cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
حبذا زور جنون مغلوب زنجیرم نکرد
مرحبا سیل فنا ممنون تعمیرم نکرد
همچو دندانی که افتد در جوانیها مرا
برنیامد از دهان حرفی که دلگیرم نکرد
خلق را از بس مزور دیده ام در حیرتم
کز چه بود آیا که مادر آب در شیرم نکرد
بسکه جز من کسی نمی بیند ز زشتی روی من
هیچ نقاشی بجز آیینه تصویرم نکرد
من کیمدیوانه یی سرمست کز زور جنون
هیچ کس جز حلقه اطفال زنجیرم نکرد
آرزوی خلوتی هرگز در آن صورت نبست
هیچ جا چون خانه آیینه دلگیرم نکرد
شهر پاکان را ندیدم زیرپا مانند سیل
پیری از کوه جوانی تا سرازیرم نکرد
خوان دنیا در خورند اشتهای حرص نیست
جز قناعت نعمتی واعظ از آن سیرم نکرد

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
پیری در خواهش بدل ریش برآورد
پیشم هوس ساده رخان ریش برآورد
پیری ز دلم برد برون یاد خط و زلف
فریاد که دودم زدل ریش برآورد
بود از پی صد بار فرو بردن دیگر
یک ره زدل ار کژدم غم نیش برآورد
تا کام بنان شکرین گشت بدآموز
ما را ز لب نان جو خویش برآورد
این بود گل خیر بزرگان جهانم
کز همدمی مردم درویش برآورد
از فقر گذشتیم و بدولت نرسیدیم
ما را طلب آن کم ازین بیش برآورد
آورد بلایی که کله بر سر خسرو
او هم بستم از سر درویش برآورد
آن چشم بقصد دل چون سنگ تو واعظ
بیهوده خدنگ ستم از کیش برآورد

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
نخل امیدت به بار آه سحر می آورد
کشت طاعت را به حاصل چشم تر می آورد
آنچه برد از کیسه سایل خوب تر می آورد
ابر آب از بحر می گیرد گهر می آورد
کام شیرین خواهی آبی بر لب خشکی بزن
می برد گر نیشکر آبی شکر می آورد
جمع شد چون مال گردد مایه طول أمل
آری آب ایستاده رشته برمی آورد
از تعلق بس که مشکل می دهد جان وقت مرگ
خواجه پنداری که زر از کیسه برمی آورد
آنکه می آرد به تاج پادشاهی سر فرو
چون میان اهل همت سر بر در می آورد
می توان با نرمی از سختان زبان ها واکشید
سبزه ها باران نرم از سنگ بر می آورد
روشناسی از سیه بختان طلب کن چشم من
سرمه با آن تیرگی نور نظر می آورد
خشک و تر را بس که واعظ رحم می آید به من
خامه حرفم بر زبان با چشم تر می آورد

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
بی نیازی ساقی از مینا برون می آورد
کو سخن زآن لعل شکرخا برون می آورد
فجر پیچد بس که بر خود از طلوع صبح ها
رشته پنداری مگر از پا برون می آورد
نیست راه عشق او را منزلی غیر از جنون
کوچه زلفش سر از صحرا برون می آورد
پاک شو تا محرم خوبان شوی بنگر که آب
چون سر از پیراهن گل ها برون می آورد
می کند چون صبح خود را روشناس عالمی
هرکه سر از عالم سودا برون می آورد
چون حباب از سرکشی بادی که داری در دماغ
صرصر مرگ از سرت فردا برون می آورد
عارفان بی پرده کی گویند راز دل به هم
با صدف گوهر سر از دریا برون می آورد
سیر گلزار جهان واعظ به چشم اعتبار
اهل دل را از غم دنیا برون می آورد

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
در هر سخن سخنور صد تاب میخورد
این بوستان ز خون جگر آب میخورد
کج تابی حسود همان میکند دراز
هرچند رشته سخنم تاب میخورد
گول زبان نرم ز نارستان مخور
ماهی ز طعمه بازی قلاب می خورد
شاداب خوبی است ز بس عارض خوشش
هرجا که میرسد دل من آب میخورد
چون غنچه ام ز خانه خرابی شکسته دل
این باغ گویی آب ز سیلاب میخورد
دایم بود مدار بزرگان ز کوچکان
از دجله پشته آب به دولاب میخورد
خون میچکد چو تاک ز مد نگاه من
گویا ز چشمه سار رخت آب میخورد
باشد برای روزی ما گردش فلک
این چرخ بهر رشته ما تاب میخورد
باشد به یاد بستر خاکسترش اگر
واعظ فریب جامه سنجاب میخورد

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
میان عشق و ننگ و نام الفت درنمی گیرد
به ترک سر کله را آشنایی سر نمی گیرد
نپوید بی دلیل راست رو راه طلب سالک
قلم آری سراغ ره جز از مسطر نمی گیرد
بنه ای سرفرازی پا ز سر ما خاکساران را
ز خاک ره کسی نقش قدم را برنمی گیرد
سر طبعم بنان این گدایان چون فرود آید
که دست همت من تاج از سنجر نمی گیرد
پذیر ای غم او کی شود ترا دامن دنیا
که هیزم تا نباشد خشک آتش درنمی گیرد

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
به درویشان فسون جاه و دولت درنمی گیرد
کلاه پادشاهی گر دهندم سر نمی گیرد
به ملک و مال نتواند کسی از مرگ جان بردن
اجل تا می رسد جان می ستاند زر نمی گیرد
کسی کز بار منت پشت غیرت خم نمی سازد
گر اندازند در پایش جهان را برنمی گیرد
کدورت نیست هرگز از جهان روشن نهادان را
چو اخگر شعله هرگز گرد خاکستر نمی گیرد
بود بر نیک و بد لازم رعایت راستگویان را
توانگر بی سبب آیینه را در زر نمی گیرد
تف خورشید دولت می گدازد استخوانم را
همای فقرم ار چون سایه زیر پر نمی گیرد
نیاید راست هرگز الفت درویش با منعم
که با هم اختلاط آب و روغن درنمی گیرد
گر از ننگ گرفتن کس شود واقف دگر هرگز
به گاه رزم از دست عدو خنجر نمی گیرد
به اخلاق نکو تسخیر دل ها می توان کردن
که تا لشکر نگیرد پادشه کشور نمی گیرد
به وقت سوختن از هیزم تر می شود روشن
که غیری در میان تا هست صحبت در نمی گیرد
مزن در کار دنیا طعنه بی جوهری بر وی
که از آزادگی واعظ به خود جوهر نمی گیرد

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
میرود فکر جهانم که ز کار اندازد
مگر این بار ز دوشم غم یار اندازد
دل که بی عشق شد از رحمت حق دور شود
مرده را موجه دریا بکنار اندازد
نتوانم نفسی زنده بمانم بی او
اگر آن شعله بدورم چو شرار اندازد
کار خورشید جهانتاب کند با شبنم
بر سر آن سایه که نخل قد یار اندازد
نیست آسایش تن در سفر رفتن دل
عشق را قافله یی نیست که بار اندازد
دل سیه مست جوانی شده واعظ شاید
صبح پیریش ازین می بخمار اندازد

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
چو حرف دانه خالش قلم مذکور می سازد
ورق را گریه ام افشان چشم مور می سازد
به این نسبت که دارد آشنایی با لب لعلش
نمک با زخم من چون مرهم کافور می سازد
اگر از لذت شهد لب خود باخبر گردد
لب خود را به دندان خانه زنبور می سازد
شود از عزل طبع ظالم معزول ظالم تر
کمان را زه گرفتن بیشتر پرزور می سازد
سیاهی افگند تا از جوانی داغ تن ما را
جهان از پیری ما مرهم کافور می سازد
مرا واعظ همین از گوشه گیری خوش نمی آید
که آخر آدمی را در جهان مشهور می سازد

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
مرا ذکر تو با این کهنگی ها تازه می سازد
ز هم پاشیده اوراق مرا شیرازه می سازد
ره سرگشتگی دیگر آید پیش عاشق را
چو تار وقت و ساعت تا نفس را تازه می سازد
عمارت های ابنای زمان مهمان چه می داند
که اول خواجه قفل و آنگهی دروازه می سازد
ز کار زاهد ناقص عمل یک شعبه این باشد
که هر گوشه مقامی از پی آوازه می سازد
دمی از دست رد عیب جویان کهنه می گردد
فقیر بی نوایی گر قبایی تازه می سازد
بود وقت جدایی از نفس این جسم را دیگر
کجا این نسخه پوسیده با شیرازه می سازد
جوانی می خرامد می رود از ما به آیینی
که ما را کهنه داغ خویشتن را تازه می سازد
چنین دلکش از آن رو گشته معنی های رنگینش
که فکر واعظ از خون جگرشان غازه می سازد

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
نه کوه آن سرین تنها برآن موی کمر لرزد
که هر عضوش ز خوبی بر سر عضو دگر لرزد
برنگ شاخ گل در زیر با از نازکی ترسم
که از گرد سرش گردیدنم آن شاخ زر لرزد
سبک هرچند آیم در نظر باز غمی دارد
که از دوش دلش گر افگنم کوه و کمر لرزد
نجنبد برگ رنگ از گلشن رخسار او اما
رگ سنگ از نسیم آه من چون شاخ تر لرزد
برای سیم وزر لرزند ابنای زمان واعظ
عجب نبود دل ما بر سر آن سیمبر لرزد

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
با دل خسته چو بیرحمی او بستیزد
اثر ناله بهمراهی دل برخیزد
رم چنان داده ز هم عشق سراپای مرا
که بخون جگرم رنگ نمی آمیزد
شکر از زهر کجا صرفه تواند بردن
عیش را گو که عبث باغم ما نستیزد
لقمه افتد ز دهن گر نبود قسمت کس
خورش اره نگر کز بن دندان ریزد
در ره عشق رسی زود بجایی واعظ
گر ز پای دلت این بند علایق خیزد

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
دشمن چو ریزشی دید زو شور و شر نخیزد
جایی که آب پاشی زآن گرد برنخیزد
با درد عشق یکجا عشق جهان نگنجد
یک ناله بشوری از نیشکر نخیزد
چون دل شکست از وی ناید سخن طرازی
از کاسه شکسته آواز برنخیزد
در خشم نیک ذاتان بیم ضرر نباشد
آری زآتش گل هرگز شرر نخیزد
تمکین بیش آرد خفت که از ترازو
کم میکنند زان سر کز جای برنخیزد
کی تند خو به نرمی فرمان پذیر گردد
از جای شعله هرگز با چوب تر نخیزد
آن وعظ دلنشین شد واعظ که هم ز دل خواست
نبود جگرگداز آه تا از جگر نخیزد

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - - | - - U | - U - -
دلخوردنی ز مال به اهل غنا رسد
کاهیدنی ز دانه به سنگ آسیا رسد
آگه نبیند اهل تنعم ز مغز کار
کی استخوان و گر نه بمسکین هما رسد
گر نعمت جهان همه قسمت شود بخلق
آسودگی بمردم بیدست و پا رسد
دولت بزیر تیغ سمورم نشانده است
شاید که راحتی ز نی بوریا رسد
درپا نه ناتوانیم از ضعف پیری است
پا سست کرده تن که اجل از قفا رسد
صندل ز اغنیا سر بی درد سر ز ما
دنیا به شاه و راحت دنیا به ما رسد
دولت ز اهل دولت و غیرت ز اهل دل
بازی بکودکان و تماشا به ما رسد
بستند بار خود همه زین کهنه آسیا
واعظ ستاده ایم که نوبت به ما رسد

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
مرد از راه شکست خود به عزت می رسد
سنگ تا مینا نگردد کی به قیمت می رسد
روزن فانوس را ماند حسود تنگ چشم
هرکه را سوزد چراغ او را کدورت می رسد
بر سر درویشی خود لرزدم دل همچو بید
از عزیزان هرکه را بینم به دولت می رسد
می برد هرکس به قدر همت از وی بهره ای
آگهان را از جهان سفله عبرت می رسد
ای گل عشرت که گستردی بساط خرمی
اینک اینک صرصر آه ندامت می رسد
گفت و گوی قسمت از ما بندگان بی نسبت است
از جهان واعظ به درویشان فراغت می رسد

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
از جگر خوناب اشکم خوش به سامان می رسد
وه چه رنگین کاروانی از بدخشان می رسد
می رسد صد ره مرا از ناتوانی جان به لب
تا نگاه حسرت از چشمم به مژگان می رسد
می کشد بیش از تو زحمت رزق تا یابد ترا
می رسد تا بر لبت جان بر لب نان می رسد
نیست از الوان نعمت ها به جز زحمت ز تو
همچنان کز لقمه خاییدن به دندان می رسد
رخ چو کاهی شد ز پیری دل به خود یک جو مبند
خوشه گردد زرد چون عمرش به پایان می رسد
چهره دل می کند پاک از غبار یاد شهر
دست واعظ گر به دامان بیابان می رسد

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
به جبهه چین ز غم روزیت خطا باشد
که چین جبهه لب شکوه از خدا باشد
گشاد کار خود از بستگی طلب ای دل
که چشم کور در روزی گدا باشد
بزینت در و دیوار نیستم مایل
که نقش خانه من نقش بوریا باشد
کدام ملک نکوتر زملک عافیت است
چه تاج شاهی ازین به که سر بجا باشد
معاش شاه ز پهلوی کاسبان گذرد
که سر عیال خوان دست و پا باشد
اگر بخلق کسی باشد آشنا باری
چرا بمردم بیگانه آشنا باشد
ز حرف بیش نگردی بلند آوازه
نفس چو سوخته شد سرمه صدا باشد
چو میتواند مرد از گرسنگی واعظ
چه لازم است که منت کش عطا باشد

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
ز بی برگان دل روشن ضمیران باصفا باشد
که هر خاری به چشم شعله میل توتیا باشد
مگردان خالی از دامان همت دست سایل را
که بهر روز بد دلهای شب دست دعا باشد
نباشد هیچ انباری به از انبان محتاجان
که آن را پایه یی بس محکم از دوش گدا باشد
هرآن یاری که باشد در نهادش راستی محکم
به جای نور چشم خلق مانند عصا باشد
ز تاراج خزان بر خود نمی لرزند بی برگان
که عریانی دعای جوشن تیر بلا باشد
به اسب و زین اگر نازند مغروران توسن خو
سمند خوش عنا نی زیر ران ما را چو پا باشد
اگر در کنج غم از ناتوانیها ز پا افتم
از آن بهتر که دوشی زیر بارم چون عصا باشد
فریب دلق رنگارنگ سالوسان مخور واعظ
که هر رنگش ز حرص شوم چشمی بر عطا باشد

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
ز دستبرد حوادث گرت خبر باشد
بکیسه دست کرم به ز مشت زر باشد
مجو ز خاطر ناخوش تلاش معنی خوش
سخن طراز قلم از دماغ تر باشد
اشارتی است غبارت بدیده از پیری
که بایدت پس ازین خاک در نظر باشد
بها فزایدت از صحبت مصاحب نیک
که قیمتی بود آبی که در گهر باشد

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
بشوق آن گل عارض مرا با خار خوش باشد
بیاد لعل او با اشک چون گلنار خوش باشد
بتن هر رگ مرا شاخ گلی گردیده از داغت
اگر داری دماغ سیر این گلزار خوش باشد
گرفت از عارض او پرده زو صر صر آهم
اگر ای دیده داری طاقت دیدار خوش باشد
نباشد خود فروشان را بغیر از روی بازاری
از آن ما را برندان ته بازار خوش باشد
غم او هرکجا باشد غم دنیا نیابد ره
که هر ناخوش که باشد با غم آن یار خوش باشد
تن عریان ز اشک آتشین پوشیده شد ما را
فقیران را ز عشق این خلعت زر تار خوش باشد
بده خود را بیار و کام دل بستان ازو واعظ
که پیش خود نبودن پیش آن دلدار خوش باشد

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
نه جوهر کسب ملک و مال اسباب جهان باشد
ازین بی حاصلی برخود چو پیچی جوهر آن باشد
درین پیری ز باغ زندگی دیگر چه گل چینم
که از رنگ به کف آیینه چون برگ خزان باشد
توان در محفل اهل سخن گردی ز دل شستن
که هرسو ز آب معنی آبشاری چون زبان باشد
مگردان از در روزی سان روی طلب هرسو
از این رو سبزه را پیوسته رو بر آسمان باشد
فرح خواهی ز بند خانه داری وارهان خود را
که ناوک بال افشان وقت جستن از کمان باشد
جهان بخشی ز فیض کارسازی میتوان کردن
هما پیوسته از یمن قناعت شه نشان باشد
بود رو در تنزل مرتبت جویان عالم را
بهر محفل رخ بالانشین بر آستان باشد
بود برخرمن اعمال هرنور نظر برقی
خوش آن طاعت که در تاریکی شبها نهان باشد
باندک احتیاطی میتوان جست از فن مردم
در این میدان کسی کز خود نیفتد پهلوان باشد
عجب نبود زپند واعظ ار خلقی براه آید
که گاهی ناله سگ هم دلیل کاروان باشد

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
پردگی نیست عطا گر همه پنهان باشد
رعد ابر کرم آوازه احسان باشد
جمع با ثروت دنیا نشود خاطر جمع
مال چون جمع شود خواب پریشان باشد
بجز از نرمی و سختی نشود کاری راست
تیر را کارگری از پر و پیکان باشد
پادشاهست فقیری که بدرها ندود
نیست کمتر ز سر آن پاکه بدامان باشد
گر بخود ساخته یی پادشه وقت خودی
افسر تارک درویش گریبان باشد
توبه تنها نه پشیمانی کس از گنه است
باید از زندگی خویش پشیمان باشد
دورم از وصل تو اما بدل آن سر زلف
همه شب در نظرم خواب پریشان باشد
عمل چرکن دنیا نبود جز صوتی
این گلستان همه چون کار گلستان باشد
رفت واعظ چو جوانی پس ازین لایق ما
آه سرد و رخ زرد و دل بریان باشد

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
الهی تا جهان باشد شه ما کامران باشد
بگیتی حکم او چون آب احسانش روان باشد
سپهر سست تا برپاست دست او قوی گردد
جهان پیر تا برجاست بخت او جوان باشد
زلال لطف او جاری نشان تا هست از حاجت
خدنگ حکم او کاری ز گیتی تا نشان باشد
فلکسان دوستش بر اوج عزت تا زمین پاید
زمین وش دشمنش پامال غم تا آسمان باشد
زبان تابا شدم در کام و جان تابا شدم در تن
دعای دولتش واعظ مرا ورد زبان باشد

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
همین توقعم از تنگ آن دهن باشد
که گاه هم شکر افشان ز حرف من باشد
کشی مصور اگر زحمت شبیه مرا
مکش تو هیچ ز من تا شبیه من باشد
بجز تلاش کنان صف نعال کجاست
کسی که لایق صدر هر انجمن باشد
کنند زندگیی در لباس خودسازان
کسی است زنده که فکرش همین کفن باشد
به از سخن چه بود غیر خامشی آن هم
برای اینکه در اندیشه سخن باشد
دل فسرده بیک داغ دل نمیگردد
نه هرکجا که گلی بشکفد چمن باشد
ملول کرده ز بس زندگی مرا واعظ
عذاب قبر همین بس برای من باشد

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
ز پیری چون مرا قد همچو شمع سرنگون باشد
دم مرگست از آنم گریه و افغان فزون باشد
نباشد زینتی جز گوهر دل اهل عرفان را
مرصع پوشی ما همچو دریا از درون باشد
تو گر چوب ستم مظلوم شمشیر دعا دارد
ترا کی ای ستمگر رنگی از دل های خون باشد
بگرد خاطرم پیوسته گردد لعل نوشینش
همینم لاله سیراب از باغ جنون باشد

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
بریدن از جهان سرمایه ارزندگی باشد
که افزون قیمت شمشیر از برندگی باشد
نخستین زینت مردان بود پاکی ز هر نقشی
که لوح ساده سرلوح کتاب زندگی باشد
نداری جامیان خلق اگر از اهل آزاری
بیابان مرگ دایم شیر از درندگی باشد
ز همکاری بود اهل طمع را دشمنی با هم
گدا مردود در پیش سگ از گیرندگی باشد

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
ما را ز آشنایان غیر از جفا نباشد
با هیچ کس در این عهد کس آشنا نباشد
چون چشم کس نپوشد از روی خلق عالم
کامروز دستگیری غیر از عصا نباشد
باهم گر آشنایند خلق زمانه اما
با پاس آشنایی کس آشنا نباشد
در کیسه چرک دنیا کس را نباشد امروز
تا سر بپای خلقش چون سنگ پا نباشد
سرمایه سعادت خوی نکوست ورنه
سگ نیز در قناعت کم از هما نباشد
ما را ز فقر بر سر کار دگر فتاده است
گو دولت جهان را کاری به ما نباشد
آن را که پشت پا زد بر عالم تعلق
توفان چو کشتی نوح تا پشت پا نباشد
تا ساخت واعظ ما با دولت قناعت
پروانه چراغش کم از هما نباشد

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - - | - - U | - U - -
آن را که به دل هیچ به جز یار نباشد
غمهای جهان را بدلش بار نباشد
برمن قلمی نیست چو سلطان هوس را
غم نیست گرم جامه قلمکار نباشد
ویرانه ما را که از آن پا برکابیم
چون خانه زین گو در و دیوار نباشد
لرزد بسرش چتر شهنشاهی کونین
آن را که بسر منت دستار نباشد
آن را که بسر خلعت فخر است ز فقرش
از اطلس و دیباش چرا عار نباشد
از دایره رسم جهان من که برونم
گو کار من خسته بپرگار نباشد
دلگیر کدورات جهانم که مبادا
آیینه دل قابل دیدار نباشد
آن مهر ز بیطالعیم پرده نشین است
کافر بچنین روز گرفتار نباشد
طاق دل درویش ترا مصرف زر بس
گو طاق رواق تو طلاکار نباشد
جایی که نه بینند ز صورت سوی معنی
چون واعظ ما صورت دیوار نباشد

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
شوری اگر بسر هست دستار گو نباشد
بردوش بار سر هست سربار گو نباشد
دل چون انار اگر هست پرخون ز دست شوخی
بر تن قبا ز شوخی گلنار گو نباشد
خود جامه در برت هست دستار بر سرت هست
گر بیم محشرت هست زرتار گو نباشد
پست و بلند گیتی چون موج در گذار است
طی میشود چو این راه هموار گو نباشد
گر باغ و گر دکانست ور مال و خان و مانست
از بهر دیگران است بسیارگو نباشد
روزی چو با تک و دو هر روز میرسد نو
در خانه گندم و جو انبار گو نباشد
دارد چو مرغ عمرت پرواز بس سرعت
اسباب عیش و عشرت طیار گو نباشد
خوانند اهل دولت بیدار بخت خود را
جز فتنه نیست این بخت بیدار گو نباشد
گه فکر قصر و ایوان گه ذکر باغ و بستان
جایی که میکنی جان گلزار گو نباشد
بر روی عیب مردان چون سفره پوششی نیست
دستار خوان اگر هست دستار گو نباشد
ما بی تعلقان را یاری ز کس طمع نیست
ما را که غم نداریم غمخوار گو نباشد
یاری که وقت کاری ناید بکار یاری
گیرد ازو کناری آن یار گو نباشد
نی دل ترا پر از درد نی جان غمین نه رخ زرد
کردار باید آورد گفتار گو نباشد
واعظ چو خوش بیانی حراف و نکته دانی
اما همین زبانی کردار گو نباشد

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - - | - - U | - U - -
با دست او چو رنگ حنا دستیار شد
خونم چو رگ ز غیرت او بیقرار شد
آلودنش بخون رقیبان چه لازم است
پایی که از خرام تواند نگار شد
از نقطه روشنست اگر حرف در رقم
از حرف نقطه دهنت آشکار شد
پا بر زمین نمیرسد از شوق جام را
تا رنگ باده حسن ترا پرده دار شد
آزاد نیستند بدولت رسیدگان
گردید پای بند نگین تا سوار شد
واعظ گرفت بسکه از آن هردم اعتبار
در دیده اش جهان همه بی اعتبار شد

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
گره در ابروان از گرمی خویش چو اخگر شد
نقاب از آتش رخسار او بال سمندر شد
مشبک شد چنان از خارخار دیدنش چشمم
کزان نور نگاهم تارها چون دود مجمر شد
گنه کاران شدند از حشر من گرم عرق ریزی
رخم از رنگ خجلت آفتاب روز محشر شد
ندارد مال دنیا حاصلی غیر از پشیمانی
صدف دست تأسف زد بهم تا پر ز گوهر شد
نظر بر تیره روزان چشم روشن میکند جانا
غبار ظلمت شب توتیای چشم اختر شد
جمال گل چنین در ناله بلبل کرده بلبل را
ز فیض حسن جانان است اگر واعظ سخنور شد

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
صحرا ز باد دستی آهم فقیر شد
کوه از جواب ناله من سینه گیر شد
عاقل بنقش عاریتی تن نمیدهد
از ساده لوحی آینه صورت پذیر شد
در کنج غم ز درد تو از بس گداختم
تن مشتبه ز ضعف بموج حصیر شد
آید بکام زهر اجل به ز شکرم
از موی سر چو کاسه مرا پر ز شیر شد
چون آفتاب چهره به زردی نهاد روی
برخیز ساز برگ ره مرگ دیر شد
بد میرود ز دل سخن نرم نرم خصم
شد دیر هضم نان چو به روغن خمیر شد
خود را ببند در ره حق بر سبکروان
پیکان سبک ره این قدر از فیض تیر شد
باشد جوان همیشه چو گلهای معنیت
واعظ چه غم که گلبن طبع تو پیر شد

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
همچنان کز آب سرو بوستان قد می کشد
نخل آه از رفتن عمرم چنان قد می کشد
طول آمالم ندارد پای کم از طول عمر
آرزو با زندگانی هم عنان قد می کشد
چون زمین تشنه از بس گریه دزدیدم به خود
زنگ در آیینه دل سبزه سان قد می کشد
می خورد از جویبار حسن باغ عشق آب
زآب گل نخل صفیر بلبلان قد می کشد
بس که در پایت چو واعظ کشتگان جان می دهند
سرو بالای تو از آب روان قد می کشد

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
زحمت ایام راحت جو فزون تر می کشد
سختی از دوران برای بالش پر می کشد
بهر نیکان می توان رنج گران جانان کشید
بار هر سنگی ترازو بهر گوهر می کشد
در دل آسای پریشانان مباش از شانه کم
کز نوازش زلف ها را دست بر سر می کشد
شایدش گردد گرفتن های مفلس عذرخواه
زحمتی کز شرم دادن ها توانگر می کشد
گر کند قصد هلاک خویش مفلس دور نیست
در بهاران بید از آن بر خویش خنجر می کشد
گلستان آب خود از سرچشمه می گیرد نه جو
این قدر سایل چه منت از توانگر می کشد
نیست هرگز حسرت قیمت شناسان سخن
کلک واعظ هر نفس آهی ز دل برمی کشد

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
پیری آمد بر تنم هر موی خنجر می کشد
بر سر از موی سفیدم مرگ لشکر می کشد
گویی از بس ناتوانی سبزه می روید ز سنگ
دود آه حسرتی تا از دلم سر می کشد
شایدش چشم بد دوران گذارد در کنار
آنچه درویش از نگه های توانگر می کشد
به سکه صوفی در تلاش پایه منصوری است
گر فتد داری به دستش خویش را برمی کشد
گر به گردون رفته ای آخر بود جای تو خاک
طفل هرجا هست خود را سوی مادر می کشد
از ضعیفان کن طلب واعظ نظام کار خویش
رشته با آن ناتوانی بار گوهر می کشد

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
سراپای وجودم بسکه گم در عشق جانان شد
نگه در اشک من چون رشته در تسبیح پنهان شد
چنان گردیده جا تنگ از هجوم گریه در چشمم
که نتواند شب هجران او خوابم پریشان شد
بفکر این و آن عمر گرامی رفت از دستم
مرا طول امل بر سطر هستی خط بطلان شد
اگر آزاده یی افگندگی میکن درین بستان
که آخر بید مجنون از سرافرازی پشیمان شد
ندارد میمنت آزار دل های حزین کردن
که در پیچید تا زلف تا با دل ها پریشان شد
نگنجد گرچه در ظرف سخن تعریف خاموشی
برای مدح خاموشیست گر واعظ سخندان شد

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
به خود دم تا فرو بردم سخن شد
به دل تا گریه دزدیدم چمن شد
ز ترک کام گردد کام حاصل
ز خاموشی توان صاحب سخن شد
ز پس آیینه سانم آشنا رو
بهر خلوت که رفتم انجمن شد
در صد حرف برمن بسته گردید
خموشی تا مرا قفل دهن شد
ترقی از سفر در گردباد است
تنزل کار گرداب از وطن شد
چنان واعظ اسیر قید هستی است
که نتواند دمی از خویشتن شد

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
آنکه خود را سبب هستی ما میداند
جز خدا هست ندانیم خدا میداند
چشم دل هر که بر آن قبله عالم دارد
کعبه را سجده او قبله نما میداند
پای سرکردن راه تو ندارد هرگز
آنکه سر در ره عشق تو ز پا میداند
نکند دیدنی خویش هم از ناز مگر
خانه آینه را خانه ما میداند
عالمی کو شده خرسند به علمی ز عمل
چون مریضی است که نامی ز دوا میداند
شرع راه در ره دین به ز خرد میشمرد
چشم را هر که بره به زعصا میداند
سوی ویرانه نخواهد بلدی پرتو مهر
ره کاشانه درویش سخا میداند
آنکه ره برده بآسایش سرمایه فقر
تیغ بر فرق به از بال هما میداند
کام حاجت مزه شهد قناعت یابد
درد پر زور چو شد قدر دوا میداند
واعظ این گنج قناعت که تو را گشته نصیب
خلقت از بهر چه بی برگ و نوا میداند

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -