این جهان همچون درخت است ای کرام
ما بر او چون میوه های نیم خام
سخت گیرد میوه ها مر شاخ را
زان که در خامی نشاید کاخ را
چون رسید و گشت شیرین لب گزان
سست گیرد شاخ را او بعد از آن
چون از آن اقبال شیرین شد دهان
سرد شد بر آدمی ملک جهان
عاذلا چندین سرایی ماجرا
پند کم ده بعد از این دیوانه را
من نخواهم دیگر این افسون شنود
آزمودم چند خواهم آزمود
هر چه غیر شورش و دیوانگی است
اندر این ره روی در بیگانگی است
هین منه بر پای من زنجیر را
که دریدم پرده تدبیر را
عشق و ناموس ای برادر راست نیست
بر در ناموس ای عاشق مایست
وقت آن آمد که من عریان شوم
جسم بگذارم سراسر جان شوم
ای خبرهات از خبرده بی خبر
توبه تو از گناه تو بتر
همچو جان در گریه و در خنده شو
این بده وزجان دیگر زنده شو
جستجویی از ورای جستجو
من نمیدانم تو میدانی بگو
حال وقالی از ورای حال و قال
غرقه گشته در جمال ذوالجلال
غرفه ای نه که خلاصی باشدش
یا بجز دریا کسی بشناسدش
در نوردین صحراها و دشت ها مرا این چنین کرده است که بینی
این بگفت و فریاد زنان برخاست و به صحرا اندر شد
روزی هم او را پرسیدند تصوف چیست گفت
ابراهیم ادهم روزی براهی می رفت شنید مردی چنین میخواند
تمامی گناهان بخشودنی است الا آن گناه که کسی از من روی گرداند ابراهیم مدهوش بیفتاد
شبلی شنید کسی میخواند
ابن هاشمی با شنیدن این مقال دمی از جا برخاست و برپا ایستاد و سپس همچنان زمینگیر بنشست
سید تبریزی که خداوند رحمتش کناد هر بار که این حکایت می گفت دیده پرآب می ساخت
ای عشق ترا روح مقدس منزل
سودای تو را عقل مجرد محمل
سیاح جهان معرفت یعنی دل
از دست غمت دست بسر پای گل
از حقایق تا تو حرفی نشنوی
ای پسر حیوان ناطق کی شوی
تا که گوش طفل از گفتار مام
پر نشد ناطق نشد او در کلام
ور نباشد طفل را گوش رشد
گفت مادر نشنود گنگی شود
دایما هر گنگ اصلی کر ببود
ناطق آن کس شد که از مادر شنود
تو ز دیو نفس اگر جویی امان
رو نهان شو چون پری از مردمان
گنج خواهی کنج عزلت کن مقام
واستتر و استخف عن کل الانام
چون شب قدر از همه مستور شد
لاجرم از پای تا سر نور شد
اسم اعظم چون کسی نشناسدش
سروری بر کل اسما باشدش
تا تو نیز از خلق پنهانی همی
لیله القدری و اسم اعظمی
از فتنه ی این زمانه ی شورانگیز
برخیز و بهرجا که توانی بگریز
ور پای گریختن نداری باری
دستی زن و در دامن عزلت آویز
هر دل که پریشان شود از ناله ی بلبل
در دامنش آویز که با وی خبری هست
عرفی سخنت گرچه معما رنگ است
وین زمزمه را به ذوق و یاران چنگ است
بخروش که مرغان چمن میدانند
کاین نغمه و ناقوس کدام آهنگ است
ای دل پس زنجیر چو دیوانه نشین
بر دامن درد خویش مردانه نشین
زآمد شد بیگانه تو خود را پی کن
معشوقه چو خانگیست در خانه نشین
دوش از درم آمد آن مه لاله نقاب
سیرش بندیدیم و روان شد بشتاب
گفتم که دگر کیت بخواهم دیدن
گفتا که بوقت سحر اما در خواب
فرخ آن ترکی که استیزه نهد
اسب او از خندق آتش جهد
گرم گرداند فرس را آنچنان
که کند آهنگ هفتم آسمان
چشم را از غیر و غیرت دوخته
همچو آتش خشگ وتر را سوخته
گر پشیمانی بر او عیبی کند
اول آتش در پشیمانی زند
این از ابراهیم ادهم آمده است
کو ز راهی بر لب دریا نشست
دلق خود میدوخت آن سلطان جان
یک امیری آمد آن جا ناگهان
آن امیر از بندگان شیخ بود
شیخ را بشناخت سجده کرد زود
خیره شد در شیخ و اندر دلق او
که چسان گشته است خلق و خلق او
ترک کرده ملک هفت اقلیم را
میزند بر دلق سوزن چون گدا
شیخ واقف گشت از اندیشه اش
شیخ چون شیر است و دلها بیشه اش
دل نگهدارید ای بیحاصلان
در حضور حضرت صاحبدلان
شیخ سوزن زود در دریا فکند
خواست سوزن را به آواز بلند
صد هزاران ماهی اللهیی
سوزن زر در لب هر ماهیی
سر برآورند از دریای حق
که بگیر ای شیخ سوزنهای حق
رو بدو کرد و بگفتش ای امیر
اینچنین به یا چنان ملک حقیر
این نشان ظاهر است این هیچ نیست
گر به باطن در روی دانی که چیست
سوی شهر از باغ شاخی آورند
باغ و بستان را کجا آنجا برند
خاصه باغی کاین فلک یک برگ اوست
ان همه مغز است و دنیا جمله پوست
بر نمیداری سوی آن باغ گام
بوی آن دریاب وکن دفع زکام
تا که آن بو جاذب جانت شود
تا که آن بو نور چشمانت شود
پنج حس با یکدگر پیوسته اند
رسته این هر پنج از شاخی بلند
چون یکی حس غیر محسوسات دید
گشت غیبی بر همه حس ها پدید
چون ز جو جست از گله یک گوسفند
پس پیاپی جمله زآن جو برجهند
گوسفندان حواست را بران
در چرای اخرج المرعی چران
تا در آنجا سنبل و ریحان خورند
تا به گلزار حقایق پی برند
ای زدنیا شسته رو در چیستی
در نزاع و در حسد با کیستی
کی از آن باغت رسد بویی بدل
تا بکی چون خر بمانی پا بگل
چون خری در گل فتد از گام تیز
دمبدم جنبد برای عزم خیز
حس تو از حس خر کمتر بدست
که دل تو زین و حل ها برنجست
در وحل تأویل ها در میتنی
چون نمیخواهی کز آن دل برکنی
کاین روا باشد مرا من مضطرم
حق نگیرد عاجزی را از کرم
می گوند این جایگه گفتار نیست
از برون جویید کاندر غار نیست
این همی گویند و بندش می نهند
او همی گوید زمن کی آگهند
گر ز من آگاه بودی این عدو
کی ندا کردی که این گفتار کو

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -