cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
مسلمانان سلامت به چو بتوانید من گفتم
دل بیچارگان از خود مرنجانید من گفتم
به مال و جاه چندینی نباید غره گردیدن
ز گرد این و آن دامن برافشانید من گفتم
درین بستان که دل بستید اگرتان دسترس باشد
برای خود درخت نیک بنشانید من گفتم
به گردد حال ازین سامان که می بینید و این آیین
شما هم حال ها برخود بگردانید من گفتم
پی نام کسان رفتن به عیب انصاف چون باشد
نخستین نامه خود را فرو خوانید من گفتم
دل درماندگان خستن خطا باشد که هم در پی
شما نیز این چنین یک روز درمانید من گفتم
حدیث اوحدی این بود و تدبیری که می داند
تمامست این قدر باقی شما دانید من گفتم

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
چشم صاحب دولتان بیدار باشد صبحدم
عاشقان را نالهای زار باشد صبحدم
آن جماعت را که در سینه ز شوق آتش بود
کارگاه سوز دل بر کار باشد صبحدم
صبحدم باید شدن در کوی او کز شاخ وصل
هر گلی کت بشکفد بی خار باشد صبحدم
کوی او بی زحمت ناجنس باشد صبح گاه
راه او بی زحمت اغیار باشد صبحدم
پرده بردار سعادت وقت صبح از روی و این
آن تواند دید کو بیدار باشد صبحدم
مرده دل در خواب نوشینست و دولت در گذار
شادمان آندل که دولتیار باشد صبحدم
طالبان پرتو خورشید روی دوست را
چشم بر در روی بر دیوار باشد صبحدم
زنده داران شب امید را بر در گهش
دیدها دریای گوهربار باشد صبحدم
روز اگر با عمرو و با زیدست رازی خلق را
راز دل با خالق جبار باشد صبحدم
زنده داران شب امید را بر درگهش
دیدها دریای گوهر بار باشد صبحدم
از در رحمت به دست آویزی هل من سایل
سایلان را کوی حضرت بار باشد صبحدم
گر تو می خواهی که بگشاید در احسان او
بر در او رفتنت ناچار باشد صبحدم
گرچه کمیابی کسی در صبحدم ناخفته لیک
حاضری زانخفتگان بیدار باشد صبحدم
تیر آه دردمندان در کمینگاه دعا
از کمان سینه ها طیار باشد صبحدم
هر شبت میگویم این و عقل میگوید بلی
پند گیرد خواجه گر هشیار باشد صبحدم
آنکه در خوردن بود روز دراز او به سر
خفته بگذارش که بس بیمار باشد صبحدم
در شب شهوت گر از گل بستر و بالین کنی
آنچنان بالین و بستر مار باشد صبحدم
دست با هر کس که دادی در میان همچون کمر
باز باید کرد کان زنار باشد صبحدم
چرخ با صد دیده می بیند ترا جایی چنین
آدمی را خود ز خفتن عار باشد صبحدم
اوحدی گر زان شب بیچارگی خوفیت هست
چاره کار تو استغفار باشد صبحدم
قصه بیدار شو با خفته ای مردانه گو
کین سخن با کاهلان دشوار باشد صبحدم

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
سرم خزینه خوفست و دل سفینه بیم
ز کرده خود و اندیشه عذاب الیم
گناه کرده به خروار هیچ طاعت نه
مگر ببخشدم از لطف خود خدای کریم
ز راه دور فتادم که غول بود رفیق
ز عقل بهره ندیدم که دیو بود ندیم
ادیم روی من از پنجه ندم سیه ‎ست
به جز ندم نکند کس سیه ‎رخ چو ادیم
بیا به خود مرو این راه را که در پیشست
گزندهای درشتست و بندهای عظیم
دونیمه شد دلت اندر میان دین و درم
ببین که بر تو چه آید برین دل به ‎دونیم
حیات جان عزیزت به نور ایمان بود
عزیز یوسف خود را چرا فروخت به سیم
چو کار خویش نکردی به ‎هیچ رویی راست
ضرورتست که روراست می ‎روی به جحیم
ز خط خواجه خود سر نمی توان برداشت
به حکم او بنه ار بنده ای سر تسلیم
به هر حدیث که خواهی نصیحتت کردم
هنوز بازنگشتی تو از ضلال قدیم
منزها به کسانی که وا دل ایشان
به جز مقامه ذکر تو نیست هیچ مقیم
که چون مرا هوس و آز من شکنجه کند
دلم ز پنجه شهوت برون کشی تو سلیم
مرا به خویشتن و عقل خویش باز مهل
که عاجزست ز درمان درد خویش سقیم
ز علم خویشتنم نکته ای در آموزان
خلاف علم خلافی که کرده ام تعلیم
ببخش اگر گنهی کرده ام که نیست عجب
گنه ز بنده نادان و مغفرت ز حکیم
پس از گناه چنان بنده عذرهای چنین
به پایمردی لطف تو می ‎کنم تقدیم
اگر به دو زخم از راه خلت اندازی
تفاوتی نکند کآتش است و ابراهیم
تو خود عظیمی اگر گویم ارنه لیکن من
به نام پاک تو خود را همی ‎کنم تعظیم
نه سیم خواهم و نی زر ولی چو خاک شوم
ز لطف خویش به خاکم همی ‎فرست نسیم
در آن زمان که به حال شکستگان نگری
به اوحدی نظری برکن ای کریم و رحیم

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
بار بسیارست و راه دور در پیش ای جوان
این زمان از محنت پیری بیندیش ای جوان
کیش بر بستی که نفس دیگری قربان کنی
نفس خود قربان کن و بر گرد ازین کیش ای جوان
خویش را بیگانه کردن نیست نیکو بعد ازین
جهد آن کن تا کنی بیگانه را خویش ای جوان
گر همی خواهی که باشی پیر عهد دیگری
خاطر پیران عهد خود مکن ریش ای جوان
کامرانی کرده ای از روز ناکامی منال
نوش کم خور تا نباید خوردنت نیش ای جوان
چون زبردستان نکن با زیردستان بد که زود
گرگ موذی را بسوزد کشتن میش ای جوان
در دو گیتی محتشم کس را مدان جز کردگار
کین دگرها جمله درویشند درویش ای جوان
پیش بینان پس اندیش از ملامت فارغند
گر پس اندیشیست اینک گفتم از پیش ای جوان
مگذر از فرمان خالق رحم کن برخلق او
کاوحدی چیزی نمیدانست زین بیش ای جوان

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
دل خسته همی باشم زین ملک به هم رفته
خلقی همه سرگردان دل مرده و دم رفته
یک بنده نمی یابم هنجار وفا دیده
یک خواجه نمی بینم بر صوب کرم رفته
بر صورت انسانند از سبلت و ریش اما
چون دیو به رغم هم در لا و نعم رفته
تن صدق کجا ورزد بر خال به خون عاشق
دل راست کجا گردد در زلف به خم رفته
من در حرم گردون ایمن شده و زهر دون
هر جور که ممکن شد بر صید حرم رفته
راهی نه ز پیش و پس در شهر چنین بی کس
من خفته و همراهان با طبل و علم رفته
بر لوح جهان نقشی چون نیست به کام من
من نیز نهادم سر بر خط قلم رفته
از گفته و کرد من وز محنت و درد من
شد چهره زرد من در نیل و بقم رفته
چون چرخ بسی گشته من در پی کام دل
وین چرخ به کام من دردا که چه کم رفته
لافم نرسید ار چه این راه به سر رفتم
تا در چه رسد گویی مرد به قدم رفته
با خلق ز هر جنسی ما را چه وفا بوده
وآن گاه ز ناجنسان بر ما چه ستم رفته
مشنو که به راه آیند این ‎ها به حدیث ما
کی رنگ شفا گیرد جان به الم رفته
در سر مکن این سودا بسیار که خواهی دید
از کاسه سر سودا وز کیسه درم رفته
آن روز شوی واقف زین حال که بینی تو
از جان نژند تو این روح دژم رفته
گر چشم دلی داری از ماتم دل بندان
بس چشم ببینی تو در گریه و نم رفته
در پرده این بازی بنگر که پیاپی شد
زن زاده پسر مرده خال آمده عم رفته
خیل و حشم سلطان دیدی پس ازین بنگر
زین مرحله سلطان را بی خیل و حشم رفته
در بیم بلا بودن یک چند و به صد حسرت
از بوم وجود آخر بر بام عدم رفته
آن سر نشود هرگز لایق به کله ‎داری
کو همچو قبا باشد در بند شکم رفته
با اوحدی ارشادی می بود کجا گشتی
در هر طرفی از وی صد نامه غم رفته
بگذاشت به مسکینی با آن که تو می بینی
ذکرش به عرب ظاهر نامش به عجم رفته

وزن: مَفْعُولْ مَفاعیلُنْ مَفْعُولْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - - | - - U | U - - -
ای صوفی سرد نارسیده
چون پیر شدی جهان ندیده
گفتی که مرید پرورم من
آه از سخن نپروریده
تو عام خری و عامیان خر
ایشان زتو خرخری خریده
ببریده ز علم و بهر جاهی
با یک دو سه جاهل آرمیده
بر راه منافقی دو چون خود
صد دام نفاق گستریده
گه ناله دور از آتش دل
گه گریه بی سرشک دیده
پشتت به نماز اگر شود خم
آن هم به ریا شود خمیده
گفتی که  شراب شوم باشد
وآن کس که شراب را مزیده
این خود گویی ولی به خلوت
هم درد خوری و هم چکیده
تا کی گویی  فلان چنین گفت
اخبار ز دیده کن ز دیده
تو راه بری اگر بدانی
نه راهبری نه ره بریده
از پرده برون نیامدی هیچ
وانگاه چه پرده ها دریده
آن سینه که جای شوق باشد
او را تو بنان در آگنیده
در خانه مردمان ز شهوت
هم چشمت و هم دهان خزیده
چون خرمگسان بخورده در دم
هر شهد که صد مگس بریده
خرمای حرام ظالمان را
در شب چره چون مویز چیده
برکنده ز هر تنی قبا لیک
هم بر تن خویشتن تنیده
خامی تو به شاخ بر ولی ما
افتاده چو میوه رسیده
تو منصب مهتری گرفته
ما رندی و عاشقی گزیده
تو صفه زرق درگشاده
ما صافی عشق درکشیده
من نوش سخن بر تو برده
وز نیش تو عقربم گزیده
چون درفتد این عنان به دستت
در هیچ رکاب نادویده
ای کبر تو خارهای هستی
در سینه نیستان خلیده
چندان که تو آب خورده باشی
ما شربت خون دل چشیده
فردا بینی ترنج برجای
وانگاه تو دست خود بریده
تو در پی صید دیگرانی
وآن صید که داشتی رمیده
چون پیش قفس رسی بدانی 
کان مرغ بجاست یا پریده
این حق بشنو ز من که این هست
حق گفته و اوحدی شنیده

وزن: مَفْعُولْ مَفاعِلُنْ فَعولُنْ
بحر: هزج مسدس اخرب مقبوض محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - U - | U - -
چو بد کنی و ندانی که  نیک نیست که کردی
معاف باش و گر عاقلی معاف نگردی
ترا به باغ حقیقت چه کار و گلشن معنی
که فتنه چمن لاله و حدیقه دردی
طریق عشق گرفتی و منهزم ز ملامت
تو کز کلوخ حذر می کنی چه مرد نبردی
خبر ز کرده مردان شنیده ای به تواتر
مباش غافل و کاری بکن تو نیز که مردی
گرت کند هوس روی سرخ توبه کن از بد
که جز به توبه نشوید کسی ز روی تو زردی
گرفتمت که بکوبم بسی به پتک نصیحت
چه آلت از تو توان ساختن که آهن سردی
تو از دو قطره آب آمدی پدید وزین پس
چو باد مرگ جهد بر سرت دو دانه گردی
درون دردکشان را ز سوز چاره نباشد
تو هیچ سوز نداری مگر نه صاحب دردی
ز پیش خورد غم خوردنت خدای و تو دایم
در آن هوس که  نویسی حدیث خوردم و خوردی
چو کعبتین چه سود ار هزار نقش برآری
که همچو مهره بد باز در مششدر نردی
چه می کنی هوس ای اوحدی نصیحت مردم
چرا بساط هوی و هوس فرو ننوردی
به قول بیهوده کاری برون نمی رود این جا
ترا چه کار بکس چون تو نیز کار نکردی

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U - -
ای رنج ناکشیده که میراث می خوری
بنگر که کیستی تو و مال که می بری
او جمع کرد و چون به نمی خورد ازو بماند
دریاب کز تو باز نماند چو بگذری
مردم به دستگاه توانگر نمی شود
درویش را چو دست بگیری توانگری
از قوت و خرقه هرچه زیادت بود ترا
با ایزدش معامله کن گر مبصری
زر غول مرد باشد و زن غل گردنش
در غل غول باشی تا با زن و زری
شوهر کشیست ای پسر این دهر بچه خوار
برگیر ازو تو مهر و مگیرش به مادری
فرزند بنده ایست خدا را غمش مخور
کان نیستی که به ز خدا بنده پروری
گر مقبلیست گنج سعادت از آن اوست
ور مدبرست رنج زیادت چه می بری
ای خواجه ملک را که به دست تو داده اند
قانون بد منه که به کلی تو می خوری
بی عدل ملک دیر نماند نگاه دار
مال رعیت از ستم و جور لشکری
گرد هوی مگرد که گردد وبال تو
گر خود به بال جعفر طیار می پری
دریای فتنه این هوس و آرزوی تست
در موج او مرو چو ندانی شناوری
این شست و شوی جبه و دستار تا به کی
دست از جهان بشوی که آنست گازری
هرگز نباشدت به بد دیگران نظر
در فعل خویشتن تو اگر نیک بنگری
پر سرمکش که عاقبت از بهر کشتنت
ناگه رسن دراز کند چرخ چنبری
جای خرد به مرتبه بالای چرخهاست
رو با خرد نشین که تو از چرخ برتری
بوجهل را ز کعبه به دوزخ کشید جهل
پیش خرد نتیجه جهلست کافری
ظلمت خلاف نور بود زان کشید ابر
شمشیر برق در رخ خورشید خاوری
صد جامه سیاه بپوشی چو خلق نیست
گرد تو کس نگردد اگر گاو عنبری
خوابت نگیرد ار نبود همسر تو زن
زان غسل واجبیست که با زن برابری
شاید که از تو دیو گریزان شود مگوی 
کز چشم ما برای چه پنهان شود پری
گیرم که بعد ازین نکنی روی در گناه
عذر گناه کرده بگو تا چه آوری
از کار کرد خویش پشیمان شوی یقین
روزی که کردگار کند با تو داوری
گفتار اوحدی نبود بی حقیقتی
قولش قبول کن که به اقبال رهبری
گر طالبی فروغ بگیری ز آفتاب
ور غالبی دریغ نداری ز مشتری

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
بر کوفه و خاک علی ای باد صبح ار بگذری
آنجا به حق دوستی کز دوستان یادآوری
خوش تحفه ای ز آن آب و گل بوسیده برداری به دل
تا زان هوای معتدل پیش هواداران بری
با او بگویی کای ولی وی سر احسان و یلی
زان کیمیای مقبلی درده که جان می پروری
ای قبله روح و جسد وی بیشه دین را اسد
ذات تو خالی از حسد نفس تو از تهمت بری
کافی کف کوفی وطن صافی دل صوفی بدن
هم بوالوفا هم بوالحسن هم مرتضی هم حیدری
هستی نبی را ابن عم از روی معنی لحم و دم
زان گونه بودی لاجرم زین گونه داری سروری
از جام علمت با طرب جوشیده مغزان عرب
دربسته صد معدی کرب پیشت میان چاکری
کفر از کفت شد کاسته دین از تو شد آراسته
از زیر دستت خاسته صد چون جنید و چون سری
بوذر وکیل خرج تو سلمان رسیل درج تو
گردون چه داند ارج تو تو آفتاب خاوری
بر پایه علم تو کس زین ها ندارد دسترس
مهدی تو خواهی بود و بس گر مهد این پیغمبری
هم کوه حلمش را کمر هم چرخ خلقش را قمر
هم شاخ شرعش را ثمر هم شهر علمش را دری
علم از تو گشت اندوخته شرع از تو گشت افروخته
از ذوالفقارت سوخته آیین کفر و کافری
یاسین ز نامت آیتی طاها ز علمت رایتی
کشف تو از مه غایتی برداشت مهر دختری
شمعی و ماهت هم نفس پیشی نگیرد بر تو کس
هرچند شمع از پیش و پس فارغ بود چون بنگری
رمحت شهاب و مه سپر خوانت بهشت و کاسه خور
پای تو را کرده به سر گردون گردان منبری
هم میر نحل و هم نحل ای خسرو گردون محل
کاخ تو ایوان زحل هم تخت کاخ مشتری
هم تیغ داری هم علم هم علم داری هم حکم
هم زهد داری هم کرم دیگر چه باشد مهتری
از مهر در هر منزلی مهری نهادی بر دلی
همچون سلیمان ولی دیوت نبرد انگشتری
خط تو را نقاش چین مالیده بر چشم و جبین
کلک تو از روی زمین گم کرده نقش آزری
رای تو دشمن مال را رویت مبارک فال را
نهج تو اهل حال را کرد از بلاغت یاوری
از بهر حکم و مال و زر هرگز نجستی شور و شر
نفسی که چندینش هنر باشد چه جوید داوری
روزی که یاران دگر از دور کردندی نظر
از خیبر و باروش در کندی زهی زور آوری
عصمت شعار آل تو ایمان و تقوی مال تو
کشف حقیقت حال تو سیر طریقت بر سری
پیش از کسان بودت کسی بعد از نبی بودی بسی
پیشی تو هرچند از پسی ای نامدار گوهری
ای مکیان را پیش صف وی شحنه نجد و نجف
هستی خلافت را خلف از مایه نیک اختری
گر با تو کین ورزد خسی نامش نمی ماند بسی
و آنجا که گم گردد کسی علم تو داند رهبری
رای تو جفت تیر شد چون مهر عالم گیر شد
عقل بلندت پیر شد در کار معنی گستری
ای گنج صد قارون تو را گفته نبی هارون تو را
زان دشمن وارون تو را منکر شود چون سامری
گردون گردان جای تو خورشید خاک پای تو
ای پرتوی از رای تو آیینه اسکندری
نام وجودت لافتی منشور جودت هل اتی
یا منیتی حتی متی انافی اسا و تحسری
من بسته بند توام خاک دو فرزند توام
در عهد و پیوند توام با داغ و طوق قنبری
پر شد دل از بوی گلت زان اوحدی شد بلبلت
ای خاک نعل دلدلت بر فرق چرخ چنبری
اندر بیابانش مهل غلتان میان خون و گل
جامی فرو ریزش به دل ز آن بادهای کوثری

وزن: مُسْتَفْعِلُنْ مُسْتَفْعِلُنْ مُسْتَفْعِلُنْ مُسْتَفْعِلُنْ
بحر: رجز مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: - - U - | - - U - | - - U - | - - U -
عمر گذشت ای دل شکسته چه داری
چاره کاری نمی کنی به چه کاری
روز بیهوده صرف کرده ای اکنون
گریه بیهوده چیست در شب تاری
آنچه ز عمر تو فوت گشت ز روزی
رو که به عمری قضای آن نگزاری
بس که خجالت بری به روز قیامت
گر ورق کرده های خود بشماری
آب و زمینی چنین و قوت بازو
عذر چه گویی که هیچ تخم نکاری
چاره پیری کن ای نفس که جوانی
راه به منزل بر آن زمان که سواری
ای که گذر می کنی به کوی عزیزان
بر سر گور تو بگذرند به خواری
بس که برین باره کوه و دشت که بینی
ابر زمستان گذشت و باد بهاری
حجره دل را سیاه کرده ز ظلمت
خانه گل را چه می کنی که نگاری
این همه جهلست ورنه کوه نمی کرد
عهده عهد امانتی که تو داری
زان همه کالای قیمتی به قیامت
یک دو سه با خویش جهد کن که بیاری
نقد خود اینجا تمام کن که بسوزی
بر سر آن آتش ار تمام عیاری
هرچه مرا عقل گفت با تو بگفتم
تا تو ز من بشنوی و در عمل آری
گفته من فرق کن ز گفته دیگر
لعل بدخشی شناس و مشک تتاری
دور ز اقوال نیک نیست زبانم
گرچه ز افعال خوب فردم و عاری
معترفم من که هیچ کار نکردم
جز ورق خود سیه به شیفته کاری
اوحدی آنجا که بار راه گشایند
اهل بضاعت جز آب دیده چه باری
کار سعادت به زور نیست مگر تو
در کنف مسکنت گریزی و زاری
یاری از آن درطلب که هرکه بیفتاد
از در او یافت زورمندی و یاری
آنکه ترا یک نفس فرو نگذارد
جهل بود گر ز خاطرش بگذاری
باری ازو یاد کن که اوست به هرحال
خالق و رزاق وحی و قادر و باری

وزن: مُفْتَعِلُنْ فاعِلاتُ مُفْتَعِلُنْ فَعْ
بحر: منسرح مثمن مطوی منحور
نشانه‌های عروضی: - U U - | - U - U | - U U - | -
کردم اندیشه تاکنون باری
برنیامد ز دست من کاری
گر ز قرب و قبول آن حضرت
رتبتی یافت خوب کرداری
من چنانم ز شرم بار گناه
که نظر بر نمی کنم باری
دیده بسیار لطف و ناکرده
شکر او اندکی ز بسیاری
کیستند این مجاهزان زمین
کرکسی چند گرد مرداری
هرکس از بهر پای بند وجود
گرد خود درکشیده دیواری
چیست این عمر و این عمارت دهر
پنج روزی و چار دیواری
هیچ مغزی نداشتست آن سر
که بود پای بند دستاری
عافیت خواهی از جهان بگریز
توشه ای سهل و گوشه غاری
زین میان گر نجات می خواهی
بپران خویش را چو طیاری
مکن آزار هیچ نفس طلب
که نیرزد جهان به آزاری
سبب و سر این بباید دید
هر کرا در قدم رود خاری
جام گیتی نمای خاطر تست
که ندارد ز جهل زنگاری
این جهان زان جهان نموداریست
در تو از هر دوشان نموداری
در وجودت نهفته گنجی هست
تو بر آن گنج خفته چون ماری
راست پرسی درین خراب آباد
بهتر از عقل نیست معماری
طاعت و معصیت که می بینی
غایتش جنتست یا ناری
به حقیقت سعادت آن باشد
که ندارد دریغ دیداری
ای که بر آستانه در تست
روی هر سرکشی و جباری
اوحدی را به لطف خود بنواز
بگسل از هر غرور و پنداری
چند پرسی که  احتیاجی هست 
هست و در یوزه می کنم آری
چو شود گر ز جامه خانه خود
سوی ما افگنی کله واری
گر چه در کیسه عمل داریم
از بدی شق بکرده طوماری
به چه سنجد گناه صد چون ما
در ترازوی چون تو غفاری

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
گریان در آخر شب چون ابر نوبهاری
بر خاک نازنینی کردم گذر به زاری
نزدیک او چو رفتم خاکش به دیده رفتم
دیگر ز سر گرفتم آیین سوگواری
گفتم که  ای گذشته ما را به غصه هشته
آه از کجات پرسم چونی و در چه کاری
حالم تباه کردی حال تو چیست گویی
روزم سیاه کردی شب چون همی گذاری
روحش به راز با من می گفت باز با من
کای در وصال و هجران حق تو حق یاری
از آه سینه تو خبر همیشه دارم
از آب دیده اکنون پیش آر تا چه داری
با چشم من چه گویی وز زلف من چه جویی
چشمست و آب حسرت زلفست و خاک خواری
گفتم  به هم رسیدن ما را چگونه باشد
گفت  از چگونه بگذر تا دیده برگماری
گفتم  ز کار غیبی ما را یکی خبر کن
گفت  اوحدی چه گویم آن بدروی که کاری
زان عمر و زان جوانی آگه شود دل تو
روزی کزین عمارت بیرون بری عماری

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - - | - - U | - U - -
ای روزه دار اگر تو یک ریزه راز داری
دست و زبان خود را از خلق بازداری
با ساز و برگ بودی سالی سزد کزین پس
یک ماه خویشتن را بی برگ و ساز داری
آخر چه سود کشتن تن را به زور چون تو
شامش رضا بجویی صبحش نیاز داری
آنست سر روزه کز هر بدی ببندی
گوشی که برگشودی چشمی که باز داری
در آسمان معنی چون مهر برفروزی
گر دست برد صورت یک ماه باز داری
از آستان صورت تا پیشگاه معنی
بیش از هزار منزل شیب و فراز داری
دل را چو چار گوشه بر باغ و خانه کردی
چون در حضور بندی کی در نماز داری
خود کی درست خیزی از زیر سکه دل
کز بهر یک قراضه دندان چو گاز داری
نفسی که می تواند با عرشیان نشستن
حیف آیدم که  او را در بند آز داری
کوتاه عمر باشد آن را که نیست نامی
گر نام نیک ورزی عمر دراز داری
بی منتی برآور کار نیازمندان
گر زانکه هیچ کاری با بی نیاز داری
چون اوحدی نگردی بی صدق یار هرگز
زیرا که یار بودن صدقست و رازداری

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - - | - - U | - U - -
هرگز به جان فرا نرسی بی فروتنی
خواهی که او شوی تو جدا گرد از منی
زنهار  قصد کندن بیخ کسان مکن
زیرا که بیخ خویشتنست آنکه می کنی
نیکی کن ای پسر تو که نیکی به روزگار
سوی تو بازگردد اگر در چه افگنی
دل در جهان مبند که بی جرعه های زهر
کس شربتی نمی خورد از دست او هنی
امروز کار کن که جوانی و زورمند
فردا کجا توان که شوی پیر و منحنی
تا کی من و جمال من و ملک و مال من
چندین هزار من که شد از قطره ای منی
سر برفراشتی که  به زور تهمتنم
ای زیردست آز چه سود از تهمتنی
جز با دل شکسته ترا کار زار نیست
خود را نگاه دار که بر قلب می زنی
کردی کلاه کژ که  کمر بسته ام به سیم
ای سنگدل چه سیم که دربند آهنی
گر نیک بنگریهمه زندان روح تست
چون کرم پیله بر تن خود هرچه می تنی
گر مرهم تو بر دل مردم بمنتست
بردار مرهمت که نمک می پراگنی
مشکل بزاید از تو بسی خیر از آنکه تو
چون مادر زمانه ز نیکی سترونی
از پند گفتن تو چه فرقست تا به نیش
از بهر آنکه تیزتر از فرق سوزنی
تا برزنی به کیسه بازاریان یکی
روز دراز بر سر بازار و برزنی
از بهر لقمه ای که نهندت به کام در
دیدم که  زخم دارتر از قعر هاونی
دانی حساب گندم خود جوبه جو ولی
الحمد را درست ندانی ز کودنی
نادان به جز حکایت دنیا نمی کند
ناچار خود حکایت دنیا کند دنی
ای اوحدی کسی بجزو نیست در جهان
درویش باش تا غم کارت خورد غنی

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
گر بدینصورت که هستی صرف خواهد شد جوانی
راستی بر باد خواهی داد نقد زندگانی
کی بری ره سوی معنی چون تو از کوتاه چشمی
صورتی را هرکجا بینی درو حیران بمانی
راه دشوارست و منزل دور و دزدان در کمین گه
گوش کن تا درنبازی مایه بازارگانی
واعظت گولست و میدانم که از ره دور گردی
رهبرت غولست و میدانم که در وادی بمانی
کرده ای با خود حساب آنکه چون مالم فزون شد
در مراد دل بمانم شاد و آخر هم نمانی
این رباطی در ره سیلست و ما در وی مسافر
برگذار سیلها منزل مساز ای کاروانی
هرکه در دنیا به رنج آمد ز بهر راحت تن
زندگانی می دهد بر باد بهر زندگانی
جاودان کس را نشان باقی نخواهد ماند هرگز
جهد آن کن تا مگر نامت بماند جاودانی
لذت حلوای ایمان کی فرو آید به حلقت
چون ترا دراعه شش تویست و پیراهن دوگانی
دیگران را چون به راه آری که خود را یاوه کردی
هرکه را شب خواب میگیرد چه داند پاسبانی
یا مراد خویش باید جست یا کام رفیقان
کار خود یکسو نه ار دربند کار دیگرانی
سالها بوسیده اند از صدق خاک آستانها
آن کشان امروز می بینم که خاک آستانی
مرد را گفت و قدم باید تو خود یکباره گفتی
خلق را در سر زبان باید تو خود یکسر زبانی
صوت و حرف از بهر آن آموختی تا قول گویی
بحر و وزن از بهر آن انگیختی تا شعر خوانی
بی زر اندر خانه ننشانی شبی کس را و عمری
هست تا در ملک ایزد می نشینی رایگانی
نام خود عاشق نهادی چیست این افسردگیها
عاشقان را سینه آتش خانه باید دیده خانی
پهلوانی نیست قلب دوستان بر هم شکستن
به که قلب دشمنان هم بشکنی گر پهلوانی
زیر دستان را مهل کز ظالمی اندیشه باشد
گله را از گرگ صحرایی نگهدار ار شبانی
مال مار تست و تو روز و شب اندر جمع آری
یار بار تست و تو سال و مه اندر بند آنی
زر فریبنده استخواهی مغربی خواهی یمینی
برق سوزنده است خواهی مشرقی خواهی یمانی
گر ز قهر ایزدت خوفست چون دست تو باشد
جهد کن تا  بر تو شهوت را نباشد قهرمانی
از رفیقان گفتن و از نیکبختان کار بستن
آنچه دانستم بگفتم با تو آن دیگر تو دانی
سوختم در آتش فکرت روان خویش عمری
تا تو میگویی که  شعرش همچو آبست از روانی
کردگارا روز عمر خویشتن بر باد دادم
گاه احسانست و وقت لطف و روز مهربانی
در دو عالم نیست مقصودی مرا جز دیدن تو
شاید ار امیدواری را به امیدی رسانی
گر نکوکاران رخ چون ارغوان آرند پیشت
من نمی آرم بغیر از اشکهای ارغوانی
شورش بسیار کردم زانکه وقت عرض نامه
بر تو آمرزیدن بسیار می بردم گمانی
آب دریای معاصی تا رکابم بود دایم
چون ز بی آبی همی با باد کردم هم عنانی
گرچه جان در پای یاران کرده ام از راه صورت
کس نکرد آهنگ جانم غیر از آن یاران جانی
آتش دوزخ به آب چشم من کمتر نشیند
کز چنین آبی نیاید قوت آتش نشانی
ناتوان افتاده ایم از اصل خلقت هم تو ما را
دستگیری کن به لطف خویشتن چون میتوانی
گر برانی بندگانیم ار بخوانی پادشاهی
حکم حکم تست و ما راضی به هر حکمی که رانی
یارب اندر حال پیری دست گیرم سوی رحمت
کز جوانی کردم این آشفتگی آه از جوانی
ای مسافر چون به ملک و منزل خود بازگردی
گفتهای اوحدی می بر ز بهر ارمغانی

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ
بحر: رمل مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U - -
جهان به دست تو دادند تا ثواب کنی
خطا ز سر بنهی روی در صواب کنی
فلک چو نامه فرستد ز مشکلی به جهان
به فکر خویشتن آن نامه را جواب کنی
شود به عهد تو بسیار فتنه ها بیدار
چو عشق بازی و سیکی خوری و خواب کنی
مهل خراب جهان را به دست ظلم که زود
تو هم خراب شوی گر جهان خراب کنی
چو دور دولت تست ای امیر ملک بکوش
که نام نیک درین دولت اکتساب کنی
بدانکه نام شبانی نیاید از تو درست
که گله را همه در عهده ذیاب کنی
شود چو قصه عود و رباب قصه تو
چو دل بدعد دهی گوش بر رباب کنی
به قتل دشمن خود گر شتاب نیست ترا
یقین شناس که بر قتل خود شتاب کنی
روا مدار که از بهر پهلوی بریان
هزار سینه به سیخ جفا کباب کنی
قراضهای زر بیوگان مسکینست
قلادها که تو در گردن کلاب کنی
میان دوزخ و خلق تو بس تفاوت چیست
چو خلق را همه از خلق خود عذاب کنی
ترا از آنچه که چون گل در آتشست کسی
که جای خویشتن اندر گل و گلاب کنی
نگاه کن که گر اینها که میکنی با خلق
کنند با تو زمانی چه اضطراب کنی
به جانب تو نهان بس خطابهاست ز غیب
ولی تو گوش نداری که بر خطاب کنی
چو پیر گشتی و پیری رسول رفتن تست
چه اعتماد بر این خیمه و طناب کنی
به پیش آب جهان خانه ایست بی بنیاد
نه محکمست عمارت که پیش آب کنی
ز سر جوان نتوانی شد ار چه در پیری
ز مشک سوده سر خویش را خضاب کنی
به قول اوحدی ار ذره ای برآری سر
ز روشنی رخ خود را چو آفتاب کنی

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
اگر حقایق معنی به گوش جان شنوی
حدیث بی لب و گفتار بی زبان شنوی
دلت جگر بگرفتست ورنه راز سپهر
ز ذره ذره گیتی زمان زمان شنوی
ز ناقلان زمین پند گوش کن باری
چو آن حضور نداری کز آسمان شنوی
چو پای بسته این قبه گشته ای ناچار
درو هر آنچه بگویی سخن همان شنوی
به اعتقاد تو بر فعل جز یقینی نیست
گرت به فعل بگویم به صد زبان شنوی
حدیث با تو به اندازه تو باید گفت
که گر بلند کنم اندکی گران شنوی
بو اعظان نکنی گوش غیر آن ساعت
که نام جنت و حلوای رایگان شنوی
به بوی سود کنی ترک خانه ور نی تو
سفر کجا کنی ار قصه زیان شنوی
حدیث پیر ریایی ز عارفی بررس
که آنچنانکه فراخور بود چنان شنوی
اگر طریق هدایت روی تو شرط آنست
که هر حدیث که خواهی ز اهل آن شنوی
و گر نه نان به بهای کلیچه باید خورد
چو وصف آن تو هم از صاحب دکان شنوی
سخن به ریش دراز و به ریش کوته نیست
سخن بزرگ بود کان ز خرده دان شنوی
میان بره و گرگ آنزمان بدانی فرق
که کارنامه این گله از شبان شنوی
چو غول نام دلیلی برد روا نبود
که ریش برکنی ای خواجه و روان شنوی
تو خود به باغ رو و گوش کن که سرد بود
اگر فضیلت بلبل ز باغبان شنوی
کسی که فرق نداند میان قالب و جان
حدیث قالبی او چرا به جان شنوی
سخن که از نفس ناتوان شود صادر
یقین بدان تو که البته ناتوان شنوی
اگر بود خرد پیر با جوانی جفت
روا بود سخن پیر کز جوان شنوی
به رهروی رو و گر مشکلیت هست بپرس
که حل مشکل خود از چنین کسان شنوی
فتوح میطلبی شعر اوحدی میخوان
که این غرض که تو داری در آن میان شنوی

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -