cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
بارک الله بارک الله زان بت پیمان شکن
شوخ کشمر شمع خلخ شاه چین ماه ختن
بارک الله بارک الله زان حریف تندخو
فتنه دل آفت دین شور جان آشوب تن
بارک الله بارک الله زان نگار نازنین
دلنواز و دل گداز و دلفریب و دل شکن
بارک الله بارک الله زان بت عابدفریب
ماه چهر و سست مهرو مخت روی و راهزن
بارک الله زان بتی  کز عکس موی و روی او
بوم و پر سنبلست و بام و در پر یاسمن
چشم او یک چرخ بیدادست  و یک  گردون جفا
زلف او یک دهرآشوب است و یک  گیتی فنن
گه  قمر دزدد زگردون  کاین  مرا دلکش جمال
گه سمن آرد ز بستان کاین مرا سیمین بدن
آن قمر را نرم نرمک جا دهد زیرکلاه
وان سمن را اندک اندک پوشد اندر پیرهن
گر به یک پا می خرامد سرو من عیبش مکن
هم به یک پا می خرامد سروناز اندر چمن
هرکجا زلفش همه  تاب  و خم  و پیچ و شکنج
هرکجا عشقش همه رنج و غم درد و محن
می کشید در پا سر زلفش از آن روگاهگاه
پای او در راه می لغزد ز زلف پرشکن
نی خطاگفتم ازان می لغزدش پا در خرام
کاو بود مانند ما پابست زلف خویشتن
یا دل پر درد ما را کرده از بس پایمال
گشته پای نازکش از درد دلها ممتحن
یا برای آنکه او از درد ما آگه شود
پای بست درد ما کردشخدای ذوالمنن
یاکند تقلید سرو و نارون  کاندر بهار
هم به یک پا می چمند از ناز سرو و نارون
یا سر پا می زند بر خاک یعنی  کای زمین
وجد کن کاندر تو دارد همچو من ماهی وطن
لکنتش  گر در سخن بینی مشو غمگین ازآنک
در دهان نوشش از تنگی نمی گنجد سخن
گوهر گفتار او از درج دل خیزد درست
لیک صدجا بشکند چون می برآید از دهن
بسکه تنگست آن دهان بربسته راه گفتگو
لیک از وی  گفتگوها خیزد از هر انجمن
بارک الله از دو چشم اوکه تا دیدم به چشم
چشم  بر بستم ز هوش و فکرت و فهم و فطن
مرحبا ابروی دلبندش  که نتواند کشید
با هزاران جهد آن مشکین کمان را تهمتن
در تمیز قبله هر کس را بباید اجتهاد
و اندرین  معنی نباید خلق را تقلید و ظن
من نمودم جهدها تا یافتم کابروی او
قبله اهل دلست و سجده گاه مرد و زن
مسلمست آنکس  که  رو آرد به  محراب ای شگفت
کافرم من تا شدست آن ابروان محراب من
شد دو روزی تا دلم را می کشد ابروی او
وان  اشارتها که  در هر یک  دوصد مکرست و فن
هرچه می  گویم دلا بر جای خویش آرام  گیر
کان صنم عابدفریبست آن پری پبمان شکن
راه بی حاصل مپوی و یار بی پروا مجوی
تخم در خارا میفشان خشت بر دریا مزن
دل مرا گوید برو قاآنی از من دست شوی
تخم بدنامی مکار و تار ناکامی متن
گر دلی درکار داری رو به سیم و زر بخر
ور نداری سیم و زر بستان ز میر موتمن

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
تیغ را دانی به استحقاق  کبود تیغ زن
داور کشور گشا فرمانده لشکرشکن
گرز را دانی  که باید برنهد بالای برز
بهمن لهراسب فر اسفندیار رویین تن
تیر را دانی که باید در کمان آرد کمین
قارن آرش کمان گودرز گرشاسب مجن
رمح را دانی که باشدکارفرما روز رزم
نیرم رستم صلابت رستم نیرم فکن
شاه شیر اوژن اباقاآن  که  گاه  گیر و دار
بر پی رخشش نماز آرد روان تهمتن
چون به چنگ آردکمان مویان به قبر ازوی قبا د
چون به کف گیرد سنان نالان به گور از وی پشن
ذکری از روی وی و گیهان ختا اندر ختا
بادی از خوی وی ویتی خت اندر خن
هر کجا لطفی ز گفت او نشاط اندر نشاط
هرکجا نامی ز قهر او محن اندر محن
چون فرازد قد ازو محفل ریاض اندر ریاض
چون  فروزد خد ازو مجلس چمن  اندر چمن
در درون درع تاری پیکر رخشان او
جان  جبریلست در تاریک جسم اهرمن
از نهیب  گرز او در جان  گوان را ارتعاش
از هراس برز او در تن مهان را بو مهن
تا نگوید دایه اندر گوش  کودک نام او
طفل نگشاید لبان را از پی شرب لبن
هر وشاق محفل او یوسفی  کز فرط حسن
جان چندین یوسف مصریش در چاه ذقن
گرنه خیاطست تیغ او چرا هنگام  کین
بر تن بدخواه جوشن را همی سازد کفن
ای به ایوان مهبط عفو خدای لایزال
ای به میدان مظهر قهر قدیر ذوالمنن
ای ملک دانی که تا من بسته ام لب از بیان
چون متاع فضل کاسدگشته بازار سخن
شد بلاغت از میان تا شعر من شد از میان
شد شجاعت از جهان تا از جهان شد بو الحسن
هم تو می دانی که عهدی بسته بودم دیرپای
تا به شین شعر و نون نظم نگشایم دهن
وین زمان این ژرف دریا یعنی این طبع روان
نغز درجی برفکند از قعر پر در عدن
تا ز تو کت آیت رحمت همی نازل به شان
با هزاران لابه خواهم عذر جرم خویشتن
یاوه یی گر سرزد از من عذر من بپذیر از آنک
راست دیوانه شدم تا یاوه شد دیوان من
من نمی گویم نیم عاقل ولی هنگام خشم
ابلهی مرد گردد چیره بر فهم و فطن
خود تو می دانی که زاده طبع و فرزند خیال
بس گرامی تر ز زاده مادر و فرزند زن
این من و این گردن من آن تو وآن تیغ تیز
خواهیم  گردن فراز و خواهیم  گردن بزن
آنقدر زی در جهان شاها کت آید در صماخ
ذکر محشر داستان رستم و رویینه تن

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
ز یک غمزه ربوده دل ز من آن ماه سیمین تن
بود چشمان جادویش چو چشم آهوان پر فن
اگر وقتی صبا آن زلف مشکین را کند افشان
شود پر دامن گیتی ز مشک و عنبر و لادن
بود روزم چو موی او ز هجرش تیره و درهم
بود اشکم چو عشق او ز مهرش سیل بنیان کن
گرفتار این دل شیدا به بند دلبر رعنا
شدم از عشق او رسوا به هر وادی و هر برزن
دلم زان سینه سیمین بود چون آذر برزین
رخم از اشک گلناری به لعل ناب شنعت  زن
که دیده چشمه شیرین میان خرمن آتش
که دیده لعل رمانی ز مروارید آبستن
بدان سان  کاندهان نوش در آن روی چون سوری
چنان  کان رشته دندان بدان لعل چو بهرامن
شنیدی هندویی  کافر مکان در خانه مسلم
شنیدی افعیی پیچان بود در آتشش مسکن
چو بر سیمای زیبایش دوگیسوی زره آسا
چو بر روی صنم رنگش دو زلفین چو اهریمن
ندیدم سرو بستانی که آرد بر همی سنبل
ندیدم مهر تابنده برآرد سر ز پیراهن
چنان  کان قامت موزون آن سرو ضمیران مو
چنان  کان چهره رخشای آن ترک بریشم تن
نشاید یک تن واحدکند دعوی سلطانی
نشاید یک تن تنها به حکمش جمله مرد و زن
مگر شهزاده دوران که هست از دوده خاقان
حسامش آتش سوزان سنانش بر درد جوشن
مر او را نام در عالم ز خاقان کامران آمد
هماره کامران بادا ز لطف خالق ذوالمن
زهی از پرتو رویش عروس ملک را زیور
خهی از تابش رایش زمین و آسمان روشن
ز خال و جعد مشکینش به شنعت دلبر خلخ
ز روی و طاق ابرویش به خجلت شاهد ارمن
بود آن خط مشکینش یکی زنجیر جان فرسا
بود آن هندوی خالش یکی جادوی پر جوزن
به روز بزم در ایوان دهد صد مخزن قارون
به روز رزم در میدان به خاک آرد تن قارن
ز جودش هر رسن ریسی به کاخش گنج بادآور
ز بذلش هرکشاورزی چو قارون باشدش مخزن
ز تیغش پیکر قارن قرین خاک ظلمانی
ز تیرش سینه بهمن مشبک همچو پالاون
ز گرد مرکبان  گردد هوا چون ابر قیراگون
ز خون پردلان گردد زمین چون کان بهرامن
به هرجا بنگری بینی دلیری را ز زین وارون
به هرسو بگذری یابی شجاعی از فرس آون
شود از خون همی دریا در آید هر تنی از پا
چو آید در صف هیجاکشد در زیر زین توسن
چو خشم آرد همی بینی به هرسو پیکری بی سر
چو رو آرد همی یابی به هرجا تارکی بی تن
رسدکی توسن وهمم در اقلیم صفات او
همان بهتر فرو بندم لب از این  گفتگوها من
پس اینک در دعا کوشم که  گشتم عاجز و مانده
برای آدم عاجز دعا مقبول و مستحسن
همی تا روز و شب آید دهد آن نور و این ظلمت
محبش با دل خرم حسودش را شرر در تن

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
مخسب ای صنم امشب بخواه باده روشن
بیار شمع به مجلس بریز نقل به دامن
بکش ترانه دلکش بنه سپند بر آتش
بسوز عود به مجمر بسای مشک به هاون
مخور چمانه چمانه  سبوسبو خور و خم خم
مده پیاله پیاله قدح قدح ده و من من
یکی ز روزنه حجره در سراچه نظرکن
ببین چگونه برقصند بام و خانه و برزن
چگونه مست و خرابند گلرخان سمن سا
چگونه گرم سماعند شاهدان پری ون
دن  ارچه داشت  دلی  پر ز خون ز توبه مستان
به خنده خنده برون کرد جام می ز دل دن
نه چهره روح مجسم چه چهره چهره ساقی
نه ناله عیش مصور چه ناله ناله ارغن
یکی  گرفته به  بر دلبری چو دلبر یغما
یکی  کشیده بکش شاهدی چو شاهد ار من
زمین زمین چمن از فروش اطلس و دیبا
هوا هوای بهشت از بخور عنبر و لادن
یکی ز بهر تماشا نظرگشوده چو نرگس
یکی  ز بهر خوشآمد زبان  گشاده  چو سوسن
جو ن و پبر و زن و مرد و روستایی و شهری
پذیره را همه از روی شوق برزده دامن
تو نیز ای بت چین ای به چهره آذر برزین
پی پذیره بیا تا که زین زنیم به توسن
که بامداد ز خاور چو آفتاب برآید
برآید از طرف خاور آفتابی روشن
ابوالشجاع هلاکوی بن حسن شه غازی
که خاک معرکه از تیغ اوست منبت روین
چو او به عرصه به درعی نهان هزار نریمان
چو او به پهنه به رخشی عیان هزار تهمن
چو بزم خواهد روحی مصورست در ایوان
چو رزم جوید مرگی مجسمست به جوشن
شراب نوشد اما ز خون عرق مخالف
پیاله  گیرد اما ز کاسه سر دشمن
ز حلقه حلقه جوشن عیان به عمرصه تن او
چنان که نور درخشنده آفتاب ز روزن
به  وقعه فوجش موجی چه  موج موج بلاجو
به  کینه خیلش سیلی چه سیل سیل بناکن
کمند و جوشن گردان ز امن عهدش دایم
یکی به  کاسه شیر و یکی به  کیسه ارزن
به روز رزمگه آهن دلان آهن خفتان
بسان آتش سوزان نهان شوند در آهن
به جای سبزه بروید ز خاک ناوک آرش
به جای قطره ببارد ز ابر نیزه قارن
شود جنون مجسم خمرد ز وسوسه در سر
شود هلاک مصور روان ز ولوله در تن
کمان و تیر چو یاران نورسیده ز هرسو
پی معانقه با هم شوند دست به  گردن
چه میل ها که  کشد آسمان به چشم سلامت
ز نیزه ها که نشیند فرو به چشمه جوشن
چو او به نیزه زند دست روح قارن و مویه
چو او به تیر بردشست جان آرش و شیون
جهان ز سهم جهانسوز تیغ شعله فشانش
به چشم خصم شود تنگتر ز چشمه سوزن

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U - -
الحمدکه از تربیت مهر درخشان
از لاله و گل  گشت چمن  کوه بدخشان
صحرای ختن شد چمن از سبزه بویا
کهسار یمن شد دمن از لاله نعمان
هامون ز ریاحین چو یکی طبله عنبر
بستان ز شقایق چو یکی حقه مرجان
از باد سحر راغ دم عیسی مریم
از شاخ شجر باغ  کف موسی عمران
سرو سهی از باد بهاری متمایل
چون از اثر نشوه می قامت جانان
از برگ سمن طرف چمن معدن الماس
از ابر سیه روی فلک چشمه قطران
بر سرو سهی نغمه سرا مرغ شباهنگ
آنگونه که داود بر اورنگ سلیمان
در چنگ بت ساده بط باده توگویی
این لعل بدخشان بود آن ماه درخشان
از ماهرخان تا سپری ساحت گلشن
از سروقدان تا نگری عرصه بستان
آن یک چو سپهری بود آکنده به انجم
این  یک چو بهشتی بود آموده به غلمان
سختم عجب آید که چرا شاخ شکوفه
نارسته دمد موی سپیدش ز زنخدان
پیریش همانا همه زانست که چون من
هیچش نبود بار به درگاه جهانبان
دارای جوان بخت ولیعهدکه در مهد
بر دولت اوکودک یک روزه ثناخوان
شاهی که برد خنجر او حنجر ضیغم
ماهی که درد دهره او زهره ثعبان
بر کوهه رهوار پلنگست به بربر
در پهنه پیکار نهنگست به عمان
ترکی ز کلاه سیهش چرخ مدور
تاری ز لباس حشمش مهر فروزان
جودیست مجسم چوکند جای بر اورنگ
فتحیست مصور چو نهد پای به یکران
ای دست تو درگاه عطا ابر به بهمن
ای تیغ تو هنگام وغا برق به نیسان
در جسم گرنمایه دل راد توگویی
درکوه احد بحر محیط آمده پنهان
کوهی تو ولی کوه نپوشد چو تو جوش
بحری تو ولی بحر نبندد چو تو خفتان
شاها نکند زلزله باکوه دماوند
کاری  که تو امسال نمودی به خراسان
فغفور به صد سال  گرفتن نتواند
ملکی که به شش ماه  گرفتی چو خور آسان
هر تن که نبرد تو شنیدست و ندیدست
درطع و شکرخنده که هست  این همه بهتان
آری چکند فطرتش آن گنج ندارد
کاین رزم کشن را شمرد درخور امکان
قومی  که به چنگ اندرشان سنگ سیه موم
اینک همه در جنگ تو چون موم به فرمان
این بوم همان بوم  که خشتش همه زوبین
این مرز همان مرز که خارش همه پیکان
از عدل تو آن  کان یمن  گشته ز لاله
از داد تو این دشت ختن گشته ز ریحان
این  دشت همان دشت  که بر ساحت او چرخ
یک روز نشد رهسپر الا که هراسان
از فر تو امسال چنان گشته که در وی
هر روزکند مهر چو آهوبره جولان
این خیل همان خیل که دلشان همه فولاد
این فوج همان فوج  که تنشان همه سندان
اینکه همه از عجز رخ آورده به درگاه
اینکه همه از شرم سرافکنده به  دامان
از ایمنی اینک همه را عزم تفرج
از خوشدلی ایدون همه را رای  گلستان
این عرصه  همان  عرصه  خونخوار که  خوردی
از طفل دبستانش قفا رستم دستان
میران جوان بخت کهن سال وی اینک
درکاخ تو منقادتر از طفل دبستان
این خلق همان خلق خشن پوش که گفتی
تنشان همه قیرست و بدنشان همه قطران
از جود تو اینک همه در قاقم و سنجاب
از فر تو ایدون همه در توزی وکتان
ای شاه شنیدم  که یکی پشه لاغر
کرد از ستم باد شکایت به سلیمان
جمشید به احضار صبا کرد اشارت
باد آمد و شد پشه به یکبار گریزان
اکنون تو سلیمانی و من پشه فلک باد
بادی  که  کم از پشه برش پیل  گرانجان
چون پشه من افغان کنم ازکشمکش چرخ
او بادصفت راندم از درگه سلطان
گر عرض مرام است همین نکته تمامست
شایان نبود طول سخن نزد سخن دان
تا تقویت روح دهد راح مروق
تا تربیت خاک کند باد بهاران
از همت تو تقویت ملت احمد
از شوکت تو تربیت دولت ایران
احباب تو چون برق همه روزه به خنده
اعدای تو چون رعد همه ساله در افغان

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
امین داور و دارا معین ملت و ایمان
یمین کشور و لشکر ضمین ملکت و هامان
قوام ملت احمد نظام مذهب جعفر
معاذکشور دارا ملاذ لشکر خاقان
نگین خاتم دولت مکین مسد شوکت
تکین کشور همت طغان ملکت احسان
قوام کشور صاحبقران و قایدگیتی
ظام لشکر عباس شاه و ناظم  گیهان
هجوم لشکر او را علامت آمده محشر
زمان دولت او را قیامت آمده پایان
قطاس رایت او را که  کلاله ساخته حورا
عقاص پرچم او را غلاله ساخته غلمان
عقاب صول او را نوایب آمده مخلب
هژبر سطوت او را حوادث آمده دندان
به صحن گلشن جودش نرسته غنچه ی ضنت
به  گرد مرکز ذاتش نگشته پرگر عصیان
کمند چینی او را ستاره آمده چنبر
سمند ختلی او را زمانه آمده میدان
به پیش صارم بران او چه خار و چه خاره
به نزد بیلک پران او چه برد و چه خفتان
پرند حادثه سوزش فنای خرمن فتنه
خدنگ نایبه توزش بلای دوده طغیان
حسام هندی او را منیه آمده جوهر
سهام توزی او را بلیه آمده پیکان
به وقعه خنجر قهرش بریده حنجر ضیغم
به پهنه دهره خشمش دریده زهره ثعبان
سپاه شوکت او را ستاره مهچه رایت
سرای دولت او را مجره شمسه ایوان
جهان  دانش و جود ای ز وصف  ذات تو عاجز
ضمیر اخطل و اعشی روان صابی و حسان
ز ابر دیده  کلگ تو صفحه مخزن  گوهر
ز برق خنده تیغ تو پهنه معدن مرجان
غلام عزم تو صرصر مطیع رای تو اختر
یتیم دست تو گوهر اسیر طبع تو عمان
نسیم گلشن مهرت فنای  گلشن جنت
سموم آتش قهرت بلای ساحت نیران
هر آنچه حاصل  گیتی به پیش جود تو اندک
هرآنچه مشکل عالم به نزد رای تو آسان
کمینه خادم خدمتگران بزم تو زهره
کهینه چاکر خنجرکشان رزم تو کیوان
سموم صرصر قهرت خمود آتش دوزخ
زلال  کوثر لطفت زوال چشمه ی حیوان
کف تو آفت گوهر لب تو آتش شکر
رخ تو قتنه اختر دل تو مظهر ایمان
برنده تیغ تو مهر و عدوی جاه تو شبنم
درنده رمح تو ماه و حسود قدر تو کتان
چه لابه پیش تو آرم ز جور اختر ریمن
چه شکوه پیش تو آرم ز دورگنبدگردان
ز بخت  خو د شده شاکی به روز خو د شده باکی
ز رنج خود شده حاکی به حال خو د شده حیران
نه زخم  کلفت او را بغیر مهر تو مرهم
نه درد محنت او را به غیر لطف تو درمان
ولی قدر تو بادا هماره همسر شادی
عدوی جاه تو بادا همیشه پیرو خذلان

وزن: مفاعیلُ فَعولُنْ مفاعیلُ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - U | U - - | U - - U | U - -
ای رخت خالق خورشید و لبت رازق جان
عارضت آتش سوزنده تنت آب روان
تن تو تالی جانست و لبت والی دل
من بدان تالی دل داده بدین والی جان
تیر مژگان ترا دیده خلقی ترکش
قوس ابروی ترا جان جهانی قربان
گرمی مهر تو خورشید و دل ما شبنم
پرتو چهر تو مهتاب و تن ماکتان
شکرست اینکه  گشابی شهدالله نه دهن
عدم است اینکه نمایی علم الله نه میان
بینمت عیش کنم چون بروی طیش کنم
که همم  گنج روانی و همم رنج روان
تا به فردوس رخ آن خال فسون ساز ترا
در خم زلف ندیدم به همین چشم عیان
باورم نامد این قصه که در باغ بهشت
گشت شیطان به فسون در دهن مار نهان
من بر آنم که به زلفین تو آرام گرفت
اندر آن روزکه از خلد برون شد شیطان
ورنه از چیست که گیسوی تو بی منت سحر
ازکف خلق چو شطان برباید ایمان
تاکی ای موی میان از من مهجور کنار
به کنارم بنشین تا رود انده ز میان
هست در سینه من آنچه تو داری به عذار
هست در دیده من آتچه تو داری به دهان
در عذار تو و در سینه من آتشهاست
که اگر شعله برآرند بسوزند جهان
در دهان تو و در دیده من گوهرهاست
که بدان فر و بهار در نبود در عمان
گوهر من همه از جزع یمانی پیدا
گوهر تو همه در لعل بدخشان پنهان
گوهر من همه اندوخته مردم چشم
گوهر تو همه پرورده آب حیوان
معدن  گوهر تو تنگتر از چشم بخیل
مسلک گوهر من زردتر از روی جبان
گوهر تو همه عالی  گهر من همه پست
گوهر تو همه غالی  گهر من ارزان
گوهر من همه چون طفل یتیمست حقیر
گوهر تو همه چون در یتیمست  گران
گوهر تو همه چون نجم ثریا ثابت
گوهر من همه چون گوی فلک گردان
گوهر تو همه باقی چو کمالات یقین
گوهر من همه فانی چو خیالات  گمان
به  که ما این دو گهر را ز دل ایثار کنیم
به مه برج  کرامت در درج امکان
ای پسر فصل بهارست و زمینها همه سبز
سبزتر زان همه بخت ملک ملک ستان
سرو نوخاسته چون بخت شهنشاه بلند
گلبن تازه چو اقبال جهاندار جوان
ملک آباد و ملک شاد و خلایق آزاد
راغ نو شاد و چمن چین و دمن باغ جنان
تا به کی از سر ما آتش سودا خیزد
لختی ای مه بنشین و آتش ما را بنشان
تو ز مو مشک بیفشان و من از شعر شکر
دف بزن رقص بکن وسه بده جان بستان
مل بخورگل بفشان مشک بسا عود بسوز
می بنه نقل بده نام بهل کام بران
از سحرکم کم و دم دم خورمی تا به عشا
وز عشا من من و دن دن خور تا وقت اذان
آب  حیوان  چه  کنی  درکش  از آن  باده  که  هست
زور تن نور بصر قوت تن قوت روان
رنگش ار بنگری از چشمت خیزد لاله
بویش ار بشنوی از مغزت روید ریحان
بشکفاند ز رخت ناشده در لب فردوس
برفروزد به دلت نامده بر کف نیران
رشکم آید که بسایی لب خود بر لب جام
چشم من جام کن آنگه لب خود سای بر آن
سازوبرگ  میت ار نیست  مخور غم  که  به  دهر
کارها یکسره از صبر پذیرد سامان
حالی این خرقه پشمینه مرا نیست به کار
که بهار آمد و از پی بودش تابستان
می درون  گرم  کند جامه برون آر آن به
که دهی جامه و جامی دهدت پیر مغان
منشین سرد و بخور می  که به تشریف  کرم
پشت گرمی دهدت نادره دور زمان

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
بارهاگفته ام ای ری به تو این راز نهان
ای ری و راز ز نستوده نباید پژمان
که ملک روح و تویی دل نزید دل بی روح
که  کیا جان و تویی تن نزید تن بی جان
فرودینست شنهشاه و تو بستان لیکن
فرودین چون برود فر برود از بستان
حلم شه لنگر و تو کشتی و گیهان دریا
ناخدا دهر و بلا موج و حوادث طوفان
ناخدا کشتی بی لنگر را چون آرد
ایمن از موجه و طوفان و بلا و حدثان
خود گرفتم  که تو گیهانی انصاف بده
که ابی بار خدا هیچ نپاید گهیان
ای ری هیچ مدان هیچ نیاری به خیال
یاد آن سال که شاه همه دان در همدان
که زبر زیر شدت زیر زبر از زلزال
یعنی ایوانت درگه شد و درگه ایوان
زیبق آکندی در گوش و بنشنیدی پند
ناز زلزال تنت لرزان شد زیبق سان
وینک امسال از آن رنج  که نامش نبرم
نبودت نامی از نام و نشانی ز نشان
بارها گفتم از دامن شه دست مدار
که گریبان ز تحسر ندری تا دامان
هرچه  گفتم همه را ژاژ شمردی و مزیح
هی سرودی که مکن طیبت و مسرا هذیان
که مکینست شهنشاه و مکانستم من
واحتیاجست به ناچار مکین را به مکان
ژاژها گفتی ای ری  که اگر شرح دهم
همه گویند مگو در حق ری این بهتان
لاغها راندی ای ری که گر انصاف بدی
به دهانت اندر ننهاد میی یک دندان
مثل شاه و تو دانی به چه ماند ای ری
مثل مغز و خرد چشم و ضیا جسم و روان
یونسست این شه و باره تو چو بطن ماهی
یوسفست این شه و قلعه تو چوکنج زندان
شه چمد زی تو بلی نبود بی مصلحتی
مصطفی در غار ار وقتی گردد پنهان
ای ری این گفته ملال آرد صد شکر که باز
شه گرایید از اسپاهان سوی تو عنان
باز چون خاطر احباب ملک  گشت آباد
بر و بوم تو که بد چون دل دشمن ویران

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
به عزم پارس دل پارسایم از کرمان
سفر گزید که حب الوطن من الایمان
مرا عقیده  که روزی دوبار در شیراز
به دوستان کهن بهینه نوینم پیمان
گمانم آنکه چو در چشمشان شوم نزدیک
چه نور چشم دهندم به چشم خویش مکان
ولیک غافل ازین ماجرا که مردم چشم
ز چشم مردم هست ازکمال قرب نهان
به صدهزار سکندر که ره نوردم خورد
رهی سپردم چون عمر خضر بی پایان
رهی ز بسکه درو جوی و جر به هر طرفش
چو آسیا شده جمعی ز آب سرگردان
رهی نشیبش چندان که حادثات سپهر
رهی فرازش چندان که نایبات زمان
نه بر شواهق او پرگشوده مرغ خیال
نه در صحاری او پا نهاده پیک گمان
عروج ختم رسل را به جسم زی معراج
شدن بر اوج جبالش نکوترین برهان
چو جا به فارس  گزیدم دلم  گرفت ملال
چو مومنی  که به دوزخ رود ز باغ جنان
مرا به کنه شناسا ولی ز غایت بخل
همه ز روی تحیر به روی من نگران
یکی به خنده  که این واعظیست از قزوین 
یکی به طعنه که ای فاضلیست از همدان
من از فراست فطری ز رازشان آگه
ولی چه سود ز تشخیص درد بی درمان
هزار گونه تذلل به جای آوردم
یکی نکرد اثر در مناعت ایشان
بلی دو صد ره اگر آبگینه نرم شود
تفاوتی نکند سخت رویی سندان
به هر تنی  که نمودم سلام  گفت علیک
ولی علیکی همچون علی مفید زیان
چو حال اهل وط شد به م چنب عالی
که می زنند ز حیلت بر آتشم دامان
بگفتم ار همه از بهر دادخواهی محض
قصیده یی بسرایم به مدحت سلطان
خدیو کشور جم مالک رقاب امم
کیای ملک عجم داور زمین و زمان
سپهرکوکبه فرمانروای فارس  که هست
تنش ز فرط لطافت نظیر آب روان
قصیده  گفتم و هر آفرین  که فرمودند
مرا به جای صلت بود به زگنج روان
صلت نداد مرا زان سبب که خواست دلش
که آشکار شود این لطیفه پنهان
که در دری نظم دری قاآنی
چنان بهی که ادای بهای او نتوان

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
پدری و پسری سایه و نور یزدان
پدری و پسری رحمت و فیض رحمان
چه پدر آنکه ببالد ز جلوسش اورنگ
چه پسر آنکه بنازد ز وجودش ایوان
چه پدر بخت جوان رامش با پیر خرد
چه پسر پیر خرد رامش با بخت جوان
چه پدر گشته به نه خطه گردون حاکم
چه پسر آمده بر هفت ممالک سلطان
چه پدر بنده دربار شکوهش قیصر
چه پسر چاکر درگاه جلالش خاقان
چه پدر زله  بر از خوان عطایش حاتم
چه پسر بهره ور از دست سخایش قاآن
چه پدر کار جهان راست ازو همچون تیر
چه پسر قامت گردون ز کمانش چو کمان
چه پدر کرده دو تا بر سر نیوان مغفر
چه پسرکرده قبا بر تن دیوان خفتان
چه پدر شعله تیغش به صفت هفت جحیم
چه پسر ساحت کاخش به مثل هشت جنان
چه پدر بنده یی از کاخ منیعش بهرام
چه پسر خادمی از قصر رفیعش  کیوان
چه پدر خاک زمین  گشه ز حزمش ساکن
چه پسر چرخ برین گشته ز عزمش گردان
چه پدر منفعل از نفخه لطفش فردوس
چه پسر مشتعل از آتش قهرش نیران
چه پدر اختر او برج مهی را مهتاب
چه پسرگوهر او درج شهی را شایان
چه پدر اشهب قدرش را گردون آخور
چه پسر ابرش جاهش راگیتی میدان
چه پدر مهر به کریاس خیامش خادم
چه پسر دهر به دهلیز سرایش دربان
چه پدر گاه سخا مظهر فیض ازلی
چه پسر روز وغا آیت قهر سبحان
چه پدر لجه بیداد از آن پرآشوب
چه پسر زورق آشوب از آن در طوفان
چه پدر افریدون  از فر و هوشنگ از هنگ
چه پسر برزو از برز و تهمتن ز توان
چه پدر فطرت آن ثانی آن عقل اول
چه پسر طینت آن اول خلق امکان
چه پدر در حرمش پرفکنان طایر وهم
چه پسر در طلبش بال فشان مرغ گمان
چه پدر بوم و بر فاقه ز جودش آباد
چه پسر بام  و در کینه ز دادش ویران
چه پدر با حشمش حشمت دارا تهمت
چه پسر باکرمش همت حاتم بهان
چه پدر دهرش ناورده به صد قرن قرین
چه پسر چرخش ناکرده مقارن به قران
چه پدر کرده سپر سفت عدو از کوپال
چه پسرکرده زره پیکر خصم از یکان
چه پدرگشته قضا تابع او در احکام
چه پسرگشته قدر پیرو او در فرمان
چه پدر ناوک دلدوزش دلدوزه تن
چه پسر تیغ جهان سوزش سوزنده جان
چه پدر زایمن آن خلق جهان را ایسر
چه پسر زایسر آن اهل زمان را ایمان
چه پدر زخم برون را ز عطایش مرهم
چه پسر درد درون را ز سخایش درمان
چه پدر بر زبر چرخ چوکوهی درکوه
چه پسر درکره خاک جهانی به جهان
چه پدر خطه بی ازکشور او عرض زمین
چه پسر لحظه از مدت او طول زمان
چه پدر در حذر از صولت او شیر دژم
چه پسر در خطر از سطوت او پیل دمان
چه پدر آنکه نهنگش بدرد چرم پلنگ
چه پسرکافعی پیچانش بپیچد ثعبان
چه پدر ذره از نور ضمیرش خورشید
چه پسر قطره بی از دست مطیرش باران
چه  پدر ساحل  جان  جودش  همچون جودی
چه پسر نوش روان عدلش چون نوشروان
چه پدر آنکه کند کار بگردان مشکل
چه پسر آنکه  کند رزم به میدان آسان
چه پدر رتبه مدحش ز سخن بالاتر
چه پسر پایه وصفش چو سخن بی پایان
چه پدرگشته صبا زان به ارم خرم دل
چه پسر آمده قاآنی ازو تازه روان
چه پدر تا به ابد باد وجودش جاوید
چه پسر تا به قیامت  کرمش جاویدان

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
تاج دولت رکن دین غیث زمین غوث زمان
شاه عادل خسرو باذل شهنشاه جهان
مرگ را در مشت گیرد اینک این تیغش دلیل
مار در انگشت دارد وینک آن رمحش نشان
خشم او یارد ز هم بگسستن اعضای سپهر
حزم او تاند بهم پیوستن اجزای زمان
چون نماید یاد تیغش آتشین  گردد خیال
چون سراید وصف گرزش آهنین گردد زبان
بسکه اسرار نهان از نور رایش روشنست
آرزو از دل پدیدارست و معنی از بیان
ملک ملک اوست تا هر جا که تابد آفتاب
دور دور اوست تا هرجا که  گردد آسمان
ناخدا تا داستان عزم و حزم او شنید
گفت زین پس مرمرا این لنگرست آن بادبان
حقه باز و ساحرم خوانند مردم زانکه من
در مدیح شه  کنم هردم گفتیها عیان
یاد تیغ اوکنم دوزخ فشانم از ضمیر
نام خشم او برم آتش برآرم از زبان
رعد غرد گر بگویم  کوس او هست اینچنین
کوه برد گر بگویم رخش او هست آنچنان
نام خلق او برم خیزد ز خاک شوره  گل
وصف جود او کنم  بخشم به سنگ خاره جان
نام حزمش بر زبان آرم فلک ماند ز سیر
ذکر عزمن در مبان آرم زمین گردد روان
شر ح رزم او دهم  گردد جوان از غصه پیر
یاد بزم اوکنم پیر از طرب گردد جوان
ای سنین عمر تو چون دور اختر بیشمار
وی رسول  عدل  تو چون  صنع داور بیکران
بسکه در عهد تو شایع  گشته رسم راستی
شاید ار مرد کمانگر ساخت نتواند کمان

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -