cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
منت خدای را که ز اقبال شاه ما
شاهنشهی که چرخ نهد روی بر درش
هرکس ز روی صدق سربندگی مدام
برخاک در گهش ننهد خاک بر سرش
آیینه جمال ظفر آب تیغ اوست
دندانه کلید در فتح خنجرش
چشم طمع اگر شود احول نمیدهد
فرصت عطای او که ببیند مکررش
گرداب سان سفینه نهد ناف بر زمین
کشتی نشین نماید اگر یاد لنگرش
بادا چو چرخ بر سر بدخواه تیغ او
گیرد چو آفتاب جهان نور افسرش
فتحی عجب نمود بتأیید ذوالجلال
خانی که برگزید شه هفت کشورش
نخلی که در ریاض خراسان نشاند شاه
بر لب رسید شکر خدا زود نوبرش
تابید نور فتح و ظفر از جبین او
روزی که شاه داد خطاب مظفرش
آن شیردل که همچو شغال اوزبکان سگ
دزدند دم بخود همه از بیم خنجرش
شیری که قلب نیزه وران سپاه خصم
مأنوس تر بس ز نیستان بود برش
آن تیغ صف شکاف عدوکش که قاصر است
تیغ زبان خامه ز تعریف جوهرش
خصمی که مینهاد ز اندوه پابرون
در پای شه فگند بشمشیر کین سرش
باد غرور کرد سر خصم را بچوب
شد چوب جانشین رگ گردن آخرش
میرفت کهنه یابو پریورقه زآنکه کس
چوبی نکرده بود چنین بر سر خرش
پرکاه کرد کله پرباد خصم را
مغزی بهمرساند چنین عاقبت سرش
سدیست پیش دشمن یأجوج سیرت او
بسته است بهر حفظ خراسان سکندرش
دادش خدای خلعت توفیق این ظفر
از بهر خدمت در اولاد حیدرش
پای عدو ز ملک خراسان بریده شد
زین سرکه خورد از اوو سپاه مظفرش
واعظ نگاشت از پی تاریخ فتح او
پای عدو برید از آن ملک چون سرش

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
آن گوهر گرامی جانی ز درج غیب
بعد از پدر چو شد متولد بصد شرف
تاریخ مولدش خرد اندیشه کرد و گفت
آن گوهر یگانه یتیم آمد از صدف

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
در جهان ماتم و شوری دیدم
همه گویان ز دل و جان صدحیف
چون صدف دست بهم سودی خلق
ک از آن گوهر رخشان صدحیف
کوه و صحرا همه مینالیدند
که از آن ابر بهاران صدحیف
آب در جوی سراسیمه زدی
سنگ بر سینه که یاران صدحیف
هر طرف باد بسر خاک کنان
که کجارفت سلیمان صدحیف
آتش سوخته میکرد خروش
که از آن شمع شبستان صدحیف
خاک را سر بقدمها که کجاست
مرجع خاک نهادان صدحیف
مضطرب حال تپیدی دریا
که از آن ابر در افشان صدحیف
خشک وامانده بجا آب گهر
که از آن ریزش احسان صدحیف
ابر چون دود سیه میگردید
که چه شد آن خور تابان صدحیف
شور در خیل غزالان که دگر
خاست زنجیر ز شیران صدحیف
گفتم این شور و فغان چیست یکی
گفت با دیده گریان صدحیف
رفته عباس شه ثانی  از این
بی بقا عالم ویران صدحیف
نقد حیدر شه دین و دنیا
رفته از کیسه دوران صدحیف
غوطه در بحر فنا زد ذوالنون
شد بچه یوسف کنعان صدحیف
شد بظلمات سکندر صد آه
رفت بر باد سلیمان صدحیف
رخش اقبال بریده دم و یال
که از آن صاحب میدان صدحیف
در طویله همه لیلی منشان
گشته مجنون و خروشان صدحیف
مد آواز قلم کوشان این
که ز سرمشق سواران صدحیف
نیزه ها بر سخن نیزه وری
گشت یک سر خط بطلان صدحیف
شد کمانهای زرافشان نالان
که از آن دست زر افشان صدحیف
تیغها گشته سیه پوش از غم
که از آن تیغ درخشان صدحیف
حلقه های زره افتاده بهم
که ز سر حلقه مردان صد حیف
سپر از درد بخود پیچیده
کز پناه همه خلقان صدحیف
موی واکرده علم از پرچم
کز سرافرازی مردان صدحیف
بر سر خویش زنان کوس دودست
که ز آوازه احسان صدحیف
دفتر از مد رقم آه کشان
که شد احوال پریشان صدحیف
تخت از پایه خود افتاده
که از آن لنگر و آن شان صدحیف
رفته بر خویش فرو نقش نگین
که از آن صاحب فرمان صدحیف
سنگ بر سنه زنان انگشتر
کز سلیمانی دیوان صدحیف
دیده تاج پر از آب گهر
که ز سر کرده شاهان صدحیف
بهر این واقعه جستم تاریخ
از زبان همه گویان صدحیف
زین دو مصراع دو تاریخ آمد
حیف از آن قدر سخن دان صدحیف
آه از آن شاه فریدون شیم آه 
حیف از آن سرور ایران صد حیف

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مسدس مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U -
شد یار عزیزی از کفم ناگه حیف
در راه طریقت زچنین همره حیف
تاریخ وفات آن جوان می جستم
پیر خردم گفت کهحیف و ده حیف

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
شد صایب از این جهان ویران صد حیف
ز آن در ثمین بحر عرفان صد حیف
گفتند به ناله بلبلان تاریخش
ای حیف از آن هزاردستان صد حیف

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
در نکو عهد سلیمان زمان
خسروی کاو کرده ملک از ظلم پاک
در زمان او ندارد ذره یی
کبک از شهباز و میش از گرگ باک
کیست نبود بهر عمر و دولتش
جمله تن دست دعا مانند تاک
بنده اش نواب زینل خان  که هست
خصم شاه از دست تیغش سینه چاک
خان عالیشان که پیش همتش
کوه ها یکسر نماید چون مغاک
کرد این دلکش عمارت را بنا
بهر کسب فیض از این ارواح پاک
هست از بس فیضناک این خوش مکان
گشت تاریخش مکانی فیضناک

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
از حکم شاه بخرد در دین ز حق مؤید
فرزند آنکه آمد در شأن او تبارک
تا هست چرخ بیمهر دوران مباد بی او
تا هست مهر بر چرخ تاجش بود بتارک
خان عدالت آیین تا گشت میر دیوان
هر سوی شد دهنها لبریز از مبارک
گردنکشی ز سر نه من بعد ای ستمگر
کو هست ظالمان را بر فرقها بلارک
تاریخ این کرامت زاندیشه خواستم گفت
پیوند این دو دولت گردد بدو مبارک

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - - | - - U | - U - -
بگرامی برادر جانی
که مبادا بدش ز دور فلک
آن بتن مردمی بجان یاری
آن بخلق آدمی بخلق ملک
داد یکدانه گوهری ایزد
چه گهر بهر چشم دل عینک
عمر و توفیق سرنوشتش باد
حرف غم گرددش ز خاطر حک
تا برد ره بکعبه مقصود
جاده شرع باشدش مسلک
تا برد ره بکعبه مقصود
جاده شرع باشدش مسلک
گردد از نخل عمر برخوردار
نشود لطف حق از او منفک
بهر تاریخ مولدش گفتم
به شب مبعث آمد این کودک

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
آن بوذر عصر خود باوصاف جمیل
چون کرد از این کدورت آباد رحیل
تاریخ طلب شدم خرد گفت که چید
هی هی چه گلی اجل ز گلزار خلیل

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
این خانه که باد منزل عیش مدام
هر شیشه اش از باده عشرت یک جام
هر سو نگری کتاب یا آیینه است
القصه که در صورت و معنی  است تمام

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
مه برج اقبال نواب خان 
که بادا الهی جهانش بکام
ز آوازه عدل و احسان او
بود گوش این نه صدف پرمدام
بمیدان هستی ز لطف حقش
بود توسن نیله چرخ رام
بنا کرد مهتابیی دلنشین
که روز از شب آن کند نور وام
ز بس خوشدلی راست آنجا هجوم
نیابد در آن راه اندوه شام
در آن فرش دیگر تکلف بود
که فرش است مهتاب آنجا مدام
از این فکر هر ماه کاهد قمر
که چون بگذرد زین مبارک مقام
بحدی است کیفیت آن که هست
دز آن یاد کیفیت می حرام
در آن شام دارد ز بس فیض صبح
شود بر زبان شب بخیرم سلام
زهر سو شد اندیشه تاریخ جو
چو شد آن خجسته نشین تمام
دعا کرد واعظ به اخلاص و گفت
الهی نشیند در آن شادکام

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
چون ز روی حق شناسی خسرو گردون سریر
آنکه گیرد از شهان دهر باج احتشام
چون گهر از رشته می افتد برون معنی ز لفظ
بس که پیش مدح او باریک میگردد کلام
خسرو عادل که باشد در دعایش خلق را
دستها بر آسمان چون پنجه خور صبح وشام
میر دیوان کردزینل خان  عالیجاه را
تا کند بیخ ستم از گلشن هستی تمام
خان عالیشان عدل آیین که در دیوان او
ظالمان ترسند از مظلوم چون مفلس ز وام
بهر تحصیل دعای خسرو گیتی پناه
باشد او بر مسند دولت الهی مستدام
خواستم تاریخ آن از واعظ اخلاص کیش
گفتبر دیوان حق توفیق یابد او مدام

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
رفت نور دیده ام عبدالحسین 
تابم از دل برد و خواب از دیده ام
چون تواند دید خالی جای او
دیده در خون خود غلتیده ام
موی آتش دیده را ماند تنم
بسکه از دردش بخود پیچیده ام
گفت یاری چیست از محزون ترا
کاین چنین آشفته ات کم دیده ام
در جوابش گفتم و تاریخ شد
رفته نور دیده ام از دیده ام

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
خوش این دلگشا منزل پرصفا
که عیش کهن گشت در وی جوان
از آن طاق آن را خمیده است قد
که روبد غبار از دل ساکنان
گر این نیست هر طاق او صیقلی است
برد زنگ تا از دل دوستان
بود گرچه بس مختصر لیک هست
سراپا نمک همچو لعل بتان
ز مهتابی او چگویم کزو
گذشتن بمهتاب باشد گران
ز بس فیض مهتاب او دور نیست
برد رشک بر فرش او گر کتان
شکفته است چون طبع مهمان درو
گشاده است چون جبهه میزبان
چناری که در ساحتش رسته است
نگنجد شکوهش بباغ بیان
چو نور یقین است ثابت قدم
چو نخل دعا سوده بر آسمان
ز شاخش که بر آسمان سوده است
مشجر شده اطلس چرخ از آن
بسر سایه اش عمر اگر بگذرد
کشد از برای تماشا عنان
به هم دست دادند اندیشه ها
نگنجیدشان در بغل ساق آن
چنین گر ترقی کند شاخ او
ز گردون جهد همچو تیر از کمان
چو از زیر برگش کند جلوه مهر
تو گویی کزو کرده برگی خزان
نظر کهکشان را بر او دید گفت
تنیده مگر عنکبوتی برآن
ز بس رفعت از کمترین شاخ او
نماید چو بار چنار آسمان
قفا میخورد از بهار دگر
ببالای او میرسد تا خزان
خزان خورده سیلی ز سر پنجه اش
نموده است تغییر رنگش از آن
براو هر که افلاک را دید گفت
که بسته است مرغی براو آشیان
پی این بنا تهنیت گو شدند
نثار دعاها بکف دوستان
بتاریخ آن کمترین بنده نیز
بگفتمنشینی در آن شادمان

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
بحمدالله که باز از لطف ایزد
در آمد خلق عالم را بتن جان
ز کف چون شاه عباسی  اگر داد
صفی  آسا خدیوی یافت ایران
بدست آورد تا زینگونه شاهی
بسی بر دور عالم گشت دوران
شه بیدار دل کز فیض جودش
نبیند هیچکس خواب پریشان
به پیش ریزش دست سخایش
شده دامن بکف کوه و بیابان
بپای تخت او تا سر گذارند
گهرها از صدفها گشته غلتان
نگاهش از غضب خصم دغا را
بود بر سطر هستی خط بطلان
چنان آباد شد گیتی ز عدلش
که تنگی میکند بر گنج ویران
پی این دولت پاینده واعظ
شد از پیر خرد تاریخ جویان
چو دید او تاج اقبالش بسر گفت
صفی گردید شاه ملک ایران

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
توفیق حق چون شد قرین با حکم شاهنشاه دین
زینت ده تاج و نگین یعنی سلیمان زمان
آن خسرو گردون خیم آن عادل نیکوشیم
آن قلزم جود و کرم آن حصن دین را پاسبان
در دیده اهل نظر بر چرخ نبود ماه و خور
گردیده ز آن والاگهر روشن دو چشم آسمان
از سعی آن شخص هنر یکرنگ شاه دادگر
ریواس بیگ  نامور سرحلقه آزادگان
آمد بانجام این چنین عالی بنایی بس متین
محکم اساس و دلنشین چون اعتقاد مؤمنان
هر خشت این عالی بنا باشد بدرگاه خدا
پیوسته یکدست دعا از بهر شاه کامران
فیضش چو دین افزون زحد گفتا بتاریخش خرد
این طاق گل نبودبود طاق دل روشندلان

وزن: مُسْتَفْعِلُنْ مُسْتَفْعِلُنْ مُسْتَفْعِلُنْ مُسْتَفْعِلُنْ
بحر: رجز مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: - - U - | - - U - | - - U - | - - U -
نگردد یارب این فرخنده منزل خالی از مهمان
ز روی چون گل یاران بود پیوسته گلریزان
نباشد بر در و دیوار آن آیینه ها هر سو
که هر یک هست چشم انتظاری بر ره مهمان
ز بس افتاده است ایوان این زیبا بنا دلکش
بچشم دلبران ماند که باشد طره اش مژگان
از آن چون خانه آیینه لبریز صفا باشد
که روشن شد چراغش از صفای مقدم یاران
در آن از باد دست افشانی رقص نشاط دل
عجب نبود فتاده موج اگر بر شیشه الوان
بروی یکدگر غلتید در باغش گل و سنبل
تو گویی این چمن خورده است آب گوهر غلتان
عزیزان چون ز من جستند تاریخ بنای آن
بگفتمباد این زیبا عمارت مجمع نیکان

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
در عهد شاه دادگر زیبنده تاج و کمر
اسکندر جمشید فر یعنی سلیمان  زمان
شاهنشه گردون خیم لشکر کش انجم حشم
دریا دل احسان شیم آن مایه امن و امان
فرمانروای ماء وطین ظلمت زدای کفر و دین
رونق فزای شرع و دینپشت و پناه شیعیان
دولت قلم عقلش بنان دوران فرس ضبطش عنان
کشور بدن حکمش روان مردم رمه عدلش شبان
شد ناگه از حکم قضا در مشهد طوس رضا
زآن سان زمین لرزی که شد گیتی شکسته دل از آن
دل چیست والاقبه پر نور شاهنشاه دین
نور دو چشم مهر و مه آن مقتدای انس و جان
آن کو پی کسب شرف آیند هر دم جان بکف
سایند رخ از هر طرف بر در گه او قدسیان
در دیده اهل نظر دارد بسی نسبت اگر
سایند رخ از هر طرف بر درگه او قدسیان
در دیده اهل نظر دارد بسی نسبت اگر
از نسبت این خاک در نازد زمین بر آسمان
از خاک او هر ذره ای به از هزاران توتیا
در طوف هر لحظه ای خوشتر ز عمر جاودان
باشد سعادت گر چن آبش بود این خاک در
گردد جهان گر انجمن صدرش بود این آستان
معروض شد چون این خبر بر رای شاه دادگر
معمار اخلاصش کمر بست از پی تعمیر آن
گردید از فضل خدا چون حق این خدمت ادا
آمد دل گیتی بجا گردید از آن روشن جهان
این گنبذ خورشید ظل تجدید چون شد گفت دل
چرخ کهن گردید نو پیر فلک گشته جوان
از بهر تاریخش قلم کرد این دو مصرع را رقم
اول پی افتادن و ثانی پی تعمیر آن
افتاد گر از زلزله این کعبه اهل زمن 
شد باز آن معمور از حکم سلیمان  زمان

وزن: مُسْتَفْعِلُنْ مُسْتَفْعِلُنْ مُسْتَفْعِلُنْ مُسْتَفْعِلُنْ
بحر: رجز مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: - - U - | - - U - | - - U - | - - U -
ز گلزار خلیل  خلت آیین
که از وی دیده خلقی است روشن
عجب زیبا گلی دست اجل چید
که از جان هزاران خاست شیون
نهال نورسی شد کنده زین باغ
که از وی جامه ها شد چاک برتن
دری رفتش ز دامان عطوفت
کزو درها ز چشم آمد بدامن
چه سان دید این مصیبت چشم پاکش
که نبود گوش را تاب شنیدن
از این طاقت گداز آتش الهی
بدل سازش چراغ صبر روشن
خلیل آسا برو از لطف یارب
بکن این آتش بود الکن
خرد تاریخ آن میخواست گوید
ولی زین غم زبانش جانسوز گلشن
خرد تاریخ آن میخواست گوید
ولی زین غم زبانش بود الکن
که خود گفت آن محیط فضل و دانش
ز دیده رفته نور دیده من 
بود تا رفتگان را خاک یارب
نگیرد گرد اندوهیش دامن
بود تا چرخ بر جا چرخ دانش
بمهر رای او بادا مزین

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
بحکم شاه دین عباس ثانی  آنکه در عهدش
جهان از خرمی پرخنده شد چون دامن گلچین
شه مسکین نوازی کز دوای عدل و احسانش
بعالم هیچکس را نیست دردی غیر درد دین
شهنشاهی که رای و همت و حلم وی آموزد
خرد را عقل و دریا را سخا و کوه را تمکین
جلال و عدل و احسان و جهانبانی و دینداری
همه در آسمان دولتش جمعند چون پروین
شده از شمع تیغش خانه امن و امان روشن
چنان کز پشتبان دولتش محکم بنای دین
چنان بر زیردستان زور کردن نیست حد کس را
که سر در عهد او آهسته بگذارند بر بالین
ز بیدادی که بر فرهاد مسکین رفته از خسرو
بکوه از بیم او خود را کشیده صورت شیرین
برآمد تا بتخت خسروی این شاه دین پرور
چراغان شد ز نور جبهه عباد شهر دین
بسعی بنده درگاه او کیخسرو عادل
که از سر کم نگردد سایه لطف شهش آمین
سر اخلاص کیشان آنکه بالاتر بود پیشش
ز صد کیخسروی دربانی این شاه عدل آیین
بانجام آمد این عالم بنا زآن سان که از فیضش
سراپا رشک جنت گشت باب الجنة قزوین
بگفتم این چه جا باشد بتاریخش خرد گفتا
مکان طاعت و جای دعای پادشاه دین

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
فروزان کوکب برج سعادت
علی بیگ آن جهان عز و تمکین
جوانمردی که در گلزار جودش
نبیند خار منت دست گلچین
ز روی گرم او چون مهر تابان
بود گلزار حسن خلق رنگین
نیفتد یارب از باد ملالی
چو آب گوهر او را بر جبین چین
بهمت خرم آبادی بنا کرد
کز آن گردید خرم ملک قزوین
چنان کزوی شد این ویرانه معمور
از آن معمور بادش کشور دین
نه تنها همتش تعمیر گل کرد
که هم تعمیر دلها هستش آیین
در آن دانا نهد چون پای گوید
به تاریخش کهحقا جنت است این

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
مرآت جمال نیکمردان است این
یا جام می عبرت دوران است این
دل تاریخش چو خو است گفتم ای دل
مجموعه نه مجمع عزیزان است این

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
شاهنشه دین پرور دارای سلیمان فر
آنکو بودش بر در پیوسته شهان را رو
گردیده ز بس کوته دست ستم از بیمش
بر خویش صبا لرزد از گل چو ستاند بو
جودش ز جهان از بس آیین طلب افگند
بر گوش غریب آید از فاخته هم کوکو
از بس که خوش است از وی هر شش جهت عالم
آیینه از این داغست از بهر چه شد یکرو
فرمود به زینل خان  چون میسری دیوان را
کردند دعا شه را خلق از دل و جان هر سو
آنکو که ز اندیشه نیک وبد عالم را
با دیده دل بیند در آینه زانو
از لطف شهنشاه است بر خلق روان حکمش
از قوت سرچشمه است غلتانی آب از جو
چون یار شد این دولت با دولت دیرینش
هم یار شود یارب توفیق خدا با او
از فکر معمایی تاریخ طلب بودم
ناگه پی تاریخش آورد دو دولت رو

وزن: مَفْعُولْ مَفاعیلُنْ مَفْعُولْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - - | - - U | U - - -
ز حکم خسروی کز عدل و احسان
ندیده چشم گیتی همچو او شاه
شهنشاهی که در عهدش عجب نیست
نگیرد گر غبار آیینه از آه
ز بس راه ستم بسته است عدلش
زدن از کس نمی آید جز از راه
عجب نبود شود گر کهربا را
ز جیب کاه دست زور کوتاه
ز رویش کور بادا چشم بدبین
ز ملکش دور بادا پای بدخواه
به دیوانداری خلق جهان شد
معین خان عالیشان ذیجاه
سراپا جوهری کز گوهر پاک
شده آیینه سان شه را نظرگاه
چرا نبود سراپا چشم بینش
نظرها یافت از لطف شهنشاه
شود از تندباد حکم عدلش
حق از باطل جدا چون دانه از کاه
ز دیوانداری او گشت مظلوم
دگر مستغنی از آه سحرگاه
سخایش بسکه بخشد بی نیازی
غنی از خواستن گردیده دلخواه
نیارد کرد در میزان عدلش
پر کاهی زیادی کوه بر کاه
برای این مبارک منصب از دل
شبی تاریخ جو بودم که ناگاه
بتاریخ آمد از غیب این خطابش
کهمیر عدل دیوان شهنشاه

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
از شناسایی شه عادل
آنکه دوران ندیده چون او شه
آن محیط کرم که گوش سؤال
نشیند از زبان جودش نه
آرزوها ز نقطه جودش
صد هزار است و ده صد و یک ده
خرد از رای او گرفته فروغ
زآفتاب است روشنایی مه
بالد از آشنایی عفوش
پیرهن پیرهن بخویش گنه
میر دیوان چو گشت زینل خان 
آن ز نیک و بد جهان آگه
معدلت پیشه خان عالیشان
سر آزادگان و بنده شه
از گریبان اهل حق عدلش
کرده دست خلاف را کوته
در ترازوی عدل او نکند
کوه یک جو زیادتی برکه
گر نویسند از گشاد کفش
صفحه دیگر بخود نگیرد ته
میر دیوان چو گشت شد تاریخ
میسر دیوان عدل شاهنشه

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
ز روی درد و سوزم گفت یاری قدردان روزی
که تایب  حیف دامان بقا زین بوم و برچیده
شدم غمگین و حق آشنایی خواست تاریخش
بگفتماز جهان تایب بساط عمر بر چیده

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
حاجی باقر ز دار دنیای دنی
شد سوی جنان ز حب اولادعلی
تاریخ وفات او چو جستند زمن
گفتمحشر وی است با آل نبی

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
چو شاه تاج بخشت تاج بخشید
بگیر از چرخ باج سربلندی
بگفت اندیشه به تاریخشالها
مبارکباد تاج سربلندی

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
سلیمان  زمان شاه سکندر عدل دارا دل
فروغ آفتاب رحمت حق ظل سبحانی
شه باداد و دین آن کو دو دست عدل و احسانش
بآب لطف شست از روی عالم گرد ویرانی
وفور نعمتش پر کرده ز آنسان چشم دلها را
که نتواند کسی دیدن دگر روی پریشانی
بمعدن کرده کسب میمنت از نسبت نامش
عبث در چشم خاتمها ندارد جا سلیمانی
زجان معمار حسن سعی آن دارای دین پرور
نمود این روضه را تعمیر از توفیق ربانی
مبارک روضه یی پرنور کز قدر و شرف آنجا
بود از درگهش دایم ملک را چشم دربانی
براین درگاه از اخلاص هرکس جبهه سا گردد
عجب دارم ز غم در حشرش افتد چین به پیشانی
مشو شاد از شکست این بنا ای خارجی دیگر
که تجدید لباسی نیست نقض کعبه گر دانی
اگر کاهید چندی همچو ماه این قبه زرین
شد از خورشید رحمت زود دیگر بدر نورانی
دگر گلدسته از یکدگر پاشیده اش از نو
بحمدالله بلندی یافت چون بانگ مسلمانی
چو شد دیگر بلند این قبه تاریخش خرد گفتا
کهباز این بارگه برپا شد از حکم سلیمانی

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
چون به حکم قضا ز دار جهان
شد بحسرت ولی محمدخان 
آن مه نو که کرده بودش بدر
مهر نواب خان عالیقدر
رفت رنگین گلی برون زین باغ
که نه گلبن از او چمن شد داغ
گل بر نگینیش کسی کم دید
رنگی از چهره زمانه پرید
تا ز مکتب شده است آن ناکام
مشق ها را نمانده ربط کلام
از سخن تا لبش خموش شده است
حرف از خط سیاهپوش شده است
مدها مانده خشک ازو برجا
رفته در پیچ و تاب دایره ها
زیر مشق از فراق او درهم
گشته ابدال پوست پوش از غم
خورده بر یکدگر ز بیصبری
کار خط و سواد چون ابری
کرده از اشک پر بصد افغان
دامن خویش کاغذ افشان
همه تن دست گشته است کتاب
سوره بر هم ز حسرتش بیتاب
بی سوادش بیاضها باطل
زو نشسته سفینه ها در گل
نامه و خامه و روز وشب زین غم
چون دو همدرد رو کنند بهم
آن ز دوریش سینه بخراشد
وین بنالد سرشک غم پاشد
تا قلم هست اشک می بارد
زخم او سر بهم نمی آرد
زخم او راست التیام محال
نمک خط او بروست حلال
بر ورق کی خط سیاه است آن
از دل خامه دود آه است آن
از غم درویش گه و بیگاه
خط بکاغذ دود چو دود سیاه
بسکه شد خانه قلم ویران
گرد خط غبار خیزد از آن
بوده با خامه اش گهی همراه
زآن مرکب ز غصه گشته سیاه
خوش زبانی ز کلک او دیده است
لیقه بر خود عبث نپیچیده است
قطعه ها راه جزوه دان جستند
دست چسبانده ها ز خط شستند
شد ز جدول چو آب صبر و قرار
کار سطاره گشت بی پرگار
تا خدنگ قدش بخاک نشست
گشت از آن خانه کمان دربست
رفته بی او زکار تیر و کمان
ماتم او گرفته پیر و جوان
نیست پیکان به تیر او دمساز
تیر را مانده چشم حسرت باز
از قدش میدهد خدنگ نشان
سر به پایش نهاده ز آن پیکان
آن نه پیچیده جوهر است آن را
آب گردد بدیده پیکان را
دور از آن گوهر است خانه زین
چون نگین خانه فتاده نگین
کند از ناله طبل بازش قال
زند انگشت بر لبش چو دوال
کرده تا مرغ روح او پرواز
نقش ناخن بود بسینه باز
نتوانست جای او را دید
چرغ بر سر از آن تماقه کشید
گر ز نادیدنش نه رسم عزاست
چشم شاهین سیاه پوش چراست
بی سر دست آن گزیده جوان
باشه آورده علت یرقان
عالمی زین غم جگر پرداز
زد بسر دست چون نشینه باز
چاکرانش شکسته پر پیچان
مانده بی او چو طلبه سرگردان
جامه جان دریده میر شکار
دستکش دست دل کشیده ز کار
دور نبود ز صاحب این فن
گر کشد دست جان ز بهله تن
تا ز خاکش اثر بجا باشد
عمر نواب خان ما باشد
رطبی گر بخاک راه افتاد
هم سر نخل آن سلامت باد
یافتم دوش در جهان خیال
جای در بزم خان نیک خصال
جست تاریخ فوت آن فرزند
از من بیدل فقیر نژند
تا گرفتم قلم ز بهر رقم
از کف طبع من کشید قلم
بهر تاریخ آن رقم زد خود
گهری بی بها زدستم شد

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
از جهان رفت میرفضل الله
پاک چون از سواد دیده نگاه
از گل جنتش چو بود سرشت
باز خود را کشید سوی بهشت
تشنه اش بود چون لب کوثر
لب نکرد از شراب هستی تر
بست بهر خرید جنس بقا
بار جان سوی بندر عقبی
نخلی افگنده شد به خاک هلاک
که چو او کم فتاده بود به خاک
دست دوران ز باغ حسن سیر
بسته گلدسته ای چنین کمتر
در نکویی ز جمله افزون شد
آدمی این قدر ملک چون شد
نیک ذات ظاهر از خویش
همچو نور سیادت از رویش
فرقتش سوخت یار و همدم را
رفتنش داغ کرد عالم را
دوریش طاقت از میان برداشت
رحلتش صبر در کسی نگذاشت
بهر تاریخ عقل را جستم
بود او نیز بی خود از این غم
باز آمد ز بی خودی چو به خود
گفتوی هم نشین جدش شد

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
سزاوار شکر آفریننده ییست
که هر قطره از وی دل زنده ییست
زبان در دهن غنچه فکر اوست
سخن در نفس سبحه ذکر اوست
ز سرچشمه حکمتش خورده آب
کدوی فلک نرگس آفتاب
ز بس هست بحر عطایش فراخ
سبو پر کند غنچه از جوی شاخ
زمان جویی از قلزم حکمتش
مکان گردی از لشکر شوکتش
از او در سفر مهر گیتی فروز
شفق آتش کاروانگاه روز
زمین را نهیبش بخاطر گذشت
که از سبزه مو بر تنش راست گشت
گذشتش مگر قهر او بر زبان
که تبخال زد از نجوم آسمان
سرانگشت صنعش ز درج سپهر
بخیط شعاعی کشد لعل مهر
دهد روز را غازه آفتاب
کشد شانه بر زلف شب از شهاب
نخست از دم صبح گیتی فروز
نمک آورد بر سر خوان روز
حضیض سپهر بزرگیش اوج
ز بحر جلالش دو گیتی دو موج
چنانست از او چشمه آفتاب
کز آن سنگ آتش برد لعل آب
ز پستان خورشید تابان ز دور
لب ماه نو میمکد شیر نور
بخیاطی جامه گل بهار
کند رشته از آب و سوزن ز خار
ز باران رگ ابر تسبیح دار
شب و روز گردان بدست بهار
دود شحنه باد ازو هر طرف
سر پالهنگ سحابش بکف
چنان رزق را رانده سوی بدن
که بر شکر تنگ است راه دهن
پی رزق موران بی دست و پا
کشد خوشه با دوش خود دانه را
ز شوق لب زرق خواران ز خاک
دود دانه تا آسیا سینه چاک
کند از نمو دانه گر سرکشی
ز باران کند ابر لشکر کشی
چنان رعد بر سبزه هی میزند
که از دانه قالب تهی میکند
رود سبزه راه نمو زآن بفرق
که خون میچکد از دم تیغ برق
چو بی اعتدالی نماید سحاب
میانجی کند پرتو آفتاب
شوند این دولشکر چو از هم جدا
بدلجویی سبزه آید هوا
زهی لطف کز رحمت بیکران
نتابد رخ بخشش از عاصیان
اگر خشم گیرد کس از خدمتش
در آشتی میزند رحمتش
کریمی که از بهر عذر گناه
نشان داده درگاه خود را بآه
بآیینه دل چنان داده رو
که آغوش وا کرده بر یاد او
عطا کرد از گنج انعام خویش
به دل یاد خویش و به لب نام خویش
نفس در میان شد چنان بی سکون
که یک پا درون است و یک پا برون
ز دل داد شهباز غم را نوال
ز لب داد مرغ سخن را دو بال
ز مرخ و عفار دو لب صنع او
برون آورد آتش گفت و گو
کند از نفس نیچه دیگ از دهن
کشد از زبان تا گلاب سخن
سخن را ز دل همچو آب روان
فرو ریزد از آبشار زبان
روان سازد از نور نظاره ها
ز دریاچه دیده فواره ها
سخن را به تار نفسها کشان
رسن در گلو آورد تا زبان
فغان کرد ورد زبان جرس
سخن کرد پیکان تیر نفس
به ناوک تلاش نهنگی دهد
به پیکان دل پیش جنگی دهد
به فرمان او تیغ در کینه ها
دود چون نفس راست تا سینه ها
گه فتنه چون باد حکمش وزد
ببحر کمانها فتد جزر و مد
تعالی چه شأن جلالست این
تقدس چه قدر کمالست این
باین پاکی ذات و این عزشان
نتابد رخ لطف از خاکیان
روان بر فلک شوکت عزتش
کشان بر زمین دامن رحمتش
چنان مهر او پرتو افگنده است
کزو دانه در خاک هم زنده است
از او سبزه ها چون زبان پرنوا
از او لاله چون کاسه ها پرصدا
کند بحر و بر هر دو ذکرش ولی
بود ذکر این یک خفی و آن جلی
بود محو نورش چه بحر و چه بر
بود پر ز شورش چه بام و چه در
کف ابرها سوی بحرش دراز
سر قطره ها بر زمین نیاز
فلکهاست سرها بفتراک او
زمینها جبینهاست بر خاک او
همه بنده او چه جزو و چه کل
همه زنده او چه خار و چه گل
ز دلها رهی کرده تا کوی خویش
در این ره برد ناله را سوی خویش
فغان را دهد جوهر کر و فر
دعا را دهد دست و پای اثر
بلب رخصت عرض حاجات داد
بدل خار خار مناجات داد

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -