cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
پسته شکری است آنک تو داری نه دهن
شکر عسکری است آنک تو باری نه سخن
هر که او دل برخ ماهرخی خواهد داد
باری آنروی دلفروز که وجهیست حسن
ای سر زلف ترا مرغ دلم دست آموز
و آتش مهر رخت در جگرم دود افکن
بنده ی پرتو روی چو مهت بدر منیر
هندوی زنگی خال سیهت مشک ختن
دست بر سر زده و پای فرو رفته بگل
بر لب جوی زرشک قد تو سرو چمن
بیش ازین ابر سیه بر مه شب پوش مپوش
بعد ازین خیل حبش بر سپه زنک مزن
پرده بردار که در تاب شود شمع فلک
پسته بگشای که تا آب شود در عدن

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
چون پدید آمد ز زیر هفت چرخ مستدیر
طلعت سلطان زرین تاج زنگاری سریر
از فراز سبز خنگ چرخ بر خاک اوفتاد
وز تواضع بوسه زد بر نعل یکران امیر
آن زمین حلم فلک سرعت که هست از مهر کین
در سخا اقلیم بخش و در وغا اقلیم گیر
اختر تأیید را از مشرق تیغش طلوع
و آسمان ملک را بر مرکز حکمش مسیر
بفکند از زخم شمشیرش فلک زرین سپر
بشکند از سهم پیکانش قلم در دست تیر
ملک هفت اقلیم گردون پیش جاهش مختصر
نقد چار ارکان عالم نزد انعامش حقیر
جود عالم بخش او ارزاق را نعم الکفیل
حکم عالم گیر او آفاق را نعم النصیر

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
ز دست این فلک گوژ پشت سفله پرست
کدام سر که نرفتست عاقبت از دست
اگر نهی ز شرف بر سر کواکب پای
بزیر پای حوادث کند سپهرت پست
سکندر ار چه بمردانگی جهان بگشود
بوقت کوچ بنا کام بار رحلت بست
تهمتن ار غم این هفتخوان خلاص نیافت
سیامک از کف این دیو کینه جوی نجست
غبار دل چه نشیند چو گرد محنت خاست
ز ملک و مال چه خیزد چو شمع عمر نشست
چو ساقی فلکت می ز هفت جام دهد
چو جم کشند بیکدم بخوابگاهت مست
ز سرد مهری گیتی نگر که در هیجا
به تیر چرخ روان امیرزاده بخست

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
از گنج دهر بهره بجز زخم مار نیست
وز گلبن زمانه بجز نوک خار نیست
بگذر ز می که مجلسیان وجود او
حاصل ز جام دهر برون از خمار نیست
کو در میان باغ کسی یا کنار گل
کورا چو لاله خون جگر در کنار نیست
بر این قرار گرچه زنی سایبان انس
زیرا که همچو سایه دمی بر قرار نیست
تا چند سرکشی سر گردنکشان دهر
بر پای دار بین که جهان پایدار نیست
در این رباط کهنه مزن خیمه وقوف
چون واقفی که موقف او استوار نیست
هرگز نبوده است کس از روزگار شاد
ور زانک بوده است در این روزگار نیست

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
بنده دارد بارگی بس نامدار و معتبر
در بزرگی داستان و در سرافرازی سمر
سیم بخشی تنک چشم و سخت جانی سنگدل
باد پایی گرم خیز و قلعه گیری تا جور
قایم اللیلی که شب تا صبح باشد در قیام
صایم الدهری که باشد بی نیاز از خواب و خور
گاه گیرد همچو ماری گرزه اندر غار جای
گاه گردد همچو شیری شرزه اندر کوه و در
گاه سقایی کند چون مفلسان از بهر سیم
گاه کناسی کند چون ناکسان بر بوی زر
همچو مرغ خانگی در زیر دارد بیضه لیک
قاف تا فاقش بود مانند عنقا زیر پر
مدخلش در ملک شام و از تری او را مدد
منزلش در بند و در تاریکی او را آبخور
او ز ملک روم و در موصل علم بفراخته
لیک خیل زنگبار آورده بر خیلش حشر
قلعه ی او گرده کوه و چشمه ی او آب گیر
سیر او در تر و خشک و او مسافر خشک و تر
هر کجا باشد گلی خاری پدید آید از او
هر کجا باشد سهی سروی ازو آید ببر
پیش هر کس برنخیزد از سر کبر و منی
جز برای دلبران سرو قد سیم بر
حدت او در دوار اما ز ادرارش فتور
قوت او در ورم اما ز افلاجش خطر
غایت امکان اصل و علت ایجاد نسل
موجب انتاج خلق و ماده ی نشر بشر
زاهدانرا پایمال و شاهدانرا دست گیر
دوستانرا پرده دار و دشمنانرا پرده در
گاه همچون ماهیی کز قلزم افتد بر کنار
گاه چون دیوی که از قرابه آرندش بدر
همچو کبکی کوهساری جسته بیرون از قفس
همچو سروی جویباری رسته در پایش خضر
چون درفش اژدها پیکر فرود آرد ز کوه
بینیش چون اژدهایی خفته در زیر کمر
گه چو ملاحان ز کشتی بر فراز بادبان
گه چو غواصان بدریا در شود بهر گهر
بر در هر درگهی بر پای باشد چون علم
در پی هر حجره یی بر کار باشد چون حجر
نیک شوخی سربزرگ اما قوی نفسی نفیس
بس وجودی نازک اما سخت کوری بی بصر
ماهیی ماهی غلط گفتم که مرغی خایه دار
هدهدی بر کنده پر نی نی عقابی تیز پر
گه بر افرازد علم از حد شهرستان لوط
گه بسوی چاه بابل باشدش عزم سفر
گه بود در بند قبچاقی بتان سرو قد
گه زند سر بر در مه پیکران کاشغر
شاهدانش یار غار و آشیانش پای غار
مسکنش در بند و نوروزش همه شب تا سحر
از دو پیکر طالع و رأسش مقابل باذنب
منزلش کف الخضیب اما قرانش با قمر
راست چون طفلیست کاید از دهانش بوی شیر
عورتش خوانم که در پرده ست و او فی الجمله نر
بادگیری زان صفت کس را نباشد بر گذار
زابگیری همچنان کس را کجا باشد گذر
گه بگرید زار و سر بر زانوی حسرت نهد
گه بر آرد سر که چون من کیست در عالم دگر
چون بجنبد نعره برخیزد ز گردون کالفرار
چون بر آرد سر فغان از کوه آید کالخدر
افعیی با مهره نی نی گردنی با گرد ران
نامه ی سر مهر نی نی خامه ی ببریده سر
گر بچاهی درفتد در تیره شب عیبش مکن
زانکه او کورست و شب تار و لب چاهش ممر
فاعل مفعول مطلق رفع و نصب اعراب او
مصدری لازم ولیکن تعدیش بی حرف جر
عاملی جازم که هرگه کو شود ملحق بجمع
جمله را از مبتدای فعل او باشد خبر
فتح او در ضم ولیکن کسر او در نفی فعل
او علم وانگاه در ترکیب شرطی معتبر
شعبه ی لین و بترکیت نگارین گشته حاد
زیرکش لیکن ز زیر افکنده او را ناگزر
زخمه ی او در دوگاه اما مقام او سه گاه
چون و تر پیوسته بر ساز و چو سازی بی وتر
شیخ گرزالدین ابوالعباس رومی پیر نجد
دشمن جاه خدیور دین پناه دادگر
هر کرا سخت آید این معنی ز خواجو گو مرنج
نظق عیسی را چرا منکر شود هر گاو و خر
خواستند از من که چیزی اندرین معنی بگو
ور کسی عیبی کند گو از سر این در گذر

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
افتخار جهان مظفر دین
معدن جود و منبع دانش
حسن بن العضد که از احسان
مصطفی گشت و بنده حسانش
کوکب زرنگار خور میخیست
اوفتاده ز نعل یکرانش
شاه سیمین سریر زرین تاج
خاک روب در شبستانش
قصر هفت آشکوی شش روزن
غرفه یی در فضای ایوانش
بنده را داد زرده یی که بود
سبز خنک سپهر حیرانش
میخ دستان سام بر دستش
داغ بهرام گور بر رانش
سالها یادگار بهمن و تور
در شب آخر کشیده ساسانش
پیر گشته پشنک بر پشتش
کرده افراسیاب ترخانش
شب مولد اوان دعوت نوح
روز پیری زمان طوفانش
کهترین کره چرمه ی سامش
کمترین بچه خنک دستانش
مادیانی که رخش کره اوست
پروریده بشیر پستانش
از کیومرث بازماند و کنون
چرخ نسبت کند بپیرانش
نعل بندی که نعل او می بست
کاوه آورد پتک و سندانش
وقت ابداع موسم زینش
گاه ایجاد روز جولانش
گرد پیری نشسته بر پشتش
کثرت سن شکسته دندانش
دیده تاریک گشته از نظرش
سینه دل بر گرفته از جانش
همچو چنگی گسسته او تارش
همچو سقفی شکسته ارکانش
شده تاب از وجود معدومش
رفته آب از سنان اسنانش
سوخته چوبهای اعضایش
ریخته برگهای اجفانش
از تداویر چرخ بگسسته
رسن تا تار شریانش
گرد رانی چو دسته چنگش
گردنی همچو نای انبانش
دهن سالخورده دشمن کام
با زمین گفته راز پنهانش
کرده گرگان طمع درو لیکن
چرخ کرده نصیب کرمانش
شده زین هفت طارم شش در
چار حد وجود ویرانش
هیچ سغریگر از پی کیمخت
نبرد بی طمع بدکانش
گرگ وحشی بوقت جوع الکلب
نکشد لاشه در بیابانش
آیت کل من علیها فان
گوییا نازلست در شأنش
کس بغور جراحتش نرسد
زانک نا ممکنست درمانش
بنده با ارتکاب این مرکب
که بدست آمدست آسانش
هر نفس طعنه ییست از اینش
هز زمان بذله ییست از آنش
برو ای باد قاصدا و ببوس
خاک درگاه آسمان مانش
پیش از انهای نفثة المصدور
برسان بندگی بدربانش
بر سر جمع عرضه دار و بگوی
حال این خسته ی پریشانش
که چنین مرکبی بنا می زد
نبود بنده مرد میدانش
گر بود لایق جنیسبت خاص
بفرست و ز بنده بستانش
شب پس خیمه باز می دارش
روز پیش طلیعه میرانش
ور بهندوستان نظیرش نیست
بفرست از برای سلطانش
نوکری را بگوی تا ببرد
از برای سگان کهدانش
یا بخر بندگان اشارت کن
تا بدارند بهر پالانش
با همه سن و سال بسیارش
با همه علت فراوانش
جد اعلاش انک در بغداد
پیشکش کرد بهر احسانش
عضد الدین که گلشن خضرا
یک سراچه ست در گلستانش
خواجه یی را که تیر مستوفی
یک قلمزن بود ز دیوانش
زین دنیا و دین علی که فلک
نکند سرکشی بدورانش
آصف ثانی انک باد بود
در نظر ملکت سلیمانش
منشی ایلخان که شاه سپهر
نکشد سر ز خط فرمانش
باد بر رسم محمدت گویان
فلک ازرقی ثنا خوانش
بنده ی سر نهاده بهرامش
هندویزر خریده کیوانش

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
روزی وفات یافت امیری در اصفهان
ز آنها که در عراق بشاهی رسیده اند
دیدم جنازه بر کتف تونیان و من
حیران که این جماعت ازین تا چه دیده اند
پرسیدم از کسی که چرا تو نیان شهر
از کارها جنازه کشی بر گزیده اند
حمال مرده در همه شهری جدا بود
هر شغل را برای کسی آفریده اند
بر زد بروت و گفت که تا ما شنیده ایم
حمامیان همیشه نجاست کشیده اند

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
باد پیمایی که جم را خاک ره پنداشتی
بر من از دیوانگی هر دم کمینی می گشود
گفتم آخر چند ازین گرمی برو سردی مکن
می فروزی آتش و خود کور می گردی به دود
چون نداری زهره ای زهرت نمی باید فشاند
چون ندیدی چرمه ای چربت نمی باید نمود
ریش خود بگرفت و برتیزید و بخروشید و گفت
کاین زمان چون نوکری با من نمی بینی چه سود
گفتمش دست از چه رو هر لحظه بر ریش آوری
دنب خر چندانکه پیمایی همان باشد که بود

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
ایخسرو سرفراز گردون
بر خاک در تو سر نهاده
هر صبح صبوحیان انجم
بر یاد تو نوش کرده باده
این کوکب زرنگار می خیست
از پای تکاورت فتاده
زربخش مرا و اسب و جامه
تا کار دلم شود گشاده
در راه بیکدرم نیرزد
دینار برهنه و پیاده

وزن: مَفْعُولْ مَفاعِلُنْ فَعولُنْ
بحر: هزج مسدس اخرب مقبوض محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - U - | U - -
در زبان آوری مکوش که چرخ
سرت اندر سر زبان نکند
رو کرم کن بجای خلق خدای
کز کرم هیچکس زیان نکند

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
ایدل امروز آنک در عالم
لاف آزادگی زند بنده ست
از کرم در گذر که در کرمان
از کریمان کریم گوینده ست

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
گفت با من یکی ز فیروزان
که چه بودت ز آمدن مقصود
شهر بگذاشتی و بگذشتی
از مقامی که بود معدن جود
و امدی سوی محنت آبادی
که نباشد درو کرم موجود
این زمان با وجود حاکم ما
جود را نیست در زمانه وجود
سیم ویسه ست و شاه ما رامین
زر ایازست و میر ما محمود

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
صاحب ما گرش کرم بودی
مثلش اندر زمانه کم بودی
ور نبودی علم ببد نامی
فلکش شقه علم بودی
ور جهانرا وجود ننهادی
مثلش این لحظه در عدم بودی
ور درم را ز دست می دادی
نام او سکه درم بودی
ور عجم را بجود بگرفتی
اینزمان خسرو عجم بودی
شربتی گر بتشنگان دادی
مشربش عین جام جم بودی
بنده ی زال زر اگر نشدی
صد غلامش چو گستهم بودی
درگهش قبله ی عجم گشتی
حرمش کعبه ی امم بودی
ملکش اضعف العباد شدی
فلکش اصغر الخدم بودی
کاشکی گر نداشتی قدمی
سخنش در خور قدم بودی
یا چو بیت الحرم شدی حرمش
بنده اش محرم حرم بودی
درگهر گر نداشتی خللی
دل و دستش چو کان ویم بودی
ور نبودی بحکم خود مغرور
بر همه خسروان حکم بودی
جمله سر بر خطش نهادندی
گر سیه رو نه چون قلم بودی
بنده گر زو نداشتی طمعی
پیش او نیز محترم بودی
غم بیچارگان اگر خوردی
زین همه عیبها چه غم بودی
همه دارد کمال و فضل و هنر
ایدریغا گرش کرم بودی

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
کافی دولت و دین میر ابوبکر که نیست
در جهانت بمعالی و کمالات نظیر
چه دهم شرح مقادیر عطای تو که نیست
با ایادی گفت حاصل کان عشر عشیر
بگشا دست جوانمردی و با همچو منی
فکر امسال بیکباره برون کن ز ضمیر
بلبل طبع من آن به که ببستان سخن
سبق مدح تو تکرار کند گاه صفیر
من همانم که اگر در قلم آرم بیتی
چون قلم سر بنهد بر خط من تیر دبیر
قلعه گیران ضمیرم چو زه آرند کمان
صف گردنکش گردون بشکفاند بتیر
شمسه ی خاطر من چون بدرخشد ز افق
برود آب ز سرچشمه ی خورشید منیر
تو بدین خواجگی و میری خود غره مشو
که نه آنم که تصور کنم از خواجه و میر
من که سر پنجه ی شیران بسخن در شکنم
همه دانند که نبود غمم از خرسی پیر

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
چون گشت سوار آنک بهنگام سواری
جولانگه که پیکر او عالم بالاست
زد پاشنه بر استر و از جای بر انگیخت
ز انسان که ازو استرک خسته امان خاست
استر چو بتنک آمد ازو بانک بر آورد
گفتا ز که نالیم که از ماست که بر ماست

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
تا چند کنی عرض عروض ای ز جهالت
ناکرده جوی حاصل و مغرور بتحصیل
بس زن که بود نادره گوی و سخن آرای
نی همچو شما غره بدراعه و مندیل
از وزن چه پرسید که بیرون ز شمارست
مفعول و مفاعیل و مفاعیل و مفاعیل

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
ای بهر گونه بسر برده بسی در پی علم
وان همه کرده ی تو نزد خرد نا کرده
مدتی گشته بتحصیل فضایل مشغول
وز معلم همه تعلیم فلما کرده

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
بعمر این آرزو دارم که بینم
عزیزی چند را در اصفهان خوار
کمال الدین مظفر گشته در خاک
جمال الدین ساوی زنده بر دار
یکیرا در بن چاهی نگون سر
یکیرا بر سر داری نگونسار

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
شبی ز درد شکم بیخبر بیفتادم
چنانک جامه ی جان چاک می زدم ز الم
چو آفتاب بر آمد شدم بنزد طبیب
که بهر ریش درونم بیان کند مرهم
طبیب گفت که خود را بهر طریق که هست
مجال ده بجانب خدایگان عجم
ز خوان او اگرت لقمه یی بدست آید
بخور که نیست دوایی جز آن به درد شکم

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
زغن شکلی که در فصل بهاران
صفیر از بلبل خوشگو بدزدد
اگر ره یابد اندر باغ رضوان
درخت طوبی از مینو بدزدد
وگر بر زلف خوبان دست یابد
سواد از طره ی هندو بدزدد
سحر چون بگذرد بر طرف بستان
فریب از نرگس جادو بدزدد
زبان بلبل خوشگو ببندد
نسیم از سنبل خوشبو بدزدد
نشاید کو بصحرا راه یابد
که رنگ از لاله ی خودرو بدزدد
گرش باشد سوی جیحون گذاری
بحیله قلعه ی آمو بدزدد
گهی بینی که فرصت گوش دارد
ز پیش هر دو چشم ابرو بدزدد
اگر در بحر عمان غرقه گردد
یقینم کز صدف لؤلؤ بدزدد
سر مویی مر او را دسترس نیست
وگر باشد ز سرها مو بدزدد
ز بی آبی بطرف جویباران
چو فرصت یابد آب از جو بدزدد
بترکستان گرش باشد گذاری
کلاه از تارک قید و بدزدد
گرم در خاطر آرد معنی بکر
نیارم گفتن آنرا کو بدزدد
عجب نبود اگر اینگونه دزدی
لقب از کنیت خواجو بدزدد

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
عزیزی کو مرا خواری نمودی
چو در مسجد مسلمان با مجوسی
ز دنیا رفت و عین مصلحت بود
چرا کز ماکیان ناید خروسی
کنون بر کهربا تا چند بارم
بگاه گریه اشک سند روسی
که گر زد کرکس چرخش منقار
چنان به کاید از کبکان مصوصی
ولی بنگر که هر ساعت چه گوید
مرا دور سپهر آبنوسی
که ای سرمایه افسوس و تزویر
چرا پیوسته در بند فسوسی
بگاه طمطراق و سرفرازی
گهی چون رایت و گاهی چو کوسی
چو با گردون دونت در نگیرد
چرا سرمایه سازی چاپلوسی
بسلطانی جهانرا تا جهانست
گهی زنگی نشیند گاه روسی
سگی جنگی تر از گرگان وحشی
گرازی خرتر از گاوان طوسی
گرش پیر سپهر از پا در آرد
چرا بخت جوانرا دست بوسی
که گر با تاج کی چون کیقبادی
وگر با کفش زرین همچو طوسی
ترا زین ترکتازی نیز روزی
نماید توسن گردون شموسی
ولیکن طرفه گفتند این مثل را
که مرگ خر بود سگ را عروسی

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
صدر دین یحیی تمغاچی که هست
در خری بیمثل و خر طبعی مثل
عالی از وی گشته رایات خطا
نازل از وی گشته آیات زلل
صورت او معنی فسق و فجور
معنی او صورت کذب و دغل
در نفاق از وی سپر بفکنده تیر
در نحوست گشته هندویش زحل
عقرب و آنگاه بادی همچو دلو
ثور و آنگه منقلب همچون جمل
معدن نتن و فسا چون خنفسا
ناکس و کناس مانند جعل
زایر مقصوره ی تزویر و زور
دایر مطموره ی جنگ و جدل
در جهالت قاضی شهر مجوس
در ضلالت مفتی کیش هبل
جرعه نوش باده خواران جنون
حلقه گوش پیشکاران امل
وهم او مساح صحرای خیال
فهم او ملاح دریای حیل
فعل معلولش همه محض فساد
اسم مجهولش همه عین علل
از فنای او جهانرا صد فرح
وز بقای او زمانرا صد خلل
شوخ و شاخی راست مانند غنم
باردار و ژاژخا همچون جمل
شکل دیوی کرده بر لوح وجود
نقش او را نقشبندان ازل
سبلتش گندیده از بوی دهان
مقعدش خندیده بر گند بغل
کس دهد تمغا بدست آن بغا
کس بمعمولی سپارد این عمل
ناکسی بر جای آنکس بین که نیست
پیش او یک جو دو عالم را محل
خویش را صدر اجل داند که باد
جای این صدر اجل صدر اجل
گشت سلطانی بسگبانی عوض
شد سلیمانی بشیطانی بدل

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
اعظم جلال دولت و دین ارپه کاسمان
بر آستان قدر جلالش گذر نیافت
گردون هزار سال بگرد جهان بگشت
وز خط حکم نافذ او ره بدر نیافت
چون شاهباز همت او دیده باز کرد
نه بیضه سپهر بجز زیر پر نیافت
بگذشت و هم تیز پر از حد کن و فکان
وز پایه سرادق قدرش خبر نیافت
بر قد کبریاش جهان قرطه یی برید
کانرا برون ز اطلس چرح آستر نیافت
شاها خرد که کاشف اسرار عالمست
هرگز بوهم پایه قدر تو در نیافت
گردون چو پرچم علمت روز معرکه
مرغول مشک رنگ عروس ظفر نیافت
چشم زمانه در شب تاریک حادثات
جز ماه رایت تو فروغ سحر نیافت
وهم از فراز طارم افلاک بر گذشت
وز سده جناب رفیعت اثر نیافت
بی فضله سخای تو از روی خاصیت
گیتی در آب گوهر و در خاک زر نیافت
خورشید را که چشم و چراغ جهان نهند
جز خاک آستان تو کحل بصر نیافت
ادراک عقل را چو نظر بر جهان فتاد
در جنب اعتبار تواش معتبر نیافت
خورشیدوار قهر تو چون تیغ برکشید
بیرون ز هفت جوشن گردون سپر نیافت
یکچند دشمن تو اگر پا دراز کرد
اکنون ز دست تیغ تو پروای سر نیافت
تیر جهان نورد فلک با هزار چشم
در خشک و تر چو چشم و لبش خشک و تر نیافت
همچون هلال باد قد دشمنت که چرخ
جز نعل موکب تو هلالی دگر نیافت

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
مهدی ثانی عمید الملک رکن داد و دین
ایکه دوزخ ز آتش قهرت شراری بیش نیست
شیر چرخ چنبری کاقصای عالم صید اوست
کمترین سگبان خیلت را شکاری بیش نیست
نه فلک کز هفت کشور بر سر آمد در علو
ز آستان قبه قدرت غباری بیش نیست
پاسبان هفتمین طارم که کیوان نام اوست
بر جناب بارگاهت پرده داری بیش نیست
ترک خنجرکش که بر پنجم فلک خنجر کشد
روز کین از لشکرت خنجر گزاری بیش نیست
شهسوار قصر زنگاری که شاه انجمست
از سپاهت کمترین ابلق سواری بیش نیست
ماه نو با نعل شبرنک تو دارد نسبتی
ورنه اندر گوش گردون گوشواری بیش نیست
سرور از آن بختیان کارند خرج مطبخت
هفت گردونرا که می بینی قطاری بیش نیست
ابر و دریا را که با دست تو نسبت می کنند
از محیط فیض انعامت بخاری بیش نیست
عالمی مستغرق دریای انعامت ولیک
حاصل این بنده گویی انتظاری بیش نیست
آفتاب ار سرخ بر می آید از مشرق رواست
کز فروغ نور رایت شرمساری بیش نیست
چرخ اگر دراعه نیلی بپوشد گو بپوش
زانک بر مرگ حسودت سوگواری بیش نیست
نحس اکبر بر سپهر از سهم تیغ هندیت
هندوی سرگشته بر نیلی حصاری بیش نیست
دشمنت گر فی المثل بر تخت باشد تحت تست
زانک تختش از سر تحقیق داری بیش نیست
باد فرمانت مدار مرکز علوی از انک
چرخ را بر مرکز سفلی مداری بیش نیست

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
زبده دوران ملک مستنصر آن کز کبریا
حضرت او را ملاذ آل الپ ارغون کنند
شش جهت را مشتق از شش حرف اسمش می نهد
زان سبب در رفعتش هفت آسمان مضمون کنند
نزد کلک نقش بندش نام مانی گر برند
باید بیضا حدیث سحر بابل چون کنند
شاهد مه روی رویش چون بر اندازد تتق
مهر روز افروز را بر طلعتش مفتون کنند
عکس تیغ خون فشانش چون بر افلاک افکند
آسمانرا دامن پیروزه گون گلگون کنند
با وجود رشحه ی دریای جودش سایلان
شرم دارند ار سیوال از قلزم و جیحون کنند
پیش لفظ عذب او گوهر فروشان از حیا
آب گردند ار حدیث لؤلؤی مکنون کنند
ای که گرد خاک پایت ساکنان آسمان
سرمه ی چشم جهان بین شه گردون کنند
گر سیه کاری کند خصمت بگو با اختران
تا بتیغ خور ز عالم چون شبش بیرون کنند
در حضورت نام دشمن چون توام برداز انک
نسبت قارون کجا با عصمت هرون کنند
گر ز خلقت شمه یی سوی دیار چین برند
مشک را در ناف آهو از خجالت خون کنند
چون نویسم وصف رمح خطیت از شعر من
اختران بر اژدهای آسمان افسون کنند
طبع من چون ارغنون مدحت آرد در خروش
زهره را گر خوش نوا خوانند بی قانون کنند
نام فیض و دست و کلک مصریت ارباب عقل
موج دریای محیط و ماهی ذوالنون کنند
نقش پردازان فطرت کنیتت را از شرف
شاید ار نقش طراز چرخ سقلاطون کنند
رایت ممهوز بدخواه تو گر سر بر کشید
با لفیف طره او کسره را مقرون کنند
آتش افروزان قهرت چون علم بیرون زنند
بحر را در بر کشند و کوه را هامون کنند
بکر فکرت چون قلم در صورت لیلی کشید
عقل را از زلف چون زنجیر او مجنون کنند
طبع دراکت چو از سر الهی دم زند
جهل باشد گریبان علم افلاطون کنند
همچو یوسف ذات بی مثلث عزیز مصر باد
تا حوادث را ز یمن دولتت مسجون کنند

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
زهی رفیع جنابی که چون بیوت عناکب
سپهر بر در ایوان رفعت تو تنیدست
هیاکل ملکی صورت و وجود تو معنی
معاقد فلکی قفل و خاطر تو کلیدست
از آن محیط بنزد تو آب روی ندارد
که قطره ییست که از ابر بخشش تو چکیدست
برین حدیقه ی خضرا گل شقایق شرقی
شکوفه ییست که از باغ دولت تو دمیدست
همای روح که دارد و رای سدره نشین
کبوتریست که از برج همت تو پریدست
بصد هزار قران در کمال فضل و معانی
فلک نظیر تو با صدر هزار دیده ندیدست
چرا بلرزه در افتاده است بحر در فشان
اگر حدیث دل و دست معطیت نشنیدست
جهان مطاوع حکم تو باد و دهر متابع
که او کزین جهان شد که خدمت تو گزیدست
دوام عمر تو چندانکه بهر بنده نوشتی
بقای خصم تو چندین کزان ببنده رسیدست

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U - -
ای رهروان بادیه پیمای چرخ را
رکن بساط مجلس اعلات مرحله
قدر ترا که دانه و دام از معالیست
طاوس گلشن فلک افتاده در تله
خیاط چرخ ساخته از جرم ماه و مهر
دراعه جلال ترا گوی و انگله
تا خاک آستان ترا گشت مشتری
بالا گرفت کار فلک زین معامله
از خوان بخشش تو جهان چارپهلو است
باقی ز تنگ حوصلگی می کند زله
در بند آهنست کنون آنکه مدتی
بر دست و پای بر که نهادند سلسله
گویی ز صدمه ی نفس وی فرو نشست
بر قصر لاجورد فلک شمع و مشعله
در نیمروز قافله سالار مصر را
گویی مگر بسر حد شامست قافله
دی بامداد کز طرف کاروان شرق
برخاست بانک جنبش زرینه زنگله
چون از افق علامت صبح آشکار شد
برداشتم ز جور فلک شور و مشغله
همچون سپید مهره رعد از غریو من
شد قبه سحاب پر از بانک و غلغله
کای سرد مهر گرم در آخر بدین صفت
افتادگان بی سر و پا را مکن یله
از قرص گرمت ار بمن افتد نواله یی
حقا اگر کنم بدو عالم مقابله
جنگ آور فصاحت من با هزار جهد
نانی بدست می نکند بی مجادله
چون تشنگان بادیه از فرط محنتم
نی برگ بودنست و نه ترتیب راحله
سلطان چرخ گرم شد و تیغ بر کشید
گفت ای فسرده دل چه فروشست و ولوله
از کهکشان بپرس که بر خرمن قمر
یک جو ندید مشتری این مه ز سنبله
هم چاره آنک نوبتی از دست روزگار
سوی جناب داور دوران بری گله
اعظم جلال دین که ز آسیب قهر او
بر هفت قلعه ی فلک افتاد زلزله
تا صبحدم ترنم بلبل بود بباغ
خالی مباد بزم تو یکدم ز بلبله

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
غیاث دولت و دین کهف عالم
زهی دستت بدر پاشی سحابی
جهان مکرمت را قهرمانی
سپهر معدلت را آفتابی
فلک را گرد ایوانت طوافی
ملک را سوی فرمانت شتابی
جهانرا از وجودت افتخاری
ستم را از جنابت اجتنابی
بود عنقای زرین بال گردون
درون جوف خرگاهت ذبابی
روا باشد که همچون من غریبی
ز درکاهت نیابد فتح بابی

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
دمی بصحبت پیری رسیده بودم دوش
که بود منشی دیوان چرخ را استاد
ز حال بنده بپرسید و گفت نشنیدم
قصیده یی که بتجدیدت اتفاق افتاد
دعاش کردم و گفتم که گفته ام دو سه بیت
بمدح خواجه ی آفاق صدر دولت و داد
گشاد رشته ی لؤلؤی نظم آن ابیات
ولی هنوز سر درج مکرمت نگشاد
سیاه گشت مرا دیده چون مداد و هنوز
بهیچوجه بهای مداد نفرستاد
چو این حدیث بگفتم بچشم کین در من
نگاه کرد و بخندید و گفت شرمت باد

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
صدر بلند مرتبه یحیی که معطیی
مانند او ز مادر ارکان نزاده است
سقایی نشستگه او کنم بچشم
هرگه که بینمش که بپای ایستاده است
صدر از برای آن لقبش بر نهاده اند
کو سینه سالها بزمین بر نهاده است
رویش چو پشت دیک سیه گشته است ازان
کز کودکی همیشه برو در فتاده است
تمغای بنده گر نتواند که وا دهد
بروی گرفت نیست که بسیار داده است

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
ستوده مفخر آفاق صدر دین یحیی
که افتخار زمینست و اختیار ز من
اگر چنانکه زر بنده باز پس ندهد

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
سبحان من یسبحه الرمل فی القفار
سبحان من تقدسه الحوت فی البحار
صانع مقدری که شه نیمروز را
منصور کرد بریزک خیل زنگبار
دانا مدبری که شهنشاه زنک را
پیروز کرد بر شه پیروزه گون حصار
سلطان بنده پرور و قهار سختگیر
دیان عدل گستر و ستار بردبار
گوهر کند ز قطره و شکر دهد زنی
خار آورد ز خاره و گل بردمد ز خار
در راه وحدتش دو دلیلند مهر و ماه
بر صنع و قدرتش دو گواهند نور و نار
ای بر در توام سر خجلت فتاده پیش
آخر ز راه لطف بفرما که سر برآر
آن کس که چرخ پیش درش سر نهاده است
بر خاک درگه تو نهد روی اعتذار
شکر تو بی نهایت و فضل تو بی قیاس
لطف تو بی حساب و عطای تو بی شمار
ادراک عقل خیره ز ذات و صفات تو
ذاتت بری ز فخر و صفاتت عری ز عار
دیوانگان حلقه عشق تو هوشمند
دردی کشان ساغر شوق تو هوشیار
راتب بران فیض نوال تو انس و جان
روزی خوران خوان عطای تو مور و مار
هر کس که خوار توست ندارد کسش عزیز
وان کو عزیز توست نگوید کسش که خوار
شادی آن دلی که غمت اختیار کرد
مقبل کسی که شد به قبول تو بختیار
خواجو چو روی عجز نهادست بر درت
جرمی که کرده است به فضلت که درگذار

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -