الا ای شهسوار رخش معنی
به فکرت بحر گوهر بخش معنی
به هر گوهر که تو منظوم کردی
جهانی سنگدل را موم کردی
چو تو موم آوری از سنگ خارا
کنی از موم شمعی آشکارا
چنان پیدا کنی آن شمع روشن
که از شمعت شود صد جمع روشن
جهان روشن ز شمع خاطر توست
مشو غایب که جمعی حاضر توست
چو تو بر می فروزی شمع آفاق
چراغی بر فروز از بهر عشاق
چنین گفت آنکه بودش در سخن دست
که هر دم زیوری نو بر سخن بست
که سلطان سپاهان خواهری داشت
که چون سرو خرامان منظری داشت
به خوبی در همه عالم علم بود
جهان افروز نام آن صنم بود
ز بازی های چرخ نا مساعد
به بستر بر فتاد آن سیم ساعد
شهنشه زود هرمز را فرستاد
که ما را ناتوانی دیگر افتاد
نگه کن علت و بشنو سخن زود
مکن تقصیر تدبیری بکن زود
چو پاسخ یافت هرمز از بر شاه
روان شد تا سرای خواهر شاه
سرایی دید چون گنجی ذخیره
که در خوبی او شد چشم خیره
به پیش صفه تخت زر نهاده
جهان افروز بر وی سر نهاده
زده حوران به گرد تخت او صف
گرفته عنبر و کافور بر کف
گلاب و عود بر بالین نهاده
به گردش خوانچه زرین نهاده
نقابی بر رخ چون مه کشیده
به زیر چشم رخ بر شه کشیده
به سوی تختش آمد شاهزاده
همه دل ها سوی آن ماه داده
جهان افروز چون در وی نظر کرد
جهان بر چشم خود زیر و زبر کرد
رخی چون آفتابی دید رخشان
لبی ماننده لعل بدخشان
چو سروش قد و چون مه روی دیدش
زمرد خط و مشکین موی دیدش
ز خطش ماه سر می تافت از راه
به زیبایی خطی آورده بر ماه
خطش برگرد مه بر هم زده دست
ز سبزه بر گل تر نخل می بست
چو زلفش مشک باری ها نمودی
خط او خرده کاری ها نمودی
خط او حلقه گرد ماه می زد
میان شهر زلفش راه می زد
به خوبی روی او هم آن هم این داشت
که بر مه خوشه های عنبرین داشت
سمن بر ماه را در خوشه می دید
وزان خوشه دلی در گوشه می دید
مهی و خوشه بسته عنبرینش
چو مشک تازه پنجه خوشه چینش
چو رخ بنمود آن در شب افروز
جهان افروز را تاریک شد روز
تن سیمین او بر نرم مفرش
به جوش آمد چو دریایی پر آتش
به جانش آتشی سخت اندر افتاد
بلرزید و ازان تخت اندر افتاد
چنان می تافت زان آتش درونش
که پیراهن همی سوخت از برونش
سیه شد پیش چشمش روزگارش
هزیمت گشت از او صبر و قرارش
کجا در عشق ماند صبر کس را
که دل طاقت نیارد یک نفس را
چو شد بی هوش آن دلخواه بی صبر
بسی باران بریخت آن ماه بی ابر
کنیزان گرد او حیران بماندند
گلاب و مشک چون باران فشاندند
چو آن دلداده لختی گشت هشیار
چو مستی پر گنه بگریست بسیار
ز حال خود خجل گشت و عجب ماند
چو کشت تشنه زان غم خشک لب ماند
به دل گفتا بلاست این یا پزشک است
که روی من ازو غرق سرشک است
به جا آورد هرمز کان سمن بر
ز عشق هرمز افتاده ست مضطر
برفت و نبض او آورد در دست
چو نبض او بدید از جای برجست
بگفتا یافتم زین کار بهره
که دارد زشت باد این خوب چهره
به سامانش بباید ساخت درمان
مگر درمان پدید آید به سامان
بگفت این و ز دیوان رفت بیرون
جهان افروز ازو خوش خفت در خون
به یاران گفت دل پر سوز ماندم
که در کار جهان افروز ماندم
ندانم چون کنم با او جفایی
چو می دانم کزو بینم بلایی
من آنجا با دل اندوهگینم
نکو بودم که در بایست اینم
ولیکن چون کنم چون کار افتاد
جهان را این چنین بسیار افتاد
بدو گفتند یاران شادمان باش
که گفتت کز چنین غم سرگران باش
ترا زین جای صد شادی ست امروز
که دو شهزاده بر شاهند دلسوز
جهان افروز و گلرخ یار داری
چرا پس از جهان تیمار داری
کسی کاو یافت پهلو زین دو همدم
چرا پهلو نساید با دو عالم
نیاید زان صنم کارم فروتر
دو عاشق چون سه باشند این نکوتر
ز سه کمتر نشاید هیچ مایه
ناستد دیگ پایه بی سه پایه
کنون در عاشقی مایه تو داری
تجارت کن که سرمایه تو داری
ز دو معشوق کارت بهتر آید
بره دو مادری فربه تر آید
چو دو حلقه زنی بر در زمانی
که گر زان نبودت زین در نمانی
تراست اندر پزشکی آب در جوی
که نانت پخته شد اکنون ز دو سوی
خوشی می باز عشقی در نهان تو
مکن دل ناخوش از کار جهان تو
چنان در خنده آمد زان سخن شاه
که بست از خنده  او بر سخن راه
همه شب خسرو از وسواس تا روز
چو شمعی تا سحر می سوخت از سوز
چو پیدا شد دف زرین دوار
ستاره ریخت در دف سیم انوار
طبیبی را بر گل رفت خسرو
ز بهر درد دادش داروی نو
چو خالی بود گل چون نیم غمزی
بگفتش از جهان افروز رمزی
که تا آن دلبرم در بر گرفته ست
ز جان خویشتن دل برگرفته ست
جهان از روی گلرخ چون نگار است
جهان افروز باری در چه کار است
چه گر از گل دلی پر سوز دارم
چرا دل بر جهان افروز دارم
ز گلرخ گو دلم پر سوز می باش
جهان گو بی جهان افروز می باش
بگفت این و برفت از پیش گلرخ
سوی قصر جهان افروز فرخ
همه شب در غم آن ماه دل افروز
که تا بیند رخ خسرو دگر روز
به دست دیو داده رشته دل
شده یکبارگی سرگشته دل
چو خسرو را بدید از دردناکی
چو لعلی شد رخش از شرمناکی
دلش را شرمساری کارگر شد
مهش از شرم زیر حجله در شد
چو مه را شهربند حجله کرد او
کنار خود ز پروین دجله کرد او
چو سیب هرمز از خط شد پدیدار
فرو بارید بر رخ دانه نار
به رخ بر از دو نرگس رود می کرد
بران سیبش کلوخ امرود می کرد
چو دست سیمگون از بر بکردی
اساس عشق محکم تر بکردی
رگ دل چون به دست آورد جانانش
تن خود را رگی می دید با جانش
چو دستش سخت داشت و روی رگ سود
دلش از مهر خسرو سست رگ بود
چو دست شاه شد بر روی رگ راست
دل دختر چو خون در رگ به تک خاست
به رگ در شد دل در خون نهاده
برای دستبوس شاهزاده
رگ دختر ازان پس زود می جست
که می زد هر زمانش بوسه بر دست
نشسته آن دو دلبر روی در روی
به زیر چشم دیده موی در موی
بنای عشق هر دو گشته محکم
به یک ره حلقه شان افتاده در هم
همی گفتند بی پیغام و آواز
نهان از یکدگر با یکدگر راز
نمودند از کنار چشم اشارت
گرفتند از میان ترک عبارت
جهان افروز با دل گفت صد راه
که ای دل نیست این دلبر به جز شاه
همه ترتیب شاهان دیده ام زو
سخن جز بر ادب نشنیده ام زو
مرا دل می زند کاو پادشاه ست
که بر وی فر یزدانی گواه ست
چو این اندیشه بر دل راه داد او
دل خود را بدان دلخواه داد او
به خسرو گفت کای داننده استاد
شهت از بهر آن اینجا فرستاد
که تا در کار من بندی دلی را
به زودی بر گشایی مشکلی را
دلم را در درون آتش فگندی
تو سوز من برون بر یخ چه بندی
تو با من در درون مانی ز بیرون
مرا با تو چه باید کرد اکنون
مکن این  سرکشی از سر برون کن
درونم سوختی  درمان کنون کن
همی گفتم درون آیی تو بر من
چه دانستم برون آیی تو بر من  
چه کرده ستم به جایت ای زبون گیر
دو رویی از برونت او برون گیر
شد آتش در درون من پدیدار
بپل بیرون مبر این شیوه کردار
همی تا دست بر دستم نهاده ست
ز دست او دل از دستم فتاده ست
چه غم بود این کزو بر جانم آمد
ازین محنت برون نتوانم آمد
سرم سودای این سرکش گرفته ست
درونم شعله آتش گرفته ست
ز سر تا پای من در سوز مانده ست
ندانم تا جهان افروز مانده ست
درین محنت ز چشم بد بترسم
ز رسوایی خود بر خود بترسم
به یک ره عقل رفت و بیم جان ست
کدامین عقل که این سودا نه آنست
به یک دم عشق تا در کارم آورد
بسی دیوانگی ها بارم آورد
گر این غم در دلم دارم نهان من
چه سازم با رخ چون زعفران من
وگر رویم بپوشم زیر پرده
چه سازم با دل تیمار خورده
مرا این درد بی درمان ز دل خاست
مرا این آتش سوزان ز دل خاست
اگر صد سال بیماری م بودی
بسی به زین نگونسار یم بودی
بلای من به درمان من آمد
چه شور ست این که در جان من آمد
اشارت کرد  شه را نزد خود خواند
به اعزاز ش به نزد خویش بنشاند
بدو گفتا نپرسی خود که چونی
ز سوز اندرونی و برونی
پس احوال تبم را شرح می پرس
درازی شبم را شرح می پرس
طبیبانی که از دمساز پرسند
ز رنجوران ازین به باز پرسند
چو دمسازان اگر بیمار داری
ازین به کن مرا تیمار داری
چو از دل گرمی ام داری خبر تو
مسوز از تاب هجرم بیشتر تو
تو درمان کن که من در دوستداری
نی ام دور از طریق حق گزاری
به هر کامی ترا کامی ببخشم
به هر گامی ت اکرامی ببخشم
امید اندر من و تیمار من بند
طبیبی کن دل اندر کار من بند
مرا زین کار خود جز خستگی نیست
که در کار منت دلبستگی نیست
نمی اندیشی از بیماری من
تو گویی می نبینی زاری من
مگر از من نمی یابی مراعات
بدی را نیکویی نبود مکافات

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -