cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
بناز ای طوس بر راز و ببال ای خاوران بر ری
که  از ری زی  تو کرد آهنگ زینت  بخش تاج  کی
نک ای کابل خدا از کشور کابل برون کش پا
نک ای خوارزم شه از کشور خوارزم گم کن پی
نک ای میر بخارا ترک تاج و تخت فرماهان
نک ای فرمان روای هند بدرود کله  کن هی
رسدآنکو خروش چنگ  در گو شش سرود چنگ
رسید آنکو نوای نای در هوشش نوای نی
رسید آنکو بمیرد زآب تیغش هرکه در عالم
خلاف آنکه هم از آب باشدکل شیی حی
رسید آنکو سنان قهر آن شاخ الم را بن
رسید آنکو بهار عدل آن کشت ستم را دی
حسن شاه غضنفر فر شجاع السلطنه  کز جان
قضا مامور امر او قدر محکوم حکم وی
یمی  از خون شود هامون اگر خونخواره تیغ او
نمی از خون هردشمن که وقتی خورده ازد قی
دوان اندر رکابش بخت و عون و فتح و فیروزی
به طیب و طوع  و جان  و دل  به شوق و مهر و عرق و پی
چنان جوشد ز بیم ناچخش خون در تن اعدا
که اندر خم قیرآگین به خوان میگساران می
فنای هرچه لاشییی از بقای ذات او ممکن
بقای هرچه ممکن از فنای تیغ او لاشی ء
جهاندارا تویی کز جود دست گوهرافشانت
به گیتی نام حاتم کرده ناموس عرب را طی
بجز اندر پی الا نیاید در بیانت لا
بجز در عرصه هیجا نگردد بر زبانت نی
به کافر دز به  کین  بدکنش چون آاختی صارم
چه صارم کز شرار ریختی از چهر آتش خوی
هزیمت در هزیمت خصم را از جام تا ملتان
غنیمت در غنیمت مر ترا از خاوران تا خوی
خیام آسمان با نسبت زرین خیام تو
چو والاخرگهی افراشه زاطلس به گردش حی
که یارد جز تو گمراهان دولت را نماید ره
که برهاند مضلین را بغیر از مصطفی از غی
شها زین پیش کز خاور سپردی راه اسپاهان
فزودی رونق زاینده رود و اعتبار جی
ولی اکنون  که دیگر باره راندی باره زی خاور
چو خاک افسرد آب  آن  و آب  خاک  این شد طی
از ایدر خاوران با عرش اعظم داوری دارد
ز یمن مقدمت ای شاه فرخ فال نیکوپی
ثنای شاه را قاآنیا پایان نه می جویی
سخن بیهوده بر مقدار فهم خویشتن تاکی
الا تا کس نیابد آیت تکمیل در ناقص
الا تا کس نجوید پرتو خورشید را از فی
خزان نیکخواه از رشح ابر همتت آری
بهار بدسگال از برگریزان حسامت دی

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
سرو سیمین مرا از چوب خونین  گشت پای
سرو گو با پای چوبین در چمن زین پس میای
سرو من ماه زمین بد زان شدش پا بر فلک
تا ز نیکویی زند ماه فلک را پشت پای
ماه من شد در محاق و سرو من از پا نشست
سرو را گو برمخیز و ماه را گو برمیای
سرو من از پا فتاد و فرق فرقدسای او
سنبلستان  کرد گیتی را ز زلف مشکسای
سرو را زین  غصه گو در باغ خون دل گری
ماه را زین قصه گو از چرخ سوی گل گرای
تا بهشتی روی من بر خاک تا ری سود چهر
گشت خاک از فر رخسارش بهشی دلگشای
خاک اگر دعوی سلطانی کند شاید از آنک
سایه زلفش بر او افتاد چون پر همای
در زمستانی که ازگل می نروید هیچ گل
گل ز گل رویید تا او بر زمین شد چهره سای
مشک بیزان گشت برگیتی ز جعد دلفریب
اشک ریزان گشت بر دامن ز چشم دلربای
اشک چشمش راست پنداری  که تخم فتنه بود
زانکه از اشکش زمین تا حشر گردد فتنه  زای
دوش درکنجی ز رنج روزه بودم تنگدل
کز برون آسیمه سر پیکی درآمد در سرای
گفتمش خیرست  گفت آری نداری آگهی
کز ملک بر جان یاور رفت خشمی جانگزای
باز چونان داوری در حق چونین یاوری
نیک باورکرد گفتار حسود ژاژخای
گفتمش رو رو نیی آگه ز دستان دم مزن
گفت بیحاصل مگوی و ژاژ لاطایل ملای
شه فریدونست فرخ او بود ضحاک عهد
آن ز گرز گاوسار و این زلف مارسای
گر فریدون کینه از ضحاک جوید باک نیست
حبذا فرخنده عدل و مرحبا پاکیزه رای
شاه را باید دعا گفتن ز لطف و قهر او
هر دو آمد غمزدای و هر دو آمد جان فزای
هم مبادش گرد بر دامن ز چرخ گرد گرد
هم مبادش درد بر خاطر ز دیر دیرپای
یاور من هم مباش از خشم داور تنگدل
می نبالی چون علم تا می ننالی همچو نای
چشم لطف از شاه داری دل ز خشمش بد مکن
می دهان را تلخ دارد آنگه آمد غمزدای
بر در خدمت بغیر از حلقه طاعت مکوب
بر در طاعت بغیر از جبهه خدمت مسای
هم دف مخروش اگر گوشت  بمالد همچو چنگ
کز تهی  مغزی نماید ناله  کردن چون درای
همچو زلف خویش و حال من مشو حال دژم
کاب برگردد به جوی و مهر باز آید به جای
خود ز شاه نکته دان بگذرکه داند هرکسی
کافتابی چون ترا دانا نینداید به لای
شاه شاهان ماه ماهان را به رنگ آرد به چنگ
وای آن نادان که این معنی نداند وای وای
حالی ای سلطان خوبان درگذر از حال خویش
برخی از احوال روز روزه شو طیبت سرای
تو مگر روزه نیی  کاینگونه هستی سرخ چهر
راستی غمزی نما وز حال خود رمزی نمای
حال من پرسی چنانم روزه دارد زردروی
کم اگر بینی ندانی کاین منم یاکهربای
رغم زاهد را بیا تا یک دو روزی می خوریم
از سر طیبت  که طیبت را ببخشاید خدای
هم تو بهر من شراب آور ز لعل می پرست
هم من از بهرت رباب آرم ز قول جانفزای
گه چو ساغر بر رخ من تو بخندی قاه قاه
گه چو مینا من بگریم از غم تو های های
مر مرا نقلی اگر باید ترا شیرین لبان
مر ترا چنگی اگر باید مرا پشت دوتای
هم ترا من نافه پیش آرم ز کلک مشکبوی
هم مرا تو باده پیش آری ز چشم دلربای
گر من از تو دل بدزدم نکته یی گو دلفریب
گر تو از من رو بپوشی جانت آرم رونمای
شکرت باید بگو حرفی ز لعل دلنشین
عنبرت باید بزن دستی به زلف مشک سای
عیش را در گرد خواهی برفشان گرد از کله
رنج را در بند خواهی برگشا بند از قبای
چون تو ماهی را چه غم م ر چون منی بیند به روی
چون تو شاهی را چه باک ار چون منی باشد گدای
در حدیث دوست قاآنی  زبان نامحرمست
دوست را خواهی چو مغز ازپوست  بی حجت برآی

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
تو ای نیلوفر بویا که خورشیدت دلیلستی
شب یلداستی مه را که بس تار و طویلستی
پناه گلشن رضوان و خلوت خانه قدسی
شبستان ملک یا آشیان جبرییلستی
گهی دور قمر را دود آتشگاه نمرودی
گهی بر گرد گل ریحان بستان خلیلستی
گهی در بر کف  موسی ترا گه طلعت یوسف
ز نیل سوده پیچان موج زن دریای نیلستی
گهی در آتش وگاهی میان طشت خون اندر
سیاه و سوخته مانا سیاووش قتیلستی
چو تر گردد بریزد مشک  از هم بس  شگفت آید
به قید عاشقان ای زلف تر زنجیر پیلستی
به خلد و سلسبیلش راه نبود مرد عاصی را
تو عاصی از چه ردر پابن خلد و سلسبیلشی
تو را در سایه طاووس بهشت ای سایه طوبی
غلط گفتم که طوبی را به سر ظل ظلیلستی
شنیدستم که مار آید دلیل خلد شیطان را
سیه ماری به سوی خلد شیطان را دلیلستی
بجز از سایه تو کی توان جستن عدیل تو
به روی یار خزم زی که بی یار و عدیلستی
مرا بر نیلیستی دیده شنجرفی به هجر اندر
تو را تا توده شنجرف اندر زیر نیلستی
قرامحمود یا خود شاملو ای طره جانان
سیه خیمه ترا اندر چه گلشن وز چه ایلستی
بیفشان خویش را تا گویمت تبت  کجا باشد
به خود بشکن بگویم تا به چینت چند میلستی
ز تیره ابر نوروزی همی بارد به لالستان
هرا دو دیده لالستان و تو ابر بخیلستی
به هرکس وعده فردوس اعلی از تو در طاعت
مگر خاک ره شاهنشه دین را وکیلستی
پناه دین حق نفس نبی مقصود حرف کن
علی کایینه ذات خداوند جلیلستی

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
نهانی از نظر ای بی نظیر از بس عیانستی
عیان شد سر این معنی که می گفتم نهانستی
گهی گویم عیانستی گهی گویم نهانستی
نه اینستی نه آنستی هم اینستی هم آنستی
به نزد آن  کت از عین عیان بیند نهانستی
به پیش آن کت از چشم نهان جوید عیانستی
یقین هر چند می جوید گمان هر چند می پوید
نه محصور یقینستی نه مغلوب  گمانستی
بیانی را که کس واقف نباشد نکته پردازی
زبانی را که  کس دانا نباشد ترجمانستی
به چشم حق نگر گر ژرف بیند مرد دانشور
تو در هر قطره ای پنهان چو بحر بیکرانستی
اگرکس عکس خورشید فلک در آبدان بیند
نیارد گفت خورشید فلک در آبدانستی
کجا مهری  که سیصد چند غبرا جرم رخشانش
درون آبدان بودن خلاف امتحانستی
وگر گوید نه خورشیدست کاندر آبدان دیدم
ز انکار عیان مردود عقل نکته دانستی
یکی گفتا قدیم از اصل با حادث نپیوندد
سپس پیوند ما با ذات بی همتا چنانستی
بگفتم راست می گویی و راه راست می پویی
ولیکن آنچه می جویی عیان از این بیانستی
بجنبد سرو را شاخ از نسیم و ریشه پابرجا
نجنبد اصل آن از باد اگر فرعش نوانستی
ازین تمثال روشن شدکه شخص آفریش را
ثباتی با حدوث اندر طبیعت توأمانستی
به معنی هست پاینده به صورت هست زاینده
به  وجهی از مکان بیرون به وجهی در مکانستی
از آن پایندگی همسایه با عقل گرانمایه
ازین زایندگی همپایه با یونان زمانستی
روان بوعلی سینا ازین اشراق سینایی
به زیر خاک تاری پای کوبان  کف زنانستی
کس ار زی تربیت پوید که قاآنی چنین  گوید
سراید مرحبا بالله که تحقیق آن چنانستی
به خاصانت بپیوندد کلام نغز من چونان
که ره گم کرده را رهبر جرس زی  کاروانستی

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
تبارک ای نگار خلخی ای ماه نوشادی
که داری بر غم دیرین ما هردم ز نو شادی
نخو ردم  هرچه  خوردم قند چون لعلت به شرینی
ندیدم هرچه دیدم سرو چون قدت به آزادی
برون شد هشت چیز از هشت چیزم بی تو ای دلبر
که  هر غم  از غمانم کرده بی  آن هشت هشتادی
ز چم  خواب و ز دل تاب و ز رخ آب و ز دل طاقت
ز کف ایمان ز سر سامان ز پیکر جان ز جان شادی
تو ای ماه دو هفته  کرده ای هر هفت و هر هفته
کند در حسن هر پیرایه ای زان هفت هفتادی
نبودی چون دل سخت تو شیرین بیستون ورنه
نکردی رخنه در وی تیشه فولاد فرهادی
قوافی ذال بود و دال شد چون دیدم ای دلبر
که صاد چشم مستت کرده از خال سیه ضادی
اگرنه صنع صباغی به من آموخت عشق تو
چرا مشکم همی  کافور گشت و لاله ام جادی
ترمشکین موی و شیرین گو ی بربستی و بشکستی
ز مو دکان عطاری ز لب بازار قنادی
دمم دود و دلم  کوره عنا گاز و تنم آهن
بلا پتک و سرم سندان و پیشه عشق حدادی
اذاکان الغراب آید به یادم هر زمان کاید
دلم را در طریق عشق زاغ زلف تو هادی
اطیب المسک ام ربا الغوالی ام شذا ورد
کزو بوی حبیبم در مشام آید در این وادی
غزال نافر قد صاد اسد الغالب عن لحظ
بدیعست از چنان وحشی غزال  اینگونه صیادی

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
آوخا کز کین چرخ چنبری
رنج را بر عیش دادم برتری
سوی دیر از کعبه یازیدم عنان
بر مسلمانی گزیدم کافری
نحس را بر سعد کردم اختیار
کردم آهنگ زحل از مشتری
از در نابخردی گشتم روان
جانب انگشت گر از عنبری
رو سوی بوجهل جهلان تافتم
از حریم حرمت پیغمبری
بر در یاجوجیان کردم گذار
از رواق شوکت اسکندری
بردم از موسی بهارونی پیام
جانب گوسالگان سامری
یعنی از درگاه دارا زی سرخس
اسب  راندم  سوی سالو از خری
از برای دیدن خفاش چند
دیده بربستم ز مهر خاوری
خسرو خاور حسن شه آنکه هست
دست جودش رشک ابر آذری
حیدری کز نیروی بازوی خویش
کرده در روز محابا صفدری
صفدری کز ذوالفقار تیغ تیز
کرده اندر دشت هیجا حیدری
آنکه خط استوا و خط قطب
کرده چرخ حشمتش را محوری
باشد از تاثیر نوش رافتش
زهر را خاصت سیسنبری
تف تیغش گر به دریا بگذرد
آب را بخشد خواص آذری
کرده فربه ملک را شمشیر او
گرچه همتا نیستش در لاغری
خسروا ای سطح درگاه ترا
با فراز عرش اعظم برتری
چون سلیمان عالمت زیر نگین
لیک بی خاصیت انگشتری
روزکین  کز شورش کند آوران
گسترد دوران بساط محشری
گرد راه و بانگ کوس و شور نای
بر ثریا راه یابد از ثری
چرخ رویاند ز خاک کشتگان
گونه گونه لالهای احمری
وانگهی زان لالها احمر شود
لونهای احمری گون اصفری
از غبار ره هوای کارزار
عزم  گردونی کند از اغبری
هر فریدون فره یی ضحاک وار
نیزه برگیرد چو مار حمیری
وزگرن پتک عمودگاوسر
کاوه وش هر تن  کند آهنگری
چون  تو بیرون  تازی از مکمن سمند
لرزه افتد در روان لشکری
ز آب شمشیر شرربارت زمین
یابد از زلزال طبع صرصری
باست اندر پیکر بدخواه ملک
گه نماید ناچخی گه خنجری
خسروا ای دست احسان ترا
در سخاوت دعوی پیغمبری
این منم قاآنی دوران که هست
در فنون نظم و نثرم ماهری
چون نیوشد نظم من در زیر خاک
آفرین گوید روان انوری
ور ببیند عنصری اشعار من
دفتر دانش بشوید عنصری
در سخن پیغمبرم وز کینه خصم
متهم سازد مرا در ساحری
تا بریزد برگها از شاخسار
ز اهتزاز بادهای آذری
باد ذاتت همچوذات لایزال
از زوال و شرکت و نقصان بری

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
ای زلف یار من از بس معنبری
یک توده نافه ای یک طبله عنبری
همسایه چهی پیرایه بر مهی
آذین گلشنی زیب صنوبری
گرچه در آتشی پیوسته سرخوشی
مانا سیاوشی یا پور آزری
مرغ مطوقی مشک مخلقی
شام معلقی دود مدوری
جان معظمی روح مکرمی
رزق مجسمی مکر مصوری
یازی به روشنی گویی  که کژدمی
جنبی فرازگنج ماناکه اژدری
بندی به هر دمی دلها به هر خمی
زلفا به موی تو نیکو دلاوری
از اشک و چهر من  بس سیم و زر تراست
جعدا به جان تو بیحد توانگری
چون چهره بخیل چون ساقه نخیل
پر عقده و خمی پر چین و چنبری
پیرامن قمر از مشک هاله ای
برگردن پری از نافه پرگری
غایب بود غمم تا در مقابلی
حاضر بود دلم تا در برابری
گویی نه کافرم  گویی نه ظالمم
والله که ظالمی بالله  که  کافری
ظالم نه یی چرا مردم به خون کشی
کافر نیی چرا ایمان زکف بری
طوفان اشک من عالم خراب  کرد
تو سالمی مگر نوح پیمبری
با اینکه ازگناه داری رخی سیاه
در باغ جنتی برگردکوثری
بر مو فسون دمند افسونگرن و تو
هم مایه فسون هم خود فسونگری
گر دیو راهزن ور دزد خانه کن
با آن پسر عمی با این برادری
بال فرشته یی زان رو مکرمی
لام نوشته یی زان رو مدوری
در موی پر شکن شیطان  کند وطن
مو یا تو خود به فن شیطان دیگری
آن چهره آتشست تو دود آتشی
وان روی مجمرست تو عود مجمری
گاهی به شکل میم برگشته حلقه ای
گاهی چو نقش لام خمیده چنبری
این خود ضرور نیست  کز وصف تو قلم
خود عطسه می زند از بس معطری
تو درخور منی من درخور تو زانک
تو نادری به حسن من در سخنوری
هم من به حسن شعر مقبول عالمم
هم تو به حسن شعر مشهور کشوری
زلفا ستایشت زان رو کنم که تو
چون خلق صدر دین نیک و معنبری
مهدی هادی آنک نوکرده عدل او
آیین احمدی قانون حیدری
هر جا که قهر او فردوس دوزخی
هرجا که مهر او غسلین  کوثری
با قدر و جاه او گر دم زند عدو
گو روبها مزن لاف غضنفری
با جسم و چشم خصم با قهر تو کند
هم موی ناچخی هم مژه خنجری
ای مفتخر زمین از روی و رای تو
چونان  که آسمان از ماه و مشتری
اخیار کاینات خارند و تو گلی
ابرار ممکنات برگند و تو بری
طبعت ز فرط جود ناکرده هیچ فرق
خاک سیاه را از زر جعفری
با تو اگر حسود دعوی  کند چه سود
بی شعله کی کند انگشت اخگری
زادی  گر از جهان خود برتری از آن
اوکم بها خزف تو پاک گوهری
صفرست اگرچه هیچ لیکن ز رسم او
افزون شود عدد هرگه  که بشمری
صفری بود جهان لیکن ترا در آن
بفزاید از عمل آیین سروری
به هر عمل خدای دادت به دهر جای
تا خود به یاد گنج ویرانه بسپری
یک نکته  گویمت از بنده گوش دار
اما به شرط آنک ز انصاف نگذری
تو در لباس خود گویی ز من سخن
پس  تو ز لعل  خویش همچون سکندری
القاکنی ز دل اصغاکنی به سمع
بستانی آشکار در خفیه بسپری
طرزی دگر شنو تا گویمت عیان
از سلک شعر نه از راه ساحری
تو یک تنی به ذات لیک از ره صفات
افزونی از هزار چون نیک بنگری
هست  آن  هزار یک  وین نیست  جای شک
الفاظ مشترک آن به که بستری
من نیز یک تنم لیکن همی کنم
گاهی سخنوری گاهی قلندری
یک تن به صد لباس یک فن به صد اساس
گه همسر اناس گه همدم پری
قاآنیا خموش بسرا سخن به هوش
هم اینت ساحری هم اینت شاعری
اسرار خاصگان در محضر عوام
زین به  کسی نگفت در منطق دری

وزن: مَفْعُولْ فاعِلُنْ مَفْعُولْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - | - - U | - U -
دوش درآمد از درم آن مه برج دلبری
سود بر آسمان سرم از در ذره پروری
از دو کمند گیسوان وز دو کمان ابروان
بسته  دو دست جاودان داده به چرخ چنبری
گر به دو زلفکان او شاه طغان نظر کند
همچو  کبوتران زند بر در او کبوتری
سینه صاف چون سمن عارض تر چو یاسمن
مقصد شیخ و برهمن رشک بتان آزری
ماه فلک ز روی او خاک نشین  کوی او
سنگ سیه ز موی او جسته رواج عنبری
غیرت سو و یاسمن آفت جان مرد و زن
غارت عقل و هوش من حسرت ماه و مشتری
گفت  که ای اسیر تب خسته ی محنت و کرب
چند به پویه تعب پایه مرگ بسپری
شکوه بر از غم زمان پیش سکندر جهان
تا نخوری ز بیم جان هر قدمی سکندری
شاه جهان حسنعلی فارس عرصه ی یلی
غازی دشت پر دلی مهر سپهر سروری
آنکه به  گاه حشمتش شمس نموده شمه ای
وآنگه به بزم عشرتش کرده هلال ساغری
وآنکه چو پور آتبین کرده زگرز گاوسر
مغز سر ده آک  را طعمه مار حمیری
آهوی چرخ رام او شیر فلک به دام او
ملک فلک به کام او بر ملکش بهادری
آتش زارتشت اگر  قبله ی خاص و عام شد
خاک سرای شاه بین معبد آدم و پری
رومی روز در برش همچو غلام خلخی
زنگی شام بر درش همچو سیاه بربری
بود اگر به طوس در اژدر اهرمن شکر
تا به حسام سام یل زود نمودش اسپری
شاه به طو س اندرون  بست و درید و ریخت خون
هر که ز طالع زبون کرد ز کینه اژدری
رستم یل ز خستگی تافت ز روی تن عنان
بر لب رود هیرمند با همه دلاوری
گفت  که نیست  کارگر تیر و سنانش بر بدن
زانکه نموده بر تنش زار دهشت ساحری
هان به  کجاست روی تن تا ز خدنگ پادشه
کالبدش زره شود با همه روی پیکری
ای شه آسمان حثبم  کارگشای ملک جم
داور کشور عجم وارث تاج نوذری
چرخ به پیش موکبت غاشیه برکتف کشد
ماه نوت شود عنان چرخ  کند تکاوری
خصم تو مار جانگزا تیر تو آتشین قبا
شن تو هوشهنگ سا جن چرا نگستری
تات چو مرکز آسمان جا به کنار خود دهد
زاول شکل خویشتن خواست به هیأت  کری
نی غلطم  که آسمان پیش تو هست نقطه سان
وز پی صولجان تو کرده چو گو مدوری
پادشهی ترا سزد ورنه بغیر لاغ نه
کوکبه ملکشهی حشمت و جاه سنجری
دست  کریمت از کرم غیرت ابر بهمنی
طبع همیمت از همم رشک سحاب آذری
مهره بخت درکفت داو به روی داوکش
تا ببری به دس خون  داو فلک به شثدری
رونق دین جعفری  گرچه به تیغ داده ای
لیک ز بذل برده یی رونق جود جعفری
مهر ز شر م رای تو از عرق جبین شود
غرقه به بحر چارمین گر نکند شناوری
خصم تو گر درین زمان لاف اناللهی زند
جمله خلق آگهند از حرکات سامری
پادشها حبیب تو چون ز ثنات دم زند
نیست عجب  گر از سخن فخر کند بر انوری
لیک به جانش ز آسمان هر نفسی غمی رسد
چون شد ار ز مرحمت غم ز روانش بستری
جنس هنر کجا برد پیش توگر نیاورد
دانی کاندرین بلد تنگ شدست شاعری
تا که نجات هر تنی هست ز دین احمدی
تا که صفای هر دلی هست ز مهر حیدری
باد مخالف ترا غی و ضلال بولهب
باد موالف ترا جاه و مقام بوذری
چهره دوستان تو گونه دشمنان تو
این ز فرح معصفری وآن ز الم مزعفری

وزن: مُفْتَعِلُنْ مَفاعِلُنْ مُفْتَعِلُنْ مَفاعِلُنْ
بحر: رجز مثمن مطوی مخبون
نشانه‌های عروضی: - U U - | U - U - | - U U - | U - U -
عقرب جراره دارد ماه من بر مشتری
یا ز سنبل بر شقایق حلقه انگشتری
تو به عارن زهره و م مشتری از جان ترا
لیک  کو آن زهره  کایم  زهره ات را مشتری
عقرب اندر زهره داری سنبله بر آفتاب
ذوذوابه در قمر داری ذنب در مشتری
مشک تر بر عاج داری ضیمران بر ارغوان
غالیه بر نسترن عنبر به گلبرک طری
مردمان عنبر ز بحر آرند و من از دیدگان
بحر آرم در غم آن زلفکان عنبری
یاد زلف حلقه حلقه تست در سوزان دلم
همچو فولادین زره درکوره آهنگری
ساحران  کردند مار از رشته  موسی از عصا
قبطیان ز افسون  کلیم از معجز پیغمبری
وین دو ماری کز بر خورشید روی تو عیان
هر دو را نی حمل بر معجز توان نی ساحری
هردو گر سحر از چه دست  مو سویشان  در بغل
هر دو گر معجز چرا بر مه کنند افسونگری
گر ندیدستی میان آب نیلوفر دمد
بر رخ چون آب او بنگر خط نیلوفری
چون مگم دبتک به سر دارم ز حسرف روز و شب
تا ترا جوشان مگس بر گرد قند عسکری

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
ای زلف عزم سرکشی از روی یار داری
مانا ز همنشینی خورشید عار داری
گویند از شهاب بود دیو را کناره
تو دیوخو شهاب چرا درکنار داری
آشفته حالتی چو پری دیدگان همانا
دیوانه یی از آنکه پری در جوار داری
هاروت وش معلقی اندر چه زنخدان
با زهره تا تعلق هاروت وار داری
بوی عبیر آید تا تو بسان عنبر
جا بر فراز مجمر چهرنگار داری
سوزد عبیر از آتش و تو آن عبیر خشکی
کآ رایش و طراوت و تری ز نار داری
گه گردگوش حلقه وگه زی رگریی
گه پیچ و تاب عقرب و گه شکل مار داری
عقرب ز تیرگی به سوی روشنی  گراید
تو قصد تیره جان من از روی نار داری
ما را ز شرار نار فروزان فرار جوید
تو بر فراز نار فروزان قرار داری
گویی بن آزری که در آذر بود مقامت
یا نی سیاوشی که در آتش گذار داری
مانی به افعیی که بود مهره در دهانش
تا در شکنج حلقه نهان  گوشوار داری
همچون محک سیاهی و از چهر عشقبازان
بس شوشه زر خالص کامل عیار داری
مانی به غل شاه  که چون خاینان دولت
دلهای ما مسلسل در یک قطار داری

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - - | - - U | - U - -
ای زلف یار چرا آشفته و دژمی
همخوابه قمری همسایه صنمی
من رند نامه سیاه تو از چه روسیهی
من زیر بار غمم تو از چه پشت خمی
نی نی تو نیز عبث خم نیستی و سیاه
دلهای خسته کشی در آفتاب چمی
عودی بر آتش و دود در دیده از تو برفت
چون  دود رفته  به  چشم  خون  گریم  از تو همی
ماه فلک سپرد عقرب مهی به دو روز
تو عقرب و سپری ماه فلک بدمی
گر گاهگاه دمد مهر فلک ز ذنب
تو آن ذنب  که ز مهر پوسته می  بدمی
پشتت خمیده ز بس بار تو عنبر و بان
زانرو به هر نفسی افتی به هر قدمی
فرشت چو محتشمان دیبا و از غم تو
گر دیده خاک نشین هرجاکه محتشمی
نه پور آزر وگشت آذر ترا چمنی
نه مرغ آتش و هست آتش ترا ارمی
چنگی به هیأت و هست مر تار تار ترا
از ناله دل زار آهنگ زیر و بمی
خلقی ز مومن و مغ رو در تواند که تو
بر قبله گاه مغان پیراهن حرمی
چندان که از تو رمد دل همچو صعوه ز باز
تو اژدها صفتش درکشی به دمی
گاهی ز سنبل تر بر ارغوان ز رهی
گاهی ز مشک سیاه بر سرخ  گل رقمی
چون مشک بدهمی هستی به رنگ و به بوی
چون مشک بی دینی رنگ زمانه همی
رنگ سپر غمیت غم بسترد ز دلم
زین در همی تو مگر خود پی سپار غمی
بر آتشین رخ دوست ضراب پادشهی
کز حلقه حلقه خویش هرگون زنی درمی
گه  گه به عارض خویش  گر یار کم  کندت
غم نیست چون تو شبی در نوبهارکمی
فرداکه آذر و دی افروخت چهره او
چون من به پیش ملک سر سوده بر قدمی
شاهی که او ز ملوک بر سروری علمست
چونان که در سپهی در برتری علمی
چون  رای او به فروغ چون دست او به سخا
پرتو نداده مهی گوهر نزاده یمی
ای  کز بلندی قدر در خورد تاج  کیی
وی  کز جلالت و شأن شایان تخت جمی
از روی  دانش و دین وز راه دولت و ملک
شایسته عربی بایسته عجمی
در کارهای خطیر چون عقل معتبری
وز اعتقاد درست چون شرع محترمی
در منع بدکنشان هم شیوه خردی
در دفع کج منشان هم پیشه قسمی
چون صدق موتمنی چون عقل معتمدی
چون رزق مکتسبی چون عمر مغتنمی
از بس تواضع و لطف از بس عطا و کرم
درویش و پادشهی محتاج و محتشمی
فضلی به صاحب ری داری ز فضل و هنر
کاو صاحب قلمست تو صاحب کرمی
شمشیر در کف تو دانی مشابه چیست
در دست اصل وجود سرمایه عدمی
از بس ضیا و بها می بینمت که مهی
از بس عطا و کرم پندارمت  که یمی
در روز فتنه و کین هان روزگار اثری
درگاه شادی و فر هین مشتری شیمی
در عقل و هوش و خرد بی مثل و بی شبهی
سرمایه خردی پیرایه هممی
شایدکه از توکند فخر آنچه نقش وجود
کامد ز هستی تو کامل وجود همی

وزن: مُسْتَفْعِلُنْ فَعَلُنْ مُسْتَفْعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: بسیط مخبون
نشانه‌های عروضی: - - U - | U U - | - - U - | U U -
ترک کشتی گیر من میل شنا دارد همی
وانچه بی میلی بود با آشنا دارد همی
نگذرد بر لب ز میل آشنایانش حدیث
ور حدیثی دارد از میل و شنا دارد همی
می ندارم زهره تاگویم به هنگام شنا
زهره را مایل به خط استوا دارد همی
ازکمر بگذشته زلف تابدارش ای  شگفت
می ندانم  کز کمر قصد کجا دارد همی
گنج سیم اندرکمر مانا مگر دارد سراغ
تا زگنج سیم  کام دل روا دارد همی
زلفش آری اژدرست و گنج بیند در کمر
هر کمر کاو گنج دارد اژدها دارد همی
پهلوانی می کند با اهل دل  گیسوی او
بنگر آن افتاده اندر سر چها دارد همی
می رباید زلف مشکینش دل از خوبان مگر
زلف او خاصیت آهن ربا دارد همی
با سر زلفش   که یک  اقلیم دل پابست اوست
روز و شب مسکین دل  من ماجرا دارد همی
چون نماید میل  کشتی  کشتی صبر مرا
زآب چشمان غرقه بحر فنا دارد همی
میل  چون جنبد به  دستش   میل  من  جنبد چنانک
تا دوصد فرسنگم از دانش جدا دارد همی
چون به چرخ آید بتابد روی هر ساعت زمن
نسبتی مانا به چرخ بی وفا دارد همی
رند و قلاشست در ظاهر ولیکن در نهفت
پاکدامن خویش را چون پوریا دارد همی
پیکرش یک   توده نسرینست  و یک خروار سیم
سیم و نسرین را دریغ از ما چرا دارد همی
سیم و نسرینش  ز اشک لاله گون و ضعف دل
سیم و نسرینم عقیق و کهربا دارد همی
یاسمینست آن نه  پیکر ارغوانست  آن  نه خط
روی و پیکر کی چنین فر و بها دارد همی
هیچ دیدی یاسمین را سخت سندان در بغل
یا شنبدی  کارغوان مشک ختا دارد همی
بر فراز نخل قد سیمای سیمینش عیان
یا نه بر سرو روان بدرالدجی دارد همی
چشم  و ابرو خال  و گیسو قامت  و رو زلف  و لب
در کمین خلق دزدی جابجا دارد همی
دولت وصلی  که شاهان جهان را آرزوست
وقف قلاشان و رندان  کرده تا دارد همی
تخت  عاجش را نه دیدست و نه بیند هیچکس
تا نگار پارسی دل پارسا دارد همی
گاه گاهی بوسه ای   گر می دهد عیبش مکن
اینقدر بر خلق بخشایش روا دارد همی
غیر وی از وی نخواهد هرکه باشد پاکباز
پاکباز از هرچه جز جانان ابا دارد همی
ویحک از بالای دلبندش که چون پوشد قبا
صد خیابان نارون در یک قبا دارد همی
وقف خوبان  کرده قاآنی مگر گفتار خویش
کاینهمه زیشان به لب مدح و ثنا دارد همی
تا نه  پنداری هوسناکست و هر جا شاهدیست
خویش رادزدیده بر جورش رضا دارد همی
طبع را می آزماید در مضامین شگرف
وزسخن سنجان امید مرحبا دارد همی
ورنه  هم یکتا خدا داند که  اندر شرق  و غرب
روی دل در هرچه دارد در خدا دارد همی
او به  یاری  بسته  دل کش   نیست  هستی  ز آب  و گل
در وجودش آب و  گل نشو و نما دارد همی
چون  ولا خواهد بلا خواهد از آنرو روز و شب
خاطر از بالای خوبان در بلا دارد همی

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
ای دل چو تو حالی صفت خویش ندانی
بیهوده سخن از صفت غیر چه رانی
با آنکه تو غایب نشوی یک نفس از خویش
خود را نشناسی  که چنین یا که چنانی
تا چند سرایی  که چنینست و چنانست
آن را که به جز نام دگر هیچ ندانی
این  گرد که بر دامنت از عجب نشسته
آید عجبم  کز چه ز دامن نفشانی
آن را که به تقلید کسان زشت شماری
گر مصحف آرد ز خداوند نخوانی
چو ن  خود همه  عیبی چه  کنی عیب  کسان فاش
بر غیر چه خندی چو تو خود بدتر از آنی
بر عیب تو چون پرده بپوشید خداوند
ظ لمست اگر پرده مردم بدرانی
شد قافله عمر تو وامانده ز دنبال
بشتاب مگر لاشه به منزل برسانی
چون همسفرانت همه از خویش گذشتند
انصاف نباشد که تو در خویش بمانی
جان تو سبک جانب لاهوت سفر کرد
تو مانده به صحرای طبیعت ز گرانی
خوش باش به نیک و بد ایام  که ما را
نادیده خبر نیست ز اسرار نهانی
بگشا نظر عقل و ببین صورت مقصود
زیراکه گنجد به عیان راز عیانی
پرهیز مکن از لقب زشت  که موسی
قدرش نشود کاسته از وصف شبانی
ای نفس به پیری نبری را غم یار
کان بار توان برد به نیروی جوانی
قاآنی اگر مرد رهی بار بیفکن
تا از دو جهان توسن همت بجهانی
در ماتم شاه شهدا اشک بیفشان
زان آب مگر آتش دوزخ بنشانی

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -