cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
دوش از نظر خیال تو دامن کشان گذشت
اشک آنقدر دوید ز پی کز فغان  گذشت
تا پر فشانده ایم ز خود هم گذشته ایم
دنیا غم تو نیست که نتوان از آن گذشت
دارد غبار قافله ناامیدی ام
از پا نشستنی که ز عالم توان گذشت
برق و شرار محمل فرصت نمی کشد
عمری نداشتم که بگویم چه سان گذشت
تا غنچه دم زند ز شکفتن بهار رفت
تا ناله گل کند ز جرس کاروان گذشت
بیرون نتاخته ست ازین عرصه هیچ کس
واماندنی ست اینکه تو گویی فلان گذشت
ای معنی آب شو که ز ننگ شعور خلق
انصاف نیز آب شد و از جهان گذشت
یک نقطه پل ز آبله پا کفایت است
زین بحر همچو موج  گهر می توان  گذشت
گر بگذری ز کشمکش چرخ واصلی
محو نشانه است چو تیر از کمان  گذشت
واماندگی ز عافیتم بی نیاز کرد
بال آنقدر شکست که از آشیان  گذشت
طی شد بساط عمر به پای شکست رنگ
بر شمع یک بهار گل زعفران  گذشت
دلدار رفت و من به وداعی نسوختم
یارب چه برق بر من آتش به جان گذشت
تمکین  کجا به سعی خرامت رضا دهد
کم نیست اینکه نام توام بر زبان  گذشت
بیدل چه مشکل است ز دنیا گذشتنم
یک ناله داشتم  که ز هفت آسمان  گذشت

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
همت  از هر دو جهان  جست  و ز دل در نگذشت
موج بگذشت ز دریا و ز گوهر نگذشت
آمد و رفت نفس  گرد پی یکتایی ست
کس درین قافله از خویش مکرر نگذشت
شمع بر سر همه جا دامن خاکستر داشت
سعی پرواز ضعیفان ز ته پر نگذشت
ختم گردید به بیمار وفا شرط ادب
ما گذشتیم ولی ناله ز بستر نگذشت
هرزه دو بود طلب  قامت پیری ناگاه
حلقه  گردید که می باید ازین در نگذشت
پستی طالع شمعم که به صحرای جنون
آب آیینه پلی داشت سکندر نگذشت
حرص مشکل که ره فهم قناعت سپرد
آب آیینه پلی داشت سکندر نگذشت
روش معدلت از گردش پرگار آموز
که خطش  گر همه  کج رفت ز محور نگذشت
طاقت غره انجام وفا ممکن نیست
ناتوانی ست که از پهلوی لاغر نگذشت
شرر کاغذ آتش  زده ام سوخت جگر
آه از آن فرصت عبرت  که به لنگر نگذشت
بر خط جبهه ماکیست نگرید بیدل
زین رقم کلک قضا بی مژه ی تر نگذشت

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
نه همین سبزه از خطش ترگشت
قند هم زان دو لب مکرر گشت
فرصت جلوه مغتنم  شمرید
خط چلیپاست چون ورق برگشت
تا عدم سیر هستی آن همه نیست
هر نفس می توان سراسر گشت
نقطه از سیر خط نمایان شد
اشک ما تا چکید لاغر گشت
اوج عزت فروتنی دارد
قطره پستی گزیدگوهرگشت
ترک اخلاق مشق ادبارست
سرو کم  سایه شد که بی بر گشت
وضع گستاخی بیش از این چه کند
او عرق کرد و چشم ما تر گشت
به غرور آنقدر بلند متاز
لغزش پا دمید چون سرگشت
گرنه شغل امل کشاکش داشت
ربش زاهد چرا دم خرگشت
ششجهت یک فسانه غرض است
گوشها زین جنون نوا کر گشت
سیر پرگار عبرت است اینجا
خواهدت پا و سر برابر گشت
گردش چشم یار در نظریم
باید آخر جهان دیگرگشت
بیخودی بی انوید وصلی نیست
قاصد اوست رنگ چون برگشت
خلقی از وهم محرمی بیدل
گرد خود گشت و حلقه در گشت

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
ز فقر تا به شهادت شد آشنا انگشت
بلند کرد نیستان بوریا انگشت
دمی که سجده به خاک درت اشارت کرد
چو آفتاب دمید از جبین ما انگشت
به عرض حاجت ما نیست عجز بی  زنهار
ز دست پیش فتاده ست در دعا انگشت
خطاست منکر اقبال  کهتران بودن
توغافلی و دخیل است جا به جا انگشت
اگر مزاج بزرگان تفقدی می داشت
چراکناره گرفتی ز دست و پا انگشت
موافقت اگر آبین همدمی می بود
ز دستها ندمیدی جدا جدا انگشت
به رنگ شمع در این معبد خیالگداز
هزار سبحه به سیلاب رفت با انگشت
ز وضع قامت خم پاس زخم دل دارید
حذر خوش است ازبن ناخن آزما انگشت
حضور عالم بیکار نیز شغلی داشت
نبرد لذت سر خاری از حنا انگشت
درین بساط به صد گوشمال موت و حیات
ندید هیچکس از پنجه قضا انگشت
هین تپانچه و مشتی ست نقد غیرت مرد
عمود گیر گر افتاد نارسا انگشت
تلاش روزی ما بس که غالب افتاده ست
به زینهار برآورده آسیا انگشت
بلندی مژه آن را که هرچه  پیش آرد
پی قبول  گذارد به دیده ها انگشت
محال بود بر اسباب پا زدن بیدل
به پشت دست نزد ناخن از حیا انگشت

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
بی روی تو مژگان چه نگارد به سرانگشت
چشمی ست که باید به در آرد به سرانگشت
چون نی زتنگ مایگی درد به تنگیم
تا چند نفس ناله شمارد به سرانگشت
شادم که به زحمتکده عالم تدبیر
بی ناخنی ام عقده ندارد به سرانگشت
مشق خط بی پا و سرم سبحه شماری ست
کاش آبله ای نقطه گذارد به سرانگشت
در طبع جهان حرکت بی خواست خراشید
آن کیست که اندیشه گمارد به سرانگشت
از حاصل گل چیدن این باغ ندیدیم
جز ناخن فرسوده که دارد به سرانگشت
عمری ست که دررنگ چمن شور شکستی ست
کو غنچه که گل گوش شمارد به سرانگشت
از معنی زنهار من آگاه نگشتی
تا چند چو شمع آینه کارد به سرانگشت
تقلید محال است برد لذت تحقیق
نعمت چو زبان بر نگوارد به سرانگشت
ای بیکسی این بادیه یأس ندارد
خاری که سر آبله خارد به سرانگشت
بیدل ز جهان محو شد آثار مروت
امروز به جز موکه گذارد به سرانگشت

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
شب هجوم جلوه او در خیالم جا گرفت
آنقدر بالید دل  کایینه در صحرا گرفت
ازدل روشن ملایم طینتی را چاره نیست
پنبه خود رایی تواند از سر میناگرفت
سعی  گردون از زمین مشکل  که بردارد مرا
قطر  ه را ازدست خاک تشنه نتوان واگرفت
در گلستانی  که بلبل بود هر برگ گلش
پیکرم را خامشی چون غنچه سرتا پا گرفت
سخت  نایاب  است  مطلب  ورنه  کوشش  کم نبود
احتیاج از ناامیدی رنگ استغنا گرفت
تاکی از اندیشه تمکین گرانجان زیستن
قراه ما را چوگوهر  ل در این دپاکرفت
گر بلند افتد چوگردون نشیه وارستگی
می توان دامان همت از سر دنیا گرفت
در ریاض دهر ما را سبز کرد آزادگی
بی بریها اینقدر چون سرو دست ماگرفت
زبن همه اسباب نومیدی چه برگیردکسی
آنچه می باید  گرفتن دست ناگیرا گرفت
عقده ای ازکار ما نگشود سعی نارسا
ناخن تدبیر ما آخر دل ما را گرفت
چشم بند و زور بر دل کن که در آفاق نیست
آنقدر اوجی که یک مژگان توان بالاگرفت
تا شود بیدل به نامت سکه آسودگی
خاکساری در نگین باید چو نقش پا گرفت

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
دی حرف خرامش به لبم بال گشا رفت
دل در بر من بود ندانم به  کجا رفت
خودداری و پابوس خیالش چه خیال است
می بایدم از دست خود آنجا چو حنا رفت
ما و گل این باغ به هم ساخته بودیم
فرصت تنک افتاد سر و برگ وفا رفت
پیش که گریبان درم ای وای چه سازم
کان تنگ قبا از برم آغوش گشا رفت
در ملک خیال آمد و رفت نفسی بود
اکنون خبر دل  که دهد قاصد ما رفت
فرصت شمر وهم امل چند توان زیست
این وعده دیدار قیامت به کجا رفت
هر خارکه دیدم مژه ای اشک فشان بود
حیرانم ازپن دشت کدام آبله پا رفت
مقدوری اگر نیست چه حاصل ز هدایت
هشدارکه بی پا نتوان ره به عصا رفت
دعوت هوسان سخت تکالیف کمینند
ای آب رخ شرم نخواهی همه جا رفت
بر ما هوس بال هما سایه نیفکند
صد شکر که این زنگ ز آیینه ما رفت
مو کرد سیاهی  دم خاموشی چینی
شد سرمه خط جاده ز راهی  که صدا رفت
چون رنگ عیان  نیست  که این هستی موهوم
آمد زکجا آمد و گر رفت  کجا رفت
از عمر همین قدر دو تا ماند به یادم
این رخش سبک سیر عجب نعل نما رفت
بیدل دم هستی به نظرها سبکم  کرد
خاکم چو سحر از نفس آخر به هوا رفت

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
سعی روزی داشتم آخر ندامت پیش رفت
آسا هر سود ن  دست اندکی  ز خویش رفت
عالم اسباب هستی چون عدم چیزی نداشت
هر که  را دیدیم درویش آمد و درویش رفت
آه از آن مغرور بی دردی  کزین ماتمسرا
همچو اشک دیده بی نم تغافل کیش رفت
صد سحر شور تبسم  داشت لعلش  لیک حیف
این نمک پر بیخبر از سینه های ریش رفت
صبح هر اقبال غافل از شب ادبار نیست
ای بسا حسنی  که  از خط  سر به  جیب  ریش  رفت
پیرو خلق دنی بودن زغیرتهاست دور
شیرمردان را نباید بر طریق میش رفت
زبن ندامت جز تحیر با چه پردازدکسی
عمر فرصت در نظر کم آمد از بس بیش رفت
امن خواهی تشنه تشویش طبع کس مباش
خون فاسد روزگارش در خمار نیش رفت
شغل اعمال دگر بسیار بود اما چه سود
هرکه در بزم خیال آمد خیال اندیش رفت
چاره این درد بی درمان ندارد هیچ  کس
مرگ پیش آمد زمانی کز نفس تشویش رفت
با ادب جوشیده ای بیدل ز هذیان دم مزن
موج  گوهر بسته  را شوخی نخواهد پیش  رفت

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
قامتش سامان شوخی از نگاه ما گرفت
این نوای فتنه از تار نظر بالا گرفت
هستی ما حایل آن جلوه سرشار نیست
از حبابی پرده نتوان بر رخ دریا گرفت
با همه افسردگی خاشاک غیرت پروریم
آتشی هرجا بلندی کرد فال از ما  گرفت
در سواد فقر خوابیده ست فیض زندگی
صبح شد صاحب  نفس تا دامن شب ها گرفت
عشق اگر رو بر زمین مالد همان تاج سر است
پرتو خورشید را نتوان به زیر پا گرفت
صحبت دیوانگان دارد اثر کز گردباد
چین وحشت دامن آسایش صحراگرفت
بی نشانی صیدگاه همت پرواز کیست
شاهباز رنگ من تا پر زند عنقا گرفت
بر سر راه توام خواباند جوش آبله
سعی پا بر جا زمین آخر به دندانهاگرفت
کور شد حاسد ز رشک معنی باریک من
خیره می بیند چو مو در دیده  کس جا گرفت
گریه مستی به آن  کیفیتم آماده است
کز سر مژگان توانم دامن مینا گرفت
داغم از کیفیت تدبیر شوخی های حسن
خواستم آیینه  گیرد ساغر صهبا گرفت
زودتر بیدل به منزلگاه راحت می رسد
زاد راه خویش هرکس وحشت از دنیاگرفت

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
ز آتش رخسار که ساغر گرفت
خانه آیینه چو من درگرفت
کو پر و بالی که به آن کو رسد
نامه گرفتم که کبوتر گرفت
عشق  وفا می طلبد چاره چیست
بار دل از دل نتوان برگرفت
نی چقدر رغبت طفلانه داشت
بال و پر ناله به شکر گرفت
ناله نخیزد ز نی بورپا
طاقت ما پهلوی لاغر گرفت
بحربه توفان رضا می تپید
کشتی ما هم  کم لنگر گرفت
چاره به خورشید قیامت کشید
دامن ما خشک شدن  تر گرفت
ما همه زین باغ برون رفته ایم
رنگ که پرواز ته پر گرفت
بیدل از اعجاز ضعیفی مپرس
لغزش من خامه به مسطر گرفت

وزن: مُفْتَعِلُنْ مُفْتَعِلُنْ فاعِلُنْ
بحر: سریع مطوی مکشوف
نشانه‌های عروضی: - U U - | - U U - | - U -
بعد از این باید سراغ من ز خاموشی گرفت
داشتم نامی در این یاران فراموشی گرفت
پرده ناموس هستی بود آغوش کفن
از نفس آیینه تنگ آمد نمدپوشی گرفت
دوستان را ما و تو افکند دور از یکدگر
این غبار آخر سر راه به همجوشی گرفت
گر به این آهنگ جوشد نغمه ساز وفاق
صور خواهد چون طنین پشه سرگوشی گرفت
الفت دلها فشار توأم بادام داشت
عبرت اینجا باج تنگی از هماغوشی گرفت
برنگشت از دشت استغنا غبار رفته ام
از که پرسم دامن نازی که بیهوشی گرفت
شکر کن بیدل که در توفان نیرنگ شعور
عالمی شد غرق و دست ما قدح نوشی گرفت

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
دل ماند بی حس و غمت افشانده بال رفت
این ناوک وفا همه جا پوست مال رفت
خلقی ازین بساط به وهم  گذشتگی
بی نقش پا چو قافله ماه و سال رفت
زین دشت  گرد ناقه دیگر نشد بلند
هرمحملی که رفت به دوش خیال رفت
زردوستان تهیه راه عدم کنید
قارون به زیر خاک پی جمع مال رفت
ناایمنی نبرد زگوهر حصار موج
سرها به زانوی عدم از زیر بال رفت
گر شرم داری از هوس جاه شرم دار
تا قطره شد گهر عرق انفعال رفت
بی دستگاهی  آفت آثار مرد نیست
نارفتنی است خط اگر از خامه نال رفت
موج گهر چه واکشد از معنی محیط
حرفی که داشتم به زبانهای لال رفت
اشکم به دیده محمل انداز برق داشت
گفتم نگاهی آب دهم بر شکال رفت
تصویر تیره بختی من می کشید عشق
از هند تا فرنگ  قلم بر زگال رفت
ای چینی اینقدر به طنین موی سر مکن
فغفور در اعاده ساز سفال رفت
بیدل دلیل مقصد عزت تواضع است
زبن جاده ماه نو به جهان کمال رفت

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
صبح از دل چاک که دراین باغ سخن رفت
کز جوش گل و لاله قیامت به چمن رفت
آن مطلب نایاب که هرگز نتوان یافت
دامان  گلی بود که دوش از کف من رفت
با بخت سیه  یاد شب عید ندارم
یارب چه هما بر سر من سایه فکن رفت
گلچینی فرصت چو سحر زد به دماغم
تا دامن رنگم به شبیخون شکن رفت
جز بر رخ عبرت در فکرم نگشودند
هر رشته که واشد زگریبان به کفن رفت
پیری ست به جز حسرتم اکنون چه توان خورد
نعمت همه آب است چو دندان ز دهن رفت
ای  شمع سحر فرصت پرواز نداربم
باید مژه افشاند کنون بال زدن رفت
واماندگی از مقصد گمگشته سراغی ست
لب نقش قدم بود به هر ره  که سخن رفت
هستی الم خفت منصوری ما داشت
بفس کشمکش دار و رسن رفت
صیقلگر آیینه تجدید قدیم است
نتوان به نوی غافل از این ساز کهن رفت
چون صورت خواب از من و ما هیچ ندیدیم
کامد به چه رنگ آمد ورفتن به چه فن رفت
بیدل پی هستی به عدم می رسد اخر
غر بت تک وتازی ست که خواهد به وطن رفت

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
ازین بساط کسی داغ آرمیدن رفت
که با وجود نفس غافل ازتپیدن رفت
درین چمن سرتسلیم آفتیم همه
گلی که برق خزانش نزد به چید ن رفت
ز بس گد از تمنا به دل گره کردیم
نفس چو اشک به دریوزه چکیدن رفت
کباب غیرت آن رهروم که همچوثمر
به پا شکستگی رنگ تا رسیدن رفت
زبسکه قطع تعلق زخویش دشواراست
چوگاز مدت عمرم به لب گزیدن رفت
نی ام چو اشک به راه تو داغ نومیدی
سر سجود سلامت اگر دویدن رفت
مجو ز مردم بی معرفت دم تسلیم
ز سرو از ره بیحاصلی خمیدن رفت
سراغ جلوه ز مابیخودن مگیر و مپرس
بهار حیرت آیینه در ندیدن رفت
فسانه ای ز رم فرصت نفس خو اندیم
به لب نکرده گذر آن سوی شنیدن رفت
خیال هستی موهوم ریشه پیداکرد
به فکر خواب متن فصل آرمیدن رفت
به جهد مسند عزت نمی شود حاصل 
نمی توان به فلک بیدل از دویدن رفت

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
فغان  که فرصت دام تلاش چیدن رفت
پی گذشتن عمر آنسوی رسیدن رفت
چوشمع سربه هوآ سوخت جوهرتحقیق
چه جلوه ها که نه درپیش پا ندیدن رفت
ز بس بلند فتاد آشیان خاموشی
رسید ناله به جایی که از شنیدن رفت
چه دم زنم زثبات بنای خودکه چوصبح
نفس کشیدن من تا نفس  کشیدن رفت
طلب فسرد و نگردید محرم تپشی
چو چشم آینه ام عمر بی پریدن رفت
جنون به ملک هوس داشت بوی عافیتی
رمید فرصت وآرام تا رمیدن رفت
به رنگ غنچه تصویر در بغل دارم
شکفتنی  که به تاراج نادمیدن رفت
کسی ز معنی چاک جگر چه شرح دهد
خوشم که نامه عشاق تا دریدن رفت
چه جلوه پرتو حیرت درتن بساط افکند
کز آب چشمه آیینه ها چکیدن رفت
فنا به رفع بلاهای بی امان سپر است
به سوختن ز سرشمع سربریدن رفت
مرا به بیکسی اشک گریه می آید
که در پی تو به امید نارسیدن رفت
گران شد آنقدر از گوهر نصیحت خلق
که  گوش من چو صدف بیدل از شنیدن رفت

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
آخر سیاهی از سر داغم به در نرفت
زین شب چوموی چینی امید سحر نرفت
درهستی وعدم همه جا سعی مطلبی است
از ریشه زیر خاک تلاش ثمر نرفت
نومید اصل رفت جهانی به ذوق فرع
تا وضع قطره داشت ز دریاگهر نرفت
از بسکه تنگ بودگذرگاه اتفاق
چون سبحه خلق جزبه سریکدگرنرفت
بر شعله ها ز پرده خاکستر است ننگ
کاوارگی سری ست که در زیر پر نرفت
از هیچ جاده منزل عشق آشکار نیست
فرسود سنگ وپی به سراغ شررنرفت
درکوچه سلامت دل  پا شمرده نه
زین راه بی ادب نفس شیشه گر نرفت
آنجاکه نامه رم فرصت نوشته اند
ما رفته ایم قاصد دیگر اگر نرفت
گرمحرمی  به ضبط نفس کوش کز ادب
حرف به حق رسیده زلب پیشترنرفت
زین خاکدان که دامن دلها گرفته است
خلقی زخویش رفت و به جای دگرنرفت
بر حرص  پشت پا زدم اما چه فایده
گردی فشانده ام که ز دامان تر نرفت
بیدل ز دل غبار علایق نمی رود
سر سوده شد چو صندل واین دردسر نرفت

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
عمرگذشته بر مژه ام اشک بست و رفت
پرواز صبح  بیضه شبنم شکست و رفت
از خود تهی شوید و ز اوهام بگذرید
خلقی درین محیط به  کشتی نشست و رفت
از نقد و جنس حاصل این کارگاه وهم
دیدیم باد بودکه آمد به دست و رفت
رفتن قیامتی ست که پا لغز کس مباد
هرچند حق پرست  شد اتش پرست و رفت
پوشیده نیست رسم خرابات ما و من
هرکس بهه یک دو جام نفس گشت مست و رفت
در سینه داشتم دلکی عاقبت نماند
آه این سپند سوخته با ناله جست و رفت
بند کشاکش نفس آخر گسیخت عمر
با خویش برد ماهی پر زور شصت و رفت
چشم گشوده وحشت دل را بهانه بود
شاهین بی تماغه رها شد ز دست و  رفت
کس محرم پیام دم واپسین نشد
کز دل چه مژده داد به دل پست پست و رفت
شمعی زبان موعظت بزم  گرم داشت
گفتم چسان روم ز در دل نشست و رفت
بیدل غبار قافله اعتبار ما
باری دگر نداشت همین چشم بست و رفت

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
دی به شبنم گریه ما نوگلی خندید و رفت
از زبان اشک هم درد دلی نشنید و رفت
از تماشاگاه هستی مدعا سیر دل است
چون نفس باید بر این آیینه هم پیچید و رفت
شمع  محفل  بر خموشی  بست  و مینا بر شکست
هر کسی زین انجمن طرز دگر نالید و رفت
زین بیابان هر قدم خار دگر دارد کمین
رهروان را پیش پای خویش باید دید و رفت
عزم چون افتاد صادق راه مقصد بسته نیست
اشک در بی دست و پایی ها به سر غلتید و رفت
کوشش واماندگان هم ره به جایی می برد
سر به پایی می توان چون آبله دزدید و رفت
عالمی صد ناله پیش آهنگی امید داشت
یک نگاه واپسین ناگاه برگردید و رفت
ای  سحر در اشک شبنم غوطه می باید زدن
کز شکست رنگ بر ما عافیت خندید و رفت
هیچ شبنم برنیارد سر ز جیب نیستی
گر بداند کز چه  گل خواهد نظر پوشید و رفت
زان دهان بی نشان بوی سراغی برده ام
تا قیامت بایدم راه عدم پرسید و رفت
صبحدم بیدل خیال نوبهار آیینه ای
از تبسم بر گل زخمم نمک پاشید و رفت

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
باز وحشی جلوه ای در دیده جولان کرد و رفت
از غبارم دست بر هم سوده سامان کرد و رفت
پرتو حسنی چراغ خلوت اندیشه شد
در دل هر ذره صد خورشید پنهان کرد و رفت
رنجها در عالم تسلیم راحت می شود
شمع از خار قدم سامان مژگان کرد و رفت
بی تمیزی دامن نازی به صحرا می فشاند
شوخی اندیشه ما راگریبان کرد و رفت
بود در طبع سحرنیرنگ شبنم سازییی
تنگی غفلت نفس را اشک غلتان کرد و رفت
نیستم آگه زنقش هستی موهوم خویش
اینقدر دانم که بر آیینه بهتان کرد و رفت
رنگ گرداندن غبار دست بر هم سوده بود
بیخودی آگاهم از وضع پریشان کرد و رفت
سعی بیرون تازی ات ز ین بحرپر دشوار نیست
می تون چون موج گوهرترک جولان کرد و رفت
خاک غارت پرور بنیاد این ویرانه ایم
هرکه آمد اندکی ما را پریشان کرد و رفت
جای دل بیدل درین محفل پسندی داشتم
بسکه تنگ آمد پری افشاند وافغان کرد و رفت

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
هرکه آمد سیر یأسی زین  گلستان  کرد و رفت
گر همه  گل  بود خون  خود به دامان  کرد و رفت
غنچه  گشتن حاصل جمعیت این باغ بود
ناله بلبل عبث تخمی پریشان  کرد و رفت
صبح تا آگاه شد از رسم این ماتمسرا
خنده شادی همان وقف  گریبان  کرد و رفت
محملی بر شعله  اشکی توشه  آهی راهبر
شمع در شبگیر فرصت طرفه سامان کرد و رفت
در هوای زلف مشکین تو هرجا دم زدم
دود آهم عالمی را سنبلستان  کرد ورفت
حرص زندانگاه یک عالم امیدم کرده بود
عبرت کم فرصتیها سخت احسان کرد و رفت
دوش سیلاب خیالت می گذشت از خاطرم
خانه دل بر سر ره بود ویران کرد و رفت
داشت از وحشتگه امکان نگاه عبرتم
آنقدر فرصت که طوف چشم حیران کرد و رفت
اخگری بودم نهان در پرده خاکستری
خودنمایی زین لباسم نیز عریان کرد و رفت
فرصتی  کو تا کسی فیضی برد زین انجمن
کاغذ آتش زده باری چراغان کرد و رفت
وهم می بالد که داد آرزوها دادن است
یاس می نالد که اینجا هیچ نتوان  کرد و رفت
این زمان بیدل سراغ دل چه می جویی زما
قطره خونی بود چندین بارتوفان کرد و رفت

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
زین من و ما زندگی سیر فنایی کرد و رفت
بر مزار ما دو روزی های هایی کرد و رفت
عجز طاقت  بی گذشتن نیست زین بحر سراب
سایه بر خاک از جبین مالی شنایی کرد و رفت
در خروش بیدماغان جنون تکرار نیست
دل سپندی بود در محفل صدایی کرد و رفت
دوستان از خود به سعی نیستی برخاستتد
گرد ما هم خواهد ایجاد عصایی کرد و رفت
عیب هستی نیست جندان چاره پوشیدنش
چشم اگر بندی توان بند قبایی  کرد و رفت
کس گرفتار تعلقهای وهم و ظن مباد
مرگ مژگان بند تعلیم حیایی  کرد و رفت
شخص هستی جز جنون شوخ چشمیها نداشت
هر چه رفت از چشم ما بر دل بلایی کرد و رفت
بادپیمایی چو شمع اینجا اقامت می کند
بر هوا سرها سراغ زبر پایی کرد و رفت
عمر ازکم مایگیهای نفس  با کس نساخت
میزبان شد منفعل مهمان دعایی کرد و رفت
خجلت ناپایداری مزد سعی زندگی ست
گر همه آمد صواب اینجا خطایی  کرد و رفت
در حریم عشق غیر از سجده کس  را بار نیست
باید اکنون یک نماز بی قضایی کرد و رفت
خلق را ذوق عدم زین انجمن ناکام برد
فرصت ما نیز خواهد عزم جایی کرد و رفت
تا قیامت ساغر خمیازه می باید کشید
ساقی این بزم بی صهبا حیایی کرد و رفت
داغ نیرنگم که امشب کاغذ آتش زده
بر حریفان خنده دندان نمایی کرد و رفت
بیدل از غفلت به  تعمیر شکست  دل مکوش
در ازل دیوانه ای طرح بنایی کرد و رفت

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
رنگ گلش بهار خط از دور دید و رفت
این وحشی از خیال سیاهی رمید و رفت
از صبح این چمن طربی چشم داشتیم
آخر نفس بر آینه ما دمید و رفت
دیگر پیام ما بر جانان  که می برد
اشکی که داشتیم ز مژگان چکید و رفت
چندین چمن فسرد به خون امید ما
رنگ حنا گلی  که مپرسید چید و رفت
ذوق وفای وعده ات از دل نمی رود
قاصد ثمر نبود که  گویم رسید و رفت
لبیک کعبه  مانع ناقوس دیر نیست
اینجا فسانه هاست که باید شنید و رفت
پرسیدم از حقیقت مرگ قلندری
گفتند بی غم تو و من  خورد و رید و رفت
گفتم رموز مطلب هستی بیان  کنم
تا بر زبان رسید سخن لب  گزید و رفت
گردید پیری ام ادب آموز عبرتی
کز تنگنای عمر جوانی خمید و رفت
وامانده بود هوش درین دشت بیکران
لغزید پای سعی و رهی شد سپید و رفت
بیدل دو دم به الفت هستی نساختیم
جولان او ز دامن ما چین  کشید و رفت

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
هر کس اینجا یک دو دم دکان بسمل چید و رفت
ساعتی  در خاک  ره   لختی به  خون  غلتید و رفت
هرکه را با غنچه این باغ  کردند آشنا
همچو بوی گل بآه بیکسی پیچید و رفت
صبح تا طرز بنای عمر را نظاره  کرد
رایت دولت بخورشید فلک بخشید و رفت
ای حباب از تشنگی تا چند باشی جان بلب
دامن امید ازین  گرداب باید چید و رفت
رنگ آسایش ندارد نوبهار باغ دهر
شبنم  اینجا یک سحر در چشم تر خوابید و رفت
چون شرر ساز نگاهی داشتیم اما چه سود
لمعه کم فرصتی ها چشم ما پوشید و رفت
هر قدم در راه الفت داغ دارد سایه ام
کز ضعیفی تا سر کویت جبین مالید و رفت
شانه هم هرچند اینجا دسته بند سنبل است
از گلستانت همین آیینه  گلها چید و رفت
گوهر اشکی  که پروردم به چشم انتظار
در تماشای تو از دست نگه غلتید و رفت
شمع از این محفل سراغ گوشه امنی نداشت
چون  نگه  خود را همان  در چشم  خود دزدید و رفت
شوخی عرض نمود اینجا خیالی بیش نیست
صورت ما هم به چشم بسته باید دید و رفت
تا بهارت از خزان پر بی تأمل نگذرد
هر قدم می بایدت چون رنگ برگردید و رفت
چشم عبرت هر که بر اوراق روز و شب گشود
همچو بیدل معنی بیحاصلی فهمید و رفت

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
به حیرتم چه فسون داشت بزم نیرنگت
زدم به دامن خود دست و یافتم چنگت
دماغ زمزمه بی نیازی ات نازم
که تا دمید برآهنگ ما زد آهنگت
نقاب بر نزدن هم قیامت آرایی ست
فتاده در همه آفاق آتش سنگت
به غیر چاک گریبان گلی نرست اینجا
درین چمن چه جنون کرد شوخی رنگت
چه ممکن است جهان را ز فتنه آسودن
فتاده بر صف برگشته مژه جنگت
حیا نبود کفیل برون خرامی ناز
دل گرفته ما کرد اینقدر ننگت
براین ترانه که ما رنگ نوبهار توایم
رسیده ایم به گلهای تهمت ننگت
جهان وهم چه مقدار منفعل تک وپوست
که جستجوکند آنگه به عالم بنگت
علاج دوری غفلت به جهد ناید راست
نشسته ایم به منزل هزار فرسنگت
نه دیده قابل دیدن نه لب حریف بیان
نگ ه ما متحیر زبان ما دنگت
کراست زهره جهدی که دامنت گیرد
چودست ما همه شلت چوپای ما لنگت
زبان آینه  پرداز می دهم بیدل
بهارکرد مرا پرفشانی رنگت

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
که شود به وادی مدعا بلد تسلی منزلت
که نبست طاقت هرزه دوقدمی برآبله محملت
نه تکلف تک و تاز کن نه تلاش دور و دراز کن
ز گشاد یک مژه ناز کن به هزار عقده مشکلت
تو کم از غبار سحر نه ای به تردد آن همه نم مکش
که گذشته ای ز جهات اگر عرق جبین نکند گلت
به کتاب دانش این و آن مکن آنقدر سبقت روان
که دمد زپشت و ر خ ورق خط شبهه حق و باطلت
ز سواد کارگه صور به غبار نقب  گمان مبر
تو به شرط آن که کنی نظر همه عینک آمده حایلت
قدمت به  کنج ادب شکن در ناز خیره سری مزن
ستم است جرأت ما و من چو نفس کند به در از دلت
چوشکست کشتی ات از قضا به محیط گم شو و برمیا
که مباد غیرت سوختن فکند چوتخته به ساحلت
زحریر و اطلس  کروفر به قبا رجوع هوس مبر
که به خویش تا فکنی نظر ز دو سوست زخم حمایلت
اگر اهل جود وکرامتی بگشاکفی به شکفتنی
که سحر طواف چمن کند ز تبسم لب سایلت
همه جا جمال تو جلوه گر همه سو مثال تو در نظر
به تأملی مژه بازکن  که نسازد آینه غافلت
ادبم  کجا مژه واکند که حق تحیر ادا کند
دو جهان گرفته هجوم دل ز نگاه آینه مایلت
ز شکوه برق غرور تو که شود حریف  حضور تو
همه جا نگاه ضعیف ما مژه می کشد به مقابلت
به تسلی دل چاک ما که رسد ز بعد هلاک ما
که شکسته برسر خاک ما پری ازتپیدن بسملت
به جهان شهرت علم و فن اگر این  بود اثر سخن
نرسد خروش قیامتی به صریر خامه بیدلت

وزن: مُتَفاعِلُنْ مُتَفاعِلُنْ مُتَفاعِلُنْ مُتَفاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: U U - U - | U U - U - | U U - U - | U U - U -
ای ظفر شیفته همت نصرت فالت
چمن فتح تبسمکده اقبالت
آیت فضا و سخاشان تو را آینه دار
نص تحقیق وفا ترجمه اقوالت
در مقامی که شکوهت فشرد پای ثبات
کوه بازد کمر از سایه استقلالت
روح اعدا همه گر همسر سیمرغ شود
نیست جز صعوه شاهین قضا چنگالت
سرگردن شکنان دوخته نقش قدم
تاج شاهان غیور آبله پامالت
صورت هیچکس آنجا به مقابل نرسد
برهرآیینه که غیرت فکند تمثالت
عمرها شدکه به تفهیم شرف می نازد
سال و ماه همه در سایه ماه و سالت
گر همه عقده دل بود نگاه توگشود
حق نیفکند سر وکار به هیچ اشکالت
نور ذاتی  دلت اندوه کدورت نکند
امر حقی  به تغیر نگراید حالت
یارب از ملک اجابت به دعای بیدل
کند اقبال ازل تا ابد استقبالت

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -