cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
کن  حدیث  از نعمت  ما بر گروه
زآنچه  دادم بر تو ز اعزاز و شکوه
نعمت تام خداوند ولی 
بر تو و خلق  است  در معنی  علی 
در ره مهر علی  آن کو شتافت 
نعمت  خاص مرا همچون تو یافت 
تو از این  نعمت  که  داری ای فتی 
هم  بده بر بندگانم  قسمتی 
مهربانم  من  ز بس  بر بندگان
خواهم  این  نعمت  بر ایشان جاودان
هرکه  زین  نعمت  نگردد بهره ور
نیست  اندر جسم  او روح بشر
نعمت  ما بهر خاصان شد تمام
گرچه  زآن بی بهره ماند جان عام
زین  نعم  جان بشر کامل  شود
جان حیوان گرچه  زآن غافل  بود
احمدا زین  نعمت  خاصم  به  خلق 
بهره ده تا ما که  را بدهیم  حلق 
گر چه  زین  انعام خاص بی نها
بر خلایق  هست  منت  ها مرا
لیک  بر ما احمدا منت  نهد
دست  بیعت  بر علی  هر کس  دهد
چیست  بیعت  جان به  حق  بفروختن 
خویش  را در نار عشقم  سوختن 
عشق  حیدر در حقیقت  عشق  ماست 
عاشق  او عاشق  ذات  خداست 
جان فروشی  بهر عشق  حیدری
سهل  باشدحق  چو باشد مشتری
مشتری حق  است  تا بایع  که  شد
عشق  حیدر را به  جان تابع  که  شد
ترک جان را عاشقی  فرزانه  کو
شمع  ما روشن  شود پروانه  کو
هرکه  شد پروانه  پیش  شمع  من 
گشت  جانش  غرق بحر جمع  من

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
نسبت  ایاک نعبد گر تو راست 
گوش هوشی  بر سلوک و فعل  ماست 
چون عبادت  را به  نفس  خویشتن 
تو دهی  نسبت  بر ارباب  فن 
بهر نفس  اثبات  قدرت  کرده ای
ثابت  او را حول و قوت  کرده ای
باطل  است این  زآنکه  گشت  آن مرد کار
مستقلا مدعی  اختیار
هست  این  تفویض  محض  و مشکل  است 
مذهب  قدریه  است  و باطل  است 
نزد اهل  دل که  ره را سالکند
اهل  این  مذهب  مجوس و مشرکند
همچنین  افعال را ای مرد راه
گر دهی  یکباره نسبت  بر اله 
از تصرف  خویش  را سازی برون
اختیارت  را کنی  خوار و زبون
هست  این  هم  موجب  ابطال شرع
مذهب  جبر است  و باطل  ز اصل  و فرع
پس  منافی  هست  این  جبر و گزاف 
با کمال عدل حق  بی اختلاف 
همچنان که  مذهب  تفویض  بود
مختلف  با اصل  توحید وجود
قدری ار بیند عدالت  در امور
چشم  وحدت  بین  او کور است  کور
دید جبری وحدت  و نارسته  است 
زآنکه  چشم  عدل بینش  بسته  است 
عارف  کامل  که  ذوالعینین  بد
اختیار و جبر را در بین  شد
چونکه  شیطان بود جبری ای سنی 
گفت  زآن رب  به  ما اغویتنی 
چونکه  تفویضی  است دجال ای سند
ادعای رب  الاعلایی  کند
چونکه  آدم هر دو چشمش  بود باز
از ظلمنا ربنا برداشت  ساز
خواند حق  را رب  و هم  کرد اعتراف 
خود به  مربوبیت  خود بی خلاف 
نه  نمود او در حضور کردگار
مستقلا ادعای اختیار
کرد بل  خود ز اختیار او منخلع 
تا نگردد اصل  وحدت  منقطع 
داد بر خود نسبت  ظلم  آن امین 
تا نباشد بیهده تکلیف  دین 
خاصه  آن تکلیف  کش  بد بر بشر
کرده بد بس  نهی  از اکل  شجر
نکته  انا ظلمنا بس  بجاست 
کاعتراف  بنده بر عدل خداست 
گفت  زآن جعفرع امام دین  پناه
در میان جبر و تفویض  است  راه
همچنین  ایاک نعبد نستعین 
هست  بر اثبات  این  معنی  معین 
چونکه  واضح  شد تو را این  مسیله 
حاضر تحقیق  دیگر شو هله

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
چونکه  انسان را خداوند مجید
بیگمان بر صورت  خویش  آفرید
لاجرم یکجا ز مرآت  بشر
شد صفات  و ذات  مطلق  جلوه گر
یعنی  آدم مظهر یکتا بود
شاهد این  علم  الاسماء بود
آدمی  پس  بشنو این  شرح عجیب 
دارد از هر یک  صفات  حق  نصیب 
چون یکی  ز اوصاف  حق  است  اختیار
پس  در انسان هست  هم  این  اعتبار
این  امانت  را که  حق  فرموده عرض
بر هر آنچه  خاصه  بر افلاک و ارض
ناله  اشفاق کردند از جگر
وا زدند از حمل  او یکباره سر
آن امانت  را نیاید کس  حمول
غیر انسان ظلوم و هم  جهول
نیست  این  جز اختیار موعده
که  بود انسان به  حملش  مولعه 
شاهد این  نکته  قول مولوی است 
که  دلیل  ما به  هر جا زو قوی است 
تا چه  فرمایی  تو ای فرخنده خو
در بیان اختیار اینجا بگو
من  چگویم  چرخ با این کار و بار
زین  کمین  فریاد کرد از اختیار
چون ودیعه  اختیار از محرمی 
گشت  ثابت  در وجود آدمی 
پس  به  آدم لم  این  تکلیف  خاص
اینکه  بر وی یافت  تکلیف  اختصاص
گشت  ثابت  پس  مگو تکلیف  چیست 
معنی  تکلیف  جز تفویض  چیست 
چونکه  ظاهر گشت  سر اختیار
مذهب  جبر از میان شد برکنار
گرچه  بی  این  گفتگو جبری نبود
زآنکه  جبر از عجز آید در وجود
باز بگشا گوش هوش و دار صبر
تا نمایم  بر تو ظاهر سر جبر
چونکه  انسان بود دیوانه  جهول
کرد حمل  آن امانت  را قبول
چیست  بالاتر از این جهل  ای پسر
کآدمی  با این  همه  عجز بشر
ضعف  خود را بیند و با این  توان
شانه  بدهد زیر این  بار گران
پس  یقین  محتاج عون حق  بود
زآن عنایت  کار او آسان شود
گشت  خوش معلوم از این  معنی  مرا
لم  اطلاق عبادت  بر دعا
نصرت  از حق  هست  بی شک  این  بدان
مذهب  تفویض  پس  رفت  از میان
زآنکه  تفویضی  نداند ای خلیل 
نصرت  حق  را به  فعل  خود دخیل 
فعل  خود دید از عنایت  غافل  است 
لاجرم آیین  و فعلش  باطل  است 
از پس  ایاک نعبدرب دین 
کرد زآن تلقین  عابد نستعین 
یعنی  اندر ره چو بنهادی تو پا
استعانت  بایدت  جست  از خدا
سالکی  بی عون حق  یا قابلی 
می  رسد هرگز کجا بر منزلی 
مولوی فرمود زآن بی عون حق 
گر ملک  باشد سیاه استش  ورق
هم  عیان گردید اسرار دعا
کامر حق  شد بر دعا ما را چرا
که  مرا می خوان و کن  بر من  ایاب 
تا دعایت  را نمایم  مستجاب 
وآنکه  استدعای عون از حق  نکرد
جان خود را با دعا ملحق  نکرد
هست  مشرک زآنکه  اندر کار و بار
دید خود را مستقل  در اختیار
پس  نه  جبر است  و نه  تفویض  ای عمو
باش حاضر تا بیابی  مو به  مو

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
گوش جان را دار حاضر ای حکیم 
بهر تحقیق  صراط المستقیم 
گفته  بودم پیش  از اینت  مختصر
شرح آن اجمال را بشنو دگر
هست  ما را تا به  حق  راهی  دقیق 
رهنمای ما بر آن پیر طریق 
گفت  حیدر پیشوای سلسله 
آن صراط المستقیمم من  هله 
هر که  فانی  در ولای مرتضی ع است 
خود ره و خود مقصد و خود رهنماست 
این  صراط ما که  گفتم  ای حکیم 
هندسیش  خواند خط  مستقیم 
نزد اقلیدس که  گفت  او شرح خط 
خط  ندارد عرض و شد طول فقط 
گرچه  خط  را نیست  عرض از روی فرض
منحنی  چون گشت  یابد وصف  عرض
خط  ما چون گشت  عدل و مستقیم 
عرض را مایل  نگردد ای حکیم 
خط  که  عدل و مستقیم  از انحناست 
نه  به  سوی چپ شود مایل  نه  راست 
خط  عدل و منحنی  باز ای عمو
منتهی  گردد به  سوی نقطه  او
نقطه  کآن خط  راست  عین  انتها
هست  بیرون ز استقامت  و انحناء
سالکان را منزل جمع  فقط 
نقطه  باشد چون رسد بر نقطه  خط 
تا به  نقطه  سالکی  نا واصل  است 
اعوجاج و استواء را قابل  است 
استوایش  طی  نمودن راه خط 
منحرف  ناگشتن  از حد وسط 
اعوجاجش  چیست  مرد ره سپار
گاه رفتن  بر یمین  و گه  بر یسار
چون ز خط  شد منحرف  معوج بود
ز استقامت  جان او خارج بود
جبر و تفویض  اعوجاج از راه ماست 
امر مابین  دو امر آن استواست 
خط  ما چون شد به  نقطه  متصل 
اعوجاج و استواء کو ای دو دل
جبر و تفویض  آن یسار است و یمین 
همچنین  تشبیه  و تعطیل  ای امین 
لاجرم جعفرع امام دین  پناه
این چنین  فرمود با اصحاب  راه
که  بود ما بین  جبر و اختیار
راه این  هر دو یمین  است  و یسار
راه ما پس  گشت  خط  مستقیم 
وآنکه  در راه است  ای مرد حکیم 
تا که  در ره مستقیم  و مستوی است 
با یمین  و با یسارش کار نیست 
منحرف  چون گشت  از ره معوج است 
وز طریق  اعتدال او خارج است 
اعوجاجش  آن علو است  و قصور
واستوایش  الوسط  خیر الامور
از وسط  چون گشت  مایل  بر یمین 
غالی  اش خوانند ارباب  یقین 
وز وسط  چون بر یسار آمد فرود
تالی  اش خوانند اصحاب  شهود
کرد چون میل  او ز خط  معتدل
غالی  و تالیش  دانند اهل  دل

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
سر دیگر دارم و جوش دگر
هوش دیگر خواهم  و گوش دگر
بر بیانم  گوش جان دار ای حکیم 
آنچه  نزد ماست  خط  مستقیم 
شاید اندر وی دو نقطه  کرد فرض
خط  طولانی  میانش  دون عرض
در میان آن دو نقطه  ای دو دل
هست  خطی  مستقیم  و معتدل
نقطه ها اندر دو حد خط  به  عین 
هست  از خط  جمع  بین  النقطتین 
ذات  سبحان نقطه  فوقانی  است 
شخص  انسان نقطه  تحتانی  است 
در میان نقطتین  است  ای حکیم 
آدم اول صراط المستقیم 
وآن صراط المستقیم  است  ای رفیق 
در میان نقطتین  اقرب  طریق 
وآن خطوط دیگر ای صاحب  کمال
کاطول آمد شد ره اهل  ضلال
پس  صراط راست  خط  اقصر است 
گمرهی  ها آن خطوط دیگر است 
هر خطی  کآن اطول است از آن دگر
راه او تا نقطه  باشد دورتر
تا نگوید آنکه  عقلش  کوته  است 
کآن خطوط ار هست  دوراما ره است 
بل  نباشد راه وصف  وحدت  است 
وحدت  حق  ظاهر اندر کثرت  است 
کی  رسی  بر سر وحدت  ای رفیق 
جزکه  گردی سالک  اقرب  طریق 
گفت  زآن سجاد زین  العابدین 
قبله  اهل  حقیقت  شاه دین 
رب  سیرنی  الهی  یا ودود
در طریقی  کوست  اقرب  بر وفود
ذات  حق  چون واحد آمد بی  شکی 
سوی او هم  راه او باشد یکی 
ذات  حق  چون رهنمای مطلق  است 
مقصد ما هم  به  ره ذات  حق  است 
پس  ره ما هم  که  وصف  واحد است 
واحد است  و آن دگرها فاسد است

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
وصف  ره را چون شنیدی ای پسر
گوش جان بگشا به  وصف  راه بر
هست  ما را رهنمایی  در طریق 
واحد و عادل بسی  بر ما شفیق 
هست  ذاتش  واحد آن صاحب  کمال
در صفت  موصوف  وصف  اعتدال
بهر راه اوست  ثابت  وصف  عدل
ره نمودن هست  او را سر فضل 
سیر سالک  در صفات  عدل اوست 
رهنمایی  از ظهور فضل  اوست 
پیر ما را هم  به  ظاهر رهنماست 
هم  به  معنی  راه و هم  مقصود ماست 
ظاهر و باطن  دو وصف  از ذات  اوست 
بطن  های بی شمارش تو به  توست 
هریکی  زآن بطن  های محترم
ظاهر و باطن  بود نسبت  به  هم 
همچنین  تا بطن  آخر ای فقیر
مقصد ما هست  آن بطن  الاخیر
بطن های برزخی  اش راه ماست 
بطن  آخر بطن  ذات  ﷲ ماست 
بطن های برزخی  را ای حکیم 
شاید ار خوانی  صراط مستقیم 
شد چه سوی نقطه  راجع  خط  ما
سر به  دریا هشت  جوی و شط  ما
در مقام نقطه  غالی  کی  بود
جز وجود ذات  عالی  کی  بود
کی  بود در بطن  آخر غالی ای
همچنین  در ظهر اول تالی ای
کیست  غالی  آنکه  از ره گمره است 
جسم  را گوید که  ذات  ﷲ است 
کیست  تالی  آنکه  دانی  همت  است 
نور را گوید که  جنس  ظلمت  است 
چون تو دانی  حد خود اهل  دلی 
نیستی  غالی  و تالی  عادلی

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
کرد او را بانگ  شه  کای شیر حق 
مر که  داری عار از زنجیر حق 
ور نداری ننگ  مردانه  و دلیر
بایدت  گشتن  به  راه حق  اسیر
بر اسیرانی  تو میر قافله 
شیر حق  را عار نبود سلسله 
سلسله  عشق  است و حقت  شیربان
دل بر آن زنجیر خوش کن  شیرسان
این  اسیری از شهادت  سر بود
زیر تیغت  هر دمی  صد سر بود
نیست  هر کس  قابل  زنجیر دوست 
بر تو این  زنجیر شد تقدیر دوست 
تو وجود مطلقی  دور از گله 
ذات  پاکت  را تعین  سلسله 
کی  وجود لا بشرط ای بی گله 
گرددش تنگ  از تعین  حوصله 
ذات  مطلق  را تعین  حوصله  است 
لا بشرطی  لازمش  این  سلسله  است 
سلسله  معلول و علت  شیر بود
پس  نشاید شیر بی زنجیر بود
زآنکه  علت  منفک  از معلول نیست 
نزد اهل  دانش  این  مجهول نیست 
علتی  تو وین  همه  معلول توست 
وز تو عقل  اولین  مجعول توست 
هر کسی  از تو است  ذاتش  بی  خلل 
تو به  ذات  پاک خویشی  مستقل 
ای علی  تا هست  جان من  به  تن 
این  تعین  هاست  فرع ذات  من 
چون شوم من  کشته  گردد در شهود
این  تعین  ها تو را فرع وجود
گرچه  از ذاتت  تعین  مشتق  است 
لیک  ذاتت  از تعین  مطلق  است 
بعد من  خواهی  شدن خوار و اسیر
بر تعین  ها خداوند و امیر
دست  و پایت  رفت  چون در سلسله 
کرد باید در تعین  حوصله 
سلسله  سر تعین  های توست 
کآن ز امر حق  به  دست  و پای تو ست 
زین  تعین ها نگردی خلق  تنگ 
گردنت  را گشت  چون او پالهنگ 
گر شوی دلگیر زآن قید و اثر
عالم  امکان شود زیر و زبر
با تعین  ها بساز و دم مزن
دم از آنچه  پیشت  آید هم  مزن
تنگ  گردد شیر را گر حوصله 
درد و اندازد از خود سلسله 
سلسله  تو گر ز دست  و پا فتد
چرخ از گردش جهان ز اجزا فتد
سلسله  پس  لازم ذات  تو است 
وین  تعین  ها ز اثبات  تو است 
سلسله  چبود تو را بر دست  و پا
فرق بعد از جمع  در عین  بقاء
سلسله  چبود تو را نسبت  به  ذات 
آن تعین  های اسماء و صفات 
گرچه  این  دم از تعین  برتری
ساعتی  دیگر تعین  پروری
رو به  خیمه  ای ولی  ذوالمنم 
تا نبینی  زیر تیغ  دشمنم 
ور نه ای آسوده از احوال من 
بین  به  میدان قدرت  و اجلال من

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
چون علی  فرمود در میدان نظر
دید حاضر ماسویٰ را سر به  سر
چه  نبی  و چه  وصی  و چه  ملک 
چه  زمین  و چه  زمان و چه  فلک 
بحر و کوه و طیر و وحش  و مار و مور
آب  و خاک و باد و نار و تلخ  و شور
فوق و تحت  و نور و ظلمت  نیک  و بد
رعد و برق و ابر و باران دیو و دد
رطب  و یابس  عدل و ظلم  و مهر و کین 
زیر و بالا فرق و جمع  و کفر و دین 
ضعف  و قوت  سقم  و صحت  فصل  و وصل 
عیش  و ماتم  شادی و غم  فرع و اصل 
هرچه  کو را بود نامی  از وجود
در عیان و در نهان نابود و بود
گشته  حاضر جمله بهر یاری اش
لیک  مات  از سطوت  و قهاری اش
آری آری در حضور ذوالجلال
از خلایق  کیست  قادر بر مقال
تا کند نزد وی اظهار وجود
جز که  باشد لال پیش  شاه جود
شمس  گوید ذره را کای بی ادب 
دعوی هستی  کنی  پیشم  عجب 
هستی  تو هست  فرع ذات  من 
از تو آن زیبد که  باشی  مات  من 
ممکن  بیچارة ذوالمسکنه 
در حضور قادر ذوالسلطنه 
چون کند اظهار هستی  گو بمیر
جز که  اندازد سر از ذلت  به  زیر
ممکن  مسکین  عجب  دارم نمود
خویش  را چون پیش  سلطان وجود
ممکن  عاجز که  شاه ذوالکرم
کرد هستش  ورنه  بود اندر عدم
چون به  نزد حق  ز هستی  ره زند
جز که  بر کوی عدم خرگه  زند
لاجرم بودند اشیاء محو و مات 
بر جلال و حال آن سلطان ذات 
زهره نی  کس  را که  پیشش  دم زند
جز که  جان را بر شرار غم  زند
نی  بلند از کس  صدایی  زآن همه 
جز صدای طبل  و جنگ  و همهمه 
بی  صدا وز سطوت  حق  مرتعش 
یک  صدا برپا بد آن هم  ز العطش 
التفات  او را کجا بر ماسوا
جز بر اطفال یتیم  بینوا
گشته  یکجا خشک  اندر جای خویش 
مر صدا را کرده گم  در نای خویش 
تا علی  بیند مگر فر اله 
کرد رو بر ممکنات  آن لحظه  شاه
کای گروه ممکن  اندر نشأتین 
چیست  حاجت  مر شما را با حسین ع
دارم اینک  دل به  حاجتمند خویش 
هر که  دارد حاجتی  آید به  پیش

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
یا حسین ع ای سامع  الدعوات  ما
ای جنابت  قاضی  الحاجات  ما
گرچه  آگاهی  ز حاجات  همه 
واقفی  از قلب  و نیات  همه 
نیست  حاجت  پیشت  اظهار سؤال
خود تو دانی  حاجت  ما بی  مقال
لیک  چون گفتی  تو ادعونی  بها
رد امرت  نیست  حد ما شها
پس  به  درگاهت  کنم  روی نیاز
با تو گویم  فاش دارم آنچه  راز
گرچه  از بسیاری جرم و خطا
بر جنابت  نیستم  روی دعا
لیک  هستی  چون تو غفار الذنوب 
عالم  الاسرار و ستار العیوب
خاصه  ستار عیوب  بنده ات 
سر به  پیش  از جرم خویش  افکنده ات 
اولین  خلعت  که  از لطفت  سزاست 
بندة مداح را عفو خطاست 
گرچه  جرم من  نبود از اختیار
بل  مقدر بود و بر پا رفت  خار
لیک  این  نی  شرط عجز و بندگی  است 
که  عیان گویم  گناه از بنده نیست 
ظاهر و باطن  تو دانی  و صفی 
زآنچه  بر وی رفت  پیدا و خفی 
زآنچه  کردم بر من  از رحمت  مگیر
توبه  آوردم تو شو توبه  پذیر
جمله  حاجاتم  تو دانی  بی  سؤال
نیست  حاجت  بر کریمان عرض حال
خاصه  چون من  مجرمی  با خوف  و بیم 
خاصه  چون تو شاه رحمن  و رحیم 
گر بخوانی  ور برانی  از درم
باز بر درگاه خود بینی  سرم
گرچه  شأنت  برتر است  از هر ثنا
نیست  نعتت  حد هر گیج  و گدا
گر دهی  توفیق  تا سازم رقم 
حال عشاق تو را نعم  النعم

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
انبیاء کردند اول عرض حال
در حضور آن ظهور بی  مثال
کای ولایت  مر نبو ت  را سبب 
بی  ولایت  چه  نبی  چه  بولهب 
از جنینی  تا کهولت  تا ممات 
داد ما را از بلا نامت  نجات 
گر نبود از عونت  ای نعم  المعین 
بد هنوز آدم درون ماء و طین 
ور نمی جست  او به  نام تو پناه
بد هنوز آلوده بر لوث  گناه
نوح چون در کشتی  عونت  نشست 
دل در آن هنگامه  بر لطف  تو بست 
آمد از جود تو ای سلطان جود
کشتی  اش در ساحل  جودی فرود
ور نبودی آفتاب  جان فروز
فلکش  اندر ورطه  طوفان هنوز
این  خلیلت  را چو نمرود ای شفیق 
بست  بهر سوختن  بر منجنیق 
دامن  عشقت  به  کف  بگرفت  شاد
وآنگه  اندر دامن  آتش  فتاد
شد گلستان نار نمرودی بر او
آتش  سرکش  نزد دودی بر او
چونکه  اسمعیل  فرزند خلیل 
خواست  خود را در ره عشقت  قتیل 
از نبوت  محرم درگاه شد
در میان ما ذبیح  ﷲ شد
داد اندر صلب  او پروردگار
نور این  پیغمبرانش  را قرار
شد چو یعقوب  از غم  یوسف  صبور
وز فراق او دو چشمش  گشت  کور
سال ها بگریست  تا آخر دخیل 
شد به  نام پاکت  ای شاه جلیل 
آمد او را لاجرم زآن احترام
بوی پیراهان یوسف  بر مشام
بر تو شد گریان چشمش  نور یافت 
نی  ز بوی یوسف  مهجور یافت

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
پس  ملایک  محو و بی  خویش  آمدند
بهر عرض حال خود پیش  آمدند
کای وجودت  موجد امکان ما
درگه  عونت  پناه جان ما
گرچه  از عشق  تو ما بی  بهره ایم 
لیک  در مهرت  به  عالم  شهره ایم 
گرچه  ما را قوة آن نقل  نیست 
حد ما عقل  است و عشق  از عقل  نیست 
لیک  عشقت  جان ما را داد بود
زآنکه  عقل  از عشق  آید در وجود
جبرییل  آن پیشوای قدسیان
وحی  حق  را بر پیمبر ترجمان
بد هنوز افتاده اندر بحر نیل 
گر نبودش مرتضی ع پیر و دلیل 
از حق  آداب  عبودیت  نیافت 
گر به  جانش  نور مهرت  می  نتافت 
چون به  ذات  بی مثالت  شد دخیل 
گشت  سرخیل  ملایک  جبرییل 
همچنین  هر یک  از این  روحانیان
داغ  مهرت  هست  ایشان را به  جان
جملگی  در عهد و پیمان توایم 
غرقه  در دریای احسان توایم 
ما نکردیم  از پی  یاری نزول
کاین  نباشد حد ما مشت  فضول
بلکه  تا تجدید پیمانت  کنیم 
عقل  را خاشاک میدانت  کنیم 
گرچه  عقل  ماست  عاشق  را صداع
لیک  ما را نیست  غیر از این  متاع
گرچه  در مهرت  بسی  محکم  پی  ایم 
لیک  دانیم  اینکه  ما یارت  نه  ایم 
عقل  آری گرچه  ز املاک است  و بس 
پیش  راه عاشقان خار است  و خس 
شاه سر برداشت  کای افلاکیان
وی مجرد از مزاج خاکیان
بندگی  های شما در خدمتم 
ثابت  است  و هم  قبول حضرتم 
هرکه  را حق  داده نوعی  زندگی 
کرده تکلیفش  در آن بر بندگی 
چون شما از نور عقلی  زنده اید
در مقام عقل  ما را بنده اید
نیست  از بهر شما تکلیف  عشق 
قامت  ما را سزد تشریف  عشق 
عاشقان را نیست  بر سر عقل  و هوش
بهر فرمانند یکجا چشم  و گوش

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
حق  تعالی  چونکه  ارسال وجود
کرد بر اشیاء ز فرط عدل و جود
هر وجودی بر قبول او شتافت 
هستی  ای از وی به  حد خویش  یافت 
وآنچه  برد از وصف  هستی  قسمتی 
لازم آمد هستی اش را نسبتی 
هرچه  هستی  یافت  از سلطان جود
متصف  بر وصفی  آمد از وجود
گشت  در هستی  رطوبت  وصف  آب 
وآن یبوست  یافت  بر خاک انتساب 
گشت  مر تکلیف  هم  وصف  بشر
زآنکه  انسان بود اشرف  زآن دگر
وصف  انسان است  پس  این  بندگی 
انکسار و عجز و سر افکندگی 
هم  ز تکلیفش  خداوند رحیم 
رهنما شد بر صراط مستقیم 
تا نگویی  کز چه  این  تکلیف  خاص
یافت  از حق  بهر انسان اختصاص
زینکه  یزدان در جهان بی بیش  و کم 
هرچه  را موجود فرمود از کرم
در وجود آدمی  یکجا نهاد
پس  به  جمله  ممکناتش  حکم  داد
چون دو عالم  گشت  جانش  را محاط
کرد پس  تکلیف  و خواندش بر صراط
حد او پس  استقامت  در ره است 
چونکه  خارج شد شقی  و ابله  است 
پیش  از این  ای صاحب  قلب  سلیم 
گفتمت  شرح صراط مستقیم 
پس  بدانسان هر که  شد در راه حق 
گشت  جانش  محرم درگاه حق 
رهرو راه خدا باشد سعید
وآن شقی  آن کس  که  از ره پا کشید
بطن  ام توست  سر اختیار
که  تو را در بطن  او باشد قرار
ز اختیار و جبر کردم پیش  از این 
مر تو را آگاه تا دانی  یقین 
حد تو پس  در یقین  تکلیف  توست 
زیر تکلیف  ار روی تعریف  توست 
جای تکلیف  ار ز بهر توست  تنگ 
تو شقی ای بی تأمل  بی درنگ 
این  سعادت   وین  شقاوت  خود دو اند
وین  دو هر یک  عارض ذات  تو اند
تا ندانی  کآن ز جای دیگر است 
ناشی  از فعل  تو و در تو در است

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
در سعادت  زعفرا نیک  اختری
مر مرا در هر دو عالم  یاوری
هرکه  دارد حد خود را بی  دروغ 
هست  در فطرت  سعید و با فروغ 
یار ما باشند اشیاء پس  تمام
زآنکه  باشد هرکه  را حد و مقام
وز حد خود هم  تعدی ناورند
پس  به  حد خویش  ما را یاورند
جز بنی  آدم که  غیر قانعند
جمله  اشیاء در حد خود واقعند
حد آدم چون بود ز اشیاء فزون
زآن رود از حد خود هر دم برون
هست  این  تکلیف  خود حد بشر
چون نهاد او را جماد است  ای پسر
بل  جماد اندر حد خود قایم  است 
حد آدم چون ندارد سالم  است 
وآدم ار بیرون رود از حد خویش 
از سعادت  بهره ای نبود جویش 
حد آدم بندگی  و طاعت  است 
واستقامت  در صراط وحدت  است 
ور تو گویی  این  برون از وسع  ماست 
هم  سعادت  هم  شقاوت  از خداست 
پس  تو را تکلیف  لغو است  و سقیم 
سر زند هرگز کجا لغو از حکیم 
گر تو بودی در عمل  بی اختیار
کی  تو را تکلیف  بود از کردگار
غیر هفتاد و دو تن  در کربلا
کس  نبود ار قابل  امر خدا
العیاذ باﷲ آن سلطان دین 
لغو می کردی تمنا پس  معین 
هم  عدو در قتل  شه  مجبور بود
پس  مؤاخذ نیست  چون معذور بود
صاحب  این  اعتقاد آن گشته  است 
کاعوجاج او ز حد بگذشته  است 
هین  برو زعفر که  حد جن  نی  است 
آنچه  آدم داند و حد وی است

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
آسمانا حاجت  عرض تو چیست 
زودتر گوی و برو برجا مایست 
از تو زیبا نیست  ای گردون سکون
ور برآنستی  که  گردی سرنگون
این  به  امر خود کنی  یا حکم  ما
چیست  در کار تو بین  تا حکم  ما
تو نه  ای مختار چرخا در روش
ما نماییمت  به  رفتن  پرورش
گر تو را بود اختیاری در بنا
کردی از حمل  امانت  چون اباء
آن امانت  بود سر اختیار
که  تو زآن اشفاق کردی آشکار
پس  کنون هم  اختیاری در تو نیست 
بر تو تکلیفی  نباشد رو مایست 
آنچه  را کردی تو از حملش  نکول
قابل  و حامل  شد انسان جهول
حمل  انسان کرده بر تو بود عرض
زآن بر انسان گشت  این  تکلیف  فرض
گر مطیع  امر مایی  در مدار
رو ممان آنسان که  ماندی زیر بار
گرچه  چون گویی  تو سرگردان ما
لیک  نبوی قابل  چوگان ما
زآنکه  هشتی  اختیار از دست  تو
می روی بی  اختیار و مست  تو
گرچه  این  بی اختیاری بس  نکوست 
لیک  زآن کس  کاختیاری هم  در اوست 
بی قراری تو از مجبوری است 
بی قرار انسان ز عشق  نوری است 
در روش مستی  و نامختاریت 
هست  خود ظاهر ز کج  رفتاریت 
چون ز میخانه  برون رفتی  تو مست 
در روش رفت  اختیارت  هم  ز دست 
اهل  عالم  را از آن رو می شوی
هر دمی  ضرب  المثل  در کج  روی
همچو مستان سو به  سو افتی  همی 
گه  به  پشت  و گه  به  رو افتی  همی 
گفت چو از میخانه  مستی  ضال شد
تسخر و بازیچه  اطفال شد
اختیاری مر تو را باری چو نیست 
رو که  رفتار تو نی  بازیچه  نیست 
گر تو از رفتار خود مانی  هله 
این  زمین  آید کنون در زلزله 
این  زمین  هم  در سکون و در قرار
همچو رفتار تو شد بی اختیار
زآنکه  او هم  چون تو با چندین  شکوه
آمد از حمل  امانت  در ستوه

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
ای زمین  آرام گیر این  جنبشت 
چیست  مر افتاده بر جان آتشت 
خود تو را دادیم  ما حکم  سکون
چون روی زین  حکم  و حد خود برون
گر تو را بود اختیاری ای فضول
آن امانت  را نکردی چون قبول
در سکون چون نیستی  مختار تو
هل  تزلزل را ممان از کار تو
بردباری تو نبود ز اختیار
ز اختیار ما تو گشتی  بردبار
اختیار ما که  در قدرت  سر است 
بر تو و بر آسمان ها لنگر است 
ترک خودکامی  بگو بر کام باش
اختیاری نیستت  آرام باش
هست  مختار آدم کامل  عیار
کآن امانت  یافت  بر وی انحصار
لاجرم در عشق  ما ممتاز شد
محرم ما در هزاران راز شد
با کمال اختیار از عشق  یار
ترک جان و سر کند بی اختیار
آری آری حاصل  عشق  است  این 
تو نداری باش آرام ای زمین 
اهل  خود را ور که  داری آرزو
این  زمان یکجا بری در خود فرو
این  خلاف  اختیار و کار ماست 
شانه  دزدیدن ز زیر بار ماست 
تو مشو زین  ناله های العطش 
که  ز طفلان است  برپا مرتعش 
بانگ  عشق  است این  خروش و این  صدا
که  زند عشاق را هر دم صلا
تا که  را باشد به  تن  جان ملوک
زیر بار عشق  آید همچو لوک
تو ز بانگ  العطش  بر خود مپیچ 
کاین  صلای عشق  باشد در بسیج 
کوهها را گو به  جای خود روند
بر شکوه و وزن خود ثابت  بوند
نیست  بهر سنگ  تکلیف  جهاد
در حد خود باید او باشد جماد
هر کدامی  راست  در دل معدنی 
یا هر آن را هست  از هستی  فنی 
در فن  خود باید ار برپا بوند
همچو سابق  حفظ  معدنها کنند
فیض  ما زآنها نیابد انقطاع
جای خود گیرند و یابند ارتفاع
هین  روید ای کوهها بر جای خویش 
با شما لطفم  بود زین  بعد بیش 
هر کدامی  را شکوه افزون دهم 
گنج  قارون رفعت  گردون دهم 
چون شما در مهر من  پاینده اید
بر شما رفعت  دهم  تا زنده اید

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
بحرها طغیان خود را وانهید
جملگی  بر جای خود ساکن  شوید
کرده خون عاشقان امروز جوش
مر شما بنهید این  جوش و خروش
از برای عشق  این  خونها شده
روی دشت  از موج خون دریا شده
عاشقان را آنقدر جوش دل است 
جوش و طغیان شما بی  حاصل  است 
تا توانی  گو دل عاشق  بجوش
بحر را نبود چنین  جوش و خروش
عاشق  دیوانه  را زد بوی خون
بر دماغ  و گشت  سر تا پا جنون
بحر خون گردیده چشم  عاشقان
کرده طوفان بحرهای جانشان
مر شما را از تعشق  بهره نیست 
پیش  بحر جان عاشق  زهره نیست 
بحرها را چیست  جوش و انقلاب 
زهرة شیران شده است  امروز آب 
جوش دل ها زهره ها را پاره کرد
جوش دریا را که  بتوان چاره کرد
خاصه  این  دریا که  بحر وحدت  است 
ماهی  و موجش  جلال و سطوت  است 
وآن نهنگانش  همه  دریا دلند
باطنا دریا به  ظاهر ساحلند
هین  مثال بحر را بر کف  مزن
تو چه  دانی  سر دریا کف  مزن
بحر چبود پیش  بحر جان ما
نسبت  او چیست  با طوفان ما
نیم  جوشی  بحر گوهر زای عشق 
گر کند عالم  شود دریای عشق 
گر نهنگش  برگشاید پر و چنگ 
بحر امکان بهر او سخت  است  تنگ 
بحرها بنهید این  تشویش  را
جوش و آشوب  و خروش خویش  را
گرچه  ز امر حق  دگر امروز هی 
روز طوفان است  و آبی  لیک  نی 
مر شما ساکن  شوید از اضطراب 
وا گذارید اغتشاش و انقلاب 
زآنکه  این  طوفان نه  آبی  خونی  است 
وز برای عاشقان بی  چونی  است 
چون شما از مهر ما کردید جوش
وآمدید از بهر ما اندر خروش
صد هزاران عزت  از ما یافتید
عمق  و بسط  و هیبت  از ما یافتید
مر شما را قسمت  از ما گنج  بود
قسمت  عاشق  بلا و رنج  بود

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -