cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
ای بازوی شریعت از اقبال تو قوی
تابنده از جمال تو آثار خسروی 
هر گه که در مهم معالی ندا دهی
جز پاسخ متابعت از چرخ نشنوی
فتنه غنوده گشت در ایام تو که تو
از بهر قهر فتنه همی هیچ نغنوی
در کف گرفته خنجر چون آب و پس بطبع 
آتش  نهاده سوی معالی همی روی 
هر روز و هر شب از فلک اندر کنار ملک 
اقبال تو نوست و در اقبال تو نوی
گشتست ملک مزرعه تو که اندرو
جز مکرمت نکاری و جز شکر ندروی
سهم تو مشرکان جهان را همی  کند 
اندر مضیق زاویه مرک منزوی
چرخ و زمین و هرچه در این دو میانه اند
باشند در طفیل تو جایی که تو روی
از حسن نقش صورت توقیعهای تو
منسوخ گشت نقش تصاویر مانوی 
هستند از طریق مساوات نزد عقل 
جاه تو و فلک چو دو مصراع مثنوی 
عزی که بیند از تو همی خاک درگهت
هرگز ندیده مسند و ایوان کسروی
موقوف بر دعای تو تازی و پارسی
مقصود بر ثنای تو عبری و پهلوی 
لطف بر ولی تو ظلی بود ظلیل 
عنف تو بر عدوی تو دایی بود دوی
اوصاف تو مبارک و آثار تو رضی
افعال تو مهذب و اخلاق تو سوی
تو از میان زمره شاهان ممیزی
چون از میان زمره اشراف موسوی 
هرگز ز کید هیچ مصنعی تو نشکنی
هرگز بزرق هیچ مزور تو نگروی 
نهج صیانت تو صراطیست مستقیم
راه دیانت تو طریقیست مستوی
بعد از کلام ایزد و اخبار مصطفی 
در راه شرع قول تو مقبول و معنوی 
طبع تو بر دقایق ایام مطلع 
لفظ تو بر حقایق آفاق محتوی
حساد را حسام تو پی کرد و پست کرد
اقدام با تعدی و اعناق ملتوی
جاه تو ایمنست ز عین الکمال از آنک
در جاه هر زمان تو فزون تر همی شوی
تا از حروف هست در اعجاز قافیت
تأسیس ردف و حرف صلت حایل و روی
هرگز مباد نقش جلال تو مندرس 
هرگز مباد فرش کمال تو منطوی
بر قمع کفر و نصر هدی باد تا بحشر
شمشیر تو برنده و بازوی تو قوی

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
بزلف مشکی جانا بچهره دیبایی 
چو تو نباشد دانم کسی بزیبایی 
مرا تو گویی در هجر من شکیبا شو 
کرا بود ز چنین صورتی شکیبایی 
زبان ببندی و هر ساعت از حدیث مرا
هزار چشمه خون از دو دیده بگشایی
گهی بخار جفا جان من بیازاری
گهی ببار عنا شخص من بفرسایی 
ز جورت ای شده جانم نشانه غم تو 
بجان رسیده مرا کار و هم نبخشایی 
هنوز در بر من نامدی شبی بمراد
بر چو سیم دردا که رفت و برنایی
مرا ز پای درآورد درد و اندوه تو
بگیر دست من آخر کرا همی بایی
اگر خیال تو شب ها نیامدی بر من 
مرا چه بود برین حال  اینت رسوایی  
خیال تو ز وفا هیچ می نیاساید 
چنان که تو ز جفا هیچ می نیاسایی 
تو از خیال نگارین بتیره شب ها در 
چو روز کلبه ادبار من بیارایی 
کلاه گوشه حکم تو چون پدید آید 
در افتد ز سرمه کلاه رعنایی 
بموکب تو روان همچو بندگان خورشید 
میان بفخر ببندد اگر بفرمایی
بگرد من سپه غم گرفته ای تو چنان 
دلیروار ندانم که از کجا آیی
ز بهر جستن من همچو امر خسرو شرق
بیک زمان همه آفاق را بپیمایی
علاء دولت خوارزمشاه عالی رأی
که برد هیبت رایش ز دهر خود رایی
خدایگانی کندر مصاف هیبت اوست 
هزار لشکر آراسته بتنهایی 
ضیای طلعت فرخنده مبارک او
شدست دیده اقبال را چو بینایی 
خدایگانا چونانکه کهربا که را
ز پشت اسب عدو را بنیزه بربایی
اگر نه عاشق فتحست خنجر تو چرا 
رخش ز خون چو رخ عاشقان بیالایی 
چنان که خسرو سیارگان ز خیل نجوم 
ز خسروان جهان تو بجاه والایی 
بقدر صاحب چرخ هزار خورشیدی 
بجود ناسخ موج هزار دریایی
بدست جود دفین زمین همی  پاشی 
بپای قدر جبین فلک همی سایی 
برزم جز همه اخبار فتح ننیوشی
برزم جز همه آثار فتح ننمایی
همه منافق سوزی و ملت افروزی 
همه مخالف کاهی و دولت افزایی
بروز مکرمت اقبال عمر احبابی
بروز معرکه آشوب جان اعدایی
هر آن عدو که چو سرو سهی بر آرد سر
بسان سرو مسطح سرش بپیرایی
بصیقل خرد صافی و دل روشن
ز روی آینه ملک زنگ بزدایی
همه سعادت ملک و فروغ دین از تست 
که مشتری اثر و آفتاب سیمایی 
بطوع مسند شاهی ترا مهیا شد 
کراست مسند شاهی بدین مهیایی 
همیشه بادی بر جای  زانکه شرع رسول
بود منزه ز آفات تا تو بر جایی 
مبادا هیچ پریشانیی بمجلس تو
مگر ز طره مه پیکران یغمایی

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
خسروا از کمال دانایی 
روی دولت همی بیارایی
گاه مال زمین همی  بخشی
گاه فرق فلک همی سایی 
حرب جویان نهان شوند از بیم
چون تو از حربگه پدید آیی
پای فتنه تویی که بربندی
بند گردون تویی که بگشایی
شکنی روز کین بیک حمله 
صد مصاف عدو بتنهایی 
در جهان بر همه گنهکاران
بتجاوز همی ببخشایی
داند ایزد که هست خاک درت
نزد من بنده همچو بینایی 
شغل من نیست بر در تو مگر
وصف گویی و مدح آرایی 
خود نکردم گنه و گر کردم 
از سر ابلهی و خود رایی
هیچ از آنجا که لطف سیرت تست 
هست ممکن که عفو فرمایی

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
گر هیچ گونه حال دل من بدانییی
تنها مرا بکلبه احزان نمانییی
از من بقهر صورت وصلت نپوشیبی
بر من بجور سوره حجرت نخوانییی
چون آفتاب کم روییی از من و مرا 
مانند سایه در طلبت کم دوانییی
جستم ترا بخون دل و از تو کس نداد
جز در میان خون دل من نشانییی
بردم گمانییی که وفادارایی کنی
هرگز دروغ تر نبود زین گمانییی
چندان که می توانی بد می کنی بمن 
ور خواهییی که کم کنییی هم توانییی
من کی بتن نمونه نالی نوانمی 
گر نه بقد قرینه سرو رانییی
گر من ترا که چنانکه جهان را بجویمی 
از من بر آن صفت که جهانی جهانییی
گر چون سگان بگرد در تو بگردمی 
از در مرا  چنان که سگان را  برانییی
شخص مرا ذلیل بدین سان نداریی
گر عز من بمجلس خسرو بدانییی
خوارزمشاه  اتسز غازی  که هر زمان 
از رأی پیر اوست جهان را جوانییی
آن خسرو یگانه  که اندر کمال مجد 
او را ز خسروان جهان نیست ثانییی
ارباب شرع و اهل هدی را بعهد او 
نا یافته نماند امان و امانییی
هر ساعت از سرایر نصرة زمانه را 
کرده زبان نصرة او ترجمانییی
چرخی  که او مدیر همه چرخ ها شدست 
با امر نافذش نکند هم عنانییی
نی کوه را چو حزم متینش متانتی 
نی باد را چو عزم روانش روانییی
رأیش چنان حجاب زهر کار بر گرفت 
کز وی نهان نماند فلک را نهانییی
شاها  تویی قرینی و هرگز بهیچ قرن 
کس را نبود مثل تو صاحب قرانییی
ننموده دهر مثل تو در هر معالییی
ناورده چرخ شبه تو در هر معانییی
تیغ تو کرده هر نفسی وحش و طیر را 
از شخص دشمنان هدی میزبانییی
بس خان شده ز قهر تو بی جان و یافته 
بی جانی از قبول تو هر لحظه جانییی
شاها  هنروری تو  که هست از مکارمت 
هر ساعتی بر اهل هنر مهربانییی
ابنای فضل می گذرانند سخت خوش 
در سایه عنایت تو زندگانییی
حلمت سبک شمارد اگر چند آورند 
هر لحظه ای بصدر رفیعت گرانییی
تا در جهان کمال نیابد ز مینییی
الا بیمن تربیت آسمانییی
بادی تو شادمان و مبادا بهیچ وقت 
از عمر بدسگال ترا شادمانانییی
آخرترین مباد ز تو هیچ باغییی
والا ترین مباد ز تو هیچ فانییی

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
ای دوست غم تو برده هوشم 
بگذاشت چو دیگ پر ز جوشم
سرمایه مرد عقل و هوشست
در عشق تو رفت عقل و هوشم
بی روی تو خسته ماند جسمم
بی گفت تو بسته گشت گوشم
تو جز بجفای من نکوشی
من جز بفای تو نکشم 
خونست ز حسرت تو اشکم
زهرست زانده تو نوشم
از دست فراق جان خراشت
بر چرخ همی رسد خروشم
جز با رخ همچو زر نباشم
جز جامه غم همی نپوشم
این جامه و زربهای عمریست
کز بهر ترا همی فروشم
آخر کرم علاء دولت
برگیرد بار غم ز دوشم
شاهی  که بجام مهرش اکنون
جز باده بی غمی ننوشم
گردون جلال نصرة الدین
دریای نوال نصرة الدین
خورشید جهان علای دولت
آن قاعده بنای دولت
شاهی که مشاطه وار آراست
تیغ و قلمش لقای دولت
از عدت او نظام عالم
وز مدت او بقای دولت
افروخت دلش چراغ دانش 
وافروخت کفش لوای دولت
بر طاعت اوست عهد گردون
در خدمت اوست رأی دولت
ای از تو نگون هوای بدعت
وی از تو فزون بهای دولت
حکمت شده مقتدای گیتی 
امرت شده پیشوای دولت
شاهان دگر چو حلقه بر در
تو در کنف سرای دولت
این لفظ بود و بیگاه
تسبیح جهان  دعای دولت
یک لحظه مباد هیچ خالی
از نصرة دین علای دولت
گردون جلال نصرة الدین
دریای نوال نصرة الدین
ای شاه قرین تو ظفر باد
در پیش تو آسمان سپر باد
قدر تو چو چرخ با شرف گشت
امر تو چو دهر با خطر باد
تا هست جهان بحسن سیرت
از حسن تو در جهان خبر باد
تا هست زمین بعون مدت 
از تیغ تو بر زمین اثر باد
دست تو نشانه کرم باد
دست تو خزانه هنر باد
کشف همه شکلهای مشکل
نزدیک دل تو مختصر باد 
بذل همه گنجهای معظم 
در پیش کف تو ما حضر باد
نجم شرف تو مندرست
شاخ طرب تو بارور باد
همواره ترا برغم حاسد
در صدر جلال مستقر باد
گردون جلال نصرة الدین
دریای نوال نصرة الدین

وزن: مَفْعُولْ مَفاعِلُنْ فَعولُنْ
بحر: هزج مسدس اخرب مقبوض محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - U - | U - -
آن مخنث ادیبک صابر
هجو کردست بی سبب ما را
پر ز گه کردمی دهانش  اگر
ببرد کس به بصره خرما را

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
ای جهان کرم رییس الدین
ای جهان در طلب رضای ترا
بر سپهر معالی آن بدری 
که نپوشد زمین ضیای ترا
مجلس ما پر از کواکب شد
صدر خالیست از برای ترا

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
ای مرتضی نیابت سلطان شرق را
منسوخ کرده صدق تو آیات زرق را
هستی امیر داد بشرق و بغرب و هست
از داد تو نظام چه غرب و چه شرق را
با فکرت تو هیچ ضیا نیست شمس را 
با ضربت تو هیچ مضا نیست برق را
گردون ز بهر کسب معالی و مفخرت 
آورده زیر پای جلال تو فرق را
همچون جوار تو گه توفان حادثات
هرگز سفینه ای نبود دفع غرق را

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
ز مرگ شاهزاده نصرة الدین
نه دل را ماند قوت  نه زبان را
جهانی بود در انواع مردی 
که داند مرثیت گفتن جهان را

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
از وفات جمال الدین یوسف
مندرس شد رسوم فضل و ادب
صد هزاران هزار عالم و علم
در دو گز خاک رفت  اینت عجب
رفت شخصی  که بود سیرت او
فلک علم و حلم را کوکب
همه فضل و بفضل نا مغرور
همه مجد و بمجد نا معجب
بود اندر نسب جمال عجم 
بود اندر حسب چراغ عرب
او ز گیتی برفت و از پس او
نه نسب ماند خلق را  نه حسب
در کمال علو سواری بود 
که همی تاخت بر فلک مرکب
ادهم و اشهبش بخاک افگند
خاک بر فرق ادهم و اشهب
که گشاید در خلاص اکنون 
بی کسان را زحبس و رنج و تعب
که نماید ره نجات اکنون
مفلسان را زدست و یل و هرب
تلخ شد نوش محمدت چون زهر
تیره شد روز مفخرت چون شب
از رخ سروری برفت بها
وز دل مهتری برفت طرب
شمع افضال را نماند فروغ
نخل اقبال را نماند رطب
سلب مرگ تا بپوشیدست 
یک جهان راست چاک چاک سلب
بسته لب گشت خلق را تا حشر
شد گشاده بنام نیکش لب
نیست مرده بنزد اهل خرد
هر که ذکر جمیل کرد طلب
صبر کن  ای دل  اندرین حالت
که رضای خدای به ز غضب
تن فراده  که بامضای قضا
نکند هیچ سود حرب و هرب
مرگ چون شر بست و هر که بزاد
خورد خواهد شرب ازین مشرب
چون همه خلق را همین پیشست
این جزع کردن از پسش چه سبب

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
ای شمی دین جمال تو اصل سعادتست
درگاه فرخ تو سپهر سیادتست 
هم عفو احتمال ترا رسم سیرتست 
دور سپهر هست چنان کت ارادتست 
من عاجزم ز گفتن مدحت  که مدح تو 
از هر چه از ضمیر من آید زیادتست 
بوسند اهل شرع جناب ترا  از آنک 
بوسیدن جناب تو عین عبادتست

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
ای شمس دین  امیر تویی بر مراد دل 
و آنکس که دشمن تو  اسیر حوادثست 
تو واحد جهانی و ثانی آفتاب 
و اسلام را سعادت تو عهد ثالثست

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
تاج دولت  تویی که بر سر چرخ
خاک پای شریف تو تاجست 
خاک تو در علو چو گردونست 
صدر تو در شرف چو معراجست 
هنر از طبع تو بتعظیمست 
گهر از دست تو بتاراجست 
تویی آن کس  که زایران ترا 
خرقه دیباج و لقمه دراجست 
لطف کن در ره رهی  که رهی 
سخت رنجور و نیک محتاجست

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
حمیدالدین  در انواع محامد 
که از مادر نظیر تو نزادست 
ره آزادگی خلقت نمودست 
در فرزانگی طبعت گشادست 
تویی گردون فراز دهر و در دهر 
هنر کس را چو تو گردن ندادست
نشستی تو در اقبال و معالی 
بخدمت بر در تو ایستادست 
سواری در علوم و هر سواری 
بمیدان سخن با تو پیادست 
سواد خط تو بر روی کاغذ 
چو مشک سوده بر کافور سادست 
دل فرزانگان را نظم خوبت 
سرور افزای همچون جام بادست 
رهی از بهر نظمت مدتی شد 
که چشم و گوش سوی تو نهادست 
نمی بیند خطابات شریفت 
نگویی تا چه معنی اوفتادست

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
نه من از آسمان گردنده 
خدمت تو بجان طلب کردست  
تا تو اشعار من طلب کردی 
روح در قالبم طرب کردست 
خاصه  آن خسروی که چرخ بلند 
از معالی او عجب کردست 
ملک نیمروز  کاقبالش 
روز بدخواه نیم شب کردست
قصت رمح او کند با خصم 
آنچه مهتاب با قصب کردست
باد راحت نصیب تو  که فلک 
قسم بدخواه تو نصب کردست

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
تویی  شاها  که از مهر و زکینت 
ولی را عید و دشمن را وعیدست 
بعیدت تهنیت گفتن نیارم 
که خود سرتاسر ایام تو عیدست

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
آه  از عشق بی کران  کین عشق 
همه رنج دلست و دردسرست 
خبر درد من به عالم رفت 
ای دریغا  که یار بی خبرست

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
صابر ای چون صبر ذات تو گزیده نزد عقل
تا نپنداری که در هجرت دل من صابرست 
هست چندان آرزوی تو مرا  کز وصف آن
هم کتابت عاجزست و هم عبارت قاصرست 
عقل من مغلوب و شوق طلعت تو غالبست
جان من مقهور و رنج فرقت تو قاهرست 
غایبست از مسکن تو شخص مسکینم و لیک 
هر کجا شخص تو باشد جانم آنجا حاضرست 
نیست نادر آن که جان بی جسم یابد زندگی 
جسم کان بی جان بود زنده  منم وین نادرست 
تو چو قطبی ساکن اندر یک مکان  لیکن چو ماه 
صیت تو اندر همه اطراف گیتی سایرست 
فکرتی داری  که گوهر تحفه آن فکرتست 
خاطری داری  که دریا سخره آن خاطرست 
مستقر تو هزاران بابلست  از بهر 
شعر تو سرمایه سحر هزاران ساحرست
بنده نثر تواند و چاکر نظم تواند 
هر چه در اقطار عالم کاتبست و شاعرست
قدر تو اندر معالی همچو شمس طالعست 
طبع تو اندر معالی همچو بحر زاخرست 
در فاخر خیزد از طبع تو  آری  در جهان
هر کجا بحریست زاخر جای در فاخرست 
این چه حال افتاد  کاشعار ترا در رنج آن 
مطلع و مقطع شکایات سپهر جابرست 
خاندان طاهر پیغمبر اندر محنت اند
غم خورد زین حال هر کش اعتقاد طاهرست 
آن که دین را کرد نصرة ذوالفقار جد او 
در مضیقی اوفتاده  بی معین و ناصرست 
تا شنیدم از فلک آل پیمبر شاکی اند
ناکسم گر جان من از زندگانی شاکرست 
نی بسوی هیچ عشرت سینه من مایلست 
نی بروی هیچ راحت دیده من ناظرست 
من کیم خود  کز برای این سبب در خلد عدن 
خسته روح کاظمست و رنجه جان باقرست
می گزارم من بنظم و نثر حق نعمتش 
کافر نعمت  بشرع مردمی در  کافرست 
شعر تو آمد بمن  لیکن مرا اندر جواب 
از مهابت مانعست و از محبت آمرست 
نیست قدرت بر جواب شعر تو طبع مرا
گرچه طبعم بر همه انواع دانش قادرست 
عذر تقصیر رهی بپذیر  از روی کرم 
زانکه تقصیر رهی را عذر های ظاهرست

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
هست ابوبکر پخته در دانش
لیک در عهد و در وفا خامست
با هر آن کس که دوستی دارد 
غایت آن ز صبح تا شامست

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
بعلم نظیرش نیابی بهمت 
بگیتی مثالش نیابی بحکمت 
مقدم بدانش  ممیز ببخشش
مظفر بکوشش  موفر بخدمت 
ز زمزم حلاوت چشاند بسیرت 
ز رضوان نشانی نماید بعصمت 
دما دم وفاتش رساند سعادت 
پیاپی خلافش چشاند مذمت

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ
بحر: متقارب مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U - -
تاج اسلام شمس الدین  گشتست 
خاک صدر تو آسمان را تاج
تحفه داده ترا عنایت حق 
سیرت و نام صاحب المعراج 
هست عزم ترا مضای حسام 
هست رأی ترا ضیای سراج 
قصر عالیت ثابت الارکان 
بحر بر تو دایم الامواج 
در گه تست مأمن خایف 
حضرت تست موقف محتاج 
در گذشته بارتفاع محل 
قدر تو از نظام و از ابراج 
نکند با تو چرخ رای خلاف 
نسپرد با تو دهر راه لجاج
سرورا  گفته ای مرا  کامروز
نیست الا بمجلس تو رواج 
صدر تو مقصد منست  چنانک 
خانه کعبه مقصد حجاج 
وطن من ز حمل بخشش تو 
هست آگنده از زر و دیباج 
گشته انبار من پر از غله
بی غم و رنج  بلکه دخل و خراج
خواست بیماری نیازم کشت 
گر نکردی مرا کف تو علاج

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
شمس دین  صورت  بو الفتح 
ای در فضل بر دلت مفتوح
ای تو شیر و غابروز مصاف 
وی تو ابر سخا بوقت صبوح 
از تو ایام را هزار شرف 
وز تو اسلام را هزار فتوح 
فضل را از تو چرخ جموش
نیست باحشمت تو دهر جموح 
باشارات تو ز بیدادی 
توبه کردست روزگار و نصوح 
دفع توفان جور گردون را 
شده درگاه تو سفینه نوح 
تاز بختست خاطری خرم 
تا ز چرخست سینه ای مجروح 
باد در زیر پای نکبت دهر 
شخص بدخواه دولتت مطروح

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
شاها  خدایگانا  آنی که لحظه ای 
از بیم خنجر تو نیارد غنود چرخ 
در روزگار دولت تو همچو ماتمی 
پوشد ز هیبت تو لباس کبود چرخ
تا رفت جز براه وفاقت نرفت ماه 
تا بود جز بحکم مرادت نبود چرخ 
از روی فخر گوهر اکلیل خویش ساخت 
هر نکته کان ز لفظ شریفت شنود چرخ 
شاها چو دست حشمت تو برسرم ببرد 
در زیر پای قهر تنم را بسود چرخ
هر چان طراوتست ز حالم ببرد دهر
هر چان حلاوتست ز عیشم ربود چرخ
بی حسن اصطناع تو و لطف جود تو 
عیشم بکاست عالم و رنجم فزرود چرخ 
به زین بمن نگر  که اگر حالتی بود 
والله  که مثل من بخواهد نمود چرخ

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
صاحب  ای فاضلی  که از دانش 
بنده تست صاحب عباد 
همت تست پیشوای علوم 
فکرت تست مقتدای رشاد 
همه محض محامدی و شرف 
همه عین مکارمی و سداد 
گشته طبع ترا هنر مامور 
شده جان ترا خرد منقاد 
ای گرفته عیار فضل بدان 
طبع نقاد و خاطر وقاد 
داند ایزد که  رفت بی تو مرا 
هم ز دل صبر و هم ز دیده رقاد
باد حاصل ز من مراد اجل 
گر مرا جز لقای تست مراد 
تا عروضی ز حاف و خرم همی 
اندر اسباب آرد و اوتاد 
باد کون تو از فساد آمن 
اندرین شاهراه کون و فساد

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
آوخ  آوخ  وای وای و درد درد 
دل ز درد آزاد داری روی زرد 
از رخ زردم روان و ز دل روان 
وز روان زی دل روان آزار و درد 
دور دارد آرزوی دل ز دور 
وز دو وردم دور دارد آن دو ورد

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
خسروا  چرخ با عنایت تو 
دل اهل هنر نیازارد 
دست بر آسمان برد هر کو 
پای در خدمت تو بفشارد 
بنده روزی که پیش تو نبود 
از حساب حیات نشمارد 
بشنو این قطعه  کز شنیدن او 
طبع را سمع در نشاط آرد 
هر که در نظم این سخن نگرد 
بحری از نظم در بپندارد 
شاد زی سال و مه  که شادی تو 
غم ابنای فضل نگذارد

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
ای فخر جهان  جمال دولت 
آفاق بتو جمال دارد
گردون  که بروست مطلع سعد 
دیدار تو را بفال دارد 
هر اهل هنر  که در جهان هست 
از سعی تو جاه و مال دارد 
ای نام گرفته  مال داده 
از حال توبه که حال دارد 
جز نام  دگر هر آنچه باشد 
از مال جهان زوال دارد

وزن: مَفْعُولْ مَفاعِلُنْ فَعولُنْ
بحر: هزج مسدس اخرب مقبوض محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - U - | U - -
مایه حمد و سعد  احمد سعد 
که همه سوی محمدت یازد 
هم ایادی ازو همی بالد 
هم معالی باو همی نازد 
سعی گردون بخیر انجامد 
هر مهمی  که او بیاغازد 
گر نمی ساخت پیش ازین با او 
چرخ  اکنون بطبع می سازد 
چون مروا شناخت تاج الدین 
چه کند چرخ اگرش ننوازد 
باز در موکب خداوندی 
مرکب عیش و لهو می تازد 
گاه شعر لطیف می گوید 
گاه شطرنج نغز می بازد 
بچنین منزلت  که حاصل کرد 
شاید ار او ز چرخ بفرازد 
بر سریر سرو بنشیند 
بر بساط نشاط بگرازد 
عیش او باد چون عسل  که عدوش 
زین حسد همچو موم بگدازد

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
پیش انواع فضلت  ای صابر 
کثرت اختران قلیل آمد 
نظم تو خطه خراسان را 
همچو در خلد سلسبیل آمد
نکته خاطر چو آتش تو 
روح را آتش خلیل آمد 
بر سر طالبان دانش و فضل 
ظل آداب تو ظلیل آمد 
خامه تو قصیر و ز سعیش 
عمر فضل و هنر طویل آمد 
ساکن خانه علوم تویی 
غیر تو عابر سبیل آمد 
با زبان چو خنجرت  گه نطق 
خنجر صبح دم کلیل آمد 
تو اجلی بقدر و دیدن تو 
خلق را نعمتی جلیل آمد 
اشک چشم من  ای عزیز المثل
در فراق تو بس ذلیل آمد 
مر الم را تنم ملایم گشت 
مرعنا را دلم عدیل آمد 
صبر کردن ز طلعت چو تویی 
عقل را سخت مستحیل آمد 
هذیانی  که در مرض گویند 
قطعه من از آن قبیل آمد 
در فراق تو سخت معلولم 
شاید ار شعر من علیل آمد

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
شها  دست رادت بکردار نیک 
ز آفاق بیخ بدیها بکند 
بداندیش را از سریر سرور 
نهیبت بچاه نوایب فگند 
بروز وفا دست اقبال تو 
در آورد پای بدان را ببند
خورد آب در ظل عدلت کنون 
ز یک آبخور گرگ با گوسپند
چو گیتی تویی فارغ از هر نهیب 
چو گردون تویی ایمن از هر گزند
بگیری  اگر رأی افتد ترا 
خمیده فلک را بخم کمند 
خلاف تو کاریست بس بازیان 
وفاق تو شغلیست بس سودمند
بسا قلعه ها را که کردی خراب 
بنوک سنان و بسم سمند 
بسابی خرد باغیان را  که داد 
بهیجا زبان حسام تو پند 
تو ای مرد دانا  نگویی مرا 
کزین قصه طوس و کاوس چند 
ندیدی مگر زخم تیغ ملک 
بدشت سمرقند و صحرای جند 
یکی برگذر  پس بچشم خرد 
نگه کن بدین قلعه های بخند 
در مکرمات و عطا باز کن 
در حادثات و دواهی ببند 
مبادا دلت از نوایب حزین 
مبادا رخت از مصایب نژند

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
شها  دست و تیغت در ایوان و میدان
یکی زر فشاند یکی سرفشاند
شمال سحرگاه الطاف برت
گل باغ آمال را بشکافند
سرشک سحاب کف در فشان
ز خارا مه دی ریاحین دماند
که گیرد بکف کعتبین خلافت
که در ششدر چرخ جافی نماند
دهان سیادت رکاب تو بوسد
زبان سعادت ثنای تو خواند
نه جودست هر چان کف تو نبخشد
نه علمست هر جان دل تو نداند

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ
بحر: متقارب مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U - -
با جمال تو  ای حمیدالدین
رونق ماه و آفتاب نماند
در جهان با مکارم دستت
نام و آوازه سحاب نماند
پیش الطاف تو ز غایت لطف
آب را هیچ قدر و آب نماند
طلعت فضل و چهره دانش
از ضمیر و در حجاب نماند
تا تو معمار گشته ای یک گام
در جهان هنر خراب نماند
بی تو ما را  بحق نعمت تو
در دل و دیده صبر و خواب نماند
تا من از تو جدا شدم بخطا
در دلم فکرت صواب نماند
جامه عیش را تراز برفت
خیمه لهو را طناب نماند
شخص آمال را حیات بشد
جام لذات را شراب نماند
در فراق تو چرخ را با من
جز بلفظ جفا خطاب نماند
هر چه خواهد کنون تواند گفت
که مرا قدرت جواب نماند
بی تو در جمله روزگار مرا
هیچ راحت ز هیچ باب نماند

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
از مرگ رافع بن علا آن جهان جود
از رفعت و علا بجهان در اثر نماند
نه شخص او برفت که شخص کرم برفت
نه ذات او ماند که ذا هنر نماند

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
جز بنان تو ای شهاب الدین
مشکلات علوم حل نکند
آنچه رأی تو کرد در گیتی
قرص خورشید در حمل نکند
سعد از حاسدت خبر نکند
نحس در ناصحت عمل نکند
خواستی موزه ای و راهی نیست
عوض موزه هم خلل نکند
موزه گر نیست پای تا بدهد
ویل اگر نیست کم ز طل نکند

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
روسبی خواهران زنی چندند
که خری را بیک نواله کنند
در وثاق من آمدند امروز
تا بلا را بمن حواله کنند
دفع ایشان نمی توانم کرد
جز بچیزی که در پیاله کنند

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
مرا نقصی نیابد گر سفیهان
بنقض من فراوان ژاژ خایند
چو پیشانی شیر بیشه بینند
سگان کاهدان در بانگ آیند

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
کمال دین رسول ای مخالفان ترا
بدست قهر چنان گوشمال داده چو عود
بر فضایل تو کاسدست گوهر و در
بر شمایل تو فاسدست عنبر و عود

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
آمدم سوی سرای شمس دین
بازگشتم چون جمال او نبود
من چه خواهم کرد بی او آن سرای
تشنه را از ساغر فارغ چه سود

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
ملک شاعران بنظم و بنثر
خادم صدر خود  مرا بستود
تا بدان نظم و نثر حرمت او
نزد اشراف مملکت بفزود
نظم و نثری که در طراوت و لطف
هیچ گوشی نظیر آن نشنود
درج سحری  کزو ببنده رسید
درج کی بود درج گوهر بود
جان بیاسود از آن خطاب و لیک
لحظه ای از ثنا زبان ناسود
بر بیاض و سواد او کردند
آفرین اختران چرخ کبود
شد تراز مفاخر بنده
این خداوندیی که او فرمود
بار محنت ز شخص من برداشت
زنگ انده ز جان من بزدود
ای بزرگی که در کمال و هنر 
چرخ گردان نظیر تو ننمود
چشم عقل تو راز دهر بدید
پای قدر تو اوج چرخ بسود
در علو دست همت عالیت 
قصب سبق از آسمان بربود
دانشت را عدو نکرد انکار 
کس بگل آفتاب را نندود
داند ایزد که شخص من بنده 
زیر پای فراق تو فرسود
عیشم از باد اندهان پژمرد 
رویم از خون دیدگان آلود
در دلم آتش غمیست کزو
نفسم پر شرار گشت چو دود
دیده من اگر غندوستی
جز برای خیال تو نغنود
من ز تو دورم و بدو معنی 
هستم از بخت خویش ناخشنود
ای دریغا همی زنم لیکن
ای دریغا که می ندارد سود
باز خر از فراق خویش مرا
که دلم در فراق تو پالود
ملک شاعران تویی لابد
بر رعایا ببایدت بخشود
دارم از فضل حق طمع که  مرا
برساند ببارگاه تو زود

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
نکند با عدو مدارا سود
از بر قرب دور باید بود
گرچه داری بناز کژدم را
بزند هر کجات یابد زود

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
گزین فخر دین  آن شجاعی که چرخ
مرو را بمردی قرینه ندید
بجام رضا همچو مردان مرد
شراب قضا بستد و در کشید
ز دار فنا شد بدار بقا
در آن خطه جای اقامت گزید
مپنداردا هیچ کوته نظر
که آن شخص در زیر خاک آرمید
بلی  از جهان فرومایه رفت
و لیکن بفردوس اعلی رسید
بپر سعادت چو روح الامین
بدین سقف زنگارگون بر پرید
چو از عیب هاجان او پاک باد
برون رفت ازین خاکدان پلید

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -