cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
ما را از تو چشم بد ایام جدا کرد
چشم بد ایام چه گویم چها کرد
با چشم و دل سوختگان روز فراقت
آن کرد که با روشنی شمع صبا کرد
ما یار ندیدیم که با یار بسر برد
ما دوست ندیدیم که با دوست وفا کرد
زلفت به سر خویش و جمالت به جدایی
هریک چه دهم شرح که بر من چه جفا کرد
بی نور جمال تو نظر پرده نشین شد
بر مردم و بر خویش در دیده فرا کرد
چشمم ز جهان داشت غباری و حجابی
دیدار تو آن هر دو مبدل به صفا کرد
عمری که رود بی تو نمی بایدم آن عمر
می بایدم آن عمر دگر باره قضا کرد
بر بوی تو جان رفت و ز کوی تو همان دم
جانی دگر آورد صبا در تن ما کرد
با این همه با او نزدم دم که شنیدم
کو رفت و حدیث سر زلفت همه جا کرد
از خون دلم دیده چنان گشت که مردم
زین گوشه بدان گوشه تردد به شنا کرد
من در غم آنم که خیالت به چنین جای
چون آمد و چون رفت و شب آرام کجا کرد
المنه لله که کنون بخت من از خواب
بیدار شد و دیده به دیدار تو وا کرد
وین چشم رمد دیده من سرمه اقبال
از خاک در خسرو جمشید لقا کرد
دارای حسن نام حسنی نصب و اصل
کو کار عراق از پی احسان به نوا کرد
سلطان زمان شیخ حسن آنکه زمانه
تیغ و قلمش را سبب خوف و رجا کرد
جمشید فلک قدر که خورشید جهان تاب
از رای کرم گستر او کسب ضیا کرد
گاهی فلکش داور جمشید نگین خواند
گاهی لقبش داور خورشید لقا کرد
از نور دلش صبح دل افروز صفا یافت
وز فیض کفش ابر گهر بار حیا کرد
ای شاه عدو کاه که انصاف تو از کاه
دفع ستم جاذبه کاهربا کرد
رمحت به سنان عامل آن شغل خطیر است
کاعجاز کف موسی عمران به عصا کرد
قولت به بیان محیی آن فعل شریف است
کاثار دم عیسی عمران به دعا کرد
ناهید پناهید به بزم تو و رایی
می خواست و را مطربه پرده سرا کرد
بسیار بگردید فلک گرد و ثاقت
تا قدر تواش متصل پرده سرا کرد
دست تو که با بی ز ایادی است گشاده
حاجات خلایق ز سر دسا روا کرد
تیغ تو که سدی است ز پولاد کشیده
دفع ستم فتنه یاجوج بلا کرد
شمشیر تو آوازه رسانید به فعفور
حالی به مسلمانیش انگشت نما کرد
اسلام تو پروانه فرستاده به قیصر
آتشکده کفر به پروانه رها کرد
جایی که محیط کفت اجرای جهان راند
وقتی که دل روشنت اظهار صفا کرد
از روی تو شد ابر خجل وان ز حیا بود
وز مهر تو زد صبح نفس وان ز ذکا بود
بدخواه تو قصد سر خود داشت ولیکن
تیغ تو ز یکدیگرشان نیک جدا کرد
قدر تو شبی کهنه قبایی به فلک داد
از روی زمین بوس فلک پشت دوتا کرد
پیش از قد او بود به هریک ز کواکب
بخشید کله واری و باقی به قبا کرد
گر خشم تو بر کوه زند بانگ نیارد
کوه از فزع خشم تو آهنگ صدا کرد
آن روز که مشاطه تقدیر الهی
آرایش رخسار عروسان سما کرد
شمیر تو آینه روی ظفر ساخت
انصاف تو را واسطه عقد بنا کرد
فی الجمله تو را شاه ملوک امرا ساخت
القصه مرا میر ملوک شعرا کرد
شاها فلک بی سرو پا دست برآورد
یکبارگی احوال مرا بی سر و پا کرد
کس بوی وفایی نشنیدست ز ایام
هر کس که از او بوی وفا جست خطا کرد
چندان دم دل سوختگان داد بدان بوی
ایام که خون در جگر مشک خطا کرد
تا هر بدو نیکی که درین مرکز خاکی
دور گذران کرد به تقدیر خدا کرد
دور گذران بر حسب رای شما باد
دور گذران کی گذر از رای شما کرد

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
صبح ظفر از مشرق امید بر آمد
اصحاب غرض را تب سودا ببر آمد
از غنچه پیکان و زباد دم شمشیر
بشکفت گل فتح و نسیم ظفر آمد
بر آینه تیغ شهنشاه دگر بار
رخسار دل آرای ظفر جلوه گر آمد
بی درد سر نیزه و آمد شد پیکان
آن فتح که مفتاح امان بود برآمد
سلطان فلک با کفن و تیغ به زنهار
زیر علم خسرو جمشید فر آمد
خورشید کرم شیخ اویس آنکه ثریا
در کوکبه همت او بی سپر آمد
جمشید جهانگیر که خاک کف پایش
تاج سر گردون مرصع کمر آمد
آن قلزم زخار که عمان گهربخش
با موج کف او ز شمار شمر آمد
تیغ و قلمش رابطه خوف و رجا گشت
لطف و غضبش واسطه نفع و ضر آمد
یک رو زعطایش نه که یک ساعت خرجش
محصول تر و خشک همه بحر و بر آمد
هر سرکه به خاک در او گشت مشرف
همچون فلک از دور ازل تاجور آمد
ای شیر شکاری که به عونت چو غزاله
آهو بره در چشم و دل شیر نر آمد
چون خط نگارین بتان بر گل رخسار
طغرای تو آرایش دور قمر آمد
ابر سر شمشیر تو هرجا که ببارد
از خاک زمین خنجر بران به بر آمد
آنجا که نسیم دم لطف تو اثر کرد
بر شاخ شجر زهره به جای زهر آمد
از سیر سپاهت خم چوگان فلک را
گه گوی زمین زیر و گهی بر زبر آمد
آنکس که چو نرگس نتوانست تو را دید
از عین حسد دیده شوخش به در آمد
چون نقره دلت با همه کس صافی و پاک است
کار تو درست از پی آن همچو زر آمد
هرکس که به عهد تو بر او اسم خلاف است
چون بید سراپاش سزای تبر آمد
اوصاف کمالات تو از شرح فزون است
وصف تو نه به اندازه فکر بشر آمد
آن را که جگر گرم شد از آتش کینت
هم چشمه شمشیر تواش آبخور آمد
گرز تو چه سودا به سر خصم درافتاد
رمحت به دلش راست چو اندیشه در آمد
تیغ تو که از زخم زبان مغز سران برد
هرجا که دمی زد دم او کارگر آمد
بر دوش بلای سیه آمد سر خصمت
وز هر سر مویش بلایی به سر آمد
دو لشکر جرار که از کینه یکایک
چون کوه سراپا همه تیغ و کمر آمد
این پیش تو بر خاک ره افتاد چو سایه
وآن ز آتش تیغ تو جهان چون شرر آمد
فی الجمله یکی جست و برون شد ز میانه
والقصه یکی از در زنهار در آمد
شاها منم آن طوطی گویا که به شکرت
از گفته من کام جهان پر شکر آمد
زان روی که دارم دم مشکین من مسکین
چون نافه نصیبم همه خون جگر آمد
باشد به هنر بیشی قدر همه کس لیک
کم قدری من بنده به قدر هنر آمد
قسمت چو به تقدیر قضا رفت رضا ده
سلمان چه توان کرد نصیب این قدر آمد
تا هست محل بد و نیک و غم و شادی
زین خانه شش سو که به اول دو در آمد
چون رکن حرم قبله شاهان جهان باد
درگاه تو کز جاه جهانی دگر آمد

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
دل را هوای چشم تو بیمار می کند
جان را امید وصل تو تیمار می کند
طرار طره تو دلم برد عارضت
رو وانهاده پشتی طرار می کند
از بندگی قد تو شد کار سرو راست
آزادی از تو دارد و هموار می کند
خال تو پیش چشم تو زعنبر بخور کرد
وین بهره قوت دل بیمار می کند
هشیار باش ای دل غافل که چشم یار
مست است و قصد مردم هشیار می کند
دیدار او به خواب خیال است دیده را
کاری است اینکه دولت بیدار می کند
دربست با دلم دهن تنگ او به هیچ
او این چنین مضایقه بسیار می کند
افتاده دل ز کار به یکبارگی که یار
هرجا غمی است بر دل من بار می کند
مرغ شکسته بال دل من که روز و شب
پرواز در هوای رخ یار می کند
تشویش از آن دو دام دلاویز می برد
اندیشه زان دو ترک کماندار می کند
مست است و بی خبر مگر از دور عدل شاه
چشم سیه دلش که دل آزار می کند
دارای عهد شیخ حسن آنکه خدمتش
چرخ دوتا به چاروبه ناچار می کند
شاهی که در هلاک اعادی به روز رزم
احیای رسم حیدر کرار می کند
روشن شد اینکه از غضب اوست کافتاب
خوناب لعل در دل احجار می کند
پوشیده نیست کز کرم اوست کاسمان
دیبای سبز در بر اشجار می کند
از شرم رای روشن او هر شب آفتاب
چون سایه سجده پس دیوار می کند
ای خسروی که کوکبه رای روشنت
رایات آفتاب نگونسار می کند
از طبیب خلق نافه گشای تو شمه ای است
باد آن روایتی که ز گلزار می کند
از فیض دست بحر یسار تو قطره ایست
ابر آن ترشحی که به اقطار می کند
در قطع و فصل دشمن بد اصل بدگهر
تیغ تو پاکی گهر اظهار می کند
تو ملتفت مشو به عدو ز آنکه خود فلک
تدبیر دفع فتنه اشرار می کند
کانکس که کرد در حق دارا بدی هنوز
نقاش نقش او همه بردار می کند
گر مرتفع شوند نجوم فلک چه باک
رای تو حکم ثابت و سیار می کند
پیر ار بود وعده تدبیر چون نکرد
امید داشتم که مگر پاره می کند
زامسال نیز قرب سه مه رفت و بند گیش
با من همان حکایت پیرار می کند
در حسب حال تذکره نظم کرده ام
نظمی که کسر لول شهوار می کند
کاری ز پیش می رود از لطف شاهیش
این نظم را پیش تو در کار می کند
تا هر بهار خامه نقاش روزگار
بر خار نقش صورت فرخار می کند
سرسبز باد گلبن جاه تو تا زرشک
در چشم دشمنان مژه چون خار می کند

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
آن دم که باد صبح به زلفت گذر کند
مشک ختن به خون جگر چهره تر کند
آگه نه ای که سنبل تو مشک را
هر دم ز روی رشک چه خون در جگر کند
یاد تو سوختگان اجل را شفا دهد
بوی تو خفتگان عدم را خبر کند
هردم که از صفای جمال تو دم زنم
صبحم سر از دریچه انفاس برکند
هرگه که مهر روی تو در خاطر آورم
خورشید سر ز روزن اندیشه در کند
دارم شکسته بسته چو زلفت دلی که او
هر دم هوای صحبت رویی چو خور کند
کار من از تو راست به زر می شود چو زر
آری چو زر بود همه کاری چو زر کند
خوشه نهاد سر به کمرگاه تو مگر
آمد که با تو دست هوس در کمر کند
سرگشته هندویت چه سوداست بر سرش
آن که به این خیال کج از سر بدر کند
دل خواست تا حکایت زلف تو مو به مو
معلوم رای آصف جمشید فر کند
لیکن چنین حدیث پراکنده چون کسی
دربندگی خواجه نیکو سیر کند
خورشید آسمان وزارت که آسمان
خاک درش به سرمه کحل بصر کند
اعظم غیاث دولت و دین آنکه روزگار
نامش وزیر مملکت بحر و بر کند
تا رایت مظفر سلطان خاوری
هر شام عزم مملکت باختر کند
بادا ز قدر رایت چنانکه سر
هر روز فتح عرصه ملکی دگر کند

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
باد سحرگهی به هوای تو جان دهد
آب حیات را لب لعلت نشان دهد
در بوستان به یاد دهن تو غنچه را
هر دم هزار بوسه صبا بر دهان دهد
ز انسان که عکس ماه دهد حسن روی گل
رویت به عکس حسن مه آسمان دهد
گلگونه از جمال تو خواهد به عاریت
باد صبا چو عرض گل و گلستان دهد
بر دم گمان که هست میان ترا کمر
اما کجا میان تو تن در گمان دهد
در رشته جمال تو هر دل که عاشق است
جانی به یک نظر دهد و بس گران دهد
از حلقه دو زلف تو عطارد باد صبح
بویی به عالمی دهد و رایگان دهد
تا چند در هوای جمالت به آب چشم
بر چهره لاله کارم و بر زعفران دهد
صفرای چهره را چو علاجی کنم سوال
از دیده در جواب مرا ناردان دهد
ماند به پسته تو دهن طفل غنچه را
گردایه صبا نگارش در دهان دهد
دندان فرو مبر به امید ای دل ار تو
روزی لب نگار به کامی زبان دهد
ما بیدلیم و راه غمت پر خطر بگو
با زلف پر دلت که ره بیدلان بود
دادم دلی ضعیف به دست ستمگری
کس چون چنین دلی به چنان دلستان دهد
خود دل را دهد که دهد دل به بی وفا
باری چو دل دهد به مهی مهربان دهد
چشمت به خنجر مژه عالم خراب کرد
کز خنجر کشیده به مستی چنان دهد
چون منبع حیات نگردد به خاصیت
آن لب که بوسه بر در شاه جهان دهد
سلطان معز دینی و دین کز نسیم عدل
نوشین روان به قالب نوشیروان دهد
دریای جود شیخ اویس آنکه دولتش
آب نهال عدل ز تیغ یمان دهد
شاهی که دفتر جم و داراب صیت او
گاهی به باد و گاه به آب روان دهد
کیوان به یک دقیقه فکرش کجا رسد
چرخش گر از هزار درج نردبان دهد
بر قامت بزرگی او اطلس فلک
می زیبد ار بزرگی او تن دران دهد
در ملک دست یار قلم گشته عدل او
تا تاب گوشمال کند و کمان دهد
بر روی ران آهوی اگر داغ او نهد
بس بوسه ها که شیر حرمت بران دهد
پرواز نسر طایر چرخ آنچه واقع است
زین آستان حضرت بخت آشیان دهد
ای سروری که رای تو در ضبط مملکت
هر دم خجالت خرد خرده دان دهد
چون چرخ پیر طلعت بخت تو را بدید
گفت ار دهد تو را مدد این نوجوان دهد
هست آستان حضرتت اقبال را حرم
مقبل کسی که بوسه بر این آستان دهد
صد بار گردش بال خورشید سر نهد
تا شاه زیر دست خود او را مکان دهد
از همت تو شرم ندارد سپهر دون
کز صبح تا به شام جهان را دونان دهد
گشته است پای باز مشرف به دست تو
بر پای خویش بوسه پیا پی ازان دهد
چترت مظله است که سکان خاک را
از تاب آفتاب حوادث امان دهد
مشکل رسد به خاک درت چشمه حیات
ور خود به این امید همه عمر جان دهد
خصمت که گشت تشنه به خون خو دارد می
آبش دهد زمانه بنوک سنان دهد
روزی که کرد لشکر مریخ رزم شاه
برجیس را ز شعر سیه طیلسان دهد
بهر هنروران گه هیجا ز غیبها
عارض چو عرض جوشن و برگستوان دهد
پای مبارک تو کند زور بر رکاب
دست مخالفت همه تاب عنان دهد
رمحت میان بسته نهد بهر دام و دد
یک خوان که شرح رزمگه هفتخوان دهد
شاها اگر چه گفت ظهیر از سر طمع
این بیت را و حرص طمع بر هوان دهد
شاید که بعد خدمت سی سال در عراق
نانم هنوز خسرو مازندران دهد
داری تو جای آنکه کمین مدح خوان تو
صد ساله نان به صد چون قزل ارسلان دهد
روح ظهیر اگر شنود این قصیده را
صد بار بیش بوسه مرا بر زبان دهد
تا صبح نو عروس زمرد حجاب را
هر روز جلوه از تتق خاوران دهد
بادا عروس بخت تو را زینتی که چرخ
هر ساعتش به روی نما صد جهان دهد

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
صبا چون پرده ز روی بهار بگشاید
عروس گل تتق از صد بار بگشاید
چو چشم یار نماید بعینه نرگس
که بامداد ز خواب خمار بگشاید
گشاد باغ ز نرگس هزار چشم و کجاست
کسی که یک نظر اعتبار بگشاید
تو دل نمودگی غنچه با صبا بنگر
که هر دمش که بیند کنار بگشاید
بنفشه در شکن و پیچ راست می ماند
به حلقه ای که سر زلف یار بگشاید
تو باش تا گره غنچه از دامن گل
صبا به ناخن سر تیز خار بگشاید
رگ جهنده باران هوا به نشتر برق
دمادم از تن ابر و بهار بگشاید
صبا که قافله سالار چین و تاتارست
به تحفه های گل و لاله بار بگشاید
هوا به یک نفس از چین طره سنبل
هزار نافه مشک تتار بگشاید
خوش آیدم گل زنبق که پنجه سیمین
پر از قراضه زر عیار بگشاید
چنار دست تطاول بر آرد و قمری
زبان به شکوه زدست از نگار بگشاید
نگار بسته و بگشاده دست و سر سهی
چو شاهدی است که دست از نگار بگشاید
کجاست ترک پری چهره تا به کام قدح
ز حلق شییه می خوشگوار بگشاید
صبوح بر طرف لاله زار کن که صباح
دل از مشاهده لاله زار بگشاید
چنانک سوسن آزاده هر صباح زبان 
به شکر نعمت پروردگار بگشاید 
دهان لاله بشوید صباح به مشک گلاب 
که تا مدح شه کامگار بگشاید 
جهانگشای عدوبند میر شیخ حسن 
که چنبر فلک از اقتدار بگشاید
یگانه ای که اگر بانگ بر زمانه زند 
علاقه نه و هفت و چهار بگشاید 
تهمتنی که چو زه بر کمان کین بندد 
ظفر کمین زیمین و یسار بگشاید 
شهی که آیت صیتش چو رایت اسلام 
به هر طرف که رسد آن دیار بگشاید 
اگر محاصره آسمان کند رایش 
به یک دو ماهش هر نه حصار بگشاید 
ز چرخ طایر و واقع پذیره باز آید 
چو قید باز به قصد شکار بگشاید 
به هر زمین که غبار سمند او خیزد 
چه نافه ها که صبا زان غبار بگشاید 
به هر سراب که عین عنایتش گذرد 
چه چشمه ها که ازان رهگذار بگشاید 
افق جواز نیابد که بی اجازت او 
ره قوافل لیل و نهار بگشاید 
زمانه زهره ندارد که بی اشارت او 
درخز این کان و بحار بگشاید 
خجسته روز کسی که به یمن طالع سعد 
نظر به طلعت این شهریار بگشاید 
سموم قهر تو آتش به آب دربندد 
نسیم لطف تو کوثر زنار بگشاید 
چو تیغ رزم شکوه تو در میان بندد 
به دست کین کمر کوهسار بگشاید 
چو کلک فکر ضمیر تو در بیان آرد 
به نوک آن گره روزگار بگشاید 
جمال چهره حق چون تویی تواند دید 
که پرده غرض از روی کار بگشاید 
دو دست بسته عدو را به پای دار آور 
که کار بسته او هم زدار بگشاید 
زاژدهای درفش تو بر دلش گرهی است 
که آن گره سر دندان مار بگشاید 
چو راوی کلماتم به حضرت تو زبان 
به نقل این سخن آبدار بگشاید 
جهان ز گردن خود عقد های نظم ظهیر 
ز شرم این گهر شاهوار بگشاید 
ز چرخ اگر فروبستگی است در کارم 
به یمن بخت خداوندگار بگشاید
به نزد تو چه محل بستگی کار مرا
به یک نظر کرمت زین هزار بگشاید
همیشه تا به بهاران نقاب غنچه صبا
ز عارض گل نازک عذار بگشاید
بهار عمر تو سر سبز باد چندانی
که دهر خوشه پروین زبار بگشاید

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
سحرگهی که چمن شمع لاله در گیرد
سمن به عزم صبوحی پیاله برگیرد
جهان پیر چون نرگس جوان و تازه شود
هوای جام و نشاط قدح ز سر گیرد
چو مرغ عیسی اگر لعبتی ز گل سازی
ز اعتدال هوا حکم جانور گیرد
مشابه گل زرد فلک شور گل سرخ
نخست تیغ برآرد دگر سپر گیرد
نمونه ای است ز حراق و آتش و کبریت
چراغ لاله که هر شب زباد درگیرد
بدان چراغ شب تیره تا سحر بلبل
همه لطایف اوراق گل ز بر گیرد
اگر نسیم سحر بر ختن گذار کند
زرشک مشک چه خونها که در جگر کند
مسافری عجیب است این گل رسیده که او
چو برگ سفره بسازد ره سفر گیرد
ز یک نسیم که در آستین غنچه بکر
دمد شمال چو مریم به روح بر گیرد
ز بس قراضه که گل کرد در دامن
مجال نیست که دامن به یکدگر گیرد
ز آفتاب چو چرخ خمیده نرگس مست
بیاد خسرو آفاق جام زر گیرد
اگر حمایت او ذره را دهد تمکین
فراز مسند خورشید مستقر گیرد
ایا سحای نوالی که دست بخشش تو
به گاه فیض عطا بحر را شمر گیرد
تو آفتاب منیری چو آفتاب سپهر
چهار بالش ملک از تو زیب و فر گیرد
عنایت تو روانی به یک نفس بخشد
کفایت تو جهانی به یک نظر گیرد
به فر داد تو دراج چشم باز کند
به عون عدل تو روباه شیر نر گیرد
برید فکر تو افلاک زیر پا آرد
همای همت آفاق زیر پر گیرد
چو تیغ تو بدرخشد قضا مفر جوید
چو شصت تو بگشاید قدر حذر گیرد
مهابت تو اگر باد را عنان پیچد
صلابت تو اگر کوه گران را ز جای برگیرد
به قهر باد سبک را به خاک دفن کند
به حکم کوه گران را زجای برگیرد
عدو و حسام تو را چشمه اجل خواند
ولی نیام تو را مطلع ظفر گیرد
چو آفتاب ضمیرت به یک اشارت رای
زحد خاور تا مرز باختر گیرد
شب زمانه به مهر تو گردد آبستن
وگرنه کین تو حالی دم سحر گیرد
ز خاک پایت اگر حور ذره ای یابد
به خاک پات که در دامن بصر گیرد
شرار آتش قهرت اگر به کوه رسد
ز خاصیت همه اجزای او شکر گیرد
زبان نطق تو به خامه گر سخن راند
چو نیشکر همه اجزای او شکر گیرد
بهار جاه ز خلق تو رنگ و بو یابد
نهال عدل ز بذل تو بار و بر گیرد
زمانه اطلس گلریز سبز گردون را
ز گرد کحلی خنگ تو استر گیرد
اگر ز نعل سمند تو افسری یابد
سر سپهر به ترک کلاه خور گیرد
اگر نه مدح تو گوید زمانه سوسن را
بنفشه وار زبان از قفا بدر گیرد
مرا زمانه فضیلت نهد بر اهل زمین
وگر همین قلم خشک و شعر تر گیرد
همیشه تا که خود این سرای شش سوار
ز بهر آمد و شد خانه دو در گیرد
سرای عمر تو معمور باد تا حدی
که کارخانه گردونش از تو فر گیرد

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
زامروز تا به حشر بر ابنای روزگار 
شکرانه واجب است به روزی هزار بار 
کامروز نور باصره آفرینش است 
در عین صحت از نظر آفریدگار 
دارای عهد شاه اویس آنکه می کند 
 از تیغ گرد خطه دین آهنین حصار 
هر دم به آستین کرم پاک می کند 
انصاف او زدامن آخر زمان غبار 
دیبای صبح را دل او بافته است پود 
اکسون شام را غضبش تافته است تار 
در جنب رفعتش نبود چرخ سر افراز 
با تاب حمله اش نبود کوه پایدار 
رایش چو بر مدارج همت نهد قدم 
بر دوش آفتاب نهد دست اعتبار 
ای زمره ملوک مطیعت به اتفاق 
وی خسرو نجوم غلامت به اختیار 
هم عقل را کمال زذات تو مستفاد 
هم روح را حیات ز لطف تو مستعار 
شاخی است رایت تو که نصرت دهد ثمر 
بازی است همت تو که گردون کند شکار 
پیش افق ز تیغ تو سدی اگر کشد 
چتر سیاه شب نشود زین پس آشکار 
ز اعجاز عدل توست که ابنای عصر را 
در دور دولت تو به توفیق کردگار 
رفت آنچنان خیال می از سر که بعد ازین 
بیند به خواب چشم بتان مستی و خمار 
شاها در این دو هفته که خورشید ملک را 
شد منحرف مزاج مبارک هلال وار 
دور از جناب شاه بر اعیان مملکت 
روز سپید بو سیه چون شبان تار
نی نبض باد داشت در آن روز جنبشی 
نی طبع خاک بود درآن حال بر قرار 
چون شمع مومنان همه شب زنده داشتند 
با سینه های سوخته و چشم اشکبار 
شکر خدا که عاقبت کار جمله را 
باز آمد آب دیده و سوز جگر به کار 
قاروره سپهر زتاب درون خلق 
دارد هنوز گونه نارنج وعکس تار 
دیدم بنفشه وار سپهر خمیده قد 
سر بر زمین نهاده روان اشک بر عذار 
از بهر جان درازی تو ساکنان خاک 
بگشاده دستها همه چون سرو و چون چنار 
صد بار کردم عزم زمین عیسی از فلک 
بهر علاج و باز همی گشت شرمسار 
زیرا که از دمش فلک از روی پند گفت 
کین کار نیست کار تو و چون تو صد هزار 
لطف خداست جوهر ذات مبارکش 
این کار هم به لطف خداوند واگذار 
کاری اگر همی کنی اندر جوار خویش 
زآفتاب رعشه براز آسمان دوار 
بر پای بود تخت به پیش چو بندگان 
بر صدر دستها بنهاده در انتظار 
تا کی تو پای بر سرو و بر دست او نهی 
و او سر بر آسمان برساند زافتخار 
منت خدای را که نشستی به فال سعد 
بر صدر تخت بار دگر باز بختیار 
آوازه سلامت ذاتت بگوش ملک 
گاه از یمین همی نهد و گاه از یسار 
گر زانکه آسمان ز پی عرض حال خویش 
درد سریت داد برو سرگردان مدار 
آن روزه تیره باد که در ملک سلطنت 
خواند زمانه جز تو کسی را به شهریار 
و آن روز خود مبارک که دوران چرخ را 
آلا به گرد نقط چترت بود مدار 
تو جان روزگاری و جانها به جان تو 
پیوسته اند جان تو به جان روزگار 
تو شمع دلفروز شبستان عالمی 
حاشا که بر سر تو بود باد را گذر 
پیوسته تا بود سبب صحت بدن 
بیماری نسیم روان بخش در بهار 
ذات مبارکت ز همه رنج و آفتی 
محروس باد در کنف لطف کردگار

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
فرخ اختر اختری دری و دری شاهوار
شد ز برج خسروی و درج شاهی آشکار
آسمان در حلقه بر خود گوهری می داشت گوش 
ساخت امروزش برای آفرینش گوشوار
سالها می جست چشم آفتاب نوربخش 
تا به ماهی نو منور کردش اکنون روزگار
مادر ایام را آمد به فرعون و بخت 
قره العینی ز روز نیک گردون در کنار
آرزویی کرد گردون کین گل اقبال را 
پیچید اندر اطلس زنگاری خود غنچه وار
حور چون گل پیرهن صد پاره کرد از رشک و گفت 
حاش لله کو لباس ظالمان سازد شعار
مشتری اشکال سعد اختر از یک به یک 
در نظر آورد و شکل طالعش کرد اختیار
باش تا این باز نصرت را ببالد بال و پر 
باش تا بر خنگ گردون دولتش گردد سوار
خسروان را خاتم است آن خاتم فیروز بخت
خاتمی کو در جهانداری است از جم یادگار
ملک را بود آرزو از بهر شاهی دولتی 
یافت ملک این آرزو را در کنار شهریار
ماه ملک آرای برج سلطنت سلطان اویس 
آفتاب عدل پرور سایه پروردگار
آنکه بر سمت رضایش می کند اختر مسیر
وانکه بر قطب مرادش می کند گردون مدار
رای ملک آرای او را از بلندی آسمان 
می توان گفتش به شرطی کاسمان گیرد قرار
خلق او را کی می توان گفتن صبا وقتی مگر 
کز صبا ننشسته باشد بر دلی هرگز غبار
چون قدح گیرد به کف ابری است سر تا سر حیا 
چون کمربندد به کین کوهی است سر تا سر وقار
دست جود او درم را می شمارد خاک ره 
یا دو دستش خود درم را می نیارد در شمار
هیچ می دانی چرا پیوسته دارد سر به زیر  
آب را زیرا که هست از لطف خسرو شرمسار
نقد رایش در ترازو چون درست آفتاب 
بارها بشکست وجه زهره را قدر و عیار
ای زبدو آفرینش ذات پاکت آمده همچو گل
 با تخت شاهی همچو نرگس تاجدار
همت والای تو از سروران بالاتر است 
کی تواند برد باد مهرگان دست از چنار
صورت خصم تو بندد دار خود در روز و شب 
کرد خواهد عاقبت سر در سر خصم تو دار
نعل اسبت کرد گردون چون هلال اندر مراد
می خریدش مشتری از بهر تاج افتخار
خسروان بندد بر خود گوهر از روی شرف 
گوهرت اصلی است همچون گوهرکان و بحار
شد به عهد عدل تو محفوظ خان و مال خلق
ای به عهد عدل تو گردنکشان در هر دیار
از پی راه مظالم کرده از گردون برون 
نال ایتام بحار و خون مشکین تتار
روی اگر از آتش بتابد رای ملک آرای تو 
کنده ای سازد همان دم هیمه را بر پای نار
قلزم جود تو را نه قبهنیلی حباب
مشعل رای تو راهفت اختر دری شرار
گرد خیلت خاست از ماهی و بر شد تا به ماه 
اینک از قلب فلک بنگر غبارش بر عذار
تا بخواباند چمن در عهد طفل غنچه را 
هر سر سالی و در جنباندش باد بهار
دولت طفلت که هست او حامی گردون پیر
بر سریر سروری پیوسته بادا پایدار
 وقت صبح است و لب دجله و انفاس بهار
 ای پسر کشتی می تا شط بغداد بیار

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
دجله عمری است تر وتازه که خوش می گذرد 
ساقیا می گذر عمر به عطلت مگذار
چند پیچیم چو زلفین تو در دور قمر  
چند باشیم چو چشمان تو در عین خمار
کار آن است تو را کار  ورت صد کار است
بر لب دجله رو ودست بشوی از همه کار
کمتر از خارنه ای  دامن گل بویی گیر 
کمتر از سرونه ای  تازه نگاری به کف آر
جام خورشید از آن پیش که بردارد صبح 
جام جمشیدیصبها به صبوحی بردار
جام بر کف نه ودر باده نگر تا زصفا 
حور در پرده روحت بنماید دیدار
می گلگون که کند پرتو عکسش به صبوح 
صبح را همچو شفق گونه به گلگونه نگار
بخت یار است وفلک تابع وایام به کام
فتنه در خواب وجهان ایمن ودولت بیدار 
دور مستی است در این دور نزیبد که بود 
بجز از حزم خداوند جهان کس هشیار
نقطه دایره پادشهی  شیخ حسن 
شاه خورشید محل  خسرو جمشید آثار
آنکه بر شاهسوار فلک ار بانگ زند 
که بدار ای فلک او را نبود باز مدار
کف او مقسم ارزاق وضیع است وشریف 
در او کعبه آمال صغار است وکبار
بار ها با گهر افشانی دستش زحیا 
ابر آب دهن انداخته در روی بحار
قرص خورشید اگر در خور خوانش بودی 
عیسی مایده آراش بدی خوان سالار
ای که از نزهت ایوان تو بابی است بهشت
وی که از روضه ی اخلاق تو فصلی است بهار 
فلک آثار سم اسب تو در روز مصاف 
همه بر دیده خورشید نویسد به غبار
زحل از قدر تو آموخت بزرگی وشرف
این چنین ها کند آری اثر حسن جوار
شرح رای تو دهد شمع فلک در اصباح 
دم زخلق تو زند باد صبا در اسحار
بیلکت چون بنهد چشم بر ابروی کمان
زه به گوش ظفر آید زدهان سوفار
روز بزم تو درم به همه قدر از سبکی 
در نیار به جوی هیچکس او را به شمار 
گرزند نا میه در دامن انصاف تو چنگ 
بر کند لطف تو از پای گل ونسرین خار
باز اگر پای به دست تو مشرف نکند 
پای خود را ندهد بوسه به روزی صد بار
هر که بیرون نهد از دایره حکم تو پای
بس که سر گشته رود گرد جهان چون پرگار
خسروا لشگر منصورت اگر رجعت کرد 
نیست بر دامن جاه تو ازین هیچ غبار
عقل داند که در ادوار فلک بی رجعت 
استقامت نپذیرند نجوم سیار
این یقین است که در عرصه ملک شطرنج 
برتر از شاه یکی نیست به تمکین و وقار
دیده باشی که چو رخ برطرف شاه نهد
بیدقی بی هنری کم خطری بی مقدار
وقت باشد که نظر بر سبب مصلحتی 
نزد شاپش ویک سو شود از راه گذار
نه ارزان عزم بود پایه بیدق را قدر
 نه از این حزم بود منصف شاهی را عار
آخر دست بر آرد اثر دولت شاه
زنهادش به سم اسب وپی پیل دمار
پادشاها منم آن مدح سرایی که نیافت 
مثل من باغ سخن طوطی شکر گفتار
بلبلی نیست که در معرضم آید امروز 
من تنها وز مرغان خوش آواز هزار
تا جهان را بود از گردش ایام نظام 
تا زمین را بود از جنبش افلاک قرار
باد در سایه اقبال تو شهزاده اویس
دایم از عمر وجوانی وجهان بر خوردار

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
نیست پیدا  این محیط لاجوردی را کنار 
ساقیا دریای می در کشتی ساغر بیار 
چون به زرین زرورق می مگذارن عمر عزیز 
زین محیط غم که بروی نیست کشتی را گذار 
اندران شبها که خیل ماه بر دارد سپهر 
زینهار از دجله خندق ساز واز کشتی حصار 
کشتی خورشید پیکر کانعکاس جرم او 
روز روشن می نماید در دل شبهای تار 
هست خرم گلشنی ترکیب او از چوب خشک 
لیک چوب خشک او می آورد پیوسته بار 
مرکبی چوبین روان باباد در رفتن ولی 
نیست هیچ از رفتن او باد را بر دل غبار 
روحش از باد شمال است وروان از آب بحر 
نیست در گیتیجز این آب وهوایش سازگار 
معده او بگذارند سنگ خارا را ولی 
باشد اندر اندرونش آب صافی ناگوار 
آب را هر دم ز پهلویش بود رنگی دگر 
خود همین باشد به غایت عالم حسن جوار 
گردرین کشتی گذارد روزگار خود جهان 
ایمن از موج حواد ث بگذارند روزگار

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -