cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
دوشم که نسود دیده بر هم
از فرقت جان گزای هاتف
تا روز ستاره میشمردم
در آرزوی لقای هاتف
غافل که ز روشنی گرو برد
از روی ستاره رای هاتف
وصل هاتف که کام جان بود
میخواستم از خدای هاتف
ناگاه خروس عرش برداشت
این زمزمه چون ندای هاتف
کان شب خیزان تنفس الصبح
آمد وقت دعای هاتف
برخاستم و به سجده شکر
جستم ز خدا بقای هاتف
چون سر از سجده برگرفتم
افتاد به سر هوای هاتف
در زاویه هوا فگندم
دو چشم به ره چو های هاتف
از طرف افق دمید ناگاه
صبح از دم جانفزای هاتف
صبح شب تار من صباحی
آمد به زبان ثنای هاتف
در جی به کفش همه لآلیش
از گوهر بحر زای هاتف
چون نافه خجسته نامه ای داشت
از خامه مشکسای هاتف
مضمون همه شکوه صباحی
کو ناشده غمزدای هاتف
بیگانگی اش چنانکه گویا
هرگز نشد آشنای هاتف
او نیز نوشته نامه ای نغز
در عذر خود از برای هاتف
چون بلبل بوی گل شنیده
دیدم شده همنوای هاتف
گفتم که نه حق به جانب اوست
ای بیخبر از وفای هاتف
هاتف چو غریب این دیار است
باید جستن رضای هاتف
این نامه که او نوشته چون نیست
جز وصل تو مدعای هاتف
هر عذر که در جواب گفتی
بالله نبود سزای هاتف
عذری ز تو نشنود صباحی
هر کس باشد به جای هاتف

وزن: مَفْعُولْ مَفاعِلُنْ فَعولُنْ
بحر: هزج مسدس اخرب مقبوض محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - U - | U - -
ای خنک دی که از بهار افزون
هست هنگام عیش وعیش شگرف
کشد از سیم ناب چون دیوار
بر در خانه ی که و مه برف
ننگری خود ز خواجگان تا ناز
نشنوی خود ز ناصحان تا حرف
با دو کس از مهان روشندل
با دو تن از بتان مشکین عرف
خیز و در گوشه ی خرابی ده
قدح باده غوطه در خم ژرف
وه چه باده سهیل رنگین درع
وه چه باده چراغ سیمین ظرف
روی در روی واضحات الثغر
چشم در چشم قاصرات اطرف
بوی ریحان دهد دهند چو سیر
طعم حلوا دهد دهند چو ترف
ور ز سرما نیاری این کاری
جام می بر کف و کنی می صرف
بر شبه ریز ریزه ی یاقوت
سای بر مشک سوده ی شنجرف
مرغ و ماهی کباب ساز آنجا
تا چرد بره سبزه از ته برف

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
آرایش زمانه آقا حسین کامد
طبعش ببحر مایل دستش به جود شایق
در کارهای بسته فکرش کلید فاتح
بر سینه های خسته نطقش طبیب حاذق
سیمش ز دست ریزان چون خوی ز روی معشوق
بیمش ز دل گریزان چون دل ز دست عاشق
رخش جلالتش را ازپیش و پس همیشه
اقبال بوده قاعد توفیق بوده شایق
تیغش بسر فشانی دستش بدر فشانی
بر رستم است غالب بر حاتم است فایق
یال و دم سمندش سر حلقه ی ذوایب
پیچ و خم کمندش سر رشته ی علایق
در مرغزار کاشان کآمد چو باغ رضوان
دشتش تمام ریحان کوهش همه شقایق
زد توسنش چو بهرام بر ساحت دهی گام
وان ده خوایقش نام خود خالی از خلایق
بی رنگ کشتزارش چون روی زرد فاجر
بی آب چشمه سارش چون چشم تنگ فاسق
از لطف بینهایت آن منبع عنایت
بهر رفاه مخلوق بهر رضای خالق
بر روی کار آورد آبی گلاب پرورد
خوشبوی و روشن و سرد شیرین و پاک و رایق
شد آن ده از جنان به بر رای آن جوان زه
کز همتش شد آن ده آبادتر ز سابق
دیوان رمیده ز آنجا دد پاکشیده ز آنجا
جغدان پریده ز آنجا چون زاغ از خلایق
افروخته نسیمش انداخته غمامش
از لاله ها مشاعل وز سبزه ها نمارق
در راغها رونده بس نهر آب صافی
در باغها فگنده بس سایه نخل باسق
هر گل از آن چو لیلی هر بلبلش چو مجنون
هر سرو او چو عذرا هر قمریش چو وامق
چون خلق او فضایش با هر تنی مناسب
چون طبع من هوایش با هر کسی موافق
ای مهربان برادر بپذیر عذر آذر
کاین وصف تست در خور این مدح تست لایق
غم بسته چون زمستان بر من در گلستان
این برگ سبز بستان از گلشن حقایق
ممدوح بس چو تو لیک واقف نه ازمحاسن
مداح بس چو من لیک آگه نه از دقایق
خواندم هزار دفتر ز آنها یکی است قرآن
دیدم هزار جعفر ز آنها یکی است صادق
القصه مصرعی خوش گفتم برسم تاریخ
دایم روان بماند این آب در خوایق ۱۱۹۵ هق
تا هست هر جوادی از شغل خود مباهی
تا هست هر سوادی با اصل خود مطابق
هم دل نفور بادت از صحبت مخالف
هم چشم دور بادت از چهره منافق

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - - | - - U | - U - -
شعر مردان بمدح نامردان
هست دور از من و تو حیض رجال
در خرابات روسبی مپسند
جلوه گاه مخدرات حجال
گفتمی این سخن تمام اگر
تنگ چون قافیه نبود مجال

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
بر آستانه ی جانان که روضه ی ارم است
اگر تو را گذری افتد ای نسیم شمال
بگو ز کوی تو رفتم بشوق اینکه مرا
چو دوستان قدمی چند آیی از دنبال
باین امید دگر باز آمدم سویت
که بر سر رهم آیی و پرسیم احوال
ولی ز خانه تو در رفتن و در آمدنم
برون نیامدی ای شمع حجله گاه جمال
تغافل تو همانا بمن بود مخصوص
وگرنه غیر من رانده از حریم وصال
دگر هزار کس از شهر رفت و باز آمد
که هم مشایعتش کردی و هم استقبال

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
فخر زمانه حضرت حاجی ابوالحسن
کو راست صفوت صفی ز خلت خلیل
آن کو بکار نیک نه در کنیتش نظیر
آن کو بفعل خیر نه در عالمش عدیل
آن صافدل که در طلب آب زندگی
شد رای روشنش همه جا خضر را دلیل
یاد آمدش چو از شه لب تشنگان حسین
کرد از برای تشنه لبان بر که یی سبیل
آبش چو آب روی شهیدان کربلا
غیرت فزای چشمه ی کافور و زنجبیل
شیرین و صاف و سرد و گوارا و مشکبوی
چون زنده رود و دجله و جیحون فرات و نیل
ظلمات نیست ساحت کاشان و شد عیان
آبی که شد حیوه ابد خضر را کفیل
آبی که خضر خاصه ی خود میشمرد شد
بر خلق ازو سبیل که بادا جرا و جزیل
هر تشنه را که کام ازین برکه تر شود
گوید که ای خدای جهان داور جلیل
بانی این بنا بودش عاقبت بخیر
آمین سرای دعوت او باد جبرییل
در تشنگی بروز قیامت دهد مدام
ساقی کوثرش قدح از آب سلسبیل
هم بخت او سعید بود نامه اش سفید
هم دوستش عزیز بود دشمنش ذلیل
تاریخ خواستند ز خیل سخنوران
اتمام برکه را که بود ظل او ظلیل
برداشت آذر آب و بتاریخ آن نوشت
این برکه بر حسین شد از بوالحسن سبیل

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
دوش از گردش فلک که مدام
شاد غمگین کند عزیز ذلیل
خاست آواز پایی و گفتم
صور اول دمید اسرافیل
قاصدی دل سیاه و روی ترش
دیدم آمد زرنگ با زنبیل
کوزه یی چند داشت زنبیلش
ببهای خفیف و وزن ثقیل
تار چون بخت بیکسان غریب
تیره چون روی مفلسان معیل
گرد چون گوی کودکان نحیف
تنگ چون چشم خواجگان بخیل
پوست بر سر همه چو سلاخان
که هم از جیفه شان بود مندیل
بشمار در بهشت ولی
گویی افتاد از سقر قندیل
داشت هر یک دوازده رخنه
چون ز دست و عصای موسی نیل
همه چون داغ لاله از سودا
دامن آلوده شان برب قلیل
حاش لله چه رب و چه کوزه
خم نیلی در آن عصاره ی نیل
یا ز دود سریشم ماهی
خرده یی مانده در ته پاطیل
یا درین راه پیک روی سیاه
که چو ابلیس بوده در تضلیل
ریخته آبروی خود در وی
روی بی آبش اینک است دلیل
لیک از ضعف معده ی کوزه
گشته فاسد نیافته تحلیل
امتحان را زدم در آن انگشت
گویی از سرمه دان برآید میل
بسته من لب ز خشم و او میگفت
زیر لب این که را کنم تحویل
گفتمش  کیستی تو و اینها چیست
که پسندیده بر من این تحمیل
از چه اقلیمی از کدامین شهر
از چه او یماقی از کدامین ایل
گفت من قاصدم ز حضرت آن
کش بود کف برزق خلق کفیل
سیدی از سلاله ی احمد
نام او احمد از نژاد خلیل
اینک از قم که دار الایمان است
او فرستادت این علی التعجیل
باورم نامد آنچه گفت از وی
خورد چون رب قسم برب جلیل
گفتمش چیست باعث قلت
گفت گفتند رب للتقلیل
گفتم استغفر الله ای ملعون
گفتم استغفر الله ای ضلیل
مشتغل من بمدح او نسزد
کز تو در کارم افگند تعطیل
عجبا کان حریف عهد گسل 
با چنین ارمغانت کرده گسیل
بوبد آن کش مشام نیست ضعیف
جوید آن کش نظر نگشت کلیل
سمن از ساحت چمن نه خسک
نافه از آهوی ختن نه بسیل
نفرستاده یا وی این تحفه
یا فرستاده کردیش تبدیل
گفت نه گفتم این همه هزل است
ز منش گوی ای مرا تو وکیل
نیک هر کار می کند نیک است
کل فعل من الجمیل جمیل
تا محلل سیم مطلقه را
از حلولی بشو کند تحلیل
هم محبت برد زر محلول
هم عدویت شود سراحلیل

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
بعهد دولت دارای گیتی
سپهدار جهان سالار عالم
کریم الطبع و الاخلاق و الاسم
که هست او را جوانمردی مسلم
جوان بختی که داده آستانش
بسجده قامت پیر فلک خم
جهانداری که شد از عدل و جودش
خجل نوشیروان شرمنده حاتم
دلیری کش بروز رزم بوسند
رکاب افراسیاب و پای رستم
بحکم حاکم ملک صفاهان
کزو بنیاد حکمت گشت محکم
سمی شاه دین ختم النبیین
محمد زبده ی اولاد آدم
عدالت پیشه یی کز پاس عدلش
در اصفاهان که گلزاری است خرم
پرد تیهو نه او را خوف شاهین
چرد آهو نه او را بیم ضیغم
عیان گردید یوسف خیز چاهی
که شه ز آبش سرشته خاک آدم
چهی لبریز چون چاه زنخدان
روان آب حیوه از وی دمادم
غرض آن فخر حجاج حرم کوست
ز حرمت در حریم کعبه محرم
بکار نیک شد از حق موفق
بامری خیر گشت از غیب ملهم
نوشت آذر پی تاریخ سالش
در اصفاهان عیان شد بیر زمزم

وزن: مَفْعُولْ مَفاعِلُنْ فَعولُنْ
بحر: هزج مسدس اخرب مقبوض محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - U - | U - -
دو نگاهی که کردمت همه عمر
نرود تا قیامت از یادم
نگه اولین که دل بردی
نگه آخرین که جان دادم

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
ایا رسیده بآن منزلت که میرسدت
بهر که هست بگویی که نیست مانندم
خبر ز حال منت نیست ای دریغ که چون
جدایی تو جدا کرد بند از بندم
به امتحان شکیب من و عنایت تو
زمانه از تو جدا کرد روز کی چندم
چو دید مهر بودژاله و تو خورشیدی
چو دید صبر رود آتش و من اسپندم
بدست عهد کنون میکند تماشایت
بتلخ گریه کنون میزند شکر خندم
چرا نخندد خوش خوش که مهره ی امید
چنانکه بود مرادش بششدر افگندم
دگر چه شکوه کنم از شماتت احباب
دل تو را چو دل خود خراب نپسندم
یکی صباحی و آن یک ولی محمد بگ
که این برادرم و آن یکی است فرزندم
رسید و میرسیدم هر زمان غمی زیشان
که گشته دل بغم روزگار خرسندم
چو دل نشسته بپهلو مرا و دشمن جان
که رفته رفته ز تو بگسلند پیوندم
یکان یکان حرکات تغافل آمیزت
که رفته است ز خاطر بخاطر آرندم
نفس گسسته ز یاد تو آن کند منعم
زبان بریده بترک تو این دهد پندم
ولی بجان حریفان مجلس تو که نیست
ازین عظیم تر اکنون بیاد سوگندم
که بی تو تشنگی لب بلب زند قفلم
که بی تو خستگی تن بپا نهد بندم
بود اگر چه محل لاله زار نعمانم
بود اگر چه مکان چشمه سار الوندم
بگوشم از همه مرغش رسد نوای رحیل
چه شد بجنت رحل اقامت افگندم
تفاوتی نکند تا ز حضرتت دورم
بچشم و کام خس از لاله حنظل ازقندم
دگر گهر نشناسم ز خاک بی تو ز بس
بفرق خاک و بدامن گهر پراگندم
غرض شدم ز تو دور آن قدر که میآید
بگوش ناله ی ضحاک از دماوندم
ار این دو روز چو شد عمر نوح هر روزش
بنای عمر ز طوفان اشک برکندم
نیامد از تو پیامی و آمد از ایوب
فزون شکیب و ز یعقوب بیش اروندم
دویدم از پی باد سحر گهی ناچار
براه پیک تو ماند دو دیده تا چندم
پی نگاشتن این نغز نامه ی شیرین
یکی نی از شکرستان اصفهان کندم
دوات ساختم از چشم آهوان حرم
در آن ذوایب مشکین لیلی آگندم
جواب نامه کنی گر روانه خشنودم
وگرنه نام تو هر جا برند خرسندم
بسم ز کوی تو بوی تو گو کسی نارد
ترنج و سیب ز بغداد و از سمرقندم
خدای داند و من دانم و تو هم دانی 
که تا کجا به لقای تو آرزومندم
بیا مکش ز سرم پای تا نپیندارند
خدا نکرده که من بنده بی خداوندم
وگر بود ز سرای شکستگانت عار
سرم شکسته بفرما بخدمت آرندم
که صبر نیست دهی وعده اول مرداد
کنی بوعده وفا منتهای اسفندم

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
ناکسی بی خبر از کار که باد
از سرش سایه درویشان کم
خرقه پشم به کسوت پوشید
شد از او پایه درویشان کم
بود بس آرزویش غافل ازین
که بود وایه درویشان کم
بعد از آن کرد به بر جامه زر
دید چون مایه درویشان کم
کند چون خرقه پشمین گفتم
پشمی از …ـایه درویشان کم

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مسدس مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U -
فریاد ز زال چرخ کز جور
رحمش نامد بجان کلثوم
نومیدش کرد از جوانی
آه از سرو جوان کلثوم
از آتش کینه اش برافروخت
تب در تن ناتوان کلثوم
ناگاه وزید صرصر مرگ
در ساحت بوستان کلثوم
از دم سردیش زعفران زار
شد دسته ی ارغوان کلثوم
شد همسر حوریان جنت
آمد چو بسر زمان کلثوم
تاریخ وفات گفت آذر
در سدره بود مکان کلثوم

وزن: مَفْعُولْ مَفاعِلُنْ فَعولُنْ
بحر: هزج مسدس اخرب مقبوض محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - U - | U - -
آه کز ناسازی گردون دون
وز جفای چرخ و دور آسمان
رفت حاجی صادق قدسی سرشت
از جهان سوی بهشت جاودان
مرغ روح پرفتوحش بر پرید
سوی شاخ سدره زین تنگ آشیان
آن سعادت مند نیکو عاقبت
یافت چون آرام در قصر جنان
کلک آذر بهر تاریخش نوشت
رفت حاجی صادق افسوس از جهان

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
با هم زن و شوی خردسالی
دور از ره و رسم هوشمندان
گفتند سخن ولی نه بسیار
کردند جدل ولی نه چندان
تاری از زلف آن کشید این
دری از درج این فگند آن
در فتنه گری نشسته آنجا
زال کچلی ز خودپسندان
هم شد از رشک معجز افگن
هم گشت ز ریشخند خندان
دیدم که نبود هیچ مویش
دیدم که نداشت هیچ دندان

وزن: مَفْعُولْ مَفاعِلُنْ فَعولُنْ
بحر: هزج مسدس اخرب مقبوض محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - U - | U - -
ای عادلی که دیده رعایای این دیار
عدل تو را معاینه عفو تو را عیان
دی بودم آرمیده ز غوغای مرد و زن
کآمد یکی به حجره داعی ز راعیان
کامروز گاوی از رمه رم کرده سوی شهر
آمد مگر ندیده رعایت زراعیان
گویی به ره ز مزرعه ای خورده خوشه ای
وین قصه را رسانده به گوش تو ساعیان
از عدل و عفو تا چه پسند آیدت کنون
غفلت راعیان و شفاعت ز داعیان

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
آه که خصمی نمود دست به غارت گشود
شحنه گردون که بود روز و شب اندر کمین
داد بتاراج باد تازه گلی بس لطیف
کرد نهان زیر خاک دانه دری بس ثمین
یعنی ازین معرکه برد دلیری شجاع
یعنی از این انجمن برد امیری امین
آنکه مگر رستمش بود اسیر کمند
آنکه مگر حاتمش بود غلام کمین
آنکه همه روزگار بود درین مرغزار
گرگ ز بیمش نزار بره ز عدلش سمین
رفت محمد امین خان و شد از رفتنش
سینه ی احباب تنگ خاطر یاران غمین
بر لب جیحون رسید گریه ی خلق سپهر
پرده ی گردون درید ناله ی اهل زمین
شد بسرای جنان همره غلمان و حور
این شده یار از یسار آن زده صف از یمین
از لحدش سر زند نکهت مشک و عبیر
وز کفنش بر دمد بوی گل و یاسمین
خامه ی آذر نوشت از پی تاریخ آن
باد بهشت برین جای محمد امین

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
چهل هندوانه چو گوی ز برجد
که کردیش غلطان ز چوگان سیمین
نه هر یک سپهری و از دانه هایش
سعود کواکب از آن همچو پروین
چو پستان شیرین پرویز شترش
چو خون دل کوهکن صاف و رنگین
گمان سر دشمنان تو کردم
بسر گشتگان بسکه بودند سنگین
سراسر گرفتم بکف هر یکی را
دو نیم از ره کینه کردم بسکین
زهر یک دو فیروزه گون جام پرخون
کشیدم بسر تا شدم کام شیرین
الهی بود تا بود شادی و غم
محب تو شاد و عدوی تو غمگین

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ
بحر: متقارب مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U - -
به فرمان دارای ایران که بودش
به کف تیغ رستم به سر تاج خسرو
کرم رسم سلطان جمشید پایه
کریم اسم خاقان خورشید پرتو
شه زند کز نام او زنده ماند
جهان کو به داد و دهش کرد مملو
کنون بندد اندر میان رشته در
کسی کو نبودش به کف خوشه جو
یکی مسجد آراست از لطف ایزد
به شیراز کافگند بر نه فلک ضو
چه مسجد که سودی گر امروز بودی
به خاکش لب جم رخ کی سر زو
مگو هست زین گونه مسجد به گیتی
وگر دیگری گویدت هست مشنو
پی ضبط تاریخ آن سال فرخ
فتادند دانشوران در تک و دو
رقم کرد کلک گهر سلک آذر
به شیراز وا شد در کعبه نو

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ
بحر: متقارب مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U - -
روز و شب این دعاست در باغم
گرچه آذر نه بلبلم نه تذرو
تا بود سرو و گل به باغ مباد
بلبل از گل جدا تذرو از سرو

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
ای رسته از شکفتگی قد و خد تو
بر طرف باغ گل به لب جویبار سرو
امروز از نهال تو ریزان بر کرم
در هیچ عهد اگر چه نیاورده بار سرو
سال گذشته رفت سخن اینکه سالهاست
تا برگرفته سایه ی خود زین دیار سرو
گفتی که باغبان من آن نخل بند چین
در صحن باغ کاشته پیرار و پار سرو
آید بخنده چون ز سرشک سحاب گل
آید برقص چون ز نسیم بهار سرو
زان سروها روان کنمت شانزده نهال
کاندر میان باغ کشی در کنار سرو
غافل که بر سرم نفتد سایه از یکی
گر سرکشد ز گلشن گیتی هزار سرو
بودم خلاصه بر سر یک پا ز شوق من
کآورد باغبان بهشتم سه چار سرو
کشتم بدست خود همه را جابجا ولی
دیدم که مانده خالی چای چهار سرو
منهم سه چار بیت ز سروت بلندتر
کردم روان که ماند از آن شرمسار سرو
تا پرتو افگند بتموز و دی آفتاب
تا سایه گسترد بخزان و بهار سرو
روز و شبت ز جام می و شاهدان مست
در دست آفتاب بود در کنار سرو

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
بخرام صبا سوی قم از خطه ی کاشان
ای چون سخن من حرکات تو لطیفه
رو تا حرم فاطمه ی موسی جعفر
کآنجا فگند آهوی چین نامه زنیفه
و آنگاه بآن سید محمود محمد
بر گوی که ای صاحب اخلاق شریفه
جمعیت یاران که نباشی تو در آنجا
ماند به پریشانی اجماع سقیفه
گفتم ز غلای غله شد دستگهم تنگ
چندانکه وسیع است فتاوی حنیفه
گفتی ز خلیفه است همه حاصل بغداد
بغداد خراب است چه بخشی بخلیفه
با بیع و شرا آمدن غله گرانی است
ای وای اگرم کار فتادی بوظیفه

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
ایا خان زمان کز بیم خشمت
کند بهرام خون آشام لاوه
پی اندود ایوان تو کیوان
کشد از ماه نو بر دوش ناوه
چو خواند خطبه ی جاه تو برجیس
علا گردد ز آغازش علاوه
تند خورشید از خط شعاعی
برای بند شمشیرت کلاوه
چو لیلی هر شبت تا بر شبستان
نهد ناهید ازین مشکین کجاوه
بود کمتر دبیر مجلست تیر
بچشمش گر ز خور نبود غشاوه
روان کردم پیاده قاصدی دوش
سپهرش گر نه باز آرد ز آوه
پیامی چند از من سویت آورد
طمع دارم که نشماریش یاوه
نهی گر نامه ام بر سر عجب نیست
که شد چتر فریدون نطع کاوه
جوابی درخورش ده تا نگوید
معاذ الله من تلک القساوه
مبادا از خوی شرمش چو آید
شود صحرای قم دریای ساوه

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
ای بسا خشم که صد لطف عیان است ازو
ای بسا لطف که صد زخم نهان شد در وی
روی در هم کشم از بوسه شیرین لب یار
همچو مستی که کشد رو به هم از تلخی می
بشکر خنده گشایم دهن از دیدن غیر
همچو آن شیر که روباه ببیند از پی

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
ایا خان عاقل که زنجیر من
به افسون و افسانه برداشتی
ازین پس نرنجی چو رنجانمت
که زنجیر دیوانه برداشتی

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
کریمی گر نباشد در زمانه
بباید با لییمان ساخت چندی
کشد شیر از تن سگ پوست ناچار
به دستش گر نیفتد گوسفندی

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
غریب آزار دزد ساوجی شد
به ساوه شحنه نه هوشی نه هنگی
همانا مانده زان دریا که شد خشک
ز یمن مولد احمد نهنگی
اگر رحم شهش گردن رهاند
ز تیغ عدل باری پالهنگی

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
در ایام سلطان حسین آنکه نامش
سرآمد بعدل از سلاطین نامی
شنیدم وحید زمان عبد رحمن
چه الطاف آن خسروش گشت حامی
چنان در فن نظم شد شهره آخر
که گردیده قایمقام نظامی
چو جامی کشید از می التفاتش
ز ارباب دانش لقب یافت جامی
تو سلطان حسین زمانی و خواهم
که سازی مرا همچو جامی گرامی
دهی یعنی آن نسخه کوهست مشحون
هم از خط هم از شعر جامی تمامی
نیم جامی اما ز لطفت چه باشد
که پیوسته نوشم می از جام جامی

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ
بحر: متقارب مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U - -
جهان مکرمت ای میرزا حسین که کرده
ز جان و دل فلکت بندگی سپهر غلامی
اگر نه بوی تو آرد نسیم روضه رضوان
نمیکند بمن تنگدل مشام مشامی
ستمکشان جهان از جفای چرخ ستمگر
نمی شدند خلاص ار نبود لطف تو حامی
تویی که اسم تو بالای اسم جمله نویسم
بدفتری که نویسند ز اهل جود اسامی
نمیرسد بمقیمان آستان تو دستم
زهی رفیع جنابی زهی بلند مقامی
نوشته بودم ازین پیش نامه یی بتو ناگه
رسید پیک مراد و رساند نامه ی نامی
چه نامه نافه ی مشک و چه نامه طبله ی عنبر
بخط فزون ز شفیعا بنظم به ز نظامی
ولی چه سود که قصد من از نوشتن نامه
نبود غیر فرستادن صحیفه ی جامی
کتاب را نفرستادی ای حبیب من اکنون
میان خوف و رجا مانده ام ز نامه ی سامی
مرا محبت آن نسخه کرده طامع وسایل
وگرنه شکر که هستم ز خاندان گرامی
طمع نبوده مرا هیچگه طریقه اگر چه
طمع طریقه ی شاعر بود ز عارف وعامی
میانه ی من و طامع تفاوتی است که باشد
میان بصری و کوفی میان مصری وشامی
درین دو هفته غرض شاه خاوران چو نشیند
بتختگاه حمل جام زر بدست گرامی
دهد ز برگ به اشجار خشک جامه ی اطلس
بر آورد ثمر باغ را ز علت خامی
تو هم نشینی و بنشانیم ببزم و دلم خوش
کنی بخلعتی اما ز کهنه جامه ی جامی
چه کهنه جامی همان مندرس کتاب که هرگز
ندزدش فگنی گر برهگذار حرامی
سپاری آن صحف خاصم ار بخط مصنف
سپارمت بغلامان خاص خط غلامی
ازین کرم گذرد سال و ماه و روز و شب من
به خدمت تو سراسر به مدحت تو تمامی

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U - -
ای صاحب مهربان که فیضت
برخرد و کلان رسیده دانی
جود خاص و سخای عامت
بر پیر و جوان رسیده دانی
وصف تو ز من بخلق عالم
پیدا ونهان رسیده دانی
بر من چه غم از ندادن ریع
ز اهل برکان رسیده دانی
کشت املم ز ظلم ایشان
باغی است خزان رسیده دانی
گفتم که بگیر ریع من زود
بر من چه زیان رسیده دانی
گفتی که به صبر کوش و کارم
از صبر به جان رسیده دانی
در دل گله از توام نه اما
از دل به زبان رسیده دانی

وزن: مَفْعُولْ مَفاعِلُنْ فَعولُنْ
بحر: هزج مسدس اخرب مقبوض محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - U - | U - -
اصفهان مصر بود و شد کوفه
ای که سر خیل کنیه ورزانی
کس به ظلمت رضا نه گر نبود
مادرش زانیه پدر زانی
بر سر خلق دل نلرزیدت
دلشان گوی کز چه لرزانی
دادی ایمان بهای نان جان نیز
من دهم زر که بی خبر زانی
پاره نان خوریم هر دو ولی
به گرانی تو من به ارزانی
به من آن پاره نان گوارا باد
به تو این حرص و آز ارزانی
داشتم ز اهل آن دیار شگفت
خواند دهقان پیر برزانی
زاد مردی نزاده مادر دهر
گویی این پیرزن پسر زا نی

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
تا دیدمت ای شمع شب افروز مرا
سوزی است که جان سوزد از آن سوز مرا
یک روز چرا نمی نشینی با من
آخر ننشاندی تو باین روز مرا

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
آن مرغ که ناله همنفس بود او را
در کنج قفس باغ هوس بود او را
شد نغمه سرای طرف باغ اما کو
آن ناله که در کنج قفس بود او را

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
طوفان سرو سر کرده ی اصحاب وفا
از بسکه ز گردش فلک دید جفا
آسود چو در خاک نجف آذر گفت
طوفان در دریای نجف شد ز صفا

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
امروز چو عارت آید از صحبت ما
وز ننگ نباشدت سر الفت ما
فردا چو نشینی بسر تربت ما
شکرانه ی آن یاد کن از حسرت ما

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
ای اهل وطن آرزوی روی شما
داریم و نداریم گذر سوی شما
ما خود پی کار خود گرفتیم ولی
مسکین دل ما که ماند در کوی شما

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
در صبحدمی که کردمی نافله ها
شد سوی جنان روان ز جان قافله ها
دیدم بیکی چشم زدن کاشان را
از زلزله شد عالیه ها سافله ها

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
از تو دل غم کشیده دارد گله ها
وین جان بلب رسیده دارد گله ها
نی نی ز تو نور دیده جای گله نیست
من از دل و دل ز دیده دارد گله ها

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
دور از تو شبی در اثر زاری ها
دیدم ز تو در خواب بسی یاری ها
زان شب دگرم خواب نه سبحان الله
یک خواب وز پی این همه بیداری ها

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
بگداخت تنم ز آتش تب امشب
جانم ز غمش رسیده بر لب امشب
بگذشت ز من یار چو هر روز امروز
ز آن میگذرد بمن چو هر شب امشب

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
مرغ دل من که بود دست آموزت
غلطید بخون ز ناوک دلدوزت
با ما روزی گر بشب آری چه شود
شکرانه ی اینکه نیست چون شب روزت

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
گر جز تو کسی دل مرا برد رواست
اما نگه تو جانب غیر خطاست
صد ناوک و یک نشانه سهل است  ولی
یک ناوک و دو نشان نمی آید راست

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
باد سحری ز مرغزاری برخاست
وز هر طرفی بانگ هزاری برخاست
از عشق گلی در آشیان نالیدم
از هر قفسی ناله ی زاری برخاست

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
ای اهل هوس عشق شماری دگر است
آب و گل عشق از دیاری دگر است
هر کار که مشکل تر از آن کاری نیست
کاری دگر است و عشق کاری دگر است

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
ما را شب هجر سینه سوداخیز است
وز سیل سرشک دریاخیز است
صد منت رفته بازگردد شب هجر
آری شب هجر روز رستاخیز است

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
از هجر مرا هم مژه گوهر پوش است
دل از ستمت بناله لب خاموش است
از چشم ترم بیتو در افشان شب و روز
اما نه از آن در که تو را در گوش است

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
حالم ز غم هجر چه ناخوش حال است
حالی که ز گفتنش زبانم لال است
دارم چشم نگه ز چشمی و چه چشم
چشمی که هزار چشمش از دنبال است

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
کوی تو که رشک گلستان ارم است
تا هست در آن مرغ دلم محترم است
بیرون چو رود سزاست خون ریختنش
تا در حرم است صید صید حرم است

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
از گل بسته است دسته کاین روی من است
شب بر رخ روز بسته کاین موی من است
چون مه بفلک نشسته کاین کوی من است
دل بر سر دل شکسته کاین خوی من است

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
گل بر سر هم ریخته کاین روی من است
صندل بگل آمیخته کاین بوی من است
سنبل ز مه آویخته کاین موی من است
صد فتنه برانگیخته کاین خوی من است

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -