cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
درین ماتم سرا از غفلت ای جاهل چه می خندی
ترا چه دل عزیزی مرده ای غافل چه می خندی
چو بلبل بذله گویانند زیر پا چه می گویی
چو گلبن خنده رویانند زیر گل چه می خندی
اجل گلچین زمین دامان گلچین و تویی چون گل
به روز خود چو گل خون گریه کن ای دل چه می خندی
به حالت گریه آید هر زمان ابر بهاران را
تو با این کشت و کار خشک بی حاصل چه می خندی
نهنگ مرگ پیشاپیش و موج عمر پی در پی
شکسته کشتی و دریاست بی حاصل چه می خندی
به هم ناید لب از شادی ترا چون گل به مشتی زر
اگر از حق نمی رنجی از این باطل چه می خندی
شب هستی گذشت و روز مرگ آمد چه می خوابی
رهت بسیار صعب و کار بس مشکل چه می خندی
گل غفلت بود در پیش عاقل خنده بی جا
تو واعظ می شماری خویش را عاقل چه می خندی

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
بی سجده درگاه تو نبود سر خاری
بی خاک درت نیست رخ هیچ غباری
هر صرصری از خاک درت سرمه فروشی
هر گلبنی از برگ گلی آینه داری
جویای تو تنها نه سحاب است که باشد
هر قطره باران برهت برق سواری
از ذکر تو غافل نشود هیچ جمادی
تسبیح بود در کف هر سنگ شراری
یک نرگست از گلشن صنع است گل صبح
یک داغ ازین لاله ستان هر شب تاری
یک جاده بگلزار تو هر قامت سروی
یک روزنه از بزم تو هر چشم خماری
پیدایی تو در گهر جمله نهان است
هر سنگ سیاهی است ترا آینه داری
یک برگ گل باغ تو هر چهره زردی
یک بلبل گلزار تو هر ناله زاری
جز درد تو دل را نبود عیش و سروری
جز یاد تو جان را نبود باغ و بهاری
واعظ که فرو مانده بگرداب علایق
با جذبه لطفی برسانش بکناری

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
در دلها برویت میگشاید نرم گفتاری
کلید خانه آیینه شد صیقل ز همواری
نهادت ذوق راحت بالش نرمی بزیر سر
ازین غفلت مگر در خواب بینی روی بیداری
چو زاهد در کمند وحدت خود غنچه میگردد
برای صید دلها دانه و دامیست پنداری
دلی کز درد عشق آگاه شد راحت چه میداند
نمیگنجد در یک چشم باهم خواب و بیداری
چنان بر خویشتن واعظ بسان غنچه پیچیدم
که برگ گل تواند خانه ام را کرد دیواری

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
سرکش سمند دولت پر نیست اعتباری
هر روز زیر را نیست چون استر مکاری
بی پیر عقل دولت راه و روش چه داند
این توسن حرون را باید سوار کاری
در پاس خلق سوزد تا صبح مغز جان را
از شمع باید آموخت آیین تاجداری
باید براه بردن خود کار دولت خود
آیین ملک راندن ماند به نی سواری
بر دولت جهان چند چون سبزه سر فرازی
بر فرق چتر شاهیت چون ابر نوبهاری
ای عاشق اعتباران باور چرا ندارید
بی اعتباری عمر حرفیست اعتباری
دوران عشرت ما ایام کودکی بود
طی گشت منزل عیش در وقت نی سواری
با حسن خلق خلقی بتوان ذلیل خود کرد
خصم است زیر بارم از یمن برد باری
ناگاه مرگ کرد چون شعله گشت سرکش
عمر دراز یابد اخگر ز خاکساری
ای روزگار فرداست نبود اثر ز واعظ
میدار این غزل را از وی بیادگاری

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - - | - - U | - U - -
بغیر بیکسیم نیست در جهان یاری
که عقده ام بگشاید ز رشته کاری
ز زیر بال هما همتم گذشت چنان
که بگذرند ز پای شکسته دیواری
بغیر دیده حسرت بملک و مال جهان
در این زمانه ندیدیم چشم بیداری
ز من تر است از آن خصم خشک مغز که من
چو آب نشکند از نرمیم بپا خاری
ز گند مرده دلانم دماغ مختل شد
کجاست روی مزاری و پشت دیواری
ز سیل کثرت مردم ز گرد کلفت خلق
کجاست قله کوهی و رخنه غاری
زمانه مشتری روی کار هر جنسی است
که کوته است نظرها ز غور هر کاری
گزیده بسکه نگه های منتم شده است
بدیده حلقه هر چشم رخنه ماری
جواب مطلب کس رسم این بزرگان نیست
خوشا فغان جگر سوز پای کهساری
بسان خشت ز قالب شود ز تفرقه جمع
دلی که ساخت ز دنیا بچار دیواری
ز شادکامی دشمن دگر چه غم واعظ
مرا که همچو غم دوست هست غمخواری

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
دل پر غم سر پر شور و جان بینوا داری
نمینالی ز بیچیزی اگر دانی چها داری
بکن با نفس کافر دست و پا تا دست و پا داری
تو اماای خود آرا دست و پا بهر حنا داری
سراپا چشم باید شد کنون چون شاخ بادامت
درین پیری که چشم دستگیری از عصا داری
هوسهای جهان سفله دارد مضطرب حالت
هوایی در سرت تا هست آتش زیر پا داری
بلا هرگز نیابد در سرایت راه ای منعم
اگر پیوسته دربان بر در خود از گدا داری
خدنگ بد سگالی را نشانی نیست غیر از خود
نباشی دوست با خود گر بدشمن بد روا داری
مترس از تنگدستی تا توانی دل بدست آور
چه میخواهی دگر ز اسباب دنیا گر سخا داری
حلالست آن زمان خواب فراغت برتو کز رفتن
توانی کاروان عمر را یک لحظه وا داری
اگر راحت رسان مردمی چون خواب آسایش
بهر محفل که می آیی بچشم خلق جا داری
دلیل نارسیدنهاست لاف منتهی بودن
چو زنگ کاروان دوری ز منزل تا صدا داری
نظر بر جیفه دنیا و لاف از اوج استغنا
بطبع کرکسی اما پر وبال هما داری
مجو دیگر دلیلی با ظهور وحدتش واعظ
که چون پیدایی منزل درین ره رهنما داری

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
نباشد مردی آن کاسباب ملک و سیم و زر داری
که سنگ زور مردی دل بود کز جمله بر داری
نکو می بایدت شد ای سراپا بد که از جانان
نگاه التفاتی جانب خود در نظر داری
برویت بسته گردد گر دری غمگین مشو ای دل
کلیدی در کف اخلاص چون آه سحر داری
کنون وقت پشیمانیست از کبر و غرور اما
تو این دستی که بر سر بایدت زد در کمر داری

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
دلم از گرد کلفت شام دیجور است پنداری
در او یاد جمالت آتش طور است پنداری
نظر بر خرمن جمعیت ما همدمان دارد
جهان تنگ بر ما دیده مور است پنداری
شود پر باد چون از عجب سوی خویشت بیند
نگاه چشم خودبین نیش زنبور است پنداری
خموشست و ازو در هر رگ جانیست فریادی
زبان عاشقان مضراب طنبور است پنداری
بچشم زنده دل مرگست واعظ خواب آسایش
به پیش عاشقان بستر لب گور است پنداری

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
گوشه ای می خواهم و چشم به خوان دل تری
خلوتی می جویم و فریاد زنگ از دل بری
نیست در غمخانه گیتی پرستاری مرا
غیر آه پیش خود برپا و اشک خود سری
عشقبازان را بجز چشم سفید و رنگ زرد
نیست در بازار سودای غمت سیم و زری
همچو امید زیاد خویش و چون لطف کمت
بی تو درد فربهی داریم و صبر لاغری
در نکویی گرچه نبود هیچکس از ما بتر
در بدی اما نمی بینیم از خود بهتری
گر کنی گفت و شنید مردم دنیا هوس
فکر کن اول زبان لالی و گوش کری
کی توان کردن گران قدر خود از باد غرور
مشک را از باد در دریا نباشد لنگری
عاشقان آسوده اند از فکر سامان معاش
هست درد عشق واعظ درد بی درد سری

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
میبرد هر دم دلم را غمزه غارتگری
میرود هر قطره خونم بجوی خنجری
درد خود را گر کنم قسمت جهانی را بس است
میتواند شد شکست من شکست لشکری
کشتی دل چون ز دریا غمت بیرون رود
همچو یاد کوه تمکین تو دارد لنگری
بسکه لبریزم ز یاد غمزه خونریز او
هر رگی گردیده بر جسم ضعیفم نشتری
خویش را برداشت از خاک مذلت روز حشر
هرکه در راه خدا بگرفت دست دیگری
غم چنان بر کشور هستی هجوم آورده است
هرکه در راه خدا بگرفت دست دیگری
غم چنان بر کشور هستی هجوم آورده است
کز دلم تنها توانی دید عرض لشکری
درد اگر باشد کسی را پادشاهی گو مباش
واعظ از حق نان خشکی خواهد و چشم تری

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
دگر مخواب چو دندان فتادت ای سفری
ببند بار که سر زد ستاره سحری
دگر شکار غزال هوس نه دسترس است
ترا که ناوک نور نگاه شد سپری
بجستن کمر زر کمر چه می بندی
کنون که کرده ترا بار زندگی کمری
مدار امید ز فرزند کز برای کسی
بغیر نام نکو کس نمی کند پسری
مرا از لوث هوس ها همیشه داشته پاک
بود بگردن من عشق را حق پدری
به رعشه ز آن حرکت پیریت دهد واعظ
که دیده ای بگشایی ز خواب بی خبری

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
خسروی خواهی بنه از سر کلاه سروری
نیست سر را افسری بهتر ز بیدرد سری
مالداران بهر خود هردم بلایی میخرند
حیف درویشان نمیدانند قدر بی زری
نیست جنس خود پسندی دلپسند هیچکس
در دو عالم خودفروشان را نباشد مشتری
هر نفس دوران حریفی را ز پا می افگند
گردش گردون کند در محفل ما ساغری
بعد ما از همدمان واعظ مگر گاهی سخن
با زبان مصرعی ما را کند یادآوری

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
بهر نان تاکی بدرها آب روی خود بری
در تلاش خواجگی تاکی نمایی چاکری
حال خود منعم ببین از شیشه ساعت عیان
ریزشی تا میکنی از تست اوج برتری
ظاهر آرایی نباشد شیوه روشندلان
میرد آتش از برای جامه خاکستری
گوشه گیری مرد را مقبول دلها میکند
آدمی از خلق چون پنهان شود گردد پری
تنگدستی کرده زاهد این دل نامرد را
باعث مستوری بی بی بود بی چادری
با تکلف بر کسی نعمت گوارا کی شود
سیر میگردی ز جان چینی شود تا لنگری
اهل بینش بیش تعظیم بزرگان میکنند
کرده مژگان بر سر هر دیده جا از لاغری
ساده لوحان بی خبر از نقش نیک و بد نیند
نیست استادی به از آیینه در صورتگری
بی سر و پایی به منزل میرساند مرد را
در غلتان جمله تن باشد ز بی پا و سری
شوکت شاهی به اسب و زین و تاج و تخت نیست
زینت شاهی چه باشد جز رعیت پروری
میشود شه نیز خوشدل چون رعیت خوشدلست
کوه را در خنده آرد خنده کبک دری
مایه جمعیت خاطر پریشان بودن است
واعظ ما را بگو جان تو بی جان زری

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
نیست او شاه که دارد کمر سیم و زری
اوست شه کو بر هر سفله نبندد کمری
نیست جز خجلت از احباب تهیدستان را
بید را جز عرق بید نباشد ثمری
مرد امروز بنقش درم و دینار است
جانب سکه صورت نکند کس نظری
ره بسر منزل وحدت نبری از کثرت
قدمی باخود اگر در ره حق همسفری
همچو آه سحری تا همه جا ره داری
گر بغیر از در حق راه بجایی نبری
بی توکل شده ای واعظ از آن محتاجی
نبری ره به در دوست از آن دربه دری

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
چنان در بند غم باید بخود بالیدن ای قمری
که چون نی هر دمت طوقی فتد در گردن ای قمری
زبان بسته ای داریم و درد ناله مشتاقی
دمی از جانب ما میتوان نالیدن ای قمری
مرا طوقیست در گردن ز سرو نازک اندامی
که در بند غمش از خویش نتوان رفتن ای قمری
به کیش اهل غیرت عشق نتوان باخت با سروی
که بر گرد سر او میتوان گردیدن ای قمری
سهی سرویست واعظ را که چون سوی چمن آید
کشد سر و تو از بهر تماشا گردن ای قمری

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
کیم من بیدلی بیچاره ای از خویش دلگیری
به آب تیغ خوبان تشنه ای از جان خود سیری
ز سر تا پا گنه کارم ندارم عذر تقصیری
ز چشم افتاده یارم رفیقان چیست تدبیری
نثار جان بدست و دیده خواهش بره دارم
که ایمایی رسد از گوشه ابروی شمشیری
دلم می رفت و می نالید هر عضوم ز دنبالش
به آهنگی که نالد از پی دیوانه زنجیری
زبان خامه اش گر بشکند در هم عجب نبود
مصور گر کند از رنگ من پرداز تصویری
حیات تازه ای از هر خرامش یافتم واعظ
به پای سرو بالایش نکردم مردن سیری

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
ز دل رفتی مرا گرد تعلق حبذا پیری
صفا شد از تو در ویرانه ما مرحبا پیری
عجب نبود شود آثار پیری روشن از چشمم
که مهمانست و دارد از شرف در دیده جا پیری
چنین کز رنج خواهشها مرا می بخشد آسایش
درین پیرانه سر ترسم جوان سازد مرا پیری
از آن رو می کند خم رفته رفته قامت ما را
که میخواهد کند با خاک ما را آشنا پیری
رخ زرد مرا از ناتوانی در بیاض مو
نمایان کرده مانند چراغ آسیا پیری
نباشد هستی ما سر بسر غیر از شبانروزی
شب ما هست ایام جوانی روز ما پیری
چه سان ماند سر برگی دگر در من که هر ساعت
فشاند از نخل تن برگ حواسم با عصا پیری
بهر سو آورم رو میتوان چیدن گل عبرت
گلستان کرده خارستان دنیا را بما پیری
ترا رمزیست یعنی غصه دنیا مخور دیگر
برای این ترا می افگند از اشتها پیری
ز بس افسرده از دم سردی ایام خود بودم
ندانستم جوانی بود کز من رفت یا پیری
مرا نگذاشت هرگز با خدای خویشتن یکدم
بسی دارم شکایت از جوانیها بیا پیری
جهان پر بود از نادیدنی پوشید از آن چشمم
ز روی مرحمت دارد چه منتها بما پیری
وفایی چون جوانان زمان نبود جوانی را
نگردد تا دم مردن ولی از ما جدا پیری
نسازد تا فراموش اصل خود را نفس آتش خو
نماید خاک را هر دم بانگشت عصا پیری
به موی همچو برف ما و روی چون یخ باران
دل ما را ز دنیا سر کرد آخر خوشا پیری
کند بیدار تا از خواب غفلت دیده دل را
برو افشاند از دندان ریزان قطره ها پیری
ز پا منشین بدست آور طریق بندگی واعظ
ز ضعفت بند ننهاده است تا بر دست و پا پیری

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
ایام عیش بگذشت شد روزگار پیری
گرد شباب برخاست از رهگذار پیری
غافل مشو که دارد سیلاب مرگ از پی
برف سفید مویی بر کوهسار پیری
از ما چه طاعت آید چون مو سفید گردید
این گل نمیزند سر از شوره زار پیری
خطی است میکشد چرخ بر سطر هستی ما
ما را بکف عصا نیست در روزگار پیری
در بزم زندگانی بودیم بس مکرر
ما را زمانه پوشید ز آن پنبه دار پیری
اینک رسید راحت از بند زندگانی
میتازد از دو مویی ابلق سوار پیری
در زیر ننگ عصیان کردم سفید مو را
از رنگ زردیم کرد گل پنبه زار پیری
بر درگه بزرگان نتوان شدن به این رو
آب عرق برو زن از چشمه سار پیری
از بس ز بار دوری چون ماه نو خمیدیم
باشد جوانی ما هم در شمار پیری
نشناختیم اصلا سود و زیان خود را
کردیم همچو طفلان جا در کنار پیری
واعظ بدرگه حق نتوان شدن باین رو
آب عرق بروزن از چشمه سار پیری

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - - | - - U | - U - -
کند پیوسته با آن تیغ ابرو هر که دمسازی
برنگ مردم چشمم کند با خون خود بازی
ببین در اصل و فرع هر نهالی تا شود روشن
که باشد خاکساری ریشه نخل سرافرازی
بغمازی اگر دشمن ز عیبم پرده برگیرد
کدامین عیب باشد زشت تر از عیب غمازی
سراپا گرچه عیبم این هنر دارم که از عیبم
تواند خلقی افتادن به فکر عیب خود سازی
به روم و چین بود نسبت یکی اهل تجرد را
نگردد هیچ معنی از عبارت ترکی و تازی

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
به هرجا می فروزی چهره آتشخانه می سازی
به هر جانب نظر می افگنی میخانه می سازی
نگار من به رنگ شعله خشک و تر نمی دانی
بهار من به هرکس می رسی دیوانه می سازی
نگه می دارد از دور آتش حسنت اسیران را
تو آن شمعی که فانوس از پر پروانه می سازی
به بیداری هم آن چشم سیه در خواب می باشد
مگر احوال بختم پیش او افسانه می سازی
نمی آمیزد آن زلف سیه از سرکشی با ما
گرش از استخوان سینه ما شانه می سازی
ندانم آتش سوزنده یا سیل بهارانی
که هرسو می خرامی عالمی ویرانه می سازی
تو ای گنج روان عاشقان از بس گرانقدری
به هر ویرانه ای پا می گذاری خانه می سازی
من از بهر تو با ناسازی ایام می سازم
تو ای ناساز می سازی به واعظ یا نمی سازی

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
کونکلر یرده جیرانی فغانلر گوکده درناسی
گوزل اولاقمیش لاچین باخشلیم عشق صحراسی
ز بس پر جذبه اولمیش بیستون شیرین مثالیندین
عجب کیم آیینه فرهاد الیندین تیشه خاراسی
آخار آب حیات از بس بولانلوق عمر باغیندین
نظر ده گردبادیندین بلنمز سرو رعناسی
چو رد تبراقده چون گنج هنر بوکنج ویرانده
که بو جزء زمانده تانیمزلر غیر عباسی
دل و جانی غموندور ملک و مالی حادثاتوندور
دیللر خواجه دنیادار دور گور فانی دنیاسی
گورر عاقل بود شتونگ لاله سیندین چشم دل بیرله
که دایم عشرت ایچره کلفتی توی ایچره دوریاسی
گوزی خوشلوق یوزی گور مز تنی آسوده لوق بیلمز
دیریکن جان چگر القصه ملک و مال جویاسی
بو جاهل خلق دایم بیر بیر یندین حاجت ایسترلر
تمامی بنده و هیچ کیمسه بیلمز کیمدور آقاسی
سراپا درد سر دور چوق جهان مالینه آلدانمه
فراغت ایستریسنک واعظ الدنک ویرمه افلاسی

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
گاهی سری به خاطر غمناک می کشی
دامان حسن خویش برین خاک می کشی
پنداشتم که سایه نخل بلند تست
آن طره سیاه که بر خاک می کشی
او هم به دام خواهش خود می کشد ترا
صیدی اگر به حلقه فتراک می کشی
چون شعله بهر یکدمه گردنکشی ز کبر
تا چند منت خس و خاشاک می کشی
به گل علاقه زین تن ناپاک ای نفس
دامن چو گردباد چه بر خاک می کشی
واعظ به خویش پیچی اگر در ره سلوک
چون گرد باد رخت بر افلاک می کشی

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
نماز عاشقان باشد همه مستی و بیهوشی
حضورش غیبت از خود ذکر از عالم فراموشی
قیام استادگی از جان قعود افتادگی از پا
اذان فریاد از دست خود و تعقیب خاموشی
مکانش آنکه گنجایی در آن نبود غرضها را
لباسش اینکه طاعت را فزون از عیب خود پوشی
میان واکردنش باشد بامر حق کمر بستن
ردای آن بود در راه جانان خانه بر دوشی
طریق بندگی ز آن صعب تر باشد که پنداری
نه آن کار تن تنهاست میباید بجان کوشی
ز پشت و روی هر آیینه ام روشن شد این معنی
که نگشاید بدانسو دیده تا زین سو نمی پوشی
نهان گفتن بهم حرف محبت را به آن ماند
که کس خواهد که فریادی کند اما به سر گوشی
سخن بیگانه باشد در میان اهل دل واعظ
بهر جا هوش باشد گوش فریاد است خاموشی

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
دوست داند زبان خاموشی
ناله جان تو جان خاموشی
کام گوشی نکرده هرگز تلخ
یار شیرین زبان خاموشی
بد نیندیشد از برای کسی
همدم مهربان خاموشی
سرفراز آن زبان که جای گرفت
چون الف در میان خاموشی
هست بی آب و رنگ لعل لبی
کآن نباشد ز کان خاموشی
از گزند جهان بکش خود را
در حصار امان خاموشی
خصم را افگند ز اسب غرور
نیزه جان ستان خاموشی
سر دشمن نیفگند در پیش
غیر تیغ زبان خاموشی
هست شیرین شدن به کام جهان
ثمر بوستان خاموشی
کس چرا رنجد از خموش که نیست
خار در گلستان خاموشی
شوخ و جلف است بس کمیت زبان
مده از کف عنان خاموشی
نیست گوشی وگرنه بسیار است
حرف ها در میان خاموشی
گر متاع نجات می طلبی
نیست جز در دکان خاموشی
باش واعظ خموش زآنکه به وصف
نیست محتاج شان خاموشی

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
چون ز صحرای عدم گشت بتن جان راضی
گوهر ار بحر چرا شد به نگیندان راضی
سنگ چیم کرد کسی بهتر ازین خلق جماد
اوست مجنون که نگردد به بیابان راضی
میکند شانه ز سر پنجه شیران ترسم
که شود این سر شوریده بسامان راضی
دردمندان پی جان تن به مذلت ندهند
بود بیدرد که گردید بدرمان راضی
مرد دنیا نکند میل بعقبی هرگز
نشود گلخنی آری بگلستان راضی
دل شب دیده چو بر آتش دل آب زند
آتشم نیست بصد دیده گریان راضی
عالمی ریزه خور سفره فیضش باشند
آنکه از سفره دنیاست بیک نان راضی
چه کنی شکوه تنگی که نگردد گوهر
نشود تا بصدف قطره باران راضی
قطره در جیب صدف تاج سر افسر شد
ای سرسر بهوا شو به گریبان راضی
سرفراز آنکه بدرها ندود بهر طمع
کم ز سر نیست شود پا چو بدامان راضی
دم ز حاجت نزند لب بطلب نگشاید
هر که گردد بدم آب و لب نان راضی
واعظ از بسکه گرفته است بوحشت الفت
شد بکم خدمتی از خدمت یاران راضی

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
همچو ناخن شده خم بر در سلطان تاکی
در گشاد گره جبهه دربان تاکی
ز آب روی و مژه تر ز تذلل پی نان
آب و جاروب کشی بر در دونان تاکی
کردن آزار جهانی ز طمع بهر شکم
خلق را پوست کنی بهر یک انبان تا کی
خوشه سان خانه پر از گندم وجو و ز پی نان
بودن ای سست قدم این همه لرزان تاکی
با بر افروختن و نعره زدن همچو تنور
ریزد آتش ز دهان تو پی نان تاکی
همه عمر نهی سر بسر طول أمل
نفس را این همه سر بر خط فرمان تا کی
روز در ذکر زر و سیمی و شب در فکرش
روز وشب دیدن این خواب پریشان تاکی
درد سرهای جهان سر بسر از سامانست
مینهی این همه سر بر سر سامان تاکی
دامن دل بکش از خار علایق واعظ
چشم بر راه تو گلهای گلستان تاکی

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
از برای مال گشتن کوه صحرا تا به کی
در ره دین پا فگندن بر سر پا تا به کی
از برای اینکه گیری در عوض کامی از او
خویشتن را این قدر دادن به دنیا تا به کی
می گذارم حج واجب سال دیگر تا به چند
می دهم مال خدا امروز و فردا تا به کی
گشتن از بالانشینی زیر دست نفس خویش
گفتن صد حرف بی جا بر سر جا تا به کی
در فریب جاهلی چند ای ریاضت کش مدام
خویش را در شیشه کردن همچو صهبا تا به کی
آب عمر از سرگذشت و کاخ تن از پا فتاد
آرزوها در نمی آیند از پا تا به کی
این قدر گردن کشی از گفته حق تا به چند
اینچنین فرمان پذیری پیش دنیا تا به کی
خویشتن را از درشتی ها سراسر ساختن
پایمان هرکسی چون سنگ سودا تا به کی
بردن از گردن کشی هر لحظه خود را بر فلک
خویش را انداختن از طاق دل ها تا به کی
خشک کردن کشت طاعت را ز بس بی حاصلی
دادن آب زندگی را سر به صحرا تا به کی
استخوان واعظ از سنگ جفا شد توتیا
بودن ای دل همچنان چون سنگ خارا تا به کی

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
با همه نیرنگ تاکی گفت و گوی سادگی
خودفروشی چند با این دعوی آزادگی
خاکساران را در آن درگاه قرب دیگراست
سجده گاه خلق شد سجاده از افتادگی
بی نشانان بیشتر درد سر از کثرت کشند
کعبه را برگرد سرگردند از بی جادگی
لاف رعنایی زند گر سرو پیش قامتش
دارد آن سرو روان در خدمتش استادگی
با زبان سبزه گوید دانه در خاک این سخن
نیست غیر از سرفرازی حاصل افتادگی
نشأه دردی طلب واعظ که گردی دلنشین
نیست حرمت شیشه را در محفل از بی بادگی

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
در میان دوستان با این کمال بندگی
غیر تنهایی نداریم از کسی شرمندگی
دانه سان در خاک گمنامی اگر پوسیده ام
برنمی دارد کس از خاکم به جز افگندگی
واشود شاید دلی چون دانه ما را زیر خاک
نیست زیر تیغ برق ای سبزه جای زندگی
پیشه ای چون حیله سازی نیست در عالم روا
پنج دانگ خلق شش دانگند در بازندگی
صحبت این گرم رویان خنک دلدوز خست
جنت ار خواهی بجو خلوت به شرط بندگی
چون دل خود این خسیسان مرده یک درهمند
چون بود این دخمه پر مرده جای زندگی
تر نمی سازند جز با جیفه دنیا دماغ
چون کس اینجا خوش تواند بود با این گندگی
بر سر دنیای پوچست آشنایی های خلق
ز آن نباشد این بنا را آن قدر پایندگی
قدر دارند این جدایی افگنان از بس کنون
در میان ها جای دارد تیغ از برندگی
پیش دونان چند ریزی آبرو بهر دونان
هر نفس تا چند مردن بهر این یک زندگی
لذت ریزش برد زنگ از دل اهل کرم
می شود هر جامه زیبا چون بود زیبندگی
زهد خشکم خاک بر سر کرده دارم چشم آن
کآورد آبی به روی کار من شرمندگی
قدر تنهایی بدان واعظ که آخر قطره را
خلوت کام صدف شد مایه ارزندگی

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
نیست چون بر غیر جان کندن بنای زندگی
این قدر ای تن چه می میری برای زندگی
چون دوتا گردید قد افتد ز پا نخل حیات
تیشه باشد پشت خم ما را به پای زندگی
زندگی از بس به خواب مرگ غفلت می رود
هست در ایام ما مردن به جای زندگی
چون نیفتد بینشم از کار آخر سال هاست
می دود با چشم حسرت در قفای زندگی
کو غم دلسوز و درد از دوا بیگانه ای
تا کند این مرده دل را آشنای زندگی
سود ما دل مردگان زنده رو در مردنست
چون نمی آید ز ما حق ادای زندگی
وقت دست و پا زدن شد تنگ و خوش پیچیده سخت
رشته طول أمل بر دست و پای زندگی
هست با تار نفس دل بستگی او را به تو
دل چه می بندی به یار بی وفای زندگی
دیده از پیری غبار آورده یا شمع نگاه
می فشاند خاک بر سر در عزای زندگی
منزل آسودگی باشد بسی آن سوی مرگ
کی توان طول کردن این ره را به پای زندگی
اهل بینش را بود بر چشم پوشیدن مدار
بس که دارد گرد کلفت آسیای زندگی
ذکر و فکر آن مرا از یاد حق بیگانه کرد
کاش هرگز کس نبودی آشنای زندگی
در سرای تن چه اندازی بساط آرزو
می رود بیرون از آن چون کدخدای زندگی
زندگی با خلق عالم بس که ما را مشکل است
راحت مردن بود اجر بلای زندگی
پر شود زآب بقا پیمانه ات واعظ اگر
چون حباب از سر کنی بیرون هوای زندگی

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
با این دو روزه عمر با این حرص پیشگی
ای وای اگر حیات تو بودی همیشگی
شد کوه بیستون گنه من ولی ز شرم
دارم ز سر بپیشی خود چشم تیشگی
زین آتش فغان که کنند از تو شیشه ها
در طالع تو دیده ام ای سنگ شیشگی
خورده است بسکه سنگ جفا شاخم از ثمر
گردن کشد چو بید موله بریشگی
شیرم گه مصاف عدملیک ناله سان
یک نی تواندم کند از ضعف بیشگی
آمد چو وقت رفتن ازین باغ غم فزا
بر پای نخل عمر کند آب تیشگی
نازد بتاج دولت ده روزه شاه اگر
تاجیست گاهگاهی ماهم همیشگی
در ساز و برگ بی ثمران پا فشردنت
نخل حیات را کند ای خواجه ریشگی
گر هست دست خصم و گریبان من ولی
دست منست و دامن اخلاص پیشگی
واعظ بدست بخل شود زود زر تلف
بسپر بدست جود که گردد همیشگی

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
چون کند شمع رخت را انجمن پروانگی
شیشه نگذارد بساغر خدمت پیمانگی
سازدت آزاد از بند قبا دیوانگی
از گریبان طوق بر گردن نهد فرزانگی
بسکه جا کرده است در دل تار تار سنبلش
میکنند امروز دلها زلف او را شانگی
بر می گلگون کشد خمیازه چون لعل لعبت
شیشه را دل خون شود از حسرت پیمانگی
خشک میماند بجا از شورش توفان من
سیل اگر واعظ کند با من شبی همخانگی

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -