cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
طالع عالم مبارک شد به میمون اختری
منتظم شد سلک ملک دین به والا گوهری
تاج شاهی سرفرازی می کند امروز از آنک 
گردنان مملکت را دوش پیدا شد سری 
اول ماه جمادی سال ذال و میم و حا 
ز آفتابی در وجود آمد به شب نیک اختری 
تا حساب طالعش بیند در اصطرلاب ماه 
شب همه شب بود کیوان منتظر بر منظری 
قاضی صدر ششم در عین طالع می نوشت 
بر سعادتمندی هر دو جهانش منظری 
بهر قربان شحنه پنجم که ترک انجم است
بر گلوی بره می مالید هر دم خنجری 
خسرو کشور گشای قلعه چارم ز زر 
حضرت عالیش را ترتیب می داد افسری 
زهره زان شادی صاحب طالع است آمد به رقص 
بر سیوم گلشن به دستی می به دستی مزمری 
از پی تحریر حکم طالعش تیر دبیر 
پیش بنهاده دواتی باز کرده دفتری 
تا سپند شب بسوزاند به دفع چشم زخم 
صبحدم زین مجمر فیروزه پر کرد آذری 
با دلی پر مهر می گردید چرخ گوژ پشت
برسر گهواره اش چون مهر گستر مادری 
عنبر شب تا کند او را به لالایی قبول 
عرض کردی خویشتن را هر زمان در زیوری 
از قدوم فرخ او آتش اعدا بمرد 
مقدم او داشت گویی معجز پیغمبری 
دفع یاجوج بلا و فتنه را آمد پدید 
در جهان از پشت دارای جهان اسکندری 
شاه غازی ظل یزدان شیخ حسن نویان که هست 
گردن گردون ز بار منتش چون چنبری 
آنکه نامش می زداید چهره هر سکه ای 
وانکه ذکرش می فزاید پایه هر منبری 
موکب اقبال او را صبح صادق سنجقی 
ساقی احسان او را بحر زاخر ساغری 
بر تیغش گرفتند بر کوه خارا کوه را 
باز نشناسد کسی از کومه خاکستری 
در چنان روزی که گفتی گردگردون گرد کرد 
چهره خورشید را پنهان به کحلی معجری 
ز آتش پولاد رمح و تابش دم هر نفس 
سینه گردون شدی چون کوره آهنگری 
هر سواری بود گاه حمله بردن در نبرد 
آهنین کوهی روان در عرض گاه محشری 
هر درفشی اژدهایی هر کمندی افیعی 
هر حسامی آفتابی هر نیامی خاوری 
چون بر اطراف می یاقوت گون سیمین سحاب 
بر سر سیلاب خون افتاده هر جا مغفری 
قلب دشمن کز صلابت با شکوه کوه بود 
بود گاه حمله اش کاهی به پیش صرصری 
از سلیمان خاتمی بس و از شیاطین عالمی 
از کلیم اله عصایی و از فراعین لشگری 
بر سر رمحش چو چشم دشمنان دیدی خرد 
در دماغ خویشتن بستی خیال عمری 
هم بمیرند آخر آن اشرار کز شمشیر میر 
می جهند امروز یک یک چون شرار از اخگری 
ابتدای این سعادت هیچ دانی از چه بود 
از خلوص اعتقاد داوری دین پروری 
سایه حق شاه دلشاد آنک آمد حضرتش 
ملجا هر پادشاهی مرجع هر داوری 
بی هوای او نپوید هیچ دم در سینه ای 
بی رضای او نیاید هیچ جان در پیکری 
در سرابستان قدرش شکل انجم بر فلک 
قطره های شبنم ند افتاده بر نیلوفری
سالها شد تا نمی یارد زدن راه عراق 
هیچکس در روزگار او مگر خنیاگری 
در شب تاریک حرمان رهرو امید را 
جز فروغ اختر رایش نباشد اختری 
سرو را قرب سه سال است این زمان تا هر زمان 
خاک پایت را جبینم می دهد دردسری 
داشتم امید آن کز خدمت درگاه تو 
همچو دیگر همسران خویش گردم سروری
صورت احوال من یکباره دیگر گون شدست 
وز من باور نداری هم بپرس از دیگری 
قرض خواهانم یکایک بستدند از من به وجه 
گر ز انعام تو اسبی داشتم یا استری 
نیست روی آنکه راه خانه گیرم زین بساط 
این چنین فارد که من افتاده ام در ششدری
نا امید از لطف یزدان نیستم با این همه 
همتی در بسته ام باشد که بگشاید دری 
تا بیان ثابت نگردد جز به قول حجتی 
تا عرض قایم نباشد جز به ذات جوهری 
باد ز آفات عوارض در پناه لطف حق 
جوهر ذاتت که هست الطاف حق را مظهری 
تا ابد باشد در ظل شما شه زادگان 
این یکی طغرل تکینی وان دگر شه سنجری

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
دریغا که باغ بهار جوانی 
فرو ریخت از تند باد خزانی 
دریغ آن مه سرو بالا که او را 
ز بالا فتاد این بلا ناگهانی 
تو دانی چه افتاده  است ای زمانه 
فتادست مصر کرم را میانی 
عجب دارم از شاخ نازک که دارد 
درین حال برگ گل بوستانی 
درین ماتم ارچه زمین سبز پوشد 
سزد گر کند جامه را آسمانی 
تو را باید ای گل به صد پاره کردن 
کنون گر گشایی لب شادمانی 
چه افتاد گویی که گل برگ رعنا 
بخون شست رخساره زعفرانی
دل لاله بین روی سرخش چه بینی 
که هست از طبانچه رخش ارغوانی 
بهارا روان کرده ای اشک باران 
در آنی که پیراهن گل درانی 
هزارا مبادت از این پس نوایی 
اگر بعد از این بر چمن گل بخوانی 
دران انجمن اشک مردم روا شد 
که شاه جوان از سر مهربانی 
همی گفت ای آفتاب نشاطم
فرو رفته در بامداد جوانی 
انیس دل و خاطرم شیخ زاهد 
که در خاطر آورد دل این گمانی 
که از صد گلت غنچه ناشکفته 
به باد فنایت دهد دهر فانی 
به طفلی که دانست جان برادر 
که جان برادر به آتش نشانی 
به خون دل و دیده ات پروریدم
ندانستم این کز دلم خون چکانی 
ز دست حریف اجل میر قاسم 
مگر باز خورد این قدح دوستکانی
تو وقتی ز دل می زدودی غبارم 
کنون زیر خاکی کجا می توانی 
برادر ندارم کنون با که گویم 
گرم باشد از دهر درد نهانی 
الا این خرامان صنوبر چه بودت 
که چون نارون بر چمن ناروانی 
نه در بزم می دوستان می نوازی 
نه در رزم بر دشمنان می دوانی 
نه صوت نی از مطربان می نیوشی 
نه جام می از ساقیان می ستایی 
برانم که گرد حریفان نگردد 
دگر رطل می با وجود گرانی 
چه آوازه از نی شنیدست گویی 
که چشم قدح می کند خون فشانی 
کسی کین سخن بشنود گر بود سنگ 
دلش خون شود چون دل لعل کانی 
صبا دم بر افتاده در باغ رضوان 
به دلشاد شه می برد زندگانی 
که آرام جان تو زد شیخ زاهد
سراپرده بر جنت جاودانی 
ندانم که چون در نینداخت خود را 
ز بام فلک خسرو خاروانی
ندانم چرا مه که از خرمن خور 
بگسترد بر شارع کهکشانی 
ایا مادر شوخ بی شرم گیتی
چه بی شرمی است این و نامهربانی
یکی را که خواهی به دین زار کشتن 
ز بهر چه زایی چرا پرورانی 
در اهل جهان بلکه در خانه خود 
عجب آتشی زد سپهر دخانی 
ندانست گیتی کسی را امانی 
تو از وی چه داری امید امانی 
چو پروانه یکبارگی سوخت خلقی 
بدین شمع جمع و چراغ معانی 
دلا نیست گیتی سرای اقامت 
که هست امر مانی و تو کاروانی 
نمی بایدت رفتن آخر گرفتم 
که بس دیرمانی درین ایر مانی 
تو را که همای خرد هست در سر 
منه دل به این خانه استخوانی 
شها نیک دانی تو رسم جهان را 
تو خود در جهان چیست کان راندانی 
جهان بی ثبات است تا بوده ایم 
چنین بود رسم بد این جهانی 
دل یوسف عهد خون است گویی 
ز نا دیدن ابن یامین ثانی 
بماناد کیخسرو آنکش برادر 
فرو آمد از قلعه خسروانی 
خدایا تو آن نازنین جهان را 
فرود آر در جنت جاودانی 
بر آن آفتاب کرم بخش برجی 
که آنجاش طوبی کند سایه بانی 
روان باد ای چشمه خضر روشن 
که دادی به اسکندری زندگانی 
شهنشه اویس آفتاب سلاطین 
سر افسر ملک نوشین روانی 
فریدون ثانی که پاینده بادا 
بدو ملک دارایی و اردوانی 
الهی تو این پادشاه زمین را
نگه دار از آفات آخر زمانی 
به اخلاص پیران و صدق جوانان
که این نوجوان را به پیری رسانی 
اگر چه مصیبت عظیم است لیکن 
چه تدبیر شاها تو جاوید مانی

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ
بحر: متقارب مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U - -
دریغا که خورشید روز جوانی 
چو صبح دوم بود کم زندگانی 
دریغا خرامنده سروی که بودش 
درین مرز ایران زمین مرزبانی 
دریغا سواری که جز صید دلها 
نمی کرد بر مرکب کامرانی 
دریغا که ناگه گلی ناشکفته
فرو ریخت از تند باد خزانی 
برین آفتاب ای فلک زار بگری 
فرو رفته در صبح جوانی 
درد باد گل را دهن برین غم 
چرا می گشاید لب شادمانی 
چه شوخی جهانا که شرمت نیاید 
از آن طلعت خوب و فر کیانی 
ایا شمع گریان نگویی چه بودت 
که بر فرق خاک سیه می فشانی
ایا صبح خندان چه حالت شنیدی 
که بر سینه مشکین قصب می درانی 
یقین است ما را درین خانه رحلت 
ولیکن نبود این کسی را گمانی 
که در عنفوان صبا میر قاسم
زند خیمه بر جنت جاودانی 
دریغ آن سرو افسر شهریاری 
دریغ آن قد و قامت پهلوانی 
هنوزش خط سبز ننوشت گامی 
در اطراف رخساره ارغوانی 
هوای پدر کرد و مادر همانا 
کزین مادران دید نامهربانی 
سواری چنان که پنداشت چرخا 
که بر مرکب چون پیکر نشانی 
هژبری چنین که دانست دهرا
که پابست گوری کنی ناگهانی 
ایا مردم دیده چون بود حالت 
در آن عین بیماری و ناتوانی 
به بدری محاق تو واقع شد ای مه 
چه تدبیر با گردش آسمانی 
اگر خسرو عهد بوری درین ملک 
در آن مملکت نیز نوشی روانی 
دلا کار و بار جهان آزمودی 
چرا در پی کار و بار جهانی 
گذری است عمرت همان به که او را 
به خیر و سلامت خوشی بگذرانی 
تو خود گیر کاندر جهان دیر ماندی 
چه بنیاد بر خانه ایرمانی
ندانم که کرد ناگه تحمل 
دل نازک پادشاه این گرانی 
بماناد کیخسرو آنکش برادر 
فرود آمد از باره خسروانی 
دل یوسف عهد چون است گویی
ز نادیدن ابن یامین ثانی 
شها باد دوران عمر تو باقی 
چنین است احوال دنیای فانی 
چو یاقوت با کوه پیوسته بادا 
بقای تو ای گوهر کن فکانی

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ
بحر: متقارب مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U - -
بهار و نگار و شراب و جوانی 
کسی را که باشد زهی زندگانی 
دو چیزند سرمایه کامگاری 
دو ذوقند پیرایه شادمانی 
نشاط شراب و شراب صبوحی 
صبوح بهار و بهار جوانی 
وگر وصل یاری دهد دست با آن 
زهی پادشاهی زهی کامرانی 
درین وقت یاری سبک روح باید 
که بر گل کند چون صبا جانفشانی 
بیاد گل و ارغوان می ستاند 
ز ساقی گلرخ می ارغوانی 
صبا هر صباح از سر کوی جانان 
همه بار جان آورد ارمغانی 
کلاه گلست افسر کیقبادی 
بساط چمن دیبه خسروانی 
دل غنچه چون خوش نباشد که با گل 
بخلوت کند عیشهای نهانی 
مشو غافل از عمر و می دان غنیمت 
حضورش که یار عزیزست و جانی 
چو خواهد گذشتن همان به که او را 
دمی خوش برآری و خوش بگذرانی 
شبی بلبلی گفت با من به باغی
که ای عندلیب ریاض معانی 
همیشه از این بیش دلشاد بودت 
چه بودت که غمگین شدی ناگهانی 
تو را مدتی بود خرم بهاری 
برانداختش تند باد خزانی 
هوای کدامین چمن داری امروز
ندیم کدامین گل و گلستانی
بدو گفتم آری چنین است و برکس 
نماند نعیم جهان جاودانی 
کنون می دمد باز بوی بهاری 
به سر سبزی و می دهد شادمانی 
فلک می رود در پی عذرخواهی 
جهان می رود بر سر مهربانی 
در آن باغ خرم که خوش باد خاکش 
اگر بلبلی کردم و مدح خوانی 
چو هدهد کنون می کنم سرفرازی 
به خاک کف پای بلقیس ثانی 
چو بلقیس جمشید تخت معالی 
چو جمشید خورشید چرخ معانی 
سپهر کرم شاه وندی که هست او 
سزاوار دیهیم و تاج کیانی 
سرای جهان را به تدبیر بانو 
بنای کرم را به تحقیق بانی 
اگر نه زحل بر فلک شب همه شب 
کند بام قصر تو را پاسبانی 
فرود آری از قلعه هفتمین اش 
غلامی سیه را بجایش نشانی
خرد چون قلم در صفات کمالت 
فرو ماند از بی سری و زبانی 
اساس سرای بزرگی به همت 
نهادی وزودش به جایی رسانی 
که در بارگاه تو از فرط حشمت 
زنند آسمانها در آستانی 
ایا شهریاری که از ابر و دریا 
کفت بر سر آمد به گوهر فشانی 
شده بر خلایق چو اوقات خمسه 
دعای تو واجب چو سبع المثانی 
سحابی است چتر تو بالای گردون 
که خورشید را می کند سایه بانی 
به عهدت صبا شرم دارد گشادن 
نقاب از عذار گل بوستانی 
الا تا نسیم صبا هر بهاری 
زمین را دهد کسوت آسمانی 
بهار بقای سرت سبز بادا 
چنان کآسمانش کند بوستانی

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ
بحر: متقارب مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U - -
به نام خدایی که با تیره خاک
بر آمیخت این جوهر جان پاک
چو با یکدگر کردشان آشنا
دگر بارشان کرد از هم جدا
که دانست کان آشنایی چه بود
پس از آشنایی جدایی چه بود
درین پرده کس را ندادند بار
نمی داند این راز جز کردگار
به بویی که در نافه افزون کند
بسی آهوان را جگر خون کند
صدف تا کند دانه در پدید
بسی شور و تلخش بباید چشید
بر افراخت نه پرده لاجورد
ده و دو مقام اندر و راست کرد
بهر پرده و هر مقامی که ساخت
یکی را زد و دیگری را نواخت
شکر را زنی خانه ای بر فراخت
گره کاری و بند گیریش ساخت
مگس خواست حلوایی از خوان او
عسل آیتی گشت در شان او
خداوند هفت آسمان و زمین
زمین گستر و آسمان آفرین
ز خورشید مه را جدایی دهد
شب و روزشان روشنایی دهد
نپرسی چرا اختر و آسمان
شب و روز گردند گرد جهان
مپندار کین بی سبب می کنند
خداوند خود را طلب می کنند
نمی گنجد او در تمنای تو
تو او را بجو کوست جویای تو
گل ما بنا کرده قدرتش
دل ما سرا پرده عزتش
به نورش دو چشم جهان ناظر است
از آن نور مردم شده ظاهر است
خداوند چار و دو و سه یکی است
بماند شش و چار و نه اندکی
به مسمار هفت اخترش دوخته
فلک حلقه ای بر درش دوخته
به حکمت رسانیده است آن بدین
روان ز آسمان و تن از زمین
فزون از زمین است تا آسمان
تفاوت مر این هر دو را در میان
دگر بارشان کرد از هم جدا
دو بیگانه با هم شدند آشنا
که آن از گل تیره است این ز نور
ز تن تا به جان نسبتی هست دور
به زاری و حسرت جدا می شوند
چو با یکدگر آشنا می شوند
نمی بودشان کاشکی اتصال
چون جان را و تن را چنین بود حال

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
الهی الهی خطا کرده ایم 
تو بر ما مگیر آنچه ما کرده ایم 
گنه کارم و عذر خواهم تویی 
چه حاجت بپرسش گواهم تویی 
به گیتی نداریم غیر از تو کس 
به لطف تو داریم امید و بس 
مرا مایه ای بس گران داده ای 
به شهر غریبم فرستاده ای 
که تا دولت هر دو عالم خرم 
کنم سود و سرمایه باز آورم 
کنون می روم کیسه پرداخته 
همه سود و سرمایه در باخته 
به خود روی خود را سیه کرده ام 
به بد کار خود را تبه کرده ام 
مگر هم تو بر حال فردای من 
کنی رحمتی ورنه ای وای من 
در آن دم که جان عزم رفتن کند 
ز سودای جان مرغ دل پر زند 
مرا ذوق شهد شهادت چشان 
به نام خودم ساز و شیرین زبان 
ندارم بغیر از تو فریاد رس 
الهی در آن دم به فریاد رس 
گنه کارم و آنگه امید وار 
که دریای فضلت ندارم کنار 
مگر باز پوشد گنه داورم 
وگر باز پرسد چه عذر آورم
فرو مانده ام سخت در کار خویش 
سیه رویم از کار و کردار خویش 
ز اشکی که آید به رویم فرو 
چه سود است جز ریختن آبرو
چه حاصل دهد با گنه کاریم 
جز از درد سر ناله و زاریم
به عذر گناهم که رسم است و خو 
سرشکی همی ریزم آنگه برو 
زند هر کس از طاعت خود نفس 
مرا تکیه بر رحمت تست و بس 
به پیرانسر ار چه گنه می کنم 
ولیکن در رحمتت می زنم 
خداوندگارا به حق رسول 
که فرما مناجات سلمان قبول

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
شنیدم که شاهی به ایران زمین 
سزاوار دیهیم و تاج و نگین 
زر افشان چو خورشید در گاه بزم 
سر افشان چو شمشیر درگاه رزم 
ز آب کفش بحر گریان شده 
ز تاب تفش ببر بریان شده 
اگر با فلک در کمر دست کین 
زدی آسمان را زدی بر زمین 
به رمح از فلک عقده را می گشود 
ز چوگان او گوی مه می ربود 
چو دستش کمان را بیاراستی 
ز هازه ز هر گوشه برخاستی 
چو بر گوش مرکب نهادی قدم 
زدی خامه را پای کردی قلم 
زهی زور دست شهنشاه زه 
که بست از سر دست بر چرخ زه 
همه رادی و مردی و بخردی 
ز سر تا به پا فره ایزدی 
قدش در لطافت که جانی است پاک 
فرو برده آب روان را به خاک 
اگر مانی آن روی دیدی یقین 
به هم برزدی صورت نقش چین 
خرامان قدش با رخ ماهتاب 
چو سروی که بار آورد آفتاب 
چو خورشید ماهیش منظور بود 
ز سر تا قدم پایه نور بود 
فرشته نهادی پری پیکری
لطیفی ظریفی هنر پروری 
ز سر تا به پا و ز پا تا به سر 
همه جان و دل بود و هوش و هنر 
دو گنجش نهان در دو کنج دهن 
نبودش در آن کنج گنج سخن 
ز شور لب لعل شیرین وی 
به تلخی همی داد جان جام می 
به هر گوشه نرگسش دلربا 
در آن گوشه ها جاودان کرده جا 
جوانی به قد راست چون نیشکر 
تراشیده اندام و بسته کمر 
لبانش سراسر ز قند و نبات 
دهانش لبالب ز آب حیات 
از او پر هنر تر جوانی نبود 
به حسن رخش دلستانی نبود 
ز معشوق عاشق به خوبی بسی 
فرون بود و دانست این هر کسی 
خرد وزنشان کرد با یکدگر 
به شیرینی این بود از آن چرب تر
در آیینه می دید رخسار خویش 
که او بود صد ره به از یار خویش 
ولی عشق را با چنین ها چه کار
هوی پادشاهی  است بس کامگار 
گهی خیمه را بر سرابی زند 
گهی بر کند بر سر آبی زند 
گهش راه روم است و گه ز نگبار 
گهش جای هند است و گه قندهار 
شهنشاه را مونس و یار بود 
شب و روز دلجوی و دلدار بود 
مه و سالشان چون مه و آفتاب 
نظر بود با همه به روز شباب 
کشیدی گه و بیگه از جام کی 
به شادی روی دلارام می 
چو چشم و لب خویشتن کامیاب 
گهی در شکار و گهی در شراب 
چو ابروی خود گاه در بوستان 
کشیدند بر گلستان سایه بان 
چو خورشید تابان به فصل بهار 
مبارک شده هر دو بر روزگار 
 چو شیر و شکر با هم آمیخته  
چو جان و خرد در هم آمیخته

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
بهاران که خندان شدی نسترن 
چو مینا شدی دشت و مینو چمن 
هوا فرش ز نگاری افراختی 
سمن برگ و بلبل نوا ساختی 
چو طفلان نو دایه روزگار 
نشاندی گل و سرو را بر کنار 
فسان کردی آغاز بلبل به شب 
دمیدی فسون باد در زیر لب 
گرفته به خنجر چمن شاخ بان 
به مرز چمن در شده مرزبان 
زهر پشته ای رودی آمد فرود 
نوازنده با رود مرغان سرود 
ندانم چه می گفت بلبل به شب
که گل خنده می کرد در زیر لب 
رخ لاله گلگون ز جام شراب 
سر نرگس سرگران مست خواب 
گرفته چو پیکان دل غنچه زنگ 
به خون اندر آغشته وز غصه تنگ 
به شکل دل عاشقان آمدی 
وز آن دل همه بوی جان آمدی 
به شادی همه روز و شب دوستان 
زدندی می لعل در بوستان 
زمان بهار و اوان شباب 
هوای زنگار و نشاط شراب 
کسی را که حاصل بود هر سه چار 
تو دانی چه خوش باشدش روزگار
سحر لاله چون در گرفتی چراغ 
سرا پرده گل زدندی به باغ 
بیاراستی بزمشان نای و نوش 
به می بودشان چشم و برنای گوش 
چو کردندی از باغ عزم شکار 
بر آهو شدی کوه و هامون حصار 
چو چرم گوزن آمدیشان به شست 
روان گوزن آمدیشان به دست 
گرازان در آن عرصه دلپذیر 
هزار آهو از پی همه شیر گیر 
چو برخاست اسب تکاور ز جاش 
فتاد آهو از عجز در دست و پاش 
عقاب از پی کپک رفتی فراز 
به پیش عقاب آمدی کبک باز 
زسودای بط باز رفتی ز دست 
به ابروی کبکان شدی پای بست 
ز بسیاری کبک و دراج و غاز 
گرفتی به دندان سر انگشت باز 
بر ایشان گذشتی سه مه روزگار 
بدین شادمانی و عشرت بهار

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
چو بنمودی از برج مه مهر چهر 
شدی چرخ را گرم با خاک مهر 
شدی زرد رخسار گلگون وی 
بدی در رگ کان روان خون وی 
اگر ابر ناگه شدی قطره بار 
ز تاب تفش قطره گشتی شرار 
و گر در هوا برق کردی گذر 
چو پروانه اش سوختی بال و پر 
سیه گشته خون از حرارت چو مشک 
دهان شمر چون لب بحر خشک 
شده بر سر شاخ بریان ز تاب 
عنادل چو بر سیخ مرغ کباب 
تن ماهیان در دل آبگیر 
چنان سوختی کاندر آتش حریر 
ز گرمی آب و هوا گرم گاه 
همی برد ماهی بر آتش پناه 
در آن آب جوشیده بر روی شط 
ز سوز جگر ماغ گفتی به بط 
که وقت سمندر ز ما خوشتر است 
خنک جان آن کس که بر آذر است 
ز بس کآفتاب از هوا یافت تاب 
دل سنگ می سوخت بر آفتاب 
گه آتش فکندی هوا در سحاب 
گهی سوختی در زمین پای آب 
درین موسم و در چنین حالتی 
ملک بود در خوشترین حالتی 
به بیتی درون خوش نشسته دو یار 
چو ابیات من روشن و آبدار 
به مجلس نشسته دو نو خاسته 
به آب رزان مجلس آراسته 
نهادیش رضوان به از بیت خویش 
خنک آنکه دارد چنین بیت پیش 
نبودی در او راه خورشید را
بجز باده یا باد یا بید را 
چو مطرب زدی ز خمه بر روی آب 
ز فواره بر فور دادی جواب 
سحر گاهشان از نسیم زلال 
شدی سرد بر دل شمیم شمال 
چو از خانه بیرون شدی شهریار 
زدی خیمه بر کوه خورشید وار 
دماغ و درون را به باد سحر 
ز برگ سمن داشتی تازه تر 
به هر دم که باد سحر می گشود 
هوای دگر بر دلش می فزود 
چو فصل بهارش بر آن ماه چهر 
شدی گرم تر روز در روز مهر 
گهی شاه کردی بر آن کوه گشت 
گهی تاختی اسب بر روی دشت 
چو مهر از افق بر فراز آمدی 
به خیش خوش خویش باز آمدی

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
به وقتی که باد خزان خاستی 
رزان را به زیور بیاراستی 
هوای مخالف زدی باغ را 
شدی زرد و بیمار شاخ از هوا 
خزان بر رزان دامن افشاندی 
چراغ گل و لاله بنشاندی 
زمانی شدی بید بن تیغ بار 
دمی باد می برد دست چنار 
ز سوز فراق سمن یافت داغ 
از آن جامه زرد پوشید باغ 
نبینی که خور پشت چون برکند 
زمین جامه رزد در بر کند 
اوان جوانی و فصل بهار 
همه رنگ و بوی است و نقش و نگار 
خزان است ایام پیری و مرگ 
شود روی زرد و برد باد برگ 
بهار ار نبودی خزان کی شدی
چنین زرد روی رزان کی شدی
رخ زرد به را گرفتی غبار 
به خون سرخ می کرد دندان انار 
ز بی برگی از بس که بر سر چنار 
زدی دست دستش فتادی ز کار 
بسی آب نالید و بر خود گریست 
که زنجیر بر گردن من ز چیست
بسم نیست این کاندرین روز چند 
هوا کرد خواهد مرا تخته بند
بساط رزان بود در زر نهان 
چو بزم جهانبخش گیتی ستان 
به فصلی چنان شاه پیروز بخت 
سر آب جستی و پای درخت 
می  زرد زرین چو برگ رزان 
کشیدندی اندر هوای خزان 
نسیم خزانی چو برخاستی 
همه بزم مستان بیاراستی 
ملک در خزان داشتی نوبهار 
درختش برومند و باغش به بار 
گزیدی لب یار را بی حجیب 
گرفتی ز نخدان سیمین چو سیب 
به حسن ار چه سیب از میان برد گو 
ز نخدان زد او با ز نخدان او 
اگر چه زند خنده شیرین انار 
به خود خندد او با لب لعل یار

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
کجا تاختی خسرو خاروان 
عنان بر زمستان گه آسمان 
شدی شاخ از باد لرزان چو بید 
سر سبز کهسار گشتی سپید 
چو برخاستی باد بهمن ز جای 
فرو مردی آتش به دست و به پای 
شدی آب در قاقم از باد خشک 
به سنجاب گشتی نهان بید مشک 
سپیدی گرفتی همه کوه و راغ 
سیاهی ندیدی کسی جز کلاغ 
به برف ار فرو رفتی آن روز خور 
کجا بر توانستی آمد دگر 
چو درای سیماب بودی زمین 
سر از برف بر ابر سودی زمین 
ستاده درختان گل ناامید 
برهنه تن از باد لرزان چو بید 
بر ایشان بسی نوحه کردی سحاب 
به زاری بباریدی از دیده آب 
شده سرو را خشک و افسرده دست 
چنار است در آستین برده دست 
هوا شیر را پوستین می درید 
سیه گوش را گوشها می برید 
کجا مرد را باد دیدی به کوی 
به جستی و بینی ببردی ز روی 
به ناوک هوا موی را می شکافت 
سنان می زد و روی را می شکافت 
هر آنکس که دردی در آتش نبود 
دمی خوش نمی آمدش همچو عود 
ملک منقل زر برافروختی 
همه عود و عنبر بر آن سوختی 
ز گلنار منقل چو بستان شدی 
به بستان بسی مرغ بریان شدی 
روان گشته در بزم جام شراب 
چو گردنده گرد فلک آفتاب 
بلورین قدح بود مرجان نما 
چنان کاتشی سرکشد در هوا 
سر هر دو از عشق و می گرم بود 
نمی داشت دی را دم سرد سود 
به می مجلس عیش خوش داشتند 
دم سرد دی باد پنداشتند 
کسی را که در ماه دی آتشی 
ز می نیست یا از رخ مهوشی 
حقیقت بدانش که افسرده ای است 
چه افسرده یکبارگی مرده ای است

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
خنده ای زد دهنت تنگ شکر پیدا کرد 
سخنی گفت لبت لولوتر پیدا کرد 
طره از چهره براند از که آن زلف سیاه 
در سپیدی عذار تو اثر پیدا کرد 
به فدای گل رخسار تو با دام که او 
فستقی دایره ای گرد شکر پیدا کرد 
هر سحر داد به بوی سر زلف تو به باد 
نافه مشک که به صد خون جگر پیدا کرد 
روز رخسار تو تا با شب زلفت بنشست 
در جهان قاعده شام و سحر پیدا کرد 
بود نا یافت میان تو ولیکن کمرت 
چست بر بست میان را کمر و پیدا کرد 
چشم سر مست تو چون بخت من اندر خواب است 
دهن تنگ تو چون کام جهان نایاب است 
گرد باغ رخت از سنبل چین پر چین است 
باغ رخسار تو را سنبل چین پر چین است 
وصف حسن بت چین پیش تو بت عین خطا 
کز رخ و زلف تو بت بر بت چین پر چین است 
چشمه چشم من از چشم تو دریا بار است 
صدف گوش من از لعل تو گوهر چین است 
عنبرین سلسله ات بر طرف خورشید است 
رقم غالیه ات بر ورق نسرین است 
مشک مسکین که جگر گوشه آهوی خطاست 
از نسیم سر زلف تو جگر خونین است 
زلف اگر بر کمرت سر بنهد نیست عجب 
سر سودا زدگان را ز کمر بالین است 
پسته تنگ تو بر تنگ شکر می خندد 
حقه لعل تو بر عقد گوهر می خندد 
لاله رویا گلت آمیخته با یاسمن است 
من ندانم رخ تو لاله و گل یاسمن است
بوی یاس من از آن سبزه و خط می آید 
گل رویت مگر آورده خط یاس من است
دل من یاسمنت برد و گواهم خط توست 
چه کنم چون خط تو بر طرف یاسمن است
چشم من چون لب لعل تو لبالب خون است 
قد من چون سر زلف تو سراسر شکن است 
خال و خط و دهنت چشمه و خضر و ظلمات 
رخ و زلف و زنخت یوسف و چاه و رسن است 
چشم فتان تو در خواب شد و خفته به است 
فتنه چون دور خداوند زمین و زمن است 
مریم ثانی و بلقیس سلیمان تمکین 
شاه دلشاد خداوند جهان عصمت دین 
آن خداوند کش آمد ز خداوند خطاب 
بانوی هر دو جهان مریم بلقیس جناب 
ای ز بار مننت گجردن گردون شده خم 
وی ز موج کرمت دیده دریا شده آب 
برق با سرعت عزمت همه صبرست و سکون 
کوه با صدمه حکمت همه سیرست و شتاب 
تیر مه مکرمتت ژاله چکاند ز دخان 
فصل دی تربیتت لاله دماند ز سراب 
ملک در مدت عمر تو که باقی بادا 
فتنه در چشم بتان دیده و آن نیز به خواب 
گر حکایت کند از لطف تو در باغ نسیم 
گر حکایت کند از لفظ تو در بحر سحاب 
از هوا چاک شود صدره سیمین سمن 
وز حیا لعل سود گونه لولوی خوشاب
فکر رایت کنم اندیشه منور گردد 
یاد خلقت کنم انفاس معطر گردد 
ای سرا پرده عصمت زده بر اوج کمال 
صدر خورشید غلامان تو راصف نعال 
پایه تخت تو بر فرق زحل زرین تاج 
سایه چتر تو بر روی ظفر مشکین خال 
تا شود حلقه به گوشان تو را حلقه بگوش 
زهره آویخته از حلقه زرین هلال 
گر دماغ چمن از خلق تو بویی یابد 
بر دل غنچه گل سرد شود باد شمال 
فکر من کی به جناب تو رسد کز عظمت 
مرغ اندیشه فرو می هلد آنجا پر و بال 
کشتی فکر چو شد غرقه درای ثنا 
سوی ساحل نتوان بردنش الا به دعا 
مرکز دور قمر چتر سمن سای تو باد 
تتق عصمت حق ستر معلای تو باد 
افسر فرق زحل نعل سم اسب تو شد 
سرمه چشم قمر خاک کف پای تو باد 
هر قبایی که سعادت به ارادت دوزد 
زیر این طاق نهم راست به بالای تو باد 
اطلس کحلی چرخی که بقا راست قبا 
کمترین آستر خلعت والای تو باد 
چرخ پیروزه وش حلقه صفت چون لولو 
حلقه در گوش کمین هندوی لالای تو باد 
همه اقوال قضا متفق حکم تو شد 
همه افعال قدر مقتضی رای تو باد 
بر ولی تو دعا بر عدویت نفرین باد 
این دعا را ز همه خلق جهان آمین باد

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -