cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
هر چند به دردم از دل محکم تو
گیرم کم جان و دل  نگیرم کم تو
یا هست کنم آنچه ترا کام و هواست
یا نیست کنم جوانی اندر غم تو

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
تا بود ز روی مهر لاف من و تو
در خواب ندید کس خلاف من و تو
چون تیره شد اکنون می صاف من و تو
مادر نه بهم برید ناف من و تو

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
ای همت من رسیده پاک از پی تو
در چشم خرد فکنده خاک از پی تو
هر لحظه دلم کند تراک از پی تو
ای بی معنی  شدم هلاک از پی تو

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
ای فخر زمانه را ز پیوندی تو
آدم شده محتشم ز فرزندی تو
زین گونه به رنج بنده خرسند شدی
چون در خورد از روی خداوندی تو

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
دل تنگم از ان جهان پیوسته
کی بگسلم از مهر چنان دلبندی 
چون هست رگ عشق بجان پیوسته

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
از جور و ستیز تو بهر بیهده ای
در هر نفس از سینه بر آرم سده ای
ای روی تو در چشم رهی بتکده ای
مردی نبود ستیزه با دلشده ای

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
ای شمع  که پیش نور دود آوردی
یعنی خط اگر چه خوش نبود آوردی
گر دود دل منست دیرت بگرفت
ور خط بخون ماست زود آوردی

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
گر عقل مکان گیر مصور بودی
بر چهرۀ ملکت تو زیور بودی
ور دانش را جنبش و محور بودی
اندر فلک رای تو اختر بودی

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
از شست  شها  چو ناوکی بگذاری
در تیره شب از دیده سبل برداری
بر کرۀ شبدیز چو ران بفشاری
کیمخت زمین بماه نو بنگاری

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
آن به که جهان را بدل شاد خوری
باده ز کف حور پریزاد خوری
پیوسته ز دست نیکوان باده خوری
بادست غم جهان چرا باد خوری

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
اول قدم آنست که جان در بازی 
وز خانه به یکبار بکوی اندازی
چون قوت تسلیم و رضا حاصل شد
آنگه بنشینی و بخود پردازی

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
بی آنکه ز من بتو بدی گفت کسی
بر کشتن من چه تیز کردی هوسی
زین کار همی نیایدم باک بسی
صد کشته چو من به که تو غمگین نفسی

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
تا بنده شد از هوا قرین هوسی
جز ناله ز بنده بر نیاید نفسی
فریاد رسم نیست بغیر از تو کسی
فریاد ز دست چون تو فریاد رسی

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
دردا و دریغا که چنین در هوسی
کردیم تن عزیز خس بهر خسی
زهر غم روزگار خوردیم بسی
از دست دل خویش  نه از دست کسی

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
من عاشق تو  نه بر توام دسترسی
وآنگه شب و روز بوده در دست خسی
کار من و تو چو بنگرد ژرف کسی
صد عالم محنتست در هر نفسی

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
می کوشیدیم کز تو سازیم کسی
نتوانستیم و جهد کردیم بسی
سروی نتوان ساخت به حیلت ز خسی
تو در هوسی بدی و ما در هوسی

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
گر من  صنما سوی تو ره یافتمی
بر دیده بدیدن تو بشتافتمی
گر خاطر من ز هجر غمگین نبدی
اندر غزل تو موی بشکافتمی

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
آن قوم کجا نزد تو پویند همی
در جزو و ز کل ز هر تو جویند همی
از دل همه مهر تو بشویند همی
تا می نکنی یقین چه گویند همی

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
اقبال براندت که حکمت خوانی
ور نام طلب کنی ز نان در مانی
بردار مرا ز خاک اگر بتوانی
تا پیش تو بر خاک نهم پیشانی

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
با نصرت و فتح و ظفر و دولت والا
بنگر علم شاه جهان بر سر بالا
لشکر شده آسوده و ترمذ شده ایمن
نصرت شده پیوسته و دولت شده والا
فتح آمده و تهنیت آورده جهان را
سلطان جهانگیر به این فتح مهنا
بشکفته به دین داری او جان پیمبر
نازنده به فرزندی او آدم و حوا
بهروزی او در همه گیتی شده معروف
پیروزی او در همه عالم شده پیدا
رزمش  همه با نصرت و رسمش همه  نیکو
روزش همه با دولت و کارش همه زیبا
ای شاه غلامان تو دارند به اقطاع
چین و ختن و کاشغر و خلخ و یغما
بر بیعت و پیمان تو صد نامه رسیدست
از مکه و غزنین و سمرقند و بخارا
از موکب تو کوه نماید همه هامون
وز لشکر تو شهر نماید همه صحرا
آنجاکه تف توست چه جیحون و چه هامون
وانجا که صف توست چه جنگ و چه تماشا
تاگرد سپاه تو برآمد ز خراسان
یک باره به ادبار فرو شد سر اعدا
زین نصرت و زین فتح  که دیدند و شنیدند
دیگر به خراسان نبود غارت و غوغا
نشگفت اگر از بیم توشیران بگریزند
کز هیبت تو موم شود آهن و خارا
تا دست تو دریا بود و تیغ تو آتش
نشگفت نهیب و خطر از آتش و دریا
هر شاه  که یک راه زتیغ تو بترسد
از ملک و ولایت نبود نیز شکیبا
سو دش نکند تعبیه قلعه و لشکر
آن به  که  کند با سر تیغ تو مدارا
گر تعبیه سازی به سوی روم دگر بار
زنار چو افسار کنی بر سر ترسا
فرمان تو مسجد کند از خانه رهبان
شمشیر تو خرزین  کند از چوب چلیپا
شاها ملکا جمله آفاق تو داری
شد دیده دین از ظفر و فتح تو بینا
بیم است ز شیران جهان وز تو رعایت
عذرست ز شاهان جهان وز تو محابا
شادند و سرافراز به عدل تو خداوند
چه  خویش و چه بیگانه  و چه پیر و چه برنا
تا بنده معزی ز فتوح تو سخن  گفت
زیر قدمش گشت ثری همچو ثریا
هر شعر پسندیده که در مدح تو گوید
باشد چو یکی عقد پر از لؤلؤ لالا
تا عقل شناسنده تمام است به دانش
تا مهر فروزنده بلندست به جوزا
زیر علم فتح تو بادا همه عالم
زیر قدم عدل تو بادا همه دنیا
شمشیر تو برنده و دست تو دهنده
فرمان تو پاینده و بخت تو توانا

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
ای کرده فتح و نصرت در مشرق آشکارا
بگذشته زآب جیحون وآتش زده در اعدا
با خیل خیل لشکر چون سیل سیل باران
با فوج فوج موکب چون موج موج دریا
از توده توده آهن چون کوه کرده هامون
وزگونه گونه رایت چون شهرکرده صحرا
بنهفته هر غلامت دیبا به زیر آهن
پوشیده هر ندیمت آهن به جای دیبا
ماهان بزمگاهت در کف گرفته کیوان
مریخ وار بسته هر یک میان به جوزا
شمشیر جنگیانت در خون شده مغرق
چونانکه برگذاری بیجاده را به مینا
از سنگ منجنیقت بشکسته حصن دشمن
چونانکه از تجلی بشکست طور سینا
از جمع پادشاهان کس را نبود هرگز
فتحی بدین بزرگی در وهم و در تمنا
تو عادلی و دانا وز عدل و دانش تو
هم ملک شد مزین هم فتح شد مهیا
ای گشته همچو مشرق مغرب به تو مزین
وی  گشته همچو ایران توران به تو مهنا
فتحی چنین که یابد جز پادشاه عادل
ملکی چنین که  گیرد جز شهریار دانا
زین فتح نوکه کردی ملت گرفت قوت
زین ملک نو که بردی دولت  گرفت بالا
هست اندرین سعادت تأیید ملک و دولت
هست اندرین بشارت تاریخ دین و دنیا
از نعل بادپایان وز خون خاکساران
گرد و بخار از ایدر رفته است تا بخارا
از روی جنگجویان وز موی شیرگران
بی نرخ شد به توران کافور و مشک سارا
همچون بنات نعشند از هم گسسته اکنون
قومی که بر خلافت بودند چون ثریا
خشمت نکردکس را الا به حق عقوبت
عفوت نکرد کس را الا به حق محابا
از خانیان گروهی کز خط شدند بیرون
جنگ آوران یغما جانشان زدند یغما
از تیغ شیر مردان تن شان شدست عبرت
وزپای ژنده پیلان سرشان شدست رسوا
در قلعه بود خصمت سیمرغ وار پنهان
پیش تو آمد آخرگنجشک وار پیدا
نصرت همی طلب کرد از کین تو ولیکن
در آرزوی نصرت مقهور  شد مفاجا
بگرفتی و سپردی ملکش به پای لشکر
بگشادی و سپردی گنجش به دست غوغا
از هیبت تو آخر جون آب گشت آتش
وز دولت تو آخر چون موم  گشت خارا
فال موافقانت فرخنده گشت و میمون
لاف مخالفانت بیهوده گشت و سودا
گر باد بود دشمن بی باد گشت خرمن
ور خار بود حاسد بی خارگشت خرما
قحط ستم ز توران امسال برگرفتی
گر پار برگرفتی زانطاکیه چلیپا
اینجا ز فر عدلت ایمن شدست مومن
وانجا ز سهم تیغت ترسان شدست ترسا
خانان همی به خدمت بوسند سم است
چونانکه بت پرستان سم خر مسیحا
بیم سرش نباشد هرکس که او به مهرت
از دل  کند تقرب وز جان  کند تولا
ای شهریار عادل می خور که خصم بددل
چون مرغ نیم بسمل در دام توست ا درواا
از ملک رفته بیرون بگذشته زاب جیحون
رخ زرد و دیده پرخون بر درد ناشکیبا
ملکی گرفته ای تو چون تازه بوستانی
با دوستان همی کن در بوستان تماشا
منسوخ شد به گیتی زین داستان و قصه
هم قصه سکندر هم داستان دارا
فتح تو گویم اکنون هر ساعتی مکرر
مدح تو گویم اکنون هر لحظه ای مثنا
من بنده گر ز خدمت یک چند دور بودم
باز آمدم به خدمت با شعرهای زیبا
از ترس راه و گرما وز بیم آب جیحون
بودم قریب یک ماه دلتنگ و ناتوانا
مدح تو حرز کردم تا یافتم سلامت
از بیم آب جیحون وز ترس راه و گرما
چون فتح تو شنیدم بر فتح در رسیدم
پیروزی تو دیدم در مشرق آشکارا
تا عالم است شاها پیروز باش و خرم
با بندگان یکدل با چاکران یکتا
آراسته سپاهت وافروخته مصافت
از دلبران خلخ وز نیکوان یغما
دو دست تو گرفته دو چیز روح پرور
یک دست زلف دلبر یک دست جام صهبا
بر هر صفت که باشی رای تو باد عالی
در هر وطن که مانی ملک تو باد والا

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - - | - - U | - U - -
ای اصل ملک و دولت ای تاج دین و دنیا
ای عابده چون مریم ای زاهده چو زهرا
ای قبله دو دولت هر دو پناه عالم
ای مادر دو خسرو هر دو جمال دنیا
شاه جهان محمد شاه زمانه سنجر
از دولت بلندت دارند بخت برنا
آن شاه در بزرگی صد عالم است مفرد
وین شاه در دلیری صد عالم است تنها
زین دو پسر به حشمت  کس با تو نیست همسر
زین دو گهر به دولت کس نیست با تو همتا
شاید که سرفرازی تا جاودان بنازی
زان پادشاه عادل زین شهریار دانا
سلطان ملک به جنت  گوید همی ز شادی
شکر تو پیش آدم  مدح تو پیش حوا
از جود تو جهان را خیرست و نفع و راحت
گویی که هست جودت خورشید و ابرو دریا
باز آوری به احسان جان رمیده از تن
احسان توست  گویی همچون دم مسیحا
از بس دعا که کردی پنهان به پیش ایزد
شد در میان شاهان صلح و صلاح پیدا
آن شاه زیر رایت دارد هزار بهمن
وین شاه ا در رکابت ا دارد هزار دارا
گر دهر هست سرکش با تو کند تواضع
ور چرخ هست توسن با تو کند مدارا
توقیع تو عزیزست از شام تا به غزنین
فرمان تو روان است از هند تا به صنعا
رشک آید از رکابت ناهید را به میزان
شرم آید از کلاهت خورشید را به جوزا
طوق است نعل اسبت درگردن مجره
تاج است خاک پایت بر تارک ثریا
کردند آشکارا معجز به عالم اندر
عیسی به بیت مقدس موسی به طور سینا
تو نیستی پیمبر لیکن به فر دولت
کردی هزار معجز در عالم آشکارا
چون تافت فر بختت با مادر و برادر
رستند با سلامت هر دو ز چنگ اعدا
زان پس که در بیابان بودند هر دو حیران
کردند با تو اکنون در باغ دین تماشا
شد کفر هر دو ایمان شد درد هر دو درمان
شد رنج هر دو راحت شد خار هر دو خرما
این داستان و قصه گر بنگری عجب تر
از داستان یوسف وز قصه زلیخا
بگزید من رهی را سلطان ملک به خدمت
از مادحان زیرک وز ساعران دانا
سی سال پیش شاهان  گفتم ثنا و مدحت
چون بندگان یکدل چون چاکران یکتا
حورا به خلد رضوان پیرایه بر فشاند
چون شعر من بخواند در مجلس تو حورا
ای آفتاب عالم فخر نژاد آدم
جاوید باش و خرم برکام دل توانا
شادی به تو مخلد شاهی به تو مؤید
ملت به تو مزین دولت به تو مهنا
امروز داده دولت داد تو از سعادت
یزدانت کرده روزی حور و بهشت فردا

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - - | - - U | - U - -
ای جهانداری که هستی پادشاهی را سزا
در جهانداری نباشد چون تو هرگز پادشا
از بشارتهای دولت وز اشارتهای بخت
شاه پیروز اختری و خسرو فرمانروا
پادشاهی یافته است از نام تو عز و شرف
شهریاری یافته است از رای تو نور و نوا
هم به دنیا از تو آبادست دین کردگار
هم به عقبی از تو خشنودست جان مصطفا
تیغ تو در قهر دشمن نایب است از ذوالفقار
تا تو اندر نصرت دین نایبی از مرتضا
از- لطافت گر سما دارد تفضل بر زمین
از وجود تو زمین دارد تفضل بر سما
مشتری با دولت پیروز تو بیگانه نیست
در بلندی و سعادت هر دو هستند آشنا
از تو بهترگوش ما نشنید و هرگز نشنود
وز تو نیکوتر ندیدست و نبیند چشم ما
گر دلیلی باید این را هست کردارت دلیل
ور گواهی باید این را هست کردارت گوا
چند خوانند از فریدون و سکندر داستان
کو فریدون گو ببین و کو سکندر گو بیا
تا بیاموزند هر دو همت بی غایتی
تا بیندوزند هر دو نعمت بی منتها
هرکه دل یکتا کند در بیعت و پیمان تو
دورگردون بشت او را کرد نتواند دو تا
جود و عدل تو شناسم زندگانی را سبب
راست گویی جود تو آب است و عدل تو هوا
گر به چشم نصرت اندر توتیا باید همی
گرد اسبت بس بود درچشم نصرت توتیا
ور به جسم دولت اندر کیمیا باید همی
خاک پایت بس بود در دست دولت کیمیا
جان به تن پیوسته باشد تا درو مهرت بود
چون ز مهر تو جدا گردد ز تن  گردد جدا
گر نبودی مهر و کینت کی بدی سود و زیان
ور نبودی خشم و عفوت کی بدی خوف و رجا
اعتقاد تو شها نیک است بر خرد و بزرگ
بر تو تاوان نیست گر ناید ز بدخواهان وفا
نیست تاوان بر سرشک ابر و نور آفتاب
گر ز خارستان و شورستان برون ناید گیا
چون شود بیجاده گون شمشیر مینارنگ تو
روی هامون لعل گردد روی دشمن کهربا
کافران و ساحران را اژدها آمد به چشم
درکف تو تیغ تو واندرکف موسی عصا
سحر و کفر از فعل این و فعل آن ناچیز گشت
سحر خورد آن اژدها و کفر خورد این اژدها
تاکه از تشبیه شکل آسمان و آفتاب
هست چون پیروزه گون دولاب زرین آسیا
در سرای پادشاهی بر سریر خسروی
جاودان بادت به پیروزی و بهروزی بقا
در همه حالی موافق با مراد تو قدر
در همه کاری برابر با رضای تو قضا

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
آفتاب اندر شرف شد بر جهان فرمانروا
کرد دیگرگون زمین و کرد دیگرسان هوا
داد فرمان تا کند در باغ نقاشی سحاب
کرد یاری تا کند در راغ عطاری صبا
گلبن از یاقوت رمانی نهد بر سر کلاه
یاسمین از پرنیان سبز بر بندد قبا
هرکجا باشد بیابانی ز بی آبی چو تیه
ابر نوروزی زند بر سنگ چون موسی عصا
تا کنند از مرکبان در موج فوجی تاختن
تا کنند از آهوان در سیل خیلی آشنا
هست در عالم خلایق راکنون وقت نظر
هست در صحرا بهایم را کنون جای چرا
سرخ شد منقار کبک و سبز شد سم  گوزن
تا توانگر گشت کوه از لاله و دشت از گیا
شنبلید و لاله نعمان به روی سبزه بر
هست پنداری به مینا در عقیق و کهربا
خصم سوسن  گشت نرگس  چشم او زان شد دژم
عاشق  گل شد بنفشه  پشت او زان شد دو تا
بلبلان وقت سحر گویی همی دستان زنند
پیش تخت ناصرالدین مطربان خوش نوا
قمریان  گویی همی گویند شاه شرق را
روز آدینه خطیبان بر سر منبر دعا
شاه روزافروز ابوا لحارث ملک  سنجر که هست
پادشا گوهر خداوندی  عجم را پادشا
آن جهانگیری که هست او بر سریر مملکت
آفتاب خسروی بر آسمان کبریا
بازوی دولت خطاب و افسر ملت لقب
از ملوک عالم او دارد که هست او را سزا
بازوی نصرت به این بازو همی گردد قوی
افسر ملت به این افسر همی گیرد بها
بخت عالی چون به درگاهش رسد هر بامداد
خاک درگاهش به  چشم اندر کشد چون توتیا
شکر او گویند در خلد برین با یکدگر
هر زمان جان ملک  سلطان و جان مصطفا
آن همی گوید که صافی شد به  عدلش ملک من
وین همی گوید که باقی شد به تیغش دین ما
او سلیمان است و تیغ تیز او انگشتری
وین مبارک پی وزیر ش آصف  بن  برخیا
پهلوانان سپاهش روز بزم و روز رزم
چون پری و دیو در فرمان او فرمانروا
رای هر یک عالم آراید همی چون آفتاب
خشم هر یک دشمن او بارد همی چون اژدها
عز دین جان معزالدین بیفروزد همی
زان  کجا کردست با فرزند او عهد و وفا
تیغ تیز نصرت الدین نایب است از ذوالفقار
زانکه او در نصرت دین نایب است از مرتضا
از لطافت آسمان تفضیل دارد بر زمین
هست با هر دو به تایید و سعادت آشنا
گر دلیلی باید این را طالع او بس دلیل
ور گواهی باید آن را طینت او بس  گوا
شد ز رای این وزیر و دانش این دو امیر
کار این خسرو عجب چون معجزات انبیا
ای فزوده گوهر سلجوق را عز و شرف
داده ملک و دولت موروث را نور و نوا
رنج قارون است حاسد را ز تو روز نبرد
گنج قارون است سایل را ز تو روز عطا
با عنا باشد کسی  کز حکم تو تابد عنان
بی هوی باشد کسی کش سوی تو باشد هوا
باد عدل تو بگرداند بلا از دوستان
آتش شمشیر تو بر دشمنان بارد بلا
درگه میمون توکعبه است و دستت ز مزم است
پایه تخت تو رکن است و رکاب تو صفا
گر به خواب اندر ببیند رایت تو رآی هند
ور نبرد لشکر تو بشنود خان ختا
از فزع شوریده  گردد رآی را تدبیر و رآی
وز نهیب اندیشه خان ختا گردد خطا
بر سریر خسروی بادت بقای سرمدی
تا بود خاک و هوا و آب و آتش را بقا
دشمنت را باد همچون آسیا پر آب چشم
تا همی گردد سپهر آبگون چون آسیا
تهنیت  کرده تو را میران به صد جشن چنین
شاعران  گفته به هر جشنی تو را مدح و ثنا

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
ایا ستاره خوبان خلخ و یغما
به دلبری دل ما را همی زنی یغما
چو تو نگار دل افروز نیست  در خلخ
چو تو سوار سرافراز نیست در یغما
غنوده همچو دل تنگ ماست دیده تو
خمیده همچو سر زلف توست قامت ما
شکنج زلف تو شب را همی دهد سیهی
فروغ روی تو مه را همی دهد سیما
همی حسد برد از صورت تو حور بهشت
همی خجل شود از طلعت تو ماه سما
ز مشک سلسله داری نهاده بر خورشید
ز شیر دایره داری کشیده بر دیبا
به ارغوان تو بر هست سنبل خوشبوی
به پرنیان تو بر هست عنبر سارا
گرفته ای تو به یاقوت لؤلؤ مکنون
نهفته ای تو به هاروت زهره زهرا
تویی به حسن چو لیلی منم تو را مجنون
منم به عشق چو وامق تویی مرا عذ را
سر مرا همه ساله ز عشق توست خمار
دل مرا همه روزه به روی توست هوا
خمار تو به سر اندر بود به جای خرد
هوای تو به دل اندر بود به جای وفا
سخن به وصف تو گردد همی بزرگ خطر
غزل به  نعت تو گردد همی تمام بها
هر آن غزل که تو را گویم ای غزال لطیف
بود مقدمه مدح سید الروءسا
معین ملک ملک بوالمحاسن محسن
کریم خوب سیر مهتر خجسته لقا
بزرگواری  آزاده ای  خداوندی
که از کفایت او چشم عقل شد بینا
از آن قبل  که صبا را ز دست او اثرست
جهان گشاده و خرم شود ز دست صبا
رجا و خوف خلایق بود ز همت او
بود به همت او بازگشت خوف و رجا
به رأی پاک هنر را همی کند یاری
به رسم خوب خرد را همی دهد یارا
نه دولت است و چو دولت ندانمش مانند
نه ایزدست و جو ایزد نبنمش همتا
ایا متابع فرمان تو همیشه قدر
و یا موافق تدبیر تو همیشه قضا
به مهر توست یمین خلیفه خورده یمین
به وصل توست رضی الامام داده رضا
بزرگی و کرم از تو گرفت رونق و فر
چو تو کریم کدام و چو تو بزرگ کجا
خدا به شخص تو از کبریا نهاد سرشت
که در نهاد و سرشت تو نیست کبر  و ریا
بود ز ملک تو طغرای شاه را زینت
بود زمهر تو اجرام چرخ را بالا
به  خامه تو شود حجت فتوح  روان
به نامه تو شود حاجت ملوک  روا
قمر ز قبضه شمشیر توست ناایمن
زحل ز پیکر پیکان توست ناپروا
سزد خدنگ تو را پر زبانه مریخ
سزد کمان تو را ز ه قلاده جوزا
ز نوک نیزه تو کافران همی ترسند
از آن قبل لقب کافران بود ترسا
بدان زمانه که موسی نمود معجز خویش
شکست جادویی جادوان به  دست عصا
به تیغ و کلک دل دشمنان تو بشکستی
نه چوب جانورت بود و نه ید بیضا
ایا چو دست تو دریا بزرگ و بابخشش
و یا چو رای تو گردون بلند و با پهنا
ز نور روی تو اختر بتابد از گردون
ز مهر دست تو گوهر برآید از دریا
چو شاعر از تو نعم بشنود رسد به نعم
چو زایر از تو بلی بشنود رهد ز بلا
شریف حضرت تو کعبه بزرگان است
دل تو چشمه زمزم  کف تو رکن و صفا
اگر ز حاتم طی شاعران سخن رانند
دهند جمله  گواهی بر او به جود و سخا
تو را به دست  گهربار بر ده انگشت است
که بر سخاوت  وجود تو گشته اند گوا
بلند بختا در مدح تو قصاید من
مرصع است به یاقوت و لولو لالا
ستوده دارم عقل و گزیده دارم بخت
که عقل من  نه عقاب است و خط من نه خطا
هر آن گهی که ثنای تو پرورد طبعم
کند ثنای تو بر طبع من به  طبع  ثنا
امارت شعرا با هزار خلعت خوب
به اهتمام تو دادست شهریار مرا
که یافته است مگر من به  فر دولت تو
هزار خلعت شاه و امارت شعرا
همیشه تا که بود دهر را صلاح و فساد
همیشه تا که بود خلق را بقا و فنا
صلا ح کار معادیت باد جمله فساد
فنای عمر موا لیت  باد جمله بقا
سه چیز باد تو را جاودان و بی پایان
تن درست و دل شاد و دولت برنا

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
باز آمد و آورد خزان لشکر سرما
بشکست و هزیمت شد از او لشکر گرما
آری چو فلک بند خزان را بگشاید
بندد در گرما و گشاید در سرما
گه باد گشاید صفت دیبه زربفت
گه ابر گشاید صفت لؤلؤ لالا
گه سیم بود بر رخ صحرا و گهی زر
بیجاده و مینا نبود بر رخ صحرا
گویی فلک پیر گشاید به تعمد
سیم از بر بیجاده و زر از بر مینا
چون کرد هوا غالیه گون پیرهن خویش
گردد سلب کوه به کافور مطرا
گلزار شود همچو جهودان عباپوش
کهسار چو موسی بنماید ید بیضا
از هجر سمن باز چنان سرو شود تار
کز عشق نگارین صنمی شد نفس ما
ترکی  که چنو کس نه نگارید و نه پرورد
پرورده رضوان و نگاریده حورا
در پرده حنا بسته همه ساده رخ او
وز مشک علم ساخته بر پرده دیبا
در صورت زیباش همه خلق نبینند
در پرده دیبا سزد آن صورت زیبا
دیدم  گه عشرت خط آن شمسه خلخ
دیدم  گه خلوت بر آن دلبر یغما
آن همچو عبیری به سر سوسن و نسرین
وین همچو حریری سلب آهن و خارا
بنگر تو بر آن روی درخشنده چو فرقد
بنگر تو بدان عارض رخشنده چو جوزا
بر دامن فرقد شب تاریک معقد
پیرامن جوزا گل صدبرگ مجزا
بندد کمر و سجده کند زلف سیاهش
چون از لب و انگشت  کند شکل چلیبا
زلفش به صفت چون دل ترسا سیه آمد
در پیش چلیبا نه عجب سجده ترسا
در دل طرب است آن بت و در دیده بهار است
یک ساعت ازو نیست دل و دیده شکیبا
هر طبع که پژمرده و پیر است ز هجر ش
از دوستی خواجه شود تازه و برنا
کافی شرف الملک که هست او ز کفایت
تا روز قیامت شرف آدم و حوا
بوسعد محمد فلک سعد و محامد
تاج همه احرار به آلاء و به نعما
شد حجت عقل از دل صافیش مبین
شد صورت جود از کف کافیش مهیا
در عقد حساب است یکی امت مفرد
در نقد علوم است یکی عالم تنها
گر مرتبه و فخر بزرگان هنرمند
از دولت عالی بود و همت والا
نقش علم دولت او هست دو پیکر
خاک قدم همت او هست ثریا
ای دین پیمبر ز کمال تو مهنا
وی ملک شهنشه ز خصال تو مهنا
شایسته چو اقبالی و بایسته چو دولت
رخشنده چو خورشیدی و بخشنده چو دریا
تو جان لطیفی و جهان جسم  کثیف است
تو شمع فروزانی و گیتی شب یلدا
هنگام غضب با تو کند دهر تواضع
هنگام جدل با توکند عقل  مدارا
چون عیش کنی از تو برد روح لطافت
چون نوش کنی از تو کند عقل تماشا
از هستی بدخواه تو الا خبری نیست
خود نیست وگر هست بگو هست چو عنقا
گر مرد به نزدیک تو خواهنده بیاید
جود تو کند خواستن از مرد تقاضا
تا محضر از امروز و از آن روز که آید
حقا که دهد عمر تو را مژده فردا
کلک تو کلید در هر روزه روزی است
از چرخ فرستاده به تو زهره زهرا
سازنده ملک است و طرازنده دولت
نازنده دین است و نگارنده دنیا
هست آگه نیک و بد و آفاق نبیند
حقاکه شگفت است و عجیب است ز بینا
آرد گه انعام و برد گاه عداوت
جان در تن آحباب و روان از تن آعدا
کلکی به جهان در که شنیده است که آن  کلک
گاهی ملک الموت بود گاه مسیحا
ای آنکه به مدح تو مرا هست تقرب
وی آنکه به شکر تو مرا هست تولا
در خدمت تو پشت دوتا دارم لیکن
در مهر و وفای تو دلی دارم یکتا
ور کار به دعوی نشود راست درین شعر
هر بیت دلیل است مرا روشن و پیدا
تا راحت  ر یحان بود از قطره باران
تا غارت غوغا بود ازگنبد خضرا
خوش باد نکوخواه تو در راحت ریحان
بد باد بداندیش تو از غارت غوغا
همواره همی باش سبک طبع و خوش ایام
با مطرب و قوال سبکدست و خوش آوا
بزم تو چو گردون و چمن کرده  نگاری
چون ماه به رخساره و چون سرو به بالا
گشته خجل از رنگ لبش باده سوری
برده حسد از بوی خطش عنبر سارا
رویت سوی خدمتگر و چشمت سوی دلبر
گوشت سوی خنیاگر و دستت سوی صهبا

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
برآمد ساج گون ابری ز روی ساج گون دریا
بخار مرکز خاکی نقاب قبه خضرا
چو پیوندد به هم  گویی  که در دشت است سیمابی
چو از هم بگسلد گویی مگر کشتی است در دریا
گهی چون  خرمن  مشک  است بر پیروزه  گون مفرش
گهی چون توده ریگ است بر زنگارگون صحرا
گهی چون شاخ نیلوفر میان باغ پر نرگس
گهی چون تل خاکستر فراز کوه پر مینا
گهی کافور بار آید چه بر کوه و چه بر هامون
گهی لؤلؤ فشان آید چه بر خار و چه بر خارا
گه لؤلؤ پراگندن بود چون عاملی حایر
گه  کافور پاشیدن بود چون عاقلی شیدا
ازو هر ساعتی جیحون شود پر تخته نقره
وزو هر ساعتی دریا شود پر لؤلؤ لالا
چو بگراید سوی بالا برآرد گوهر از پستی
چو باز آید سوی پستی فشاند گوهر از بالا
گهی با خاک در بیعت  گهی با باد در کشتی
گهی با آب در صحبت گهی با آتش ا ندروا
کجا خورشید رخشان را بپوشد زیر دامن در
بدان ماندکه اهریمن همی پوشد ید بیضا
چو نور چشمه خورشید زیر او برون تابد
تو گویی نور قندیل است زیر جامه ترسا
نماید تیره و  گریان ز بیم باد نوروزی
چو چشم دشمن دولت ز بیم خواجه والا
عمید دولت عالی و جمشید قوی دولت
هنرمندی کزو نازند اصل آدم و حوا
سخا بر دست او مفتون چو بر لیلی بود مجنون
سخن بر لفظ او عاشق چو بر وامق بود عذرا
نه گردون  است  و در رفعت چو گردون  است بی آفت
نه یزدان است و در قدرت چو یزدان است بی همتا
چنو اسرار او روشن چنو آثار او نیکو
چنو گفتار او شیرین چنو کردار او زیبا
نهد تدبیر او  دایم قدم بر تارک  کیوان
نهد فرمان او دایم علم بر عالم بالا
به  جنب دست او دریا نماید خاک بی بخشش
به جنب رای او گردون نماید تنگ بی پهنا
ز اعیان برگزید او را به جود و همت عالی
خداوند همه شاهان معزالدین و الدنیا
صفاهان گشت ازو خرم چو باغ از فر فروردین
کنون خرمای بی خارست و باشد خار با خرما
نه هر والی چو او باشد به  کف کافی به دل عادل
نه هر بیتی بود کعبه نه هر طوری بود سینا
جوانمردا جوانبختا به تدبیر و خردمندی
همان کردی تو با دشمن که ذوالقرنین با دارا
تویی شایسته دولت چو سر را روح نفسانی
تویی بایسته ملت چو دل را نقطه سودا
مراد جزیی و کلی تویی در سیرت و سامان
وجود علوی و سفلی تویی در صورت و سیما
بداندیشان تو هستند از چنگ قضا خسته
همه پالوده و حیران به بیغوله درون رسوا
به چشم اندر همه سوزن به حلق اندر همه نشتر
به مغز اندر همه  گرمی به قلب اندر همه سرما
الا یا مهتر مقبل عمید مشتری طالع
عطارد پیش تو خواهد که بنشیند به  استیفا
حکیم حضرت سلطان چو پیش تو شود حاضر
جواز بخت او باشد فراز فرقد و جوزا
چو  دیدار تو را بیند معزی پور برهانی
ز بهر دیدنت خواهد همیشه دیده بینا
مدیح و آفرین تو همی تابد ز دیوانش
چنان کز گنبد گردون بتابد زهره زهرا
همیشه تا که سیسنبر بود در ساحت بستان
همیشه تاکه  کاهر با بود در صخره صما
سر مداح تو بادا به سبزی همچو سیسنبر
رخ بدخواه تو بادا به زردی همچو کاهر با
ز یزدان عمر تو باقی ز سلطان بخت تو عالی
ز دی امروز تو خوشتر ز امروز توبه فردا

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -