cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
اگرت معیشتی هست و کفاف کامرانی
به مراد خویش برخور ز درخت زندگانی
می و چنگ و کنج خلوت سه چهار یار هم دم
به از این دگر چه باشد ز نعیم این جهانی
به غنیمت جوانی ز بهار عمر برخور
که نه بهتر از بهارست و نه خوش تر از جوانی
دم نقد خوش برآور ببر از غم جهان دل
ز میان جان رضا ده به قضای آسمانی
بنشین به تازه رویی ز زمانه داد بستان
به سماع ارغنونی به شراب ارغوانی
بده آب تلخ صافی نه که قوت جان شیرین
نه که آفت المجانین نه که غایت الامانی
قدح گران روان کن که سر گران ندارم
سبکش بده گرانی که برون برد گرانی
به صف خمار بر زن به مبارزان باده
که به حمله مصافش ز جهان برون جهانی
چو مه قدح برآید چه کند خمار ظلمت
جز از آن که رخت زحمت به عدم برد نهانی
به طلوع روز بنگر که چراغ چون نزاری
نفسی برآرد اما به هزار ناتوانی

وزن: فَعَلاتُ فاعِلاتُنْ فَعَلاتُ فاعِلاتُنْ
بحر: رمل مثمن مشکول
نشانه‌های عروضی: U U - U | - U - - | U U - U | - U - -
چو تازه کرد جهان نوبهار و رفت خزانی
تهی ست دستم ساقی بیار باده که جانی
وگر چو دست من است ای پسر تهی شده مشکت
دو اسبه از پی می شاید ار الاغ دوانی
چه گونه فوت توان کرد خاصه موسم گل ها
دمی که نه به لب کشت زار و آب روانی
شراب و سبزه و آب روان و شاهد و مطرب
همین ست مایه و اسباب و دستگاه جهانی
نبینی ای پسر اندر جهان فانی چیزی
نه خوش تر از دل بی غم نه خوب تر ز جوانی
نشاط و عیش کنم روز کاختیار تو داری
چو اختیار ز دستت برفت خود نتوانی
در آن نفس نرسی کز تو شادمانه برآید
اگر توقف اندیشه ای به کار رسانی
غم جهان مخور و باده خور که آن به تو ماند
به عیش می گذران تا در اندهان بنمانی
چو بر تو می گذرد عمر اگر خوشی و اگر نه
بکوش تا همه عمرت به خوش دلی گذرانی
غنیمت است جوانی بیا و خوش دریابش
چه سود از آن که به سر چون رسید قدر بدانی
به نقد دامن ام روز گیر فردا کس
نشان بهره ندیده است و آن بست به نشانی
نهان بباش نزاری به خویشتن که چنان به
که در نهان تو پیداست رازهای نهانی

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U - -
وداع کردم و رفتم به صد پریشانی
ز دوستان و وداع آه ازین پشیمانی
فراق هم نفس الحق عظیم دشوارست
وداع جان نکند هیچ تن به آسانی
اگرچه جان پر جان است و دل برابر دل
به حکم جاذبه ی اتصال روحانی
ولی چو میل محبت به یکدگر دارند
همی کنند تقاضا نفوس  انسانی
نصیبه ای ست ز بدو وصول هر کس را
به حد مرتبه ی خود ز حظ جسمانی
اگر مطالبه ای می کند ملامت نیست
نه کشتنی ست بدین امتحان نه زندانی
عذاب روز قیامت شب مفارقت است
چه دیگرست همین رستخیز طوفانی
ز دست ما چو زمام مراد بیرون شد
به سر بریم به دشواری و به آسانی
اگر زمین و زمان بر هم افکند زلزال
تغیری نپذیرد محبت جانی
صبا بگوی به آرام جان من که مکن
خلاف عهد نزاری دگر تو می دانی
رکاب وار کند پای مال ایامم
اگر عنان عنایت ز ما بگردانی

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
بیا ای مرا خوش تر از زندگانی
که در انتظار تو کردم جوانی
تو دانی و دانای رازم که مهرت
زکی باز در سینه دارم نهانی
چه باشد که روزی پیامی فرستی
که گویی چه حالی کجایی چه سانی
بدین قانعم از تو زیرا که بختم
نباشد که یک شب نهانم بخوانی
بیایی که تا بر دو چشمت نشانم
چرا هر زمانم بر آتش نشانی
ترا چون ز آتش گریزی نباشد
جهان گر بسوزند فارغ از آنی
خلیل من ای جانم از تو بر آتش
اگر در کناری و گر در میانی
ز بهر بنا گوش توست آن که چشمم
چنین پیشه کرده است گوهر فشانی
نترسی ز بی التفانی نمودن
که نامت برآید به نامهربانی
بدان قیمت عمر دریاب فرصت
گرفتم که قدر نزاری ندانی
مکن رحمت ام روز کن بر نزاری
چه سودت که فردا پشیمان بمانی

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ
بحر: متقارب مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U - -
من بعد ازین چه گونه کنم بی تو زندگانی
جانم فدای جان تو با غایت الامانی
منظور عارفان مشایخ بود همیشه
اندر میان حلقه و تو در میان جانی
ای سرو نازنین چه تفاوت کند که گه گه
از گلستان وصل نسیمی به ما رسانی
وی دست گیر بی سر و پایان ز دست رفتم
یک التفات کن به ترحم که می توانی
ناممکن است جز به وجود مبارک تو
احیای من که قوت دل و قوت روانی
می خواهمت ببینم و چندان محل ندارم
کآواز بشنوم ز پس پرده ی نهانی
جانم به صد شکنجه فرو می رود به هر دم
اگر اندرون به حلق برآید ز ناتوانی
برهم رود ز گرم روی دانه دانه ی اشکم
آبی چو یخ فسرده ندیدم بدین روانی
گل کرد خاک و مهر گیا بردمید زان گل
باران چشم می فشانم ز مهربانی
شاید که زیر پای فراقت ملول طبعم
کز شاخ بارور نه بدیع است سر گرانی
در عشق غیر عشق نمی گنجد ای نزاری
تا پای بند خویشتنی قدر خود ندانی
جز در رکاب عشق مرو کز پی تفاخر
خواهی که آفتاب بانو کند هم عنانی

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلاتُنْ
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U - -
قندست ندانم دهن تنگ فلانی
یا خود شکرست آن شکرستان نه دهانی
چندین شکر اندر دهنی نادره گنجد
وین نادره بین کز دهنش نیست نشانی
بر سینه هر دل که زند جان نبرد زان
نوک مژه ی تیزتر از نوک سنانی
بر سرو مه آورده که این کیست جمالی
بر موی کمر بسته که این چیست میانی
در ملک به هر شهر در افکنده خروشی
در شهر به هر کوچه در افکنده فغانی
گر پرده بر اندازد و طلعت بنماید
فریاد برآرند به یک بار جهانی
گفتم بنمایم نظری سر بنهادم
در پهلوی هر سود نهاده ست زیانی
تاوان نتوان خواستن از خون نزاری
آنجا که نیرزد سر صد خواجه به نانی

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
ماه رویا گرچه رشک مهر و ماه آسمانی
چند با ما کینه ورزی تا کی از نامهربانی
قادری بر ناتوانان می توانی مرحمت کن
بار هجران کی توانم برد با این ناتوانی
زندگانی نیست بی روی تو و جان کندن است این
زنده دل را از برای دوست یابد زندگانی
گر قبولم میکنی تا زنده باشم بنده باشم
هر چه می خواهی بکن بر جان من فرمان روانی
از جمال توست چندین رونق حسن أحسن الله
نور محضی روح پاکی عین عشقی جان جانی
عاشقم بر ماه روی و سرو بالایت اگر چه
حیف باشد حیف در پیرانه سر کردن جوانی
سرو و ماه و قامت و روی تو نی من سهو کردم
غیرت ماه سپهری رشک سرو بوستانی
پیش ازین بوده ست با وصل تو ما را اتصالی
من تو را بشناختم بار دگر باقی تو دانی
چون نه زر داری نه زوری زاری ای می کن نزاری
آب شور چشم بر کارست نی شیرین زبانی

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ
بحر: رمل مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U - -
هلاک می کندم غصه ی پشیمانی
به دست خود که کند با خود این به نادانی
به محنتی شده ام مبتلا که رویی نیست
ره خلاص به دشواری و به آسانی
بلی سزای من این است و پیش ازین که فلک
به هر چه کرد و کند نیز هستم ارزانی
به پای مردی صبر آن چه بر سرم بگذشت
ز کافران نپسندند در مسلمانی
بسوختم منشین ساقیا بزن آبی
بر آتش جگرم تا دمیش بنشانی
بیار باده به یاد کسی که روشن کرد
سواد چشم دلم ز آن جبین نورانی
شبی خیال جمالش درآمد از در و گفت
تویی که صبر برون می بری به پیشانی
کمند زلفش اگر دیده ای عجب که چنین
به صبر غره نبودی درین پریشانی
به یک نفس ببرم تا قصاص گاه عتاب
کشان کشانت چون خونیان زندانی
همان دو چشم نزاری که سحر می کردند
به غمزه از پی آشفتگی و فتانی
به یک اشارت از هر چه در جهان صبرست
برآورند فضولی مکن که نتوانی

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
جان برای تو که هم جانی و هم جانانی
سر فدای تو وگرنه من و سرگردانی
سرسری از سر کوی تو نیارم برخاست
کار دشوار نگیرند بدین آسانی
خام را طاقت پروانه ی پر سوخته نیست
نازکان را نرسد شیوه جان افشانی
پیش خایسک ملامت به ارادت نگرید
مرد باید که چو سندان بنهد پیشانی
پی تو آرام گرفتن بود از ناکامی
با تو گستاخ نشستن بود از نادانی
راه آن است که با رای تو سازم ورنه
حاصل غالی و قاصر چه بود حیرانی
فاش کردند رقیبان تو سر دل من
چند پوشیده بماند نظر پنهانی
تا بماند تر و شاداب نهال غم تو
واجب آن است که بر چشم منش بنشانی
در خم زلف تو دیدم دل خود را روزی
گفتمش چونی و چون می رهی ای زندانی
گفت آری چه کنم گر ببری رشک از من
هر گدا را نبود مرتبه ی سلطانی
راستی حد نزاری نبود صحبت تو
پس اگر بر سر کوی تو کند دربانی

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
به قاین بگذر ای باد ار توانی
زمین بوسی ببر آن جا که دانی
بگوی آرام جانم را که جانم
برآمد در غمت از ناتوانی
به دست باد صبح از نافه ی زلف
چه باشد گر به من بویی رسانی
تویی لیلی و من مجنون واله
تویی شیرین و من فرهاد ثانی
چو مجنونم که در اندوه لیلی
بریدم صحبت از انسی و جانی
شدم پر از غم دوری دریغا
که کردم در سر غربت جوانی
چو فرهادم که بر من تلخ کرده ست
فراق روی شیرین زندگانی
به حیرت می کنم صبری ضروری
به غیرت می کشم دردی نهانی
نمی میرد نزاری در فراقت
به شوخی می کند الحق گرانی
سبک روحی بود او در صفاهان
تو در قاین زهی نامهربانی

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
مردم ز عشق رویت رحمی کن ار توانی
جان بخش مرده ای را زان آب زندگانی
از چشمه حیاتت گر قطره ای بنوشم
ایمن شوم ز مردن چون خضر جاودانی
عیسی به معجز دم می کرد مرده زنده
تو گر قیاس گیری در خاصیت همانی
تو مریم حیاتی گر معجزات خواهی
صد مرده در زمانی از لب به جان رسانی
وصلت ز پای جانم بندی نمی گشاید
یک ره بگیر دستم چندم به سر دوانی
شست جفا گشادی کردی نشانه گاهم
به زین نشانه ای کن تا کی ز بی نشانی
هستم سگی ز کویت جز دامنت نگیرم
از پیش اگر برانی وز پس اگر بخوانی
چون آستین ببوسد دستت برای بویت
گر دامن از نزاری صد ره فرو فشانی

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - - | - - U | - U - -
پیری ست مرا چو نو جوانی
در عالم عشق مهربانی
از غایت شوق هر زمانی
از جانب دوست ترجمانی
چون بر گویم که کیست آری
ماییم و محبت فلانی
کس نشناسد فلان ما را
نابرده ز ما به او نشانی
او ساکن خلوت خرابات
ماییم و سری و آستانی
ما ستر به پیش برگرفتیم
تا کس نبرد به ما گمانی
خود پر شده بود تا بدیدیم
از ستر صلاح ما جهانی
آری چه کنیم بر نزاری
ناگاه برفت امتحانی
بر شارع چارسوی عشقم
خلقی به نظاره هر زمانی
از قصه ی ما چو باز دیدی
جایی نه که نیست داستانی

وزن: مَفْعُولْ مَفاعِلُنْ فَعولُنْ
بحر: هزج مسدس اخرب مقبوض محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - U - | U - -
گر از دفتر عشق رمزی بخوانی
خطا نامه ی عقل بر هم درانی
گر اموات خواهی که احیا بباشد
بمیر ای حکیم از چنین زندگانی
به عمدا مکن در مراتب تصرف
که مفروغ و مستانف از هم ندانی
بدین چشم دیدن محال است او را
خطا بین تصور کند این معانی
نباید طمع کردن از روی ظاهر
که کس را میسر نشد این امانی
ز بالا درآیی به گردن درافتی
محال است در عین پیری جوانی
مگر نردبان پایه پایه بر آیی
به شرطی که عشقت کند نردبانی
ز کون و مکان برشکن تا ببینی
که جمله توی آن چه فی الجمله آنی
شود در تو معلوم حسی و عقلی
که تو هم معما و هم ترجمانی
نزاری جز او کس ندیده ست اورا
وگر خود کلیم الله لن ترانی
چو بر حکم اول نبوده ست قانع
از آن گشت محجوب در حکم ثانی

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ
بحر: متقارب مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U - -
گر ز درد دل من یک ورقی برخوانی
صورت حال من آن گه به حقیقت دانی
تا به حسن رخ یوسف صفتی مغروری
می نداری خبر از سوز دل کنعانی
هیچ مشفق به نصیحت ز تو خود می پرسد
که چنان سوخته  ای را به چه می رنجانی
گر قدم در کشی از دوست به خود راه مده
دست اغیار که گنجینه ی درویشانی
عشق از آن جاست مرا با تو نه این جا افتاد
هوس دل دگرست از نفس روحانی
جان نمی دیدم و می جستم و می دانستم
که نهان است چو دیدم تو به جان می مانی
چه توان کرد اگر روی به ما ننمایی
چه توان گفت که هم جانی و هم جانانی
من به یک جو که غم من نخوری ارزانم
تو به صد جان که فدای تو کنم ارزانی
ماه رخ سار بپوشد چو تو بر بام آیی
سرو بالا ننماید چو تو در بستانی
قد شیرین تو و قامت سرو کشمیر
لب شیرین تو و شکر خوزستانی
خرد از روی تو انگشت نهد بر دیده
عقل در کوی تو بر خاک نهد پیشانی
یک شب از وصل تو انصاف خود ار بستانم
جان به خشنودی دل می دهم ار بستانی
هیچت افتد که مراین فتنه ی برخاسته را
با نزاری بنشینی و دمی بنشانی

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
اگر ز قصه ی ما یک ورق فرو خوانی
عجب ز صورت احوال ما فرو مانی
ز شوق اگر چه دلم در جهان نمی گنجد
ولی تو در دل تنگم نشسته چون جانی
به جان مضایقتی نیست بنده بنده ی تست
همین بس است که از حالم این قدر دانی
حدیث زلف تو گفتم به حلقه عشاق
که در سواد وی است آفتاب پنهانی
قیامت از همه برخاست از تغلب شوق
میان جمع که دید این همه پریشانی
تعجبی دگرست این که حلقه حلقه ی او
به گرد گوی زنخ  دان شده ست چوگانی
ز چشم مست تو گفتم حکایتی و شدند
به حالتی که چه گویم ز فرط حیرانی
عجب تر این که سیاهی گرفت مسند ترک
ز یک تبار به جسمانی و به روحانی
ز سیم دست تو کردم به رمز تشبیهی
خرد به طعنه به من گفت جانی و کانی
سر بلا قد بالای تست اولا آن
که از خدای بترسی و فتنه بنشانی
شبی حکایت تشویش عشق می کردم
خیال گفت مگر بی خبر ز طوفانی
ز صد شجاع یکی در مصاف عشق هنوز
ندیده ای چو ببینی عنان بگردانی
محیط عشق و تو بیگانه ز آشنا زنهار
مرو دراو و براندیش از پشیمانی
نزاریا سر خود گیر و از بلا بگریز
تو با حریف قوی  پنجه کرد نتوانی

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
دوزخ دنیاست تاویل فراق آن جهانی
با تو بر گفتیم یارا تا بدانی گر ندانی
قیمت یاران ندانستیم و قدر هم نشینان
فوت کردیم ای دریغا روزگار زندگانی
ز ابتدا تا با که شد هم راه توفیق محبت
ما ندانستیم باری قدر قدر یار جانی
حبذا اوقات مهجوران دایم در حضورش
هر که غایب شد ز خود دارد حضور جاودانی
پرده بازییی که می آرد برون هر دم زمانه
حقه ی دیگر پر از اعجوبه ی آخر زمانی
رخت می باید سبک بر بستن و تحویل کردن
می فزاید حرص و آز ما امانی بر امانی
مخطی و ساهی ندارند اختیاری در مسالک
آدمی ایمن نباشد از قضای آسمانی
عاقبت جان در سر دنیا کنی مشتاب ای دل
تا نپنداری که چیزی یافته ستی رایگانی
یک جهت شو تا دهندت بر سریر سد ره جایی
هر چه بیرون آمد از این چارچوب استخوانی
تو نمی آیی برون از خانهء پندار و مالک
زود بر چیند ز قصر و منظرت فرش و اوانی
با دل پر کینه و نفس تهی و نفس ناقص
مهر بر لب نه نزاری چند لاف از مهربانی

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ
بحر: رمل مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U - -
باز آمده ام تشنه لبی خشک دهانی
آشفته سری در هوس پسته دهانی
از من رمقی بیش نمانده ست کی ام من
مجروح تنی خسته دلی سوخته جانی
گر هیچ به سر وقت من آید به عیادت
بیمار کهن باز شود تازه جوانی
ده  بار شدم زنده و ده بار بمردم
یک بار نپرسید که چون است فلانی
باشد که گذر بر من مسکین کند ام شب
ام روز درافتاد خیالم به گمانی
بی واسطه ی رقعه و پیغام نبینم
زیرا که میان دل ما هست نشانی
هیهات نزاری که چه خوش باشد اگر یار
تشریف حضوری دهد از غیب زمانی

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
با تو رازی ست مرا از دگران پنهانی
عاشق زار توام ماه رخا تا دانی
چشم خون ریز تو کشته ست من مسکین را
داد من راستی آن است کزو بستانی
جان و دل هر دو ندارند محلی بر تو
کی میسر می شود این کار بدین آسانی
یک دمی با دم ما ساز و گرچه ممکن
نیست کاین آتش سوزان به دمی بنشانی
شیوهء من چه بود شیفته کاری در عشق
چه بود غایت معموری من ویرانی
گو چنین باش من و صحبت اوباش و رنود
هم برین بی سری اولاتر و بی سامانی
من بر آنم که ز عهد تو نگردانم سر
آسیا بر سر من گر به جفا گردانی
عشق از آن خانه برانداز کند خودبین را
تا برون آردش از ورطه ی نافرمانی
سپر از غمزه ی مست تو بیندازد چرخ
با دو ابروی تو خود کس نکند پیشانی
زهره خواهد که بر آهنگ نزاری تا روز
همه شب بر سر کوی تو کند شب خوانی

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
مست و شوریده چنانم که ز بی خویشتنی
من توام هیچ نمی دانم اگر خود تو منی
شرط اخلاص چنان است ز مبدای وجود
که نه من بر تو گزینم نه تو بر من شکنی
وقت وقتی چه شود گر به سر ما گذری
سایه ی سرو روان بر سر خاکی فکنی
به نسیمی ز تو خشنودم اگر بفرستی
دل غمگین چو من سوخته  ای شاد کنی
نیفه ی نافه ی پر چین عرق چین تو شد
رشک ترکان ختایی و بتان ختنی
لب و دندان ترا من به چه تشبیه کنم
حقه ی لعل درو رشتهء در عدنی
از نکو رویی و شیرینی و خوبی و کشی
شهره ی شهری و انگشت کش مرد و زنی
در جفا کاری و عاشق کشی و بی دادی
آفت جانی و درد دلی و رنج تنی
این همه هست که می گویم و زین هیچ نیی
هر چه هستی چه کنم جانی و جانان منی
تا نزاری لب شیرین تو بوسید افکند
شور در عرصه ی آفاق به شیرین سخنی

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
باور نمی کنم که تو پیمان بنشکنی
زیرا که التفات به یاران نمی کنی
زین به ترک نظر به من دل شکسته کن
تا چند از تو سرکشی از من فروتنی
سروی و سرو اگر چه که آزاد خوش ترست
نی تا حدی که بر سر ما سایه نفکنی
دل با تو در تنعم و تن بی تو در نیاز
ای آن که راحت دلی و آفت تنی
خطی به دوستی تو بر من کشیده اند
ما دوستیم و بنده ی صادق تو دشمنی
تقدیر قادرست و گرنه ز روی عقل
نی من موافق تو نه تو لایق منی
گردون به سر برآمده هم زیر دست تست
من عاجزی چه گونه کنم با تو گردنی
برقع برافکن از بن گوشت ز بامداد
تا زهره بعد از این نزند لاف روشنی
در سر کشد نقاب ز رشگ تو آفتاب
هم شام بر مثال کشیشان ارمنی
ای سرو سیم ساق که در بوستان جان
شاخ امید را به جفا بیخ می کنی
دیوانگی ز مام نزاری نمی کشد
تا زلف هم چو سلسله بر هم نمی زنی

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
می بری از من مسکین دل و بر می شکنی
بس تو خود هیچ سخن نیست که در خون منی
خویشتن را به ارادت به تو دادم گفتم
عالم شیفتگی خوش تر و بی خویشتنی
اولم لطف تو برداشت بدان دل گرمی
و آخر از چشم بیفکند بدین ممحنی
چاره  ای نیست که شیرین هم ازین جا انداخت
شور در خاطر فرهاد ز شیرین سخنی
بی وفایی تو ای یار درست اینجا شد
که حریصی به جگر خوارگی و دل شکنی
کاشکی سنگ دلت سخت حمایت بودی
وه که چون سست گروهی و چه نازک بدنی
کار یاران که هم از دست تو شد بی سامان
چون سر زلف نه شرط است که در پا فکنی
بر گرفتیم بر از شاخ ملامت و اکنون
روی آن است که بنیاد ملامت نکنی
از تو این چشم نبودش که شوی بی آزرم
تا به حدی که دگر یاد نزاری نکنی

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
به یک غمزه شهری پریشان کنی
به عمدا گذر گر بر ایشان کنی
مشعبد صفت گر شوی در حجاب
از این طرفه بازی فراوان کنی
فرود آی در کنج ویران من
اگر گنج خواهی که پنهان کنی
وگر نه گذر کن بر ارباب بخل
چو خواهی که معمور ویران کنی
دو علت یکی حرص و دیگر حسد
چنین درد را هم تو درمان کنی
ببر هرچه در آفرینش دلی ست
چو در بنده شد چاره جان کنی
چو برخواستند از سر جان و دل
برایشان همه مشکل آسان کنی
نه چندان که در امتحان گاه قهر
قیامت برآری و طوفان کنی
ز ناگفتنی هاش توبه کنی
ز نا کردنی ها پشیمان کنی

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
شنیده ام که تو با دوستان وفا نکنی
من اعتماد ندارم که عهد می شکنی
به شیوه دگر افتاده ای ندانم دوش
چه خواب دیده ای امروز باز در چه فنی
چه خوانمت به که مانی جز این نمیدانم
که آفت دل و دینی بلای جان و تنی
به هر جفا که توانی مرا زپیش بران
که از تو تلخ نباشد بدین شکر دهنی
که باشد آنکه تو را بیند و ندارد دوست
ولی چنان نه که من دارمت چنان که جان منی
ز غیر دوست بپرداختیم خانه دل
نه هم تو شاهد مایی که صاحب الوطنی
به شرط آن سپر انداختیم بر سر آب
که از تو باز نگردیم اگر به تیغ زنی
خلاص چشم ندارد چو من گرفتاری
از آن کمند که در گردن فلک فکنی
نزایا نه تو را گفته ام که دیده ی شوخ
سرت به باد دهد عاقبت نگر نکنی

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
به بوسه ای چه شود گر مضایقت نکنی
چو گویمت که بده قصد دادنت نکنی
کرامت است اگر بر هلاک من صبری
به کار داری و چندین مبالغت نکنی
چرا به یک دو سخن التفات ننمایی
چرا به یک دو قدح می مواقفت نکنی
سرد اگرچه فرو ناید و دلت باشد
به ما ولی چه شود گر موافقت نکنی
جفا و جور و ستم می کنی و شاید اگر
بر این سه قاعد ی بد مداومت نکنی
کم از جواب سلامی بدین قدر نسزد
که با نزاری مسکین معاونت نکنی

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
به دل زمن بحلی گر به جان طمع نکنی
ولی اگر تو توی جان و دل ز بن بکنی
ترا نخست دل آرام خود گمان بردم
یقین چو می نگرم خود هلاک جان منی
به طیره می روی ار بی وفات میخوانم
چرا چنین ز حدیث درست می شکنی
یکی نصیحت یارانه بشنوی از من
به حسن غره نباشی گر اعتماد کنی
دگر به خانقه صوفیان مرو به سماع
که بس نماند که بنیاد زهد بر فکنی
اگر چه راحت جانی و نور دیده ولیک
به یک حساب عذاب دلی و رنج تنی
که راست چون تو پری زاده ای ولیک دریغ
که همنشین گروهی بتر ز اهرمنی
دگر تحمل هجران نمی توانم کرد
ز ناتوانی و بیچارگی و ممتحنی
نزاریا پس دیوار عاقبت بنشین
بر آن قرار که دیگر در بلا نزنی
نگفتمت که مده دل به خوب رویان بیش
اگر چنان که نه در قصد جان خویشتنی

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
دل میبری به غارت و شلتاق می کنی
وز غمزه فتنه ها که در آفاق می کنی
پنهان ز خلق میکنم این راز و بر سرم
چشمان مست خود را ایغاق می کنی
اینجوی توست عرصه ی ملک وجود را
اینجوی خاص بهر چه بل غاق می کنی
کس را اگر به واسطه ی تاج عدل کرد
تو در زمانه ظلم به بغتاق می کنی
شب تا به روز خون دل است این نه آب سر
کز چشم ما روانه بر اطلاق می کنی
هم عاقبت به خسرو عادل رسد مگر
جوری که بر نزاری مشتاق می کنی

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
زان خوشه نغوله که آونگ می کنی
بل زان دو فتنه این همه نیرنگ می کنی
هر روز بامداد به عمدا بر آفتاب
نقشی دگر به شعبده ی رنگ می کنی
تا نیل حسن بر ورق ماه میکشی
هم چون نهنگ سوی دل آهنگ می کنی
پیشانی فراخ گره می زنی به حسن
بر چشم ما فراخ جهان تنگ می کنی
خوبان خضاب دست به حنا کنند و تو
سر پنجه بلور به خون رنگ می کنی
در آتشم چو بوته عمدا همی بری
بازم چو زر به تجربه بر سنگ می کنی
یک بار با نزاری بی چاره صلح کن
با زینهار خواه چرا جنگ می کنی

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
دریغ چون تو نگاری به دست اهرمنی
چرا خدای ندادت به دست همچو منی
بتی ندید کسی هم وثاق عفریتی
که حیف باشد دیو و فرشته در وطنی
چو زلف تو نبود دل بری به طراری
که صد هزار دلش هست زیر هر شکنی
همه لطایف صنعی همه شمایل حسن
که دید آب حیاتی درون پیرهنی
ملاحت تو ندارد اگر چه شیرین است
نبات مصر ندارد چو تو لب و دهنی
مقررست که در باغ آفرینش نیست
چو سروقامت ماهروی سیم تنی
کسی ندید به چالاکی و به خوبی تو
نه ماه در فلکی و نه سرو در چمنی
حدیث حسن و جمال تو میرود در شهر
به هر کجا که فرو ساختند انجمنی
نه بر قیاس نزاری به اتفاق امم
به حسن تو نبود در جهان دگر حسنی

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
بر آواز چنگ و رباب و دف و نی
بنه بر کفم ساقیا ساغر می
بهارست و مجلس بهشت است و اکنون
اگر کاسه این جا نگیری کجا کی
نه من از در لایجوز و یجوزم
نه تو نیز هم درخور شی و لاشی
به من جام پر جان بده چاره ای کن
که این جان کند جان دل مرده راحی
بخور ور بپرسد زتو اوستادت
که آموختت خمر خوردن بگو وی
تو هم نوش کن جرعه ای تا ببینی
که چون است حال و چه ذوق است هی هی
گریبان جانت چنان سخت گیرد
که در دامن افتد ز پیشانی ات خوی
چنان در دلت جای گیرد کزان پس
ز افراط لذت دریغ آیدت قی
ازین می مگر بوی برده ست اگر نه
چرا کرد بی طاقتی حاتم طی
ازین جام خورده ست اگر نه چرا شد
چنان مست و بی خویشتن خسرو کی
سخن در قوافی اگر نه چه لافی
نزاری به مرموز چون گم کنی پی
اگر لایق صحبت عقل بودی
نرفتی برون قیس بی چاره از حی

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ
بحر: متقارب مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U - -
به جان نزدیک جانانم مسافت گرچه کوته نی
محبت عالمی دارد که جز جان را در او ره نی
چه باشد مشرق و مغرب به پای اندرون پویان
درین ره عاشقان دانند عاقل نی و ابله نی
دلم باشخص گفت اینک تو ساکن باش من رفتم
به زاری شخص گفت ای دل نی ام راضی نی ام نه نی
تو میخواهی که بستانی نصیب خویش و دریابی
مرا محروم بگذاری نشاید الله الله نی
گرم تکلیف فرماید رقیب از مه شکیبایی
بگویم هم به دشواری ولیکن بیش یک مه نی
مرا این درد مشکل تر ز هر مشکل که در عالم
من این جا میکشم خود را و آنجا دوست آگه نی
نزاری عافیت روزی برآرد عاقبت کامی
اگر چه هیچ ناکامی به اقبال شهنشه نی

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
ای گر درآید از درم سرمست یار قاینی
بر جان نهم بر دل نهم دست نگار قاینی
مردم نمیگویم ز که مستم نمیگویم ز چه
مشهور باشد در جهان چشم خمار قاینی
آرام جانی یافتم کز دل قرارم می برد
دل بردن و جان سوختن این است کار قاینی
نخ و نسیج انداخته شمع از میان برداشته
یا رب توان خفتن چنین شب در کنار قاینی
زهره ندارم کاین سخن پیش کسی پیدا کنم
آری چه غم چون می برم غم یادگار قاینی

وزن: مُسْتَفْعِلُنْ مُسْتَفْعِلُنْ مُسْتَفْعِلُنْ مُسْتَفْعِلُنْ
بحر: رجز مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: - - U - | - - U - | - - U - | - - U -
ای ملامت گر اگر شاهد ما را بینی
بیش بر ره گذر چون و چرا ننشینی
همه چون بیند اعما چو نمی بیند هیچ
تو خود آن دیده نداری که به آنش بینی
تا بدان دیده شوی دیده که نتوانی دید
ابلهی بر همه بینایی خود بگزینی
مرد باید که چو رخ راست کند رفع حجاب
تا ز شه دور نمانی بگزین فرزینی
جان نداری به حقیقت اگر انصاف دهی
که تو بسیار فروتر ز بت سنگینی
چون قیاس تو و رای تو بت موهوم اند
لاجرم از بت مصنوع فروتر زینی
زنده در جامه ی خوابی به حقیقت مرده
تو گمان برده که در خواب خوش نوشینی
جاهل آباد تو باغی ست پر اشجار خیال
که تو دیوار و درش را به مثل برچینی
در و دیوار چنان گیر که سدیست متین
میوه ممکن نبود گر نزنی پر چینی
بر چنین نخوت و شوکت که تو داری در سر
نکند کوه احد فرش ترا بالینی
بار از آن یافت که برده ست نزاری همه عمر
بار تسلیم به بیچارگی و مسکینی
نوش با نیش نهادند ز مبدای وجود
از پس تلخی ایام بود شیرینی

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -