cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
بس که چون سایه ام از روز ازل تیره رقم
خط پیشانی من گم شده در نقش قدم
عشق هر سو کشدم چاره همان تسلیم است
غیر خورشید پر و بال ندارد شبنم
قطع خود کرده ام از خیر و شرم هیچ مپرس
خط کشد بر عمل خود چو شود دست قلم
راحت از عالم اسباب تغافل دارد
مژه بی  دوختن چشم نیاید بر هم
فیض ایثار اگر عرض تمتع ندهد
مار ازگنج چه اندوده و ماهی ز درم
نبرد چشم طمع سیری از اسباب جهان
رشته موج ندوزد لب  گرداب به هم
طالب صحبت معنی نظران باید بود
خاک در صحن بهشتی که ندارد آدم
عشق هر جا فکند مایده حسن ادب
هم به پایت  که به پایت نتوان خورد قسم
عجز طاقت چقدر سرمه عبرت دارد
بسکه خم شد قد ما ماند نظر محو قدم
موی ژولیده همان افسر دیوانه ماست
علم شعله به جز دود ندارد پرچم
عجز هم  کاش نمی کرد گل از جرأت ما
تیغ ما تهمت خون می کشد از ریزش دم
بی فنا چاره تشویش نفس ممکن نیست
پنبه  گردد مگر این رشته  که  گردد محکم
به چه امید کنم خواهش وصلش بیدل
من  که آغوش وداع خودم از قامت خم

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
به هر زمین که خبر گیری از سواد عدم
فتاده نامه ما سر به مهر نقش قدم
ز اهل دل به جز آثار انس هیچ مخواه
رمیده گیر رمیدن ز آهوان حرم
به خوان عهد و وفا خلق خاک می لیسند
نماند نام نمک بسکه شد غذای قسم
علم به عرصه پستی شکست شهرت جاه
دمید سلسله موی چینی از پرچم
سخن اگر گهر است انفعال گویایی ست
خموش باش که آب گهر نگردد کم
خیال خلد تو زاهد طویله آرایی ست
خری رهاکن اگر بایدت شدن آدم
بسا گزند که تریاق در بغل دارد
زبان سنگ تری خشکیش بود مرهم
مزاج خودشکن آزار کس نمی خواهد
کم است ریزش خون تیغ را ز ریزش دم
غبار حاجت ما طرف دامنی نگرفت
یقین شد اینکه بلند است آستان کرم
خجالت است خرابات فرصت هستی
قدح زنید حریفان همین به جبهه نم
به خط جاده پرگار رفته ایم همه
چو سبحه پیش و پس اینجا گذشته است ز هم
به یاد وصل که لبریز حسرتی بیدل
که از نم مژه ات ناله می چکد چو قلم

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
داغم از کیفت آگاهی و اوهام هم
جنس بسیار است و نقد فرصت ناکام کم
آن قدر از شهرت هستی خجالت مایه ام
کز نگین من چو شبنم می فروشد نام نم
کور شد چشمش ز سوزن کاری دست قضا
پیش از آن  کز نرگس شوخت زند بادام دم
از خجالت در لب  گل خنده شبنم می شود
با تبسم آشنا گر سازد آن  گلفام فم
مژده ای لب تشنگان دشت بی آب جنون
گریه ای دارم  که خواهد شد در این ایام یم
بس که فرصتها پرافشان هوای وحشت است
از وصالم داغ دل می جوشد از پیغام غم
شوق کامل در تسلی ها کم از جبریل نیست
دل تپیدن ناز وحیی دارد و الهام هم
آنچه ما در حلقه داغ محبت دیده ایم
نی سکندر دید در آیینه نی در جام جم
محو دیدار تو دست از بحر امکان شسته است
در سواد دیده حیران ندارد نام نم
محمل موج نفس دوش تپیدن می کشد
عافیت درکشور ما دارد از آرام رم
زین نشیمن نغمه شوقی به سامان  کرده گیر
سایه دیوار دارد زیر و پشت بام بم
اهل دنیا را مطیع خویش  کردن  کار نیست
پر به آسانی توان دادن به چوب خام خم
وعظ را نتوان به نیرنگ غرض بدنام  کرد
این فسون بر هرکه می خواهی برون دام دم
بی لب نوشین او بیدل به بزم عیش ما
گشت مینا و قدح را باده در اجسام سم

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
رفت فرصت ز کف اما من حیرت زده هم
آنقدر دست ندارم که توان سود بهم
حیرتم  گشت قفس ورنه درین عبرتگاه
چون نگاهم همه تن جوهر آیینه رم
شمع عبرتگه دل ناله داغ آلودست
بایدم شاخ  گلی  کرد درین باغ علم
سر خورشید به فتراک هوا می بندد
گردنی  کز ادب تیغ تو می گردد خم
بیخودی  گر ببرد خامه ام از چنگ شعور
وصف چشمت به خط جام توان  کرد رقم
صافی دل مده از دست به اظهار کمال
نسخه آینه مپسند ز جوهر بر هم
چشمه فیض قناعت غم خشکی نکشد
آب یاقوت به صد سال نمی گردد کم
آبرویی  که بود عاریتی روسیهی است
جمله زنگ ست اگر آینه بردارد نم
غنچه وا شده آغوش وداع رنگ ست
به فسون دل خرم نتوان شد خرم
حرف ناصح ز خیال تو نشد مانع ما
آرزو نیست چراغی  که توان  کشت به  دم
عجز رفتار همان مرکز جمعیت ماست
قدم از آبله آن به  که ندزدد شبنم
کو مقامی  که توان مرکز هستی فهمید
از زمین تا فلک آغوش  گشوده ست عدم
نامداری هوسی بیش ندارد بیدل
به نگین راست نگردد خم پشت خاتم

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
موج ما را شرم دریای  کرم
تا قیامت برنمی آرد ز نم
درکنار فطرت ما داد عشق
لوح محفوظ نفهمیدن رقم
سطری از خط جین ما نگاشت
سرنگونی بر نیامد از قلم
آسمانها سر به جیب فکر ماست
تاکجا بار امانت برد خم
بی وجود آثار امکان باطل است
پرتو خورشید می جوشد بهم
نیست موج و آب جز ساز محیط
بر حدوث اینجا نمی چربد قدم
هم کنار گوهر آسوده ست موج
در بر آرام خوابیده است رم
جهل و آگاهی ز هم ممتاز نیست
این سر افزود آنچه زان سر گشت  کم
گردباد آسا درین صحرای وهم
می دود سر بر هوا سعی قدم
امتحان  گر سنگ و گل بر هم زند
فرق معدوم است در دیر و حرم
ذره تا خورشید معدوم است و بس
می خورد عرفان به نادانی قسم
بعد معنی  کسب مایی و تویی است
قرب تحقیق اینکه می گویی منم
شخص حیرت مانع تمثال نیست
می کند آیینه داری ها ستم
عالمی را از عدم دور افکند
این من و مای به هستی متهم
بیدل از تبدیل حرف دال و نون
شد صمد بیگانه لفظ صنم

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
بسکه دارد سوختن چون مجمرم در دل مقام
دور می گردد عرق تا می تراود در مشام
بسمل سعی فنایم بگذر از تسکین من
چون شرار کاغذم خواهد تپیدن کرد رام
بی ندامت نیست عشق از آه ارباب هوس
شعله رخت ماتمی دارد ز دود چوب خام
جز عمل آیینه دار جوهر تحقیق نیست
امتحان تا محو باشد تیغ می بندد نیام
فهم صورت دیگر و ادراک معنی دیگر است
گوش می باشد ز چشم آینه حسن کلام
گر کمالت نیست از رنج زوال آسوده باش
ایمن است از کاستن تا ماه باشد ناتمام
خرمی می خواهی از افسرده طبعیها برآ
قدر دان بوی گل بودن نمی خواهد زکام
سوخت خلقی برامید پخته کاریها نفس
کیست تا فهمد که ماییم و همین سودای خام
عیش دنیا شور بازیگاه شیطانست و بس
چند باید بود محو انفعال از احتلام
فرصت نیرنگ هستی پر تنک سرمایه است
تا تو آغوشی  گشایی وصل می گردد پیام
بس که دارد گریه بر نومیدی نخجیر من
جای تخم اشک می ریزد گره از چشم دام
سوختم از برق نیرنگ برهمن زاده ای
کز رمیدن واکند آغوش گوید رام رام
ناز پروردی  که موج  گوهرش  گرد رم است
ترک تمکینش نبندد صورت از سعی خرام
تا دو روزی دام چیند رنگ بر عنقای ما
حلقه ای چند از پر طاووس بایدکرد وام
بیدل از سامان رنگ آیینه روشن کرده ایم
بود داغ شمع ما را تازگی موقوف شام

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
سنگ راهم می خورد حرصی که دارد احتشام
روز اول طعمه از جزو نگین  کرده ست نام
خانه روشن کرده ای هشدار ای مغرور جاه
آنقدر فرصت ندارد آفتاب روی بام
پختگی نتوان به دست آورد بی سعی فنا
غیر خاکستر خیال شعله هم خام است خام
تا سخن باقی بود درد است صهبای کمال
نیست غیر از خامشی چون صاف می گردد کلام
نامداران زخمی خمیازه جمعیتند
سخت محروم است ناسور نگین از التیام
ذلتی در پرده امید هرکس مضمر است
کاسه دریوزه صیاد دارد چشم دام
بیخبر فال تماشا می زنی هشیار باش
شمع را واکردن چشم است داغ انتقام
به که ما و من به  گوش خامشی ریزد کسی
ورنه تا مژگان زدن افسانه می گردد تمام
طبع در نایابی مطلب سراپا شکوه است
تا بود از می تهی لبریز فریادست جام
بر نیاید شبهه در ملک یقین از انقلاب
روز روشن سایه را با شخص نتوان یافت رام
فکر استعداد خود کن فیض حرفی بیش نیست
صبح بهر عالمی صبح است و بهر شام  شام
همت آزاد را بیدل ره و منزل یکی ست
نغمه را در جاده های تار می باشد مقام

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
عمرها شد نقد دل بر چشم حیران است وام
آنچه می یابم به مینا می کنم تکلیف جام
از زبان بینواییهای دل غافل مباش
غنچه چندین تیغ خون آلود دارد در نیام
حسرت لعلی که پرواز آشیان بیخودی ست
می گشاید موج می بال نگاه از چشم جام
ناله ام یارب چسان خاطرنشین او شود
نامه خاموشی بیان  قاصد فراموشی پیام
هر چه دارد خانه آیینه بیرنگ است و بس
محو افسون دلم  تمثال کو حیرت  کدام
رهنورد زندگی را سعی پا درکار نیست
بعد ازین بر جا نشین و از نفس بشمار گام
تهمت آسودگی بر ما سبکروحان مبند
از صدا مشکل  که  گردد جلوه گر غیر از خرام
احتیاج ما هوس پیرایه ابرام نیست
موج در گوهر زبانها دارد اما محو کام
اعتبارات جهان آیینه دار کاهش است
پهلوی خود می خورد نقش نگین از حرص نام
گر هوایی در سرت پیچیده است از خود برآ
خانه ما آنسوی افلاک دارد پشت بام
عافیت خواهی قناعت  کن به وضع بیکسی
شمع این وبرانه فانوسی ندارد غیر شام
مورث  کفران نعمت هم وفور نعمت است
از طبیعت توسنی می آرد آب بی لجام
یک تأمل وار هم  کم نیست سامان حباب
وای بر مغرور وهمی  کز نفس خواهد دوام
نام را نقش نگین بیدل دلیل شهرت است
بیشتر پرواز دارد ناله مرغان دام

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
گهی حجاب وگه آیینه جمال توام
به حیرتم  که چها می کند خیال توام
مزاج شوقم از آب وگل تسلی نیست
جنون سرشته غبار رم غزال توام
کلاه گوشه پروازم آسمان سایی ست
ز بس چو آرزوی خود شکسته بال توام
بس است حلقه  گوشم خم سجود نیاز
اگر به چرخ برآیم همان هلال توام
ز امتیاز فنا و بقا نمی دانم
جز اینکه ذره خورشید بی زوال توام
زمانه گر نشناسد مرا به این شادم
که من هم آینه حسن بی مثال توام
سپند من به فسردن چرا نه نازکند
نفس گداخته جستجوی خال توام
مباد هیچکس آفت نصیب همچشمی
حنا گداخت که من نیز پایمال توام
به چشم تر نتوان شبنم بهار تو شد
عرق فروش گلستان انفعال توام
به خود نمی رسم از فکر ناقصی که مراست
زهی هوس که در اندیشه کمال توام
خیال وحشت و آرام حیرت ست اینجا
چه آشیان و چه پرواز زیر بال توام
خبر ز خویش ندارم جز اینکه روزی چند
نگاه شوق تو بودم کنون خیال توام
زمین معرفت از ریشه دویی پاک است
چرا زخویش نیایم برون نهال توام
ز شرم بیدلی خود گداختم بیدل
دلی ندارم و سودایی وصال توام

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
دست و پا گم کرده شوق تماشای توام
افکند یارب سر افتاده در پای توام
اینکه رنگم می پرد هر دم به ناز بیخودی
انجمن پرداز خالی کردن جای توام
خانمان پرداز الفت را چه هستی کو عدم
هر کجا مژگان گشایم  گرد صحرای توام
هیچکس آواره گرد وادی همت مباد
مطلب نایاب خویشم بسکه جویای توام
نقد موهوم حباب آنگه به بازار محیط
زبن بضاعت آب سازد کاش سودای توام
خواه درد آرم به شوخی خواه صاف آیم به جوش
همچو می از قلقل آهنگان مینای توام
کیست  گردد مانع مطلق عنانیهای من
موج بی پروای توفان خیز دریای توام
سجده ها دارم به ناز هستی موهوم خویش
کاین غبار سرمه جوهر گرد مینای توام
در محبت فرق تمییز نیاز و ناز کو
هر قدر مجنون خویشم محو لیلای توام
می شکافم پرده هستی تو می آیی برون
نقش نامت بسته ام یعنی معمای توام
گرمی هنگامه موج و محیط امروز نیست
تا تو افشای منی من ساز اخفای توام
می شنیدم پیش ازین بیدل نوای قدسیان
این زمان محو کلام حیرت انشای توام

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
صورت خود ز تو نشناخته ام
اینقدر آینه پرداخته ام
گر فروغی ست درین تیره بساط
رنگ شمعی ست که من باخته ام
رم آهو به غبارم نرسد
در قفای نگهی تاخته ام
دوری یار و صبوری ستم است
آبم از شرم که نگداخته ام
داغ تحقیق به تقلیدم سوخت
کاش پروانه شود فاخته ام
برده ام بر فلک افسانه لاف
صبح خیز از نفس ساخته ام
شرم حیرت مژه خواباندن داشت
تیغها سر به نیام آخته ام
فرصت ناز حباب آنهمه نیست
سر به بی گردنی افراخته ام
هستی از خویش  گذشتن دارد
یک دو دم با سر پل ساخته ام
بیدل این بار که بر دوش من است
مژه تا خم شود انداخته ام

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مسدس مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U -
بیدست و پا به خاک ادب نقش بسته ام
در سایه تأمل یادش نشسته ام
فریاد ما به گو  ش ترحم شنیدنی است
پربینوا چو نغمه تارگسسته ام
ای کاش سعی بیخودیی داد ما دهد
بالی که داشت رنگ به حیرت شکسته ام
گوشی که بر فسانه ما وا رسد کجاست
حرمان نصیب ناله دلهای خسته ام
جمعیم چون حواس در آغوش یکنفس
گلهای چیده به همین رشته دسته ام
خجلت نیاز دعوی مجهول ماکه کرد
نگذشته زین سو آن سوی افلاک جسته ام
این است اگر عقوبت اسباب زندگی
از هول مرگ و وسوسه حشر رسته ام
بیدل مپرس از ره هموار نیستی
بی چین  تر از نفس همه دامن شکسته ام

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
نیرنگ جلوه ای که به دل نقش بسته ام
طاووس می پرد به هوا رنگ جسته ام
با موج  گوهرم  گرو تاختن بجاست
من هم به سعی آبله دامن شکسته ام
افسون الفت دل جمعم مآثر است
چون بوی  گل به  غنچه توان بست دسته ام
موج گهر خمار تپیدن نمی کشد
برخاسته ست دل ز غبار نشسته ام
وضع سحر مطالعه عبرت ست و بس
عالم  بهار دارد و من سینه خسته ام
در ضبط عیش جرأت خمیازه ات رساست
میدان کشیدن رگ ساز گسسته ام
بیدل به طوف دامن نازش چسان رسم
سعی غبار نم زده پر شکسته ام

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
باز بر خود تهمت عیشی چو بلبل بسته ام
آشیانی در سواد سایه ی گل بسته ام
نسخه ی آیینه ی دل دستگاه حیرتست
چون نفس ناچار پیمان با تأمل بسته ام
بر تو تا روشن شود مضمون از خود رفتنم
نامه ی آهی به بال نکهت  گل بسته ام
تا نفس باقیست باید بست در هر جا دلی
عالمی بر جلوه و من بر تغافل بسته ام
چون صدا سیرم برون از کوچه ی زنجیر نیست
گر ز گیسو برگرفتم دل به کاکل بسته ام
نیستم دلکوب این محفل چو مینای تهی
پیشتر از رفتن خود بار قلقل بسته ام
از گهر ضبط عنان موج دریا روشن است
جزوی از دل دارم و شیرازه ی کل بسته ام
دوش آزادی تحمل طاقت اسباب نیست
خفته ام بر خاک اگر بار توکل بسته ام
از هجوم ناتوانی ها به رنگ آبله
تا ز روی قطره آبی بگذرم پل بسته ام
یاد شوخی های نازت دارد ایجاد بهار
محو دستار توام  گل بر سر گل بسته ام
گردش رنگ از شرارم شعله ی جواله ریخت
نقش جامی دیگر از دور و تسلسل بسته ام
خط او شیرازه ی آشفتگی های من است
از رگ یک برگ  گل صد دسته سنبل بسته ام
در خیال گردش چشمی  که مستی محو اوست
رفته ام جایی که رنگ ساغر مل بسته ام
می دهم خود را به یادش تا فراموشم  کند
مصرعی در رنگ مضمون تغافل بسته ام
اوج عزت نیست بیدل دلنشین همتم
پرتو خورشیدم احرام تنزل بسته ام

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
با هیچکس حدیث نگفتن نگفته ام
درگوش خویش گفته ام و من نگفته ام
زان نور بی زوال که در پرده دل است
با آفتاب آنهمه روشن نگفته ام
این دشت و در به ذوق چه خمیازه می کشد
رمز جهان جیب به دامن نگفته ام
گلها به خنده هرزه گریبان دریده اند
من حرفی از لب تو به  گلشن نگفته ام
موسی اگر شنیده هم از خود شنیده است
 انی انا اللهی  که به ایمن نگفته ام
آن نفخه ای کز او دم عیسی گشود بال
بوی کنایه داشت مبرهن نگفته ام
پوشیده دار آنچه به فهمت رسیده است
عریان مشو که جامه دریدن نگفته ام
ظرف غرور نخل ندارد نیاز بید
با هرکسی همین خم گردن نگفته ام
در پرده خیال تعین ترانه هاست
شیخ آنچه بشنود به برهمن نگفته ام
هر جاست بندگی و خداوندی آشکار
جز شبهه خیال معین نگفته ام
افشای بی نیازی مطلب چه ممکن است
پرگفته ام ولی به شنیدن نگفته ام
این انجمن هنوز ز آیینه غافل است
حرف زبان شمعم و روشن نگفته ام
افسانه رموز محبت جنون نواست
هر چند بی لباس نهفتن نگفته ام
این ما و من  که شش جهت از فتنه اش پر است
بیدل توگفته باشی اگر من نگفته ام

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
در راه عشق توشه امنی نبرده ام
از دیر تا به  کعبه همین سنگ خورده ام
هستی جنون معامله صبح و شبنم است
اشکی چکیده تا رگ آهی فشرده ام
محمل کش تصور خلد انتظار کیست
گامیست آرزو که به راهی سپرده ام
پیری هزار رنگ ملالم ز مو دماند
تا روشنت شود چقدر سالخورده ام
امروز نامه ام ز بر یار می رسد
من گام قاصد از تپش دل شمرده ام
در یاد جلوه ای که بهشت تصور است
آهی نکرد گل  که به باغش نبرده ام
اجزای من قلمرو نیرنگ ناز اوست
نقاش خامه گیر ز موی سترده ام
خجلت چو شمع  کشته ز داغم نمی رود
آیینه زنگ بسته ز وضع فسرد ه ام
گامی به جلوه آی و ز رنگم برآرگرد
از خویش رفتنی به خرامت سپرده ام
در خاک تربتم نفسی می زند غبار
بیدل هنوز زنده عشقم  نمرده ام

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
هستی نیاز دیده نمناک کرده ام
تا شمع سان جبین زعرق پاک کرده ام
راهم به کوچه دگر است از رم نفس
زبن موج می سراغ رگ تاک کرده ام
تیغی به جاده دم الفت نمی رسد
سیر هزار راه خطرناک کرده ام
دل از نفس نمی گسلد ربط آرزو
این رشته را خیال چه فتراک کرده ام
طاقت به دوش  کس ننهد بار احتیاج
وامانده ام که تکیه بر افلاک کرده ام
از ضعف پیریی  که سرانجام زندگی ست
دندان غلط به ریشه مسواک کرده ام
پر بیدماغ فطرتم از سجده ام مپرس
سر بود گوهری که کنون خاک کرده ام
گرد شکستم از چه نخندد به روی کار
مزدوری قلمرو ادراک کرده ام
بیدل حنایی از چه نگردد بیاض چشم
خطها به خون نوشته ام و پاک کرده ام

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
شمعی از وحشت نگاهی انجمن گم کرده ام
بلبلی از پر فشانیها چمن  گم کرده ام
حسرت جاوید از نایابی مطلب مپرس
نارسایان آنچه می جویند من گم کرده ام
ای تمنا نوحه  کن بر کوشش بیحاصلم
جستجوها دارم اما یافتن گم کرده ام
هیچکس چون من زمان فرسوده فرصت مباد
تا سراغ رنگ می پرسم چمن  گم  کرده ام
می شدم من هم به وحشت هم عنان رنگ و بو
لیک چون  گل دستگاه پر زدن گم کرده ام
روز و شب خون می خورم در پرده بیطاقتی
گفت و گوی لالم و راه دهن  گم کرده ام
چون سپند از بی نواییهای من غافل مباش
ناله واری داشتم در سوختن گم کرده ام
یافتن  گم کردنی می خواهد اما چاره نیست
کاش گم کرده چه سازم گم شدن گم کرده ام
بیدل از درد بیابان مرگی هوشم مپرس
بیخودی می داند آن راهی که من گم کرده ام

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
نور جان در ظلمت آباد بدن گم کرده ام
آه ازین یوسف  که من در پیرهن  گم کرده ام
وحدت از یاد دویی اندوه  کثرت می کند
در وطن ز اندیشه غربت وطن گم کرده ام
چون نم اشکی که از مژگان فروریزد به خاک
خویش را در نقش پای خویشتن  گم  کرده ام
از زبان دیگران درد دلم باید شنید
کز ضعیفی ها چو نی راه سخن  گم  کرده ام
موج دریا در کنارم از تک وپویم مپرس
آنچه من گم کرده ام نایافتن گم کرده ام
گر عدم حایل نباشد زندگی موهوم نیست
عالمی را در خیال آن دهن گم کرده ام
تا کجا یا رب نوی دوزد گریبان مرا
چون گل اینجا یک جهان دلق کهن گم کرده ام
عمرها شد همچو نال خامه می پیچم به خویش
پیکر چون رشته ای در پیرهن گم کرده ام
شوخی پرواز من رنگ بهار ناز کیست
چون پر طاووس خود را در چمن  گم  کرده ام
چون نفس از مدعای جست وجو آگه نی ام
این قدر دانم  که چیزی هست و من  گم  کرده ام
هیچ جا بیدل سراغ رنگ های رفته نیست
صد نگه چون شمع در هر انجمن  گم  کرده ام

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
زان بهار ناز حیرانم چه سامان کرده ام
چون  گل امشب تا گریبان  گل به دامان  کرده ام
بوی  گل می آید از کیفیت پرواز من
بال و پر رنگ از نوای عندلیبان  کرده ام
بی نشانی مشربی دارم  که مانند نگاه
آینه در دستم و تمثال پنهان کرده ام
نقش این نه شیشه  گر یادم نباشد گو مباش
سیر مینایی دگر در طاق نسیان کرده ام
با شرار کاغذ عشرت گرو تاز وفاست
هر گه از خود رفته ام سیر چراغان  کرده ام
از جنون سامانی  کیفیت عنقا مپرس
آنقدر پوشیده ام خود را که عریان  کرده ام
بر که نالد فطرت از بیداد تشویش نفس
خانه آیینه ای دارم که  ویران کرده ام
ز انتظار صبح باید بر چراغم خون  گریست
بهر یک لب خنده چندین اشک نقصان کرده ام
در غم نایابی مطلب  که جز وهمی نبود
سوده ام دستی که همت را پشیمان  کرده ام
جز غم سیل فنا دیگر چه باید خوردنم
از فضولی خویش را در دشت مهمان  کرده ام
ابر را گفتم چه باشد باعث سیرابی ات
گفت وقتی  گریه بر عاجز گیاهان کرده ام
بیدل از داغ چراغ خامشم غافل مباش
نرگسستان چشمکی خس پوش مژگان  کرده ام

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
دیده مشتاقی از هر مو به بار آورده ام
نخل بادامی ز باغ انتظار آورده ام
ششجهت دیدارگل می چیند از اجزای من
از تحیر زور بر آیینه زار آورده ام
حاصل معنیست با حسن عبارت ساختن
کعبه جویان رو به خاک پای یار آورده ام
تاکشد شوق انتظار خجلت از افسردگی
رنگ می جستم براتی بر بهار آورده ام
چشم آن دارم که گیرم عالمی را در کنار
چون مژه هر چند یک آغوش وار آورده ام
ای ادب بگذار تا مشق جنونی سرکنم
آخر این لوح جبین بهر چه کار آورده ام
سادگی می خندد از آیینه اندیشه ام
دل ندارد هیچ و من بهر نثار آورده ام
ذره را از خودفروشی شرم باید داشتن
بی  فضولی نیست هر چند انکسار آورده ام
بیدلانت عالمی دارند در بار نیاز
تحفه ام این بس  که خود را در شمار آورده ام

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
به صد غبار درین دشت مبتلا شده ام
به دامن  که زنم دست از او جدا شده ام
جنون  به هر بن  مویم  خروش دیگر داشت
چه سرمه زد به خیالم که بی صدا شده ام
هنور ناله نی ام تا رسم به  گوش  کسی
به صد تلاش نفس آه نارسا شده ام
قفس به درد که از چاک دل گشود آغوش
اگر ندید که بی بال و پر رها شده ام
خضر ز گرد پراکنده چشم می پوشد
چه گمرهی ست که من ننگ رهنما شده ام
شرار سنگ به این شور فتنه پردازی
نبودم این همه کامروز خودنما شده ام
چو صبح با عرق شبنم اختیارم نیست
ز خنده منفعلم محرم حیا شده ام
به معنی آن همه محتاج نیستم لیکن
ز قدردانی ناز غنی گدا شده ام
ز اتفاق تماشای این بهار مپرس
نگاه عبرتم و با گل آشنا شده ام
چو موی ریخته پا مال خار و خس تاکی
ز زندگی خجلم از سر که وا شده ام
به هستی ام غم بست و گشاد دل خون کرد
ستمکش نفسم بند این قفا شده ام
مباش منکر بی دست و پایی ام بیدل
که رفته رفته درین دشت نقش پا شده ام

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
پاکم از رنگ هوس تا به سجود آمده ام
بر سر سایه چو دیوار فرود آمده ام
آنقدر عجز سرشتم که ز یک عقده دل
نه فلک آبله پا به نمود آمده ام
حرف بیعانه سودای امیدم هیهات
در زیانخانه اندیشه سود آمده ام
عمرها شدکه به کانون دل آتش زده اند
تا ز عبرت نفسی چند به دود آمده ام
دل به خست  گره و نقد نفس انباری
چقدر بی خبر از عالم جود آمده ام
هیأتم صورت نقش پر عنقا دارد
این چه سحر است که در چشم وجود آمده ام
غیب از اطلاق تعین گلف پیدایی ست
معنی مبتذلم تا به شهود آمده ام
قاصد عالم رازم که درین عبرتگاه
نامه گم کرده خجالت به ورود آمده ام
غیر رفتن به تماشاکده عالم رنگ
نیستم محرم عزمی که چه بود آمده ام
عرض حاجت چه خیالست به خاکم بزند
عرق شرمم و از جبهه فرود آمده ام
رم فرصت سر تعداد ندارد بیدل
من درین قافله دیر است که زود آمده ام

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
ازکتاب آرزو بابی دگر نگشوده ام
همچو آه بیدلان سطری به خون آلوده ام
موج را قرب محیط از فهم معنی دور داشت
قدردان خود نی ام از بسکه با خود بوده ام
بی دماغی نشیه اظهارم اما بسته اند
یک جهان تمثال بر آیینه ننموده ام
گر چراغ فطرت من پرتو آرایی  کند
می شود روشن سواد آفتاب از دوده ام
داده ام از دست دامان گلی کز حسرتش
رنگ  گردیده  ست هر گه دست بر هم سوده ام
در عدم هم شغل هستی خاک من آوارگیست
تا کجا منزل  کند گرد هوا فرسوده ام
بر چه امید است یارب اینقدر جان  کندنم
من که خجلت مزدتر از کار نافرموده ام
نی به دنیا نسبتی دارم نه با عقبا رهی
ناامیدی در بغل چون کوشش بیهوده ام
اینقدر یارب پر طاووس بالینم  که کرد
بسته ام صد چشم اما یک مژه نغنوده ام
دستگاه نقد هر چیز از وفور جنس اوست
خاک بر سرکرده باشم  گر به خویش افزوده ام
بیدل از خاکستر من شعله جولانی مخواه
اخگری در دامن فرسودگی آسوده ام

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
بسکه بی روی تو لبریز ندامت بوده ام
همچو دریا عضو عضو خویش بر هم سوده ام
از کف خاکستر من شعله جولانی مخواه
اخگری در دامن افسردگی آسوده ام
در خیالت حسرتی دارم به روی کار و بس
همچو دل یک صفحه رنگ امید اندوده ام
سودها دارد زیان من  که چون مینای می
هر چه از خود کاستم بر بیخودی افزوده ام
هیچکس حیرت نصیب لذت کلفت مباد
دوش هر کس زیر باری رفت من فرسوده ام
بسته ام چشم از خود و سیر دو عالم می کنم
این چه پرواز است یارب در پر نگشوده ام
نی به دنیا نسبتی دارم نه با عقبا رهی
ناامیدی در بغل چون کوشش بیهوده ام
گرچه قطع وادی امیدگامی هم نداشت
حسرت آگاهست از راهی که من پیموده ام
در عدم هم شغل مشت خاکم از خود رفتن است
تا کجا منزل  کند گرد هوا آلوده ام
نیست باکم بیدل از درد خمار عافیت
صندلی در پرده دارد دست بر هم سوده ام

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
بی  تو در هر جا جنون جوش ندامت بوده ام
همچو دریا عضو عضو خویش بر هم سوده ام
چون زمین زبن بیش نتوان بردبار وهم بود
دوش هرکس زیر باری رفت من فرسوده ام
در خیالت حسرتی دارم به روی  کاروبس
همچو دل یک صفحه رنگ امید اندوده ام
روزگار بی تمیزی خوش  که مانند نگاه
می روم از خویش و می دانم همان آسوده ام
سودها مزد زیان من  که چون مینای می
هر چه از خودکاستم بر بیخودی افزوده ام
بسته ام چشم از خود و سیر دو عالم می کنم
این چه پرواز است یارب در پر نگشوده ام
گرچه قطع وادی امیدگامی هم نداشت
حسرت آگاهست از راهی  که من پیموده ام
بسکه دارد پاس بیرنگی بهار هستی ام
عمرها شد در لباس رنگم و ننموده ام
نیستم آگه چه دارد خلوت یکتایی اش
اینقدر دانم که آنجا هم همین من بوده ام
نیست بیدل باکم از درد خمار عافیت
صندلی در پرده دارد دست بر هم سوده ام

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -