cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
گرفته اشک مرا دیده تا به دامان رقص
چنین  که داد ندانم به یاد مستان رقص
شرار خرمن جمعیت  است خود سریت
غبار را چو نفس می کند پریشان رقص
اگر ز بزم جنون ساغرت به چنگ افتد
چو گرد باد توان کرد در بیابان رقص
طرب  کجاست درین محفل ای خیال  پرست
که نغمه غلغله محشر است و توفان رقص
درین ستمکده  گویی دگر نمی باشد
سر بریده ما می کند به میدان رقص
ز اضطراب دل  اهل زمانه بی خبرند
بود تپیدن بسمل به پیش طفلان رقص
فضولی آینه دستگاه  کم ظرفیست
به  روی بحر کند قطره وقت باران رقص
ز خود تهی شو و شور جنون تماشا کن
به  کام دل نکند ناله بی  نیستان رقص
گشاد بال درین تنگنا خجالت داشت
شرار ما به دل سنگ  کرد پنهان رقص
نفس به ذوق رهایی است پر فشان خیال
و گر نه  کس نکند در شکنج زندان رقص
مگر به باد فروشد غبار ما ورنه
ز خاک راست نیاید به  هیچ  عنوان رقص
مکن تغافل اگر فرصت نگاهی هست
شرار کاغذ ما کرده است سامان رقص
به اعتماد نفس اینقدر چه می نازی
به اشک صرفه ندارد به  دوش مژگان رقص
به این ترانه صدای سپند می بالد
که تا ز خود نتوان رست نیست امکان رقص
تپش ز موج  گهر گل نمی کند بیدل
نکرد اشک من  آخر به  چشم حیران رقص

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
مگشا جریده حاجتت بر دوستان ز کف غرض
بنویس نامه آبرو به سیاهی  کلف غرض
ز سپاه مطلب بیکران شده تنگ عرصه امتحان
به ظفر قرین نتوان شدن نشکسته  گرد صف غرض
عبث از تلاش سبکسری نشوی ستمکش آرزو
که به باد می شکند کمان پر ناوک هدف غرض
بگذر ز مطلب هرزه دو به زیارت دل صاف رو
ز طواف  کعبه چه حاصلت  که تو چنبری به دف غرض
چقدر معامله ی جهان شده تنگ زبن همه ناکسان
که چو سگ به حاصل استخوان  کند آدمی عفف غرض
ز بهار مزرع مدعا ندمید نوبر همتی
که به داس تیغ غنا دهد سر فتنه علف غرض
نگشودن لبت از حیا چمنی است غنچه مدعا
به طلب تغافل اگر زنی گهرت دهد صدف غرض
غلطی اگر نبری گمان دهمت علم یقین نشان
ز جحیم می طلبی امان به درآ ز دود و تف غرض
چه جگرکه خون نشد ازحیا به تلاش حاجت ناروا
نرسدکسی به قیامتی  به قیامت آن طرف غرض
سزد آنکه ترک هوا کنی  طربی چوبیدل ماکنی
اگر آرزوی فنا کنی به فنا رسد شرف غرض

وزن: مُتَفاعِلُنْ مُتَفاعِلُنْ مُتَفاعِلُنْ مُتَفاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: U U - U - | U U - U - | U U - U - | U U - U -
مباد دامن  کس  گیرم از فسون غرض
کف امید حنا بسته ام به خون غرض
توهم آینه احتیاج یکدگرست
منزهیم وگرنه ز چند و چون غرض
فضای شش جهتم پایمال استغناست
هنوز در خم زنجیرم از جنون غرض
زبحربهره سیری نبرد چشم حباب
پریست منفعل از کاسه نگون غرض
حریف تیشه ابرام بودن آسان نیست
حذر کنید ز فرهاد بیستون غرض
دل از امید بپرداز جهل مفت غناست
جهان تمام فلاطون شد از فنون غرض
نداشت ضبط نفس غیر عافیت منصور
شنیدم از لب خاموش هم فسون غرض
سراغ انجمن  کبریا ز دل جستم
تپید و گفت  همین یک قدم برون غرض
به روی کس مژه از شرم بر نداشته ایم
مباد بیدل ما اینقدر زبون غرض

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
ای بی خبر مسوز نفس در هوای فیض
بی چاک سینه نیست چو صبح آشنای فیض
ای  دانه کلفت ندمیدن غنیمت است
رسوا مشو به  علت نشو و نمای فیض
تنها نه رسم جود و کرم در جهان نماند
توفیق نیز رفت ز مردم قفای فیض
همت چه ممکن  است  کشد ننگ انتظار
مردن از آن به است  که باشی  گدای فیض
صاحبدلی زگرد ره فقر سر متاب
خاکستر است آینه را توتیای فیض
غافل مشو ز ناله  که در گلشن نیاز
می بالد این نهال به  آب و هوای فیض
دل را عبث به  کلفت اوهام خون مکن
تا زندگی  است نیست  جهان بی صلای فیض
پستی دلیل عافیت عجز ما بس است
افتادگی است نقش قدم را عصای فیض
بر بوی صبح دست ز دامان شب مدار
فیض است  کلفتی که کند اقتضای فیض
ای شمع صبح می دهد از خویش رفتنی
بر اشک و آه چند گدازی بنای فیض
حسن از سواد الفت حیرت نمی رود
لغزیده است در دل آیینه پای فیض
صبح از نفس پری به تکلف فشاند و رفت
یعنی درین ستمکده تنگست جای فیض
بیدل ز تشنه  کامی حرص تو دور نیست
گر بارد از سپهر فلاکت به جای فیض

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
خلقی است شمع وار در این قحط جای فیض
قانع به اشک و آه ز آب و هوای فیض
بیهوده بر ترانه وهم و گمان مپیچ
قانون این بساط ندارد نوای فیض
از صبح این چمن نکشی ساغر فریب
خمیازه موج می زند از خنده های فیض
نام  کرم اگر شنوی در جهان بس است
اینجا گذشته است ز عنقا همای فیض
حشر هوس ز شور کرم  گرد می کند
امن است هرکجا به میان نیست پای فیض
اقبال ظلم پایه به اوجی رسانده است
کانجا نمی رسد ز ضعیفی دعای فیض
چشمت ز خواب باز نگردیده صبح رفت
ترسم زگریه وانکشی خونبهای فیض
گرد حقیقتی به  نظر عرضه می دهند
تا چشم  کیست قابل این توتیای فیض
از دود آه منصب داغ جنون بلند
گلزار غیر ابر ندارد لوای فیض
عمری ست درکمینگه ساز خموشی ام
چین  کرده است ناله  کمند رسای فیض
آخر به خواب مرگ  کشد صبح پیریت
افسون لغزش مژه دارد صفای فیض
آغوش صبح می کند اینجا وداع شب
بیدل بقدر نفی تو خالیست جای فیض

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
نبود نقطه ای از علم این  کتاب غلط
شعور ناقص ما کرد انتخاب غلط
فریب زندگی از شوخی نفس نخوری
که تیغ  را نکند کس به موج آب غلط
شکست شیشه به چشمت بساط عشرت چید
ز رنگ باخته  کردی به  ماهتاب غلط
رموز وضع جهان را کسی چه دریابد
که خلق  کور سوادست و این  کتاب غلط
رجوع اصل خطا می برد ز طینت فرع
گرفتن است ز سر چون شود حساب غلط
جهان ز جوش غبار من آنقدر آشفت
که راه خانه خود کرد آفتاب غلط
نداشت آینه ای موج آب غیر محیط
به جلوه خوردم از اندیشه نقاب غلط
برون دایره مرکز چه آبرو دارد
نبست عشق سرم را به  آن رکاب غلط
به فرق حاصل این دشت خاک می بایست
عرق ز آینه سعی ریخت آب غلط
به خواب دیدمت امشب  که در کنار منی
اگر غلط نکنی نیست حکم خواب غلط
ز قطره  قطره عیان دید و از محیط  محیط
نکرد فطرت بیدل به هیچ باب غلط

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
شده فهم مقصد عالمی زتلاش هرزه قدم غلط
ته پاست کعبه و دیر اگر نکنیم راه عدم غلط
به غبار مرحله هوس اثر نفس نشکافت کس
به کجا رسد پی لشکری  که  کند نشان علم غلط
نرسید محضر زندگی به ثبوت محکمه یقین
که  گواه دعوی باطل تو دروغ بود و قسم غلط
ز صفای شیشه طلب پری  که ره یقین به  گمان بری
تو بر آب می فکنی تری من و تست هر دو بهم غلط
به نمود شخص معینت در عکس زد دم امتحان
چه خطی  که شد ز تامل تو کتاب آینه هم غلط
ز تمیز جاده و منزلت الم تردد نیک و بد
خط پا به دایره می رسد سر اگر شود به قدم غلط
من و مای مکتب آب وگل ستم است اگر کندت خجل
به ندامت ابدی مکش سبقی  که  گشته دو دم غلط
خط سرنوشت من آب شد ز تراوش عرق حیا
چو نقوش معنی روشنی  که شود به  کاغذ نم غلط
اگر آبم آب رخ  گهر و گر آتش آتش سنگ زر
به تو آشنا نی ام آنقدر که دویی  کند به خودم غلط
من بیدل اینقدر از جنون به خیال هرزه تنیده ام
رقم جریده مدعا غلط است اگر نکنم غلط

وزن: مُتَفاعِلُنْ مُتَفاعِلُنْ مُتَفاعِلُنْ مُتَفاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: U U - U - | U U - U - | U U - U - | U U - U -
بر جنون نتوان شد از عقل ادب پرور محیط
سعی گوهر تا کجاها تنگ گیرد بر محیط
غیر بیکاری چه می آید ز دست مفلسان
نیست جز بر ناتوانی پیکر لاغر محیط
بهره آسایش دانا ز گردون روشن است
از حباب و موج دارد بالش و بستر محیط
صاف طبعان را به پستی می نشاند چرخ دون
با همه روشندلی درد است  گوهر در محیط
کرد دل را پایمال آرزو سعی نفس
موج آخر از هوا افتاد غالب بر محیط
هرکسی را در خور اسباب تشویش است و بس
از هجوم موج بر خود می کشد لشکر محیط
عالمی  را می کشی زیر نگین اعتبار
گر شوی بر آبروی خویش چون گوهر محیط
قابل تحریر اشکم نیست طومار دگر
صفحه واری شاید از توفان کند مسطر محیط
عزت و خواری غبار ساحل تمییز ماست
ورنه از کف فرق نگرفته است تا عنبر محیط
بی ندامت نیست هستی هر قدر بالد نفس
موج تا باقیست دستی می زند بر سرمحیط
بیدل از وضع قناعت بار دوش کس نی ام
کشتی ما چون صدف گیرد به سرکمتر محیط

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
گشتم از بی دست و پاییها به خشک و تر محیط
کشتی از تسلیم پیدا کرد ساحل در محیط
قاصدان شوق یکسر ناخدایی می کنند
موجها دارد ز چشمم تا در دلبر محیط
دل به هر اندیشه فال انقلابی می زند
می کند از هر نسیمی نسخه ابتر محیط
گر چنین افسردگی جوشد زطبع روزگار
رفته رفته می خزد در دیده  گوهر محیط
شوخی برگ نگه در دیده آیینه نیست
همچو گوهر موج ما را گشت چشم  تر محیط
طبع چون ممتاز اعیان شد وطن هم غربتست
می کند حاصل  گهر گرد یتیمی در محیط
هر قدر ساز تعلق بیش  وحشت بیشتر
می گشاید در خور امواج بال و پر محیط
شفقت حال ضعیفان بر بزرگان ننگ نیست
خار و خس را همچو گل جا می هد بر سر محیط
چون به عزلت خو گرفتی فکر آزادی خطاست
آب  گوهر گشته نتواند شدن دیگر محیط
چشم حیران مرا آیینه ای فهمیده است
در طلسم  گوهر من نیست بی لنگر محیط
محرم او کیست   گرد خویش می گردیده باش
حلقه ای دارد ز گردابت برون در محیط
دستگاه مستی ارباب معنی باده نیست
بیدل از چشم تر خود می کشد ساغر محیط

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
نشکسته ساغر عاریت ز حصول آب بقا چه حظ
بجز اینکه ننگ نفس  کشی چو خضر ز عمر رسا چه حظ
طربی  که زخم دل آورد سزد آنکه نامده بگذرد
گل اگر زفرصت رنگ و بو کند آرزوی وفا چه حظ
به خیال تا به کجا پرد هوس مقید ما و من
بپری که آرزویت کشد ز قفس نگشته رها چه حظ
سحر و نفس گل پر گشا تو به غنچگی قفس آشنا
به بهار عشرت این هوا نگشوده بند قبا چه حظ
فلکت به چنبر پوست کش چه ترانه ها که نمی زند
زتپانچه ای که خورد رخت نرسی به رمز صدا چه حظ
دم استطاعت مال و زر بشناس موقع مصرفش
به فقیر اگر نکنی نظر ز گشود چشم غنا چه حظ
سپری اگر ره عافیت ز تلاش کام هوس برآ
قدمی وگوشه دامنی ز خرام آبله را چه حظ
به حضور منزل اگر رسد کسی از چه زحمت ره برد
در و دشت پی سپر تو گشت و عیان نشد ته پا چه حظ
ز فرشته  تا ملخ و مگس همه جبری قدرند و بس
بر محرمان قبول و رد زبرو چه غم  ز بیا چه حظ
به  درآ زکلفت  کروفر ز دماغ پیری و خشک تر
چو ز مغز شد تهی استخوان دگرت ز بال هما چه حظ
ز عروج نشیه بیدلی قدحی اگر به کف آیدت
ره ناله گیر و ز خود برآ سربام و کسب هوا چه حظ

وزن: مُتَفاعِلُنْ مُتَفاعِلُنْ مُتَفاعِلُنْ مُتَفاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: U U - U - | U U - U - | U U - U - | U U - U -
دارد از ضبط نفس طبع هوس پرور چه حظ
جز گرفتاری ز تاب رشته با گوهر چه حظ
داغ محرومی همان بند غرور سروریست
شمع را غیر از غم جانکاهی از افسر چه حظ
در هوای برگ  گل شبنم عبث خون می خورد
خواب چون نبود نصیب دیده از بستر چه حظ
گریه ات رنگی نبست از دیده حیران چه سود
بی می از کیفیت خمیازه ساغر چه حظ
کسب دانش سینه خود را به ناخن کندن است
می کنند آیینه های ساده از جوهر چه حظ
ظلم بر ابله ز منع  کامرانیها مکن
غیر جوع و شهوت از دنیا به گاو و خر چه حظ
رغبت و نفرت بهشت و دوزخ انشا می کند
تشنگی می باید اینجا ورنه از کوثر چه حظ
داده ایم از حاصل اسباب جمعیت به باد
مرغ ما را جز پریشانی ز بال و پر چه حظ
ای که می خواهی چراغ محفل امکان شوی
غیر ازین  کز دیده ات آتش چکد دیگر چه حظ
لذت دنیا نمی ارزد به  تلخیهای مرگ
کام زهر اندوده ای ترغیبت از شکر چه حظ
جام قسمت بر تلاش جستجو موقوف نیست
از نصیب خضر جزحسرت به اسکندر چه حظ
چون کمان می بایدت با گوشه تسلیم ساخت
خانه دار وهم را از فکر بام و در چه حظ
حسن بیرنگی اثر پیرایه تمثال نیست
گرکنی آیینه از خورشید روشنتر چه حظ
بیدل از ژولیده مویی طبع مجنون ترا
گر نباشد دود سودای  کسی در سر چه حظ

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
نمی شود کس ازین عبرت انجمن محظوظ
مگر چو شمع  کنی دل به سوختن محظوظ
در جنون زن و از کلفت لباس برآ
چه زندگیست که باشد کس از کفن محظوظ
نفس نمانده هنوز از ترانه های امل
چو دود شمع خموشی به ما و من محظوظ
جهان قلمرو امن است اگر توان گردید
چو طبع کر به اشارت ز هر سخن محظوظ
ز دور گردی تمییز خلق کم دیدم
که کس نرفته به غربت شد از وطن محظوظ
درین بساط نیفتاد چشم عبرت ما
به رفتنی که توان شد ز آمدن محظوظ
ز تردماغی وضع ادب مگوی و مپرس
ز یوسفیم به بویی ز پیرهن محظوظ
کراست وسوسه هستی از حضور عدم
نشسته ایم به خلوت در انجمن محظوظ
ز رقص بسملم این نغمه می خورد بر گوش
که عالمی است به این رنگ پر زدن محظوظ
به فهم عالم بیکار اگر رسی بیدل
به حرف و صوت نیابی کسی چو من محظوظ

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
غبار تفرقه هر جا بود مقابل جمع
به هم رسیدن لب هاست قاصد دل جمع
ندیده هیچکس از کارگاه کسب و کمال
به غیر وضع ادب صورت فضایل جمع
دمی فراهم شیرازه تأمل باش
کتاب معنی ات اجزا شد از دلایل جمع
به کارگاه هوس احتیاجت این همه نیست
تو فرد ملک غنایی مباش سایل جمع
مدوز کیسه به وهم ذخیره انفاس
که این نقود پراکنده نیست قابل جمع
کجا بریم غم ذلت  گرانجانی
که می کشیم به یک ناقه بار محمل جمع
تو در خیال تعلق فسرده ای ورنه
همان جداست چه خاک و چه آب در گل جمع 
نرست موجی ازین بحر بی تلاش  گهر
تو هم بتاز دو روزی به حسرت دل جمع
حساب عبرتی از پیش پا مشو غافل
چو اشک شمع همان خرج گیر داخل جمع
هزار خوشه درین  کشت دانه شد بیدل
به غیر تفرقه چیزی نبود حاصل جمع

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
ای هستی تو وضع درنگ و شتاب شمع
بر دوش فرصتت سر و پا در رکاب شمع
باز است چشم خلق بقدر گدا زخویش
پاشیده اند بر رخ محفل  گلاب شمع
تا چند چشم بسته به تکلیف واکنیم
ما را به هر نگه مژه واریست خواب شمع
درس وصال و مبحث هستی خیال  کیست
پروانه را گم است ورق در کتاب شمع
ای نیستی بهار زمانی به هوش باش
خود را نهفته است  گلی در نقاب شمع
فهم زبان سوختگان سرمه داشته است
کرد انجمن خموش لب بی جواب شمع
اشکی  که سیل  کلفت هستی شود کراست
یاران قسم خورید به چشم پر آب شمع
جوش حباب ما دم پیری فرو نشاند
برد آخر از نظر نفس صبح تاب شمع
شد داغ از تتبع دیوان آه ما
تا مصرعی به نقطه رساند انتخاب شمع
با تاب و تب بساز و دمی چند صبرکن
تا صبح پاک می شود آخر حساب شمع
بیدل به سوختن نفسی چند زنده ایم
پوشید مصلحت به دل  آتش آب شمع

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
باز امشب نفس شعله فشان دارد شمع
حیرتم سوخت ندانم چه زبان دارد شمع
صافی آینه ناموس غبار رنگ است
جز سیاهی به دل خود چه نهان دارد شمع
نیست جز بخت سیه زیر نگین داغم
حکم بر مملکت شام روان دارد شمع
صنعت جرأت عبرت نگهان هوش  رباست
حلقه چشمی است  که بر نوک سنان دارد شمع
یک قدم ره همه شب تا به سحر پیمودن
بی  تکلف چقدر ضبط عنان دارد شمع
تا نفس هست ز دل کم نشود گرمی عشق
شعله تابی است  که در رشته جان دارد شمع 
زندگی  گرمی بازار نفس سوزیهاست
از قماش پر پروانه دکان دارد شمع
خامشی صرفه جمعیت آسوده دلی است
ناله در بستن منقار نهان دارد شمع
زنگ آیینه دل آمد و رفت نفس است
از هجوم پر پروانه زبان دارد شمع
عالمی بر نفس سوخته چیده است دکان
اینقدر تار به یک موی میان دارد شمع
چشم عشاق فنا میکده شوخی اوست
در لگن ناوک دیگر به  کمان دارد شمع
بیدل از سوختنم رنگ سراغش دریاب
کیست پروانه  که  گوید چه نشان دارد شمع

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
هر چه در دل  گذرد وقف زبان دارد شمع
سوختن نیست خیالی که نهان دارد شمع
نور تحقیق ز لاف دم هستی که رساست
از نفس  گر همه جان است زبان دارد شمع
خامشی می شود آخر سپر تیغ زبان
داغ چون حلقه زند خط امان دارد شمع
خواب در دیده عاشق نکشد رخت هوس
سرمه شعله به چشم نگران دارد شمع
رنگ آشفته متاع هوس آرایی ماست
در تماشاگه پرواز دکان دارد شمع
رهبر عالم آسوده دلی خاموشی است
چاره در پای خود از دست زبان دارد شمع
اضطراب و تپش و سوختن و داغ شدن
آنچه دارد پر پروانه همان دارد شمع
نشود شکوه  گره در دل روشن  گهران
دود در سینه محال است نهان دارد شمع
ضامن رونق این بزم  گداز دل ماست
سوختن بهر نشاط دگران دارد شمع
نشود صیقل آیینه این بزم چرا
اثری از نفس سوختگان دارد شمع
زعفران زار طرب سیر رخ کاهی ماست
نو بهار دگر از رنگ خزان دارد شمع
سوختن مفت تماشا مژه ای بازکنید
کز فسردن به کمین خواب  گران دارد شمع
بی تمیز است حیا حسن چو سرشار افتد
رنگ خود را پر پروانه  گمان دارد شمع
رفتن از دیده خود طرز خرامی دگر است
بیدل اینجا صفت سرو روان دارد شمع

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
از عدم مشکل نه آسان سیر امکان کرد شمع
داغ شد افروخت اشک و آه سامان  کرد شمع
بس که از ذوق فنا در بزم جولان کرد شمع
ترک تمهید تعلق های امکان  کرد شمع
از هجوم شوق بی روی تو در هرجا که بود
دود آه اظهار از هر تار مژگان کرد شمع
آب حیوان و دم عیسی نگردد چون خجل
سر به تیغش داد و جان تازه سامان کرد شمع
آه عاشق آتش دل را دلیل روشن است
فاش شد هرچند درد خویش پنهان  کرد شمع 
رشته جان سوخت بر سر زد گل سودا گداخت
جای تا در محفل نازآفرینان  کرد شمع
دید در مجلس رخش از شرم او گردید آب
خویش را چون نقش پا با خاک یکسان  کرد شمع

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
نی در پرواز زد نی  سعی جولان کرد شمع
تا به نقش پا همین سیر گریبان  کرد شمع
خودگدازی محرم اسرار امکان گشتن است
هر قدر در آب خفت آیینه سامان  کرد شمع
دل اگر روشن نمی شد داغ آگاهی  که داشت
اینقدر ما را درین هنگامه حیران  کرد شمع
غفلت این انجمن درخورد اغماض دل است
عالمی را چشم پوشانید و عریان  کرد شمع
بیخودی  کن از بهار عافیت غافل مباش
رنگ ها پرواز داد و گل به دامان  کرد شمع
بر رخ ما ناز مشتاقان در مژگان مبند
کز تغافل خانه پروانه ویران  کرد شمع
دل نه قدر آه فهمید و نه پاس اشک داشت
سبحه و زنار را با خاک یکسان  کرد شمع
درگشاد عقده هستی که دندانگیر نیست
از بن هر قطره اشک ایجاد دندان  کرد شمع
تا کجا زبن انجمن چشم هوس پوشد کسی
عضو عضو خویش اینجا صرف مژگان  کرد شمع
نور دل در ترک لذات جهان خوابیده است
موم تا آلوده شهد است نتوان  کرد شمع
نیستی بیدل به داد خود نمایی می رسد
عاقبت خود را به رنگ رفته پنهان  کرد شمع

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
سوختن یک نغمه است از ساز شمع
پرده نتواند نهفتن راز شمع
خود گدازی آبروی دیگر است
می رسد بر انجمنها ناز شمع
ناله ها در دود دل گم کرده ایم
سرمه پیچیده سث بر آواز شمع
عاشقان را مونسی جز درد نیست
سوختن باشد همین دمساز شمع
تا کی ای پروانه بال افشانی ات
پرفشانیهاست با گلباز شمع
ختم تدبیر زبان لب بستن است
تا خموشی می رسد پرواز شمع
رونق عشاق عرض نیستی است
سر بریدن می شود پرواز شمع
کیست دریابد زبان بیخودان
نیست جز پرواز رنگ آواز شمع
سعی خود را خود تلافی  کرده ایم
هم سر خویش است پا انداز شمع
مدعای جستجو روشن نشد
پر بلند افتاده است انداز شمع
فکر انجام دگر داریم ما
دیده باشی صورت آغاز شمع
خامشی هم ترجمان حال ماست
بی سخن پیداست بیدل راز شمع

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
بی  نم خجلت نمی باشد سر و کار طمع
جنس استغنا عرق دارد به بازار طمع
غیر نومیدی علاج اینقدر امراض چیست
عالمی پر می زند در نبض بیمار طمع
عم در حسرت شد و یک طوق قمری خم نبست
خجلت بیحاصلی بر سروگلزار طمع
آسمان خمیازه یأس تو خرمن می کند
ای هوس بردار دست از شکل انبار طمع
بی نیازی تابع اندیشه اغراض نیست
خدمت همت محال است از پرستار طمع
بهر تعمیر خیالی  کز نفس ویرانتر است
خاک دهر از آبرو گل کرد معمار طمع
زجر عبرت نیست تنبیه سماجت پیشگان
لب گزیدن نشکند دندان اظهار طمع
درخور جان کندن از اغراض می باید گذشت
عمرها شد مرگت از پا می کشد خار طمع
از کمال خویش غافل نیست استعداد خلق
شور اقبال گدا می باشد ادبار طمع
بزم چندین حسرت آنسوی قیامت چیده ایم
باید از شخص امل پرسید مقدار طمع
گر همه بر آسمان خواهی نظر برداشتن
چون مژه بی  سرنگونی نیست دیوار طمع
از خرد جستم طریق انتعاش  کام خلق
دست بر هم سود و گفت این است دیوار طمع 
نیست موقوف سوال ابرام طبع دون حسب
بستن لب هم  کمر بسته است در کار طمع
بی  نیازی بیدل آخر احتیاج آمد به عرض
محرم راز غنایم  کرد آثار طمع

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
هوس جنون زده ناکجا همه سو قدم زند از طمع
به کجاست کنج قناعتی  که در قسم زند از طمع
به دو روزه فرصت بی بقا که نه فقر دارد و نه غنا
به زمین فرو نرود چرا که  کسی علم زند از طمع
حذر از توقع این و آن که مذلتت نکشد عنان
همه  گر بود سر آسمان  که به خاک خم زند از طمع
فلکت اگر در باز شد دو جهان قلمرو ناز شد
چو غرض معامله ساز شد همه را بهم زند از طمع
چه خوش است آینه خسان نرسد به صیقل امتحان
که حریص اگر مژه واکند به حیا قلم زند از طمع
مپسند بر گل آرزو هوس طراوت رنگ و بو
که مباد جوهر آبرو به غبار نم زند از طمع
بلد است مصلحت ازل سوی وعده گاه قیامتت
که تلاش هرزه دو امل به در عدم زند از طمع
اگرت بود رگ غیرتی  که بر آبرو نزند تری
کف خاک  گیر و حواله  کن به لبی  که دم زند از طمع
کف دست می گزد امتحان ز خسیس و همت ما مپرس
که چو سکه هر چه به سر خورد به سر درم زند از طمع
نشود کدورت فقر ما کلف صفاکده غنا
چقدر غبار دل گدا به صف کرم زند از طمع
سر و برگ بیدل ما شود اگر اتفاق قناعتی
شجر جهان غنا شود نفسی  که  کم زند از طمع

وزن: مُتَفاعِلُنْ مُتَفاعِلُنْ مُتَفاعِلُنْ مُتَفاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: U U - U - | U U - U - | U U - U - | U U - U -
اثر خجالت مدعا اگر این الم دمد از طمع
چه خوش است حرف وصال هم نکند کسی رقم از طمع
اگر امتحان دهدت عنان به طناب خیمه آسمان
ته خاک خسب و علم مشو به نگونی علم از طمع
سر شاخ طوبی و سد ره هم ز ثمر کشد به زمین علم
به  کجاست  گردن همتی  که نمی رسد به خم از طمع
غرض جنون زده خلق را به سوال ساخته در به  در
بهم آیدت دو جهان اگر لبی آوری بهم از طمع
تو ز حرص باخته دست و پا چه رسی به قافله غنا
که هزار مرحله بستری نگذشته یک قدم از طمع
چه بلاست زاهد بی  یقین به فسون زهد هوس  کمین
زده فال کنج قناعتی که ندیده پای  کم از طمع
سر مسجدی و در حرم دل دیری و تپش صنم
چه سر و چه دل به جهان غم  که نمی کشد ستم از طمع
ز قناعت ار نچشی نمک منگر به مایده فلک
غلط است حاصل سیری ات نخوری اگر قسم  از طمع
ز جنون ماهی بحر حرص اگر آگهی رم عبرتی
که به پوست تو فتاده داغ و شمرده ای درم از طمع
خط بی  نیازی همتی شده ثبت لوح جبین تو
ستم است خجلت طبع دون برساندش  کرم از طمع
اگر از تردد در به  در بود انفعال مذلتت
به تلاش همت بیدلی در ننگ زن تو هم از طمع

وزن: مُتَفاعِلُنْ مُتَفاعِلُنْ مُتَفاعِلُنْ مُتَفاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: U U - U - | U U - U - | U U - U - | U U - U -
هرکجاکردم به یاد سجده ات ساز رکوع
چون مه نو تا فلک رفتم به پرواز رکوع
پیش از آن کز خاک من بالد نهال زندگی
می رسد از بار دل در گوشم آواز رکوع
پیچ و تاب موجها یکسرگهرگردیدن است
سجده انجام است هر جا دیدی آغاز رکوع
شخص تسلیمی ز پرواز هوسها شرم دار
با هوا کاری ندارد سرنگون تاز رکوع
ما ضعیفان را به سامان سلیمانی بس است
سجده ایجاد نگین و خاتم انداز رکوع
گر منافق از تواضع صاحب دین می شود
تیغ هم خواهد نمازی شد به پرواز رکوع
راست می تازم چو اشک از دیده تا دامان خاک
بر نمی دارد دماغ سجده ام ناز رکوع
سرکشیها زبن ادا آغوش رحمت می شود
دیگر ای غافل چه می خواهی ز اعجاز رکوع
پیکرت خم  کرد پیری از فنا غافل مباش
سخت نزدیکست بیدل سجده با ساز رکوع

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
نشسته ای ز دل تنگ بر در تصدیع
دمی که واشود این قفل عالمیست وسیع
به خویش گر نرسی آنقدر غرابت نیست
که سرکشیده ای از کارگاه صنع بدیع
طلب ز هرچه تسلی شود غنیمت گیر
به جوع می مکد انگشت خوبش طفل رضیع
قیامت است طمع ز امتلا نمی میرد
که تا به حلق رسیده است می خورد تشنیع
چه غفلت است که چون شمع گل به سر باشی
به زیر تیغ نشستن ندارد این تقطیع
به گرد قاصد همت رسیدن آسان نیست
ز مقصد آنطرفش برده گامهای وسیع
بدون خاک حضور یقین نشد روشن
چراغ نقش قدم داشت این بساط رفیع
بقا فنا به  کنار و فنا بقا به بغل
همین ربیع و خریفست هم خریف وربیع
ز شرم چشم  گشودن به  بارگاه حضور
عرق تو آینه پرداز تا بریم شفیع
پس از تأمل بسیار شد عیان بیدل
که علت است تفاوتگر مطاع و مطیع

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
به ذوق  گرد رهت می دوم سراسر باغ
ز بوی  گل نمکی می زنم به زخم دماغ
سزد که بیخودی ام بخشد از بهار سراغ
پی شکستن رنگی رسیده است به باغ
به فکر عافیت از سر گذشته ام لیکن
چو شمع یافته ام زبر پای خوبش سراغ
هزار جلوه زیان کرده ام ز بیخبری
چه رنگها که نرفته ست از کف صباغ
ز نقد عیش جنون یاس مهر جام مپرس
به غیر داغ میی نیست در پیاله داغ
به عالمی  که سخن داغ بی رواجی هاست
چو غنچه بر لب خاموش چیده ایم دماغ
در آفتاب یقین چرخ و انجمش عدم است
چو شب  گمان تو طاووس بسته بر پر زاغ
فضولی تو مقابل پسند یکتایی است
مباد جلوه تحقیق  کس به آینه داغ
چراغ رهگذر باد در نمی گیرد
درین چمن چقدر سعی لاله سوخت دماغ
ز دور چرخ درین انجمن  که دارد باد
به هوش باش  که مستان شکسته اند ایاغ
چه  کوری است  که خفاش طینتان دلیل
به سیر خانه خورشید می برند چراغ
غبار عالم اندیشه کی ام بیدل
که دارم از چمن اعتبار رنگ فراغ

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
کنون که می گذرد عیش چون نسیم ز باغ
چو گل خوش آنکه زنی دست در رکاب ایاغ
ز شبنم  گلم این نکته نقد آگاهیست
که گرد آبله پایی شکسته اند به باغ
ز چشمک گل باغ جنون مشو غافل
تنیده است نگاهی به خط ساغر داغ
گذشته است ز هستی غبار وحشت ما
ز رنگ رفته همان در عدم کنند سراغ
درین بساط که حیرت دلیل بینایی ست
به غیر سوختن خود چه دید چشم چراغ
چه انجمن چه گلستان فضای دلتنگی ست
مگر ز مزبله جوید کسی مقام فراغ
ز درس عشق به حرف هوس قناعت کن
خمار نغمه بلبل شکن به بانگ کلاغ
تلاش منصب پروانه مشربی مفت است
بگرد گرد سر هر دلی که دارد داغ
خمار مجلسیان عرض ساغر است اینجا
ز بیدماغی مستان رسانده گیر دماغ
دو روز در دل خون گشته جوش زن بیدل
نه باغ در خور جولان آرزوست نه راغ

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -