cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
چونکه ایمان و کفر اقسام است
دانش جمله شرط اسلام است
کفر را چون مراتب است بسی
نرسیده‎ست بی شناخت کسی
مؤمن خاص او تواند بود
کز دل انواع کفر جمله زدود
کفر و ایمان به شرع و منساق است
متقابل به شرط اطلاق است
باقی آن مراتب معدود
متقابل نمی تواند بود
آنچه ایمان خالص است و قویم
بود آن مر خدای را تسلیم
علم و تصدیق جمله قول رسول
در جمیع فروع و کل اصول
علم و تصدیق باز هم محکم
اعتراف زبان و دل با هم
امر او را به جای آوردن
اجتناب نواهیش کردن
حد ایمان مطلق این باشد
هر که را هست مرد دین باشد
پس اگر صیت دعوی نبوی
یا که برخی ز شرع مصطفوی
به کسی نارسیده باشد آن
ره نداند به چشمه حیوان
خواه نشنیدنش سبب باشد
یا نفهمیدنش سبب باشد
او درین حال کافر است به جهل
بود از کافران عذابش سهل
بلکه باشد که زمره ای زاینان
می نبینند از عذاب زیان
کفر ادنی و اهون آن کفر است
قابل رحمت این چنین کفر است

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
ذکر مستضعفین در استثنا
شاهد است و به مدعاست گوا
چون هدایت میسرش نشود
خضر توفیق رهبرش نشود
کار آن کس حواله با کرم است
روز عدل است و معدلت حکم است
و آنکه او را رسیده باشد شرع
شده آگه ز دین چه اصل و چه فرع
لیکن از سرکشی نفس عنید
یا ز شر تعصب و تقلید
همه شرع را کند انکار
یا به مغزش نیاورد اقرار
باشد این نوع کفر کفر جحود
آوخ آوخ ز شر نفس عنود
گفته یزدان عذاب آن را سخت
به جهنم کشید خواهد رخت
وآنکه او را رسیده باشد دین
بسته باشد به خویش شرع متین
کرده اندیشهکر و فری را
جر نفعی و دفع ضری را
معرفت با زبان و ظاهر حال
منکران به قلب زشت سگال
این مسمی بود به کفر و نفاق
سیذوقوا و ما لهم من واق
اعتراف زبان ندارد سود
در اشد عذاب خواهد بود
وآنکه او را رسیده باشد کیش
معترف هم به باطن سر خویش
لیکن انکار آن کند به زبان
از حسد یا تعصب و طغیان
باشد این کفر را تهور نام
به الیم عذاب زهرآشام
و آن که آگه بود ز دین حقیق
کرده هم از زبان و دل تصدیق
لیکن او را بصیرتی نبود
نور چشم و سریرتی نبود
کجی رای و فهم و فکر غلط
می برد مرد را به دار سخط
حب تقلید قول کج فهمان
گمرهی در تعصب ایمان
کافرت می کند به کفر و ضلال
در ضلالت مجو نجات مآل
و آن که آگه بود ز دعوت دین
وز بصیرت مصدقش به یقین
به زبان مؤمن و به دل مؤمن
کرده اذعان به ظاهر و باطن
لیکن از امر و نهی درگذرد
این تجاوز گهی به کار برد
داند آن شیوه را خطا و زلل
معترف خود به قبح ما یفعل
غلبات هوا و نفس فضول
داردش بر خلاف حکم رسول
نام این کفر فسق و عصیان است
فسق نفی کمال ایمان است
فسق و عصیان اگر چه ای کامل
اصل ایمان نمی کند زایل
لیک نقص کمال آن باشد
سلب حسن و جمال آن باشد
چون کبایر ازو شود صادر
می توان گفتش آن زمان کافر
هرکه عاصی به کردگار شود
مستحق دخول نار شود
اصل ایمان سرشت اگر داری
نکند دفع این سزاواری
اثر ایمانش آنقدر دارد
که سزای خلود نگذارد
در همه حال چونکه بدهد سود
می توانی شمردنش مقصود

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
هست بر فسق حمل کفر سزای
ترک حج را شمرده کفر خدای
کفر هم در کلام مصطفوی
شده مسند به فاسقان غوی
چون که این چاره شد تو را معلوم
می شود استفاده از مفهوم
که اگر مطلبی ز شرع محیط
می نداند کسی به جهل بسیط
رگی از کفر جهل با وی هست
شسته است از کمال ایمان دست
وان کسی را که روی دل به خداست
منکر اتباع نفس و هواست
امتثال عوام حق دارد
امر و نهیش ز دست نگذارد
ور شود کس ز دوری توفیق
منکر حق واجب التصدیق
هست با وی رگی ز کفر و جحود
تیغ باید زدش ز نفس عنود
ور کسی چیزی آورد به زبان
که نباشد به دل مصدق آن
هست با وی رگی ز کفر و نفاق
پای دارد دل و زبان به وفاق
و آنکه انکار می کند به جهان
آنچه را نیست میل طبعش آن
و آنچه دارد موافقت به هوس
هست مقبول پیش آن ناکس
عرق کفر یهودیش باشد
رخ ایمان به تیشه بخراشد
وآنکه گیرد زرای خوبش سبق
نکند اتباع حجت حق
هست با وی رگی ز کفر و ضلال
ز آنکه فرمان نبرده در همه حال
و آنکه گرد حرام و شبهه تند
قدمی لاابالیانه زند
عرقی از کفر و فسق با وی هست
شسته است از کمال ایمان دست
هر نفس در شمار کار خود است
حافظ سر و آشکار خود است
پس اگر سر زند گناهی ازو
سرزند در ندامت آهی ازو
مؤمن خالص حقیقی اوست
او به دنیا و آخرت نیکوست
نم ایمان در آب و گلها باد
نور ایمان چراغ دلها باد

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
ای نوازنده دل رنجور
از تو هر داغ یک نمکدان شور
اضطراب از دلم تراشد زنگ
از خروش دلم خراشد سنگ
رگ جان تار ارغنون از توست
خرد آشفته جنون از توست
خانه سوز دل غم اندیشان
نمک سینه جگرریشان
لب زخمم چو سوسن است کبود
شده از آه گرم روزن دود
از تو دارم دلی نمک پرورد
تن رنجور آشیانه درد
عندلیب کهن نوای توام
در خروشیدنم که نای توام
قطره با فیض توست طوفان زای
ذره با مهرت آفتاب اندای
نوبهاران نسیم باغ دلم
لاله دامن زند به داغ دلم
نعمتت بیش از التماس من است
منتت برتر از سپاس من است
هیبتت پرده پوش آن نظر است
که ز خورشید تابناکتر است
دل پاک از سروش تعلیم است
غرقه موج خیز تسنیم است
خامه را از نم مداد روان
مومیایی ده شکسته زبان
دل و جان جمله مستمندانت
آسمانها نطاق بندانت
سربلند آنکه در حکایت توست
دم پاک بلند رایت توست
از نفس برکشیده صبح درفش
پرچمی کرد این پرند بنفش
قلمم موج خیز طوفان است
رقمم حرز فیلسوفان است
کر نواگر شوم و گر خاموش
خم دل دارد از شرابت جوش
در مدادم فتاده موجه نیل
می دمد خامه صوراسرافیل
کیقبادم درین جهان فسوس
کز قلم می زنم دوال به کوس
کیل من درد عشق مکیال است
ناله در استخوان من نال است
گر خروشم ز دل فگارانم
ور خموشم ز راز دارانم

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
سر همت فشانیی که بجاست
دامن افشاندن از دنی دنیاست
پارسایی عماد ایمان است
پاکبازی قمار مردان است
ناکس است آنکه امت دنیاست
دل ناکس کلوخ استنجاست
دل نبندد به این سرای سپنج
داده پیش از تو رفتگان را رنج
باستان نامه اش اگر خوانم
پرده غفلت است بدرانم
من چه خوانم که خود همی خواند
گوش هوشی که بشنود داند کذا
از متاع جهان کور و کبود
آنچه برداشتیم عبرت بود
جرمکش مکر مار ضحاک است
هان که درکاسه جهان خاک است
خاک خوردن نباشدت درخور
خاکت آخر خورد تو خاک مخور
خاک خوردن دهان نیازارد
تن و جان را بسی زیان دارد
دارم از نعمت جهان حقیر
دل بی آرزو و دیده سیر
شکر این نعمت فزون ز قیاس
کرده هر موی من زبان سپاس
چشم کور گدا نمک گیر است
چشم صاحب بصیرتان سیر است
ساقی روزگار گول فریب
می زند بر سراب نقش عجیب
مهر گردون چو بنگری کین است
باده زهر است و کاسه زرین است
امتداد زمان هزل و مجاز
اژدهایی بود دهانش باز
می ندارد کرانه بیدادش
طعمه از مغز آدمی زادش
آزمودیم دهر پیچاپیچ
مار زهرآگن است و دیگر هیچ
نقش دنیاست با دنی طبعان
مار رنگین و کودک نادان
هر که فکر زمانه سازی کرد
از جهالت به مار بازی کرد
زهد عامه ست از دنی دنیا
زهد خاصه بود ز غیر خدا
تو که مرد مقام خاصانی
نه که از زهد عامه وا مانی
کار آسان گذشتن از دنیاست
از سر هیچ می توان برخاست
چیست دنیا خیال فرج و شکم
میل جاه خسیس و حب درم
شکم و فرج را چه بنده شوی
پی جاه و درم چه هرزه دوی
پس امیدی به فکر پیچاپیچ
صورتش پوچ بود و معنی هیچ
دل نیاسودت از تبه رایی
در تن آسانی و تن آرایی
مرد نبود به فکر زیب بدن
نور ایمان بس است زینت تن

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
یاد می آیدم ز عهد پدر
روح الله روحه الاطهر
آن زمان بود سال عمرم پنج
رفته عمرم ز شایگانی گنج
عمر گنج و زمانه چون باد است
تکیه بر باد سست بنیاد است
ناگهان عید روزگار آمد
سپری شد خزان بهار آمد
فصل اردی بهشت آمد پیش
سوخت اسپند عید خیراندیش
یکی از جمله پرستاران
که به من بود مهربان از جان
بهرتشریف من به نزد پدر
آمد و عرضه داشت حله زر
در بغل داشت قیمتی دیبا
دوزدم خواست جامه ای زیبا
چون پدر حله دید نپسندید
سویم از چشم مهربانی دید
گفت آن خادم نکوخو را
مهرپرور سرشت دلجو را
این نه دلسوزی و نه غمخواری ست
عاقبت بینی ارکنی یاریست
هر که اندیشه مآلستش
نمک دوستی حلالستش
کس نداند که چرخ گردون چون
یکروش نیست دهر بوقلمون
طفل از امروز چون شود خوگر
به پرندی قبا و حله زر
شاید آن روزگار آید پیش
که نیابد مرقع درویش
چونکه ناز و نعیم جوشی کرد
نتواند پلاس پوشی کرد
آن زمان تلخی زمانه چشد
باید از جام زهر جرعه کشد
با پسر شفقت پدر دگر است
از تو بیگانه و مرا جگر است
غم او بیشتر مراست به دل
نیم از روی التفات خجل
پس به من گفت این سزای تو نیست
لایق جامه و قبای تو نیست
مرد را زیب تن زبان باشد
حله پیرایه زنان باشد
حله از توست نیست کوتاهی
هان ببخشش به هر که می خواهی
رغبت حله رفت از یادم
آن گرفتم به دیگری دادم

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
ای دل افسرده خروشت کجاست
خامشی از زمزمه جوشت کجاست
ملک سخن زیر لوای تو بود
رامش دلها ز نوای تو بود
طنطنه پرده گشاییت کو
دبدبه نغمه سراییت کو
زمزمه سینه خراشت چه شد
ناله ی الماس تراشت چه شد
طرز نوایت زده از تازگی
مقرعه بر کوس خوش آوازگی
زیر نگین ملک سخن داشتی
معجز هاروت شکن داشتی
شور قیامت ز نیت می دمید
فیض طرب در چمنت می چمید
بود تو را خامه مشکین رقم
ملک گشاتر ز کیانی علم
رعشه قلم را ز بنانت فکند
صرصر دی سرو جوانت فکند
آتش غم ناله جانکاه سوخت
در نفس آباد گلو آه سوخت
آتش پنهان تو را دود نیست
لعل لبت خون دل آلود نیست
شعله برافروزی داغت نماند
پیه دماغی به چراغت نماند
آوخ ازین کلفت و افسردگی
با همه آتش نفسی مردگی
محرم دل کو که سرایم غمی
همنفسی کو که برآرم دمی
خاک نشین است حزین اخگرت
خاک نهاده ست به بالین سرت
مرکز خاکی نپذیرد ثبات
خیز ازبن رهگذر حادثات
صاف سلوکش همه آلایش است
رفتن ازین مرحله آسایش است
چون تو همایی پر همت برآر
این ده ویرانه به جغدان گذار
هان نشوی از هوس دیده تنگ
شیفته لیل و نهار دو رنگ
ز ابرص روز و شب این کهنه دهر
غیر دو رنگی نتوان یافت بهر
دیده پهناور بینش فروز
باز کن و دیده حیلت بسوز
پرده شب باز به پیش چراغ
شعبده انگیز بود در دماغ
باصره کالیوه کند هوش دنگ
لعبت این پرده بود ریو و رنگ
لولی دنیا چه وفایی کند
گردش گردون چه بقایی کند
عهد سبکسر نکشیده ست دیر
مهر فلک سست و جهان زود سیر
از ره سیلاب خطر داشتن
ناگزران است گذر داشتن
ره سپر عمر ز پنجه گذشت
خاتمه بر دفتر هستی نوشت
نیر شیب تو دمید از شباب
صبح برافکند ز عارض نقاب
سبزه خزان گشت و سمن زار رست
موی چو مشک تو به کافور شست
شمع فروزنده سیاره نیست
هوش به سر نور به نظاره نیست
گوهر ارزنده ات از تاج رفت
خیز که سرمایه به تاراج رفت
جلوه تو شمع سحرگاهی است
قافله سالار نفس راهی است
در دلت آن شعله که افروخت درد
جسم گدازان تو را جمله خورد
شمع صفت تیرگیت نور شد
بوته خارت شجر طور شد
پرده به دستان دگر ساز کن
خطبه دیوان نو آغاز کن
تازه نما بار بدی پرده را
شهد چشان کام جگر خورده را
خیمه به رامشگه تجرید زن
وجدکنان نغمه توحید زن

وزن: مُفْتَعِلُنْ مُفْتَعِلُنْ فاعِلُنْ
بحر: سریع مطوی مکشوف
نشانه‌های عروضی: - U U - | - U U - | - U -
ای رقمت سلسله بند وجود
در خط فرمان تو اقلیم جود
راتبه خوار قلمت مغز جان
مغزپذیر کرمت استخوان
نقطه ای از خامه تو کاینات
رشحه ای از چشمه فیضت حیات
پرده گشای نفس راستان
مرسله بند گهر داستان
نغمه طراز چمن جان و دل
جرعه ده انجمن آب و گل
مصطبه آرای صبوحی کشان
مشغله افزای غم مهوشان
غازه کش چهره تابنده حور
مایه ده چشمه پاینده نور
غالیه سای قلم مشک ریز
نافه گشای نفس مشک بیز
روشنی چشم بلند اختران
شاهد دلهای نکومحضران
سرمه کش چشم جهان بین عقل
عاشقی آموز دل و دین عقل
بارقه افروز چراغ یقین
برق به خرمن فکن کفر و دین
لعل طراز خزف جزء و کل
از شرف گوهر ختم رسل

وزن: مُفْتَعِلُنْ مُفْتَعِلُنْ فاعِلُنْ
بحر: سریع مطوی مکشوف
نشانه‌های عروضی: - U U - | - U U - | - U -
ای گهرافروز وجود از نخست
از تو کتاب الله معنی درست
خاتم این نادره وش محضری
فاتحه و خاتمه دفتری
نور ازل طلعت غرای توست
طور شبستانی حرای توست
جودی اگر مرحله پیما شود
خاک ره وادی بطحا شود
زندگی آموز مسیحا دمت
چشمه حیوان نمی از زمزمت
غایت ایجادی و مقصود کل
اصل وجود همه خار و تو گل
مخزن علمی و کمال عمل
مشرق نوری و جمال ازل
مایه ور از بحر سخایت سحاب
سایه نشین علمت آفتاب
خاک رهت ناصیه سای ملک
عدل تو معمار بنای فلک
سرمه کش دیده امید و بیم
گلشن ایجاد به خلق عظیم
شمع رخت انجمن افروز دل
داغ غمت برق هوس سوز دل
پیش لوای صف پیغمبران
پیش عطای کف دریادلان
خاک رهت جبهه تسلیمها
جزیه ده فقر تو اقلیمها
می برم از دولت ارشاد تو
طاعت ابن عم و اولاد تو

وزن: مُفْتَعِلُنْ مُفْتَعِلُنْ فاعِلُنْ
بحر: سریع مطوی مکشوف
نشانه‌های عروضی: - U U - | - U U - | - U -
شاهسوار صف هیجا علی
واقف اسرار خفی و جلی
آیتی از منقبتش هل اتی
رایتی از مکرمتش لافتی
نفس نبی باب شبیر و شبر
ناصر دین سرور عالی گهر
قافله سالار همه رهروان
داغکش ناصیه خسروان
والی ملک و ملکوت از ازل
برتر از اندیشه خلقش محل
جاده حق مسلک و منهاج او
دوش نبی پایه معراج او
صدرنشین صفحه ایجاد را
عرش گزین علم خدا داد را
ساقی جان از می کوثر سرشت
دوستیش سایق راه بهشت
یا اسدالله ز حزین غریب
روی متاب ازکرم بی حسیب
پرده نیوشنده فرمان توست
حلقه به گوشی ز غلامان توست

وزن: مُفْتَعِلُنْ مُفْتَعِلُنْ فاعِلُنْ
بحر: سریع مطوی مکشوف
نشانه‌های عروضی: - U U - | - U U - | - U -
خامه شبی صفحه طرازی گرفت
جوهر اندیشه گدازی گرفت
مشک رقم شد ز دم عنبرین
نافه گشا گشت چو آهوی چین
پیشه عطار وشی کرد ساز
طبله به شکرشکنی کرد باز
یاسمن افشاند به نسرین طبق
سنبل تر سود به سیمین ورق
زخمه به تار نفس افشرد دست
نغمه برآمد ز شکر خواب مست
غلغله ای از دل پرجوش خاست
ولولهای از لب خاموش خاست
گرم شد افسانه افسرده ام
زد دم عیسی شرر مردهام
معتکفان حجرات دماغ
انجمن آرا چو فروزان چراغ
از در دل تا ملکوتی افق
برسر هم بست معانی تتق
ساقی فیض ازلی باده داد
دل گهر بحر خرد زاده داد
فیض فلاطون خرد خم گشود
زنگ ز آیینه فطرت زدود
شد ز خروش لب صهبا زده
زاویه سامعه یونانکده
نغمه صبوحی زده می ریخت لب
سوده عنبرکده می بیخت شب
شوق به کف ساغر جمشید داشت
خامه به بر بربط ناهید داشت
رابطه بر سلسله راز بست
نقطه انجام به آغاز بست
کام قلم قافیه سنجی گرفت
روم نسب طره زنجی گرفت
خطبه معنی به مرادم نشد
تا دل حل کرده مدادم نشد
شانه صفت سینه به صد زخم خست
تا سر زلف سخن آمد به دست
لاله صفت نازده از خون ایاغ
گل نتوان کرد به دامن ز باغ
صبح شد ای ساقی مشکینه موی
جامی از آن باده خورشید روی
باز بپیما به حزین خراب
تا دمد از خامه او آفتاب

وزن: مُفْتَعِلُنْ مُفْتَعِلُنْ فاعِلُنْ
بحر: سریع مطوی مکشوف
نشانه‌های عروضی: - U U - | - U U - | - U -
فیض نخستین که فروغ وجود
برقع رخسار تجلی گشود
از اثر پرتو آن نور غیب
جلوه ابداع برآمد ز جیب
عکس ازل آینه سازی گرفت
نقش دویی جلوه طرازی گرفت
صورت زیبای خرد شد پدید
حفظ احد فاتحه بر وی دمید
راهنما شد به نزولی سبل
بر اثرش قافله جزء و کل
گرم تکاپوی وصول مراد
ذره و خور رخت به صحرا نهاد
پای ز کاهل قدمی سست سیر
غلغله برخاست ازین کهنه دیر
غافل و آگاه گرفتند راه
روی به وحدتکده لاسواه
شیوه هر یک روش تازه ای
جنبش هر ذره به اندازه ای
جنبش این میلی و زان یک به خیف
سیر یکی کمی و دیگر به کیف
جنبش وضعی ست یکی را دلیل
وادی أینیست یکی را سبیل
مور ندارد قدم پیل رفت
زاغ نیارد روش کبک تفت
کوچه بسی باشد و صحرا یکی
قطره فزون از حد و دریا یکی
راه نوردان سبیل سفر
بر سه طریقند درین رهگذر
آن یکی از علم معلم خطاب
وین ز تعلم به سبیل صواب
قسم سوم خرمگسان عتل
گردن جان داده به تعذیب غل
صبح خرد چون علم خود فراشت
نیل شقاوت به جبین جهل داشت

وزن: مُفْتَعِلُنْ مُفْتَعِلُنْ فاعِلُنْ
بحر: سریع مطوی مکشوف
نشانه‌های عروضی: - U U - | - U U - | - U -
آگه ز بی وفایی اغیار گشته ای
از جام حسن مستی و هشیار گشته ای
چون گل شده ست دامن پاک تو غرق خون
گویا سراسری به دل زار گشته ای
مشکین شده ست رنگ تو ای خط سبزفام
از بس در آفتاب رخ یار گشته ای
فتوا ز رشک کرده هدر خون آینه
از ما زیاده تشنه دیدار گشته ای
سرگشتگی بس است حزین  آسمان نیی
بنشین به کوی عشق که بسیار گشته ای

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
بنمای رخ چون دیده را گرم تماشاکرده ای
ور خوش بود مستوریت ما را چه رسوا کرده ای
مومن برهمن می کند نیرنگ سازی های تو
رخ در نقاب افکنده ای عشق آشکارا کرده ای
شوراب زمزم داده ای رگهای مژگان مرا
این سینه تفسیده را صحرای بطحا کرده ای
دامان یوسف کرده ای جیب و گریبان مرا
شوق دل از کف داده را دست زلیخا کرده ای
زخم نمک سود مرا شور بیابان داده ای
آشوب مژگان مرا هم چشم دریا کرده ای
کو قدر غم پروردگی کو مزد دیرین بندگی
لطفی که با من کرده ای باگبر و ترساکرده ای
در قید زلف افکنده ای کار پریشان خاطران
گل را به دامان صبا دفتر مجزا کرده ای
چشم حزین خسته را دور از عذار خویشتن
چون وامق دل سوخته با داغ عذراکرده ای

وزن: مُسْتَفْعِلُنْ مُسْتَفْعِلُنْ مُسْتَفْعِلُنْ مُسْتَفْعِلُنْ
بحر: رجز مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: - - U - | - - U - | - - U - | - - U -
ای شوق در شکنجه دل ها چگونه ای
آه ای شرار شوخ به خارا چگونه ای
در پرسشت به لب نفسم می تپد به خون
ای ماهی بریده ز دریا چگونه ای
ای دل که بود سجده برت فرق آفتاب
در زیر دست داغ سویدا چگونه ای
ای همت بلند که گردون به خاک توست
در زیر بار منت بی جا چگونه ای
ناسازی است شیوه اجزای روزگار
با یک جهان عدو تن تنها چگونه ای
در ظلمت زمانه که جهل آفتاب اوست
ای نور عقل دیده بینا چگونه ای
داغی حزین و از جگرت دود برنخاست
در آتش ای سپند شکیبا چگونه ای

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
چو مرغ امر ذی بالی ز آغاز
نه از نیروی حمد آید به پرواز
به مقصد نارسیده پر بریزد
فتد زانسان که هرگز برنخیزد
صانعی را که گلستان سپهر
باشد از گلشن حسنش ورقی
یا بود بهر ثنا خوانانش
پر نثار در و گوهر طبقی
هر گل روضه ابلاغ که هست
گل این باغ ز رویش ورقی
نیست زاوراق چمن مرغان را
بجز اوصاف جمالش سبقی
نه گلستان که روضه ای ز بهشت
خاک و خاشاک او عبیر سرشت
بابهایش بهشت را درها
فیض ده قصه هاش کوثرها
نکته هایش نهفته در پرده
رشک حوران ناز پرورده
دلکش اشعار او بلند اشجار
از نم لطف تحتهاالانهار
با خرد گفتم چه سازم زیور این نوعروس
تا به چشم خواستگارانش فزاید زیب و زین
گفت درهای ثنای شهریار کامگار
نصرة الدینا معز الدوله کهف الخافقین
اختر برج جلالت گوهر درج شرف
شمع بزم دوده تیمورخان سلطان حسین
آسمان قدری که چون خور حال ذرات جهان
باشد از چشم عنایت دیدن او را فرض عین
دین دان در ذمه جودش همه حاجات خلق
کم پسندد جود او در گردن خود عار دین
گلستان گرچه سعدی کرد از این پیش
به نام سعد بن زنگی تمامش
بهارستان من نام از کسی یافت
که شاید سعد بن زنگی غلامش
گذری کن درین بهارستان
تا ببینی در او گلستانها
وز لطایف به هر گلستانی
رسته گلها دمیده ریحانها
دمیده مرغزارش بر جوانب
شکفته لاله زارش در نواحی
ز شبنم لاله را خوی در بناگوش
ز باران غنچه را می در صراحی
غزیر الدمع من عین السواقی
کثیرالضحک عن ثغر الاقاحی
اشارت می کند نرگس که می نوش
فان العفو للزلات ماحی
همی ترسم که از لطف اشارت
کند پرهیزگاران را مباحی
هر کس ز نیک بختان زین تازه رس درختان
در سایه ای نشیند یا میوه ای بچیند
آن به که پیش گیرد آیین حق گزاری
راه کرم سپارد رسم دعا گزیند
گوید که بنده جامی کین روضه ساخت یا رب
همواره از خدا پر وز خود تهی نشیند
جز راه او نپوید جز وصل او نجوید
جز نام او نگوید جز روی او نبیند

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
هجوم نفس و هوا گر سپاه شیطانند
چو زور بر دل مرد خداپرست آرند
بجز جنود حکایات رهنمایان را
چه تاب آنکه بر آن رهزنان شکست آرند

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
چو صورتی به دلت سازی از ارادت راست
ز نفخ صور دم عارفان حیاتش ده
و گر شود متزلزل دلت ز جنبش طبع
به شرح قصه صاحبدلان ثباتش ده

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
آنی تو که از نام تو می بارد عشق
وز نامه و پیغام تو می بارد عشق
عاشق گردد هر که به کویت گذرد
آری ز در و بام تو می بارد عشق

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
قدر من در صف عشاق تو زان پستتر است
که زنم گام ارادت به مقامات وصول
در دلم نقش شده نام گدایان درت
بس بود نامه احوال مرا مهر قبول

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
لاف بی کبری مزن کان از نشان پای مور
در شب تاریک بر سنگ سیه پنهان تر است
وز درون کردن برون آسان مگیر آن را کزان
کوه را کندن به سوزن از زمین آسان تر است

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
پیر هرات گوید او با جوینده خود همراه است دست او گرفته در طلب خود می تازاند
آن که نی نام به دست است مرا زو نه نشان
دست بگرفته مرا در عقب خویش کشان
اوست دست من و پا نیز به هر جا که رود
پایکوبان ز پیش می روم و دست فشان

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
جانا ز در تو دور نتوانم بود
قانع به بهشت و حور نتوانم بود
سر بر در تو به حکم عشقم نه به مزد
زین در چه کنم صبور نتوانم بود
کی شود سوز قتیلت کشته زیر تیره خاک
زانکه این آتش ز جان روشن او خاسته ست
چون تواند عاشق از طوق وفایت سر کشید
قمری آسا طوق او از گردن او خاسته ست

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
مهمان توام در صف ارباب ارادت
بنشسته به هر چیز که آید ز تو راضی
بنهاده به خوان کرمت دیده امید
انعام تو را منتظرم نه متقاضی

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
ای که در شرع خداوندان حال
می کنی از سنت و فرضم سؤال
سنت آمد رخ ز دنیا تافتن
فرض راه قرب مولا یافتن

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مسدس مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U -
آن است دوستدار که هر چند دشمنی
بیند ز دوست بیش شود دوستدارتر
بر سر هزار سنگ ستم گر خورد ازو
گردد بنای عشقش ازان استوارتر
هر کس که از هجوم محبت مریض شد
داند طبیب خویش لقای حبیب را
چون بر سرش طبیب بهشتی نهد قدم
بخشد شفا ز علت هستی طبیب را

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
هرکه خیزد بامداد از خواب و نبود در سرش
جز خیال خورد ازو آیین بیداری مجوی
وانکه شوید دست چون پای از سر بستر کشید
تا به خوان و سفره آرد دست دست از وی بشوی

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
کیست دانی صوفی صافی ز رنگ تفرقه
آن که دارد رو به یکرنگی درین کاخ دو رنگ
نگسلد سر رشته سرش ز جانان گر بفرض
ره بر او گیرد ز یک سو شیر و دیگر سو پلنگ
از رنج کسی به گنج وصلت نرسید
وین طرفه که بی رنج کس آن گنج ندید
هرکس که دوید گور نگرفت به دشت
لیکن نگرفت گور جز آن کس که دوید

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
چون دلبر ما ز پرده رو ننماید
کس نتواند که پرده زو بگشاید
ور جمله جهان پرده شود باکی نیست
آنجا که پی جلوه جمال آراید

وزن: مُفْتَعِلُنْ فاعِلاتُ مُفْتَعِلُنْ فَعْ
بحر: منسرح مثمن مطوی منحور
نشانه‌های عروضی: - U U - | - U - U | - U U - | -
هر که گوید که به آن جان جهان نزدیکم
باشد آن دعوی نزدیکی او از دوری
وان که گوید که ازو دورم آن دوری او
هست در پرتو نزدیکی او مستوری

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
عاشق که ز هجر دوست دادی خواهد
یا بر در وصلش ایستادی خواهد
ناکس تر ازو کس نبود در عالم
کز دوست بجز دوست مرادی خواهد

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
ای مهر که نیست چون تو عالم گردی
زین رهرویم ببخش راه آوردی
امروز که را دیدی کاندر ره عشق
بر رخ بودش گردی و در دل دردی

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
دارم دلکی که با هر اندیشه که داشت
جز یاد تو بر صفحه خاطر ننگاشت
یاد تو چنان فرو گرفتش که در او
گنجایی هیچ چیز دیگر نگذاشت

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
خواهی که به صوفیگری از خود برهی
باید که هوا و هوس از سر بنهی
وان چیز که داری به کف از کف بدهی
صد زخم بلا خوری و از جا نجهی

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
جوانمردی دو چیز است ای جوانمرد
به سویم گوش کن تا گویمت راست
یکی آن کز رفیقان درگذاری
اگر هر لحظه بینی صد کم و کاست
دویم آن کز تو ناید هیچگاهی
چنان کاری که باید عذرشان خواست

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
چو نان خشک نهد پیش خویش ناداری
که روح را دهد از خوان فقر پرورشی
به نان خورش چو شود طبعش آن زمان مایل
چو ذکر عافیتش نیست هیچ نان خورشی

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
گر درآید توانگری با تو
بهر روزی بدو مکن پیوند
ممسکی را کفیل خود مشمار
مدبری را خدای خود مپسند

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
جمع است خیرها همه در خانه و نیست
آن خانه را کلید بغیر از فروتنی
شرها بدین قیاس به یک خانه است جمع
وان را کلید نیست بجز مایی و منی
هان احتیاط کن که نلغزی ز راه خیر
خود را به معرض خطر شر نیفکنی

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
سمنون المحب - قدس سره - گفته است بنده را محبت خداوند صافی شود تا زشتی بر همه عالم نیفکند
گر کند جای به دل عشق جمال ازلت
چشم امید به حوران بهشتی ننهی
کی مسلم شودت عشق جمال ازلی
تا بر آفاق همه تهمت زشتی ننهی

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
اگر پرسی طمع راکت پدر کیست
بگوید شک در اقدار الهی
و گر گویی که کارت چیست گوید
به محنتهای حرمان عمر کاهی

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
قسمت رزقت ز ازل کرده اند
چند پی رزق پراکندگی
فایده زندگیت بندگیست
سر مکش از قاعده بندگی

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مسدس مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U -
ابوعلی رودباری - قدس سره - گفته است تنگترین زندانها معاشرت اضداد است
گرچه زندان است بر صاحبدلان
هر کجا بویی ز وصل یار نیست
هیچ زندان عاشق مشتاق را
تنگتر از صحبت اغیار نیست

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -