cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
دلبر شد و من پا به دل سخت فشردم
خاکم به سر ای وای  که جان رفت و نمردم
جان سختی صبرم چقدر لنگ برآورد
کاین یک مژه ره جز به قیامت نسپردم
پایم ته سنگ آمد از افسردس دل
تاب رگ خواب از گره آبله خوردم
برگ طرب من ورق لاله برآمد
آه از کف خونی که سیه گشت و فسردم
دل نیز ز افسردگیم سرمه نوا ماند
بر شیشه اثر کرد سیه روزی دردم
چون شمع قیامت به سرم می کند امروز
داغی  که چرا سر به خرامش نسپردم
ای هستی مبرم چه ندامت هوسی هاست
گیرم دو سه روزت نفسی بود شمردم
بی شربت مرگ اینقدرم داغ تپیدن
فریاد ز آبی  که ندادند به خوردم
بیدل مژه از خویش نبستم  گنه  کیست
راحت عملی داشت  که من پیش نبردم

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
ز دست عافیت داغم سپند یأس پروردم
به این آتش که من دارم مگر آتش  کند سردم
اسیر ششدر و تدبیر آزادی جنونست این
چو طاس نرد هر نقشی که آوردم نیاوردم
چو شبنم شرم پیدایی ست آثار سراغ من
عرق چندان که می بالد بلندی می کند گردم
چو اوراق خزان بی اعتبارم خوانده اند اما
جهانی رنگ سیلی خورده است از چهره زردم
در آن مکتب که استغنا عیار معنی ام  گیرد
کلاه جم بنازد بر شکست گوشه فردم
ز خویشم می برد یاد خرام او به آن مستی
که گل پیمانه گرداند اگر چون رنگ برگردم
ز عریانی درین میدان ندارم ننگ رسوایی
شکوه جوهر تیغم خط پیشانی مردم
وفایم خجلت ناقدردانی برنمی دارد
اگر بر آبله پا می نهم دل می کند دردم
نی ام بیدل خجالت مایه ننگ تهی دستی
چو مضمون در خیال هر که می آیم ره آوردم

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
نگه واری بس است از جیب عبرت سر برآوردم
شرار بی دماغ آخر ندارد پر زدن هر دم
گریبان می درم چون صبح و برمی آیم از مستی
چه سازم نعل در آتش ز افسون دم سردم
چه سودا در سر مجنون دماغم آشیان دارد
که چون ابر آب گردیدن ببرد آشفتن گردم
غبارم توام آشفتن آن طره می بالد
همه گر در عدم باشم نخواهی یافتن فردم
تو سیر زعفران داری و من می کاهم از حسرت
زمانی هم بخند ای بی مروت بر رخ زردم
ندارم گر تلاش منصب اقبال معذورم
به خاک آسوده بخت سیاهم سایه پروردم
جهانی می گذشت آواره وحشت خرامیها
در مژگان فراهم کردم و در خانه آوردم
جنون بر غفلت بیکاری من رحم  کرد آخر
گریبان  گر به  دست من نمی آمد چه می کردم
چو شمعم غیرت نامحرمیهاکاش بگدازد
که من هرچند سر در جیب می تازم برون گردم
من بیدل نی ام آیینه لیک از ساده لوحیها 
به خوبان نسبتی دارم  که باید گفت بیدردم

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
زبن باغ همچو شبنم رنج خیال بردم
هرکس طراوتی برد من انفعال بردم
ماه از تمامی اینجا آرایش کلف داشت
من نیز رنج فطرت بهر ملال بردم
در دیر نا امیدی دل آتشی نیفروخت
آخر به دوش حسرت چون شب زگال بردم
داد دل از عزیزان کس بیش ازاین چه خواهد
در مجلس کری چند فریاد لال بردم
باوضع اهل عالم راضی نگشت همت
هرکلفتی که بردم زبن بد خصال بردم
دل را تردد جاه ازفقرکرد غافل
در آرزوی چینی عرض سفال بردم
چون شعله  کز ضعیفی خاکسترش پناهست
پرواز منفعل بود سر زیربال بردم
یاد نگاهی امشب بر صفحه ام زد آتش
رفتم ز خویش و با خود فوج غزال بردم
تنهایی ام بر آورد از تنگنای اوهام
زین ششدر آخرکار بازی به خال بردم
بیدل به این سیاهی کز دور کرده ام گل
پیش یقین خود هم صد احتمال بردم

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - - | - - U | - U - -
شبی سیر خیال نقش پای دلربا کردم
گریبان را پر از کیفیت برگ حنا کردم
به ملک بی تمیزی داشت عالم ربط مژگانی
گشودم چشم و خلقی را ز یکدیگر جدا کردم
گرانی کرد بر طبعم غرور ناز یکتایی
خمی بر دوش فطرت بستم و خود را دوتا کردم
نمی از پیکرم جوشاند شرم ساز یکتایی
عرق غواصیی می خواستم باری شنا کردم
غنا می باید از فقرم طریق شفقت آموزد
که بر فرق جهانی سایه از دست دعا کردم
به ترک های و هو یم بی تلافی نیست سامانش
نی بزمم غناگر بینوا شد بوریا  کردم
به زنگ انباشتم آیینه سوز محبت را
به ناموس وفا از آب گردیدن حیا کردم
کلامم اختیاری نیست در عرض اثر بیدل
دل از بس ناله شد ساز نفس را تر صدا کردم

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
نه دنیا دیدم و نی سوی عقبا چشم وا کردم
غباری پیش رویم بود نذر پشت پا کردم
شبی سیر خیال آن حنایی نقش پا کردم
گریبانها پر از کیفیت برگ حنا کردم
به استقبال شوقش از غبار وادی امکان
گذشتم آنقدر از خویش هم رو بر قفا کردم
نشان دل نجستم  کوشش تحقیق شد باطل
برون زین پرده هر تیری  که افکندم خطا کردم
نبودم شمع تا از سوختن حاصل  کنم رنگی
درین محفل به  امید چه یا رب چشم وا کردم
به ملک بی تمیزی داشت عالم ربط امکانی
گشودم چشم و خلقی را ز یکدیگر جدا کردم
گرانی  کرد بر طبعم غرور ناز یکتایی
خمی بر دوش فطرت بستم و خود را دوتا کردم
به سعی آبله بینم ز ننگ هرزه جولانی
رفیقان چشمی ایجاد از برای خواب پا کردم
به رنگ انباشتم آیینه سوز محبت را
به ناموس وفا از آب  گردیدن حیا کردم
نمی از پیکرم جوشاند شرم ساز یکتایی
عرق غواصیی می خواستم باری شنا کردم
غنا می باید از فقرم طریق شفقت آموزد
که بر فرق جهانی سایه از دست دعا کردم
به ترک های و هویم بی تلافی نیست آسایش
نی بزم غنا گر بینوا شد بوریا کردم
کلامم اختیاری نیست در عرض اثر بیدل
دل از بس آب شد ساز نفس را تر صدا کردم

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
عبث خود را چو آتش تهمت آلود غضب کردم
به هر خاشاک چندان گرم جوشیدم که تب کردم
چو آن طفلی که رقص بسملش در اهتزاز آرد
نفسها را پر افشان یافتم ناز طرب کردم
به داغ صد کلف واسوختم از خامی همت
چو ماه از خانه خورشید اگر آتش طلب کردم
مخواه از موج  گوهر جرآت توفان شکاریها
کمند نارسایی داشتم صید ادب کردم
ز حسن بی نشان تا وانمایم رنگ تمثالی
در حیرت زدم آیینه داری را سبب  کردم
به مستان می نوشتم بیخودی تمهید مکتوبی
مدادش را دوات از سایه برگ عنب کردم
چوشمع از خلوت و محفل شدم مرهون داغ دل
ز چندین دفتر آخر نقطه ای را منتخب کردم
چو گردون هر چه جوشید از غبارم جوهر دل شد
به این یک شیشه خلقی را دکاندار حلب کردم
به مشق عافیت ر اهی دگر نگشود این دریا
همین چون موج  گوهر گردنی را بی عصب  کردم
نرفت از طینتم شغل تمنای زمین بوسش
چو ماه نو جبین گر سوده شد ایجاد لب کردم
ندامت داشت بیدل معنی موهوم فهمیدن
به تحقیق نفس روز هزار آیینه شب  کردم

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
نه عبادت  نه ریاضت کردم
باده ها خوردم و عشرت کردم
میهمان  کرمی بود خیال
با فضولی دو دم الفت کردم
هر چه زین مایده ام پیش آمد
نعمتی بودکه غارت کردم
خلق در دیر و حرم تک زد و من
دل آسوده ن بارت کردم
گردم از عرصه تشویش گذشت
آنسوی حشر قیامت کردم
خاک را عرش برین نتوان کرد
ترک خود رایی همت  کردم
عافیت تشنه بیقدری بود
سجده بر خاک مذلت کردم
آگهی رنج پشیمانی داشت
عیبها در خور غفلت کردم
بی  دماغ من ما و نتوان زیست
تن زدم  خواب فراغت کردم
شوق بی مقصد و دل بی پروا
خاک بر فرق ندامت کردم
تا شدم منحرف از علم و عمل
سیرکیفیت رحمت کردم
مغفرت مزد معاصی بوده ست
کیست فهمد که چه خدمت  کردم
هیچم ازکرده و ناکرده مپرس
یاد آن چشم مروت  کردم
هرچه از دست من آمد بید ل
همه بی رغبت و نفرت کردم

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مسدس مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U -
هنرها عرضه دادم با صفای دل حسد کردم
ز جوش جوهر این آیینه را آخر نمد کردم
امل در عالم بیخواست بر هم زد حقیقت را
ز عقبا مزد نیکی خواستم غافل که بد کردم
ره مقصد نمی گردید طی بی سعی برگشتن
ز گرد همت رو بر قفا تازی بلد کردم
به اقبال دل از صد بحر گوهر باج می گیرد
سرشکی را که چون مژگان نیاز دست رد کردم
درین  گلشن ز خویشم برد ناگه ذوق ایثاری
چو صبح از یک شکست رنگ بر صد گل مدد کردم
فضولیهای هستی یا رب از وصفم چه می خواهد
بقدر نیستی کاری که از من می سزد کردم
بغیر از هیچ نتوان وهم دیگر بر عدم بستن
ستم کردم که من اندیشه جان و جسد کردم
دو عالم از دل بیمطلب من فال تسکین زد
محیطی را به افسون گهر بی جزر و مدکردم
غرض جمعیت دل بود اگر دنیا وگر عقبا
ز اسباب آنچه راحت ناخوشش فهمید رد کردم
در آغاز انتها دیدم سحر را شام فهمیدم
ازل تا پرده بردارد تماشای ابد کردم
هزار آیینه  گل  کرد از گشاد چشم من بیدل
به این صفر تحیر واحدی را بی عدد کردم

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
من خاکسار گردن ز کجا بلند کردم
سر آبله  دماغی ته پا بلند کردم
در و بام اوج عزت چقدر شکست پستی
که غبار هرزه تاز من و ما بلند کردم
ز فسونگه تعین نفسی ز وهم  گل  کرد
چو سحر دماغ اقبال به هوا بلند کردم
ز کجا نوای هستی در انفعال وا کرد
که هزار دست حاجت چو گدا بلند کردم
صف غیرت خموشی علمی نداشت در کار
به چه سنگ خورد مینا که صدا بلند کردم
طلب  گدا طبیعت نشناخت قدر عزت
خم پایه اجابت به دعا بلند کردم
ره وهم زیر پا بود تک وهم دور فهمید
که به رنگ شمع  گردن همه جا بلند کردم
سر و کار خودسری ها ادب امتحانیی داشت
عرق نگون کلاهی ز حیا بلند کردم
سحری نظر گشودم به  خیال سرو نازی
ز فلک گذشت دوشم مژه تا بلند کردم
به هزار ناز گل  کرد چمن نیاز بیدل
که سر ادب به پایش چو حنا بلند کردم

وزن: فَعَلاتُ فاعِلاتُنْ فَعَلاتُ فاعِلاتُنْ
بحر: رمل مثمن مشکول
نشانه‌های عروضی: U U - U | - U - - | U U - U | - U - -
چون شمع روزگاری با شعله سازکردم
تا در طلسم هستی سیر گداز کردم
قانع به یأس گشتم از مشق  کج  کلاهی
یعنی شکست دل را ابروی ناز کردم
صبح جنون نزارم شوقی به هیچ شادم
گردی به باد دادم افشای راز کردم
رقص سپند یارب زین بیشتر چه دارد
دل بر در تپش زد من ناله سازکردم
ممنون سعی خویشم  کز عجز نارسایی
کار نکرده دی امروز باز کردم
رفع غبار هستی چشمی بهم زدن داشت
من از فسانه شب را بر خود دراز کردم
در دشت بی نشانی شبنم نشان صبحست
عشقت ز من اثر خواست اشکی نیاز کردم
اسباب بی نیازی در رهن ترک دنیاست
کسبی دگر چه لازم گر احتراز کردم
مینای من زعبرت درسنگ خون شد آخر
تا می به خاطر آمد یاد گداز کردم
جز یک تپش سپندم چیزی نداشت بیدل
آتش زدم به هستی کاین عقده باز کردم

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - - | - - U | - U - -
شب چشم امتیازی بر خویش باز کردم
آیینه تو دیدم چندان که نازکردم
فریاد ناتوانان محو غبار عجز است
رنگی به رخ شکستم عرض نیازکردم
سامان صد عبادت تسلیم ناتوانی
یک جبهه سجده بستم چندین نمازکردم
حیرتسرای امکان از بسکه  کم فضا بود
بر روی هر دو عالم چشمی فراز کردم
نومیدی طلبها آهی به جلوه آورد
بگسستم از دو عالم کاین رشته سازکردم
آسوده ام درین دشت از فیض نارسایی
گر دست کوتهی کرد پایی دراز کردم
تنزیه موج می زد در عرصه حقیقت
من از خیال تازی گرد مجاز کردم
اندیشه سرنگون شد سعی خرد جنون شد
دل هم تپید و خون شد تا فهم راز کردم
نقد حباب بیدل از چنگ آگهی زنخت
شد بوته  گدازم چشمی که باز کردم

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - - | - - U | - U - -
ز علم و عمل نکته ها گوش  کردم
ندانم چه خواندم فراموش کردم
خطوط هوس داشت اوراق امکان
مژه لغزشی خورد مغشوش  کردم
گر این انفعال است در کسب دانش
جنون بود کاری که با هوش کردم
اثر تشنه کام سنان بود و خنجر
چو حرف وفا سیر صد گوش  کردم
نقاب افکنم تا بر اعمال باطل
جبینی ز خجلت عرق پوش کردم
بجز سوختن شمع رنگی ندارد
تماشای امشب همان دوش کردم
جنون هزار انجمن بود هستی
نفسها زدم شمع خاموش کردم
به یک آبله رستم از صد تردد
کشیدم ز پا پوست پاپوش  کردم
بس است اینقدر همت میکشیها
که پیمانه پرگشت و من نوش کردم
ز قد دو تا یادم آمد وصالش
شدم پیر کاین طرح آغوش کردم
اگر بار هستی گران نیست بیدل
خمیدن چرا زحمت دوش  کردم

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ
بحر: متقارب مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U - -
چو شبنم تا نقاب اعتبار خویش شق  کردم
ز شرم زندگی گفتم کفن پوشم  عرق کردم
کف پا می شدم ای کاش از بی  اعتباریها
جبین گردیدم و صد رنگ خجلت در طبق کردم
چو صبحم یک تأمل درس جمعیت نشد حاصل
به سطری کز نفس خواندم ز خود رفتن سبق کردم
به حیرت صنعت آیینه را بردم به کار آخر
پریشان بود اجزای تماشا یک ورق کردم
مپرسید از قناعت مشربیهای حیات من
به ساغر آبرویی داشتم سد رمق کردم
به هر جا فکر مستی نیست مخموری نمی باشد
هوسهای غذا بود این که خود را مستحق کردم
شبی آمد به یادم گرمی انداز آغوشی
چنان از خود برون رفتم که پندارم عرق کردم
زبان اصطلاح رمز توحیدم که می فهمد
که من هرگاه گشتم غافل از خود یاد حق کردم
نفس از دقت فکرم هجوم شعله شد بیدل
نشستم آنقدر در خون که صبحی را شفق کردم

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
ز تحقیق نقوش لوح امکان رفع شک کردم
به چشمم هر چه زین صحرا سیاهی کرد حک کردم
ز وحشت بس که بودم بی دماغ سیر این گلشن
شرر فرصت نگاهی با تغافل مشترک کردم
مطیع بی نیازی یافتم افلاک و دورانش
خم ابروی استغنا بر این فیلان  کجک کردم
خیال نامداری امتحانی داشت از عبرت
سیاهی بر نگین مالیدم و سنگ محک کردم
به کیش الفت از بس قدردان نشیه دردم
به هر زخمی که مرهم خواست تکلیف گزک کردم
چو موج گوهرم یکسر نفس  شد حرف خاموشی
صف رنگ ادب تا نشکند شوخی کمک کردم
غرور کبریایی داشتم در ملک آزادی
ز بار دل خمیدم تا تواضع با فلک کردم
قناعت احتراز از تشنه کامی دارد ای منعم
تو کردی شور دیگر حرص من هم  کم نمک  کردم
به جرم سرکشیدن شعله من داغ شد بیدل
کمندی بر سماک انداختم صید سمک کردم

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
مژه خواباندم و دل را به جمعیت علم کردم
تماشا پرگرانی داشت بر دوشی که خم کردم
ز دور ساغر امکان زدم فال فراموشی
بر اعداد خیال این حلقه صفری بود کم کردم
به خواب زندگی دیدم سیاهی کم نمی گردد
ز تشویش نفس چون صافی از آیینه رم کردم
دبستان خیالم داشت سرمشق تماشایت
نوشتم نسخه رنگی که شاخ گل قلم کردم
در آن دعوت که بوی منتی بیرون زد از خوانش
غذای همت از الوان نعمت ها قسم کردم
طمع را هم به حال این خسیسان رحم می آید
گرفتم ماهیی را پوست کندم بی درم کردم
ز من می خواست سعی نارسا احرام تسلیمی
چو اشک از سر به راه انداختن ساز قدم کردم
به قدر وحشتم قطع تعلق داشت آسانی
ز هر جیبی که در دامن زدم تیغ دودم کردم
چه مقدار آنسوی تحقیق پر می زد شرار من
که هستی شمع را هم کشت تا سیر عدم کردم
کسی نگرفت از بخت سیه داد سپند من
تپیدم سوختم تا سرمه گشتن ناله هم کردم
ندامت برد از آیینه ام زنگ هوس بید ل
به سودن های دست این صفحه را پاک از رقم کردم

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
وداع دورگرد عرضه آرام رم کردم
سحر گل کردم و کار دو عالم در دو دم کردم
روا کم دارد اطوارم  که گردد در دل رسوا
اگر آهم هوس سر کرد هم در دل علم کردم
وداع حرص راه حاصل آرام وا دارد
عسل گل کرد هر گه  کام دل مسرور سم کردم
سحرگه مطلع اسرار آهم در علو آمد
دل آسوده را مردود درگاه الم کردم
هوس مگمار در احکام اعمال الم حاصل
حصول سکه دل کو طلا و مس درم کردم
دل آواره ام طور رم آسوده ای دارد
اگر گرد ملال آورد صحرا را ارم کردم
طمع واکرد هرگه راه احرام دل طامع
صدا را در سواد سرمه  سردادم  عدم کردم
اگر آگاه حالم مرگ هم گردد که رحم آرد
که مردم در ره اما درد دل آواره کم کردم
مآل عمر بیدل داد وهمم داد آسودم
دو دم درس هوسها گرم کردم سرد هم کردم

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
گذشت عمر و شکست دل آشکار نکردم
هزارگل به بغل داشتم بهار نکردم
جهان به ضبط نفس بود و من ز هرزه دویها
به این کمند رسا یک دو چین شکار نکردم
نساختم به تنک رویی از تعلق دنیا
به قطع وهم دم تیغی آبدار نکردم
ز دست سوده نجستم علاج رنگ علایق
به درد سر زدم و صندل اختیار نکردم
وفا به عبرت انجام کار کار ندارد
ز شرم می کشی اندیشه خمار نکردم
جهان ز جوش دل آیینه خانه بود به چشمم
گذشتم از نفس و هیچ جا غبار نکردم
غبار جلوه امکان گرفت آینه من
ولی چه سودکه خود را به خود دچار نکردم
ز سیر این چمنم آب کرد غیرت شبنم
که هرزه تار نگه را عرق سوار نکردم
هوای صحبت دلمردگان نخواند فسونم
دماغ سوخته را شمع هر مزار نکردم
درین چمن به چه داغ آشنا شدم من بیدل
که طوف سوخته جانان لاله زار نکردم

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U - -
خود را به عیش امکان پر متهم نکردم
خلقی به خنده نازند من  گریه هم نکردم
سیر خیال هستی رنگ فضولیی داشت
از خجلت جدایی یاد عدم نکردم
کاش انفعال هستی می داد شر به آبم
در آتشم ز خاکی  کز جهل نم نکردم
همواری آتشم را باغ خلیل می کرد
محراب  کبر گردید دوشی  که خم نکردم
از بسکه نقد هستی سرمایه عدم داشت
هر چند صرف  کردم یک ذره  کم نکردم
پیری به دوشم آخر سرمشق لغزشی بست
تا سرنگون نگشتم جهد قلم نکردم
رنگ پریده یکسر محمل کش بهار است
از خود رمیدم اما جز با تو رم نکردم
آیینه تجرد جوهر نمی پرستد
پرچم  گرانیی داشت خود را علم نکردم
از طبع بی تعلق حیران  کار خویشم
این صفحه نقش نگرفت یا من رقم نکردم
بیدل چه بگذرد کس از عالم  گذشتن
این جاده پی سپر بود رنج قدم نکردم

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - - | - - U | - U - -
گهی بر صبح پیچیدم  گهی با گل جنون  کردم
به چاک صد گریبان خویش را از خود برون  کردم
شرار کاغذ من محمل شوق  که بود امشب
که هرجا جلوه کرد آسودگی وحشت فزون کردم
شکستم رنگ و بیرون جستم از تشویش سودایی
برای چشم بند هر دو عالم یک فسون  کردم
غرورهیچکس با جرات من برنمی آید
جهان برخصم جست و من همین خود را زبون  کردم
بهار آمد تو هم ای زاهد بی درد تزویری
چمن  گل  شیشه قلقل  یار مستی  من جنون  کردم
هجوم  گردش رنگم غرور دل شکست آخر
به چندین دور ساغر شیشه ای را سرنگون  کردم
به قدر هر نفس می باید از خویشم برون رفتن
غباری را به ذوق جانکنی ها بیستون  کردم
نسیم هرزه  تاز من عرق آورد شبنم شد
درین خجلت سرا کاری که می باید کنون کردم
چه خواهم خواست عذر نازپروردی که رنگش را
به تکلیف خرام سایه  گل نیلگون کردم
حنای دست او بیدل زیان پیمای سودن شد
من از شمشیر بیدادش نمردم بلکه خون کردم

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
از هر طلبی پیش ندامت گله کردم
سودم قدمی چند که دست آبله  کردم
در غنچگی ام یکدلیی بود که چون گل
بر وهم شکفتن زدم و ده دله کردم
بی صحبت پیران نگذشتم ز رعونت
تا حلقه شدن خدمت این سلسله  کردم
بنیاد شکیبایی من جزو زمین داشت
لرزیدم از اندام وفا زلزله  کردم
نومیدی سعی از دم فرصت خبرم کرد
پا خورد به سنگم جرس قافله  کردم
پر منفعل افتاد دل از رغبت دنیا
نفرت عملی بود درین مزبله  کردم
ضبط نفس  آیینه ز آفاق جلا داد
زین صیقل معنی مدد حوصله کردم
مژگان نگشودم به تماشای تعین
سیر عدم و هستی بی فاصله  کردم
بیدل نفس اقسام معانی به فسون بست
فرصت رمقی داشت نیاز صله کردم

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
گر چراغ ازنفس سوخته بر می کردم
شب هنگامه تشویش سحر می کردم
آرزو در غم نامحرمی فرصت سوخت
کاشکی سیرگریبان شرر می کردم
گرد اوهام رهایی نشکستم هیهات
تا قفس را نفسی بالش پر می کردم
یاد آن دولت بیدارکه در خواب عدم
چشم نگشوده بر آن جلوه نظر می کردم
زان تبسم که حیا زیر لبش پنهان داشت
چه شناهاکه نه در موج گهر می کردم
آه بیدردی فرصت نپسندید از من
آن قدر جهد که خونی به جگر می کردم
فطرت از جوهر تنزیه که در طبع من است
آب می شد اگر اظهار هنر می کردم
این بنایی که جهان خمزده پستی اوست
نردبان داشت اگر زبر و زبر می کردم
امشبم ناله دل اشک فشان پر می زد
چقدر حل معمای شرر می کردم
قدم سعی به جایی نرساندم بیدل
کاش چشمی به نمی آبله تر می کردم

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
تو می رفتی و من شور قیامت ساز می کردم
شکست رنگ تا پر می فشاند آواز می کردم
اگر ناموس الفت ها نمی شد مانع جرأت
چو شوخی آشیان در دیده غماز می کردم
حیا رعنایی طاووس از وضعم نمی خواهد
وگرنه با دو عالم رنگ یک پرواز می کردم
خجل چون صبح از خاکستر بیحاصل خویشم
نشد آیینه ای را یک نفس پرداز می کردم
عصای مشت خاک من نشد جولان آهویی
که همچون سرمه در چشم دو عالم ناز می کردم
درین محفل نمی یابد سپند بینوای من
گریبانی که چاک از شعله آواز می کردم
وفا منع تمیز شادی و غم می کند ورنه
نواها انتخاب از طالع ناساز می کردم
عنان ناله می بودی اگر در ضبط تمکینم
چو خاموشی وطن در پرده های راز می کردم
به خامی سوخت چون برقم خیال زندگی پختن
به این نومیدی انجامی دگر آغاز می کردم
گر از دستم گشاد کار دیگر برنمی آید
به حال خویش می بایست چشمی باز می کردم
اگر بیدل بجایی می رسیدم از پر افشانی
به آهنگ ز خود رفتن هزار انداز می کردم

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
خوشا ذوقی  که از دل عقده ای  گر باز می کردم
همان چون دانه بهر خویش دامی ساز می کردم
به صحرایی  که دل محمل کش شوق تو بود آنجا
غباری  گر ز جا می جست من پرواز می کردم
به بزم وصل  فریادم نبود از غفلت آهنگی
بهار رنگهای رفته را آواز می کردم
دربن  گلشن ندارد هیچکس بر حال دل رحمی
وگرنه همچو گل صد جا گریبان باز می کردم
خلیل همتم چون شمع نپسندید رسوایی
کز آتش  گل برون می دادم و اعجاز می کردم
در آن محفل  که حسن از جلوه خود داشت استغنا
من بی هوش بر آیینه داری ناز می کردم
سحر شور من و بار شکست رنگ می بندد
نفس را کاش من هم رشته این ساز می کردم
جنون بر صفحه بیحاصلم آتش نزد ورنه
جهانی را به یک چشمک شرر گلباز می کردم
ندارم تاب شرکت ورنه من هم زبن چمن بیدل
قفس بر دوش مانند سحر پرواز می کردم

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
دمی چون شمع  گر جیب تغافل چاک می کردم
به مژگان زبن شبستانها سیاهی پاک می کردم
به این  گرد چمن چیزی  که دارد اضطراب من
گر از پا می نشستم عالمی را خاک می کردم
قضا گر می گرفت از من غبار قدردانیها
فلکها را زمین سایه های تاک می کردم
به جست  و جو اگر حاصل شدی اقبال پا بوسش
سر افتاده را پیش از قدم چالاک می کردم
به یاد لعل اوگر می کشیدم از جگر آهی
رگ یاقوت را بال خس و خاشاک می کردم
گذشت آن محمل فرصت که در بزم تماشایش
به هر دیدن چو مژگان صد گریبان چاک می کردم
به پرواز آن قدر مایل نشد عنقای رنگ من
که شاهین کبوتر خانه افلاک می کردم
به صید دشت امکان همتم راضی نشد ورنه
فلک هم حلقه واری بود اگر فتراک می کردم
به این وضعی که می ریزم عرق در دشت و در بیدل
غبار خودسری کاش اندکی نمناک می کردم

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
شب  که در حسرت دیدار کمین می کردم
دو جهان یک نگه باز پسین می کردم
یاد ناسکه به وحشتکده عنقایی
ناله می شد همه گر نقش نگین می کردم
باد برد آن همه طاقت  که به خاکستر ریخت
نفس سوخته را پرده نشین می کردم
هرکجا سعی هوس رنگ عمارت می ریخت
صرف وحشتکده خانه زین می کردم
عشق چون خامه مرا بر خط تسلیم نداشت
تا ز هر عضو خود ایجاد جبین می کردم
سجده آنجا که مرا افسر عزت می داد
می شدم بر فلک و یاد زمین می کردم
هر قدر گرد من از حادثه می دید شکست
من ز دامان تو اندیشه چین می کردم
پیش از آن دم  که غم عشق به توفان آمد
گریه بر رنگ بنای دل و دین می کردم
ناله ها کردم و آگاه نگشتی ای کاش
خاک می گشتم وگردی به ازین می کردم
بیدل آرایش تحقیق مقابل می خواست
کاش من هم نگهی آینه بین می کردم

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
گر لبی را به هوس ناله کمین می کردم
صدکمند از نفس سوخته چین می کردم
دل اگر غنچه صفت بوی نشاطی می داشت
صد تبسم ز لب چین جبین می کردم
گر خیال چمنت رخصت شوقم می داد
بی نگه سیر پریخانه چین می کردم
اینقدر خنده  کز افسون هوس رفت به باد
صبح می گشت اگر آه جزاین می کردم
خانمان پا به رکاب هوس سوختن ست
کو شراری  که منش خانه زین می کردم
گر به محرومی تمثال نمی سوخت نفس
خانه آینه زنگار نشین می کردم
با سجود درت امروز سر و کارم نیست
مشت خاکم به عدم نیز همین می کردم
شغل نظمم درد از خاک شدن بخیه راز
که من سوخته فکر چه زمین می کردم
از دل سوخته خاکستر یأسی ندمید
تا کبابی که ندارم نمکین می کردم
عشق نقشی ندمانید ز داغم بیدل
تا جهان را پر طاووس نگین می کردم

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
کف خاکم چسان مقبول جست وجوی او گردم
فلک در گردش آیم تا به  گرد کوی او گردم
دل مأیوس صیقل می زنم عمری ست حیرانم
نگشتم آینه تا قابل زانوی او گردم
جهانی را زدم آتش سراغ دل نشد پیدا
روم اکنون غبار خاطر گیسوی او گردم
محبت صنعتی دارد که تا محشر درین وادی
روم از خویش هر گه بازگردم سوی او گردم
وفا در وصل هم آسودن عاشق نمی خواهد
بیا تا گرد شوق قمری و کوکوی او گردم
خس معذور و ذوق الفت آتش جنون است این
به خاکستر رسم گر آشنای خوی او گردم
رمیدن در سواد صیدگاه دل نمی باشد
تو صحرای دگر بنما که من آهوی او گردم
چه امکانست با وضع  کسان  گردم طرف بیدل
که من چون آینه با هر که بینم روی او گردم

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
چو شمع از انفعال آگهی بیتاب می گردم
به صیقل می رسد آیینه و من آب می گردم
حیا چون موج گوهر شوخی از سازم نمی خواهد
اگر رنگم در گردش زند بیتاب می گردم
ندانم درد دل جوشیده ام یا نیش فصادم
نوا خون است سازی را که من مضراب می گردم
به ضبط اشک برق مزرع شوقم مشو ناصح
نهال ناله ام بی گریه کم سیراب می گردم
غبار ما و من از صاف معنی غافلم دارد
اگر زین جوش بنشینم شراب ناب می گردم
خیال هستی ام صد پرده بر تحقیق می بافد
ز ناموس کتان گر بگذرم مهتاب می گردم
خمی بر دوش همت بسته ام از قامت پیری
کشم زین ورطه تا رخت هوس قلاب می گردم
درین صحرا که جز عنقا ندارد گرد پیدایی
سیاهی گر کنم خورشید عالمتاب می گردم
به دیر و کعبه ام آوازه ناقدردانیها
سرم  گر محرم زانو شود محراب می گردم
ندامت آبیاریهای کشت غم جنون دارد
به چشم تر گهرها بسته چون دولاب می گردم
تمیز از طینت من ننگ غفلت می کشد بیدل
به چشم هرکه خود را می رسانم خواب می گر دم

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -