cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
راز خویش از هر پرسنده برپوش و برحذر باش چرا که احتیاط جز بر حذر بودن نیست
چه راز تو تا زمانی که محفوظش داشته ای اسیر تو است و اگر آشکارا شود تو اسیر آنی
هنگامی که مرد راز خویش بزبان همی آورد و دیگری را نکوهش همی کند احمقی بیش نیست
چرا که اگر آدمی از نگاهداری راز خویش دلتنگ شود شنونده اش بر آن بیش دلتنگ گردد
رازم را نپوشانم بل فاشش کنم و هرگز مگذارم که رازها بر دلم انباشته شوند
راستی را اگر جز جان خویش در کف نداشته باشد بی گمانش خواهد بخشید از این رو سایلش کاش بپرهیزد
رای خویش را با رای دیگری قرین کن چرا که حقیقت بر دو کس پوشیده نماند
مگر نه این است که آدمی روی خویش بآینه ای بیند و پشت سرخویش را با دو آینه
سروی چو تو در اوچه  و در تته  نباشد
گل همچو رخ خوب تو البته نباشد
دوزیم ز بهر تو قبا از گل سوری
تا خلقت زیبای تو از لته نباشد
در جنت فردوس سری را نگذارند
کز داغ غلامی تواش پته نباشد
این شکل و شمایل که تو کافر بچه داری
در چین و ختا و ختن و چته نباشد
چون موی شده است از غم تو خسرو مسکین
تا همچو رقیبت خنک و گته نباشد
همگام تو به جنگ آن است که همراه تو ستیزد و خویش را بسبب سود تو زیان رساند
از لبید
هان هر چیزی جز خداوند باطل است و هر نعمتی را ناگزیر زوالی در پی
از دیگری
اگر موسی آید و عصای خویش افکند جادوگری و جادو هر دو باطل شود
اگر پادشاهی پربخشش نبود بگذارش چه دولتش رفتنی است
اگر ارباب خانه به دایره زدن معتادبود رقصیدن نیز عادت اهل خانه است
هر گاه نکوهش مرا از ناقصی شنیدی بدان که آن نکوهش شهادت می دهد که من بکمالم
کسی که هنگام بیماری عیادتمان نکند به تشییع جنازه اش نمی رویم
گاه از بدبختی سایل کریم هم بخل همی ورزد
برآن بلایا بردباری کردم که اگر پاره ای از آن بر کوههای حنین فرود می آمداز هم می پاشیدند
گفتمش این همه اندوه زچه روست گفت از مصیبتی که جز من بر کسی فرود نیامده است
اگر ساکت ماند گویند لال است و اگر زبان آوری کند گویند پرگوست
اگر روزه بدارد و شبها نماز خواند گویند تزویر می کند و خود را برخ مردم می کشد
از این رو بمدح و ثنای مردم اعتنا مکن و جز خداوند از هیچ کس مترس چه او بزرگترین است
اگرم پرسند که ترا آرزو چیست گویم مرا آرزو دیدار یاران است
چرا که هر بلایی در راه خرسندی ایشان مرا غنیمتی است و هر رنجی در راه محبتشان شرابی گوارا
ای آن که اشتیاق خویش بفریاد بیان همی کنی گمان نکنم که ادعایت راست بود
چرا که اگر آنچه گویی راست است تا دیدن من چشم برهم گذاردن نمیتوانستی
بسا عاشقا که از چشمه ی وصال جامی نوشیده بود من اما از وصال لیلی جامی ننوشیده ام
راستش برترین چیزی که از وصل وی مرا حاصل شده است آرزوهایی است که چونان برقی گذرایند و ناباور کردنی
دل را گفتم هان اگر خواهی بازگردی تا راه بازگشتی هست باز گرد
آدمی اگر پس از دشمن تنها یک روز بزید بسیار زیسته است
چنین است چرا که همچنان که شمشیر بجای انعام بکار نیاید انعام نیز جای شمشیر نگیرد

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
هان دختران بدانید که پدرتان 
بقتل رسیده از آنکس که آمده است خون بهایش بستانید
مردی به صاحبخانه اش گفت چوب های سقف این خانه را اصلاح کن چه دایما صدا میکند
پادشاهی وزیرش را پرسید چه چیز بهتر از همه ی چیزهایی ست که خداوند روزی بنده می کند
یکی گفت    هرگاه نحوی در توجیه حکم اعراب کلمه ای درمی ماند گوید این جا عامل معنوی عمل همی کند
گر امروز آتش شهوت بکشتی بیگمان رستی
و گرنه تف این آتش ترا هیزم کند فردا
چو علم آموختی از حرص آن گه ترس اندر شب
چو دزدی با چراغ آید گزیده تر برد کالا
سخن کز روی دین گویی چه عبرانی چه سریانی
مکان کز بهر حق جویی چه جابلقا چه جابلسا
شهادت گفتن آن باشد که هم زاول در آشامی
همه دریای هستی را بدان حرف نهنگ آسا
نیابی خار و خاشاکی در این ره چون به فراشی
کمر بست و به فرق استاد در حرف شهادت لا
عروس حضرت قرآن نقاب آن گه براندازد
که دارالملک ایمان را مجرد بیند از غوغا
عجب نبود گر از قرآن نصیبت نیست جز نقشی
که از خورشید جز گرمی نیاید چشم نابینا
نبینی طبع را طبعی چو کرد انصاف رخ پنهان
نیابی دیو را دیوی چو کرد اخلاص رو پیدا
چو علمت هست خدمت کن چو دانایان که زشت آمد
گرفته چینیان احرام و مکی خفته در بطحا
ست در دیده ی من خوب تر از روی سفید
روی حرفی که به نوک قلمت گشته سیاه
عزم من بنده چنان است که تا آخر عمر
دارم از بهر شرف خط شریف تو نگاه
صاحب ریحان و ریحان گفت آغاز عشق هوی است سپس علاقه سپس خویشتن داری سپس وجد آن گاه عشق
اگر مرا مالی است زچه رو حفظش کنم هرگز مباد که بخیلی بدنیا سروری کند
کسی را که روزی ثروتی است بجان خودم شایسته است که جود ورزد
آرزوهایشان را چنان گوارا دانند که اگر نیز بقتل رسند از دنیا مایوس نشوند
کسوف هرگز به پوشاندن طلعت خورشید توانا نیست هر چه هست پندار چشم ماست
هرگز آفاق را طواف نکرده ام مگر آن که بین تمام مردمان دلخواهم شما بودید
راستی را تمام کوششم وصال شما بود و آنچه مرا در آن بینید تنها کار روزگار است
هر گاه که بسویتان می آیم مرا واپس میراند از این رو سیرم بستارگان می ماند
چه ستاره را مقصد اگر مشرق دور بود چشم آدمیانش رو به مغرب همی بیند
پدرم فدای دلدار باد در کسوت بیگانگان بدیدارم آمد اما سخن چینان پدیدار شدند و او بگریخت
مثل من و او و سخن چینان مثال آرزو و آرزومندی است که قضا بینشان حایل شود
بسا منکر که آمد تیغ در مشت
مرازد تیغ وشمع خویش را کشت
بسا دانا که از من گشت خاموش
درازیش از زبان آمد سوی گوش
من از دامن چو دریا ریخته در
گریبانم ز سنگ طفل ها پر
روز پیروزی ستمدیده بر ستمکار بسا سخت تر از روز پیروزی ستمکار بر ستمدیده بود
پادشاهی گفت من از این که کسی را که یاوری جز خداوند ندارد ستم کنم شرمم می آید

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
بیداد عادت مردمان است از این رو اگر کسی را بینی که بیداد نکند کارش را سببی است
زنخت گر گرفتم اندر دست
خون من ریختی و عذرم هست
زآن که هنگام رگ زدن شرط است
گوی سیمین گرفتن اندر دست
آنچه از حروف و کلمات در قرآن آمده است به قرار زیر است
کلمه هفتاد و شش هزار و چهارصد و چهل
حروف هفتصد و بیست و دو هزار و سیصد و سی و دو
حرف الف چهل و هزار و هفتصد و نود و دو
حرف باء هزار و صد و چهل
حرف تاء هزار و دویست و نود و نه
حرف ثاء هزار و دویست و نود و یک
حرف جیم سه هزار و دویست و نود و سه
حرف حاء هزار و صد و هفتاد و نه
حرف خاء دوهزار و چهارصد و نوزده
حرف دال چهار هزار و سیصد و نود و هشت
حرف ذال چهار هزار و هشتصد و چهل
حرف راء ده هزار و نهصد و سه
حرف زاء نه هزار و پانصد و هشتاد و سه
حرف سین چهارهزار و پانصد و نود و یک
حرف شین بیست و پنج هزار و صد و سی و سه
حرف صاد هزار و دویست و هشتاد و چهار
حرف ضاد هزار و دویست
حرف طاء هشتصد و چهل
حرف ظاء نه هزار و سیصد و بیست
حرف عین هزار و بیست
حرف غین هفت هزار و چهارصد و نود و نه
حرف فاء دوهزار و پانصد
حرف قاف پنج هزار و دویست و چهل
حرف کاف بیست و دو هزار
حرف لام  چهارده هزار و پانصد و نود و یک
حرف میم بیست هزار و پانصد و شصت
حرف نون دو هزار و سی و شش
حرف واو سیزده هزار و هفتصد
حرف هاء هفتصد
حرف یاء پانصد و دو
و این هر دو بیت از آن جمیل است و اولی را کثیر بدزدیده بود و دومی را فرزدق
عاشقی را پرسیدند چه خواهی تا ترا آریم گفت چشم رقیبان دندان سخن چینان و جگر حسودان
عربی را پرسیدند چه چیز در دنیا بیش از دیگر چیزها لذت دهد گفت شوخی با دلدار و غیبت رقیب
از امیر مومنانع نقل است که روح در جسد آدمی چون معنی در لفظ است
صلاح صفدی گفته است به از این مثالی هرگز نشنیده ام
مگر نه این است که ستاره ای را که طلوع کرده است همی بینم طلوع وی عاشقان را سودی است
اگر بخت به تو رو کند هرگز ادرار مکن
همچنین سیف الله خالدبن ولید مصافح الملایکه عمران بن حصین ذوعمامه ابو احیحه سعید بن عاص بنی امیه
دید وقتی یکی پراکنده
زنده ای زیر جامه ای ژنده
گفتش این جامه سخت خلقان است
گفت هست آن من چنین زآن است
هست پاک و حلال و رنگین روی
نه حرام و پلید ورنگین روی
چون نجویم حرام و ندهم دین
جامه لابد نباشدم به از این

وزن: مَفْعُولْ مَفاعِلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مسدس اخرب مقبوض
نشانه‌های عروضی: - - U | U - U - | U - - -
بسم الله الرحمن الرحیم
فرمود ای ابوعبدالله دانش به آموختن نیست بل دانش نوری است که بدل کسانی افتد که خداوند متعال
گفتم بزرگوارا گفت بر گوی ای ابوعبدالله گفت ای ابوعبدالله حقیقت بندگی چیست
آن عرابی بشتر قانع و شیر
در یکی بادیه بد مرحله گیر
ناگهان جمعی از ارباب قبول
شب در آن مرحله کردند نزول
خواست مردانه به مهمانیشان
شتری برد به قربانیشان
روز دیگر ره پیشینه سپرد
بهر ایشان شتر دیگر برد
عذر گفتند که باقی است هنوز
چیزی از داده دوشین امروز
گفت حاشا که ز پس مانده دوش
دیک جود آورم امروز به جوش
روز دیگر به کرم داری پشت
کرد محکم شتری دیگر کشت
بعد از آن بر شتری راکب شد
بهر کاری زمیان غایب شد
قوم چون خوان نوالش خوردند
عزم رحلت زدیارش کردند
دست احسان وکرم بگشادند
بدره زر به عیالش دادند
دور نا گشته هنوز از دیده
میهمانان کرم ورزیده
آمد آن طرفه عرابی از راه
دید آن بدره در آن منزلگاه
گفت این چیست زبان بگشودند
صورت حال بر او بنمودند
خاست نیزه به کف و بدره بدوش
از پی قوم برآورد خروش
کای سفیهان خطا اندیشه
وی لییمان خساست پیشه
بود مهمانیم از محض کرم
نه چو بیع از پی دینار و درم
داده خویش ز من بستانید
پس رواحل به ره خود رانید
ورنه تا جان بود اندر تنتان
در تن از نیزه کنم روزنتان
داده خویش گرفتند و گذشت
و آن عرابی زقفاشان برگشت
تو چه دانی قدر آب دیدگان
عاشق نانی تو چون نادیدگان
گر تو این انبان زنان خالی کنی
پر ز گوهرهای اجلالی کنی
طفل جان از شیر شیطان باز کن
بعد از آنش با ملک انباز کن
تا تو تاریک و ملول و تیره ای
دان که با دیو لعین همشیره ای
دومی گفت اگر تو ربع پول همراهت را بر پول من افزایی مرا بهای کالا خواهد بود
کسی که راز خویش پوشانده اختیار آن در دست دارد موعظتی که ترا گفته شد چیزی از مالت نبرد
گویند از علیع مخرج مشترک کسرهای نه گانه را پرسیدند فرمود روزهای سال را در روزهای هفته ضرب کن
مربع هر عدد یک واحد از حاصل ضرب جذر مربع دو عدد بالا و پایین خود بیشتر است
اگر خداوند سبحانه بر معصیت وعید نداده بود شایسته بود که آدمی شکرانه ی نعمت از معصیت دوری کند
اگر در هر امری دوست خویش سرزنش کنی دیگر کسی که سرزنشش نکرده باشی نخواهی یافت
و اگر بارها آب پرخاشاک ننوشی تشنه مانی مگر کدامین کسی را همیشه سرچشمه ای گواراست
از این رو یا تنهامان یا بدوست خویش پیوند چه دوست گاه خطا کند و گاه از خطا دوری ورزد
بخت آنم کو که خواب آلوده برخیزی شبی
ناله ام بشناسی و گوشی به فریادم کنی
اگر آن کس که به نادانیش دچار شوم از من فرودتر بود از مقابله با نادانیش خودداری کنم
و اگر در خرد چون من بود بردباری پیشه کنم تا بزرگوارتر از همگن خویش باشم
اما اگر در فضل و خرد از او فروتر باشم حق تقدم و فضل وی را خواهم شناخت
نابغه در این معنی گفته است
مرا پس از سفر ایشان بطرب آمده بینند به طرب آمده ای چون و الهی یا دیوانه ای

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مسدس مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U -
صوفیی را گفتند خرقه ی خویش نفروشی گفت اگر صیاد تور خویش بفروشد به کدام وسیله به شکار نشیند
معشوق بدیدارآمد دل من نیز بدو مایل بود گفتمش بوسه ای بخش گفت بی واهمه بستان
همتم بدرقه ی راه کن ای طایر قدس
که دراز است ره مقصد و من نو سفرم
زبان عاقل در ورای دل اوست و دل احمق در ورای زبانش
صاحبدلی می گفت مردمان گویند چشم بگشایید تا ببینید و من گویم چشم برهم نهید تا ببینید
در کتاب تهافت الفلاسفه آمده است که گفتار پیرامن این معاد پنج است و هر یکی را جمعی معتقدند
رق الزجاج و رقت الخمر
و تشا کل فتشابه الامر
فکانما خمر و لا قدح
و کانما قدح و لاخمر
از صفای می و لطافت جام
درهم آمیخت رنگ جام و مدام
همه جام است و نیست گویی می
یا مدام است و نیست گویی جام
تمامی این شعر در تاریخ ذهبی مذکور است
مامون هنگامی که قاصدی به نزد محبوبی فرستاد چنین سرود
تنم از ضعف چنان شد که اجل جست و نیافت
ناله هر چند نشان داد که در پیرهن است

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
بسم الله الرحمن الرحیم و لکل وجه هو مولیها فاسبقوا الخیرات
نه از رحم است اگرتر ساخت جانان چشم فتان را
برای کشتن من آب داده تیغ مژگان را
از ظرایف اعراب اصمعی گفت شنیدم اعرابیی میگفت خداوندا مادرم را ببخشای
از سخنان اسکندر فرمانروایی خرد بر خردمند نیرومندتر از سلطه ی شمشیر بر احمق است
حکیمی گفت آن کس که ترا برای کاری دوست بدارد هنگامی که انجام شد رهایت کند
ای دنیا خواه روزی دنیایت عاشق ساخته است اما اگر رو گرداند پیشمان شوی
جمعی نیز محسوسات و معقولات و حدود و احکام را باور دارند اما شریعت اسلام را نپذیرند اینان صابیان اند
هر چیز که هست آن چنان می باید
ابروی تو گر راست بدی کج بودی
گفتم سرورا چرا چنین است فرمود به سبب آن که راز میان خود و او را حفظ کرده اند
پندارم بابا فغانی است که قریب همین مضمون را سروده است
بیا که در دل تنگ من از خزینه ی عشقت
امانتی است که روح الامین نبوده امینش
عاصی اندر خواب نام توبه نتواند شنید
گر بداند عشقبازیهای عفوش با گناه
عارفی را پرسیدند صبح چگونه برخاستی گفت تاسف خواران بر دیروز نفرت داران بر امروز و امیدواران بر فردا
کسی که به تو گمان خیری برد با کردار خویش تصدیقش کن
حسن بصری را گفتند دنیا را چگونه بینی گفت توقع بلایش مرا از شادمانی به فراخیش بازداشته است
دعبل شاعر را گفتند تنهایی چیست گفت مردمان را نگاه کردن و سپس سرود
آدمیان چه فراوانند نه اما چه اندکند خداوند همی داند که من ناصوابی نگفته ام
چرا که هنگامی که چشم باز همی کنم بر بسیاری همی افتد اما براستی برآدمیی نیفتد
ترا تاهست ناهمواریی در خود غنیمت دان
درشتیهای دور چرخ را کان هست سوهانش

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
ارسطو گفته است مدت حمل در تمامی حیوانات قاعده ای دارد مگر در آدمی
هر کس پیش کلوخی سینه چاک
کاین کلوخ از حسن گشته جرعه ناک
باده درد آلودتان مجنون کند
صاف اگر باشد ندانم چون کند
براه این مردمان از غایت خویش دورافتادم اما سرانجام بدین که بی همدم مانم خرسند شدم
چه اگر آدمی تهیدست بود نزدیکان نیز از او دورند و اگر توانگر بود هر دوری نیز نزدیک است
حکیمی را پرسیدند چگونه صبح برخاستی گفت صبح که برخاستم دنیا غمم و عقبی همم بود
صوفیی را پرسیدند پیشه ی شما چیست گفت خوش گمانی به خداوند و بدگمانی به مردم
بدی را بدی سهل باشد جزا
اگر مردی احسن الی من أساء
بقراط گفت کم دادن زیان بخش بهتر از بیش دادن سودمند است
دیگری گفت انتهای اخلاص دوام مراقبت و نسیان تمام لذت هاست جنید گفت اخلاص صافی کردن عمل از تیرگی هاست
عارفی گفت اگر عشق راست بود از عاشق و عشقش چیزی نماید
دیگری گفت در این روزها که چونان پرندگان درگذرند توشه ی آخرت فراهم کنید
حکیمی گفت فروتنی تو بر برتری مقامت برتر از آن مقام بود
حکیمی گفت کسی که قناعت کند با تهیدستی نیز توانگر است و اگر قناعت نکند با توانگری نیز تهیدست است
دیگری گفت اگر عزت خواهی در طاعت خواه و اگر بی نیازی جویی در قناعت جوی
ادیبی گفت قناعت عزت تنگدست است و صدقه ما من توانگر
فراعت رضی از نوشتن شرح کافیه به سال ششصد و هشتاد و چهار اتفاق افتاده است

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
بطلمیوس گفت بیماری تن زندان جسم است و غم زندان روح
فیلسوفی گفت آدمی حد انسانیت را جز با مرگ به کمال نخواهد رسانید
اگر خواهی نعمت های خداوند ترا رسد نیاز خویش بدرگاه او به کمال رسان چرا که انما الصدقات للفقراء
به نان سازند مردم رام هر سگ را ولیکن تو
اگر خواهی که گردد رام نفس سگ مده نانش
عارفی گفت برادر تو آن کس است که با دیدنت بیش از کلام پندت دهد
از بخت بد است بی سرانجامی من
و از سستی طالع است ناکامی من
هر چند به حال خویشتن می نگرم
جمع آمده اسباب پریشانی من
فصاد به قصد آن که بردارد خون
شد تیز که نیشتر زند بر مجنون
مجنون بگریست گفت از آن می ترسم
کاید بدل خون غم لیلی بیرون
عارفی را پرسیدند حالت چون است گفت آن که جویم نخواهم و آن چه خواهم نیابم
شیرینی دنیا زهرآگین است و تو از آن شهدی جز همراه زهر نخواهی نوشید
خواهی توانگر باش یا نیازمند زمانه از این هر دو گروه خواهد برید
اگر ارزش نفس خویش ندانستی و آن را خوار شمردی دیگران خوارترش شمردند
هان خویشتن را گرامی دار و اگر جایگاهت تنگ بود جایگاهی دیگر بگزین
اما از خانه ی خواری بپرهیز چه اگر نیکوکاری نیز در آن خانه کند به کار شمرده نشود
هر گاه خردمندی دنیا را آزماید آشکارا گردد که دشمنی به جامه ی دوست اندر است
از سخن حکیمان بردباری تو بر زیردستان عیب خواری تو نزد فراز دستان را پوشاند
جالینوس گفت من از آن همی خورم که زنده مانم و دیگران خواهند زنده مانند که خورند
حکیمی گفت اگر سه چیز نبود آدمی بهیچ چیز سر فرود نمی آورد تهیدستی بیماری و مرگ
حکیمی را گفتند چه کس را سفر درازتر است گفت آن کس که در طلب دوستی صالح است
آن چه پیش تو غیر از آن ره نیست
غایت فهم توست الله نیست
گفتم همه ملک حسن سرمایه توست
خورشید فلک چو ذره در سایه ی توست
گفتا غلطی زمانشان نتوان یافت
از ما تو هر آنچه دیده ای پایه ی توست
ای عاشق و زاهد از تو در ناله و آه
نزدیک تو و دور ترا حال تباه
کس نیست که از تو جان تواند بردن
آن را به تغافل کشی این را به نگاه
پیش تر از مرتبه ی عاقلی
غافلیی بود خوش آن غافلی
ای برده به چین زلف تاب دل من
وی کشته به سحر غمزه خواب دل من
در خواب مده رهم به خاطر که مباد
بیدار شوی زاضطراب دل من
ابن مسعود گفت دو چیز هلاک آورد یاس و خودبینی

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
یکی از صوفیان را پرسیدند مومن کی بدکار شود گفت آن گاه که پندارد از نیکوکاران است
ای دل طلب علوم در مدرسه چند
تحصیل اصول و حکمت و هندسه چند
هر فکر به جز ذکر خدا وسوسه است
شرمی زخدا بدار این وسوسه چند
سری سقطی می گفت صوفیان اگر به زمستان خارج شوند بهارشان فرا رسد و درختان برگ دهند
ابراهیم خواص در هیچ شهر بیش از چهل روز نمی ماند
حکیمی را گفتند آیا چیزی ارزنده تر از طلا دیده ای گفت بلی قناعت
ای چرخ که با مردم نادان یاری
پیوسته بر اهل فضل غم می باری
هر لحظه ز تو بردل من بار غم است
گویا که از اهل دانشم پنداری
سپس فریاد کشید که چقدرتان گفتم که بازگردید و بازنگشتید سپس به وجد آمد و فریادی برکشید و جان بداد
وی را پرسیدند مردمان این زمان در چه چیز با حیوانات متفاوت اند گفت در بیشی شرارت
بزرگی گفت فقری که ترا زستمکاری مانع بود از توانگری که به گناهت وادارد نیک تر است
حجاج بخنده افتاد و وی را بخشید
- بطلمیوس گفت امروز را عبرتی بزرگ است شری که دور بود پیش آمد و خیری که بود روبرگرداند
- میلاتوس گفت جاهل بدنیا آمدیم غافل در آن ماندیم و ناخشنود ترکش کنیم
- نسطور گفت دیروز می توانستیم شنید و نمی توانستیم گفت امروز اما توانیم گفت بنگر آیا توانیم نیز شنید
- ثاون گفت بنگرید که رویای خفته چسان بگذشت و سایه ی ابر چگونه شد
- دیگری گفت اسکندر هیچ سفری را جز این بی یاران و رهتوشه براه نیفتاد
- دیگری گفت آنچنان که با سکوتش تادیبمان کرد با سخنش تادیبمان ننمود
- دیگری گفت دیروز سیمای وی نزد ما چون زندگانی بود و امروز دیدارش دردی است
حکیمی گفت کسی را که دل تنگ شود زبان گشاده گردد
حکیمی گفت خداوند منافع دنیا و عقبی در یک سرزمین جمع نفرموده است بل آن ها را متفرق ساخته است
کسی که منزل او کوی یار خواهد بود
به جز سفر به جهانش چه کار خواهد بود
سقراط گفت تمامی محبت خویش را به دوست منمایان زیرا اگر تغییری در آن بیند با تو دشمن شود
حکیمی را پرسیدند برادر دوست داشتنی تر است یا دوست گفت من برادری را دوست همی دارم که دوست بود

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
ایشان همی گویند که قتل و صلب بر جزء ناسوتی مسیح واقع گشته نه جزء لاهوتیش
دوم - معزولی از مقام
سوم - توانگری که فرومایه را طغیان دهد و راهش را زیان بارتر کند
هنگامی که آرزویی کرده ام شب را شادمان بگذرانیده ام آری آرزومندی سرمایه مفلسان است
هنگامی که اسکندر سرزمین فارس را بگرفت ارسطو را نوشت که تمامی مردمان شرق و غرب فرمانبردار خویش کردم
های و هویی کن در این بستان که برخواهد پرید
مرغ روح از شاخسار عمر تا هی میکنی
خرامیدن لاجوردی سپهر
همی گرد برگشتن ماه و مهر
مپندار کز بهر بازیگری است
سراپرده ای این چنین سرسری است
در این پرده یک رشته بیکار نیست
سر رشته بر کس پدیدار نیست
نه زین رشته سر میتوان یافتن
نه سر رشته را میتوان یافتن
معاویه مردی را پرسید رهبر قوم تو کیست گفت من گفت اگر تو چنان بودی گفتن نیارستی
در حدیث است مردی که قدر خویش داند هلاک نگردد
حکیمی گفت کسی که عیب های نهانی مردمان دنبال کند از مهربانی ایشان محروم ماند
- خردمرد را از کم سخنی وی می توان دریافت و فضل وی را از بیشی تحملش
خود را بر آتش گر زند
بهر تو کس پروا مکن
قربان تمکینت شوم
می بین و سر بالا مکن
والی مصر ولایت ذوالنون
آن به اسرار حقیقت مشحون
گفت در مکه مجاور بودم
در حرم حاضر و ناظر بودم
ناگه آشفته جوانی دیدم
چه جوان سوخته جانی دیدم
لاغر و زرد شده همچو هلال
کردم از وی ز سر مهر سؤال
که مگر عاشقی ای شیفته مرد
که بدین گونه شدی لاغر و زرد
گفت آری به سرم شور کسی است
کش چو من عاشق رنجور بسی است
گفتمش یار به تو نزدیک است
یا چو شب روزت از او تاریک است
گفت در خانه ی اویم همه عمر
خاک کاشانه اویم همه عمر
گفتمش یکدل و یکدوست به تو
یا ستمکار و جفا جوست به تو
گفت هستیم به هر شام و سحر
به هم آمیخته چون شیر و شکر
گفتمش یار توی ای فرزانه
با تو همواره بود همخانه
سازگار تو بود در همه کار
بر مراد تو بود کارگزار
لاغر و زرد شده بهرچه ای
سر به سر درد شده بهرچه ای
گفت رورو که عجب بی خبری
به کزین گونه سخن در گذری
محنت قرب ز بعد افزون است
جگر از هیبت قربم خون است
هست در قرب همه بیم زوال
نیست در بعد جز امید وصال
آتش قرب دل و جان سوزد
شمع امید روان سوزد
پیش عفوش قلت تقصیر ما تقصیر ماست
عفو بی اندازه می خواهد گناه بی حساب
منمای بدین خلق مجازی خود را
مشهور مکن به نکته سازی خود را
خود میدانی که اهل مجلس کوراند
ای شمع چه هرزه میگذاری خود را
با مردم چشم خود خطابت باید
با کس نه سؤال و نه جوابت باید
چشمی داری و عالمی در نظر است
دیگر چه معلم چه کتابت باید

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
ابو حازم گفت ما نمی خواهیم پیش از توبه بمیریم و تا زمانی که نمیریم نیز توبه نکنیم
خسروی عاقبت اندیشی کرد
روی در قبله ی درویشی کرد
با بزرگی که در آن کشور بود
بر سر اهل صفا سرور بود
نوبتی چند به هم بنشستند
عقد پیری و مریدی بستند
برد صد تحفه ی خدمت بر پیر
هیچ از او پیر نشد تحفه پذیر
روزی از بالش زین مسند ساخت
قاصد صید سوی صحرا تاخت
باز را دیده ی بینا بگشود
کله از سر گره از پا بگشاد
کرد آن باز رها کرده ز قید
متعاقب دو سه مرغابی صید
صید را از خم فتراک آویخت
جانب پیر جنیبت انگیخت
بندگی کرد که ای خاص خدای
پاک لقمه است بر این روزه گشای
هست از این طعم در این منزلگاه
پنجه ی کسب خلایق کوتاه
پیر خندید که ای پاک نهاد
نامت از لوح بقا باک مباد
جره بازت که شکاری فکن است
جیره از جوجه ی هر پیرزن است
رخشت این ره که بپایان بردست
جو زتوزیع گدایان خورده است
نیروی بازوی صید اندازت
باشد از دست ستم پردازت
چشمه کز سنگ تراود پاک است
تیره از رهگذر گلخاکست
هر که آلوده به گل رهگذرش
کی ز گل پاک بود آبخورش
نیز از هم آن است
چارده ساله بتی بر لب بام
چون مه چارده در حسن تمام
بر سر سر و کله گوشه شکست
بر گل از سنبل تر سلسله بست
داد هنگامه ی معشوقی ساز
شیوه ی جلوه گری کرد آغاز
آن فروزان چو مه در برو بوم
بر در وبامش اسیران چو نجوم
ناگهان پشت خمی همچو هلال
دامن از خون چو شفق مالامال
کرد در قبله ی او روی امید
ساخت فرش ره او موی سفید
گوهر اشک به مژگان میسفت
وز دو دیده گوهرافشان میگفت
کی پری با همه فرزانگیم
نام رفت از تو به دیوانگیم
لاله سان سوخته ی دام توام
سبزه وش پی سپر باغ توام
نظر لطف به عالم بگشای
زنگ اندوه زجانم بزدای
نوجوان حال کهن پیر چو دید
بوی صدق از نفس او نشنید
گفت کای پیر پراکنده نظر
رو بگردان به قفا بازنگر
که در آن منظره گلرخساری است
که جهان از رخ او گلزاری است
او چو خورشید فلک من ماهم
من کمین بنده ی او او شاهم
عشقبازان چو جمالش نگرند
من که باشم که مرا نام برند
پیر بیچاره چو آن سو نگریست
تا ببیند که در آن منظره کیست
زد جوان دست و فکند از بامش
داد چون سایه به خاک آرامش
کآنکه با ماره سودا سپرد
نیست لایق که دگر جا نگرد
هست آیین دوبینی زهوس
قبله ی عشق یکی باشد و بس
شب دراز و دل جمع و پاسبان در خواب
چه سجده ها که بر آن خاک در توان کردن
زاهد نکند گنه که قهاری تو
ما غرق گناهیم که غفاری تو
او قهارت خواند و ما غفارت
آیا به کدام نام خوش داری تو
رندان گاهی ملک جهان می بازند
گاهی به نگاهی دل و جان می بازند
این طور قماردانه چند ست و نه چون
هر طور برآید آن چنان می بازند
بزرگی گفت امید دوستی مونس است اگر فرجامیش نیز نبود ترا سرگرم بداشته است

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مسدس مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U -
آنجا که نادانی است روزی فراوان است و هر جا که فضلی است تنگدستی در کار است
مطلوب جامی از طلبم گفته ای که چیست
مطلوب او همین که دهد جان در این طلب
هر مایده که دست ساز فلک است
یا بی نمک است یا سراسر نمک است
ماییم و پیر میکده و ذکر خیر او
امید ما به اوست که داریم غیر او
آباد خرابات زمی خوردن ماست
خون دو هزار توبه در گردن ماست
گر من نکنم گناه رحمت که کند
آرایش رحمت از گنه کردن ماست
تو مگو ما را بدان شه بار نیست
با کریمان کارها دشوار نیست
حکیمی گفت تلخی زندگی را جز با شیرینی وجود یاران قابل اعتماد تحمل نتوان کرد
گفته اند دیدار یاران غم را تسلی بود و فراقشان دل را زخم زند
عارفی گفت معصیتی که توان ناخوش داری نیک تر از حسنه ای است که ترا تکبر دهد
ما با می و مستی سر تقوی داریم
دنیا طلبیم و میل عقبی داریم
کی دینی و دین هر دو بهم جمع شوند
این است که ما نه دین نه دنیا داریم
ای عزیز مصر در پیمان درست
یوسف مظلوم در زندان تو است
در خلاص او یکی خوابی ببین
زود فالله یحب المحسنین
جبری است که اختیار می زاید از او
ور عکس کنی قضیه ی شاید از او
چه جبر و چه اختیار مختار یکی است
لیکن هر دو اختیار می آید از او
حکیمی گفت مرگ چونان تیری است که به قصد تو آید و عمر تو فاصله ی مسیر آن است

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -