cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
چو شمع غره مشو چشم بر حیا انداز
سریست زحمت دوشت به زبر پا انداز
گدای درگه حاجت چه  گردن افرازد
بلندی مژه هم برکف دعا انداز
اشارتی ست ز دی کشته های فردایت
که هرچه پیش توآرند بر قفا انداز
به فکر خویش فتادی و باختی آرام
تو راکه گفت که خود را در این بلا انداز
جهان به کنج فراموشی دل آسوده ست
تو نیز شیشه به طاق همین بنا انداز
کم از حباب نه ای  نازکن به ذوق فنا
سر بریده کلاهی ست بر هوا انداز
به نام عزت اگر دعوی  کمال  کنی
به خانه های نگین نقش بوربا انداز
شهیدحسرت آن نقش پای رنگینم
به خاک  جای گلم  برگی از حنا انداز
غبار می کند از خاک رفتگان فریاد
که سرمه ایم  نگاهی به سوی ما انداز
دگر فسانه ما و منت  که می شنود
بنال وگوش بر آواز آشنا انداز
به روی پرده هستی که ننگ رسوایی ست
چو بیدل از عرق شرم بخیه ها انداز

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
سودای تک و تاز هوسها ز سر انداز
پرواز به جایی نتوان برد پر انداز
هرجا تویی آشوب همین دود و غبار است
از خویش برآ طرح جهان دگر انداز
شوری که ز زیر و بم این پرده شنیدی
حرف لب گنگش کن و درگوش کر انداز
رسوایی عیب و هنر خلق میندیش
ضبط مژه کن پرده ناموس درانداز
صلح و جدل عالم افسرده مساوی ست
رو آتش یاقوت در آب گهر انداز
این عرصه اشارتگه ابروی هلالی ست
اینجا به دم تیغ برون آ سپر انداز
کمفرصتی عمر غبار نفسم را
داده ست ردایی که به دوش سحر انداز
گر از تو سراغ من  گمگشته بپرسند
بردارکفی خاک و به چشم اثر انداز
شیرینی جان نیست  گلوسوز چو شمعم
ای صبح تبسم نمکی در شکر انداز
نامحرم عبرتکده دل نتوان بود
این خانه بروب از خود و بیرون در انداز
ما خود نرسیدیم به تحقیق میانش
گر دست رسا هست تو هم درکمر انداز
پرسیدم از آوارگی دربه دری چند
گفتند مپرسید از آن خانه برانداز
بیدل ز تو تا من نتوان فرق نمودن
گر آینه خواهی به مزارم نظر انداز

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
کی رود از خاطر آشفته ام سودای ناز
مو به مویم ریشه دارد از خطش غوغای ناز
عرش پرواز است معنی تا زمینگیرست لفظ
اینقدر از عجز من قد می کشد بالای ناز
دل نه  تنها از تغافل های سرشارش  گداخت
حیرت آیینه هم خون است ز استغنای ناز
نیست ممکن گل  کند زین پرده عجز و غرور
عشق بی عرض نیاز و حسن بی ایمای ناز
تا به شوخی می زند چشمت عرق گل می کند
نیست بی ایجاد گوهر موج این دریای ناز
بسکه ابرام نیاز از بیخودی بردیم پیش
چین ابرو شد تبسم بر لب  گویای ناز
گرچه رنگ شوخ چشمی برنمی دارد حیا
در عرق یک سر نگه می پرورد سیمای ناز
در چمن  رعنایی سرو لب جویم  کداخت
ازکجا افتاده است این سایه بالای ناز
تا به  کی باشی فضول آرزوهای غرور
در نیازآباد هستی نیست خالی جای ناز
شعله افسرده رعنایی به خاکستر نهفت
موی پیری  گشت آخر پنبه مینای ناز
گرتظلم دامنت  گیرد به دل خون کن نفس
با تغافل توام است افتاده ست سر تا پای ناز
چشم  کو تا از قماش حیرت آگاهش کنند
سخت بیرنگ است بیدل صورت دیبای ناز

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
نرگسش وامی کند طومار استغنای ناز
یعنی از مژگان او قد می کشد بالای ناز
سرو او مشکل  که  گردد مایل آغوش من
خم شدن ها برده اند از گردن مینای ناز
از غبارم می کشد دامن  تماشا کردنی است
عاجزی های نیاز و بی نیازی های ناز
چشم مستش عین ناز ابروی مشکین ناز محض
این چه توفان است یارب  ناز بر بالای ناز
بسکه آفاق از اثرهای نیاز ما پر است
در بساط ناز نتوان یافت خالی جای ناز
جیب و دامان خیال ما چمن می پرورد
بسکه چیدیم از بهار جلوه ات  گل های ناز
با همه الفت نگاهی بی تغافل نیست حسن
چین ابرو انتخاب ماست از اجزای ناز
عالمی آیینه دارد درکمین انتظار
تاکجا بی پرده  گردد حسن بی پروای ناز
سجده واری بار در بزم وصالم داده اند
هان بناز ای سر  که خواهی خاک شد در پای ناز
تا نفس بر خویش می بالد تمنا می تپد
هرکه دیدم بسمل است از تیغ ناپیدای ناز
بیدل امشب یاد شمعی خلوت  افروز دل است
دود آهم شعله ای دارد به  گرمی های ناز

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
بس که از شادابی خطت شد این گلزار سبز
خاک می گردد چو ابر از سایه دیوار سبز
زبن هوا گر دانه تسبیح  گیرد آب و رنگ
می شود چون ریشه های تاکش آخر تار سبز
می نماید بی نسیم مقدم جان پرورت
سبزه این باغ  چون رگ  بر تن بیمار سبز
نخل عجزم  آبیارم التفاتی بیش نیست
می توان کردن مرا از نرمی گفتار سبز
خرمی در طینت مردم به قدر غفلتست
دارد این آیینه ها را شوخی زنگار سبز
جزوها را تابع  کیفیت  کل بودنست
سنگ  هم در شیشه می غلتد چو شد کهسار سبز
صورت خاکیم و دام اعتباری چیده ایم
ریشه ما را دمیدن می کند ناچار سبز
بهره تحقیق از تقلید بردن مشکلست
خضر نتوان شد  کنی  گر جامه و دستار سبز
ساز و برگ عشرت از بار تعلق رستن است
سرو را آزادگیها دارد این مقدار سبز
چون خط پرگار هستی حلقه در گوشم کشید
کرد آخر گرد خود گردیدنم زنار سبز
عالمی را دستگاه از مرگ غافل کرده است
بنگ دارد هرچه می بینی در این  گلزار سبز
عارضش از سایه گیسو به خط غلتیده است
برگ گل کم می شود بیدل به زهرمار سبز

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
هر کجا آیینه ما گردد از زنگار سبز
گر همه طوطی شوی نتوان شد آن مقدار سبز
این چمن الفت پرست سایه  گیسوی کیست
سبزه می جوشد به  گردن رشته زنار سبز
برگ عیش قانعان بی گفتگو آماده است
شد زبان بسته از خاموشی اظهار سبز
گر مزاج خام ظالم پخته کار افتد بلاست
ورنه دارد طبع گل چندان  که باشد خار سبز
کسوت ما هرچه باشد ناله خون آلوده است
طوطیان را کم شود چون بال و پر منقار سبز
از لب شاداب او چون سنبل اندر چشمه سار
موج می خواهد شدن در ساغر خمار سبز
گر سحاب آرد نوید سایه نخل قدش
ناله بلبل دهد چون سرو از این  گلزار سبز
برق حسن نو خطی در گل  گرفت آیینه را
جلوه گر این است  کشت تشنه دیدار سبز
ریشه  گل بی طراوت نیست از ابر بهار
می کند تردستی مطرب زبان تار سبز
هیچ زشتی در مقام خویش نامرغوب نیست
خار را دارد همان چون گل سر دیوار سبز
رنگ می بندد لب خندان به عزلت خو مکن
آب هم می گردد از آسودن بسیار سبز
آبروی مرد بیدل با هنر جوشیدنست
نیست در شمشیرها جز تیغ جوهردار سبز

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
پوچ است سر به سر فلک بی مدار مغز
چون شیشه زین  کدو مطلب زینهار مغز
راحت کند به سختی ایام نرمخو
از استخوان به خویش برآرد حصار مغز
ذوق جفا ز طینت خاصان نمی رود
چون پوست مشکل است دهد آشکار مغز
سرها ز بس فشرده افسون وحشت است
چون نارگیل می کند از خودکنار مغز
نقد است انتقام شکفتن در این چمن
جوش شکوفه می کشد از شاخسار مغز
از بس که دیده در ره تیر تو دوختیم
چون استخوان سفید شد از انتظار مغز
ناصح مکش ترانه عبرت به گوش من
دارم سری که کاشته در پنبه زار مغز
ناز سبو به سرخوشی باده می کشند
آتش به پوست زن  که نیاید به  کار مغز
عمری ست آسمان به هوا چرخ می زند
گردش نرفت از این سر بی اعتبار مغز
بیمعرفت به فتوی تحقیق کشتنی است
از هر سری که مغز ندارد برآر مغز
کو سر که فال عشرت سامان زند کسی
نبود حباب قابل یک قطره وار مغز
بیدل دماغ سوخته طرز فکر را
مانند نال خامه دمد تار تار مغز

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
عمری خیال پخت سر گیر و دار مغز
زین جوز پوچ هیچ نشد آشکار مغز
در ستر حال  کسوت فقری ضرورت است
پیدا کند ز پوست مگر پرده دار مغز
زهر است الفت از نگه چشم خشمناک
بادام تلخ را ندهد اعتبار مغز
مخموری می آفت  نقدی ست هوش دار
کز سرگرانیت نشود سنگسار مغز
سرمایه طبیعت بی درد کینه است
نتوان ز سنگ یافت به غیر از شرار مغز
سختی کشند چرب سرشتان روزگار
از زخم سنگ چاره ندارد چهار مغز
دون همتی  که ساخت ز معنی به لفظ پوچ
چون سگ بر استخوان نکند اختیار مغز
درخورد عرض جوهر هر چیز موقعی است
در استخوان  گو چه فروشد عیار مغز
اسرار در طبیعت کم ظرف آفت است
از استخوان بسته برآرد دمار مغز
منعم همان ز پهلوی جا هست تازه رو
تاگوشت فربه است بود شیرخوار مغز
از بس به ذوق آتش عشقت  گداختیم
شد استخوان ما همه تن شمع وار مغز
در هر سری  که شور هوای تو جاکند
مانند بوی غنچه نگیرد قرار مغز
بیدل ز بس ضعیف مزاجیم همچو نی
از استخوان ما نشود آشکار مغز

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
خودسری گرد دل تنگ نگردد هرگز
غنچه تا وانشود رنگ نگردد هرگز
سرمه چشم ادب پرور جمعیت ماست
ساز ما خفت آهنگ نگردد هرگز
بی سخن عذر ضعیفی همه جا مقبول است
سعی رنج قدم لنگ نگردد هرگز
سایه خفت کش اندیشه پامالی نیست
خاکساری سبب ننگ نگردد هرگز
ترک هستی کن اگر صافی دل می خواهی
از نفس  آینه بیرنگ نگردد هرگز
دور وهمی ست که بر جام سپهر افتاده ست
بی تکلف سر بی ننگ نگردد هرگز
هرکه دارد تپشی در جگر از شعله عشق
گر همه سنگ شود دنگ نگردد هرگز
پستی طبع که چون آبله پا ازلی ست
گر تناسخ زند اورنگ نگردد هرگز
فکر روزی ست که پرمی کشد از مغز وقار
آسیا تا نشود سنگ نگردد هرگز
کلفت هر دو جهان درگره حسرت ماست
دل اگر جمع شود تنگ نگردد هرگز
بیدل از طورکلامت همه حیرت زده ایم
در بهاری که تویی رنگ نگردد هرگز

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
فتیله ای به دل بیخبر ز داغ افروز
علاج خانه تاربک  کن چراغ افروز
ز باده برق عتاب آب دادنت ستم است
که  گفت چهره برافروز و بی دماغ افروز
پری رخان به هزار انجمن قدح زده اند
تو این چراغ طرب یک دو گل به باغ افروز
دلیل منزل تحقیق ترک واسطه است
به سوز جاده و شمع ره سراغ افروز
امید شعله آواز بلبلان تا چند
به دود یاس دمی آشیان زاغ افروز
به غیر آبله پا دلیل راحت نیست
به این چراغ تو هم گوشه فراغ افروز
اگر فتیله موج می ات به تاب رسد
هزار انجمن از برق یک ایاغ افروز
دمی  که صفحه به ذوق فنا زدی آتش
ره طلب به  گهرهای شبچراغ افروز
فروغ بزم وفا مغتنم شمر بیدل
چراغ اگر نفروزد کسی تو داغ افروز

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
خون شد دل و ز اشک اثر می کشد هنوز
ساز آب گشت و نغمه تر می کشد هنوز
حیرت به نقش صفحه امکان قلم کشید
مژگان خمار زیر و زبر می کشد هنوز
خلقی در این جنونکده وهم  چون هلال
از سرگذشته تیغ و سپر می کشد هنوز
جوش غبار کم نشد از خاک رفتگان
منزل رسیده رنج سفر می کشد هنوز
ما را به وهم نشیه تجرید داغ کرد
عریانیی که جامه ز بر می کشد هنوز
نامحرمی به وصل هم از ما نمی رود
حیرت قدح ز حلقه در می کشد هنوز
فرش است دستگاه حلاوت به کنج فقر
نی گشته بوریا و شکر می کشد هنوز
نشکسته گرد رنگ ز پرواز دم مزن
عنقا ز آشیان توپر می کشد هنوز
ای شمع نقش پرده تحقیق دیگر است
تصویرت انتظار سحر می کشد هنوز
تخفیف حرص خواجه نشد پیکر دوتا
این گاو مرده بار دو خر می کشد هنوز
بیدل چه گنجهاکه نشد طعمه زمین
قارون به خاک رفته و زر می کشد هنوز

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
رنگ طاقت سوخت اما وحشت آغازم هنوز
چشم بر خاکستر بال است پروازم هنوز
بی تو پیش از اشک شبنم زین  گلستان رفته ام
می دهد گل از شکست رنگ آوازم هنوز
پیکرم چون اشک در ضبط نفس  گردید آب
می شمارد عشق چون آیینه غمازم هنوز
زین چمن عمری ست  گلچین تماشای توام
دور از آغوش خیالت یک گل اندازم هنوز
زندگی وصل است اما کو سر و برگ تمیز
چول نفس صیدم به فتراک است می تازم هنوز
عشق حیرانم  غبارم را کجا خواهد شکست
یک قلم پروازم و در چنگل بازم هنوز
مژده ای از وصل دارم خانه خالی می کنم
ای نفس ضبطی  که من آیینه  پردازم هنوز
رفته ام عمری ست زین محفل  نوای فرصتم
ساده لوحان رشته می بندند بر سازم هنوز
مرده ام اما همان رقص غبارم تازه است
خاک راه  کیستم یا رب  که می نازم هنوز
یک قفس قمری ست از شور جنون خاکسترم
چون نگه در سرمه هم می بالد آوازم هنوز
سوختن از شعله من خامی حسرت نبرد
دیده ام انجام کار و داغ آغازم هنوز
کی برم چون صبح  کام از عشرت جان باختن
من که چون گل از ضعیفی رنگ می بازم هنوز
مشت خاکم تا کجا چرخم به پستی افکند
نقش پا گر افسرم سازد سرافرازم هنوز
شبنم رم طینتم بیدل گر افسردم چه باک
می رسد بر یک جهان بیطاقتی نازم هنوز

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
بی پرده است و نیست عیان راز من هنوز
از خاک می دمد چوگلم پیرهن هنوز
عمریست  چون  نفس همه جهدم ولی چه سود
یک گام هم نرفته ام از خویشتن هنوز
چون شمع خامشی که فروزی دوباره اش
می سوزدم سپهر به داغ کهن هنوز
ای محو جسم دعوی آزادیت خطاست
یعنی ز بیضه نیست برون پر زدن هنوز
عالم به این فروغ نظر جلوه گاه  کیست
شمع خیال سوخته است انجمن هنوز
فریاد ما به پرده دل بال می زند
نگذشته است پرتو شمع از لگن هنوز
اندوه غربت آب نکرده ست پیکرت
گل نیست ای ستمزده  راه وطن هنوز
آسودگی  چو آب  گهر تهمت من است
دارد ز موج دامن رنگم شکن هنوز
مرگم نکرد ایمن از آشوب زندگی
جمع است رشته های امل در کفن هنوز
یک جلوه انتظار تو در خاطرم  گذشت
آیینه می دمد ز سراپای من هنوز
برق تحیرم چه شد از خویش رفته ام
پرواز من بر آینه دارد سخن هنوز
خاکستری ز آتش من گل نکرده است
دل غافل است از نمک سوختن هنوز
از بی نصیبی من غفلت هوا مپرس
درخون تپید شوق و نگشتم چمن هنوز
بیدل غبار قافله هرزه  تازی ام
مقصد گم است و می روم از خویشتن هنوز

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
خارخارت  کشت و پیش حرص بیکاری هنوز
در تردد ناخنت فرسود و سر خاری هنوز
می شماری گام و راهی می کنی قطع از هوس
کعبه پر دور است در تسبیح و زناری هنوز
زین بیابان آنچه طی گردید جزکاهش که داشت
همچو شمع از خامسوزی داغ رفتاری هنوز
ریشه ات بگسیخت ساز اندیشه مضراب چند
شد نفس بی بال و در پرواز منقاری هنوز
صبح جزشبنم گلی زین باغ نومیدی نچید
گریه  یکسر حاصل است وخنده می کاری هنوز
عبرت آفات دهر از خواب بیدارت نکرد
بیخبر در سایه این کهنه دیواری هنوز
جان پاکی تاکی افسردن به کلفتگاه جسم
یوسفت در چاه مرد و برنمی آری هنوز
چشم بندی بی تمیزی را نمی باشد علاج
درکف است آیینه و محروم دیداری هنوز
غنچه تاکی در عدم بفریبد افسون  گلش
سر به بادت رفته و در بند دستاری هنوز
همسری با ذره ات آب حیا در خاک ریخت
زین هوس هم اندکی  کم شو که بسیاری هنوز
بر در هر سفله می مالی جبین احتیاج
خاک بر فرق توهم آبروداری هنوز
نیست بیدل هرکسی شایسته خواب عدم
از تو تا افسانه ای باقیست بیداری هنوز

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
دارم دلی از داغ تمنای تو لبریز
چون  کاغذ آتش زده غربال شرربیز
چون شمع مپرسید ز سامان بهارم
سیلاب بنای خودم از رنگ عرق ریز
تحقیق ز صنعتگری وهم مبراست
از هرچه در آیینه نمایند بپرهیز
مرد طلبی از دل معذور حذرکن
زآن پیش که لنگت کند از آبله بگریز
بر رنگ ادب تهمت پرواز جنون است
یاقوت به آتش ندهد شعله مهمیز
اخلاص  به اظهار مکدر مپسندید
چون شکر ز دل زد به زبان شدگله آمیز
هر خار وگل آیینه تعظیم بهار است
ای کوفته خواب گران یک مژه برخیز
از مغتنمات است تماشای دویی هم
تامحرم خودنیستی باآینه مستیز
بیگانه طور دل بلبل نتوان زیست
بر شاخ گلی رو به تکلف قفس آویز
با ساز نفس قطع تعلق چه خیال است
تیغی که تو داری به فسون ها نشود تیز
بیدل به فغان زین قفست نیست رهایی
ای خاک به خون خفته غبار دگر انگیز

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
غبار ره شو و سرکوب صد حشم برخیز
شه قلمرو فقری به این علم برخیز
به فیض عام ز امید قطع نتوان  کرد
زبخت خفته میندیش و صبحدم برخیز
غبار دل به زمین نقش خواهدت بستن
کنون که بار سر و دوش توست کم برخیز
فرونشسته تر از جسم مرده است جهان
دو روز گو به جنون جوشی ورم برخیز
ز اغنیا به تواضع مباش غره امن
چو اعتماد ز دیوارهای خم برخیز
حریف معنی تحقیق بودن آسان نیست
به سرنگونی جاوید چون قلم برخیز
شریک غفلت و آگاهی رفیقان باش
به خواب چون مژه ها با هم و به هم برخیز
غبار هرزه دو دشت آفتی چه بلاست
تو راکه گفت ز خاک ره عدم برخیز
درای قافله صبح می دهد آواز
که ای ستم زده رفتیم ما تو هم برخیز
چو شمع سیرگریبان عصای همت تست
به خود فرو رو و از فرق تا قدم برخیز
در این ستمکده نومید خفته ای بیدل
به آرزوی دلت می دهم قسم برخیز

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
دل مصفاکن شرر در خرمن اسباب ریز
آینه صیقل زن و نقش جهان در آب ریز
در تغافل خانه اسباب فرش مخملی است
زین تماشا جمع کن مژگان و رنگ خواب ریز
غنچه آزاد است از گلبازی تمثال رنگ
ای حیا آیینه ما هم به این آداب ریز
کم مدار از شمع محفل پاس ناموس وفا
آب گرد و بر غبار خاطر احباب ریز
زان ستمگر حسرت جام نگاهی داشتم
تا توانی بر سر خاکم شراب ناب ریز
دامنی کز کلفت آزادت کند ازکف مده
چون نوا بر در زن از هر ساز و بر مضراب ریز
فکر هستی سر به جیب انفعالت آب کرد
گردبادی جوش زن خاکی در این گرداب ریز
سجده طاق سپهرت نقش جمعیت نبست
بعد از این رنگ خمی بیرون این محراب ریز
خشک بر جا مانده ایم ای ابر رحمت همتی
خاکی از بنیاد ما بردار و بر سیلاب ریز
عمرها شد صورتم را می کشی بی انفعال
ای مصور در صدف خشک است رنگت آب ریز
نقش هستی بیدل از کلفت طرازان صفاست
تا تویی در هرکجایی سایه مهتاب ریز

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
ای بیخودی بر آینه وهم رنگ ریز
یعنی غبار ما به سر نام و ننگ ریز
شور شکست شیشه در این بزم قلقل است
چندی به جام وهم شراب ترنگ ریز
موقوف  گریه نیست بساط بهار عجز
خونت نماند برجگر از چهره رنگ ریز
ای جستجو اگر هوس آرمیدنی ست
ما را بجای آبله در پای لنگ ریز
روزی دو در وفاکده فقر صبر کن
بر شیشه خانه هوسی چند سنگ ریز
رنگ ادب نریختی از شرم آب شو
گوهر نبسته ای چو عرق بی درنگ ریز
یک دشت وحشت است چمنزار کاینات
آیینه خیال ز داغ پلنگ ریز
ای نوبهار بیهوده نقاش وحشتی
یک برگ  گل زعالم تصویر رنگ ریز
دلهای خلق قابل تأثیر عجز نیست
پرواز ناله در پر و بال خدنگ ریز
عمری ست امتحانکده درد الفتیم
یارب دل  گداخته ما ز سنگ ریز
آرامگاه وحشت رنگند غنچه ها
خونم بر آستانه دلهای تنگ ریز
مفت است اگر به وهم غنا متهم شوی
چون تار ساز آنچه نداری ز چنگ ریز
تا وعده گاه خنجر نازت کشیده ام
خون فسرده ای که چه گویم چه رنگ ریز
غارت سرشته نگه کافر توایم
یاد از غبار ماکن و طرح فرنگ ریز
بیدل مآل هستی موهوم ما فناست
این قطره را همان به دهان نهنگ ریز

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
به دل ز مقصد موهوم خار خار مریز
در امید مزن خون انتظار مریز
مبند دل به هوای جهان بیحاصاا
ز جهل  تخم تعلق به شوره زار مریز
به یک دو اشک  غم ماتم که خواهی داشت
گل چراغ فضولی به هر مزار مریز
حدیث عشق سزاوار گوش زاهد نیست
زلال آب گهر در دهان مار مریز
به عرض بیخردان جوهرکلام مبر
به سنگ و خشت دم تیغ آبدار مریز
به تردماغی کروفر از حیا مگذر
ز اوج ناز به پستی چو آبشار مریز
ز آفتاب قیامت اگر خبر داری
به فرق بیکلهان سایه کن  غبار مریز
خجالت است شکفتن به عالم اوهام
در آن چمن که نه ای رنگ این بهار مریز
خراب گردش آن چشم نشیه پرور باش
به ساغر دگر آب رخ خمار مریز
اگرچه جرأت اهل نیاز بی ادبی است
زشرم آب شو و جز به پای یار مریز
به هرچه نازکنی انفعال همت توست
غبار ناشده در چشم انتظار مریز
به هر بنا که رسد دست طاقتت بیدل
به غیر ریختن رنگ اختیار مریز

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
صاحب دل را نزیبد گفت وگو با هیچکس
محرم آیینه چون تمثال باید بی نفس
جز ندامت پرتوی از شمع هستی گل نکرد
نخل ماتم راست اشک از میوه های پیشرس
در بیابانی که مابار خموشی بسته ایم
با نگاه چشم حیران می دمد شور جرس
الفت اسباب دل را جوهرآیینه شد
آب می گردد نهان آخر ز جوش و خار و خس
ای ندامت آب گردان خاک بنیاد مرا
تا در این صورت توانم دست شستن از هوس
تیغ استغنای قاتل رنگی از من برنداشت
دست خون بسملم در دامن چاک است و بس
نیست گر پرواز سیر بیخودی هم عالمی ست
از شکست رنگ پیداکرده ام چاک قفس
خاکساری می رسد آخر به داد سرکشی
اضطراب موج راساحل بود فریادرس
چون  حیا غالب  شود غیر از خموشی  چاره نیست
هرکه باشد چون گهر در آب می دزدد نفس
لذت درد محبت هم تماشاکردنی ست
دل به ذوقی می خورد خونم که نتوان گفت بس
کاروان عمر بیدل مقصدش معلوم نیست
می چکد اشک و قیامت می کند شور جرس

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
کاروان ما نداردگردی از صوت جرس
صبح بر دوش شکست رنگ می بندد نفس
در ترازویی  که صبر عاشقان سنجیده اند
کوه اگر گردد تحمل نیست همسنگ عدس
آشیان دل پناه هرزه گردیهای ماست
خانه آیینه دارد جای آرام نفس
در ادبگاه ظهور از منت دونان منال
شعله هم کاه ضعیفی می شود محتاج خس
عافیت خواهی  در الفت سواد فقر زن
بهر صید خواب فرشی سایه می باشد نفس
از هوس با هیچ قانع شو که اینجا عنکبوت
می کند صید هما در سایه بال مگس
صبح عیش و شام  کلفت توام یکدیگرند
شعله و دود آنقدر با هم ندارد پیش و پس
چون امل جوشید از طبعت فنا آماده باش
نیست بی فال سفر آشفتن موی فرس
گاه کندنها صدا می بالد از نقش نگین
بی خروشی  نیست  گر سنگی  خورد بر پای  کس
می روی از خود دمی هم وضع آزادی برآ
خانه را روشن  کن  آتش زن به بنیاد هوس
تا توانی صبر کن بیدل در این  کلفت  سرا
چون سحر آخر پر پرواز خواهد شد نفس

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
نیست بی شور حوادث آمد و رفت نفس
کاروان موج دارد از شکست خود جرس
باغ امکان را شکست رنگ می باشد کمال
ای ثمر گر فرصتی داری به کام خویش رس
تا توانی پاس آب روی سایل داشتن
خودفروشی های احسان به  که ننمایی به کس
ای عدم آوازه قید زندگی هم عالمی ست
بیضه  گر بشکست  چون  طاووس رنگین  کن  قفس
مشت خونی هرزه گرد کوچه زخم دلیم
حسرت است اینجا به جز عبرت چه می گردد عسس
دستگاه سفله خویان مایه شور و شر است
خالی از عرض طنینی نیست پرواز مگس
چون به آگاهی رسیدی  گفت و گوها محو کن
نیست منزل جز بیابان مرگی شور جرس
بی غباری نیست هرجا مشت خاکی دیده ایم
شد یقین  کز بعد مردن هم نمی میرد هوس
چون  حبابم  بیدل از وضع  خموشی  چاره نیست
صاحب آیینه را لازم بود پاس نفس

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
از لب خامش زبان وامانده کام است و بس
بال از پرواز چون ماند آشیان دام است و بس
مرکز تسخیر دل جز دیده نتوان یافتن
گوش مینا حلقه ای گر دارد آن جام است وبس
تا نفس باقی ست نتوان بست بال احتیاج
این غناهایی که ما داربم ابرام است و بس
از نشان  کعبه مقصود آگه نیستم
اینقدر دانم که هستی ساز احرام است و بس
وادی امکان ندارد دستگاه وحشتم
هر طرف جولان  کند نظاره یک گام است و بس
بسته است از موی چینی صورتم نقاش صنع
صبح ایجادم همان  گل  کردن شام است و بس
دستگاه ما و من چون صبح برباد فناست
صحن این  کاشانه ها یکسر لب بام است و بس
کاش از خجلت شرارم برنمی آمد ز سنگ
سوختم از شرم آغازی که انجام است و بس
برپر عنقا تو هر رنگی که می خواهی ببند
صورت آیینه هستی همین نام است و بس
بیش از این نتوان به افسون محبت زیستن
داغم از اندیشه وصلی  که پیغام است و بس
پختگی دیگ سخن را باز می دارد ز جوش
تا خموشی  نیست بیدل مدعا خام  است و بس

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
ذوق شهرتها دلیل فطرت خام است و بس
صورت نقش نگین خمیازه نام است و بس
نوحه کن بر خویش اگر مغلوب جسم افتاد دل
آفتاب آنجاکه زبر خاک شد شام است وبس
از قبول عام نتوان زیست مغرور کمال
آنچه تحسین دیده ای زین قوم دشنام است و بس
حق شناسی کو مروت کو ادب کو شرم کو
جهد اهل فضل بر یکدیگر الزام است و بس
گلرخان دام وفا از صید الفت چیده اند
گردش چشمی که هوشی می برد جام است و بس
هرچه می بینی بساط  آرای عرض حیرت است
این گلستان سربه سر یک نخل بادام است و بس
هیچکس را قابل آن جلوه نپسندید عشق
جوهر حیرانی آیینه اوهام است و بس
در ره عشقت  که تدبیر آفت بیطاقتی ست
هر کجا واماندگی  گل  کرد آرام است و بس
بال آهی می کشد اشکی  که می ربزیم ما
شبنم ما را هوا گشتن سرانجام است و بس
از تعلق این قدر خشت بنای کلفتی
اندکی از خود برآ عالم سر بام است و بس
چون سیاهی رفت از مو فکر خودرایی خطاست
جامه هرگه شسته گردد باب احرام است و بس
فطرت بیدل همان آیینه معجزنماست
هر سخن  کز خامه اش می جوشد الهام است وبس

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
چشم  وا کن شش جهت یار است و بس
هر چه خواهی  دید دیدار است  و بس
سبحه بر زنار وهمی بسته اند
این گره  گر واشود تار است و بس
گر بلند و پست نفروشد تمیز
از زمین تا چرخ هموار است و بس
هر نفس صد رنگ بر دل می خلد
زندگانی نیش آزار است و بس
چند باید روز بازار هوس
چینی ات را مو شب تار است و بس
باغ امکان نیست آگاهی ثمر
جهل تا دانش جنون  کار است و بس
مبحث سود و زیان در خانه نیست
شور این سودا به بازار است و بس
کاری از تدبیر نتوان پیش برد
هر که در کار است  بیکار است و بس
دود نتوان بست بر دوش شرار
چون  ز خود رستی  نفس  بار است  و بس
جهل ما بیدل به آگاهی نساخت
نور بر ظلمت شب تار است و بس

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
زندگی محروم تکرارست و بس
چون شرر این جلوه یک بارست و بس
از عدم جویید صبح ای عاقلان
عالمی اینجا شب تارست و بس
از ضعیفی بر رخ تصویر ما
رنگ اگر گل می کند بارست و بس
غفلت ما پرده بیگانگی ست
محرمان را غیر هم بارست و بس
کیست تا فهمد زبان عجز ما
ناله اینجا نبض بیمارست و بس
نیست آفاق از دل سنگین تهی
هرکجا رفتیم کهسارست و بس
از شکست شیشه دلها مپرس
ششجهت یک نیشتر زارست و بس
در تحیر لذت دیدار کو
دیده آیینه بیدارست و بس
اختلاط خلق نبود بی گزند
بزم صحبت حلقه مارست و بس
چون حباب از شیخی زاهد مپرس
این سر بی مغز دستارست و بس
ای سرت چون شعله پر باد غرور
اینکه  گردن می کشی  دارست و بس
بیدل از زندانیان الفتیم
بوی گل را رنگ دیوارست و بس

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -