cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
پیرمردی مفلس و برگشته بخت
روزگاری داشت ناهموار و سخت
هم پسر هم دخترش بیمار بود
هم بلای فقر و هم تیمار بود
این دوا میخواستی آن یک پزشک
این غذایش آه بودی آن سرشک
این عسل میخواست آن یک شوربا
این لحافش پاره بود آن یک قبا
روزها میرفت بر بازار و کوی
نان طلب میکرد و میبرد آبروی
دست بر هر خودپرستی میگشود
تا پشیزی بر پشیزی میفزود
هر امیری را روان میشد ز پی
تا مگر پیراهنی بخشد به وی
شب بسوی خانه می آمد زبون
قالب از نیرو تهی دل پر ز خون
روز سایل بود و شب بیمار دار
روز از مردم شب از خود شرمسار
صبحگاهی رفت و از اهل کرم
کس ندادش نه پشیز و نه درم
از دری میرفت حیران بر دری
رهنورد اما نه پایی نه سری
ناشمرده برزن و کویی نماند
دیگرش پای تکاپویی نماند
درهمی در دست و در دامن نداشت
ساز و برگ خانه برگشتن نداشت
رفت سوی آسیا هنگام شام
گندمش بخشید دهقان یک دو جام
زد گره در دامن آن گندم فقیر
شد روان و گفت کای حی قدیر
گر تو پیش آری بفضل خویش دست
برگشایی هر گره کایام بست
چون کنم یارب در این فصل شتا
من علیل و کودکانم ناشتا
میخرید این گندم ار یک جای کس
هم عسل زان میخریدم هم عدس
آن عدس در شوربا میریختم
وان عسل با آب می آمیختم
درد اگر باشد یکی دارو یکی است
جان فدای آنکه درد او یکی است
بس گره بگشوده ای از هر قبیل
این گره را نیز بگشا ای جلیل
این دعا میکرد و می پیمود راه
ناگه افتادش به پیش پا نگاه
دید گفتارش فساد انگیخته
وان گره بگشوده گندم ریخته
بانگ بر زد کای خدای دادگر
چون تو دانایی نمیداند مگر
سالها نرد خدایی باختی
این گره را زان گره نشناختی
این چه کار است ای خدای شهر و ده
فرقها بود این گره را زان گره
چون نمی بیند چو تو بیننده ای
کاین گره را برگشاید بنده ای
تا که بر دست تو دادم کار را
ناشتا بگذاشتی بیمار را
هر چه در غربال دیدی بیختی
هم عسل هم شوربا را ریختی
من ترا کی گفتم ای یار عزیز
کاین گره بگشای و گندم را بریز
ابلهی کردم که گفتم ای خدای
گر توانی این گره را برگشای
آن گره را چون نیارستی گشود
این گره بگشودنت دیگر چه بود
من خداوندی ندیدم زین نمط
یک گره بگشودی و آنهم غلط
الغرض برگشت مسکین دردناک
تا مگر برچیند آن گندم ز خاک
چون برای جستجو خم کرد سر
دید افتاده یکی همیان زر
سجده کرد و گفت کای رب ودود
من چه دانستم ترا حکمت چه بود
هر بلایی کز تو آید رحمتی است
هر که را فقری دهی آن دولتی است
تو بسی زاندیشه برتر بوده ای
هر چه فرمان است خود فرموده ای
زان بتاریکی گذاری بنده را
تا ببیند آن رخ تابنده را
تیشه زان بر هر رگ و بندم زنند
تا که با لطف تو پیوندم زنند
گر کسی را از تو دردی شد نصیب
هم سرانجامش تو گردیدی طبیب
هر که مسکین و پریشان تو بود
خود نمیدانست و مهمان تو بود
رزق زان معنی ندادندم خسان
تا ترا دانم پناه بیکسان
ناتوانی زان دهی بر تندرست
تا بداند کآنچه دارد زان تست
زان به درها بردی این درویش را
تا که بشناسد خدای خویش را
اندرین پستی قضایم زان فکند
تا تو را جویم تو را خوانم بلند
من به مردم داشتم روی نیاز
گرچه روز و شب در حق بود باز
من بسی دیدم خداوندان مال
تو کریمی ای خدای ذوالجلال
بر در دونان چو افتادم ز پای
هم تو دستم را گرفتی ای خدای
گندمم را ریختی تا زر دهی
رشته ام بردی که تا گوهر دهی
در تو پروین نیست فکر و عقل و هوش
ورنه دیگ حق نمی افتد ز جوش

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
باغبانی قطره ای بر برگ گل
دید و گفت این چهره جای اشک نیست
گفت من خندیده ام تا زاده ام
دوش بر خندیدنم بلبل گریست
من همی خندم برسم روزگار
کاین چه ناهمواری و ناراستیست
خنده ما را حکایت روشن است
گریه بلبل ندانستم ز چیست
لحظه ای خوش بوده ایم و رفته ایم
آنکه عمر جاودانی داشت کیست
من اگر یک روزه تو صد ساله ای
رفتنی هستیم گر یک یا دویست
درس عبرت خواند از اوراق من
هر که سوی من بفکرت بنگریست
خرمم با آنکه خارم همسر است
آشنا شد با حوادث هر که زیست
نیست گل را فرصت بیم و امید
زانکه هست امروز و دیگر روز نیست

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
بلبلی گفت سحر با گل سرخ
کاینهمه خار به گرد تو چراست
گل خشبوی و نکویی چو ترا
همنشین بودن با خار خطاست
هر که پیوند تو جوید خوار است
هر که نزدیک تو آید رسواست
حاجب قصر تو هر روز خسی است
به سر کوی تو هر شب غوغاست
ما تو را سیر ندیدیم دمی
خار دیدیم همی از چپ و راست
عاشقان در همه جا ننشینند
خلوت انس و وثاق تو کجاست
خار گاهم سر و گه پای بخسب
همنشین تو عجب بی سر و پاست
گل سرخی و نپرسی که چرا
خار در مهد تو در نشو و نماست
گفت زیبایی گل را مستای
زانکه یک ره خوش و یکدم زیباست
آن خوشی کز تو گریزد چه خوشیست
آن صفایی که نماند چه صفاست
ناگریز است گل از صحبت خار
چمن و باغ بفرمان قضاست
ما شکفتیم که پژمرده شویم
گل سرخی که دو شب ماند گیاست
عاقبت خوارتر از خار شود
این گل تازه که محبوب شماست
رو گلی جوی که همواره خوشست
باغ تحقیق ازین باغ جداست
این چنین خواسته بیغش را
ز دکان دگری باید خواست
ما چو رفتیم گل دیگر هست
ذات حق بی خلل و بی همتاست
همه را کشتی نسیان کشتیست
همه را راه به دریای فناست
چه توان داشت جز این چشم ز دهر
چه توان کرد فلک بی پرواست
ز ترازوی قضا شکوه مکن
که ز وزن همه کس خواهد کاست
ره آن پوی که پیدایش ازوست
لیک با اینهمه خود ناپیداست
نتوان گفت که خار از چه دمید
خار را نیز درین باغ بهاست
چرخ با هر که نشاندت بنشین
هر چه را خواجه روا دید رواست
بنده شایسته تنهایی نیست
حق تعالی و تقدس تنهاست
گهر معدن مقصود یکیست
وانچه برجاست شبه یا میناست
خلوتی خواه کز اغیار تهیست
دولتی جوی که بیچون و چراست
هر گلی علت و عیبی دارد
گل بی علت و بی عیب خداست

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مسدس مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U -
صبحدم صاحبدلی در گلشنی
شد روان بهر نظاره کردنی
دید گلهای سپید و سرخ و زرد
یاسمین و خیری و ریحان و ورد
بر لب جوها دمیده لاله ها
بر گل و سوسن چکیده ژاله ها
هر تنی روشنتر از جانی شده
هر گل سرخی گلستانی شده
برگ گل شاداب و شبنم تابناک
هر دو از آلایش پندار پاک
گویی آن صاحبنظر رایی نداشت
فکرت و شوق تماشایی نداشت
نه سوی زیبا رخی میکرد روی
نه گلی نه غنچه ای میکرد بوی
هر طرف گل بود آنجا وقت گشت
جمله را میدید اما میگذشت
در صف گلها بدید او ناگهان
که گل پژمرده ای گشته نهان
دور افتاده ز بزم یارها
خوی کرده با جفای خارها
یکنفس بشکفته یک دم زیسته
صبحدم شبنم بر او بگریسته
رونقش بشکسته چرخ کوژ پشت
زشت گشته بر نکویان کرده پشت
الغرض صاحبدل روشن روان
آن گل پژمرده چید و شد روان
جمله خندیدند گلهای دگر
که نبودی عارف و صاحب نظر
زین همه زیبایی و جلوه گری
یک گل پژمرده با خود میبری
این معما را ندانستیم چیست
وینکه بر ما برتری دادیش کیست
گفت گل در بوستان بسیار بود
لیک ما را نکته ای در کار بود
ما از آن معنیش چیدیم ای فتی
که نچیند کس گل پژمرده را
کردم این افتاده زان ره جستجوی
که بگردانند از افتاده روی
زان ببردیم این گل بی آب و رنگ
که زمانه عرصه بر وی کرد تنگ
وقت این گل میرود حالی ز دست
دیگران را تا شبانگه وقت هست
من ببوییدنش زان کردم هوس
کاین چنین گل را نبوید هیچ کس
دی شکفت از گلبن و امروز شد
ای عجب امروزها دیروز شد
عمر چون اوراق بی شیرازه بود
این گل پژمرده دیشب تازه بود
چون خریداران گرفتیمش بدست
زانکه چرخ پیر بازارش شکست
چونکه گلهای دگر زیباترند
هم نظربازان بر آن بگذرند
خلق را باشد هوای رنگ و بو
کس نپرسد کان گل پژمرده کو

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
نهفت چهره گلی زیر برگ و بلبل گفت
مپوش روی بروی تو شادمان شده ایم
مسوز زاتش هجران هزار دستان را
بکوی عشق تو عمری است داستان شده ایم
جواب داد کازین گوشه گیری و پرهیز
عجب مدار که از چشم تو بد نهان شده ایم
ز دستبرد حوادث وجود ایمن نیست
نشسته ایم و بر این گنج پاسبان شده ایم
تو گریه می کنی و خنده میکند گلزار
ازین گریستن و خنده بد گمان شده ایم
مجال بستن عهدی بما نداد سپهر
سحر شکفته و هنگام شب خزان شده ایم
مباش فتنه زیبایی و لطافت ما
چرا که نامزد باد مهرگان شده ایم
نسیم صبحگهی تا نقاب ما بدرید
برای شکوه ز گیتی همه دهان شده ایم
بکاست آنکه سبکسار شد ز قیمت خویش
ازین معامله ترسیده و گران شده ایم
دو روزه بود هوسرانی نظربازان
همین بس است که منظور باغبان شده ایم

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
بطرف گلشنی در نوبهاری
گلی خودرو دمید از جو کناری
درخشنده چو اندر درج گوهر
فروزنده چو بر افلاک اختر
بدو گل گفت کای شوخ سبکسار
بجوی و جر گل خودروست بسیار
تو در هر جا که بنشینی گیاهی
بهر راهی که رویی خار راهی
در اینجا نکته دانان بی شمارند
شما را در شمار ما نیارند
بسوی چون تویی خوبان نبینند
وگر روزی ببینندت نچینند
شود گر باغبان آگاه ازین کار
کند کار ترا ایام دشوار
شرار کیفرت دامن بگیرد
وبال هستیت گردن بگیرد
ز گلشن بر کنندت خواه ناخواه
کنندت پایمال اندر گذرگاه
بدین بی رنگی و پستی و زشتی
چرا اندر ردیف ما نشستی
بگفتا نام هر کس در شماری است
مرا نیز اندرین ملک اعتباری است
کس کاین نقش بر گل مینگارد
حساب خار و خس را نیز دارد
ترا گر باغبانی بود چالاک
مرا هم باغبانی کرد افلاک
ترا گر کرد استاد آبیاری
مرا هم آب داد ابر بهاری
شما را گرچه رونق بیشتر بود
سوی ما نیز گردون را نظر بود
چه ترسانی ز آسیب شرارم
چه کردم تا بسوزد روزگارم
چه بودستیم جز خواب و خیالی
که گیرد گردن ما را وبالی
مرا در باغ محکم ریشه ای نیست
ز داس و تیشه ام اندیشه ای نیست
بگامی میتوان بنیاد ما کند
بهی میتوان از هم پراکند
جمال هر گلی در جلوه و پوست
چه فرق ار نو گلی پاکیزه خودروست
چه دانستی که ما را رنگ و بو نیست
که میگوید گل خودرو نکونیست
دمیدم تا بدانیدم که هستم
فتادم تا نگویی خودپرستم
مپنداری که کار دهر بازیست
مرا این اوفتادن سرفرازیست
بهر مهدم که خواباندند خفتم
ز هر مرزی که گفتندم شکفتم
نشستم تا رخم شبنم بشوید
نسیم صبحگاهانم ببوید
درین بی رنگ و بویی رنگ و بوهاست
درین دفتر ز خلقت گفتگوهاست
سزد گر سرو و گل بر ما بخندند
که ما افتاده ایم ایشان بلندند
بیاد من کسی تخمی نیفشاند
کشاورز سپهرم با تو بنشاند
مرا با گل خیال همسری نیست
هوای نخوت و نام آوری نیست
اگرچه گلشن ما دشت و صحراست
ز هر جا رسته ایم آنجا مصفاست
ز من زین بیش کس خوبی نخواهد
گل خودرو ز قدر گل نکاهد
گرفتم جلوه و رنگی و تابی
ز بارانی و باد و آفتابی
گلی زیبا شدم در باغ ایام
چه میدانم چه خواهم شد سرانجام

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
گل سرخ روزی ز گرما فسرد
فروزنده خورشید رنگش ببرد
در آن دم که پژمرد و بیمار گشت
یکی ابر خرد از سرش میگذشت
چو گل دید آن ابر را رهسپار
برآورد فریاد و شد بی قرار
که ای روح بخشنده لختی درنگ
مرا برد بی آبی از چهر رنگ
مرا بود دشمن فروزنده مهر
وگر نه چرا کاست رنگم ز چهر
همه زیورم را بیکبار برد
بجورم ز دامان گلزار برد
همان جامه ای را که دیروز دوخت
در آتش درافکند امروز و سوخت
چرا رشته هستیم را گسست
چرا ساقه ام را ز گلبن شکست
گسست و ندانست این رشته چیست
بکشت و نپرسید این کشته کیست
جهان بود خوشبوی از بوی من
گلستان همه روشن از روی من
مرا دوش مهتاب بویید و رفت
فرشته سحرگاه بوسید و رفت
صبا همچو طفلم در آغوش کرد
ز ژاله مرا گوهر گوش کرد
همان بلبل آن دوستدار عزیز
که بودش بدامان من خفت و خیز
چو محبوب خود را سیه روز دید
ز گلشن بیکبارگی پا کشید
مرا بود دیهیم سرخی بسر
ز پیرایه صبح پاکیزه تر
بدینگونه چون تیره شد بخت من
ربودند آرایش تخت من
نمیسوختم گر ز گرما و رنج
نمیدادم ای دوست از دست گنج
مرا روح بخش چمن بود نام
ندیده خوشی فرصتم شد تمام
گرم پرتو و رنگ بر جای بود
مرا چهره ای بس دلارای بود
چو تاجم عروسان بسر میزدند
چو پیرایه ام بر کمر میزدند
بیکباره از دوستداران من
زمانه تهی کرد این انجمن
ازان راهم امروز کس دوست نیست
که کاهیده شد مغز و جز پوست نیست
چو برتافت روی از تو چرخ دنی
همه دوستیها شود دشمنی
توانا تویی قطره ای جود کن
مرا نیز شاداب و خشنود کن
که تا بار دیگر جوانی کنم
ز غم وارهم شادمانی کنم
بدو گفت ابر ای خداوند ناز
بکن کوته این داستان دراز
همین لحظه باز آیم از مرغزار
نثارت کنم لؤلؤ شاهوار
گر این یک نفس را شکیبا شوی
دگر باره شاداب و زیبا شوی
دهم گوشوارت ز در خوشاب
روان سازم از هر طرف جوی آب
بگیرد خوشی جای پژمردگی
نه اندیشه ماند نه افسردگی
کنم خاطرت را ز تشویش پاک
فرو شویم از چهر زیبات خاک
ز من هر نمی چشمه زندگی است
سیاهیم بهر فروزندگی است
نشاط جوانی ز سر بخشمت
صفا و فروغ دگر بخشمت
شود بلبل آگاه زین داستان
دگر ره نهد سر بر این آستان
در اقلیم خود باز شاهی کنی
بجلوه گری هر چه خواهی کنی
بدین گونه چون داد پند و نوید
شد از صفحه بوستان ناپدید
همی تافت بر گل خور تابناک
نشانیدش آخر بدامان خاک
سیه گشت آن چهره از آفتاب
نه شبنم رسید و نه یک قطره آب
چنانش سر و ساق در هم فشرد
که یکباره بشکست و افتاد و مرد
ز رخساره اش رونق و رنگ رفت
بگیتی بخندید و دلتنگ رفت
ره و رسم گردون دل آزردنست
شکفته شدن بهر پژمردنست
چو باز آمد آن ابر گوهرفشان
ازان گمشده جست نام و نشان
شکسته گلی دید بی رنگ و بوی
همه انتظار و همه آرزوی
همی شست رویش بروشن سرشک
چه دارو دهد مردگان را پزشک
بسی ریخت در کام آن تشنه آب
بسی قصه گفت و نیامد جواب
نخندید زان گریه زار زار
نیاویخت از گوش آن گوشوار
ننوشید یک قطره زان آب پاک
نگشت آن تن سوخته تابناک
ز امیدها جز خیالی نماند
ز اندیشه ها جز ملالی نماند
چو اندر سبوی تو باقی است آب
بشکرانه از تشنگان رخ متاب
بزردگان مومیایی فرست
گه تیرگی روشنایی فرست
چو رنجور بینی دواییش ده
چو بی توشه یابی نواییش ده
همیشه تو را توش این راه نیست
برو تا که تاریک و بیگاه نیست

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
در باغ وقت صبح چنین گفت گل به خار
کز خویش هیچ نایدت ای زشت روی عار
گلزار خانه گل و ریحان و سوسن است
آن به که خار جای گزیند به شوره زار
پژمرده خاطر است و سرافکنده و نژند
در باغ هر که را نبود رنگ و بو و بار
با من ترا چه دعوی مهر است و همسری
ناچیزی توام همه جا کرد شرمسار
در صحبت تو پاک مرا تار و پود سوخت
شاد آن گلی که خار و خسش نیست در جوار
گه دست میخراشی و گه جامه میدری
با چون تویی چگونه توان بود سازگار
پاکی و تاب چهره من در تو نیست هیچ
با آنکه باغبان منت بوده آبیار
شبنم هماره بر ورقم بوسه می زند
ابرم بسر همیشه گهر میکند نثار
در زیر پا نهند ترا رهروان ولیک
ما را بسر زنند عروسان گلعذار
دل گر نمیگدازی و نیش ار نمیزنی
بی موجبی چرا ز تو هر کس کند فرار
خندید خار و گفت تو سختی ندیده ای
آری هر آنکه روز سیه دید شد نزار
ما را فکنده اند نه خویش اوفتاده ایم
گر عاقلی مخند بافتاده زینهار
گردون بسوی گوشه نشینان نظر نکرد
بیهوده بود زحمت امید و انتظار
یکروز آرزو و هوس بیشمار بود
دردا مرا زمانه نیاورد در شمار
با آنکه هیچ کار نمی آیدم ز دست
بس روزها که با منت افتاده است کار
از خود نبودت آگهی از ضعف کودکی
آنساعتی که چهره گشودی عروس وار
تا درزی بهار برای تو جامه دوخت
بس جامه را گسیختم ای دوست پود و تار
هنگام خفتن تو نخفتم برای آنک
گلچین بسی نهفته درین سبزه مرغزار
از پاسبان خویشتنت عار بهر چیست
نشنیده ای حکایت گنج و حدیث مار
آنکو ترا فروغ و صاف و جمال داد
در حیرتم که از چه مرا کرد خاکسار
بی رونقیم و بیخود و ناچیز زان سبب
از ما دریغ داشت خوشی دور روزگار
ما را غمی ز فتنه باد سموم نیست
در پیش خار و خس چه زمستان چه نوبهار
با جور و طعن خارکن و تیشه ساختن
بهتر ز رنج طعنه شنیدن هزار بار
این سست مهر دایه درین گاهوار تنگ
از بهر راحت تو مرا داده بس فشار
آیین کینه توزی گیتی کهن نشد
پرورد گر یکی دگری را بکشت زار
ما را بسر فکند و ترا برفراشت سر
ما را فشرد گوش و ترا داد گوشوار
آن پرتوی که چهره تو را جلوه گر نمود
تا نزد ما رسید بناگاه شد شرار
مشاطه سپهر نیاراست روی من
با من مگوی کازچه مرا نیست خواستار
خواری سزای خار و خوشی در خور گل است
از تاب خویش و خیرگی من عجب مدار
شادابی تو دولت یک هفته بیش نیست
بر عهد چرخ و وعده گیتی چه اعتبار
آنان کازین کبود قدح باده میدهند
خودخواه را بسی نگذارند هوشیار
گر خار یا گلیم سرانجام نیستی است
در باغ دهر هیچ گلی نیست پایدار
گلبن بسی فتاده ز سیل قضا بخاک
گلبرگ بس شدست ز باد خزان غبار
بس گل شکفت صبحدم و شامگه فسرد
ترسم تو نیز دیر نمانی بشاخسار
خلق زمانه با تو بروز خوشی خوشند
تا رنگ باختی فکنندت برهگذار
روزی که هیچ نام و نشانی نداشتی
جز من ترا که بود هواخواه و دوستدار
پروین ستم نمیکند ار باغبان دهر
گل را چراست عزت و خار از چه روست خوار

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
صبحدم تازه گلی خودبین گفت
کاز چه خاک سیهم در پهلوست
خاک خندید که منظوری هست
خیره با هم ننشستیم ای دوست
مقصد این ره ناپیدا را
ز کسی پرس که پیدایش ازوست
همه از دولت خاک سیه است
که چمن خرم و گلشن خوشبوست
همه طفلان دبستان منند
هر گل و سبزه که اندر لب جوست
پوستین بودمت ایام شتا
چو شدی مغز رها کردی پوست
جز تواضع نبود رسم و رهم
گرچه گلزار ز من چون مینوست
نکنم پیروی عجب و هوی
زانکه افتادگیم خصلت و خوست
تو بدلجویی خود مغروری
نشنیدی که فلک عربده جوست
من اگر تیره و گر ناچیزم
هر چه را خواجه پسندد نیکوست
گل بی خاک نخواهد رویید
خاک هر سوی بود گل زانسوست
خلقت از بهر تنی تنها نیست
چشم گر چشم شد ابرو ابروست
همگی خاک شویم آخر کار
همچو آن خاک که در برزن و کوست
برگ گل یا بر گلرخساری است
خاک و خشتی که به برج و باروست
تکیه بر دوستی دهر مکن
که گهی دوست دگر گاه عدوست
مشو ایمن که گل صد برگم
که تو صد برگی و گیتی صد روست
گرچه گرد است بدیدن گردو
نه هر آن گرد که دیدی گردوست
گوی چوگان فلک شد سرما
زانکه چوگان فلک اینش گوست
همه ناگاه گلوگیر شوند
همه را لقمه گیتی به گلوست
کشتی بحر قضا تسلیم است
اندرین بحر نه کشتی نه کروست
کوش تا جامه فرصت ندری
درزی دهر نه آگه ز رفوست
تا تو آبی به تکلف بخوری
نه سبویی و نه آبی به سبوست
غافل از خویش مشو یک سر موی
عمر آویخته از یک سر موست

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مسدس مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U -
گلی خندید در باغی سحرگاه
که کس را نیست چون من عمر کوتاه
ندادند ایمنی از دستبردم
شکفتم روز و وقت شب فسردم
ندیدندم به جز برگ و گیا روی
نکردندم به جز صبح و صبا بوی
در آغوش چمن یکدم نشستم
زمان دلربایی دیده بستم
ز چهرم برد گرما رونق و تاب
نکرده جلوه رنگم شد چو مهتاب
نه صحبت داشتم با آشنایی
نه بلبل در وثاقم زد صلایی
اگر دارای سود و مای بودم
عروس عشق را پیرایه بودم
اگر بر چهره ام تابی فزودند
بدین تردستی از دستم ربودند
ز من فردا دگر نام و نشان نیست
حساب رنگ و بویی در میان نیست
کسی کو تکیه بر عهد جهان کرد
درین سوداگری چون من زیان کرد
فروزان شبنمی کرد این سخن گوش
بخندید و ببوسیدش بناگوش
بگفت ای بی خبر ما رهگذاریم
بر این دیوار نقشی می نگاریم
من آگه بودم از پایان این کار
ترا آگاه کردن بود دشوار
ندانستی که در مهد گلستان
سحر خندید گل شب گشت پژمان
تو ماندی یک شبی شاداب و خرم
نمیماند به جز یک لحظه شبنم
چه خوش بود ار صفای ژاله میماند
جمال یاسمین و لاله میماند
جهان یغما گر بس آب و رنگ است
مرا هم چون تو وقت ایدوست تنگ است
من از افتادن خود خنده کردم
رخ گلبرگ را تابنده کردم
چو اشک از چشم گردون افتادم
به رخسار خوش گل بوسه دادم
به گل زین بیشتر زیور چه بخشد
بشبنم کار ازین بهتر چه بخشد
اگرچه عمر کوتاهم دمی بود
خوشم کاین قطره روزی شبنمی بود
چو بر برگ گلی یکدم نشستم
ز گیتی خوشدلم هر جا که هستم
اگرچه سوی من کسرا نظر نیست
کسی را خوبی از من بیشتر نیست
نرنجیدم ز سیر چرخ گردان
درونم پاک بود و روی رخشان
چو گفتندم بیارام آرمیدم
چو فرمودند پنهان شو پریدم
درخشیدم چو نور اندر سیاهی
برفتم با نسیم صبحگاهی
نه خندیدم به بازیهای تقدیر
نه دانستم چه بود این رمز و تفسیر
اگرچه یک نفس بودیم و مردیم
چه باک آن یک نفس را غم نخوردیم
بما دادند کالای وجودی
که برداریم ازین سرمایه سودی

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
گفت گرگی با سگی دور از رمه
که سگان خویشند با گرگان همه
از چه گشتستیم ما از هم بری
خوی کردستیم با خیره سری
از چه معنی خویشی ما ننگ شد
کار ما تزویر و ریو و رنگ شد
نگذری تو هیچگاه از کوی ما
ننگری جز خشمگین بر روی ما
اولین فرض است خویشاوند را
که بجوید گمشده پیوند را
هفته ها خون خوردم از زخم گلو
نه عیادت کردی و نه جستجو
ماهها نالیدم از تب زار زار
هیچ دانستی چه بود آن روزگار
بارها از پیری افتادم ز پا
هیچ از دستم گرفتی ای فتی
روزها صیاد ناهارم گذاشت
هیچ پرسیدی چه خوردم شام و چاشت
این چه رفتار است ای یار قدیم
تو ظنین از ما و ما در رنج و بیم
از پی یک بره از شب تا سحر
بس دوانیدی مرا در جوی و جر
از برای دنبه یک گوسفند
بارها ما را رسانیدی گزند
آفت گرگان شدی در شهر و ده
غیر صد راه از تو خویشاوند به
گفت این خویشان وبال گردنند
دشمنان دوست ما را دشمنند
گر ز خویشان تو خوانم خویش را
کشته باشم هم بز و هم میش را
ما سگ مسکین بازاری نه ایم
کاهل از سستی و بیکاری نه ایم
ما بکندیم از خیانتکار پوست
خواه دشمن بود خاین خواه دوست
با سخن خود را نمیبایست باخت
خلق را از کارشان باید شناخت
غیر تا همراه و خیراندیش تست
صد ره ار بیگانه باشد خویش تست
خویش بد خواهی که غیر از بد نخواست
از تو بیگانه است پس خویشی کجاست
رو که این خویشی نمی آید بکار
گله از ده رفت ما را واگذار

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
نهاد کودک خردی بسر ز گل تاجی
بخنده گفت شهان را چنین کلاهی نیست
چو سرخ جامه من هیچ طفل جامه نداشت
بسی مقایسه کردیم و اشتباهی نیست
خلیقه گفت که استاد یافت بهبودی
نشاط بازی ما بیشتر ز ماهی نیست
ز سنگریزه جواهر بسی بتاج زدم
هزار حیف که تختی و بارگاهی نیست
برو گذشت حکیمی و گفت کای فرزند
مبرهن است که مثل تو پادشاهی نیست
هنوز روح تو ز الایش بدن پاکست
هنوز قلب تو را نیت تباهی نیست
بغیر نقش خوش کودکی نمی بینی
بنقش نیک و بد هستیت نگاهی نیست
ترا بس است همین برتری که بر در تو
بساط ظلمی و فریاد دادخواهی نیست
تو مال خلق خدا را نکرده ای تاراج
غذا و آتشت از خون و اشک و آهی نیست
هنوز گنج تو ایمن بود ز رخنه دیو
هنوز روی و ریا را سوی تو راهی نیست
کسی جواهر تاج تو را نخواهد برد
ولیک تاج شهی گاه هست و گاهی نیست
نه باژبان فسادی نه وامدار هوی
ز خرمن دگران با تو پر کاهی نیست
نرفته ای به دبستان عجب و خودبینی
بموکبت ز غرور و هوی سپاهی نیست
ترا فرشته بود رهنمون و شاهانرا
بغیر اهرمن نفس پیر راهی نیست
طلا خدا و طمع مسلک و طریقت شر
جز آستانه پندار سجده گاهی نیست
قنات مال یتیم است و باغ ملک صغیر
تمام حاصل ظلم است مال و جاهی نیست
شهود محکمه پادشاه دیوانند
ولی بمحضر تو غیر حق گواهی نیست
تو در گذر گه خلق خدای نکندی چاه
به رهگذار حیات تو بیم چاهی نیست
تو نقد عمر گرانمایه را نباخته ای
درین جریده نو صفحه سیاهی نیست
به پیش پای تو گر خاک و گر زر است چه فرق
بچشم بی طمعت کوه پر کاهی نیست
در آن سفیه که آز و هوی ست کشتیبان
غریق حادثه را ساحل و پناهی نیست
کسیکه دایه حرصش بگاهواره نهاد
بخواب رفت و ندانست کانتباهی نیست
ز جد و جهد غرض کیمیای مقصود است
وگر نه بر صفت کیمیا گیاهی نیست

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
آن نشنیدید که یک قطره اشک
صبحدم از چشم یتیمی چکید
برد بسی رنج نشیب و فراز
گاه در افتاد و زمانی دوید
گاه درخشید و گهی تیره ماند
گاه نهان گشت و گهی شد پدید
عاقبت افتاد بدامان خاک
سرخ نگینی بسر راه دید
گفت که ای پیشه و نام تو چیست
گفت مرا با تو چه گفت و شنید
من گهر ناب و تو یک قطره آب
من ز ازل پاک تو پست و پلید
دوست نگردند فقیر و غنی
یار نباشند شقی و سعید
اشک بخندید که رخ بر متاب
بی سبب از خلق نباید رمید
داد بهر یک هنر و پرتوی
آنکه در و گوهر و اشک آفرید
من گهر روشن گنج دلم
فارغم از زحمت قفل و کلید
پرده نشین بودم ازین پیشتر
دور جهان پرده ز کارم کشید
برد مرا باد حوادث نوا
داد تو را پیک سعادت نوید
من سفر دیده ز دل کرده ام
کس نتوانست چنین ره برید
آتش آهیم چنین آب کرد
آب شنیدید کز آتش جهید
من بنظر قطره بمعنی یمم
دیده ز موجم نتواند رهید
همنفسم گشت شبی آرزو
همسفرم بود صباحی امید
تیرگی ملک تنم رنجه کرد
رنگم از آن روی بدینسان پرید
تاب من از تاب تو افزونتر است
گرچه تو سرخی به نظر من سپید
چهر من از چهره جان یافت رنگ
نور من از روشنی دل رسید
نکته درینجاست که ما را فروخت
گوهری دهر و شما را خرید
کاش قضایم چو تو برمیفراشت
کاش سپهرم چو تو برمیگزید

وزن: مُفْتَعِلُنْ مُفْتَعِلُنْ فاعِلُنْ
بحر: سریع مطوی مکشوف
نشانه‌های عروضی: - U U - | - U U - | - U -