cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
ز ساز جسم هزار انفعال می گذرد
چو رشحه ای  که ز ظرف سفال می گذرد
دمیدن همه زبن خاکدان گل خواری ست
بهار آبله ها پایمال می گذرد
غبار شیشه ساعت به وهم می کوبد
بهوش باش که این ماه و سال می گذرد
تلاش نقص وکمال جهان گروتازی ست
هلالش از مه و ماه از هلال می گذرد
به هرکه می نگرم طالب دوام بقاست
مدار خلق به فکر محال می گذرد
دلی  که صاف شود از غبار وهم  کجاست
ز هر یک آینه چندین مثال می  گذرد
طلب چه سحرکند تا به کوی یار رسم
نفس هم از لب ما سینه مال می گذرد
شبم به صفحه نگاهش زد آتشی که هنوز
شرر به چشمک ناز غزال می گذرد
تلاش ناله جانکاه تاکی ای بلبل
زمان عافیتت زبر بال می گذرد
دو روزه فرصت وهمی  که زندگی نام است
گر از هوس  گذری بی ملال می گذرد
غبار قافله دوش بوده است امروز
وصال رفته و اکنون خیال می گذرد
حق ادای رموز از قلم طلب بیدل
که حرف دل به زبانهای لال می گذرد

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
باکه گویم چه قیامت به سرم می گذرد
که نفس نازده هر شب سحرم می گذرد
درد اندوه خوش است از طرب بیکاری
حیف دستی که ز دل برکمرم می گذرد
خاک  گل می کنم  و می روم از خویش چو اشک
عرق شرم زپا پیشترم می گذرد
ترک سعی طلب ز شمع نمی آید راست
پای رفتارم اگر نیست سرم می گذرد
گرد کم فرصتی کاغذ آتش زده ام
هر نفس قافله واری شررم می گذرد
نامه ها در بغل از شهرت عنقا دارم
قاصد من همه جا بیخبرم می گذرد
ذوق راحت چقدر راهزن آگاهی ست
عمر در خواب ز بالین پرم می گذرد
دل چو سنگ آب شود تا نفسم پیش آید
زندگی منتظر شیشه  گرم می گذرد
چشم بربند تلاش دگرت لازم نیست
لغزش یک مژه از دیر و حرم می گذرد
خاک هر درکه به افسون طمع می بوسم
آب می گردد و آبش ز سرم می گذرد
مرکز ساز حلاوت گره خاموشی ست
گر نفس می زنم از نی شکرم می گذرد
آمد و رفت نفس مغتنم راحت  گیر
زندگی کو اگر این گرد ز رم می گذرد
ستمی نیست چو ایثار به بنیاد خسیس
می  درد پوست چو ماهی ز درم می گذرد
نیستم قابل یک  گام در این دشت چو عمر
لیک چندانکه ز خود می گذرم می گذرد
راه در پرده تحقیق ندارم بیدل
عمر چون حلقه به بیرون درم می گذرد

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
تا لبش در نظرم می گذرد
آب گشتن ز سرم می گذرد
فصل گل منفعلم باید ساخت
ابر بی  چشم ترم می گذرد
زین گذرگه به کجا دل بندم
هرچه را می نگرم می گذرد
در بغل نامه عتقا دارم
خبرم بیخبرم می گذرد
حلقه شد قامت و محرم نشدم
عمر بیرون درم می گذرد
جاده پی سپر تسلیمم
هر چه آید به سرم می گذرد
ششجهت غلغل صور است اما
همه در گوش کرم می گذرد
مژه ای باز نکردم هیهات
پر زدن زیر پرم می گذرد
موج این بحر نفس راست نکرد
به وطن در سفرم می گذرد
هر طرف سایه صفت می گذرم
یک شب بی سحرم می گذرد
کاش با یأس توان ساخت چو بید
بی بری هم ز برم می گذرد
دل ندانم به کجا می سوزد
دود شمعی ز سرم می گذرد
خاکم امروز غبارانگیز است
پستی از بام و درم می گذرد
کاروان الم و عیش کجاست
من ز خود می گذرم می گذرد
چند چون شمع  نگریم  بیدل
انجمن از نظرم می گذرد

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مسدس مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U -
دل مباد افسرده تا برکس نگرددکار سرد
شمع خاموش انجمنها می کند یکبار سرد
عالمی را زیر این سقف مشبک یافتم
چون سر بی  مغز زاهد ذر ته دستار سرد
داغ شد دل تا چه درگیرد به این دل  مردگان
چاره گر یکسر ز گال و ناله بیمار سرد
انفعال جوهر مرد اختلاط حیز نیست
شعله ها را شمع کافوری کند دشوار سرد
با همه تدبیر ز آتش برنیاید مالدار
پوست اندازد بود هرچند جای مار سرد
بی تکلف با نفس روزی دو باید ساختن
دل هواخواه و نسیمی دارد این  گلزار سرد
تا شود هستی گوارا با غبار فقر جوش
آب در ظرف سفالین می شود بسیار سرد
یأس  پیما اشک فرهادم شبی آمد به یاد
ناله ای کردم که گردید آتش کهسار سرد
در جوانی به  که باشی هم سلوک آفتاب
تا هواگرم است بایدگرس رفتار سرد
بی رواجی دیدی اسرار هنر پوشیده دار
جنس می خواهد لحاف آندم  که شد بازار سرد
گرم ناگردیده مژگان آفتابی می رسد
خوابناکان چند باشد سایه دیوار سرد
بدل فسون می و نی آنقدرگرمی نداشت
آرزوهاگشت بر دل از یک استغفار سرد

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
داغ بودم که چه خواهم به غمت انشا کرد
نقطه اشک  روان گشت و خطی پیداکرد
نقش نیرنگ جهان در نظرم رنگ نیست
در تمثال زدم آینه استغنا کرد
سعی مغرور ز عجزم در آگاهی زد
خواب پا داشتم از آبله مژگان واکرد
فطرت سست  پی از پیروی وهم امل
لغزشی خورد که امروز مرا فردا کرد
می شمارم قدم و بر سر دل می لرزم
پای پر آبله ام کارگه مینا کرد
دل بپرداز و طرب  کن  که درین تنگ فضا
خانه آینه را جهد صفا صحرا کرد
گرد پرواز در اندیشه پری می افشاند
خاک  گشتن سر سودایی ما بالا کرد
حسن هرسو نگرد سعی نظرخودبینی است
آنچه می خواست به آیینه  کند با ما کرد
کلک نقاش ازل حسن یقین می پرداخت
نقش ما دید و به  سوی تو اشارت ها کرد
عشق ازآرایش ناموس حقیقت نگذشت
کف ما را نمد آینه درباکرد
هیچکس ممتحن وضع بد و نیک مباد
نسخه حیرت ما طبع فضول اجزا کرد
بیدل از قافله  کن فیکون نتوان یافت
بار جنسی  که توان زحمت پشت پا کرد

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
دل گداخته بر شش جهت بغل واکرد
جهان به شیشه گرفت این پری چه انشاکرد
ستم نصیب دلم من کجا و درد کجا
نفس به  کوچه نی رفت و ناله پیدا کرد
ز شرم چشم تو دارد خیالم انجمنی
که باید از عرقم سیر جام و مینا کرد
چه سحر بود که افسون بی نیازی عشق
مرا به خاک نشاند و ترا تماشاکرد
به فکر کار دل افتادم از چکیدن اشک
شکست شیشه به روبم در حلب واکرد
ازین بساط گذشتم ولی نفهمیدم
که وضع پیکر خم با که این مدارا کرد
چو شمع صورت بیداری ام چه امکان داشت
سری  که رفت ز دوشم اشارت پا کرد
نهفت معنی مکشوف بی تاملی ام
نبستن مژه آفاق را معما کرد
جنون بیخودیی پیش برد سعی امل
که کار عالم امروز نذر فردا کرد
فسردنی است سرانجام عافیت طلبان
محیط این کره از رشته گهر واکرد
خیال اگر همه فردوس در بغل دارد
قفای زانوی حسرت نمی توان جا کرد
دلیل الفت اسباب غیر عسجز نبود
پر شکسته ما سیر این قفسها کرد
نداشت ظاهر و مظهر جهان یکتایی
جنون آینه در دست خنده بر ما کرد
درین هوسکده از من چه دیده ای بیدل
به عالمی که نی ام بایدم تماشا کرد

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
امروز بعد عمری دلدار یاد ما کرد
شرم تغافل آخر حق وفا ادا کرد
خاک رهیم ما را آسان نمی توان دید
مژگان خمید تا چشم آهنگ پیش پا کرد
گرد بساط تسلیم در عجز نازها داشت
پرواز خود سریها زان دامنم جدا کرد
یا رب که خشک گردد مانند شانه دستش
مشاطه ای که دل را از طرهء تو واکرد
فطرت ز خلق می خواست آثار قابلیت
جز دردسر نبودیم ما را به ما رها کرد
غرق نم جبینم از خجلت تعین
کار هزار توفان این یک عرق حیا کرد
گفتیم شخص هستی نازی به شوخی آرد
تمثال جلوه گر شد آیینه خنده ها کرد
دانش جنون شد اما نگشود رمز تحقیق
بند قبال نازی پیراهنم قباکرد
در عقده تعلق فرسوده بود فطرت
ازخودگسستن آخر این رشته را رساکرد
ای وهم غیر ما را معذور دار و بگذر
دل خانه ای ست کانجا نتوان به زور جاکرد
رستن ز قلزم وهم از سرگذشتنی داشت
یاس این کدو به خود بست  تا زندگی شناکرد
دست ترحم کیست مژگان بیدل ما
بر هرکه چشم واشد پیش از نگه دعا کرد

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - - | - - U | - U - -
دل به زلف یار هم آرام نتوانست کرد
این مسافر منزلی در شام نتوانست کرد
جوش خط با آن فسون دستگاه دلبری
وحشی حسن بتان را رام نتوانست  کرد
با همه شوری  که وقف پسته خندان اوست
رفع تلخی های آن بادام نتوانست کرد
همچو من از سرنگونی طالعی دارد حباب
کز خم دریا میی در جام نتوانست کرد
نیست در بحر محبت جز دل بیتاب من
ماهیی کز فلس فرق دام نتوانست کرد
مشت خاک من هواپرورد جولان تو بود
پایمالش گردش ایام نتوانست کرد
چرخ  گو مفریب از جا هم  که سعی باغبان
پختگیهای ثمر را خام نتوانست کرد
همچو شبنم زین گلستان فسکه وحشت می کشم
آب در آیینه ام آرام نتوانست کرد
موج  گوهر با همه خشکی نشد محتاج آب
طبع استغنا نظر ابرام نتوانست کرد
ناله ها در دل فسرد اما نبست احرام لب
گرد این  کاشانه سیر بام نتوانست  کرد
اخگر ما شور خاکستر دماند از سوختن
این نگین شد خاک و ترک نام نتوانست  کرد
سوخت بیدل غافل از خود شعله تصویر ما
یک شرر برق نگاهی وام نتوانست کرد

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
وحشت ما را تعلق رام نتوانست کرد
باده ما هیچکس در جام نتوانست  کرد
در عدم هم قسمت خاکم همان آوارگی ست
مرگ آغاز مرا انجام نتوانست کرد
رحم  کن بر حال محرومی  که مانند سپند
سوخت اما ناله ای پیغام نتوانست کرد
بی نشانم لیک بالی از زبان ها می زنم
ای خوش آن عنقا که ساز نام نتوانست کرد
آرزو خون شد ز استغنای معشوقان مپرس
من دعاها کردم او دشنام نتوانست کرد
در جنون بگذشت عمر زلف و آن چشم سیاه
یک علاج از روغن بادام نتوانست کرد
عمرها پر زد نفس اما به الفتگاه دل
مرغ ما پرواز جز در دام نتوانست کرد
باد صبحی داشت طوف دامنت اما چه سود
گرد ما را جامه احرام نتوانست کرد
نشیه خواهی آب کن دل را که اینجا هیچکس
بی گداز شیشه می در جام نتوانست کرد
در جنون زاری که ما حسرت کمین راحتیم
آسمان هم یک نفس آرام نتوانست کرد
گر دلت صاف است از مکروهی دنیا چه باک
قبح شخص آیینه را بدنام نتوانست کرد
آب زد بیدل به راهش عمرها چشم ترم
آن ستمگر یک نگه انعام نتوانست کرد

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
خودسر به مرک گردن دعوی فرود کرد
چون سر نماند شمع قبول سجود کرد
در سعی بذل  کوش  که اینجا خسیس هم
جان دادنش به حسرت جاوید جود کرد
زان غنچه خموش به آهنگ کاف و نون
سر زد تبسمی  که عدم را وجود کرد
چندان خمار درد محبت نداشتم
بوی  گلی  که زخم مرا مشک سود کرد
ای چرخ زحمت گره  کار من مبر
خواهد مه نوت سر ناخن کبود  کرد
آیینه دار نقش قدم بود هستی ام
هرکس نظرفکند به من سرفرودکرد
شد آبیار مزرع امکان گداز من
زین انجمن زیان زده ای شمع سودکرد
خونم به دل ز بوی گلش می درد نقاب
رنگ آتشی  که داشت درین غنچه دود کرد
تا انتظار صبح قیامت امان کراست
کار درنگ ما نفس سرد زود کرد
هرکس به هرچه ساخت غنیمت شمرد وبس
یاس دوام  نوحه ما را سرودکرد
بیدل کتاب طالع نظاره خوانده ایم
مژگان هبوط داشت  تحیر صعود کرد

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
اول دل ستمزده قطع امید کرد
آخرشکست چینی من مو سفید کرد
می لرزد از نفس دم تقریر احتیاج
دست تهی زبان مرا مرگ بید کرد
بخت سیاه اگر بلد اعتبارهاست
خود را به هیچ آینه نتوان سفید کرد
تدبیر زهد مایه تشویش کس مباد
صابون خشک جامه ما را پلید کرد
تا اشک ربط سبحه انفاس نگسلد
پیری مرا به حلقه قامت مرید کرد
چون نال خامه تا دمد از مغز استخوان
فکرم در آفتاب قیامت قدید کرد
از قبض و بسط حیرت آیینه ام مپرس
قفلی زدم به خانه  که ناز کلید کرد
دارد رسایی مژه ی خون به گردنش
برگشتنی که آنسوی حشرم شهیدکرد
بیدل تو هم به ذوق خطش سینه چاک زن
کاین شام نادمیده مرا صبح عید کرد

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
از تغافل زدنی ترک سبب باید کرد
روز خود را به غبار مژه شب باید کرد
گرد وارستگی  کوی فنا باید بود
خاک در دیده اندوه طرب باید کرد
همچو آیینه اگر دست دهد صافی دل
جوهر ناطقه شیرازه لب باید کرد
کهنه مشق خط امواج سرابیم همه
عینک از آبله پای طلب باید کرد
اشک اگر شیشه از این دست بهم برچیند
مژه را روکش بازار حلب باید کرد
تا شود طبع تو آیینه تحقیق وفا
خلق را صیقل زنگار غضب باید کرد
دم صبحی مگر افسون تباشیر دمد
شمع ما را همه شب خدمت تب باید کرد
دیده ای را که چمن پرور دیدار تو نیست
به تماشای  گل و لاله ادب باید کرد
آنقدر شیفته نرگس خمار توام
که  ز خاکم به قدح آب عنب باید کرد
یک تحیر دو جهان در نظرت می سوزد
آتش از خانه آیینه طلب باید کرد
دل و دانش همه در عشق بتان باید باخت
خویش را بیدل دیوانه لقب باید کرد

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
پیش ارباب حسب ترک نسب باید کرد
پرده دیده و دل فرش ادب باید کرد
کاروانها همه محمل کش یأس است اینجا
ناله را بدرقه سعی طلب باید کرد
باعث  گریه درین دشت اگر چیزی نیست
الم بیکسیی هست سبب بایدکرد
گر شود پیش تو منظور نثار نگهی
گوهر جان به هوس تحفه لب باید کرد
جمع بودن به پریشان صفتی آسان نیست
روزها در قدم زلف تو شب باید کرد
زبن توهمکده سامان دگر نتوان یافت
جز دمی چند که ایثار تعب بایدکرد
ترک لذات جهان مفت سلامت شمرید
این شکر قابل آن نیست که تب بایدکرد
جیب ها موج طربگاه حضور دریاست
فکر خود کن  گرت اندیشه رب باید کرد
نم آب و کف خاکی بهم آمیخته است
هر چه آید ز تو کاری ست عجب باید کرد
بیدل این انجمن وهم دگر نتوان یافت
درد هم مفت تماشاست طرب باید کرد

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
دل سحرگاهی به گلشن یاد آن رخسار کرد
اشک آن شبنم برگ  گل را رخت آتشکار کرد
ناز غفلت می کشیم از التفات آن نگاه
خواب ما را سایه مژگان او بیدار کرد
قید آگاهی چه مقدار از حقیقت غافلست
گرد خود گردیدنم خجلت  کش زنار کرد
آه ز آن بی پرد رخساری که شرم جلوه ان
چشم ما پوشیده یعنی وعده دیدار کرد
عالم بی دستگاهی  ناله سامان بوده است
هر که از پرواز ماند آرایش منقار کرد
یکجهان پست و بلند  آفت  کمین جهد بود
چین دامان هوس را کوتهی هموار کرد
دعوی هستی عدم را انفعال نیستی ست
اینکه من یاد توکردم فطرت استغفارکرد
رنج دنیافکر عقبا داغ حرمان  درد دل
یک نفس هستی به دوشم عالمی را بار کرد
نیست  غم بر شمع  ما گر یک دو لب خندید صبح
گریه ما نیز با ما این ادا بسیار کرد
از سر ما بینوایان سایه تا دارد دپغ
خانه خورشید را هم چرخ بی  دیوار کرد
بی تکلف بود هستی لیک فکر بد معاش
جامه عریانی ما را گریبان دارکرد
دردسر کم بود تا تدبیر صندل محو بود
صنعت بالین و بستر خلق را بیمارکرد
آبیار مزرع اخلاق اگر باشد وفاق
جای گندم آدمیت می توان انبارکرد
سرکشید امروز بیدل از بنای اعتبار
آنقدر پستی  که نتوان از دنایت عار کرد

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
عشق مطرب زاده ای بر ساز و تقوا زور کرد
دانه تسبیح را زاهد خر طنبور کرد
با همه واماندگی روزی دو آزادی خوش ست
خانه را نتوان به اندوه تعلق گورکرد
زین  گلستان  صد سحر جوشید و صد شبنم دمید
عبرتم سیر چکیدنهای یک ناسورکرد
بگذر از بی صرفه  گوییها که ساز انبساط
گوشمالی خورد هرگه ناله بی دستورکرد
موسی ما شعله ها در پرده نیرنگ داشت
حسرتی از دل برون آورد و برق طورکرد
با چنین فرصت نبود امکان مژه برداشتن
وعده دیدار خلقی را امل مزدورکرد
شهرت اقبال عجز از چتر شاهی برتر است
موی چینی سایه آخر بر سر فغفور کرد
شور اسرارم جنون انگیخت از موی سفید
شوخی این پنبه ام هنگامه منصورکرد
نی ز طاعت بهره ای بردم نه ذوقی ازگناه
در همه کارم حضور نیستی معذور کرد
دخل آگاهی به یک سو نه که تحقیق غیور
چشم خلقی را به انگشت شهادت کور کرد
بیدل از عزلت  کلامم رتبه معنی  گرفت
خم نشینی باده ام را اینقدر پر زور کرد

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
آگاهی از خیال خودم بی نیاز کرد
خود را ندید آینه تا چشم باز کرد
نعل جهان در آتش فکر سلامت است
آن شعله آرمید که مشق گداز کرد
چون آه کرد رهگذر ناامیدی ام
هرکس ز پا نشست مرا سرفراز کرد
کو زحمت فراق و کدام انبساط وصل
زین جور آنچه کرد به ما امتیاز کرد
کلفت زدای کینه دل ها تواضع است
زین تیشه می توان  گره سنگ باز کرد
حیرت مقیم خانه آیینه است و بس
نتوان به روی ما در دل ها فراز کرد
داغم ز سایه  ای  که به طوف سجود او
پای طلب ز نقش جبین نیاز کرد
شابت قیام و شیب رکوع و فنا سجود
در هستی و عدم نتوان جز نماز کرد
زین گلستان به حیرت شبنم رسیده ام
باید دری به خانه خورشید باز کرد
در پرده بود صورت موهوم هستی ام
آیینه خیال تو افشای رازکرد
بر زندگی ست بار گرانجانی ام هنوز
قد دو تا مرا خم ابروی ناز کرد
گامی نبود بیش ره مقصد فنا
این رشته را نفس به کشاکش دراز کرد
معنی نمای چهره مقصود نیستی ست
بیدل مرا گداختن آیینه سازکرد

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
گرد مرا تحیر صبح جنون سبق  کرد
دستی نداشت طاقت  جیبم چنین  که شق  کرد
دل تشنه جنونهاست از وهم و ظن مپرسید
زین دست مشق بسیار مجنون بر این ورق  کرد
پیداست شغل زاهد وقت دگر چه باشد
سرها به یکدگرکوفت هرگه که یاد حق کرد
دل با کمال تحقیق از شبهه ام نپرداخت
آیینه ساخت اما پرداز بی نسق کرد
زبن باغ تا دمیدم جز خون دل نچیدم
گلگون قبای نازی صبح مرا شفق کرد
از انفعالم آخر شستند دست قاتل
خونم روان نگردید رنگ حنا عرق کرد
مهمان این بساطیم اما چه سود بیدل
دیدار نعمتی بود آیینه در طبق کرد

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - - | - - U | - U - -
بیستون یادی ز فرهاد ندامت فال  کرد
سنگ را بیتابی آه شرر غربال  کرد
از تب  سودای  مجنون خواندم  افسونی  به دشت
گردبادش تا فلک آرایش تبخال کرد
ناله توفان خیز شد تا نارسا افتاد جهل
بلبل ما طرح منقار از شکست بال کرد
قامت پیری قیامت دارد از شور رحیل
خواب ما گر تلخ کرد آواز این خلخال کرد
نفی خود کردم دو عالم آرزو شد محو یاس
گردش رنگ  گلم چندین چمن پامال  کرد
گر نباشد دل  دماغ کلفت هستی کراست
الفت آیینه ام زحمت کش تمثال کرد
قوت آمال در پیری یکی ده می شود
حلقه قد دوتایم صفر ماه و سال کرد
سیر کوی او خیال آینه ای  پرداز داد
رنگهای رفته چون تمثال استقبال کرد
خلقی از آرایش جاه انفعال  اندود رفت
صبح ما هم خنده ای بر فرصت اقبال کرد
بی خمیدن نیست از بار نفس دوش حباب
بیدلان را نیز هستی اینقدرحمال کرد
شعله ما بیدل از اسرار راحت غافل است
از شکست رنگ باید سر به زیر بال کرد

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
روزی که نقش گردش چشمت خیال کرد
نقاش خامه از مژه های غزال کرد
مشاطه ای  که حسن ترا زیب ناز داد
از دوده چراغ مه و مهر خال کرد
امکان نداشت پرده درد رمز آن و این
سحر تبسمی است که نفی محال کرد
خودروی حیرتیم ز نشو و نما مپرس
تخمی فشاند عشق که ما را نهال کرد
سیلی هزار دشت خس و خار داشتیم
بحر کرم  کدورت ما را زلال  کرد
بی شبهه بود نیک و بد اعتبارها
اندیشه یقین همه را احتمال کرد
روز و شب جهان کم و بیش هوس نداشت
سعی نفس شمار امل ماه و سال کرد
گل کردن خیال صفاها به زنگ داد
آیینه را هجوم صور پایمال  کرد
داغ قمار صنعت یکتایی دلیم
ما را به ششجهت طرف این نقش خال کرد
حق خلق می شود ز فسون تأملت
باید به چشم دید و نباید خیال  کرد
حرمان تراش مخترعات فضولیم
ایجاد هجر فکر زمان وصال کرد
رنگ کلف برون رود از مه چه ممکن است
ما را نمی توان به هوس بی ملال کرد
ای غافل از نزاکت معنی تأملی
مه را کسی شناخت  که سیر هلال  کرد
چون شبنم از طرب به هوا بال می زدم
ذوق تأملم عرق انفعال کرد
مژگان بهم زدم شدم از نقش غیر پاک
این صیقلم برون ز جهان مثال کرد
همت رضا به وضع فسردن نمی دهد
بیزارم از سری که توان زیر بال کرد
بیدل کسی به معنی لفظم نبرد پی
تقدیر شهره ام به زبانهای لال کرد

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
اینقدر اشک به دیدارکه حیران گل کرد
که هزار آینه ام بر سر مژگان  گل کرد
عالمی را ز دل خسته به شور آوردم
ناله ای داشتم آخر به نیستان گل کرد
نیست جز برگ  گل آیینه  کیفیت رنگ
خون من خواهد از آن گوشه دامان گل کرد
گر چنین می کندم طرز نگاه تو هلاک
سبزه خواهد ز مزارم همه مژگان گل کرد
ریشه باغ حیا غنچه بهار است امروز
زان تبسم که لبت کاشت نمکدان گل کرد
نتون داغ تو پوشید به خاکستر ما
کچه فاخته خواهد ز گریبان گل کرد
پرتوشمع فراهم نشود جزبه فنا
رنگ جمعیت  ما سخت پریشان  گل  کرد
حیرتم گشث که دیروز به صحرای عدم
خاک بودم نفس از من به چه عنوان  گل  کرد
سعی اشکیم  دویدن چه خیال است اینجا
لغزشی بود ز ما آبله پایان  گل کرد
غیر وحشت گلی از وضع سحر نتوان چید
هر که بویی ز نفس یافت پرافشان  گل کرد
اول و آخر هر جلوه تماشا دارد
نقش پا گل  کن اگر آینه نتوان گل کرد
بیدل از منت دامان کشی تر نشدیم
شمع ما را نفس سوخته آسان  گل  کرد

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
شب  که دل از یأس مطلب باده ای در جام  کرد
یک جهان حسرت به توفان داد و آهش نام کرد
برنمی آید سپند من به استیلای شوق
از جرس باید دل بی انفعالم وام  کرد
چشم من شد پرده ی زنبور و بیداری ندید
غفلت آخر حشر من درکسوت با دام کرد
آبم از شرم عدم  کز هستی بیحاصلم
آرمیدن کوشش و بیمطلبی ابرام کرد
شعله ای بودم کنون خاکسترم مفت طلب
سوختن عریانی ام راجامه احرام کرد
در پریشانی کشیدیم انتقام از روزگار
خاک ما باری طواف دیده ایام کرد
قرب هم در خلوت تحقیق گنجایش نداشت
دوربین افتاد شوق و وصل را پیغام  کرد
از تعلق سنگسار شهرت آزادی ام
الفت نقش نگین آخر ستم بر نام کرد
اینقدر در بند خویش از ناتوانی مانده ایم
عشق رنگ ما شکست و اختراع دام کرد
دل به یاد مستی چشم حجاب آلوده ای
آب گردید از حیا چندانکه می در جام  کرد
جاده سرمنزل ما صد بیابان سعی داشت
بیدماغیهای فرصت چون شرر یک گام کرد
عشرت ما چون نگه از بس تنک سرمایه است
سایه مژگان تواند صبح ما را شام  کرد
می رود صبح و اشارت می کندکای غافلان
تا نفس باقیست نتوان هیچ جا آرام کرد
یک قلم بیدل غبار وحشت نظاره ایم
عشق نتوانست ما را بی تحیر رام  کرد

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
عجز طاقت به  گرفتاری غم شادم  کرد
یاس بی بال و پری از قفس آزادم  کرد
کو خم دام تعلق چه  کمند اسباب
اینقدرها به قفس خاطر صیادم کرد
عافیت مزد فراموشی حالم شمرید
درد عشقم به تکلف نتوان یادم کرد
نوحه ای دارم و جان می کنم از قامت خم
آه ازین تیشه  که هم پیشه فرهادم  کرد
غافل از زشتی اعمال دمیدم هیهات
عشق پیش  از نگه منفعل ایجادم کرد
سعی بیهوده ندانم به کجایم می برد
نفس سوخته شد سرمه  که فریادم  کرد
گفتم انشا کنم از عالم مطلب سبقی
شرم اظهار زبان عرق ارشادم کرد
چون خط جاده ز بس منتخب تسلیمم
هرکه آمد به سر از نقش قدم صادم کرد
گره ضبط نفس نسخه  گوهر دارد
وضع خاموش به علم ادب استادم کرد
نفی هنگامه هستی چه تنزه  که نداشت
شیشه بر سنگ زدن رشک پریزادم  کرد
نقص هم بی اثری نیست ز تقلید کمال
فقر ما را اگر الله نکرد آدم کرد
محو کیفیت نیرنگ وفایم بیدل
آنکه می خواست فراموش کند یادم کرد

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
وداع عمر چمن ساز اعتبارم کرد
سحر دماندن پیری سمن بهارم  کرد
به رنگ دیده یعقوب حیرتی دارم
که می توان نمک خوان انتظارم  کرد
تعلق نفسم سوخت تا کجا نالم
غبار وهم گران گشت و کوهسارم  کرد
دل ستم زده صد جا غم تظلم برد
شکست آینه با عالمی دچارم  کرد
غبار می دمد از خاک من قدح در دست
نگاه مست که سیر سر مزارم  کرد
به نیم چشم زدن قطع شد وجود و عدم
گذشتگی چقدر تیغ آبدارم  کرد
نهفته داشت قضا سرنوشت مستی من
نم عرق ز جبین شیشه آشکارم  کرد
کنون ز خود مژه بندم  که عبرت هستی
غبار هر دو جهان بر نگاه بارم کرد
امید روز جزا زحمت خیال مباد
می نخورده در این انجمن خمارم کرد
چو شمع چاره ندارم ز سوختن بیدل
وفا گلی به سرم زد که داغدارم  کرد

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
گر کمال اختیار خواهم کرد
نیستی آشکار خواهم کرد
جیب هستی قماش رسوایی ست
به نفس تار تار خواهم کرد
صفر چندی  گر از میان بردم
یک خود را هزار خواهم کرد
کس سوال مرا جواب نگفت
ناله در کوهسار خواهم کرد
دور گل گر گذشت گو بگذر
یک  دو ساغر بهار خواهم کرد
شوق تا انحصار نپذیرد
وصل را انتظار خواهم  کرد
داغ آهی اگر بهار کند
سرو و گل اعتبار خواهم  کرد
گر به خلدم برند و گر به جحیم
یاد آن گلعذار خواهم کرد
اینقدر جرم ننگ عفو مباد
هرچه کردم دوبار خواهم کرد
صد فلک انتظار می بالد
با که خود را دچار خواهم  کرد
انجمن  گر دلیل عبرت نیست
سیر شمع مزار خواهم کرد
در عدم آخر از هوای خطی
خاک خود را غبار خواهم  کرد
وضع  آغوش وصل  ممکن نیست
از دو عالم کنار خواهم کرد
آسمان سرنگون بیکاری ست
من که هیچم چه  کار خواهم  کرد
بیدل از صحبتم کنار گزین
فرصتم من فرار خواهم کرد

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
طبع سرکش خاک گشت و چشم شرمی وانکرد
شمع سر بر نقش پا سایید و خم پیدا نکرد
عمرها شد آمد و رفت نفس جان می کند
ما و من بیرون در فرسود و در دل جا نکرد
زندگی بیع و شرای ما و من بی سود یافت
کس چه سازد آرمیدن با نفس سودا نکرد
سرکشی گر بر دماغت زد شکست آماده باش
خاک از شغل عمارت عافیت برپا نکرد
سعی فطرت دور گرد معنی تحقیق ماند
غیرت او داشت افسونی که ما را ما نکرد
هرکجا رفتم نرفتم نیم گام از خود برون
صد قیامت رفت وامروز مرا فردا نکرد
با خیالت غربتم صد ناز دارد بر وطن
جان فدای بی کسی هاکز توام تنها نکرد
دامن خود گیر و از تشویش دهر  آزاد باش
قطره را تا جمع شد دل یادی از دریا نکرد
فرع را از اصل خویش آگاه باید زیستن
شیشه را سامان مستی غافل از خارا نکرد
انقلاب ساز وحدت کثرت موهوم نیست
ربط بی اجزاییی ما را خیال اجزا نکرد
جود مطلق درکمین سایل ست اما چه سود
شرم تکلیف اجابت دست ما بالا نکرد
نام عنقا نقشبند پرده ادراک نیست
هیچکس زین بزم فهم آن پری پیدا نکرد
بیدل از نقش قدم باید عیار ماگرفت
ناتوانی سایه را هم زیردست ما نکرد

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
اگر نظاره  گل می توان کرد
وطن در چشم بلبل می توان  کرد
درین محفل ز یک مینا بضاعت
به چندین نغمه قلقل می توان کرد
عرق واری گر از شرم آب گردم
به جام عالمی مل می توان کرد
نظر بر خویش واکردن محال ا ست
اگرگویی تغافل می توان کرد
چو صبح این یک نفس  گردی  که داریم
اگر بالد تجمل می توان کرد
به هر محفل که زلفش سایه افکند
ز دود شمع  کاکل می توان  کرد
شهید حسرت آن  گلعذارم
ز زخم خنده برگل می توان کرد
به هر جا سطری از زلفش نوبسند
قلم از شاخ سنبل می توان  کرد
درین  گلشن اگر رنگست و گر بوست
قیاس بال بلبل می توان کرد
اگر این است عیش خاکساری
ز پستی هم تنزل می توان کرد
محیط بیخودی منصور جوش است
به مستی جزو را کل می توان  کرد
ازین بی دانشان جان بردنی هست
اگر اندک تجاهل می توان کرد
تردد مایه بازار هستی ست
اگر نبود توکل می توان کرد
پر آسان است ازین دریا گذشتن
ز پشت پا اگر پل می توان  کرد
دهان یار ناپیداست بیدل
به فهم خود تأمل می توان  کرد

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -