گفت قاضی مفلسی را وا نما
گفت اینک اهل زندانت گوا
گفت ایشان متهم باشند چون
می گریزند از تو می گریند خون
وز تو می خواهند هم تا وارهند
زین غرض باطل گواهی می دهند
جمله اهل محکمه گفتند ما
هم بر ادبار و بر افلاسش گوا
هر که را پرسید قاضی حال او
گفت مولا دست ازین مفلس بشو
گفت قاضی که ش بگردانید فاش
گرد شهر این مفلس است و بس قلاش
کو به کو او را منادی ها زنید
طبل افلاسش عیان هر جا زنید
هیچ کس نسیه بنفروشد بدو
قرض ندهد هیچ کس او را تسو
هر که دعوی آردش اینجا به فن
بیش زندانش نخواهم کرد من
پیش من افلاس او ثابت شده ست
نقد و کالا نیستش چیزی به دست
آدمی در حبس دنیا ز آن بود
تا بود که افلاس او ثابت شود
مفلسی دیو را یزدان ما
هم منادی کرد در قرآن ما
کاو دغا و مفلس است و بد سخن
هیچ با او شرکت و سودا مکن
ور کنی او را بهانه آوری
مفلس است او صرفه از وی کی بری  
حاضر آوردند چون فتنه فروخت
اشتر کردی که هیزم می فروخت
کرد بیچاره بسی فریاد کرد
هم موکل را به دانگی شاد کرد
اشترش بردند از هنگام چاشت
تا شب و افغان او سودی نداشت
بر شتر بنشست آن قحط گران
صاحب اشتر پی اشتر دوان
سو به سو و کو به کو می تاختند
تا همه شهرش عیان بشناختند
پیش هر حمام و هر بازار گه 
کرده مردم جمله در شکلش نگه
ده منادی گر بلند آوازیان
ترک و کرد و رومیان و تازیان
مفلس است این و ندارد هیچ چیز
قرض تا ندهد کس او را یک پشیز
ظاهر و باطن ندارد حبه ای
مفلسی قلبی دغایی دبه ای
هان و هان با او حریفی کم کنید
چونک گاو آرد گره محکم کنید
ور به حکم آرید این پژمرده را
من نخواهم کرد زندان مرده را
خوش دمست او و گلویش بس فراخ
با شعار نو دثار شاخ شاخ
گر بپوشد بهر مکر آن جامه را
عاریه ست آن تا فریبد عامه را
حرف حکمت بر زبان نا حکیم
حله های عاریت دان ای سلیم
گرچه دزدی حله ای پوشیده است
دست تو چون گیرد آن ببریده دست
چون شبانه از شتر آمد به زیر
کرد گفتش منزلم دورست و دیر
بر نشستی اشترم را از پگاه
جو رها کردم کم از اخراج کاه
گفت تا اکنون چه می کردیم پس  
هوش تو کو   نیست اندر خانه کس   
طبل افلاسم به چرخ سابعه
رفت و تو نشنیده ای بد واقعه
گوش تو پر بوده است از طمع خام
پس طمع کر می کند کور ای غلام
تا کلوخ و سنگ بشنید این بیان
مفلس ست و مفلس ست این قلتبان
تا به شب گفتند و در صاحب شتر
بر نزد کاو از طمع پر بود پر
هست بر سمع و بصر مهر خدا
در حجب بس صورت ست و بس صدا
آنچ او خواهد رساند آن به چشم
از جمال و از کمال و از کرشم
و آنچ او خواهد رساند آن به گوش
از سماع و از بشارت وز خروش
کون پر چاره ست هیچت چاره نی
تا که نگشاید خدایت روزنی
گرچه تو هستی کنون غافل از آن
وقت حاجت حق کند آن را عیان
گفت پیغامبر که یزدان مجید
از پی هر درد درمان آفرید
لیک زان درمان نبینی رنگ و بو
بهر درد خویش بی فرمان او
چشم را ای چاره جو در لامکان
هین بنه چون چشم  کشته سوی جان
این جهان از بی جهت پیدا شده ست
که ز بی جایی جهان را جا شده ست
باز گرد از هست سوی نیستی
طالب ربی و ربانیستی
جای دخل ست این عدم از وی مرم
جای خرج ست این وجود بیش و کم
کارگاه صنع حق چون نیستی ست
جز معطل در جهان هست کیست   
یاد ده ما را سخن های دقیق
که ترا رحم آورد آن ای رفیق
هم دعا از تو اجابت هم ز تو
ایمنی از تو مهابت هم ز تو
گر خطا گفتیم اصلاحش تو کن
مصلحی تو ای تو سلطان سخن
کیمیا داری که تبدیلش کنی
گرچه جوی خون بود نیلش کنی
این چنین مینا گر ی ها کار تست
این چنین اکسیر ها اسرار تست
آب را و خاک را بر هم زدی
ز آب و گل نقش تن آدم زدی
نسبتش دادی و جفت و خال و عم
با هزار اندیشه و شادی و غم
باز بعضی را رهایی داده ای
زین غم و شادی جدایی داده ای
برده ای از خویش و پیوند و سرشت
کرده ای در چشم او هر خوب زشت
هر چه محسوس است او رد می کند
وانچ ناپیدا ست مسند می کند
عشق او پیدا و معشوقش نهان
یار بیرون فتنه او در جهان
این رها کن عشق های صورتی
نیست بر صورت نه بر روی ستی
آنچ معشوق ست صورت نیست آن
خواه عشق این جهان خواه آن جهان
آنچ بر صورت تو عاشق گشته ای
چون برون شد جان چرایش هشته ای  
صورت ش بر جاست این سیری ز چیست 
عاشقا وا جو که معشوق تو کیست  
آنچ محسوس ست اگر معشوقه است
عاشق ستی هر که او را حس هست
چون وفا آن عشق افزون می کند
کی وفا صورت دگرگون می کند  
پرتو خورشید بر دیوار تافت
تابش عاریتی دیوار یافت
بر کلوخی دل چه بندی ای سلیم 
وا طلب اصلی که تابد او مقیم
ای که تو هم عاشقی بر عقل خویش
خویش بر صورت پرستان دیده بیش
پرتو عقل ست آن بر حس تو
عاریت می دان ذهب بر مس تو
چون زر اندود ست خوبی در بشر
ورنه چون شد شاهد تر پیره خر 
چون فرشته بود همچون دیو شد
کان ملاحت اندرو عاریه بد
اندک اندک می ستانند آن جمال
اندک اندک خشک می گردد نهال
رو نعمره ننکسه بخوان
دل طلب کن دل منه بر استخوان
کآن جمال دل جمال باقی  است
دولتش از آب حیوان ساقی است
خود هم او آبست و هم ساقی و مست
هر سه یک شد چون طلسم تو شکست
آن یکی را تو ندانی از قیاس
بندگی کن ژاژ کم خا ناشناس
معنی تو صورت ست و عاریت
بر مناسب شادی و بر قافیت
معنی آن باشد که بستاند ترا
بی نیاز از نقش گرداند ترا
معنی آن نبود که کور و کر کند
مرد را بر نقش عاشق تر کند
کور را قسمت خیال غم فزا ست
بهره چشم این خیالات فنا ست
حرف قرآن را ضریران معدن ند
خر نبینند و به پالان بر زنند
چون تو بینایی پی خر رو که جست
چند پالان دوزی ای پالان پرست 
خر چو هست آید یقین پالان ترا
کم نگردد نان  چو باشد جان ترا
پشت خر دکان و مال و مکسب است
در قلبت مایه صد قالب است
خر برهنه بر نشین ای بوالفضول
خر برهنه نی که راکب شد رسول
النبی قد رکب معروریا
والنبی قیل سافر ماشیا
شد خر نفس تو  بر میخی ش بند
چند بگریزد ز کار و بار چند  
بار صبر و شکر او را بردنی ست
خواه در صد سال و خواهی سی و بیست
هیچ وازر وزر غیری بر نداشت
هیچ کس ندرود تا چیزی نکاشت
طمع خامست آن مخور خام ای پسر
خام خوردن علت آرد در بشر
کان فلانی یافت گنجی ناگهان
من همان خواهم مه کار و مه دکان
کار بخت ست آن و آن هم نادر ست
کسب باید کرد تا تن قادر ست
کسب کردن گنج را مانع کی است  
پا مکش از کار آن خود در پی است
تا نگردی تو گرفتار اگر
که اگر این کردمی یا آن دگر
کز اگر گفتن رسول با وفاق
منع کرد و گفت آن هست از نفاق
کان منافق در اگر گفتن بمرد
وز اگر گفتن به جز حسرت نبرد

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -