cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
زبس کش گاو چشم و پیل گوش است 
چمن چون کلبه گوهر فروش است

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
نه بذاذر بود بنرم و درشت 
که برای شکم بود هم پشت
چو کم آمد براه توشه تو
ننگرد در کلاه گوشه تو

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
گرت نزهت همی باید بصحرای قناعت شو
که آنجا باغ در باغ است و خوان در خوان و بادر با
نشود شسته جز به بیطمعی
نقشهای گشادنامه عار
باد بیرون کن زسر تا جمع گردی
بهرآنک خاک را جز باد نتواند پریشان داشتن 
یاقوم اذنی لبعض الحی عاشقه
والاذن تعشق قبل العین احیانا 
والذ ایام الفتی و احبه
ما کان یزجیه مع الاحباب 

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
ای که بر چرخ ایمنی زنهار
تکیه برآب کرده ای هش دار 
چون باد خیز و آتش پیگار برافروز
چون ابر و روز ظفر بی غبار کن
از غرب سوی شرق زن بد خواه را بر فرق زن
بر فرق او چون برق زن مگذار ازو نام و نشان
اگر زمانه نسازد تو با زمانه بساز
هرچند علما از محاربت احتراز فرموده اند لکن تحرز به وجهی که مرگ در مقابله آن غالب باشد ستوده نیست
ملک گفت اگر جنگ کراهیت می داری پس چه بینی

وزن: مَفْعُولْ مَفاعِلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مسدس اخرب مقبوض
نشانه‌های عروضی: - - U | U - U - | U - - -
نرسد عقل اگر دو اسپه کند
در تگ وهم بی غبار ملک
نشوم خاضع عدو هرگز 
ورچه بر آسمان کند مسکن
باز گنجشک را برد فرمان
شیر روباه را نهد گردن
هرکجا حزم تو فرود آید 
برکشد امن حصنهای حصین
بدین پای ظفر گیرد بدان دست خطر بندد 
از خواب گران فتنه سبک برنکد سر
تا دیده حزم تو بود روشن و بیدار 
دهر خاین راست کار و چرخ ظالم دادگر

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
دیو کانجا رسید سر بنهد 
مرغ کانجا رسید پر بنهد 
نرود جز ببدرقه گردون
از هوا و زمین او بیرون

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
کلبه ای کاندرو نخواهی ماند 
سال عمرت چه ده چه صد چه هزار

وزن: مَفْعُولْ مَفاعِلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مسدس اخرب مقبوض
نشانه‌های عروضی: - - U | U - U - | U - - -
صلح دشمن چون جنگ دوست بود 
که ازو مغز او چو پوست بود

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
بشهر سرندیب درودگری زنی داشت
بوعده روبه بازی بعشوه شیر شکاری 
رویی داشت چون تهمت اسلام دردل کافران وزلفی چون خیال شک در ضمیر مؤمن
صبح آمد و علامت مصقول برکشید
وز آسمان شمامه کافور بردمید
گویی که دست قرطه شعر کبود خویش
تا جایگاه ناف بعمدا فرو درید
در دهان دار تا بود خندان
چون گرانی کند بکن دندان
هرکجا داغ بایدت فرمود
چون تو مرهم نهی نداردسود

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
گر چو نرگس نیستی شوخ و چو لاله تیره دل 
پس دو روی و ده زبان همچون گل و سوسن مباش
گفت که

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
به مار ماهی مانی نه این تمام و نه آن 
منافقی چه کنی مار باش یا ماهی

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
شاد شو ای منهزم که در مدد تو 
حمله تایید و رکضت ظفر آید 
کرد آن سپید کار بملک تو چشم سرخ 
تا زرد روی گشت و جهان شد برو سیاه

وزن: مُفْتَعِلُنْ فاعِلاتُ مُفْتَعِلُنْ فَعْ
بحر: منسرح مثمن مطوی منحور
نشانه‌های عروضی: - U U - | - U - U | - U U - | -
گردی که همی تلخ کند کام تو امروز 
فردا نهد اندر دهن تو شکر فتح 
آنت بی همت شگرفی کو برون ناید زجان
وانت بی دولت سواری کو فرو ناید زتن

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
نی پای همیشه در رکابت باشد
بد نیز چو نیک در حسابت باشد 
برد تیغت ز نایبات شکوه
داد رایت بحادثات سکون
پیش سپاه تست زبخت تو پیشرو
بر بام ملک تست ز عدل تو پاسبان
ملک گفت کفایت این مهم و برافتادن این خصمان ببرکات رای و اشارت و میامن اخلاص و مناصحت تو بود 
و در هر کاری که اعتماد برمضا و نفاذ تو کرده ام آثار ونتایج آن چنین ظاهر گشته است 
بهرچه روی نهم یا بهر چه رای کنم
قوی است دست مرا تا تو دست یار منی

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
هست چون مار گرزه دولت دهر
نرم و رنگین و اندرون پرزهر
در غرورش توانگر و درویش
شاد همچون خیال گنج اندیش 
چیست دنیا و خلق و استظهار 
خاکدانی پر از سگ و مردار
بهر یک خامش این همه فریاد 
بهر یک توده خاک این همه باد 
هست مهر زمانه پرکینه 
سیر دارد میان لوزینه
بار مایه گزین که برگذرد
این همه بارنامه روی چند
مثل المصافاة بین الماء و الراح 
هم وحشت غربت از ضمیر بوزنه کم شد و هم باخه به محبت او مستظهر گشت 
و هر روز میان ایشان زیادت رونق و طراوت می گرفت و دوستی موکد می گشت و مدتی برین گذشت

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
در حال ضرورات مباح است حرام 
کسی که عزت عزلت نیافت هیچ نیافت 
کسی که روی قناعت ندید هیچ ندید 

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
اگر بازگردی تا ساخته و آماده آیم نیکوتر 
ای دوستی نموده و پیوسته دشمنی 
در شرط تو نبود که با من تواین کنی
چون بآتش رسند هر دو بهم 
نبود فعل عود چون چند چندن

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
نه امتحان پسوده چون او موضعی به دست 
نه آرزو سپرده چون او بقعتی به پای
گر ماه شوی به آسمان کم نگرم
ور بخت شوی رخت به کویت نبرم

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
به همه عمر یک خطا کردم 
غم و تشویر صد خطا خوردم 
به چه خدمت ز من شوی خشنود
تا من امروز گرد آن گردم
این فصل مقرر کردن بود و خایب و نومید بازگشتن 
ایزد تعالی کافه مومنان را سعادت هدایت و ارشاد ارزانی داراد به منه و رحمته

وزن: مَفْعُولْ مَفاعِلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مسدس اخرب مقبوض
نشانه‌های عروضی: - - U | U - U - | U - - -
نه به تلخی  چو عیش  من عیشی
نه به ظلمت  چو روز من قاری

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
لقای تو سبب راحت است در ارواح 
بقای تو سبب صحت است در ابدان
اگر یگانه شوی با تو دل یگانه کنم
ز عشق و مهر دگر دلبران کرانه کنم 
آتش کند هرآینه صافی عیار زر
یاری که ببندگیت اقرار دهد 
با او تو چنین کنی  دلت بار دهد 

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
پیشتر آی تا پاداش شفقت و مروت خویش هرچه بسزاتر مشاهده کنی موش احتراز می نمود گفت 
علام اذا جنحت الی انبساط
بد کسی دان که دوست کم دارد 
زو بتر چون گرفت بگذارد 
گرچه صد بار باز کردت یار
سوی او بازگرد چون طومار
گربه اضطرابی کرد و جزع و قلق ظاهر گردانید و گفت
همی داد گویی دل من گوایی
که باشد مرا از تو روزی جدایی
چنین من گمان برده بودم ولیکن
نه چونانکه یکسو نهی آشنایی
بر این کلمه یک دیگر را وداع کردند و بپراگند 

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
بر باره ای که چون بشتابد چو آفتاب 
از غرتش طلوع کند کوکب ظفر 

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
خشم نبوده ست بر اعدام هیچ 
چشم ندیده ست در ابروم چین 
داشت زالی بروستای چکاو
مهستی نام دختری و دو گاو
نو عروسی چو سرو تر بالان
گشت روزی زچشم بد نالان
گشت بدرش جو ماه نو بایک 
شد جهان پیش پیرزن تاریک
دلش آتش گرفت و سوخت جگر
که نیازی چنو نداشت دگر
از قضا گاو زالک از پی خورد 
پوز روزی بدیگش اندر کرد 
ماند چون پای مقعد اندر ریگ 
آن سر مرده ریگش اندر دیگ
گاو مانند دیوی از دوزخ 
سوی آن زال تاخت از مطبخ
زال پنداشت هست عزراییل
بانگ برداشت پیش گاو نبیل
که ای مکلموت من نه مهستیم
من یکی پیر زال محنتیم 
گر ترا مهستی همی باید
رو مرو را ببر مرا شاید 
بی بلا نازنین شمرد او را 
چون بلا دید در سپرد او را
تا بدانی که وقت پیچاپیچ 
هیچ کس مر ترا نباشد هیچ
دشمن خندید بر من و دوست گریست
کو بی دل و جان و دیده چون خواهد زیست

وزن: مُفْتَعِلُنْ مُفْتَعِلُنْ فاعِلُنْ
بحر: سریع مطوی مکشوف
نشانه‌های عروضی: - U U - | - U U - | - U -
کز کوه گاه زخم گران تر کنی رکاب
وز باد وقت حمله سبک تر کنی عنان 
شیطان سنان آب دارت را 
ناداده شهاب کوب شیطانی 
باران کمان کامگارت را
نادوخته روزگار بارانی

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
المعرفة تنفع و لو مع الکلب العقور
نه مرا برتکاب تو پایاب 
نه مرا برگشاد تو جوشن

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
فنزه گفت 
گر باد انتقام تو بربحر بگذرد 
از آب هر بخار که خیزد شود غبار
حیات را چه گوارنده تر زآب ولیک 
کسی که بیشترش خورد بکشد استسقاش
 و از نفس و ذات عوض صورت نبندد
این بنده دگر باره نروید نی نیست 
و از حال غربت من رای ملک را هم بر این مزاج معلوم تواند شد 
ای باد صبح دم گذری کن بکوی من 
پیغام من ببر ببر ماه روی من 
بر این کلمه سخن بآخر رساندیدند و ملک را وداع کرد 
بجست با رخ زرد از نهیب تیغ کبود 
چنانکه برگ بهاری زپیش باد خزان 

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
در نسیه آن جهان کجا بندد دل
آن را که بنقد اینجهانش تویی

وزن: مُفْتَعِلُنْ فاعِلاتُ مُفْتَعِلُنْ فَعْ
بحر: منسرح مثمن مطوی منحور
نشانه‌های عروضی: - U U - | - U - U | - U U - | -
نموده تیره و منسوخ با هوا و فضاش 
صفای چرخ اثیر و صفات باغ ارم 
فلما التقینا صغر الخبر الخبر

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
ای قدر توشمس و آسمان ذره
وای رای تو شمع و شمس پروانه

وزن: مَفْعُولْ مَفاعِلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مسدس اخرب مقبوض
نشانه‌های عروضی: - - U | U - U - | U - - -
من آن ترازوم اخلاص و دوستی ترا 
که هیچ گنج نتابد سرزبانه من
بعشق و مهر تو آن بحر دور پایانم
که در نیابد چرخ و هوا کرانه من

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
از نیل و فرات و دجله جویی زاید
پس موج زند که پیل را برباید 

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
آنی که ز دل وفا برانداخته ای
با دشمن من تمام در ساخته ای
دل را زوفا چرا بپرداخته ای
مانا که مرا هنوز نشناخته ای
قوی دل باش و روی بخدمت آر

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
چون دست بکردم آنچه فرمودی تو
چون دیده بدیدم آنچه بنمودی تو

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
بد می کنی و نیک طمع می داری 
هم بد باشد سزای بدکرداری
چگونه است آن

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
آورده اند که شیری ماده با دو بچه در بیشه ای وطن داشت
تا بود چنین بده ست کار عالم
شادی پس اندهست و راحت پس غم 

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
بگداخت حسود تر چو در آب شکر زانک 
در کام سخن به ز زبانت شکری نیست 
خواهی که چو من باشی و نباشی
خواهی که چو من دانی و ندانی
همچو احرار سوی دولت پوی
همچو بدبخت زاد و بود مجوی

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
تا نباشی حریف بی خردان 
که نکو کار بد شود زبدان 
باد کز لطف اوست جان برکار
زهر گردد همی زصحبت مار
کوه گفت از شرم حلمش عاشقم بر ماه دی 
زانکه باد ماه دی در سر کشد چادر مرا 

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
مجالستی دل ربای محاورتی مهرافزای حرکاتی متناسب اخلاقی مهذب اطرافی پاکیزه اندامی نعیم 
بهاری کز دو رخسارش همی شمس و قمر خیزد 
نگاری کز دو یاقوتش همه شهد و شکر ریزد 
از زندگانی چه برخورداری یابم

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
در ملک برو هیچ کس نیست برابر
سودا چه پزی بیهده طوبی و سپیدار
هر خط که او نویسد شیرین ازان بود 
کان هست صورت سخونان چو شکرش
دندان یکی سخت شده در دل مرطخ 
خرطوم یکی حلقه شده گرد ثریا
هایل هیونی تیزرو اندک خور بسیار دو
از آهوان برده گرو در پویه و در تاختن 
هامون گذار کوه وش دل بر تحمل کرده خوش
تا روز هر شب بارکش هر روز تا شب خارکن
سیاره در آهنگ او خیره زبس نیرنگ او 
در تاختن فرسنگ او از حد طایفت تاختن 
گردون پلاسش بافته اختر مهارش تافته 
وزدست و پایش یافته روی زمین شکل مجن
نعوذ بالله از آن آب رنگ آتش فعل 

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
هم گنج داری هم خدم بیرون از جه از کتم عدم 
بر فرق فرقد نه قدم بر بام عالم زن علم 
انجم فرو روب از فلک عصمت فروشوی از ملک
بر زن سما را بر سمک انداز در کتم عدم 

وزن: مُسْتَفْعِلُنْ مُسْتَفْعِلُنْ مُسْتَفْعِلُنْ مُسْتَفْعِلُنْ
بحر: رجز مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: - - U - | - - U - | - - U - | - - U -
هر عصایی نه اژدها باشد 
هر گیاهی نه کیمیا باشد 
نهاده گوش به فرمان او قضا و قدر

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
ملک را این سخن موافق آمد و بفرمود تا زین کردند
سبک تگی که نگردد ز سم او بیدار
اگرش باشد بر پشت چشم خفته گذر
تو رنجه مشو برون میا از در خویش
من خود چو قلم همی دوم بر سر خویش
که پدیده است در جهان باری 
کار هر مرد و مرد هر کاری
گر خصم تو آتش است من آب شوم 
ور مرغ شود حلقه مضراب شوم 
ور عقل شود طبع می  ناب شوم 
در دیده حزم و دولتش خواب شوم

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
ازان آبی که بر آتش سوار است
همیشه باد سر و دیده بداندیشان 
یکی بریده به تیغ و یکی خلیده به تیر
آب را بین که چون همی نالد 
یک دم از هم نشین ناهموار

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
صد روح درآویخته از دامن قرطه 
صد روز برانگیخته از گوشه شب پوش
در این میان انباغ او آن جامه ارغوان پوشیده بریشان گذشت 
چون آب همه زره زره زلف 
وز زلف همه گره گره دوش

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
بدکاستن و نیک فزودن باید 
زیرا که همی کشت درودن باید 
هر کجا فریاد خیزد مقصد فریاد باش
سایه بر مظلوم گستر آفتاب داد باش

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
چون سخن به اینجا رسید و اثر تغیر در بشره ملک بدید بلار خاموش شد و با خود اندیشید 
وقت است اگر نوبت غم در گذرد
گر چرخ فلک خصم تو باشد تو به حجت 
با چرخ بکوشی به همه حال و برآیی 

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
این منم یافته مقصود و مراد دل خویش
از حوادث شده بیگانه و با دولت خویش
پیش حصار حزم تو کان حصن دولت است
بحر محیط سنگ نیارد به خندقی
این ساعت بباید رفت و پرسش ما با فراوان آرزومندی و معذرت به ایران دخت رسانید و گفت 
بی طلعت  تو مجلس  بی ماه بود گردون
بی قامت تو میدان  بی سرو بود بستان 
زان می  که چو آه عاشقان از تف
انگشت کند بر آب زورق را 
بلار گفت صواب همین است و در امضای این عزیمت تردد نیست
می کش که غم ها می کشد اندوه مردان وی کشد
در راه رستم کی کشد جز رخش بار روستم 
پس بیرون آمد و به نزدیک ایران دخت رفت و گفت 
روز مبارک شد و مراد برآمد 
باز چو اقبال روزگار درآمد

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
رضا ندادی جز صبح در جهان نمام
رها نکردی جز مشک بر زمین غماز
در جهان شاهدی و ما فارغ
در قدح جرعه ای و ما هشیار
خیز تا زاب روی بنشانیم 
باد این خاک توده غدار
ترک تازی کنیم و برشکنیم 
نفس زنگی مزاج را بازار
والله الموفق لما ینفع فی العاجل و الآجل

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
ان الصنیعة لاتکون صنیعة
جگرت گر ز آتش است کباب 
تا زماهی نگر نجویی آب
زن مرد نگردد بنکو بستن دستار 

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مسدس مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U -
خوب رویان زشت پیوندند 
همه گریان کنان خوش خندند 
و کم آمر بالرشد غیر مطاع 

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
کشتی مرا به دوستی و کس نکشته بود 
زین زارتر کسی را هرگز به دشمنی

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
زنحسش منزوی مانده دو صد دانا بیک منزل 
ز دورش مقتدا گشته دوصد ابله بیک برزن
پس وجه حیلت در جذب منفعت و دفع مضرت چیست

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
من غلام آن خط مشکین که گویی مورچه
پای مشک آلود بر برگ گل و نسرین نهاد
و سوم بازرگان بچه ای هشیار کاردان وافر حزم کامل خرد صایب رای ثاقب فکرت 
و همگنان در رنج غربت افتاده و فاقه و محنت دیده

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
نگارخانه چین است و ناف آهو چین 
درون چین دو زلف و برون چین قباش
کنیزک به نزدیک او آمد و گفت کدبانو می گوید که 
وقف الهوی بی حیث انت فلیس لی 
اندر برم و بریزم ای طرفه ری 
در خانه ترا و در قدح پیش تو می 
بیرون کشم و پاک کنم اندر پی
از پای تو موزه وز بناگوش تو خوی 

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
برعکس شود هرچه به غایت برسید 
شادی کن چون غم به نهایت برسید 
یگانه عالمی شاها چه گویم بیش ازین زیرا 
همان آبست اگر کوبی هزاران بار در هاون
اگر فرمان باشد سرگذشتی بازگویم که به شگفتی پیوندد مثال داد بیار تا چه داری 

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
تا کمر صحبت میان طلبد 
کمر ملک بر میان تو باد

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
فخر الملوک وارث سلطان نامدار
بهرامشاه قبله شاهان نامور
شاهی کزوست دوده محمود را شرف 
شاهی کزوست گوهر مسعود را خطر
اگر بنام کسی گفت بایدم شعری
بپیش طبع تو باشی همه بهانه من

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
زمانه ندارد زمن به پسر
نهانم چه دارد چو بد دختری 

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
خراسان سینه روی زمین از بهر آن آمد
که جان آمد درو یعنی عبیدالله خان آمد
زهی خان همایون فر که بر فرق همایونش
پر و بال همای دولت او سایبان آمد
شهنشاه فلک مسند که بهر خواب امن او
ملک بر گوشه ایوان کیوان پاسبان آمد
قوی دستی که در میدان همت پنجه رستم
به پیش او فرسوده مشتی استخوان آمد
سمند تند زرین نعل او خورشید را ماند
که از مشرق به مغرب رفت و یک شب در میان آمد
مگر از سنگ رعدست آهن پیکان خون ریزش
که از جا چون برخاست بر دشمن گران آمد
قران کردند ماه و مشتری در طالع سعدش
به این طالع چو خورشید فلک صاحب قران آمد
ایا ماه فلک قدری که بهر پابوس تو
همه روز آسمان بر آستان آمد
نزد مار سپهر ار فرق دشمن بر زمین یکسان
بفاوت بین که ما بین زمین و آسمان آمد
امان داد از کرم تا هر کسی گردد با من دل
بحمدالله لطفش موجب امن و امان آمد
صفات ظاهر و اظهار آن کردم خطا بود این
بیان کردم حدیثی که بر مردم عیان آمد
زبان را هیچ نقصانی نیامد اندرین گفتن
ولی چون در زبان یک نقطه افزون شد زیان آمد
هلالی گرچه عمری در به در می شد به هر کویی
بحمدالله آخر بنده این آستان آمد

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
گر جان کنم به حسرت زان لب نمی کند دل
دل کندن از لب او جان کندنی ست مشکل
قبله ست روی جانان لعلش چو آب حیوان
این یک مقابل جان و آن یک به جان مقابل
درست دعا بر آرم هرگز فرو نیارم
الا دمی که سازم در گردنت حمایل
ای من سگ خیالت آن جا که اوست هرگز
نه حاجب ست مانع نه پرده دار حایل
بازی مکن که پیشت در خون و خاک غلتم
نه مرده و نه زنده چون مرغ نیم بسمل
گر بر زلال حیوان ریزد حمیم قهرت
آن آب زندگی را سازد چو زهر قاتل
گر در سموم باشد اندک نسیم لطفت
در یک نفس جهان را بخشد حیات کامل
از بهر مطربانت سازد فلک همیشه
این چرخ چنبری را خورشید و مه جلاجل
دست کرم گشودی بذل درم نمودی
پیش از دعای داعی پیش از نماز سایل
در سلک آن لیالی خود را مکش هلالی
سررشته را نگه دار زین رشته دست مگسل
بادا تمام مردم در خدمت تو حاضر
بادا نظام انجم از طلعت تو حاصل

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - - | - - U | - U - -
تخت مرصع گرفت شاه ملمع بدن
جیب مرقع درید شاهد گل پیرهن
ساغر سیمین شکست ساقی زرین قدح
پیکر پروانه سوخت شمع زمرد لگن
آتش موسی گرفت در کمر کوهسار
شعله به گردون رساند آه دل کوهکن
حضرت خضر فلک خلعت خضرا گرفت
یافت به عمر دراز چشمه ظلمت وطن
شمع فلک را نشاند شعشعه آفتاب
شعله در انجم فگند مشعل آن انجمن
ارقم طاق فلک شمع جهان تاب را
تیغ زبان تیز کرد گرم شد اندر سخن
شعبده باز سپهر ز آتش پنهان مهر
بر صفت اژدها ریخت شرر از دهن
خاتم زرینه داد دست سلیمان پناه
صبح به صحرا فتاد از بغل اهرمن
گفت فلک نیست اینؤ بلکه در ایوان عرش
چتر سعادت زدند بهر حسین و حسن
مهر و مه از دست آن لعل و در بحر کان
سرو و گل از آب این جان و دل مرد و زن
هر دو بر اوج کمال همچو مه و آفتاب
هر دو به باغ جمال چون سمن و یاسمن
هر دو شه یک بساط هر دو در یک صدف
هر دو مه یک فلک هر دو گل یک چمن
شیفته باغ آن غنچه خضرا لباس
سوخته داغ این لاله خونین کفن
بنده هندوی آن افسر ترک ختا
صید سگ کوی این آهوی دشت ختن
سر علم عهد آن بیضه بیضافروغ
مهره کش مهد این زهره زهرابدن
والد ایشان قریش مولد ایشان حجاز
منبع ایشان فرات معدن ایشان عدن
ناقه ایشان حلیم چون دل سلمی سلیم
مهره دل در مهار رشته جان در رسن
خارخور و بارکش نرم رو و سخت کوش
گرگ در و شیرگیر کرگدن پیل تن
لعل تراز جلش حضرت سلمان فارس
شانه کش کاکلش حضرت ویس قرن
زهرع جبینان ظهور کرده ز کوهان او
همچو طلوع سهیل از سر کوه یمن
صحن چراگاه او خاک رفیعی که هست
خار و خس آن زمین زشک گل نسترن
کاش ز خاک هرات بر لب آب فرات
بختی بخت افگند رخت من و بخت من
یا فگند بر سرم سایه همای حجاز
تا شود این استخوان طعمه زاغ و زغن
ماه جمال حسن گفت و کمال حسین
نظم هلالی گرفت حسن کلام حسن
رفته فروغ بصر مرده چراغ نظر
کرده دلم را حزین گوشه بیت الحزن
چشم و چراغ منید گر نظری افگنید
باز شود این چراغ در نظرم شعله زن
چند بود در بلا خاطر من مبتلا
چند بود در محن سینه من ممتحن
نفس دغل از درون گام نه و دام نه
دیو دنی از برون راهزن و چاه کن
رشته جان تاب زد آتش دل سرکشید
شمع صفت سوختم مردم از این سوختن
برفگنم جامه را در شکنم خامه را
ختم کنم بر دعا مهر نهم بر دهن
ظل شما بسته ام نور شما برده ام
تا فگند ظل و نور بر دل حانم علن
جان شما غرق نور نور شما در حضور
تا فتد از ابر فیض سایه به خار و سمن

وزن: مُفْتَعِلُنْ فاعِلُنْ مُفْتَعِلُنْ فاعِلُنْ
بحر: منسرح مطوی مکشوف
نشانه‌های عروضی: - U U - | - U - | - U U - | - U -
شتر کشیدی اگر بار دل ز حجره تن
شدی نزار شتر زیر بار حجره من
شتر به باد رود حجره نیز خاک شود
گرت شتر بود از سنگ و حجره از آهن
اجل به حجره گیتی عجب شترجانی ست
که محمل شتر اوست حجره های بدن
به حجره و شتر ارکان دین چو قایم نیست
قوایم شتر و رخت حجره را بشکن
شتر به حجره بران تا در مدینه که هست
در آن زمین شتر و حجره رسول زمن
ز حجره و شتر آن جناب منفعل ست
کلیم با شتر طور و حجره ایمن
ز دیده زد شتر تو قدم به حجره دل
کزان لبان شتر حجره مراست لبن
سرشک لعل که زد شترت به حجره چشم
ز حجره داد به من صد شتر عقیق یمن
به حجره بس که دلم بر شتر زند آتش
شتر به حجله نماید چو شعله در گلخن
به حجره هیمه ندارم جز استخوان شتر
شتر به حجره جان آورم دهم روغن
شتردلم من اگر نه مراست حجره طبل
ز حجره ام شتران بار برده از همه فن
چه معدن ست شتر حجره ام که از نظمش
به حجره ها شتران می برند در عدن
شتر نه هم ملخست و نه حجره خانه مور
شتر چو قصر بهشت ست و حجره چون گلشن
خوش آن که در طلا حجره و شتربانش
روان شود شتر روح ما ز حجره تن
شکاف حجره من چیست چون دهان شتر
به قصد من چو شتر حجره باز کرده دهن
اگر نهد شترش رو به حجله ام شب تار
شود چو چشم شتر حجره دلم روشن
ز حجره ام شترش چون به خار قانع شد
به حجره خارشتر خوش تر آید از گلخن
به یمن احمد و اوصاف حجره و شترش
هزار بار شتر حجره می توان گفتن
به یاد حجره او بار بر شتر بندم
شتر کنیم ز تابود و حجره از مدفن
هلالی از شتر و حجره اش سخن تا کی
شتر به حجره مقصود کی رسد به سخن
همیشه تا شتر ابر گرد حجره گل
به حجره های افق چون شتر کند مسکن
فلک پی شتر و حجره باد از سر مهر
به حجره شتر از رشته ای مهر رسن

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
ای خواجه مپندار که ما گوهر فردیم
وین حلقه فیروزه گردون صدف ماست
ما هیچ کسانیم که بر ما ز همه کس
خواری رسد و آن به حقیقت شرف ماست
از نیک و بد مردم ایام ننالیم
ایشان همه نیکند و بدی از طرف ماست

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
تا کی اندوه روزگار خوریم
فکر نابود و بود چندین چیست
گر نباشد ز غصه نتوان مرد
ور بود شاد نیز نتوان زیست
تا که در دست کیست روزی ما
و آنچه در دست ماست روزی کیست

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
آه ازین روزگار برگشته
که ز من لحظه لحظه برگردد
گر فلک را به کام خود خواهم
او به کام کس دگر گردد
ور ز جام نشاط باده خورم
باده خونابه جگر گردد
ور قدم بر بساط سبزه نهم
سبزه در حال نیشتر گردد
لیک با این خوشم که طالع من
نتواند ازین بتر گردد

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -