cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
ای سمیعی رسید نامه تو
نامه تو رسید و چامه تو
چامه   شیرین و دلنشین چو عسل
نامه  خیرالکلام قل و دل
آن عبارات با روان مأنوس
وان خط خوب چون پر طاووس
خاصه شعری بدان دلارایی
جان فزاتر ز عهد برنایی
متحیر شدم چه عرض کنم
شعر و خط  خوش  از که قرض کنم
با چنین  طبع خسته و خط زشت
چون  توانم جواب خواجه نوشت
مشق کردم ز روی آن بسیار
حفظ شد بس که کردمش تکرار
کرد هرکس به پرسشی یادم
نامه خواجه را نشان دادم
فخر کردم که در زمانه ما
هست مردی چنین میانه ما
فخر دیگر که این گرامی مرد
در چنین نامه یادی از من کرد
خواجه داند که چند مرده بود
عجز ما را حساب کرده بود
شعله شوق چون زبانه زند
آرزو تیر بر نشانه زند
گرچه سخت از حیات دلگیرم
لیک خواهم که در وطن میرم
جان سپارم به خاک پاک وطن
دفن گردم به زیر خاک وطن
ای سمیعی به خالق دو سرا
دم گرم تو زنده کرد مرا
گر بجنبد به خاک سایه من
جنبش مهر توست مایه من
ور برآید ز من چو چنگ آواز
دم جان بخش توست چنگ نواز
رشته ای کم به زندگی بسته است
تارهایش تمام بگسسته است
هست تنها به جای از آن پیوند
علقه  صحبت رفیقی  چند
دوستانی که شمع انجمن اند
آخرین شعله حیات من اند
زان که جای دگر تمیزی نیست
جز ریا و فریب چیزی نیست
بهر من صحبت هنرمندان
بوستانست و غیر ازو زندان
گرچه ز اقبال نامساعد من
نیست آنجا هم از حسود ایمن
شنعت حاسد اندر آن تالار
یادگاریست بر در و دیوار
یادگاری که جز وقاحت نیست
غیر بدبختی و فضاحت نیست
لیک با رنج  راحتی هم هست
با عذاب استراحتی هم هست
منت ایزد که دوستان جمعند
همه پروانگان آن شمعند
بهر یک بی نماز در اسلام
در مسجد نبسته هیچ امام
در جهان صاحبان عقل سلیم
بهرکیکی نسوختند گلیم
ای سمیعی سخن به پایان شد
خجلت و عجز من نمایان شد
خدمت از من به انجمن برسان
به یکایک سلام من برسان
امرای کلام را زین سوی
یک  به یک بوسه  زن به  دست  و به  روی
ور بود شاهدی شکرگفتار
گرم تر بوسه زن به یاد بهار

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
پادشهی بود به عهد قدیم
شیفته خوردنی و زر و سیم
لاغر پنداری و فربه بری
ای عجب آکنده بر لاغری
فربهی مرد به مغز سر است
فربه بی مغز بلی لاغر است
فربه بی مغزکدویی است خوار
لاغر پر مایه در شاهوار
از دو جهان سیم و زر او را و بس
وز ملکی تاج سر او را و بس
فسحت ملکیش ز اندازه بیش
با نظری تنگ تر از مشت خویش
حاصل مردم شده هر سو به باد
لیک شه از مزرعه خویش شاد
مملکت از جور وزیران تباه
لیک نکو حاصل مزروع شاه
زارع گرینده بر احوال خویش
شاه  خوش از حاصل امسال خویش
سیم و زر آورده بهم چون جهود
داده پس آنگاه به تربیح و سود
نی غم خلق و نه غم مملکت
بی خبر از بیش و کم مملکت
سود خور و زر طلب و چشم تنگ
بی عظمت چون  نم خون  روز جنگ
نه ز پی صلح  وزیری هژیر
نه ز پی جنگ  سواری دلیر
کف لییمش نشد ازحرص و آز
جز ز پی زر ستدن هیچ باز
بسته جز از زر ز دو گیتی نظر
زر و دگر زر و دگر باز زر
پرطمع و کوردل و تیره جان
پادشه و زارع و بازارگان
چون که تجارت کند و زرع  شاه
تاجر و زارع به که جوید پناه  
شاه بکوشد ز پی سیم و زر
لیک کند بخش بر اهل هنر
گه به سپه   تا به رهش سر دهند
گه به رعیت  که بدو زر دهند
شه که به یک دست دهد سیم و زر
باز ستاندش به دست دگر
بنده دینار و عبید درم
شاه رعیت نبود لاجرم
گنج برآورد و سپه کرد پست
بی سپهی نظم ولایت شکست
ملک برآشفت و سیه گشت روز
گشت نهان اختر گیتی فروز
خلق شتابان سوی درگه به خشم
رخت فروبسته شه تنگ چشم
با دو سه فراش جگر سوخته
با دو سه صندوق زر اندوخته
برکتف هر یک صندوق زر
خم شده از بار گرانشان کمر
یک تن از آن سه ز تعب شد فکار
آه برآورد و بیفکند بار
گفت به صندوق که ای گنج زر
حاصل خون جگر رنجبر
خلق رسیدند و برآشفت کوی
هان به خداوند خود از من بگوی
کانچه در اینجاست اگر شهریار
بخش نمودی به سلاح و سوار
حالتش امروز به از این بدی
خفت و خواریش نه چندین  بدی
گنج که سرمایه سالاری است
چون  نشود خرج  گرانباری است

وزن: مُفْتَعِلُنْ مُفْتَعِلُنْ فاعِلُنْ
بحر: سریع مطوی مکشوف
نشانه‌های عروضی: - U U - | - U U - | - U -
قصه شاهان جهان بیش و کم
نیست به جز قصه جور و ستم
قاعده س عدل به دوران ما
هست پدیدار ز سلطان ما
عامل فرمانش به بحر و به بر
نیست به جز ورد دعای سحر
شد که نخواهد ز رعیت درم
شاه رعیت بود او لاجرم
هم  به دلی  رنجش  اگر حاصل است
از قبل شه نه  که از عامل است
چیست شهنشه  یکی آزاد سرو
شاکرش از باب حلب تا به مرو
جور نکرده است به کمتر کسی
هم به عدو کینه نتوزد بسی
گرچه عدویی نبود شاه را
شاه دل افروز دل آگاه را
شه که به ملت سپرد اختیار
از دل ملت بزداید غبار
شاه که مسیول بد و خوب نیست
بد شود ار کاری   مسیول کیست 
آه که با این همه احوال زار
کاش که مسیول بد این شهریار
کاش که با ملت خود راه داشت
برتن خود رنج شهی می گماشت
پادشهی درخور احمد شه است
درخور احمد شه کارآگه است
خسرو خسرو فر خسرو نژاد
پادشه عادل هشیار راد
گفتم از این در سخنی چند نغز
تا شنود خسرو بیدار مغز
تا که بسنجد چو خردپروران
نیکی خود با بدی دیگران
شکر کند ایزد دادار را
توشه دهد قلب هشیوار را
جانب ملت نگرد تیز تیز
گوید با خصم که خونش مریز
دور نهد خستگی و بیم را
برشکند پنجه دژخیم را
رایت اسلام بگیرد به دست
بر سپه کفر برآرد شکست
تا به عدو جمله دلیری کنیم
بار دگر جنبش شیری کنیم
پند همین است خموش ای قلم
جوی دل پند نیوش ای قلم

وزن: مُفْتَعِلُنْ مُفْتَعِلُنْ فاعِلُنْ
بحر: سریع مطوی مکشوف
نشانه‌های عروضی: - U U - | - U U - | - U -
پادشه ملک ستان  داریوش
چون که بپرداخت ز بنگاه شوش
تاخت  سوی  پارس به عزت سمند
تا کند از سنگ  بنایی بلند
تافت عنان بر طرف مرودشت
یک تنه بر پایه کوهی گذشت
پایگهی دید بلند و فراخ
جایگه دخمه و ایوان و کاخ
سبزه و گل فرش ره مرغ زار
آب و هوا گشته به هم سازگار
گفت ببرند بر آن سخت کوه
پهن یکی تختگه باشکوه
وز بر آن عرصه موزون نهاد
طرح یکی قصر همایون نهاد
سنگ تراشان ز هنرپروری
دست گشادند بخارا دری
جرز نهادند ز سنگ وزین
نقب گشادند به زیر زمین
تخم ستون ها به زمین کاشتند
سبز نمودند و برافراشتند
تیشه کران تیشه به چندن زدند
پتک زنان پتک بر آهن زدند
کوره پزان خشت خزف ساختند
اره کشان سرو بینداختند
چهره نگاران به سرانگشت هوش
نقر نمودند بخارا نقوش
هر طرفی سنگ سیه جان گرفت
راست شد و پیکر انسان گرفت
هر قدم از تیشه صاحب فنون
جانوری جست ز سنگی برون
چون که شد آراسته اسباب کار
شاه بفرمود به آموزگار
تا دو سه صندوق ز سنگ سیاه
نرم بسفتند در آن کارگاه
داشت شهنشاه دوگنج گران
یافته آن هر دو به رنج گران
بود یکی گنج هنرهای او
دیگر گنج خرد و رای او
بود یکی گنج شهنشاهیش
گنج دگر گنج وطن خواهیش
تا لب دانوب  ز هندوستان
وز در چین تا حبش و قیروان
گنج خرد صورت شیری سترگ
پنجه فرو برده به گاوی بزرگ
پند نکو داده خردمند را
سکه به زر ساخته این پند را
یعنی اگرهست به ملکت نیاز
شیرصفت قوت سرپنجه ساز
خواهی اگر ملک بپاید همی
قوت شیریت بباید همی
گفت نبشتند شه دادگر
نامه آن گنج  به سیم به زر
چون که بیاراست به فرهنگشان
کرد نهان در شکم سنگشان

وزن: مُفْتَعِلُنْ مُفْتَعِلُنْ فاعِلُنْ
بحر: سریع مطوی مکشوف
نشانه‌های عروضی: - U U - | - U U - | - U -
گفتا موقوفه به موقوفه خوار
کای تو سزای غضب کردگار
ای دل خودکامه تو شیوه زن
ای زتو خون در جگر بیوه زن
ای دهنت باز به غیبت گری
ای دلت انباز به حیلت وری
خلقت تو شنعت بیچارگان
صنعت تو صنعت بیکارگان
روی تو رویی که ندیدنش به
دست تو دستی که بریدنش به
چیست گناهم که مرا می خوری
چون سبعانم ز چه رو می  دری
خلق مرا بهر تو ناکرده اند
کز پی خیرات بنا کرده اند
چون ندهی گوش بر آوای من
از چه نهی سلسله برپای من
آه من اندر تو اثرها کند
مشت تو را روز جزا وا کند
گفت حریف دغل از روی کین
کای بت پوشیده خلوت نشین
خامشی آموز و زبان بسته باش
تند مرو اندکی آهسته باش
جان منی گرچه کنیز منی
همسر و ناموس عزیز منی
قامت رعنای تو نادیده به
ماه رخ خوب تو پوشیده به
روزی  من  بر تو حوالت  شد ست
معده من از تو مرمت شدست
گر نخورم من دگری می خورد
ور نبرم من دگری می برد
نیست به جز مفت خوری کار من
کارگری نیست سزاوار من
جز تو مرا نیست امیدی دگر
بی هنرم بی هنرم بی هنر
جز تو ندارم خبر از نیک و بد
بی خردم بی خردم بی خرد
شغل من این بوده پدر بر پدر
نیز چنین است پسر بر پسر

وزن: مُفْتَعِلُنْ مُفْتَعِلُنْ فاعِلُنْ
بحر: سریع مطوی مکشوف
نشانه‌های عروضی: - U U - | - U U - | - U -
فرانسوا  چه می کنی  به چه کاری  امانویل  پسرم 
امانویل  بودورکه وارده عزیزم فرانسوا پدرم 
فرانسوا  تو نور چشم منی خیره چشمیت از چیست 
امانویل  تو قبله گاه منی  گو شکایتت ازکیست 
فرانسوا  شکایتم زشما نور چشم های دورو
که مهر در دل ایشان نرفته است فرو
ز بعد خوردن سی و دو سال خون جگر
شدید ملعبه انگلیس افسونگر
به  دست خود ز چه  ای  نور چشم  رنگ زدی 
بضد ما ز چه یکباره کوس جنگ زدی 
مگر ز دوستی ما ضرر چه دیدی تو
بغیر نفع  ز من ای پسر چه دیدی تو
ز اتحاد من ای پشه  ژنده  پیل شدی 
کسی نبودی و ویکتور امانویل شدی 
مگر طرابلس غرب را تو خود خوردی 
به یک سکوت منش پاک از میان بردی 
سی و دو سال تمام ای جوان افسون باز
شده به همت من  کشورت عریض و دراز
ز دوستی من اکنون چه شد که سیر شدی 
 بریدی از من و بر روی من دلیر شدی 
تو بهر ساز زدن لایقی و نقاشی
که یاد داده تو را خودسری و اوباشی 
چه زحمتی که کشیدم به سرفرازی تو
خبر نداشتم از مکر و حقه بازی تو
امانویل  برو برو که تو پیری و رفته تدبیرت
نمی شوند جوانان دوباره نخجیرت
به من گذشت نکردی تو بندر  تریست 
که  در سلیقه من همچو گاو سامری است 
کجا سزد تو وگیوم دگر به خودرایی
به دست ما به اروپا کنید آقایی
به وعده تو کجا خلق سر فرود آرند
برو که خلق جهان شأن و آبرو دارند
فرانسوا  امانویل  بخدا اشتباه کردی تو
به نزد خلق  مرا روسیاه کردی تو
به تو کسی چو من آخر وفا نخواهد کرد
دکرکسی به شما اعتنا نخواهدکرد
قوای روس اگر روکند به بحر سفید
تو روی راحت و عزت دگر نخواهی دید
گر انگلیس و فرانس از تو احترام کنند
بدین هواست که آخر تو را تمام کنند
اگر دو روز دگر صبرکرده بودی تو
هزار فایده و بهره برده بردی تر
امانویل  ژرف  مرا سخنانت چو آب و غربال است
زبان من به جواب تو ای پدر لال است
ز ویلهلم و تو زین پس مرا امیدی نیست
ز ترک نیز به من بهره جدیدی نیست
ز روس نیز نترسم اگرچه پر خطر است
که  اسکویت  ز سازانوف   بسی  زرنگ تر است
کجا مجال دهد انگلیس پر تزویر
که بر بغاز نهد پای  روس کشورگیر
ولی چنین که گرفته است ترک  رشته کار
طرابلس رود از دست من به خواری خوار
گمان مبر که من از انگلیس گول خورم
که عهدنامه او را به عاقبت بدرم
فرانسوا  برو برو که تو شرم و حیا نمی دانی
تو هیچ قیمت عهد و رفا نمی دانی
امانویل  وفا و عهد به عالم چه قیمتی دارد
دو پاره کاغذ باطل چه حجتی دارد
معاهده است فقط از برای خرکردن
وز آل میان خر خود را ز پل بدرکردن
صلاح بنده شرمنده بعد از این جنگ است
که جای بنده در این ده خرابه ها تنگست
فرانسوا  کنون که حال چنین است پس مواظب باش
فضول پر طمع بلهوس  مواظب باش
به هوش باش  خبردار ای عدوی بزرگ
که می رسد به سراغت قشون هندنبرگ
کنون که بی ادبی می کنی بدین تندی
بگیر مزد خود از توپ بیست و شش پوندی
امانویل  کنون که کار بدینجا کشید یا الله
اقول اشهد ان لا اله الا الله

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
ای نوگل باغ زندگانی
ای برتر و بهتر از جوانی
ای شبنم صبح در لطافت
ای سبزه تازه در نظافت
ای بلبل نغمه سنج ایام
ای همچو فروغ مه دلارام
مام تو چو آفتاب زاده
نامت ز چه رو قمر نهاده 
زحمت به تو دست آسمان داد
لعنت به سرشت آسمان باد
گردون نبود به ذات اگر دون
دست تو چرا شکست گردون
دستی که به کس جفا نکرده
در عهدکسی خطا نکرده
دستی که کند ز خوش ضمیری
ز اطفال یتیم دستگیری
ای چرخ ترا اگرچه دین نیست
دستی که شکستنیست این نیست
بشکستی اگر به حیله این دست
دست دگر این چنین مگر هست 
دست تو به قلب ماست بسته
دست تونه  قلب ما شکسته
تیرافکن آسمان به یک دم
دست تو شکست و قلب عالم
یک تیر و هزارها نشانه
نفرین به کمان و بر زمانه
ای چرخ ستمگر جفاکار
دست از سر این محیط بردار
بربند نظر تو زین نشانه
کین مام سترون زمانه
صد قرن هزار ساله باید
تا یک قمرالملوک زاید
ایران که دو صد قمر ندارد
هر زن که چنین هنر ندارد
در زیر حجاب  زشت   حوری  است
در ابر سیه  نهفته نوری است
بگذار برای ما بماند
آواز فرح فزا بخواند
زان زمزمه های آسمانی
بر مرده دلان دهد جوانی

وزن: مَفْعُولْ مَفاعِلُنْ فَعولُنْ
بحر: هزج مسدس اخرب مقبوض محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - U - | U - -
ای باد صبا ز روی یاری
وز راه وفا و دوستداری
شو نزد رفیق مهربانم
 سبحانقلوف  آن عزیز جانم
برگوکه رسید از آن دلفروز
دوکارت به روز عید نوروز
یک کارت ز حضرت شما بود
دیگر ز رفیق با وفا بود
دوکارت به عادت همیشه
همراه دو کارت چار شیشه
یک شیشه شراب زرد جوشان
شامپانی ازو سیاه پوشان
یک شیشه می لطیف لیکور
دو شیشه عرق به رنگ چون در
گفتی توکه چار یار بودند
آلام مرا دوا نمودند
اول زده شد شراب عالی
جای رفقا عموم خالی
لیکورچولطیف بود وشیرین
شد یکسره قسمت خوانین
وان دو دگر از ره مدارا
یک ماه ندیم بود ما را
هر شب سه پیاله بی تخلف
یاد تو و یاد سادچیکف
کفاره دوره جوانی
بسیارخوری وکامرانی
می  شب تا روز درکشیدن
بطری بطری به سرکشیدن
حالا بایست کم بنوشیم
کز سینه و قلب درخروشیم
روزی که الهه جوانی
چشمک می زد به ما نهانی
بودیم جوان و شاد و مسرور
سرگرم نشاط  مست و مغرور
از مستی  عالم جوانی
چشمک می زد به ما نهانی
ناخورده شراب  مست بودیم
با این همه می پرست بودیم
امروزکه روزگار پیریست
نوشیدن می شعار پیریست
محروم ز باده و شرابیم
بیش از سه پیاله در عذابیم
گر بیش خورم می از سه گیلاس
بیم است که قلب گیرد آماس
 سبحانقلوف  آنچه نو فرستاد
یک سلسله تابلو فرستاد
کی راز و نیاز ماند از ما
نقش است که بازماند از ما
هر تابلوی ز اوستادی
وز عهدی دور کرده یادی
می خورده شود زخم و شیشه
وین نقش بود بجا همیشه
وانجاکه هنر برآورد دست
بی می همگی شوند سرمست

وزن: مَفْعُولْ مَفاعِلُنْ فَعولُنْ
بحر: هزج مسدس اخرب مقبوض محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - U - | U - -
ای از برما به خشم رفته
رخ بی سببی زما نهفته
ما را گنهی به جز وفا نیست
بهر چه تو را هوای ما نیست 
آخر نه من و تو یار بودیم
بر عهد هم استوار بودیم
بهر چه ز ما گسستی ای دوست
در بر رخ دوست بستی ای دوست
عهدی به هزار وعده بستی
گر بستی عهد چون شکستی
بازآی که خاک پات گردم
تو جان منی  فدات گردم
دستی بکشم به ساق پایت
سیگار بپیچم از برایت
جام عرقی دهم به دستت
سازم ز خمار باده مستت
بینم شب و روز با جلالت
وز نشیه چرس در خیالت
از بهر تو ای نگار بنگی
گویم غزلی بدین قشنگی

وزن: مَفْعُولْ مَفاعِلُنْ فَعولُنْ
بحر: هزج مسدس اخرب مقبوض محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - U - | U - -
ماییم و دلی ز عشق صد چاک
آشوب سپهر و آفت خاک
چون رای منازعت نماییم
چنبر از چرخ برگشاییم
از پنجه ما جهان  جهان نیست
وز دیده ما نهان  نهان نیست
ما راست به خستگان راهی
ما راست به بستگان کماهی
صد آینه جهان نمایی
صد ناخنه گره گشایی
در کنج شکستگی نشسته
در بر رخ انتظار بسته
بسته ره پویه و آسمان پوی
در خانه خویشتن جهانجوی
در دل دو هزار غم نهفته
یک حرف ازآن به کس نگفته
صد ره زده پنج نوبت داد
در هفت اقلیم و چار بنیاد
از دیده طریق دل ببسته
وز اشگ روان به گل نشسته
از بار فراق  چفته چون تاک
وآتش زده زآب دیده بر خاک
آنان که دلی چون گنجشان بود
جان خسته درد و رنجشان بود
ما نیز قرین درد و رنجیم
لیکن ماریم خود نه گنجیم
ای گنج دلان حکمت اندوز
مار افسایان کیمیا توز
ماربم و به مهره خصم خویشیم
جمله سر و بن شرنگ و نیشیم
ماریم و هوای گنج دایم
چون مارگزیده رنج داریم

وزن: مَفْعُولْ مَفاعِلُنْ فَعولُنْ
بحر: هزج مسدس اخرب مقبوض محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - U - | U - -
صبا شبگیرکن از خاورستان
به آذربایجان شو بامدادان
گذر کن از بر کوه سهندش
عبیرآمیز کن پست و بلندش
بچم بر ساحل سرخاب رودش
بده از چشم مشتاقان درودش
غبار وادیش را تاج سر کن
سرابش را ز آب دیده تر کن
به هر سنگی که نقش عشق دیدی
ز هر خاکی که بوی خون شنیدی
به زاری گریه کن بر آن سیه سنگ
به جای ما ببوس آن خاک گلرنگ
سوی آذرگشسب آنگه گذر کن
در آن آتشکده خاکی به سر کن
چو دیدی اندر آن ایوان مطموس
روان کیقباد و جان کاوس
بگو ای شهریاران جوان بخت
سزای افسر و شایسته تخت
نه این اقلیم آذربایجان بود 
که فرخ نام آن  شاه آستان  بود
شهنشاهان اکباتان و استخر
همی جستند ازین  در  عزت  و فخر
به سالی یک کرت بیرون شدندی
نیایش را به این خاک آمدندی
به عهد کورش اینجا جیشگه بود
قراول گاه و اردوگاه شه بود
کنون از بازی شاه و وزیرش
به چنگ یاغیان بینم اسیرش
فرو پیچیده دست زورمندش
به خاک افتاده بالای بلندش
زده دست خیانت بر زمینش
به خون آغشته جسم نازنینش
شده دانشورانش زینت دار
پلنگانش زبون گرگ و کفتار
به یک ره کنده شد چنگال تیزش
سترون گشت خاک مردخیزش
به جز خون جوانان رشیدش
نروید لاله از خاک امیدش
به جز خونابه قلب حزینش
نبینی نقش غیرت بر زمینش
غرابی رفته در باغی نشسته
به جای بلبلی  زاغی نشسته
چو شیران را فرامش گشت  شیری
کند روباه حیلت گر دلیری
صمد خان باکدامین چشم بیند
که جای شاه کیخسرو نشیند
بدرد کوه اگر جای پلنگی
به سنگی برجهد روباه لنگی
بسوزد باغ اگر جای تذروی
نشیند خربطی برشاخ سروی
صبا زانجا به سوی ری گذر کن
وزیران را ز کار خود خبر کن
بگو شادان  دل غمناکتان باد
دوصد رحمت به جان پاکتان باد
بیاکندید چشم مرد و زن را
فرو بستید بار خویشتن را
زکف دادید ملکی را که خورشید
به  ایران دیده بود از عهد جمشید
اگر ایران شود باغ جنانی
نبیند همچو آذربایجانی
شما این ملک را معیوب کردید
خداتان  اجر بخشد خوب کردید

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
به قربان حضور شاهزاده
که آیین وفا ازکف نهاده
سر نام آوران  اعزاز سلطان
مهین چشم و چراغ آل خاقان
که رای ری نمود ازکشور طوس
مرا بنهاد با یک شهر افسوس
کنون با شاهدان ری قرین است
دلش فارغ ز یاد آن و این است
ری ارچه  جای غلمان  است  و حور است
بهشت  ار خوانیش عین قصور است
بهشتش کی توان  خواندن که  زشتست 
که هرکویش یکی خرم بهشتست
خوشا شهزاده و بوم و بر ری
خوشا آزادی و آسایش وی
خوشا آن شاهدان سیم غبغب
خوشا آن زود ره بردن به مطلب
اگر باشد مرا پری و بالی
به سوی ری پرم بی قیل و قالی
وگر باشد مرا تاب و توانی
به طوس اندر نمانم یک زمانی
شوم  گیرم ره ملک ری از پیش
مگر جویم در او کام دل خویش
بگیرم دامن شهزاده راد
برآرم از جفای دهر فریاد
بر او سازم بیان بنهفتنی ها
بدو گویم بسی ناگفتنی ها
حکایت ها کنم از بی وفاییش
وزین بیگانگی و آن آشناییش
کنون  شاها کجایی حال  چونست 
که  از هجر تو دل ها غرق  خونست
شدی با مهوشان ری هم آغوش
ز مشتاقان خود کردی فراموش
نه دلداری چنین باشد نه یاری
که یاران را به  یاد اندر نیاری
تو یارا با همه یاران به کینی  
و یا خود با من  تنها چنینی
امید است آن که زین پس رام گردی
بساط بی وفایی درنوردی
که تا زین بندگان آید سلامی
فرستی هر سلامی را پیامی
چو با خوبان آن کشور نشینی
به یاد ما نمایی بوسه چینی
نپرهیزی ز چشم فتنه جویان
درآویزی به زلف خوبرویان
تو و آن لعبتان ماهزاده
من و این مدرسه  وین شاهزاده
غرض  خوش  باش و خرم با ش جاوید
نشاط اندوز و بی غم باش جاوید
گهی شطرنج و گاهی آس میزن
گهی پیمانه  گاهی لاس میزن
چو با خوبان نشینی یاد ما کن
همیشه با وفاداران وفا کن
کنون کاندر سرای مستشارم
به یادت این بدیهه می نگارم
مگر روزی ز ما یادی نمایی
تو نیز از هجر فریادی نمایی
سخن تا چند بافم زین زیاده
زیادت باد عمر شاهزاده

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
ز بس گفتند ایران بی حساب است
ز بس گفتند ایرانی خراب است
ز بس گفتند این ملت فضولند
ز بس گفتند این مردم جهولند
ز بس گفتند ملت جان ندارد
مریض مملکت درمان ندارد
کنون پر گشته گوش ما از این ساز
دگر نبود اثر در هیچ آواز
طبیبانی که دانایان رازند
مریضان را ز درد آگه نسازند
نگویند این  مرض  صعب  و خطیر است
دریغاکاین مریض از عمر سیر است
نگوبند آه ای بیچاره ناخوش
تو امشب  مرد خواهی  ساعت شش
اگر خون آید از حلقش  بشویند
وگر نبضش شودکاهل  نگویند
بگویندش مباش این قدر مرعوب
مهیا شوکه فردا می شوی خوب
وزپن سو دست بر درمان گشایند
ز روی علم درمانش نمایند
چو دردش گوبی و درمان نگویی
یقین می دان تو عزراییل اویی
طبیبانی که در بالین مایند
به عزراییل دلالی نمایند
چو تبخالی زند از غلظت خون
بگویند آه طاعون است  طاعون
گر استفراغکی بینند در ما
بگویند آخ  کلرا واخ  کلرا
چنین گویند تا آنگه که بیمار
ببازد دل  بیفتد خسته و زار
نه خود یک لحظه درمانش پذیرند
وگر درمان کنی دستت بگیرند
طبیبان وطن زین ساز و این برگ
نمی سازند معجونی به جز مرگ

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
یکی زیبا خروسی بود جنگی
به مانند عقاب از تیز چنگی
گشاده سینه و گردن کشیده
برای جنگ و پرخاش آفریده
نهاده تاجی از یاقوت بر ترک
فروهشته  دو غبغب چون دوگلبرگ
دو چشمانش  چو دو مشعل فروزان
نگاهی خرمن بدخواه  سوزان
به مانند یکی میش ازکلانی
شترمرغش نوشته  عبد فانی
خروشش  چون  خروش پهلوانان
به هنگام نوا عزال خوانان
ز نوک ناخنش تا زیر منقار
به یک گز می رسیدی گاه رفتار
میان هر دو بالش نیم گز بود
غریو غدغدش بانگ رجز بود
دو پایش چون دو ساق گاو محکم
دو خارش چون دورمح آهنین دم
زپهنای بر و قد رسایش
گذشتی مرغی از بین دو پایش
میان رانی فراخ و سفته ای تنگ
بر آن سفته شلالی زعفران رنگ
گه رفتن منظم پا نهاده
چو وقت مشق  سرهنگ پیاده
ز منقارش نمایم راستی یاد
چو دوپیکان خمیده ز پولاد
به عزم رزم چون افراختی یال
ز بیم جان فکندی باز پیخال
ز میدانش اگر سیمرغ بودی
به ضرب یک لگد بیرون نمودی
خروسان محل از هیبتش باز
کشیدندی سحر آهسته آواز
یکی روز از قضا در طرف باغی
پرید از نزد او لاغرکلاغی
خروس ازبیم کرد آن گونه فریاد
که اندر خیل مرغان شورش افتاد
ز نزدیک کلاغ آنسان بدر رفت
که گفتی نوک تیرش در جگر رفت
برفت ازکف وقار و طمطراقش
پر و بالش بهم پیچید و ساقش
طپان شد قلبش از تشویش در بر
دهانش بازماند و چشم  اعور
پس از لختی که فارغ شد خیالش
یکی از محرمان پرسید حالش
که ای گردن فراز آهنین پی
که بود اوکاین چنین ترسیدی از وی  
به پاسخ گفت کای فرزانه دلبر
نبود او جزکلاغی زشت و لاغر
جوابش گفت  باشد صعب حالی
که ترسد شرزه شیری از شغالی
خروس پهلوان با ماکیان گفت 
کس از یار موافق راز ننهفت
من آن روزی که بودم جوجه ای خرد
کلاغ از پیش رویم جوجه ای برد
بجست وکرد مسکن برسرشاخ
بخورد آن جوجه را گستاخ گستاخ
چنانم وحشتش بنشست در دل
که آن وحشت هنوز هست در دل
ز عهدکودکی تا این زمانه
اگر پرد کلاغی زآشیانه
همان وحشت شود نو در دل من
که آکنده است در آب و گل من
فراوان در شجاعت خوانده درسم
ولی از این کلاغان بچه ترسم

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
چو ترسی در دل کودک مکان کرد
ببالد هر چه بالاتر رود مرد
نبینی تو که بر نورس چناری
نگارد کس به چاقو یادگاری
ببالد پوست آرد پوست ریزد
ولی آن نقش از وی برنخیزد

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
محمد صالح  ای فرزانه فرزند
ترا توفیق خواهم از خداوند
وکیل الملک  بابت  مرد دین بود
مسلمانی اصیل و راستین بود
نبود او چون وکیلان کذایی
دمادم گرم دزدی وگدایی
میان او و این جهال مردود
تفاوت از زمین تا آسمان بود
وکیل ملک و ملت بود بابت
طبیعی  همچو عم مستطابت
مسلم شد که غمخوار بهاری
تو از آن دوست وی را یادگاری
اخیرا شعرها گفتی برایم
طلب کردی شفایم از خدایم
شفایی راکه رنج روح با اوست
نخواهم  گرچه عمر نوح  با اوست
اگر سالی هزاران زنده باشم
هزاران سال جانی کنده باشم
حیات شاعر اندر مردن اوست
بقای خوشه در افشردن اوست
نیابم لذتی در زندگانی
بجز تکرار غم های نهانی
به چشمم زبن رسوم احمقانه
نماید زشت سیمای زمانه
به  خود پیوسته گویم   خوشدل از بخت 
مبارکباد این بیماری سخت
که از شر ددان آدمی روی
نجاتم داده و افکنده یکسوی
وظیفه می کشیدم بسته گردن
نمی شد با وظیفه پنجه کردن
وظیفه داشت حکم اکل جیفه
مرض برده است تکلیف وظیفه
تن تنها میان عده ای دزد
چگونه یابم از وجدان خود مزد

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
چو می خوردی خیال بد میندیش
که از مستی خیال بد شود بیش
خیال بد چو افزون  شد شر آرد
به ناگه عمر مظلومی سر آرد
زن ار داری دهی ناگه طلاقش
پس آنگه زار نالی در فراقش
پسر گر داری او را حیز خوانی
وزین حرفش سوی حیزی کشانی
رفیق ار داری او را زشت گویی
به تو خشم آورد زین زشت خویی
به نزدیکان فرستی زشت پیغام
بهاران می دهی صدگونه دشنام
چو کشتی کینه در قلب صمیمان
ندارد سود اگر گشتی پشیمان
چو رنجیدند یارانت کماهی
نبخشندت اگر صد عذر خواهی
نبخشندت وگر بخشند ناچار
تنک مغزت بخوانند وسبکسار
به مستی فکر بد جان را عذابست
وگر هرگزننوشی می  صوابست
به جای آن که در اصلاح کوشی
همان بهتر که هرگز می ننوشی
ز من گر بشنوی از می بکش دست
سگ دیوانه به از مردم مست

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
به روزی سخت سرد ازماه اسفند
تبم می سوخت چون بر آذر اسفند
تنم چون کوره آهنگران بود
سرم چون کوهی از آهن گران بود
کمردرد وگریپ وضعف بنیه
زکم خونی قرین سوء قنیه
دل از شوق و لب از گفتار خاموش
شده از خاطر یاران فراموش
چو یوسف محنت اخوان کشیده
شرنگ روز وانفسا چشیده
شکست از سفلگان پست خورده
ز بی پا و سران رودست خورده
دویده هر طرف از صبح تا شام
شنیده از سفیهان فحش و دشنام
ز یاران دمبدم غرغر شنیده
ضررها دیده و نفعی ندیده
صمیمانه به یاران کرده خدمت
ندیده خردلی پاداش زحمت
تنی فرسوده از تحریر و تقریر
شده درکلبه احزان  زمین گیر
فتاده چشم بر در زیرکرسی
که یاران کی کنند احوالپرسی
درین حالت ز در دانش درآمد 
به مانند طبیبم بر سر آمد
معاذیری به شکوایم بیان کرد
هدایایی نفیسم ارمغان کرد
برآورد از بغل طومار نغزی
شده درج اندر آن اشعار نغزی
سخن هایی طرایف در طرایف
غزل هایی لطایف در لطایف
بویژه مثنویاتی سیاسی
پر از افکار و آراء اساسی
که در پاریس وقتی با دل شاد
قوام السلطنه فرموده انشاد
فری بر قوت سحر بیانش
هزار احسنت بر طبع روانش
ز دانش خواستم طومار مزبور
که گیرم نسخه ای ز اشعار مزبور
فکندم دور ضعف و خستگی را
به دفتر ثبت کردم جملگی را
عجب داروی برء الساعه ای بود
که از من دور کرد آن خستگی زود
در اینجا نکته ای باریک باید
که تا شوق مرا ثابت نماید
خط طومار گفتی خط جن بود
نقط  لاشی مرکب  لم  یبن  بود
خط دوشیزه ملا ندیده
به عمرش سیلی استا ندیده
ز کس نگرفته سرمشقی حسابی
نکرده مختصر مشقی حسابی
نگشته روی رسم المشق  دولا
تجدد پیشه و ناخوانده ملا
فرو خوانده ز فرط ناتمامی
پدر را بی سواد و مام عامی
شب تاریک و چشم بنده کم نور
به صد زحمت بخواندم خط مزبور
شدم ممنون ازین رفتار دانش
نوشتم سر بسر طومار دانش

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
ابرخیس از تفاخر با همر گفت
که  نتوانی  چو من  در شعر در سفت
من اندر ساعتی صد شعر سازم
به سالی چند دفتر می طرازم
تو در یک سال گویی یک قصیده
چو توکاهل به شعر اندرکه دیده 
همر گفتش مگر نشنیده ای پیر
حدیث ماده شیر و ماده خنزیر
در انطاکیه خوک ماده ای بود
زبان بر عیب شیری  ماده  بگشود
گرفت این گونه عیب از شیر ماده
که چون تو دیر در عالم که زاده 
کشی بارگران حمل یکچند
پس از سالی نهی یک یا دو فرزند
دو ره در سال من زهدان گشایم
دو نوبت چارده نوباوه زایم
جوابش دادکای خوک شکم خوار
فزون زادن ندارد فخر بسیار
به گیتی چند تن مفلوک زایی
فزون زایی ولیکن خوک زایی
نباشد عیب من گر دیر زایم
چه غم گر دیر زایم شیر زایم

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -