cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
طبع دانا الم دهر مکدر نکند
گرد بر روی  گهر آن همه لنگر نکند
به خیالی نتوان غره تحقیق شدن
گر همه حسن دمد آینه باور نکند
می دهد عاقبت  کار حسد سینه به زخم
بدرگی تا به کجا تکیه به نشتر نکند
در خرابات  شیاطین نسبان بسیارند
دختر رز جلبی نیست  که شوهر نکند
بی زری ممتحن جوهر انسانی نیست
آدم آنست  که مال و حشمش خر نکند
شیشه حرص به صهبای قناعت پرکن
کز تنگ حوصلگی ناله به ساغر نکند
مجلس آرای هوس با تو حسابی دارد
تا نسوزد دلت آرایش مجمر نکند
به نگاهی چو شرر قانع پیدایی باش
تا ترا در نظر خلق مکرر نکند
شبنم  گلشن ایجاد خجالت دارد
صبح تصویر بر آ تا نفست تر نکند
شوق دل حسرت  گلزار حضوری دارد
همچو طاووس چرا آینه دفتر نکند
خاک درگاه مذلت ز چه اکسیرکم است
کیمیا گو مس بیقدر مرا زر نکند
عشوه الفت دنیا نخرد بیدل ما
نقد دل باخته سودای محقر نکند

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
هوس جنون زده نفس به کدام جلوه کمین کند
چو سحر به گرد عدم تند که تبسم نمکین کند
ز چه سرمه رنج ادب کشم که خروش جنون حشم
به هزار عرصه کشد الم نفسی که پرده نشین کند
ز خموشی ادب امتحان  به فسردگی نبری گمان
که کمند ناله عاشقان  لب برهم آمده چین کند
سر بی نیازی فکر را به بلندیی نرسانده ام
که به جز تتبع نظم من  احدی خیال زمین کند
زفسون فرصت وهم و ظن  بگداخت شیشه ساعتم
که غبار دل به هم آرد و طلب شهور و سنین  کند
ز بهار عبرت جزوکل  به گشاد یک مژه قانعم
چه کم است صیقلی از شرر که نگاه آینه بین کند
پی عذر طاقت نارسا برو آنقدرکه کشد دلت
ته پاست منزل رهروی که به پشت آبله زین کند
نه بقاست مایه فرصتی  نه نفس بهانه شهرتی
به خیال خنده زندکسی که تلاش  نقش نگین کند
چقدر در انجمن رضا خجل است جرأت مدعا
که دل از فضولی نارسا هوس چنان و چنین کند
ز حضور شعله قامتی  ز خیال فتنه علامتی
نرسیده ام به قیامتی  که کسی گمان یقین کند
به چه ناز سجده اداکند به در تو بیدل هیچکس
که به نقش پا برد التجا و خطی نیاز جبین  کند

وزن: مُتَفاعِلُنْ مُتَفاعِلُنْ مُتَفاعِلُنْ مُتَفاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: U U - U - | U U - U - | U U - U - | U U - U -
وهم بلند وپست جاه چند دلت سیه کند
گر گذری ز بام و در سایه بساط ته  کند
رفع غبار وهم و ظن آن همه کذب داشته ست
یک مژه  گر به هم خورد نقش جهان تبه کند
داد نشان میکشان گر ندهد سپهر دون
جام پر و تهی همان  کار هلال و مه  کند
جمع شدن به جیب خویش مغتنم نفس شمار
یک  گره است شش جهت  کس به دل  که ره  کند
شمع به حسرت فنا تا به سحر درآتش است
کاش نسیم دامنی بیگه ما پگه  کند
محو صفای شوق باش تا به طربگه حضور
سیر هزار رنگ  گل آینه بی نگه  کند
طبع فضول ظالم است دادش از انفعال خواه
خجلت اگر زند به سنگ روی عرق سیه  کند
در طلب غنا چو شمع جبهه به عجز سودن است
آبله  بشکند به پا تا سر ما کله  کند
بعد تهی شدن ز خویش واشدنت چه فایده
شرم کن از حساب اگر صفر یک تو ده  کند
غیر توقع  کرم هیچ نداشت زندگی
فال وجود زد عدم تا دو نفس نگه  کند
گر نه به عرض مدعا خاک در فنا شود
بیدل ناامید ما رو به چه بارگه  کند

وزن: مُفْتَعِلُنْ مَفاعِلُنْ مُفْتَعِلُنْ مَفاعِلُنْ
بحر: رجز مثمن مطوی مخبون
نشانه‌های عروضی: - U U - | U - U - | - U U - | U - U -
باده تحقیق را ظرف هوس تنگی کند
در بر آتش لباس خار و خس تنگی کند
درد را جولا نگهی چون سینه عشاق نیست
بر فغان مشکل که آغوش جرس تنگی کند
بر جنون می پیچم واز خویش بیرون می روم
گردباد شوق را تاکی نفس تنگی کند
عیش رسوایی به  کارم  کوچه  گردان وفاست
ای خوش آن وضعی کزو خلق عسس تنگی کند
در خیال راحت از فیض تپیدن غافلیم
آشیان ای  کاش بر ما چون قفس تنگی  کند
همچو آن سوزن که درماند ز تار نارسا
عمر رنگ سعی بازد چون نفس تنگی  کند
نه فلک در وسعت آباد دل دیوانه ام
هست خلخالی که در پای مگس تنگی کند
غنچه  بر یک مشت  زر صد رنگ خست  چیده است
اینقدر یارب مبادا دست کس تنگی کند
شکوه مردم  ز گردون بیدل از کم وسعتی ست
ناله در پرواز آید چون قفس تنگی کند

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
مشرب عشاق بر وضع هوس تنگی کند
عالم عنقا به پرواز مگس تنگی کند
واصل مقصد ز خاموشی ندارد چاره ای
چون به منزل آمد آواز جرس تنگی کند
سیری از شوخی ندارد طفل آتش خوی من
اشک را کی در دویدن ها نفس تنگی کند
انتظار بیخودی ما را جنون پیمانه  کرد
خلق مستان از شراب دیررس تنگی کند
بوی گل در رنگ دزدد بال پرواز نفس
باغ امکان بی تو از آهم ز بس تنگی کند
دیده بی رویت ندارد طاقت تشویش غیر
آن چه بر گل واشود بر خار و خس تنگی کند
بی دماغ دستگاه مشرب یکتایی ام
خانه آیینه ما بر دو کس تنگی کند
کیسه پردازان افلاس از فضولی فارغند
بی گشادی نیست گر دست هوس تنگی کند
عالمی را الفت جسم از عدم دلگیر کرد
بر قفس پرورده بیرون قفس تنگی کند
چون سحر بیدل من و هستی تعب پیراهنی
کز حیا بر خویش تا بالد نفس تنگی کند

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
بسکه بی روپت بهارم  کلفت انشا می کند
چون حنا رنگ از گرانی سایه پیدا می کند
گر نه باد صبح چین طره ات وا می کند
نسخه جمعیت ما را که اجزا می کند
عضو عضوم بسکه می بالد به سودای جنون
وسعت دامان داغ ایجاد صحرا می کند
همت ز تدبیر بیجا تاکجا خجلت کشد
ای جنون رحمی که ما را هوش رسوا می کند
نسخه هستی ز بس دقت سواد افتاده است
چشم برهم بسته حل این معما می کند
جنس درد بیکسی  کم نیست در بازار ما
گر شنیدن مایه دارد ناله سودا می کند
جلوه از شوخی  نقاب حیرتی افکنده است
رنگ صهبا در نظرها کار مینا می کند
دیده ما را خمار شوخی رفتار او
عاقبت خمیازه  ای نقش کف پا می کند
چون  شود بیحاصلی  معلوم  مطلب حاصل ست
حاجت ما را روا نومیدی ما می کند
گر چنین بالد هوای پر فشانیهای شوق
آه ما را ربشه  تخم ثریا می کند
در شکست آرزو تعمیر آزادی  گم است
بال چون بر هم خورد پرواز پیدا می کند
سنگ بر تدبیر زن   کار کس اینجا بسته نیست
یک شکستن صد کلید از قفل انشا می کند
رهبر مقصود بیدل وحشت  از خویش  است  و بس
سیل چون مطلق عنان شد سیر دربا می کند

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
عاقبت در حلقه آن زلف  دل جا می کند
عکس در آیینه راه شوخیی وامی کند
غمزه وحشی مزاجت در دل مجروح من
زخم ناخن را خیال موج دریا می کند
سطر آهی تا نمایان شد دل از جا رفته است
خامه الفت نمی دانم چه انشا می کند
گه تغافل می تراشد گاه نیرنگ نگاه
جلوه را آیینه ما سخت رسوا می کند
دامن مستی به آسانی نمی آید به دست
باده خونها می خورد تا نشیه پیدا می کند
در زیان خویش  کوش ای آنکه خواهی نفع خلق
مومیایی هم شکست خود تمنا می کند
غنچه می گویدکه ای در بندکلفت ماندگان
عقده دل را همین آشفتگی وامی کند
نیست موجودی که نبود غرقه گرداب وهم
بحر هم عمری ست دست موج بالا می کند
هستی بیحاصل ما بسکه مشتاق فناست
هرکه  گردد خاک دل اندیشه ما می کند
خاکساران تا کجا دارند پاس آبرو
سایه را از عاجزی هرکس ته پا می کند
آشیان الفت دل چون نفس در راه ماست
ورنه ما را اینقدر پرواز عنقا می کند
در بیابان طلب بیدل تأمل رهزن است
کار امروز ترا اندیشه فردا می کند

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
ساز امکان از شکست آواز پیدا می کند
بال بر هم می خورد پرواز پیدا می کند
می نهد پیش از سخن گردن به تیغ انفعال
چون قلم هرکس که شرح راز پیدا می کند
پاس ناموس حیا هم نیست آسان دشتن
چون جبین برنم زند غمازپیدا می کند
نور عبرت نیست دل را بی غبار حادثات
از شکست این آینه  پرداز پیدا می کند
چون خط پرگار بر انجام می سوزد نفس
تاکسی سررشته آغازپیدا می کند
همچو شمع افسانه دعوی مسلسل کرده ای
این زبان آخر دهان گاز پیدا می کند
چون نگه هر چند در مژگان زدن  گم می شویم
حسرت دیدار ما را باز پیدا می کند
تا بود ممکن حدیث پنبه باید گوش  کرد
نغمه ها این محفل بی ساز پیدا می کند
نفس کافر را مسلمان  کن کمال اینست و بس
سحر چون باطل شود اعجاز پیدا می کند
حسن بی ایجاد عشقی نیست در اقلیم ناز
گل چو موج رنگ زد گلباز پیدا می کند
عجز چون موصول بزم  کبر یا شد عجز نیست
گر نیاز آنجا رساندی ناز پیدا می کند
پا ز جوش آبله بیدل مقیم دامنست
هرکه سامان کرد عجز اعزاز پیدا می  کند

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
هر نفس دل صدهزار اندیشه پیدا می کند
جنبش این دانه چندین ریشه پیدا می کند
اقتضای جلوه دارد این قدر تمهید رنگ
تا پری بی پرده  گردد شیشه پیدا می کند
شمع این محفل مرا بر سوختن پروانه  کرد
هرکه باشد غیرت از هم پیشه پیدا می کند
مرد را سامان غیرت عارضی نبود که شیر
ناخن و دندان همان در بیشه پیدا می کند
در زوال عمر وضع قامت پیری بس است
نخل این باغ ازخمیدن تیشه پیدا می کند
یأس  دل  کم  نیست  گر خواهی ز خود برخاستن
نشیه واری از شکست این شیشه پیدا می کند
حسرت پیکان او بی ناله نپسندد مرا
آخر این تخم محبت ریشه پیدا می کند
دل وفا بلبل نوا واعظ فسون  عاشق جنون
هرکسی در خورد همت پیشه پیدا می کند
عرصه آفاق جای جلوه یک ناله نیست
نی گره از تنگی این بیشه پیدا می کند
بیدل از سیر تأمل خانه دل نگذری
نقشها این پرده اندیشه پیدا می کند

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
گر طمع دست طلب وامی کند
بر قناعت خنده لب وامی کند
گرم می جوشی به لذات جهان
این شکر دکان تب وامی کند
موج گوهر باش کارت بسته نیست
ناخنی دارد ادب وامی کند
فتح باب عافیت وقف  کسی ست
کز جبین چین غضب وامی کند
شیشه مشکن ورنه دل هم زین بساط
راه کهسار حلب وامی کند
سایه طوبی نباشد گو مباش
جای ما برگ عنب وامی کند
ای چراغ محفل شیب و شباب
صبح ته  گیر آنچه شب وامی کند
شرم کم دارد ز ناموس عدم
هر که طومار نسب وامی کند
پنبه از مینا به غفلت برمدار
این پری بند قصب وامی کند
بی ادب بر غنچه نگشایید دست
این  گره را گل به لب وامی کند
عقده ناپیداست در تار نفس
لیک بیدل روز و شب وامی کند

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
میل هوس ز عافیتم فرد می کند
گر بشکنم کلاه  دلم درد می کند
تسلیم تحفه ای ست  که طبعم بر اهل ذوق
چو میوه رسیده ره آورد می کند
خال زباد تخته خاک اختراع  کیست
دل را خیال مهره این نرد می کند
پر در تلاش خرمی این چمن مباش
افراط آب چهره گل زرد می کند
رم می خورد ز سایه غیرت فسردگی
تمثال مرد آینه را مرد می کند
از می حذر کنید که این دشمن حیا
کاری که از ادب نتوان کرد می کند
چینی علاج تشنگی حرص جاه نیست
آب سفال دل ز هوس سرد می کند
زنگار اگرنه پرده ناموس راز اوست
آیینه را خیال که شبگرد می کند
عزم فنا به شیشه ساعت نهفته ایم
بیدل به پرده رفتن ماگرد می کند

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
درگلستانی که حسنش جلوه ای سر می کند
گل ز شبنم دیده حیران ساغر می کند
بی تو طفل اشک مشتاقان ز درد بیکسی
گر همه در چشم غلتد خاک بر سر می  کند
همچو اشکم حسرت  اندیش نثار راه تست
هر صدف کز آبرو سامان گوهر می کند
اعتمادی نیست بر جمعیت اجزای ما
این ورقها را هوای زلفت ابتر می کند
موج آبش می زند تیغ محرف برکمر
سرو هر گه طرز رفتار ترا سر می کند
پاکبازان فارغند از تهمت آلودگی
حسرت دیدار گاهی چشم ما تر می کند
از جنونم عالمی پوشید چشم امتیاز
هر که عریان می شود این جامه در بر می کند
می دهد اجزای رنگ و بوی جمعیت به باد
هر که درس خنده ای چون غنچه از بر می کند
راحتت فرش است اگر از وهم طاقت بگذری
ناتوانی هر چه آید پیش بستر می کند
بیخود احرام  گلزار خیال کیستم
گردش رنگم ره معشوقه ای سر می کند
حیرت اظهاریم بیدل لذت تحقیق  کو
هیچکس آگاهی از آیینه باور می کند

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
اول  در عدم  دهنت باز می کند
تاکاف و نون تهیه آواز می کند
آهنگ صور خیز تو در هر نفس زدن
ساز هزار عالم ناساز می کند
هرگاه می دهی به زبان رخصت سخن
جبریل بال می زند و ناز می کند
نیرنگ اعتبار بهار تجددت
با هم چه رنگها که نه  گلباز می کند
شام ابد به جیب تو سر می برد فرو
صبح ازل زتو سخن آغاز می کند
هر رنگ و بو که می دمد از نوبهار صنع
آیینه خیال تو پرداز می کند
گر فطرت تو پر نزند در فضای قدس
خاک فسرده راکه فلکتاز می کند
زین  باغ  نی دمیدن صبحی  و نی  گلی ست
سحرآفرین تبسمت اعجاز می کند
این عرصه تا کجا نشود پایمال ناز
رخش تعین تو تک و تاز می کند
روز و شبی در انجمن اعتبار نیست
چشم تو می زند مژه و باز می کند
بیدل تآملی که در این گلشن خیال
رنگ شکسته تو چه پرواز می کند

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
گر جنونم ناله واری نذر بلبل می کند
شور محشر آشیان در سایه گل می کند
انتظار ناز استغنا نگاهی می کشم
کز غبارم سرمه چشم تغافل می کند
غیر خاکستر دلیل اضطراب شعله نیست
هرقدر پر می زند افسردگی  گل می کند
عافیت خواهی به هر افسونی از جا در میا
خاک بر باد است اگر ترک تحمل می کند
دل به مستی چون نغلتد درهوای نرگست
آب  گوهر را خیالش در صدف مل می کند
از زمینگیری هوا آیینه دار شبنم است
اشک می گردد اگر آهم تنزل می کند
گریه  توفان و حشت  است ای  چرخ دست  از خود بشو
سیل ما خلخال پا از حلقه پل می کند
حفظ آب رو نفس در جیب دل دزدیدن است
قطره را گوهر همان مشق تامل می کند
گاه بر خاشاک و گه بر موج می پیچد غریق
حیله جوی زندگی چندین توکل می کند
آفت این باغ بیدل برخزان موقوف نیست
صد قیامت یک نسیم آه بلبل می کند

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
هرکجا آیینه حسن جنون  گل می کند
دود سودا بر سر ما نازکاکل می کند
بر لب ما خنده یکسر شکوه درد دل است
هر قدر خون می خورد این شیشه قلقل می کند
سینه چاک شوقم از فکر پریشانم چه باک
هرکه  گردد شانه  یاد زلف و کاکل می کند
دل چسان با خامشی سازد که یاد جلوه ات
جوهر آیینه را منقار بلبل می کند
دستگاه شوق تا بالد ز خودداری برآ
خاک را آشفتگی  گردون تجمل می کند
منزلت خواهی مداراکن که در فواره آب
اوج دارد آنقدر کز خود تنزل می کند
جلوه مست و شوق سر تا نگاه اما چه سود
دیده و دانسته حیرانی تغافل می کند
زندگی نقد نفسها ریخت در جیب فنا
از تردد هر که می رنجد توکل می کند
از سلامت  دست باید شست و زین دریا گذشت
موج  اینجا از شکست  خویشتن پل می کند
موج چون  بر هم خورد بیدل  همان  بحر است  و بس
کم شدن از وهم هستی جزء را کل می کند

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
بس که زخم  کشته نازش تلاطم می کند
هرچه را دیدم درین مشهد تبسم می کند
چشم بگشا بر حصول جستجو کاینجا چو شمع
نقد خود هرکس به قدر یافتن  گم می کند
پختگان دامن ز قید تن پرستی چیده اند
باده ات از خام  جوشی خدمت خم می کند
هیچکس از بی تکلف زیستن آگاه نیست
آدمی بودن خلل در عیش مردم می کند
زین  نفس سوزی  که دارد خلق  بر طاق  و سرا
سعی عبرت بافی  کرم بریشم می کند
پیش بینی  کن ز ننگ حسرت ماضی برآ
بر قفا نظاره  کردن ریش را دم می کند
دهر لبریز مکافات ست اما کو تمیز
کم کسی اینجا به حال خود ترحم می کند
از ادبگاه خموشی گوش باید وام کرد
سرمه گون  چشمی درین  مخمل  تکلم می کند
هرکجا باشد قناعت آبیار اتفاق
پهلوی از نان تهی ایجاد گندم می کند
رحم بر بی مغزی ما کن  که این نقش حباب
خویش را آیینه دریا توهم می کند
بیدل از بس بی نم افتاده است بحر اعتبار
گوهر از گرد یتیمی ها تیمم می کند

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
داغ عشقم چاره جوییها کبابم می کند
سوختن منت گذار از ماهتابم می کند
در محیط دشمن من انفعال ناکسی است
زان سرکو بهر راندن شرم آبم می کند
کاش بر بنیاد موهومی نمی کردم نظر
فهم خود بیش از خرابیها خرابم می کند
در عقوبت خانه ننگ دویی افتادهم
ما و تو چندان  که می بالد عذابم می کند
گرد شبنم پیشتاز صبح ایجاد من است
خنده  گل ناکرده  سامان گلابم می کند
نقطه موهومم اما عمرها شد ذره وار
عشق از دیوان خورشید انتخابم می کند
مخمل و دیبای جاهم گر نباشدگو مباش
بوریای فقر هم تدبیر خوابم می کند
پوست بر تن انتظار مغز معنی می کشم
آخر این جلدی  که می بینی  کتابم می کند
شکر پیری تا کجا کوبم  که این قد دوتا
صفر اعداد خیال او حسابم می کند
سایه افسرده ام لیک التفات نیستی
آفتابم می کند گر بی نقابم می کند
من نمی دانم که ام در بارگاه کبریا
حلقه بیرون دربیدل خطابم می کند

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
حسرت امشب آه بی تأثیر روشن می کند
رشته شمعی به هر تقدیر روشن می کند
چون چراغ  گل  که از باد سحر گیرد فروغ
زخم ما چشم از دم شمشیر روشن می کند
بر بیاض صبح منقوش است نظم و نثر دهر
موی  کافوری سواد پیر روشن می کند
چون بنای موج پرداز از شکستم داده اند
معنی ویرانی ام تعمیر روشن می کند
ای شرر مفت نگاهت جلوه زار عافیت
روزگار آیینه ما دیر روشن می کند
بی ندامت حلقه ماتم بود قد دوتا
ناله شمع خانه زنجیر روشن می کند
گر خیال آیینه دار اعتبار ما شود
صورت خوابی به صد تعبیر روشن می کند
گرمی هنگامه امکان جلال عشق اوست
آتش این بیشه چشم شیر روشن می کند
بگذر از صیادی مطلب که صحرای امید
خانه برق از رم نخجیر روشن می کند
بیدل از فانوس زخم عافیت را نور نیست
شمع پیکانی در اینجا تیر روشن می کند

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
عقل اگر صد انجمن تدبیر روشن می کند
فکر مجنون سطری از زنجیر روشن می کند
داغ نومیدی دلی دارم که در هر دم زدن
شمع ها از آه بی تاثیر روشن می کند
عالمی چشم از مزار ما به عبرت آب داد
خاک ما فیض هزار اکسیر روشن می کند
ننگ رسوایی ندارد ساز تا خامش نواست
رمز صد عیب و هنر تقریر روشن می کند
می شود ظاهر به پیری معنی طول امل
جوهر این مو صفای شیر روشن می کند
غافلان را نور تحقیق از سواد فقر نیست
توتیا کی دیده تصویر روشن می کند
از رگ گل می توان فهمید مضمون بهار
فیض معنی های ما تحریر روشن می کند
ناله امشب می خلد در دل ز ضعف پیریم
شمع بیداد کمان را تیر روشن می کند
عالم دل را عیار از دستگاه ناله گیر
وسعت صحرا رم نخجیر روشن می کند
از عرق بر جبهه افسون چراغان خوانده ایم
بزم ما را خجلت تقصیر روشن می کند
انتظار فیض عشق از خامی خود می کشم
چوب تر را سعی آتش دیر روشن می کند
هیچکس بر در نزد بیدل ز زندانگاه چرخ
عجز ما این خانه دلگیر روشن می کند

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
بولهوس از سبک سری حفظ سخن نمی کند
در قفس حبابها باد وطن نمی کند
لب مگشای چون صدف تا گهر آوری به  کف
گوش طلب که کارگوش هیچ دهن نمی کند
قطره محیط می شود چون ز سحاب شد جدا
روح ز وهم خود عبث ترک بدن نمی کند
هستی خود گداز من شمع شرر بهانه ای ست
لیک کسی نگاه گرم جانب من نمی کند
خون امید می خورد بی تو دل شکسته ام
طره سرکشت چرا یاد شکن نمی کند
بسکه هوای غربتم چون نفس است دلنشین
جوهر من در آینه فکر وطن نمی کند
نیست به عالم جنون گردش رنگ عافیت
هیچکس از برهنگی جامه کهن نمی کند
پنبه داغ عاشقان نیست به غیر سوختن
مرده صفت چراغ ما سر به  کفن نمی کند
دیده به صدهزار اشک محو نثار مقدمی ست
آه که آن سهیل ناز یاد یمن نمی کند
منع غنای دلبران نیست به جهد عاشقان
بلبل اگربه خون تپد غنچه سخن نمی کند
از عزبی به طبع خود جمع مکن مواد ننگ
شوهر خویش می شود مرد که زن نمی کند
ناله به شعله می تپد حلقه داغ گو مباش
شمع بساط بیکسان ساز لگن نمی کند
زخم تو آنچه می کند با دل خستگان عشق
صبح نکرده با هوا  گل به چمن نمی کند
سایه دور ازآفتاب مغتنم خود است و بس
طالب وصل او شدن صرفه من نمی کند
نیست دمی که شانه وار در خم فکر زلف یار
بیدل سینه چاک من سیر ختن نمی کند

وزن: مُفْتَعِلُنْ مَفاعِلُنْ مُفْتَعِلُنْ مَفاعِلُنْ
بحر: رجز مثمن مطوی مخبون
نشانه‌های عروضی: - U U - | U - U - | - U U - | U - U -
ناتوانی باز چون شمعم چه افسون می کند
می پرد رنگ و مرا از بزم بیرون می کند
بیش از آن  کان پنجه بی باک بربندد نگار
سایه برگ حنا بر من شبیخون می کند
خلق ناقص این کمالاتی که می چیند به هم
همچو ماه نو حساب  کاهش افزون می کند
تا ابد صید دو عالم گر تپد در خاک و خون
بهله ناموس از دستش  که بیرون می کند
هر دماغی را به سودای دگر می پرورند
آتش این خانه دود از موی  مجنون می کند
پایه اقبال عزت خاص قدر صبح نیست
تا نفس باقی ست هر کس سیر گردون می کند
ای بداندیش از مکافات عمل ایمن مباش
وضع شیطان آدمی را نیز ملعون می کند
درخور افسوس از این میخانه ساغر می کشم
دست  بر هم سودن اینجا چهره  گلگون می کند
فطرت دون هم زر و سیمش کفیل عبرت است
مال داری خواجه را سرکوب قارون می کند
فکر خود خمخانه رازست اگر وا می رسی
سر به زانو دوختن ناز فلاطون می کند
موی پیری بس که در سامان تجهیز فناست
تا کفن  گردد سفید ایجاد صابون می کند
می رسد آخر ز سعی آمد و رفت نفس
باد دامانی  که فرش خانه واژون می کند
تا غباری در کمین داربم آسودن کجاست
خاک مجنون در عدم هم یاد هامون می کند
بیدل از فهم تلاش درد غافل نگذری
دل به صد خون جگر یک آه موزون می کند

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
قامت خم کز حیا سوی زمین رو می کند
فهم می خواهد اشارتهای ابرو می کند
هر کجا باشیم در اندوه از خود رفتنیم
شمع ما سر بر هوا هم   سیر زانو می کند
سایه و تمثال راکم نیست گر سنجی به باد
شرم خفت سنگ ما را بی ترازو می کند
چشم بند سحر الفت را نمی باشد علاج
دل گرفتار خود است و یاد گیسو می کند
این چنین کز ناتوانیها شکستم داده اند
گر رسد چینی به یادم نوحه بر مو می کند
بسکه یاران در همین ویرانه ها گم گشته اند
می چکد اشکم ز چشم و خاک را بو می کند
روز بازار تعین آنقدر مالوف نیست
خلق چون شب شد دکان در چشم آهو می کند
ناتوانی هم به جایی می رسد مردانه باش
سایه کار قاصد مطلب به پهلو می کند
با توکل  کس نمی پرداخت  گر می داشت شرم
دستگاه نعمت بی خواست بدخو می کند
طبع ظالم در ریاضت مایل اصلاح نیست
تیغ را تدبیر خونریزی تنک رو می کند
حالت از کف می رود در فکر مستقبل مرو
این خیال دورگرد آخر تو را او می کند
تاکجا بیدل ز گردون خجلتم باید کشید
این کمان سخت  پر زورم به بازو می کند

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
ذوق فقر افسانه اقبال کوته می کند
بی طنابی خیمه گردنکشی ته می کند
ای دلت آیینه غافل زبستن چند از نفس
این سحر هر دم زدن روز تو بیگه می کند
در تماشایت چو مژگان با پریشانی خوشیم
ورنه آخر جمع گشتن رخت ما ته می کند
عمرها شد خاک  کوه و دشت بر سر می دوی
پیش پا نادیدن این مقدار گمره می کند
عجز طاقت هرکجا گردد دلیل مدعا
راه چندین دشت یک پا لغز کوته می کند
خاک شو آب بقا آلایش چندین تریست
این تیمم زان وضوهایت منزه می کند
رنگها گردانده ای  ای غافل از نیرنگ دل
آینه عمریست زین  تمثالت آگه می کند
بر جبین ما نشان سجده تمغای وفاست
صنعت عشق ازکلف آرایش مه می کند
شور امکان غلغل یک کاف و نون فهمیدنی ست
از ازل کبکی درین کهسار قهقه می کند
دوستان را در وداع هم عبارتها بسی است
بیدل مسکین فقیر است الله الله می کند

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
با هستی ام وداع تو و من چه می کند
با فرصت نیامده رفتن چه می کند
بخت سیه زچشم کسان جوهرم نهفت
شبهای تار ذره به روزن چه می کند
فریاد از که  پرسم و پیش که  جان دهم
کان غایب از نظر به دل من چه می کند
هستی برای هیچکس آسودگی نخواست
گر دوست این کند به تو دشمن چه می کند
تیغ قضا سر همه درپا فکنده است
گردون درین مصاف به جوشن چه می کند
هرشیشه دل حریف تک وتاز عشق نیست
جایی که مرد ناله کند زن چه می کند
رنگ به گردش آمده ای در کمین ماست
گر سنگ  نیستیم فالاخن چه  می کند
دل خنده کار زشتی اعمال کس مباد
زنگی چراغ آینه روشن چه می کند
داغ دل از تلاش نفسها همان بجاست
در سنگ آتش اینهمه دامن چه می کند
آه از مآل خرمی و انبساط عمر
تا گل  درین بهار شکفتن چه می کند
دلهای غافل و اثر وعظ تهمت است
بر عضو مرده مالش روغن چه می کند
تسلیم عشق را به رعونت چه نسبت است
بید ل سر بریده به  گردن چه می کند

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
بر اهل فضل دانش و فن گریه می کند
تا خامه لب گشود سخن گریه می کند
پر بیکسیم  کز نم چشم مسامها
هرچند مو دمد ز بدن  گریه می کند
درپیری ازتلاش سخن ضبط لب کنید
دندان دمی که ریخت دهن گریه می  کند
عقل از فسون نفس ندارد برآمدن
بیچاره است مرد چون زن گریه می کند
اشکی  که مهر پروردش در کنار چشم
چون طفل بر زمین مفکن  گریه می کند
ای قطره غفلت از نم چشم محیط چند
از درد غربت تو وطن  گریه می کند
تیمار جسم چند عرق ریز انفعال
تعمیر بر بنای کهن گریه می کند
هنگامه چه عیش فروزم که همچو شمع
گل نیز بی  تو بر سر من  گریه می  کند
شبنم درین بهار دلیل نشاط نیست
صبحی ست  کز وداع چمن  گریه می کند
بیدل به هرکجا رگ ابری نشان دهند
در ماتم حسین و حسن گریه می کند

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
کارجهان خواه عجز خواه سری می کند
آگهی اینجا کجاست بیخبری می کند
مقصد عزم نفس هیچ نمودار نیست
یک تپش پا به  گل نامه بری می کند
کیست کزین خاکدان گرد بلندی نکرد
آبله هم زیر پا عزم سری می کند
بسکه تنک فرصت است عشرت این انجمن
تا به چراغی رسیم شب سحری می کند
ضبط عنان سرشک ازکف ما برده اند
شوق پری جلوه ای شیشه گری می کند
انجمن میکشان خامشی آهنگ نیست
شیشه ما سنگ را کبک دری می کند
سفله ز کسب  کمال قدر مربی شکست
قطره چو گوهر شود بد گهری می کند
در همه حال آدمی شخص ملک سیرت است
لیک به جاه اندکی ناز خری می کند
حرص گوارا گرفت تلخی ادبار منع
پیش طمع دور باش نیشکری می کند
جوهر فرهاد نیست ورنه در این  کوهسار
صورت هر سنگ و گل  مو کمری می کند
زنگ و صفای دل است غفلت و آگاهی ام
آینه در هر صفت پرده دری می کند
بیدل از افشای راز منفعلم  کرد عشق
پیش که نالد ادب  گریه تری می کند

وزن: مُفْتَعِلُنْ فاعِلُنْ مُفْتَعِلُنْ فاعِلُنْ
بحر: منسرح مطوی مکشوف
نشانه‌های عروضی: - U U - | - U - | - U U - | - U -