چو خواهی تماشا کنی اصل و فرع
بود عینک دوربین عین شرع
چو شو ذوق خودآگاهی ات زین سخن
برو دست در دامن شرع زن
مکن گوش بر گفته بوالفضول
توسل مکن جز به آل رسول
چه پرسی تو از بنده راز نهفت
خدا گفته است آنچه بایست گفت
ازین پیش گفت آنچه پرسی ز ما
رسول خدا از کلام خدا
مریدان ناقص ز تقصیر خویش
کرامات بندند بر پیر خویش
نباشد کمالی چو دفع گزند
سپندی بسوزان برای سپند
ز سوز دلم دیده دارد حجاب
عرق کرده ابر از تب آفتاب
مگیر از پی عشق گو عقل فال
که با هم نجوشند شیر و غزال
ندارند ذوق هوس اهل درد
ز جوش افکند دیگ را آب سرد
صدف وار مشکل بود بی شکست
که آید دل پاک طینت به دست
پریشان چو شد دل کند فیض سر
دهد در پراکندگی دانه بر
فزاید طرب داغ دیوانه را
چراغان بود عید پروانه را
ز دل سوی خود ره برند اهل حال
در آیینه بینند عکس جمال
بر افتادگان پا مزن زینهار
بود نخل افتاده را شعله بار
مشو پرده در گر صبا نیستی
مجو گنج گر اژدها نیستی
نکواژدهایی ست مرد خسیس
که با گنج گوهر بود خاک لیس
کرم پیشه کن تا مکرم شوی
قدم پیش نه تا مقدم شوی
کسی را که همت به کار آیدش
سزد گر ز تعظیم عار آیدش
تواضع ز منعم خسیسی بود
نگهداری پیسه پیسی بود
گرت می خلد خار خار کرم
تواضع مکن صرف جای درم
تهی کف به عیب غنی گو مکوش
که عیب است زردار و زر عیب پوش
نداند دل آزرده زیبا و زشت
بر مرده بالین چه دیبا چه خشت
تکبر کند مرد دنیاپرست
شود سرگران خوشه چون دانه بست
گر این است دارنده را زندگی
تهی کیسگی به ز دارندگی
به هر رقعه خرقه صد محضرست
که درویشی از خواجگی بهترست
ضعیفی بود به ز تن پروری
مه نو عزیزست از لاغری
مه از که گر امداد جوید رواست
برآید ز پهلوی چپ تیغ راست
به ناآموزده مفرمای کار
که در روشنایی چو نورست نار
به چشم تو روشن نماید ز دور
اگر دیده سازد کسی از بلور
کند خام از پخته پیدا شراب
که بهتر شناسد سبو را ز آب
به چه درنیفتی که از راه دور
نماید یکی آب شیرین و شور
به آب ریا کشته سبز این چمن
مخور گول عمامه نارون
پی بدره زاهد فشاند اشک ناب
بود دام صیاد ماهی در آب
دلت مرده و خواهشت زنده است
بلی دام در خاک گیرنده است
چو خواهی به دل سیم جیحون کشی
نفس را به گرداب وارون کشی
بود چاره زرق مشکل پدید
بود قفل وسواس خود بی کلید
نصیحت شنو گو میفزا کسی
که دارد دماغ نصیحت گری
به دست آمدت گرچه بی رنج گنج
مده مزد مزدور نابرده رنج
ز دشمن بتر یار خشم آورست
شود تلخ تر آنچه شیرین ترست
ز نشتر شود رگ جراحت پذیر
چه حاصل ز پیچیدنش در حریر
مزن لاف گو مرد لاف از دروغ
که صبح نخستین ندارد فروغ
خطا از اصیلان نباشد صواب
سبک سر مبادا کسی چون حباب
صدف دارد از بردباری ثبات
حباب سبک سر بود کم حیات
گرت اصل خواهش بود ای حکیم
کند عالمی را گدا یک کریم
خطا هم ز بخشنده باشد صواب
به دوران زدن جام بخشد شراب
به دریا کند موج ابرو تنک
که چون زهد خشک است و خشکی خنک
نظر بر تهی دیدگان نیست نغز
چه حاصل ز بادام نابسته مغز
مزن چنگ در دامن حرص و آز
که مرد از قناعت شود بی نیاز
هوس ملک دین را ز بنیاد کند
امیری کند نفس اماره چند
بپرهیز ازان قوم ناحق شناس
که حق نمک را ندارند پاس
چه شورش فکندند در انجمن
نمک خوارگان نمکدان شکن
مدان دعوی تیره روزان گزاف
که در چشمه جوشد ز گل آب صاف
به یک حرف رنگین لب هوشمند
زبان را گشاید ز صد ساله بند
ز معنی جهان پر ز نقش و نگار
تو را چشم بر صورت آیینه وار
چو سیماب تا نیم جانیت هست
مده دامن بی قراری ز دست
ز مردن دلم جز به این شاد نیست
که روز جزا از کسم داد نیست
دلم را تنک ظرفی ای داده دست
که بر سنگم از شیشه افتد شکست
ز تنگی چنان عالم آمد به هم
که نه جای شادی ست نه جای غم
زهی وسعت آسمان دو رنگ
که بر تار مویی کند جای تنگ
چو از درد غم بر خود آسان کنم
اگر درد نبود چه درمان کنم
مده گو غم از دست بیداد را
کجا می برم خاطر شاد را
ز گلشن پی گل نگیرم سراغ
شود روشن از لاله ام چشم داغ
کی از غم بود باک دیوانه را
چه نقصان ز سیلاب ویرانه را
سر من به داغ جنون شد گرو
خرد گو سر خویش گیر و برو
بود طشت آتش ز داغم به سر
که بازار سودا شود گرم تر
نشد خواهشم نفس را پایمزد
تهی کیسه شرمنده باشد ز دزد
به درد دلم کی دوا می رسد
اثر می رود تا دعا می رسد
اگر مورم آید به همسایگی
شود خودفروش از تنک مایگی
چه شد گر دل از نغمه از هوش رفت
کزین گوش آمد وزآن گوش رفت
سجودم به آن طاق ابرو رواست
که آید به محراب کج قبله راست
بود نیت آشفته ای را حلال
که در شانه زلف دیده ست فال
مرا دایم از گلفروش است داد
که بر عندلیبان کند گل مراد
ز بس تیره سوزد چراغ سخن
سخن هم ندارد دماغ سخن
شد از شاعری عزتم برطرف
گهرسازی آرد شکست صدف
جوی به ز صد ملک کیخسروی
که خود کاری آن را و خود بدروی
به خاکستر از ملک خود ساختن
به از چنگ در کشور انداختن
ندارد شرر گرچه در سنگ تاب
کند در جلای وطن اضطراب
گهر را که بر تاج و تخت است امید
به راه صدف چشم گشته سفید
ازان لعل را نعل در آتش است
که جا لعل را در بدخشان خوش است
خورد آب هرکس ز آبشخوری
به جایی بود میل هر عنصری
سبک سر کند ترک ماوای خویش
به دامن بود کوه را پای خویش
به صورت بود خار غربت نصیب
مبادا کسی غیر معنی غریب
غبار آورد از وطن گر صبا
به چشم غریبان بود توتیا
که دیده ست تنهانشینی چو من
بدن در غریبی و جان در وطن
ز بس داده غربت دلم را فریب
ز جا درنیابم به نظم غریب
چه حیرت گر از خود حذر می کنم
به خود هم غریبانه سر می کنم
اگر در وطن مرگ گردد نصیب
بود بهتر از زنده بودن غریب
ز بس کز غریبی دل افسرده ام
تو گویی که در زندگی مرده ام
به غربت چو مو بر سر آتشم
به این ضعف چون بار غربت کشم
درختی که افکندش از پای بخت
به گلخن کشدشاخش از باغ رخت
بر آن کبک شاهین ترحم کند
که چون بیضه کرد آشیان گم کند
ترحم بر آن صید باشد ضرور
کز آبشخور خویش افتاده دور
اگر بلبلی گم کند آشیان
به چشمش نماید قفس بوستان
چو ماهی ز سرچشمه افتاده دور
سوی تابه اش می کشد بخت شور
بد و نیک را جا به مامن خوش است
اگر خار اگر گل به گلشن خوش است
به گیتی اگر پادشا ور گداست
چو افتاد از جای خود بینواست

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -