cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
بر آستان رفیع خدایگان جهان 
سپهر کوه و قار آفتاب ابر عطا 
ستاره لشکر خورشید رای گردون قدر 
سکندر آیت جمشید ملک دارا را 
خدایگان سلاطین امیر شیخ حسن 
که باد کام و مرادش همه روان و روا 
کمینه بنده داعی دولتش سلمان 
پش از وظیفه ارسال بندگی و دعا 
به رسم تذکره در باب حال خویش دو فصل 
به عز عرض ضمیر منیر غیب نما 
یکی که مدت ده سال می رود تا من 
درین جناب زبان برگشاده ام به ثنا 
قوافل دعوات از دل و زبان من اند 
رفیق کوکبه صبح و کاروان مسا 
ز فاضل صدقات تو بود در دیوان 
بنام بنده ازین پیش مباغی مجرا 
سه سال شد که از آن کرده اند بعضی کم 
وزان کمی شده افزون شماتت اعدا 
پس از ملازمت ده دوازده ساله 
پس از رسالت پنجه قصیده غرا 
معایش دگران از فواضل کرمت 
زیاده گشت و مراکم چرا شده است اجرا 
مرا ز مرحمت خسروانه ات اکنون 
اشارتی است توقع ز جانب و ز را 
که از مواجب من آنچه قطع فرمودند 
کشد اضافت مرسوم بنده و قطعا 
دگر تغیر و تبدیل ره بدان ندهند 
به هیچ وجه و سبب نایبامن استیفا 
که تا به دولت شاه از سر فراغ درون 
نقود عمر کنم صرف در دعای شما 
دوم چو دخل رهی کم شد و زیادت خرج 
به خرج بنده نمی کرد وجه دخل وفا 
قروض شد متراکم ازین سبب بر من 
زمانه شد متطاول ازین جهت بر ما 
بهد خاک پای تو کز فرط ازدحام عیال 
به حال خویشتنم نیست یک زمان پروا 
اگر چنانچه مرا کارکی بفرمایید
که وجه قرض توان کرد ازان قضیه ادا 
قضای قرض کنم و ز بلا شوم ایمن 
که باد جان و تنت ایمن از قضا و بلا

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
آصف ثانی رشیدالحق والدین آنکه هست 
آسمان عکسی ز روی عالم آرای شما 
صاحبا از ماجرای حال خود من شمه ای 
عرض خواهم داشت بر رای اعلای شما 
زان سبب بالای گردون خم شد اندر قدر صدر
کو به عکس راستی بنشست بالای شما 
هر کجا عزم تو پای مردی آرد در رکاب 
جز رکاب آنجا که دارد در جهان پای شما 
آن تویی کز ابتدا در باب ارباب هنر 
تربیت بودست و بخشش رسم آبای شما 
وان منم کز گوهر نظمم مزین کرده است 
گردن و گوش جهان را مدح بابای شما 
با وجود آنکه استعداد و استحقاق من 
روشن است امروز بر آیینه رای شما 
از برای خرده ای زر جستن آزار من 
بس عجب می دارم از طبع گهرزای شما 
حاصل دی و پریرم همچنان تا چار ماه 
صرف شد بر وعده امروز و فردای شما 
سخت بی برگم بساز امروز کارم را که هست 
بیش ازین ما را سر برگ تقاضای شما 
آنچه انصاف است آمد شد خجل گشتم خجل 
من ز خاک آستان آسمان سای شما 
از قدمهای خود اکنون من خجالت می کشم 
هم برین صورت کزین پیش از کرمهای شما

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
به سال هفتصد و هفتاد و پنج گشت خراب 
به آب شهر معظم که خاک بر سر آب 
دریغ روضه بغداد آن بهشت آباد 
که کرده است خرابش جهان خانه خراب

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
شنودم که می گفت بشوده به شیخ 
که احوال حاجی است در اضطراب 
چه من دوش خوابی عجب دیده ام 
که سیلی در آمد ز کوه زراب 
عمارات حاجی و پالانهاش 
همی برد و می کرد یکسر خراب 
یکی از خبیثان شهر این سخن 
به جایی رسانید و دادش جواب 
نمایند هر شب خران را بخواب 
که پالان گران را ببردست آب

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
جهان جود و مروت سپهر فضل و کرم 
که خاک پای تو را چاکرست آب حیات 
ز حزم و عزم تو آن لاف می زنیم دایم 
که چون فلک به مسیری و چون زمین به ثبات 
به هر زمین که گذشتی ز ابر احسانت 
برآمدست سخا و کرم به جای نبات 
بزرگوارا از طلعت همایونت 
بر ارغنون نشاطم بلند گشت اصوات 
ز قول طایف بغداد و مصر می خواهم 
از آنکه دست تو چون دجله است و نیل و فرات 
چو می زند دل من لاف یکتایی 
سزد گرم به تو باشد توقع سوغات 
فرس همی ران در عرصه امید به کام 
که گشت در عری عرصه دشمنت شهمات

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
ای خداوندی که پر شد گنبد فیروزه رنگ 
گوش تا گوش از صدای کوس فتح و نصرتت 
چون خروش نوبتت بشنید گردون گفت من 
پیر گشتم نوبت من رفت و آمد نوبتت 
دامن آخر زمتان پر شد ز فیض بخششت 
گردن گردون دون خم شد ز بار منتت 
پادشاها بنده در حضرت به رسم عرضه داشت 
انبساطی می نماید بر امید رحمتت 
قرب چل سال است تا سکان شرق و غرب را 
طبع سلمان می کند در گوش در مدحتت 
زان جهان پرکرده ام از شکر شکرت که من 
بسته ام در استخوان چون پسته مغز نعمتت 
با چنین نعمت که خواهد ماند تا دور ابد 
شرمساری می برم حقا هنوز از خدمتت 
در ثنای حضرتت دور جوانی گشت صرف 
نوبت پیری رسید اکنون به امر حضرتت 
گوشه ای خواهم گرفتن تا اگر عمری بود 
چند روزی بگذرانم در دعای دولتت 
علت پیری و درد پا و ضعف جسم و چشم 
می برد درد سر من بنده را از صحبتت 
گفته ام در باب خود فصلی دو سه آن را جواب 
چشم دارد بنده از درگاه گردون حشمتت

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
ای عذار تو از آفتاب تا بی یافت 
گمان مبر که عذارت در آفتاب بسوخت 
ولی چو در رهت افتاد آفتاب به مهر 
جمال روی تو را دل بر آفتاب بسوخت

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
چشم و چراغ شرع که ذات منورت 
از پای تا به سر همه عین سعادت است 
قاضی هفت کشور پیروزه رنگ را 
از بندگی تو نظر استفادت است 
فعل تو سال و مه همه خیرست و مردمی 
قول تو روز و شب همه درس وافادت است 
مختل شدست حال دعاگوی دولتت 
وین اختلال روز به روزش زیادت است 
فرموده ای که مشکل تو سهل می شود 
سهل است اگر چنانچه شما را ارادت است 
اما به پیش مردم این عصر گوییا 
تدبیر کار اهل هنر خرق عادت است 
از هر چه می دهند به من فکر کرده ام 
آسان تر و مفیدتر آن اجادت است 
بارای خود بگو که در دفع نقل من 
جلدی کند که عادت رایت جلادت است 
یک قافیه درین سخن از دال خالی است 
و آن نیز بر ملالت طبعم دلالت است

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
ای سرفراز شهی کز بن دندان چو خلال 
به غلامی درت قیصر و خاقان بر خاست 
به هوای چمن خلق تو جان داد به باد 
هر نسیمی که از اطراف گلستان برخاست
زان سر زلف بریدند که دردورانت 
فتنه از زیر سر زلف پریشان برخاست 
ای سبا خوف که از جود تو در بحر نشست 
وی سبا ناله که از عهد تو ازکان برخاست 
پادشاها اگر از زحمت دندان دو سه روز 
حضرت پادشه از مسند دیوان برخاست 
انجم از غم همه بودند فرو رفته به خود 
یعنی این عارضه از گردش ایشان برخاست 
درد عمری به جهان زحمت مردم می داد 
رای عالی تو را رغبت در مان برخاست 
غضبت خواست که دندن کواکب شکند 
فلک آمد به شفاعت ز سر آن برخاست 
درد را عدل تو بنمود به کین دندانی 
گفت می بایدت از عالم ابدان برخاست 
زبده عالم ابدان چو تن پاک تو بود 
درد فرمان تو برد از بن دندان برخاست 
بر بساطت منشیناد درین توده خاک 
گرد دردی که ز آمد شد دوران بر خاست

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
به نسب نیست نسبت مردم 
هر کسی را به نفس خود شرف است 
شرف در به جوهر خویش است 
نه ز پاکی جوهر صدف است

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
تاج بخش خسروان شاهی کز آب تیغ او 
جویبار مملکت پیوسته سبز و خرم است 
رای او را زین زر بر پشت صبح اشهب است 
قهر او را داغ کین بر ران شام ادهم است 
نجم سیار از شهاب تیغ او یک پرتو است 
بحر زخار از ریاض طبع او یک شبنم است 
چون بیاض روی خوبان از سواد چین زلف 
عکس صبح نصرتش تابان ز شام پرچم است 
نوبت کوشش خروش کوس در گوشش بسی 
شادی افزاتر ز صوت نغمه زیر و بم است
در علو پایه صدر منصب جمشید را 
پیش دست و مسندش دست تواضع بر هم است 
دست حکمش تا به صدر قدر باز افکنده اند 
عدل را انصاف بار افتاده دستی محکم است 
چرخ بالا دست گو دارد جهان زیر نگین 
روز و شب گردان بر انگشتش بسان خاتم است 
خسروا بلقیس ثانی آنکه مهد عصمتش 
در جناب قدس بالاتر ز مهد مریم است 
کرد در حق من احسانی و تنها حق وی 
نیست بر من بلکه بر مجموع اهل عالم است 
نایبان یک نیمه زر دادند و زان نیمی برات 
بر وجوه تقدمه یعنی که وجهی اقدم است 
باز می خواهند وجه داده را بعد از دو ماه 
کافرم زان وجه اگر باقی مرا یک درهم است 
نیست بر من حبه ای باقی و در دیوان مرا 
مبلغی باقی است باقی رای عالی حاکم است

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
شهی که شنقر عنقا شکار او را ماه 
کلاه گوشه خورشید زنگ زرین است 
چو باز سر علمش راهمای گردون دید 
به چرخ گفت نظر باز کن که شاهین است

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
زهی آصف کز صفاتی کز کفایت 
تو را ملک سلیمان در نگین است 
چو کلکت دانه مشکین فشاند 
هزارش چون عطارد خوشه چین است 
قضا با امر و نهیب همعنان است 
قدر با صدر قدرت همنشین است 
ز خاک درگهت صد پی کشیده 
فلک نیل سعادت بر جبین است 
ز شوق طاعتت صد ره نهاده 
اسد داغ ارادت بر سرین است 
وزیرا کاتب دیوان اعلی 
چه گویم راستی مردی امین است 
دور رسمک داشت در بغداد و واسط 
رهی کز بندگان کمترین است 
نجس کرد آن یکی را خواجه طاهر 
که با خلق خدا دایم به کین است 
یکی را خود یمین الدین بر آن است 
که حاصل کرده از کد یمین است 
یکی مطعون ارباب شمال است 
یکی موقوف اصحاب یمین است 
نمی دانم که در رسم من افتاد 
خلل یا رسم این دیوان چنین است 
من آن مستوفی نحس نجس را 
اگر طاهرتر از ما معین است 
سزایی می توان داد لیکن 
نظر بر خواجه روی زمین است 
به استخلاص من پروانه فرمای 
که چون شمعم زبانی آتشین است 
سخن را بر دعایت ختم کردم 
که آمین در دعا روح الامین است

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
الا ای آفتاب مشرق فضل 
که تاب مهرت اندر جان ماه است 
عنان تا تافتی بر جانب شام 
جهان در چشم من چون شب سیاه است 
به امید قدومت انجمن را 
همه شب دیده چون انجم به راه است

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
ای جهانگیری که وقت رفتن و باز آمدن 
موکب نصرت عنایت در عنان پیوسته است 
کرده سهم عدل تو صد پی کمان را گوشه گیر 
ساخته شمشیر را کلک تو دایم دسته است 
دین پناها مدتی شد کز سواد حضرتت 
مردم چشمم چو اشک من کناری جسته است 
جز خیالت کس نمی آید به پرسش بر سرم 
خواب دست از من به آب دیده من شسته است 
هم سقی الله اشک من کز عین مردم زادگی 
در چنین غرقاب دست از دامنم نگسسته است 
تا به گوش من خروش کوس عزمت می رسد 
هوشم از تن رفته و مسکین دل از جا جسته است 
جان من بر بسته است اینک به همراهیت بار 
دل به کلی از تعلقهای تن وارسته است 
دیده سرگردان و حیران مانده است از خستگی 
گرچه با این خستگی او نیز هم بربسته است 
دیرتر گر می رسد چشمم به گرد موکبت 
خسروا معذور می فرما که چشمم خسته است

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
تا مادر زمانه بتایید نه پدر 
آیین وضع و حمل ولادت نهاده است 
وین مهد لاجوردی افلاک را خرد 
آرایش از جواهر جرام داده است 
دل شاد باش کز صدف فطرات وجود 
پاکیزه جوهری چو تو هرگز نزاده است

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
پادشاها ز عمر خویش مرا 
بی حضور شما چه فایده است 
از دعا گو به غیبت و حضور 
شاه را جز دعا چه فایده است 
همچنان چون ز حضرتت دورم 
بودن اینجا مرا چه فایده است

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
دادند اشتری دو سه نواب شه مرا 
شادان شدم از آنکه مرا چارپا بسی است 
عقلم به طنز می گفت انظر الی الابل 
کاندر ابل عجایب صنع خدا بسی است 
دیدم ضعیف جانوری مثل عنکبوت 
گفتم کزین متاع مرا در سرا بسی است 
پرسیدمش چه جانوری گفت من شتر 
گفتم بلای جانی و ما را بلا بسی است 
گفتم تو گربه ای نه شتر گفت چاره نیست 
در حیز زمانه شتر گربه ها بسی است

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
می که نفع است درو در خوردست 
گرچه بیش از همه بدنام و دنی است 
خار کو ما در گلبرگ طری است 
ز آنچه آزار کند سوختنی است

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
دیدن خواجگان بلایی بود 
بنده عمری ازین بلا می جست 
ناگهانش به علت رمدی 
دولتی داد اتفاقی دست 
رفت در کنج خانه ای تاریک 
دیده دربست و از بلا وارست 
بنده صد سال دیگر ار باشد 
بیش ازین خواجگان که اکنون هست 
روشنایی جز این نخواهد دید 
غیر ازین طرف بر نخواهد بست

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
دیدمش دوش رخ تراشیده 
گفتم ای جان و دل که روی تو خست 
گفت مشاطه بهر چشم بدان 
خالی از وسمه بر رخم می بست 
عرضم زانکه سخت نازک بود 
تاب وسمه نداشت خون برجست

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
شاها یقین که مدح و ثنای تو برترست 
زانها که در سواد دل و دفتر آمده است 
شاها بیان حال مفصل نمی کنم 
درد مفاصل است که گردم برآمدست 
از درد جامه ای که به زانو همی رسد 
زین جامه خانه بهره من چاکر بر آمدست 
درد دل و جفای جهانم نبود بس 
کم درد پای نیز کنون بر سر آمدست 
حالم ز من مپرس که بهر عرض حال 
برخاسته است درد و به زانو درآمدست 
این بوده است مانع اگر زانکه چند روز 
سلمان به آستان شما کمتر آمدست

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
چون به قشلاق قرا باغ آمدیم 
گفتم از افلاس وا خواهیم رست 
جرها زین مملکت خواهیم کرد 
طرفه ها ز اطراف بر خواهیم بست 
ناخن اندر هر طرف انداختیم 
عاقبت کو کارد در دستم شکست 
نیست در دستم از آن جر جز جرب 
بر نیامد غیر ازین هیچم بدست

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
پادشاها خواست کردن جانم استقبال تو 
لیکن از بیماری جان بود پایم سخت سست 
جز دل و جان نیستم چیزی سزای حضرتت 
حال جان من برین سان است و دل خود پیش توست 
شکر ایزد را که بوم ظلم را بشکست بال 
شاهباز آمد به تخت بخت شاد و تندرست

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
بلقیس ثانی ای که صد پایه رای تو 
بالای دست را بعه آسمان نشست 
لطفت به آستین کرم پاک می کند 
گردی که گرد دامن آخر زمان نشست 
خورشید مهر توست که در جان چرخ تافت 
گوهر حدیث توست که در طبع کان نشست 
گردی است کز نشاط تو برخاست آسمان 
آنگه به خدمت آمد و بر آستان نشست 
نام کنیزکی تو بر خود نهاد گل 
زان بر سریر مملکت بوستان نشست 
شاها امید بود که داعی به دولتت 
بر مرکبی بلند جوان روان نشست 
اسپیم پیر کوته کاهل همی دهند 
اسبی نه آنچنان که توانم بران نشست 
چون کلک مرکبی سیه و سست و لاغر است 
جهل مرکب است بر اسبی چنان نشست 
از بنده مهتر است به ده سال و راستی 
گستاخی است بر زبر مهتران نشست 
اسب سیه نخواهم و خواهم به دولتت 
بر خنگ باد سرعت آتش عنان نشست 
ور نیست خنگ نیک بفرمای تا مرا 
اسبی چنان دهند که بر وی توان نشست 
ظلت ظلیل باد که گیتی به دولتت 
در سایه مظله امن و امان نشست

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
صاحب قران دور فلک خواجه تاج الدین 
ای خواجه ای که دین و سعادت قرین توست 
تو خاتم اکابری و دست حکم تو 
آن خاتمی که دست خرد در نگین توست 
دستت کلید باب امید خلایق است 
دهر آن کلید یافته در آستین توست 
هر جا که می نشینی و هر جا که می روی 
اقبال همرکاب و خرد همنشین توست 
کردست ملک را یدها هم به دست شاه 
کلک یسار بخش که آن در یمین توست 
محمود بنده زاده داعی دولتت 
کو چو رهی به لطف و عنایت رهین توست 
کردست التماس وزین ملتمس هزار 
موقوف یک اشارت رای رزین توست

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
ایا سحاب نوالی که ابر دریا دل 
به های های ز دست تو بارها بگریست 
به هر کجا که کنی روی فتح پیشرو است 
که پشت فتح به روی مبارک تو قویست 
خدا یگانا من بنده قدیم توام 
به حال بنده ازین بیش بایدت نگریست 
کسی که در ورق بخشش تو ثابت نیست 
سه چار سال پیاپی به غیر سلمان کیست
ز ذل فاقد و از طعن مردمان هر دم 
مرا بدار به نوعی که خوش توانم زیست 
وظیفه ای که ازین پیش داشتم آن نیز 
نمی دهند ازین پس وظیفه من چیست
زیاده باد هزاران عطیه کبری 
شمار عمر تو و هر عطیه ای صد و بیست

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
پادشاها مهد عالی می رود سوی شکار 
لیکن اسباب شدن ما را مهیا هیچ نیست 
خیمه و اسب است و زین جامه اسباب سفر 
جز دو اسب لاغری با بنده زینها هیچ نیست 
نوکرانی نیز نیکو دارم اما هیچ یک 
بر سرش دستار بر تن جبه در پا هیچ نیست 
لاجرم از گفت و گوی نوکران در خانه ام 
جز حدیث سرد و تشنیع و تقاضا هیچ نیست 
زیر و بالا چون مگوید مردکی کش روز و شب 
جز زمین و آسمان در زیر و بالا هیچ نیست 
هم عفا الله قرض خواهم کودم فردای من 
می خورد با آنکه می داند که فردا هیچ نیست 
وجه مرسومی که سلطانم معین کرده بود 
جو به جو مستغرق است و حالا هیچ نیست 
آن محقر چون دهان شاهدان آوازه ای 
داشت اما چون نظر کردیم پیدا هیچ نیست

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
ای جهانبشخ جوانبختی که اهل فضا را 
جز جنابت در جهان امروز استظهار نیست 
نو عروس تازه روی فتح را در روز عرض 
جز به خون دشمنت گلگونه رخسار نیست 
با عیار جوهر رای جهان آرای تو 
آفتاب زر فشان را گرمی بازار نیست 
کیست آنکو با تو پا بیرون نهاد از دایره 
کو به کار خویشتن سرگردان تر از پرگار نیست 
خود کدامین ذره است از خاک درگاهت که آن 
توتیای دیده بخت او لوالابصار نیست 
در چنین ملکی که هر کس را که بینی غله اش 
گو ز صد گر نیست افزون کم ز صد خروار نیست 
در عراق امروز دشتی نیست کان از بهر کشت 
چون سرای خصم ناهموار تو هموار نیست 
کار کار کارهای گندم است امروز و جو 
لاجرم یک جو ندارد هر که گندم کار نیست 
من ز بی کشتی چو کشتی ام که بر خشک اوفتد 
کم جوی در دست و یک من گندم اندر بار نیست 
از پی زرعم فلانی چند در کارست و کیست 
در عراق اکنون کسی را کش فلان در کار نیست 
کدخدایی ام کنون پا بست اطفال و عیال 
صورت امسال من چون پار و چون پیرار نیست 
در چنین شهری و وقتی و چنین بی برگییی 
سی چهل نان خواره دارد بنده را غمخوار نیست 
ده فلان باید مقسم کردنم یا هفت و هشت 
گر نباشد هفت و هشت از پنج و ز شش چار نیست 
این چه بی شرمی و ابرامست سلمان تن بزن 
شد غرض معلوم شه را حاجت تکرار نیست 
غله بی گاو و زر خواجه زراعت می کنی 
کز زراعت هر که را زر نیست برخوردار نیست 
آسمان کز سور دارد گاو تخم از سنبله 
زان ندارد حاصلی کش در هم و دینار نیست 
دولت مخدوم باقی باد و باقی بنده را 
جز دعای دولتش مقصود ازین اشعار نیست

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
وزیرا جهان قحبه بی وفاست 
تو را زین چنین قحبه ای ننگ نیست 
برون زین فراخی دگر را بخواه 
خدای جهان را جهان تنگ نیست

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
خواجه از قول باز می گردد 
خواجه را شرط و قول و پیمان نیست 
دلپذیر است قول او لیکن 
لیکنش بازگشت چندان نیست

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
ز پیری جهان دیده کردم سوالی 
که بهر معیشت ز مال بضاعت 
چه سرمایه سازم که سودی کند گفت 
اگر می توانی قناعت قناعت

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ
بحر: متقارب مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U - -
مشیر ملک و صلاح زمانه عزالدین 
که هر چه هست به جز خدمت تو نیست صلاح 
هرآنچه بر دل خصمت گذشته کج بوده 
مگر به روز نبرد تو در سهام و رماح 
به هر زمین که گذر کرده باد آبادی 
نسیم معدلتت جسته از مهب ریاح 
بزگوارا یک شمه بشنو از حالم 
که چیست بر دلم از گردش صباح و رواح 
جماعتی چه جماعت سه چار بی سر و بن 
همه به خصمی من بر کشیده قلب و جناح
بر آن امید نشسته که خون من ریزند 
که هر چه بود به جز خونشان نبود مباح 
بجز هنر همه جرمم دعای دولت توست 
که عقد منتظمش کرد روزگار و شاح 
به دولت تو بر آرم دمارشان از سر 
مرا زبان چو خنجر کفایت است صلاح 
تو دیرمان به جهان و جهانیان که تو را 
بدین به خلق فرستاد رازق فتاح

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
صدر عالی کمال دولت و دین 
ای به تو کشور کرم آباد 
در سخا و مروت و احسان 
مثل تو مادر زمانه نزاد 
هر که او دست در رکاب تو زد 
پای بر فرق فرقدان بنهاد 
از بزرگان روزگار تویی 
خوب خلق و اصیل و نیک نهاد 
یک قرابه شراب نیکم بخش 
که تو را کردگار بد مد هاد 
بنده بیتی همی کند تضمین 
که از آن خوبتر ندارد یاد 
بخت نیکت به منتهای امید 
برساناد و چشم بد مرساد

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
پادشاها صبوح دولت تو 
متصل با صباح محشر باد 
بنده امروز پنج روز گذشت 
که برین برهمی زنم فریاد 
نه کسی می رسد به فریادم 
نه یکی می کند ز حالم یاد 
چه دهم شرح لطفهای کچل 
آن نکو سیرت فرشته نهاد 
سر من از جفای او کل شد 
که به موییم از و نگشاد 
بستد از بنده راه خود صد بار 
یک یک راه راه بنده نداد 
کرد بیداد و داد دشنامم 
دادای پادشاه عادل داد 
بخت نیکت به منتهای امید 
برساناد و چشم بدمرساد

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
ای خیام دولتت برکنده دور آسمان 
چون خیامت بارگاه آسمان برکنده باد 
جز که چشم حاسدان از باغ شاهی برنکند 
سر و قدت را که چشم حاسدان برکنده باد 
گر گشاید باز مرز نگوش و نرگس چشم و گوش 
بی تو چشم و گوششان در بوستان بر کنده باد 
بعد ازین سنگین دلی گر دل نهد بر تاج و تخت 
چون زر و یاقوت و لعلش خان و مان بر کنده باد 
عین آب ار وا شود بعد از تو بر صحرا و کوه 
چشم های روشن آب روان برکنده باد

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
کنار حرص الا پر کجا توانی کرد 
تو از طمع که سه حرف میان تهی افتاد 
عزیز من در درویشی و قناعت زن 
که خواری از طمع و عزت از قناعت زاد

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
ای وجودت سبب راحت و آسایش خلق 
به وجودت ابدا زحمت و رنجی مرساد 
از ره راستی اندر چمن دین سروی 
خاطرت باد چو سرو از همه بندی آزاد 
گرچه از هستی ما عارضه ات گرد انگیخت 
نور چشم هنری هیچ غبارت مرصاد

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
ای یاد حضرتت چو قدح مایه نشاط 
طبع جهان به خرمی دولت تو شاد 
آن لفظ وعده ای که پی آن محقرست 
حاشا که از ضمیر منیرت رود زیاد

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
خدایگان وزیران ملک آصف عهد 
زهی نهاده نهاد تو عدل را بنیاد 
غبار ادهم کلک تو عنبر اشهب 
غلام سنبل خلق تو سوسن آزاد 
ز صنع تربیت رای بنده پرور توست 
خرد که پیر فلک را نزاده دارد یاد
گر از شمامه خلقت صبا اثر یابد 
شود بنفشه محزون چو گل از آن هم شاد 
زبان لاله ازان شد به عنبر آلوده 
که او حکایت خلق تو می کند با باد 
خدایگانا احوال من ز دور فلک 
به صورتی است که احوال دشمنان تو باد 
الاغکی دو سه زین پیش داشت بنده تو 
به وجه قرض یکایک به قرض خواهان داد 
کنون تصور آن می کند که بر تابد 
به سوی ساوه عنان عزیمت از بغداد 
پیاده رخ به ره آورده ماتم از حیرت 
تو شهسواری و اسبی به مات باید داد

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
شها قمری طوق دار تو آمد 
که تا آستان بوسد و باز گردد 
اگر هست ره تا چو دولت در آید 
وگر نیست چون بلا باز گردد

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ
بحر: متقارب مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U - -
ایا شاهی که بر الواح گردون 
فلک نقش ثنایت می نگارد 
دعاگو یک سخن دارد اجازت 
اگر باشد در آید عرضه دارد

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
دیدی که محمد مظفر 
در کسوت فاقه چون به سر برد 
می زیست به جامه های کرباس 
وانگه که بمرد در کول مرد

وزن: مَفْعُولْ مَفاعِلُنْ فَعولُنْ
بحر: هزج مسدس اخرب مقبوض محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - U - | U - -
سپهر فضل و هنر شمس دین که شمس و قمر 
جز از غبار درت توتیا نخواهد کرد 
صفای نیت و صدق تو صبح اگر بیند 
ز شرم دعوی صدق و صفا نخواهد کرد 
برید باد بهاری به بوی نافه مشک 
به عهد خلق تو فکر خطا نخواهد کرد 
خجسته رای تو گویی ز روی لطف هنوز 
نظر به حال پریشان ما نخواهد کرد 
طبیب خلق تو دردی که در درون من است 
به حسن تربیت آن را دوا نخواهد کرد 
در تو ملجا فضل است و بنده جز به درت 
به هیچ جای دگر التجا نخواهد کرد 
اگر چه این قدرم خود محقق است که کس 
به سعی کار خلاف قضا نخواهد کرد 
ولی رضای تو جویم از آنکه می دانم 
قضا خلاف رضای شما نخواهد کرد 
گرفتم آنکه دعاگو برای ساز سفر 
حدیث خیمه و اسب و قبا نخواهد کرد 
قراضه ای که درین مدت از مسلمانان 
ستانده است رهی تا ادا نخواهد کرد 
یقین بدان که غریم مشنع بی شرم 
به هیچ راه رهی را رها نخواهد کرد 
محقری که بنامم مقرر است امروز 
بوجه هیچ معامل وفا نخواهد کرد 
روا مدار که حاجات بنده را به کسی 
کنی حواله که دانی روا نخواهد کرد 
جهان به کام تو بادا که بنده تا زنده 
بود همیشه جز اینت دعا نخواهد کرد

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -