زمغروری کلاه از سر شود دور
مبادا کس به زور خویش مغرور
بسا دهقان که صد خرمن بکارد
ز صد خرمن یکی را برندارد
تحمل را به خود کن رهنمونی
نه چندانی که بار آرد زبونی
گراز هر باد چون برگی بلرزی
اگر کوهی شوی کاهی نیرزی
اگرچه سیل بس باجوش باشد
چو در دریا رسد خاموش باشد
چو خواهد بود وقت کارسازی
هم ازاول نماید بخت بازی
بود سرمست را خوابی کفایت
گل غم دیده را آبی کفایت
به ترک خواب می باید شبی گفت
که زیر خاک می باید بسی خفت
گلی اول برآرد طرف جویش
فزون باشد زصد گلزار بویش
کبوتر بچه چون آید بپرواز
ز چنگ شه فتد در چنگل باز
دل به هنرده نه به دعوی پرست
صید هنر باش به هر جا که هست
هر که در او جوهر دانایی است
در همه کاریش توانایی است
دشمن دانا که غم جان بود
بهتر از آن دوست که نادان بود
می که حلال آمده در هر مقام
دشمنی عقل تو کردش حرام
از پی صاحب خبران است کار
بیخبران را چه غم از روزگار
چه نیکو متاعی است کارآگهی
وزین نقد عالم مبادا تهی
جهان آن کسی را بود در جهان
که هست آگه از کار کارآگهان
به دانش کوش تا دنیات بخشند
تو اسما خوان که تا معنات بخشند
قلم برکش به حرفی کان هوایی است
علم برکش به علمی کان خدایی است
سخن کان از دماغ هوشمند است
گر از تحت الثری آید بلند است
قدر اهل هنر کسی داند
که هنر نامه ها بسی خواند
آن که دانش نباشدش روزی
ننگش آید ز دانش آموزی
خرد است آن که زو رسد یاری
همه داری اگر خرد داری
هر که را در خرد ندارد یاد
آدمی صورتی است دیو نهاد
آدمی تر پی علف خواری است
از پی زیرکی و هشیاری است
ای بسا تیز طبع کامل هوش
که شد از کاهلی سفال فروش
زمانه داشت زه من کینه ی کهن در دل
چو مبتلای توام دید مهربان گردید
سهل است از رقیب تنزل اگر کنی
هر چند دشمن است ببین در پناه کیست
جهان غم نیرزد به شادی گرای
نه از بهر غم کرده اند این سرای
جهان از پی شادی و دل خوشی است
نه از بهر بیداد و محنت کشی است
نباید به خود بر ستم داشتن
نباید به خود درد و غم داشتن
اگر ترسی از رهزن و باج خواه
که غارت کند آنچه بیند به راه
به درویش ده آنچه داری نخست
که بنگاه درویش را کس نجست
بیا تا نشینیم و شادی کنیم
دمی در جهان کیقبادی کنیم
یک امشب ز دولت ستانیم داد
زدی و ز فردا نیاریم یاد
دمی را که سرمایه ی زندگی است
به تلخی سپردن نه فرخندگی است
مشو در حساب جهان سخت گیر
که هر سخت گیری بود سخت میر
به آسان گذاری دمی بی شمار
که آسان زید مرد آسان گذار
ز خاک آفریدت خداوند پاک
پس ای بنده افتادگی کن چو خاک
زخاک آفریدت چو آتش مباش
حریص و جهان سوز و سرکش مباش
چو گردن کشید آتش هولناک
به بیچارگی تن بینداخت خاک
چو آن سرفرازی نمود این کمی
از آن دیو کردند از این آدمی
فروتر شود هوشمند گزین
نهد شاخ پر میوه سر بر زمین
هزار شب ز برای هوای خود خفتی
یکی شبی چه شود از برای یار مخسب
شبی که مرگ بیاید به عنف در کوبد
بحق تلخی آن شب که ره سپار مخسب
ای علی به روز رستاخیز همه ی پیشینیان و متآخران گویند کاش به دنیا جز روزی خویش حاصل نکرده بودیم
الراضی بالله خلیفه می گفت کسی که عزتی را به باطل خواهد خداوند ذلتی را به حق نصیبش کند
جهان آن به که دانا تلخ گیرد
که شیرین زندگانی تلخ میرد
کسی کز زندگی با درد و داغ است
به وقت مرگ خندان چون چراغ است
زمان خود جز این کاری نداند
که اندوهی دهد جانی ستاند
کفی گل در همه ی روی زمین نیست
که در وی خون چندین آدمی نیست
دو کس را روزگار آزار داد است
یکی کو مرد و دیگر کو نزاده است
در این سنگ و در این گل مرد فرهنگ
نه گل بر گل نهد نی سنگ بر سنگ
منه دل بر جهان که این مرد ناکس
جوانمردی نخواهد کرد با کس
مباش ایمن که این دریای پر جوش
نکرده است آدمی خوردن فراموش
چه خوش باغی است باغ زندگانی
گر ایمن بودی از باد خزانی
خوش است این کهنه دیر پر فسانه
اگر مردن نبودی در میانه
از این سرد آمد این کاخ دلاویز
که چون جا گرم کردی گویدت خیز
اگر صد سال مانی ور یکی روز
بباید رفت از این کاخ دل افروز
زن و فرزند و مال و دولت و زور
همه هستند همره تا لب گور
روند این همرهان غمناک با تو
نیاید هیچ کس در خاک با تو
به مرگ و زندگی در خواب و مستی
تویی با خویشتن هر جا که هستی
چه بخشد مرد را این سفله ایام
که یک یک باز نستاند سرانجام
شنیدستم که افلاطون شب و روز
به گریه داشتی چشم جهان سوز
بپرسیدند از او کاین گریه از چیست
بگفتا چشم کس بیهوده نگریست
از آن گریم که جسم و جان دمساز
بهم خو کرده اند از دیرگه باز
جدا خواهند شد از آشنایی
همی گریم از آن روز جدایی
آنچه بر صفحه ی گل بود و زبان بلبل
یک سخن بود چو در هر دو تأمل کردم
رفتی و زدیده خواب شد بیگانه
وز صبر دل خراب شد بیگانه
دور از تو چنان شبی به روز آوردم
کاندر نظر آفتاب شد بیگانه
امپدوکل حکیم حکمت را از داود و سپس از لقمان آموخت ارسطو نیز حکمت را از امپدوکل آموخت

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -