cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
بر ذوالجناح شد چو شه بی سپه سوار
گفتی که آفتاب عیان شد ز کوهسار
کلثوم در برابرش آمد علم به کف
زینب به پیش مرکب او شد رکابدار
گفتش روی و می رودم روح از بدن
باز آی پیش از آنکه بمیرم در انتظار
در آتش است بی تو دل و جان من مگر
آبی زند بر آتش من چشم اشکبار
دور از تو زندگی به چه کار آیدم دگر
بعد از تو خاک بر سر من باد و روزگار
نبود روا تو کشته ومن زنده در جهان
بادا فدایی تو من و همچو من هزار
بگذار سیر سیر گل عارضت کنم
عمر و امید کو که ببینم دگر بهار
پیش آر سر که بوسه زنم بر گلوی تو
زان پیشتر که سر بردت شمر نابکار
ما بی  تو در میانه این قوم چون کنیم
راهی نه در فرار و پناهی نه درقرار
شاه شهید چون بشنید این سخن کشید
سوزنده آهی از دل و بگریست زار زار
گفتا که نوشداروی دوری صبوری است
دل را بده رضا به قضاهای کردگار
دارم وصیتی بشنو از زبان من
آنرا به جای آر پس از من به جان من

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
قوت اگر نیستت ز شیر وشکر
قوت روح هست خون جگر
کف بود جام آبخور گر نیست
جام بلور یا پیاله زر
در و گوهر گرت میسر نیست
اشک چشمان تو را در وگوهر
سایه وآفتاب پیرهن است
پیرهن گر نباشد اندر بر
سر ندارد کله اگر غم نیست
کله ازمویخویش دارد سر
بالش وبستر از پرندار نیست
خاک راهست بالش وبستر
گرت آتش نباشد اندر دل
آتش عشق بس تو را در بر
خرت ار نیست رو پیاده به راه
کآدمی خود نه کمتر است از خر
در غم ار یاورت کسی نشود
غم چه داری خدا بودیاور
یاور کس چو حی داور شد
زهر درکام اوچو شکر شد

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
زلفکان تومگر عطارند
کاینهمه مشک به دامان دارند
مشت مویی نه فزونند از بو
گویی از مشک دو صد خروارند
گر بگوییم که مشکند خطاست
که به هر تار دوصدتاتارند
شب هجران تو یا بخت منند
که چنین تیره بدین سان تارند
شرح آشفتگی حال مرا
از ازل تا به ابد طومارند
اوفتندت ز یمین و ز یسار
گاه چون رشته گهی زنارند
نوشدارو طلبند از لب تو
مگرازعشق رخت بیمارند
از درازی چو شب یلدایند
وز سیاهی چو دل کفارند
برده اند از کف خلقی دل ودین
بوالعجب حیله گر وسحارند
گر نه طاووس چرا در خلدند
گر سمندر نه چرا در نارند
گرنه عقرب زچه در جولانند
ورنه افعی ز چه پر آزارند
گزنه دزدند چرا دربندند
از چه لرزند نه گر عیارند
گرنه مشکند چرا مشک افشان
ورنه عنبر ز چه عنبر بارند
مارکانند که در بستانند
زاغکانند که درگلزارند
زنگیانند که از زنگ به روم
ارمغان در بر قیصر آرند
یادو هندوست که در باغ ارم
گاه گلچین وگهی گلکارند
گنج حسن است رخ وزلفینت
زده چنبر به سرش چون مارند
پی تاراج دل وغارت دین
سپه حسن تو را سالارند
سر ز ایشان مبر ای یار ارچه
سرکش وراهزن و طرارند
که غلامی ز غلامان شهند
سایه افکن به سر مهر ومهند

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مسدس مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U -
ز زلف بی قرار یار دارم دل پریشان تر
ز مار زخم دارم بر خود از اندوه پیچان تر
به بخت خود به روز خود به حال خود به کار خود
بسی نالان تر از رعدم بسی از ابر گریان تر
به هرسو کآورم رخ بینم از بس پیل رفتاری
ز شاه عرصه شطرنج هستم مات و حیران تر
ندارم آرزویی از تر و خشک جهان در دل
که دارم چشم و کامی خشک این از غم ز اشک آن تر
مکن ای چرخ سنگین دل به من کار این همه مشکل
که جان دادن برم از خوردن آب است آسان تر
نداند قدر کس ای دل به قدر خس چه خوش بودی
بدیم از لیلة القدر ار ز چشم خلق پنهان تر
تمیزی نیست تا دانسته گردد قدر هر چیزی
عجب نبود ز پشک ار مشک تبت گشته ارزان تر
دل آزاران ازین معنی ندارند آگهی گویا
که آه سوخته دل زآتش و برق است سوزان تر
مزن بر آتش من ای فلک ز این بیشتر دامن
که دارم دل به بر از ماهی در تابه بریان تر
بدل وجد از کمالم شد کمال آخر وبالم شد
بلنداقبال خوش بود ار ز خر بودیم نادان تر
امیر المؤمنین حیدر مگر سازد سبکبارم
مگر آن شیر اژدر در گره بگشاید از کارم

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
رود خون امسال شد جاری به فارس
الفت شه نیست پنداری به فارس
چون بلا پرسد کجا نازل شوم
سوی اوحکم آید از باری به فارس
فارس دار العلم واکنون فرق نیست
پشک را از مشک تاتاری به فارس
آب رکن آباد چه گر سلسبیل
می کنددر کام دل ناری به فارس
ملک دیگر کس سر دار ار رود
خوشتر است از شغل سرداری به فارس
تامشیر الملک دراوخفته است
بخت کس را نیست بیداری به فارس
عزت ار خواهددلت با او بگو
نیست الا ذلت وخواری به فارس
فکری ای دل تا که بر بندیم رخت
زیستن در فارس چون کاری است سخت

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
به گلشن شد وزان باد خزانم
شکست افسوس شاخ ارغوانم
مرا رخ سرخ تر از ارغوان بود
شد از غم زردتر از زعفرانم
مگر رویینه تن اسفندیارم
که از شش سو جهان شد هفت خوانم
هنوزم زندگانی برقرار است
عجب سنگین دلم بس سخت جانم
چنان گردیده ام زار و پریشان
که سر از پا و پا از سر ندانم
چنان کاهیده جسمم از غم و درد
که خود از هستی خود در گمانم
رسد هر لحظه از درد جدایی
به گوش چرخ بانگ الامانم
نه روز از گریه ام دارد کس آرام
نه شب کس را برد خواب از فغانم
گلستان چون شود فصل زمستان
ز حالم چند پرسی آنچنانم
ز درد و غصه جانم بر لب آمد
ز پی صبح امیدم را شب آمد

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
یک عمر به سر بردیم با ناله و افغان ها
ما در سر کوی دوست بلبل به گلستان ها
حسنی که بود در عشق بی طعنه و بهتان نیست
خوش آنکه نیندیشد از طعنه و بهتان ها
ما وصف دهان یار ز اغیار نهان گوییم
کآب حیوان را نیست قدری بر حیوان ها
از کفر سر زلفش یک شمه بیان کردند
بر باد فنا دادند ایمان مسلمان ها
گل گرچه دو روزی بیش در ساحت گلشن نیست
حسن گل و قبح خار باقی است به دستان ها
دندان سلامت را آنگاه تو دانی قدر
کت نیم شبی خیزد درد از بن دندان ها
تا در دل شب آیا بیدار که را بینند
اجرام سماواتی زآنند نگهبان ها
خواهی که دری کوبی باری در نیکان کوب
تا باز کنندت در بی منت دربان ها
پیمان شکنان زاول پیمانه شکن بودند
پیمانه چو بشکستند شد نوبت پیمان ها
گر هر که نمک می خورد می داشت نمک منظور
با سنگ نمی گردید طی عمر نمکدان ها
تغییر زبان و خط جز سیر جهالت نیست
کو گوش که ننیوشد افسانه نادان ها
این طرفه غزل صابر بشکست غزل ها را
گویی نه برابر کن با دفتر و دیوان ها

وزن: مَفْعُولْ مَفاعیلُنْ مَفْعُولْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - - | - - U | U - - -
تا ز خاک مقدمت کردیم روشن دیده را
چشم ما حاجت ندارد سرمه ساییده را
خود توانی با دل من آتش عشقت چه کرد
دیده باشی فی المثل گر موم آتش دیده را
آن که از روی تو منعم می کنم ماند بدان
کز رخ گل منع سازد بلبل شوریده را
عقده غم را ز وصلت می توان از دل گشود
گر شبی آرم به چنگ آن طره پیچیده را
تو بخواب ناز و من بیدار و دانند اهل دل
وای اگر بیدار باشد در قفا خوابیده را
پس نخواهد داد دلها را که گلچین در جهان
کی بشاخ آویزد از نو غنچه های چیده را
صابر آسا می توان در صبر کوشد گر کسی
نرم سازد رد کف دست آهن تفتیده را

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
ندهد دست اگر دولت دیدار مرا
آخرالامر کشد دوری دلدار مرا
پیش نگرفتم اگر راه بیابان جنون
زلف زنجیروشت بود نگهدار مرا
قدر حسن تو ز مشتاقی من شد معلوم
گرچه دانم نبود پیش تو مقدار مرا
نزدم بیهده اندر ره عشق تو قدم
سیرها گشته در این راه پدیدار مرا
شد چو منصور دگر راز من از پرده برون
دار کوتا که رها سازد از این دار مرا
من ز خاک قدمت کحل بصر خواهم کرد
فرصتی گر بدهد ایزد دادار مرا
صابرا چون دهن یار شد این قافیه تنگ
نه عجب پاره شد ار پرده پندار مرا

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
جلوه گر خواهی چو در آیینه روی خویش را
در ضمیر ما ببین روی نکوی خویش را
ظاهر و باطن نکویی را دریغ از ما مدار
گل دریغ از کس ندارد رنگ و بوی خویش را
عقده از زلف تو بگشود و بکار من ببست
تا بدست شانه دادی تار موی خویش را
منکه دل بود از برایم چاره جو در هر غمی
گم براه عشق کردم چاره جوی خویش را
هرکسی را نفس می باشد عدوی جان ولیک
وای بر آن کس که نشناسد عدوی خویش را
یک در از جنت به روی خویشتن بگشاده است
آنکه عمری داشت نیکو خلق و خوی خویش را
گر کسی بر خرمن مردم چو موران داشت چشم
کی تواند بست پای هرزه پوی خویش را
نیک و بد چون ثبت می گردد به دیوان عمل
به که بربندی زبان یاوه گوی خویش را
آرزوی مهر صابر از کسی در دل مدار
ورنه خواهی برد در گور آرزوی خویش را

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
از چه بر دنیا و اهلش اتکا باشد مرا
نیستم اعمی که حاجت بر عصا باشد مرا
مهربانی را طمع هرگز ندارم از رقیب
از گدا کی انتظار کیمیا باشد مرا
با خسان همدم نمی گردم بمانند حباب
حیف باشد زندگی صرف هوا باشد مرا
گر همای همت من اوج گیرد نه سپهر
زیر پا افتاده ی چون بوریا باشد مرا
سیر گیتی کی توانم کرد بی رنج سفر
گر نه دل آیینه گیتی نما باشد مرا
در مقام دوستی گر جان کسی خواهد ز من
تکیه بر او رنگ تسلیم و رضا باشد مرا
می دهم رجحان بر آن بی دست و پایی را اگر
پای کج رفتار و دست بی سخا باشد مرا
من که با خلق نکو می گردم از اهل بهشت
خوی زشتی درخور دوزخ چرا باشد مرا
کشته گرد کدورت شد چراغ خاطرم
طالعی همچون چراغ آسیا باشد مرا
فکر صایب خاص گلچین و امیر و صابر است
حاش لله کاندر این دعوی خطا باشد مرا

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
دو چشم مست تو بی می خراب تر ز من است
چنان که طالع خوابیده خواب تر ز من است
شبی نشد که نباشم به پیچ و تاب غمت
اگرچه زلف تو پرپیچ و تاب تر ز من است
ز سوز عشق مپرس از من و بپرس از دل
که در مقام تو حاضرجواب تر ز من است
در این زمانه به هر سینه می نهم دستی
ز آتش غم عشقت کباب تر ز من است
به محفلم تو درآ تا به من حسد ورزد
کسی که خانه پر از آفتاب تر ز من است
به غنچه شرح دل تنگ خود نخواهم گفت
که او به خون جگر دل خضاب تر ز من است
کسی نثار تو چون من نکرد گوهر عمر
به غیر چشم که او باشتاب تر ز من است
ز شام وصل تو آموخت طی راه ادب
هلال عمر که پا در رکاب تر ز من است
کسی سخن ز من امروز خوب تر گوید
که از جمال تو او کامیاب تر ز من است
کسی که خواند مرا بی کتاب در ره عشق
مرا کتابی و او بی کتاب تر ز من است
کنون به دولت فقرم حسد برد صابر
کسی که منعم و عالی جناب تر ز من است

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
آنکه چون آیینه نبود محو رخسار تو کیست
و آنکه چون طوطی ندارد شوق گفتار تو کیست
در دلت اندیشه ی مسکین نوازی ره نیافت
ورنه جز من ناامید از فیض دیدار تو کیست
سرو آزادم چرا در پرده می گویی سخن
من که می دانم بهر محفل گرفتار تو کیست
هر چه باشد می دهد بلبل تمیز خار و گل
آنکه یار تست می داند که اغیار تو کیست
جز خزان غم که بر گلزار حسنت ره نیافت
آنکه بیرون شد تهی دامن گلزار تو کیست
سوی این صورت پرستان گر به معنی بنگری
یوسف من فاش می گردد خریدار تو کیست
این هواداران هوای نفس دون را پیروند
در میان این هواداران هوادار تو کیست
با همه نامهربانی ها تو را دارم سراغ
گر ز من پرسند مردم مهربان یار تو کیست
صابر از این بی حقیقت مردم دنیا پرست
آنکه ننهاده است باری بر سر بار تو کیست

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
رخ تو آینه دار جمال جانان است
که حسن شهرت گل شاهد گلستان است
رخت ببرج ملاحت ز فرط جلوه گری
هزار مرتبه بهتر ز ماه تابان است
دلی که روز ازل جلوه گاه روی تو شد
چو مهر تا به ابد روشن و درخشان است
کسی که دل ندهد بر تو صاحبدل نیست
کسی که صاحبدل نیست کم ز حیوان است
عذاب و رحمت اصحاب عشق دانی چیست
غم و نشاط شب و روز وصل و هجران است
کند حکایت خونین دلان وادی عشق
دهان غنچه در آن لحظه ای که خندان است
مرا فضای جهانی بود به پیش نظر
که این جهان به برش تنگ تر ز زندان نیست
نصیب مردم روشندل است عریانی
چنانکه پیکر خورشید و ماه عریان است
بهار در همدان با طراوت است و دریغ
که صابر همدانی مقیم تهران است

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
دیدم چو باغ دل را بی عارضت صفا نیست
گل گفتمت ولیکن گل چون تو بیوفا نیست
بنشین ببزم اغیار چون گل که در بر خار
زیرا که از تو ای یار این شیوه خوشنما نیست
من نیستم چو بلبل کز غم کنم تحمل
زیرا که موسم گل گلچین یکی دو تا نیست
شد هرکه بر تو مایل کی گردد از تو غافل
چون در قلمرو دل غیر از تو دلربا نیست
فیض دمت نهانی بر تن دمیده جانی
چون نکهتی که آنی از برگ گل جدا نیست
من آنچه از غم عشق دیدم بعالم عشق
جز نزد محرم عشق اظهار آن بجا نیست
گیرم ز بی حضوری سر زد ز من قصوری
دوری مکن که دوری دیگر به ما روا نیست
صابر وصال یاران حیف است مغتنم دان
همواره در گلستان گل زیردست و پا نیست

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - - | - - U | - U - -
مفتیان شهر را گر چشم ظاهر روشن است
ما ارادت پیشه گان را چشم خاطر روشن است
آسمان گر روز و شب روشن بود از مهر و ماه
بزم ما از روی باران معاشر روشن است
همدم شب زنده داران شو که روشندل شوی
شب دل آیینه از شمع مجاور روشن است
هرکجا بگذاشت پا جانانه بنهادیم چشم
چشم ما عشاق زین کحل الجواهر روشن است
کاملان را فیض بخشی ز ابتدا تا انتهاست
روز را خورشید رخشان تا به آخر روشن است
تا دم آخر مده کالای دینت را ز دست
چونکه چشم دزد اغلب بر مسافر روشن است
در فنون شعر و حسن ابتکار و لطف نظم
بعد صایب دیده یاران به صابر روشن است

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
در آ به بزم محبت که هر چه هست اینجاست
مقام وحدت مردان حق پرست اینجاست
در این مقام اقامت گزین که بر رخ خلق
خدا دری که گشود و دگر نبست اینجاست
در این حصار طبیعت که نیست جای امان
اگر به گوشه امنی توان نشست اینجاست
گرت هوی است که مستی کنی ز باده ی عشق
بیا که جای صبوحی کشان مست اینجاست
بجنگ غم همه جا هر کسی ندارد فتح
در آن مقام که غم می خورد شکست اینجاست
ز شر نفس مگر جان بری به نیت خیر
ز دشمنی که نشاید بحیله رست اینجاست
نظر کنند بیک چشم بر ضعیف و قوی
که دادگاه زبردست و زیر دست اینجاست
بشعر صابر اگر ناز شست خواهی داد
اگر غلط نکنم جای ناز شست اینجاست

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
عاشقی کار طفل یکشبه نیست
حسن عشق این بود که ملعبه نیست
نشود قطره تا به یم واصل
آگه از آن مقام و مرتبه نیست
غافل از خود کسی که بنشیند
خبر از عالم مراقبه نیست
هرکه گیرد ز دست ساقی جام
احتیاجش به اهل مصطبه نیست
گر کسی را حساب باشد پاک
هیچگه بیمش از محاسبه نیست
چون دو آیینه را برابر هم
بین روشندلان مکاتبه نیست
به خم ابروی نگار قسم
هر چه کج شد هلال یکشبه نیست
هر سخن را بکار نتوان بست
پند هر کس ز روی تجربه نیست
پند صابر کلام اهل دلست
سخن اهل دل مطایبه نیست

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
درد سر هجر از سر ما کم شدنی نیست
آنگونه که وصل تو فراهم شدنی نیست
دل بی تو بدنیا نتوان بست و نبندیم
بنیاد سر آب که محکم شدنی نیست
جاداشت گر از دیده دلم دوش کمک خواست
بی آب گلستان خوش و خرم شدنی نیست
چون عمر رود باز نگردد دگر ای دل
آنسان که صفر ماه محرم شدنی نیست
خم کن سر طاعت به جوانی که در این باغ
نخلی که کهن گشت دگر خم شدنی نیست
با یار محبت شدن و پیروی غیر
این روغن و آبی است که در هم شدنی نیست
یک رنگی و مردانگی و کسب فضایل
عیشی ست که تبدیل به ماتم شدنی نیست
با منکر عشق از صفت حسن چه گویی
حیوان زبان بسته که آدم شدنی نیست
رویت نتوان کرد مجسم ببر چشم
جان در بر انظار مجسم شدنی نیست
بیهوده چرا هر که زند لاف تجرد
هر بی پدری عیسی مریم شدنی نیست
تا فکر پریشان بود از بهر تو صابر
ملک سخن امروز منظم شدنی نیست

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
هر که آمد در جهان پست و رفت
رشته الفت ز ما بگسست و رفت
مرگ صیاد است و صیدش آدمی است
کو که زین صیاد سالم جست و رفت
عمر ما همچون نسیم صبحگاه
آمد و از پا دمی ننشست و رفت
آدمی را تن طلسم جان بود
عاقبت میبایدش بشکست و رفت
آدمی را تن طلسم جان بود
عاقبت می بایدش بشکست و رفت
وقت آن کس خوش که چون اهل صفا
از قیود زندگانی رست و رفت
خرم از سر منزل کثرت گذشت
آنکه شد از جام وحدت مست و رفت
هیچکس با خویشتن چیزی نبرد
هر که بودش هر چه داد از دست و رفت
نظم را عقد گهر بگسسته بود
لیکنش صابر به هم پیوست و رفت

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
یار رقیب دیده سزایش ندیدن است
دندان کرم خورده علاجش کشیدن است
باید که عضو عضو تو کوشند بهر شکر
آن سانکه شکر گوش نصیحت شنیدن است
پاداش یک دقیقه که غافل شوی ز حق
یک عمر پشت دست بدندان گزیدن است
برخیز و باش از گذر عمر بهره مند
وقت سحر که باد صبا در وزیدن است
چیزی که کفر محض بود در طریق عشق
غافل ز یاد خسته دلان آرمیدن است
آزاده مرغ باش که از بهر ماکیان
تا روی بام خانه مجال پریدن است
از پای بست زلف نکویان مجو قرار
گنجشک دام دیده دلش در تپیدن است
گلچین مهارتی به سزا بایدش رفیق
آنجا که نوک خار مرادش خلیدن است
جاییکه عندلیب صفت صبر می توان
صابر چو گل چه جای گریبان دریدن است

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
سرکشی چندان که از تقدیر کردن مشکل است
کار با یاران بی تدبیر کردن مشکل است
گر شوی چون آه سرد شب نشینان گرم سیر
بر دل سنگین دلان تاثیر کردن مشکل است
بهر هر کاری بود اسباب آن کارت ضرور
ورنه با دست تهی نخجیر کردن مشکل است
ای بسا اندیشه ای کز قوه می ناید به فعل
عالم افکار را تسخیر کردن مشکل است
گرچه می باید جوانان را ز پیران پیروی
در جوانی پیروی از پیر کردن مشکل است
نور مهرت را دریغ از عارف و عامی مدار
گرچه کار مهر عالمگیر کردن مشکل است
شیر برفی را چه قدرت نقش رستم را چه زور
خصم را مغلوب با تصویر کردن مشکل است
مانع سیر کمال دهر نبود نقص ما
امهات طبع را زنجیر کردن مشکل است
حق تواند هر چه را تغییر ماهیت دهد
در بر ما و تو خون را شیر کردن مشکل است
دافع نفس دنی صابر بود شمشیر ذکر
قلع و قمعش جز بدین شمشیر کردن مشکل است

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
هر کجا هست دل آزار دل زاری هست
پای مگذار در آنجا که دل آزاری هست
شود از مرغ هوا قدرت آزادی سلب
اندر آن باغ که صیاد ستمکاری هست
ز آه سرد دل ما این همه غافل منشین
ایکه امروز ترا گرمی بازاری هست
فرصت از دست مبادا دهی ای بلبل مست
تا که در ساحت گلشن ز گل آثاری هست
هر که گفتت بره یار وفادار بمیر
گو در این شهر مگر یار وفاداری هست
نشود دستخوش غارت گلچین صابر
آن گلستان که حفاظش در و دیواری هست

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
چه شد که کشور ما وادی خموشان است
مگر که پنبه بگوش سخن نیوشان است
اگر ز جهل خود از علم و معرفت دوریم
نه جای شکوه که این مزد سختکوشان است
کسی که پرده ناموس خویش و خلق درید
به روی ننگ خود اکنون ز پرده پوشان است
تمیز نیک و بد از هم ز تیزهوشی ده
اگرچه وضع زمان خصم تیزهوشان است
دریغ و درد که در روزگار ما صابر
زمام ملک بدست وطن فروشان است

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
آن چشم مست را که دو صد چشم در پی است
هر فتنه ای که هست به زیر سر وی است
مهرت بعضو عضو من ای ماه مهر خوی
آنسان گرفته جای که چون نشأه در می است
ما مست باده ی دگریم ای فقیه شهر
نی ز آن میی که در خم جمشید یا کی است
شو مست حق چو ما که شوی مستحق عفو
پرهیزکاری تو از این باده تا کی است
هرکس به عصر خویش کرم داشت حاتم است
مطلق مگو که شاه کرم حاتم طی است
در راه عشق شکوه نمودن ز بیش و کم
کار کسی بود که به یک مغز چون نی است
گر من ز سردمهری یاران دلم فسرد
منعم مکن که هر شجر افسرده در دی است
اهل نظر علانیه دانند کآنچه را
منظور صابر همدانی است در ری است

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
ز آن پیشتر که چرخ گشاید کتاب صبح
برخیز و باش منتظر فتح باب صبح
تا چون نسیم خرم و مشگین نفس شوی
زنهار پای سعی مکش از جناب صبح
در بامداد دیده ی مرغی بخواب نیست
کمتر نیی ز مرغ حذر کن ز خواب صبح
یک عمر تا که شهره بروشندلی شوی
شو چون ستاره ی سحری همرکاب صبح
دردا که نیست قافله ی عمر را درنگ
تا شد شتاب عمر یکی با شتاب صبح
هر صبح برتو می گذرد صبح دیگر است
یکسان نبود و نیست ایاب و ذهاب صبح
در دفتر حیات بشر جز دو باب نیست
یک باب باب شب شد و یک باب باب صبح
چون نیست یک دقیقه ز عمر تو بی حساب
باشد حساب شام جدا از حساب صبح
بی روی دوست خانه ی دل تیره شد مرا
آنسان که تیره شد دل شب در غیاب صبح
بسیار بی من و تو زند ماهتاب شب
بسیار بی من و تو دمد آفتاب صبح
صابر بیمن همت شب زنده دارها
دارم امید آنکه شوی کامیاب صبح

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
از بس که آفریده گلت را خدا ملیح
پا تا به سر ملیحی و سر تا به پا ملیح
چشم و لب و دهان و بناگوش و غبغبت
هر یک به شیوه ای خوش و هر یک به جا ملیح
سبقت گرفته گرچه به خط خال دلکشت
باز این جدا ملیح بود آن جدا ملیح
عمرم به سیر و تجربه بر انتها رسید
کس چون تو را ندیده ام از ابتدا ملیح
شرم و حیا تو را به ملاحت فزوده است
خوش آنکه شد ز دولت شرم و حیا ملیح
تا عندلیب نغمه سراید ز عشق گل
باشد بیاد روی تو گفتار ما ملیح
صابر چو غنچه شو متبسم چو گل مخند
زیرا که نیست خنده دندان نما ملیح

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
در گلشنی که از گل رویت سخن رود
ما را ز سر هوای گل و یاسمن رود
مرجان کجا بلعل لبت می توان رسد
آنجا که آبروی عقیق یمن رود
گر نغمه ای ز زلف تو آرد نسیم صبح
رونق ز بوی عنبر و مشک ختن رود
توصیف آن دو طره هم در خمت بود
هرجا سخن ز حلقه و چین و شکن رود
یعقوب وار تا به کی ای یوسف عزیز
دل از غمت به گوشه بیت الحزن رود
فردا حدیث حسن تو و شرح عشق ماست
تنها حکایتی که دهن در دهن رود
گفتم مریز خون دلم گفت زین جهان
عاشق چنان خوش است که خونین کفن رود
با یار چون بخلوت دل می توان نشست
مغبون کسی بود که بهر انجمن رود
ما را به عکس کوهکن از جویبار عشق
سیلاب خون ز دیده به جای لبن رود
دامن فشان ز گرد تعلق نسیم وار
خرم دل کسی که برون زین چمن رود
با چشم ما کسی که برویت نظر کند
هوشش ز سر درآید و تابش ز تن رود
صابر هوای کوی تو دارد بسر هنوز
کی از سر غریب هوای وطن رود

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
به قصدم ز ابرو و مژگان بتی تیر و کمان دارد
تو گویی نیم جانی بر من بیدل گمان دارد
ببزم غیر جا بگرفته و غافل از این معنی
که چون نی از فراقش بند بند من فغان دارد
گله از آه آتشبار دل ای سینه کمتر کن
مگر نشنیده ای آخر تنور گرم نان دارد
ز طعن دشمنان کی رنجه می گردد دلم آری
که نخل بارور ذوقی به سنگ کودکان دارد
عنان عقل سرکش را به دست عشق ده ای دل
که اشتر مست چون گردد مهارش ساربان دارد
ز خود غفلت مکن از شر نفس ایمن مباش ایدل
که این خاکستر آتش در درون دل نهان دارد
بگیر امروز دست ناتوانی در توانایی
که در پی نوبهار عمر آسیب خزان دارد
مپرس از عاقلان احوال صابر را اگر خواهی
خبر از حال زارش مرغ دور از آشیان دارد

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
در جهان زاغ اگر دعوی شهباز کند
مشت خود را بر مرغان چمن باز کند
ز آنکه شهباز نه تنها هنرش پرواز است
ورنه هر مرغ توانست که پرواز کند
کار هر بوالهوسی نیست دم از عشق زند
ساحر اینجا نتوان دعوی اعجاز کند
خواجه شو بنده حرص و طمع و آز مباش
ای بسا فتنه که حرص و طمع و آز کند
تا دل از قید تعلق نشد آزاد چو سرو
خویشتن را نتوانست سرافراز کند
آنکه نادم شود از کرده خویش آخر کار
فکر انجام خود آن به که ز آغاز کند
مرغ حقگو چو ز حق گفتن خود گشت خموش
جغد جا در صف مرغان خوش آواز کند
صابر این آن غزل نغز غمام است که گفت
چون نسیم سحری پرده گل باز کند

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
شب به اشک چشم من او را نگاه افتاده بود
گوییا بر آب دریا عکس ماه افتاده بود
کاروان مشک و عنبر دوش راه افتاده بود
یا صبا را ره بر آن زلف سیاه افتاده بود
پی به اسرار نهانی برد عارف ز آن دهن
گر فقیه تنگدل در اشتباه افتاده بود
وه که آن سیب زنخ آسیب من شد چون کنم
یوسف بخت من از اول به چاه افتاده بود
این عجب نبود که من مجذوب عشقم کز نخست
کهربا را الفتی با پر کاه افتاده بود
خواستم بر آتش دل پی برم کآن از کجاست
دیدم آنجا شعله ها از برق آه افتاده بود
دوش صهبای غمت با زاهد و صوفی چه کرد
کاین به مسجد مست و آن در خانقاه افتاده بود
حال صابر را ز مرغ آشیان گم کرده پرس
چون که او بر وی گذارش گاه گاه افتاده بود

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
گر به دل آتش عشق تو شررها دارد
همچنان ناله من نیز اثرها دارد
خبر از حال من و بلبل اگر می جویی
من به شب گریم و او نغمه سحرها دارد
دور از قافله سالا مشو در ره عشق
هر که زین قافله دور است خطرها دارد
در یک اشک چو غواص معانی ای دل
غرق شو غرق که این بحر گهرها دارد
از در میکده محروم نشد کس به مثل
خانه حاتم طایی ست که درها دارد
بره عشق منه بی مدد پیر قدم
چونکه این راه بسی کوه و کمرها دارد
صابر این پاسخ آزاد شفیق است که گفت
خام تا پخته شود زیر و زبرها دارد

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
چون همدم اغیار منافق نتوان بود
دور از بر یاران موافق نتوان بود
ز نهار ز دیدار بد اندیش بپرهیز
زیرا که بر این منظره شایق نتوان بود
جز بر رخ معشوق که آیینه عشق است
دل شیفته و مایل عاشق نتوان بود
با سیرت بد فایده ی صورت خوش چیست
مانند گل سرخ شقایق نتوان بود
عذرا روشی تا نبرد دین و دل از کس
آگه خبر از حالت وامق نتوان بود
از صدق و صفا هیچ نکوتر عملی نیست
هر چند زمانی است که صادق نتوان بود
بر خلق خدا ظلم روا می نتوان داشت
هم مسلک یک سلسله سارق نتوان بود
آنانکه بسر منزل مقصود رسیدند
گفتند که پا بست علایق نتوان بود
از صابر دلخسته بگویید بیاران
صامت بنشینید که ناطق نتوان بود

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -