cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
به پیمانی نمی پویی به پیوندی نمی پایی
دلم ز اندیشه خون کردی که بس مشکل معمایی
ز صد شهرت خبر دادند و چون رفتم نه در شهری
به صد جایت نشان گفتند و چون جستم نه در جایی
همی جویم تو را لیکن چو می یابم نه در دستی
همی بینم تو را لیکن چو می جویم نه پیدایی
چو در خیزم به کوی تو ز پیشم زود بگریزی
چو بگریزم ز پیش تو مرا هم باز پیش آیی
به فکرت هر شبی تا روز بنشینم که آیی تو
غلط کردم چه میگویم نه دوری از برم کآیی
نبودست از وصال تو مرا یک ذره نومیدی
که گر خواهی جهانی را درین یک ذره بنمایی
چنان بنشسته ای در دل که میگویم تویی دل خود
چنان پیوسته ای در ما که پندارم که خود مایی
نمیخواهم کسانی را که امروزند و فردا نه
تو را خواهم که دی بودی و امروزی و فردایی
از آن خویشی کند با تو دل بیخود که در پرده
تو را رخ هاست کان رخ ها به غیر خویش ننمایی
نمی پوشی رخ از بینش ولی رویت کسی بیند
که همچون اوحدی او را ز دل دادند بینایی
به بویی ای دل آشفته زین ساغر قناعت کن
کزین جا چون گذر کردی خراباتست و رسوایی

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
دلم زخم بلا دارد ز چشم تیر بالایی
که دارد چون کمر بستی و همچون زلف لالایی
بدان کان پای من باشد به دام زلف او گر تو
ز دستی بشنوی روزی که زنجیریست بر پایی
به اشک چشم بر گریند مردم در بلا لیکن
نه هراشکی چو جیحونی نه هر چشمی چو دریایی
نخواهم یافتن یکشب مجال خلوتی با او
که هرگز کوی دلبندان نشد خالی ز سودایی
هلاک من نخواهد بود جز در عشق و می دانم
کزین معنی خبر کرده مرا یک روز دانایی
ز هر سویم غمی سر کرد و تشویشی و اندوهی
کجایی آخر ای شادی تو هم بر کن سر از جایی
ز من هر لحظه میپرسی که کارت چیست این معنی
کسی را پرس کو دارد به کار خویش پروایی
مرا از عشوه هر روزی به فردا می دهی وعده
مگر کامروز مردم را نخواهد بود فردایی
ز آه اوحدی او را چو آگاهی دهم گوید
چه گویی پیش من چندین حدیث باد پیمایی

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
دمشق عشق شد این شهر و مصر زیبایی
ز حسن طلعت این دلبران یغمایی
ز تنگ شکر مصری برون نیاورند
به لطف شکر تنگ تو در شکر خایی
کمر که بسته ای ای ماه بر میان شب و روز
مگر به کشتن ما بسته ای که نگشایی
اگر به مصر غلامی عزیز شد چه عجب
به هر کجا که تو رفتی عزیز می آیی
چو روی باز کنی نیستی کم از یوسف
چو غنج و ناز کنی بهتر از زلیخایی
برو تو شهر بگو تا دگر نیارایند
کزان جمال تو خود شهرها بیارایی
در سرای توبیت المقدسست امروز
رخ تو قبله شوریدگان شیدایی
به جنگ رفتن سلطان دگر چه محتاجست
که چون تو شاه سوارش به صلح می آیی
ز چین زلف تو چون اوحدی حدیثی گفت
برو مگیر که آشفته بود و سودایی
چو هندوانت اگر سر به بندگی ننهد
به دست خود چو فرنگش بزن به رسوایی

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
گر چه در کوی وفا جا نگرفتی و سرایی
ما نبردیم ز کوی طلبت رخت به جایی
بس خطا بود نگه باز نکردن که گذشتی
مکن اینها که نکردیم نگاهت به خطایی
بر تن این سر شب و روز از هوس پای تو دارم
ورنه من کیستم آخر که سرم باشد و پایی
گر قبا شد ز غمت پیرهنی حیف نباشد
کم از آن کز کف عشق تو بپوشیم قبایی
قیمت قامت و بالای ترا کس بنداند
تا نیفتند چو من شیفته در دام بلایی
درد عشق تو به نزدیک طبیبان ولایت
بس بگفتیم و ندانست کسش هیچ دوایی
هم نشینان تو بر سفره خاصند چه معنی
که به درویش سر کوچه نگفتند صلایی
بوسه ای ده به من خسته که بسیار نباشد
به فقیران بدهد محتشم شهر عطایی
اوحدی را مکن از خیل محبان تو بیرون
که توسلطانی و خیلت نشکیبد ز گدایی

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U - -
هرگزت عادت نبود این بی وفایی
غیر ازین نوبت که در پیوند مایی
من هم اول روز دانستم که بر من
زود پیوندی ولی دیری نپایی
میکنم یادت بهر جایی که هستم
گر چه خود هرگز نمیگویی کجایی
رخ نمودن را نشانی نیست پیدا
نقد می بینم که رنجی می نمایی
گر نپرسی حال من عیبی نباشد
کین شکستن خود نیرزد مومیایی
چشم ما را روشنی از تست و بی تو
هرگزش ممکن نباشد روشنایی
اوحدی بیگانه بود از آستانت
ورنه با هر کس که دیدم آشنایی

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - -
ای در دل من چو جان کجایی
وی از نظرم نهان کجایی
کردی ز برم کناره چونی
رفتی بدر از میان کجایی
پیش آمدی از زمین چه چیزی
بگذشتی از آسمان کجایی
گفتی که من از جهان برونم
ای از تو پر این جهان کجایی
در هیچ مکان نه ای و بی تو
نادیده کسی مکان کجایی
آن چیز که گفتم آن نباشی
آن عین تو بد تو آن کجایی
در هر چیزی نشانی از تست
وانگاه تو بی نشان کجایی
از ما تو اثر نمی گذاری
ما بر اثرت دوان کجایی
هستیت یقین شد اوحدی را
ای بی تو یقین گمان کجایی

وزن: مَفْعُولْ مَفاعِلُنْ فَعولُنْ
بحر: هزج مسدس اخرب مقبوض محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - U - | U - -
چه شود کز سر رحمت به سرم باز آیی
در وصلی بگشایی ز درم باز آیی
از برم صبر و قرار و دل و دانش بردی
نام اینها نبرم گر به برم باز آیی
چون ز هجر تو شوم کشته بیایی دانم
چه تفاوت کند ار زودترم باز آیی
گر بدانم که کجایی به سرت پیش آیم
ور بدانی که چه زارم به سرم بازآیی
قوت آمدنم نیست به نزد تو مگر
هم تو لطفی بکنی و به کرم باز آیی
اوحدی شد چو هلالی ز فراقت چه شود
گر درین هفته چو ماه از سفرم بازآیی

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
با دشمنان ما شد هم خانه آشنایی
کرد از فراق ما را دیوانه آشنایی
روزی هزار نوبت از شمع عارض خود
ما را بسوخت همچون پروانه آشنایی
از زلف و خال مشکین پیوسته بر رخ و لب
هم دام عشق دارد هم دانه آشنایی
ترس خدا ندارد در سینه شهر سوزی
مویی وفا ندارد در شانه آشنایی
آن روز کاشنا شد با من به دلنوازی
گفتم که زود گردد بیگانه آشنایی
پیمانه پر از می در ده مگر که با ما
پیمان کند چو بیند پیمانه آشنایی
ای اوحدی چه حاجت چندین سخن که حرفی
بس گر چنانکه باشد در خانه آشنایی

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - - | - - U | - U - -
ای نافه چینی ز سر زلف تو بویی
ماه از هوست هر سرمه چون سر مویی
شوق تو ز بس جامه که بر ما بدرانید
نی کهنه رها کرد که پوشیم و نه نویی
از باده وصل تو روا نیست که دارد
هر کس قدحی در کف و ما کشته بویی
من شیشه خود بر سر کوی تو شکستم
کز سنگ تو بیرون نتوان برد سبویی
مجموع تو در خانه و مرد و زن شهری
هر یک ز فراق تو پراگنده به سویی
یک روز برون آی که هستند بسی خلق
در حسرت دیدار تو بر هر سر کویی
چون اوحدی از هر دو جهان روی بتابیم
آن روز که روی تو ببینم و چه رویی

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
زهی حسن ترا گل خاک کویی
نسیم عنبر از زلف تو بویی
رخت بر سوسن و گل طعنه ها زد
که بود این ده زبانی آن دو رویی
نیامد در خم چوگان خوبی
به از سیب زنخدان تو گویی
سر زلفت ز بهر غارت دل
پریشانست هر تاری به سویی
شدی جویای بالای تو گر سرو
توانستی که بگذشتی ز جویی
ز زلفت حلقه ای جستم ندادی
چه سختی می کنی با من به مویی
دل سخت تو چون دید اوحدی گفت
بدین سنگم بباید زد سبویی

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
گفتم از عشق توسرگشته چو گویم تو چه گویی
گفت چوگان که زد آخر که تو سر گشته چو گویی
گفتم آرام دلم نیست ز عشق تو چه درمان
گفت درمان تو آنست که آرام نجویی
گفتم آشفته آن چشم خوشم مرحمتی کن
گفت رحمت هم ازو جوی که آشفته اویی
گفتم از هجر لبت روی به خونابه بشستم
گفت اگر بشنوی از وصل لبم دست بشویی
گفتم این تازه تنم کهنه شد از بار ملامت
گفت روزی دو ملامت بکش ار عاشق اویی
گفتمش روی من از فرقت روی تو چو زر شد
گفت اگر نیستی احول چه بری نام دو رویی
گفتمش خسته دلم یاوه شد اندر سر زلفت
گفت شرطیست که با من سخن یاوه نگویی
گفتم آن عهد تو می بینم و بسیار نپاید
گفت اندر پیم آن به که تو بسیار نپویی
گفتم آن سیب زنخدان تو خواهم که ببویم
گفت ترسم بگزی سیب زنخدان چو به بویی
گفتمش مویه کنانم شب تاریک ز هجرت
گفت می بینمت انصاف که باریک چو مویی
گفتم ای سنگدل از ناله زارم حذری کن
گفت از سنگ دل من تو حذر کن که سبویی
گفتم از هندوی زلف تو چه بدها که ندیدم
گفت  نیکوست رخ من تو نگه کن به نکویی
گفتمش اوحدی سوخته یکتاست به مهرت
گفت یکتا نشود تا نکند ترک دو تویی

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U - -
خانه تحقیق را ماه شبستان تویی
انفس و آفاق را میوه بستان تویی
از ره صورت ترا آدم خاکیست نام
چونکه به معنی رسی صورت رحمان تویی
مهد سلیمان کشید باد به تاثیر مهر
مهد سلیمان بهل مهر سلیمان تویی
داروی دردی که هست از در غیری مخواه
درد دل خویش را دارو و درمان تویی
در کرم آباد جود بر سر خوان وجود
اول نعمت تراست آخر مهمان تویی
آنکه سخن زاد ازو نی سخن آباد ازو
روی سخن در تو کرد زانکه سخندان تویی
دوش طلب گار دوست گشتم و گفت اوحدی
کانچه طلب میکنی دور مرو کان تویی

وزن: مُفْتَعِلُنْ فاعِلُنْ مُفْتَعِلُنْ فاعِلُنْ
بحر: منسرح مطوی مکشوف
نشانه‌های عروضی: - U U - | - U - | - U U - | - U -
مشتاق آن نگارم آیا کجاست گویی
با ما نمی نشیند بی ما چراست گویی
ما در هوای رویش چون ذره گشته پیدا
وین قصه خود بر او باد هواست گویی
صد بار کشت ما را نادیده هیچ جرمی
در دین خوبرویان کشتن رواست گویی
نزدیک او شد آن دل کز غم شکسته بودی
این غم هنوز دارم آن دل کجاست گویی
از زلف کژرو او گر بشنوی نسیمی
تا زنده ای حکایت زان سر و راست گویی
با دیگران بیاری آسان بر آورد سر
این ناز و سر گرانی از بخت ماست گویی
خون دلم بریزد و آنگاه خشم گیرد
آنرا سبب ندانم این خون بهاست گویی
گفتا که جان شیرین پیش من آر و زین غم
تن خسته شد ولیکن دل را رضاست گویی
از اوحدی دل و دین بردند و عقل و دانش
رخت گزیده گم شد دزد آشناست گویی

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - - | - - U | - U - -
راه گم کردم چه باشد گر به راه آری مرا
رحمتی بر من کنی وندر پناه آری مرا
می نهد هر ساعتی بر خاطرم باری چو کوه
خوف آن ساعت که با روی چو کاه آری مرا
راه باریکست و شب تاریک پیش خود مگر
با فروغ نور آن روی چوماه آری مرا
رحمتی داری که بر ذرات عالم تافتست
با چنان رحمت عجب گر در گناه آری مرا
شد جهان در چشم من چون چاه تاریک از فزع
چشم آن دارم که بر بالای چاه آری مرا
دفتر کردارم آن ساعت که گویی بازکن
از خجالت پیش خود در آه آه آری مرا
من که چون جوزا نمی بندم کمر در بندگی
کی چو خورشید منور در کلاه آری مرا
اسب خیرم لاغرست و خنجر کردار کند
آن نمی ارزم که در قلب سپاه آری مرا
لاف یکتایی زدم چندان که زیر بار عجب
بیم آنستم که با پشت دو تاه آری مرا
هر زمان از شرم تقصیری که کردم در عمل
همچو کشتی ز آب چشم اندر شناه آری مرا
خاطرم تیره است و تدبیرم کژ و کارم تباه
با چنین سرمایه کی در پیشگاه آری مرا
گر حدیث من به قدر جرم من خواهی نوشت
همچو روی نامه با روی سیاه آری مرا
بندگی گرزین نمط باشد که کردم اوحدی
آه از آن ساعت که پیش تخت شاه آری مرا

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
آن نفس را که ناطقه گویند بازیاب
تا روشنت شود سخن گنج در خراب
او را ز خود چو بازشناسی درو گریز
خود را ازو چو فرق کنی رخ ز خود بتاب
سرچشمه تویی تو آن نور راستیست
وان کش توظن بری که تویی لمعه سراب
از بهر آبروی مجازی چو خاک پست
خود را مکن چو باد بهر آتشی کباب
پیوسته باژگونه نظر می کنی به خود
خود شخص باژگونه نماید ترا ز آب
خوابیست این حیوة طبیعی ز روی عقل
مرگ اندر آورد سرت ای بیخبر ز خواب
گفتی که عقل ما و تن ما و جان ما
این ماو ما که گفت به من باز ده جواب
آن گرتو بودی آن دگران چیستند پس
ور غیرتست در طلبش باش و بازیاب
فصلی از آن کتاب به دست آور ای حکیم
تا نسخه ای ز خیر ببینی هزار باب
نیکی ستاره ایست کزو می کند طلوع
انسان حقیقتی که بدو دارد انتساب
هر شربتی که او ندهد نیست خوشگوار
هر دعوتی که او نکند نیست مستجاب
فعلش کمال ویژه و قولش صواب صرف
عهدش وفای خالص و حسنش حباب ناب
عقلش وزیر و روح مشیرست و دل سریر
تن بارگاه میر و ازو میر در حجاب
راه موحدان همه زو پیش رفت اگر
توحیدت آرزوست بدان آستان شتاب
وهم و خیال حس تو من ذلکی دواند
اندر حساب هستی و او صدر آن حساب
او لب هستی تو و اکنون تو قشر او
زین قشر نا گذشته کجا بینی آن لباب
معراج واصلان تو بدین آستان طلب
ور نه چو دیو سوخته گردی بهر شهاب
او را اگر بجای بمانی بماندت
همواره در مذلت و جاوید در عذاب
پیری به من رسید لقب نور و چهره نور
و آن نور عرضه کرد برین چشم پر ز آب
سرش به حال من نظر لطف برگماشت
کز وی مرا معاینه شد سر صد کتاب
برداشت این نقاب و مرا دیده باز کرد
و آنگاه خود ز دیده من رفت در نقاب
تا راه دل به حضرت او برد اوحدی
آسوده شد ز زحمت تقلید شیخ و شاب

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
گر آن جهان طلبی کار این جهان دریاب
به هرزه می گذرد عمر وارهان دریاب
تو غافلی و رفیقان به کار سازی راه
چه خفته ای که برون رفت کاروان دریاب
هزار بار ترا بیش گفته ام هر روز
که  هین شبی دوسه بیدار باش هان دریاب
جوان چو پیر شود کار کرده می باید
ز پیر کار نیاید تو ای جوان دریاب
زمانه می گذرد چون زمین مباش زمن
قبول کن ز من ای خواجه این زمان دریاب
ترا شکار دلی گر ز دست برخیزد
سوار شو منشین سعی کن روان دریاب
گرت به جان خطری میرسد تفاوت نیست
قبول خاطر صاحب دلان بجان دریاب
ورت نگه کند از گوشه ای شکسته دلی
غلط مشو که فتوحیست رایگان دریاب
به هیچ کار نیایی چو ناتوان گردی
کنون که کار به دستست می توان دریاب
اقامت تو بدنیا ز بهر آخرتست
چو این گذشت به غفلت مکوش و آن دریاب
شنیده ای که چها یافتند پیش از تو
تو نیز آدمیی جهد کن همان دریاب
به پیشگاه بزرگان گرت رها نکنند
فقیر باش و زمین بوس و آستان دریاب
ز عمر عاریتی اوحدی بمیر امروز
پس آنگهی برو و عمر جاودان دریاب
مکن ز یاد فراموش روز دشواری
که با تو چند بگفتم که ای فلان دریاب

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
ای دل تویی و من بنشین کژ بگوی راست
تا ز آفرینش تو جهان آفرین چه خواست
گر خواب و خورد بود مراد این کمال نیست
ور علم و حکمتست غرض کاهلی چراست
عقل این بود که ترک بگویند فعل کژ
هوش این بود که پیش بگیرند راه راست
تو نامه خدایی و آن نامه سر به مهر
بردار مهر نامه ببین تا درو چهاست
ار نامه روشنست نمودار هر دو کون
بر خواند این نموده دلی کندرو صفاست
ترکیب ماست زبده اجزای کاینات
مانند زبده ای که برون آوری ز ماست
آنی که هر دو کون به دکان راستی
نزدیک عقل یک سر موی ترا بهاست
زین آفرینش آنچه تو خواهی ز جزو و کل
در نفس خود بجوی که جامی جهان نماست
این جام را جلی ده و خود را درو ببین
سری عظیم گفتم اگر خواجه در سراست
لیکن ترا چه طاقت دیدار خویشتن
کز بند خویشتن دل دون تو بر نخاست
زین چیزها که داری و دل بسته ای درو
دریاب تا چه چیز ترا روی در بقاست
نفسست و حکمت آنکه نمیرد به وقت مرگ
وین آلت دگر همه را روی در فناست
این گنج مال و خواسته کاندوختی به عمر
می دان که یک به یک ز تو خواهند بازخواست
گردانه خرد می نشود جز به آسیاب
ما دانه ایم و گردش این گنبد آسیاست
دیگیست چارخانه که سرپوش آن تویی
این چار طبع را که ز بهر تو ماجراست
گفتی به سعی مایه دنیا فزون کنم
دنیا فزود لیک ببین تا ازین چه کاست
دنیا و دین دو پله میزان قدرتست
این پله چون به خاک شد آن پله بر هواست
ای صاحب نیاز نمازی که می کنی
گو مردمش مبین اگرت روی در خداست
بیناست آن نظر که ازو هست گشته ای
جایی چنین نظر نتوان کرد چپ و راست
حق گفت فاستقم چو وفا از رسول جست
رو مستقیم شو تو که این صورت وفاست
خاشاک راه دانش در پای جود او
هر گوهر نفیس که در گنج پادشاست
ار گرگ فتنه زود پریشان کند رواست
آنرا که چون کلیم شبان تکیه بر عصاست
چشمش رخ نفاق نبیند به هیچ وجه
آن کش چهار بالش توفیق متکاست
صوفی شدی صداقت و صدق و صفات کو
صافی شدی کدورت و حقد و حسد چراست
دست از جهان بشوی و پس آنگاه پیش دار
زیرا که بوسه بر کف دستی چنان رواست
دست کلیم را ید بیضا نهاد نام
کوشسته بود دست ز چیزی که ماسواست
ای سالک صراط سوی راست کار باش
کان رفت در بهشت که در خط استواست
گفتی که عارفم ز کجا دانم این سخن
عارف کسی بود که بداند که از کجاست
گر آشنا شوی بنهی دل برین حدیث
بشنو حدیث اوحدی ار جانت آشناست
از ظلمت و ز نور درین تنگنای غم
بس پرده و حجاب که در پیش چشم ماست
از پردها گذر چو نکردی کجا دهند
راهت به پرده ای که درو مهد کبریاست

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
این آسمان صدق و درو اختر صفاست
یا روضه مقدس فرزند مصطفاست
این داغ سینه اسدالله و فاطمه است
یا باغ میوه دل زهرا و مرتضاست
ای دیده خوابگاه حسین علیست این
یا منزل معالی و معموره علاست
ای تن تویی و این صدف در لو کشف
ای دل تویی و این گهر کان هل اتا ست
ای جسم خاک شو که بیابان محنتست
وی چشم آب ریز که صحرای کربلاست
سرها برین بساط مگر کعبه دلست
رخها بر آستانه مگر قبله دعاست
ای بر کنار و دوش نبی بوده منزلت
قندیل قبه فلکی خاک این هواست
تو شمع خاندان رسولی به راستی
پیش تو همچو شمع بسوزد درون راست
بر حالت تو رقت قندیل و سوز شمع
جای شگفت نیست نشانی ازین عزاست
قندیل ازین دلیل که زردست روشنست
کو را حرارت از جگر ماتم شماست
هر سال تازه می شود این درد سینه سوز
سوزی که کم نگردد و دردی که بی دواست
کار فتوت از دل و دست تو راست شد
اندرجهان بگوی که این منزلت کراست
در آب و آتشیم چو قندیل بر سرت
آبی که فیضش از مدد آتش عناست
قندیل اگر هوای تو جوید بدیع نیست
زیرا که گوهر تو ز دریای لافتا ست
زرینه شمع بر سرقبرت چو موم شد
زان آتشی که از جگر مؤمنان بخاست
ای تشنه فرات یکی دیده بازکن
کز آب دیده بر سر قبر تو دجله هاست
آتش عجب که در دل گردون نیوفتاد
در ساعتی که آن جگر تشنه آب خواست
شمشیر تا ز بد گهری در تو دست برد
نامش همیشه هندو و سر تیزو بی وفاست
از بهر کشتن تو به کشتن یزید را
لایق نبود کشتن او لعنت خداست
آن پیرهن که گشت به دست حسود چاک
اندر بر معاویه دیریست تا قباست
فرزند بر عداوت آبا پراگند
تخم خصومتی که چنین لعنتش سزاست
گردیست بر ضمیر تو زان خاکسار و ما
بر گورت آب دیده فشانان ز چپ و راست
با دوستان خویشتن از راه دشمنی
رویت گرفته از چه و خاطر دژم چراست
گردون ناسزا ز شما عذر خواه شد
امروز اگر قبول کنی عذر او سزاست
شاهان بپرسش تو ز هر کشور آمدند
وانگه ببندگی تو راضی گرت رضاست
از آب چشم مردم بیگانه گرد تو
گرداب شد چنان که برون شد به آشناست
حالت رسیدگان غمت را گرفت شور
شورابه دو دیده یک یک برین گواست
کار مخالف تو برون افتد از نوا
چون در عراق ساز حسینی کنند راست
بر عود تربت تو چوشکر بسوختیم
از شکرت بپرس که این آتش از کجاست
چون کاه میکشد به خود این چهرهای زرد
این عود زن نگار که همرنگ کهرباست
عودی که میوه دل زهرا درو بود
نشگفت اگر شکوفه او زهره سماست
صندوق تو ز روی به زر در گرفته ایم
وین زرفشانی ارچه برویست بی ریاست
روزی ز سر گذشت تو دیدم حکایتی
زان روز باز پیشه من نوحه و بکاست
تا میل قبه تو در آمد به چشم من
تاریکی از دو چشم جهان بین من جداست
بر تربت تو وقف کنم کاسهای چشم
زیرا که کیسه زرم از سیم بی نواست
تابوت تو ز دیده مرصع کنم به لعل
وین کار کردنیست که تابوت پادشاست
چشم ارز خون دل شودم تیره باک نیست
در جیب و کیسه خاک تو دارم که توتیاست
چون خاک عنبرین ترا نیست آهویی
مانندش ار به نافه چینی کنم خطاست
قلب سیاه سیم تنم زر ناب شد
زین خاک سرخ فام که همرنگ کهرباست
کردم به حله روی ز پیشت به حیله لیک
پایم نمی رود که مرا دیده از قفاست
زان چشم دوربین چه شود گر نظر کنی
در حال اوحدی که برین آستان گداست
او را بس اینقدر که بگویی ز روی لطف
با جد و با پدر که فلانی غلام ماست
کردم وداع این سخن این جا گذاشتم
بیگانه را مده سخن من که آشناست
گر تن سفر گزید ز پیشت مگیر عیب
دل را نگاه دار که در خدمتت به پاست

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
مباش بنده آن کز غم تو آزادست
غمش مخور که به غم خوردن تو دلشادست
مریز آب دو چشم از برای او در خاک
که گر بر آتش سوزنده در شوی بادست
کجا دل تو نگه دارد آنکه از شوخی
هزار بار دل خود به دیگران دادست
بخلوت ارچه نشیند بر تو شاد مباش
که یارش اوست که بیرون خلوت استادست
اگرچه پیش تو گردن نهد به شاگردی
مباش بی خبر از حیلتش که استادست
کجا به ناله زار تو گوش دارد شب
که تا سحر ز غم دیگری به فریادست
ز نامه ها که فرستاده ای چه سود کزو
بر آن خورد که برش جامه ها فرستادست
گرت بسان قلم سر همی نهد بر خط
به هوش باش که خاطر هنوز ننهادست
برافکن ای پدر از مهر آن برادر دل
نه خود ز مادر دوران همین پسر زادست
ببسته زلف چو مارش میان به کشتن تو
تو در خیال که گنجی به دستت افتادست
مده به شاهد دنیا عنان دل زنهار
که این عجوزه عروس هزار دامادست
اگر ز دوست همین قد و چهره می جویی
زمین پر از گل و نسرین و سرو و شمشادست
ز روی خوب وفا جوی کاهل معنی را
دل از تعلق این صوت و صورت آزادست
جماعتی که بدادند داد زیبایی
اگر نه داد دلی می دهند بیدادست
کسی که از غم شیرین لبان به کوه دوید
رها کنش که هنوز از کمر نیفتادست
حلاوت لب شیرین به خسروان بگذار
که رنج کوه بریدن نصیب فرهادست
چه سود دارد اگر آهنین سپر سازیم
چو آنکه خون دل ما بریخت پولادست
نموده ای که دگر عهد می کند با ما
مکن حکایت عهدش که سست بنیادست
نصیحتی که کنم یاد گیر و بعد از من
بگوی راست که اینم ز اوحدی یادست

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
چرخ گردان روشن از رای منست
دور گردون کار فرمای منست
گردن و گوش عروس نطق را
زین و زیب از نطق زیبای منست
غره روی معانی تا ابد
از سواد شعر غرای منست
در جهان کار سخن پرداختن
کسوتی بر قد و بالای منست
هیچ اگر ملک معانی گوهریست
زاده طبع سخن زای منست
تا قیامت هر چه گوید دیگری
قطرهای موج دریای منست
با چنان رویی که دارد جرم ماه
خوشه چین خرمن رای منست
جنس و نقد گنج مکنونات غیب
سر به سر تاراج و یغمای منست
گر فرو مانم نگردم زیر دست
ور سرافرازم کرا پای منست
با تکاپوی چنین امروز چرخ
در اساس کار فردای منست
کی زمین را پیش من آبی بود
کاسمان هم باد پیمای منست
پادشاهان را نیارم در نظر
چون به درویشان تولای منست
گرچه در عالم ندارد هیچ جای
هر کجا رو آورم جای منست
قول من بر دشمنان تلخست از آنک
مرگ ایشان در سخن های منست
از حسد داران ندارم هیچ باک
کایزد دارنده دارای منست
اوحدی نیز ار سوادی می کند
صورت نقش سویدای منست
همچو من گر لاف یکتایی زند
زیبدش زیرا که همتای منست

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
بر آستان در او کسی که راهش هست
قبول و منزلت آفتاب و ماهش هست
به راستی سر ازین دامگاه دامن گیر
کسی برد که ز توفیق او پناهش هست
گرت ز گوشه دل خواهش محبت اوست
یقین بدان که از آنگونه نیز خواهش هست
چه باک از آن که پراکنده حالتیم و روان
اگر چنانکه به احوال ما نگاهش هست
تو با خدای خود ار می کنی معاملتی
دلیر کن که کریمست و دستگاهش هست
گمان مرد ز گیتی اگر دوام و بقاست
یقین بدان تو که اندیشه پناهش هست
به گاه عجز ضروریست عرض قصه تو نیز
به عجز قصه خود عرض کن که گاهش هست
اگرچه لذت شیرین دهد به ملک مناز
که رخت خسروپرویز تاج و گاهش هست
چو خواجه را اجل از ملک پنبه خواهد کرد
چه اعتبار به پشمی که در کلاهش هست
به نان و آب تفاخر مکن که حیوان نیز
به هر طرف که نگه میکند گیاهش هست
اگر ز تیغ تو نفسی سپر نیندازد
حذر کن از نفس او که تیر آهش هست
رونده گو قدم اینجا به احتیاط بنه
که زیر هر قدمی چندگونه چاهش هست
اگر گناه کند نیک مرد خیراندیش
مترس گو زعقوبت که عذرخواهش هست
مقدسا و خدایا به حق راهروی
که از هدایت خاص تو انتباهش هست
که روز بازپسین در گذار و رحمت کن
بر آنکه جاه ندارد برآنکه جاهش هست
به بوی لطف تو می آید اوحدی برتو
اگرچه سخت مخوفست و پرگناهش هست
گرش به تیر بدوزی ورش به تیغ زنی
ره گریز ندارد که داغ شاهش هست
ز کردهای خودش گرچه خوفهاست ولی
امید رحمت و آمرزش الهش هست
در آنزمان که تو بر نامه سیه بخشی
برو ببخش که بس نامه سیاهش هست
ز خرمن عمل نیکش ارچه نیست جوی
ز شرم بی عملی گونه چو کاهش هست
بر آتش دل وت گر گواه می خواهی
ز گرمی نفس خویشتن گواهش هست

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -