به منت برآید اگر آفتاب
همه عمر را شب شمار و بخواب
دل از درد خواهش تنک می شود
گرانبار منت سبک می شود
ازان پست و پامال شد این چنین
که منت کش آسمان شد زمین
به رازق نداری مگر اعتقاد
که منت کشی بهر رزق از عباد
طمع را چنان زن به شمشیر کین
که رنگین نگردد ز خونش زمین
چنان در دل آرزو زن شرر
که روزن نیابد ز دودش خبر
حسد را چنان شعله زن در نهاد
که خاکسترش گم کند پی ز باد
کسی را قدم بر خطایی نرفت
که ناخوانده هرگز به جایی نرفت
چو ناخوانده هرجا رود آفتاب
رخ از زردی چهره گو برمتاب
ز خواندن ندیدیم ما جز سواد
تو ناخوانده ای کس به روزت مباد
چو بالین و بستر کنی خاک و خشت
مرو بی طلب گرچه باشد بهشت
صبا چون نگردد ازین نغمه داغ
که ناخوانده بلبل نیاید به باغ
منه روی ناخوانده در هیچ باب
که گردد ز خواندن دعا مستجاب
ببین خواندگان را بدین واپسی
تو ناخوانده ای چون به جایی رسی
دلم چون زبان قلم گشته شق
ز ربط دورویان به هم چون ورق
ازیشان به هر صحبتی کلفتی ست
دو روبند و بیرو عجب صحبتی ست
چو خون در رگ و ریشه هم دوند
که شاید مزید فسادی شوند
سوی خبث ظاهر توان برد راه
خدا دارد از خبث باطن نگاه
به ظاهر شریکند در مال هم
به باطن حسد برده بر حال هم
به گرم اختلاطی چو شیر و شکر
ولی برق در خرمن یکدگر
خورند آنقدر آب بر یاد هم
که گردند سیلاب بنیاد هم
چو با هم نوای طرب می زنند
نوای دگر زیر لب می زنند
بود خوش ادا گرچه هر مویشان
ادای دگر دارد ابرویشان
نداده ز کف رشته مکر و فن
سر رشته باید چنین داشتن
به هم در نفاق از سخن های دور
ندیده کسی غیبتی در حضور
ازان کس که با او کسی راز گفت
ز صد عیب یک عیب نتوان نهفت
به هم آمده راست لیکن خلاف
به جو آبشان رفته اما نه صاف
به هم عهد این قوم مست است سخت
چو پیوند برگ خزان با درخت
اگر پخته گویند اگر کرده خام
به نامحرمی محرم هم تمام
زبان ها ز دل دور و دل از زبان
رفیقان صدساله ره در میان
زهی ناتمامان پرداخته
که دیده ست انگاره ساخته
سخن اینقدرها ازیشان چه سود
ز تعبیر خواب پریشان چه سود
پلنگی بود سایه این گروه
که دارند پشت از دورنگی به کوه
همه تافته رشته مکر و فن
چو سوزن به دوزندگی نیش زن
بلندست در شهر و کو نامشان
بلی طشت افتاده از بامشان
نجسته ست یک صیدشان از کمند
بر اوراق عیبند شیرازه بند
چو پیوسته در شستشوی همند
چرا دشمن آبروی همند
چو ریزند در میزبانی عرق
ندارند جز عیب هم بر طبق
خبردار از عیب هم موبه موی
معاذالله از دشمن دوست روی
به خاک از ملاقات زانویشان
گل زعفران ریزد از رویشان
کجا این گروه و کجا اتفاق
شریکند با هم ولی در نفاق
بود رنگ کین ظاهر از رویشان
که سرمشق خبث است ابرویشان
همه عیب جوی و هنرناشناس
ازین قوم حال هنر کن قیاس
همه در جدل با خدا دم به دم
که چون رزق این بیش ازان است کم
اگر عیب جویی نباشد مراد
به سی سال از هم نیارند یاد
به غفلت ز دل برنیارند دم
تمام آگهی لیک از عیب هم
بود کوه در چشمشان کم ز کاه
چو باشد دل دیگری تکیه گاه
می مهر خون در رگ تاکشان
حسد را قوی ریشه در خاکشان
چو اورادخوانان پس از هر نماز
زبان کرده در طعن مردم دراز
بود گرمخون هر سر مویشان
ولی قحط خون است در رویشان
شب و روز با هم نمک می خورند
ازان تشنه خون یکدیگرند
کشند از پی عیب زاندازه بیش
به هر جا سری جز گریبان خویش
زبان ها یکی کرده با یکدگر
به حرفی کزان دل ندارد خبر
به دل گشته خصم مروت همه
به کف تیغ و مشتاق فرصت همه
ز هم گرچه در پرده رسواترند
همان پرده یکدگر می درند
چو شیر و شکر عاشق یکدگر
ولی شیرخون زهر قاتل شکر
شکستند چون موج در کار هم
چنین گرم دارند بازار هم
به هم دست بیعت ازان می دهند
که انگشت بر عیب مردم نهند
شمارند تا عیب هم را تمام
چه انگشت کز شانه گیرند وام
اگر عیب می بود نام هنر
که می بود ازین قوم بی عیب تر
نباشند اگر خلق یک جای به
رسن حلقه گردد خورد چون گره
اگر پای غیبت رود از میان
چو ماهی ندارند گویی زبان
وگر حرف غیبت شود آشکار
قطار زبان سرکند شانه وار
برآیند هر دم به رنگ دگر
به هم صلحشان بهر جنگ دگر
همه فرش در خانه یکدگر
ز نقش پی یکدگر باخبر
ستانند از هم دوات و قلم
که محضر نویسند بر خون هم
برآرند با هم ز یک جیب سر
که بر هم شمارند دامان تر
هنر چون خس افتاده در دست و پا
گل عیب در چشمشان کرده جا
به آزردن یکدگر بیش و کم
نشینند چون داغ بر دست هم
ببوسند دست و ببرند پا
که از هم نباشند یک دم جدا
چو اوراق پاشیده از یکدگر
نه بی ربط و نه ربطشان در نظر
به دلجویی از هم سخن واکشند
ولی ریسمان از ته پا کشند
به عقد اخوت به هم داده دست
که بر یوسف آمد ز اخوان شکست
پریشان دل از دست خویشان مباش
چو از تو نباشند ازیشان مباش
ببخش ای فلک بر دل ریش من
چه نیشم زنی چون نه ای خویش من
نه یوسف از اخوان مضرت کشید
که هرکس خود از خویش دید آنچه دید
ز یار و برادر که دانی به است
برادر اگر یار و یاری ده است
اگر هوشمندی به خویشان مناز
بلایند خویشان به ایشان مناز
ندانم گروهی که فهمیده اند
چرا خویش را خویش نامیده اند
ز پیوستن خلق تجرید به
ز پیوند بر شاخ روید گره
همین بس ز آسیب خویش و تبار
که از خویش آتش برآرد چنار
نهالی که خودرو بود از نخست
بر نیک ندهد چو از خویش رست
ز تن هرچه روید نباشد به جای
بود چیدن ناخن از دست و پای
پر و بالشان خوانی و بی خبر
که خصمند پروانه را بال و پر
مباش ایمن از خویش و پیوند خویش
که دریا خورد لطمه از موج بیش
گهی بی خطر کارت افتد به راه
که گیری ز اقرب و عقرب پناه
که جز اقربا نام عیب تو برد
چو نردیک از دور نتوان شمرد
حذر کن حذر کآشنا آشناست
چو بیگانه عیبت ز بیگانه هاست
به کار تو بیگانه را کار نیست
بجز خویش در پوستین تو کیست
چو دارد ازین نغمه چنگ آگهی
کند از رگ خویش پهلو تهی
رگ و ریشه ات گر نباشد چه عار
که ناخوش بود میوه ریشه دار
برآن رگ ضرورست نشتر زدن
که می پرورد خون فاسد به تن
رگ خون خویشی پلارک بود
که خود آفت لعل از رگ بود
چه شد زین که پیوند رگ از تن است
که عیب بزرگت رگ گردن است
نمی باید از خویش ایمن نشست
که بر سنگ خارا رگ آرد شکست
ز خویشان دل خسته ویران بود
بلی دشمن کان رگ کان بود
به ظاهر توان یافت دشمن ز دوست
چه دانی بدی های رگ زیر پوست

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -