cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
رند شیادی که دارایی وی
یک کت و شلوار و یک سرداری است
ریش بتراشیده اسبیل از دو سوی
راست بالا رفته کج دمداری است
گرچه او را نیست دیناری به جیب
هیکلش چون مردم درباری است
در خیابان هرکه بیندش این چنین
گوید این شارژدافر بلغاری است
شغل این جنتلمن عالیجناب
در خیابان ها قدم برداری است
مسلکش دزدی ز هر ره شد کنون
للعجب بهر وطن غمخواری است
از قضا روزی خیابان دیدمش
تند از بالا روان چاپاری است
ظهر تابستان و خور بالای سر
از در و دیوار آتش باری است
داده او تغییر پز من در عجب
کاین چه طرز تازه طراری است
جبه و لباده و شال و قبا
در برش جای کت و سرداری است
بر سرش عمامه رنگی نو ظهور
فینه ای و رشته چلواری است
هشته یک خروار ریش و عقل مات
زین خر و زین ریش یک خرواری است
زود بگرفتم سر راهش که هان
بازت این چه بازی و بی عاری است
خر ز گرمای هوا تب می کند
ای خر این پالانت سنگین باری است
وآنگه این ریش دم گامیش چیست
کاین چنین در صورتت گلناری است
گفت این ریشی که بینی ریش نیست
ریشخند مردم بازاری است
تازه در خط وکالت رفته ام
با عوامم عزم خوش رفتاری است
گفتمش تغییر اونیفورم هم
در وکالت چون نظام اجباری است
هشتی عمامه کله برداشتی
گفت این رسم کله برداری است
وین لباس و هیکل مردم فریب
اولین فرمول مردم داری است
ریش انباری ز رأی مردم است
رأی مردم اندر آن انباری است
اولین شرط وکالت ریش و آنک
می تراشد از وکالت عاری است
دیدمش آنگه که می گفت این سخن
آبی از بینی به ریشش جاری است
کاولین شرطش کثافت کاری است
کاولین شرطش کثافت کاری است

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
دولت به ریش زرد ظهیر آبرو گرفت
کناس را بیار که کابینه بو گرفت
بعد از دو سال خواست تدین  کند نماز
با فاضل آب حوض سفارت وضو گرفت
نازم به رهنما که تدین  کشید رنج
در پیشگاه اجنبی و مزد او گرفت
حلاج  پنبه زن وطن خویش را فروخت
با پول آن دو دست لحاف و پتو گرفت
آری شکم عزیزتر از مملکت بود
حلاج را که ملک بداد و لبو گرفت
دستت رسد اگر تو بکن قطع بی درنگ
دستی که دوستانه دو دست عدو گرفت
می خواست حق خلق      خورد به زور
رو شکر کن که لقمه ملت گلو گرفت
طوری نموده بود به جمهوریت نعوظ
گویی پسرعموست که دختر عمو گرفت
نفرین به لیدر سوسیالیست باد کو
دنبال این سیاست بی آبرو گرفت
عاقل طباطبایی کور است کو به مکر
با هر طرف بساخت که مزد از سه سو گرفت
گه اعتدال و گه رادیکال گاه سوسیال
بدتر از آن زنیست که هفتاد شو گرفت
گویند در خزانه نماندست یک فلوس
ما را هزار خنده از این گفتگو گرفت
این پول ها چه می کند آن دولتی که باج
از لوله هنگ مسجد ملا عمو گرفت
می خواست رهنما بخورد حصه صبا
آن حقه باز معرکه با های و هو گرفت
گلشن به مثل گفت که عباس دوس کیست
برجست و زود آینه اش روبه رو گرفت
از بس که وام خواست تدین ز زید و عمر
دیگر به وام خوردن بی ربط خو گرفت
مستی حرام باد به میخانه کاندر او
عارف غرابه کش شد و دشتی سبو گرفت

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
هر آن که بی خبر از فن خایه مالی شد
دچار زندگی پست و نان خالی شد
بهل بمیرند آن صاحبان عزت نفس
که پشتشان همه از بار غم هلالی شد
سعادت و خوشی و روزگار بهبودی
برین گروه در این مملکت محالی شد
مگوی از شرف و علم و معرفت حرفی
که هر که گفت خداوند زشت حالی شد
خدای را مفرستید کس دگر به فرنگ
که لاله زار بهین مکتب مرالی شد
قوام دوله ازین مکتب آمدست برون
که حکمران لرستان و آن حوالی شد
صبا بگو به تقی خان آصف الدوله
جهان به کام جناب اجل عالی شد
تو صدر اعظم آینده ای ز بس دادی
قوام السلطنه نصف تو داد والی شد
نظام سلطان سوسیال انقلابی بود
به یک حکومت از اشراف اعتدالی شد
ز عین دوله بیاموز مسلک اندر دهر
شد انقلابی و در خرج اعتدالی شد
جزای حسن عمل بین که میرموسی خان
نرفته خوار نماینده اهالی شد
من از سفیدی عمامه ملک دانم
که بی کلاه سرش ماند و ماستمالی شد
ز کودکی ماژر فضل الله نما تقلید
که او طریق ترقی چه خوب حالی شد
هر آن که دوسیه خدمتش بود در پشت
به نام سابقه دارای پست عالی شد
ظهیر دوله کسی را که زیر خرقه کشید
پروفسور به دبستان بی خیالی شد
پناه بر به خدا از طباطبایی کور
کز اعتدالی یک دفعه رادکالی شد
دگر به خانه نرمان نه پوست ماند و نه مو
ز بس به دست همین کور دستمالی شد
وزیر جنگ خیال مقام بالاتر
فتاد و غوطه در افکار ایدآلی شد
تو از اداره مالیه مالیات مخواه
که صرف ساختن پارک های عالی شد
خزانه رفت همه خانه فهیم الملک
بدل به پارک و دکاکین و مبل و قالی شد
دخانیات ز نفتی چنان گرفت آتش
که آن اداره در و پیکرش زغالی شد
وه از ذکاوت توله سگان والی فارس
که میخ سابقه هر یک بخورد والی شد
شد ار وکیل به تبریز مدولی میرزا
به دست حزب طرفدار بی خیالی شد
بخوان ز نصرت دوله تو تعزیت بر ترک
که خاک بر سر دربار بابعالی شد
وثوق دوله بر اسبیل خویش می بالید
ز حد گذشت چو بالیدنش مبالی شد
در این دو ساله که مسیولیت به ریش گرفت
به گه کشید جهانی و انفصالی شد
ز دشت ماریه دشتی به انتخاب هوارد
وکیل ملت و ذوالمجد و المعالی شد
ز اکل شیر شتر سوسمار و موش دو پا
به فکر شغل وزارت پی تعالی شد
در این دیار هشلهف عجب نه گر حلاج
قرین مرتبه فضلی و کمالی شد
ببین به سابقه رهنما که افلاطون
ز هم قطاری او پست و انفصالی شد
مکن تو عیب که او از فشار خصم جنوب
به زیر سایه همسایه شمالی شد
نصیر دوله که سالون ضد مافوقش
هزار مرتبه پر شد دوباره خالی شد
بود یکی ز رجال بزرگ امروزی
از آن سبب که زن خلق در لیالی شد
چو صحن مملکت از مردکار خالی ماند
دوباره نوبه مردان لاابالی شد
گمان مدار که آمد سیاستی از نو
همان سیاست دیرینه ماستمالی شد
جهان عدوی تو شد زین قصیده عشقی لیک
قصیده ای که توانی بدان ببالی شد
اگر که قافیه تکرار گشته یا غلط است
مگیر خرده که منظومه ارتجالی شد

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
بعد ازین بر وطن و بوم و برش باید رید
به چنین مجلس و بر کر و فرش باید رید
به حقیقت در عدل ار در این بام و در است
به چنین عدل و به دیوار و درش باید رید
آن که بگرفته از او تا به کمر ایران گه
به مکافات الی تا کمرش باید رید
پدر ملت ایران اگر این بی پدر است
به چنین ملت و گور پدرش باید رید
به مدرس نتوان کرد جسارت اما
آنقدر هست که بر ریش خرش باید رید
این حرارت که به خود احمد آذر دارد
تا که خاموش شود بر شررش باید رید
شفق سرخ  نوشت آصف کرمانی  مرد
غفرالله کنون بر اثرش باید رید
آن دهستانی  تحمیلی بی مدرک و لر
بهر این ملک به نفع و ضررش باید رید
گر ندارد ضرر و نفع مشیرالدوله 
از نوک پاش الی فرق سرش باید رید
گر رود مؤتمن الملک  به مجلس گاهی
احتراما به سر رهگذرش باید رید

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
این چه بساطی است چه گشته مگر
مملکت از چیست شده محتضر
موقع خدمت همه مانند خر
جمله اطباش به گل مانده در
به به ازین مملکت خر تو خر
نیست به دزدی شما در جهان
کیست که خر کرده شما را چنان
چیست که خفتند همه بی گمان
وه به شما ای همه افتادگان
به به ازین مملکت خر تو خر
مادر بیچاره فتاده علیل
دخترک اندر پی هر کج سبیل
پرستارانش ز وزیر و وکیل
جمله فتادند به فکر آجیل
به به ازین مملکت خر تو خر

وزن: مُفْتَعِلُنْ مُفْتَعِلُنْ فاعِلُنْ
بحر: سریع مطوی مکشوف
نشانه‌های عروضی: - U U - | - U U - | - U -
دردا و حسرتا که جهان شد به کام خر
زد چرخ سفله سکه دولت به نام خر
خر سرور ار نباشد پس هر خر از چه روی
گردد همی ز روی ارادت غلام خر
افکنده است سایه هما بر سر خران
افتاده است طایر دولت به دام خر
خر بنده خران شد آزادگان دهر
پهلو زن است چرخ به این احتشام خر
خرها تمام محترمند اندرین دیار
باید نمود از دل و جان احترام خر
خرها وکیل ملت و ارکان دولتند
بنگر که بر چه پایه رسیده مقام خر
شد دایمی ریاست خرها به ملک ما
ثبت است بر جریده عالم دوام خر
هنگامه ای به پاست به هر کنج مملکت
از فتنه خواص پلید و عوام خر
آگاه از سیاست کابینه کس نشد
نبود عجب که نیست معین مرام خر
روزی که جلسه وزرا منعقد شود
دربار چون طویله شود ز ازدحام خر
در غیبت وزیر معاون شود کفیل
گوساله ایست نایب و قایم مقام خر
یارب وحید ملک چرا می خورد پلو
گر کاه و یونجه است به دنیا طعام خر
گفتم به یک وزیر که من بنده توام
یعنی منم ز روی ارادت غلام خر
این شعر را به نام سپهدار گفته ام
تا در جهان بماند پاینده نام خر
خرهای تیزهوش وزیران دولتند
یا حبذا ز رتبه و شأن و مقام خر
از آن الاغ تر وکلایند از این گروه
تثبیت شد به خلق جهان احتشام خر
شخص رییس دولت ما مظهر خر است
نبود به جز خر آری قایم مقام خر
چون نسبت وزیر به خر ظلم بر خر است
انصاف نیست کاستن از احترام خر
گفتا سروش غیب به گوش امین ملک
زین بیشتر زمانه نگردد به کام خر
سردار معتمد خرکی هست جرت غوز
کز وی همی به ننگ شد آلوده نام خر
امروز روز خرخری و خرسواری است
فردا زمان خرکشی و انتقام خر

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
دوش شنیدم که گفت مؤتمن الملک 
پا نگذارد دگر به ساحت مجلس
گفت تدین  که ای به گوز مساوات
گفت مساوات  کای به ریش مدرس

وزن: مُفْتَعِلُنْ فاعِلاتُ مُفْتَعِلُنْ فَعْ
بحر: منسرح مثمن مطوی منحور
نشانه‌های عروضی: - U U - | - U - U | - U U - | -
ضیاء الواعظین آن رند جیغو
زده پشت تریبون پاک وارو
برای خاطر هم مسلکانش
به پا بنموده فریاد و هیاهو
به قانون اساسی پشت پا زد
برای خود نمایی نزد یارو
بگفتا من نخواهم خورد سوگند
که بر هوچیگری بگرفته ام خو
خدا رحمی به قشقایی نماید
ز دست این وکیل لوس پر رو
ولی بعد از دو روز آخر قسم خورد
چه بود آن وضع و این صورت تو برگو
گمان دارم نخست این سید لات
برای پول می کرد این هیاهو
چو پولی دید نبود در میانه
بزد پشتک ز بعدش چند وارو
نباشد چون عقیده این چنین است
چنین اشخاص را نامند پر رو
به مثل او بود یعقوب  ناچار
که با شمر است حالا هم ترازو
ز صحن مجلس شورای ملی
چنین مخلوق باید کرد جارو

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
از دست هر که هر چه بستانده و ستانی
از دست تو ستانند با دست آسمانی
کف رنج بیوگان را مال یتیمگان را
اموال این و آن را حینی که می ستانی
گیرم حیا نداری شرمی ز ما نداری
ترس از خدا نداری ای شیخ مامقانی
تو کمتر از گدایی نان گدا ربایی
گر غیر از این نمایی کی اندر این گرانی
هر روز می توانی خوانی بگسترانی
در خورد دعوت عام شایان میهمانی
از پرتو سفارت وز شاهراه غارت
هم خوب می خوری و هم خوب می خورانی
دزدی و پاسبانی هم گرگ و هم شبانی
در هر دو حال گشتن الحق که می توانی
گر این چنین نبودی دانی کنون چه بودی
می بودی آن که قرآن در مقبری بخوانی
یاد از نجف کن اندک خاطر بیار یک یک
آن هیکل چو اردک و آن رنگ زعفرانی
شیخی بدی گزیده در حجره ای خزیده
لب دایما گزیده از فقر و ناتوانی
تو بودی و حصیری نان بخور نمیری
بر اشکم تو سیری می خواند لن ترانی
مبل تو بود سنگی یا آن که لوله هنگی
با قوری جفنگی از عهد باستانی
یک جامه در برت بود هم بالش سرت بود
هم گاه بسترت بود و آن نیز بود امانی
آن جبه سیاهت وآن چرب شبکلاهت
بد یادگار گویا از دوره کیانی
در جمله وجودت غیر از شپش نبودت
چیزی ز مال دنیا در این جهان فانی
نی مسلکت مبرهن نی مسکنت معین
همچو خدای هرجا حاضر ز لامکانی
گویند روضه خوانی است راه معیشت تو
به به چه خوب فنی است این فن روضه خوانی
هرگه کسی بمردی تو فرصتی شمردی
وآن روز سیر خوردی حلوای نوحه خوانی
ای شیخ کارآگاه امروز ماشاء الله
کردی اداره چون شاه ترتیب زندگانی
یک خانه شهر داری یک خانه اسکو داری
از وقعه فلان و از غارت فلانی
این حشمت و حشم را وین کثرت درم را
این خانه ارم را والله در جوانی
گر خواب دیده بودی یا خود شنیده بودی
بر خویش ریده بودی از فرط شادمانی
ای مایه خباثت ای میوه نجاست
اندر ره سیاست می بینمت روانی
گه پیرو وکیلی گه خویشتن دلیلی
گه یار سد جلیلی گه یاور یگانی
با سد جلیل گردی خواهی وکیل گردی
رو رو عبث در این ره پوتین همی درانی
باری در این میانه از چیست غایبانه
کردی مرا نشانه در طعن و بدزبانی
از روی زشتخویی صدگونه زشت گویی
چون نظم من نجویی چون شعر من بخوانی
از من چه دیده ای بد از من خطا چه سر زد
جز صفت فصاحت جز قدرت بیانی
از من خطا ندیدی لیکن جلو دویدی
دانی که من زمانی با منطق و معانی
وصف تو سازم آغاز مشت تو را کنم باز
برگیرمت گریبان چون مرگ ناگهانی
من ار به کنج عزلت بنشسته بی اذیت
گاهی به نفع ملت بگشوده ام زبانی
من ار که نکته سنجم بر تو رسید رنجم
پس از چه در شکنجم دایم دسیسه رانی
دانستم از چه راهست وآن را چرا گناهست
خودروی تو سیاهست ترسی که من زمانی
شرحی کنم کتابت در حق گفته هایت
وآن روز هر جفایت گردد همی علانی
چون تو در این خیالی یاد آمدم مثالی
از عهد خردسالی هان گویمت بدانی
یک روز کودکی را ختنه همی نمودند
دختی بر او نظر داشت در گوشه نهانی
چون بر گریست لختی آزرده شد به سختی
بگریست زار چون ابر در موسم خزانی
گفتندش این چه زاریست ما را به تو چه کاریست
او را کنیم ختنه تو از چه در فغانی
پاسخ بداد او نیز این آلتی است خونریز
گردید بهر من تیز تا روز کامرانی
تو نیز این چنینی چون نظم من ببینی
از طبع من ظنینی وز خویش بدگمانی
من خامه تیز کردم صد چون تو هیز کردم
تو نیز گریه سر کن هر قدر می توانی
ای شیخ دم بریده ای زیر دم دریده
ای بر جلو دویده تا در عقب نمانی
با این همه زرنگی با من چرا بجنگی
حقا درین دبنگی تکلیف خود ندانی
این شید و شیطنت را این کید و ملعنت را
با هر که می توانی با من نمی توانی

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - - | - - U | - U - -
عامیان شعر تو با شکر برابر می کنند
عارفان زین وهم باطل خاک بر سر می کنند
کارگاه قند نبود آن دهان کآید برون
هر سخن تشبیه آن بر قند و شکر می کنند
کارگاه قند از یک درش قند ار می برند
از در دیگر چغندر بارش اندر می کنند
از دهانت هر سخن کاید برون چون شکر است
پس یقین رندان به ماتحتت چغندر می کنند
ای صبا برگیر ریش مدعی و گو ز من
عنقریبا رندها چرخ تو چنبر می کنند
هیچ می دانی طرف گردیده ای با مردمی
کت چغندر ریخته هر چیز بدتر می کنند
ای خدا این خلق عطر مشک را بینند و باز
با گل افیون دماغ خود معطر می کنند
طعم شکر طبع عشقی  را نهادند و همه
بر علف های بیابان حمله چون خر می کنند
خلق را پیغمبری نوح باور نیست لیک
دعوی یزدانی از گوساله باور می کنند
این وزیران را خیانت ارث از جانوسیار
مانده دارا را فدا بهر سکندر می کنند

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
مرا چه کار که یک عمر آه و ناله کنم
که فکر مملکت شش هزار ساله کنم
وطن پرستی مقبول نیست در ایران
قلم بیار من این ملک را قباله کنم
من التزام ندادم که گر در این ملت
نبود حس وطن دوستی اماله کنم
بگو به کیر خر آماده باش و حاضر کار
به مادر وطنت زین سپس حواله کنم
سزای مادر این ملک انگلیس دهد
چرا ز کیر خر آنقدر استماله کنم

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
در ده سگ زشتی بود موریخته و لاغر
پیوسته دم اندر پا پژمرده سر و یالی
چندی سوی شهر آمد از شدت بی قوتی
اشکم ز عزا برهاند تا ماند در آنسالی
ناگاه چه باز آمد دیدند که گردیده
در فربهی و چاقی یک زبده سگ عالی
گفتند خلیلیاش بایست و همی دیدند
بر هر که زند نیشی با ضربت چنگالی
نابود خلیلی چون ناچار شده بستند
از پارچه خلخال بر گردن آن شالی
گویند که شد ممتاز آن خرفه ز همسرها
زآن روی دگر گردید معروف به خلخالی
من خویش نمی دانم بر گردن آنکو گفت
گویا که همان باشد خلخالی الحالی

وزن: مَفْعُولْ مَفاعیلُنْ مَفْعُولْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - - | - - U | U - - -
کار و بارت جور مهیا شده
نور علی نور مهیا شده
دخترکی خوب مهیا شده
خفته و خود عور مهیا شده
تاری و تنبور مهیا شده
هم آب انگور مهیا شده
بس آجیل شور مهیا شده
تریاک و وافور مهیا شده
مهدی کچل سور مهیا شده
چرچر ما جور و مهیا شده
لوطی حسین صاحب عنوان شود
بند قبا قرمزی و خان شود
دور دگر دوره دونان شود
یکسره این ملک پریشان شود
خاطر ما جمله پریشان شود
تا که ورا سفره پر از نان شود
یا که فلان گربه هر خوان شود
ایران ویران ز وزیران شود
مهدی کچل سور مهیا شده
چر چر ما جور و مهیا شده

وزن: مُفْتَعِلُنْ مُفْتَعِلُنْ فاعِلُنْ
بحر: سریع مطوی مکشوف
نشانه‌های عروضی: - U U - | - U U - | - U -
وقتی آلو شده در تهران دو
همه رفتند پی دو به شکی
هست دو آنجا میم دو جوان
نیست جز ایران دیوان دو به یکی
خواستم از تو هتک پاره کنم
حیف و افسوس نمانده هتکی
دانم از بهر چه کردی داخل
در حمایت سرکی از در کی
خایه هیایت دولت چندی است
شده با خایه تو خانه یکی
فکر ناکرده مشارالدوله
بستنی داد چه از صد چه یکی
تو چه وی کونی بی فکر مباش
فکر حال خود و من کن کمکی
من به اوضاع فلک می خندم
سر خود گیر و برو ای کلکی
آلو که دو تا بود دگر باره یکی شد
اکنون دو دگر منصب دیوان دو بگی شد
هر کس به درستیش کند فخر در عالم
فخریه این خیره همانا ترکی شد
آن کس که بدان شوری شوریش فلان بود
از بس که فلان خورد بدین بی نمکی شد
می خواست هتک پاره نماید ز وی عارف
اسباب خلاصیش همان بی هتکی شد
بیچاره دو قزوینی اش آزار نمودند
زین هجو ز قزوینی دیگر کتکی شد
گه احمد قزوینی خفتاندش و بر زد
کای خیره فراموش تو کار سبکی شد
گه عارف قزوینی اش این گفت که دانم
از چه ز تو بر هیأت دولت کمکی شد
چندیست که با خایه تو خایه دولت
همسایه یک جا محل و خانه یکی شد
حقا که به بیهوده شود سرزنش از خلق
گرچه ددری گشت و یا خود کلکی شد
زین خایه وی جای زیادی بد و محتاج
بر خایه اغیار به رسم یدکی شد
بر حضرت دو کیست که از ما برساند
که این گونه تو را باعث تصدیع یکی شد
کای دو ز دوییت نبری صرفه دیگر
بایست یکی بود و یکی گفت و یکی شد

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
ایدآل یک نفر پیرمرد دهگانی در سه تابلو
تابلو اول شب مهتاب
تابلو دوم روز مرگ مریم
تابلو سوم سرگذشت پدر مریم و ایده آل او
عزیز عشقی دشتی تو خوب حال مرا
شناختی و از آن خوب تر خیال مرا
تو بهتر از خود من دانی ایدآل مرا
تمام مایه بدبختی و ملال مرا
که من ز مردم این مملکت نیم خوشبین
من ایدآل خود ایدر به آسمان گفتم
یک ایدآل نک از قول دیگران گفتم
هرآنچه را که بخواهد دل تو آن گفتم
که ایدآل یکی مرد مرزبان گفتم
خدا نصیب کند ایدآل آن مسکین

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
جناب برزگر این ایدآل دهقان است
نه ایدآل دروغ فلان و بهمان است
ز من هم ارکه بپرسی تو ایدآل آن است
همین مقدمه انقلاب ایران است
ولیک حیف که بر مرده می کنم تلقین
در این محیط که بس مرده شوی دون دارد
وزین قبیل عناصر ز حد فزون دارد
عجب مدار اگر شاعری جنون دارد
به دل همیشه تقاضای عید خون دارد
چگونه شرح دهم ایدآل خود به ازین

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
در تکاپوی غروب است ز گردون خورشید
دهر مبهوت شد و رنگ رخ دشت پرید
دل خونین سپهر از افق غرب دمید
چرخ از رحلت خورشید سیه می پوشید
که سر قافله با زمزمه زنگ رسید
در حوالی مداین به دهی
ده تاریخی افسانه گهی
ده به دامان یکی تپه پناه آورده
گرد تاریک وشی بر تن خود گسترده
چون سیه پوش یکی مادر دختر مرده
کلبه هایش همه فرتوت و همه خم خورده
الغرض هییتی از هر جهتی افسرده
کاروان چونکه به ده داخل شد
هر کسی در صدد منزل شد
طرف ده مختصر آبی و در آن مرغابی
منعکس گشته در آن سقف سپهر آبی
وندر آن حاشیه سرخ شفق عنابی
سطح آب از اثر عکس کواکب یابی
دانه دانه همه جا آینه مهتابی
در دل آب چراغانی بود
آب یک پرده الوانی بود
آنسوی آب پر از نور فضایی دیدم
دورش از نخل صف سبز لوایی دیدم
پس باغات شفق سرخ هوایی دیدم
شفق و سبزه عجب دور نمایی دیدم
یعنی آتشکده در سبز سرایی دیدم
در همان حال که می گردیدم
طرف آن آب بنایی دیدم
هر کس از قافله در منزلی و من غافل
بیش از اندیشه منزل به تماشا مایل
از پس سیر و تماشای بسی الحاصل
عاقبت بر لب استخر نمودم منزل
خانه بیوه زنی تنگ تر از خانه دل
باری آن خانه بدو یک باره
داد آنهم به منش یک باره
خانه جز بیوه زن و کهنه جلی هیچ نداشت
بیوه زن رفت و فقط کهنه جلی باز گذاشت
پیرمردی ز کسانش به حضورم بگماشت
خانه بی شمع و سیه پرده تاریکی چاشت
به نظر گاهی من منظر گوران افراشت
خانه آباد که اندک مهتاب
سر زد از خانه آن خانه خراب
جویی از نور مه از پنجره یی در جریان
رویش اسپید که روی سیه شب ز میان
برد و از پنجره شد قلعه یی از دور عیان
باشکوه آنقدر آن قلعه که ناید به بیان
لیک ویرانه چو سر تا سر آثار کیان
پیر بنشسته بر پنجره من
گفتمش ماتم ازین منظره من
من آن خراب ابنیه کز پنجره پیداست کجاست
خیره بر پنجره شد پیر و به زانو برخاست
گفت آن قلعه که مخروبه آبادی ماست
دیرگاهیست که ویران شده و باز بپاست
ارگ شاهنشهی و بنگه شاهان شماست
این مهاباد بلند ایوان است
که سرش همسر با کیوان است
نه گماندار مهاباد همین این بوده
نه مهاباد صد اینگونه به تخمین بوده
فصل دی خرم و گردشگه پیشین بوده
قصر قشلاقی شاهان مه آیین بوده
حجله و کامگه خسرو و شیرین بوده
لیکن امروز مهابادی نیست
دیگر این کوره ده آبادی نیست
حرف آخرش همین بود و ز در بیرون شد
لیک از این حرف چه گویم که دل من چون شد
یاد شد وقعه خونینی وز آن دل خون شد
گویی آن جنگ عرب در دل من اکنون شد
و آن وقوعات چنان با نظرم مقرون شد
که شد آن قلعه دگر وضع دگر
منظر دیگرم آمد به نظر

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
آنچه در پرده بد از پرده به در می دیدم
پرده ای کز سلف آید به نظر می دیدم
واندر آن پرده بسی نقش و صور می دیدم
بارگه های پر از زیور و زر می دیدم
یک به یک پادشهان را به مقر می دیدم
همه بر تخت و همه تاج به سر می دیدم
همه با صولت و با شوکت و فر می دیدم
صف به صف لشکر با فتح و ظفر می دیدم
وز سعادت همه سو ثبت اثر می دیدم
و آن اثرها ثمر علم و هنر می دیدم
جمله را باز چو دوران به گذر می دیدم
هر شهی را ز پس شاه دگر می دیدم
چونکه ناگاه به بستان سر خر می دیدم
یزدگرد آخر آن پرده پکر می دیدم
شاه و کشور همه در چنگ خطر می دیدم
زآن میان نقش از آن پس ز عمر می دیدم
سپس آن پرده دگر زیر و زبر می دیدم
نه ز کسری خبری نی طاقی
وآن خرابه به خرابی باقی
این همه واهمه چون رخنه در اندیشه نمود
اندر اندیشه من بیخ جنون ریشه نمود
وآن جنونی که ز فرهاد طلب تیشه نمود
سر پر شور مرا نیز جنون پیشه نمود
آخر از خانه مرا رهسپر بیشه نمود
بگرفتم ره صحرا و روان
شدم از خانه سوی قبرستان

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
من به دشت اندر و دشت آغش سیمین مهتاب
نقره گردی به زمین کرده ز گردون پرتاب
دشت آغشته کران تا به کران در سیماب
رخ زشت فلک آنجا شده بیرون ز نقاب
همه آفاق در آن افسرده
مه روان همسر شمع مرده
چه فضایی سخن از موت و فناگویی بود
چه هوایی عفن و مرده نما بویی بود
وحشت و مرگ مجسم شده هر سویی بود
صوت گرچه نه به مقدار سر مویی بود
باز گویی که ز اموات هیاهویی بود
گاه آوازه یک پروازی
رسد از جغدی و گه آوازی
تیره سنگی سر هر مقبره ای کرده وطن
چون درختان بریده ز کمر در به چمن
زیر پایم همه جا جمجمه خلق کهن
با همه خامشی آنان به سخن با من و من
گویی از مرده دلی در دهنم مرده سخن
بر سر خاک سر خلق قدم
هشتم آن شب بسی القصه قدم
نخل ها سایه به همسایگی ام گسترده
باد آن سایه گه آورده و گاهی برده
من در این وسوسه از منظره این پرده
روح اموات است این ها که تجلی کرده
که حضور منشان در هیجان آورده
چه ازین روی همی جنبندی
گه جهندی و گهی خسبندی
باد در غرش و از قهر درختان غوغاست
همه سو ولوله و زلزله و واویلاست
خاک اموات بشد گرد و به گردون برخاست
صد هزار آه دل مرده در این گرد هواست
مرده دل منظر نخلستان از این گردفناست
نامه مرگ همانا هر برگ
هر درختی دو هزار آیت مرگ
باد هی برگ درختان به چمن می بارد
مرگ گو نامه دعوت سر من می بارد
بس ز سیمای فلک داغ کهن می بارد
از سفیدی مه آثار محن می بارد
برف مرگ است و یا ابر کفن می بارد
باری این صحنه پر از وحشت و موت
گوش من کر شده از کثرت صوت
این زمین انجمن خلوت خاموشان است
بستر خفتن داروی عدم نوشان است
مهد آسودن از یاد فراموشان است
جای پیراهن یکتای بتن پوشان است
این خرابات پر از کله مدهوشان است
چشم این خاک ز هر چیز پرست
مرده شویش ببرد مرده خورست
بر سر نعش پسر شیون مادر دیده
نوعروسان به کفن در بر شوهر دیده
سال ها بوده که از اشک زمین تر دیده
پیر هفتاد به عمر آنچه سراسر دیده
این بهر هفته هفتاد برابر دیده
من در این فکرت و هی باد افزود
گوشم از خاک مه آباد آلود

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
بوی این درد دل خسرو از آن باد آمد
بعد من بر تو چه ای قصر مه آباد آمد
که ز غم اشک تو تا دجله بغداد آمد
من چو از خسروم این شکوه همی یاد آمد
در و دیوار مه آباد به فریاد آمد
کای شهنشاه برون شو ز مغاک
خسروا سر بدر آر از دل خاک
حال این خطه به عهد تو چنین بود ببین
حجله مهر تو ویرانه کین بود ببین
پیکرش همسر با خاک زمین بود ببین
خسروا کاخ مه آباد تو این بود ببین
قصر شیرین تو این جغدنشین بود ببین
ای خجسته ملک عالمگیر
ملک چندین ملک در تسخیر
در خور تاج سرت از همه جا باج رسید
سر برآور چه ببین بر سر آن تاج رسید
که همان با همه ملک تو به تاراج رسید
حرمتت در حرم کعبه به حجاج رسید
کار دخت تو در آن وهله به حراج رسید
بر خلاف این چه خلافت بد و شد
این چه طغیان خرافت بد و شد

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
جز خرافات بر این مملکت افزود چه هیچ
جز خرابی مه آباد تو بنمود چه هیچ
من در اندیشه که این عالم موجود چه هیچ
بود آنگاه چه اینک شده نابود چه هیچ
بود و نابود چه موجود چه مقصود چه هیچ
چون بکنه همه باریک شدم
منکر روشن و تاریک شدم
دیدم اندر نظر عالم دیگر پیداست
عالم ماست ولی بی سر و پیکر پیداست
نه سری از تنی و نی زتنی سر پیداست
آنچه بینی غرض آنجا همه جوهر پیداست
و آنچه اندر نظر خلق سراسر پیداست
همه را ذهن بشر ساخته است
خویش در وسوسه انداخته است
آنچه آید به نظر شعبده سازی دیدم
در حقیقت نه حقیقی نه مجازی دیدم
در طبیعت نه نشیبی نه فرازی دیدم
خلق بازیچه و خلقت بچه بازی دیدم
بیش از این فلسفه هم روده درازی دیدم
ره اندیشه دگر نگرفتم
بگرفتم ره خویش و رفتم
من روان گشتم و آفاق کران تا به کران
ز که و دشت و مه و مهر هر آن بود در آن
هر قدم در حرکت با من چون جانوران
چشم گورستان بیش از همه بر من نگران
یعنی ایدون مرو اینجای بمان چون دگران
من در آن حال که ره می رفتم
رو بگرداندم و اینش گفتم
نک ز تو چند قدم دور اگر می گردم
نگرانم مشو ای خاک که برمی گردم
من هم ای خاک ز تو خاک به سر می گردم
چه کنم خاک که از خاک بتر می گردم
من که مردم به درک هر چه دگر می گردم
الغرض رو سوی ره بنمودم
یک دو میدان دگر پیمودم

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -