل و نهار
به هر طرف نگری یک پلنگ می گذرد
غبار دهر غنیمت شمر که آینه هم
ز خویش می گذرد گر ز زنگ می گذرد
ستم به خوبش مکن رنگ عاجزان مشکن
پر شکسته ز چندین خدنگ می گذرد
تامل تو پل کاروان عشرت توست
مژه به خم ندهی سیل رنگ می گذرد
دماغ فقر سزاور لاف حوصله نیست
چون بحر شد تنک آب از نهنگ می گذرد
هسزار مرحله آنسوی رنگ دارد عشق
هنوز قافله ها از فرنگ می گذرد
کسی به درد دلکش نمی رسد بید ل
جهان خفته چه مقدار دنگ می گذرد

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -