cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
خواهیم به بستر هلاک افتادن
وز پایه عالی به مغاک افتادن
ناپخته هنوز میوه جان به کمال
خواهد ز درخت تن به خاک افتادن

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
دنیا که گرفت در دل و جان جایت
هان تا به بخیلی نکند رسوایت
آن را به کسی ده که بگیرد دستت
یا پیش سگی نه که نگیرد پایت

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
ای مه ز فروغ رایت افروخته چهر
بر رسم فدی گرد سرت گشته سپهر
افشان ز سحاب کرم آبی که دمد
از شوره زمین اهل کین سبزه مهر

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
زان گونه کز ابر آمدی برف به بار
امروز کند شکوفه را باد نثار
بین برف و شکوفه چه به هم می مانند
آن هست شکوفه دی این برف بهار

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
ای خوار و عزیز ری همه خاک رهت
روشن بصر اصفهان ز گرد سپهت
تبریز و عراق ساحت بارگهت
بر چهره فارس خال چتر سیهت

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
بی سود یقین دم زیانی می زن
بر گرد یقین تار گمانی می تن
مرگ است یقین چنانچه در قرآن است
باشد برسی به مرگ جانی می کن

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
خواجه که ندیده چشم کس خوانش را
نشکسته به دندان طمع نانش را
دریوزه گری خواست ز وی مشتی آرد
کرد آرد به زخم مشت دندانش را

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
ای خاک رهت سرمه روشن بصران
سوی تو روان به دیده صاحبنظران
ناید از ما شکسته یا بسته پران
جز سوی تو پرواز به بال دگران

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
ای دیده حقیقت جهان گذران
سوی تو به دیده ره سپر دیده وران
من هم لنگان از عقب رهسپران
می آیم و آن نیز به پای دگران

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
در خلوت تنگ تافت آن شیخ کرخ
بس گرم تنورکی شب از شوره و مخ
گویی که گشاد مالک اندر برزخ
در گور شقی دریچه ای از دوزخ

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
در حیز دهر برفی افتاد شگرف
خواهد شد ازان جهان یکی قلزم ژرف
خورشید غزاله نام نخجیرآسای
از کوه برآمد و فرو رفت به برف

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
آن گل که اجل به سینه چاک افکندش
صد رخنه به جان دردناک افکندش
چون نیم شکفت غنچه بشکافته سر
تیغ ستم خسان به خاک افکندش

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
دوران فلک نیست به ما راست هنوز
با ما در بند شور و غوغاست هنوز
بی جرم بریخت خون ما خسته دلان
وین طرفه که جرم از طرف ماست هنوز

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
از تیغ خسان اگرچه بیداد رسد
صد زخم ستم بر دل ناشاد رسد
خاموش کنم که دانم آخر روزی
خاموشان را خدا به فریاد رسد

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
ای کرده به بر قبای فیروزه چو گل
لاله ز تو در مقام دریوزه چو گل
دامن مکش از دست من امروز و مباش
مغرور به این جمال یکروزه چو گل

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
این خانه نه منزل نشاط است و طرب
هست از پی آنکه تا کشی رنج طلب
هم شب آری به روز و هم روز به شب
در کسب کمال نفس و تحصیل ادب

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
این کنج فراغت است و خلوتگه راز
اسباب حضور دل در او یافته ساز
بادا بر وی صد در جمعیت باز
درهای پریشانی ایام فراز

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
این نقش بدیع حیرت افزاینده
صد نادره غریب بنماینده
بادا منشور دولت پاینده
بر کار گذارنده و فرماینده

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
تا بر سر خود پات نبینم نروم
تا بر در خود جات نبینم نروم
بهر تو ز دیده منظری ساخته ام
در منظر خود تات نبینم نروم

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
رفتی سوی گشت و نامدی چونست این
یک هفته گذشت و نامدی چونست این
گفتی که چو هفته ای شود باز آیم
شد هفت تو هشت و نامدی چونست این

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
این شکل مدور که نه پایی نه سری
مانع بود از گزند هر کینه وری
گویا که دعای خلق گرد آمده است
وز سهم حوادث شده شه را سپری

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
گردون که پی پاس ز سهم خطرت
گردد شب و روز چون سپر گرد سرت
گر بتواند به میخ انجم دوزد
قبه صفت آفتاب را بر سپرت

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
ای در صف مردانگی از سست رگان
وی در ره دون همتی از تیزتگان
جز گرد عوانان نبود گشتن تو
تو سگ مگسی بلی عوانان چو سگان

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
عمری گفتم غذا ز کافور کنم
تا شهوت طبع را ز خود دور کنم
اکنون که بیاض شیب کافورم داد
از بی خردی میل سقنقور کنم

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
ای اشک که امشبم به رو افتادی
در صحبت جانان نه نکو افتادی
من بودم و یار و خلوت اکنون شده ام
حیران که تو از کجا فرو افتادی

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
بر حرف هنر خطی ز عیب اندرکش
وز روی یقین نقاب ریب اندرکش
پا در دامان و سر به جیب اندرکش
سر دل و جان به ستر غیب اندرکش

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
جامی روزی فلک به دادت برسد
وز بند زمانه صد گشادت برسد
پای از سر خویش و کرسی از زانو کن
تا دست به دامن مرادت برسد

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
جامی کمی زمانه از بیشی به
در کار جهان واپسی از پیشی به
در هر امری عاقبت اندیشی به
در عاقبت امور درویشی به

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
راه طلبم ز پای و پی خالی چند
بزم طربم ز نای و نی خالی چند
پیمانه من زمانه پر خواهد کرد
دستم ز قدح قدح ز می خالی چند

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
احمد که اجل به قتل او تیغ کشید
وز دهر بجز زهر شهادت نچشید
آورد خرد برون چو این نکته شنید
تاریخ وفات او ز مقتول شهید

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
دارم دلی از خون جگر مالامال
کو قاصد باد صبح یا پیک شمال
کز پیر بلادیده کنعان فراق
گوید خبری به یوسف مصر جمال

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
ای رشک شکر لب تو از لطف سخن
هر دم به تو نو امید یاران کهن
کامم ز لبت همیشه شیرین بوده ست
زابروی ترش کام مرا تلخ مکن

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
کی بنده ز لطف شاه خود بگریزد
وز مایه عز و جاه خود بگریزد
جز سایه او نیست پناه دگرش
حاشا که کس از پناه خود بگریزد

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
در راه طلب طالب و مطلوب نماند
در بزم طرب راغب و مرغوب نماند
نیل فلک از موج قضا طغیان کرد
در مصر بقا یوسف و یعقوب نماند

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
عمری دل من ز شوق یعقوب تپید
یعقوب برفت و روی یعقوب ندید
رنجی که به من از غم یعقوب رسید
هرگز یعقوب از غم یوسف نکشید

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
آب سخنم روان که می خواهم نیست
شایسته به هر زبان که می خواهم نیست
از گفت و شنید و خواندن آن هستم
شرمنده که آنچنان که می خواهم نیست

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
از سوزش سودای تو ای شاه فرید
دارم دل ریش را نمکسود قدید
هرچند بود جدید را ذوق دگر
ما را ز قدید تو بود ذوق جدید

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
آن مه که ز شاه قصه چون بنویسد
بر لوح سپهر نیلگون بنویسد
بادش چندان بقا که در سیرت او
صد دفتر تاریخ فزون بنویسد

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
گفتم به فلان که رنجت از مهمان چیست
هر نیم شبت ز دست او افغان چیست
گفتا که تو را زبان بدین جنبان چیست
سگ داند و کفشگر که در انبان چیست

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
غره دولت بود در صورت تیغت عیان
گفتم اینک یک دو حرف از دولت آخر زمان
دی کشیدی زلف در پی کی بود ای سرو ناز
عمر را پایان که بنمودی در او زلف دراز

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
دل ز لعلش چو قوت بی حد یافت
در یکی لحظه رو به مقصد تافت

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
چو عفوت بی حد افتاده ست دریاهاست پنداری
که پیدا نیست قعرش پیش جامی جز به دشواری

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
یارم چو شود به طوف بستان مایل
گل دل بکند ز برگ خود خوار و خجل
بیند رخ او و سر نهد در عقبش
وانگه دهدش خبر ز بی برگی گل

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
زیور خود به مسیح ار دهد آن شوخ ملیح
مهر و مه بوسه زند بر لب و دندان مسیح

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
چو در ساغر ببیند درد باده
شود تایب ز تاج توبه ساده

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
دی مرغک خامه بهر نامت
بر صفحه نامه شد رقم کوش
مجروح شد از دو حرف آن روح
مدهوش شد از دو حرف آن هوش
منقار زدن برای دانه
بعد از همه شد بر او فراموش

وزن: مَفْعُولْ مَفاعِلُنْ فَعولُنْ
بحر: هزج مسدس اخرب مقبوض محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - U - | U - -
بر دل از رنج طمع بار منه
طلب بی طمعی آخر به

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مسدس مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U -
هرگه که رسد به فارسی سوق سخن
رکنی دو ز شرع را به آن ترجمه کن

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
آمد آن سرو روان بیرون به پا گیسوکشان
شد مرا مربوط با هر موی او رگ های جان

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
شد نهان زابروی تو مه چو هلال اول شب
به دعا طالب مه گو بگشا گوشه لب

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
ابروی تو به صورت ظاهر چو بنگرم
ماه بلند مرتبه را یاد ناورم

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
از روی تو بر مصحف چون نور فتد ماها
از طره مشکینت خوانیم دراو طاها

وزن: مَفْعُولْ مَفاعیلُنْ مَفْعُولْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - - | - - U | U - - -
سمنبر انجمن بین که نی سمن نه چمن
به روزگار تو دارد نشان ز هستی من

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
در زلف تو از راست سوی چپ کششی نیست
آری طرف راست گرفتن ز چپ اولی ست

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
ای آمده سوی بیدلان دیر به دیر
وز سنگدلی به خونشان گشته دلیر
دیدم رخ خوب تو در اثنای دو روز
چون بنمودی میان امروز و پریر

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
چون جمع شود ز عقل و دین قافله ها
عشق تو کند عالیها سافلها
عشق تو که فرض ماست چون روی نمود
سهل است اگر فوت شود نافله ها

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
می نماید شاخ ریحان ترت بر آفتاب
بین دل ما را که چون مانده ست ازین در پیچ و تاب

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
توبه در عشق یا ورع در می
جام جامی شکست وای به وی

وزن: مَفْعُولْ مَفاعِلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مسدس اخرب مقبوض
نشانه‌های عروضی: - - U | U - U - | U - - -
از نقش شفا بسم دلا وصل حبیب
حاشا که خرم به نسیه درمان طبیب

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
از آتش سودای تو دم زد دل من
بر طارم افلاک علم زد دل من
دامان امید را ز مقصد پر یافت
در پیروی تو تا قدم زد دل من

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
نیست در راه صداقت چپ و راست
نیست در دین صداقت کم و کاست
نقطه ای گر ز صداقت پاشد
آن صد آفت نه صداقت باشد

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مسدس مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U -
گفت دانایی چو پرسیدم که قلب العبد این
از سر بینش که قلب العبد بین الاصبعین

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
بر حاشیه لوح جمال تو قلم
حرفی دو ز مشک سوده کرده ست رقم
هوش من ازان دو حرف مدهوش شده ست
مدهوش تو را ز رفتن هوش چه غم

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
هرکس که ازین جهان دلگیر بجست
از ننگ وزیر و منت میر برست

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
سقاک الله ای دیار
که از دور روزگار
تهی مانده ای ز یار
من و جان بی قرار
به گرد تو اشکبار
چه پنهان چه آشکار
چو ابری که در بهار
کند گریه بر چمن
به هر هر منزل و مقام
که آن سرو خوشخرام
به یاران نشسته رام
به عشرت گرفته جام
وزان جام شادکام
به جایی نهاده گام
برآنجای صبح و شام
نهم روی خویشتن
درین دلگشا محل
چو فردوس بی بدل
ز دوران پر حیل
چه بینم بجز خلل
کنم تا برد اجل
سر رشته امل
گهی ناله بر طلل
گهی گریه بر دمن
به هر جا زمین نشین
شد آن یار نازنین
به چشم من غمین
که دارد به تیغ کین
به جانم غمش کمین
خس و خار آن زمین
به از سرو و یاسمین
به از سنبل و سمن
دلی دارم ای نسیم
ز هجران او دو نیم
چو هر بزم را ندیم
تویی ناکشیده بیم
گذر کن بر آن حریم
که آن مه بود مقیم
درآن روضه نعیم
بگو شرح حال من
چو آن یار دل گسل
به قتلم دهد سجل
وزآن قتل تنگدل
به رفتار معتدل
به خاکم رسد خجل
به جانش کنم بحل
ز شوقش چو گل ز گل
زنم چاک پیرهن
درین خطه خطر
حذر جامیا حذر
که با طبع نکته ور
کنی دعوی هنر
به کف چو نبودت زر
سخن گر شود گهر
کجا یار سیمبر
نهد گوش بر سخن

وزن: مفاعیلُ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - U | - U -
یکی از صاحبدلان صاحب کمالی را بخواب دید و از حالش جویا شد وی چنین خواند
از ما حساب خواستند و سخت نیک نگریستند
سپس منت نهادندمان و آزادمان ساختند
طبیعت شاهان چنین است
با مملوکان مهربانی کردن
مادر به عزایت بنشیند معاذ آیا مردمان جز بسبب زبانشان با صورت به آتش می افتند
یکی از ناموران گفته است عزلت بدون عین علم زلت است و بدون زاهدی زهد علت
جان زهجر عرش اندر فاقه ای
تن ز عشق خاربن چون ناقه ای
جان گشاید سوی بالا بال ها
تن زده اندر زمین چنگال ها
این دو همره یکدگر را راهزن
گمره آن جان کو فرو ماندرتن
همچو مجنون اند و چون ناقه اش یقین
می کشد آن پیش و این واپس به کین
میل مجنون پیش آن لیلی روان
میل ناقه پس پی کره دوان
یک دم از مجنون ز خود غافل شدی
ناقه گردیدی و واپس آمدی
گفت ای ناقه چو هر دو عاشقیم
ما دو ضد و همره نالایقیم
تا تو باشی با من ای مرده وطن
بس ز لیلی دور ماند جان من
روزگارم رفت زین گون حال ها
همچو تیه وقوم موسی سال ها
راه نزدیک و بماندم سخت دیر
سیر گشتم زین سواری سیر سیر
سرنگون خود را زاشتر درفکند
گفت سوزیدم زغم تا چند چند
آن چنان افکند خود را سوی پست
کز فتادن از قضا پایش شکست
پای خود بربست و گفتا گو شوم
در خم چوگانش غلتان می روم
زین کند نفرین حکیم خویش دهن
بر سواری کو فرو ناید ز تن
عشق مولی کی کم از لیلی بود
کوی گشتن بهر او اولی بود
گوی شو می گرد بر پهلوی صدق
غلت غلتان در خم چوگانش عشق
لنگ و لوگ و خفته شکل و بی ادب
سوی او می غیژ و او را می طلب
بزمانه غرور دنیا وی را بستیزه و رقابت خوان
چرا که اوج بی نیازی دنیا به فقر منتهی خواهد شد
و اما به جهان چونان کشتی نشستگانیم
که می پنداریم ساکنیم اما زمانه درنگمان نمی دهد
عقل جزوی عقل را بدنام کرد
کام دنیا مرد را ناکام کرد
چون ملایک گوی لاعلم لنا
تا بگیرد دست تو علمتنا
دل زدانش ها بشستند این فریق
زانکه این دانش نداند آن طریق
دانشی باید که اصلش زان سراست
زانکه هر فرعی باصلش رهبر است
پس چرا علمی بیاموزی به مرد
کش بباید سینه را زان پاک کرد
گر در این مکتب ندانی تو هجی
همچو احمد پری از نورجحی
گر نباشی نامدار اندر بلاد
گم نیی والله اعلم بالعباد
شیخ عطار - خدوند خاک وی را به خشنودی خود عطرآگین کناد - را در منطق الطیر آمده است
کم شد از بغداد شبلی چند گاه
کس بسوی او کجا می برد راه
باز جستندش ز هر موضع بسی
در مخنث خانه ای دیدش کسی
در میان آن گروه بی ادب
چشم تر بنشسته بود خشک لب
سایلی گفت ای بزرگ راز جوی
این چه جای تست آخر بازگوی
گفت این قوم اند چون تردامنان
در ره دنیا نه مردان نه زنان
من چو ایشان ام ولی در راه دین
نه زنم نه مرد در دین آه از این
گم شدم در ناجوانمردی خویش
شرم میدارم من از مردی خویش
هر که جان خویش را آگاه کرد
ریش خود دستار خوان راه کرد
همچو مردان دل خرد کرد اختیار
کرد بر استارگان عزت نثار
گر تو بیش آیی زمویی درنظر
خویشتن را از بتی باشی بتر
مدح و ذمت گر تفاوت می کند
بتگری باشی که او بت می کند
گر تو حق را بنده ای بتگر مباش
ور تو مرد ایزدی آذر مباش
نیست ممکن در میان خاص و عام
از مقام بندگی برتر مقام
بندگی کن بیش از این دعوی مجوی
مرد حق شو عزت از عزی مجوی
چون ترا صد بت بود در زیر دلق
چون نمایی خویش را صوفی به حلق
ای مخنث جامه ی مردان مدار
خویش را زین بیش سرگردان مدار

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
فضل میگفت مردی که مرا اگر بیند سلامم نگوید بر من منتی دارد
ابن جوزی در معراج  خویش خطاب بوی گوید
راه ز اندازه برون رفته ای
پی نتوان برد که چون رفته ای
عقل در این واقعه حاشا کند
عشق نه حاشا که تماشا کند
راستی چه نیک سروده است
به تنهایی خو کرده کنج خانه مقام گرفته ام
ز این رو آرامشی شادمانه یافته ام
زمانه تأدیبم کرده است از این رو
به اینکه نزد کسی روم یا کسی بنزدم آید بی اعتنایم
و در تمامی روزهای زندگانی نخواهم پرسید
که لشکریان براه افتاده اند یا امیر برنشسته است
ندیدی که آدمی در طول زندگانی خویش
در اندیشه کاری است و پرداختن بدوی
چونان کرم ابریشم که هماره برنج اندر است
و سرانجام میان آنچه خود تنیده است باندوه خواهد مرد
زاهدی گفت آخرت را سرمایه خویش نه هر چه از دنیا بدستت رسد سود تست
بزرگی گفته است شگفتا از آن کسی که خدای خویش بشناسد و لحظه ای از او غافل ماند
در تورات آمده است که آن کس که ستم کند خانه ی خویش را خراب کرده است
همین معنی در قرآن گرامی آمده است که فتلک بیوتهم خاویه بما ظلموا
گر سعیدی از مناره اوفتید
بادش اندر جامه افتاد و رهید
چون نصیب نیست آن بخت حسن
تو چرا بر باد دادی خویشتن
سرنگون افتادگان زیر منار
مینگر تو صد هزار اندر هزار
چون جدا افتاد یوسف از پدر
گشت یعقوب از فراقش بی بصر
نام یوسف ماند دایم بر زبانش
موج می زد جوی خون از دیدگانش
جبرییل آمد که هرگز گر دگر
بر زبان تو کند یوسف گذر
از میان انبیاء و مرسلین
محو گردانیم نامت بعد از این
چون درآمد امرش از حق آن زمان
گشت محوش نام یوسف از زبان
دید یوسف را شبی در خواب پیش
خواست تا او را بخواند سوی خویش
یادش آمد زآنچه حق فرموده بود
تن زد آن سرگشته ی فرسوده زود
لیک از بی طاقتی از جان پاک
برکشید آهی بغایت دردناک
چون زخواب خوش بجنبید او ز جای
جبرییل آمد که می گوید خدای
گر نراندی نام یوسف بر زبان
لیک آهی برکشیدی آن زمان
در میان آه تو دانم که بود
در حقیقت تو به بشکستی چه سود
عقل را زین کار سودا می کند
عشقبازی بین که با ما می کند
در سایه کاخ های سربرافراشته
آن گونه که سلامتش پنداری بزی
چنان که صبح هنگام و شامگاهان
آنچرا که جویایی بهر تو آورند
اما آن گاه که مرگ فرا رسد
و نفس محتضرانه بسختی آمد و شد کند
آن هنگام نیک درخواهی یافت
که جز همگام با فریفتگی نزیسته ای
رامش پیشه کن چرا که در تمامی دنیا
کریمی نیست که بزرگ و کوچک بدو پناه برند
سرمنزل مجد خالی از هم نشینان است
و یاران فضل را یاوری نیست
بر دیار ایشان و خرابه هایش درنگ کردم
هر چند بلایا مقهورشان کرده بود
درنگ کردم و آن قدر بگریستم که مرکب
از تعب بفریاد آمد و همرهان بملامت فریاد برداشتند
تا ناگزیر چشم برگرداندم اما از آن جا
که خرابه ها از چشم افتاد دل مشغولشان شد
بر سرزنش ملامتگرانی که اگر ترا نمی دیدند
هرگز زبان نمی گشودند بردباری کرده ام
و در راه تو با کسانی به مدارا دست زده ام که نرمشی ندارند
و اگر تو نمی بودی هرگزشان نمیدانستند که مخلوق افتاده اند
بر این روزگار آنچه در خورد اوست بادا
چرا که حقوقی بسیار از تو را ضایع ساخته است
اگر روزگار را براستی انصافی بودی
جای تو بر ستارگان بودی و نعل کفش تو را از طلا همی ساختی
ای دیده تویی که مرا به عشق او دچار ساخته ای
نرمی بنا گوشش مفتونت ساخت و سخت دلیش را فراموش ساختی

وزن: مُفْتَعِلُنْ مُفْتَعِلُنْ فاعِلُنْ
بحر: سریع مطوی مکشوف
نشانه‌های عروضی: - U U - | - U U - | - U -
گر ندارم از شکر جز نام بهر
آن بسی بهتر که اندر کام زهر
آسمان نسبت به عرش آمد فرود
ورنه بس عالی است پیش خاک تود
بد کردم و اعتذار بدتر ز گناه
چون هست در این عذر سه دعوی تباه
دعوی وجود و دعوی قدرت و فعل
لاحول و لا قوه الا بالله
از حال خود آگه نیم لیک اینقدر دانم که تو
هر گاه در دل بگذری اشکم ز دامان بگذرد
خوش آن که از تو جفایی ندیده می گفتم
فرشته خوی من آیا ستمگری داند
حکیمی گفت اگر خواهی پروردگارت را بشناسی بین خود و گناه دیواری آهنین نه
تا آن که اشتیاق وی را خواند و دل نیز لبیکش گفت و دیگرش نبینم که کوی ترا ترک گوید
اگر دروغ گویم یا آن که بدنیا بغیر تو شادمان شوم امید که هجرانت مبتلایم کند
نیز اگر بی تو چیزی در این سرزمین ها چشمم را سوی خود کشد
اگرم خواهی بوصل رسان و گرم خواهی به هجران مبتلا دار دل من جز ترا نشاید
ما بی خبر از نظاره بودیم
جان رفت و خبر نکرد ما را
عشق آمد و صبر از دل دیوانه برون رفت
صد شکر که بیگانه از این خانه برون رفت
وای به روزگار من در تو اگر اثر کند
ناله و آه نیم شب گریه صبحگاهیم
سلیمان بن داود ع وصیت کرد جز طعام نیکو مخورید و جز کلام نیکو مگویید
عابدی گفت اگر یک قرص نان حلال بدست آورم بسوزانمش و گردش کنم تا بیماری خویش با آن درمان سازم
دامان خرابات نشینان همه پاک است
تر دامنی ماست که تا دامن خاک است
گرد سر میگردم امشب شمع این کاشانه را
تا بیاموزم طریق سوختن پروانه را
مردم از محرومی و شادم که نومید از تو ساخت
تلخی جان کندنم امیدواران شما
به گرد خاطرم ای خوشدلی چه می گذری
کدام روز مرا با تو آشنایی بود
ای اهل شوق وقت گریبان دریدن است
دست مرا به سوی گریبان که می برد
قطع امید من کند دم بدم از وصال خود
تا نکنم دل حزین شاد به انتظار هم
برخاطرم غباری ننشیند از جفایش
آیینه ی محبت زنگار برنتابد
ای مردگان ز خاک یکی سر به در کنید
بر حال زنده بتر از خود نظر کنید
حزنی این عشق است نی افسانه چندین شکوه چیست
لب به دندان گیر و دندان بر جگر نه باک نیست
بی درد دل حیات چو ذوقی نمی دهد
آسودگان به عمر خود آیا چه دیده اند
حسن دعای تو گر مستجاب نیست مرنج
تو را زبان دگر و دل دگر دعا چه کند
نصیبم گشته چندان تلخکامی بعد هر کامی
که ممنونم ز گردون گر به کام من نمی گردد
شبها تو خفته من به دعا کز تو دورباد
آه کسان که بهر تو در خون نشسته اند
زنده در عشق چه سان بود نصیبی مجنون
عشق آن روز مگر این همه دشوار نبود
تلخ باشد زهر مرگ اما به شیرینی هنوز
می تواند تلخی هجران ز کام من برد
ز شورانگیز خالی گشته حاصل دانه اشکم
که مرغ وصل هرگز گرد دام من نمی گردد
چنان زهر فراقی ریختی در ساغر جانم
که مرگ از تلخی آن گرد جان من نمی گردد
غم زمانه خورم یا فراق یار کشم
به طاقتی که ندارم کدام بار کشم
بگذشت بهار و وا نشد دل
این غنچه مگر شکفتنی نیست
هزار جهد بکردم که سر عشق بپوشم
نبود بر سر آتش میسرم که نجوشم
ساکنان سر کوی تو نباشند به هوش
کآن زمینی است که از وی همه مجنون خیزد
به عاشقان جگر چاک چون رسی اهلی
به یک دو چاک که در جیب پیرهن کردی
به جز هلاک خودش آرزو نباشد هیچ
کسی که یافت چو پروانه ذوق جانبازی
به غمم شاد شوی می دانم
غم دل با تو از آن می گویم
شب های هجر را گذراندیم و زنده ایم
ما را به سخت جانی خود این گمان نبود
ای غایب از دو دیده چنان در دل منی
کز لب گشودنت به من آزار می رسد
یکسر مو دلت سفید نگشت
هیچ مو در تنت سیاه نماند
ای حسن توبه آن گهی کردی
که تو را قوت گناه نماند

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -