از سخنان بزرگان آن دوستی که طمع گرهش زند یأسش ببرد
گفت چگونه خسبی گفت آنجا که همه بیدارند خسبم و در فراش بیدار مانم گفت نشست و برخاستت چون است
ابوعیناء را پرسیدند در چه حالی گفت در آن دردم که مردم آرزومند آن هستند یعنی پیری
وزیری وصیت کرد که بر کفنش این جمله نویسند خداوندا گمان نیک مرا بر خویش تحقق بخش
عمیدالملک وزیر آلب ارسلان پیرامن غلامی ترک که بالای سرش ایستاده و همی خواست سرش از تن جدا کند سرود
هارون بن ابوالفرج منجم یا هارون بن علی منجم راست
جام یاقوت و شراب لعل خاصان را رسد
بینوایان را نظر بر رحمت عام است و بس
منزل مقصود دور است ای رفیق راه وصل
باش تا مسکین لسانی خاری از پا برکشد
تو در چهل سالگی نیز چونان بیست سالگانی بر گو بدانم رستگاری کی خواهد بود
ساقی بیا که عشق ندا می کند بلند
کان کس که گفت قصه ی ما هم زما شنید
دست او طوق گردن جانت
سر برآورده از گریبانت
به تو نزدیک تر ز حبل ورید
تو در افتاده در ضلال بعید
چند گردی بگرد هر سر کوی
درد خود را دوا هم از خود جوی
لانهنگی است کاینات آشام
عرش تا فرش در کشیده به کام
هر کجا کرده آن نهنگ آهنگ
از من و ما نه بوی ماند و نه رنگ
نقطه ای زین دوایر پرکار
نیست بیرون ز دور این پرگار
چه مرکب در این فضا چه بسیط
هست حکم فنا به جمله محیط
بلکه مقراض قهرمان حق است
قاطع وصل کلما حق است
هندوی نفس راست غل دو شاخ
تنگ کرده برو جهان فراخ
میبرد تا به خدمت ذوالمن
کشکشانش دو شاخه در گردن
دو نهال است رسته از بیخ
میوه شان نفس و طبع را توبیخ
کرسی لامثلثی است صغیر
اندرو مضمحل جهان کبیر
هر که رو از وجود محدث تافت
ره به کنجی از آن مثلث یافت
عقل داند زتنگی هر کنج
که در او نیست ما و من را گنج
بوحنیفه چه در معنی سفت
نوعی از باده را مثلث گفت
هست بر رای او بشرح هدی
آن مثلث مباح و پاک ولی
این مثلث به کیش اهل فلاح
واجب و مفترض بود نه مباح
زان مثلث هر آن که زد جامی
شد زمستی زبون هر خامی
زین مثلث هر آن که یک جرعه
خورد بختش بنام زد قرعه
جرعه ی راحتش به جام افتاد
قرعه ی دولتش به نام افتاد
دارد از لافروغ نور قدم
گرچه لاداشت تیرگی عدم
چون کند لا بساط کثرت طی
دهه الا زجام وحدت می
تو پنداری که عالم جز همین نیست
زمین و آسمانی غیر از این نیست
چو آن کرمی که در گندم نهان است
زمین و آسمان او همان است
اعرابیی از گروهی چیزی خواست گفتند تو کیستی گفت سؤ اکتساب مرا از انتساب بازنگهداشته است
از سخنان حکیمان کسی که از خواری دریوزگی نترسد از خواری رد نیز باکش نبود
نوبهاران خلیفه در بغداد
بزم عشرت به طرف دجله نهاد
داشت در پرده ی شاهدی نوخیز
در ترنم زپسته شکر ریز
چون گرفتی چو زهره در برچنگ
چنگ زهره فتادی از آهنگ
با غلام خلیفه کز خوبی
بود مهر سپهر محبوبی
داشت چندان تعلق خاطر
که نبودی به حال خود ناظر
هر دو مفتون یکدگر بودند
بلکه مجنون یکدگر بودند
بودشان صدنگاهبان بر سر
مانع وصلشان زیکدیگر
طاقت ماه پردگی شد طاق
زآتش اشتیاق و داغ فراق
از پس پرده خوش نوایی ساخت
چنگ را بر همان نوا بنواخت
کرد قولی به عشقبازی ساز
پس بر آن قول برکشید آواز
کآخر ای چرخ بیوفایی چند
روح کاهی و عمر سایی چند
هرگز از مهر تو نگشتم گرم
شرم می آیدم زکار تو شرم
به که یکدم به خویش پردازم
چاره ی کار خویشتن سازم
بود در پرده دلبری دیگر
همچو او پرده ساز و رامشگر
گفت هر سو کسان به غمازی
چاره ی خود چگونه می سازی
پرده از پیش چاک زد که چنین
شد چو ماهی و ماه دجله نشین
همچو مه خویش را در آب انداخت
همچو ماهی به غوطه خواری ساخت
بود استاده آن غلام آن جا
جانی از هجر تلخکامی آن جا
خویشتن را چو وی در آب افکند
کرد ساعد به گردنش پیوند
دست در گردن هم آورده
رخ نهفته هر دو در پرده
هر دو رستند از منی و تویی
دست شستند از غبار دویی
جامی آیین عاشقی این است
مهر این است و مابقی کین است
گر به دریای عشق داری روی
همچو اینان زخویش دست بشوی
مرا نه از تو صبری است و نه راهی به سوی تو است نه گریزیم از توست نه گریزگاهی
هزاران درد دیگرم هست که راهشان شناسم اما بیدل کجا توانم رفت
آن که را طاقت دیدار غبار کفش ما نیست چگونه طاقت دیدار زیبایی ماست

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -