cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
گشتم اندر دل خوبان همه خوبان خودند
همه دل در شکن زلف پریشان خودند
بس که پیمان شکنی در دلشان جا کرده است
بسته پیمان به خود و آفت پیمان خودند
گه در اندیشه خود و گاه در آیینه ما
دیده بر صورت خود دوخته حیران خودند
شیوه ناز و نیاز خود و ما برده ز یاد
بلبل باغ خود و ورد گلستان خودند
نی سبکدستی مهمان نی مگس ران ادب
همه حلوای تر و مگس خوان خودند
لب نوشین بمکید و دل مردم بگزید
نیشتر زار کسان و شکرستان خودند
عالمی کشته به بی مهری و با خویش به مهر
همه سرمایه بی دردی و درمان خودند
جان ارباب وفا خاک شد اندر کف دوست
بس که سرگرم نوازشگری خوان خودند
کی به ایمان کسی شان نظر افتد عرفی
همه آیینه به کف دشمن ایمان خودند

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
خوشا کسی دم آب بی شراب نخورد
دمی که جام شراب نداشت آب نخورد
ز نقص تشنه لبی دان به عقل خویش مناز
 دلت فریب گر از جلوه شراب نخورد
کسی اراده جولان عافیت ننمود
که زخم تیر بلا پای در رکاب نخورد
رود به چشمه حیوان و تشنه لب باز آید
کسی که از دم عشق تو آفتاب نخورد
چه روستایی بی مشربی است این عرفی
که توبه کرد و می از دست آفتاب نخورد

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
کسی به دیده ناموس خار می آید
که پاسخ سخنش ناگوار می آید
زمانه اهل دلی نیستش نمی دانم
که بوی دل ز کدامین دیار می آید
دلی به روشنی آفتاب خنده زند
که از زیارت شب های تار می آید
هزار جان گرامی به نرخ جو نخرند
به عالمی که در او دل به کار می آید
گر از لیاقت خود شیخ آگهی یابد
ز صدر صومعه تا پای دار می آید
گذشت مدت همخانگی جان عرفی
ز غیر خانه تهی کن که یار می آید

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
شبی که در قدم وصل یار می گذرد
به ذوق گریه بی اختیار می گذرد
کسی که محرم درد من است می داند
که دیده بی نم و آب در کنار می گذرد
مخواب در دل شب ها که موج قافله ای ست
که از کسی که به شب های تار می گذرد
به هرکه عرضه کنم درد خویش می بینم
که غرقه ام من و او در کنار می گذرد
صلای فرصت و برهان نیستی بر لب
پیاله در کف و صرف خمار می گذرد
شکاریان طلب نقش پای صید کنند
 تو مست خوابی و هردم شکار می گذرد
دلم به کوی تو با صدهزار نومیدی
به این خوش است که امیدوار می گذرد
دم جدایی دشمن رواست آفت جان
چنان نمود که یاری ز یار می گذرد
ز شأن مطلب و شوق زبون من پیداست
که فرصتم به همین خارخار می گذرد
در آن مقام که عرفی ز دل گذشت و هنوز
گهی که می گذرد اشکبار می گذرد

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
عاشقان گر به دل از دوست غباری دارند
گریه ای گرد نشان در شب تاری دارند
آب حیوان ببر ای خضر که ارباب نیاز
چشم امید به فتراک سواری دارند
ره ارباب محبت به فنا نزدیک است
سوزنی در کف و در پا دو سه خاری دارند
جان و دل را به می فرحت آتش زده اند
باده در شیشه نماندست و خماری دارند
جان حقیر است مبر نام نثار ای محرم
تو همین گو که احباب نثاری دارند
چه به طاعت طلبی برهمنان را زاهد
تو ریا ورز که این طایفه کاری دارند
بنده خلوتیان دل چاکم کایشان
به شهیدان غمت لذت خواری دارند
هر که را می نگرم سوخته یا می سوزد
شمع و پروانه از این بزم کناری دارند
عرفی از صیدگه اهل نظر دور مرو
که گهی گوشه چشمی به شکاری دارند

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
آن کس که مرا با دل غمناک بر آورد
نتواندم از بوته غم پاک بر آورد
آن نشأی شوخی که بر آورد گل از شاخ
چون لاله مرا با جگر چاک بر آورد
دود دلم از چشم بداندیش نهان است
با آن که سر از روزن افلاک بر آورد
ذاتش هم خود روست از آن غیرت معشوق
در بر رخ نظاره ادراک بر آورد
آن گنج که جوید ز ملایک دل عرفی
از عرش فرود آمد و از خاک بر آورد

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
هوشم به نگاهی برد جانانه چنین باید
یک جرعه خرابم کرد پیمانه چنین باید
تا کرد بنا عشقت افسانه هجران را
در خواب فنا رفتم افسانه چنین باید
از بس که غبار غم از سینه بشد رفته
تا زانوی دل گرد است این خانه چنین باید
بیگانه به دور من رخساره کند پنهان
رنجش نتوان کردن بیگانه چنین باید
نادیده جمال او مهرش ز دلم سر زد
ناکاشته می روید این دانه چنین باید
می بینم و می جویم می چینم و می ریزم
می خندم و می گریم دیوانه چنین باید
در خون جگرعرفی می غلتد و می سوزد
در آتش خود رقصد پروانه چنین باید

وزن: مَفْعُولْ مَفاعیلُنْ مَفْعُولْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - - | - - U | U - - -
کی دلم شاد از می ناب و نوای نی شود
آن که از غم شاد گردد شاد ازین ها کی شود
هر که را سیماب غفلت ریخت آسایش به گوش
کی دلش را چشم باز از نعره یا حی شود
 گر دو رهرو متفق گردند در راه خطر
کاروانی جمع گردد چون دو منزل طی شود
زاهد بیهوده گو را مانع از هذیان مشو
گوش کن تا بر سر دستان روم و ری شود
آن که جوید سربلندی از مصیبت های عشق
مشت خاکی بر سرش ریزم که تاج کی شود
از نگاه گرم دشنام لب می گون او
نوش بر لب زهر گردد زهر در دل می شود
زین که خواهد محو شد عرفی ز دندان لب ببند
می شود محو این ترنم ها ولی تا کی شود

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
دلی کز حسن آن گل در نظر گلزارها دارد
اگر برگ گلی باشد درونش خارها دارد
دلیل عصمت زاهد بدانی زهد و تقوا را
که او در پرده اسلام و دین زنارها دارد
من و وادی شوق ناوک صید افکنی کانجا
 تذروران حرم را بر سر دیوارها دارد
اگر بادی وزد چون شعله بر من عشق می لرزد
ازین معلوم می گردد که بر من کارها دارد
ز منع انده و تکلیف خوشحالی در آزار است
زبان شکوه عرفی از چنین آزارها دارد

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
جان به یاد لبت شکر خاید
دل به دندان غم جگر خاید
ظن سیری مبر که لقمه خام
بخت پیر است و دیرتر خاید
دل آشفته بخت من تا چند
جای انگشت نیشتر خاید
آن که گیرد مزاج پروانه
شعله چون میوه های تر خاید
بس که یابد حلاوت از پرواز
طایر شوق بال و پر خاید
لب شادی ببست یک چندی
عرفی اکنون لب دگر خاید

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
کسی که از الم عشق بی دماغ شود
عجب به همره جانان به گشت باغ شود
چراغ انجمن طور اگر دهد پرتو
ز خاک بادیه هر ذره شبچراغ شود
چراغ تیره شبم بی رخت چراغ دگر است
نقاب را بگشا تا شبم چراغ شود
به داغ تشنگی آسوده ام در آن وادی
که شعله از نم آب حیات داغ شود
تذرو و فاخته از بس نفاق ورزیدند
بدان رسید که بلبل انیس زاغ شود
ز بس که داده به عرفی عجب متاع فراغ
قرارداد که نبود اگر فراغ شود

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
چه گرمی است که در سر شراب می سوزد
چه آتش است که در دیده خواب می سوزد
کسی که برق محبت در او زند آتش
ز تاب سایه او آفتاب می سوزد
کنون که آتش می جمع شد به آتش حسن
مپوش چهره که ناگه نقاب می سوزد
مرا چه جرم که آتش فتد به زهد و صلاح
که این متاع ز برق شباب می سوزد
یکی است آتش و آب حیات در وقتی
که گرمی جگر تشنه آب می سوزد
ز روی گرم وفا می جهد برقی
که در عنان صبوری شتاب می سوزد
خدای را بنشانید آتش عرفی
که توبه کرد و ز ذوق شراب می سوزد

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
معلوم کز ترشح اشکی چه کم شود
آن آتشی که از دل جیحون علم شود
گر غم شود هلاک شهیدان عشق را
در روضه بحث بر سر میراث غم شود
داند غبار دردم و آسوده خواندم
یا رب که چند گه به وفا متهم شود
فردا که تیغ باز کشد زیور بهشت
آرایش مزار شهیدان ستم شود
تا شد سفال میکده آیینه مراد
بی بهره آن که در طلب جام جم شود
صد کام در دلم گذرد چون رسم به دوست
مانند آرزو که دچار کرم شود
این نشأ کس به طینت عرفی نشان نداشت
کز سومنات خیزد و مرغ حرم شود

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
آن که در راه طلب ماند و پایی نکشد
گو سر رشته رها کن که به جایی نکشد
من خود از تربیت دل نکشم دست ولی
ترسم این آیینه کارش به صفایی نکشد
آخر انصاف بده تا به کی از دست تهی
نگشاید کمری بند قبایی نکشد
نکته عشق کجا حوصله عقل کجا
تحفه شاه کسی پیش گدایی نکشد 
هر که گردی نفشاند ز رخ همسفران
سعی او در ره مقصود به جایی نکشد
سرکشی عادت ما نیست بگویید که عشق
لشکر برق به تسخیر گیایی نکشد
عرفی از نغمه ناهید لب ناله مبند
ناله تا هست مرا دل به نوایی نکشد

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
وعظ من گرد فشاننده عصیان نشود
آستین عسل آلوده مگس ران نشود
نیست در خوان محبت خورشی غیر نمک
لخت دل هر که نیندوخته مهمان نشود
کشوری هست که در وی رود از کفر سخن
همه جا گفت و شنو بر سر ایمان نشود
پا منه بر سر بالین اسیران کاینجا
هیچ بی درد نیاید که پریشان نشود
دیدن روی تو ممکن نبود بی حیرت
آن نه چشم است که در روی تو حیران نشود
غمزه روزه پیشینه حرامش بادا
کشته ای کز پی زخمت همه تن جان نشود
به تماشای گلستان خلیلم مبرید
که گل و لاله دگر آتش سوزان نشود
عرفی ار خدمت بت کم کند ای خادم دیر
مزنش طعنه که ناگاه مسلمان نشود

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
آنان که وصف تو تقریر می کنند
خواب ندیده را تعبیر می کنند
از صدق اهل بتکده هم اعتماد رفت
از بس که اهل صومعه تزویر می کنند
مردان کار راه نشین عباد شد
بازیچه دوستان همه تزویر می کنند
ای بی غمان حذر که ندیمان بزم عشق
طفلان خام را به نفس پیر می کنند
هرچند آشنای رموزند زیرکان
نازک مگو حدیث که تکفیر می کنند
چون اهل راز نکته سرایند گوش دار
زیبق به گوش ریز چو تفسیر می کنند
منکر مشو چو نقش نبینی که اهل رمز
لوح و قلم گذاشته تحریر می کنند
اندیشه ای دریغ مدار از دل خراب
کاین خانه به وسوسه تعمیر می کنند
این آه و ناله عرفی از آتش سرشته اند
مگشای لب مباد که تأثیر می کنند

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
بیا که نغمه گشایان نفس به نی بستند
پیاله را به لب شیشه های می بستند
دلی که مایه آزادگیست بی دردان
به ذوق سلطنت روم و ری بستند
فسانه ها که به بازیچه روزگار سرود
کسان به مسند جمشید و تاج کی بستند
بیا به ملک قناعت که دردسر نکشی
ز قصه ها که به همت فروش طی بستند
دلم به فصل خزان زاد و در بهاران مرد
ببین که کی در هستی گشاد و کی بستند
چو یاسمین خود ای باغ وصل خندان باش
که بلبلان تو دست خزان و دی بستند
کلید توبه خریدم برای قفل بهشت
ولی چه سود که دستم به جام می بستند
بگو ز عرفی مجنون به لیلی ای محرم
که بر اسیر تو راه طواف حی بستند

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
روزی که هوسها در اقبال گشودند
آخر همه رفتند به جایی که نبودند
زین باغ  گذشتند حریفان به ندامت
هر رنگ  که  گردید کفی بود که سودند
افسوس  که این قافله ها بعد فنا هم
یک نقش قدم چشم به عبرت نگشودند
اسما همه در پرده ناموسی انسان
خود را به زبانی  که نشد فهم ستودند
اعداد یکی بود چه پنهان و چه پیدا
ما چشم  گشودیم  کزین صفر فزودند
از حاصل هستی به فناییم تسلی
در مزرعه ما همه ناکشته درودند
تاراجگران هستی موهوم ز فرصت
توفیق یقینی که نداریم ربودند
زین شکل حبابی  که نمود از دویی رنگ
گفتم به  کجا گل  کنم آیینه نمودند
چون شمع به صیقل مزن آیینه داغم
با هر نگهم انجمنی بود زدودند
خامش نفسان معنی اسرار حقیقت
گفتند در آن پرده که خود هم نشنودند
عبرت نگهان را به تماشاگه هستی
بیدل مژه بر دیده  گران  گشت غنودند

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
برای خاطرم غم آفریدند
طفیل چشم من یم آفریدند
چو صبح آنجا که من پرواز دارم
قفس با بال توأم آفریدند
عرق گل کرده ام از شرم هستی
مرا از چشم شبنم آفریدند
گهر موج آورد آیینه جوهر
دل بی آرزو کم آفریدند
جهان خونریز بنیاد است هشدار
سر سال از محرم آفریدند
وداع غنچه را گل نام  کردند
طرب را ماتم غم آفریدند
علاجی نیست داغ بندگی را
اگر بیشم وگرکم آفریدند
کف خاکی که بر بادش توان داد
به خون گل کرده آدم آفریدند
طلسم زندگی الفت بنا نیست
نفس را یک قلم رم آفریدند
اگر عالم برای خویش پیداست
برای من مرا هم آفریدند
چه سان تابم سر از فرمان تسلیم
که چون ابرویم از خم آفریدند
دلم بیدل ندارد چاره از داغ
نگین را بهر خاتم آفریدند

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
به شوخی زد طرب غم آفریدند
مکرر شد عسل سم آفریدند
نثار نازی از اندیشه گل کرد
دو عالم جان به یک دم آفریدند
به زخم اضطراب بسمل ما
ز خون رفته مرهم آفریدند
شکست عافیت آهنگ گردید
به هرجا ساز آدم آفریدند
جهان جوش بهار بی نیازیست
به یک صورت دو گل  کم آفریدند
به هرجا وحشت ما عرضه دادند
شرار و برق بی رم آفریدند
گل این بوستان آفت بهار است
شکست و رنگ توأم آفریدند
به تسکین دل مجروح بسمل
پر افشانده مرهم آفریدند
به پیری  گریه  کن  کایینه  ی صبح
برای عرض شبنم آفریدند
کریمان  خون شوید از خجلت جود
که شهرت خاص حاتم آفریدند
چون ماه نو خم وضع سجودم
ز پیشانی مقدم آفریدند
نه مخموری نه مستی چیست بیدل
دماغت از چه عالم آفریدند

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
ز بسکه منتظران چشم در ره یارند
چو نقش پا همه گر خفته اند بیدارند
ز آفتاب قیامت مگوکه اهل وفا
به یاد آن مژه در سایه های دیوارند
درین بساط  که داند چه جلوه پرده درد
هنوز آینه داران به رفع زنگارند
مرو به عرصه دعوی که گردن افرازان
همه علمکش انگشتهای زنهارند
ز پیچ و تاب تعلق  که رسته است اینجا
اگر سرندکه یکسر به زبر دستارند
هوس ز زحمت کس دست برنمی دارد
جهانیان همه یک آرزوی بیمارند
درین محیط به آیین موجهای  گهر
طبایعی که بهم ساختند هموارند
نبرد بخت سیه شهرت از سخن سنجان
که زیر سرمه چو خط ناله شب تارند
به خاک قافله ها سینه مال می گذرند
چو سایه هیچ متاعان عجب  گرانبارند
ز شغل مزرع بی حاصلی مگوی و مپرس
خیال می دروند و فسانه می کارند
خموش باش  که مرغان آشیانه لاف
به هر طرف نگری پرگشای منقارند
ز خودسران تعین عیان نشد بیدل
جز اینکه چون تل برف آبگینه کهسارند

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
محرمانی  که به آهنگ فنا مسرورند
تپش آماده تر از خون رگ منصورند
نامجویان هوس را ز شکست اقبال
کاسه ها آمده بر سنگ و همان فغفورند
جرسی نیست در این قافله بی سروپا
ناله این است  که از منزل معنی دورند
نارسایی تک و تازند چه پست و چه بلند
تا به عنقا همه پرواز پر عصفورند
چشم عبرت به ره هرزه دوی بسیارست
لیک این آبله ها زبر قدم مستورند
صوف و اطلس همه را پرده در رسوایی ست
تا کفن پیرهن خلق نگردد عورند
می روند از قد خم مایل مطلوب عدم
بوسه  خواه لب افسوس کمین گورند
محرم نشیه به خمیازه نمی دوزد چشم
حلقه های در امید همه مخمورند
تا کجا واسطه را حایل تحقیق  کنید
مژه ها پیش نظر دود چراغ طورند
معنی از حوصله فهم بلند افتاده ست
خرمن ماه همان دانه  کشانش مورند
خلق چون سایه نهفت آینه در زنگ خیال
ورنه این نامه سیاهان به حقیقت نورند
بیدل از شب پره  کیفیت خورشید مپرس
حق نهان نیست ولی خیره نگاهان  کورند

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
مصور نگهت ساغر چه رنگ زند
مگر جنون کند و خامه در فرنگ زند
چنین که نرگست از ناز سرگران شده است
ز سایه مژه ترسم به سرمه سنگ زند
به گلشنی که چمن در رکاب بخرامی
حنا ز دست تو گیرد گل و به رنگ زند
ز سعی خاک به گردون غبار نتوان برد
به دامن تو همان دامن تو چنگ زند
دل گرفته ما قابل تصرف نیست
کسی چه قفل بر این خانه های تنگ زند
گشودن مژه مفت نفس شماری ماست
شرر دگر چه قدر تکیه بر درنگ زند
جهان ادبگه  دل هاست بی نفس می باش
مباد آینه ای زین میانه زنگ زند
دل شکسته جنون بهانه جو دارد
که رنگ اگر شکنم شیشه بر ترنگ زند
نموده اند ز دست نوازش فلکم
دمی که گاه غضب بر زمین پلنگ زند
ز خویش غیر تراشیده ای  کجاست جنون
که خنده ای به شعور جهان بنگ زند
به ساز عجز برآ عذرخواه آفت باش
هجوم آبله کمتر به پای لنگ زند
ز بیدلی قدح انفعال سودایم
به شیشه ای که ندارم کسی چه سنگ زند

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
عاقبت شرم امل بر غفلت ما می زند
ربشه پردازی به خواب دانه ها پا می زند
شش جهت کیفیت اسرار دل گل کرده است
رنگ می جام دگر بیرون مینا می زند
خانمان تنگی ندارد گر جنون دزد نفس
خودسری بر آتشت دامان صحرا می زند
تا کجا جمعیت دل نقش بندد آسمان
عمرها شد خجلت  گوهر به دریا می زند
از دماغ خاکساری هیچکس آگاه نیست
آبله در زیر پا جام ثریا می زند
همنوای عبرتی درکار دارد درد دل
ناله درکهسار بر هر سنگ خود را می زند
بی گداز از طبع ما رفع کدورت مشکل است
در حقیقت شیشه گر صیقل به خارا می زند
احتیاجی نیست گر شرم طلب افتد به دست
بی حیاییها در چندین تقاضا می زند
جست وجوی خلق مقصد در قدم دارد تلاش
هرچه رفتار است بر نقش  کف پا می زند
صانع اسراری از تحقیق خود غافل مباش
جز زبانت نیست آن بالی  که عنقا می زند
هر نوا کز انجمن بالد ز دل باید شنید
ساز دیگر نیست مطرب زخمه بر ما می زند
شوخی تقدیر تمهید شکست رنگ ماست
قلقل خود سنگ بر سامان مینا می زند
زین هوس هایی که بیدل در تخیل چیده ایم
یأس اگر بر دل نزد امروز فردا می زند

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
فطرت آخر بر معاد از سعی اکمل می زند
رشته چون تابیده شد خود را به مغزل می زند
نشیه تحقیق در صهبای این میخانه نیست
مست و مخمورش قدح از چشم احول می زند
خواب خود منعم مکن تلخ از حدیث بورپا
این نیستان آتشی دارد به مخمل می زند
ای بسا شیخی  که ارشادش دلیل گمرهی ست
غول اکثر راه خلق از شمع و مشعل می زند
طینت ظالم همان آماده ظلم است و بس
نشتر از رگ گر شود فارغ به دنبل می زند
چاره در تدبیر ما بیچارگان خون می خورد
پیشتر از دردسر سودن به صندل می زند
درد دل پیدا کنید از ننگ عصیان وارهید
با نمک چون جوش زد می جام در خل می زند
بر مآل کار تا چشم که را روشن کنند
شمع در هر انجمن آیینه صیقل می زند
بس که جوش حرص برد از خلق آثار تمیز
امتحان طاس ناخن بر سر کل می زند
ترک دعوی کن که در اقلیم گیر و دار فقر
کوس قدرت پای لنگ و پنجه شل می زند
جاه دنیا را پیام پشت پا باید رساند
همتت پست است بیدل کی بر این تل می زند

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
محوگریبان ادب کی سر به هر سو می زند
موج گهر از ششجهت بر خویش پهلو می زند
واکردن مژگان ادب می خواهد از شرم ظهور
اول دراین گلشن بهار از غنچه زانو می زند
زبن باغ هرجا وارسی جهل است با دانش طرف
بلبل به چهچه گرتند قمری به کوکو می زند
تا چرخ و انجم ثابت است از خلق آسایش مجو
اندیشه داغ پلنگ آتش به آهو می زند
تا آمد و رفت نفس می بافت وهم پیش و پس
ماسوره چون بی رشته شد بیرون ماکو می زند
پست و بلند قصر ناز از هم ندارد امتیاز
آن چین مایل از جبین پهلو بر ابرو می زند
شکل دویی پیدا کنم تا چشم بر خود واکنم
هر سور ه تمثال من آیینه او می زند
داغم مخواه ای انتظار از تهمت افسردگی
تا یاد نشتر می کنم خون در رگم هو می زند
یا رب  کجا تمکین فرو شد کفه قدر شرر
آفاق  کهسارست و سنگم بر ترازو می زند
بیدل گران افتاده است از عاجزی اجزای من
رنگی  که پروازن دهم چون شمع بر رو می زند

وزن: مُسْتَفْعِلُنْ مُسْتَفْعِلُنْ مُسْتَفْعِلُنْ مُسْتَفْعِلُنْ
بحر: رجز مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: - - U - | - - U - | - - U - | - - U -
برق خطی بر سیاهی می زند
هاله مه تا به ماهی می زند
سجده مشتاق خم ابروی کیست
بر دماغم کج کلاهی می زند
معصیت در بارگاه رحمتش
خنده ها بر بی گناهی می زند
ای عدم فرصت  شرارکاغذت
چشمک عبرت نگاهی می زند
بهر عبرت فرصتی در کار نیست
یک نگه برهرچه خواهی می زند
پردلیها امتحانگاه بلاست
تیغ بر قلب سپاهی می زند
تا فسون بادبان دارد نفس
کشتی ما برتباهی می زند
بی تو گر مژگان بهم می آیدم
بر سر خوابم سیاهی می زند
بیدل از وصلی نویدم داده اند
دل تپیدن کوس شاهی می زند

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
عشاق  گر از سبحه و زنار نویسند
دردسر دلهای گرفتار نویسند
آن معنی تحقیق که تکرار ندارد
بر صفحه زنند آتش و یکبار نویسند
شرح جگر چاک من این  کهنه دبیران
هر چند نویسند چه مقدار نویسند
صد جاست قلم خورده مژگان تغافل
آن نامه که خوبان به من زار نویسند
قاصد به محبان ز تمنا چه رساند
آیینه بیارید که دیدار نویسند
صد عمر ابد دفتر اعجاز گشاید
کز قامت موزون تو رفتار نویسند
امید پیامیست به زلف از دل تنگم
سطری اگر از نقطه گره دار نویسند
زنهاری عجزند ضعیفان چه توان کرد
بر خاک مگر یکدو الف وار نویسند
بر صفحه بی مطلبی ام نقش تعین
کم هم ننوشتند که بسیار نویسند
بگذار که نقش خط پیشانی ما را
بر طاق پریخانه اسرار نویسند
جز ناله اسیران قفس هیچ ندارند
خطی  به هوا کاش ز منقار نویسند
حیف است تنزه رقمان قلم عفو
اعمال من از شرم نگون سار نویسند
منشور عذاب ابد است اینکه پس از مرگ
بر لوح مزارم دل بیمار نویسند
جز سجده نشد از ورق سایه نمودار
زین بیش خط جبهه چه هموار نویسند
تا حشر ز منت به ته سنگ بخوابم
گر بر سر من سایه دیوار نویسند
در روز توان خواند خط جبهه بیدل
چون شمع همه  گر به شب تار نویسند

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
تن پرستان که به این آب و نمک عیاشند
بی تکلف همه بالیدن نان و آشند
سر و گردن همه در دور شکم رفته فرو
پر و خالی و سبک مغزتر از خشخاشند
ربط جمعیتشان وقف تغافل ز هم است
چشم اگر باز شود چون مژه ها می پاشند
آه ازبن نامه سیاهان که ز مشق من و ما
تا دل آیینه راز است نفس نقاشند
گفتگو گر ندرد پرده  کسی اینجا نیست
همه مضمون خیالی ز عبارت فاشند
شش جهت  مطلع  خورشید و سیه  روزی چند
سایه پرورد قفای مژه خفاشند
غارت هم چه خیال ست رود از دلشان
در نظر تا کفنی هست همان نباشند
انفعالی اگر آید به میان استهزاست
این نم اندوده جبینها عرقی می شاشند
عمر در صحبت هم صرف شد اما ز نفاق
کس ندانست که یاران به کجا می باشند
بی تمیز اهل دول می گذرند از سر جاه
همه بر مخمل و دیبا قدم فراشند
پیش ارباب معانی ز فسونهای حیل
رو میارید که این آینه ها نقاشند
بیدل از اهل ادب باش  که چون  گرد سحر
این تحمل نفسان عرصه بی پرخاشند

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
گر خاک  نشینان علم افراخته باشند
چون آبله پا سپر انداخته باشند
از خجلت پرداز گلت مانی و بهزاد
پیداست که روها چقدر ساخته باشند
پیش عرق شرم تو نتوان مژه برداشت
دستی چو غریق از ته آب آخته باشند
چون کاغذ آتش زده کو طاقت دیدار
گو خلق هزار آینه پرداخته باشند
صبح و شفقی چند که  گل می کند اینجا
رنگ همه رفته ست  کجا باخته باشند
مقصد طلبان جوش غبارند در این دشت
بگذار دمی چند که می تاخته باشند
حرص و هوس آواره وهمند چه تدبیر
ای  کاش به این  گوشه دل ساخته باشند
یارب نرمد ناله ز خاکستر عشاق
در خاک هم این سوختگان فاخته باشند
عمریست نفس می کشم و می روم از خویش
این بار دل از دوش که انداخته باشند
هر اشک سراغی ز دل خون شده ای داشت
آن چیست در این بوته  که نگداخته باشند
بیدل به تغافلکده عجز نهان باش
تا خلق تو را آن همه نشناخته باشند

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
حکم عشق است  که  تشریف تمنا بخشند
داغ این لاله ستانها به دل ما بخشند
نتوان تاخت به انداز دماغ مستان
بال شوقی مگراز نشیه به صهبا بخشند
بیدلان خرده ی جانی که نثار تو کنند
نم آبی که ندارند به دریا بخشند
چون می ازگرمی آن لعل به خون می غلتد
گرچه از شعله به یاقوت جگرها بخشند
روشناسان جنون از اثر نقش قدم
جوهرهوش به ایینه صحرا بخشند
آرزو داغ امید است خدایا مپسند
که جگرخون شودونشیه به صهبابخشند
ای خوش آن جود که از خجلت وضع سایل
لب به اظهار نیارند و به ایما بخشند
گر مزاج کرم آن است که من می دانم
عالمی را به خطای من تنها بخشند
تا فسردن نکشد ربشه جولان امید
به که چون تخم به هر آبله صد پا بخشند
شرر عسافیت آواره دلتنگ مرا
سنگ هم دامن صحراست اگر جا بخشند
قول و فعل نفس افسانه باد است اینجا
من نه انم که نبخشند مرایا بخشند
به جناب کرم افسون ورع پیش مبر
بی گناهی گنهی نیست که آنجا بخشند
در مقامی  ک ه شفاعت خط آمرزش هاست
جرم مستان به صفای دل مینا بخشند
به پرکاه  که بسته است حساب پرواز
دارم امید که بر ناکسی ام وابخشند
پادشاهی به جنون جمع نگردد بیدل
تاج گیرند اگر آبله پا بخشند

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
صد ابد عیش طربخانه دنیا بخشند
نفسی گر به دل سوخته ام جا بخشند
سیر خمخانه  کثرت به دماغم زده است
شایدم نشیه تحقیق دو بالا بخشند
خون سعی از جگر سنگ چکاند هرجا
طاقتی از دل عشاق به مینا بخشند
آبروبی چوگل آینه برکف دارم
لاله رویان مگرم رنگ تماشا بخشند
فیض عشاق اگر عام کند رخص عشق
با خزان پیرهن رنگ ز سیما بخشند
شوق بر کسوت ناموس جنون می لرزد
عوض داغ مبادا ید بیضا بخشند
صبح گلزار وفا ناله بی تاثیری ست
اثر آن به  که به انفاس مسیحا بخشند
نقش نیرنگ دو عالم رقم لوح دل است
همه از ماست  گر این آینه بر ما بخشند
از نواهای یک آهنگ ازل هیچ مپرس
حکم سر دادن شوق ست اگر پا بخشند
آرزو داغ امیدیست خدایا مپسند
که جگر خون شود و نشیه به صهبا بخشند
شسته می جوشد ازین بحرخط نسخه موج
جرم ما قابل آن نیست  که فردا بخشند
بیدل آزادی من در قفس  گمنامی ست
دام راه است اگر شهرت عنقا بخشند

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -