cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
می زند خوش نفس باد صبا جان دارد
باد گویی نفسی از دم جانان دارد
هم عفی الله غم عشق تو که از آه چو برق
مجلس تیره ما شمع شبستان دارد
باد در زلف تو می پیچد از آن دربان است
که مرا سخت به هر بار پریشان دارد
نیست مهر رخت آن مهر که زایل گردد
نیست درد دلم آن درد که درمان دارد
لاف زد مشک به چین سر زلفت به خطا
مشک را زلف تو در خون جگر زان دارد
ترک چشم تو مرا کشت و نمی دارد باک
که به هر گوشه چو من کشته فراوان دارد
راز ما غمزه غماز تو اظهار کند
زیر لب گر دهن تنگ تو پنهان دارد
ساقی عشق تو گر جرعه فشاند بر خاک
هر سرابی هنر چشمه حیوان دارد
می خورد زخم ز دستان فلک دل چون چنگ
نیست بی راه اگر ناله و افغان دارد
پسته را بشکند از خنده لب شیرینت
دهن تنگ تو با پسته چه دندان دارد
لب میگون تو احیای مسیحا داند
خاتم لعل تو تسخیر سلیمان دارد
نقد عمری که ز من در شب هجران گم شد
دل به زلف تو گمان دارد و امکان دارد
دل ما بشکند آنگاه نشیند در دل
ز آنکه آن گنج روان جای به ویران دارد
نیست در شام کریمی به جز اهل عراق
ز آنکه صد بحر ندارد گهری کان دارد
صدر برجیس محل صدر اجل مجدالدین
آنکه قدر فلک و رفعت کیوان دارد
او چو گل با لب پرخنده همی بخشد زر
ابر با دست کرم دیده گریان دارد
او چو دریا به دل پاک همی بخشد در
ابر فیض کرم از قطره باران دارد
ای محیطی که چو فایض شود از جود تو فیض
قطره او شرف قلزم و عمان دارد
بس که بر روی زند کف ز سحاب کرمش
بحر خون در دل شوریده ز مرجان دارد
بس که بر سینه زند سنگ ز روی حلمت
کوه خون در جگر از لعل بدخشان دارد
که بود ابر به پیش دل تو کان بحر است
تا زند لاف که او دست در افشان دارد
در کرم دست جوادت ید بیضا بنمود
الحق انصاف که دعوی تو برهان دارد
منشی چرخ که خواند خردش پیر دبیر
نام و القاب تو دیباچه دیوان دارد
چرخ با کوکب اقبال تو می بندد عهد
بخت با دولت بیدار تو پیمان دارد
ماه از رأی چو خورشید تو می گیرد نور
چه عجب باشد اگر او رخ رخشان دارد
سرورا محنت دور قمر از طالع بد
چند بی آب مرا در طلب نان دارد
کوکب اهل قلم را که عطارد نام است
آسمان محترق و راجع و حیران دارد
بیشتر اهل طرب داد همی پیمایند
زان سبب زهره سر و کار با میزان دارد
روزگار غم و اندوه و گشاد هنر است
خرم آن دل که فراغ از غم دوران دارد
گر چه بر خوان رهی نیست به جز قرص قمر
همت من ز حمل بره بریان دارد
در چنین قحط سخا آز گدا را شب و روز
بر سر خوان کرم لطف تو مهمان دارد
به سخا همچو محمد بنما خلق حسن
ز آنکه ناصر به سخن منصب حسان دارد
هفت اعضای وجودت ز فنا ایمن باد
تا جهان نه فلک و اربعه ارکان دارد

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
صبا افتان و خیزان گرد گل بسیار می گردد
ضعیف است از دویدن دم به دم بیمار می گردد
چنان ضیق النفس دارد که گر سرعت کند در ره
بر او از ناتوانی دم زدن دشوار می گردد
مگر او را ز اقبال سلیمان است این دولت
که تر و خشک عالم را سکندوار می گردد
اگر داری لطافت در طبیعت سوی بستان شو
که باد از لطف طبع خویش در گلزار می گردد
گل سوری که در پرده همی زد لاف مستوری
گشاده روی اکنون بر سر بازار می گردد
خوشا نرگس که در خواب است و مخمور است از مستی
به آواز خوش بلبل سحر بیدار می گردد
بت خرگه نشین غنچه دارد نازک اندامی
که از اندک نسیمی خسته و افگار می گردد
اگر راه وجود از خار محنت نیست پر زحمت
چرا در آمدن گل را قدم پر خار می گردد
همه مرغان به سوی دانه و آب اند سرگردان
به جز بلبل که او دایم به سوی یار می گردد
بهارست و ندارم بی حریفان ذوق می خوردن
کسی کو همدمی دارد چرا بیکار می گردد
چو خواهد رفت دور گل به شادی بگذران باری
فلک امسال در گردش مثال پار می گردد
جهانی خود پرستانند خوشا وقت جوانمردی
که او در عیش مهرویان ز خود بیزار می گردد
زهی خوش لذتی آن دم که خوبان در سماع آیند
سر ما با زمین در پایشان هموار می گردد
چو سرو از راستی برخیز و دستی بر جهان افشان
که زیر پای سبزه از نشستن خوار می گردد
بلای چرخ بر ما دایره شد چون توان رستن
که بر یک مرکز کل دور نه پرگار می گردد
عروس باغ گویی شانه زد گیسوی سنبل را
که باد صبح مشک افشان و عنبربار می گردد
اگر در پای خم دستار خود را افکنم بهتر
مرا جون زلف ساقی بر میان زنار می گردد
اگر یک تار موی او شود از باد آشفته
ز غیرت روز روشن پیش چشمم تار می گردد
چو سرها خاک خواهد شد سعادت آن سری دارد
که او پیش از فنای خاک در خمار می گردد
چنان حالیست در دل از جنون عشق ناصر را
که گر مجنون ببیند حالیا هشیار می گردد
اگر این نظم نوروزی بخواند در چمن بلبل
نبات تلخ چون طوطی شکر گفتار می گردد

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
اگر نقاب شب از روی مه براندازد
ز مهر فتنه به شام و سحر در اندازد
غلام هندوی آن طره چو شمشادم
که سایه بر رخ خورشید انور اندازد
اگر فرستد پروانه ای به دست خیال
به یکدم آتش در شمع خاور اندازد
چو پسته گر لب شیرین به خنده بگشاید
چه شورها به دل تنگ شکر اندازد
هزار دل چو دل من هوای قامت او
برد چو باد و به دست صنوبر اندازد
نموده است مرا روی صنعت ترصیع
که جزع من گهر ناب بر زر اندازد
نبود فرصت پروانه را که دست مراد
شبی به گردن شمع معنبر اندازد
کجا تواند یک مرغ رفت فارغ بال
به قاف قرب که سیمرغ شهپر اندازد
به سر نمی رود این داوری به دست رهی
مگر که خود را در پای داور اندازد
جهان مهر و جلالت جلال الدین هوشنگ
که ظل رایت بر ماه انور اندازد
خدایگان سلاطین که نقش ایوانش
ز قدر زلزله در قصر قیصر اندازد
یکی وشاق کمین از صف غلامانش
به جاه ولوله در هفت کشور اندازد
چو از هلال نهد خنگ آسمان را زین
ز مهر غاشیه بر دوش خاور اندازد
به سنگ حلم کزو کوه قاف یک حرفست
هزار رخنه به سد سکندر اندازد
به روز معرکه تیغش ز بانگ نی در حال
به رقص آید و چون صوفیان سر اندازد
چو نسر طایر پیکان تیر او بیند
عجب مدار ز سهمش اگر پر اندازد
به روی دشمن او ابر تیر باراند
به فرق حاسد او برق خنجر اندازد
کمینه خیمه خیلش بود مخیم چرخ
چو بر هزاره اجرام لشکر اندازد
همای سدره مقید به قید او باشد
چو شاهباز به صید کبوتر اندازد
ز سایلان چو سبق می برد به حسن جواب
تمام رسم سؤال از جهان بر اندازد
ایا شهی که به پیش کلاه گوشه تو
سپهر سر نهد و مهر افسر اندازد
نهنگ تیغ ترا دید از بن دندان
به بحر ماهی دندان به لب بر اندازد
جهان به عهد تو از بهر بچه آهو
به طبع شیر ژیان مهر مادر اندازد
صبا به نیزه سر تیز خار نتواند
که در چمن ز سر غنچه مغفر اندازد
برای نعل بهایت چو عزم جزم کنی
به پای مرکب تو حور زیور اندازد
شها به مدح تو ناصر ز بهر عذب عروض
به سوی ساحل خط سلک گوهر اندازد
به یک ترانه او زهره را چو دف تر شد
ز رشک خامه او تیر دفتر اندازد
برای من به غلامی فلک میان بندد
یک نظر که شهنشه به چاکر اندازد
چه حاجتست به ابرام بنده را آن به
که کار خویش به رأی منور اندازد
همیشه تا که اسد را به اقتضای قضا
قدر در آتش چو شیر مجمر اندازد
چو عود سوخت بادا عدو که مجمر چرخ
حسود خام طمع را در آذر اندازد
ز انحراف مزاجت خدای حافظ باد
عرض چه عارضه در ذات جوهر اندازد

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
لطافت تو به آب خضر بقا بخشد
عبارت تو به در ثمین بها بخشد
صبا ز کوی تو از ضعف جان نخواهد برد
مگر که بوی خوشت قوت صبا بخشد
به چین زلف تو زد لاف مشک چین و خطاست
که چین زلف تو با مشک چین خطا بخشد
چه کم شود ز مسیحای لعل جان بخشت
به پرسشی اگر این درد را دوا پرسد
مراد ما تویی و در تو هیچ کس نرسید
مگر خدایتعالی مراد ما بخشد
به سعی کس نشود هیچ وقت خوش حاصل
مگر که وقت خوشی بنده را خدا بخشد
بلاست آن قد و بالا و منتی است عظیم
به دوستان خود آن دوست گر بلا بخشد
کسی که بت بودش کعبه و ردا ز نار
زلال زمزم خم مر او را صفا بخشد
وفای صحبت نی را همیشه دارم گوش
که او نوای من رند بی نوا بخشد
به مدح خواچه روم آنکه جوهر مدحش
مفرح است و قوی قوت قوا بخشد
ضیای دولت و دین آنکه رأی روشن او
به ماه نور دهد مهر را ضیا بخشد
چو مهر طلعت او ماه را فروغ دهد
چو بحر بخشش او ابر را عطا بخشد
طبیب حاذق جودش به قوت قانون
علیل عارضه آز را شفا بخشد
چو کلک مستوی قامتش کشد حرفی
به خط منحنی چرخ استوا بخشد
به دیده شفقت گر نظر به فقر کند
خواص همت او فقر را غنا بخشد
زهی کریم که الطاف تو به باد خزان
مزاج روح دهد طبع کیمیا بخشد
اگر به حال ضعیفان گذر کند رایت
همه مآثر خورشید با سها بخشد
اگر نفاذ تو فتوی دهد به جر خواص
به کاه خاصیت و فعل کهربا بخشد
فلک غبار درت را به چشم دشمن و دوست
خواص نیل دهد حکم توتیا بخشد
ترشح قلمت کز قریحه صافیست
برای نشو به طوبی نم نما بخشد
کف کفیل تو ملک هزار سلطان را
چو دست جود گشاید به یک گدا بخشد
گدای مطبخ تو با مگس دهد عنقا
غلام سایس تو پیل پشه را بخشد
هنر پناها کز لفظ گوهر آموزت
به کوه قوت نطقیه از صدا بخشد
در آن مبین که در این شعر هست غث و سمین
که گاه باغ اگر گل دهد گیا بخشد
در این چنین سر وقتی که زرگر تقدیر
به باد صبح ز زر برگ گنجها بخشد
هوا چو سرد شود بحر از سماحت کف
ز ابر آستر اطلس سما بخشد
محب آل عبایم برای دفع البرد
زمانه شاید اگر بنده را عبا بخشد
زمانه کیست بفرمای تا عنایت تو
ز جامه خانه جود خودم قبا بخشد
ترا بقای ابد باد و در دعا گویند
که کردگار ترا تا ابد بقا بخشد

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
ماه روز افزون من چون مهر خنجر می کشد
می خورم سهمی که ابرو چون کمان در می کشد
صید لاغر گشته ام آن ترک تیر انداز را
وز سیه چشمی کمان بر صید لاغر می کشد
دو به دو چشمان او می می خورند از خون دل
ای خوشا مستی که او با یار ساغر می کشد
خط به خون دادم بدان ماه هلال ابرو به چشم
ز آنکه بر خور می کشد خطی و در خور می کشد
خامه قدرت طلسمی بهر دفع چشم زخم
از سواد مشک بر یاقوت احمر می کشد
پسته را خون در جگر از غیرت عناب اوست
آن شکسته پسته بار تنگ شکر می کشد
شانه در شمشاد زلفش رفت و از شم شاد شد
شمه ای دریافت دندان طمع در می کشد
سوسن از آزادی سروت چو عاجز می شود
ده زبان چون تیغ در طعن صنوبر می کشد
رایت شاهیست قد او ز روی راستی
کز بلندی آسمانش سوی خور بر می کشد
خسرو عادل جلال الدین که گردون را قضا
زیر دامان جلال او چو مجمر می کشد
ماه اوج سلطنت هوشنگ کز خیل نجوم
چون قران سعد بر آفاق لشکر می کشد
آفتاب برج نصرت شهسوار روز رزم
کاسمانش غاشیه بر دوش خاور می کشد
از شرف خاک درش خط غبار از بهر نسخ
بر قصور شرفه ایوان قیصر می کشد
تا مشام دهر شد از عطر خلق او عطیر
باد در دامن به جای خاک عنبر می کشد
آن چنان شد عالم از عدلش که مهر آسمان
بر سر از مشرق به مغرب تشت پر زر می کشد
کوه را از سنگ حلم او گرانی در دل است
تا ز دستش بار غیرت کان گوهر می کشد
ابر تا دست گوهربار او بر باد رفت
آب دریا تلخ و شور از دامن تر می کشد
دست او بحر است و تیغ جان ستان در وی نهنگ
از عجایب هاست کانرا بحر در بر می کشد
بشکند از باد عزم اوی و در پا اوفتد
هر که در عهدش چو زلف دلبران سر می کشد
کلک او چون ناف آهو از دوات نافه وش
بر رخ کافور کاغذ مشک اذفر می کشد
ای جهانگیر آفتابی کز شهاب رمح تو
گردش پرگار گردون خط محور می کشد
هر کرا خورشید رایت همچو رایت برکشید
سایه بان از خیمه فیروزه برتر می کشد
هر کرا بازوی قهرت همچو تیر انداخت دور
همچو پیکان محنت راه از پی پر می کشد
از برای طمعه شیران سلانت به طوع
ثور خنجر می نهد بهرام خنجر می کشد
داورا حالا ز حال من شنو این داوری
کارها زر می شود چون پیش داور می کشد
حال خود مجمل نوشتن در قصیده کافی است
گر مفصل باز می گویم به دفتر می کشد
گفته ام شعری چنین موزون که از عین علو
زهره با شعری به میزانش برابر می کشد
جای آزرم است حاجت نیست حاجت خواستن
من خلیلم زانکه نظم من به آذر می کشد
ناصرا بگذر از این جرأت که هنگام دعاست
سوی گستاخی ترا عقل سخنور می کشد
تا به زر مغربی در گوش گردون آفتاب
حلقه ای هر ماه از ماه منور می کشد
تا ابد در گوش گردون حلقه حکم تو باد
حلقه در گوش خود چون حلقه در می کشد

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
خوش است عید از آن خوشتر اینکه یار آمد
فراز خنگ فلک ماه من سوار آمد
به یاد زلف و رخش ناله کرده ام شب و روز
گل مراد پس از ناله زار آمد
ز لطف و نازکی اش عمر نازنین خواندم
بدان دلیل که چون عمر بر گذار آمد
صبا رساند ز گرد رهش ره آوردی
به بلبلان چمن مژده بهار آمد
به یاد یار دمی روز عید را خوش دار
که موسم می نوشین خوشگوار آمد
مرا به روز جدایی رسید مژده وصل
میان موج بلا وعده کنار آمد
ز ناز سرکشد از آسمان مگر چون مهر
به سایه علم سرور کبار آمد
یگانه صاحب قران عبیدالله
که ذات او اثر لطف کردگار آمد
وزیر عالم عادل که از دل دریا
کفش به وقت سخا ابر در نثار آمد
سپهر رفعت خورشید روی ثابت رأی
قمر عزیمت برجیس اقتدار آمد
پناه و پشت وزارت که ذات کامل او
به عقل عاقله ملک شهریار آمد
چه سوسنت ندانم زبان خنجر او
که در گلوی مخالف سخن گزار آمد
ز خلق شامل او شمه ای شمال گرفت
که بوی او مدد نافه تتار آمد
زهی رسیده بدان پایه ای که از سر دست
زبان کلک تو در ملک کامگار آمد
زهی سکندر ثانی که سد سده تو
به روز حادثه آفاق را حصار آمد
ترا به ملک زمین و زمان نباشد فخر
که چاکران تو را از زمانه عار آمد
سپهر لاف بلندی و منزلت می زد
چو قدر منزل تو دید شرمسار آمد
دقیقه ای که قضا را نهفته با قدر است
به پیش رأی منیر تو آشکار آمد
ز ابر جودت دریا فتاد در لرزه
ز دست جودی تو کان به زینهار آمد
چو صفر پیش تو دینار را شماری نیست
کف کفیل ترا جود بی شمار آمد
به کارزار چو تو کار خصم کردی زار
مخالفان ترا از تو کار زار آمد
چنین که خون عدو خشک شد ز هیبت تو
دوای خشکی او تیغ آبدار آمد
چو بر کناره فرمان مثال حکم تو دید
زمانه را همه امید در کنار آمد
به عیدگاه گذر کن که نعل یکرانت
برای گوش مه عید گوشوار آمد
قدوم عید مبارک مبارکت بادا
که عید را شرف عید تو شعار آمد
عراق را چو ز طغیان آب چشم رسید
مرا ز خون جگر دجله در کنار آمد
مدایح تو ندارد نهایتی از صدق
دعا به است که هنگام اختصار آمد
همیشه تا که بود دور چرخ بی سر و پای
هماره تا کره خاک پایدار آمد
تو پایدار بمان تا بقا بود ممکن
که خصم بی سر و پایت به پای دار آمد

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
به دل رسید بشارت که دلستان آمد
چو مه به منزل و چون گل به بوستان آمد
فراز خنگ فلک آفتاب قلعه نشین
کشید تیغ و بر آفاق کامران آمد
همین که دیدمش از دور همچو جان عزیز
نداشت طاقت دوری تنم به جان آمد
خدنگ غمزه که جست از کمان ابرویش
دلم نشانه او بود بر نشان آمد
به پیش سرو روانش چو نارون شد سرو
بسی شکست که بر سرو ناروان آمد
چو آفتاب بسوزد ز تاب عالم را
مگر به سایه عدل خدایگان آمد
چزاغ چشم سلاطین جلال دین هوشنگ
که شمع دوده دارا و اردوان آمد
گرفت همچو منوچهر تخت شروان را
به گلستان شماخی چو اخستان آمد
از آن زمان که به پایش رکاب سر بنهاد
عزیمتش چو صبا مطلق العنان آمد
طواف کل طوایف بگرد سده اوست
که چون حریم حرم مهبط امان آمد
ز گوهرست که برهان قاطع تیغش
برهنه در صف هیجا به امتخان آمد
شکست فرق عدو را به گرز خودشکن
که حمله سبک این بر آن گران آمد
چنان ضعیف شد آیین ظلم از عدلش
که گرگ در رمه با قوت شبان آمد
به عهد معدلتش باد در کمند افتاد
به دور دولت او زور بر کمان آمد
ایا شهی که گل عدل و سوسن دانش
ز باغ دولت تو تازه در جهان آمد
گلی ز غنچه پیکان تو شکفت در رزم
که بار و برگ بر او شاخ ارغوان آمد
مهی ز پرتو جام شما نمود به بزم
که خون قلب اسد در دلش روان آمد
میان خیل تو هرکس که نیست چون مرکز
چو خط ز دایره امن بر کران آمد
مخالف تو که سر می کشید همچو علم
کرانه کرد و تیغ تو در میان آمد
جزای آنکه چو موی از تو روی برتابد
چو زلف بر رخ پرچم سرستان آمد
به راستان که از این در کسی که جست چو باد
چو پرده روی مذلت بر آستان آمد
گل است آنکه به عهد شما دراند جیب
نی است آنکه به دور تو در فغان آمد
سمند تو که فلک را نمی خرد به جوی
جوش ز سنبله و که ز کهکشان آمد
شها به گلشن مدحت هزار دستان شد
ضمیر بنده و در دهر دلستان آمد
بسی جواهر منظوم کلک ناصر را
چو تیغ خسرو منصور بر زبان آمد
اگر به سمع قبولش در آوری چون در
چو حلقه بر در امید می توان آمد
همیشه تا به حساب نجوم در اجرام
گهی مقارنه رفت و گهی قران آمد
قرین بخت تو بادا سعادت دو جهان
که اقتران تو با عمر جاودان آمد

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
کعبتین روز و شب در طاق اخضر کرده اند
هفت مهره در دو شش خانه مششدر کرده اند
بلعجب منصوبه ای از غیب می آید پدید
مختلف نقشی به هر صورت مصور کرده اند
تا دو شمع افروختند از مهر و مه در روز محاق
همچو پروانه فلک را آتشین پر کرده اند
بر در مشرق مه و خورشید در روز محاق
حلقه و سندان گردون گویی از زر کرده اند
شاه انجم را که او بر شیر می گردد سوار
باز در برج حمل قربان لاغر کرده اند
نقش ماه نو که چون ابروی دلبر دلکش است
همچو مرتاضش از آن رخساره انور کرده اند
کارداران نما را گشت نورش رهنما
تا بساط خاک را از خلد خوشتر کرده اند
چون گل سوری ز مهد غنچه بیرون کرد سر
بر وی از باران نثار در و گوهر کرده اند
گه به تیغ برق فرق دور را بشکافتند
گه به گوش رعد گوش دهر را کر کرده اند
سنبل عنبر به بوی عود مشکین ساختند
چشم نرگس را به روی گل منور کرده اند
غنچه ظاهر سبز و باطن سرخ گویا خازنان
حقه پیروزه پر یاقوت احمر کرده اند
سبزه آلوده به خاک و گل گریبان کرده چاک
گوییا اموات روز حشر سر بر کرده اند
تا شود باد صبا در مجلس گل عطرسای
همچو هاون لاله را پر مشک و عنبر کرده اند
این همه بوی عبیر از غنچه می آمد که دوش
اندرون او پر از آتش چو مجمر کرده اند
نقش بندان قوای نامیه طوبی لهم
سرو را با سدره و طوبی برابر کرده اند
در چمن ساز طرب را باده نوشان صبوح
غنچه  گل را صراحی لاله ساغر کرده اند
دلبران حوروش بر یاد فردا هر شبی
روی ساقی جنت و می آب کوثر کرده اند
بلبلان بزم یعنی لعبتان رود زن
هر زمان بر روی گل آهنگ دیگر کرده اند
چنگیان چنگ گیسو تیز کرده چنگها
پیر زالی را به رغبت تنگ در بر کرده اند
پرتو روی مغنی در پس او تار چنگ
صفحه خورشید پنداری که مسطر کرده اند
راهبان انجیل می خوانند در گوش رباب
چار زنار مسیحا رشته خر کرده اند
مار چو افغان بر آرد از دم افسونگران
در دهان او به جای زهر شکر کرده اند
دف چو ماه چارده پیرامن او اختران
اقتران با زهره خورشید پیکر کرده اند
مطربان خوش نوا اندر سپاهان و عراق
این قصیده در مدیح شاه از بر کرده اند
ظل یزدان آفتاب سلطنت سلطان اویس
آنکه هفت اقلیم را بر وی مقرر کرده اند
رأی او را آفتاب هر دو عالم خوانده اند
عدل او را سایه بان هفت کشور کرده اند
دولت او را نظام چار عنصر داده اند
طالع او را دلیل هفت اختر کرده اند
آز را از خوان انعامش شکم پر یافتند
فقر را از فیض جود او توانگر کرده اند
حکم او را سروران دهر گردن می نهند
خاک پایش را سران ملک افسر کرده اند
می دهد نه چرخ و چار ارکان گواهی کز ازل
پادشاهی را به نام شاه محضر کرده اند
ناظری چون او نیامد بوستان دهر را
تا اساس طاق این پیروزه منظر کرده اند
شیر مردان بر بساط معرکه همچون زنان
روز مردی بر سر از بیم تو چادر کرده اند
آب از سهم سنان تو همی پوشد زره
غنچه را از بیم پیکان تو مغفر کرده اند
چون تو فرزندی نزاید از موالید ثلاث
نه پدر تا اتصال چار مادر کرده اند
تا ز گرد مرکب تو چشم آهو کحل یافت
موی او را شانه از چنگ غضنفر کرده اند
زنده می آرند دشمن را غلامانت به چنگ
شاهبازان همچنین صید کبوتر کرده اند
کلک ناصر را که از ثعبان موسی آیت است
وقت انشای ثنایت سحر گستر کرده اند
دولت پیر تو و بخت جوان با هم قرین
کین جوان و پیر عهدی نیک در خور کرده اند

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
خط غباری نوشت حسن تو بر خد
پیر خرد را چو طفل تخته ابجد
از خط صورت بخواندم ابجد معنی
ابجد تو کرد فارغم ز اب و جد
نیست دلم را به غیر روی تو مقصود
نیست تنم را به غیر کوی تو مقصد
ابروی طاق تو همچو نون مقوس
چشم سیاه تو همچو عین مصود
خازن تقدیر بسته زان دو لب لعل
پرده یاقوت پیش در منضد
افعی زلف تو هیچ دیده ندارد
کز خط سبز تو دیده است زمرد
مد نظرها به قدت از سر مهرت
ظل تو ممدود باد چو الف مد
رنگ گل و طعم شکر است لبت را
یافت دهانت به کام قند مورد
ماه بیفتد ز چرخ پیش چنین روی
سرو در آید ز پای پیش چنین قد
جور تو نزدیک شد که بر دل ناصر
همچو وفاهای او برون شود از حد
کافری از حد مبر وگر نه بنالم
از تو به پیش امیرزاده محمد
مردم چشم ظفر سلاله اقبال
آنکه به تایید حق شده است مؤید
آنکه ز طبع لطیف و خاطر روشن
از دو جهان است همچو عقل مجرد
وانکه شب تیره خال از رخ هندو
می برباید به زخم تیغ مهند
حاجت تأکید نیست با تو ولیکن
کرد مرا دفع جون هست مؤکد
سوز تصاعد کند به سوی دماغم
بر رخ زردم زند گلاب مصعد
مهر ندارد جهان به خنجر خورشید
مهد فلک را بخواه عذر ممهد
رأی تو تا ماه گشت و روی تو خورشید
همچو فلک شد اساس ملک مشید
هست مقید به بندگیش در اطلاق
هر چه در آفاق مطلق است و مقید
مجد تو بویی اگر به خاک رساند
مژده رسد مرده را به روح مجدد
ای به تفاخر در آن مقام که کیوان
می کند از خاک آستان او مسند
زهره به بزم تو هست مطرب خوشگوی
ماه به دور تو هست ساقی امرد
هر که سر از خط نامه تو بپیچد
باد رخش چون زبان خامه مسود
سد چو سکندر شدی کز آهن و شمشیر
بر ره یاجوج فتنه ساخته ای سد
فرق ز قدر تو تا به اوج فلک نیست
زانکه نهد فرق زیر پای تو فرقد
مدح تو را گر به حبر بحر نویسم
بر طبق آسمان به خط مقرمط د
روز ادا پیش آفتاب ضمیرت
گفته نباشم ده از هزار و یک از صد
صد یک درس ثنای تو ننویسد
خامه جلدم به صدهزار مجلد
عرضه دهد بنده یک سخن به حضورت
نک سخن بنده را اگر نکنی رد
مدت یکسال شد که بنده در این شهر
هست دعاگوی بخت و دولت سرمد
روره غم بسی دیار و یار گرفته
عید طرب را بعید مانده و ابعد
جان برادر ز هجر جان برادر
هر که ببینی به مولد است و مولد
سوسن نطقم ولی چون غنچه پر دل
بسته دهانم نه نیک گویم و نی بد
همسر من از سرکسی ست که از عیب کذا
باز نداند خواص لعل از بسد
صاحب کسنی شریک شکر من نیست
کو نشاسد شرنگ را ز تبرزد
گر سخنم عسجدی به خواب همی دید
بر ورق سیم می نوشت به عسجد
غم به دلم مدغمست و دست زمانه
اره نهد بر سرم چو حرف مشدد
تا ازل است و ابد به اول و آخر
در وسط هر دو دور طاق زبرجد
آنچه ترا در ازل رسید ز بخشش
باد ملازم به خدمت تو مؤید
ز آنچه ترا در جهان ز منصب و ملک است
بهتر از این جاودان به خلد مخلد

وزن: مُفْتَعِلُنْ فاعِلاتُ مُفْتَعِلُنْ فَعْ
بحر: منسرح مثمن مطوی منحور
نشانه‌های عروضی: - U U - | - U - U | - U U - | -
ای آفتاب حسن به دوران روزگار
چون مه بر آر سر ز گریبان روزگار
بگشا چو غنچه پرده ز رویت که کس ندید
یک گل به رنگ تو ز گلستان روزگار
بنشین بر آب چشمه چشمم که بر نخاست
سروی به قامت تو ز بستان روزگار
یکدانه همچو خال تو ایام بر نداشت
هر چند کشت سنبله دهقان روزگار
چوگان زلف گوی زنخدان تو ربود
ای گوی حسن برده ز میدان روزگار
دستی زنم چو صبح و بر آرم دمی چو مهر
چون نیست پای صبر به دامان روزگار
بشکست از تو گرمی بازار آفتاب
بر بست آسمان در دکان روزگار
با عاشقان چرا ستم از حد همی بری
ما را بس است جور فراوان روزگار
پایم ببست رشته حرمان روزگار
دستم شکست پنجه پیچان روزگار
در مصر ملک حیف بود دیگران عزیز
یوسف بمانده خوار به زندان روزگار
در چاه آرزو ز پی آن فتاده ام
کازرده ام ز صحبت اخوان روزگار
خون می دهد به جای می از سرخی شفق
چرخ سیاه کاسه بر این خوان روزگار
صد شور در سرم ز چه افتاد چون هنوز
دستی نبرده ام به نمکدان روزگار
قرص شکسته را بکند هر مهی درست
دندان من ندیده لب نان روزگار
دایم حمل قرار در آتش گرفته است
این دیده ایم بره بریان روزگار
در بیشه فلک چو اسد می کنم شکار
کی شیر شد چو گربه در انبان روزگار
ناصر ز روزگار شکایت چه می کنی
چون هیچ حکم نیست به فرمان روزگار
بگذار هفت پرده ز حکم سرای دهر
بگذر ز چار گوشه ارکان روزگار
گر نیست گرد عارضه در دیده سپهر
رو نیست درد حادثه در جان روزگار
این باد نیست آه و دم سرد آسمان
این ابر چیست دیده گریان روزگار
چون مرغ خوش نوا شده ای از لسان طیر
برگو حکایتی به سلیمان روزگار
شاه جهان محمد غازی کز آسمان
آمد بدو خطاب که سلطان روزگار
تا نه رواق گنبد فیروزه بسته اند
ماهی چو او نتافت در ایوان روزگار
ثعبان نیزه در ید بیضای او خرد
چون دید گفت موسی عمران روزگار
چرخش چو داد منصب افراسیاب گفت
باز آمدست رستم دستان روزگار
آن سلطنت پناه که چون ملک ایمن است
در سایه عنایت خاقان روزگار
سلطان معزالدین که غبار سمند او
شد توتیای دیده اعیان روزگار
از نوک تیغ قهر و سر کلک لطف اوست
درد دل زمانه و درمان روزگار
با عدل او عمارت عالم همی کند
معمور گشته خانه ویران روزگار
کمتر غلام هندوی او از مفاخرت
بنهاد پای بر سر کیوان روزگار
ای شاه شاهزاده به پیشت چنین پدر
بشکن سر زمانه و دندان روزگار
ای شهسوار بر سر میدان ربوده ای
گوی سپهر در خم چوگان روزگار
چون هیچ نکته پیش ضمیرت نهفته نیست
دانسته ای تو ظاهر و پنهان روزگار
مردم به خواب و دولت بیدار تو مدام
شب تا به روز گشته نگهبان روزگار
چون بر براق برق عزیمت شوی سوار
در یاب آنچه رفت ز دوران روزگار
شاها تویی محمد ثانی به خلق و نام
من بنده در مدیح تو سحبان روزگار
سودم ز مدح تو تست و گرنه زیان بود
نقد هنر به قیمت ارزان روزگار
خود را به نظم و نثر پدیدار کرده اند
آن ها که بوده اند سخندان روزگار
من هم به نام شاه جهان یک دو شاه بیت
بنوشته ام به دفتر و دیوان روزگار
تا خنگ چرخ غره همی یابد از هلال
بادا نشان حکم تو بر ران روزگار
پایان مباد عمر تو را تا شوی محیط
بر ابتدای عالم و پایان روزگار

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -