چون خلیفه دید و احوالش شنید
آن سبو را پر ز زر کرد و مزید
آن عرب را کرد از فاقه خلاص
داد بخشش ها و خلعت های خاص
کاین سبو پر زر به دست او دهید
چونک واگردد سوی دجله ش برید
از ره خشک آمده ست و از سفر
از ره دجله ش بود نزدیک تر
چون به کشتی در نشست و دجله دید
سجده می کرد از حیا و می خمید
کای عجب لطف این شه وهاب را
وان عجب تر کاو ستد آن آب را
چون پذیرفت از من آن دریای جود 
آن چنان نقد دغل را زود زود 
کل عالم را سبو دان ای پسر
کاو بود از علم و خوبی تا به سر
قطره ای از دجله خوبی اوست
کان نمی گنجد ز پری زیر پوست
گنج مخفی بد ز پری چاک کرد
خاک را تابان تر از افلاک کرد
گنج مخفی بد ز پری جوش کرد
خاک را سلطان اطلس پوش کرد
ور بدیدی شاخی از دجله خدا
آن سبو را او فنا کردی فنا
آنک دیدندش همیشه بی خودند
بی خودانه بر سبو سنگی زدند
ای ز غیرت بر سبو سنگی زده
وان شکستت خود درستی آمده
خم شکسته آب ازو ناریخته
صد درستی زین شکست انگیخته
جزو جزو خم به رقص ست و به حال
عقل جزوی را نموده این محال
نه سبو پیدا درین حالت نه آب
خوش ببین والله اعلم بالصواب
چون در معنی زنی بازت کنند
پر فکرت زن که شهباز ت کنند
پر فکرت شد گل آلود و گران
زانک گل خواری  ترا گل شد چو نان
نان گلست و گوشت کمتر خور ازین
تا نمانی همچو گل اندر زمین
چون گرسنه می شوی سگ می شوی
تند و بد پیوند و بدرگ می شوی
چون شدی تو سیر  مرداری شدی
بی خبر بی پا  چو دیواری شدی
پس دمی مردار و دیگر دم سگی
چون کنی در راه شیران خوش تگی 
آلت اشکار خود جز سگ مدان
کمترک انداز سگ را استخوان
زانک سگ چون سیر شد سرکش شود
کی سوی صید و شکار خوش دود
آن عرب را بی نوایی می کشید
تا بدان درگاه و آن دولت رسید
در حکایت گفته ایم احسان شاه
در حق آن بی نوای بی پناه
هر چه گوید مرد عاشق بوی عشق
از دهانش می جهد در کوی عشق
گر بگوید فقه  فقر آید همه
بوی فقر آید از آن خوش دمدمه
ور بگوید کفر  دارد بوی دین
آید از گفت  شکش بوی یقین
کف  کژ کز بحر صدقی خاسته ست
اصل صاف آن فرع را آراسته ست
آن کفش را صافی و محقوق دان
همچو دشنام  لب معشوق دان
گشته آن دشنام نامطلوب او
خوش ز بهر عارض محبوب او
گر بگوید کژ  نماید راستی
ای کژی که راست را آراستی
از شکر گر شکل نانی می پزی
طعم قند آید نه نان  چون می مزی
ور بیابد مؤمنی زرین وثن
کی هلد آن را برای هر شمن 
بلک گیرد اندر آتش افکند
صورت عاریتش را بشکند
تا نماند بر ذهب شکل وثن
زانک صورت مانع است و راه زن
ذات زرش داد ربانیت است
نقش بت بر نقد زر عاریت است
بهر کیکی تو گلیمی را مسوز
وز صداع هر مگس مگذار روز
بت پرستی چون بمانی در صور
صورتش بگذار و در معنی نگر
مرد حجی  همره  حاجی طلب
خواه هندو خواه ترک و یا عرب
منگر اندر نقش و اندر رنگ او
بنگر اندر عزم و در آهنگ او
گر سیاه ست او هم آهنگ توست
تو سپید ش خوان که همرنگ توست
این حکایت گفته شد زیر و زبر
همچو فکر عاشقان بی پا و سر
سر ندارد چون ز ازل بوده ست پیش
پا ندارد با ابد بوده ست خویش
بلک چون آبست هر قطره از آن
هم سرست و پا و هم بی هر دوان
حاش لله این حکایت نیست هین
نقد حال ما و تست این  خوش ببین
زانک صوفی با کر و با فر بود
هرچ آن ماضی ست لا یذکر بود
هم عرب ما  هم سبو ما  هم ملک
جمله ما یؤفک عنه من افک
عقل را شو دان و زن این نفس و طمع
این دو ظلمانی و منکر  عقل شمع
بشنو اکنون اصل انکار از چه خاست
زانک کل را گونه گونه جزوهاست
جزو کل نی جزوها نسبت به کل
نی چو بوی گل که باشد جزو گل
لطف سبزه جزو لطف گل بود
بانگ قمری جزو آن بلبل بود
گر شوم مشغول اشکال و جواب
تشنگان را کی توانم داد آب
گر تو اشکالی بکلی و حرج
صبر کن الصبر مفتاح الفرج
احتما کن احتما ز اندیشه ها
فکر شیر و گور و دل ها بیشه ها
احتماها بر دواها سرور ست
زانک خاریدن فزونی  گر ست
احتما اصل دوا آمد یقین
احتما کن  قوت جانت ببین
قابل این گفته ها شو گوش وار
تا که از زر سازمت من گوش وار
حلقه در گوش مه زرگر شوی
تا به ماه و تا ثریا بر شوی
اولا بشنو که خلق مختلف
مختلف جانند تا یا از الف
در حروف مختلف شور و شکی ست
گرچه از یک رو ز سر تا پا یکی ست
از یکی رو ضد و یک رو متحد
از یکی رو هزل و از یک روی جد
پس قیامت روز عرض اکبر ست
عرض او خواهد که با زیب و فر ست
هر که چون هندوی  بد سودایی است
روز عرضش نوبت رسوایی است
چون ندارد روی همچون آفتاب
او نخواهد جز شبی همچون نقاب
برگ یک گل چون ندارد خار او
شد بهاران دشمن اسرار او
وانک سر تا پا گل ست و سوسن ست
پس بهار او را دو چشم روشن است
خار بی معنی خزان خواهد خزان
تا زند پهلوی خود با گلستان
تا بپوشد حسن آن و ننگ این
تا نبینی رنگ آن و زنگ این
پس خزان او را بهارست و حیات
یک نماید سنگ و یاقوت زکات
باغبان هم داند آن را در خزان
لیک دید یک به از دید جهان
خود جهان آن یک کس است او ابله ست
هر ستاره بر فلک جزو مه است
پس همی گویند هر نقش و نگار
مژده مژده نک همی آید بهار
تا بود تابان شکوفه چون زره
کی کنند آن میوه ها پیدا گره
چون شکوفه ریخت  میوه سر کند
چونکه تن بشکست  جان سر بر زند
میوه معنی و شکوفه صورتش
آن شکوفه مژده  میوه نعمتش
چون شکوفه ریخت میوه شد پدید
چونکه آن کم شد شد این اندر مزید
تا که نان نشکست  قوت کی دهد 
ناشکسته خوشه ها کی می  دهد 
تا هلیله نشکند با ادویه
کی شود خود صحت افزا ادویه

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -