cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
بگذشت زندگی همه در انتظار مرگ
اما چه زندگی که نیامد بکار مرگ
عینک بدیده نیست مرا نور چشم من
چشمم چهار شد بره انتظار مرگ
بر خاست گرد پیریم از شاهراه عمر
معلوم شد که میرسد اینک سوار مرگ
از بهر دورباش حواسم ز راه او
گردیده پیریم ز عصا چوبدار مرگ
با هر دو پا بدام فتادم چو قد خمید
پشت دو تاست خم کمند شکار مرگ
بردیم مرده مرده بسر بسکه زندگی
امروز نیستیم غریب دیار مرگ
زین پیش جنس مرگ چنین رایگان نبود
برداشت دوریت ز میان اعتبار مرگ
آسوده ز اضطراب معیشت نمی شود
با خویشتن کسی ندهد تا قرار مرگ
واعظ مرا نه پشت خم از ضعف پیری است
قد کرده ام دوتا که روم زیر بار مرگ

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
من با نگاه عجز و تو دل سخت تر ز سنگ
هرگز نبسته طرف خدنگ نظر ز سنگ
سازی اگر حجاب خود آیینه را بجاست
دارد ضرور باغ جمال تو در ز سنگ
از شوق خاک بوسی نعل سمند تو
با سر برون دوند گروه شرر ز سنگ
از بهر سیب آن ذقن از خلق دیده ام
ظلمی که شاخ دیده برای ثمر ز سنگ
از تیغ موج حادثه آبگون سپهر
بر سر کشیده اند شررها سپر ز سنگ
نرمی بخلق سخت پناهی است خلق را
هرگز ندیده پنبه چو مینا ضرر ز سنگ
نازک چو شیشه چون نشود دل ترا که هست
خو گرم تر ز آتش و دل سخت تر ز سنگ
لطف از کسان بجوی و شرارت ز ناکسان
آب از گهر طلب کن و آتش ببر ز سنگ
واعظ مخواه پاکی گوهر ز بدگهر
هرگز کسی نخواسته آب گهر ز سنگ

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
ای کرده پشت بر حق و رو در قفای مال
مگذر ز حق گذشته یی از حق برای مال
دور است بر تو بس ره مسجد پی نماز
گردی همیشه شهر بشهر از برای مال
پیشت بود گریوه صعبی چو مرگ و تو
با سر دوی بکوه و کمر در قفای مال
عیب است لاف خود سری و پای بند زر
ننگست نام خواجه فلان و گدای مال
در دست چیست غیر پریشانی آخرش
زآن کیسه ها که دوخته گل از برای مال
مالست از برای فدای تن و کنند
این خواجگان ز حرص تن وجان فدای مال
از بهر بندگی چه سرو دل دگر که هست
در دل تو را غم زر و در سر هوای مال
واعظ اگر جهان همه از تست عاقبت
سودن همین بدست تو ماند بجان مال

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
گذشت عمر و تو در کار کاهلی کاهل
رسید مرگ و تو بسیار غافلی غافل
دم از کمال زنی ز آنکه ناقصی ناقص
کنی بدانش خود ناز جاهلی جاهل
بخویش بسته از آنی که بیخودی بیخود
ز حق گسسته از آنی که باطلی باطل
ز خود چو تیر گریزت بود ضرور ضرور
بخویشتن چو کمان سخت مایلی مایل
از آن نه پند پذیری که واعظی واعظ
از آن به بند اسیری که عاقلی عاقل

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
قامتم گردید چون قلاب از یاد اجل
میکند صیدم باین قلاب صیاد اجل
از حواس و از قوی دیگر بما چیزی نماند
خرمن تن رفته رفته رفت بر باد اجل
چون گران شد گوش واکن چشم ازین خواب گران
این گرانی هست در گوش تو فریاد اجل
قد چو خم شد گردن تسلیم میباید کشید
بر تو باشد قد خم شمشیر جلاد اجل
سخت سستی گشته زور آور ز پیری وقت شد
وارهیم از زحمت این تن به امداد اجل
هست وقت آنکه فکر خود کنم واعظ ولی
کرده ام خود را فراموش از غم یاد اجل

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
ای از عرق جبین تو صبح بهار دل
یاد قدت نهال لب جویبار دل
هر دل که بیشمار نباشد در آن غمت
در پیش عاشقان نبود در شمار دل
فارغ شدم بفکر تو از فکر روزگار
غیر از غم تو نیست کسی غمگسار دل
چشمم ز رشک تشنه به خون دلم شده است
تا دیده است یاد ترا در کنار دل
هرگه که یاد بسمل تیغ تو کرده ام
از خود فشانده ام بتپیدن غبار دل
واعظ چنین ضعیف و غمت این قدر گران
چون قامتش خمیده نگردد ز بار دل

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
چشم پیکانت نگاهی کرده روزی سوی دل
زحم هرگز بر ندارد چشم خویش از روی دل
بسکه طومار سخن پیچیده در دل مانده است
تارها شد از زبانم باز گردد سوی دل
یاد شوخی های مژگان تو بیدارش کند
گر شود بالین بخت خفته ام زانوی دل
استخوانم از فشار تنگنای روزگار
همچو نقش بوریا جا کرده در پهلوی دل
یک نفس واعظ برو شاگردی آیینه کن
نیک و بد را رو بسوی خود کن از یکروی دل

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
بیهوشی دولت را مردن شمرد عاقل
آوازه رفعت را شیون شمرد عاقل
اوضاع جهان دایم مانند نفس باشد
هرآمد کاری را رفتن شمرد عاقل
لب چون بطلب جنبد در پیش کسان آن را
بر شمع نکو نامی دامن شمرد عاقل
آسایش عزلت را گفتیم و نفهمیدند
این مرتبه جویان را کودن شمرد عاقل
در راه حذر جویی تنگست ز بس فرصت
هر سودن مژگان را خفتن شمرد عاقل
چون غرق عرق گردم از شرم گنه واعظ
ز آسیب عذاب آن را جوشن شمرد عاقل

وزن: مَفْعُولْ مَفاعیلُنْ مَفْعُولْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - - | - - U | U - - -
کی میکنند جامه جان از جسد قبول
آنانکه کرده اند لباس نمد قبول
درگاه دوست بسکه پسندد شکستگی
گر توبه شکسته بری میشود قبول
راضی نمیتوان شدن از خود بکاهلی
جایی که در رکاب عمل میدود قبول
شادم که در شمار معاصیست طاعتم
شاید در آن میان کرم او کند قبول
دوری ز کرده های من از بسکه لازم است
بر طاعتم عجب که نهد دست رد قبول
واعظ چو پرده برفتد از کرده های خلق
ترسم ز زشتی عمل ما رمد قبول

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
تا کعبه با خیال تو همدوش رفته ام
این راه را تمام بآغوش رفته ام
دور و دراز شد سفر بیخودی مرا
گویا ببوی زلف تو از هوش رفته ام
در حیرتم که با همه بیقوتی چه سان
از یادت ای نگار قصب پوش رفته ام
نازش ز چین جبهه برویم کشیده تیغ
تا چون خطش بسیر بنا گوش رفته ام
واعظ بمجلسی که در آن بوده حرف دوست
خود را ز شوق کرده فراموش رفته ام

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
از نهفتن راز را رسوای عالم کرده ام
وز خموشی غیر را با خویش محرم کرده ام
هر دمی از زندگی پامال فکری میشود
عمر خود را جاده غمهای عالم کرده ام
سر نپیچیده است از تأثیر افغانم دلی
پادشاهی در جهان از دولت غم کرده ام
همچو من نخلی ندارد گلشن آزادگی
در جنون تا ریشه زنجیر محکم کرده ام
عالمی گردیده در خاطر غم عالم مرا
ترک خود واعظ چه گویمترک عالم کرده ام

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
گر شود صبح رخش مجلس فروز خانه ام
شمع را خواهند بردن مرده از کاشانه ام
روزگارم خنده رو آمد ببالین هر صباح
شام بیرون رفت چون دود سیاه از خانه ام
بسکه از بند حصار شهر وحشت میکند
میرمد از حلقه زنجیر خود دیوانه ام
از مکافات ستم روشندلان ایمن نیند
شمع لرزد بر خود از بیتابی پروانه ام
خانه خواه هر بلا واعظ منم در شهر عشق
منزلی سیلاب را نبود بجز ویرانه ام

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
مژده باد ای دل که اینک می رسد ماه صیام
دارد از حق بهر امید گنهکاران پیام
وه چه مه شوینده عصیان خلق از نامه ها
وه چه مه خواهنده عذر گناه خاص و عام
طرفه ماهی پای تا سر بخشش و لطف و کرم
طرفه ماهی سر بسر آمرزش و انعام عام
گر کند توفیق حق یاری درین فرخنده ماه
میتوان از نفس تن پرور کشیدن انتقام
توسن نفس از قناعت میکند پر سر کشی
چند روزی از نخوردن بر دهانش زن لگام
در چراگاه هوس سالی چرانیدی شکم
چند روزی هم کن این آب و علف برخود حرام
نعمت الوان دنیا پر مکرر گشته است
چند روزی هم ازین شربت تو شیرین ساز کام
تا زند آب حیاتی بر لب ما مردگان
در کف این ماه باشد از هلال خویش جام
میزبان رحمت حق با لب این ماه نو
میزند ما را صلا بر سفره این فیض عام
رتبه میخواهی ز پر خواری مکن خود را گران
زآنکه از فیض نخوردن شد ملک عالیمقام
صبح نوروزیست پیش مؤمنان هر صبح آن
عید فطری باشد از فرخندگی هر وقت شام
ما که ایم از ما چه آید در طریق بندگی
واعظ از حق کن طلب توفیق این خدمت تمام

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
یارب ز چرک مال جهان بخش نفرتم
ز آلایش تعلق آن ده طهارتم
از دست رفت پای بده دست و پای سعی
تن گشت همچو سرمه بده چشم عبرتم
گرد گناه از گهرم برده آب و رنگ
اشک ندامتم ده و رنگ خجالتم
دستار عقل کهنه شد و دلق تن کثیف
بستان مرا که سخت گرفته است نکبتم
ز آب حیات بندگی جانفزای تست
باشد اگر ز زندگی خویش لذتم
تا روشنم شود که همه غیرتست هیچ
بگشای دیده یاری از این خواب غفلتم
سر تا بپاست نسخه اطوار من غلط
یارب بده به خامه توفیق صحتم
دادی چو ملک فقر هم ارزانیم بدار
ترسم که حرص شوم زند پا بدولتم
لب تشنه تر ز مزرع امید واعظم
از چشمه سار لطف بده آب رحمتم

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
اگر عاصی اگر مجرم اگر بی دین اگر مستم
به محشر کی گذارد دامن عفوت تهی دستم
ز بس خواناست از پیشانیم خط گنه کاری
تواند نامه اعمال شد آیینه در دستم
خلاصی از غم دنیا نباشد اهل دنیا را
گشاد دل ندیدم تا به فکر این و آن بستم
نگاه ظاهر و باطن یکی کردم تو را دیدم
رسا شد این دو کوته رشته را با هم چو پیوستم
ندیدم کلفت از کس تا نکردم کلفتی با کس
نرنجیدم ز رنجانیدن کس تا زبان بستم
نرنجانیدم از خود هیچکس را غیر این واعظ
که با سرپنجه تأثیر افغان خاطری خستم

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
غبار آسا نسیمی چون وزد در پای او افتم
که شاید یک نفس در دامن صحرای او افتم
براه عشق جانان وادی و منزل نمیدانم
بجز این کز سر خود خیزم و در پای او افتم
ندانم را دیگر بهر گلگشت سراپایش
مگر در کوچه باغ زلف سر تا پای او افتم
دگر باغ جنان را سفره بر سر نفگنم یک دم
اگر در سایه سرو قد رعنای او افتم

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
ز شرح اشتیاق دوست تا حرفی بیان کردم
سراپا خویشتن را چون قلم صرف زبان کردم
چنان کاول شناساند الف استاد کودک را
من اول ناوک او را به دل خاطر نشان کردم
شدم در مکتب دل تا گلستان خوان حسن او
چو قمری سطر سرو قامت او را روان کردم
گذار عمر پیرم کرد و من هم از خرام او
به فکر سرو خود افتادم و خود را جوان کردم
اگر در عاشقی بلبل نمود افغان بسی واعظ
میان عاشقان در خامشی من هم فغان کردم

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
از ناز اگر نیایی خود در خیال مردم
رحمت چرا نیاید باری بحال مردم
از وحشتی که داری حرف رخت نیاید
در مصحف نکویی هرگز بفال مردم
بر کس نمیوزد تند هرگز نسیم لطفت
از دل چگونه خیزد گرد ملال مردم
چشمی ز صبح وصلت هرگز نکرد روشن
هر چند سوخت خود را شمع خیال مردم
خشم تو ای جفا جو از لطف خلق خوشتر
هجر تو ای پری رو به از وصال مردم
خواری بر خلایق عزت بود بر دوست
صدر بهشت باشد صف نعال مردم
واعظ ز منت خلق ترسیده بسکه چشمم
خواهم که رو نشویم با اشک آل مردم

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - - | - - U | - U - -
ز غصه جان نبری بی حذر ازین مردم
بمنزلی نرسی بی سفر ازین مردم
بهند سایه دیوار فقر کن سفری
امید سود چه داری دگر ازین مردم
در آب حلقه این قوم و گل به چین نفسی
بیار طاقت و عبرت ببر ازین مردم
شرر ز خلق مگر دید آنچه من دیدم
که ناگشوده بپوشد نظر ازین مردم
ز نان کسی که نسازد بخوردن دل خویش
برنگ اشک فتد در بدر ازین مردم
بغیر اینکه ز دین بهر مال میگذرند
ندیده ام گذشتی دگر ازین مردم
بمرگ فرصت کشتن نمیدهند این قوم
چه زشت طایفه اند الحذر از این مردم
رسید عمر بانجام غم مخور واعظ
بخند یک دو سه روزی دگر ازین مردم

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
نهادم عینک و ملک عدم را بی خفا دیدم
ازین روزن عجب بستانسرای دلگشا دیدم
گه از زور جوانیها و گه از ضعف پیریها
ازین ده روزه عمر بی بقا دیدی چه ها دیدم
ز پا هرجا فتادم عجز من شد دستگیر من
چه یاریها که در عالم ازین بیدست و پا دیدم
درین جزء زمان از کس ندیدم همرهی در کل
بغیر اینکه گاهی دستگیری از حنا دیدم
ز هم خواهند این خلق خدا نشناس کام دل
بسی جستم همین درگاه حق را بی گدا دیدم

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
ز بس نومیدی از امیدهای خویشتن دیدم
ز امیدی که هم در ناامیدی هست نومیدم
بسان غنچه بودم تنگدل دایم ز خودسازی
چو گل برداشتم از خویشتن تا دست خندیدم
فزونی مینمود اول بچشمم بیشتر اما
زیاد آمد کمی با عقل خود وقتی که سنجیدم

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
چو رنگ خویش هردم انقلاب ساکنی دارم
چو جوش باده دایم اضطراب ساکنی دارم
ز خود هرچند بگریزم همان در بند خود باشم
رم آهوی تصویرم شتاب ساکنی دارم
مباش ای ساحل غم چشم بر راهم که من کشتی
به سان جوهر تیغش در آب ساکنی دارم
دلم چون ساغر چشمت نه هرجایی است در محفل
برو ساقی که من جام شراب ساکنی دارم
بیابان کرد شهر هستی ام را چشم آهویی
که از بس حیرتش موج سراب ساکنی دارم
نباشد پای رفتن از دل من بی قراری را
چو زلف خوبرویان پیچ و تاب ساکنی دارم
ز بس در گرد کلفت مانده ام از ناتوانی ها
چو جوش سبزه در خاک اضطراب ساکنی دارم
نیامد عمر بر سر واعظ ایام جدایی را
ز بخت بد چه چرخ و آفتاب ساکنی دارم

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
بشکند از ناتوانی استخوان در پیکرم
قطره اشکی اگر غلتد ز مژگان ترم
دور شد از آب وصلش تا چو ماهی پیکرم
چون زبان تشنه می چسبد به کام بسترم
گرچه تندم خاطری هرگز نرنجانیده ام
در گلستان جهان خارم ولی خارترم
آتش افسرده ام اما ز سوز دل هنوز
می کند روشن چراغ آیینه از خاکسترم
رشته عمرم ندارد گوهری غیر از سخن
نسخه برگشته بختی را تو گویی مسطرم
با گران جانان به جز نرمی ندارم چاره ای
سرمه می گردم ز ضعف ار کار افتد بر سرم
نیست واعظ شکوه از عریانیم کز فیض عشق
جامه گوهر نگار اشک باشد در برم

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
چو تار چنگ کند گوشمال غم سازم
چو مرغ رنگ بتنگست بال پروازم
رسید ضعف بجایی که نارساست اگر
کنند کوک بساز خموشی آوازم
ز بس جهان شده خالی ز دوستان صدیق
فرامشی بود امروز محرم رازم
بشوق بال و پر افشانی فضای عدم
چو گل همیشه گشاد است بال پروازم
بسان بید موله درین چمن واعظ
ز سرفکندگی خویشتن سرافرازم

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
ز غم گر سوختم نزدیک یار مهوش خویشم
شدم خاکستر اما همنشین آتش خویشم
بهر جا باشد او من دور گرد آن سر کویم
خیالش تا بدل جا کرده من هجران کش خویشم
فلک را نیست جرماین اضطراب از خویشتن دارم
در این مجمر شرار آسا سپند آتش خویشم
چو حرف وصل گوید خویش را دور افگنم اول
برای صید مطلب تیر روی ترکش خویشم
سراپا گرچه واعظ هستیم باشد ازو لیکن
شررسان در فلاخن از فروغ آتش خویشم

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
تا تیغ تو بگذاشته لب بر لب زخمم
باز است بشکر تو ستمگر لب زخمم
هرگز نگرفته است دهنها بزبانها
خویی که گرفته است بخنجر لب زخمم
جز شکوه بیمهریت از دل نتراود
گر تیر تو انگشت نهد بر لب زخمم
چندان نمکیده است لب گریه دلم را
کز آب دم تیغ شود تر لب زخمم
حرف ستمش را بدو لب باز توان گفت
یک لب لب تیغ و لب دیگر لب زخمم
از لذت شمشیر تو در خاک عجب نیست
گر مور چو خط جمع شود بر لب زخمم
بر آینه تیغ ستم پیشه قاتل
حیران شده چون دیده جوهر لب زخمم
تا چاک دلم بخیه تسلیم گرفته است
نگذشته دگر حرف بهی بر لب زخمم
واعظ دلم از درد بفریاد درآید
دندان خدنگی نگزد گر لب زخمم

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
باین افتادگیها مرد میدان دلیرانم
سراپا از شکستم پر ولی زنجیر شیرانم
گریزان آنچنانم از میان مردم عالم
که وحشت میکنم تا درمیان گوشه گیرانم
بهر کس خویش را بندم نسازد هفته یی بامن
تو گویی از سیه بختی خضاب موی پیرانم
بشمعی خانه فانوس روشن شد عجب نبود
کند گر یاد او از جمله روشن ضمیرانم
به ظاهر گرچه بیقدرم خدا قدر مرا داند
که گر خاکم ولی خاک قدمهای فقیرانم
سعادت چیست غیر از راحت خلق جهان جستن
شود جغدم اگر مهمان بشو گو خانه ویرانم
بقای نوجوانی را از آن بر خویش ننویسم
که سرمشقی است در پیش نظر از عمر پیرانم
پر است از گفتگویم دفتر ایام و من واعظ
ز غم گریان و نالان چون نی کلک دبیرانم

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
سرهنگ مصر گوشه نشینی کنون منم
پا تا به پیچ کوچه عزلت ز دامنم
از نرمیم بگردن بدخواه خود کمند
گردم چو تند بر سر خود تیغ دشمنم
بر ابر چشم دانه ام از بهر خویش نیست
ترسم که برق سیر نگردد ز خرمنم
دل خون شود ز حسرت آن چشم سرمه دار
هر گه که شام هجر درآید ز روزنم
بهر سخن به کار نیامد مرا زبان
اکنون بکار آمده بهر گزیدنم
منظور ما ز ترک جهان نیست جز جهان
چون باز بهر صید بود چشم بستنم
خاک است خاک در لحد اکنون نه اوست او
آنکس که از غرور همیزد منم منم
واعظ بناله میکنم از جای کوه را
کو زور و حشمتی که دل از خویشتن برکنم

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
ز آن جهان پاک آمدم آلوده دامن میروم
سوی این غفلت سرا جان آمدم تن میروم
گلعذاران بسکه در خاک سیاه آسوده اند
چون بگورستان روم گویی بگلشن میروم
بهر دنیا میکنم خود را اسیر طبع دون
از هوای دختری در چه چو بیژن میروم
گو مسازم پایمال ای خصم بی پروا که من
همچو خار از لاغری در پای دشمن میروم
از برای زال دنیا همچو کوران هر قدم
با وجود دیده در چاهی چو سوزن میروم
از غم دنیا کشیدم این قدر واعظ بس است
سوی خاک اکنون برای واکشیدن میروم

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
در وطن سخت غریبم سفری میخواهم
می پرد مرغ دلم بال و پری میخواهم
نیست تقصیر کسی گر نبرد کس نامم
هنرم ساخته بیقدر زری میخواهم
توشه را طلب نیست بجز درد طلب
زهد خشکی چکنم چشم تری میخواهم
قیل و قال سخن بیهده دنیا را
گوشه گیری چکنم گوش کری میخواهم
همچو خس بر سر هر موج ز خست لرزم
کشتی همت دریا گذری میخواهم
کس در آن در بزر و سیم نشد کامروا
زاری مطلب خود پیش بری میخواهم
هست آیا زغم مرگ در آنجا خبری
از دل مردم دنیا خبری میخواهم
خیمه بیرون زدن از بحر تعلق چو حباب
بهواداری آه سحری میخواهم
پر بخود گم شده این نفس بطاعت مغرور
انفعال بگنه راهبری میخواهم
نسخه پر غلطم در کف گیتی واعظ
بر خود از کلک عنایت گذری میخواهم

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
برآ ز خانه که از خان و مان خویش برآیم
بحرف زودتر آ تا بخویش دیرتر آیم
اگر عتاب نمایی تو من بتاب در افتم
اگر ز جای در آیی تو من ز پای درآیم
بدست و پا زدن این ره نمیرسد بنهایت
مگر تمام شود عمر و در رهت به سر آیم
ز رشک اینکه مبادا ترحمت به دل آید
چنین شکسته نمیخواهمت که در نظر آیم
ز حیرت گل رویت اگر ز کار نیفتم
بگو ز عهده بی طاقتی چگونه برآیم
چسان ز دیدن واعظ دل چو سنگ تو سوزد
نمانده آن قدر از هستیم که در نظر آیم

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U - -
چهره بگشای که از شوق بپرواز آیم
تا بود جان بتن از خود روم و باز آیم
پر ز افغانم و خاموش چو ابریشم ساز
ناخن دادرسی کو که به آواز آیم
تنم از ضعف چنان شد که بسر منزل خویش
نبرم راه ز بیهوشی اگر باز آیم
شبنم آسا همه تن دیده گریان گردم
چون بگلگشت سراپای تو طناز آیم
لطف کردی قدمی رنجه نمودی باری
آن قدر باش که از خود روم و باز آیم
کردم آلوده بصد عیب چو واعظ خود را
تا بیاد تو ز بدگویی غماز آیم

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
ما ز هر عشرت دنیا بسخن ساخته ایم
بلبلانیم و ز عالم بچمن ساخته ایم
خون خوردیم و ز ادب نام لب او نبریم
به انار دل از آن سیب ذقن ساخته ایم
کام ما نیست بجز رخصت بوسی ز لبش
ما بیک حرف از آن میم دهن ساخته ایم
دلنشین تا شده ما را شکرین گفتارش
با دل تنگ از آن تنگ دهن ساخته ایم
ز آن جهان تافته رو واله دنیا شده ایم
ز آن همه سرو و سمن ما به دمن ساخته ایم
غافل از یاد حق و شاد که از اهل دلیم
ما از آن شمع فروزان بلگن ساخته ایم
طول عمری ز جهان یافته بی حسن عمل
ما ازین چاه ز یوسف برسن ساخته ایم
زنده در گور چه از گرد کدورت باشیم
ما که با مردن بی گور و کفن ساخته ایم
از سفرهای جهان فایده ما این بود
که بآسودگی کنج وطن ساخته ایم
زینت دل غم یار است و غم دین واعظ
ما از آنها همه با زینت تن ساخته ایم

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
چشم و گوش و عقل و حس رفتند و ما وامانده ایم
رفته است اسباب ما خود پیشتر ما مانده ایم
از شراب هستی احباب خالی گشت و ما
همچو مو در کاسه افلاک بر جا مانده ایم
خواب مرگ از کوفت شاید آورد ما را برون
در تلاش زندگانی آن قدر وامانده ایم
ما بساط هر تعلق زین سرا برچیده ایم
بهر رفتن با عصایی بر سر پا مانده ایم
گرم رویی نیست پیدا گرم خونی خود کجاست
در میان این قدر مردم چه تنها مانده ایم
جان فگند از دوش خود بار گران جسم و ما
همچنان واعظ بزیر بار دنیا مانده ایم

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
ما بلبلان خار علایق گزیده ایم
در آشیان بال و پر خود خزیده ایم
دامن بدست خار علایق نداده ایم
چون باد اگر چه بر گل و ریحان وزیده ایم
از دامگاه بال هما کرده ایم رم
در خرقه چون کبوتر چاهی خزیده ایم
فیضی که برده ایم ز شیرینی لبت
حرف لب تو گفته لب خود گزیده ایم
واعظ بچشم شوق ز بحرین هر دو کون
یکدانه گوهر غم او را گزیده ایم

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
برکنده از حیات باندک بهانه ایم
دندان کرم خورده کام زمانه ایم
گردیده پرده هنر ما وجود ما
ز آن قدر ما نهفته که خود در میانه ایم
امروز در بساط جهان نیست خوشدلی
ما مست بزم دوش و شراب شبانه ایم
فارغ ز هر غمم دل پر یاد دوست کرد
ما پادشاه عالم خود زین خزانه ایم
از ما غرض دلست و غرض از دلست دوست
دل چشم و دوست مردم و ما چشم خانه ایم
فارغ کسی چو خوشه ز برگ معاش نیست
تا زنده ایم در طلب آب و دانه ایم
داریم جای بر سر زلف پریوشان
تا در گشاد کار ضعیفان چو شانه ایم

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
ضعف پیری آمد و دست از جهان برداشتیم
دل بمرگ خود نهادیم و ز جان برداشتیم
ضعف پیری ها بسی ما را ز پا افگنده بود
قد دو تا کردیم خود را از میان برداشتیم
صرف شد عمر گرامی جمله در بی حاصلی
ما چه حاصلها کزین آب روان برداشتیم
ضامن روزی زمین و آسمان و ما ز خلق
منت نان از زمین و آسمان برداشتیم
نعمت الوان دنیا را به ما کردند عرض
گوشه گیری را همین ما از میان برداشتیم

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
بی رهنما براه طلب پا گذاشتیم
خود را بشوق راهروی وا گذاشتیم
تدبیر دلگشایی ما هیچکس نکرد
این کار را بدامن صحرا گذاشتیم
راضی بدلشکستگی جهل خود شدیم
گردنکشی بمردم دانا گذاشتیم
با ما هر آنچه خصم توانست کرد کرد
ما انتقام خود بمدارا گذاشتیم
اینجا کسی چو پرسش احوال ما نکرد
ما حال خود بپرسش فردا گذاشتیم
در کارها ز خود نکشیدیم منتی
جز اینکه کار خود بخدا واگذاشتیم
نگذاشتیم در دل خود هیچ زندگی
تا دل بزندگانی دنیا گذاشتیم
در خون دل بخنده نشستن نبود رسم
این رسم ما بگردن مینا گذاشتیم
واعظ شد اولین قدم ما بهشت فیض
تا پای خواهش از سر دنیا گذاشتیم

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
ما ز نادانی ز بس بدبین و بدخواه خودیم
راه ناامن است تا جایی که همراه خودیم
رهزنی ما را نباشد چون خودی در راه دوست
در طریق بندگی القصه خود چاه خودیم
هرکجا افتاد کاهی قد بیاری کرد راست
در میان همدمان شرمنده کاه خودیم

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
از بزرگان وحشی و با خاکساران همدمیم
کوه اگر باشی تو ما سیلیم اگر خاکی نمیم
همچو حرفی کز کتاب افتاده باشد برکنار
گر بصورت دورم از یاران بمعنی باهمیم
صبح تا شب باد پیما شب سراسر غنچه خسب
بوستان زندگی را ما همانا شبنمیم
میتوان با چرب و نرمی خصم را بستن زبان
ما ز خوی نرم بر زخم دهنها مرهمیم
بر نمی آید ز قوت آنچه می آید ز ضعف
پشت شمشیر است اگر خصم توانا ما دمیم
جلوه کردن ز آن سهی قد گرد سرگشتن ز ما
قامت او هر کجا باشد علم ما پرچمیم
شور ما در تلخ گویی واعظ از عین صفاست
در مذاق خلق اگر ناخوش چو آب زمزمیم

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
برده است از بسکه فکر آن نگار جانیم
گشته موی کاسه زانو خط پیشانیم
این رگ گردن که من از اهل دانش دیده ام
می توان برد ای فلاطون رشک بر نادانیم
در محبت بر نمی آید بلا با صبر من
بس نباشد سیلی از بس تشنه ویرانیم
از پی تحصیل رزق ما عرق ریزد سحاب
روز و شب چون ابر من در گریه از بی نانیم
جای بال افشانی من عالم تجرید بود
کرده واعظ پای بند این جهان فانیم

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
بنشین تا رخت از تاب نظر غازه کنیم
با لب لعل تو یکدم نمکی تازه کنیم
نسخه صحبت ما زود ز هم میپاشد
مگرش از سخن زلف تو شیرازه کنیم
خواهد از گریه شادی شب وصل تو نثار
بعد ازین گریه ز هجر تو باندازه کنیم
نیست برنده تر از حق نمک شمشیری
ما بخصمی که کشد تیغ نمک تازه کنیم
واعظ از برگ جهان مقصد ما گمنامی است
پوست پوشی نه چو طبل از پی آوازه کنیم

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -