cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
زهی ذات تو ز آفرینش غرض
تویی جوهر و آفرینش عرض
تویی سایه آفتاب قدم
که هم سایه و آفتابی به هم
رخ جان به گرد تن آلوده ای
به گل روی خورشید اندوده ای
که جان کامل از صحبت تن شود
به خاکستر آیینه روشن شود
ز حسن خود آیینه ای ساختند
که خود را در آیینه بشناختند
چو از هر دو عالم تو بودی مراد
چرا می دهی عمر خود را به باد
دریغ است صد گنج با تو نهان
تو مفلس گذشته گدایی کنان
جهان چیست باغی چو روشن چراغ
تو ریحان باغ و خداوند باغ
فلک سر برای تو افراخته
تو خود را ندانسته نشناخته
کواکب شب و روز در کار تو
ملایک منور به انوار تو
ترا چار عنصر ملازم مدام
در اندیشه تو از برای غلام
ترا یک درخت است شاخش چهار
همه میوه  خوب آورده بار
درخت تو سال است زان شاخ فصل
تو اصلی چه مقصود ازین فرع و اصل
ترا باغبانی که بنشانده است
از او میوه ها بر سر افشانده است
تو قانع نشین دیده دل گشا
که پیش تو آرند روزی به پای
اگر خویشتن را شناسی و قدر
نگردی دگر بر در شاه و صدر
فصاحت عنان چون ز دستم ربود
بگویم سخن در نهال وجود
درخت وجود تو دارد دو سر
بدان هر دو سر میوه خیر و شر
یکی سر به باطن دگر در ظهور
یکی سوی نار و دگر سوی نور
ولی پنج شعبه است در هر سری
شنیدم من نکته از سروری
هما پنج مایل سوی جان پاک
ولی پنج دیگر سوی آب و خاک
ترا در جهان پای بند این سرست
اگر ترک این سر کنی بهتر است
بزرگی ازین و حقارت از اوست
که نفس بهیمی عبارت از اوست
گر از هر دو سر بگذری عاشقی
سگان در دوست را لایقی
وگر نفس بر تو شود پادشاه
به دریا درافتی ندانی شناه
ترا حرص و شهوت امیران شوند
دل و جان تو جای شیطان شوند
طمع خوارمندی به روی آردت
هوا مو کشان گرد کوی آردت

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
یکی وقت من دلبری داشتم
به زیبا جوانی سری داشتم
جمالش به خوبی چو گل در چمن
غبار رهش سرمه چشم من
دهانش مرا چشمه نوش بود
لبش را گهر حلقه گوش بود
صبا گشته از زلف او مشک بیز
مه از روی او روز و شب درگریز
دل سرو از قامتش بی قرار
فراموش کرده خزان و بهار
شب و روز از عشق آن چشم مست
من و زاهد شهر باده پرست
گهی رکوه و خرقه در رهن می
گهی باده نوشیده بر بانگ نی
به هر جا نشسته من از اشک ناب
چو گوهر شده غرق دریای آب
همه خون شده رفته در پیش من
دل خسته ریش درویش من
به یک موی جان گشته محبوس تن
تنم مانده چون رشته در پیرهن
نه ز ارباب صدق و نه ز اهل یقین
نه در راه کفر و نه در راه دین
شبی مست بودم صراحی به کش
ندایی شنیدم به آواز خوش
که ای گشته از آب حیوان تو سیر
همه کرده روباه بازی به شیر
برون رفته از راه و در چه شده
به نقشی ز نقاش قانع بده
ز کثرت گذر کن به وحدت بیا
نهانی دریغا تو از ما جدا
تو خود را مگر عکس پنداشتی
که این پرده از رخ نبرداشتی
اگر پرده برخیزد از پیش کار
به هر جا که بینی بود نقش یار
همه جا نشان رخ یار تست
هوا و هوس مانع کار تست
هوس دشمنی چنگ در جان زده
تو از مهر او دم به فرمان زده
تو مردی عجب غافل و ساده ای
در لطف بر خصم بگشاده ای
چرا دشمنان را مدد می کنی
چرا ظلم بر جان خود می کنی
هر آن کس که او مار می پرورد
به آخر هم از مار زخمی خورد

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
گدایی کهن جامه شهرگرد
به من گفت رازی و دریوزه کرد
که جان پدر با خسان در مپیچ
که هرگز منافع نیابی ز هیچ
فرومایه را ساز راحت مده
بدان را نمک بر جراحت بنه
چرا نوش جویی تو از نیش مار
که گفتت ز حنظل رطب چشم دار
چو دشمن برآرد به قصد تو چوب
سرش را به گرز کیانی بکوب
کنونت که در پا نرفته ست خار
به بازوی شوکت ز بخش برآر
چو راهی گرفتی مرو بی رفیق
که اول رفیق است و آنگه طریق
دو یار موافق به هم در سفر
فشانند گرد غم از یکدگر
دل دوستان کس نجوید چو دوست
که گل را صبا بشکفاند ز پوست
اگر پرده او دگر کس درد
ذبولت پذیرد خجالت برد
مکن جاهلی را به یاری قبول
که از تو شود روز سختی ملول
به ناکس تو پیمان یاری مبند
که بر گردنش بسته بهتر کمند
مکن رحم بر حالت بد گهر
گرش جان بر آید غم او مخور
که گر رحمت آری تو زحمت بری
خورد خون تو گر غم او خوری
مرا نعمت مال بسیار بود
زر و سیم بیرون ز مقدار بود
یکی بهر کار و دگر زیر کار
غلام از صد افزون و استر هزار
همیشه به هر جا سفر کردمی
متاعی ز هر جانب آوردمی
یکی وقت با کاروانی عظیم
فتادیم در وادیی پر ز بیم
یکی مرد شد در بیابان پدید
که از ضعف جانش به لب می رسید
دو سه روز خورده هوا چون غرو
به قوتی شده جان پاکش گرو
به جز قرص خورشید و رنگ سراب
نه نان دیده بیچاره نه روی آب
مرا رحمت آمد بر احوال او
روان در قدح کردم آب از سبو
تهی کرد جامی و سیراب شد
طعامش بدادیم و در خواب شد
بر آنجا توقف نکردیم پر
چو برخاست بنشامدمش بر شتر
بگفتم که برگوی احوال راه
که بهر چه افتادی این جایگاه
بگفتا به من بخت بندی گشود
زر و توشه من حرامی ربود
دل از زاری حال او سوختم
ز نعمت چو شمعش برافروختم
سفر کرد با ما دوسه راحله
به شب خواب درتاخت در قافله
گدای فرومایه بر خاست زود
به دزدی همه مال من در ربود
بدین روز افتادنم زاب سبب
همان دزد بی رحم دان ای عجب
الا ای مسافر به صحرای هوش
چرا دزد را می دهی نان و نوش
هوا رهزن تست آبش مده
اگر می دهی بند طاعت بنه

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
گرت چشم معنی کند رهبری
که نیکو در احوال ما بنگری
ز اول در آیی به دریای غیب
هنر بینی و چشم بندی ز عیب
چو غواص آنجا شناور شوی
میان نهنگان دلاور شوی
صدف را گذاری و گوهر بری
چو گوهرشناسی شوی جوهری
ز خر مهره آن را بود کیسه پر
که مفلس بود بهر یک دانه در
یقین دان که چون مرد دریا شوی
بد و نیک خود را شناسا شوی
نبینی تو هم آشکارا شوی
که بندست بر پای جان این توی
تو دزدی و زندان تو عالم است
به زندان و بندت سبب آدم است
چو در جنت او رفت گندم بخورد
به دنیا خداوند زندانش کرد
کرم بین که سلطان صاحب کرم
میان دل دزد دارد حرم
گرش مال و ملک و خرانه نداد
در گنج معنی به رویش گشاد

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
شنیدم که شاهی مبارک نظر
خداوند شمشیر و تاج و کمر
سپهدار و لشکرکش و جنگجوی
که با تیر بشکافتی تار موی
مبارک غلامی پریچهره داشت
که رخسارش از نازکی بهره داشت
ز مه برده مهر جمالش گرو
به سایه رخش گفته با ما برو
اگر عکس رویش فتادی بر آب
شدی عالمی از دهش چون سراب
نخوردی دمی شاه از کوزه آب
که او را ندیدی چو در چشمه آب
ربوده غم او قرار از دلش
صبوری نمانده در آب و گلش
همه وقت با او نظر باختی
و زو دل به جایی نپرداختی
خوشا عشق و آیین فرخنده اش
که گر شاه باشد کند بنده اش
ولیکن ز آشوب و غوغای عام
نمی یافت یکدم وصال غلام
یکی روز شاه آستین برفشاند
ز صف تعالش بر خویش خواند
غلام آمد وشرط خدمت نمود
کرشمه همی کرد و دل می ریود
کلید خزانه بدو داد شاه
که در خور بود طلعت مهر و ماه
بگفتا برو هر چه خواهی بکن
غلام توام پادشاهی بکن
چو روشن دل و پاک دین بود چست
رخ عالم از گرد بیداد شست
دل شاه خوش بود و خرم به روز
که در بارگه بودی آن دل فروز
چو شب در رسیدی و رفتی غلام
شدی خواب در دیده شه حرام
همه شب ز مهرش چنان می گریست
که از زاری او جهان می گریست
به خود خواندن او را ندیدی صواب
که نسبت ندارند آتش به آب
مبادا که اغیار کوته نظر
بپیچد عنان گمان سوی شر
نیامد بسی خواب در چشم شاه
که می سوخت چتر فلک را ز آه
چو آمد زمان صبوری به سر
ملک داد با بنده ای تاج زر
بگفت ای مبارک پی این شهره تاج
که باشد بهایش جهانی خراج
کرامت نما و سلامت ببر
بینداز در خانه آن پسر
چنان کرد قاصد که از وی رسید
شهنشه سرش را به خنجر برید
سحرگه که خورشید برزد علم
هزیمت گرفتند خیل و حشم
جوان آنچه از معدلت می نمود
به سرهنگ سلطان نمی داشت سود
قبا را کشیدند زود از برش
به زنجیر بستند پا و سرش
رساندند نزدیک شاهش چو دود
دهان خشک و رخ زرد و پهلو کبود
چو سلطان نظر در رخ بنده کرد
از آن حال در زیر لب خنده کرد
بگفتا که دزد مرا کم زنید
در ایوان خاصش به زندان برید
وزان پس شب و روز شاه جهان
به زندان نشستی چو زندانیان
نهان عشق می باخت با روی دوست
که اندر نهان عشق بازی نکوست
به پای ادب هر زمان خاستی
ز دلدار خود عذرها خواستی
که دزدت اگر نام کردم رواست
دلم را ندزدیده ای پس کجا است
غلام سبک روح مشکین نفس
همی گفت چون بلبل اندر قفس
که دار توام تخت سلطان بود
به روی تو زندان گلستان بود
چو سروم تویی بوستان گو مباش
تو در دست باش و جهان گو مباش
الا ای که در حبس تن مانده ای
به زندان دنیا فرس رانده ای
نه از عشقبازی یارت خبر
نه از تیرگی روزگارت خبر
به زندان فانی طلب وصل یار
که نتوان به نقشی گذشت از نگار
سوی ناصرت گر بود گوش حال
ترا توشه ره بس است این مقال

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
به پیری همی گفت روزی پسر
که ای دیده حال جهان سر به سر
به بیهوده گشته فراز و نشیب
فروخوانده دفتر  نوشته کتیب
به گرد جهان گشته بیرون ز حد
شده سال عمر تو افزون ز صد
مصاحب شده با خواص و عوام
سحرگاه عمرت رسیده به شام
فریب جهان آزموده بسی
می دوستی خورده با هر کسی
ز لفظ بزرگان شنیده سخن
مثال جهان پیش من عرضه کن
حذر کن از این تارم خوش نهاد
که در وی مقیمی ز مادر نزاد
می عشق با هر که در جام کرد
بیفکند جایی و خونش بخورد
در او زحمت و بی نوایی و رنج
در او راحت و پادشاهی و گنج
اگر طالبش رنج و زحمت برد
همه مال و ملکش به دست آورد
به کیوان رساند بنای سرای
ز رفعت نبیند همه شست پای
به آخر چو بیرون رود از جهان
برابر شود با فرومایگان
کرا ماند و نسبت او به چیست
طریقش مناسب به احوال کیست
بگفتا شنیدم که فرزانه ای
به گنجی در آمد به ویرانه ای
بسی لعل و مرجان و یاقوت دید
در او عمر صد ساله را قوت دید
در افتاد و می کرد مالی به کف
مبادا که واقف شود ناخلف
قبا را برون کرد و بنهاد پیش
زر و لعل را شاند بر جای خویش
به تعجیل آمد که آید به در
به رویش روان بسته شده راه در
که آنجا حکیمی طلسمی نهاد
که با زر نمی شد کس آن را گشاد
بیفکند زر چون گرفتار گشت
درش باز شد چون که بی بار گشت
برون رفت و بگریست بیچاره مرد
که زر رفت و او جامه ها پاره کرد
الا تا غرور جهان نشنوی
که بی زور مانی و بی زر شوی
درین طاق پیروزه گرد گرد
و زین تیز رو قبه لاجورد
امانی نخواهی به جان یافتن
ز سویش بباید عنان تافتن
جهان کو تن خلق را هست کاست
یکی بیضه از صلب دار فناست
تو آن به کزین بیضه بیرون شوی
که طوطی طیار میمون شوی
ایا صاحب عقل و نفس سلیم
که ره می نوردی به امید و بیم
عبادت گزین و به طاعت گرای
ز تو بندگی مرحمت از خدای
چهل صبح یزدان ترا پرورید
ز تو مایه معرفت آفرید
خرد داد و ادراک و نفس و روان
دل و فکرت و هوش و چشم و زبان
کز این ها توان حکمت آموختن
چراغ یقین شاید افروختن
توانی که گویی حدیث صواب
به وقت سؤال به گاه جواب
توانی شنیدن ز ما این سخن
در این ها که گفتم تأمل بکن
ترا ساز دانش همه حاصل است
ترا قوت ناطقه کامل است
چرا باید ای دوست ضایع شدن
به کم باید از دهر قانع شدن
برو حکمت آموز ای نیکمرد
چو باد صبا گرد عالم بگرد
ز هر گل که بر وی رسی بوی گیر
چو عطار باش و مسایل عبیر
ز گرمای جهل است جان تو خوار
ز شاخ معانی بر او سایه دار
عمل کن چو فارغ شوی از جدل
درخت است علمت بر او عمل
گروهی که در خانه دین کس اند
به عین الیقین از عمل می رسند
وگر علم داری و کاریت نیست
درخت تو خشک است و باریت نیست

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
یکی مرد دهقان درختی نشاند
دگر آستین بر زراعت فشاند
یکی رنج سرما و گرما کشید
عذاب زمستان و گرما چشید
دگر مرد دل را به راحت نهاد
تن کهل را در قناعت نهاد
یکی نعمت اندوخت وقت درو
یکی کرد اجناس خانه گرو
شنیدم که یک روز آن کار سهل
ز عمال می خواست چیزی به جهل
کسی گفتش آخر نه دهقان بدی
چرا در به در طالب نان بدی
بگفتا به من بخت بد یار شد
دل من به غفلت گرفتار شد
کنون علم بی برگ و بارم چه سود
که تخم عمل غفلت از من ربود
الا ای که دانش در آموختی
به غفلت چرا خرمنت سوختی
مثال خرد با تو خواهم نمود
که نتوان بر او نکته ای در فزود
خرد را تو آیینه ای دان صقیل
در او عکس گردد کثیر و قلیل
یکی قطره از لجه بحر جان
فتاده ز موج ازل بر کران
شناسنده ذات انسان در او
جدا گشته از حد حیوان در او
بدو زیرک و اهل دانا شده
ز ماوای اسفل به اعلا شده
چو عکس بد و نیک افتد در او
بتابد ز بد روی سوی نکو
ز هر چه رسد مرد را زو الم
به یک دم کشد بر سر او رقم

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
سکندر که قفل ممالک گشاد
شنیدم که بنیاد شهری نهاد
چو بر ساحل افتاد اقصای شهر
لب بحر زد بوسه بر پای شهر
چو مردم شدندی بر اطراف بام
همه آب دریا نمودی تمام
ارسطو که علمش در آموختی
به انوار عقلش بر افروختی
ز شه خواست یک روز گنجینه ای
بگفتا که می سازم آیینه ای
طلسمی چنان بندم این جایگاه
که خورشید روشن نماید چو ماه
پس از ما کسانی که پیدا شوند
ز آثار ما این ندا بشنوند
که با علم و حکمت چو ما سروران
جهان را گرفتند و رفت از جهان
کسی را ثباتی در ایام نیست
و ز او بهره ما به جز نام نیست
شهنشه بفرمود دینار و گنج
حکیم اندر آن برد بسیار رنج
یکی آینه ساخت چون آفتاب
تو گفتی بجوشید از چشمه آب
چنانش نهادند بر منظری
که بر تارک آسمان اختری
سیاهی که بهر درشتی رود
شنیدم که آنجا به کشتی رود
یکی دیده بان پیش آیینه بود
چو دیدی کشتی دشمن نمود
دویدی و آیینه برداشتی
سوی دشمن کینه ور داشتی
بدین قاعده سالهای دراز
نبودی در آن ناحیت ترکتاز
ترا نیز اگر چشم دل روشن است
خرد آینه شهر تو این تن است
همه خصم تو آرزوهای تست
که نفس بدت کارفرمای تست
به تیر یقین دیده نفس دوز
به نور خرد آرزوها بسوز
اگر قول ناصر پسند آیدت
کجا آرزو پای بند آیدت

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
ترا دیده دل اگر باز شد
همای سعادت به پرواز شد
به ملک خرد پنج نوبت بزن
در بوستان سعادت بزن
مگر یابی آنجا نسیم گلی
شوی مست از بوی چون بلبلی
ترا باغ جنت اگر آرزوست
معیشت چنان کن که فرمود دوست
چو تخمی بکشتی در ایام تیر
به وقت درو گو منافع بگیر
جهان کشتزار سرای بقاست
درختی که کاری بر او تراست
اگر گل نشاندی گل آید به بار
بری خار اگر کشته باشی تو خار
کنونت که آب عمل روشن است
فشان تخم چیزی که داری به دست
در این خاکدان ای پسر لاله کار
که فردا شود خاک تو لاله زار
سر از خاک گل که بر می کند
ز یاران رفته خبر می کند

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
یکی مرد صاحب نظر در بهار
گذر کرد بر دامن کوهسار
سر چشمه ای دید در پای سنگ
به سو گلی رسته یاقوت رنگ
زمانی وطن بر لب چشمه کرد
شنید این سخن گوش آزاد مرد
که می گفت با مرغکی لاله ای
که ماهی بدم چارده ساله ای
دل مهر در تاب از روی من
پریشان شده سنبل از موی من
نبرداشته از جهان کام خویش
نکرده نشاطی در ایام خویش
یکی روز بر مرکب راهوار
برون آمدم بر سبیل شکار
اجل سوی این منزلم ره نمود
پلنگی ز مرکب مرا در ربود
دگر لاله ای گفت در گوشه ای
نهان کرده رخسار در خوشه ای
که آن مرکب راهوارت متم
که در زیر گل یار غارت متم
جوانمرد از آن حال بیهوش گشت
همه عمر بود اندر آن کوه و دشت
چو باید شدن نیک و بد را هلاک
همان به که تو نیک باشی و پاک
زمام دل خود به گیتی مده
منه بار بر جانت از باغ و ده
دل خویش را جای شیطان مکن
نه کافر شدی کعبه ویران مکن
حریم خدا این دل است ای پسر
که بر روی دیوش ببستند در
چنان گرد پاک از حرام و حلال
که بنمایدت طاعت خود وبال
ز بی برگی چون سرو باغی بساز
مکن دست چون برگ سوسن دراز
کله وار شو بر همه تاج سر
مبر بند خود را به کش چون کمر
نشین تازه رو همچو سرو بلند
نه چون گل که دایم بود خیره خند
فشان چون شکوفه درم بی دریغ
مبر دست چون بید هر دم به تیغ
چو از لطف کارت میسر شود
ز قهرت چرا باد در سر شود
نشان باد نخوت به خاک رضا
نشان آتش خشم از آب حیا
ز خاک طمع آب رویت مبر
دنایت مکن  نان دونان مخور
تو ای نازنین جان پاکیزه ای
چو موران چه در بند نان ریزه ای
تنت را یکی خانه دان پنج در
تو در وی چو اندر قفس جانور
مخور دانه و بال و پر باز کن
قفس بشکن و عزم پرواز کن
ترا پر همت به جایی برد
که سوزد فرشته گر آنجا پرد
چو خود را ببینی مقام بلند
مبادا ز پندار یابی گزند
که آن ها که در بیشه شیر نرند
ز عجب و ز پندار دامن ترند
تو مردانه در سلک مردان در آی
ز پندار مردی چه سود ای گدای
نشاید به پندار کرد اعتمید
که باید شدن عاقبت نا امید

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
یکی رند در گلخنی خفته بود
تو گویی به خواب عدم رفته بود
چنان دید در خواب کو شاه شد
بر او محنت و رنج کوتاه شد
به دستش سپرده جهان تاج و تخت
غلامانه پیشش کمر بسته بخت
ره و سیرت پادشاهی گرفت
… ز مه تا به ماهی گرفت
شده نیک از جاه خود در غرور
از آن حال در جان او شد سرور
که ناگاه سنگی رسیدش به سر
روان جست از جای خود بی خبر
الا ای که مغرور طاعت شدی
خداوند چندین بضاعت شدی
نظر کرد و آن تاج بر سر ندید
ولی دید خون از سرش می دوید
ترا طاعت خویش چیزی نمود
ندیدی که سرمایه چیزی نبود
چو دریای قدوسیان موج زد
یکی قطره بر جان این فوج زد
ملک چون بیارد خدا را سجود
تو گویی که طاعت خدا را نبود
نبینی به چندین عبادت رسول
ز استغفرالله حسبی ملول
تو دین را ز جان قالبی فرض کن
ز جان پاک تر خوش برفت این سخن
شهادت مر او را یکی شربت است
که از ساغر مجلس قربت است
دگر سال و ماهش لباس و طعام
زکات است و حج و صلات و صیام
گر از لا و الا حکایت کنم
دو صد دفتر از وی روایت کنم
دو عالم بروبم به جاروب لا
به الا ببندم در ما سوی
تف عشق کز وی جهان سوخته است
ز الا و لا آتش افروخته است

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
گر از مایه عشق گویم سخن
مرا آتش دل بسوزد دهن
قضا کیست مأمور فرمان عشق
فلک چیست طاقی ز ایوان عشق
ز عشق است کار جهان را نظام
بنای دو عالم ازو شد تمام
هم او لوح و کرسی هم او عرش پاک
هم او سقف گردون  هم او فرش خاک
هم او عقل و اندیشه را ره برد
هم او سایه جان به جانان برد
هم او می کند جلوه ماه و خور
ازو قابل هستی آمد صور
گمان آیدم کو حق مطلق است
ولی نیست حق نور ذات حق است
بر عقل تا منزل وصل دوست
ولی محرم اندر سراپرده اوست
چو شمع است انوار او از کمال
برافروخته در سرای وصال
یکی ذره بر خاطر هر که تافت
دگر راحت از زندگانی نیافت
ز لذات این خوان فانی برید
به ایوان نعمای باقی رسید
ز نوری که بر آدم انداخته است
شر و شور در عالم انداخته است
گه از سوی عاشق نموده نیاز
گه از سوی معشوق بوده است ناز
به چشم بتان مستی آموخته است
کباب دل عاشقان سوخته است
چو بستاند از لعل خوبان شراب
به بویی کند عاشقان را خراب

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
یکی روز محمود گردن فراز
نهان رفت در خانه ای با ایاز
منور بساطی بینداختند
شه و ینده شطرنج می باختند
به هر وقت کان بنده شه خواستی
شهنشاه از جای برخاستی
بر آمد به تعجیل از در حسن
بگفتا که با شاه دارم سخن
نظر کن که محمود عاشق چه گفت
ببین در معنی چه پاکیزه سفت
که ای مرد دانای روشن ضمیر
یکی عذر گویم ز من درپذیر
چنان در سر از عشق دارم نشاط
که خود را ندانم ز شاه بساط
کسی رأی با عاشقان می زند
که بر گوش گردون سنان می زند
مگر نیستی عاشق ای هوشمند
که چون عاقلان گوش داری به پند
ره عاشقان وادی پر بلاست
در او از ملامت یکی اژدهاست
زند زخم هر لحظه بر جان ما
شب و روز می آید اندر قضا
مرا ای برادر ملامت مکن
دل مرده داری قیامت مکن
تو افسرده ای در تو این سوز نیست
که بر باز شه صعوه پیروز نیست
مکن عیب چیزی که نشنیده ای
مگر این حکایت تو نشنیده ای

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
شبی طوطیی ز آشیان بر پرید
به مأوای خفاش ناگه رسید
همی گفت خفاش اوصاف شب
همه شب نمی آرمد از شغب
که در روز از ضربت تیغ خور
نیابد کسی راحت از خواب و خور
ز آفات گیتی کسی خوش بود
که خالی از آن تشت آتش بود
یکی تیره شمعی است سوزان به روز
به شب اخترانند گیتی فروز
من اندر شگفتم ز مرغان همه
که چون می گدازند به زندان همه
تو آن به که با ما مصاحب شوی
وزان جمع جهال غایب شوی
همی گفت زین سان همه شب فضول
ز قلماش او جان طوطی ملول
چو سلطان گردون علم برکشید
همی گفت طوطی و خوش می پرید
که تو طبع کژ داری و چشم کور
که از دیو نشناختی روی حور
زهی شهربند ملامت شده
برون از طریق سلامت شده
گرت همچو طوطی بود بال زر
به کوری چشم کسان کم نگر
اگر هفت سبعت بود بر زبان
مزن طعنه بر راهب زندخوان
که رشد و ضلالت به حکم خداست
تصرف در این کار کردن خطاست
چو امکان بود نرم گفتن سخن
در اظهار حق تند خویی مکن
که هم بر تو لازم بود آن خطا
که خسته شوند از تو خلق خدا
اگر یافتی فیض انوار عشق
ببین پرتوی از نمودار عشق
شنیدم که بر روی خاک کره
بود کعبه چون مرکز دایره
وجودت زمین است محکم اساس
دلت کعبه ای اندر او از قیاس
گر آن کعبه خاک و گل اغبر است
ترا کعبه آیینه انور است
پذیرد بلی روشنی عقل و نور
شود نیمه دایره همچو خور
بدان هر دو روی سیاه و سپید
کم و بیش نیک و بد آید پدید
دگر چونکه از عشق یابد شعاع
شود دابره محو در استماع
نبینی که در خانه ذرات مهر
نمایند از سایه ای تا به چهر
به صحرا که از سایه یک قطره نیست
ز انور خورشید یک ذره نیست
کسی را که این نور در سر رسد
به هر دم سلامی به دلبر رسد
دلش واقف عشق بازی شود
به گوش نهان ارجعی بشنود
جدا گردد از عقل اغیار بین
نه صلحی بود با کس او را نه کین
چو حیران و مدهوش و شیدا شود
ره آمدن باز پیدا شود
چو بسته شود چشم عقل از جهان
گشاید در دل به گلزار جان
تف عشق چون نیر اعظم است
وجود تو چون قطره شبنم است
به بستان در آمد شبی همچو زاغ
بیفتاد شبنم بر اطراف باغ
خروس فلک چون بیامد پدید
همه دانه ها را به منقار چید
زمین گردرآبی است در پای عشق
حبابی است گردون ز دریای عشق
بیا تا به هم سوی دریا رویم
ز احوال او هر دو آگه شویم
در آییم در قعر دریا چو در
عجایب ببینیم در بحر پر
مکان گهر قعر دریا بود
تو در سنگ جویی ز سودا بود
کسی سر این حال با کس نگفت
کس این در یک دانه هرگز نسفت
از این راه پنهان کس آگاه نیست
کز اینجا برون آمدن راه نیست
ندیدی که چون قطره دریا بدید
در آمیخت با موج  شد ناپدید
چو اندر هوا بود صد جوش کرد
به دریا در افتاد خاموش کرد
به دریا چو پیوست آن مختصر
شد از حالت قطرگی بی خبر
ندانم ز دریا چه گویم ترا
دل نازنین چون بجویم ترا
از این راز چون استعارت کنم
برون از عیان چون عبارت کنم
به رویش نداری مجال نظر
در آیینه عکس جمالش نگر
چو من ز آتش نیستی سوختم
به جز عشق شمعی نیفروختم
ز آتش خبر دادنم مشکل است
قلم هر چه بنوشت درد دل است
تو دود مرا سوز آتش ببین
عبیر مرا نکهت خوش ببین

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
به پروانه می گفت صاحبدلی
که در عشق دارم قوی مشکلی
تو باید که آن مشکلم حل کنی
که در آتش عشق پر می زنی
بگویی که آشفته عشق کیست
به عشاق سرمایه عشق چیست
چو صاحیدل این ماجرا عرضه کرد
چنین گفت پروانه با سوز و درد
که چون آید امشب زمان وصال
بت من گشاید نقاب از جمال
بیا تا من این مشکلت حل کنم
همه مجمل تو مفصل کنم
چو رقاص علوی در این خانقاه
دف صوفیان را بر آویخت ماه
یکی خادم زنگی آمد پدید
ز قندیل خور ریسمان درکشید
یکی شمع افروخت آن نیک مرد
که انوار او ماه را خیره کرد
تو گفتی مرا رمح آمد پدید
ز قندیل خور ریسمان کشید
چو یوسف جمال خود افروخته
ولی همچو موسی زبان سوخته
چو شاهی که بر سر نهد تاج زر
میان رییسان بر آورده سر
یکی قلعه آهنین کرده فتح
زده بارگاهی به بالا و سطح
پدید آمد از دور پروانه ای
به رقص آمده همچو دیوانه ای
بسی گشت در زیر و بالای شمع
ببوسید هر دم سراپای شمع
چو یارش بخواند و کرشمه نمود
در آتش در انداخت خود را چو دود
سراسر وجود خودش برفروخت
چو عودی بر آن شمع خوش خوش بسوخت
ندایی بر آمد که ای زنده دل
جوان جوانبخت فرخنده دل
ره عشق بازی همین است و بس
به تحقیق اسرار ناصر برس

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
یکی عاشقی فرد و آزاده ای
شنیدم که شد صید شهزاده ای
چو شمع معنبر ز سوز طلب
همی مرد روز و همی سوخت شب
نه با دوست او را گمان وصال
نه در دیده او را نشان خیال
اگر نقش رویش بدیدی به خواب
ز هیبت شدی مرد مسکین خراب
ز بیم غلامان شه نامراد
برفتی بر آن آسمان همچو باد
همه عمر گشتی به کوه و به دشت
بر این ماجرا مدتی بر گذشت
مر او را یکی محرم راز بود
که بر وی در سروری باز بود
بجستی به هر فرصتی خاطرش
بر انفاس خود ساختی صابرش
یکی روز مهر وی اش در کشید
به هر جانبی در طلب می دوید
به ویرانه ای اوفتادش گذار
جوان را در او دید افتاده خوار
لب او شده خشک و رخسار زرد
بر آن چهره زرد بنشسته گرد
به نرمی بگفتش که ای یار من
پراکنده حال دل افکار من
غم و محنت و رنج بسیار شد
همه نقد عمرت در این کار شد
چو وصلت میسر نخواهد شدن
به ترکش بگو پتک سردی مزن
ترا این فضولی بود ای گدا
که صحبت طمع داری از پادشا
جوابش چنین گفت کای مهربان
که کوس فصاحت زدی در جهان
تو بندی که گفتی مرا در خور است
که در گوش من حلقه ای از زر است
ولیک ار بتابم رخ از یار خویش
شوم تا قیامت گرفتار خویش
اگر چند با او نپیوسته ام
نه آخر که از خویشتن رسته ام
کسانی که بودند ثابت قدم
ز خود دور گشتند و رست از الم
چو با خود نشینی فراق است و شوق
چو از خود گذشتی وصال است و ذوق
مرا این حکایت به عشاق نیست
ز شوریدگان این سخن با یکی ست
که آنجا که عشاق را منزل است
ز وصل و ز هجران کجا حاصل است
ز عشقت گر آبی روان شد به جوی
سبک دست از هر دو عالم بشوی

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
ز ناصر نشان در بخارا طلب
گهر در دل سنگ خارا طلب
بلی گوهر از سوزنی کم شده
ولی یار عیسی مریم شده
چه سوزن که واپس تر از گرد راه
ولی رفته بر عارض همچو ماه
به مولد از آن سنگ کردم خطاب
که در وی صلابت بود بی حساب
اگر چه سلاطین او ظالمند
خلایق در او بیشتر عالمند
چو نزدیک ترکان چین و ختاست
ز تاراج و غارت در او ابتدات
چو استاره طالعش مشتریست
تجلی به رسم هنر پروریست
بهشت است از روی آب و هوا
گر از اهل اویی تفرج بیا
شنیدم که آن خطه در آخرت
بود در دیار دگر فاخرت
الاهی تو آن بقعه معمور دار
حوادث از آن ناحیت دور دار

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
هرگزم صید کرم نامد به گوش
یا کرم خود نیست یا خود من کرم

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
غیرت عاشقان نمی خواهد
دوست را در کنار پیراهن

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
سر یزید بیفکن به زیر پای حسین
به بیست روز برون آر این معما را

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
بر بیهده نیستم چنین کشته تو
چیزی ز تو دیده ام که آنم کشته است

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -