cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
مرا از نعمت دیدار دل سیری نمی داند
ز روی دوستان آیینه دلگیری نمی داند
به آب چرب و نرمی تازه ام دارد ز بس لطفش
چو نخل شعله هرگز عشق من پیری نمی داند
به عشق دوست می زیبد گرفتن ملک دل ها را
کسی چون شاه آیین جهانگیری نمی داند
مکن فرمانروا در دل هوس را عشق تا باشد
که هر بی پا و سر در مملکت میری نمی داند
چنان خوشوقتم از سیر گل صبح شفق گونش
که شام غربت من تیر دلگیری نمی داند
نمی پاید در آزار عزیزان پشت و رو هرگز
سگ درنده است این نفس و سگ شیری نمی داند
دعا را هست تا امید آن و این روا نبود
که هر چوب کجی سوی نشان تیری نمی داند
بود چون خنده دزدی در پس دیوار هر برگش
سرای غنچه قدر قفل دلگیری نمی داند
ز عجز پیری شمع سحر عبرت نمی گیرد
شرر از بهر آن قدر جوان میری نمی داند
به نفرین کفچه کف ها از آن رو بر فلک دارد
که هرگز کاسه ممسک سرازیری نمی داند
ز باغ و گل کجا دل وا شود گلچین معنی را
زبان تا هست و معنی سوسن و خیری نمی داند
از آن پرگوست در معنی طرازی واعظ بی دل
کزین نعمت زبانش چون قلم سیری نمی داند

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
بسکه کاهیدم ز غم با خرده جان تن نماند
جز گریبانی و دامانی چو گل از من نماند
چون خرامیدی بگلشنسرو بر جا ماند خشک
تا تو رفتی رنگ در روی گل و گلشن نماند
از وجودم گر اثر نگذاشت درد عشق دوست
بالم از شادی که در عالم مرا دشمن نماند
نی همین از آهم آتش در دل خارا فتاد
بسکه بر من سوخت آتش در دل آهن نماند
چشم بگشا ای خور تابان بحالم یک نظر
زآنکه از دود دل من چشم در روزن نماند
مد کلک من نیامد سینه چاکی را بکار
یادگار بخیه یی زین رشته و سوزن نماند
تا نیفتد در میان وارثان واعظ نزاع
رفتم و مالی به غیر از حرف چند از من نماند

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
یار در نکته سرایی نه ز کس میماند
حرف در شهد لب او چو مگس میماند
گیردش آینه چهره ز نظاره غبار
در رخ او نگه ما به نفس میماند
روی خود بسکه خراشیدم از دست غمش
خانه آیینه من به قفس میماند
نیست روزی که کدورت بدل ما نرسد
صبح بر آینه ما به نفس میماند
نیست غیر از سر زانو شب و روزش بالین
سر شوریده واعظ به جرس میماند

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
آنانکه از شراب تو مدهوش گشته اند
از یاد خویش جمله فراموش گشته اند
از تیر حادثات نترسند آن کسان
کز دلق پاره پاره زره پوش گشته اند
از پشت خم برای بغل گیری اجل
پیران ز پای تا به سر آغوش گشته اند
مستان حق ز باده اندیشه جهان
هشیار گشته اند که بیهوش گشته اند
آنان زیاد دوست توانند دم زدن
کز خاطر زمانه فراموش گشته اند
واعظ نشاط بندگی حق ز کس مجوی
دلها بمرگ خویش سیه پوش گشته اند

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
هر گه آن مه رخ بنماید از پی دفع گزند
میکند در مجمر دل عقده های کار سپند
عقده ام از کیست در دل از بلایی آفتی
چون نزاکت زود رنج و چون ملامت دلپسند
چون خموشی راز دارو چون سخن حاضرجواب
چون اثر بیگانه خوی و چون دعا بالابلند
چون توان جست از کمند سرکشی کز حیرتش
تاب را پای برون رفتن نباشد از کمند
می کنیم از درد او فریاد در هر کوچه ای
گرچو موسیقار میسازند ما را بند بند
گر بپرسد کیست از ما این چنین نالان بگو
واعظ بیچاره آشفته حال دردمند

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
تن بمحنت ده اگر خواهی که گردی سربلند
گر نیفتادی در آتش اوج نگرفتی سپند
گوشواری نیست گوش هوش را به زین دو حرف
لب بغیر حق مجنبان دل بغیر حق مبند
صیدگاهست این جهان من صید صیادم اجل
رشته عمرم کمند و روز و شب چین کمند
چیست گیتی کژدمی عمر دراز ما دمش
زهر مرگش هست نیش و سال و ماهش بند بند
میکنی اوقات صرف اما نمیگویی به چه
میفروشی این متاع اما نمیدانی به چند
نی چنان افتاده واعظ در ره افتادگی
کز دلش هم آه جانسوزی تواند شد بلند

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
با همه زشتی بدام عشق خویشی پای بند
خویش را گویا که نشناسی از آنی خود پسند
باطلی بسیار باطل گر نمیرنجی ز حق
غافلی بسیار غافل گر نمیشوری ز پند
پیش اهل درد چون گردی سفید ای روسیاه
نی تنت از عشق زار و نی دل از غم دردمند
رو بسوی شهر پاکان خوش بسامان میروی
چشم بد دور از تو باید بهر خود سوزی سپند
عمر کوته روزبیگه راه پرچه توشه نه
پا به گل سر در هوا جان بسته پر دل پایبند
نی به سر خاک ندامت نی به پا خار طلب
نی به رخ اشکی روان و نی ز دل آهی بلند
هوش دایم پیش مال و گوش دایم وقف قال
فکر یکسر خورد و خواب و ذکر یکسر چون و چند
سعی کاهل عمر باطل وقت دیر و راه دور
عزم سست و کار سخت و تن گران و جان تنند
در ستیز خلق مردی در جهاد نفس زن
وقت عصیانی توانا و گه طاعت نژند
گوش پر از پنبه غفلت چو چشم از خاک حرص
کله پر از باد نخوت چون دماغ از بوی گند
هرزه کار و هرزه خرج و هرزه جنگ و هرزه صلح
هرزه گردو هرزه نال و هرزه گوی و هرزه خند
نی رخ از خجلت عرق ریز و نه سر از شرم پیش
نی دل از غم خورده سیلی نی لب از دندان گزند
عذرها بس ناتمام و توبه ها بس نادرست
گفته ها خوش ناصواب و کرده ها پر ناپسند
توبه است این خویشتن را میدهی یا خود فریب
گریه است این میکنی بر خویشتن یا ریشخند
ای ذلیل آرزوها با دوصد عیب چنین
چون توانی گشت در درگاه عزت ارجمند
نشنوند اهل زمان گر شعر واعظ دور نیست
زانکه شعر خال و خط خواهند این پند است پند

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
می پرستان چهره ها از تاب می افروختند
بهر روز حشر رنگ خجلتی اندوختند
در مآل خویش یکدم فکر نتوانند کرد
بسکه میخواران دماغ از آتش می سوختند
دامن دل را بگل میخ خیال سیم و زر
اهل دنیا بر زمین تیره بختی دوختند
این قدر این قوم میدانند رسم خواجگی
صد یک آن بندگی هم کاش می آموختند
این قدر شد رشته عمر دراز این قوم را
کز دو عالم دیده امیدواری دوختند
راه میبردند واعظ بر سر گنج نجات
گر درین ظلمت چراغ توبه می افروختند

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
اهل دنیا بسکه در دل حسرت زر داشتند
عاقبت مردند تا دل از جهان برداشتند
تاجدارانی کزیشان رفت بس سرها بباد
عاقبت رفتند بر بادی که بر سر داشتند
شد ز پیری مو سفید و رفت بینایی ز چشم
صبح چون گردید روشن شمع را برداشتند

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
حرفی اگر بعاشق بیتاب میزند
شرمش تپانچه بر گل سیراب میزند
یک چشم دیده است در آیینه خویش را
بر چهره اش هنوز عرق آب میزند
کرده است چشم مست تو میخانه ها خراب
ساغر بطاق ابروی محراب میزند
تابد چو ماه عارض او از نقاب شب
آتش رخش بخرمن مهتاب میزند
از بار درد بسکه گران است کشتی ام
دریا گر بجبهه ز گرداب میزند
بر چرخ رفت درد دل عندلیب زار
شبنم کنون بر آتش گل آب میزند
افکار واعظ ارچه خزف ریزه یی است چند
طعن صفا ولی به در ناب میزند

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
عارف اگرچه بی غم دل دم نمی زند
هردم چه خنده ها که به عالم نمی زند
در خامشی بگیر سبق از کتاب کو
با صد لب و هزار سخن دم نمی زند
آگه شود اگر ز مکافات ضرب و زور
من بعد شاه سکه به درهم نمی زند
آن را که خواب مرگ بود در نظر مدام
چون شمع تا سحر مژه بر هم نمی زند
آید سخا ز مردم درویش بیشتر
چینی چو کوزه های گلین نم نمی زند
ای شمع زیر چرخ چه اظهار خوشدلی است
کس گل به سر به محفل ماتم نمی زند

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
این حریفان که گهی زاهد و گه اوباشند
از پی وسعت روزی نخود هرآشند
رفته دندان و پی نقش و نگارند هنوز
گویی این طفل مزاجان صدف نقاشند
جمله بینا به عیوب هم و کور از هنرند
همه در شام سیه رویی خود خفاشند
عیب هم را همه چشمند و زبان چون مقراض
روز و شب همدم یکدیگر و در پرخاشند
سینه ها ز آتش کینها شده فانوس خیال
رازها زان همه در پرده دلها فاشند
نه همین کلک تو واعظ گهرافشان شده است
راست گویان همه با دیده گوهر پاشند

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
فرداست اینکه زمره شاهنشهان کشند
حسرت برآن گروه که حسرت بنان کشند
کرمان آب گنده استاده زرند
این زاهدان ک دست باب روان کشند
خلق زمانه اند پی دست برد هم
دست آن کسان برند که پا ز میان کشند
درویش قدر کشور امن و امان بدان
شاهان سپاه هر طرف از بهر آن کشند
گردن بنه بفقر که گردنکشان بحشر
گردن بناز و نعمت این مفلسان کشند
ظالم ستم بخویش کند زآنکه اهل زور
زوری کنند چون بکمان از کمان کشند
لب بسته ایم بسکه چو بادام در جنون
طفلان بسنگ هم عجب از ما زبان کشند
گردد مگر ضرور که مردان حق بخشم
تیغ از نگاه کج برخ دشمنان کشند
واعظ چو خوش کناره گرفتی ز مال و جاه
بنگر ترا مباد دگر در میان کشند

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
یاران ز خودستایی پیوسته در خروشند
جنس هنر ندارد زان روی خود فروشند
گیتی دهان افعی است خلق زمانه دندان
بر جان خلق نیشند در کام خویش نوشند
افسرده آتش مهر کانون سینه ها را
یاران عجب نباشد با یکدگر نجوشند
زین دوستان عجب نیست گویند اگر بد ما
هستند بس تنک زان عیب کس نپوشند
هر سوز حرف دنیا از بسکه قیل و قالست
از حرف حق چو واعظ گویندگان خموشند

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - - | - - U | - U - -
ز بس نگار من از خویش هم حجاب کند
نظر در آینه مشکل که بی نقاب کند
تراست چهره به کیفیتی که می ترسم
که باده رنگ ترا آب در شراب کند
چگونه تاب نظر بازی نگاه آرد
رخی که از عرق شرم خود حجاب کند
ز پرادایی چشم سیاه او چه عجب
نگاه را به تکلم اگر حساب کند
نداندم دل اگر قدر نعمت دردت
خدا بآتش بیدردی اش عذاب کند
من از درازی مژگانت این گمان دارم
ترا بسایه خود فارغ از نقاب کند
ز بسکه ذوق خود آرایی اش برای من است
چه سوی آینه بیند به من حساب کند
ز بسکه برده فراق رخت ز من آرام
فسانه ام نتواند ترا بخواب کند
گذشت عمر و ز هم ریخت قصر تن واعظ
گذار سیل بهر جا فتد خراب کند

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
حلقه بر هر دری این زمزمه را ساز کند
که برویت اثر ناله دری باز کند
پایه تخت شرف الفت بی قدران است
شعله را صحبت خاشاک سرافراز کند
بر سرت چتر سیه بختی خود بس چه ضرور
به پر و بال هما روح تو پرواز کند
در خم چرخ بود شادی ما بیخردان
خنده کبک که در چنگل شهباز کند
بر سر گرد ره دوستدل میلرزد
صورتم خامه نقاش چو پرداز کند
من بیقدر نیم لایق ناز تو مگر
دیگری از تو کشد ناز و بمن ناز کند
خون دلها همه از گریه بانجام رسد
واعظ از درد تو هرجا سخن آغاز کند

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
چون به محفل رخ فرو زد رنگ صهبا بشکند
چون به گلشن قد فرازد شاخ گلها بشکند
آفتاب از رشک خواهد کاستن چون ماه اگر
همچو مه طرف کلاه آن ماه سیما بشکند
یار بد مست است و می گستاخ می بوسد لبش
کاسه می ترسم آخر بر سر ما بشکند
پیش عقد گوهر او دم زند گر از صفا
خنده اش دندان در در کام دریا بشکند
گر زند آیینه دامن آتش آن چهره را
رنگ در رخسار مهر عالم آرا بشکند
بسکه آگاهست از درد دل ما خستگان
رنگ ما در روی آن آیینه سیما بشکند
بشکفد دلهای یاران چون رود زاهد ز بزم
باغ گلریزان کند وقتی که سرما بشکند
از شکست دشمن خود دل بدرد آید مرا
میخلد در خاطرم خاری که در پای بشکند
جهل خردان کی شود حلم بزرگان را حریف
تندی سیلاب را تمکین دریا بشکند
چون حباب از بسکه پرگردیده از باد غرور
کاسه سر ترسم آخر بر سر ما بشکند
در حصارند از حوادث روز و شب سرگشتگان
کشتی گرداب کی از موج دریا بشکند
گفتمش مشکن دل پر درد واعظ را زجور
ترسم آن بیدرد آخر حرف ما را بشکند

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
از سعی تیشه چون دل فرهاد نشکند
آن دل شکسته باد کز امداد نشکند
عشق مرا چه غم ز دهن خوانی رقیب
سیمای آتش از دم حداد نشکند
پشتم خمید و عشق خداداد او بجاست
از پیچش ورق خط استاد نشکند
گر سر کند ز سنگدلیهای او سخن
سخت است اینکه خامه فولاد بشکند
واعظ چه گل ز عشق تو چیند که هر نفس
خار غمیش در دل ناشاد نشکند

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
تند خویی مرد را بیقدر در عالم کند
باده از جوشیدن بسیار خود را کم کند
سر برون آورد عکس از روزن آیینه گفت
فیض صحبت میتواند سنگ را آدم کند
قامت از پیری نگردد اهل غیرت را دوتا
پشت مردان را تواضع پیش دونان خم کند
بسکه ترسیده است چشمم ز آشناییهای خلق
آشنایی زخم من مشکل که با مرهم کند
پاک بینی شیوه خود کن که فیض چشم پاک
در سرای خسروان آیینه را محرم کند
نیست سست و سخت دنیا قابل شادی و غم
واعظ ما گریه بر خود خنده بر عالم کند

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
نوبهار آمد خردگو فکر زنجیرم کند
حیف چندان نیست کز دیوانگی سیرم کند
آن سیه رویم که بحر رحمت او هر نفس
بخشش صرف جهانی صرف تقصیرم کند
نا زیاد عالم طفلی کند حسرت کشم
روزگار از موی سر زآن کاسه پر شیرم کند
نور اقبالی که من در جبهه دیدم ترک را
پشت پایی دور نبود گر جهانگیرم کند
زان خرابم من که معمار جهان بهر شگون
دایم از آب و گل سیلاب تعمیرم کند

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
غنچه سالی خون خورد تا چهره ای گلگون کند
در چنین محنت سرا دل شادمانی چون کند
خودنمایی زیر چرخ فتنه بار از عقل نیست
از سبک مغزی حباب از بحر سر بیرون کند
بس که عنقا داشت عار از شهرت خود در جهان
در میان خلق نتوانست سر بیرون کند
می کند دل را مکدر صحبت اهل نفاق
با دورویان جهان آیینه یارب چون کند

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
آشنایی بتو عیب است که بیگانه کند
کیست شمشاد که گیسوی ترا شانه کند
بند غم هر که کشد قدر رهایی داند
عاقلم کرده از آن عشق که دیوانه کند
آن چه مژگان دراز است که گر خواباند
میتواند مه من زلف بآن شانه کند
آن زمان عاشق سودازده غم نشناسد
کآشنایی تواش از همه بیگانه کند
روز گردد باسیران تو چون شام سیاه
پنجه مهر اگر زلف ترا شانه کند
میتواند به نگاهت سر راهی گیرد
عشق اگر تربیت جرأت دیوانه کند
غیر شمشاد که دارد بقدت نسبت دور
که تواند که سر زلف ترا شانه کند
همچو دندان بلب از حیرت رویت ما را
قدم اشک بهر جا که رسد خانه کند
شاهی کشور آسودگی از واعظ ماست
این نه کاریست که هر عاقل و فرزانه کند

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
هست سالک با خدا گر کار دنیا می کند
نیست جز در بحر کشتی رو به هرجا می کند
باشد از بی خان و مانان برگ عیش اغنیا
زندگانی شهر از پهلوی صحرا می کند
خاکساری قدرت افزاید که در میزان گهر
پله پستی چو گیرد نرخ بالا می کند
گرنه ما رزق خود از بی جوهری پیدا کنیم
هرکجا باشیم ما را رزق پیدا می کند
با زبان خصم قوی را می توان کردن ضعیف
سنگ را آتش به این پیوسته مینا می کند
زیردستان فارغ از فکر نظام عالمند
زآن که کار آسیا را سنگ بالا می کند
می شوی دیوانه واعظ پر منه سر بر سرم
سنگ بالین را سر من سنگ سودا می کند

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
گفت و گوی آن دهن اندیشه بی جا می کند
گر تواند کرد او را بوسه پیدا می کند
خنده در عین سخن یارم نه بی جا می کند
گفت و گو در می فشاند لب بغل وامی کند
کس ندارد ره به دل از دورباش غمزه اش
ورنه افغانم اثر در سنگ خارا می کند
کار ما را می کند کوتاه آن زلف دراز
کوتهی در حق ما آن چشم شهلا می کند
خود به خود آیینه هم چشم دل زارم نشد
چشم حسن او ز زیر سنگ پیدا می کند
می توان واعظ لب از حرف شکایت بست لیک
استخوانم در شکستن سخت غوغا می کند

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
فارغ از خود هر که میگردد فراغت میکند
هر که از خود چشم پوشد خواب راحت میکند
ما سراپا ناقصان را صرفه در گمنامی است
زشت رسوا میشود چندانکه شهرت میکند
فتنه میبارد ز ابر سایه بال هما
سر برون کی عاقل از کنج قناعت میکند
ای که از همچشمی دشمن در شهرت زدی
آنچه نتوانست دشمن کرد شهرت میکند
نشنود گر حرف واعظ را کسی گو نشنود
نیست کارش با کسی خود را نصیحت میکند

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
زآن چشم دل به یک دو نظر صلح میکند
زآن لب به یک دو قطعه شکر صلح میکند
هر کس که دیده رنگ ترا وقت جنگ جو
صلح ترا به جنگ دگر صلح میکند
از بس به زیر تیغ تغافل نشسته است
از نامه تو دل به خبر صلح میکند
باشد چو عضو عضو ترا شیوه یی جدا
چشم تو جنگ و طرز نظر صلح میکند
جمعیتی است چشم من و آن جمال را
با ناله ظاهرا که اثر صلح میکند
در فکر تازه کاری قهر است لطف او
با ما برای جنگ دگر صلح میکند
از جرم من گذشته و تیغ تغافلش
از خون من به خون جگر صلح میکند
با ما ز بسکه از ته دل نیست جنگ او
دل را گمان شود که مگر صلح میکند
بادا حرام راحت بالین بر آن سری
کز ترک سر ببالش زر صلح میکند
گو سرنه و ببند کمر جنگ را کسی
کز خود سری به تاج و کمر صلح میکند
نشماریش ز اهل نظر واعظ آنکه او
از اشک خود بدر و گهر صلح میکند

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
امروز کس کجا ز سخن یاد میکند
بلبل گهی روان سخن شاد میکند
امروز جز دکان گدایی نمیشود
هرجا که مسجدی کسی آباد میکند
نبود عجب ز کثرت اگر نالم این چنین
از کثرتست سیل که فریاد میکند
منعم که می گدازدم از منت عطا
ما را به اعتقاد خود ایجاد میکند
کوری بود که غمزه به چشم پدر کند
ناقابلی که فخر به اجداد میکند
واعظ همین ز فکر سخن سود بس مرا
کز فکرهای پوچم آزاد میکند

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
کی دگر دیوانه ما با قبا سر می کند
جامه از مصحف اگر پوشد که باور می کند
ناروایی تا نباشد نام عشقی بر سرت
بر سر ای دل داغ کار سکه بر زر می کند
یاری خردان برد کار بزرگان را ز پیش
صف شکافی تیغ از پهلوی جوهر می کند
عمر می کاهد ز فکر مال دایم خواجه را
خویش را از ضبط گوهر رشته لاغر می کند
خرد نشماری حق هم کاسگی را ای بزرگ
شیر یک پستان دو کودک را برادر می کند
دیده وقت پیریت بی جا نمی آرد غبار
از غم فوت جوانی خاک بر سر می کند
خانه گیتی مثال خانه آیینه است
هر زمان از خلق دیگر صورتی بر می کند
از بلندی می رسد معنی بهر نزدیک و دور
رتبه گفتار واعظ کار منبر می کند

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
می شود جان تازه چون دوری ازین تن می کند
می شود دل زنده هرگه یاد مردن می کند
مرهم مظلوم باشد نیش بر ظالم زدن
زخم دندان سگان را بخیه سوزن می کند
پیچش هر کار را باشد گشادی عاقبت
آخر این سرگشتگی کار فلاخن می کند
ای که از رنج توقع مانده ای از خواب و خور
درد دندان طمع را چاره کندن می کند
می توان با روی گرمی صد دل آوردن به دست
خانه صد آیینه را یک شمع روشن می کند
غم مخور گردد جدایی ها به جمعیت بدل
تخم را دهقان پریشان بهر خرمن می کند
از ره چشم است واعظ خانه دل بی صفا
گرد ره در خانه ها دایم ز روزن می کند

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
پیش تو شکوه عزم تظلم نمیکند
کز اضطراب راه سخن گم نمیکند
در روز وصل ریختم از دیده هر نفس
خونی که هجر در دل مردم نمیکند
رسم شکفتگی ز جهان برفتاده است
کس غیر چاک سینه تبسم نمیکند
همکاسه با حلاوت عیش زمانه است
هرکس چو باده حق نمک گم نمیکند
باب طعام بی مزه پر تکلفی است
هرکس بنان خشک تنعم نمیکند
آن را ز روی مرتبه جا صدر مجلس است
کو بر کسی تلاش تقدم نمیکند
شاخیست از درخت حماقت رگ غرور
خود را کسی زیافتگی گم نمیکند
ما را ضعیف نالی دشمن زبون کند
مظلوم آن کسی ک تظلم نمیکند
بر وضع خلق هر گل صبح است خنده یی
دوران چه خنده ها که به مردم نمیکند
واعظ ز درد من خبرت میکند اگر
پیش تو دست و پای سخن گم نمیکند

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
در زبان خبطی سخن را از بها می افگند
در قلم مویی رقم را از صفا می افگند
سختی احوال باشد مایه فرخندگی
استخوان حق سعادت بر هما می افگند
اره آمد شد درها برای خرده یی
زود نخل اعتبارت را ز پا می افگند
شادی بسیار در دل بسکه ادبار آورست
خنده پر زور کس را بر قفا می افگند
محفلی گردد مکدر از مکدر خاطری
خانه یی را دود شمعی از صفا می افگند
میکند هر برتری بر زیر دست خویش زور
جسم تا استاده ثقل خود بپا می افگند
نیست از خست اگر واعظ قناعت پیشه شد
مفلسی کس را بفکر کیمیا می افگند

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
خوبان بغازه چون رخ خود لاله گون کنند
هر روز تازه در جگر خلق خون کنند
مستان برای نرگس بیمار چشم یار
از بهر خیر آش خماری برون کنند
میباش سرفگنده که شاهان ملک شرم
تسخیر دل باین علم سرنگون کنند
تقریب یاد ماست بدلها غبار ما
یاران مباد کینه ام از دل برون کنند
گیرم که کوهسار دهد سنگ آن قدر
طفلان وفا باینهمه دیوانه چون کنند
اهل خرد شمرده گذارند پا براه
باید سلوک با فلک نیلگون کنند
آنان که دیده اند دمی التفات دوست
دیگر کی التفات بدنیای درون کنند
گر مایل کتابت دیوان واعظ اند
اهل سخن بگوی که مشق جنون کنند

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
نیست دندان آنکه پیران از دهان می افگنند
تف بر روی اعتبار این جهان می افگنند
قد چو خم گردید دانستم که بر خاک فنا
چون خدنگم عاقبت با این کمان می افگنند
وارثان دستار از مرگم زنند ار بر زمین
لبک در باطن کله در آسمان می افگنند
چون کسی کز بهر جستن پس رود این زاهدان
خویش را از گوشه گیری در میان می افگنند
زاده های طبع بحرآسای واعظ بعد ازو
از یتمی خلق را آتش بجان می افگنند

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
دردمندان بسکه رم از خودنمایی میکنند
ناله های ما تلاش نارسایی میکنند
نیک و بد را باهم الفت نیست بیش از یک دو روز
درد و صاف باده زود از هم جدایی میکنند
چون نفس هرکس که از ما می گریزد یار ماست
دشمنند آنان که با ما آشنایی میکنند
ای که از جمعیت زر میکنی چون شعله رقص
این شررها آخر از آتش جدایی میکنند
عرصه گیتیبود مانند فانوس خیال
هر زمان در وی گروهی خودنمایی میکنند
میکنم از شکوه منع خویشتن واعظ ولی
در شکایت ناله ها خوش بیحیایی میکنند

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
گردید حرص افزون آن را که مال افزود
میگردد آب پر زور چون میشود گل آلود
در دل محبت زر سودا فزاست در سر
روشن بود که آذر هرگز نبوده بی دود
آن را که دست احسان کم سوده دست عوران
دست از تأسف آن خواهد بسی بهم سود
خواهی شوم مکرم داد ودهش مکن کم
بر فرق خلق عالم جا دارد ابر از جود
راه نگاه احسان بر حال تنگدستان
از چشم تنگ دوران گردیده است مسدود
ما راز دانه دل در کشت این تن گل
مقصود بود حاصل حاصل نگشت مقصود
تا بود دیده دید فکر نبود کم دید
از بهر بود گردید عمری که بود نابود
این جان درد پرورد صد بار امتحان کرد
به بود از دوا درد داری چه درد بهبود
واعظ چه کوبکویی کام از در که جویی
با خویشتن نگویی جز دوست کیست موجود

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - - | - - U | - U - -
سخن سیم و زر و خانه و اسباب بود
سخنی فی المثل امروز اگر باب بود
هرکجا بگذرد آب سخن سیم و زری
صد دل آویخته هر سوی چو دولاب بود
قبله طاعت این قوم طلای دو تبی است
طاق درهای خسان نایب محراب بود
مرده کشتن اویند جهانی ز حسد
هر که سر زنده درین عهد چو سیماب بود
نیست گر بلد ای خانه خرابی چو حباب
در ویرانه ام از کوچه سیلاب بود
کس نداند ره ویرانه ام از گمنامی
زآن تهی کلبه ام از پرتو مهتاب بود
غیر خر مهره ندانند خرانش ز خری
سخن واعظ اگر چه گهر ناب بود

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
مهر و کین از بهر حق در خلق عالم کم بود
لعن ابلیس از ره فرزندی آدم بود
تا فراموشش نگردد کار مردم ساختن
رشته بر انگشت شاه از حلقه خاتم بود
کوس رحلت زن چو شد خورشید اقبالت بلند
مسند دولت گل و مسند نشین شبنم بود
نقد جان بیدرد در بازار دین نبود روا
چون زر بی سکه دان هر دل که آن بیغم بود
روز و شب آیند دلگیر و سیه پوشم به چشم
خانه چشمم تو گویی خانه ماتم بود
پایه قدر سخن برتر نبودی گر ز مال
از چه واعظ سکه را جا بر سر درهم بود

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
بر ما سخن سرد عزیزان نه گران بود
کان بر دل ما چون نفس شیشه گران بود
دشنام به جان منت ازین منفعلم من
کآزار منش باعث تصدیع زبان بود
دیگر نتواند بلب آورد فغانم
یاد خوش آن روز که درد تو جوان بود
از عمر چه دیدیم بجز فوت جوانی
زیبا گل این باغ همین رنگ خزان بود
ز آن عمر رسانید مرا زود به پیری
کاین ابلق سرکش ز نفس گرم عنان بود
از گلشن ایام ز دم سردی پیری
در دست ز آیینه مرا برگ خزان بود
واعظ نه عبث جان به بها داد سخن را
هر معنی آن جوهری ارزنده به جان بود

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
آنچه از آه ستمکش بستم کیش رود
رحم بر شه کنم ار ظلم بدرویش رود
شود آبادی کشور ز زیادیها کم
پس رود دولت چندانکه ستم پیش رود
اعتبار دگر امروز منافق خو راست
دو زبان گشته قلم تا سخنش پیش رود
بردر دل ز تأمل بنشان دربانی
تا بلب حرف نیارد بسر خویش رود
سخن مرد دل آزار بدلهای نژند
همچو گرگیست که آن رد رمه میش رود
نیک کن نیک که زنجیر عمل پاپیچ است
نتواند قدم از نقش قدم پیش رود
گل خیرش نبود جز گل آتش واعظ
از تو گر خار جفایی بدل ریش رود

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -