cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
آن گل که رفت و داغ جدایی به جان نهاد
دنبالش آب دیده سر اندر جهان نهاد
ظاهر به مردمان مکن ای اشک پرده در
راز نهان که با تو دلم در میان نهاد
در ابتدای عشق که هنگام مهر بود
صد داغ بر دلم ز پی امتحان نهاد
خال رخش که داغ دلم راست پرده سوز
آیینه در برابر داغ نهان نهاد
دارد سراب وعده او تشنه لب بسی
لب تشنه مرد آنکه چو من دل بر آن نهاد
در زلف او دل از سبکی بی قرار بود
بر پای او ز سلسله بند گران نهاد
هر زخم ناوکی که ازان غمزه داشتم
مژگان او فتیله ز نوک سنان نهاد
فرسوده استخوان تنم را نشانه کرد
هر ناوک بلا که قضا در کمان نهاد
در خود ندید چون دل بیچاره تاب هجر
ناچار تن به جور تو نامهربان نهاد
اندیشه رخ تو که آسایش دل است
در روی زرد خاصیت زعفران نهاد
کیفیت غم تو که جان را مفرح است
در خون دل نشاط می ارغوان نهاد
هنگام مرگ وعده پرسیدن توام
از انتظار سلسله بر پای جان نهاد
خضر غم تو شد به عدم رهنمون مرا
آسان رهی به پیش من ناتوان نهاد
تا بر زبان نیاورم آزار دل ازو
اول به عشوه بند مرا بر زبان نهاد
سرگشته در تو ز پا خویش را فکند
تا سر به این بهانه بر آن آستان نهاد
کرد از نخست غرقه به خون چون زبان شمع
دوران نواله ای که مرا در دهان نهاد
دوران که سوخت رشته جان مرا چو شمع
گردن به تیغ داور گیتی ستان نهاد
نورنگ خان یگانه در درج آفتاب
کو را به آفتابخرد توأمان نهاد
صیدافکنی که از تن فرسوده عدو
پیش همای ناوک خویش استخوان نهاد
دست سخای او که مبادا نیازمند
داغ نیاز بر دل دریا و کان نهاد
چشم ستاره گاه عطای تو می پرید
بر طرف دیده برگ که از کهکشان نهاد
نسر فلک ز بیم سر از بیضه بر نزد
بر چرخ باز قهر تو چون آشیان نهاد
آهو ز عدل او سر راحت به خواب ناز
در خوابگاه گرسنه شیر ژیان نهاد
ای آنکه در زمان تو گردید استوار
در عدل هر اساس که نوشیروان نهاد
درکشوری که عدل تو پا درمیانه ماند
هر فتنه ای که بود قدم بر کران نهاد
پشت فلک ز قامت بخت تو راست شد
چون پیر بود دست به دوش جوان نهاد
ای آنکه همت تو به دامان نثار کرد
خورشید هر ذخیره که در جیب کان نهاد
در عرصه نفاذ به تقدیر کردگار
فرمان نافذ تو عنان بر عنان نهاد
شبدیز کبریای تو از قدر 
جایی که سکه بر درم اختران نهاد
دریا دلا به ذات کریمی که از کرم
در جسم خاک جوهر جان رایگان نهاد
از چشم اعتبار فتادش گهر چو اشک
هر کس نظر بر آن کف گوهرفشان نهاد
افلاک را ز کبر زمین سر نمی نهد
تا سر به پای بوسی نورنگ خان نهاد
در روزگار دولت پاینده تو دل
شمع سحر به زندگی جاودان نهاد
در گلشن حیات حسود تو می توان
بر نخل تازه اره ز آب روان نهاد
بر آسمان نه شکل هلال است شامگه
کش نام ماه نو خرد خرده دان نهاد
شاهین خمیده کفه میزان چرخ را
بر وی ز بس که حلم تو بار گران نهاد
قهر تو بهر امن و امان سوختن چو برق
آتش به خان و مان زمین و زمان نهاد
کس جز ملک ز دور به حسرت نظر نکرد
جایی که میزبان نوال تو خوان نهاد
قدر ترا بنای مکان از علوشان
بنای وهم بر زبر لامکان نهاد
حفظ تو نیز کرد درین کار اهتمام
بر لامکان وگرنه بنا چون توان نهاد
تا عقل پی برد که تقاضای روزگار
طرح بهار و رسم خزان در جهان نهاد
خوش باش چون بهار که باغ حیات خصم
از برگریز حادثه رو در خزان نهاد
جاوید زی که مدت عمر تو شد مدید
چندان که سر به دامن آخر زمان نهاد

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
ای قافله سالار غمت راه عدم را
وی سلسله جنبان خم زلف تو ستم را
افسونگر عشق تو ندانم به چه حکمت
سرمایه آسوده دلی کرده الم را
هرگه گذری از در بتخانه خرامان
در پرده برد برهمن از شرم صنم را
بر صومعه بگذشتی و صد عابد و زاهد
بستند در زهد و شکستند قسم را
دل غره به تقوی و صلاح است ولی عشق
بر هم زده بسیار چنین خیل و حشم را
بر من که سگ کوی توام تیز مکن تیغ
کشتن ز مروت نبود صید حرم را
ای دل مکش از بهر خوشی منت شادی
خوش باش که دریافته ام لذت غم را
گر شهر وجود است به ما دلشدگان تنگ
از ما نگرفته ست کسی ملک عدم را
بدخواه که در بند شکست دل ما شد
بر سنگ زد از بدگهری ساغر جم را
نالیدن ازو نیست نکو لیک چه سازم
درد دل بسیار وشکیبایی کم را
افغان که چو مورم کند از حادثه پامال
غم یک سر مو نیست سلیمان دوم را
بهروز که از رشک بساط طرب او
صد خار شکسته ست به دل باغ ارم را
آن کعبه حاجات که شد واجب و لازم
طوف دراو خواه عرب خواه عجم را
در مکتب دانایی او عقل نخستین
شاگرد صفت پیش نهد لوح و قلم را
در مجلس او حرص گداپیشه که هرگز
از گرسنگی سیر ندیده ست شکم را
چون اهل جنان پیش خود آماده ببیند
هرچند تصور کند الوان نعم را
ای آنکه درین باغ سموم غضب تو
چون برگ خزان زرد کند رنگ بقم را
در پیروی قدر تو افلاک ز انجم
بینند پر از آبله عجز قدم را
از هم بگشایند سراپرده افلاک
بالفرض اگر حکم کنی خیل خدم را
در پرده سرای فلک از نهی تو یابند
در پرده نهان ساخته ابکار نغم را
گر مژده لطف تو صبا در چمن آرد
بیند شنوا بر سر گل گوش اصم را
پا بر سر افلاک چو انجم نهد از قدر
گر نام تو بر سکه نگارند درم را
دست تو شود گاه رقم چون گهرافشان
عقد گهرناب کنی نال قلم را
سر بر نزند سهو و خطا از قلم تو
گویا که  رقم را
عدل تو کزان کار جهان راست چو تیر است
بیرون برد از قوس مه یکشبه خم را
باصیقل شمشیر تو روشنگر انصاف
از آینه ظلم برد زنگ ظلم را
پنهان به درون از شرر رشک کف توست
از گوهر سیراب هزار آبله یم را
از جود تو بیم است که در ذکر تشهد
آری بدل لا به زبان حرف نعم را
گر هست بلند از کرم آوازه هر نام
از نام تو آوازه بلند است کرم را
بر روی زمین گر فکند لطف تو سایه
هرگز نکشد هیچ گیا منت نم را
در باغ نه آن برگ چنار است که بسته
انصاف تو بر چوب ادب دست ستم را
خصم تو که تلخ است برو شربت هستی
از آب بقا یافته خاصیت سم را
زین گونه که خلق تو مسیح دل خلق است
حاجت به اطبا پس ازین نیست سقم را
چون مهر به یک دم همه آفاق بگیری
چون صبح دوم گر بکشی تیغ دو دم را
آن روز که در معرکه رزم ز رفعت
آیینه خورشید کنی ماه علم را
از گرد سم رخش سواران سپاهت
بدخواه به سر خاک کند بخت دژم را
امروز تویی پشت و پناه همه امت
امید فراوان به تو اصناف امم را
اندر گله خلق چو یوسف چو شبانی
بینند چنین در گله از گرگ غنم را
میلی به همین ختم نمای و به دعا کوش
یعنی ز مطالب به زبان آر اهم را
چندان که فلک را به زمین است تفوق
چندان که تقدم به حدوث است قدم را
باشند ترا خلق دعاگوی و ملایک
در عرش به آمین بگمارند همم را

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
غمکده چشم را دیده گریان شکست
سست بنا خانه ام از نم توفان شکست
در دم افغان مرا خوی تو آمد به یاد
در دل آزرده ام ناوک افغان شکست
سینهآزرده ام بس که ز افغان پر است
نخل خدنگ ترا غنچه پیکان شکست
شد به ره آرزو پای سلامت فگار
بس که ز سنگ بتان شیشه ایمان شکست
آنکه به باغ کرم کی به دل خصم هم
خار تمنا ازان گلبن احسان شکست
ژاله فشان  ابر زد با کف تو لاف جود
برق زدش بر دهان کش همه دندان شکست
کوه وقارش فکند سایه چو بر آسمان
گشت دو تا پشت قوس کفه میزان شکست
ابر وقار ترا سایه چو لنگر فکند
درج گهر چون حباب در دل عمان شکست
کاسته گردد چو بدر بی سر و پا چون سپهر
هرکه به خوانت نمک خورد و نمکدان شکست

وزن: مُفْتَعِلُنْ فاعِلُنْ مُفْتَعِلُنْ فاعِلُنْ
بحر: منسرح مطوی مکشوف
نشانه‌های عروضی: - U U - | - U - | - U U - | - U -
خوش آنکه جان شده قربان چشم غمزه زنش
لباس عیدی او گشته لاله گون کفنش
زهی سعادت قربانیی که عید وصال
بر آستان تو در خاک و خون فتاده تنش
شهید آرزویت را پی مبارکباد
کسی به بر نکشد روز عید جز کفنش
به صد شتاب پی قتلم آید و ترسم
که ذوق این کشدم پیشتر ز آمدنش
ز کار این دل پرآرزو عجب دارم
که هیچ تجربه حاصل نشد ز حال منش
چو عکس غنچه در آب حیات بنماید
دل شکفته او از لطافت بدنش
ز آفتاب فروغ رخش گذشته مگر
نهاده است به خاک در ابوالحسنش
علی موسی جعفر هزبر قلب شکاف
که برق برده خجالت ز تیغ صف شکنش
ایا به پنجه مشکل گشا عدو بندی
که صید بود به یک تار موی اهرمنش
چو شمع قدر تو فانوس در خیال آرد
سزد که گردد والای چرخ پیرهنش
چکید خون به زمین از سر هر انگشتش
به زور پنچه چو خورشید ساخت ممتحنش
نکرده بحر زره در بر از دوایر موج
که حلقه های کمند تو گشته دام تنش
فلک به بادیه درهای شب چراغ گذاشت
چو پاس عدل تو شد در زمانه مؤتمنش

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
زهی گرم از تو بازار جدایی
دلت ناآشنا با آشنایی
نهان کردی متاع وصل گویا
به دل داری خریدار آزمایی
ازین بیگانگیها شرم بادت
ز بعد آن همه دیر آشنایی
سپهر قدر ابراهیم کآمد
به بالایش قبای کبریایی
به دور دولت جاویدش از دهر
بر افتاده ست رسم بی وفایی
خرد با عشق در دوران عدلش
زند سرپنجه زورآزمایی
تو آن سروی که نخل سبز گردون
کند در گلشن قدرت گیایی
عتاب آلوده گر بینی سوی کوه
برآرد لعل رنگ کهربایی
اگر آیینه یابد عکس رایت
برد از روی زنگی بی صفایی
چو عیسی نقش بندد در رحم طفل
ز شوق خدمتت بی کدخدایی
خوشا رزمی که سوی قلب دشمن
شتابی با دلیران فدایی
بلندآوازه کوست آسمان را
درد صد جا چو زنگ از پر صدایی
بیاموزد اجل نوک سنان را
چو مژگان غزالان دلربایی
به یک جا مدعی چون شاه شطرنج
اگر یابد به صد بی دست و پایی
چو شخصی کو گریزان است در خواب
نیابد در قدم تاب روایی

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
به طرف مه چو سلاسل ز مشک ناب انداخت
هزار سلسله در پای آفتاب انداخت
گزند تا نرسد بر گلشن ز تاب نگاه
چو غنچه بر گل رو پرده حجاب انداخت
چنان ز یک نگه گرم او شدم بی تاب
که بر من از مژه صد ناوک عتاب انداخت
شوم هلاک سوال محبت آمیزش
که هر زمان گره از شرم در جواب انداخت
هجوم آن صف مژگان شهربرهمزن
به شهر بند دل از فتنه انقلاب انداخت
فریب وعده  او تشنگان هجران را
به ناگه از هوس آب در سراب انداخت
در آتشم ز غم ساقی شبانه که شور
ز خنده نمکین در دل کباب انداخت
ز هوش می بردم هر زمان خیال شبی
که مست بود و نظر بر من خراب انداخت
نسیم صبح ز بوی توام به هوش آورد
به من چه داشت که بازم در اضطراب انداخت
کسی که شد دم قتل از توام شفاعت خواه
ز یک بلا برهاند و به صد عذاب انداخت
فتاد در دلم آتش ز نیم جرعه مگر
لب تو عکس در آیینه شراب انداخت
ز بیم نهی جهاندار بود ورنه چرا
لبت ز خنده نمک در شراب ناب انداخت
به عذر سرکشی آن زلف خیره سر خود را
به پای حضرت نواب کامیاب انداخت
سپهر مرتبه نورنگ صاحب اورنگ
که رمح او خله در جان آفتاب انداخت
هزبر صف شکنی صفدر قوی فکنی
که مهر را دم کین در گلو طناب انداخت
بسی شتاب نمود آفتاب تا خود را
چو سایه در قدم آن فلک جناب انداخت
ز حفظ او که بنای ثبات دهر بروست
حباب طرح عمارت به روی آب انداخت
دمی که نایره قهر او زبانه کشید
چو مو به رشته خورشید پیچ و تاب انداخت
ز چنگ زهره گسست آفتاب زرین تار
چو ضبط او به جهان طرح احتساب انداخت
چنان به بزم ضمیرش نمود شعله شمع
که آفتاب ضیا بر پر غراب انداخت
بدان رسیده هواداری اش که بر سر آب
به عهد وی بتوان خیمه از حباب انداخت
زنهی عدل تو خود را کمند زلف بتان
به پشت پای اسیران به صد شتاب انداخت
ز بهر صید زبون نامه امان گردید
همای عدل تو هرجا پر از عقاب انداخت
عقاب را چو مگس عنکبوت بتواند
به یاد حفظ تو در دام انقلاب انداخت
به جرم نم که ز یم برد شحنه عدلت
ز برق سلسله در گردون سحاب انداخت
ز بازخواهی عدل تو کرد اندیشه
که برگرفت گل آب و بدل گلاب انداخت
اگر عدوی تو چون اهرمن به گردون رفت
برو فلک ز ملک ناوک شهاب انداخت
مخالفت که ز قانون قدم نهاد برون
به زیر ضرب تو صد پوست چون سیاب انداخت
ز خواب بخت عدو چشم ناگشوده هنوز
ز بیم تیغ تو خود را دگر به خواب انداخت
هدایت تو خیالات خام طبعان را
ز تنگنای خطا در ره صواب انداخت
سمند قدر تو چون برفراخت سر خود را
فلک به پای تو چون حلقه رکاب انداخت
کند چو دیده خیال کف تو نتواند
شمار اشک ز مژگان که بی حساب انداخت
ز پاس حفظ تو کآفاق در حمایت اوست
به روی ماه توان از کتان نقاب انداخت
به جای سبزه و گل جان و دل دمید از خاک
سحاب لطف تو چون سایه برتراب انداخت
به روزگار جوان بختی توپیران را
فرح به مغلطه در موسم شباب انداخت
ترا گزید که شه بیت نظم امکانی
چوزین کتاب خرد طرح انتخاب انداخت
سپهر منزلتا چشم زخم ایامم
جدا اگر دو سه روزی ازان جناب انداخت
ضرور کرد جدایی وگرنه طرح فراق
به اختیار کی از انگبین ذباب انداخت
سگ توام به من ارپاسبان خاطر تو
به اعتماد وفا سنگ احتساب انداخت
بجز دعا چه توان چون نمی توان زین در
گذر به سوی دگر کس به هیچ باب انداخت
شنیده تا شود از سدره کاهل جنت را
به فرق سایه به اندازه ثواب انداخت
درخت عمر تو سر سبز باد چون طوبی
که ظل عدل به احوال شیخ و شاب انداخت

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
ای ز یزدان تا ابد ملک سلیمان یافته
هر چه کرده آرزو از لطف یزدان یافته
وی ز رشک رونق ملکت سلیمان از خدا
از تضرع کردن مست پشیمان یافته
ملت از رایت خطاب خطبه عالی ساخته
دولت از نامت دهان سکه خندان یافته
هرچه دعوی کرده از رتبت امیرالمؤمنین
روزگار از پایه تخت تو برهان یافته
اختران را شوکتت بر سمت فرمان تو کردکذا
آسمان را حشمتت در تحت فرمان یافته
بارها از شرم رایت آسمان خورشید را
زیر سیلاب عرق در موج توفان یافته
پیش چوگان مرادت گوی گردون را قضا
بی تصرف سالها چون گوی چوگان یافته
کرده موزون حل و عقد آفرینش را قدر
تا ز عدل شاملت معیار و میزان یافته
منهیان ربع مسکون ز آبروی عدل تو
فتنه را پنجاه ساله نان در انبان یافته
بارها  نسر چرخ را
در پناه شیر شادروان ایوان یافته
حادثه در نرد درد و فتنه در شطرنج رنج
بد سگالت را حریف آب دندان یافته
زلف وارش سر ز تن ببریده جلاد اجل
بر دل هرک از خلافت خال عصیان یافته
از مصافت قایل تکبیر حیران مانده باز
وز  نامه تقدیر عنوان یافته
هم ز بیم طعنه تیغ تو جاسوس ظفرکذا
مرگ را در چشمه تیغ تو پنهان یافته
جرم خاک از بس که چون خصمت خاسته کذا
ابلق ایام را افتان و خیزان یافته
زان اثرها کز سنانت یاد دارد روزگار
یک نشان از معجز موسی عمران یافته
سالها میدان رزم از میزبان تیغ تو
وحش و طیر و دام و دد را  مهمان یافته
هرکجا طوطی یران لعل است حاک بندمکذا
اژدهای رایت از باد ظفر جان یافته
آسمان از سمت رزمت چون به مغرب آمده
چهره چون قوس قزح از اشک الوان یافته
وز گشادت دور گیتی چون به خود پرداخته
دیده چون رخسار مه پر زخم پیکان یافته
از بخار خون خصامت هوای معرکه
بی مزاج انجم استعداد باران یافته
بس به مدتها ز خاک رزمگاهت سایلان
رستنی را صورت و ترکیب مرجان یافته
خسروا من بنده در اثنای این خدمت که هست
گوش هوش از گوهرش سرمایه کان یافته
قصد آن کردم که ذوالقرنین ثانی گویمت
عقل گفت ای خاطرت آسیب و نقصان یافته
چون بگویم هرچه ذوالقرنین ملک و مال داشت
هر غلامی از تو در هر مکرمت آن یافته
گوش کی بر گفت وگوی خرقه پوشان می کند
آنکه ذوق مستی و چاک گریبان یافته
دل میان آتش و آب است از بیم و امید
کز عتاب آشکارا لطف پنهان یافته
وصل غر آشنا بادست اسک کذا
بر جراحتهای دل از تیغ هجران یافته
زندگان لعل جانان را ز انفاس مسیح
دیده دل زنگ بر آیینه جان یافته
یوسف رایت چو در مرآت دل افکنده عکس
مصر عقل اندر سیاهی آب حیوان یافته
جان به عزم رحلت و من شاد زین معنی که تن
درد چندین ساله را امید درمان یافته
آنکه کان را جسته از بهر نثار بزم تو
لعل را از خرمی چون غنچه خندان یافته
بس که در ایام تو تشریف توفیق است عام
بت پرست از سجده بت بوی ایمان یافته
تا توان گفتن همین با حریر کذا
کای ز کیوان پاسبان از ماه دربان یافته
یادت اندر خسروی سیار از فوج چشم کذا
ای مه منجوق فرقت قدر کیوان یافته
هرچه پنهان قضا حزم تو کرده آشکار
هرچه دشوار قدر عزم تو آسان یافته

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
لله الحمد که دارم به کف از بحر شرف
در یکتایی کان را دو جهان صدف
عقل حادی عشر استاد زمان صدرالدین
صدر دیوان نجف هم خلف شاه نجف
در بنی فاطمهذات تو مهر شرف است
چون در اعضای نبی مهر نبوت اشرف
ذات پاک تو کند پیروی خلق از خلق
ورنه کی رفته پی ریگ روان در نجف
می کند زهره اگر بی تو به خورشید قران
می زند همچو جلاجل ز اسف کف بر کف
قلزم موج زن دست گهربخش ترا
ابر با این همه همت نتواند سر کف
از گرانی تو چو در در ته دریای وجود
بر سر آب نجوم از سبکی مانده چو کف
 کلک تو فردوس کرم را رضوان
پیر رای تو سلیمان خرد را آصف
افسر سین سیادت که بود بر سرتو
باشد از بسمله و آیه یاسین مصحف
بر سر  پیر فلک می لرزد
چون کهنسال پدر بر سر فرزند خلف
در لطافت ز بشر همچو ملک مستثنی
چو ن در اجزای بدن دیده بینا الطف
خاک پای تو کسی را که شود سرمه چشم
چشم جان را دهد از فیض نظر همچو کشف
ور نسیم نفست همدمی خلق کند
هیچ کس را چو مسیحا نشود عمر تلف
آنچه او را به کف گنج برانداز افتد
صرف سازد به شبانی که نداند مصرف
گر سوی کوه نگاه غضب آلود کنی
همچو خون جگر از لعل برون آید تف
گل که از پرده دری محرم راز تو نشد
کرده آلوده خون چهره به ناخن ز اسف
صبحدم مهرفروزان ز افق نیست که هست
بنیه سجله نهی کاخ ترا بر رفرف
دست رس لاف قدر تو تمنای تو دارد کذا
زین جهت پای نهد بر سر کویش رفرف
نیست ممکن که ز بدگویی ارباب حسد
به کمال تو زوالی رسد ای مهر شرف
بر فلک ماه جهانتاب چه آفتاب بیند
سگ دیوانه به مهتاب کند کند عف عف
ای که بر چرخ کنی گر نظر از روی عتاب
افتد از تاب به رخساره خورشید کلف
علم در نسبت دانایی تو لایعلم
فهم در جنب شناسایی تو لایعرف
تا در افعال بود فرق میان بد و نیک
تا در اقوال شود تابع اقوی اضعف
ناقصی که نه صحیح است مضاعف خوانند
معتل العین نبینش مثال اجوف
هر زمان مدح تو میلی گذراند بی خواست
همچو طوطی سخنگو که بخواند مصحف

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
روز عیدم یار اگر قربان کند
بندیی آزاد از زندان کند
یوسف جان را که در قید تن است
زین لباس عاریت عریان کند
عیدی ام این بس که قربان سازدم
تا خلاصم از غم دوران کند
آتش دیرینه را تسکین دهد
درد چندین ساله را درمان کند
کو سبکروحی که قربانی صفت
صرف راه دوست نقد جان کند
روی بر خاک در دلبر نهد
جان نثار مقدم جانان کند
کعبه را داخل شود بی رنج راه
مشکلی بر خویشتن آسان کند
عید قربان است و اکنون هر که هست
بهر خود فکر سر و سامان کند
پارسا رو در ره طاعت نهد
باغبان آرایش بستان کند
زهره اکنون ساکنان عرش را
از خروش چنگ در افغان کند
خنجر الماس بهرام از نیام
برکشد تا بره را قربان کند
بر سر منبر خطیب آسمان
ذکر نام نامی یزدان کند
چون بپردازد ز توحید خدای
عرض القاب شه دوران کند
بعد ذکر کردگار و شهریار
وصف قطب الدین محمدخان کند
آنکه از اندیشه دست و دلش
کز سخا تاراج بحر و کان کند
بحر مخفی در صدف سازد گهر
لعل و در در سنگ کان پنهان کند
وز همین اندیشه نقد مهر را
صبح پنهان در ته دامان کند
بر جهان گر آورد یک ترکتاز
آسمان را با زمین یکسان کند
دستبرد صولجان مهر او
چرخ را چون گوی سرگردان کند
مهچه رایات فتح آیات او
دیده خورشید را حیران کند
با وجود قدرت خون ریختن
خصم را شرمنده احسان کند
ای که از عدل تو نتواند شریر
در ضمیر اندیشه عصیان کند
کافرم گر تیغ مژگان بتان
می تواند رخنه در ایمان کند
آورد گر روز سیل قهر تو
خانه افلاک را ویران کند
ننگ باشد توسن جاه ترا
آفرینش را اگر میدان کند
در دل کان مژده پابوس تو
لعل را چون غنچه خندان کند
از تو ماه چارده کسب کمال
گر کند چون مهر کی نقصان کند
می کند دایم کف احسان تو
آنچه فیض ابر در نیسان کند
چون سپه را دل دهی در کارزار
زال کار رستم دستان کند
خار خار بغض بدخواه ترا
غنچه دل در درون پیکان کند
چون تواند کرد انکار تو خصم
چون به گل خورشید را پنهان کند
داورا وصف دل دانای تو
کی تواند میلی نادان کند
گر کند صد سال وصف ذات تو
در خور آنی که صد چندان کند
خوانی اش گر از دعا گویان خویش
زین سعادت شکر بی پایان کند
تا قضا قربانیان را روز عید
بر سر خوان بلا مهمان کند
دوستانت را بود هر روز عید
دشمنانت را اجل قربان کند
سیر کافر نعمت خوان ترا
گر کند ایام سیر از جان کند
امرو نهیت را قضا باشد مطیع
هر چه فرمایی و گویی آن کند

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
بر صفحه زمین الف قد پر دلان
از زخم تیغ لا شود از ضرب گرز دال
روز وغا که در کف از سرگذشتگان
گیرند تیغها ز اجل رخصت قتال
تو آفتاب و جای تو بر اوج آسمان
فرند ارجمند تو ماه خجسته فال
خواهد که خدمت از بن دندان کند ترا
زین آرزو ست گر مه نو گشته چون خلال
هر دل که از تطاول زلف تو سر کشد
چون شیشه شکسته نمی یابد اتصال
بعد از نبی چو نقش نگین جا گرفته است
در خاطرش محبت اصحاب و مهر آل
در مجلسی که صدر نشین است قدر تو
ننشیند آفتاب مگر در صف نعال
شاید که در مشیمه ارحام طفل را
گویا ز یمن مدح تو گردد زبال لال
چون حمله آوری و کنی عزم رزم جزم
آنجا زخصم تاب نشستن چه احتمال
گر از نهیب بانگ به شیر ژیان کنی
بگریزد آن چنان که ز شیر ژیان شغال
گر چرخ را اراده بر هم زدن کنی
یابد زهم چو قطره سیماب انفصال
از پاس عدل او نتواند که سرزده
بر آستان خانه دل پا نهد خیال
گر بگذرد سپاه سلیمان ز ملک او
از پاس عدل او نشود مور پایمال

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
زهی علم شده در عالم ستمکاری
چو مار دم زده مشتاق مردم آزاری
ز کردگار به دست تو روز حشر آید
به جای نامه اعمال خط بیزاری
مناز اگر دو سه روزی بلندپایه شدی
که پایه تو بود مایه نگونساری
غرور در تو فرستاده چوب قیلقه ای
که سر به سجده ایزد فرو نمی آری
سر ترا ز سر دار تا نیاویزند
عجب اگر نهی از سر خیال جباری
ازین که پشت به دشمن دهد چه آزارش
سپاهیی که تو باشی سپاهسالارش
خوش آن زمان که سرآید ترا نقاره و بوق
به زیر چوب رسانی نفیر برعیوق
کند عزیمت درگاه خالق آن ساعت
هزار قافله شکر از دل مخلوق
کنی شکوفه هر آبی که خورده ای چو درخت
کنون اگرچه ز جلاب می زنی آروق
چنان به یکدگرت سخت بعد ازان بندند
که در تن تو رسنها نهان شود چو عروق
ز دست سرزنش خلق سر بدر نکنی
چو لاک پشت ترا چون کنند در صندوق
لباس خوب تو صندوق ازبدی باشد
به جای گرد گریبانت اوحدی باشد
ایا چو زال کهنسال دهر پر نیرنگ
به ریو و رنگ چو روبه دو رنگ همچو پلنگ
گهی پیام و گهی نامه می فرستادی
که خیز و جانب گیلان کن از عراق آهنگ
ز شومی طمع خام آمدم آخر
به مجلس تو چه مجلس کلیسیای فرنگ
کشیدم آینه ای تحفه از صحیفه نظم کذا
که صفحه اش ز دم عیسوی گرفتی زنگ
به بازگشتنم آهنگ شد پس از عمری
که با تو بود مرا چنگ اختلاط آهنگ
شب وداع به صد وعده ام ز ره بردی
که تا صباح رضا ساختی مرا به درنگ
بهانه ساخته جنگ سپاه شاه از شهر
صباح ناشده جستی برون چو تیر خدنگ
تو کردی آن به من و با تو کردم اینها من
که با کسی نکنی آنچه کرده ای با من
نه از تو خلق تسلی و نه خدا خشنود
تو خود بگو که مکافات این چه خواهد بود
به ریش زرد و بناگوش زرد و چهره زرد
به سر نهی ز سرناز چون کلاه کبود
تو خانه سوز نشانی دهی ز گوگردی
که در گرفته سرش از جهان برآرد دود
درین که هجو تو گفتم تو نیز می دانی
که من محقم و سرتا به پا گناه تو بود
وگرنه با همه حق نمک نبایستی
میان ما و تو اینجا رسید گفت  وشنود
ز شست تیر برون رفته و ز دست عنان
کنون ز کرده پشیمان شدن ندارد سود
گریختی و ترا مبلغی کفایت شد
تو زان معامله خشنود و من بدین خشنود
قلم به هجر توام نیزه ای ست تیز زبان
زبان به قتل توام خنجری ست خون آلود
بسی مگیر ازین چند روزه عمر حساب
که هست مایه چندین هزارساله عذاب
کجا به شومی رو نسبت است با بومت
هزار بوم خراب است از رخ شومت
به ظلم خرمن زر جمع کرده ای غافل
که برق خرمن عمر است آه مظلومت
ترا ز آتش غم درگداز می خواهم
که همچو شمع کند رفته رفته معدومت
فکنده است ترا در جهنمی امساک
که آب و نان به مذاق است زهر و زقومت
به ناکسی نبود هیچ کس برابر تو
ز سگ تو کمتر و کمتر ز سگ برادر تو
جماع داده و دیوانه خیز و پر شروشین
سگ تری نجس العین کور میر حسین
به چشم احوال او نیست نقطه مردم
بدین مگر بتوان گفت چشم او را عین
بیاضش اینکه ندارد چو عین یک نقطه
سوادش اینکه ندانسته عین را از عین
درو ز کج نظری عکس نیزه گرافتد
به سان حلقه نهد سر به هم سنین و بنین
سزای کرده او در کنار او کردم
که واجب آمده در دین ادا به موعد دین
زهی به مرتبه ای کوردل که خصم تواند
حسین ابن علی و علی ابن حسین
ز کعبتین دو چشم تو ته نما دو یک است
به سنگ تفرقه اش لیک احتیاج تک است
تو همچو مردم چشم کریه منظر خویش
چنان کجی که نه ای راست با برادر خویش
ز وضع دختر دوشیزه می توانی کرد
قیاس عفت همشیره های دیگر خویش
ترا گمان بکارت بود ز خواهر خود
به جای دور مرو پرس هم ز نوکر خویش
همیشه تا دو نماید ترا یکی ناچار
برادر تو دو بیند ترا تو او را چار

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -