cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
اگر صد چون تومیرد غم ندارم
که سر گردان و عاشق کم ندارم
دلم سنگست نرمش چون توان کرد
به آه سرد گرمش چون توان کرد
به شوخی شیر گیرد چشم مستم
به آهو نافه بخشد زلف پستم
چو از تنگ دهانم قند ریزد
ز تنگ شکر مصری چه خیزد
اگر صد بوسه لعلم پیشکش کرد
ز مال خویشتن بخشیدخوش کرد
ترا بر من که داد این پادشاهی
که از لعلم حساب خرج خواهی
چو من در ملک خوبی پادشاهم
ز لب شکر بدان بخشم که خواهم
ترا با روی و زلف من چه کارست
که این چون گنج شد یا آن چو مارست
برای آن همی دادی غرورم
که بر بندی به هر نزدیک و دورم
مرا از بهر این می خواستی تو
خریدار شگرفی راستی تو
به هر جرمی میور در گناهم
که گر شهری بسوزم پادشاهم
نسازد پادشاهان را غلامی
تو می سوز اندرین سودا که خامی
برون آور ترا گر حجتی هست
که نتوان با تو دل در دیگری بست
من آن آهووش صحرا نوردم
که خود را بسته دامی نکردم
دلم هر لحظه جایی انس گیرد
به یک جا چون نشیند تا بمیرد
گهی گل چینم و گه خار گیرم
هر آن کس را که خواهم یار گیرم
یکی را بر لب خود میر سازم
یکی را آهنین زنجیر سازم
دل مردم بسوزم تا توانم
ولی هرگز پشیمانی ندانم
ز روبه بازی زلفم حذر کن
سر خود گیر و با او سربسر کن
سرم سودای او ورزد که خواهد
دلم از بهر آن لرزد که خواهد
همی گویی ترا چون موی شد تن
تو خود بس ناتوان گشتی ولی من

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
همان سنگین دل نامهربانم
که در شوخی به عالم داستانم
دل من مهر او جوید که خواهم
لبم احوال او گوید که دانم
اگر خواهم که جان به خشم توان زود
و گر خواهم که دل دزدم توانم
ترا با من چه کار ار دل فریبم
ترا از من چه سود ار مهربانم
دل و جان گر بمن بخشند شاید
که دل را چون تن و تن را چو جانم
مرا بد مهر می خوانی و اینم
مرا دلسوز می دانی و آنم
اگر جان می نهی در آستینم
و گر سر میزنی بر آستانم

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
نخواهی گشت با وصلم هم آواز
کناری گیر و با هجران همی ساز
نخواهم در تو پیوستن بیاری
تو خواهی گریه میکن خواه زاری

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
به زودی قاصدی این نامه چون باد
بیاورد و بدان آشفته دل داد
چو عاشق دید کار خویش مشکل
به زاری با دل خود گفت کای دل
مشو در بند او کز مهر دورست
نمی خواهد ترا آخر نه زورست

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
برای او چه باشی اشک ریزان
که باشد دایم از مهرت گریزان
اگر یارت جفا جوید وفا کن
چو با او بر نمی آیی رها کن

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
طبیبی با یکی از دردمندان
بگفت آن شب که بودش درد دندان
که دندان چون به درد آرد دهانت
بکن ور خود بود شیرین چو جانت
رفیقی گر ز پیوندت گریزد
ازو بگریز اگر جان بر تو ریزد
چو زین سر هست زان سر نیز باید
که مهر از یکطرف دیری نپاید
هزیمت رفته را در پی نپویند
حدیث قلیه با سیران نگویند
چو بینی دوست را از مهر خالی
فرو خوان قصه ملکی و مالی
چو عاشق ترک شد معشوق تازی
چنین پیوند را خوانند بازی
به مثل خود بود هر جنس مایل
که قایم شد برین معنی دلایل

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
ز چشم سوکوار اشکی چو باران
همی بارند مسکین سوکواران
شب تاریک او بیدار تا روز
همی گفت این سخن با گریه و سوز

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
سبک خیز ای نسیم نوبهاری
چو دیدی حال من پنهان چه داری
بدان سر خیل خوبان بر سلامی
بگو کز خیل مشتاقان غلامی
به صد زاری سلامت می رساند
نه یکدم صبح و شامت می رساند
زمین بوسیده می گوید به زاری
که چون خاک زمین گشتم به خواری
بیندیش از فغان سوکواران
بترس از ناله شب زنده داران
نمی بردم گمان از رویت اینها
غریبست از چنان رویی چنینها
ز روی خوب بد نیکو نیاید
ز روی زشت خود نیکو نیاید
مکن در پای هجران پایمالم
ازین بهتر نظر می کن به حالم
تو خوبی ترک باید کرد زشتی
در دوزخ فرو بند ای بهشتی
گرفتار توام غافل چرایی
چنین بد مهر و سنگین دل چرایی
بپالود از غمت خون دل من
دریغ آن محنت بی حاصل من
به دست خود دل خود کرده ام ریش
پشیمانی چه سود از کرده خویش
نه کس در عاشقی حیران تر از من
نه کس در عشق سرگردان تر از من
ز سودای تو گشت آواره این دل
نکردی چاره بیچاره این دل
تو رخ پوشیده ای مهجور از آنم
ز من فارغ شدی رنجور از آنم
دریغ آن هر شبی بیداری من
به بوی پرسشت بیماری من
چه باشد گر دهان دردمندی
شود شیرین از آن لبها به قندی
من از پیوند این صورت بریدم
چو مقصودی که می جستم ندیدم
چو نزدیک خودم روزی نخوانی
شب خوش باد من رفتم تو دانی
برآوردم ز پای این خار و رستم
بیفگندم ز دوش این بار و رستم
بسا دردی که از دوری کشیدم
بسا رنجی که از هجر تو دیدم

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
چو با من رای پیوندی نداری
دلم سیر آمد از پیوند و یاری
نه خوی آن که از من عذر خواهی
نه بوی آن که بر من رحمت آری
سرم شد خیره تا کی ناامیدی
دلم شد تیره تا کی بردباری
رخت چندان جفا کردست بر من
که گر بعضی بگویم شرم داری
گهی در پای عشقم می دوانی
گهی در دست هجرم می گذاری
نخواهم داشت دست از دامن تو
اگر خود بر سرم شمشیر باری
من از عشق تو با غمهای دلسوز
من از هجر تو در شبهای تاری

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
به بوی وصل بودم شادمانه
چه دانستم که خواهد بودیا نه

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
به دست قاصدی داد این حکایت
حدیثی پر شکیب و پر شکایت
چو واقف شد پریرو راز او را
وزان طومار دل پرداز او را
به دل گفتا که ناچارست یاری
همین سرگشته بیچاره باری

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
نباید دوستان را دل شکستن
که چون بشکست نتوان باز بستن
دلی کو را نظر باشد به حالت
ز نور او بیفزاید جمالت
رخ خوب از نظر زینت پذیرد
ولی صورت ز معنی نور گیرد

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
به گل گفتند بلبل بس حقیرست
ترا با او چرا این دارو گیرست
بگفتا بلبلی کز من زند لاف
بر من به ز ده سیمرغ در قاف
دل صافی ترا از لشکری به
درون بی نفاق از کشوری به
نظر کز راستی آید بلندست
برون از راستی خود ناپسندست
به چالاکی نظر جوی از بلندان
ولی پرهیز کن از چشم بندان
به پاکی دیده ای کو باز باشد
به صید دل کمند انداز باشد
ازو چون سر کشی از پا نیفتی
میفگن بر زمینش تا نیفتی

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
پری با آنکه واقف می شد از دوست
در آن معنی که حق با جانب اوست
دگر ره تازه زهری بر شکر زد
حروف مهر و کین بر یک دگر زد
نوشت این نامه و فرمود تا زود
بدو بردند نظرم نامه این بود

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
زهی گرد جهان سر گشته از من
چنین بی موجبی بر گشته از من
کجا رفت آن که شب خوابت نمی برد
ز اشک دیده سیلابت همی برد
مرا گفتی که از عشق تو مستم
به دستان کردن آوردی به دستم
چو دل بردی ز مهرم سیر گشتی
جفا کردی که بر من چیر گشتی
وفا آموختی پیوسته ما را
حرامست ار تو خود دانی وفا را
چرا تخم وفا می کاشتی تو
چو عزم بی وفایی داشتی تو
به حیلت ها به دامم در کشیدی
چو پایم بسته دیدی سر کشیدی
ببر کین و مبر پیوند یاری
که می ترسم که خود طاقت نیاری
فراقی کامشبم دل می خراشد
من اول روز دانستم که باشد
دل اندر یار هر جایی که بندد
و گر بندد به ریش خویش خندد
بداند هر کرا داننده نامست
که باد آورده را بادی تمامست
بیندیش ار ز من خواهی بریدن
که در هجرم بلا خواهی کشیدن
چراباید شکست خویش جستن
بلای خود به دست خویش جستن
دلم سیر آمد از مهر آزمایی
چو می بینم که یار بی وفایی
خود آنروزت که با من عشق نو بود
دلت صد جای دیگر در گرو بود
مرا نیز از میان می آزمودی
خجل گشتی چو مرد من نبودی
نکردی بعد ازین یکروز یادم
چو دانستی که من نیز اوستادم
ز مهرت مهره زان برچیده بودم
که این بازیچه را من دیده بودم
چرا بگذاشتی زینگونه ما را
کجا رفت آن فغان و سوز یارا

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
همانا با منت یاری همین بود
فغان و گریه و زاری همین بود
مرا گفتی که یاری مهربانم
زهی نامهربان یاری همین بود
به دام من در افتادی و حالی
برون جستی و پنداری همین بود
زدی لاف از وفاداری همیشه
چه میگوییوفاداری همین بود
به مهرم یاد میکردی ازین پیش
کنون یادم نمی اری همین بود
تنم بیمار بود از غم همیشه
دوا کردی و بیماری همین بود
به دلداری تو با من عهد کردی
کنون آن عهد و دلداری همین بود

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
نشاید در تو پیوستن به یاری
نباید کرد با تو دوستداری

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
چو پیش عاشق آمد نامه دوست
حدیثی دید همچون مغز در پوست

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
چه خوش باشد سخن در پرده گفتن
بیندیشیدن و پرورده گفتن
سخن باید که بر بنیاد باشد
که چون بی اصل رانی باد باشد
سخن گر نیک دانی گفت مردی
چو در گفتن بمانی زخم خوردی

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
به خر گفتند کیمخت از چه بستی
بگفت از زخم سیخ و چوب دستی
چو من در خاک خاموشی نشستم
زدندم چوب تا کیمخت بستم
نشان دانش اندر قیل و قالست
هران کس را که نطقی نیست لالست
به قدر راستی گیرد سخن سنگ
سخن کز راستی بگذشت شد لنگ
سخن گر بد بود بنیاد جنگست
چو نیک آید نشان هوش و هنگست
سخن نوباوه بستان روحست
سخن مفتاح ابواب فتوحست
سخن کشاف اسرار نهانیست
مکن منع این سخن را کاسما نیست
سخن کز روی دانش باشد و هوش
کنند او را چو مروارید در گوش

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
چو دید آن عاشق دلسوز خسته
همایون نامه یار خجسته
به جوش آمد دلش از درد و اندوه
رخش چون کاه گشت و غصه چون کوه
ز نو آغاز کرد افغان و زاری
به زاری گفت با باد بهاری

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
دگر بوی بهار آورده ای باد
نسیم زلف یار آورده ای باد
به دام اندر کشیدی خسته ای را
ز دام عشق بیرون جسته ای را
نگارم را خبر ده گر توانی
که ای جان را به جای زندگانی
غمت هر لحظه در پروازم آورد
خیالت چون کبوتر بازم آورد
فراقت بس خطا اندیشه ای بود
رها کردم که ناخوش پیشه ای بود
تو جانی از تو دوری چون توان کرد
ز جان آخر صبوری چون توان کرد
بر آن بودم که سر گردانم از تو
عنان مهر بر گردانم از تو
نهم دل بر وفای یار دیگر
و زان پس پیش گیرم کار دیگر
چو برگشتم در آمد مهرت از پی
که با ما باز یاغی گشته ای هی
دگر با عشق پیمان تازه کردم
مسلمان گشتم ایمان تازه کردم
تن اندر عشق خواهم داد دیگر
برینم هر چه بادا باد دیگر
دلم رفت و دگر باز آمد آن دل
به پا رفت و به سر باز آمد آن دل
بر آن عزمم که تا من زنده باشم
تو سلطان باشی و من بنده باشم
به گفتار از لبت خشنود گردم
به دیدار از تو قانع زود گردم
من این اندیشه در خاطر نرانم
که از وصل تو خوش گردد روانم
تو همچون گوهری و من چو خاشاک
نباشم لایق وصل تو خوش گردد روانم
خطا کردم من اینها از من آید
چنان دان کین چنین ها از من آید
ندارم چشم کز من عذر خواهی
که گر خونم بریزی بی گناهی
من از عشق تو بس بی ساز گشتم
ضرورت هم به مهرت باز گشتم
دل من گشته بود از عشق خالی
ولی دیگر به اقبال تو حالی

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
ز جام عاشقی مستم دگر بار
بریدم مهر و پیوستم دگر بار
به دام عاقلی افتاده بودم
ز دام عاقلی جستم دگر بار
ز عشقت توبه کردم چون بدیدم
ترا آن توبه بشکستم دگر بار
وجودم نیست گشت از عشق تا تو
نپنداری که من هستم دگر بار
مرا معذور دار ار بر خروشم
که هم دیوانه هم مستم دگر بار
ز دم در دامنت دست ار بگیری
درین بیچارگی دستم دگر بار

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
برآرم دست تا رویت به غارت
بچینم گل نیندیشم ز خارت

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
چو گوش ماهرخ پر شد ز زاری
به جای آورد شرط دوستداری
بر آن بیچاره رحمت کرد و بخشود
چه گوید کس که جای مرحمت بود

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
ز بهر آنکه ناچارست دیدن
به هر سختی نمی شاید بریدن
اگر در بند آن شیرین زبانی
سخن باید که جز شیرین نرانی
چو با خوبان نباشی مرد کشتی
نباید کرد با ایشان درشتی

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
بپرسیدند از محمود غازی
چرا چندین گرفتار ایازی
بگفتا چون که از وی ناگزیرست
ازین پس ما غلامیم او امیرست
به نرمی طبع تندان رام گردد
به سختی پخته دیگر خام گردد
اگر در عاشقی صد جان به پاشی
چو در بینی تو خود معشوق باشی
بر خوبان برعنایی نکوشند
که ایشان سال و مه عشوه فروشند
قبای وصل گل رویان نپوشی
چو بر خوبان جمال خود فروشی
خطا باشد چنانها با چنین ها
به کرمان زیره بردن باشد اینها

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
دگر بار آن بت از خواری پشیمان
شد از جور و ستمگاری پشیمان
نوشت از غایت مهری که دانی
ضرورت نامه ای در مهربانی
بدان آشفته مسکین فرستاد
به لطف و عذرخواهی وعدها داد

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
زهی از جام مهرت مست گشته
ز کوباکوب هجران پست گشته
بسی در عشق گرم و سرد دیدی
کنون بنشین که آن خود کشیدی
بگستر فرش و خلوت ساز جارا
که عزم آن شبستان ‎ست ما را
سحرگاهان دعای مستجابت
به روی کار باز آورد آبت
دلارامی که از دامت رمان بود
تو گفتی رام خواهد شد همان بود
هر آن حاجت که میخواهی برآری
که رو در قبله اقبال داری
به وصلم طلعتت فیروز گردد
شب تاریک هجران روز گردد
مخور اندوه ازین پس شاد می باش
ز بند هر غمی آزاد می باش
دهانم را تو باشی میر ازین پس
به بوسیدن مکن تقصیر ازین پس
کنار و بوسه اول چیز باشد
چو وقت آید دگرها نیز باشد
دل من ترک وصل دیگران گفت
تویی همدم تویی مونس تویی جفت
رفیق من تو خواهی بود ازین پس
مرا از مهر و کین آن و این بس
دلم در جستجویت گرم گشته
چه جای دل که سنگش نرم گشته
از آن شوخی به راه آمد دل من
به جانت نیک خواه آمد دل من
چو باغ وصل را در برگشادی
جهان اندر جهان عیشست و شادی
ز رویم لاله و گل دسته می بند
ز لعلم شکر اندر پسته می بند
گهی با زلف پستم عشق می باز
گهی میگوی در گوش دلم راز
مشو نومید و از من سر مپیچان
رخ از پیوند و یاری بر مپیچان
بیا کز وصل من کارت بر آید
به باغ من گل از خارت بر آید
دلت را مژده ای می ده به شادی
بگو او را دگر چون مژده دادی

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
که روز غم بسر خواهد شد آخر
سخن نوعی دگر خواهد شد آخر
نهال آرزو در سینه و دل
به شادی بارور خواهد شد آخر
چو زر بود از جفا روی تو اول
ولی کارت چو زر خواهد شد آخر
به تایید سعادت اختر مهر
ز برج غم بدر خواهد شد آخر
بخواهم داد کام دوستان را
حکایت مختصر خواهد شد آخر
دهان عاشق از لوزینه وصل
پر از شهد و شکر خواهد شد آخر
ز مهر اوحدی بر روی آن ماه
جهانی را خبر خواهد شد آخر

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
که یار بیوفا با مهر شد جفت
چو بشنید این غزل با اوحدی گفت

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
چو آمد نامه معشوق چالاک
به عاشق گفت آن مهجور غمناک
غنوده بخت شد بیدار ما را
مشرف کرد خواهد یار ما را
طرب پیوند خواهد کرد با دل
روا گشت آنچه می جست از خدا دل
خنک دردی که درمانی پذیرد
خوشا کاری که سامانی پذیرد

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
چه باک امروز اگر ره دور باشد
اگر فردا به منزل حور باشد
گر از معشوق صد جور و جفا خاست
چو رخ بنمود عذر جرمها خواست
و گر خونت همی ریزد جمالش
چو یار آید ز در می کن حلالش

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
شنیدم حاجییی احرام بسته
چو در ریگ بیابان گشت خسته
بخود گفت ار چه پر تشویش راهست
جمال کعبه نیکو عذر خواهست
اگر در خانه خود را قید سازی
کجا مرغ حرم را صید سازی
ز هجران گر چه داری صد شکایت
به روز وصل بگذار آن حکایت
به ماهی گر پدید آید گناهی
توان بخشید جرمش را به ماهی

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
اگر نتوان به دیر و زود کردن
بباید چاره بهبود کردن
حریف چستی اندر عشق چست آی
چو دیر از کار می آیی درست آی

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
در آن مدت که بود از محنت تب
جهان بر چشم من تاریک چون شب
دلم مصباح گشت و فکرتم زیت
بدین پرتو بگفتم پانصد بیت
شب شنبه که بود آغاز هفته
رجب را بیست روز از ماه رفته
به سال واو و ذال از سال هجرت
به پایان بردم این در حال ضجرت
چو دیدم در سخن خیرالکلامش
نهادم  منطق العشاق نامش
به اصل از طبع دراک منند این
نبات خاطر پاک منند این
شگرفانند یکسر بالغ و بکر
به تایید الهی زاده از فکر
سبق گیرند بر آب از روانی
گر ایشان را به آب خود بخوانی
چو هر یک را زلیخایی شمردم
گران کاوین به یوسفشان سپردم
خرد را نزهتی جان را بهاریست
جهان را از من این خوش یادگاریست
نظر در وی به چشم راست باید
جمالش چشم کژبین را نشاید
خداوندا نگه دارش ز دزدان
ز چشم عیب جوی زن به مزدان
بپوشان آنچه ما کردیم و گفتیم
مکن پیدا اگر چیزی نهفتیم
بدیهایی که از ما گشت پیدا
به روی ما میار از لطف فردا
در آن روزی که تابی بر جهان نور
مدار از اوحدی توفیق خود دور

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
قل هوالله لامره قد قال
من له الحمد دایما متوال
احد غیر واجب باحد
صمد لم یلد و لم یولد
آنکه هست اسم اعظمش مطلق
حی و قیوم نزد زمره حق
آنکه بی نام او نگشت تمام
نامه ذوالجلال و الاکرام
آنکه فوقیتش مکانی نیست
وآنکه کیفیتش نشانی نیست
آنکه بیرون ز جوهر و عرضست
وآنکه فارغ ز صحت و مرضست
آنکه تا بود یار و جفت نداشت
وآنکه تا هست خورد و جفت نداشت
آنکه زاب سفید و خاک سیاه
صنع او آفتاب سازد و ماه
آنکه مغزست و این دگرها پوست
وآنکه چون نیک بنگری همه اوست
آنکه او خارج از عبارت ماست
ذات او فارغ از اشارت ماست
نیست انگشت را به حرفش راه
مگر از لا اله الالله
خرد ادراک ذات او نکند
فکر ضبط صفات او نکند
دور و نزدیک و آشکار و نهان
کردگار جهانیان و جهان
همه کروبیان عالم غیب
سر فرو برده زین دقیقه به جیب
هر چه کرد و کند به هر دو سرا
کس ندارد مجال چون و چرا
از حدیث چه و چگونه و چند
هستیش کرده بر زبانها بند
ای منزه کمالت از کم و کاست
هر چه دور از هدایت تو نه راست
راز پنهان آفرینش تو
نتوان دید جز ببینش تو
در نهان نهان نهفته رخت
در عیان همچو گل شکفته رخت
خالق هر چه بود و هست تویی
آنکه بگشود وانکه بست تویی
بنبستی دری که نگشودی
هستی امروز و باشی و بودی
از عدم در وجود میری
پیش خود در سجود میری
ندهینعمت تو بیشی هست
بدهی عادت توپیشی هست
ما چه پوشیم اگر نپاشی تو
چه خوریم ار مدد نباشی تو
نتوانیم گفت و نیست شکی
شکر نعمت ز صد هزار یکی
کس خبردار کنه ذات تو نیست
فکر کس واقف صفات تو نیست
عرش کم در بزرگواری تو
فرش در موکب عماری تو
ای تو بیچون چگونه دانندت
چیستیبر چه اسم خوانندت
عقل ذات تو را چه نام نهد
فکرت اینجا چگونه گام نهد
نیستت جای در چه جایی تو
همه زان تو خود کرایی تو
قدرتت در عدد نمی گنجد
قدر در رسم و حد نمیگنجد
رخت از نور خود درآورده
پیش دلها هزار و یک پرده
دل ز بوی تو بوی جان شنود
جان چه گوی ترا همان شنود
رحمتت دایمست و پاینده
لایزال از تو خیر زاینده
چونکه ذات تو بیکران باشد
کس چه گوید ترا که آن باشد
نه به ذات تو اسم در گنجد
نه به گنجت طلسم در گنجد
بسمو تو چون نپیوندیم
سمت و اسم بر تو چون بندیم
چون نبیند کسی تمام ترا
چون بداند که چیست نام ترا
اسم را نار در زند نورت
چه طلسمی که چشم بد دورت
ذات و اسم تو هر دو ناپیداست
عقل در جستن تو هم شیداست
اوحدی این سخن نه بر سازست
او پدیدار و دیده ها بازست
سخن عشق کم خریدارست
ورنه معشوق بس پدیدارست
نیست گر نیک بنگری حالی
در جهان ذره ای ازو خالی
در تو و دیدن تو خیری نیست
ورنه در کاینات غیری نیست
بشناسش که او چه باشد و چیست
تا بدانی که رویت اندر کیست
دوست نادیده دست بر چه نهی
رقم بود و هست بر چه نهی
اندرین ره تو پرده کاری
هم تو باشی که پرده برداری
گر چه هست این حکایت اندر پوست
ما نخواهیم جز حکایت دوست

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
ای خرد را تو کار سازنده
جان و تن را تو دل نوازنده
در صفات تو محو شد صفتم
گم شد اندر ره تو معرفتم
روشنایی ببخش از آن نورم
از در خویشتن مکن دورم
رشحه نور در دماغم ریز
زیت این شیشه در چراغم ریز
تا ببینم چو در نظر باشی
راه یابم چو راه بر باشی
بنماییچرا ندانم دید
ننمایی کجا توانم دید
گر چه شد مدتی که در راهم
همچنان در هبوط این چاهم
از پس پرده میکنم بازی
تا مگر پرده را براندازی
بر درت بی ادب زدم انگشت
حلقه ای ساختم ز چنبر پشت
تا ز در حلقه را در آویزم
میزنم آه و اشک میریزم
بتو میپویم ای پناهم تو
مگر آری دگر به راهم تو
سرم از راه شد به راه آرش
دست من گیر و در پناه آرش
زین خیالات بر کنارم کش
پرده عفو پیش کارم کش
با منی درد سر چه میخواهم
چو تو دارم دگر چه میخواهم
کرمت چون ز من بریده نشد
چه ببینم دگر که دیده نشد
بی خود ار زانکه باختم ندبی
تو به چوب خودم بکن ادبی
با چنین داغ بندگی که مراست
به سر خود چه گردم از چپ و راست
از تو گشت استخوان من پر مغز
اگر چه کاری نیامد از من نغز
باد نخوت برون کن از خاکم
متصل کن به عنصر پاکم
روشنم کن چو روز شبخیزان
به شبم زین وجود بگریزان
چون بر اندیشم از تو اندر حال
مرغ اندیشه را بریزد بال
تو بجویی مرا خیالست این
باز پرسی ز من محالست این
تا حدوث مرا قدم چه کند
وان وجود اندرین عدم چه کند
دیر شد کز دکان گریخته ام
و آب رویی که بود ریخته ام
خجلم من ز بینوایی خویش
شرمسار از گریز پایی خویش
وه که از کار خود چه تنگدلم
می نمیرم ز غم چه سنگدلم
سود دیدم سفر به آن کردم
بختم آشفته شد زیان کردم
دلم از کار تن به جان آمد
هم ز من بر من این زیان آمد
جگرم خون شد از پریشانی
آه ازین جان سخت پیشانی
گشته چندین ورق سیاه از من
من کجا میروم که آه از من
تنگدستی چو من چه کار کند
تا ازو خود کسی شمار کند
بی چراغ تو من به چاه افتم
دست من گیر تا به راه افتم
جز عطای تو پایمردم نیست
غیر ازین اشک و روی زردم نیست
از تو عذر گناه می خواهم
چون تو گفتی بخواه میخواهم
دست حاجت کشیده سر در پیش
آمدم بر درت من درویش
مگرم رحمت تو گیرد دست
ورنه اسباب ناامیدی هست
چکند عذر پیچ بر پیچم
که ز کردار خویش بر هیچم
نتوانستم آنچه فرمودی
بتوانم به من چو بنمودی
گر ببخشی تو جای آن دارم
ور بسوزی سزای آن دارم
غم ما خور که از غمت شادیم
مهل از دستمان که افتادیم
گر چراغی به راه ما داری
به در آییم ازین شب تاری
ما چه داریم کان نداده تست
چه نهد کس که نانهاده تست
به عنایت علاج کن رنجم
دستگاهی فرست از آن گنجم
دست و دامن گشاده مییم
مدوان چون پیاده مییم
چون گریزم که پای راهم نیست
چون نشینم که دستگاهم نیست
گر چه دانم که نیک بد کردم
چه توان کرد چونکه خود کردم
قلمی بر سر گناهم کش
راه گم کرده ام براهم کش
گر تو توفیق بندگیم دهی
جاودان خط زندگیم دهی
دل من خوش کن از شمایل خود
گردنم پر کن از حمایل خود
کام من پیش تست پیشم خوان
خاکپای سگان خویشم خوان
با وفا عقد کن روانم را
همدم صدق ساز جانم را
دیر شد ساغر میم درده
که من امشب نمیروم در ده
میدوم در پی تو سرگشته
تا به پایان برم سر رشته
من ازین دو رهی به آزارم
تو فرستاده ای تو باز آرم
چون نهشتند در سرم مغزی
نغز دانی تو کمتر از نغزی
عشق و دیوانگی و سرمستی
کرد بازم بدین تهی دستی
از برای تو در تو دارم دست
چون تو باشی هر آنچه باید هست
کردگارا به حرمت نیکان
که در آرم به سلک نزدیکان
ریشه آز بر کش از جانم
به نیاز و طمع مرنجانم
از شراب حضور سیرم کن
در نفاذ سخن دلیرم کن

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
اوحدی گر سر لجاجت نیست
زو نخواهی که خواست حاجت نیست
باغ و خرمن چه خواهی و ده ازو
زو چه خواهی که باشد آن به ازو
تو ازو وقت حاجت او را خواه
کو نماید به هر مرادت راه
گر مریدی جزو مرادت نیست
ور جزو خواهی این ارادت نیست
هر که بی او رود فرو ماند
خیز و بیخود برو که او ماند
او شوی گر ز خود فنا گردی
تو نمانی چو آشنا گردی
مرغ آن باغ صید این دانه است
آنچه کردی طلب درین خانه است
زلف معشوق زیر شانه تست
تیر آن شست بر نشانه تست
به خود آنجا کسی نداند رفت
به خدا باشد ار تواند رفت
هر چه اندر جهان او باشد
یا خود او یا از آن او باشد
خرد اندر جهان او نرسد
علم بر آستان او نرسد
با تو عقل ار چه بس دراز استد
از تو در نیم راه باز استد
گر بخواند جدا ندانی شد
ور براند کجا توانی شد
بگریزی کجا روی که نه اوست
بستیزی کست ندارد دوست
صورتی را کزو نبود خبر
نقش دیوار دان و صورت در
سر این نقش را چه دانی تو
که ز نقاش در گمانی تو
ما نباشیم و این جلال بود
لم یزل بود لایزال بود
تا تو این جاه و جای را بینی
به خدای ار خدای را بینی
ز تو یک نفس جدا نبود
تو نبینی گناه ما نبود
راه خود کس به خود ندید آنجا
ز محمد توان رسید آنجا

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
عاشقی خیز و حلقه بر در زن
دست در دامن پیمبر زن
حب این خواجه پایمرد تو بس
نظر او دوای درد تو بس
اوست معنی و این دگرها نام
پخته او بود و این دگرها خام
آنکه از اصطفا بر افلاکند
در ره مصطفی کم از خاکند
از در او توان رسید به کام
دیگران را بهل برین در و بام
اوست در کاینات مردم و مرد
او خداوند دین و صاحب درد
سفر آدم سفیرنامه اوست
درج ادریس درج خامه اوست
بیعه در بیعتش میان بسته
زانکه ناقوس را زبان بسته
بر سر او ز نیک نامی تاج
همه شب های او شب معراج
پیش او خود مکن حکایت شب
او چراغ آنگهی شکایت بس
گوهر چار عقد و نه درج اوست
اختر پنج رکن و نه برج اوست
شقه عرض عطف دامانش
ملک از زمره غلامانش
آن که مه بشکند به نیم انگشت
آفتابش چه باشد اندر مشت
وانکه در دست اوست ماه فلک
پایش آسان رود به راه فلک
شب معراج کوس مهر زده
خیمه بر تارک سپهر زده
گذر از تیر و از زحل کرده
مشکل هفت چرخ حل کرده
سر سر جملها بدانسته
شرح و تقصیل آن توانسته
در دمی شد نود هزار سخن
کشف برجان او ز عالم کن
به دمی رفته باز گردیده
روی او را به چشم سر دیده
میم احمد چو از میان برخاست
به یقین خود احد بماند راست
راه دان اوست جبرییلش ساز
هر چه او آورد دلیلش ساز
ای فلک موکب ستاره حشر
وی ز بشرت گشاده روی بشر
هاشمی نسبت قریشی اصل
ابطحی طینت تهامی فصل
علم نصرتت ز عالم نور
یزک لشکرت صبا و دبور
چرخ نه پایه پای منبر تو
به سر عرش جای منبر تو
معجزت سنگ را زبان بخشد
بوی خلقت به مرده جان بخشد
روز محشر که بار عام بود
از تو یک امتی تمام بود
بگرفته به نور شرع یقین
چار یار تو چار حد زمین
ز ایزد و ما درود چون باران
به روان تو باد و بر یاران

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -