cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
آب از یاقوت می ریزد تکلم کردنش
جیب گوهر می درد ذوق تبسم کردنش
زان ستم پیرا نصیب ما به غیر از جور نیست
کیست یارب تا بود باب ترحم کردنش
در عرق زان چهره خورشید سیما روشن است
برق چندین شعله وقف کشت انجم کردنش
ترک من می تازد آشوب قیامت در رکاب
نیست باک از خاک ره در چشم مردم  کردنش
بنده پیر خراباتم که از تألیف شوق
یک جهان دل جمع کرد انگور در خم کردنش
در وضو زاهد چو توفان بر سر آب آورد
می نشاند خاک را در خون تیمم کردنش
دل اگر جمع است  گو عالم پریشان جلوه باش
گوهر آسوده ست در بحر از تلاطم کردنش
درپی روزی تلاش آدمی امروز نیست
از ازل آواره دارد فکرگندم کردنش
کلفت هستی تپشها سوخت درنبض نفس
رشته این ساز خون شد از ترنم کردنش
چون سحر شور نفس  گرد خیالی بیش نیست
تا به کی آیینه هستی توهم کردنش
بر دل آزرده تمهید شکفتن آفت است
جام در خون می زند زخم از تبسم کردنش
بی لب دلدار بیدل غوطه زد در موج اشک
عاقبت افکند در دریا گهر گم کردنش

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
ای خیال آواره نیرنگ هوش
تا توانی در شکست رنگ  کوش
تا نفس باقیست ما و من بجاست
شمع بی کشتن نمی گردد خموش 
زندگی در ننگ هستی مردنست
خاک گرد و عیب ما و من بپوش
زبن خمستان گرمی دل برده اند
همچو می با خون خود چندی بجوش
از جراحت زار دل غافل مباش
رنگها دارد دکان گلفروش
عشق اگر نبود هوس هم عالمی ست
نیست خون دل  گوارا می بنوش
خاک من بر باد رفت و خامشم
همچو صبحم در نفس خون شد خروش
تر دماغان از مخالف ایمنند
گاه خشکی باد می پیچد به  گوش
یارب از مستی نلغزد پای من
اشک مینا خانه ای دارد به دوش
زندگانی نشیه وهمش رساست
تا نمی میری نمی آیی به هوش
گر لباس سایه از دوش افکنی
می کند عریانیت خورشید پوش
یأس بر جا ماند و فرصت ها گذشت
امشب ما نیست جز اندوه دوش
تا مگر بیدل دلی آری به دست
در تواضع همچو زلف یار کوش

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
عالم از چشم ترم شد میفروش
زین قدح خمخانه ها آمد به جوش
آسمان عمری ست مینای مرا
می زند بر سنگ و می گوید خموش
بس که گرم آهنگ ساز وحشتم
نقش پایم چون جرس دارد خروش
طینت دانا و بیباکی خطاست
چشمه آیینه را محو است جوش
جمع نتوان  کرد با هم عشق و صبر
راست ناید میکشی با ضبط هوش
عشق زنگ غفلت از ما می برد
سایه را خورشید باشد عیب پوش
عقل و حس با هم دوات خامه  اند
از زبان است آنچه می آید به گوش
زین محیط از هرزه تازیها چو موج
می برد خلقی شکست خود به دوش
همچو شمع از سر بریدن زنده ایم
بیش از این فرقی ندارد نیش و نوش
گر نباشد شعله خاکستر بس است
جستجوها خاک شد در صبر کوش
در سخن چینی حلاوت مشکل است
فهم کن از تلخکامی های  گوش
خاک گشتی بیدل از افسردگی
خون منصوری نیاوردی به جوش

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
عیب همه عالم ز تغافل به هنر پوش
این پرده به هر جا تنک افتد مژه  در پوش
بی قطع نفس کم نشود هرزه درایی
رسوایی پرواز به افشاندن پر پوش
در زنگ خوشست آینه از ننگ فسردن
ای قطره فضولی مکن اسرار گهر پوش
پر مبتذل افتاده لباس من و مایت
خاکی به سر وهم فشان رخت دگر پوش
ای  خو اجه غرامت مکش از اطلس و دیبا
آدم چقدر نازکند رو جل خر پوش
جز خلق مدان صیقل زنگار طبیعت
دلگیری این خانه به واکردن درپوش
چون صبح میندوز به جز وحشت  از این دشت
تا جاده و منزل همه در گرد سفر پوش
پیش از نفس آیینه  هستی  به  عرق  گیر
تا غوطه به شبنم نزنی  عیب  سحر پوش
دل طاقت آن آتش رخسار ندارد
یاقوت نمایان شو و خود را به  جگر پوش
بی نقطه مصور نشود معنی  موهوم
آن موی میانی  که نداری به  کمر پوش
بی پرده خیالی که نداریم عیانست
حیرت نشود بر طبق آینه سر پوش
انجام تلاش همه کس آبله پایی است
بیدل تو همین ریشه به تحصیل ثمر پوش

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
آه از این جلوه نقاب فروش
بحر در جیب و ما حباب فروش
تو و صد موج  گوهر تمکین
من و یک اشک اضطراب فروش
انفعال است شبنم این باغ
عرقی  گل  کن و گلاب فروش
چشمی از نقش این و آن بر بند
اعتبار جهان به خواب فروش
دل افسرده سنگ راه وفاست
کاش خون گردد این حجاب فروش
هوش اگر صد قماش پردازد
تو به یک جرعه شراب فروش
آخرکار شعله همواری ست
نفسی چند پیچ و تاب فروش
به هوس پایمال نتوان زیست
مخمل ما مباد خواب فروش
باب غم جز دل  گداخته نیست
مشتری تشنه است  آب فروش
قدر داغ جگر چه می دانی
رو به دکانچه  کباب فروش
سایه پرورد جلوه یاریم
خاک ماگیر و آفتاب فروش
بیدل ایام غازه کاری رفت
ماند بخت سیه خضاب فروش

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
ای ز لعلت سخن  گلاب فروش
نگه از نرگست شراب فروش
تیغ ناز تو موجها دارد
از سر بیدلان حباب فروش
زبن دو نیرنگ قطع نتوان  کرد
جلوه گر باش یا نقاب فروش
ذره ای مهر بی نشان خودی
هرکجا باشی آفتاب فروش
زاهدا کار عشق بی سببی است
تو دعاهای مستجاب فروش
فرصت اینجا ترانه عنقاست
گر توقف  کنی شتاب فروش
می روی چشم بسته زین بازار
جنسهای نگه به خواب فروش
نقش هر ذره ای که می بینی
آفتابی است انتخاب فروش
زندگانی قماش راحت نیست
تا نفس داری اضطراب فروش
برق تازان ز خود برون رفتند
حیرت ما همان رکاب فروش
حرف بی موقع از حیا دور است
آبم از پیری شباب فروش
ای شعورت خیالباف جنون
این کتانها به ماهتاب فروش
همه سقای آبروی خودند
یک دو گوهر تو نیز آب فروش
بیدل اینجا کجاست دام و چه صید
دل کمندی ست پیچ و تاب فروش

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
مپرسید از نگین شاه و اقبال نفس  کاهش
به چندین کوچه افکنده ست سعی نام در چاهش
خودآرایی به دیهیم زر و یاقوت می نازد
ز ماتم  کرده غافل خاک رنگین بر سر جاهش
اگر شخص طلب قدر جنون مفلسی داند
گریبان دامن آراید به طوف دست  کوتاهش
ره امن از که پرسم در جنون سامان بیابانی
که محشر چشم می پوشد به مژگان پر کاهش
چو آن  گل  کز سر و دستار مستی بر زمین افتد
به لغزیدن من از خود رفتم و دل ماند درراهش
عنان گیر غبار سینه چاکان نیست گردون هم
سحر هر سو خرامد کوچه ها پیداست در راهش
سراپای  گهر موج است اگر آغوش بگشاید
گره تاریست کز پیچیدگی کردند کوتاهش
هلال آیینه دار است ای ز سامان طلب غافل
که از خمیازه یک ریشه بالد خرمن ماهش
قناعت در مزاج خلق دون فطرت نمی باشد
پریشان  کرد عالم را زمین آسمان خواهش
چه امکانست رمز پرده این وهم بشکافی
که عنقا غفلتست و سعی دانش نیست آگاهش
زبان درکام دزدد هرکه درس عشق می خواند
برون لفظ و خط راهی ندارد در ادبگاهش
گر اسقاط اضافات است منظور یقین بیدل
بس است الله الله از من الله و الی اللهش

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
اگر زین رنگ  تمکین می زند موج از سراپایش
خرام خویش هم مشکل تواند برد از جایش
به غارت رفته گرد خرام او دلی دارم
که چون  گیسوی محبوبان پریشانی ست اجزایش
زبان در سرمه می غلتد اسیران نگاهش را
صدا را هم رهایی نیست از مژگان  گیرایش
نگاه از چشم حیرانم چو دود از داغ می جوشد
قیامت ریخت بر آیینه ام برق تماشایش
نخواهد دود خود را شعله داغ خجلت پستی
نیفتد سایه بر خاک از غرور نخل بالایش
وفا در هر صفت بی رنگ تأثیری نمی باشد
هنوز از خاک مشتاقان حنایی می شود پایش
وداع هستی عاشق ندارد آن قدر کوشش
همان برگشتن از یاد تو خالی می کند جایش
نگردد زایل از اشک ندامت نقش پیشانی
خطوط موج شستن مشکل است از آب دریایش
ندارد طاقت یک جنبش مژگان دل عاشق
ز بس چون اشک لبریز چکیدنهاست مینایش
به این هستی فنا را دستگاه رفع خجلت  کن
به کام خس مگر از شعله بالد ناکسیهایش
به این بی مطلبی احرام خواهش بسته ام بیدل
که آگه نیست سایل هم ز افسون تقاضایش

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
حیا بی پرده نپسندید راز حسن یکتایش
پری تا فال شوخی زد عرق کردند مینایش
دلی می افشرد هر پر زدن تحریک مژگانت
نمی دانم چه صید است این که دارد چنگ  گیرایش
چراغ عقل در بزم جنون روشن نمی گردد
مگر سوزد دماغی در شبستان سویدایش
به جنت طرفی از جمعیت دل نیست زاهد را
چو شمع از خامسوزی سوختن باقیست فردایش
بساط نقش پا گرم است در وحشتگه امکان
ز هر جا شعله ای جسته ست داغی مانده بر جایش
به نومیدی خمار عشرت این انجمن بشکن
شکستن ختم قلقل می کند بر ساز مینایش
دو عالم نیک و بد را شخص تست آیینه تهمت
تو هر اسمی  که می خواهی برون آر از معمایش
مقیم  گوشه دل چون نفس دیوانه ای دارم
که  گر تنگی  کند این خانه افشارد به صحرایش
قناعت کرده ام چون عشق از آیینه امکان
به آن مقدار تمثالی که نتوان کرد پیدایش
ندانم سایه با بخت که دارد توامی بیدل
مقیم روز بودن بر نمی آرد ز شبهایش

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
رنگ گل تعبیر دمید از کف پایش
تا چشم به خون که سیه کرده حنایش
عمریست که عشاق به آنسوی قیامت
رفتند به برگشتن مژگان رسایش
چون صبح به سیر چمن دهر ندیدیم
جز در نفس سوخته تغییر هوایش
سامان تماشاکده عبرت امکان
سازیست که در سودن دست است صدایش
از ما و من آواره صد دشت خیالیم
این قافله را برد ز ره بانگ درایش
خالی نشد این انجمن ازکلفت احباب
هرکس زمیان رفت غمی ماند به جایش
از پرده این خاک همین نوحه بلند است
کای وای فسردیم و نگشتیم فدایش
ما را چه خیال است بر این مایده سیری
چشمی نگشودیم به کشکول گدایش
تا حشر چو افلاک محالست برآییم
با قد خم از معذرت زلف دوتایش
با هیچکسان قاصد پیغام چه حرفست
از ما به سوی او برسانید دعایش
جز سجده ندیدیم سرو برگ تماشا
چشمی  که  گشودیم جبین شد ز حیایش
هیهات که در انجمن عبرت تحقیق
بر روی  کسی باز نشد بند قبایش
راهی اگر از چاک گریبان بگشایید
با دل خبری هست بپرسید سرایش
یک لحظه حباب آیینه ناز محیط است
بر بیدل ما رحم نمایید برایش

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
زبان فرسوده نقدی را که شد پا بسته سودایش
قیامت دارد امروزی که در یادست فردایش
محیط عشق برمحرومی آن قطره می گرید
که دهر از تنگ چشمی در صدف وامی کند جایش
درین  گلشن نه تنها بلبلست از خانه بر دوشان
که عنقا هم غم بی آشیانی کرد عنقایش
اگرکام امیدی بر نگرداند می هستی
توان پیمانه پرکرد از شکست رنگ مینایش
حضور آفتاب از سایه گرد عجز می چیند
زپستی تا برون آیی نگاهی کن به بالایش
فزودنها نقاب وحشت است اجزای امکان را
نیابی جز شرر سنگی که بشکافی معمایش
برون از عرض نقصانم کمالش عالمی دارد
نمودم قطره واری موج سر دادم به دریایش
زیارتگاه احوال شهید کیست این گلشن
که در خون می تپد نظاره از رنگ تماشایش
به زندان داشت عمری جرأت جولان غبارم را
به دامن پاکشیدن داد آخر سر به صحرایش
ترحم کن برآن بیدل که از افسون نومیدی
به مطلب می فشاند دست و برخود می رسد پایش

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
سر تاراج گلشن داشت سرو فتنه بالایش
به صد عجز حنا خون بهار افتاد در پایش
گلستان آب شد از شرم رخسار عرقناکش
صدف لب بست از همدرسی لعل گهر زایش
ز شبنم کاری خجلت سیاهی شسته می روید
نگاه دیده نرگس به دور چشم شهلایش
خیال از هر بن مویش به چندین نافه می غلتد
ختنها پایمال نکهت زلف سمن سایش
تبسم می زند امشب به لعلش پهلوی چینی
مبادا در خم ابرو نشاند تنگی جایش
به کنه مطلب عشاق دشوار است پی بردن
که خواند سطر مکتوبی که دارد بال عنقایش
محبت سعی ما را مایل پستی نمی خواهد
عرقریز است می از سرنگونیهای مینایش
بهارستان هستی رنگ در بال شرر دارد
که چیدن از شکفتن بیش می بالد زگلهایش
به رفع غفلت ما زحمت تدبیر نپسندی
زمین از خواب ممکن نیست برخیزد مزن پایش
زمانی آب شو از انفعال هرزه جولانی
نگردد تا هوا شبنم پریشانست اجزایش
چو صبح  این  گرد موهومی  که در بار نفس داری
پر افشانست ناپیدایی از پرواز پیدایش
دم تیغی  که من دارم خمار حسرتش بیدل
سحر پرورده نازست زخم سینه فرسایش

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
اشکم قدم آبله فرسا ننهد پیش
تا رفتن دل پای تقاضا ننهد پیش
دل سجده فروش سرکویی است کز آن جا
خاکم همه گر آب شود پا ننهد پیش
کیفیت یادت ز خودم می برد آخر
این جرعه محال است  که مینا ننهد پیش
حیرانی ما صفحه صد رنگ بیان است
آیینه بساط لب  گویا ننهد پیش
ما و نم اشکی و سجود سر راهی
تسلیم وفا تحفه به هرجا ننهد پیش
روشن نتوان  کرد سواد خط هستی
تا نسخه عبرت پر عنقا ننهد پیش
ما بیخبران سر به گریبان جنونیم
مجنون قدم از دامن صحرا ننهد پیش
پروانه نیرنگ سحرگاه ندارد
مشتاق تو آینه فردا ننهد پیش
جز سوختن از داغ  حضوری نتوان یافت
آن به که کسی آینه ما ننهد پیش
در راه تو دل را ز پرافشانی رنگم
ساز قدمی هست مبادا ننهد پیش
آن جاکه بود تیغ تو خضر ره تسلیم
آن  کیست  که چون شمع سر از پا ننهد پیش
همت خجل است از هوس دست فشاندن
کز چرخ ثری تا به ثریا ننهد پیش
حرصت همه گر قطره تقاضاست حذرکن
تاکاسه در یوزه دریا ننهد پیش
مفت است غنا چشمی اگر سیر توان کرد
زین بیش  کسی نعمت دنیا ننهد پیش
بیدل  شمرد بند گریبان ندامت
آن دست  که در خدمت دلها ننهد پیش

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
چه سازم تا توانم ریخت رنگ سجده در کویش
سر افتاده ای دارم که پیشانی ست زانویش
کف بی پنجه گیرایی ندارد حیرتی دارم
که آیینه چسان حیرت  گرفت از دیدن رویش
سوادی نیست آزادی که روشن یاریش کردن
خط  گرداب می خواند اسیر حلقه مویش
چه توفانها کز انداز عتاب او نمی بالد
زبان موج می فهمم ز طرز چین ابرویش
در این باغ اتفاق شبنم و گل می کند داغم
نگاهم  کاش سامان عرق می کرد بر رویش
ادبگاه محبت بر ندارد ناز گستاخان
به غیر از جبهه من نقش پایی نیست در کویش
مریض الفتش تمهید آسودن نمی داند
مگر گرداندن رنگی دهد تغییر پهلویش
چه امکان است بندد آرزو نقش میانت را
اگر سعی ضعیفیها نسازد خامه مویش
بیا ای عندلیب از شوق قمری هم مشو غافل
چمن دارد خط پشت لب از سرو لب جویش
نه خلوت مایلم نی انجمن سیر اینقدر دانم
که هرجا سربرآرد شمع در پیش است زانویش
بهار آلوده رنگ تمنایت دلی دارم
که  گر سیر گلی در خاطر افتد می کنم بویش
ز احسانهای تیر او چه سنجد بیخودی بیدل
مگر انصاف آگاهی نهد دل در ترازویش

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
دلی را که بخشد گداز آرزویش
چو شبنم دهد غوطه در آبرویش
به جمعیت زلف مشکین بنازم
که از هربن موست حیران رویش
چرا دل نبالد در آشفتگیها
که چون تاب زد دست درتار مویش
چنان ناتوانم که بر دوش حسرت
ز خود می روم  گر کشد دل به سویش
توانی به گرد خرامش رسیدن
ز ضبط نفس  گر کنی جستجویش
به عاشق ز آلودگیها چه نقصان
که مژگان بود دامن تر وضویش
ز تقوا ندیدیم غیر از فسردن
خوشا عالم مستی و های وهویش
به میخانه وهم تا چند باشی
حبابی که خندد پری بر سبویش
مشو مایل اعتبارات دنیا
گل شمع اگر دیده باشی مبویش
فلک خواهد از اخترت داغ کردن
مجو مغز راحت ز تخم کدویش
صبا گرد زلف که افشاند یا رب
که عالم دماغ ختن شد ز بویش
نگه موج خون گشت در چشم بیدل
چه رنگ است یارب گل آرزویش

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ
بحر: متقارب مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U - -
صبا ای پیک مشتاقان قدم فهمیده نه سویش
که رنگم می پرد گر می تپد گرد از سرکویش
نفس تا می کشم در ناله زنجیر می غلتم
گرفتارم نمی دانم چه مضمونست گیسویش
تو هم ای دیده محو شوق باش و بیخودیها کن
که عالم خانه آیینه است از حیرت رویش
دل یاقوت خون گردیده ای در حسرت لعلش
رم آهو به خاک افتاده ای از چشم جادویش
چو سرو آزاد شو یا همچو شمع از خویش بیرون آ
به لب  گر مصرعی داری ز وصف قد دلجویش
غبارآلود هستی  گر همه تا آسمان بالد
چو ماه نو همان پهلوخور عجز است پهلویش
شکست شیشه من ناکجا فریاد بر دارد
تغافل رفت بر طاق بلند از چین ابرویش
دو روزی پیش ازین با یار در یک پیرهن بودم
کنون از هر گلم باید کشیدن منت بویش
غبار آرمیدن برده اند از خاک این صحرا
سواد وحشتی روشن  کنید از چشم آهویش
کباب وحشت اشکم  که چون بیدست و پا گردد
به سر غلتیدنی زین عرصه بیرون می برد گویش
به وصل از ناتوانی رنج هجران می کشم بیدل
ندارم آنقدر جرأت که چشمی واکنم سویش

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
تپد آینه بسکه در آرزویش
ز جوهر نفس می زند مو به مویش
تبسم  تکلم  تغافل  ترحم
نمی زیبد الا به روی نکویش
به جنت که می بندد احرام تسکین 
فشاندند بر زخم ما خاک  کویش
نهال خیالم  که در چشم بینش
به صد ریشه یک مو نبالد نمویش
نگه سوخت در دیده انتظارم
خرامت مگر آبی آرد به جویش
ز بس محو آن لعل  گردید گوهر
عرق هم چکیدن ندارد ز رویش
طراوت درین خاکدان نیست ممکن
گر آبی ست دارد تیمم وضویش
لب از هرزه سنجی است مقراض هستی
سر شمع هم در سر گفتگویش
چو نی هر کرا حرف بر لب  گره شد
تأمل شکر کرد وقف  گلویش
اگر انتقام از فلک می ستانی
مکن  جز به چشم ترم روبرویش
خوشا انتقامی که از عجز طاقت
شوی خاک و ریزی به  چشم عدویش
چوآتش سیاه است رنگ لباسش
به صابون خاکستر خود بشویش
جهان از وفا رنگ گردی ندارد
جگر خون کن  کس  مباد آرزویش
برون از خودت  گر همه اوست بیدل
مبینش  مدانش   مخوانش  مجویش

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ
بحر: متقارب مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U - -
طرب خواهی درین محفل برون آ گامی آن سویش
بنالد موج از دریا تهی ناکرده پهلویش
گلستانی  که حرص احرام عشرت بسته است آنجا
به جای سبزه می روید دم تیغ از لب جویش
چراغ مطلب نایاب ما روشن نمی گردد
نفس تا چند باید سوخت در وهم تک و پویش
به آهی می توانم ساز تسخیر جهان کردن
به دست آورده ام سر رشته ای از تار گیسویش
غبار یک جهان دل می کند توفان نومیدی
مبادا سر بر آرد جوهر از آیینه ای رویش
به تاراج نگاه ناتوانش داده ام طاقت
هنوزم در کمین قامت پیریست ابرویش
صبا تا گردی از خاک سر راه تو می آرد
چمن در کاسه گل می کند در یوزه بویش
درین محفل ندارد سایه هم امید آسودن
مگر در خانه خورشید گردد گرم پهلویش
جنون را تهمت عجز است بی سرمایگی هایت
گریبانی نداری تا ببینی زور بازویش
هوای  گل نمی دانم دماغ مل نمی فهمم
سری دارم  که سامان نیست جز تسلیم زانویش
به زلفی بسته ام دل از مضامینم چه می پرسی
دو عالم معنی باریک قربان سر مویش
کرا تاب عتاب اوست بیدل  کاتش سوزان
به خاکستر نفس می دزدد از اندیشه ی خویش

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
بی تو مشکل  کنم از خلق نهان جوهر خویش
اشک آیینه یاس است ز چشم تر خویش
ساکنان سرکویت ز هوس ممتازند
خلد خواهد به عرق غوطه زد ازکوثر خویش
فطرت پست به کیفیت عالی نرسد
کس چو گل  آبله را جا ندهد بر سر خویش
عاشق و یاد رخ دوست که چشمش مرساد
خواجه و حسرت مال و غم گاو و خر خویش
تا نجوشد عرق خجلت تمثال ز شخص
عالمی آینه  کرده ست نهان در بر خویش
هر چه خواهی همه در خانه خود می یابی
همچو آیینه اگر حلقه زنی بر در خویش
عجز رفتار من آخر در بیباکی زد
اشک تا آبله پاگشت  گذشت از سر خویش
صبح جمعیت ما سوخته جانان دگر است
ختم شبگیر کن ای شعله به خاکستر خویش
سعی وابستگی آخر در فیضی نگشود
عقده درکار من افتاد چو قفل از پر خویش
سایل از حادثه آب رخ خود می ریزد
بی  شکستن ندهد هیچ صدف  گوهر خویش
فکر لذات جهان کلفت دل می آرد
نی به صد عقده فشرده ست لب از شکر خویش
سفله را منصب جاه است ندامت بیدل
چون مگس سیر شود دست زند بر سر خویش

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
چند پاشی ز جنون خاک هوس برسرخویش
ای گل این پیرهن رنگ برآر از بر خویش
ساز خست چمنی را به رخت زندان کرد
به که چون غنچه دگر دل ننهی بر زر خویش
این کمانخانه اقامتکده الفت نیست
عبرتی  گیر ز کیفیت بام و در خویش
نقد ما ذره صفت درگره باد فناست
غیر پرواز چه داریم به مشت پر خویش
عمرها شد قدم عافیتی می شمریم
شمع هر چشم زدن می گذرد از سر خویش
خجلت هیچکسی مانع جمعیت ماست
ذره آن نیست  که شیرازه  کند دفتر خویش
پیش از این منفعل نشو و نما نتوان زیست
مو چه مقدار ببالد به تن لاغر خویش
سینه چاکان به هم آمیزش خاصی دارند
صبح در شبنم  گل آب  کند شکر خویش
خودشناسی ست تلافی گر پرواز دلت
نیست بر آینه ها منت روشنگر خویش
عرض دانش چقدر کلفت دل داشته است
مژه  در دیده شکست آینه از جوهر خویش
ای نگه عافیتت در خور مشق خواب است
به فسون مژه تغییر مده بستر خویش
بی  تو غواصی دربای ندامت داربم
غوطه زد شبنم ما لیک به چشم ترخویش
مشرب یأس ندانم چقدر حوصله داشت
پر نکردم ز گداز دو جهان ساغر خویش
کاش بیدل الم بیکسیم وا سوزد
تا ز خاکستر خود دست نهم بر سر خویش

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
آخر چو شمع سوختم از برگ و ساز خویش
یارب نصیب  کس نشود امتیاز خویش
لیلی  کجاست تا غم مجنون خورد کسی
از خویش رفته ایم به توفان ناز خویش
بوی خیال غیر ندارد دماغ عشق
عالم  گلی ست از چمن بی نیاز خویش
این یک نفس  که آمد و رفت خیال ماست
بر عرش و فرش خندد و شیب  و فراز خویش
در عالمی  که انجمن  کوری و کری است
هر نغمه پرده بست بر آهنگ ساز خویش
هر کس اسیر سلسله ناز دیگر است
ما و خط تو زاهد و ریش دراز خویش
این بیستون قلمرو برق جمال  کیست
هر سنگ دارد آتش شوق  گداز خویش
بر آرزوی خلق در خلد واگذار
ما را نیاز کن به غم دلنواز خویش
بی پردگی نقاب بهار تعینیم
گل باغ رنگ دارد از اخفای راز خویش
از دور باش عالم نامحرمی مپرس
خلقی زده ست حلقه به درهای باز خویش
بیدل به بارگاه حقیقت چه نسبت است
ما را که نیست راه به فهم مجاز خویش

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
عمرها شد بی نصیب راحتم از چشم خویش
چون نگه پا در رکاب وحشتم از چشم خویش
زین چمن صد رنگ عریانی تماشا کرده ام
همچو شبنم درگداز خجلتم از چشم خویش
بس که در یاد نگاهت سرمه شد اجزای من
کس نمی خواهد جدا یک ساعتم از چشم خویش
شوق دیدارم به هر آیینه توفان می کند
عالمی دارد سراغ حیرتم  از چشم خویش
جوهر بینش خسک ریز بساط  کس مباد
می پرد چول شمع رنگ طاقتم از چشم خویش
نسخه موهوم امکان نقش نیرنگی نداشت
اینقدر روشن سواد عبرتم از چشم خویش
نیست ایمن خانه آیینه از آفات زنگ
دستگاه خواب چندین غفلتم از چشم خویش
غیر موهومی دلیل مرکز آرام نیست
می گشاید ذره راه خلوتم ازچشم خویش
نه فلک را یک قفس می بیند انداز نگاه
تا کجاها در فشار وسعتم از چشم خویش
چون شرر هر گه درین محفل نظر وا می کنم
می زند چشمک وداع فرصتم از چشم خویش
ناز هستی در نیاز آباد حسن آسوده است
نیست بی سیر نگاهت فطرتم از چشم خویش
یا رب این  گلشن تماشاخانه نیرنگ کیست
کرد چون آیینه پنهان حیرتم از چشم خویش
خواه دریا نقش بندم خواه شبنم  گل  کنم
رفتنی پیداست در هر صورتم از چشم خویش
امتحان آگهی بیدل سراپایم گداخت
همچو شمع  افکند آخر همتم از چشم خویش

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
اگر چو غنچه میسر شود شکستن خویش
توان شنید صدای ز دام جستن خویش
مقیم منزل تحقیق  گشتن آسان نیست
بده غبار دو عالم به باد جستن خویش
خموش گشتم و سیر بهار دل کردم
در بهشت  گشودم چو لب ز بستن خویش
به رنگ شمع در این انجمن جهانی را
به سر دواند هوای ز پا نشستن خویش
خیال دوست به هر لوح نقش نتوان بست
به  آب  حیرت  آیینه هست  شستن  خویش
چه ممکن است تسلی به غیر قطع نفس
ز ناله نیست رها تار بی  گسستن خویش
ز دود تنگ فضای سپند این محفل
به دوش ناله  گرفته ست بار جستن خویش
در این محیط  که جز گرد عجز ساحل نیست
مگر چو موج ببندید برشکستن خویش
چو گل نه صبح  کمینیم و نی  بهار پرست
شکفته ایم ز پهلوی سینه خستن خویش
کمند صید حواس است گوشه گیری ها
نشسته ایم چو مضمون به فکر بستن خویش
شکنج دام بود مفت عافیت بیدل
چو بوی  گل نکنی آرزوی رستن خویش

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
بی خلل نگذاشت گل را صنعت اجزای خویش
بهر مینا سنگها زد کوه بر مینای خویش
هرزه باید تاخت عمری در تلاش عافیت
تا توان از سیر زانو تیشه زد بر پای خویش
هر نفس آواره فکر کنار دیگریم
قطره ما را هوس نگذاشت در دربای خویش
عالم انس از فراموشان وحشت مشربی ست
گردباد این گل به سر زد آخر از صحرای خویش
بار نومیدی به دوشم همچو شمع افتاده است
باید ای یاران سر افکندن ز گردن های خویش
تا بر آید از فشار تنگی این انجمن
هرکه هست از خویش خالی می نماید جای خویش
دل هزار آیینه روشن کرد اما پی نبرد
فطرت بی نور ما بر معنی پیدای خویش
رفته ایم از خویش و حسرت ها فراهم کرده ایم
عالم طول امل جمع است در شبهای خویش
هر کجا خواهی رسید امروز در پیش و پس است
وای بر تو گر نباشی محرم فردای خویش
رنگ و بو چون غنچه ات آخرگریبان می درد
این قباها تنگ نتوان دوخت بر بالای خویش
صد قیامت گر بر آید بر نخواهد آمدن
عاشق از ذوق طلب  معشوق از استغنای خویش
بیدل از افسانه ات عمری ست گوشم پر شده ست
یک نفس تن زن  که ازخود بشنوم غوغای خویش

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
پرکوته است دست به هر سو دراز حرص
غیر از گره به رشته نبسته است ساز حرص
عزلت گزیده ایم و به صد کوچه می تپیم
آه از قناعتی  که کشد بی نیاز حرص
در رنگ آبرو زرت ازکیسه می رود
انجام شمع بین و مپرس از گداز حرص
خاکیم و هرچه  گل  کند از ما غنیمت است
ای غافلان چه وضع قناعت چه ساز حرص
آثار شرم از نظر خلق برده اند
خاکی مگر شود شره چشم باز حرص
از طبع دون هنوز به پستی نمی رسد
گرپا خورد ز نقش قدم سر فراز حرص
دامن نچیده ایمن از آلودگی مباش
کاین مزبله پر است ز بول و براز حرص
آنجاکه عافیت طلبی عزم جست و جوست
گامی به مقصد است قریب احتراز حرص
تا مرگ چون نفس ز تک و تاز چاره نیست
خوش عالمیست عالم بی امتیاز حرص
بیدل چو صبح صورت خمیازه بسته است
از خاک ما سپهر نشیب و فراز حرص

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
از قناعت خاک باید کرد در انبان حرص
آبرو تا کی شود صرف خمیر نان حرص
هیچ دشتی نیست  کز ریگ روان باشد تهی
بر نمی آید حساب از ریزش دندان حرص
هر طرف مژگان  گشایی عالم خمیازه است
از زمین تاآسمان چاک است در دامان حرص
دعوت فغفور ماتمخانه  کرد آفاق را
موکشی زایل نشد ازکاسه های خوان حرص
ای حریصان رحم بر احوال یکدیگر کنید
آب شد سعی نفس جان شما و جان حرص
تا به  کی باشد کسی سودایی سود و زیان
تخته می گردد به  یک خشت لحد دکان حرص
عالمی اسباب بر هم چید و زین دریا گذشت
تا نفس داری تو هم پل بند از سامان حرص
خاک هم از شوخی ابرام دام آسوده نیست
از تصنع  کیست پوشد چشم بی مژگان حرص
تا نبندی سنگ بر دل از تقاضای طلب
معنی دل چیست نتوان یافت در دیوان حرص
گه غم یعقوب وگه ناز زلیخا می کشیم
یوسف ما را که افکند آه در زندان حرص
مردگان را نیز سودای قیامت در سر است
زنده می دارد جهانی را همین احسان حرص
خواه برگنج قناعت خواه در قصر غنا
روزکی چند است بیدل هرکسی مهمان حرص

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -