cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
تو کریم مطلق و من گدا چه کنی جز این که بخوانی ام
در دیگری بنما که من به کجا روم چو برانی ام
کسی از محیط عدم کران چه ز قطره واطلبد نشان
ز خودم نبرده ای آن چنان که دگر به خود برسانی ام
به کجاست آن قدرم بقا که تأملی کندم وفا
عرق خجالت فرصتم نم انفعال زمانی ام
به فسردنم همه تن الم به تردد آبله در قدم
چو غبار داغ نشستنم چو سرشک ننگ روانی ام
سحر طلسم هوا قفس همه جاست منفعل هوس
چه قدر عرق کندم نفس که به شبنمی بستانی ام
ز کدورت من و ما پرم غم بار دل به که بشمرم
ستم است سنگ ترازویی که نفس کشد ز گرانی ام
ز حضور پیری ام این قدر اثر امتحان قبول و رد
که رساند بر در نیستی خم پشت پای جوانی ام
نه به نقش بسته مشوشم نه به حرف ساخته سرخوشم
نفسی به یاد تو می کشم چه عبارت و چه معانی ام
همه عمر هرزه دویده ام خجلم کنون که خمیده ام
من اگر به حلقه رسیده ام تو برون در ننشانی ام
ز طنین پشه بی نفس خجل است بیدل هیچکس
به کجایم و کی ام و چی ام که تو جز به ناله ندانی ام

وزن: مُتَفاعِلُنْ مُتَفاعِلُنْ مُتَفاعِلُنْ مُتَفاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: U U - U - | U U - U - | U U - U - | U U - U -
آنی که بی تو من همه جا بی  سخن نی ام
هر جا منم تویی  تویی آنجاکه من نی ام
غیر از عدم پیام عدم کس نگفته است
در عالمی که دم زده ام زان دهن نی ام
عجزم چو آب و آتش یاقوت روشن است
یعنی که باعث تری و سوختن نی ام
حاشا که بشکنم مژه در دیده  کسی
گر مو شوم که بیش ز موی بدن نی ام
ننموده ام درشتی طاقت به هیچکس
عرض رگ گلم رگ نشتر شکن نی ام
نیرنگ حیرتی نتوان یافت بیش ازین
پیچیده ام به پای خود اما رسن نی ام
عنقا به هر طرف نگری بال می زند
رنگم بهار دارد و من در چمن نی ام
بیچاره ای تظلم غفلت  کجا برد
افتاده ام به غربت و دور از وطن نی ام
عریانی از مزاج جنونم نمی رود
هر چند زیر خاک روم درکفن نی ام
رنگم نهفته نیست که بویش کند کسی
کنعانی نقاب درم پیرهن نی ام
بی فقر دعوی من و ما گم نمی شود
نی شد ز بوربا شدن آگه  که من نی ام
یاران ترحمی که درین عبرت انجمن
من رفتنم چو پرتو و شمع آمدن نی ام
بیدل تجددی ست لباس خیال من
گر صد هزار سال برآیدکهن نی ام

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
نبری گمان فسردگی به غبار بی سروپایی ام
که به چرخ می فکند نفس چو سحر زمین هوایی ام
ز تعلقم ندهی نشان که گذشته ام من از این و آن
به خیال سلسله جهان گرهی نخورده رسایی ام
به دماغ موج گهر زدم ز جنون نشیه عاجزی
نکشید گرد هوس سری که نکوفت آبله پایی ام
ز خیال تا مژه بسته ام قدح بهانه شکسته ام
خوشت آنکه سیر پری کنی ز طلسم شیشه نمایی ام
هوسم زناله بی اثر به چه مدعا شکند نظر
نهد استخوان مه نو مگر به نشان تیر هوایی ام
نه نشیمنی  که  کنم مکان نه پری  که بر پرم از میان
نکنی به عشوه امتحان ستم آشیان رهایی ام
به  کجاست رفتن و آمدن  که به غربتم  کشد از وطن
ز فسون صنعت وهم و ظ ن هوس آزمای جدایی ام
به جهان جلوه رسیده ام ز هزار پرده دمیده ام
ثمر نهال حقیقتم چمن بهار خدایی ام
سر کعبه گرم فسون من دل دیر و جوشش خون من
مگذر ز سیر جنون من که قیامت همه جایی ام
به نگاه حیرت کاملم به خیال عقده مشکلم
ز جهان فطرت بیدلم نه زمینی ام نه سمایی ام

وزن: مُتَفاعِلُنْ مُتَفاعِلُنْ مُتَفاعِلُنْ مُتَفاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: U U - U - | U U - U - | U U - U - | U U - U -
بی حوصلگی کرد درین بزم  کبابم
چون اشک نگون ساغر یک جرعه شرابم
پامال هوسهای جهانم چه توان کرد
مخمل نی ام اما سر هر موست به خوابم
بنیاد من آب و گل تشخیص ندارد
از دور نمایند مگر همچو سرابم
آن روزکه چون شعله به خود چشم گشودم
برچهره ز خاکستر خود بود گلابم
یار از نظرم رفته و من می روم از خویش
ای ناله شتابی که درنگست شتابم
از صفحه من غیر تحیر نتوان خواند
چون آینه شستند ندانم به چه آبم
انداز غبارم چو سحر بسکه بلند است
با همنفسان از لب بام است خطابم
چون ماه نوم بسکه برون دار تعین
شایسته بوس لب خویش است رکابم
ای چرخ ز سر تا قدمم رشته عجزیست
تا نگسلم از خو مده آنهمه تابم
در جلوه گه او اثر من چه خیالست
گمگشته تر از سایه خورشید نقابم
تا دم زده ام ساز طربها همه خشکست
آب تنکی تاخته بر روی حبابم
واکردن چشم آنقدرم ده دله دارد
بی دل به همین صفر فزوده است حسابم

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
شب  گردش چشمت قدحی داد به خوابم
امروز چو اشک آینه عالم آبم
تا چشم بر این محفل نیرنگ  گشودم
چون شمع به توفان عرق داد حجابم
هر لخت دلم نذر پر افشانی آهی است
اجزای هوایی ست ورق های کتابم
چون لاله ندارم به دل سوخته دودی
عمری ست که از آتش یاقوت کبابم
بی سوختن از شمع دماغی نتوان یافت
بر مشق گدازست برات می نابم
چون سبزه ز پامال حوادث نی ام ایمن
هر چند ز سر تا به قدم یک مژه خوابم
معنی نتوان درگره لفظ نهفتن
بی پردگیی هست در آغوش نقابم
بر آب و گلم نقش تعلق نتوان بست
زین آینه پاک است چو تمثال حسابم
کم ظرفی ام از غفلت خویش است وگرنه
دریاست می ریخته از جام حبابم
واداشت ز فکر عدمم شبهه هستی
آه از غم آن  کار که ننمود صوابم
پیمانه عجزم من موهوم بضاعت
چندان که به قاصد نتوان داد جوابم
گفتی چه کسی در چه خیالی به کجایی
بی تاب توام  محو توام  خانه خرابم
بیدل نه همین وحشتم از قامت پیری ست
هر حلقه  که آید به نظر پا به رکابم

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
ندارد آنقدر قطع از جهان غفلت اسبابم
به جنبش تا رسد مژگان محرف می خورد خوابم
نفس در دل  گره دارم نگه در دیده معذورم
خطی از نقطه بیرون نیست در دیوان آدابم
مگر ترک طلب گیرد درین ره دست من ورنه
چو آتش دور می افتم ز خود چندانکه بشتابم
خزان پیش از دمیدن بود منظور بهار من
کتان در پنبگی می داد عرض سیر مهتابم
به امید قد خم گشته محمل می کشد فرصت
مگر پیری ازین دریا برون آرد به قلابم
به فکر خود فتادم معبد تحقیق پیدا شد
خم سیر گریبان رفت و پیش آورد محرابم
چو آتش  گرمی پهلو ندیدم جز به خاکستر
درین دیر هوس دامن زدند آخر به  سنجابم
به  سعی بیخودی هم از عرق بیرون نمی آیم
زطبع منفعل تاگردش رنگست گردابم
خدا از انفعال می کشیهایم نگهدارد
مزاج شرم مینایم  در آتش خفته است آبم
من بیدل نبودم اینقدر پروانه جرأت
دم تیغ تو دیدم ذوق  کشتن  کرد سیمابم

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
از بسکه چون نگه زتحیر لبالبم
یک پر زدن به ناله نداده ست جا لبم
جرأت مباد منکر عجز سپند من
کم نیست اینکه سرمه کشید از صدا لبم
صد رنگ ناله در قفس یأس می تپد
کو گوش رغبتی  که شود نغمه زا لبم
کلفت نقاب عافیت غنچه می درد
ترسم فشار دل  کند از هم جدا لبم
خاکسترم اگر تب شوقت دهد به باد
تبخال را هنوز حسابی ست با لبم
نام ترا که گوهر دریای مدعاست
دارد صدف صفت به دو دست دعا لبم
بی دوست  زندگی به عرق جام می زند
تر کرده است خجلت آب بقا لبم
زین سان  که ناله هرزه درای تظلم ست
ترسم به خامشی نبرد التجا لبم
این شیشه هوس که دلش نام کرده اند
در خون  گشوده است ره خنده تا لبم
رنگم چو گل هزار گریبان دریده است
زین بیشتر چه ناله کنم بینوا لبم
زین قفل زنگ بسته مگویید و مشنوید
خون شد کلید آه و نگردید وا لبم
بیدل خموشی ام ز فنا می دهد خبر
آگه نی ام  که این لب  گور است یا لبم

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
یک چشم حیرت است زسرتا به پا لبم
یارب به روی نام که گردید وا لبم
تا چند پرسی از من آشفته حال دل
چون ساغر شکسته ندارد صدا لبم
بال هوس ز موج  گهر سر نمی کشد
چسبیده است بر دل بی مدعا لبم
لبریز حیرتم به کمالی که روزگار
خشت بنای آینه ریزد ز قالبم
خواهی محیط فرض کن و خواه قطره گیر
دارد همین یک آبله از سینه تا لبم
آسان به شکر تیغ تو نتوان بر آمدن
جوشد مگر چو زخم ز سر تا به  پا لبم
می ترسم از فراق بحدی گه گاه حرف
در خون تپم اگر شود از هم جدا لبم
افسون شوق زمزمه آهنگ جرات ست
ور نه  کجا حدیث وصال و کجا لبم
عمری ست عافیت کف افسوس می زند
من در گمان  که با سخن است آشنا لبم
غیر از تری چه نغمه  کشد ساز احتیاج
موجی در آب ریخته است از حیا لبم
احرام پایبوس تو اقبال ناز کیست
روید مگر ز پرده برگ حنا لبم
گردون به مهر خامشی ام داغ می کند
چون ماه نو مباد فتد کار با لبم
خمیازه هم غنیمت صهبای زندگی است
یا رب چو گل کشد قدحی از هوا لبم
بیدل زبان موج گهر باب شکوه نیست
گر مرد قدرتی تو به ناخن گشا لبم

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
تأخیر ندارد خط فرمان نجاتم
در کاغذ آتش زده ثبت است براتم
آثار بقایم عرق روی حبابست
شرم آینه دارد به کف از موت و حیاتم
هستی به هوس تک زدن  گرد فسوس است
مانند نفس سخت ندامت حرکاتم
عجزم ز نم جبهه  گذشتن نپسندید
زین یکدو عرق شد پل جیحون و فراتم
گرد نفس و فال اقامت چه خیالست
پرواز گرفته ست سر راه ثباتم
خطی به هوا می کشم از فطرت مجهول
در مشق جنون خامه نوا کرده دواتم
چون نشیه ندانم به  کجا می  روم از خویش
دارد خط پیمانه شمار درجاتم
هیهات نبردم اثر از نشیه تحقیق
دین رفت به باد هوس صوم و صلاتم
محتاج نی ام لیک چو آیینه ز حیرت
هر جلوه  که آمد به نظر داد زکاتم
خاموشی ام آن نیست که جوشم به تکلم
از حرف تو بر لب شکری بست نباتم
بیدل نفسم  کارگه حشر معانی ست
چون غلغله صور قیامت کلماتم

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
مشت عرق ز جبهه به هر باب ریختم
آلوده بود دست طمع آب ریختم
طوف خودم به مغز رساند از تلاش پوچ
گوهر شد آن کفی  که به گرداب ریختم
زان منتی  که سایه دیوار غیر داشت
بردم سیاهی و به سر خواب ریختم
بی شمع دل جهان به شبستان خزیده بود
صیقل زدم بر آینه مهتاب ریختم
عشق از غبار من به جز آشفتگی نخواست
آتش به کارخانه آداب ریختم
چندین زمین به آب رسانید و گل نشد
خاکی که بر سر از غم احباب ریختم
مستان دماغ  کعبه پرستی نداشتند
خشت خمی به صورت محراب ریختم
موجی به ترصدایی بسمل نشد بلند
صد رنگ خون نغمه ز مضراب ریختم
کردم ز هر غبار سراغ وصال یار
هیهات آب گوهر نایاب ریختم
بیدل ز بیم معصیت تهمت آفرین
لرزیدم آنچنان که می ناب ریختم

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
خاکم به سر که بی تو به  گلشن نسوختم
گل شعله زد ز شش جهت و من نسوختم
اجزای سنگ هم ز شرر بال می کشد
من بیخبر ز ننگ فسردن نسوختم
شاید پیام یأس به  گوش تو می رسد
داغم  که چون سپند به شیون نسوختم
جمعیتی ذخیره دل داشتم چو صبح
از یک نفس تلاش  چه خرمن نسوختم
بوبی نبردم از ثمر نخل عافیت
تا ربشه نفس به دویدن نسوختم
افروختم به آتش یاقوت شمع خویش
باری به علت رگ گردن نسوختم
در دشت آرزو ز حنابندی هوس
رنگی نیافتم  که به سودن نسوختم
مشکل  که تابد از مژه بیرون نگاه شرم
گشتم چراغ و جز ته دامن نسوختم
شرم وفا به ساز چراغان زد از عرق
با هر فتیله ای  که چو روغن نسوختم
دوری به مرگ هم ز بتان داشت سوختن
مردم  که مردم و چو برهمن نسوختم
بیدل نپختم آرزوی مزرع امید
کاخر ز یأس سوخته خرمن نسوختم

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
به سعی ضعف  گرفتم ز دام خویش نجستم
بس است این که طلسم غرور رنگ شکستم
ز بس که سرخوشم از جام بی نیازی شبنم
بهار شیشه به رویم شکست و رنگ ببستم
سراغ گوشه امنی نداشت وادی امکان
چو گرد صبح به صد جا شکستم و ننشستم
گذشت همت ازین نه هدف به نیم تغافل
کمان ناز که زه کرده بود صافی شستم
ز بس که می برم افسوس ازین محیط ندامت
حباب آبله دارد چو موج سودن دستم
به این ادب فلکم گردهد عروج ثریا
همان ز خجلت بالیدگی چو آبله پستم
نبود جوهر پرواز دستگاه سپندم
ز درد بی پر و بالی قفس به ناله شکستم
دلیل عجز رسا نیست حیرتم به خیالت
ز بس  کمند نظرحلقه بست آینه بستم
به رنگ آینه کز شخص غیر عکس نبیند
به عین وصل من بی خبر خیال پرستم
کراست شبهه در ایجاد بی تعین بیدل
همان که در عدمم دیده اند بودم و هستم

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U - -
چو گوهر آخر از تجرید نقش مدعا بستم
به دست افتاد مضمونی کزین بحرش جدا بستم
نگین خاتم ملک سلیمان نیست منظورم
چو نام آوارگیها داشتم ننگی به پا بستم
دبیر کشور یأسم ز اقبالم چه می پرسی
قلم شد استخوان تا نامه بر بال هما بستم
فراغ از خدمت تحصیل روزی بر نمی آید
زگرد دانه گردیدن کمر چون آسیا بستم
عدم آیینه تمثال ما و من نمی باشد
فضولی  کردم و زنگار تهمت بر صفا بستم
فغان در سینه ورزیدم نفس  خون شد ز بیکاری
به روی دل دری واکرده بودم از کجا بستم
کم مطلب  گرفتن نیست بی افسون استغنا
چو گوهر صد زبان از یک لب بی مدعا بستم
ندارد بی دماغی طاقت بار هوس بردن
من و ما کاروان ها داشت محمل بر دعا بستم
خمار حرص می باید شکست از گردباد من
سر تخت سلیمان داشتم دل بر هوا بستم
دماغ وضع آزادی تکلف برنمی دارد
نفس در سینه تنگی کرد اگر بند قبا بستم
سخن از شرم عرض احتیاجم در عرق  گم شد
چو شبنم هر گره کز لب گشودم بر حیا بستم
بهارستان نازم کرد بیدل سعی آزادی
ندانم از هوسها دست شستم یا حنا بستم

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
جولان جنون آخر بر عجز رسا بستم
چون ریگ روان امروز بر آبله پا بستم
هر کس ز گل این باغ آیین دگر می بست
من دست به هم سودم رنگی ز حنا بستم
با کلفت دل باید تا مرگ به سر بردن
در راه نفس یارب آیینه چرا بستم
در کیش حیا ننگ است از غیر مدد جستن
برخاستم از غیرت  گر کف به عصا بستم
این انجمن از شوخی صد رنگ عبارت داشت
چشم از همه پوشیدم مضمون حیا بستم
شبنم به سحر پیوست از خجلت پستی رست
آن دل  که هوایی بود بازش به هوا بستم
بخت سیهی دارم کز سایه اقبالش
هر چیز سیاهی  کرد بر بال هما بستم
چون سبحه ز زنارم امکان رهایی نیست
یارب من سرگردان خود را به  کجا بستم
هنگامه وهمی چند از سادگی ام  گل  کرد
تمثال به یاد آمد تهمت به صفا بستم
مقصود ز اسبابم برداشتن دل بود
از بس که  گرانی داشت بر دست دعا بستم
بر دل چو گهر خواندم افسانه آزادی
این عقده به صد افسون از رشته جدا بستم
بیدل چقدر سحر است  کز هستی بی حاصل
بر خاک نفس چیدم بر سرمه صدابستم

وزن: مَفْعُولْ مَفاعیلُنْ مَفْعُولْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - - | - - U | U - - -
حضور معنی ام  گم گشت تا دل بر صور بستم
مژه واکردم و بر عالم تحقیق در بستم
ز غفلت بایدم فرسنگها طی  کرد در منزل
که چون شمع  از ره پیچیده دستاری به سر بستم
به جیب ناله دارم حسرت دیدار طوماری
که هر جا چشم امیدی پرید این نامه بر بستم
ز خاک آن  کف پا بوسه ای می خواست مژگانم
سرشکی را حنایی کردم و بر چشم تر بستم
مقیم آستانش  گرد خود گردیدنی دارد
شدم  گرداب تا در خدمت دریا کمر بستم
به صید خلق مجهول اینقدر افسون  که می خواند
گرفتم پای  گاوی چند با افسار خر بستم
دعا نشنید کس نفرین مگر خارد بن  گوشی
ز نومیدی تفنگی چند بر دوش اثر بستم
به آسانی سپند من نکرد ایجاد خاکستر
تپیدم ناله کردم سوختم کاین نقش بر بستم
درین گلشن بقدر ناله شوقم داشت پروازی
به رنگ غنچه تا منقار بستم بال و پر بستم
غم لذات دنیا برد از من ذوق آزادی
پر پرواز چندین ناله چون نی از شکر بستم
اسیر اعتبار عالم مطلق عنانی کو
گذشت آن محمل موجی که بر دوش گهر بستم
فسرد از آبله بیدل دماغ هرزه جولانی
دویدن نا امید ریشه شد تا این ثمر بستم

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
به عشقت  گر همه یک داغ سامان بود در دستم
همان انگشتر ملک سلیمان بود در دستم
درین گلشن نه  گل دیدم نه رمز غنچه فهمیدم
ز دل تا عقده وا شد چشم حیران بود در دستم
ز غفلت ره نبردم در نزاکت خانه هستی
ز نبضم رشته واری زلف جانان بود در دستم
به هر بی دستگاهی گر به قسمت می شدم قانع
کف خود دامن صحرای امکان بود در دستم
ندامت داشت یکسر رونق گلزار پیدایی
چوگل آثار شبنم زخم دندان بود در دستم
به بالیدن نهال محنتم فرصت نمی خواهد
ز پا تا می کشیدم خار پیکان بود در دستم
پی تحصیل روزی بسکه دیدم سختی دوران
به چشمم آسیا گردید اگر نان بود در دستم
جنون آواره دیر و حرم عمری ست می گردم
مکاتیب نفس پر هرزه عنوان بود در دستم
کفی صیقل نزد سودن دین هنگامه عبرت
به حسرت مردم و آیینه پنهان بود در دستم
درین مدت که سعی نارسایم بال زد بیدل
همین لغزیدن پایی چو مژگان بود در دستم

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
شب از یاد خطت سر رشته جان بود در دستم
ز موج گل رگ خواب گلستان بود در دستم
به غارت رفته ام تا ازکفم رفته ست گیرایی
چو بوی گل نمی دانم چه دامان بود در دستم
فراهم تا نمودم تار و پود کسوت هستی
به رنگ غنچه یک چاک گریبان بود در دستم
کف پایی نیفشاندم به عرض دستگاه خود
وگر نه یک جهان امید سامان بود در دستم
نفس در دل گره کردم به ناموس وفا ور نه
کلید ناله چندین نیستان بود در دستم
سواد عجز روشن کردم و درس دعا خواندم
درین مکتب همین یک خط شبخوان بود در دستم
ز جنس  گوهر نایاب مطلب هر چه  گم کردم
کف افسوس فرصت نقد تاوان بود در دستم
پر افشانی ز موج  گوهرم صورت نمی بندد
سر این رشته تا بودم پریشان بود در دستم
سواد دشت امکان داشت بوی چین  گیسویی
اگر نه دامن خود هم چه امکان بود در دستم
به سعی نارسایی قطع امید از جهان کردم
تهی دستی همان شمشیر عریان بود در دستم
چو صبح ازکسوت هستی نبردم صرفه چاکی
چه سازم جیب فرصت دامن افشان بود در دستم
شبم آمد به کف بیدل حضور دامن وصلی
که ناخن هم ز شوقش چشم حیران بود در دستم

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
بر یار اگر پیام دل تنگ می فرستم
به امید بازگشتن همه رنگ می فرستم
در صلح می گشاید ز هجوم ناتوانی
مژه وار هر صفی را که به جنگ می فرستم
نی ام آن که دستگاهم فکند به ورطه خون
پر اگر بهم رسانم به خدنگ می فرستم
به نظر جهان تمثال اگرم  کند گرانی
به خمی ز دوش مژگان ته رنگ می فرستم
اثر پیام عجزم ز خرام اشک واکش
به طواف دامن امشب دو سه لنگ می فرستم
ز درشتی مزاجت نی ام ای رقیب غافل
اگر ارمغان فرستم به تو سنگ می فرستم
به هزار شیشه زین بزم سر و برگ قلقلی نیست
ز شکست دل سلامی به ترنگ می فرستم
ز جهان رنگ تا کی  کشم انتظار نازت
تو بیا و گر نه آتش به فرنگ می فرستم
اگر انتظار باشد سبب حضور بیدل
همه  گر زمان وصل  است به درنگ می فرستم

وزن: فَعَلاتُ فاعِلاتُنْ فَعَلاتُ فاعِلاتُنْ
بحر: رمل مثمن مشکول
نشانه‌های عروضی: U U - U | - U - - | U U - U | - U - -
شب جوش بهاری به دل تنگ شکستم
گل چید خیال تو و من رنگ شکستم
مژگان بهم آوردم و رفتم به خیالت
پرهیز تماشا به چه نیرنگ شکستم
خلوتکده غنچه طربگاه بهار است
در یاد تو خود را به دل تنگ شکستم
هر ذره به کیفیت دل مست خروشی ست
این شیشه ندانم به چه آهنگ شکستم
بی برگی ام ازکلفت افسرده دلیهاست
دستی  که ندارم ته این سنگ شکستم
آخر به در یاس زدم حلقه پیری
فریاد که نی چنگ شد و چنگ شکستم
خون گشتن دل باعث واماندگی ام بود
تا آبله ای در قدم لنگ شکستم
گرد هوسی چند نشاندم به تغافل
کونین صفی بود که بی جنگ شکستم
شبگیر سرشک اینهمه کوشش نپسندد
در لغزش پا منزل و فرسنگ شکستم
در بزم هوس مستی اوهام جنون داشت
صد میکده مینا به سر سنگ شکستم
از ششجهتم گرد سحر آینه دار است
چون شمع چه گویم چقدر رنگ شکستم
خون در جگر از شیشه خالی نتوان کرد
بی درد دلی داشتم از ننگ شکستم
بیدل نکشیدم الم هرزه نگاهی
آیینه راحتکده رنگ شکستم

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
هرگه به برگ و ساز معیشت  گریستم
خندیدم آنقدر که به طاقت گریستم
چون شمع  کلفت سحری داشتم به پیش
دور از وطن نرفته به غربت  گریستم
نقشی بر آب می زند اجزای کاینات
حیرانم اینقدر به چه مدت گریستم
چون ابرم انفعال به دور حیا گداخت
تا بر مزار عالم عبرت  گریستم
ای شمع سعی عجز همین خاک  گشتن است
من هم به نارسایی طاقت  گریستم
از بسکه درد بی اثری داشت طینتم
در پیش هر که  کرد نصیحت  گریستم
بیدردی ام  کشید به دریوزه عرق
مژگان نمی نداشت خجالت گریستم
یک اشک  گرم داشت شرار ضعیف من
باری به دیده رم فرصت  گریستم
حسرت شبی به وعده دیدارم آب  کرد
از هر سرشک صبح قیامت  گریستم
روزی که اشک شد گره دیده  گهر
بر تنگی معاش فراغت گریستم
هر جا طمع فکند بساط توقعی
چون آبرو به مرگ قناعت  گریستم
اندوهم از معاصی پوچ آنقدر نبود
بر خفت تنزل رحمت  گریستم
بیدل  گر آگهی سبب  گریه ام مپرس
بیکار بود ذوق ندامت گریستم

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
از هوس چون شمع گر سر بر هوا برداشتم
چون تامل شدگریبان نقش پا برداشتم
زندگانی جز خجالت مایه دیگر نداشت
تر شدم چون اشک تا آب بقا برداشتم
ناتوانی در دماغ غنچه ام پرورده بود
پایمال عطسه گشتم تا هوا برداشتم
خواهشم آخر به زیر بار منت پیرکرد
پیکرم خم شد زبس دست دعا برداشتم
هرکجا رفتم غبار زندگی در پیش بود
یارب این خاک پریشان از کجا برداشتم
چون نهال از غفلت نشو و نمای من مپرس
پای من تا رفت درگل سر ز جا برداشتم
از پشیمانی کنون می بایدم بر سر زدن
چون مژه بهر چه دست نارسا برداشتم
سر خط بینش سواد نیستیهایم بس است
گرد هستی داشت چشم از توتیا برداشتم
هرزه جولانی دماغ همت من برنداشت
چون شرر خود را ازبن ره جای پا برداشتم
بار هستی پیش از ایجادم دلیل عجز بود
چون هلال اول همان پشت دوتا برداشتم
نوبهار بی نشانم از سلامت ننگ داشت
تا شکستی نقش بندم رنگها برداشتم
چون جرس از بس نزاکت محمل افتاده ست شوق
کاروانها بار بستم گر صدا برداشتم
شبنم من زین چمن تا یک عرق  آید به عرض
بار صد ابرام بر دوش حیا برداشتم
طاقتم از ناتوانیهای مژگان مایه داشت
یک نگه بیدل به زور صد عصا برداشتم

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
کاش یک نم  گردش چشم تری می داشتم
تا درین میخانه من هم ساغری می داشتم
اعتبارم قطره واری صورت تمکین نبست
بحر می گشتم  گر آب گوهری می داشتم
دل درین ویرانه آغوش امیدی وا نکرد
ورنه با این فقر من هم کشوری می داشتم
شوخی نظاره ام در حسرت دیدار سوخت
کاش یک آیینه حیرت جوهری می داشتم
وسعتم چون غنچه در زندان دلتنگی فسرد
گر ز بالین می گذشتم بستری می داشتم
صورت انجام کار آیینه دار کس مباد
کو دماغ ناز تاکر و فری می داشتم
الفت جاهم نشد سرمایه دون همتی
جای قارون می گرفتم گر زری می داشتم
چون نفس عشقم به برق بی نشانی پاک سوخت
صبح بودم  گر همه خاکستری می داشتم
انفعالم آب کرد از ناکسی هایم مپرس
خاک می کردم به راهت گر سری می داشتم
عشق بی پرواز من پروانه شمعی نریخت
تا به قدر سوختن بال و پری می داشتم
دل به زندانگاه غفلت خاک بر سر می کند
کاش چشمی می گشودم تا دری می داشتم
بیدل از طبع درشت آیینه ام در زنگ ماند
آب اگر می گشت دل روشنگری می داشتم

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
ز خود تهی شدم از عالم خراب گذشتم
چه سحر بود که برکشتی از سراب گذشتم
شرار بود که در سنگ بود آینه من
به  خویش دیر رسیدم  که  از شتاب  گذشتم
عنان به دست تپیدن ندارد عزم سپندم
به بزم تا رسم از پهلوی  کباب  گذشتم
به هر زمین  که رسیدم ز قحطسال اقامت
گریستم نفسی چند و چون  سحاب گذشتم
ز دیده تا رسدم زیر پا پیام نگاهی
چو شمع تا سحر از خود به پیچ  و تاب  گذشتم
به مایه نفس اندوه حشر منفعلم  کرد
وبال لغزشم این بود کز حساب گذشتم
عرق نماند به پیشانی از تردد حاجت
جز انفعال  که داند که از چه آب  گذشتم
به پیریم هوس مستی از دماغ به در زد
قدم نگون شد و پل بست  کز سراب گذشتم
شرارکاغذم افتاد ختم نسخه هستی
براین حروفی چند انتخاب گذشتم
تری سراغ برآمد غبار هرزه دویها
گریست نقش قدم هرکجا چو آب گذشتم
نفس غنیمت شوقست ترک وهم چه لازم
کجاست بحر و چه  گوهر گر از حباب گذشتم
سخن به پرده چه  گویم برون پرده چه جویم
ز جلوه نیزگذشتم گر از نقاب گذشتم
چه ممکن است به این جرأتم ز خویش گذشتن
اگر ز سایه گذشتم ز آفتاب گذشتم
چو بوی گل سبقی داشتم به جیب تأمل
چه رنگ صفحه تکانید کز کتاب  گذشتم
فغان که چشم به رفتار زندگی نگشودم
ز خود چو سایه گذشتم ولی به خواب گذشتم
سوال بیدل اگر جوهر قبول ندارد
تو لب به عربده مگشا من از جواب  گذشتم

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U - -
به جستجوی خود از سعی بی  دماغ  گذشتم
غبار من به فضا ماند کز سراغ  گذشتم
نچیدم از چمن فرصت یقین  گل رنگی
چو عمر هرزه خیالان به لهو و لاغ  گذشتم
شرار کاغذم آمد چمن پیام تغافل
به بال بلبلی آتش زدم ز باغ  گذشتم
نساخت حوصله شوق با مراتب همت
ز بس بلند شد این نشیه از دماغ  گذشتم
بهانه جوی هوس بود دور گردش رنگم
چو می ببوس لبی از سرایاغ  گذشتم
نقاب راز دو عالم شکافتم به خیالت
ز صدهزار شبستان به یک چراغ  گذشتم
جنون ترک علایق هزار سلسله دارد
گر این بلاست رهایی من از فراغ  گذشتم
اگر به لهو و لعب بردن است گوی محبت
ز دوستی به پل بستن جناغ  گذشتم
نوای الفت این همرهان  کشید به ماتم
ز کاروان به دراهای بانگ زاغ گذشتم
چرا چو شمع ننازم به قدردانی الفت
که من ز آتش سوزنده هم  به داغ  گذشتم
نیافتم چمن عافیت چو دامن عزلت
به پای خفته بیدل ز باغ و راغ  گذشتم

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U - -
شبی مشتاق رنگ  آمیزی تصویر دل  گشتم
زگال مشق این فن بر سیاهی زد خجل  گشتم
غباری بودم از آشفتگی نومید آسودن
پر افشانی عرقها کرد تا امروز گل  گشتم
ستم از هیأت تسلیم خوبان شرم می دارد
دم تیغ قضا برگشت تا خون بحل  گشتم
وبال موی پیری در نگیرد هیچ  کافر را
شبم این بسکه با صبح قیامت متصل گشتم
حیا ضبط عنان آتش یاقوت من دارد
شررها آب شد تا اینقدرها مشتعل  گشتم
ز دقت تنگ  کردم فطرت ارباب دانش را
چو مو در دیده ها از معنی نازک مخل گشتم
قناعت هر چه باشد زحمت دلها نمی خواهد
در مطلب زدم بر طبع خلقی دق و سل گشتم
به دل چندان  که می جویم سراغ خود نمی یابم
نمی دانم چه بودم در خیالش مضمحل گشتم
سحر هر سو خرامد شبنم ایجاد عرق دارم
نفس پرواز دادم کاینقدرها منفعل گشتم
بهار رنگم از آسودگی طرفی نبست آخر
چه سازم آشنای فرصت پیمان گسل گشتم
تلاش شوق از محرومی من داغ شد بیدل
که برگرد جهانی چون نفس بیرون دل  گشتم

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -