cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
نشست خسرو گردون به بارگاه حمل
به نام نامیه منشور داد بهر عمل
کنون به سوی مزاج جهان بباید دید
که گشت سوی مزاجش اعتدال بدل
چنان به هر طرف جوی سبزه ست به باغ
که می کشند به زنگار بر ورق جدول
ز عشق گل به دل لاله داغهای سیاه
چنانک عنبر سارا در آتشین منقل
ز برگ بید فتاده ست سایه بر سر گل
به شکل خنجر بهرام بر گلوی حمل
حرارتی ز هوا تا در او اثر نکند
شکوفه مالد بر روی خویشتن سندل
چنانکه خنجر غازی به خون خضاب شود
ز رنگ لاله و گل سرخ گشت جبل
نشسته بر سر هر شاخ بلبلی گویا
چو عالمان مجادل به وقت بحث و جدل
عروس باغ پر از لاله های رنگارنگ
مثال حور بهشتی در میان حلل
دریده غنچه گریبان به رقص آمده سرو
چنار دست زده گفته مرغ صوت و غزل
خوش است طرف چمن خاصه با گل اندامی
که بوی سنبل او برد از دماغ خلل
مجو معلم و واعظ به جز مغنی و چنگ
که هر دو راست ادا می کنند قول و غزل
صبا ز خاک در شاه کحل می سازد
که چشم نرگس سیراب می شود اکحل
زبان سوسن آزاد اگر چه طولی داشت
دعای عمر شهنشاه گفت و شد اطول
خدایگان سلاطین مشرق و مغرب
معز دولت و دین  شاه اعلم اعدل
ملک حسین حسن خلق شاه دوده کرت
که روشن است ز رایش جهان علم و عمل
مجاهدی که اگر بانگ بر زمانه زند
چو موش مرده کند شیر چرخ ترک حیل
نبود سایل در ملک او وگر هم بود
جناب دولته قال خذ و لاتسأل
زهی رسیده به جایی کمال دانش او
که از ازل به ابد بیند از ابد به ازل
به حق آنکه جز او نیست اول و آخر
که هست ذات تو مقصود آخر و اول
به طوع طایر دولت مطیع خدمت تست
کجا رود چو مگسی اوفتد به دام عسل
به لطف و غبغب تو بازبسته راحت و رنج
فراغت است جهان را ز مشتری و زحل
حدیث رستم دستان شده ست افسانه
ز ضرب تیغ تو اکنون همی زنند مثل
مدیح غیر تو در خاطرم نمی آید
حریم کعبه نشاید مقام لات و هبل
به سمع شاه جهان یک دو حرف خواهم گفت
ولی ز بیم ملالت ملخص و مجمل
ز اوستاد من این نکته یاد می دارم
که زینهار سخن را نگاه دار محل
مرا ز شعر تفاخر به مدح تست ار نی
به نسبت هنرم شعر صنعتی ست اقل
ز بحر شعر کسان قطره ای نمی جویم
طهارتی نتوان کرد از آب مستعمل
نظام کار جهان جون ز تست می خواهم
که کار بنده بماند مبتر و مختل
همیشه تا به حروف جمل کنند حساب
حساب عمر تو بادا فزون ز حرف جمل
دو میوه گل دولت به بوستان وجود
همیشه تازه به لطف خدای عزوجل

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
سحر ز خون شب بریخت می در جام
بر آور از افق ساغر آفتاب مدام
می ای که زهره به چرخ آرد از نشاط و طرب
هنوز پیش نیاوره شمه ای به مشام
می ای که لعل شود مغز استخوان حریف
هنوز از دهن جام زر نرفته به کام
بساز بزم و بزن بربط و بیاور منقل
بسوز عود و بنه شکر و بیاور جام
اگر ز بخت جوان در برت رفیقی هست
ز پیر چنگ طلب کن حریف و رسم مقام
به سخت رویی دف بین که در کف مطرب
تپانچه می خورد و کم نمی کند ابرام
درون کشتی زرین جام بحر عقیق
ملیح شکلی ملاح اوست سیم اندام
برو به کعبه دیر از برای زمزم خم
مجو صفا به جز از محرمان بیت حرام
چنان بریز ز مستی تو درد بر سر درد
که هیچ نوع ندانی حلال را ز حرام
ز ساقیان سقاهم بنوش جام طهور
به یاد مفخر آفاق و افتخار انام
خدایگان سلاطین دور اسکندر
که آسمان جلال است و آفتاب کرام
ز حل محل قدر اقتدار عادل دل
قمر مقارنه یم یمین نامی نام
ندیده روی حدود کمال او افکار
نبرده راه رسوم جلال او اوهام
زمین به چرخ در آمد چو عزم او جنبید
فلک زمین شد و جون حزم او گرفت آرام
اگر چه توسن تند است کره گردون
به زیر ران مرادش خمول گردد و رام
به خنگ چرخ اگر زین چو ماه بر بندد
شه نجوم ببوسد رکاب او چو غلام
به پیش دست و دلش جود کان و بخشش بحر
چو ذره است ز مهر و چو قطره ای ز غمام
در اشتباه فتاده است عقل کل صد بار
که صدر سدره کدام است و سده تو کدام
زهی عظیم وجودی که آسمان پیش ات
قیام کرد به تعظیم تا به روز قیام
دقیقه ای که قضا را نهفته با قدر است
به دقت نظرش رفع کرده ای ابهام
چنان به دور تو طبع زمانه آسوده است
که نیست بامی و گل زحمت خمار و زکام
چنان عدالت تو کام هر ضعیف دهد
که شیر شیر خورد سیر آهوی آکام
در آن زمان که زمین گردد آسمان از گرد
ز درع و خوود بود خاک چرخ مینا فام
چو رأی حرب کند اژدهای رایت او
حسود را دل و زهره فرو چکد ز مسام
نعوذ بالله از آن آب رنگ آتش فعل
به بحر دست تو همچو نهنک خون آشام
ز آشیان کمانت پرد عقاب سه پر
برد به سوی حسود تو از اجل پیغام
اگر چو ماهی در بحر خون گریزد خصم
ز سهم شست تو به روی زره شود چون دام
به خوان معرکه از خون و شخص بدخواهت
به وحش و طیر رسد تا ابد شراب و طعام
براق برق مسیرت چو از سپهر گذشت
نشان نعل سم اوست هیأت اجرام
چو عقده ذنب او ز جو زهر زده اند
… این مصرع خالی در اصل ………… ام
ز حد چین اش اگر در سحر برانگیزند
چو آفتاب رسد نیمروز را از شام
به نور گرفتی چو مهر عالم را
چه حاجت است که شمشیر برکشی ز نیام
همه عظام سلف سر ز خاک بردارند
نسیم خلق تو گر بشنود رمیم عظام
جهان پناها تصدیع بنده مخصوص
بر آستان تو خاص است از عنایت عام
به حال بنده فتوریست حالیا خواهم
که همچو نظم من از لطف تو رسد به نظام
علو شعر من از یمن نام عالی تست
نه از تکلف تجنیس و زینت ایهام
همیشه تا فلک مستدیر و شام و سحر
به شکل دایره گردد میان نور و ظلام
شب زمانه ز رایت منیر باد چو روز
به زیر زین مراد تو ابلق ایام
تو از مکارم اخلاق حافظ ناصر
معین و ناصر تو ذوالجلال و الاکرام

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
درد سر دارم از خمار مدام
نیست درمان به جز دوام مدام
درد ما دواست دردی دن
دردمندی که دیده درد آشام
زلف ساقی برای ما دام است
ما مقید به دام او مادام
چشم او بهر صید می گردد
هست صیاد از آن بود بادام
حلقه زلف او به دانه خال
مرغ دل را همی کشد در دام
به حقیقت در این طریقت ما
پیر چنگ است و رهنمای مقام
نام او کرده ایم در سر ننگ
ننگ در دین عشق باشد نام
چند جو شیم سر به مهر چو خم
پخته در ظاهر و به باطن خام
بر لب آریم راز دل چو قدح
تا به کی دم فرو بریم به کام
شکوه ای پیش صاحب دیوان
ببریم از نوایب ایام
صاحبی کافتاب چاکر اوست
خواجه ای کش عطارد است غلام
ناظم مملکت عبیدالله
که وزارت از او گرفت نظام
نقش توقیع او بیاراید
چهره صبح را به طره شام
تیغ در عهد بخت بیدارش
بیش سر بر نیاورد ز نیام
کلک او تا زبان دراز نکرد
از لب بحر بر نیامد کام
عزم او داد و حزم او بخشید
چرخ را دور و خاک را آرام
از حیای کف کفایت او
عرق سرد می چکد ز غمام
وز نهیب دم مهابت او
نفس گرم می زند بهرام
ای وزیری که بر رخ کافور
کشد از مشک کلک تو ارقام
دوستان را ز خط تو باشد
بوی ریحان اگر رسد به مشام
دشمنان را ز کلک خطی تو
خون به جای عرق چکد ز مسام
دو زبانی سیاه خواهد کرد
روی خصم تو چون سر اقلام
دشمنت را ز رشک مجلس تو
خون دل تا به لب رسید چو جام
گر ببندد سوار امر تو زین
توسن روزگار گردد رام
کره چرخ را اگر خواهی
قدر تو سازد از مجره ستام
زرده مهر را اگر گویی
قهر تو بنهد از کسوف لجام
صاحبا کعبه جناب ترا
بهر طاعت ببسته ام احرام
که چو ارکان دین مرا فرض است
شرط تعظیم شهریار انام
قرب سالی ست تا در این حضرت
می دهد داد نظم و نثر کلام
گر چه عیب است سر به سر هنرم
عیب پوشیدن است رسم کرام
غرضی عرض می کند ناصر
گر چه دارد خجالت از ابرام
کانچه دخل و عطای سلطان بود
خرج من شد و لباس و طعام
غیر لطف تو هیچ باقی نیست
که بماناد تا به روز قیام
تا بگردد به گرد مرکز خاک
همچو پرگار چرخ آینه فام
حفظ تو باد همچو دایره ای
گرد بر گر مرکز اسلام

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
طلوع کوکب اقبال اسلام
خجسته باد چو مه بر لیالی و ایام
قدوم موکب قاضی القضات در عالم
مبارک است خصوصا بدین خجسته مقام
امام عادل جلال ملت و دین
که روزگار همی خواندش ولی انام
ندیده روی حدود کمال او افکار
نبرده راه رسوم جلال او اوهام
به چار مذهب بر عقل اقتدا فرض است
در آن مقام که رأی رفیع اوست امام
مربی عالمان ناصب مناصب علم
که رأی اوست مبین حلال را از حرام
معلمی که به تعلیم علم در عالم
درست کرد قضایای شرع را احکام
همه ز فربهی جاه کلک لاغر اوست
که تیغ فتنه رود سرنگون به چاه نیام
طیور و جن و ملک را در آورد در قید
چو کلک او نهد از خط و نقطه دانه و دام
صبا ز گرد رهش یافت عنبر اشهب
که خاک رایحه مشک می دهد به مشام
سخای بحر گهربار دست او را دید
که ابر را ز حیا می چکد عرق ز صیام
به پیش دست و دلش جود کان و بخشش بحر
چو ذره ای است ز مهر و چو قطره ای ز غمام
زهی سپهر جنابی که در مقام صفا
طواف کعبه جاه تو می کنند احرام
ترا طریق رسالت از آن جهت ملکه است
که سوی خصم همی آوری ز حق پیغام
در اشتباه فتاده است عقل کل صد بار
که صدر سدره کدام است و سده تو کدام
چنان عدالت او کاام هر ضعیف دهد
که شیر شیر خورد سیر آهوی آکام
دقیقه ای که قضا را نهفته با قدر است
به دقت نظرش رفع کرده ای ایهام
به آب لطف تو تا گرد فتنه بنشاندی
بیافت حادثه چون زلف دلبران آرام
اگر چه عود بود دشمن  سوخته به
که هست آتش دوزخ برای مردم خام
عراق را به وجود تو شهرت افزوده است
ز بایزید بیفزود شهرت بستام
دمشق را ز وجود تو رونق افزوده است
که نقد کان به مکان دگر بر آرد نام
همه عظام سلف سر ز خاک بر دارند
نسیم خلق تو چون بشنود رمیم عظام
اگر نه جامه افلاک قدر او بودی
غزاله در خطر هستی ز پنجه ضرغام
وگر نه راعی اجرام عدل او باشد
شود به خون حمل سرخ خنجر بهرام
ز بیم او جگر نقل کباب شده است
بجوشد از غضبش خون باده در دل جام
به چنگ زهره اگر اگر بشکند دل ساغر
به جای جرعه چکند خون ز چشم جام مدام
هنر پناها ناصر در این دیار نخست
به یک نظر به تو مخصوص شد به صد اکرام
کنون ز لطف تو دارد هزار گونه امید
ولی وسیله ندارد به غیر حسن کلام
چو شعر آب حیات است نام نامی را
بدین قصیده ترا تا ابد بماند نام
بدین بهانه ز من تربیت دریغ مدار
بهانه جون بود در سخا و لطف کرام
به حال بنده فتوریست حالیا خواهم
که همچو نظم من از لطف تو رسد به نظام
همیشه تا که شه نیمروز از مشرق
ز زخم تیغ کند فتح تا ولایت شام
چو نیم روز ترا روی بخت روشن باد
مخالفان ترا روز عمر تیره چو شام

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
صبح روش رخ نمود از پرده تاریک شام
آفتاب ملک بیرون آمد از ظل غمام
مملکت را گر چه نقصان بود چون مه در محاق
منت ایزد را که از مهر منور شد تمام
ماه اوج نصرت و خورشید گردون ظفر
سوی برج خویش آمد با هزاران احترام
داور اعظم محمد شاه کز بهر شرف
خسرو گردون رکاب او ببوسید چون غلام
آنکه دارد تا ابد از لطف و تایید ازل
چون علی جود و شجاعت  چون محمد خلق و نام
مهر جوزا منطقه برجیس کیوان اقتدار
ماه انجم لشکر شب پرچم گردون خیام
بر فلک از برق تیغش برده هفت اورنگ رنگ
بر سپهر از سهم تیر او شده بهرام رام
چاکرانش استران را از مه نو کرده نعل
بندگانش از مجره کرده اسبان را ستام
آستانش گر به کیوان عقل نسبت کرد دوش
آسمان گفتا ندانم این کدام است  آن کدام
از زمین چون نعل اسب او بر انگیزد غبار
بر فلک جرم زمین را عنبرین گردد مشام
هر که اندر مدح غیر او کند سحر حلال
همچو سحر اندر شریعت خصلتی باشد حرام
ای سرافرازی که خاک پای تو در مرتبه
بر فراز ذروه افلاک می یابد مقام
گر ز بحر دست تو فایض نگشتی قطره ای
خون فشاندی ابر بر جای لآلی از مسام
شیر آز از خوان تو گر ریزه ای یابد چو مور
سیر گردد تا ابد بیرون نیاید از کنام
داشت یک ذره سکندر آتش قهرت به تیغ
خضر را یک قطره بود از آب لطف تو به جام
بس بود تیغ گهروار تو سد آهنین
گر به دفع فتنه یاجوج بنمایی قیام
آن زمان کز گرد لشکر آسمان گردد زمین
سیل خون بارد به جای آب از ابر حسام
لعل یمگانی شود پیکان ز خود صفدران
پر دلان را زر شود رخسار همچون سیم خام
خار و خارا پوشد از خون بداندیشت لیاس
دیو و دد یابد ز اجزای حسود تو طعام
در میان بحر خون بدخواه تو بی دست و پا
گر گریزد همچو ماهی درع  او گردد چو دام
تیغ را در کار دشمن کن که آسایش مباد
این یکی را در جهان و آن دگر را در نیام
گر شنیدی ضرب شمشیرت که شد ضرب المثل
بازگشتی از صلابت رستم اندر صلب سام
ابلق ایام کو سر می کشد از توسنی
از تو رایض گشت اگر چه بود وقتی بدلگام
ملک بود اندر دهان شیر و کام اژدها
تو برآوردی به مردی تا ابد بادت به کام
گفته ام شعری چو سلک در اگر آری به گوش
منتظم احوال گردم شعر من یابد نظام
تا مرا روزی رسد از مهر تو نوری به دل
چون فلک گشتم میان موج خون در صبح و شام
هست الطاف شما در حق ما رسم قدیم
مانده همچون مملکت موروث آبای کرام
گر تو از عین عنایت بر من اندازی نظر
بنده مخصوص گردد داخل انعام عام
تا عظامی از سلف ماند به گیتی یادگار
تا میان خلق مشهور است اسلاف عظام
تو خلف باش از سلف جاوید در عز و شرف
هم مرادت مستقیم و هم سعادت مستدام
از دعا و ختم دیدم دولت دیدار تو
بر دعایت باد ختم شعر ناصر والسلام

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
از صدق می زنم به مهرت چو صبح دم
ای آفتاب روشنیی ده به صبحدم
چون ذره در هوای تو سرگشته گشته ایم
خردی ما مبین که بزرگی تو در کرم
من بیش و کم ندانم دانم که هر زمان
حسن تو و صبوری من هر دو بیش و کم
چشم من از مژه قلم مو می کند
از اشک سرخ بر رخ زردم کشد رقم
ای جان اگر تو از غم من شاد می شوی
گر جان من به لب رسد از غم ترا چه غم
می گویم آشکار که درمان من بساز
بیمار از طبیب چه پنهان کند الم
ساقی قوی ضعیفم و حالیست نیک بد
یک دم نماند عمر بده باده یک دمم
ما را دوای درد نباشد به غیر درد
ما را ز غم کسی نرهاند به جز نغم
ای مطرب از قصیده عبدی به مدح شاه
این بیت بر رباب ادا کن به زیر و بم
در شام عید بهر حریفان صبحدم
گردون خم و شفق می و مه گشت جام جم
چون شاه چین سپاه مغرب براند گرم
آورد ماه یک شبه از اختران حشم
کلک قضا ز سیم بر این لوح لاجورد
بنوشت نون که بوس بر آن دست و قلم
چون قد من کمان وش و چون پشت من دوتاه
چون زلف یار حلقه و چون ابروش به خم
گویی  که زهره در رمضان دف شکسته بود
یک نیمه ماند باقی و یک نیمه شد عدم
مانند نیم دانه در در میان آب
یا خود تمام زورق زر در میان یم
مخمور و تیره ایم چو شب جام می بیار
روشن چو روز دولت شاهنشه عجم
خورشید ملک اعظم آفاق عز دین
ماه ستاره لشکر و شاه فلک خدم
سلطان نشان محمد ثانی به خلق و نام
آن بیش از آفرینش و از کردگار کم
دارای نیک رأی و فریدون جم جمال
کسرای عدل گستر و خضر مسیح دم
گردد به چشم مور نهان از محقری
دایم ز سهم پنجه او شیر در اجم
تیغش همیشه به خون مخالف است
سوسن ندیده ام که خورد آب از بقم
ای نقد دولت تو بری از متی و این
ای جوهر کمال تو بیرون ز کیف و کم
ای خسروی که تیر چو بگشایی از کمان
اندر خیال خصم بدوزی دو ضد به هم
در دور عدل تو که فزون باد و کم مباد
از شیر شیر سیر خورده آهوی اکم
روزی که کرد گرد سپه روز را چو شب
آن دم که میغ تیغ ببارد ز سیل دم
نوک سنان گذاره کند چرخ را ز پشت
نعل سمند پاره کند خاک را شکم
همچون هوللهی که نهد اژدها به دوش
از طبل و نای رقص کنان پیکر علم
فتح از سوی یمینت و دولت سوی یار
گویند شادباش و مخور زینهار غم
تو یکسواره تیغ بر آری چو آفتاب
خیل عدو گریزد چون لشکر ظلم
شاها علو ز همت صاحبدلان طلب
تا بر سر سریر ممالک نهی قدم
هر شاخ دولتی که به گردون رسیده است
خورده ست بیخش آب ز سرچمه همم
ناصر به نوک خامه  مشکین ثنای تو
بر صفحه منور مه می کشد رقم
او سر نمی نهد چو قلم بر خط حدود
کز فرق کرده است قدم بر ره قلم
گر نظم او به سمع قبول شما رسد
این در بی نظام شود سلک منتظم
تا هر بهار تازه شود عالم کهن
تا هر خزان ذبول پذیرد سرای هم
بخت جوان تو که ازو شد بنای ملک
پیوسته باد چون هرمان فارغ از هرم
روز تو عید باد و شبت قدر تا ابد
وز غصه دشمنان تو در ماتم و الم

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
آفرین بر من که من از آفرینش برترم
طایر قدسم فلک چون بیضه در زیر پرم
ثابت و سیار در منقار من چون ارزنند
باز سلطانم نپنداری که ارزن می خورم
دانه گندم کز او آدم برون شد از بهشت
دانه گوهر شود حقا که در وی ننگرم
چون مگس خوان لییمان را نخواهم شد طفیل
چون صراحی پیش هر کاسه فرو ناید سرم
کس نمی داند چه مرغم آشیان من کجا است
گه به پستی می نشینم گه به بالا می پرم
وهم سیاح است و پی گم می کند در راه من
عقل صراف است و حیران می شود در جوهرم
صافی ام چون آینه باریک بینم چون خرد
رخ به هر صورت نمایم ره به هر معنی برم
راز پنهانم نمی داند به جز دانای راز
صورت حالم نمی بیند مگر صورتگرم
شهسوار ملک فقرم وز زبان شمشیر من
پادشاه وقت خویشم وز معانی لشکرم
زر که از خاک است بادا خاک خواری بر سرش
من به روی زرد خود مستغنی از وجه زرم
نفس و طبع و چرخ و انجم پرده روی من اند
سرخ رو گردم چو گل گر پرده ها را بردرم
آفتاب آسمان رقاص گردد ذره وار
در هوی من اگر بیند درون انورم
از دم من در مشام جان رسد بوی عبیر
کاتش مهر ازل پر شد درون مجمرم
همچو غواصان اگر غوطی زنم در بحر غیب
تاج سرها گردد آن گوهر که بیرون آورم
صاحب دیوان اعظم چون منم در ملک شاه
حاصل کونین را محصول گردد دفترم
تا به خدمت بسته ام صد جا میان چون نیشکر
طوطی جان را غذا شد لفظ همچون شکرم
بس که پروردم گهرهای سخن در بحر شعر
پرگهر شد گوش دهر از طبع معنی پرورم
قوت عقل و قبول عشق بر حالم گواست
غم ندارم گر چه منکر می شود هر منکرم
مدعی کز پرتو خورشید من شد کور موش
گر جهان روشن شود از من ندارد باورم
از برای اکحل معنی زبانم نشتری ست
وین گران جانان گریزان همچو خر از نشترم
گفت ناصر این قصیده از زبان کبریا
ور نه در راه تواضع از غباری کمترم

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
چو یاد خط تو بگذشت بر زبان قلم
برفت آب نبات از لب و دهان قلم
شبی حکایت خط تو با قلم می رفت
برفت خواب من از گریه و فغان قلم
به راستی خیری می دهد ز قامت تو
مثل شده ست ز هر دست داستان قلم
چو ابن مقله چشم تو دید ابن هلال
خطت مثال ندارد به امتحان قلم
سواد خط تو را همچو نظم می خواند
زبان اشک در افشان درفشان قلم
مگر صحیفه روی تو لوح محفوظ است
که آشکار شد از خط او نهان قلم
جفا مکن که چو کلکم قرین کاغذ شد
رسد حدیث تو با صاحب قران  قلم
عطارد فلک مملکت عبیدالله
که هست عاقله تیغ و داستان قلم
در آن زمان که سر از خط بحر بر می کرد
نبود بی کمر خدمت میان قلم
ز فرط بخشش تو خشک شد دهان دوات
به ذکر خیر تو تا رطب شد لسان قلم
مدار تیغ و قلم در کف کفایت تست
چو روی تیغ گهردار شد زبان قلم
ز بحر هند سوی ملک روم در یک دم
رود بیان تو بر مرکب روان قلم
اگر نه واسط سودای خط تو بودی
نیامدی به سوی روم کاروان قلم
به یک زبان چو به دست تو آمده دو زبان
فصیح شد به زبان تو ترجمان قلم
به دور عدل تو سودای دو زبانی داشت
سیاه گشت به یکبار خان و مان قلم
همای دست تو در زیر سایه دارد ملک
در آن زمان که نشیند بر آشیان قلم
مثال حکم تو هر جا رسید فرمان داد
که هست بر دلش از دست تو نشان قلم
چو چشم خصم سیاهی بر آورد در حال
چو تیر گردد در دست تو سنان قلم
رسید کارد ز محنت بر استخوان عدو
ز ضرب تیغ بود ضرب استخوان قلم
پناه و پشت وزارت که در حراست ملک
بود غلامش هندوی پاسبان قلم
زهی رفیع جنابی که از مکانت و قدر
بلند پایه شد از دست تو مکان قلم
به پایمردی دستش قوی توانا شد
ضعیف خسته رنجور ناتوان قلم
قلم چو حرف مدیح تو آورد به زبان
زمانه لوح فرستد به ارمغان قلم
به خط حکم تو چون تیغ سرگرانی کرد
به تیغ تیز سبک شد سر گران قلم
مهندسی که ز بخت جوان و دولت پیر
گرفت مشق از او طفل لوح خوان قلم
مثال لفظ صحیحش به حرف بنماید
اگر چه اجوف و معتل بود میان قلم
چو لوح گشت قلم از تو مخزن اسرار
نبود این همه امید در گمان قلم
قدوم موکب تو بر جهان مبارک باد
که خرم است بدو طبع شادمان قلم
نکو شناسد رأی تو صاحبا که نکرد
کسی ز اهل معانی چنین بیان قلم
از آن زمان که برفتی نبود حاصل من
به جز تکسر و سرگشتگی لسان قلم
طریق مدح تو پایان نداشت سوی دعا
به اختصار بپیچد رهی عنان قلم
مباد روی زمین از زمان تو خالی
به لوح روی زمین تا بود زمان قلم

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
نماز شام که از دور چرخ رویین تن
برفت رستم خورشید در چه بیژن
نمود شکل مه عید همچو ابروی  زال
چه ابرویی که از او چشمها شود روشن
سپهر طرز عرب صوف سرمه ای در بر
تراز زرد مطلا کشید بر دامن
نمود بر سر خوان سپهر نیمه قرص
چو داس زر که بود بر کنار سبز دمن
فلک چو بتکده چین ز لعبتان نجوم
… چو در رکوع سمن
تمام چون قد مجنون و غبغب لیلی
درست چون شکن زلف یار قامت من
به چشم خلق مه تو کمان بی زه بود
زهی قمر که شود گه کمان و گاه مجن
به شام عید ز بهر معاشران صبوح
هلال جام و شفق باده بود و گردون دن
فراز سطح فلک زهره این غزل می گفت
به یاد مفخر آفاق و افتخار زمن
کجا است ساقی بادام چشم پسته دهن
که جام او لب لعل است و نقل سیب ذقن
ز من به مجلس وصلش که می برد پیغام
که ای خیال تو در دل چنان که جان در تن
قلم که نقش خیال تو می کند تحریر
قدم به راه تو از فرق ساخت چون سوزن
ز فکر چشم تو صاخب نظر شود نرگس
به ذکر زلف تو رطب اللسان شود سوسن
مساز کام مرا تلخ بی لب شیرین
مدار عیش مرا تیره بی می روشن
بیار نوبت دریا کشان بی کشتی زر
از آن عقیق که در اصل او نبود یمن
اگر قدح نبود کاس ما ز کاس سرست
بیار می به سر من بریز بر سر من
دلا دلالت رندان شیر گیر شنو
مجوی دلبری از صوفیان روبه فن
اگر ز توبه خماری سبوی می ز خم آر
که توبه می شکند باده خمار شکن
چو خاک گردی سجاده را بر آب انداز
چو باده خوردی در زهد خشک آتش زن
بخواه باده که چون تیغ خسرو ایران
به ذات و جوهر خود روشن است و مرد افکن
سفندیار زمان شاه شیر دل هوشنگ
که تیغ او ببرد آب رستم و بهمن
به سر سیرت احمد و به مردمی علی
به رأی و روی حسین و به خلق و خلق حسن
به عدل و رأی سلیمش چو شیر با شکر
به لطف و طبع لطیفش چو آب با روغن
چه نسبت است به کان بحر دست او را کان
قراضه ای ندهد بی هزار جان کندن
به قلزم کف او بحر را چه آب بود
که داد غوطه به غواص بهر در عدن
کف کفیلش بی پای مزد با سایل
گهر به کیل دهد زر به رطل سیم به من
زهی علو تو در پایه ای که دست قضا
ز حیرتت سر انگشت می برد به دهن
همای وهم اگر چه بلند پرواز است
نگشت قصر جلال ترا به پیرامن
نشست رأی تو بر قله  سپهر چو مهر
اگر چه کره خنگی ست سرکش و توسن
اگر ز زاغ کمانت پرد عقاب سه پر
شود چو غیبه غربال غیبه جوشن
شکوه صدمت گرز تو خود خصم شکست
صلایه کرد سرش را چو سرمه در هاون
ز ابر عدل تو تا اعتدال یافت ربیع
نبرد دست تطاول صبا به جیب سمن
علم ز دمدمه کوس تو به وقت سماع
هوللهی است به کف اژدهای شیر افکن
خطت به نسخ رقاع عدوست در توقیع
چو بر صحیفه کافور خرده لادن
مدار از دل سخت حسود تیغ دریغ
که تیغ تو بکند تیز چون مساس مسن
حسود چند کشد بار سر به گردن خود
تو از بزرگی بردار بارش از گردن
جهان پناها قدرت همان قدر داری
که از سپهر بخواهی همی قصاص محن
کشیده ام سخنی همچو سلک در  در نظم
در ثمین مرا از قبول تست ثمن
مرا به مصر فصاحت عزیز کرد خدای
روا مدار که باشم ذلیل سجن شجن
ز تیر و زهره به شعری سبق برد ناصر
چو از ثنای تو بر آسمان رساند سخن
چو من هزار ثنا خوان بود به هر چمنی
ولی نباشد چو تو گلی به هیچ چمن
شها جلوس تو عید سعید اقبالست
که باد بر همه آفاق اسعد و ایمن
همیشه تا که بود مهر زرنگار چو شمع
همیشه تا که شود چرخ نفره کوفت لگن
چو چرخ باد سر بدسگال تو گردان
چو شمع باد زبان عدوی تو الکن

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
بر جناب سفر به وجه حسن
می گذشت آن سوار قلب شکن
پیش دندانش از بن دندان
حلقه در گوش بود در عدن
باد خاک رهش به بستان برد
خویشتن را به باد داد سمن
بوی خلقت مگر به گل رسید
چاک می زد چو غنچه پیراهن
بود تیغش چو دولت او تیز
بود اسبش چو بخت من توسن
همچنان در رکاب او رفتم
تا بدو خوش در آمدم به سخن
گفتمش عازم کجا شده ای
ماهرویا به من بگو روشن
گفت سلطان سوار خواهد شد
با سعادت به طالع ایمن
توستکام و مظفر و منصور
قاهر و کامیاب بر دشمن
می روم بهر تهنیت آن به
که تو هم همرهی کنی با من
بودم القصه همرهش همه راه
تا زمین بوس شهریار زمن
پادشاه زمانه اسکندر
که کمین بنده اش بود بهمن
آنکه از بوی گلشن خلقش
بشکفد لاله در مه بهمن
قدر او چون ستاره اوج نشین
قهر او چون زمانه مرد افکن
کوه را از صلابت تیغش
می رود آب چشمه تا دامن
دشمنش را که غرق حادثه باد
آب تیغش رسیده تا گردن
آب از سهم تیربارانش
گه زره پوشد و گهی جوشن
دشمن تو اگر به روز وغا
آهنین جان شود چون رویین تن
کمترین بنده ات چو رستم زال
سر او را جدا کند از تن
ای که خورشید قصر قدر ترا
می درآید چو ذره از روزن
رستم جاه او برون آرد
دوستان را ز چاه چون بیژن
ناله کوس او بیندازد
دشمنان را ز سوز در شیون
هر خزان از نتایج کرمش
باغ و بستان همی شود مخزن
هر بهار از نتایج لطفش
خار و خارا ز گل شود گلشن
همچو گاورسه زر از عدلت
روید از خاک خوشه ارزن
گر بسازد همچو گوهر تیغ
دشمنان تو قلعه آهن
دست زربخش تو برون آرد
همه را همچو گوهر از معدن
زهره کز موسیقی خبر دارد
مطرب بزم تست بربط زن
ماه کز نیکویی اثر دارد
ساقی دور تست سیم ذقن
شهریارا چو بنده مسکین
یافت بر آستان تو مسکن
چه شود گر بر آسمان گویی
که دل بنده مرا مشکن
دلم از قرب خدمتت شاد است
گر چه در بعد مانده ام ز وطن
نشوم پایبند رشته چرخ
نیستم تنگ چشم چون سوزن
هر شب از سوز عشق می سازم
همچو شمع از دماغ خود روغن
بهر یک جرعه باده صافی
همچو دردی نشسته درین دن
خسروا تا سخن شود رنگین
جگرم خون شده است چون روین
لطف تو حافظ است ناصر را
حافظت باد ایزد ذوالمن
تا بود شمع روشن مه را
هر شب از چرخ زرنگار لگن
باد خصمت زبان بریده چو شمع
بند بر پای در عذاب لگن

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -