cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
گو تویی ای آنکه بخشی تاج و گاه
بر تمام ملک هستی پادشاه
شاه آن باشد که هست از مشیتش
جان اشیاء در احاطۀ قدرتش
هر که را خواهی دهی ملک جهان
هم چو خواهی گیری از وی در زمان
تنزع اعنی ملک دنیا وآنچه هست
منتقل زو گردد از دستی به دست
ملک ملک توست بر هر کس سزاست
بعضی از آن را دهی تا وقت خواست
باز گیری زو دهی بر دیگری
منتهی چون شد به دم جوید سری
یافت عزت آنکه یاری از تو جست
دید ذلت آنکه خودبین گشت و سست
هر که را دانی به عزت قابلش
در ولای خود کنی صاحبدلش
ظاهر و باطن عزیز از حق شود
وآنکه خودبین خوار و بی رونق شود
پس به ذلت در خور آمد در وجود
مقتضی بود آنچه آمد در نمود
هست بر وفق اراده و مشیتت
عزت و ذلت به دست قدرتت
قادری بر منع و بر اعطاء تمام
بر هر آنچه آید از هستی به نام
منع و اعطاء قبض و بسط و خفض و رفع
رنج و راحت موت و احیاء ضر و نفع
اندر اشیاء برقرار از واجب است
کو به فعل خود بر اشیاء غالب است
در بهاران از نسیم فرودین
باغها شد پر شکوفه و یاسمین
شد چو نوبت باز باد بهمنش
کند آن کسوت به خواری از تنش
تا لباس عزت اندر نوبهار
بعد ذلت پوشد او را کردگار
همچنین در هر مقام این درد و صاف
هست اندر جام گیتی بی گزاف
درد هم صاف است اندر جای خود
شب بود تاریک اما نیست بد
شب مبین کز وی جهان بر ظلمت است
در نهادش صد هزاران حکمت است
سر آن دانی تو ای پروردگار
کآفریدی لیل و آوردی نهار
روز را آری به شب شب را به روز
حی ز میت میت از حی در رموز
آوری از نطفه آدم را برون
نطفه را هم ز آدمی ذی شیون
رزق روحانی به جنت از صواب
میدهی بر هر که خواهی بی حساب
روز فتح مکه از پروردگار
آمد این آیت بر آن فخر کبار
یا به روز حفر خندق در خبر
هست کآمد بر رسول از دادگر
گفت روم و فارس زین پس بالیقین
فتح خواهد شد به دست مسلمین
مشرکان گفتند تازه در سر او
فکر روم و فارس دارد آرزو
نیست او را مکه کافی در گشاد
دارد اندر دل تمنای بلاد
با تنی چند از مساکین عرب
فتح روم و فارس نتوان بی سبب
آمد این آیت که ملک است از خدای
میدهد بر هر که خواهد از رضای

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
مؤمنان کفار را بر خویش دوست
می نگیرند این نه اندر دین نکوست
آنکه در دین مر شما را نیست یار
دوستی با او بود دور از شعار
دوستی با غیر مؤمن نارواست
کو در آیین و عمل دور از شماست
انگبینی کو به زهر آلوده است
گر خورد کس دشمن خود بوده است
هر که کرد این از خدا بیگانه است
نیستش چیزی ز دین دیوانه است
از ولای حق ندارد بهره او
این کند با حق کسی غیر از عدو
یار دل شو نفس خونی را بهل
گردی از آن رو سفید از این خجل
لذت نفس است مانند سراب
میبرد بر خشک تیهت نی بر آب
مینماید چون سرابت شادی ای
زار میری پس میان وادی ای
زاغ را گیری گذاری باز را
یار خوانی نفس حیلت باز را
سوی گورستان برد زاغ از رهت
باز بکشد جانب شاهنشهت
زنده کی با مرده هرگز یار شد
جز مگر وقتی که خود مردار شد
مردگان با هم به گورستان خوشند
مهوشان زنده یار مهوشند
زنده ای از مرده گر جوید فلاح
یا شود یار  از تقیه است و صلاح
مؤمن ار مغلوب و کافر غالب است
عیب نبود بل تقیه واجب است
هست اظهار مودت با زبان
لازم اندر موقع خوف و زیان
می بترساند شما را حق ز خود
هم بر او برگشت خلق از نیک و بد
گو کنید ار ظاهر ار پنهان خدا
داند آنچه با شد اندر سینه ها
هم بداند آنچه در ارض و سماست
هم به هر چیزی توانا ز اقتضاست
نفسها یابند در یوم النشور
آنچه کردند از نکویی در حضور
همچنین اعمال بد کآن ظاهر است
پیش روی او یکایک حاضر است
دوست دارد بین او و اعمال بد
فرق باشد تا نیاید در عدد
آن عملها جمله باشد پیش رو
می نماید بعد آن را آرزو
میدهد حق بیمتان از خویشتن
تا بدانید این یقین خواهد شدن
نیس ت انذارش جز از لطف و وداد
چون ریوف است او به هر جا بر عباد

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
در بیان آنکه دوستی حبیب خدا دوستی خداست 
گو خدا را گر شما دارید دوست
پیروی من دلیل حب اوست
اهل نجران را چنین گو در جواب
که کنند اظهار حب و انتساب
حب حق از راه تعظیم مسیح
مینمایند ادعاء هست ار صحیح
گو کنید از دین احمد ص پیروی
چون به حق دارید حب معنوی
چون درآیید اندر این دین مبین
حق شما را دوست دارد بالیقین
حب من جویید گر گویید راست
حب محبوب خدا  حب خداست
گر که محبوب تو را کس داشت دوست
شاد گردی زو دلت در حب اوست
مصطفیص باشد حبیب کردگار
حب او دین است اندر اختیار
حب او را هر که در دل داد جا
حق ببخشد جرم او را زآن ولا
حق تعالی در صراط مستقیم
بر محب او غفور است و رحیم
همچنین بر هر که یار یار اوست
بر رسول و اهل بیت ع اقرار اوست
قل أطیعوا الله فی الدین و الرسول
گر شما دارید عیسی را قبول
ور بگردانید رو از راه دین
کآن بود حق لایحب الکافرین
اصطفا حق داد مر تسلیم را
آدم و نوح آل ابراهیم را
و آل عمران جمله را بر عالمین
بودشان در هر غمی یار و معین
همچنین بعضی ز فرزندانشان
برگزید آن قوم را حق با نشان
این نشان علم است و عصمت در نظر
لیک با نص  نی به اجماع بشر
هر یک از پیغمبران از بعد خود
کرده تعیین جانشینی معتمد
چون کسی کاندر نبوت خاتم است
دین او برپا بود تا عالم است
جانشین ننموده تعیین ای خلیل
نیست برهان حاجت اینجا یا دلیل
عقل گوید درگذار این قیل و قال
نیست برهان فرض در امر محال
تو کنی تعیین وصی ای بعد موت
گویی از پیغمبر این گردیده فوت
باورم ناید تو نیز ار بخردی
این مکن باور ز نفس واحدی
پس چو تعیین وصی با احمد ص است
گویی ار تعیین نکرده است او بد است
بشنود حق آنچه دارم اعتراف
بر علی ع و اهل بیتش ع بیخلاف
هم بود دانا به سر باطنم
گر به حیدر ع و آلش از دل مؤمنم
کو به جهر و سر سمیع است و علیم
گر روی معوج به ره یا مستقیم

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
در بیان نذر کردن مادر یحیی علیه السلام در وقت حمل و استعاذه او 
جفت عمران گفت  کای رب الکرم
نذر کردم آنچه دارم در شکم
باشد آزاد از پی طاعت همه
سوی معبد حاضر خدمت همه
کن قبول این را تو از فضل عمیم
که به جهر و سر سمیعی و علیم
وضع چون شد دید انثی از تن است
گفت یا رب مرد کی همچون زن است
اعلمی تو بر هر آنچه گشت وضع
که ز نطفه آگهی تا موت و نزع
در رحم هستی تو صورت بند ناس
نقش را نقاش به داند اساس
این بود زن یعنی ار نارم بجا
نذر خود نبود عدول از مامضی
نام او مریم نهادم بر تو زو
هم پناه آرم ز شیطان عدو
استعاذه بودش از چیزی که بیم
بهر نسوان است از دیو رجیم
باز دارد مرد و زن را بر گناه
عقل را فاسد کند دین را تباه
پس پناه از آن حوادث وآن فتن
برد بر حق که بود درخور به زن
کرد پس پروردگار او را قبول
بهر خدمت بر حریمش بر دخول
در قبولش داشت نیکوتر ز مرد
زآنکه او از مرد و زن بد جمله فرد
رزق نیکو می خوراند از جنتش
پرورش می داد در هر طاعتش
آن نباتی را که رویاند خداش
تا چه باشد رونق و حسن و بهاش
گرچه رویاننده ای نبود به ذات
غیر حق کز خاک رویاند نبات
لیک نادر باشد ار بی واسطه
رسته نبتی از زمین در ضابطه
بود مریم آن نباتی که خدا
بی وسایط دادی اش نشو و نما
مر زکریا بود در کارش کفیل
یافتی آداب طاعت زآن خلیل
هر زمان داخل شدی در معبد او
یافت رزقی نزد مریم بس نکو
گفت او را هست این رزق از کجا
گفت از حق کو بود رزاق ما
می دهد رزق او چو خواهد بی حساب
بی سبب یعنی به پاداش و ثواب

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
چون زکریا دید اندر انحصار
آن خلاف عادت آنجا آشکار
میوه های صیفی اندر فصل دی
از عنایات خدا در پیش وی
گفت یا رب ده به من ذریتی
کو ز من بر خلق باشد آیتی
در جوانی زو نشد فرزند و آل
این ز خود می دید در پیری محال
چون تو را قدرت به هر کاری بود
شاید ار بخشی به ناداری ولد
تو نیوشندة دعایی ای مجیب
کن دعای من اجابت عنقریب
پس نداء کردند او را در نماز
مر ملایک بعد از آن عرض و نیاز
کز خدا بادت بشارت بر ولد
کوست یحیی مصدق با رشد
مر مصدق بر کلامی از خدا
سید و محصور از رجس و خطا
بر کلم یعنی مصدق بر مسیح
می نشد صادر ز وی وقتی قبیح
در کلمه نکتهای مخفی است بکر
عارفان دانند و اهل ذکر و فکر
وآن منافی نیست با وجه مسیح
سر توحید است و تحقیق ملیح
انبیاء بودند زآن آگه تمام
همچنین یحیای با فکر و مقام
کو پیمبر بود و هم از صالحین
حق ستود او را به قرآن این چنین
ذوق معنی هیچت ار باشد به سهم
رو به پیری جو توسل آن بفهم

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
گفت یا رب من کبیرم زن عقیم
نیست امیدم به فرزند ای کریم
گفت این از یفعل الله مایشآء
بر تو آید تا بر آن یابی رجاء
گفت یا رب آیتی خواهم بر آن
کآن مرا باشد به فرزندی نشان
گفت آیت آنکه لب بندی سه روز
از تکلم جز به ایماء و رموز
یاد کن پروردگارت را زیاد
شو مسبح در عشاء و بامداد
تا که باشد عقل فعالت دلیل
از ره اعجاز یعنی جبرییل
قوة روحانی از صوم و حضور
یافت قوت پس ملک یابد ظهور
بود زآن یحیی به اوصاف ملک
کز ملک بود انعقادش بی ز شک
از نتاج عقل و استکمال روح
آمد از یحیی حیاتش را فتوح
پی مگر بردند از این ارباب دل
بعد مردن بر حیاتی مستقل
همچنین مریم ز تأیید سروش
از هوی بگریخت سوی عقل و هوش
یافت قوت روح و تن مقهور گشت
چون ملایک پای تا سر نور گشت
بود هم اخلاق با افلاکیان
داشت پرهیز از مزاج خاکیان
با ملایک در صفت هم طیر بود
در فضای عقل و روحش سیر بود
پس به او گفتند آن ارواح پاک
در بشارت إن الله اصطفاک
کرد حقت طاهر از رجس و پلید
وز نساء عالمینت برگزید
رب خود را باش در ذکر و سجود
کز تو روح الله آید در وجود
بهر شکر و حمد رب العالمین
باش راکع روز و شب بر راکعین
یعنی از اوصاف هستی کن گذار
متصف شو بر صفات کردگار
ای محمدص ای رسول پاک جیب
این تو را می باشد از اخبار غیب
ذکر یحیی و مسیح و مادرش
وحی کردم تا نمایی باورش
نیست یعنی زآن خبرها کاندر او
آورند از سقم و صحت گفتگو
آنچه باشد وحی و از ا نباء غیب
نیست در وی احتمال نقص و ریب
تو نبودی آن زمان که اقلامشان
مینوشت آن قرعه ها بر نامشان
می نوشتند آن صحایف تا کفیل
بنت عمران را که باشد در سلیل
پس کفالت کرد از وی کردگار
برگزیدش از نساء روزگار
تو نبودی تا که بینی ز اعوجاج
چون خصومت می نمودند و لجاج
حق چو باشد دوست با دل برده ای
خصم او گردد مگر دل مرده ای
یار حقیاران نشد جز آگهی
تیغ بر ایشان نزد جز ابلهی
جنگ با شیران ز روبه شانگی است
مشت بر خنجر زدن دیوانگی است
گو به مریم قوم گوید ناسزا
چون کند با آنکه بگزیدش خدا

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
پس ز امر حق به الهام صریح
مژده دادندش ملایک بر مسیح
کلمه که عیسی ابن مریم نام اوست
در دو دنیا رو شناس و نام جوست
هم ز نزدیکان درگاه خدا
در ولایت بی نظیر و مقتدا
گوید اندر مهد با مردم سخن
شیخ و از شایستگان در عقل و فن
گفت یا رب از کجا آرم پسر
چون مرا ننموده مس هرگز بشر
گفت این در حکم یخلق مایشآء ست
چون به امری داد فرمان گشت راست
گوید او را باش پس باشد به عین
نیست در حکم قضاء تأخیر و بین

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
پس کتاب و حکمتش آموخت حق
داده از تورات و انجیلش ورق
پس فرستادش بر اسراییلیان
دارم از رب گفت ز آیتها نشان
هییتی سازم ز گل چون طیرها
پس دمم در وی که پرد بر هوا
به نمایم کور و پیس واله را
زنده سازم مردة صد ساله را
میدهم از خانه هاتان من خبر
تا چه دارید و خور ید از ماحضر
این کنم با اذن رب العالمین
بگروید ار زین نشانیها به دین
باور ار داریدم از چیزی که هست
یعنی از تورات ما بین دو دست
بعضی از آن که شما را بد حرام
بر شما سازم حلال اندر مقام
یعنی احکامی که مشکل بود و شاق
بر شما آسان نمایم در سیاق
آیت آرم بر شما از کردگار
تا که داریدم به تصدیق استوار
پس بترسید از خدای ذوالمنن
هم برید از جان و دل فرمان من
بر شما و ماست او پروردگار
پس پرستیدش به وجه انحصار
این بود بر حق تعالی راه راست
پس شدندش قوم منکر که افتراست

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
پس چو ز ایشان دید عیسی کفر و کین
گفت کبود یار من بر رب دین
مر حواری گفت با تو همرهیم
شو گواه ما که ز انصار اللهیم
ما به ایمانیم ای رب البشر
آنچه داری بر رسولت سر به سر
پس تو ما را با گواهان کن حساب
با گواهان گر که داریم انتساب
مکر آوردند با عیسی یهود
بیششان پس مکر آمد در وجود
مکر حق تبدیل حق بر باطل است
مر جزای مکر مکر عاجل است
مکر از عجز است و فقدان و قصور
نیست عاجز حق به تدبیر امور
مکرها در نفس نادرویش توست
هر چه آری مکر  مثلش پیش توست
پیش ضوء آفتاب از مایه اش
هر چه آری اندر افتد سایه اش
شمس را نه سایه باشد نه سواد
سایه هر چه آری به پیش  آنسان فتاد
چون شوی کج سایه ات هم کج شود
راست گشتی راست در منهج شود
همچنین دان جمله فعل و خوی خویش
بینی از آیینۀ خود روی خویش
مکر کردی هم جزای ش مکر بین
گفت زین والله خیر الماکرین
حق به عیسی گفت من میرانمت
تا که رافع سوی خود گردانمت
چون بمیری جمله ز اوصاف بشر
زنده مانی بر بقای مستقر
فارغت سازم از آزار خسان
وز جفای کافران بد لسان
خود تو بودی طاهر از رجس و هوی
همچنین طاهر شوی وارد به ما
حیف باشد چون تو لعلی تابناک
مر مجاور با پلیدان در مغاک
چون پلیدند آنچه در خود داشتند
نسبتش را بر تو سهل انگاشتند
جز پلیدی چاره نبود از پلید
شاید ار خود را پلیدی در تو دید
زآنکه تو آیینۀ خوبی و زشت
پاک از آن رو کز تو بیند بد سرشت
آینه نه سرخ باشد نه کبود
رنگها در نفس آن بیننده بود
زین سیه رویان تو را بد هم نجات
بخشمت روح دگر در جمع ذات
تابعانت را کنم فایق همه
بر بد اندیشان نالایق همه
تا قیامت غالب و منصورشان
بر یهودان سازم از بهر نشان
تا بود این بهر هر قومی مثل
چیست از ایشان جزای هر عمل
کاش بودی مستمع را عقل و هوش
تا گشاید در تنبه چشم و گوش
گشت خارج ملک از دست یهود
منتقل شد بر نصاری آنچه بود
همچنین مغلوب ایشانند و خوار
تا ببینی کار و بار کردگار
رفت عیسی بر فلک محمود گشت
رفعت عیسایی ان از حد گذشت
وآن یهودان تا قیامت همچنین
در زحیر و فاقه و رنج و انین
پس به من باشد شما را بازگشت
تا قضای حق به هر کس چون گذشت
پس کنم حکم آنچه دارید اختلاف
بین خود در حال عیسی بی خلاف

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
وآن کسان که بر نبی کافر شدند
غافل از تعظیم پیغمبر شدند
هستشان از من عذابی در دو کون
بهر ایشان نه بود یاری نه عون
هست ایشان را در این دنیا عذاب
خسف و جزیه قتل و اسر بی حساب
این همه ثبت است در اوراقشان
هم بر این بوده است استحقاقشان
بر جبینشان کلک غیب اینسان نوشت
تا بود پیدا نشان بد سرشت
خوی بدشان همچنین در آخرت
آتش سوزنده شد بی معذرت
نیست تا ز ایشان کسی یاری کند
ز آتش سوزان نگهداری کند
وآن کسان که بگرویدند از ازل
هستشان شایسته اخلاق و عمل
اجرشان را حق دهد کامل یقین
گفت زآن رو لا یحب الظالمین
بر تو خوانیم ای رسول ذی مقام
آیت و ذکر حکیم اینسان تمام
این نشانیها و پند استوار
در جهان تا از تو ماند یادگار
در نبوت تا تو را باشد دلیل
رهنما بر خلق از رب جلیل
هر زمان حجت بود بر عام و خاص
آیت حق را چنین است اختصاص

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
در بیان خلقت عیسی علیه السلام 
هست عیسی همچو آدم در مثال
کز ترابی کرد خلقش ذوالجلال
گفت او را باش پس شد همچنان
این نباشد زآن عجب تر در نشان
پیش از آدم کس نگشت از خاک خلق
کرد در بر او نخست از خاک دلق
چونکه ترکیبش تمام از خاک کرد
در زمانش زنده و چالاک کرد
بی پدر بی مادر آمد در وجود
زآن عجب تر نیست عیسی در شهود
راستی می باشد از پروردگار
پس مباش از ممترین او را به کار
هر یک از افعالش ار باشی به هوش
اعجب است از دیگری بی روی پوش
خلقت عیسی و آدم در شمار
بود یک فعل از هزار و صد هزار
زین عجایب تر بسی در خلقت است
گر که عقلی بی ز عیب و علت است
چشم تو بر هم نهی احمق شوی
غافل از آن قدرت مطلق شوی
شک نمایی در مسیح حق نظر
کو چسان آمد به دنیا بی پدر
 در بیان مباهله پیغمبر با نصاری 
ای محمد ص پس هر آن کو احتجاج
با تو کرد از بی تمیزی یا لجاج
گفت عیسی را که او ابن الله است
گوید این کز راه دانش گمره است
بعد از آن کآمد تو را از حق تمام
علم و برهان از حقایق وز مقام
یافتی که حق بود پاک از ولد
بوده زو عیسی رسولی معتمد
گو بیایید ای نصاری نک به راست
تا بخوانیم آنکه را خلاق ماست
از زنان ما و فرزندانمان
هم شما آرید فرزند و زنان
نفسهای ما که هم جان و تنیم
در ظهور از نور واحد روشنیم
هم شما گر یک تنید از نفس ها
تا که حق با ما بود یا با شما
ای موحد هیچ اگر باشی به هوش
نیک دریاب آنچه بشنیدی به گوش
من نگویم فاش کو سربسته گفت
کی مقید یابد آن کآن رسته گفت
این کنایت ابلغ از تصریح بود
لیک سامع غافل از توضیح بود
نشنود گر هر چه را گویی به جاش
حرف اگر سربسته باشد ور که فاش
بگذر از این  گفت حیدر با من است
حق بود با هر که صادق در فن است
هست با من آدم و نوح و ذبیح
در گواهی هم کلیم و هم مسیح
جمله حق بودند و حق یار من است
شش تو بینی روح واحد بی تن است
ظاهرش تن های پاک انبیاست
باطن او یک حقیقت در ولاست
وآن حقیقت عین وحدانیت است
با خلایق هر زمان هم صورت است
آمدم من با علی و ابنای خویش
هم شما آیید با تن های خویش
تا ز حق جوییم در حجت فروغ
راستی ها ظاهر آید از دروغ
لعنت از حق تا رسد بر کاذبین
کاذب آن کو آورد ناحق به دین
گفت اسقف گر کنند ایشان دعا
یک نفر باقی نمی ماند ز ما
بل نماند یک نصارا در جهان
از رجال و از نساء پیر و جوان
زآنکه می آید چنان بهر دعاء
کآمدند از بهر زاری انبیاء
نیست ما را اندر این زاری فلاح
نیست جز در صلحمان خیر و صلاح
صلح پس کردند با اسلامیان
زآنکه می دیدند در زاری زیان
این بود از قصه های صدق راست
که تو را در امر عیسی وحی ماست
مر خدایی را نباشد کس سزا
جز خدایی که جز او نبود خدا
بر کسی اطلاق این معنی خطاست
غیر آن کو خالق این ماسوا ست
عیسی از وی بد رسول و بنده ای
بر حیات خود ز حق پاینده ای
آنکه قایل سه خدا شد مشرک است
عقل و فهمش نزد دانا اندک است
نیست معبود حقیقی جز یکی
این بود مشهود بر هر مدرکی
بر پرستش نیست کس لایق جز او
بر وجود ماسوی فایق جز او
هم به تحقیق او عزیز است و حکیم
قادر اعنی بر کمالات از قدیم
هست قادر که مسیحی بی پدر
آرد و سازد ورا خیرالبشر
هم بود در قول و فعل از آنچه خواست
هم به تقدیرات و تدبیرات راست
ور بگرداند کسی رو ای سلیم
پس خدا بر مفسدان باشد علیم
یعنی ار ز آیات حق پوشید چشم
حق درآید در مجازاتش به خشم

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
گو بیایید ای رسول مستطاب
مر شما کاهل کلامید و کتاب
سوی لفظی کآن مساوی بین ماست
لا اله الا الله اصل استواست
تا بنپرستیم چیزی غیر او
شرک بر وی ناوریم از هیچ رو
هم ز ما بعضی نگیریم از خطا
آنچه را نبود پرستش را سزا
یعنی از ارباب انواع وجود
هر چه غیر از اوست در غیب و شهود
پس بگردانید گر رو زین قرار
بهر ما اسلام دارید استوار
می بگویید اعنی آرید اعتراف
که مسلمانیم و مؤمن بیخلاف
این به معنی شرط و عهد است ای ودود
تا شود حق ظاهر از حفظ عهود
گر تو هم باشی موحد شرط کن
تا که نپرستی جز او را بی سخن
نیست یعنی غیر ذات پاک حق
بر پرستش از وسایط مستحق
وقتی ار کس را ستایی غیر او
دآنکه حق با ما بود بی گفتگو
زآنکه ما بر وحدت او شاهدیم
بی وسایط بر جنابش ساجدیم
این تعهد آن تواند کرد و بس
کز خدا غافل نباشد یک نفس
هم نبیند در تعین جز وجود
گشته توحیدش منز ه از حدود

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
محاجه نصاری و یهود در حال ابراهیم علیه السلام 
مجتمع گشت آن نصاری و یهود
نزد پیغمبر به دستوری که بود
اندر ابراهیم کردند احتجاج
کو ز ما بوده است و این بود از لجاج
هود می گفتند بوده است او یهود
گفت ترسا جز نصاری او نبود
آمد این آیت که ای اهل کتاب
چون کنید این احتجاج از ناصواب
بعد از ابراهیم آمد بر شما
نازل این تورات و انجیل از خدا
چون نیارید این به عقل ار بخردید
یا که در تقلیب معنی عامدید
می کنید این احتجاجات از گمان
بر هر آنچه نیستید آگاه از آن
می ندانید آنچه را داناست حق
داند اسرار وجود ماخلق
نه یهودی بود ابراهیم راد
نه نصارا در عمل یا اعتقاد
بل مسلمانی بد او بس پاک دین
داشت دوری ز اعتقاد مشرکین
باشد از مردم به او اولی کسی
که نماید پیروی از وی بسی
باشد او را ناصر اندر اعتقاد
داندش عاری ز شرک و از فساد
همچنان که این نبی یعنی رسول
دین او را کرد در نصرت قبول
گفت من بر دین ابراهیم راد
هستم از روی سنن وز اعتقاد
وآن کسانی کاهل ایمانند و دین
یار ابراهیم باشند از یقین
پیرو پیغمبر روشن دمند
یار احمد ص و انبیاء تا آدمند
هم خدا باشد ولی مؤمنین
که ولی حق شدند ایشان به دین

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
وقالت طآیفةࣱ منۡ أهۡل ٱلۡکتٰب آمنوا بٱلذیٓ أنزل علی ٱلذین ءامنوا وجۡه ٱلنهار وٱکۡفروٓا آخرهۥ لعلهمۡ یرۡجعون ۷۲
دوست دارند اکثری ز اهل کتاب
که شما باشید گمراه از صواب
میکنند اندیشۀ اضلالتان
مر بگردد از رسول اقبالتان
لیک نفس خویش را گمره کنند
می ندانند اینکه خویش ابله کنند
از چه می باشید ای اهل کتاب
کافر آیات حق در ارتیاب
خاصه چون بر وی گواه واقفید
شاهد او از کتاب سالفید
حق به باطل از چه می پوشید و چون
تکتمون الحق و أنتم تعلمون
فرقه ای گفتند از اهل کتاب
که به توراتند قایل نه از صواب
اول روز آورید ایمان بر او
شام چون شد زو بگردانید رو
مؤمنان شاید که برگردند باز
از محمد و از رسومش زین مجاز
شبهه تا زین رو فتد در دین او
خلق برگردند از آیین او
ناورید ایمان مگر بر آنکه هست
پیرو دین شما ز اعلی و پست
اهل خیبر این نوشتند از لجاج
بر یهودان مدینه در رواج
که به دینش در نهاری بگروید
و آخر روزش به دین کافر شوید
تا که گردند اهل ایمان منقلب
که بر او باشند در دین منتسب
گو بر ایشان راست ره راه خداست
هر که را خواهد نماید راه راست
کی تواند کرد تلبیس یهود
منقلب آن را که حقش ره نمود

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
تا شما را آنچه دادند از کمال
بر کسی بدهند ز ارباب ضلال
یا تواند کرد خصمی از لجاج
با شما در دین و ایمان احتجاج
احتجاجی را توان کرد اعتبار
که کند تصدیق او پروردگار
با شما باشد خدا در احتجاج
حجت خصم از عناد است و لجاج
باشد افزونی به دست ذوالجلال
هر که را خواهد فزاید بر کمال
میدهد وسعت به هر کس لایق است
دانش حق بر خلایق سابق است
می کند مختص به رحمت های خویش
هر که را خواهد ز رحمتهای بیش
صاحب فضل عمیم است او به خلق
تا که را بخشد به رزق فضل حلق
حلق بخشی نیست جز کار خدای
رزق بخشی هم به هر شاه و گدای
کی بود قادر کسی بر رزق کس
تا چه جای حلق یا جان یا نفس
نان تواند داد آن کو جان دهد
عقل و نفس و روح بر انسان دهد

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
پاره ای هستند از اهل کتاب
که کند رد امانت با حساب
میکند رد باشد ار قنطار مال
نفس او باشد امین در کل حال
پاره ای هم در امانت خاینند
رد نسازند ارچه باشد فلس چند
هر دو باشند این دو فرقه از یهود
آن یکی باشد امین دیگر نبود
آن امانت را دهد بر صاحبش
وین دگر در رد آن گیرد تبش
جز که او را ملتزم سازی به رد
ایستی بر وی به تهدید و سند
که بداند زو تو پس خواهی گرفت
گر که ندهد با عسس خواهی گرفت
این از آن باشد که گوید در بسیج
نیست بر ما ره در امیین به هیچ
مشرک اعنی گمره است این ظاهر است
مالشان بر ما حلال و طاهر است
بر خدا گویند کذب و افترا
کاین رسیده است از کتاب حق به ما
نیست در تورات این باشد دروغ
حق نگوید آنچه دور است از فروغ
یعنی آن را نیست برهان نزد عقل
عقل باشد حجت اندر حکم نقل
مال کافر آن زمان باشد حلال
که درآید با مسلمان در قتال
وآن غنیمت هاست کآری زو به دست
نی امانت رد کن آن را گر که هست
عقل بر رد امانت حاکم است
دین حق بر عقل و شرع سالم است
از یهودان پس به حق این افتراست
قول حق نبود مگر کذب و دغاست
خویش میدانند کاین باشد غلط
وز خدا بر کاذبین لعن و سخط
آری آن کو کرد بر عهدش وفاء
وز خدا ترسید و بگذشت از خطاء
بر امانتها ست از تقوی امین
پس خدا باشد محب متقین
هر وفاء بر عهد خود کرد او سر است
چون کند رد امانت سرور است
من بر آنم کاین صفت را مزد نیست
هر کند رد امانت دزد نیست
نیست تعریف کس ار دزدی نکرد
ور که دزدی کرد دیو است او نه مرد
این ثناء نبود که تو کاذب نه ای
نار دوزخ را به خود جاذب نه ای
ور که بندی بر خدا و خود دروغ
نیست از نیکی تو را یک جو فروغ
شاکر حق باش گر گویی تو راست
کو تو را در مشیتش کاذب نخواست
چون کنی شکرش که نیکی نه دغل
مزد از او یابی به پاداش عمل
پس تو کن در حسن اعمال اهتمام
تا ز حق پاداش یابی والسلام

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
آن کسان که چشم از حق دوختند
عهد و سوگندش به کم بفروختند
نازل است این آیه بر جرح یهود
که به عهد حق نماندند از جحود
نام احمدص را به سوگند از کتاب
منقلب کردند و پنهان در حجاب
تا مباد او سید و سرور شود
در نمود اکسیر اعظم زر شود
می کنند اینگونه با هم مشورت
بهره نبود هیچشان در آخرت
حق ز رحمت سویشان نارد نظر
هم نفرماید سخن با بد گهر
نه نماید از رذایل پاکشان
چون برون آرد به حشر از خاکشان
زشتی اخلاقشان وقت هلاک
هست ایشان را عذابی دردناک

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
هم ز ایشان فرقه ای باز از کتاب
بر زبان پیچند بهر انتساب
بر گمانشان کز کتاب است آن همه
نز کتاب است آنچه گویند آن رمه
یعنی از حق است این اقوال و نیست
از خدا آن بلکه کذب و افتری است
بر خدا دانسته این بهتان زنند
نی که نادانند بر کذب و نژند
با نبی گفتند ترسا و یهود
مر تو را خواهی خدا خوانیم زود
یا پرستیمت به وجه بندگی
سجده آریمت به نازیبندگی
گفت پیغمبر معاذ الله که من
کس پرستم جز خدای ذوالمنن
یا به سجدة غیر حق باشم رضا
یا کنم کس را بر این امر از خطا
آمد این آیت که نبود از بشر
کس سزاوار کتاب از دادگر
یعنی او را حق دهد پیغمبری
بخشدش بر خلق حکم و داوری
پس بگوید از هوی بر مردمان
که مرا باشید عبد و بندگان
یا پرستش غیر حق را جایز است
یا من و ما ماخلق را جایز است
جز که می باشید عبد و حق پرست
زآنچه دارید از کتاب الله به دست
تا بخوانید آن به خلق از عدل و داد
از ره دانایی و دین بی فساد
هم نفرماید که گیرید از طلب
مر ملایک و انبیاء بر خویش رب
امرتان آیا کند بر کفر و کین
بعد از آنکه خواند بر اسلام و دین

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -