به مغرب ازان مهر شد زردچهر
که از خاک مشرق زمین زاد مهر
ز دریا چو شد قطره ای بی نصیب
نپاید بسی بس که باشد غریب
ازان شمع افراخت بالای خود
که پا برنمی دارد از جای خود
مرنجان غریب دل افسرده را
که مردی نباشد لگد مرده را
مرا بود در ملک خود جای گرم
به مهرم دل نیک و بد بود نرم
نبودم دل آزرده از هیچ کس
به کام دلم بخت می زد نفس
همه کار و بارم سرانجام داشت
دلم طایر عیش در دام داشت
به دل تخم غربت نمی کاشتم
صدف وار جا در گهر داشتم
نمی کرد طبعم هوای سفر
نبودم هوایی برای سفر
زهی طالع و بخت ناارجمند
که قسمت ز ایران به هندم فکند
مرا آنچنان بخت در آب راند
که آخر به خاک سیاهم نشاند
شکایت ندارم ز هندوستان
به جانم ز بی مهری دوستان
مرا بارالها به ایران رسان
به درگاه شاه خراسان رسان
به جایی ازان آستانم مبر
که باشد صدف جای امن گهر
ندانسته ام قدر کالای خویش
پشیمانم از عزم بی جای خویش
وطن هم ز حرمان من گشته داغ
مبادا ز بلبل تهی صحن باغ
نیابی به گلشن گل و لاله ای
که گوشی ندارند بر ناله ای
ز گلشن چو بیرون رود عندلیب
شود گوش گل از نوا بی نصیب
پریشان بود بی شکن زلف یار
چمن بی طراوت بود بی بهار
برازنده گوشوارست گوش
خم از باده آید به جوش و خروش
وطن را دل از غربتم گشت داغ
ز روغن دهد روشنایی چراغ
به سامان نماند تهی گشته کاخ
ثمرگر نباشد چه حاصل ز شاخ
چراغ تن از نور جان روشن است
ز آیینه آیینه  دان روشن است
نگه دار در خانه خویش جای
نگین در نگین دان بود خوش نمای
من ناتوان را مبین خوار و زار
به مژگان بود دیده را اعتبار
به روی خراشیده من مبین
که زیب نگین خانه باشد نگین
اگر بیش اگر کم رضایم رضا
مرا شکر نعمت نگردد قضا
ز ایران به هندوستان آمدم
به امید گوهر به کان آمدم
به دست آمد از بخت آن گوهرم
که در هند حسرت به ایران خورم
قفس زآهن و مرغ بی بال و پر
به گلشن که از ما رساند خبر
دریغا که عنقاست یک آشنا
که از من به ایران رساند دعا
الهی تو دردم به درمان رسان
مرا بار دیگر به ایران رسان
به وصل خراسان دلم شاد کن
ز هند جگرخوارم آزاد کن
سزاوار بخت ارجمندی نیم
همین عیب من بس که هندی نیم
درین ملکم اعزاز و اکرام هست
مرا هم به قدر هنر نام هست
چنان بر خود از ذوق بالیده ام
که چون نغمه در تار گنجیده ام
مرا شعر تر از وطن رخت بست
گهر زآب خود شوید از بحر دست
به من بی کسی راست ربط قدیم
ز بطن صدف گوهر آمد یتیم
توطن کسی را که در طوس نیست
بر اوقات خویشش جز افسوس نیست
گر از خار گل را به خنجر زنند
ازان به که چینند و بر سر زنند
جدایی ز پروردگان است سخت
بود کنده پای دهقان درخت
دو چشم امیدم به ره گشته چار
که قاصد کی آید ز یار و دیار
کسی کز می انتظارست مست
به آواز پایی دهد دل ز دست
درین تنگنا رستن از قید به
چو آواز نی می جهم از گره
به صورت غریبم به معنی غریب
به شاه غریبان رسم عنقریب
فلک زود آسود از مهر زود
چه افسرده بوده ست این مشت دود
به عزت بنای که را برفراخت
که آخر به خواری خرابش نساخت
که را برد طالع به چرخ برین
که آخر نینداختش بر زمین
کسی را که بالا برد روزگار
رساند به گردونش از راه دار
ز گردون تهی دار پهلو تهی
که پهلو ندارد به این فربهی
مدار فلک را رها کن رها
که بی دانه ننشسته این آسیا
نکرد آسمان خانه ای را بنا
که آخر ندادش به سیل فنا
چه رنگین بنا این چمن راست یاد
که چون برگ گل رفته حسنش به باد
عمارت مکن خانه زرنگار
درین خاک تخم خرابی مکار
چه عالی بناهای نیکوسرشت
که شد خاک و دهقان در آن دانه کشت
بسی خانه باید ز بنیاد کند
که تا گردد ایوان قصری بلند
ز حرص افکنی بر بنایی شکست
که گردی ازان بر تو خواهد نشست
نمود فلک را نباشد قرار
بود رنگ فیروزه ناپایدار
جهانت بود گر به زیر نگین
بود عاقبت از جهان آفرین
بسی نام کاین گنبد لاجورد
به سنگ مزار از نگین نقل کرد
بسی عالم آرا به چرخ کبود
چو خورشید بررفت و آمد فرود
نبینی درین بوستان یک گیاه
که ننشسته باشد به خاک سیاه
چنان بی ثبات است این بوستان
که سبقت کند بر بهارش خزان
درختی نبینی ز نو یا کهن
که از باد صرصر نیفتد ز بن
کسی میوه کام ازین بوستان
نچیده به کام دل دوستان
اگر پخته این میوه گر نارس است
ز برچیدنی هاش دامن بس است
درین بوستان برگ سبزی نخاست
که باد خزانش به زردی نکاست
درین بزم شمعی نشد سرفراز
که در سرفرازی نبودش گذاز
برو تکیه بر جاه دنیا مکن
که آن برکند نخلت آخر ز بن
درین بوستان لاله گر نیست داغ
چرا برنکرد از ته دل چراغ
تو را کرده گلبن پر از گل کنار
به نیک و بد بوستانت چه کار
چه کارت به نخل بلندست و پست
مکن اره شاخی که خواهد شکست
درین بوستان دل مده جز به خار
خریداری گل به بلبل گذار
به زرق و ریا لاله این چمن
عصا و ردا کرده جزو بدن
به گلشن نماند ازان پایدار
که بخشیده گل عمر خود را به خار
سر زلف سنبل به جز پیچ نیست
به جز تاب در روی گل هیچ نیست
کجا لاله را برفروزد چراغ
نباشد اگر در میان پای داغ
دماغی ندارد بنفشه مگر
که با گل کند بی دماغانه سر
به سنبل درین بوستان هم فنیم
پریشان دماغان این گلشنیم
گل از هفته ای بیش بر بار نیست
ولی شاخ یک روز بی خار نیست
چمن با بهار و خزان کرده خو
که این شستشو داده آن رفت ورو
درین گلستان جای آرام نیست
سحر گر شکفتش گلی شام نیست
ز گلشن همینم خوش افتاده است
که از راستی سرو آزاده است
تو را راستی از کجی وارهاند
نگویی که از رستگاری چه ماند
اگر راستی جز پی دل مرو
که پیکان بود تیر را پیشرو
بود راست ره مرد آگاه را
گر افعی نه ای کج مرو راه را
مکش از ره راست پا کان خوش است
کجی در سر زلف خوبان خوش است
به طبعم کجا فکر کج آشناست
بود راست رو آب در جوی راست
ز فانوس بر شمع گردد عیان
که محفل بود تنگ بر راستان
به مقصد مکن راست رو گو شتاب
دهد بوسه پای چپ اول رکاب
به دنیا مزن دست زاندازه بیش
مکن طوق گردن قوی بهر خویش
فزون عمرت از ترک دنیا شود
کشد رشته قد چون گره وا شود
تردد مکن بهر میراث خوار
تویی ضامن رزق یا کردگار
کنی عمر صرف و نداری الم
غمینی چو دانگی شد از کیسه کم
پی ناخوشی تا کی این خودکشی
همانا که در زحمتی از خوشی
ز دست تهی نالی و کیسه پر
اگر مستحقی زکاتش بخور
به زر بت پرستیت ازان نقش بست
که هر زرپرستی بود بت پرست
برای جدل چاره ای کن نکو
که چاک گریبان گذشت از رفو
بسی جامه از چرم در بر کنی
که یک چرم صندوق پر زر کنی
عبث پاسبان را میفکن به رنج
به از اژدهایی تو در پاس گنج

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -