cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
باز دل مست نوایی ست که من می دانم
این نوا نیز ز جایی ست که من می دانم
محمل و قافله و ناقه درین وحشتگاه
گردی از بانگ درایی ست که من می دانم
خونم آخر به  کف پای  کسی خواهد ریخت
این همان رنگ حنایی ست که من می دانم
چشم واکردم و توفان قیامت دیدم
زندگی روز جزایی  ست  که من می دانم
آب گردیدن و موجی ز تمنا نزدن
پاس ناموس حیایی ست که من می دانم
نیست راهی که به کاهل قدمی طی نشود
پای خوابیده عصایی ست که من می دانم
در مقامی که بجایی نرسد کوششها
ناله اقبال رسایی ست که من می دانم
ساز تحقیق ندارد چه نگاه و چه نفس
سر این رشته بجایی ست که من می دانم
طلبت یأس تپیدن هوس عشق وفاست
کار دل نام بلایی ست که من می دانم
ای غنا شیفته با  این دل راحت محتاج
فخر مفروش گدایی ست که من می دانم
عشق زد شمع  که ای سوختگان خوش باشید
شعله هم آب بقایی ست که من می دانم
حیرتم سوخت  که از دفتر عنقایی او
جهل هم نسخه  نمایی ست  که من می دانم
بود عمری به برم دلبر نگشوده نقاب
بیدل این نیز ادایی ست که من می دانم

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
دلیل کاروان اشکم آه سرد رامانم
اثر پرداز داغم حرف صاحب درد رامانم
رفیق وحشت من غیر داغ دل نمی باشد
دربن غربتسرا خورشید تنهاگرد رامانم
بهار آبروبم صد خزان خجلت به بر دارد
شکفتن در مزاجم نیست رنگ زرد رامانم
به حکم عجز شک نتوان زدود از انتخاب من
دربن دفتر شکست گوشهای فرد رامانم
به هر مژگان زدن جوشیده ام با عالم دیگر
پریشان روزگارم اشک غم پرورد رامانم
شکست رنگم وبر دوش آهی می کشم محمل
درین دشت از ضعیفی کاه باد آورد رامانم
تمیز خلق از تشویش  کوری برنمی آید
همه گر سرمه جوشم در نظرهاگرد رامانم
نه داغم مایل گرمی نه نقشم قابل معنی
بساط آرای وهمم  کعبتین نرد را مانم
به خود آتش زنم تا گرم سازم پهلوی داغی
ز بس افسرده طبعیها تنور سرد رامانم
خجالت صرف  گفتارم ندامت وقف  کردارم
سراپا انفعالم دعوی نامرد رامانم
نه اشکی زیب مژگانم نه آهی بال افغانم
تپیدن هم نمی دانم دل بی درد رامانم
به مجبوری  گرفتارم مپرس از وضع مختارم
همه  گر آمدی دارم همان آورد رامانم
فلک عمریست دور از دوستان می داردم بیدل
به روی صفحه آفاق بیت فرد رامانم

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
نه فکر غنچه نی اندیشه  گل می کند شبنم
به  مضمون گداز خود تأمل می کند شبنم
هم از ضبط نفس رنگ طلسم غنچه می بندد
هم از اشک پریشان طرح سنبل می کند شبنم
درین  گلشن  که راحت برده اند از بستر رنگش
به  امید ضعیفی ها توکل می کند شبنم
به آهی بایدم سیماب  کرد آیینه دل را
نفس  تا گرم شد ترک تحمل می کند شبنم
اگر مشق خموشی  کامل افتد داستان  گردد
به حیرت شهرت منقار بلبل می کند شبنم
توهم از خود برون آ محو خورشید حقیقت شو
به یک پرواز جزو خویش را کل می کند شبنم
گذشتن بی تغافل نیست از توفان این گلشن
همان از پشت خم آرایش پل می کند شبنم
چکد اشک ندامت چول نفس بی دست و پا گردد
هوا آنجاکه ماند از پر زدن  گل می کند شبنم
طرب خواهی دمی بر سنگ زن پیمانه عشرت
قدح ها از گداز شیشه پر مل می کند شبنم
ز بس بی حاصل افتاده ست سیر رنگ و بو اینجا
هزار آیینه محو یک تغافل می کند شبنم
حیا هم در بهارستان شوخی عالمی دارد
عرق را مایه عرض تجمل می کند شبنم
ز بیرنگی به رنگ آورد افسون دویی ما را
به ذوق آیینه سازی تنزل می کند شبنم
تو محرم نشیه اسرار خاموشان نه ای ورنه
درین  گلزار بیش از شیشه قلقل می کند شبنم
ز سامان عرق بیدل خطش حسنی دگر دارد
گهر در رشته موج رگ  گل می کند شبنم

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
اگردریا نگیرد خرده بر بیش و کم شبنم
ز مغروری ندارند این گل اندامان غم شبنم
صبا بوی سر زلف که می آرد درین گلشن
که زخم گل ندارد التیام از مرهم شبنم
نزاکت آشنای دل ندارد چاره از حیرت
مگر آیینه دربابد زبان همدم شبنم
بقا در عرض شوخیها همان رنگ فنا دارد
نباشد مختلف آب و هوای عالم شبنم
هوای وحشت آهنگ در جولانگه امکان
زمین تا چرخ لبریز است از زبر و بم شبنم
بجز تیغت که بر دارد سر افتاده ما را
همان خورشید می چیند بساط مبهم شبنم
به چشم محو گلزارت نگه شوخی نمی داند
تحیر می کشد همواری از پیچ و خم شبنم
غبار عاشقان با عهد خوبان توأمی دارد
ز رنگ و بوی گل دریاب  انداز رم شبنم
تو هم مژگان نبندی تا ابدگر دیده نگشایی
که محو انتظارکیست چشم پر نم شبنم
درین  گلشن  که شخص از شرم پیدایی عرق دارد
سحرگل کرد اماگشت آخر محرم شبنم
طلسم حیرتست آیینه دار شوکت هستی
مدان جز حلقه چشمی نگین با خاتم شبنم
عرق ریز حنا صد رنگ توفان در بغل دارد
مگیر ای جوش گل از ناتوانیها کم شبنم
طربها خاک توست آنجاکه دل بی مدعا گردد
درین گلشن چمن فرشست بیدل مقدم شبنم

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
دل را به یاد روی کسی یاد می کنم
آیینه کرده ام گم و فریاد می کنم
بوی پیامی از چمن جلوه می رسد
از دیده تا دل آینه ایجاد می کنم
خاکم به باد می رود و آتشم به آب
انشای صلحنامه اضداد می کنم
چون صبح بسکه فرصت پرواز نارساست
رنگ پریده را نفس امداد می کنم
علم و عمل فسانه تمهید خواب کیست
عمریست هر چه می شنوم یاد می کنم
قد خمیده نسخه تدبیر جانکنی است
سر گوشیی به تیشه فرهاد می کنم
در ضمن ناله ای که دل از یاس می کشد
پروازهاست کز پرش آزاد می کنم
افسانه تظلم حیرت شنیدنی است
دست بلندی از مژه ایجاد می کنم
دل آب گشت و خجلت جان سختی ام نرفت
آیینه می گدازم و فولاد می کنم
مینای دل به ذوق خیالی شکسته ام
آرایش جهان پریزاد می کنم
کیفیت میان تو باغ تصور است
مو در دماغ خامه بهزاد می کنم
بیدل خرابی ام نفس وحشتست و بس
دل نام عالمی که من آباد می کنم

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
آمدم طرح بهار تازه ای انشا کنم
یک دوگلشن بشکفم چشمی به رویت واکنم
از فسردن هر بن مویم مزار حیرتست
زان تبسمها جهانی مرده را احیا کنم
در خمارآباد امکان ساغر دیگر کجاست
التفاتی واکشم زان چشم و مستیها کنم
غنچه خرمن می کند شوقم زمین تا آسمان
بوسه واری گر به خاک آستانت جا کنم
فکر آن قامت جهانی را بلند آوازه  کرد
رخصت نازی  که من هم مصرعی رعنا کنم
شرم حسنم ساغر تکلیف چندین بیخودیست
بر قفا افتم چو مژگان گر مژه بالا کنم
در شکایت  نامه ام چون کاغذ آتش زده
نقطه پر پیدا کند تا نامه بر پیدا کنم
ناز پرورد تغافل خانه یکتایی ام
هر کجا آیینه ای را بینم استغنا کنم
قطره اشکی به توفان آورم  کز حسرتش
تشنه کامی را صدای ساغر دریا کنم
عشق بیدل گر بساط نازم آراید چو شمع
آنقدر گردن  کشم از خود که سر را پا کنم

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
وحشتی  کو تا وداع اینهمه غوغا کنم
نغمه ساز دو عالم را صدای پا کنم
هیچ موجی از کنار این محیط آگاه نیست
من ز خود بیرون روم تا ساحلی پیداکنم
ناخنی در پرده طاقت نمی یابم چو شمع
می زنم آتش به  خود تا رفع خار پا کنم
یکنفس آگاهی ام چون صبح بود اما چه سود
گرد از خود رفتنم نگذاشت چشمی واکنم
می شود در انتظارت اشک و می ریزد به خاک
حسرت چندی  که من با خون دل یکجا کنم
حیرت از ایام وصلم فرصت یادی نداد
کز بهار رفته رنگی در خیال انشا کنم
گرد راه حسرتم وامانده جولان شوق
بایدم از خویش رفت آندم  که یاد پا کنم
تاجر عمرم ندارم غیر جنس کاستن
به  که با این سود خجلت هم به خود سودا کنم
هر سر مویم درین وادی به  راهی رفته است
ای تپیدن مهلتی تا جمع این اجزا کنم
یار گرم پرسش و من بیخبر کو انفعال
تا ز موج آب  گردیدن سری بالا کنم
عمر من چون شعله تصویر در حیرت  گذشت
بخت  کو تا یک شرر راه تپیدن واکنم
شوخی امواج  آغوش وداع  گوهر است
عالمی سازم تهی تا در دل خود جا کنم
کلفت امروز هر چند آنقدرها بیش نیست
لیک کو رنگی که برگردانم و فردا کنم
اعتبارات جهان حرفی ست من هم بعد ازین
جمع سازم احتیاج و نامش استغنا کنم
بیدماغی اینقدر سامان طراز کس مباد
خانه باید سوختن تا آتشی پیدا کنم
در تحیل ساقی این بزم ساغر چیده است
تا به  کی بینم پر طاووس و مستیها کنم
بیدل از گردون نصیب من همان لب تشنگی است
گر همه مانند ساحل ساغر از دریا کنم

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
چون سپند اظهار مطلب ازکجا پیداکنم
سرمه می گردم اگر خواهم صدا پیدا کنم
دست گیرایی دگر باید که کار پا کنم
کو ز جا برخاستن تا من عصا پیداکنم
عیش رسوایی غبار اندوز مستوری مباد
می رمد عریانی از من گر قبا پیداکنم
هر گهر موجی و هر آیینه دارد جوهری
از کجا یارب دل بی مدعا پیدا کنم
خاک من در سجده گاه عجز داغ حیرتست
تا سری بردارم و دست دعا پیداکنم
شمع بزم وحدتم در من سراغ من گم ست
واگدازم خویش را تا نقش پا پیدا کنم
چون گل از وحشت نسیمی های آن گلشن کجاست
آنقدر فرصت  که رنگ رفته را پیدا کنم
بی تمیزی چون خط پرگار مفت جستجو
انتها گل می کند گر ابتدا پیدا کنم
بس که خلوت پروران این چمن بی پرده اند
آب می گردم چو شبنم تا حیا پیدا کنم
بی جنون از کلفت اسباب رستن مشکل است
خانه بر آتش فروشم تا صفا پیداکنم
نغمه یأسم مپرس از دستگاه ساز من
بشکنم رنگ دو عالم تا صدا پیداکنم
در دماغ گردشم پرواز دارد آشیان
بال می گردم اگر چون رنگ پا پیدا کنم
منت خویش از سراب وهم هستی تا به کی
به که گم گردم ز خود هم تا تو را پیدا کنم
مد عمرم چون نگه بیدل به حیرانی گذشت
گوشه چشمی نشد پیداکه جا پیداکنم

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
کو فضایی که نفس را ز دل آزاد کنم
خانه تنگ است برون آیم و فریاد کنم
شرم بی حاصلی عمر نمی ساز نکرد
تا جبینی ز ندامت عرق آباد کنم
بر نمی داردم از خاک تلاشی که مراست
نردبانی مگر از آبله ایجاد کنم
قابلیت گل سرمایه استعداد است
رنگ  کو تا طرف سیلی استاد کنم
گر خموشی دهدم صلح به جمعیت دل
ما و من پیشکش تهمت اضداد کنم
نام عنقا بنشان به که نگردد ممتاز
بر نگین زین دو نفس عمر چه بیداد کنم
عالمی چشم به ویرانی من دوخته است
به  که بر سر فکنم خاک و دلی شاد کنم
تاب محرومی پرواز ندارم ور نه
بال و پر بشکنم و خانه صیادکنم
بی خزان است بهار چمنستان خیال
هر چه پیش آید از آن بگذرم و یاد کنم
هر قدم در ره او کعبه و دیر دگر است
آه یک سجده جبین خشت چه بنیاد کنم
بیدل از ما و تو حیران حساب غلطم
من نویسم به دل و بر سر آن صاد کنم

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
باده ندارم که به ساغرکنم
گریه  کنم تا مژه ای تر کنم
کو تب شوقی  که دم واپسین
آینه را آبله بستر کنم
صف شکن ناز توانایی ام
تیغ  گر از پهلوی لاغر کنم
تا نگهی در تپش آرام شمع
ناخن پا تا مژه شهپر کنم
تهمت آسودگی ام داغ کرد
رفع خجالت به چه جوهرکنم
کاش درین عرصه به رنگ شرار
از نفس سوخته سر برکنم
در همه کارم اگر این است جهد
خاکبه سر از همه بهترکنم
نیست کسی دادرس هیچکس
رعد نی ام  گوش  که را کر کنم
تر شود از شرم لب تشنه ام
خشکی اگر تهمت ساغر کنم
عزتم این بس  که چو موج  گهر
پای به دامن  کشم و سر کنم
حسرت دیدار نیاید به شرح
تا به کجا آینه دفترکنم
بیدل از آن جلوه نشان می دهد
قلزمی از قطره چه باورکنم

وزن: مُفْتَعِلُنْ مُفْتَعِلُنْ فاعِلُنْ
بحر: سریع مطوی مکشوف
نشانه‌های عروضی: - U U - | - U U - | - U -
به کمین دعوی هستی ام  که چو شمعش از نظر افکنم
هوس سری ته پاکشم رگ گردنی به سر افکنم
ز غبار عالم مختصر چه هوای سیم و چه فکر زر
اثری نچیده ام آنقدرکه بروبم و به در افکنم
به سواد دوری حرص وکد چه امید محمل من کشد
فلک اطلسش مگرآورد که جلی به پشت خر افکنم
اگرم دهد طلب وفا به بنای داغ غمت رضا
دو جهان به آتش دل گدازم و طرح یک جگر افکنم
نتوان شدن به وفا قرین مگر از سجود ادب  کمین
چو سرشک پاکشدم جبین که به آن مکان گذر افکنم
المی  که بر جگرآورم به  کجا ز سینه برآورم
که به کوه اگرگذر آورم به صدایش ازکمر افکنم
چقدر به عرصه آب وگل کندم مصاف هوس خجل
مژه ای زگرد شکست دل به هم آرم و سپر افکنم
به رهی که محمل نیک وبد هوس سجودتومی کند
سرخویشم از مژه پا خورد چو به پیش پا نظر افکنم
چو سحاب می پرم از تری به هوای منصب محوری
مگر انفعال سبکسری عرقی  کند که پر افکنم
به چنین بضاعت شعله زن من بیدل و غم سوختن
که چو شمع در بر انجمن شرر است اگر گهر افکنم

وزن: مُتَفاعِلُنْ مُتَفاعِلُنْ مُتَفاعِلُنْ مُتَفاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: U U - U - | U U - U - | U U - U - | U U - U -
بعد ازین از صحبت این دیو مردم رم کنم
غول چندی در بیابان پرورم آدم کنم
در مزاج بدرگان جز فحش کم دارد اثر
زخم سگ را بی لعاب سگ چسان مرهم کنم
عالمی رنج توقعهای بیجا می کشد
کوس شهرت انتظاران بشکنم یا نم کنم
چون خبیث افتاد طبع از طعن خبث اش ننگ نیست
خوک را حلواکشم در پیش تا ملزم کنم
با فساد جوهر ذاتی چه پردازد صلاح
آدمیت کو اگر از خرس مویی کم کنم
هرزه کاریها درین دل مردگان از حد گذشت
بعد ازین آن به که گر کاری کنم ماتم کنم
هیچم اما در طلسم قدرت نیرنگ دهر
چون عدم کاری که نتوان کرد اگر خواهم کنم
صنعتی دارد خیال من  که در یک دم زدن
عالمی را ذره سازم ذره را عالم کنم
حکم تقدیر دگر در پرده  کلک منست
هر لییمی راکه خواهم بی کرم حاتم کنم
ننگ همت گر نباشد پوچ بافیهای وهم
بر سماروغی نویسم جاه و چتر جم کنم
تا خجالت بشکند باد بروت سرکشی
موی چینی بر علمهای شهان پرچم کنم
از صفا آیینه دار یک جهان دل می شود
سنگ خشتی راکه من با نقش خود محرم کنم
بسکه در ساز کلامم فیض آگاهی است عام
محرم انصاف گرددگرکسی را ذم کنم
عبرت ایجادست بیدل تنگی آغوش شرم
بی گریبان نیستم هر چند مژگان خم کنم

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
زان پری چون شیشه تا کی شکوه ای خالی  کنم
می رود دامانش از کف  گر دلی خالی  کنم
جنس حیرت گرم دارد روز بازار جمال
کاش من هم یک نگه آیینه دلالی  کنم
خاک من دارد سحر در جیب و خاری می کشد
همتی  کو کاین بنای پست را عالی  کنم
دست ز اسباب جهان برداشتم اما چه سود
دل اگر بردارم از خود بار حمالی کنم
کثرت آثار در ترک تماشا وحدت است
چشم پوشم آنچه تفصیلی ست اجمالی کنم
آبروی شمع آخر ریخت اشک بی اثر
آرزوی مرده را تا چند غسالی  کنم
سوختن همچون چنار آسان نمی آید به دست
نوبر این رنگ  شاید در کهنسالی کنم
آتش افتد در بنای  فقر و من از سوز دل
گر هوس را آبیار گلشن قالی  کنم
نا امید طاقت پرواز تا کی زیستن
ناله بیکارست وقف بی پر و بالی کنم
بر نیامد نه سپهر از چاره ی مخمور من
شیشه دیگر تو هم پر ساز تا خالی  کنم
عاجزی بیدل ندارد چاره از خفت کشی
نقش پایم تاکجا تدبیر پا مالی  کنم

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
ای طرب وجدی که باز آغوش گل وامی کنم
بعد سالی چون بهار این رنگ پیدا می کنم
چار دیوار توهم سد راه شوق چند
کعبه ای دارم به پیش  آهنگ صحرا می کنم
ساقی بزم نشاط امروز شرم نرگسی است
از عرق چون ابر طرح جام و مینا می کنم
حسن خلقی در نظر دارم  که افسون هوس
گر همه آیینه بینم در دلش جا می کنم
چون شفق هرچند بر چرخم برد پرواز رنگ
همچنان سیر حنای آن کف پا می کنم
در طربگاه حضورم بار فرصت داده اند
روزکی چند انتخاب آرزوها می کنم
یک نگه دیدار می خواهم دو عالم حوصله
می گدازم کاینقدر طاقت مهیا می کنم
زین کلامم معنی خاصیت سود اتفاق
غیر پندارد به حرف و صوت سودا می کنم
در دبستان محبت طور دانش دیگر است
سجده می خوانم خط  پیشانی انشا می کنم
حیرتم بیدل سفارشنامه آیینه است
می روم جایی که خود را او تماشا می کنم

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
بعد ازین در گوشه دل چون نفس جا می کنم
چشم می پوشم جهانی را تماشا می کنم
زان دهان بی نشان هرگاه می آیم به حرف
بر لب ذرات امکان مهر عنقا می کنم
تا چه پیش آید چو شمعم زین شبستان خیال
صیقل آیینه زان نقش  کف پا می کنم
مدعای دل به لب دادن قیامت داشته ست
رو به ناخن می تراشم  کاین  گره وا می کنم
بی تمیزی کفر و اسلامم برون آورده اند
هرچه باشد بس که محتاجم تقاضا می کنم
نقد فطرت اینقدر مصروف نادانی مباد
خانه بازار است من در پرده سودا می کنم
از چراغ دیده خفاش می گیرم بلد
تا سراغ خانه خورشید پیدا می کنم
چون  گهر خودداری ام تاکی در ساحل زند
دست می شویم ز خویش و سیر دریا می کنم
برکه نالم از عقوبت های بیداد امل
آه از امروزی  که صرف فکر فردا می کنم
ناله دردی  گر از من بشنوی معذور دار
غرقه توفان عجزم دست بالا می کنم
بیدل از سامان مستی های اوهامم مپرس
دل به حسرت می گدازم می به مینا می کنم

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
گاهی به ناله  گه به تپش  گرد می کنم
یعنی دل گداخته ام  درد می کنم
عمری ست  گرمی قدحش باده پرور است
شیری  که چون سحر به نفس سرد می کنم
محراب تیغ یار و من از سجده بی نصیب
گویا وضو به زهره نامرد می کنم
یارب مباد زحمت محمل کشان ناز
از پا فتاده نی که ره آورد می کنم
فقرم به صد هزار غنا ناز می کند
کاری  که از هوس نتوان  کرد می کنم
بر نسخه خیال فریب نه آسمان
تحقیق می نویسم و یک فرد می کنم
با خود حساب غیر چه مقدار حیرت است
عکسی  که نیست آینه پرورد می کنم
غربت به الفت وطن از من نمی رود
در دل برون دل چو نفس  گرد می کنم
گردانده ام به ذوق خزان صد هزار رنگ
بیدل هنوز برگ گلی زرد می کنم

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
شمع سان چشمی  کز اشک آتشین تر می کنم
گردن مینا به دستم می به ساغر می کنم
شعله ها را سیر خاکستر عروجی دیگر است
جمله پروازم اگر سر در ته پر می کنم
گر بخوانم قصه عیش تهی از خود شدن
عالمی را بهر این  کشتی قلندر می کنم
دستگاه قطع امید دو عالم سرکشی  است
چون دم شمشیر پهلویی که لاغر می کنم
مرگ می خندد به فهم غافل من تا ابد
بی تو گر یک لحظه خود را زنده باور می کنم
گر همه تنهایی اقبال است ننگ اختری  است
گریه بر حال یتیمی های  گوهر می کنم
صدنیستان ناله بیمار دارد در بغل
آن نمی  کز بوریایش فکر بستر می کنم
پر تبهکارم مپرس از معبد توفیق من
بیشتر غسل از فشار دامن تر می کنم
چون خط پرگار می باید زمینگیرم  گذشت
زیر پا می آیدم سر گر رهی سر می کنم
چشم یعقوبم  که در راه نسیم پیرهن
بوی گل پرورده بادامی مقشر می کنم
دامن مقصود صبحم پر بلند افتاده است
دست بر خود می فشانم  گرد دیگر می کنم
هیچکس بیدل رهین منت راحت مباد
کوه می گردد همه  گر سایه بر سر می کنم

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
چیزی از خود هر قدم زیر قدم  گم می کنم
رفته رفته هر چه دارم چون قلم گم می کنم
بی نصیب معنی ام کز لفظ می جویم مراد
دل اگر پیدا شود دیر و حرم گم می کنم
ای هوس دود تعین بر دماغ من مپیچ
زیر این پرچم چو شمع آخر علم  گم می کنم
تشنه کام حرص می میرد قناعت تا ابد
یک عرق  گر از جبین شرم نم  گم می کنم
دعوی خضر طریقت بودنم آواره کرد
اندکی  گر کم شود این راه کم  گم می کنم
تا غبار وادی مجنون به یادم می رسد
آسمان بر سر زمین  زیر قدم  گم می کنم
رنگ و بو چیزی ندارد غیر استغنا بهار
هر چه از خود گم  کنم با او بهم  گم می کنم
دل نمی ماند به دستم طاقت دیدارکو
تا تو می آیی به پیش آیینه هم  گم می کنم
عالم صورت برون از عالم تنزیه نیست
در صمد دارم تماشا گر صنم گم می کنم
قاصد ملک فراموشی کسی چون من مباد
نامه ای دارم  که هر جا می برم گم می کنم
دم مزن از جستجوی شوق بی پروای من
هر چه می یابم ز هستی تا عدم  گم می کنم
بر رفیقان بیدل از مقصد چه سان آرم خبر
من که خود را نیز تا آنجا رسم  گم می کنم

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
چون شرار کاغذ امشب عیش خرمن می کنم
می زنم آتش به خویش وگل به دامن می کنم
محرم ناموس دردم گریه ام بیکار نیست
تا نمیرد این چراغ امداد روغن می کنم
قطره ام عمریست دریا در بغل خوابیده است
تا به یادت غنچه ام  ناز شکفتن می کنم
صیقل آیینه دارد ناخنم در کار دل
کز خراش هر الف یک شمع روشن می کنم
گر نباشد جیبم از عریان تنی منظور خاک
سینه ای دارم زیارتگاه کندن می کنم
سبحه وارم بیش ازین سعی امل مقدور نیست
بار صد سر زحمت یک رشته گردن می کنم
ساز نومیدی متاع کاروان زندگیست
چون جرس تاگرد دل باقیست شیون می کنم
هم رکاب لاله ام از بی دماغیها مپرس
داغ در دل پا در آتش سیر گلشن می کنم
ناله عذر نارساییهای پرواز است و بس
بی پر و بالیست یاد آن نشیمن می کنم
گر به این فرصت چراغ زندگی دارد فروغ
گرهمه خورشید باشم خانه روشن می کنم
قفل مینای من بیدل نوای عیش هست
بر سلامت نوحه درد شکستن می کنم

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
بس که در شغل ندامت روز و شب جان می کنم
گر نگین پیدا کنم نقشش به دندان می کنم
درطلب چون ریشه نتوان شد حریف منع من
پیش راهم  کوه اگر باشد به مژگان می کنم
سعی دانش برنمی آید به مویی از خمیر
مست اگر باشم به ناخن روی سندان می کنم
پیش همت رشته آمال پشمی بیش نیست
مژده ای رندان که ریش زاهد آسان می کنم
با همه طفلی درین  گلشن  که وحشت رنگ و بوست
قدر دان اتفاقم بال مرغان می کنم
سیبی از باغ خیال آن زنخدان کنده ام
تا ابد لب می گزم از شرم و دندان می کنم
یوسف مقصد ندارد هیچ جاگرد سراغ
بعد ازین چون شمع چاهی در گریبان می کنم
تا کجا هموار گردد گرد آثار نفس
عمرها شد خشت ازین بنیاد ویران می کنم
از بهار مدعایم هیچکس آگاه نیست
گل کجا و غنچه کو دل زین گلستان می کنم
بیدل از قحط قناعت فکر آب رو کراست
نیم جانی دارم و در حسرت نان می کنم

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
زندگی را از قد خم عبرت آگه می کنم
وقف رعنایی بساطی داشتم ته می کنم
پوچ می یابم سر و برگ بساط اعتبار
این  کتانها را خیال پرتو مه می کنم
در خرابات تغافل درد هم ناصاف نیست
چشم اگر پوشم جهانی را منزه می کنم
ضبط دل در قطع تشویش املها صنعتی ست
چون گهر زین یک گره صد رشته کوته می کنم
یک نفس گر سر به جیبم واگذارد روزگار
یوسفستانها خمیر از آب این چه می کنم
مزد کار غفلت اینجا انفعالی بیش نیست
کوشش مزدور خوابم روز بیگه می کنم
حلقه قامت مرا صفر کتاب یأس  کرد
ناله ای گر می کنم اکنون یکی ده می کنم
چون نفس موهومی ام هر چند اجزای فناست
کوس هستی می زنم گر در دلی ره می کنم
شوق بیتاب است بیدل فهم معنی گو مباش
تا زبان می بوسدم کام الله الله می کنم

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
دل را به مستی از من و ما ساده می کنم
بال صدای جام تر از باده می کنم
فکرتعلق جسدم نیست چون نفس
عمریست خدمت دل آزاده می کنم
جیبی به صد شکفتگی صبح می درم
حسرت نیاز عقل جنون زاده می کنم
در رنگ زرد می شکنم گرد خون دل
یاقوت می گدازم و بیجاده می کنم
جولان شعله عافیتش وقف اخگر است
من هم بساط آبله آماده می کنم
سیلم  ز بیقراری مجنون من مپرس
هر جا که منزلیست غمش جاده می کنم
شوق نثار خجلت  گوهر نمی کشد
نذر خرام او سر افتاده می کنم
چشم خیال دوخته ام بر طلسم دل
آیینه حلقه در نگشاده می کنم
گرد شکوه وحشتم از نه فلک گذشت
بیدل هنوز یک علم استاده می کنم

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
دعوت تنزیه حسن بی مثالی می کنم
گر زنم آیینه صیقل خانه خالی می کنم
سجده ره همچون قدم آخر به جایی می برد
پا گر از رفتار ماند جبهه مالی می کنم
پرتو مه هم برون هاله دارد گرد و من
گرد خود می گردم و ضبط حوالی می کنم
عمرها شد در شبستان تماشاگاه دهر
سیر این نه پرده فانوس خیالی می کنم
لاله وگل منتظر باشند و من همچون چنار
یک چراغان در بهار کهنه سالی می کنم
ننگم انجام غنا از فقر من پوشیده نیست
چینی ام هر چند دل باشد سفالی می کنم
شرم دارد جرات من از ملایم طینتان
آتشم گر پنبه می بندد زگالی می کنم
پوچ  بافیهای جا هم گر شود موی دماغ
پشمهای کنده بسیار است قالی می کنم
می زنم مژگان به هم تا رنگ امکان بشکند
گاهگاهی اینقدر بی اعتدالی می کنم
زندگی لیلیست مجنونانه باید زیستن
تا دمی دارد نفس ناز غزالی می کنم
شمع در محمل نمی داند کجا باید نشست
در گداز خویش جای خویش خالی می کنم
پیری ام بیدل به هر مو بست مضمون خمی
بعد از این ترتیب دیوان هلالی می کنم

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
صفحه هستی شرر تاراج آهی می کنم
یک نگه سیر چراغان جلوه گاهی می کنم
تا غبار من به ناز آسمانی پر زند
مشت خاکی هست نذر شاهراهی می کنم
آنقدر وامانده عجزم که مانند هلال
سیر ابرو تا جبین در عرض ماهی می کنم
دوری مقصد به این نیرنگ هم می بوده است
کز خیال پر به خود هم اشتباهی می کنم
هیچکس را جز حیا در جلوه گاهش بار نیست
چشم می گردد عرق تا من نگاهی می کنم
در طریق عجز همدوشم به وضع آبله
سر به پایی می گذارم قطع راهی می کنم
گر بهشتم مدعا می بود تقوا کم نبود
امتحان رحمتی دارم گناهی می کنم
دوستان معذور کز سر منزل وضع شعور
بس که دورم یاد خود هم گاه گاهی می کنم
اینقدر هم مشرب گرداب غفلت داشته ست
در محیط از جیب خویش ایجاد چاهی می کنم
قامت پیری سرم در دامن زانو شکست
شوق پندارد خیال کج کلاهی می کنم
بس که چون صبحم تنک سرمایه افتاده ست شوق
می درم صد جیب تا اظهار آهی می کنم
بیدل از سیر بهارستان امکانم مپرس
بس که رنگم می پرد هر سو نگاهی می کنم

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
باز بیتابانه ایجاد نوایی می کنم
مطلب دیگر نمی دانم دعایی می کنم
مدعای صبح زین باغ امتحان فرصت است
تا نفس پر می زند کسب هوایی می کنم
ناامید عالم اقبال نتوان زیستن
استخوان نذر مدارای همایی می کنم
دامن دیگر نمی یابم درین حرمان  سرا
عذر بیکاری ست بیعت با حنایی می کنم
چون نفس کارم به تعمیر دل افتاده ست لیک
طرح بنیادی ز آب و گل جدایی می کنم
زور بازوی توکل ناخدای دیگر است
بی غم ساحل درین دریا شنایی می کنم
هر کجا باشم درین وحشت دلیل کاروان
جاده ها را محمل بانگ درایی می کنم
کو جوانی تا توانم عذر طاقت خواستن
پیرگشتم خدمت قد دوتایی می کنم
پیش یارانم دل بی آرزو شرمنده کرد
جام خالی  گر قبول افتد حیایی می کنم
از تصنع ننگ دارم ورنه من همچون سحر
می درم جیبی دماغ دلگشایی می کنم
یک سر مو گر برون آیم ز فکر نیستی
یا قیامت می نمایم یا بلایی می کنم
ما و من بیدل تعلق باف شغل زندگی ست
رشته ها می تابم و بند قبایی می کنم

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -