cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
به چشم و ابرو و رخسار و غمزه می برد دلبر
قرار از جسم و خواب از چشم و هوش از عقل و عقل از سر
نباشد با لب و لفظ و جمال و حال او ما را
شکر در خورد و می در کام و مه در وجه و شب در خور
سر زلف و رخ خوب و خط سبز و لب لعلش
سمن سای و مه آسای و گل آرای و گهرپرور
عذار و خط و رخسار و لب و دیدار و گفتارش
بهار و سبزه و صبح و شراب و شاهد و شکر
نباشد خالی از فکر و خیال و ذکر او ما را
روان در تن خرد در سر سخن در لب نفس در بر
نثار خاک پایت راز جسم و شخص و چشم و رخ
بر آرم جان ببازم سر ببارم در بریزم زر
به بوی رنگ و زیب و فر چو تو کی روید و تابد
گل از گلشن می از ساغر مه از گردون خور از خاور
مگر مالیده ای بر خاک نعل سم اسب شه
لب شیرین خط مشکین رخ نازک بر دلبر
فلک قدری ملک صدری امیری خسروی کآمد
سعادت بخت و دولت یار و ملک آرای و دین گستر
قدرقدرت قضافرمان شهنشهه شیخ حسن نویان
جهانگیر و جهان دار و جهان بخش و جهان دارو
ز رای و طلعت و احسان و افضالش بود روشن
چراغ مهر و چشم ماه و آب بحر و روی بر
ز فیض لفظ و کلک و دست و طبعش زله می بندد
قصب قند و مگس شهد و صدف در و حجر گوهر
به امرو رای و تدبیر و مراد اوست گردون را
ثبات و سیر و حل و عقد و امر و نهی و خیر و شر
ز عدل و داد وجودش آنچه دین دارد کجا دارد
دماغ از عقل و عقل از روح و روح از طبع و طبع از خور
زهی آراسته تخت و سپاه و ملک و دین ذاتت
چو دین عقل و روان جسم و حسب نفس و شرف گوهر
تذرو و تیهو و دراج و کبک از پشتی عدلت
همایون فال و فارغ بال و طغرل صید و شاهین بر
ز خال و عم و جد و باب موروثی است ذاتت را
کمال نفس و حسن نطق و عز و جاه و زیب و فر
به کید و مکر و تزویر و حیل نتوان جدا کردن
نسیم از مشک و رنگ از لعل و تاب از نار و نور از خور
ز اقبال و جلال و عز و تمکین تو می بخشد
سری افسر شرف مسند امان خاتم طرب ساغر
نمی بینم به دور عدل و داد و لطف طبعت جز
قدح گریان و دف نالان و می آب و نی لاغر
در آن ساعت که از پیکار و حرب و رزم کین گردد
اجل مالک روان هالک زمان دوزخ مکان محشر
ز سهم تیر و عکس تیغ و گرد خاک و خون یابی
وجوه اصفر جبال اخضر سپهر اسود زمین احمر
زواج گردو موج خون و آشوب فتن گردد
زمین گردون جهان دریا فرس کشتی بلا لنگر
گهی گردد گهی لغزد گهی پیچد گهی لرزد
سر مردم سم اسب و بن رمح و دل خنجر
تو بر قلب صف خیل سپاه دشمنان تازی
ظفر قاید قضا تابع ولی غالب عدو مضطر
روان سوی عدو گرز و سنان و ناوک و تیرت
عدم دردم بلا در سر اجل در پی فنا در بر
بیندازد و بنهد و فرو گیرند و بردارند
یلان اسپر سران گردن مهان مغفر شهان افسر
به زیرت بادپا اسبی جهان پیمای آتش رو
جوان دولت مبارک پی قوی طالع بلنداختر
به وقت صید و سبق و عزم و رزم و از وی فرو ماند
به سرعت و هم و جستن برق و رفتن سیل و تک صرصر
به سیر و سرعت و رفتار و رفتن بگذرد چون او
نسیم از بر و باد از بحر و ابر از کوه و سیل از در
امیر خسروا شاها نوشتن وصف تو نتوان
به صد قرن و به صد دست و به صد کلک و به صد دفتر
کلامی گرچه مطبوع و روان و دلکش است الحق
که دارد چون تو معشوقی نگار چابک و دلبر
به فرو بخت و اقبالت جواب آن چو آب اینک
لطیف و روشن و پاک و خوش و عذاب و روان و تر
بقای و فعل و تاثیر و مدار و سیر تا دارد
نفوس و عنصر و ارواح و چرخ و گردش و اختر
نفوس و عنصر و ارواح و چرخ و اخترت بادا
مطیع و تابع و محکوم و خدمتکار و فرمان بر
خداوندت مه و سال و شب و روز و گه و بی گه
معین و ناصر و هادی و یاور حافظ و یاور

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
دارم آهنگ حجاز  ای بت عشاق نواز 
راست کن ساز ونوایی زپی راه حجاز 
راز جان گوش کن از عود که ره یافته اند 
محرمان حرم اندر حرم پرده یراز 
پرده سازده امروز  که خاتون حجاز 
می دهد جلوه حسن از تتق عزت وناز 
آفتاب طرب از مشرق خم می تابد 
خیز ومی خورد که نکردند در توبه فراز 
یا رخواهی که به شادی زدرت باز آید  
راه دل پاک کن وخانه دل را در باز 
مرحبا می شنود پخته این ره  زدر آ 
بختی از سر در آ نشنود الا آواز 
پختگان بین شده از شوق ندابی دل وهوش 
بختیان بین همه از صوت ندا در تک وتاز 
عاشقان حرم از جام ندا سر مستند 
مطربا این غزل از پرده عشاق نواز 
ای بگرد حرمت طوفان کنان اهل نیاز  
عاشقانی به صفا راهروانی سر باز 
چشمه نوش لبت بر لب کوثر خندان 
آب چاه ز نخت بر چه زمزم طناز
گرد کوی تو کند کعبه همه عمره طواف 
پیش روی تو برد قبله همه روزه نماز
باد قربان کمان خانه ابروی تو دل 
خاصه آن دم که بود چشم خوشت تیر انداز
دست در حلقه موی تو اگر نتوان کرد 
بر در کعبه کوی تو نهم روی نیاز
نیست سودای سر زلف تو کار همه کس 
کین طریقی است خم اندر خم و دلگیر و دراز
می کشد راست چو زلف کج تو سر به بهشت 
راه سودای تو کان پر زنشیب است و فراز
برو ای قافله باد و بیاور بویش 
می دهم جان بستان و بده آنجا به جواز
باد صد جان مقدس بفدای نفسی 
که صبا بوی اویس از یمن آرد به حجاز
ای دل از بادیه محنت عشقش جان را 
به حریم حرم مرحمت شاه انداز
وارث سلطنت ملک کیان  شاه اویس 
شاه دین پرور دشمن شکن دوست نواز
آنکه از جرعه جام کرم مجلس اوست 
ز امتلا همچو صراحی به فواق آمده باز
ای همایان شده در عرصه ملکت جبار 
وی پلنگان شده در رسته عدلت خراز
رای فیروز تو بر افسر خورشید نگین 
عهد میمون تو بر دامن ایام طراز
بوده آغاز زمان تو ستم را انجام 
گشته انجام عدوی تو امان را آغاز 
چتر انصاف تو چون ظل همای اندازد 
کبک در سایه او خنده زند بر شهباز
شد به بخت تو سر تخت مقام محمود 
شد یقینم که تو محمودی و اقبال ایاز
خصم را تیغ تو در دم به زبان عاجز کرد 
در زبان و دم شمشیر تو هست این اعجاز
گر به شاهی دگری مثل تو داند خود را 
عقل داند به همه حال حقیقت ز مجاز
در زمان تو به جز دشمن جانت زکمال 
نکشیدست کسی زحمتی از دست انداز
گه چو خورشید عنان بر جهت مشرق تاب 
گه زمشرق برود بر طرف مغرب تازبه سنان
به بنان درگه بخشش رخ احباب افروز 
درگه کوشش سر بدخواه افراز 
طبل باز تو هر آنجا که به آواز آمد
نثر طایر کند از قله گردون پرواز
خسروا دور فلک هیچ نمی پردازد
به من خسته تو یک لحظه به حالم پرداز
آسمان خواهدم از خاک درت دور افکند 
آفتابا نظری بر من خاکی انداز
درثبات قدمم صلب تر از کوه ولی 
غم دوران زمان است غمی کوه گداز
به جز از غصه مرا نیست حریفی دلدار 
به جز از ناله مرا نیست تدینی دم ساز
هر کس بر در تو رسمی و راهی دارد 
من به بیراهیم از جمله اقران ممتاز
دوش پیر خرد از روی نصیحت می گفت 
در دو بیتم سخنی خوش به طریق ایجاز
شد در آمد شدنت عمر به پایان سلمان 
بیشتر زین به سر خان طمع دست میاز
تا به کی دست دراز کنی اکنون وقت است 
که به کنجی بنشینی و کنی پای دراز
کامرانیت چنان باد که در دور فلک 
هیچ باقیت نماند به جز از عمر دراز

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
حور اگر دیده بدین روضه کند روزی باز 
کند از شرم در روضه فردوس فراز 
ای نهال چمن جا ه در این روضه ببال 
وی حریم حرم قدر بدین کعبه بناز 
بوستانی است که طاوس ملایک هر دم 
از سر سدره نماید به هوایش پرواز 
خم طاقش همه با سقف فلک گردد جفت 
لب بامش همه در گوش زحل گوید راز 
جای ما هست چه جای مه ومهر است که هست 
مه فروزان وبه صد پایه زمهر است فراز 
زهره را زهره نباشد که به بامش گذرد 
تا نباشد زوکیلان درش خط جواز 
مشک خاک در او خواست که گردد اقبال 
گفت در خانه ما راه ندارد غماز 
خشت ایوانش در سدره یگردون خشتک 
طرز بنیانش بر دامن آفاق طراز 
آن بزرگی وضیا یافت از این خانه عراق 
که زارکان حرم کعبه واز کعبه حجاز 
خوش بهاری است بساز ای بت چین برگ بهار 
خوش مقامی است نوا راست کن ای مایه ناز 
تا به کی چرخ مخالف ره عشاق زند  
هر دای راست کن ای مطرب عشاق نواز 
ساقیا  برگ طرب ساز که از بلبل وگل 
کا روبار چمن امروز به برگ است و به ساز 
نرگس از مستی می سر بنهاده است به خواب 
سر بر دامن گل پای کشیده ست دراز 
غنچه ی شاهد رعنا همه غنج است ودلال 
بلبل عاشق شیدا همه شوق است ونیاز 
بوستان سفره پر برگ گل از هم بگشود 
بلبلان را به سر سفره ی گل داد آواز 
باغ را سبزه طرازیده عذارست مگر 
خطی آمد به وی از عارض خوبان طراز
افسر لاله ببین بر صفت تاج خروس 
چشم نرگس بنگر بر نمط دیده باز
باغ چون مجلس سلطان جهان است امروز 
از لطافت شده بر جنت اعلی طناز
شاه وندی جوانبخت جهان بخش که او 
 از کمال شرف است از همه شاهان ممتاز
آن کریمی که درین گنبد فیروزه صدا 
بجز از شکر ایادیش نمی گوید باز
ادب ان است که با حرمت عدلش پس ازین 
بر سر جمع نبرند سر شمع به گاز
ای زشرم اثر رای تو خور در تب و تاب 
وی زمهر سم شبدیز تو مه در تک و تاز
مه به نعل سم شبدیز تو هرگز نرسد 
گو به آم شد ازین بیش تن خود مگذار
چتر انصاف تو چون ظل همای انداز د 
کبک در سایه او خنده زند بر شهباز
در کمال شرف و جاه و جلالی اکنون 
هست دور ابد انجام تو را این آغاز
هر کجا چتر همایون تو را باز کنند 
ادب آن است که خورشید کند دیده فراز
میل آتش بکشندش ز شهاب ار نکند 
آسمان دیده انجم به شبستان تو باز
پادشاها چو دل از غیر تو پرداخته ام 
لطف کن لطف دمی با من بیدل پرواز
آنکه جز پرده مدحت ننوازد شب و روز 
بلبل خاطر او را به نوایی بنواز
نظر انداز بدین گفته که ضایع نشود 
گفته اند آنکه نگویی کن و درآب انداز
تا دهد هر سر سالی زپس پرده غیب 
عرض خوبان ریاحین فلک لعبت باز
قبله خلق جهان باد سراپرده تو 
وز شرف پرده سرای فلکش برده نماز

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
بسم نبود جفای رخ چو یاسمنش
بنفشه نیز گرفت است جانب سمنش
غزالم از کله تا طوق بست بر گردن
به گردن است بسی خون آهوی ختنش
دل از عقیق لب او حریق گلگون خواست
چو لاله داد در اول پیاله درو دنش
در آن خیال که کردند از وصالش هیچ
نیس نقش به غیر از خیال پیراهنش
به جای خود بود ار سروناز برخیزد 
زجای خویش و نشاند خویشتن
دلم در آن رسن زلف عنبرین آویخت 
بدان طمع که برون آید از چه ذقنش
هزار بار از آن چاه جان رسید بر لب 
که بر نیامد کارم به مویی از رسنش
سرشک من چو درآید ز راه دریا بار 
بود همیشه به اطراف روم تاختنش
اگر گرفت جهان را سرشک من چه عجب 
جهان بریخت مرا خون گرفت خون منش
که دیده بر سر و سرو تو برگ نسترنت 
که بود باز سر و برگ نسترنش
به بوی آنکه دهد رنگ عارض تو به گل 
نسیم صبح چه دمها که داد در چمنش
زشرم قند لبت در عرق گداخت نبات 
بدین ترانه گرفتند خلق در دهنش
کسی که پیش دهان تو نام پسته برد 
حقیقتاست که مغزی ندارد آن سخنش
به دور چشم تو بد گوهری ست جزع یمان 
که ترک چشم تو خواند به گوهریمنش
نهاده بوته قلبم غم تو در آتش 
مگر خلاص دهد زان خلاصه زمنش
عزیز مصر جهان یوسف سریر وجود 
که او چو جان عزیز است و مملکت بدنش
عمر صلابت عثمان حیای حیدر دل 
که زنده گشت بدو دین احمدو سننش
نجوم کوکبه شاه جهان اویس که هست 
قرین جام دم صاحب ولایت قرنش
روایح کرمش میدمد ز باغ وجود 
چنان که بوی اویس از جوانب یمنش
جهان همت او عالمی ست کز عظمت 
که مرغزار سپهر است سبزه دمنش
بهر دیار که آب دیار زد دستش 
فرو نشاند غبار حوادث وفتنش
اگر نه شمسه ایوان او بدی خورشید 
هزار بار شدی عنکبوت پرده تنش
همیشه هست و بود سر افراز گردن کش 
سنان صدر نشین و کمند دل شکنش
لالی سخنش گوهری است کز بن گوش 
غلام حلقه به گوش است لولوی عدنش
گر آفتاب نه بر سمت طاعت توبود 
برون کشند نجوم ازمیان انجمنش
کمند قهرت اگر صبح را گلو گیرد 
محال باشد ازین پس مجال دم زدنش
همای چترتو را طالعی است هر روزی 
شدن معارض خورشید و بر سرآمدنش
هوای منزلت دست بوس خاتم توست 
که برکند دل لعل بدخشی از وطنش
به باغ سبز فلک باد خیلت ارگذرد 
ز شاخ ثور بریزد شکوفه پرنش
چنان شود که به عهد تو باز خواهد باغ 
زرهزنان خزان برگ بید و یاسمنش
شبان شبان ز ستمگر چنان شود ایمن 
که گرگ و میش شود مستشار و موتمنش
من این مثلث عنبر نسیم نفروشم 
وگر بهشت مثمن دهند در سمنش
مثلثی ست غبار عبیر درگاهت 
که خاک اوست به از خون نافه ختنش
بدین قصیده غراظهیروقت منم 
زمانه را چو تویی اردشیر بن حسنش
ز غصه بلبل طبعم نداشت برگ و نوا 
بهار مدح تو آورد باز در سخنش
دعای شاه جهان واجب است و می گویم 
که باد حافظ و ناصر خدای ذوالمننش

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
مبشران سعادت برین بلند رواق 
همی کنند ندا در ممالک آفاق
که سال هفتصد و پنجاه و هفت رجب
به اتفاق خلایق بیاری خلاق
نشست خسرو ریو زمین به استحقاق 
فراز تخت سلاطین به دار ملک عراق 
خدایگان سلاطین عهد شیخ اویس 
پنا هو پشت جهان خسرو علی الا طلاق 
شهنشهی که برای نثار مجلس اوست 
پر از جواهر انجم سپهر را اطباق 
مشام روح ودماغ خرد زباغ بهشت 
به جز روایح خلقش نکرده استنشاق 
-زبان ناطقه از منهیان عالم غیب 
به جز نتایج طبعش نکرده استنطاق 
فکنده قصه یوسف جمال او در چاه 
نهاده نامه کسری  زمان او بر طاق 
اگر نه ترک فلک پیش او کمر بند 
فلک به جای کله بر سرش نهد بغطاق 
کسی به دولت عدلش نمی کند جز عود 
ز دست راهزنان  نا له در مقام عراق 
چه گوشمال که از دست او کشیده کمان  
چه سر زنش که ز انصاف او نیافت چماق 
زهی شهنشه انجم تو را کمینه غلام  
زهی مبارز پنچم تو را کهینه وشاق 
به بندگی جناب تو خسروان مشعوف 
بپای بوس رکاب تو سر وران مشتاق 
ز گوشه های سیر تو بخت جسته وطن 
به خانه های کمانت ظفر گر فته وثاق 
فروغ تیغ به چشم تو لمعه ای ساغر 
نوای کوس به گوش تو ناله عشاق 
کمان هیبتت افکنده سهم در اطراف 
کمند طاعتت آورده دست در اعناق 
به بحر نسبت طبع تو می کنو همه وقت 
اگر چه در صف بحر می کنم اغراق 
صحیفه ای است وجود مبارک تو درو 
همه مکارم ذات و محاسن اخلاق 
علو قدر تو را آفتاب اگر نگردد 
چو سایه باز فتد در رواق چرخ به طاق 
صبا ز دفتر خلق تو یک ورق می خواند 
چمن مجلد گل را به باد داد اوراق 
شمال صیت تو را شد براق برق عنان 
هلال زین براق تو گشت وبدر جناق 
ز هیبت تو دل دشمنان بروز نبرد 
چنان بود که دل عاشقان به روز فراق 
خدایگانا  ز امروز تا به روز حساب 
به توست عالمیان را حوالت ارزاق 
تراست مملکت سلطنت به استقلال 
تراست سلطنت مملکت  به استحقاق 
جهانیان همه زنهاریان عدل تواند 
امیدوار به فضل ومراحم واشفاق 
به چشم راستی آنکس که ننگرد در تو 
چو نرگسش بدر آورد ز پلکها  احداق 
به آب تیغ نشان آتش شرارت خصم 
از آنکه می زندش دیگ سینه جوش نفاق 
یقین به موضوع تریاک داده باشی زهر 
به جای زهر عدو را اگر دهی تریاق 
اگر چه با تو نه آبای آسمان خوردند 
به چادر مادر عنصر هزار پی سه طلاق 
به سد عدل حصین کن حصار دولت خویش 
مباش غافل از این چرخ ازرق زراق 
هنوذ با تو کنون می خورد فلک سوگند 
هنوز با تو کنون می کند جهان میثاق 
به پایه ای برسی از شرف که چون سدره 
درخت قدر تو بر ساق عرش ساید ساق 
شها  به شکر طوطی گر این حدیث از من 
کند سماع شکر خوش نباشدش به مذاق 
مرادلی وزبانی است پر صفا وصفات 
مرا سری ودرو نیست بر وفا ووفاق 
عروس خاطر من نیست زان قبیل که او 
به جز قبول جنابت کند قبول صداق 
همیشه تا ملک شرق با مداد پگاه 
بر آید وکند آفاق روشن از اشراق 
خجسته باد تو را تاج وتخت سلطانی  
به بندگیت سلاطین عهد بسته نطاق

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
ای حریم بارگاهت کعبه ملک و ملک  
ساحتت را روضه فردوس حدی مشترک 
در خط از عکس خطوطت  سطح لوح لاجورد 
در گل از سهم اساست  پای وهم تیز تک 
از فروغ شمسه دیوار ایوانت به شب 
ذره ها را در هوا بتوان شمردن یک به یک 
پاسبانان دور بامت که با عرشند راست 
زنده می دارند شب ز آواز تسبیح ملک 
باغبار کیمیای خاک در گاه تو زر 
سر زند بر سنگ اگر جوهر نماید بر محک 
با رگاهت قبله گاه مشگ مویان خطا 
آستانت قبله جای ماهرویان نمک 
جنت وصحنت مقابل می نهد استاد عقل 
گفت رضوان  هان بیا  آن عرصه لی  وین خصه لک
خا ر و خاشاک غذایت می فرستند هر صباح 
گلشن فردوس را فراش بر رسم ملک 
ز اشتیاق خوض روض کوثر مشربت 
می شود ماه سما هر ماه بر شکل سمک 
ز اعتدال نو بهار گلشنت در مهرگان 
می دماند خیری از ازهار وگلبرگ از خسک 
چرخ خورشید جلالی ایمن از تغییر هدم 
سد یا جوج بلایی فارغ از تخریب دک 
میر بر صدر تو جمشید ست بر عرش سبا 
شاه بر تخت تو خورشید ست بر اوج فلک 
شیخ حسن بیگ آسمان مملکت من کل باب 
شاه دلشاد آفتاب سلطنت بی هیچ شک 
حزم هشیارست قصر ملک این را پاسبان 
بخت بیدارست خیل نصرت آن را یزک
نیست بی این باد را دست تطاول بر چراغ 
نیس بی آن آب را حکم تصرف بر نمک 
آن جهانداری که از آواز کوشش هر زمان 
روز کوشش آید اندر گوشش النصرة معک 
خطه بغداد جز در سایه اقبال شان 
چون خلافت با علی بوده است و زهرا بی فدک 
تا به تیغ زرنگاری از روی گیتی هر صباح 
خط مشک افشان شب را می کند خورشید حک
این بهشت آباد خرم بر شما فرخنده باد 
مسکن احباب جنت منزل اعداد درک

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
عید من آنکه هست خم ابرویش هلال 
بر عین عید ابروی چون نون اوست دال
عیدی که قدر اوست فزون از هزار ماه 
ماهی که مثل او نبود در هزار سال
خوش می خرامد ز بن گوش می کشد 
هر دم به دوش غالیه زلف او شمال
تا خود خیال ابروی اوبست ماه نو
کج می نمود در نظر مردم این خیال
هندوی اوست هر سرمه از آن جهان 
می گویدش مبارکو می خواندش هلال
طالع شوای خجسته مه نو که عالمی است 
بی عید طلعت تو همه روزه در ملال
لعلت به خنده می شکند حقه عقیق 
چشمم به گریه می گسلد رشته لال
با چشم مست گو که میدان چو می بریز 
خون مرا مگو که حرامست یا حلال
چو گان زلفت آنکه به میدان دلبری 
سر جز به گوی ماه درآرد بود محال
کم می کنم حدیث دهان تو چون می کنم 
کانجا سخن نمی رود از تنگی مجال
رویت گل دو روی به یک روی چون ندید 
صد بار زرد و سرخ برآمد زانفعال
با توست گوییا نظر آفتاب ملک 
کامد چو ماه عید مبارک رخت به فال
خورشید صبح سنجق و ماه زحل محل 
دارای چرخ کوکبه مشتری خصال
سلطان معزدین خدا پادشه اویس 
سلطان بی عدیل و شهنشاه بی مثال
شاهی که ظل مرکز چتر جلال اوست 
دوران هفت دایره را نقطه کمال
شاهی که زیر شهپر شاهین دولتش 
خوش خفته است کبک دری با فراغ بال
ای گشته مالکان همه ملوک ملک تو 
وی مال کان زکف دست تو پایمال
تقدیر داده تا ابدت بخت لاینام
ایزد سپرده در ازلت ملک لایزال
مهرست و ماه رای زرینتوراغلام 
کان است و بحر طبع جواد تو را عیال
آفاق راست بحر کفت منشا کرم 
افلاک راست خاک درت مسند جلال
امر تو مرکبان زمین را کند روان 
نهی تو بختیان فلک را نهد عقال
آن خلق خلق توست که ده تو ز غیرتش 
خون بسته است در جگر نافه غزال
وان لطف لطف توست که در عین سلسبیل 
بر روی کف می زند از طره اش زلال
وان قهر قهر توست که از باد هیبتش 
آب نبات زهر شود در عروق بال 
وان گرز گرز توست که بدخواه را کند 
پیدا میان دو کتفش فرق در جدال
بر کوه جامد ار گذرد با هیبتت 
گردند چون سحاب روان در هوا جبال
مریخ را بدل شمرد زهره بعد از ین 
با ماه رایت تو اگر یابد اتصال 
مه خواست تا به سم سمندت رسد مگر 
خود را بر او ببندد اگر دارد احتمال
آنجا که خنگ ماه منیر تو سم نهد 
ماه نو افتاده بود در صف نعا ل
ظل ظلیل چتر تو و خوی پرچمت 
رخسار نو عروس ظفر راست زلف و خال
گر التجا کند به تو خورشید خاوری 
دیگر به نیم روز نبیند کسش زوال
چرخ دوال باز اگر سر کشی کند 
امرت کشد به جرم زجرم اسد دوال 
بد خواه را چه زهره که گردد معارضت  
با شیر خود چه پنجه تواند زدن شغال 
دست سوال پیش تو سایل چه آورد 
چون هست پیش دست عطا تو بر سوال 
جود تو منع کرد ترا زو از آن شدست 
میزان درست مغربی مهر را زوال 
شا ها بدان خدای که از خوان نعمتش 
دنیاست یک نواله وعقبی است یک نوال 
کا مروز در جمیع ممالک منم که نیست 
جز فکر مدحت تو مرا هیچ اشتغال 
از صبح تا به شام دعای تو می کنم 
بی آنکه باشدم طمع جا ه وحرص مال 
ورنه به دولتت چو دگر بندگان تو 
من بنده نیز داشتمی منصب و منال
بر غیر حضرت تو حرام است شعر من 
کان سحر مطلق است بهر مذهبی حلال
تا در طباع آتش و آب است اختلاف 
تا در مزاج باد بهاریست اعتدال
بادا حدود ملک تو ایمن ز اختلاف 
بادا مزاج امر تو خالی ز اختلال
فرخنده باد بر تو شب قدر و روز عید 
پشت و پناه و قدر جلال تو ذوالجلال

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
زنجیر بند زلفت زد حلقه بر در دل 
خیل خیال ماهت در دیده ساخت منزل
ای گل ز حسن رویت گشته خجل به صد رو 
وی غنچه بر دهانت عاشق شده به صد دل 
زلف و خط تو با هم هندوستان وطوطی 
رخسار و خال مشکین کافور و حب فلفل 
سودای زلف مشکین دارد دل شکسته 
دیوانه گشت مسکین می بایدش سلاسل
غایب شدن به صورت از مامدان که مارا 
گه طالعست مانع گه روزگار حایل 
لعل حیات بخشد صد بار ریخت خونم 
گویی به بخت من شد آب حیات قاتل 
یاقوت در چکانت الماس راست حامی 
شمشاد خوش خرامت خورشید راست حامل
از عکس گونه هایت در تاب ماه نخشت 
وز سحر چشمهایت بی آب چاه بابل 
خواهی که یوسف جان از چاه غم برآید 
پرتاب کن زبالا مشکین رسن فروهل
از حسن گل به گلزار باد افکند ورق را 
گر بر شمال خوانم یک شمه زان شمایل
زان شانه بر سر آمد کو موی می شکافد 
در حل و عقد زلفت کان نکته ایست مشکل
زنهار طره ات را مگذار کان پریشان 
دارد سر تطاول در عهد شاه عادل
آن کعبه اعالی وان قبله معالی
آن منبع معانی وان مجمع فضایل
دلشاد شاه شاهی کز فر ملک مقنع 
بگرفت ملک سنجر بشکست تاج هرقل
نعل سم سمندش تاج سر سلاطین 
خاک در سرایش آب رخ افاضل
رایات کام کاری از روی اوست عالی 
آیات شهریاری در شان اوست نازل
صیت مکارش را باد صباست مرکب 
حمل مواهبش  را  بهار محمل 
چون روزگار حکمش  بر جن وانس نافذ 
چون آفتاب عدلش  بر بحر وبر شامل 
تا شاه باز چترش  بگرفت ملک سنجر 
بر کند نسر گردون  شهبال صیت طغرل 
ای خیل حشمتت را نصرت فتاده در پی  
وی چتر دولتت را خورشید رفته در ظل 
در معرض عفافت  آن مکه ی طهارت 
در مجلس ثنایت  آن مصدر دلایل 
پوشیده آستین را بر چهرهبنت عمران 
بوسیده آستان را  صد بار این وابل 
از رشک حسن خطت  دست نگار بر سر 
وز شرم لطف طبعت  پای زلال در گل 
دارد زحسن خلقت  باد شمال بویی 
شاخ شجر بدان بو  باشد به باد مایل 
در صدر خصم رمحت تا یافت حکم نافذ 
رفت از ولایت تن  جانش زدست عامل 
جز در حصار آهن یا در میان آبی 
مثل تویی نیاردبا تو شدن مقابل 
دست تو حاصل کان  در خاک ریخت یکسر 
شاید اگر بگیرد زین دست کان معامل
در بخشش از مبادی تا دست بر گشادی 
هستند در ایا دی بسته میان انامل 
شاخ نهال رمحت  بر کنده بیخ یاغی 
سیل سحاب جودت افزوده آب سایل 
با حکم پایدارت کوه گران سبک سر 
با عزم تیز تازت  برق عجول کاهل 
هر عضو دشمنت شد  منزلگه بلایی 
تیغ تو تیز گشته  در قطع آن منازل 
چشم وچراغ عالم  بودی تو پیش از آن دم 
کافلاک در گرفتند  اجرام را مشاعل 
هان جام عید اینک  شاها کز انتظارش 
می کف زدست بر سر خم راست پای در گل 
ساقی لاله رخ را  گو ساغری در افکن 
گلگون چو اشک عاشق روشن چو رای عاقل 
راحی که گر فشاند بر خاک جرعه ساقی 
عظم رمیم گردد  حالی به روح واصل 
مستان جز از معانی  می های ارغوانی 
فارغ کن از عنادل  بر نغمه ی عنادل 
مطرب که دوش گفتی  در پرده راز بربط 
آواز ها فکندست امروز در محافل 
چنگ است بسته خود را  بر دامن مغنی 
از دامن مغنی  زنهار دست مکسل 
ذوقی تمام دارد  در صبح عید باده 
بی جست وجوی شاعر بی گفت وگوی عاذل 
راوی اگر نوازد  این شعر در سپاهان 
روح کمال خواند لله در قایل 
تا هر صبا روشن  این آبگون قفس را 
از بال زاغ گردد  حاصل پر حواصل 
فرخ صبا عیدت فرخنده باد ومیمون  
طبع ستاره تابع کام زمانه حاصل

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - - | - - U | - U - -
رفتند رفیقان ورسیدند به منزل
در خواب غروری تو هنوز  ای دل غافل 
از نیست به هستی وزهستی به ره نیست
تا شهر وجود است روان است قوافل
راه تو پر از آب وگل ولاشه ضعیف است
بس شاهسواری که فرو رفت درین گل
ای غرقه ی دنیا مطلب غور  که جستند
نه قعر پدید ست در این بحر نه ساحل
ناکا می ورنج است همه حاصل دنیا
ور کام بود حاصل از آن نیز چه حاصل
قسمت نشود بیش و کم از کوشش وتقصیر
تا خود چه قدر گشت مقدر زاوایل
خواهی که به رغبت هما پیوند تو خواهند
رو رشته پیوند نخست از همه بگسل
دنیا چه کنی جمع  که مقصود ز دنیاست
دلقی کهن ونانی وباقی همه فاضل
تن ده به رضا کانچه قضا بر تو نوشته است
از تو نشود دفع به تعویذ و حمایل
حق را بشناس از نظر و چشم و دل و گوش
کاینها همه بر قدرت حق اند دلایل
گفتی تو که با حقم و حق بر طرفت نیست
با توست بلی حق و تو مشغول به باطل
جز حق که تواند که کند آدمیی را
پیدا ز کفی خاک بدین شکل و شمایل
در خوردن و خفتن چه شوی همسر انعام 
می کن عملی تا نشوی کم ز عوامل
هم سوده و فرسوده شوی آخر اگر خود
ز آهن شودت فرق وز فولاد فواصل
قول علمایی که عمل نیست در ایشان
ماننده یرمحی است که خالیست ز عامل
این طول امل چیست  بر آنی که زمانه
شد عمر تو را تا به قیامت متکفل
خواهی که چو گل از دمت آسوده شود خلق 
چون غنچه بر آن باش که گردی هم تن دل
عاجل دهی از دست که آجل بستانی
رو دوست طلب کن چه کنی عاجل آجل
از خود گذرای یار وبدو رس که کسی نیست
غیر از تو میان تو ومقصود تو حایل
در راه هوا کاه وشی سارع وپران
در شارع دین کوه صفت سنگی وکاهل
این اشک ریایی است چو در وجه نشیند
سیم سره باید  که بصیرست معامل
از حسن مزن لاف که خواهد شدن آخر
این نرگس چشم وگل رخسار تو زایل
تو در ظلمات شب کفران وبرایت
بر کرده در این گنبد فیروزه مشاعل
در جاه گرفتم که شدی طغرل وسنجر
بنگر که کجا اند کنون سنجر وطغرل
از هر که بد آید طمع نیک مدارید
خاصیت کافور مجویید ز فلفل
خیری که خلاص تو در آن است خلوص است
باقی همه اجزای تو قیدند وحبایل
عالم که ندارد عمل او مثال حماری ا ست
بی فایده اثقال کتب را شده حامل
از نفس بدان چشم نکویی نتوان داشت
هرگز ندهد نفع عسل زهر هلاهل
آخر تو نگویی که  که بخشید زوال
اصوات بم وزیر به قمری وعنادل 
یا کیست که داد است به باغ از سر مستی
از بلبله گل می گلگون به بلابل 
یا بهر کمال از پی تحصیل خرد را
کی بر سر ابنای جهان کرد محصل 
یا کیست که از اول ماه ووسط روز
ثور مه وخورشید کند زاید وزایل 
اینت چو محقق بود ای بنده  بود ظلم
گر تو نبری طاعت این حاکم عادل
نفس ملکی را نبود حاجت زینت
طاوس ملایک چه کند زیب جلاجل
دولت نه به عقل است وکیاست وگر این نیست
از چیست که عالم رود اندر پی جاهل 
در بیت حرم  قافله ای سایل ومهجور
در شهر یمن طایفه ای ساکن وواصل
بر دوش هر آن کس که طرازی زهنر نیست
آن بین ومزن دست در اذیال زوایل
وحشی که خورد خار قناعت بود آهو
گر زانکه فرود آورد او سر به سنابل
توحید به دل گو چو کسانی که به انگشت
گفتند ونهادند بر آن حرف انامل
رو قطع تعلق کن امروز که فردا
آسوده ز اغلالی وایمن ز سلاسل
تو اصل وجودی شرفت واضح و لایح
خود را همگی ساخته باطل و عاطل
در راندن سایل چه جوابت بود آخر
آن روز که باشد ز تو رزاق تو سایل
چندین چه کنی حکم اواخر که چه باشد
تا بر چه نهج رفته بود حکم اوایل
سلمان دگری را چه دهی پند که هستند
اوضاع تو را اهل جهان منکر و عازل
پندی که به قول آمدت اول تو به فعل آر
ورنه نبود هیچ کدام موثر دم قایل

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -