cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
مؤمنان جویید از وجه ثبات
استعانت جمله بر صبر و صلات
اینست ایمانی که باشد بالعیان
دان ز سطوات تجلی صبر آن
زین تجلی رهرو ی کاو راست صبر
در نیستان یقین شیر است و ببر
عظمت حق بیند و ماند به جای
این نباشد جز به توفیق خدای
زهره شیران بدرد زین نهیب
کن عجب گر رهروی دارد شکیب
بر صلات اعنی شهود وجه ذات
استعانت جست باید در ثبات
گفت زین رو حق بود با صابرین
بی عنایت این نخواهد شد یقین
تا نگویید آنکه در راه خدا
کشته شد  یعنی که  وا رست از هوی
نفس خود را کشته است  او مرده است
بلکه بر عمر ابد پی برده است
زنده است او بر حیات سرمدی
می خورد قوت از لقای ایزدی
لیک نادانید زین معنی شما
زآنکه اندر پرده اید و در عمی
آزمایش هاست ما را در وقوع
از شما بر چیزها از خوف و جوع
هم دگر از نقص اموال و نفوس
که خورد هر کس ز نقصانش فسوس
ده بشارت صابران را از وداد
که صبور اندر سلوکند و جهاد
صابرند اندر غم و آفات خود
در ولای ما ز مألوفات خود
آن کسان کز عشق نز بیم و امید
در مصیبت ها که ایشان را رسید
از خداوندیم ما گفتند چون
لاجرم إنآ إلیه راجعون
هر تصرف کو کند بر ما رواست
ملک ملک اوست کرد آن را که خواست
هست ایشان را به هر لیل و نهار
بس درود و رحمت از پروردگار
هم هدایت هاست ایشان را ز ما
هر دمی یابند نوعی اهتدا

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
در بیان حج و متعلقات آن 
آن صفا و مروه آثار خداست
وز علامت های دین بهر شماست
چون شدید از عمره فارغ هم ز حج
طوف آن دو بر شما نبود حرج
یک شکال آید در اینجا و اشتباه
فعل واجب گفت چون نبود گناه
چونکه اندر جاهلیت مشرکان
سجده می کردند بتها را در آن
فرض شد چون حج آن بر مسلمین
زآن سبب بد سخت بهر اهل دین
کاین مکان مر مشرکان را معبد است
کی موحد را محل و مقصد است
می پرستند اندر این موقع صنم
هم صنم دارد کنون جا در حرم
لاجرم گفت ار کنند اهل صلاح
بعد حج سعی اندر آن نبود جناح
تو کنی طاعت به معبود اجل
نیست چشمت بر مکان و بر محل
دیر یا بتخانه هر جایی که هست
معبد است آن را که باشد حق پرست
بر وجود قلب اشارت آن صفاست ۱
نفس را هم مروه گر دانی بجاست
از شعایر یعنی از اعلام دین
وز مناسکهای قلبی کالیقین
یا توکل یا که اخلاص و رضاء
رفته رفته تا شود حاصل فناء
وآن شعار الله بود بهر بدن
چون صلات و صوم از طاعات تن
حج بیت آمد وصول مستدام
بر مقام وحدت ذاتی تمام
یعنی اندر ذات حق فانی شدن
رستن از امکان و ربانی شدن
عمره یعنی در زیارت گشت مات
حضرت او را به توحید صفات
واندر انوار جمال و هم جلال
فانی آمد سالک اندر اشتغال
پس حرج نبود مر او را کز خضوع
سوی قلب و نفس فرماید رجوع
در تردد بین آن دو آید او
نز ره تلوین که آن نبود نکو
گر به تلوینند آن باشد جناح
نیست نزد اهل ره فوز و فلاح
ور ز تمکین است کآن بعد از فناست
از جناح و ذنب بالکلی جداست
این دگر نه قلب و نفس انزل است
ذوالسعه بل بر خلاف اول است
ریخت از وی زآن تردد هر چه بود
از جناح و جرم و نقصان وجود
من تطوع خیر محض شفقت است
بر خلایق رغبتش بر رأفت است
پس خدا شاکر شود زو از کرم
یعنی از شکرش فزاید بر نعم
باشد او دانا به افعال عباد
اجر عامل را کند هر دم زیاد
شکر حق چون کرد سالک در فنا ء
حق تصرف داد او را در بقاء

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
غیر آنها که به حق تایب شدند
بر هوای نفس دون غالب شدند
حق نمود اصلاح جان و مالشان
بر صلاح آورد از اقبالشان
تا کنند اصلاح کار ماخلق
بر بیان آرند احسان های حق
پس بر ایشانیم ما توبه پذیر
کشف گردد پرده هاشان از ضمیر
توبه باشد بر جناب حق ایاب
چونکه برگردد شود رفع حجاب
هر که برگردد به خود راهش دهد
نور قلب و جان آگاهش دهد
رو کنی بر شمس روی او به توست
شمس را نبود قفا  او جمله روست
پشت و رو از توست نز آفتاب
چون نمودی پشت دوری زآن جناب
رو نمایی باز چون بر سوی او
بی حجاب و پرده بینی روی او
رو برگردانی ز وی گر هر دمی
رو کنی چون باز رو بینی همی
خشم نارد او ز رو گردانی ای
نور مستغنی است از ظلمانی ای
فضل شمس این است بر تو ای امین
تا چه باشد فضل خورشید آفرین
کی به ناداری رساند خواری ای
جز که خواهد زو کند غفاری ای
تو که محتاجی ببخشی بر گدا
می نخواهی هیچ سود از بینوا
جز که باشد آن گدا دزد و شریر
بهر نظمی بندی او را ناگزیر
تا ز ناداری چه خواهد کارساز
که به ذات است از خلایق بی نیاز
صد هزاران بار اگر از درگهش
رو بگردانند خلق و از رهش
باز چون آرند رو در بسته نیست
از کمال و نقص خلقان خسته نیست
لیک بر اشرار شهر ار پادشاه
بند ننهد ملک او گردد تباه
هیچ با دزدان ندارد شه غرض
بل شد آن زنجیر سرقت را عوض
پس تو رو کن تا ببینی روی او
خوی خود بگذار و شو بر خوی او
وآن کسان که کافرند و مرده اند
همره خود لعنتی را برده اند
مرده اندر کفر و ایشان کافرند
لعنتی را مستحق و درخورند
از خدا و از ملایک وز بشر
بهر ایشان است لعنت سر به سر
مستحق آتشند و لعنتند
جاودان اندر جهیم غفلتند
نیست تخفیفی بر ایشان در عذاب
هم نه مهلت داده گردند از عقاب

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
و إلٰهکم إلٰه وٰاحد لاٰ إلٰه إلاٰ هو الرحمٰن الرحیم ۱۶۳
و خدای شما خداییست یگانه نیست خدایی مگر او بخشندۀ مهربان ۱۶۳
آن خدایی که شما را شاهد است
آن خدای بی شریک واحد است
نیست غیر از او خدایی از قدیم
بر خلایق اوست رحمان الرحیم
واحد بالذات مطلق از قیود
نیست موجودی سوای او به بود
غیر او لاشیء بحت است و عدم
کی شود لاشیء شریک ذوالکرم
نیست در ذات و صفات او را مثال
پس به نزد عقل شرک آمد محال
شرک بر وی نیست ممکن جز ز جهل
عاقلان را فهم این معنی است سهل
زآنکه هستی تام باشد در کمال
فرض اثنینیت او را شد محال
غیر او موجودی اندر هست نیست
تا تو گویی نیستش ثانی یکی است
او نه آن یکتاست یا آنگونه فرد
که توان هم مثل او تصویر کرد
در مثل یکتاست شمس این بین است
لیک مثلش در تصور ممکن است
همچنین هر واحدی در نزد فهم
مثل او آید به ذهن و هم به وهم
لیک او در وحدتش تنظیر نیست
مثلش اندر ذهن و در تصویر نیست
زآنکه هستی نزد ارباب سبل
مطلق است از کیف و کم و جزء و کل
پس به یکتایی جز او معبود نیست
واحد است و غیر او موجود نیست
واحدی نی کز پی اش باشد عدد
واحدی بل کو بود فرد و احد
واحدیت هست عین ذات او
وحدتش ظاهر بود ز آیات او
هر وجودش خاضع است و عابد است
در عبودیت دلیل واجد است
هست هر شیء واحد اندر حد خود
نه چنان واحد که بی حد است و عد
یا نباشد حادث و قسمت پذیر
یا بود در وحدت خود بی نظیر
در گلستان صد هزاران گل نگر
جملگی بر شکل و شبه یکدگر
لیک یکتا هر یکی بر ناگزیر
وین نشان واحد است اندر کثیر
وحدت آمد داد کثرت را نمود
ور نه کثرت نه وجودستش نه بود
لا اله الا الله این است ای فقیر
که جز آن واحد نبینی زین کثیر
غیر ذات واحد قیوم حی
نیست چیزی تا تو گویی چیست وی
یا دهی نسبت که آن معبود نیست
شیء معدومی که خود موجود نیست
گر گدایی فرض گردد در وجود
میتوان گفتن که او سلطان نبود
ور گدایی هیچ نبود در عدم
کس نگوید نیست او شاه قدم
جای نسبت نیست اینجا ای عمو
تا تو گویی لا اله غیره
غیر کبود تا که او باشد اله
با عدم حق را چه نسبت ای پناه
هست رحمان هم به رحمت کامل است
رحمتش بر کل اشیاء شامل است
اینست آن رحمت که در قوس نزول
کرد در هستی خود اشیاء را قبول
هم رحیم است اعنی او بر مؤمنین
رحمتش خاص است در راه یقین
آنچه را او داده بر ما بی عوض
رحمت رحمانی است از آن غرض
وآن فیوضاتی که مزد خدمت است
شد محقق کآن رحیمی رحمت است
اولین آیت به توحید وجود
کآمد از حق بر نبی این آیه بود

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
چون شنیدند اهل کفر از اهل راه
که بود واحد مر ایشان را اله
این چنین گفتند از عقل قلیل
چیست ایشان را بر این معنی دلیل
بیخبر کان کارشان بی معنی است
هستی از برهان یقین مستغنی است
بودشان توحید افعال از اثر
آن هم از تقلید نه از عقل و نظر
محتجب بودند از توحید ذات
پس ز فعل آوردشان حق بینات
ان فی خلق السموات ای محب
هست برهان بر عقول محتجب
عقل محجوب از ره خلقت یکی
پی برد بر ذات موجد اندکی
زآن سبب پرسید فرعون از کلیم
چیست آن ربی که گویی ای سلیم
دید موسی نیستش تأیید ذات
تا کند آگاهش از توحید ذات
در جوابش گفت ربی کآفرید
این سماوات و زمین کآید پدید
همچنین گفتند کفار از عناد
چیست برهان بر ثبوت این مراد
که شما را خود الهی واحد است
گفت فعلش بر توحد شاهد است
زآنکه دو فاعل اگر باشد به کار
هیچ یک را نیست در امر اختیار
زآنکه باشند ار به ضد یکدگر
نیست اندر فعلشان هرگز اثر
هر چه آن خواهد کند این برخلاف
وز خلاف افتد عمل ها بر گزاف
از دو مشیت وز دو امر اندر مثل
منتزع کی گشت فعلی بی خلل
ور که با هم آن دو فاعل بی جدال
متحد باشند و تام اندر کمال
پس سبب چبود که دو فاعل بود
فرض این نزد خرد باطل بود
اینت بر توحید افعالی گواه
فعل او گوید بود واحد اله
کرد ایجاد او سماوات و زمین
اختلاف روز و شب را بین چنین
فلک تن ها در بحار جسم کل
ز امر او جاری چو مردان سبل
تا که مردم را بود سود ار کسند
بر کمالات وجود خود رسند
وآنچه نازل کرد آب از آسمان
بر زمین تا زنده گشت اندر زمان
آب علم است آن به ارض نفس ها
بعد از آنکه مرد از جهل و عمی
هم ز هر جنبنده ای اندر زمین
بهر معموری پراکند این چنین
باد را آورد در جنبش عیان
ابر را فرمود رام اندر میان
تا مگر باشد نشانی در نزول
بهر اهل علم و ارباب عقول
این همه آثار فعل باری است
گر ز فعالت به دانش یاری است
ره بری بر موجد از ایجادها
هم به جنباننده پی از بادها
فعل ها گر هیچ یک جو عاقلی
مر تو را باشد گواه فاعلی
نزد عقل آن تا نگویی فاش نیست
نقشها را بین که بی نقاش نیست
همچنین بی باد جنبان باد را
چون بناء دیدی بدان استاد را
باد جست از مروحه سازی یقین
باد جنبانی بود اندر کمین
همچنین دان جنبش این بادها
باد جنبانی استشان اندر خفا
جنبش اعضاء یقین باشد ز روح
روح را هم هست جنبش بالوضوح
جنبش روح ارچه ناید در عیان
لیک زو باشد به جنبش آسمان
روح را هم هست جنباننده ای
میرود بر قدرت راننده ای
آن طبیعی بر قلم دارد نظر
زآنکه کاتب را نبیند از بصر
کلک اسباب است بر کتب حروف
لیک بر معنی کجا دارد وقوف
معنی اندر علم کاتب مختفی است
کلک هیچ آگاه از آن اندیشه نیست
آن قدر هم که نویسد خوب و بد
باشدش هر لحظه از کاتب مدد
گر طبیعت بود نقاش صور
چون به یک صورت نباشد دو بشر
طبع کارش رسم صورت کردن است
نقشها را بر نشان آوردن است
نی که در صد قرن زین جمله بشر
دو نفر نبود به شکل یکدگر
ور به ندرت شکل یکدیگر دو تن
باشد آن هم نیست بر یک صوت و فن
شکل ها و صوت ها و وضع ها
مختلف هم خلقها و طبع ها
پس طبیعت واسطه است و آلت است
غافل از اصل وجود و علت است

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
بعضی از مردم که اندر آزمون
دون حق گیرند همتایان دون
دوست میدارند آنها را چنان
که خدا را دوست باید داشت هان
و اهل معنی را بود حبی اشد
بر خدا از راه ایمان و رشد
ور ببینند آن کسانی را که دوست
غیر حق بگرفته اند از مغز و پوست
ظلم بر خود کرده اند و بی حساب
خود ز حرمانند در رنج و عذاب
هست قوت مر خدا را بالتمام
که شدید استش عذاب و انتقام
دل به شیء پست جز احمق نبست
یار فانی گشت و دل بر حق نبست
دیده باشی زین مجازی مردمان
نوبتی گر هیچ خیری ناگهان
بر تو کس احسان به وقتی کرده است
یا به تاریکی چراغ آورده است
یا رهاندستت به وقتی از خطر
یا زمانی بود با تو همسفر
یا طبیب آورده در بیماریت
یا به کاری کرده وقتی یاریت
حب او را میدهی بر دل قرار
ذکر احسانش کنی لیل و نهار
گرچه دانی بود بر خیر او سبب
نیست قادر کس به چیزی غیر رب
آنکه یک خیرش تو را موجود کرد
از عدم آورد و بود از جود کرد
گر که آری خیر او را در قلم
هست بیش از برگ و باران دم به دم
نطفه بودی دادت از آن رتبه نقل
تا رساندت بر کمال و علم و عقل
آن عطاهایی که داد از فضل و داد
کافرم گر یک دم آوردی به یاد
جای شکر آن همه اکرام و خیر
حب او دادی گرفتی حب غیر
بر غلامت گر تو یک احسان کنی
مشرک ار شد ترک او آسان کنی
نان تو خورد و به غیر انداخت مهر
رانی اش کو را نبینی روی و چهر
نه به او جان داده ای و نه وجود
نه ز غیب آورده ایش اندر شهود
نه ز نطفه برده ای او را به عقل
نز کمالش داده ای صد گونه نقل
نی ز آفاتش یکی بی گاه و گاه
بوده ای هرگز به عمر او را پناه
نی خبر داری که چون از سانحات
رسته است و از کجا دارد حیات
چشم داری خدمت از وی روز و شب
دیر خیزد می کنی بر وی غضب
جز تو می خواهی نداند مهتری
وز تو بهر دل سپردن بهتری
پس ز مولایی که معبود تو است
باعث جان بانی بود تو است
در وجود آوردت از کتم عدم
با شیوناتی که ناید در قلم
هم شوی راجع به سوی او یقین
عاجز و مسکین و محتاج و غبین
دل نهی بر غیر  بس باشد عجب
همچنان که بست باید دل به رب
یا ندانی هر چه را داری تو دوست
چون برافتد پرده معبود تو اوست
گاه معبود تو باشد جاه و مال
گاه اسب و استر و اهل و عیال
وآن کسان که با خدا باشند دوست
کرده بیرون حب غیر از مغز و پوست
غیر حق بینند کی چیزی که او
پیششان محبوب باشد یا عدو

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
داده یکجا خانمان بر باد عشق
رفته یاد از یادشان جز یاد عشق
از بلاد آشنایی در به در
نی خبر دارند از پا نی ز سر
آشنا دانند نه از بیگانه باز
عاقل از مجنون خراب از خانه باز
چون شود نو ماهشان ز ابروی دوست
دل فرستند از پی گیسوی دوست
دل چو رفت آید به جای او جنون
زآن شود دیوانه غرق بحر خون
بوی خون تا آید از وی میدود
تا که دیگر ماه عاشق نو شود
هر دمی تا ماه جان در پرتو است
عاشقان را اول ماه نو است
نیست یعنی ماه او را وقت و روز
روز نشناسد ز شب  دی از تموز
اول مه دل رود او را ز دست
هست تا آخر چنین مجنون و مست
شد سر مه نوبت دیوانگی است
کیست کاین مه شد چو نو دیوانه نیست
چون شود این روز و شب وین مه به سر
کرده گل در من جنونی تازه تر
لحظه ای پیشم جنونی تازه بود
تازه تر شد گرچه بی اندازه بود
داشتم زنجیر سازی آن کجاست
در جنونم دلنوازی آن کجاست
بر چه من دیوانه ای تدبیر نیست
بند حلقم حلقه و زنجیر نیست
شیر جانم چون شود دیوانه باز
برکند زنجیرها را دانه باز
زلف مجنون پرورش زنجیر ماست
در جنون عاشقی تدبیر ماست
هست عاشق دردهای او فزون
نیست تنها رنج او صرع و جنون
هر زمینی ز آب چشم او گل است
قوت او تا میخورد خون دل است
حال عاشق ناید اندر گفتگو
شرح عشق و عاشق از تفسیر جو
گفت بر خود ظلم کردند آن کسان
که ندارند از محبت نور جان
نیست از حرمان عذابی سخت تر
هر که او محروم تر بدبخت تر
وقت مردن هر چه کت محبوب بود
چون ببینی فاسد و معیوب بود
ملک معمورت خرابی بوده است
آب می دیدی سرابی بوده است
آنکه را پنداشتی کآن یار توست
در زمان بی کسی غمخوار توست
بینی آن دم بوده شییی باطلی
جز دریغ از وی نداری حاصلی
حب مالت بوده ماری وآن سزد
تا به گورت روز تنهایی گزد
گوید ای مسکین من آن مال تو ام
کی یقین بودت که قتال تو ام
چونکه بودم در جهان دلخواه تو
گشتم از دلخواهی ات همراه تو
بس به من در زندگی بالیده ای
نک چرا از من چنین نالیده ای
همچنین دان هر چه را داری تو دوست
کند خواهد روزگاری از تو پوست
میرسد روزی که گردی زو گریز
زآنچه داری نک چو جان آن را عزیز
چونکه بینی قوه از حق است و بس
نیست کس را غیر او فریادرس
بنگری آن قوه و آن اقتدار
با ضعیفان بوده ای وآنگه تو یار
بر تو این صورت عذاب و آفت است
گر جوی اندر وجودت غیرت است

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
ایها الناس از حلال اندر زمین
خورد باید پاک و طیب زآن و این
لیک بر خطوات شیطان عنود
پیروی نارید کآن را نیست سود
خطوه است افراط و تفریط ای پناه
بر یمین و بر یسار از خط راه
در لغت خطوه بود گام و قدم
نسبتش تا بر چه است از مدح و ذم
گر بود خطوة بلیس از گمرهی است
ور که خطوة اهل دل گام بهی است
موقعش تا چیست گر بر جای اکل
گشته ذکر  آن گام اسراف است و عدل
هست اسراف از صفا ت اشقیا
وآن عدالت ظل توحید خدا
می دهد شیطان فریبت کز حلال
هر چه خواهی صرف کن نبود ملال
صرف نعمت گر به عدل و نصفت است
نیست آن اسراف شکر نعمت است
گر خوری روزی خراج ملکتی
با عدالت نیست یک جو کلفتی
ور عدالت بر وی و انصاف نیست
هیچ جز تبذیر و جز اسراف نیست
ظلم باشد ضد عدل ای نیک بخت
هست او را شاخه ها همچون درخت
شاخه ها هر یک به نامی مشتهر
زآن یک اسراف است گر باشی مقر
موقع آن وقت صرف نعمت است
همچنین دان عدل را کز حکمت است
شرط عدل آن است در اکل ای فقیر
که نگردد زو قوی نفس شریر
می نگردد هیچ یعنی آن طعام
صرف بر عصیان و لذات حرام
مستحقان را کنی با وی شریک
نی به منت یا منم کآن نیست نیک
گر که خواهی کرد در عدل اهتمام
ماند اندک بهر تو نان و طعام
زآنکه باید داد از شهد و شعیر
نیک قسمت بر یتیم و بر فقیر
زآن نمودند انبیاء و اولیا
بر هر آنچه کمتر از قوت اکتفا
زآنکه می دیدند هر جا در دیار
روز و شب هستند مسکینان هزار
تو خوری خوش وآن اسیران غریب
در بلد بی خانمان و بی نصیب
خاصه گر باشند ز اوتاد و کرام
همچو اولاد علی ع در شهر شام
پیرو خطوات شیطانی یقین
از نژاد شامیان و اعدای دین
دشمنی ز ابلیس می باشد عیان
میکند بر سوء و زشتی امرتان
چون دهد بر باد کین خاک شما
خندد او بر عقل و ادراک شما
خاصه گر گویند چیزی بر خدا
که نمی دانید از جهل و عمی
بر شما خندد که این گیجان دروغ
بر خدا گویند بی عقل و فروغ
با شیاطین گوید از رسم و نشان
برحذر باشید زین پیدا نشان
تا نسوزید از شرار جهلشان
وز دم بی رأفت نا اهلشان
با تو گویم گر که داری هیچ گوش
باش از چیزی که نادانی خموش
خاصه نسبت بر خدا و اولیاء
یا که امر دین و اسرار قضاء
یا کلامی گو که پاکان گفته اند
راهت از خاشاک بهتان رفته اند
یا ز روی عقل و برهان گو سخن
یا ز کشف قلب دور از وهم و ظن
زین سه چون بگذشت باقی مرتد است
گفتنش هم گرچه نیک آید بد است
ای خدای ذوالجلال ذوالمنن
که به خاک آموختی نطق و سخن
همچنان که خاک بودم من ز پیش
بیخبر از عقل و نطق و جان خویش
پس تو ز ایجادم چراغ افروختی
خلق کردی نطق و فهم آموختی
نعمت افزودی نمودی لایقم
بر معارف هم به حکمت ناطقم
تا به این اندازه دادی علم و عزم
کآورم تفسیر قرآن را به نظم
نی به تحصیلی است این فضل خداست
خلق کی دانند کاین داد از کجاست
این تو می دانی که دادی از کرم
آنچه دادی بر فقیر از بیش و کم
نایی مطلق تویی ما چون نی ایم
بلکه نی هم خود تو یی ما لاشیء ایم
خاک بر فرق من و نطق و دهن
که توانم گفت حق داد این به من
من کجا بودم وجود من چه بود
لاشیء بودم نمود من چه بود
ما و من گفتن در این درگه خطاست
ما و من جز بهر ذوالمن ناسزاست
محض مفهوم است گر گویم که من
آن هم از اعطای توست ای ذوالمنن
من کسی گو ید که در غیب و شهود
باشد استقلال ی او را در وجود
نه کسی کش داده هستی دیگری
نیستش بر کف ز باغ خود بری
گر غلط گوییم حرفی یا قبیح
چو از تو بود آن هم تو کن بازش صحیح

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
چون بر ایشان گفته شد که پیروی
آورند از حق به وجه معنوی
آنچه بفرستاده حق ز آیات خویش
بعد از آیتها که بفرستاده پیش
پیروی گفتند آیا هستمان
آنچه ز آباء هست اندر دستمان
آنچه بر وی بوده اند آباء ما
متفق باشد بر آن آراء ما
گرچه آن آبایشان بی مدرکند
از هدایت دور و بر حق مشرکند
بر مثل این کافران بر داعیند
آن چنان که هر رمه بر راعیند
مر بهایم را کند ناعق صدا
بشنوند اما نفهمند آن ندا
بل ز حیوانند بی ادراکتر
خواندن ایشان بود دور از ثمر
زآنکه آنها بشنوند آواز را
لیک نتوانند فهم راز را
وین گره را غیر از آنکه نیست هوش
هم ز بهر استماعی نیست گوش
از حجر در عقل و دانش کمترند
نه همین گنگند یا کور و کرند
با بتانی که پرستند از غلط
گوییا هم دانشند و هم نمط
می پرستند از جهالت سنگ را
همچو خود مصنوع بی فرهنگ را
مر شرف جویند از شیء خسیس
بر چنین عقلی همی خندد بلیس
کس ز خوان منعمی نعمت خورد
سجده وآنگه پیش لاشییی برد
زین عجب تر نیست چیزی در جهان
شاید ار گیری عجب زین ابلهان

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
ای گروه مؤمنان اندر حیات
رزقهای خود خورید از طیبات
شکر نعمت پس کنید از هر چه هست
گر شما خود بنده اید و حق پرست
بر شما مردار و خون آمد حرام
باز لحم خوک از رب الانام
زآنکه بس در خوردن آن آفت است
موجب افساد خلق و خلقت است
وآنچه شد برپا به ذبح او صدا
در مقام قصد بر غیر خدا
یعنی آنچه از ذبح آن وز اکل آن
قصد باشد شرک بر حق بالعیان
مشرکان در وقت ذبح از خبث ذات
بد بلند آوازشان بر اسم لات
شد چنین ذبحی بر اهل دین حرام
هست بسم الله شرط این مقام
جز به غیر باغ و عاد از اضطرار
نیست حکمی بر حرام از کردگار
باغ افراط است نزد اهل حق
عاد هم تقصیر در سد رمق
اندر این صورت نباشد جرم و بیم
کو به اهل دین غفور است و رحیم
چون ببخشد حق نماند ذلتی
نور آمد  رفت بود ار ظلمتی

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
آن کسانی که بپوشند از عتاب
آنچه نازل کرد حقشان از کتاب
میفروشند آن کمال بی عدیل
از ره نقصان به شییی بس قلیل
نیست مقصود آنکه بفروشند باز
بر کثیری تا در آن باشد جواز
بلکه با وی هر دو عالم اندک است
داند این مردی که در ره سالک است
آنکه بفروشد فزونی را به کم
نیست هیچش غیر آتش در شکم
آتش حرص است و از آن نارها
که بود در بطن آتش خوارها
بهر ایشان گفت زآن مایأکلون
کی خورند از غیر نار اندر بطون
نه سخن گوید مر ایشان را خدا
نه کند پاکیزه شان از ناروا
چون نگردند از هوای نفس پاک
هست ایشان را عذابی دردناک
این گروهند آنکه بخریدند باز
گمرهی را بر هدایت از مجاز
هم عذاب آخرت بر مغفرت
تا در این سوداء چه باشد معذرت
چه شکیبا کرده ایشان را به نار
این است صبر بد مآل ناگوار
این است بهر آنکه انزال کتاب
از خدا حق است و بر عین صواب
وآن کسان که اختلاف اندر کتاب
میکنند اندر شقاقند و عذاب
این تخالف نزد اهل علم و دید
گشت باعث بر شقاقی بس بعید

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
در بیان بذل و بخشش 
نیست نیکو گر که اندر جستجو
سوی غرب و سوی شرق آرید رو
لیک نیک است آنکه ایمان بر خدا
آرد و بر روز آخر از ولا
بر ملایک بر کتاب و انبیا
که ز حق باشند هر یک رهنما
داد مال خود ز حب مستقیم
بر قرابت پیش هگان و بر یتیم
بر مساکین هم به فرزند سبیل
گرچه باشد در دیار خود جلیل
هم به سایل شاید اعطاء کردنت
وآن حقوقی که بود در گردنت
حق مال اعطاست از وجه صواب
نی به علت گفت زآن وفی الرقاب
گر زکات مال بدهی با وثوق
شد اداء یک حق تو را از آن حقوق
نی که حق مال بر اهل نجات
منحصر بر خمس باشد یا زکات
تا بود یک حبه از مالت به دست
مستحق را هست حقی زآنچه هست
داری ار ده من ز گندم یا شعیر
هست واجب بر زکاتش بر فقیر
همچنین از مابقی تا گشت نان
هست اندر گردنت حقی از آن
زآنکه باشد اهل استحقاق باز
در جوارت داری ار دل بر نیاز
نی که گویی من زکات مال را
داده ام بر مستحق از ابتدا
نیست حقی این زمان در گردنم
هم نه من بر رزق خلقی ضامنم
داند آن کو چشم عقلش روشن است
تا بود دارای دانگی  ضامن است
بر صلات و بر زکات آرد قیام
گشت وافی عهد را با اهتمام
آن کسان در رنج و سختی صابرند
کارزار آمد چو نوبت حاضرند
راست گویانند آنها در مدار
هم به راه عقل و دین پرهیزکار

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
در بیان قتل و قصاص 
ای گروه مؤمنان از عام و خاص
بر شما بنوشته شد حکم قصاص
کتب یعنی بر شما گردید فرض
همچو بهر سطح و طول و عمق و عرض
مر قصاص آن لازم کونیت است
ظلی از اضلال عدل حضرت است
بر ازاله و نفی عدوانی که آن
مر سبوعی قوه را باشد نشان
چون تصرف کرد حق در عبد خویش
تا کند در خویش فانی از خودیش
می دهد از حر روحش در عوض
محض بخشش روح بهتر بی مرض
هم نماید عبد قلبش را بدل
حق به قلبی بی کدورت بی علل
گیرد از اثنای نفسش نقص حال
موهبت را تا دهد بر وی کمال
زین مقاصت که کند با بنده حق
ساخت بر اعظم حیاتش مستحق
آن حیات عارفان است و خواص
کز پی هر کشتنی باشد قصاص
نفس حیوان را بکش تا کم شود
پس ز حیوانی رهد آدم شود
همچنین فرض است در تبدیل و نقل
کشتن آدم پی احیای عقل
عاقلان کشتند زآن بهر نشان
آدمی را که نبودش نور جان
آدمیت نی همین گوش و سر است
آدم است آن کز دو عالم برتر است
مرده از هر رتبه وز نور حیات
هست او را تا مقام جمع ذات
صورت آن نزد اهل معرفت
حکم عدل اندر قصاص است و دیت
پس هر آنکه شییی از وجه وجیه
عفو کرده شد مر او را از اخیه
قاتل اعنی یافت عفو از اهل دم
وز دیت چیزی مر او را گشت کم
اهل دم را حق برادر خوانده زآن
که برادر گشته در مهر امتحان
زآنکه هم عرق است با او نزد هوش
خونش از غیرت بود دایم به جوش
گر ولی دم ببخشد درهمی
پیروی کرده است بر نیکی همی
عفو کرد آن خون و بگذشت از قصاص
وز دیت هم کاست کو یابد خلاص
پس ادای حق نیکی سوی او
می رسد وین است پاداش نکو
و اینست هم تخفیف رب و رحمتی
در اداء دانه یابد ملکتی
ور کسی بگذشت زین بعد از قبول
یعنی از عفو و دیت آرد نکول
کرد عفو و گشت راضی بر دیت
پس ز عفو و صفح گرداند نیت
یا پشیمان گشت زآن قدری که کاست
از دیت وز بعد بخشش باز خواست
یا پس از اخذ دیت بد دل شود
بر قصاص از غیر حق مایل شود
یا ز اقسام ثلاثه در قصاص
حکم را بدهد به یک قسم اختصاص
بهر او باشد عذاب دردناک
رفته از راه نجاتی بر هلاک
آن ثلاثه شد قصاص و انتقام
یا دیت یا عفو در تنظیم تام

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
و لکم فی القصٰاص حیٰاة یٰا أولی الألبٰاب لعلکم تتقون ۱۷۹
و برای شما است در قصاص زندگی ای خداوندان خردها شاید شما بپرهیزید ۱۷۹
مر شما را در قصاص آمد حیات
اهل هوش ار هیچ دارید التفات
تا بپرهیزید اندر زندگی
زآنچه دور است از رسوم بندگی
نفس خونی کشته از تیغ هوی
قلب عالی رتبه را بر ناروا
کشت باید در قصاصش بی درنگ
ور نه گردد زندگانی بر تو تنگ
عبد را بر قتل حر بایست کشت
هم به قتل مرغ جنت خارپشت
گشته این خونخواره یار همدمت
تازه گردد هر دم از وی ماتمت
بس عجب کو را بداری زنده باز
زندگی را چارة این گنده ساز
در قصاص استت حیات و زندگی
حاصل این زندگی دان بندگی

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
کتب علیکم إذٰا حضر أحدکم الموت إن ترک خیرا الوصیة للوٰالدین و الأقربین بالمعروف حقا علی المتقین ۱۸۰
 در بیان وصیات و تأکید در عمل کردن به آن 
شد نوشته بر شما هنگام فوت
از شما چون شد یکی حاضر به موت
مر وصیت مانده گر مالی بجا
زو به سوی والدین و اقربا
زآنچه معروف است و حق بر متقین
که نباشد جمع آن از جور و کین
گر شده جمع آن به ظلم آن بی خرد
شاید ار گردد بر آن مظلوم رد
لیک باشد گر معین قدر آن
که به خواری اخذ کرده است از فلان
مال معروف آن بود کز عدل و داد
جمع گردد نی به ظلم و کین زیاد
هست معروف آنکه روز داوری
وزر نبود تا از آن گردی بری
کس نگوید مال از آن مظلوم بود
که به دست آورد و این معلوم بود
پس شود آن مالها روز شمار
هر درم از بهر جانت زخم مار
بر چنین مالی کجا حق کرده امر
کن وصیت یا بده بر زید و عمر
شد وصیت لایق مال حلال
که بود معروف در نزد رجال
یعنی آن را اهل دین دانند خیر
وانتسابش بر تو باشد نی به غیر
باز معروف ار که دانی حکمتش
هم توان بودن به موصی نسبتش
تا وصیت او به عدل و دین کند
نی به میل نفس بی تمکین کند
عدل آن باشد که اندر اصل و فرع
حکم او ثابت بود در عقل و شرع
او وصیت کرد بر آیین حق
نیست فعلش باطل اندر دین حق

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
پس هر آن کو بست چشم عقل و دید
کرد تبدیل آنچه از موصی شنید
این گنه باشد بر آنها کز دغل
می نمایند آن وصیت را بدل
نیست هیچ از بهر موصی اثم و بیم
حق به قول او سمیع است و علیم
وآنکه او ترسد ز موصی بر گناه
یا به میلی کآن بود بر اشتباه
یا نداند آن وصیت را به حق
پس به حق گرداند از باطل ورق
بر رضای وارث از روی سداد
صلح بدهد بی نشان دور از فساد
نیست هیچ از بهر او جرم و قصور
حق در اصلاحش رحیم است و غفور
مصلحان را حق دهد پاداش نیک
گر نباشد در ستم با کس شریک

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -