cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
خودسر ز عافیت به تکلف برید و بس
آهی  که قد کشید به دل خط  کشید و بس
راه تلاش دیر و حرم طی نمی شود
باید به طوف آبله پا رسید و بس
جمعی  که در بهشت فراغ آرمیده اند
طی  کرده اند جاده دشت امید و بس
دل با همه شهود ز تحقیق پی نبرد
آیینه آنچه دید همین عکس دید و بس
ناز سجود قبله توفیق می کشیم
زین  گردنی  که تا سر زانو خمید و بس
محمل کشان عجز فلکتاز قدرتند
تا آفتاب سایه به پهلو دوید و بس
عیش بهار عشق ز پهلوی عجز نیست
در باغ نیز شمع  گل از خویش چید و بس
ما را درین ستمکده تدبیر عافیت
ارشاد بسمل است  که باید تپید و بس
هیهات راه مقصد ما وانموده اند
بر جاده ای  که هیچ نگردد پدید و بس
خواندیم بی تمیز رقمهای خیر و شر
از نامه ای که بود سراسر سفید و بس
رفع تظلم دم پیری چه ممکن است
هرجا رسید صبح  گریبان د رید و بس
بیدل پیام وصل به حرمان رساندنی است
موسی برون پرده ندیدن شنید و بس

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
غم نه تنها بر دلم نالید و بس
عیش هم بر فرصتم خندید و بس
گر طواف  کعبه درد آرزوست
می توان گرد دلم گردید و بس
چون  گلم زین باغ عبرت داده اند
آنقدر دامن که باید چید و بس
جاده چون طی شد حضور منزل است
رشته می باید به پا پیچید و بس
علم دانش یک قلم هیچ است و پوچ
اینقدر می بایدت فهمید و بس
صحبت دل با نفس معکوس بود
سبحه اینجا رشته  گردانید و بس
دل حرم تا دیر در خون می تپید
خانه راه خانه می پرسید و بس
چون شرر در راه  کس  گردی نبود
شرم فرصت چشم ما پوشید و بس
بر بهار عیش می نازد غنا
بیخبرکاین گل قناعت چید و بس
بیقرارم داشت درد احتیاج
ناله ای  کردم  که  کس نشنید و بس
منزل مقصود پرسیدم ز اشک
گفت باید یک مژه لغزید و بس
بیدل اسباب جهان چیزی نبود
زندگی خواب پریشان دید و بس

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
بی پردگی  کسوت هستی ز حیا پرس
این جامه حریر است ز عریانی ما پرس
آه است سراغ نم اشکی  که نداریم
چون  گم شود آیینه شبنم ز هوا پرس
اسرار وفا منحصر کام و زبان نیست
چون سبحه ز هر عضو من این نکته جدا پرس
از مجمل هر چیز عیان است مفصل
کیفیت ابرام هم از دست دعا پرس
مستقبل امید دو عالم همه ماضی است
این مسیله بر هرکه رسی رو به قفا پرس
عالم همه آواره پرواز خیال است
سرمنزل این قافله از بانگ درا پرس
جز تجربه سنگ محک عیب و هنر نیست
رمز کرم و خست مردم ز گدا پرس
ای همت دونان سبب حاصل  کامت
تدبیر گشاد گره از ناخن ما پرس
واماندگی از شش جهت آغوش گشوده ست
راهی  که به جایی نرسد از همه جا پرس
در گرد تک و پوی سلف ناله جنون داشت
دل  گفت سراغ همه بی صوت و صدا پرس
بیدل به هوس طالب عنقا نتوان شد
تا گم شدن از خویش ره خانه ما پرس

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
پر تیره روزم از من بی  پا و سر مپرس
خاکم به باد تا ندهی از سحر مپرس
در دل برون دل چو نفس بال می زنم
آوارگی  گل وطن است از سفر مپرس
صبح آن زمان  که عرض نفس داد شبنم است
پروازم آب می شود از بال و پر مپرس
هستی فسانه است  کجا هجر و کو وصال
تعبیر خوابت اینکه شنیدی دگر مپرس
گشتیم غرق صد عرق ننگ از اعتبار
دریا ز سرگذشت رموز گهر مپرس
ما بیخودان ز معنی خود سخت غافلیم
هرچند سنگ آینه است از شرر مپرس
فرسود چاره ای  که طرف شد به رنج دهر
با صندل از معامله دردسر مپرس
هرکس درین بساط سراغ خودست و بس
نارفته در سواد عدم زان کمر مپرس
دل را به فهم معنی آن جلوه بار نیست
ناز پری ز کارگه شیشه گر مپرس
ثبت است رمز عشق به سطر زبان لال
مضمون نامه اینکه ز قاصد خبر مپرس
بیدل نگفتنی است حدیث جهان رنگ
صد بار بیش گفتم از این بیشتر مپرس

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
دل قیامت می کند از طبع ناشادم مپرس
بیستون یک ناله می گردد ز فرهادم مپرس
نام هم مفت است  عنقا بشنو و خاموش باش
صد عدم از هستی آن سویم ز ایجادم مپرس
محفل آرای حضورم خلوت نسیان اوست
گو فراموشم نخواهی هیچش از یادم مپرس
پهلوی خودمی خورم چون شمع و ازخود می روم
رهنورد وادی تسلیمم از زادم مپرس
تهمت تشویش نتوان بر مزاج سایه بست
خواب امنی دارم از عجز خدادادم مپرس
تا مژه در جنبش آید عافیت خاکستر است
شمع بزم یأسم از اشک شررزادم مپرس
همچو طاووسم به  چندین رنگ محو جلوه ای
نقش دامم دیدی از نیرنگ صیادم مپرس
کس در این محفل زبان دان چراغ کشته نیست
از خموشی سرمه گردیدم ز فریادم مپرس
آب  در آیینه بیدل حرف زنگار است و بس
سیل اگر گردی سراغ کلفت آبادم مپرس

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
غفلت آهنگم ز ساز حیرت ایجادم مپرس
پنبه تا گوشت نیفشارد ز فریادم مپرس
مدعای عجزم از وضع خموشی روشن است
لب گشودن می دهد چون ناله بر بادم مپرس
جوهر تعمیر پروازست سر تا پای شمع
رنگ بر هم چیده ام از خشت بنیادم مپرس
حسن پنهان نیست اما عشق راحت دشمن است
خانه شیرین کجا باشد ز فرهادم مپرس
الفت آیینه دل نیز تسخیرم نکرد
چون نفس پر وحشی ام از طبع آزادم مپرس
کرده ام یک عمر سیر گلشن آباد جنون
ناله می دانم دگر از سرو و شمشادم مپرس
هیچ فردوسی به رنگ آمیزی امید نیست
سر به پایی می کشم از کلک بهزادم مپرس
معنی گل کردن موج از تظلم بسته اند
زندگی افسانه ها دارد ز بیدادم مپرس
مشت خاکم  عشق  نادانسته صیدم کرده است
ای حیا آبم مکن از ننگ صیادم مپرس
هرکجا لفظی ست بیدل معنیی  گل  کرده است
دیگر از کیفیت ارواح و اجسادم مپرس

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
جز ستم بر دل ناکام نکرده ست نفس
خون شد آیینه و آرام نکرده ست نفس
یک  نگین وار در این  کوه چه سنگ و چه عقیق
نتوان یافت که بدنام نکرده ست نفس
زندگی سیر بهارست چه پست و چه بلند
این هوا وقف لب بام نکرده ست نفس
زین قدر هستی مینا شکن وهم حباب
باده ای نیست که در جام نکرده ست نفس
فرصت چیدن و واچیدن خلق اینهمه نیست
کار ما بی خبران خام نکرده ست نفس
تابع ضبط عنان نیست جنون تازی شوق
تا می از شیشه  گران وام نکرده ست نفس
رفت آیینه و هنگامه زنگار بجاست
صبح ما را چقدر شام نکرده ست نفس
غیر فرصت  که در این بزم نوای عنقاست
مژده ای نیست  که پیغام نکرده ست نفس
که شود غیر عدم ضامن جمعیت ما
خویش را نیز به خود رام نکرده ست نفس
معنی اینجا همه لفظ است  مضامین همه خط
آن چه عنقاست  که در دام نکرده ست نفس
هر دو عالم به غبار در دل یافته اند
بیدل اینجا عبث ابرام نکرده ست نفس

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
در این بساط هوس پیش از اعتبار نفس
همان به دوش هوا بسته  گیر بار نفس
صفای آینه در رنگ وهم باخته ایم
به زیر سایه  کوهیم از غبار نفس
به هیچ وضع نبردیم صرفه هستی
چو صبح ضبط خود آید مگر به  کار نفس
به رنگ شمع سحرفرصتی نمی خواهد
خزان عشرت و رنگینی بهار نفس
در این چمن اثر اشک شبنم آینه است
که آب شد سحر از شرم  گیرودار نفس
غرور هستی ما را گر انتقامی هست
بس است اینکه خمیدیم زبر بار نفس
شرار کاغذ آتش زده است فرصت عیش
فشاندن پر ما نیست جز شمار نفس
به ساز انجمن هستی آتش افتاده  ست
چو نبض تب زده مشکل بود قرار نفس
دل است آینه دار غبار ما و منت
وگرنه عرض نهانی ست آشکار نفس
هزار صبح در این باغ بار حسرت بست
گشاده گیر تو هم یک دو دم کنار نفس
همان به ذوق تماشاست زندگانی من
به زنگ چشم نگاهم بس است تار نفس
ز ضعف تنگدلیها چو غنچه تصویر
نشسته ام به سر راه انتظار نفس
شکست جام حبابم غریب حوصله داشت
محیط می کشم امروز از خمار نفس
به عالمی که من از دست زندگی داغم
نگردد آتش افسرده هم دچار نفس
بهار عمر ندارد گلی دگر بیدل
نچید هیچکس اینجا به غیر خار نفس

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
گره چو غنچه نباید زدن به تار نفس
فکندنی است ز سر چون حباب بار نفس
زمانه صد سحر از هر کنار می خندد
به ضبط کار تو و وضع استوار نفس
خوش آن زمان  که شوی در غبار کسوت عجز
چو شعله بر رگ گردن بلند بار نفس
اشاره ایست به اهل یقین ز چشم حباب
که دیده وانشود تا بود غبار نفس
به سوی خویش  کشد صید را خموشی دام
سخن ز فیض تامل شود شکار نفس
ز موج بحر مجویید جهد خودداری
چه ممکن است درآمد شد اختیار نفس
متن چو صبح در انکار هستی ای موهوم
گرفته است جهان را هوا سوار نفس
در این محیط  که هر قطره صد جنون تپش است
شناخت موج  گهر قیمت وقار نفس
شب فراق توام زندگی چه امکان است
مگر چو شمع  کند سعی اشک   کار نفس
به چاک پیرهن عمر بخیه ممکن نیست
متاب رشته وهم امل به تار نفس
فلک به ساغر خمیازه سرخوشم دارد
چو صبح می کشم از زندگی خمار نفس
تأملی نکشیده ست دامنت ورنه
برون هر دو جهانی به یک فشار نفس
فروغ دل طلبی خامشی  گزین بیدل
که شمع صرفه ندارد به رهگذار نفس

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
تب و تاب بیهده تا کجا به  گشاد بال و پر از نفس
سر رشته وقف  گره  کنم دلی آورم به بر از نفس
به هزار کوچه شتافتم  چه ترانه ها که نیافتم
رگی از اثر نشکافتم  که رسد به نیشتر از نفس
غم زندگی به  کجا برم   ستم هوس به  که بشمرم
چو حباب هرزه نشسته ام به فشار چشم تر از نفس
سر و کار فطرت منفعل  به خیال می کندم خجل
که چرا عیار گداز دل نگرفت شیشه گر از نفس
ز جنون فرصت پرفشان نزدودم آینه وفا
چو شرار داغم از آتشی  که نگشت صرفه بر از نفس
تک و تاز عرصه بی نشان  به خیال می بردم  کشان
به هوا اگر ندهد عنان به  کجا رسد سحر از نفس
به غبار عالم وهم و ظن  نرسیده ای  که  کنی وطن
عبث انتظار عدم مده به شتاب پیشتر از نفس
به دو دم تعلق آب و گل  مشو از حضور عدم خجل
که نشاط خانه آینه  نبرد غم سفر از نفس
ز ترانه نی نوحه گر به  خروش هرزه  گمان مبر
همه را به عالم بی اثر اثری ست در نظر از نفس
کلف تصور زندگی  مفکن به  گردن آگهی
چقدر سیه شود آینه  که به ما دهد خبر از نفس
مگشا چو بیدل بیخبر در هر ترانه بی اثر
بفشار لب به هم آنقدر که هوا رود به در از نفس

وزن: مُتَفاعِلُنْ مُتَفاعِلُنْ مُتَفاعِلُنْ مُتَفاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: U U - U - | U U - U - | U U - U - | U U - U -
ای دلت صیاد راز از لب مده بیرون نفس
کز خموشی رشته می بندد به صد مضمون نفس
با خیال از حسن محجوب تو نتوان ساختن
حیرتم در دل مگر آیینه دزدد چون نفس
چشم  مخمور تو هر جا سرخوش  دور حیاست
نشیه خون  کرده ست در رنگ می  گلگون نفس
طبع دانا را خموشی به  که  گوهر در محیط
از حبابی بیش نبود گر دهد بیرون نفس
تا ز خودداری برون آیی طریق درد گیر
چون رسد در کوچه نی می شود محزون نفس
ساز هستی اقتضای دوری تحقیق داشت
موج را آخر برآورد از دل جیحون نفس
لاف عزت تا کجا بر باد اقبالت دهد
ای سحر زین بیش نتوان برد بر گردون نفس
جز به زیر خاک آواز کرم نتوان شنید
اغنیا از بسکه دزدیدند چون قارون نفس
زندگی پر وحشی است ای بیخبر هشیار باش
بهر تسخیر هوا تا کی  کند افسون نفس
دل مقامی نیست  کانجا لنگر اندازد کسی
از خیال خانه آیینه بگذر چون نفس
درد انشا می کند کسب کمال عاجزان
مصرع آهی ست بیدل  گر شود موزون نفس

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
بی تأمل در دم پیری مده بیرون نفس
از کتاب صبح مگذر سرسری همچون نفس
جسم خاکی دستگاه معنی پرواز توست
راست کن چندی درین  خم همچو افلاطون نفس
گر نیاید باورت از حیرت آیینه پرس
صبح ما را نیست شام ناامیدی چون نفس
ای حباب از آبروی زندگی غافل مباش
چون  گهر دزدیدنی دارد در این جیحون نفس
گردبادست اینکه دارد جلوه در دشت جنون
یا ز تنگی می تپد در سینه مجنون نفس 
بسکه زین بزم  کدورت در فشار کلفتم
غنچه وارم برنمی آید ز موج خون نفس
آه از شام جوانی صبح پیری ریختند
آنچه می زد بال عشرت می زند اکنون نفس
شعله ای دارد چراغ زندگی  کز وحشتش
در درون دل تمنا می تپد بیرون نفس
فیضها می باید از حرف بزرگان  گل کند
صبح روشن می شود تا می زند گردون نفس
خامشی دارد به ذوق عافیت تقلید مرگ
تا به کی بندد کسی بیدل به این مضمون نفس

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
صبح است و دارد آن گل در سر هوای نرگس
از چشم ما بریزید آبی به پای نرگس
ابر و بهار اقبال امروز سایه کیست
گل کرد تاج برسر بال همای نرگس
آب وگل تعین این دلکشی ندارد
رنگ شکسته  کیست طرف بنای نرگس
هم چشم نوبهارم خوابم چه احتمال است
دارد غنودن اما تا غنچه های نرگس
بی انتظار نتوان از وصل کام دل برد
گل می رسد درین باغ یکسر قفای نرگس
حیرت برون این باغ راهی نمی گشاید
هرچند رسته باشد چشم از عصای نرگس
ما را به این دو دم عیش با چتر گل چه کار است
همسایه خزانیم زبر لوای نرگس
اقبال اوج گردون گر می گشود کاری
میل زمین نمی کرد دست دعای نرگس
تقلید چند باید در جلوه گاه تحقیق
پامال نور شمع است رنگ لقای نرگس
مضمون پیش پا نیز آسان نمی توان خواند
صد صفر و یک الف بود عبرت فزای نرگس
چندانکه وارسیدیم رنگ خزان جنون داشت
ای کاش داغ می رست زین باغ جای نرگس
بیدل ز چشم مردم دور است حق شناسی
کوری  است خرمن اینجا چون  دستهای نرگس

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - - | - - U | - U - -
چند نشینی به  کلفت دل مأیوس
همچو دویدن به طبع آبله محبوس
ای نفس از دل برآر رخت توهم
خانه آیینه نیست عالم ناموس
ریخت ندامت به دامنم دل پر خون
آبله ای بود حاصل کف افسوس
سرکشی از طینتم  گمان نتوان برد
نقش قدم  کس ندید جز به زمین بوس
دامن شب تا به  کی بود کفن صبح
به  که برآیی ز گرد کلفت ناموس
ناله در اشک زد ز عجز رسایی
آب شد این شعله از ترقی معکوس
صد چمن امید لیک داغ فسردن
نامه رنگم  که بست بر پر طاووس 
آتش دیر از هوای عشق بلند است
گبر نفس غره دمیدن ناقوس
چیست مجاز انفعال رمز حقیقت
جلوه عرق  کرد گشت آینه محبوس
بیدل  اگر دست ما ز جام تهی شد
پای طلب  کی شود ز آبله مأیوس

وزن: مُفْتَعِلُنْ فاعِلاتُ مُفْتَعِلُنْ فَعْ
بحر: منسرح مثمن مطوی منحور
نشانه‌های عروضی: - U U - | - U - U | - U U - | -
گر شود از خواب من خیال تو محبوس
حسرت بالین من برد پر طاووس
ساز حجابی نداشت محفل هستی
سوخت دل شمع ما به حسرت فانوس
دل نفسی بیش نیست مرکز الفت
چند نشیند نفس در آینه محبوس
دامن بیحاصلی غبار ندارد
رنگ حنا تهمتیست بر کف افسوس
تا نکشد فطرت انفعال تریها
شبنم ما را هواست پرده ناموس
سر ز گریبان مکش  که ریخته گردون
شمع در این انجمن ز دیده جاسوس
منکر قدرت مشو که جغد ندارد
جز به سر گنج پا ز طینت منحوس
گل به  کف و در غم بهار فسردن
مزد تخیل پر است جلوه محسوس
گوشت اگر نیست نغمه سنج مخالف
صوت موذن بس  است ناله ناقوس
ریشه دوانده ست در بهار جنونم
پیچش هر گردباد تا پر طاووس
بیدل از این مزرع آنچه در نظر آمد
دانه امل بود و آسیا کف افسوس

وزن: مُفْتَعِلُنْ فاعِلاتُ مُفْتَعِلُنْ فَعْ
بحر: منسرح مثمن مطوی منحور
نشانه‌های عروضی: - U U - | - U - U | - U U - | -
نفس ثبات ندارد به شست  کار نویس
شکسته است قلم نسخه اعتبار نویس
جریده رقم اعتبارها خاک است
تو هم خطی به سر لوح این مزار نویس
زمان وصل به صبح قیامت افتاده ست
سیاهی از شب ما گیر و انتظار نویس
سوار مطلب عشاق دقتی دارد
برای خاطر ما اندکی غبار نویس
شقی  که  گل  کند از خامه بی  صریری نیست
برات ناله تو هم بر دل فگار نویس
خط جنون  سبقان مسطری نمی خواهد
چو نغمه هرچه نویسی برون تار نویس
شگون یمن ندارد برات عشرت دهر
زبان خامه سیاه است  گو بهار نویس
هزار مرتبه دارد شهید تیغ وفا
قلم به خون زن و بیتی به یادگار نویس
ز نقش هستی من هر کجا اثر یابی
خط جبین کن و بر خاک راه یار نویس
بیاض دیده یعقوب اشارتی دارد
که سیر ما کن و تفسیر نقره کار نویس
به نامه ای  که در او نام عشق ثبت  کنند
به جای هر الف انگشت زینهار نویس
ز خود تهی شدن آغوش بی نشانی اوست
چو صفر اگر ز میان رفته ای کنار نویس
به مشق حسرت ازآن جلوه قانعم بیدل
بر او سفیدی مکتوب انتظار نویس

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
شخص معدومی  به پیش وهم خود موجود باش
ای شرار سنگ ازآن عالم که نتوان بود باش
رنج هستی بردنت از سادگیها دور نیست
صفحه آیینه ای داری خیال اندود باش
سالی و ماهی نمی خواهد رم برق نفس
در خیالت مدت موهوم گو معدود باش
در زیانگاه تعین نیست حسن عافیت
گر توانی خاک شد آیینه مقصود باش
جوهر قطع تعلق تاب هر نامرد نیست
ای امل جولاه فطرت  محو تار و پود باش
پرده ساز خداوندیست وضع بندگی
گر سجودآموز خود گردیده ای مسجود باش
مال و جاهت شد مکرر بعد ازین دل جمع کن
یک دو روز ای بیخبرگو حرص ناخشنود باش
سنگ هم بی انتقامی نیست در میزان عدل
بت شکستی مستعد آتش نمرود باش
هر چه از خود می دهی بر باد بی ایثار نیست
خاک اگر گردی همان برآستان جود باش
شکوه درد رسایی را نمی باشد علاج
گرهمه صد رنگ سوزی چون نفس بی دود باش
خانه آیینه بیدل نیست بر تمثال تنگ
بر در دل حلقه زن  گو شش جهت مسدود باش

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
من نمی گویم زیان کن یا به فکر سود باش
ای ز فرصت بیخبر در هر چه باشی زود باش
در طلب تشنیع کوتاهی مکش از هیچکس
شعله هم  گر بال بی  آبی  گشاید دود باش
زیب هستی چیست غیر از شور عشق و ساز حسن
نکهت  گل  گر نه ای دود دماغ عود باش
از خموشی  گر بچینی دستگاه عافیت
گفتگو هم عالمی دارد نفس فرسود باش
راحتی گر هست در آغوش سعی بیخودیست
یک قلم لغزش چو مژگانهای خواب آلود باش
مومیایی هم شکستن خالی از تعمیر نیست
ای زیانت هیچ بهر دردمندی سود باش
خاک آدم  آتش ابلیس دارد درکمین
از تعین هم برآیی حاسد و محسود باش
چیست دل تا روکش دیدار باید ساختن
حسن بی پروا خوشست آیینه گو مر دود باش
زینهمه سعی طلب جز عافیت مطلوب نیست
گر همه داغست هر جا شعله آب آسود باش
نقد حیرتخانه هستی صدایی بیش نیست
ای عدم نامی به دست آورده ای موجود باش
بر مقیمان سرای عاریت بیدل مپیچ
چون تو اینجا نیستی  گوهر که خواهد بود باش

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
دل به کام تست چندی خرمی اظهار باش
ساغری داری شکست رنگ را معمار باش
فیضها دارد سخن بر معنی باریک پیچ
گر دل آسوده خواهی عقده این نار باش
بر چه از وصلش به یکرنگی نیامیزد دلت
گر همه جان باشد از اندیشه اش بیزار باش
تا حضور چشم و مژگان یابی از هر خار وگل
چون نگه درهرکجا پا می نهی هموار باش
هیچکس تهمت نشان داغ بی نفعی مباد
چتر شاهی گر نباشی سایه دیوار باش
ننگ تعطیل از غم بیحاصلی نتوان  کشید
سودن دستی نبازی جهدکن درکار باش
نقش پای رفتگان مخمور می آید به چشم
یعنی ای وامانده در خمیازه رفتار باش
مانع آزادگان پست و بلند دهر نیست
ناله از خود می رود گو ششجهت  کهسار باش
بر تسلسل ختم شد دور غرور سبحه ات
یک دو ساغر محو عشرتخانه خمار باش
هرزه تازی تا به کی  گامی به گرد خویش  گرد
جهد بر مشق تو خطی می کشد پرگار باش
هر قدر مژگان گشایی جلوه در آغوش تست
ای نگاهت مفت فرصت طالب دیدار باش
عاقبت بیدل ز چشم خویش باید رفتنت
ذره هم کم نیست  تا باشی همین مقدار باش

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
گر نه ای عین تماشا حیرت سرشار باش
سر به سر دلدار یا آیینه دلدار باش
با هجوم عیش شو چون نغمه ذوق وصال
یا سراپا درد دل چون ناله بیمار باش
بال و پر فرسوده دام فلک نتوان شدن
گر همه مرکز شوی بیرون این پرگار باش
چند باید بود پیشاهنگ تحریک نفس
ساز موهومی  که ما داریم  گویی تار باش
صد چمن رنگ طرب در غنچه دارد خامشی
ناله هر جا گل  کند کوته تر از منقار باش
گر همه بویی ز افسون حسد دارد دلت
بر دم عقرب نشین یا بر دهان مار باش
آگهی آیینه دار احتیاط افتاده است
چشم اگر گردیده باشی اندکی بیدار باش
بسمل ما را پر وامانده سیر عالمیست
عرصه کون و مکان گو یک تپیدن وار باش
داغ هم رنگینیی دارد که در گلزار نیست
گر نه ای طاووس باری رخت آتشکار باش
سیر چشمی ذره از مهر قناعت بودن ست
پیش مردم اندکی  در چشم خود بسیار باش
غنچه ات از بیخودی فال شکفتن می زند
ای ز سر غافل  برو بیمغزی دستار باش
تا به  کی باشد دل از خجلت شماران نفس
سبحه بیکار است چندی گرم استغفار باش
بی نیازیهای عشق آخر به هیچت می خرد
جنس موهومی دو روزی بر سر بازار باش
یک قدم راهست بیدل از تو تا دامان خاک
بر سر مژگان چو اشک استاده ای هشیار باش

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
چو ابر و بحر ز لاف سخا پشیمان باش
کرم  کن و عرق انفعال احسان باش
بساط این چمن آیینه داری ادب است
چو شبنم آب شو اما به چشم حیران باش
حضور آبله پا اگر به دست افتد
قدم بر افسر شاهی گذار و سلطان باش
زخون خود چو حنا رنگ تحفه پردازد
گل وسیله پابوس خوش خرامان باش
چه لازم است  کشی رنج انتظاریها
جگر چو صبح به چاکی ده و گلستان باش
ز مشرب خط و خال بتان مشو غافل
به حسن معنی  کفر آبروی ایمان باش
هوا پرستی جمعیت از فسرده دلی است
چو گرد بر سر این خاکدان پریشان باش
کجاست وسعت دیگر سواد امکان را
چو شعله در جگر سنگ داغ جولان باش
ز فکر عقده دل چون  گهر مشو غافل
دمی که ناخن موجت نماند دندان باش
دلیل مطلب عشاق بودن آسان نیست
به نامه ای که ندارد سواد عنوان باش
به ساز حادثه هم نغمه بودن آرام است
اگر زمانه قیامت  کند تو توفان باش
به جز فنا نمک ساز زندگانی نیست
تمام شیفته اینی و اندکی آن باش
در این چمن همه عاجز نگاه دیداریم
تو نیز یک دونگه در قطار مژگان باش
چه ننگ دلق و چه فخر کلاه غفلت توست
به هر لباس  که باشی ز خویش عریان باش
دلیل وحدت از افسون  کثرتی بیدل
همین قدر که به جسم آشنا شدی جان باش

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
هوس وداع بهار خیال امکان باش
چو رنگ رفته به باغ دگر گل افشان باش
کناره جویی ازین بحر عافیت دارد
وداع مجلسیان کن ز دور گردان باش
گرفتم اینکه به جایی نمی رسد کوشش
چو شوق ننگ فسردن مکش پر افشان باش
بقدر بی سر و پاپی ست اوج همتها
به باد ده  کف خاک خود و سلیمان باش
نظاره ها همه صرف خیال خودبینی است
به دهر دیده بیناکجاست عریان باش
اگر گدا ز دلی نیست دیده ای بفشار
محیط اگر نتوان بود ابر نیسان باش
سراسر چمن دهر نرگسستان است
تو نیز آینه ای بر تراش و حیران باش
به دام حرص چو گشتی اسیر رفتن نیست
به رنگ موج زگردابها گریزان باش
مگیر این همه چون گردباد دامن دشت
بقدرآنکه سر از خودکشی گریبان باش
شرار کاغذم از دور می زند چشمک
که یک نفس به خود آتش زن و چراغان باش
جنون متاع دکان خیال نتوان بود
به هر چه از هوست واخرند ارزان باش
دربن زمانه ز علم و هنرکه می پرسد
دو خرگواه  کمالت بس است انسان باش
خبر ز لذت پهلوی چرب خویشت نیست
شبی چو شمع دربن قحطخانه مهمان باش
چو شانه ات همه گر صد زبان بود بیدل
ز مو شکافی زلف سخن پشیمان باش

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
تاکی افسردن دمی از فکر خود وارسته باش
سر برون آر ازگریبان معنی برجسته باش
گر نداری جرات از خانمان بر هم زدن
همچو می خون در جگر زین شیشه بشکسته باش
تا بفهمی ربط استعداد هستی و عدم
زین دو مصرع دور مگذر اندکی پیوسته باش
روزی اینجا در خور آدم دهن آماده است
محرم منقار ساز آن نهال پسته باش
عزم صادق می رهاند چون تنت از بند طبع
شاید از پستی برون آیی  کمر می بسته باش
دخل بیجایت ز درد اهل معنی غافل است
ناخنی تا هست دور از سینه های خسته باش
چند باشی از فراموشان ایام وصال
رنگهای رفته یادت می دهم گلدسته باش
خواستم از دل برون آرم غبار حیرتی
تا به لب آمد نفس خون گشت وگفت  آهسته باش
از اقامت شرم دارد بیدل استعداد شمع
هر قدر باشی درین محفل ز پا ننشسته باش

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
خواه در معموره جان خواه در ویرانه باش
با هزاران در پس دیوار خود چون شانه باش
چشم منت جز به نور عشق نتوان آب داد
صیقل آیینه ای خاکستر پروانه باش
دعوی قدرت رها کن هیچ  کارت بسته نیست
ای سراپایت کلید فتح بی دندانه باش
دشت سودا گرد آثارش سلامتخانه است
در پناه سایه مو چون سر دیوانه باش
کاروان عمریست از پاس قدم پا می خورد
پیرو محمل کشان لغزش مستانه باش
بیوفایی صورت رنگ بهار زندگی ست
آشنای خویش شو یعنی ز خود بیگانه باش
مستی سرگشتگان شوق ناهنجار نیست
شعله جواله شو سر بر خط پیمانه باش
تا تأمل می گماری رفته اند این حاضران
چشم بر محفل گشا و گوش بر افسانه باش
عالمی مست خیال نرگس مخمور اوست
گر تو هم زین نشیه بویی برده ای میخانه باش
بیدل اجزای نفس تا کی فراهم داشتن
پای تا سر ریشه ای بی احتیاط دانه باش

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
جوانی سوخت پیری چند بنشاند به مهتابش
نبرد این شعله را خوابی  که خاکستر زند آبش
هوای  کعبه تحقیق داری ساز تسلیمی
سجود بسمل اینجا در خم بال است محرابش
به جرأت بر میا سامان جمعیت غنیمت دان
بنای اشک غیر از لغزش پا نیست سیلابش
چو آتش  جاه دنیا بد مژه خواباندنی دارد
حذر از استر مخمل  لباس ابره سنجابش
طریق خلق داری  سنگ بر ساز درشتی زن
نهال رأفت از وضع ملایم می دهد آبش
بساط بی نیازی بایدت از دور بوسیدن
ندارد لیلی آن برقی  که مجنون آورد تابش
درین محفل چو شمع آورده ام غفلت  کمین چشمی
که تا مژگان در آتش خفته است و می برد خوابش
ره تحقیق از سیر گریبان طی نمی گردد
ندارد پیچش طومار دریا سعی گردابش
به یاد شرمگین چشمی قدح می زد خیال من
عرق تا جبهه خوابانید آخر در می نابش
اگر این برق دارد آتش رخسار او بیدل
نیابی در پس دیوار هیچ آیینه سیمابش

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
آیین خود آرایی از روز الست  استش
دل تحفه مبر آن جا کایینه به دست استش
نخجیر فنا غیر از تسلیم چه اندیشد
در رنگ تو پردازد تیری  که به دست استش
توفان  کشاکشها وضع نفس است اینجا
ما ماهی آن بحریم  کاین صورت شست استش
هرگه نسق هستی موصوف نفس باشد
در بند چه بند استش  در بست چه  بست استش
موضوع خیالات است آرایش این محفل
چون آینه عنقایی نی بود و نه هست استش
برکوس و دهل نتوان بنیاد سلامت چید
دنیا گله ای دارد کاین شور شکست استش
هر چند زمینگیری ست جز نعل درآتش نیست
مانند سپند اینجا هر آبله جست استش
سر در قدم اشکم کاین شیشه به سنگ افکن
بی منت خودداری لغزیدن مست استش
بیمایگی فقرم تهمت کش هستی ماند
کم سایگی دیوار برگردن پست استش
چون نقش نگین بیدل پا درگل آفاتیم
هر چند بنای ما سنگ است شکست استش

وزن: مَفْعُولْ مَفاعیلُنْ مَفْعُولْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - - | - - U | U - - -