cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
عید آمد و آفاق پر از برگ و نواکرد
مرغان چمن را ز طرب نغمه سراکرد
بی برگ و نوا بود ز تاراج خزان باغ
عید آمد وکارش همه با برگ و نواکرد
هم ابرلب لاله پر از در عدن ساخت
هم باد دل غنچه پر از مشک ختا کرد
با ساغر می لاله درآمد ز در باغ
ل جامه دیبا به تن از ه جد قباکرد
گل مشت زری جست و به باغ آمد و بلبل
برجست و صفیری زد و آهنگ صلا کرد
الحمد خدا را که درین عید دلفروز
هر وعده که اقبال به ما کرد وفا کرد
آن ترک ختایی  که ز ما بود گریزان
خجلت زده باز آمد و اقرار خطا کرد
یک چند ز بی برگی ما آن بت بی مهر
چون طره برگشته خود رو به قفا کرد
وامروز دگرباره به صد عذر و به صد شرم
چون طالع فرخده ما روی به ما کرد
ماناکه خبر یافت  که شمس الامرا دوش
کام دل ما از کرم خویش روا کرد
من رنج و عنا داشتم اوگنج و غنا داد
زین گنج و غنا چاره آن رنج و عناکرد
باری چه دهم شرح درآمد بتم از در
واهنگ وفا قصد صفا ترک جفاکرد
خجلت زده استاد سرافکده و خاموش
چندانکه مرا خجلتش از خویش رضا کرد
برجستم و بگرفتم و او را بنشاندم
فی الحال بخندید و دعا گفت و ثنا کرد
گفتم صنما بیهده از من چه رمیدی
گفتا به جز این قدر ندانم که قضا کرد
دیگر سخن از چون و چرا هیچ نگفتم
زیراکه به خوبان نتوان چون و چراکرد
برجست و به  گنجینه شد و شیشه و ساغر
آورد و بلورین ته مینا به هوا کرد
می ریخت به پیمانه و نوشید و دگربار
پرگرد و به م ا داد و هم الح ق چه بج اکرد
بنشست به زانوی من آنگاه ز بوسه
هر وام که برگردن خود داشت اداکرد
روی و لبم از مهر ببویید و ببوسید
هی آه کشید از دل و هی شکر خدا کرد
گه شاکر وصل آمد وگه شاکی هجران
گه رخ به زمین سود و گهی سر به سما کرد
گه گفت و گهی خفت و گه افتاد و گهی خاست
گه دست برافشاند و گه آهنگ نوا کرد
بنمود گهی ساعد و برچید گهی ساق
هر لحظه به نوع دگر اظهار صفا کرد
گه از سر حیرت به فلک کرد اشارت
یعنی که مرا دور فلک از تو جدا کرد
گه رقص و گهی وجد و  گهی خشم و گهی ناز
الحق نتوان گفت که از عشوه چها کرد
گفتم صنما آگهیت هست  که گردون
چرخی زد و ایام به  کام شعرا کرد
خجلت زده خندید که آری بشنیدم
جودی که به جای تو امیرالامرا کرد
سالار نبی خلق نبی اسم  که جودش
چون رحمت یزدان به همه خلق ندا کرد
بدر شرف از طلعت او فر و بها یافت
شاخ امل از شوکت او نشو و نماکرد
جوزا ز پی طاعت او تنگ  کمر بست
گردون ز پی خدمت او پشت دوتا کرد
ای میر جوان بخت که یزدان به دوگیتی
خشم وکرمت را سبب خوف و رجاکرد
گردون صفت عزم تو پوینده زمان  گفت
گیهان لقب تیغ تو سوزنده فنا کرد
از جور جهانش نبود هیچ رهایی
هرکس  که ز کف دامن جود تو رها کرد
هر روز شود رایت خورشید جهانگیر
از رای منیر تو مگر کسب ضیا کرد
گر خصم تو زنده است عجب نی که وجودش
زشتست بدانگونه  کزو مرگ ابا کرد
خورشید که کس دیدن رویش نتوانست
چون ماه نوش رای تو انگشت نماکرد
جا کرد ز بیم کرمت کان به دل کوه
کوه از فزع قهر تو ترسید و صدا کرد
میرا دو جهان را کف راد تو ببخشید
هشدارکه چندان نتوان جود و سخا کرد
ملکی که ضمیر تو درو هست فروزان
شب را نتواندکسی از روز جداکرد
زردست جو خجلت زد گان دیده خورشید
مانا که سجود درت از روی ریا کرد
اقبال ترا وهم فلک خواند و ندانست
کاقبال ترا بیهده زان مدح هجا کرد
باران همه بر جای عرق می چکد از ابر
پیداست  که از دست  کریم تو حیا کرد
تو مایه آسایش خلقی و به ناچار
حود را به دعا خواست ترا سکه دعا کرد
یارب چو خضر زنده و جاوید بماناد
هرکس که سر از مهر به پای تو فدا کرد

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
الا تدارک ماه صیام بایدکرد
خلاف عادت شرب مدام باید کرد
به مصلحت دو سه روزی نماز باید کرد
ز می قعود و به تقوی قیام بایدکرد
ز بانگ زیر و بم مقریان بد آواز
به خویش عیش شبانگه حرام باید کرد
ز بهر حفظ سلامت جز این علاجی نیست
که  گوش هوش به وعظ امام باید کرد
امام را چو به منبر درآید از در وعظ
لقب خلیفه خیرالانام باید کرد
ز می کشان به صراحت  گریز باید جست
به زاهدان به ضرورت سلام بایدکرد
هزار مفسده خیزد ز ازدحام عوام
به زهد چاره این ازدحام باید کرد
به نزد مفتی در هرکجا که بنشیند
ستاده دست به  کش احترام باید کرد
به هرچه گوید تسلیم صرف باید بود
به هرچه خواند تصدیق تام بایدکرد
خوش آمدی که به بهتر خواص کس نکند
کنون ز بیم به  کمتر عوام باید کرد
چو چنگ و جام همه ننگ و نام داد به باد
یکی ز نو طلب ننگ و نام بایدکرد
به بزم رندان گیسوی چنگ و بربط را
شبی پریشان در سوگ جام باید کرد
ز فرط رندی ما آن غزال وحشی بود
به زهد و تقویش این ماه رام باید کرد
به شام عید نماید چو ماه نو ابرو
نظر نخست به ماهی تمام بایدکرد
بدان دو طره عاشق کشی که می دانی
بسان حبل متین اعتصام باید کرد
طناب در گلوی شیخ شهر باید بست
روانه اش بر قایم مقام باید کرد
به هوشیاری و مستی رهیست چون به خدا
ازین دوکار ندانم کدام بایدکرد
ولی طببعت از آنجا که سرکشست و حرون
ز حکمتش به سر اندر لجام باید کرد
نه در طریقه رندی حریص باید بود
نه در صلاح و ورع اقتحام باید کرد
به خویش خوش نبود التزام هیچ عمل
به جز مدیح ملک کالتزام بایدکرد
رضای خسرو عادل رضای بارخداست
درین مقدمه نیک اهتمام باید کرد
پس از نیایش گیهان خدا و نعت رسول
ستایش شه کیوان غلام باید کرد
خدیو راد محمد شه آفتاب ملوک
که شکر نعت او بر دوام باید کرد
بلند پایه خدیوی که قصر جاهش را
قیاس از آن سوی نور و ظلام باید کرد
ثنای حضرت او بر دوام باید گفت
دعای دولت او صبح و شام بایدکرد
ز اشک  چشم حسودن محیط  باید ساخت
ز دود مطبخ جودش غمام باید کرد
بقای دهر اگر رو به کوتهی آرد
ز دور دولت او عمر وام باید کرد
وگر خدای بطی زمان دهد فرمان
به عهد شوکت او اختتام باید کرد
زبان تیغش چون آید از نیام برون
ز بیم تیغ زبان در نیام باید کرد
ز روزه تلخ شودکام لاجرم بر شاه
بسیج معذرت از طبع خام باید کرد
گدای درگه شاهنشهست قاآنی
چه شکرها که ازین احتشام باید کرد
تمام باد ز شه  کار ملک تا محشر
حدیث را به همین جا تمام باید کرد

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
ماهم ز در درآمد و بر من سلام کرد
مشکوی من ز طره خود مشک فام کرد
با هم دمید ماه من و مهر آسمان
روشن جهان ازاین دو ندانم کدام  کرد
رضو ان ندانما که به غلمان چه خشم کرد
کاو تنگدل ز خلد به  گیتی خرام  کرد
غلمان مگو فریشته به ذکر مهین خدای
زی من به مدح خسرو دنیا پیام کرد
دارای ملک فارس فریدون راستین
کاو را خدای بار خدای انام کرد
باری نگارم آمد و بنشست و هر نفس
مستانه بر رسوم تواضع قیام  کرد
وهم آمدم به پیش   که دیوانه شد مگر
از بس نمود لابه و از بس سلام کرد
دزدیده کرد خنده و از دیده اشک ریخت
دل زو رمیده بدین حیله رام کرد
زخمی که تیر غمزه او زد به جان من
آن زخم را به زخم دگر التیام کر د
آن عنبرین  دو زلف  که رقاص روی اوست
گاهی به شکل دال و گهی شکل لام کرد
تا بوی زلف او همی از باد بشنوم
پا تا سرم شعور محبت مشام کرد
عارض نمود و مجلس من پرفروغ ساخت
گیسو گشود و محفل من پرظلام کرد
آن را ز صبح روشن نایب مناب ساخت
وی را زشام تاری قایم مقام کرد
بر من نمود یک دم وصلش هزار سال
از بس زروی و موی عیان صبح و شام کرد
برجست و پیش  خم شد و بر سرکشید می
از کف قرابه از گلوی خویش جام کرد
زان پس دوید و رخشم از آخر برون کشید
زین بر نهاد و تنگ کشید و لجام  کرد
باد رونده را به شکم برکشید تنگ
برق جهنده را به سر اندر زمام کرد
برپشت باد همچو سلیمان نهاد تخت
و آنگه به تخت همچو سلیمان مقام کرد
تا بسته بود چون  کره خاک بدگران
چون باز شد چو گنبد گردون خرام  کرد
که بود تا فسار بسر داشت رخش من
بادی رونده شد چو مر او را لگام کرد
که هیچ بادگردد الحق نگار من
معجز نمود و آیت قدرت تمام کرد
گفتا ز جای خیز و برون آی و برنشین
کامروز بخت کار جهان با قوام  کرد
گفتم چه موجبست که باید به جان و دل
زحمت شمرد رحمت و راحت حرام کرد
گفتا ندانیا که شهنشاه نیک بخت
شه را روانه از ری رخت نظام کرد
و ایدون پی پذیره جهاندار ملک جم
پا در رکاب رخش ثریا ستام  کرد
تا پشت  گاو و ماهی  کوبیده  گشت دشت
از بس که خاص و عام برو ازدحام کرد
از بانگ چگ جان خلایق به وجد خاست
از بوی عود مغز ملایک زکام کرد
رخت نظام  کرد به بر حکمران فارس
کار جهان و خلق جهان با نظام کرد
گیهان به ذکر تهنیتش افتتاح جست
هم بر دعای دولت او اختتام کرد
شاها توبی که هرکه ترا نیکنام خواست
او را خدای در دو جهان نیکنام کرد
تخت ترا زمانه صفت لایزال گفت
بخت ترا ستاره لقب لا ینام  کرد
آبی که خورده بود امل بی رضای تو
خوی شد ز خجلت تو و قصد مسام کرد
یارب که در زمانه ملک شادکام باد
کز فضل در زمانه مرا شادکام کرد

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
چون خواست کردگار که گیتی نظام گیرد
دولت قویم  گردد ملت قوام  گیرد
ملک رمیده از نو باز انقیاد جوید
دین شمیده از نو باز انظام گیرد
عباس شاه ملک ستان را نمود ملهم
تا زین نهد برابرش در کف حسام  گیرد
اجزای امن از مددش التیام جوید
بنیاد جور از سخطش انهدام گیرد
آری چو شاه غازی آید به ترکتازی
شک نی که دین تازی از نو قوام  گیرد
آری کند چو حیدر فتح قلاع خیبر
زان ملت پیمبر نظمی تمام  گیرد
شه چون به خشم آید هوش عدو رباید
شاهین چو پرگشاید بی شک حمام گیرد
یکسو ملک به خنجر کشورگشا و صفدر
یکسو به خامه کشور قایم مقام گیرد
آن سطوت مجسم این رحمت مصور
این خصم را به خامه آن یک به خام  گیرد
آن مرز روم و روس به یک التفات بخشد
این ملک مصر و شام به یک اهتمام  گیرد
آن نه  سپهر و شش  جهت از یک  سنان ستاند
این چار رکن و هفت خط از یک پیام   گیرد
این ملک ترک بر دو سه نوبی  غلام بخشد
آن مرز نوبه با دو سه ترکی غلام  گیرد
امسال آن به کابل و زابل علم فرازد
سال دگر مدینه دارالسلام گیرد
امسال آن خراج زگرگانج وکات خواهد
سال دگر منال ز کنعان و شام  گیرد
امسال آن سمند به م رز خجند راند
سال دگر به مصر مر او را لگام گیرد
اهل هرات و بلخ مر او را رکاب بوسند
خلق عراق و فارس  مر آن را لجام  گیرد
آن در تحیر این که نخستین کجا شتابد
این در تفکر آنکه نخستین  کدام  گیرد
هم   کلک او قصب ز جریر از صریر خواهد
هم خنگ این سبق سپهر از خرام  گیرد
ای صدر راستان ولیعهد کاستانت
سقبت ز فر و پایه برین نه خیام  گیرد
کاخ ترا ستاره پناه سپهر خواند
کف ترا زمانه  کفیل انام  گیرد
کلک تو حل و عقد جهان را کند کفایت
هر  گه  که تیغ خسرو جا در نیام  گیرد
این  خوی خاص تست  که  هر کاو ز خبث طینت
خود را زکینه با تو الدالخطام   گیرد
عزت دهی و قرب فزایی و مال بخشی
تا باز نام جوید و تا باز کام گیرد
وین بهر آن  کنی  که عدو نیز در زمانه
در دل خیال جود ترا بر دوام  گیرد
خلق تراست رایحه  گل عجب نه  کز وی
خصم جهل نهاد به نفرت مشام  گیرد
مانی به آفتاب که از مه کسوف یابد
یا آنکه مه به هر مه از او نور وام  گیرد
صدرا چه باشد ار ز شمول عنایت تو
ناقابلی چو من سمت احتشام  گیرد
ناکامی از عطای تو یک چند کام جوید
بی نامی از سخای تو یک عمر نام  گیرد
رای تو آینه است نباشد عجب  که در وی
نقش خلوص من سمت ارتسام  گیرد
یک مختصر عطای تو رایج  کند هنر را
گو قاف تا به قاف جهان را لیام  گیرد
ارجو جراحتی  که ز دونان مراست در دل
از مرهم مراحم تو التیام  گیرد
من خشک خوشه ام تو غمامی مگرنه آخر
خوشیده خوشه برگ و نوا از غمام  گیرد
گر جاهلی معاینه  گوید که در زمانه
مشکل بودکه کار تو زین پس قوام گیرد
گویم به شاخ خشک نگه  کن که ابر آزار
در حیله طراوتش از فیض عام  گیرد
گر آفتاب مهر تو بر بخت من نتابد
از بخت من جهان همه رنگ ظلام گیرد
دورست خور ز توده غبرا ولی فروغش
هر بامداد عرصه غبرا تمام گیرد
تا هر صباح لاله چو مستان به طرف بستان
بزم نشاط سازد و در دست جام  گیرد
مهر تو سال و مه به ولی گنج و مال بخشد
قهر تو روز و شب ز عدو انتقام  گیرد

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - - | - - U | - U - -
بجز لب تو کزو گفت شکرین خیزد
که دیده لعل کزو جوی انگبین خیزد
عجب ز سادگی سرو بوستان دارم
که پیش قامت موزونت از زمین خیزد
قد تو سرو بود طره تو مشک اگر
ز سرو ماه بروید ز مشک چین خیزد
کند به دوزخ اگر جای چو تو غلمانی
بهشتی از سر سودای حور عین خیزد
ز هر زمین  که فتد عکس عارض تو برو
قسم به جان تو یک عمر یاسمین خیزد
همه خدای پرستان سفر کنند به چین
چو ترک  کافر من  گر بتی ز چین خیزد
هزار بیشه هژبرم چنان نترساند
که آن غزال غزلخوانم از کمین خیزد
و لی به آهوی چشمت قسم  که نگریزم
هزار لجه نهنگم  گر ازکمین خیزد
بدا به حالت ابلیس   کاو نمی دانست
که گوهری چو تو از کان ماء و طین خیزد
بر آستان تو ترسم فرشته رشک برد
به ناله یی که مرا از دل حزین خیزد
چو شرح  گوهر اشکم دهد به جای حروف
ز نوک خامه همی گوهر ثمین خیزد
به قد همچو کمانم مبین  که هردم ازو
چو تیر ناز صد آه دلنشین خیزد
چه قرنها گذرد تا قران زهره و ماه
اثر کند که قران تو بی قرین خیزد
ز رشک نازکی و نوبهار طلعت تو
طراوت و طرب از طبع فرودین خیزد
مدام از نی  کلکم  که رشک نیشکرست
به وصف لعل تو گفتار شکرین  خیزد
بدان رسیده  که بر طبع خویش رشک برم
کزان سفینه چسان گوهری چنین خیزد
سزد که سجده برم پیش طبع  قاآنی
کزو نهفته همی مدح شاه دین خیزد
علی که  گر کندش  مدح طفل ابجدخوان
ز آسمان و زمین بانگ آفرین خیزد
شهی که خاتم قدرت کند چو در انگشت
هزار ملک سلیمانش از نگین خیزد
اگر بر ادهم  گردون  کند به خشم نگاه
نشان داغ مه و مهرش از سرین خیزد
به روی زین جو نشیند  گمان بری  که مگر
هزار بیشه غضنفر ز پشت زین خیزد
شبیه پیکر یکران اوست  کوه  گران
زکوه اگر روش صرصر بزین خیزد
شها دوبینی ذات تو و رسول خدای
نه از دو دیده که از دیده دوبین خیزد
به روز عرض سخا صد هزار گنج  گهر
ز آستین تو ای شاه راستین خیزد
به جای موج ز رشک کف تو بحر محیط
زمان زمان عرق شرمش از جبین خیزد
به روز رزم تو هر خون که خورده در زهدان
ز بیم خشم تو از چشم هر جنین خیزد
به نزد شورش رزم تو شور و غوغایی
کز آسمان و زمین روز واپسین خیزد
هزار بار به نسبت از آن بود کمتر
که روز معرکه از پشه یی طنین خیزد
برای آنکه ترا روز و شب سلام کنند
ز جن و انس و ملایک صفیر سین خیزد
مخالفان ترا هر زمان به جای نفس
ز سینه ناله برآید ز دل انین خیزد
ز من که غرق گناهم ثنای حضرت تو
چنان غریب  که  گوهر ز پارگین خیزد
تو آن شهی  که  گدایان آستان ترا
هزار دامن  گوهر ز آستین خیزد
گدای راه نشینم ولی به همت تو
یسار گنج  گهربارم از یمین خیزد
شها ثناگر خود را ممان به درگه خلق
که شرمسار کند جان و شرمگین خیزد
چنان به یک نظر لطف بی نیازش کن
که از سر دو جهان از سر یقین خیزد
هزار سال بقا باد دوستان ترا
به شرط آنکه ز هر آنش صد سنین خیزد

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
ای صفاهان مژده کاینک شاه دوران می رسد
جسم بیجان ترا از نو به تن جان می رسد
غصه را بدرود کن کاید مسرت این زمان
درد را پیغام  ده  کاین  لحظه درمان می رسد
گرد نعل توسنش بنشست بر اندام ما
خاک راه موکبش تا چرخ گردان می رسد
ظل چتر رایتش   گسترده تا ترشم برین
دور باش حضرتش  تاکاخ کیوان می رسد
با جلال کیقباد و شوکت افراسیاب
با شکوه قیصر و فر سلیمان می رسد
خسره پرویز آ ید زی مداین این زمان
یا سوی کابلستان سام نریمان می رسد
یا نه پور زادشم پوید به حصن گنگ دژ
یا نه گرد زابلی سوی سجستان می رسد
یا نه تیمور دوم  گردد سمرقندش  مکان
یا نه قاآن نخسش زی کلوران می رسد
یا نه سلطان آتسز روزی هزار اسب آورد
یا مگر شاه اخستان نزد شروان می رسد
اردوان کاردان اکنون شتابد سوی ری
اردشیر شیردل نک سوی کرمان می رسد
یا به سوی باره استخر تازد جم شید
یا به سوی  کشور تبریز غازان می رسد
یا مگر سنجر به نیشابور راند بادپای
یا مگر سلطان جلال الدین به  ملتان می رسد
یا اتابک جانب شیراز فرماید نزول
یا حسن شاه بهادر زی سپاهان می رسد
آن جهانداری  که از خاک ره جان پرورش
سرزنش ها هر زمان بر آب حیوان می رسد
آن جهانجویی  که از بوی نسیم رافتش
هر نفس بیغارها بر باغ رضوان می رسد
آنکه از یاقوت باریهای نوک تیغ او
طعنها هر لحظه برکوه بدخشان می رسد
نسبت رایش نخواهم داد با تابنده مهر
زانکه راث را آریا تشبیه نقصان می رسد
آشکارا هر زمان از جانب بخت سعید
بر روان او اشارت های پنهان می رسد
تا به کی قاآنیا بیهوده می رانی سخن
کی از ای ت توصیف اوصاف به پایان می رمبد
باد تابان اخترت تا هر سحر از خاوران
سوی ملک باختر خورشید تابان می رسد

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
به  گوش از هاتف غیبم سحرگه این ندا آمد
که وقت عشرت جانبخش و جشن جانفزا آمد
به سالاری سپهسالار دارای تهمتن تن
گو سهراب دل شهزاده ارغون میرزا آمد
ظفرمندی که هندی اژدهای اژدر اوبارش
به فرق بدکنش آتش فشان چون اژدها آمد
عدوبندی که خطی رمح او در پهنه هیجا
دم آهنج اژدری بیجان و ماری جانگزا آمد
به  نزد خضر دانش مؤبدان این بس شگفتی زو
که زندان سکندر منبع آب بقا آمد
شگفتی اینکه قیرآگین نیام ظلمت آیینش
به کام تیره بختان چشمه آب فنا آمد
به شکل عین از آ نرو آمد از روز ازل تیغش
که عین عون و عین فعل و عین مدعا آمد
کشد در دیده خاک راه آهو از شرف ضیغم
به  گیتی عدل او تا حاکم و فرمانروا آمد
سکندر خوانمش زانروکه از رای جهان آرا
نمایان مظهر آیینه  گیتی نما آمد
وگر افراسیابش نیز خوانم بس عجب نبود
که آهن خود و آهن جوشن و آهن قبا آمد
دلش سرچشمه فیض و نوال و بخشش و احسان
کفش کان عطا و ریزش و جود و سخا آمد
عبیر خلق او را تالی مشک ختن خواندم
خرد چین بر جبین افکند کاین عین خطا آمد
تعالی الله بنام ایزد زهی ای آسمان قدری
که حکم نافذت پهلوزن امر قضا آمد
به تیر راست رو خم کرده پشت بدسگالان را
ک مانت  کز ازل چو ن پشت نه گردون دو تا آمد
نهنگی اژدها شکلست شمشر شرربارت
که  هم  خود بحر خون  آورد و هم  خود آشنا آمد
فکر سرسام  جست  از صدمه  گرزت  از آن بر تن
صلیب افکن ز خط قطب و خط استوا آمد
ر باید مغفر از فرق دلیران تیغ رخشانت
خهی آهن سلب اعجوبیی کاهن   ربا آمد
شها خصم پدرت آن تیره بخت بدکنش  کایدر
سرش بر تن گران از کید و دیوش  رهنما آمد
بسیج رزم را سازد که با وی  کینه آغازد
نداندکاو بت از داور خداگان خدا آمد
ز بهر دفع او اکنون بر آن تازی نسب بنشین
که در دشت دغا همپویه با باد صبا آمد
دمی زن با پدرت آن شر زه شیر  بیشه مردی
که از گرزش تن الوند و ثهلان توتیا آمد
که هان ای شاه لختی بر به جان افشان تابین
که روز آزمون ما به میدان دغا آمد
عنان  در دست  ما بگذار و خود بنشین  رکابی زن
یکی بر جوهر ما بین که وقت کارها آمد
نه آخر بچه شیر ژیان شیر ژیان ردد
نه آخر زاده نر ا ژدها نر اژدها آ مد
زبان از مدح دارای جهان بربند قاآنی
که هان وقت ثنا  بگذشت و هنگام دعا آمد
الا تا از مسیر هفت نجم و سیر نه گردون
گهی عیش  و طرب حاصل  گهی رنج و عنا آمد
چنان پاینده بادا دولتت کاندر جهان مردم
بهم گویند این دولت مگر بی انتها آمد

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
هست  از دو کعبه  امروز دین  خدای خرسند
کز فر آن دو کعبه است شاخ هدی  برومند
آن کعبه صدر ملت این  کعبه پشت دولت
آن را به شرع پیمان  این  را به عدل پیوند
صید اندر آن حرامست در ملت پیمبر
می اندر این حلالست در مذهب خردمند
از فر آن عرب را ساید به چرخ اکلیل
از قرب این عجم را نازد به عرش آوند
این قبله ملوکست آن قبله ملایک
آن خانه خدایست این خانه خداوند
عباس شاه غازی کز یاری جهاندار
صیت جهانگشایی در هفت کشور افکند
کوهیست بحر پرداز بحریست  کوه پیکر
مهریست ابر همت ابریست مهر مانند
با حلم او سه گوی است  ثهلان و طور و جودی
با جود اوسه جوی اس عمان و نیل و اروند
با جود بیکرانش چاهیست بحر قلزم
با حلم بی  قیاسش  کاهیست  کوه الوند
خنگش چو در تکاد و غوغا و ملک ختلان
عزمش چو در روارو آشوب و مرز میمند
جیشش  به گاه  پیکار خنجر گذار و خونخوار
هریک به وقعه الوا هریک به حمله الوند
از قهرکینه توزش ولوال در بخارا
از رمح فتنه سوزش زلزال در سمرقند
با دست گوهرافشان چون پا نهد به یکران
بینی سحاب نیسان بر قله دماوند
بر دیرپای گیتی کاخش کند تحکم
برگرد گرد گردون خنگش   زند شکر خند
پیر خرد ندیده چون او بهینه استاد
مام جهان ندیده چون او مهینه فرزند
سامان هفت کشور عدلش  به امن آراست
دامان چار مادر جودش به  گوهر آکند
ثهلان به پیش حملش خجلت برد ز خردل
عمان به نزد جودش شنعت برد ز فرکند
د رکاخ شوکت او گیهان بهنیه چاکر
بر خوان نعمت اوگردون کمینه آوند
کنزی ز بخش اوست دریا و  گنج و معدن
رمزی ز دانش اوس استا و زند و پازند
در مرغزار عالیش هرجاکه خار ظلمی
با تیشه عدالت عزمش ز ریشه برکند
د ی در سرخ دیدی از حمله سپاهش
یک شهر بنده آزاد یک ملک خواجه دربند
یک جیش را غنیمت از مرو تا به سقلاب
یک فوج را هزیمت از طوس  تا به دربند
فردا بود که بینی اندر دیار خوارزم
فوجی اسیر شادان جوقی امیر دربند
آخر مگر نه سنجر بهر هلاک اتسز
شدکینه جو به خوارزم در سال سیصد و اند
از بهرکشور وگنج خود را فکند در رنج
تاگنج و مال آورد بر سرکشان پراکند
خسرو نه کم ز سنجر از زور و هور و لشکر
خصمش نه بر ز اتسز از زر و زور و پیوند
فرداست  کز خراسان لشکر کشد به توران
با دست  گوهرافشان با تیغ  گوهر کند
از بسکه کشته پشته حیران شود محاسب
از بسکه خسته بسته نادان شود خردمند
خوارزمشه گریزان از دیده اشک ریزان
بر رخ ز مویه صد چین بر دل ز نال صد بند
توران خراب  گشته جیحون سراب  گشته
میمند و مرو ویران  گرگانج و کات فرکند
تا باغ و راغ گردد در موسم بهاران
از ژاله کان الماس از لاله کوه یاکند
در رزم و بزم بادا آثار مهر و قهرش
در جام دشمنان زهر درکام دوستان قند

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - - | - - U | - U - -
ازین سان کابر نیسانی دمادم گوهر افشاند
اگر ترک ادب نبود به دست خواجه می ماند
درختان را چه شد کامروز می رقصند از شادی
مگر بر شاخ گل بلبل مدیح خواجه می خواند
جناب حاجی  آقاسی که ریزد طرح صد گردون
اگر شخص جلالش گردی از دامن برافشاند
اگر باد عتاب او زند یک لطمه بر هستی
چه جای هفت گردون کافرینش  را بجنباند
وگر برق خلاف اوکشد یک شعله درگیتی
چه جای خار صحرا کاب دریا را بسوزاند
خداوندا بدان ذات خداوندی  که  گر خواهد
به قدرت چرخ را در دیده موری بگنجاند
به قهاری که قهرش پشه یی راگر دهد فرمان
به زخم نیش او خرطوم پیلان را بپیچاند
که تا امروز جز مدحت زبانم حرفی ارگفته
مر آن را چون زبان لاله ایزد لال  گرداند
بلای بد بود حاسد به جان هر که در عالم
دعاکن کاین بلا را ایزد از عالم بگرداند
حریف خویش چون پرمایه بیند خصم بی مایه
به بهتانی ازو طبع بزرگان را برنجاند
چوصبح ار صادقم  در این سخن  روزم  بود روشن
وگر چون گل دورویم باد غم برگم بریزاند
کسان  گویند ببریدست مرسوم مرا خواجه
بهزدان کاین سخن راگوش من افسانه می داند
برین دعوی دلیلی  گویمت از روز روشنتر
تو خورشیدی و قطع فیض  خود خورشید نتواند
چو مرسم مرا ز اول تو خود دادی یقین دارم
که شخصیت با همه  حکمت چنین حکمی نمی راند
خدا تاندگرفتن آنچه بخشد از ازل لیکن
نگیرد آنچه داد اول نمی گویم نمی تاند
خدا تاند که رنگ از لاله  گیرد بوی از عنبر
ولی از فرط رحمت داده خود بازنستاند
چو بر حکم  مجدد می رود تعلیق این مطلب
مگر تعلیقه نو جان من زین بند برهاند
چه باشد ابرکلکت گر همی گرید به حال من
وزان یک گریه ام تا حشر همچون گل بخنداند
ز فیض تست اینهم کز طریق عجز می نالم
که یزدان هم ز بهر شیر کودک را بگریاند
کدامین یک بود زیبنده از جود تو می پرسم
که بر چرخم رساند یا به خاک تیره بنشاند
خدا هرچند قهارست لیکن از پی روزی
عنان فیض خود از مومن و کافر نتاباند
تو مهری مهر نور خود به نیک و بد بیندازد
تو ابری ابر فیض  خو د بخار و گل بباراند
ازان بخت ترا بیدار دارد سال و مه یزدان
که خلق خویش را در مهد آسایش بخواباند
روا نبود که مداح تو با این منطق شیرین
نیارد چون مگس لختی ز سختی سر بخاراند
الا تا سال و مه آید الا تا عمر فرساید
بپایی تا فلک پاید بمانی تا جهان ماند

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
سرین دلبر من سیم ناب را ماند
ز بسکه نرم و لطیفست آب را ماند
هنوز نامده در چشم من روز از هوش
به خاصیت همه گویی که خواب را ماند
درست نقطه سرخی که در میان ویست
به جام سیمین گلگون شراب را ماند
کنار او همه رخشان میان او همه چین
بدن  دو وصف یکی شیخ  و شاب را ماند
به ماه ماند و در وی نشان بوسه من
گمان بری کلف ماهتاب را ماند
شعاع او همه چشم مرا کند خیره
اگر غلط نکنم آفتاب را ماند
به روی یکدیگر افتد از دو سو گویی
که جمله دفتر اهل حساب را ماند
چو در ازار قصب یار سازدش پنهان
سهیل رفته به زیر سحاب را ماند
به روی او ز قفا طره نگارینم
غلاله های خطا بر ثواب را ماند
فراز تحسین یا نی نویشته نفرین
به روی غفران یا نی عذاب را ماند
و یا به خر من نسرین ز بر به شکل  کمند
همی نگون شده شاخه سداب را ماند
و یا به قرص قمر برهمی به هیات مار
به خویش حلقه زده مشک ناب را ماند
و یا به خیمه سیماب  رنگ سیمین  لون
همی ز عنبر سارا طناب را ماند
و یا به پر حواصل  که برزده خرمن
پراکنیده پر غراب را ماند
و یا به برزو برو کتف پور کیکاووس
کمند پر خم افراسیاب را ماند
و یا به پهلوی بدخواه شه فراز رکاب
دوال خسرو مالک رقاب را ماند
خدیو راد محمدشه آفتاب ملوک
که برق او به وغا التهاب را ماند
بسان شیر دژ آگه بود پیاده شاه
به روز جنگ و عدویش کلاب را ماند
به هرکجاکه فرازد خیام دولت و فر
بلندگردون بر آن قباب را ماند
سپهر توسن گویی بودکمیت ملک
که ماه یکشبه به روی رکاب را ماند
نهیب تیغ ملک چیست بوم و جان عدو
که جای ا و بر و بوم خراب را ماند
بلارکش بود الماس رنگ و آتش فعل
ولی به واقعه لعل مذاب را ماند
به شیر ماند در خوردن و فش اندن خون
چنانکه دشمن خسرو دواب را ماند
ز بسکه شادی خیزبت عهد دولت شاه
همی معاینه عهد شباب را ماند
ثنا و منقبت من به چهر دولت شه
بر آفتاب درخشان نقاب را ماند
دوام دولت او تا گهی که حاجب او
بگوید ایدون یوم الحساب را ماند

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -