cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
این چرخ گرد گرد کواکب نگار چیست
وین اختر ستیزه گر کینه کار چیست
هان ای حکیم هرچه بپرسم ترا بگوی
تا منکشف شود که درین پود و تار چیست
پروردگار نفس بباید شناختن
این نفس خود چه باشد و پروردگار چیست
زین سوی لامکان و از آن سوی هفت چرخ
پیوند آن دو واسطه کامکار چیست
این طول و عرض چند و زمان و مکان کدام
این خط و نقطه چون و محیط و مدار چیست
این چار عنصر و سه موالید و شش جهت
این پنج زورق و دو در و یک سوار چیست
این جان روشن و تن تاریک را چه حال
وین خاک ساکن و فلک بی قرار چیست
این وصلت و مفارقت و جوهر و عرض
این بهمن و تموز و خزان و بهار چیست
این قلب و این لسان و سکوت و کلام چه
این طبع و این مزاج و خیال و بخار چیست
دریک مگس مجاورت نوش و زهر چون
در یک مکان مناسبت گنج و مار چیست
اصل فرشته از چه و نسل پری ز که
وین آدمی بدین صفت و اعتبار چیست
درپای دار این فلک بی گناه کش
چندین هزار پیکر ناپایدار چیست
آوردنش به عالم و بردن به خاک چند
پروردنش به شکر و کردن شکار چیست
گوش ملوک از لمن الملک چون پرست
باز این نزاع و نخوت واین گیرودار چیست
منزل یکی و راه یکی و روش یکی
چندین هزار تفرقه در هر کنار چیست
اعداد را چو اصل به غیر از یکی نبود
این عقدهای مختلف اندر شمار چیست
ای نقشبند پیکر معنی بگوی تا
زین نقشها ارادت صورت نگار چیست
الهام و وحی و کشف و مقامات و معجزه
در جنبش نبی و ولی آشکار چیست
ابلیس و خلد و آدم و حوا و خوشه چه
ذبح و خلیل و گلشن و نمرود و نار چیست
مصر و عزیز و یوسف و زندان و خواب چه
طور و عصا و موسی و سجیل خوار چیست
سیر براق و مسجد اقصی و جبرییل
طوبی و عرش و سدره و دیدار یار چیست
بوجهل را مخالفت احمد از چه خاست
و آن عنکبوت و پرده و صدیق و غار چیست
این حج و عمره و حرم و کعبه و مقام
وین خلق و سعی و وقفه ور می حجار چیست
رومی رخان هفت زمین را چنان طواف
بر گرد آن سرادق زنگی شعار چیست
گر دیده ای مدینه علم رسول را
باب مدینه و اسد و ذوالفقار چیست
مد صراط و وضع ترازو و طی ارض
هول حساب و قول شفاعت گزار چیست
رحمت چو در قیاس فزون آمد از غضب
تشویش عبد و خشم خداوندگار چیست
از جای آمدن تو اگر واقفی به عقل
در باز گشتن این فزع و زینهار چیست
فرمان که می دهد به مکافات نیک و بد
مخلوق را درین بد و نیک اختیار چیست
ای زاهد ار به سر عبادت رسیده ای
شرط نماز و روزه لیل و نهار چیست
هر جزو را که باز شمردم حقیقتست
گر راه برده ای به حقیقت به یار چیست
امر رموز لیسک فی جبتی چه بود
آن گفتن اناالحق و منصور و دار چیست
برما هزار گونه مباهات می کنی
ای مدعی بگو که یکی از هزار چیست
گر جاهلی ز راهرو کاروان بپرس
ورعارفی بگوی که تا اصل کار چیست
تا کی دویدنت به یسار از یمین چنان
نادیده این قدر که یمین از یسار چیست
ما در حصار این فلک تیز گردشیم
وز جان بی خبر که برون از حصار چیست
ای پادشاه اگر نظر لطف می کنی
زان روی پرده دور کن این انتظار چیست
با اوحدی ز آتش دوزخ سخن مگوی
در دست این شکسته دل خاکسار چیست
باران رحمت تو به هر گوشه می رسد
او هم به کوی تست برو هم ببار چیست

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
مستان خواب را خبری از وصال نیست
دل مرده را سماع نباشد چو حال نیست
دینت خدای داد و زبان داد و عقل داد
یاد خدای کن به زبانی که لال نیست
آن جای آسمان و تو آسوده بر زمین
نتوان بلند پایه پریدن چو بال نیست
آن کو به یاد دوست تواند نشاط کرد
محتاج دیدن لب و رخسار و خال نیست
وان را که نیست چهره آن ماه در حضور
در مسجدالحرام نمازش حلال نیست
هرچند سالهاست که این راه می روی
راهی که سوی او نرود جز ضلال نیست
گر در پی تفرج بستان جنتی
امروز تخم کار که فردا مجال نیست
آشفته جمال جمیل بتان شدی
صبرت جمیل باد که آنها جمال نیست
بیدار باش یک دم و آگاه یک نفس
حاجت به ماه و هفته و ایام و سال نیست
بر نقش روزگار منه دل که عاقبت
این نقش را که بازکنی جز خیال نیست
گر بایدت به حضرت ایزد وسیلتی
بهتر ز مصطفی و نکوتر ز آل نیست
در مال دل مبند و ز دانش سخن مگوی
کانجا سخن به دانش و حرمت به مال نیست
هستند برشمال و یمین تو ناظران
لیکن ترا نظر به یمین و شمال نیست
بس غره ای به دانش و دستان خود ولی
گر رستمی ترا گذر از چرخ زال نیست
ملکی که منتقل شود از دیگری به تو
به روی مباش غره که بی انتقال نیست
این سایه ها زوال پذیرند یک به یک
در سایه ای گریز که آنرا زوال نیست
بالی ضرورتست عروج کمال را
و آن بال طاعتست و ترا جز وبال نیست
ای اوحدی دلی که بدان کوچه راه یافت
بردیگری مبند که مارا به فال نیست
ای اوحدی دل ز دوجهان بر خدای بند
کز وی به کام دل برسی وین محال نیست

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
نگفتمت که منه دل برین خراب آباد
که بر کف تو نخواهد شد این خراب آباد
دلت ز دام بلا گرچه میرمید ببین
که هم به دانه نظر کرد و هم به دام افتاد
به خانه ساختنت میل بود و می گفتم
نگاه دار که بر سیل می نهی بنیاد
چنان شدی تو که مستان به دوش بردندت
که کس ز جام غرور زمانه مست مباد
تو می روی و جهان از پی تو می گوید
که خواجه هیچ ندارد که هیچ نفرستاد
به چوب سرو ترا تخت بند کرد اجل
به جرم آنکه شبی رفته ای چو سرو آزاد
ز مکنت تو هم امروز بهره خواهد ساخت
همان کسی که ز بهر تو می کند فریاد
تو یاد کن ز خدای خود اندرین ساعت
که ساعت دگرت هیچ کس نیارد یاد
شگفت نیست جهان کز تو یادگار بماند
که یادگار فریدون و ایرجست و قباد
هزاربار خرد با تو بیش گفت که دل
به حب این وطن عاریت نباید داد
دریغم آید از آن هوشمند دوراندیش
که بی وفایی دوران بدید و دل بنهاد
هر آن بصیر که سر جهان ببیند باز
چه آن بصیر برمن چه کور مادرزاد
به مردگان نظر عبرتی کن ای زنده
که معتبر شمرند این دقیقه مردم راد
ز خاکدان فنا هیچ آبروی مجوی
کزین هوس تو به آتش روی و عمر به باد
به حرص بر دل خود نقش زرمکن شیرین
که آخر از غم شیرین هلاک شد فرهاد
گشاده کن به کرم دست خود که در گیتی
کلید گنج الهی گشایشست و گشاد
بداد و داده او شاد باش و شور مکن
که هرچه او دهد آن جمله عدل باشد و داد
کنون به کار خود استادگی نمای ار نه
چو مرگ دست برآرد نمی توان استاد
سر از قلاده آموختن مپیچ و بدان
که دیگران هم از آموختن شدند استاد
یقین بدان که تو هم زین جهان بخواهی رفت
اگر به هفت رسد سال عمر و گر هفتاد
ضرورتست که بنیادهای نیک نهند
برای نام ابد مردمان نیک نهاد
مرا چنین که تو بینی به چند گونه هنر
اگر ز سیم و زرم بهره نیست عمر تو باد
ازین حدیث روانم بسی که بعد از من
کسی نگوید کای اوحدی روانت باد

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
بس که بعد از تو خزانی و بهاری باشد
شام و صبح آید و لیلی و نهاری باشد
دل نگهدار که بر شاهد دنیی ننهی
کین نه یاریست که او را غم یاری باشد
تو بدین دولت شش روزه خود غره مباش
کین چنین صید به عمری دوسه بازی باشد
تا به کی قصه مال و زر و بستان و سرای
سر خود گیر که این مشغله فاری باشد
به چنین مملکتی شاد چه باشی که درو
غایت مرتبت تختی و داری باشد
چه روی بر سرخاکی به تکبر که و را
چون تو در هر قدمی چند هزاری باشد
کار خود را تو هم اکنون به قراری باز آر
ور نه فردا نهلندت که قراری باشد
آن چنان زی که چو توفان اجل موج زند
گرد بر گرد تو از خیر حصاری باشد
تو که امروز چو کژدم همه را نیش زنی
مونس گور تو شک نیست که ماری باشد
بر حذر باش ز دود نفس مسکینان
که چنین دود هم از شعله ناری باشد
خاکساران چنین را به حقارت منگر
تو چه دانی که در آن گرد سواری باشد
آن برون آید از آن آتش سوزان فردا
که زرش را هم از امروز عیاری باشد
کشت نا کرده چرا دانه طمع می داری
آب ناداده زمین را چه بهاری باشد
اگر آن گنج گران می طلبی رنج ببر
گل مپندار که بی زحمت خاری باشد
پرشکار شکرینست جهان مردی کو
که کمر بندد و در بند شکاری باشد
ما نه اینیم که فردا به حسابی باشیم
گر به تحقیق حسابی و شماری باشد
بر اسیران سر کوچه ببخشند مگر
آن کسان را که در آن خانه یساری باشد
اوحدی رخت ز گرداب اجل بیرون بر
کین نه بحریست که امید کناری باشد
راه خود گم نکند در شب تاریک ضلال
هر کرا همچو خرد مشعله داری باشد

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
چمن ز باد خزان زرد و زار خواهد ماند
درخت گل همه بیبرگ و بار خواهد ماند
درین دو هفته نثاری نبینی اندر باغ
که آب و سبزه به زیر نثار خواهد ماند
نه طبع طفل چمن مستقیم خواهد شد
نه دست شاهد گل در نگار خواهد ماند
ازین قیاس تو در آدمی نگر کو نیز
نه دیر و زود درین گیر و دار خواهد ماند
ز هر چه نام وجودی برو کنند اطلاق
مکن قبول که جز کردگار خواهد ماند
پسر به درد پدر دردمند خواهد شد
پدر به داغ پسر سوکوار خواهد ماند
بدین صفت ز برای چه بایدت پرورد
تن عزیز که در خاک خوار خواهد ماند
بکوش نیک وز کردار بد کناری گیر
که کردهای خودت در کنار خواهد ماند
مکن حکایت آن زر شمار دنیا دوست
که در فضیحت روز شمار خواهد ماند
اگر چه نیک بر آرد به شوخ چشمی نام
چو نامه باز کند شرمسار خواهد ماند
چه نوبهار و خزان بر سر هم آید لیک
نه آن خزان و نه این نوبهار خواهد ماند
تو جز تواضع و جز طاعت اختیار مکن
به دستت ار دوسه روز اختیار خواهد ماند
به رونق گل این باع دل منه زنهار
که گل سفر کند از باغ و خار خواهد ماند
به بارنامه دنیا مشو فریفته کان
نه دولتیست که بس پایدار خواهد ماند
چو زور داری افتادگان مسکین را
بگیر دست که دستت ز کار خواهد ماند
چو اوحدی طلب نام کن درین گیتی
که نام نیک ز ما یادگار خواهد ماند

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
قومی که ره به عالم تحقیق می برند
مشکل به ترهات جهان سر بر آورند
چیزی که هیچ گونه وفایی نمی کند
من در تعجبم که غم او چرا خورند
این جامها چه فایده چون بر کند اجل
وین پردها چه سود که بر ما همی درند
کمتر ز مار و مور شناس آن گروه را
کز بهر مار و مور تن خود بپرورند
خواهی گذشت بی شک ازین آستانه تو
و آنان که از پی تو بیایند بگذرند
دست زمانه بر سر مردم کند به صبر
این خاک را که مردمش امروز برسرند
روزی امیر تخت نشین را نگه کنی
کز تخت برگرفته به تابوت می برند
ارباب ظلم را به ستم دست روزگار
از بیخ بر کند که درختان بی برند
گرگ اجل یکایک ازین گله می برد
وین گله را ببین که چه آسوده می چرند
اکسیر صدق در دل آنها که کار کرد
اندامشان به خاک نپوسد که چون زرند
ای اوحدی مرو پی مرغان دانه چین
گر در پی هوای عرش ببینی که می چرند
با طالبان دنیی دون دوستی مکن
کز روی عقل دشمن خود را مسخرند

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
لاف دانش می زنی خود را نمی دانی چه سود
دعوی دل کرده ای چون غافل از جانی چه سود
نفس را بریان و حلوا می دهی او دشمنست
دشمنان را دادن حلوا و بریانی چه سود
گر خدا را بنده ای بگذار نام خواجگی
پیش او چون سر نهادی باز پیشانی چه سود
نام خود سلمان نهادی تا مسلمان خوانمت
چون نمی ورزی سلامت نام سلمانی چه سود
رفت پنجه سال و حسرت میخوری اکنون ولی
تیر چون از شست بیرون شد پشیمانی چه سود
اسب چوگانی خریدی زین زرین ساختی
چون نخواهی برد گویی اسب چوگانی چه سود
گر به دیوان قیامت بردنت باید حساب
بر سر طومارها طغرای دیوانی چه سود
کار خلقی را به تدبیر تو باز انداختند
چون همه تدبیر کار خود نمی دانی چه سود
عمر و مال اندر سر کار عمارت کرده ای
این عمارتها که سر دارد به ویرانی چه سود
چون بخواهی رفت زود از قیصر و قصرت چه نفع
چون نخواهی ماند دیر از خانه و خانی چه سود
می کنی درمان درد مردم از دانش ولی
این همه درمان در آن ساعت که درمانی چه سود
نامه عیب کسان گیرم که برخوانی چو آب
نیم حرف از نامه خود برنمی خوانی چه سود
چند پی گفتی که دستی نیک دارم در هنر
با چنین دستی چو دست آموز شیطانی چه سود
هر زمان گویی کزین پس پیش گیرم راستی
این حکایت خود بگویی لیک نتوانی چه سود
بی غرض کس را نخواهی داد نانی در جهان
کفش مهمان چون بخواهی برد مهمانی چه سود
از برای سود زر جان در زیان انداختی
چون نمی مانی و این زرها همی مانی چه سود
اوحدی چون دیوت از انگشت برد انگشتری
زیر دستت بعد ازین ملک سلیمانی چه سود

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
روزی قرار و قاعده ما دگر شود
وین باد و بارنامه ز سرها بدر شود
این جان و تن که صحبت دیرینه داشتند
از هم جدا شوند و سخن مختصر شود
جانی که پاک نیست بماند درین مغاک
روحی که پاک بود بر افلاک بر شود
این قصرهای خرم و گلزارهای خوش
در موج خیز حادثه زیر و زبر شود
رمزیست این که گفتم از احوال این جهان
باقی به روزگار ترا خود خبر شود
ای دوست کام دل بنشین و طلب مکن
کین کار مشکلست و به خون جگر شود
خواهی که در ز بحر برآری و طرفه آنک
یک موی خود ز بحر نخواهی که تر شود
چندان بنه درم که کند دفع دردسر
چندان منه که واسطه دردسر شود
در گوش خواجه دیدم جز زر نرفت هیچ
ور نیز در شود سخنی هم به زر شود
مسمارها بنان و درم در زدی کنون
خواهی که نیکی تو به عالم سمر شود
ای آنکه ملک خویش به ظالم سپرده ای
بستان که ملک در سر بیدادگر شود
امروز چون به دست تو دادند تیغ فتح
کاری بکن که پیش تو فردا سپر شود
آن حاکم ستیزه گر زورمند را
گو بد مکن که کار تو از بد بتر شود
از من به پیش قاضی رشوت ستان بگو
کین شرع احمدیت به عدل عمر شود
هان ای پدر بدادن پند پسر بکوش
تا باز گوید از تو چو او هم پدر شود
تا زنده ای برو ادب آموز بهر نام
کین نفس آدمی به ادب نامور شود
فرزند آدم و پدر و مادر آدمی
کس چون رها کند که به یکبار خر شود
یارب ز شرمساری کردار خویشتن
هر لحظه عقل در سر افسوس خور شود
تقصیرها که کردم و تشویرها که هست
چون در دل آورم دل من پر خطر شود
جز رحمت تو نیست دلم را وسیلتی
در موقفی که جنی و انسی حشر شود
آن مایه تخم خیر نکشتم که جان من
چون وقت حاجت آید ازو بهره ور شود
کارم نه بر وتیره انصاف می رود
توفیق ده که کار به نوعی دگر شود
یاران من به من ننمودند عیب من
راهی به من نمای که عیبم هنر شود
زان آفتاب مایه نوریم ده که من
سیری نمی کنم که هلالم قمر شود
گر بر کنند اهل کمالم نظر به حال
سیمم عیار گیرد و سنگم گهر شود
این جا گر اعتبار من و شاعران یکیست
این قصه کی به نزد خرد معتبر شود
از کوه خیزد آهن و زر لیک وقت کار
زر تاج شاه گردد و آهن تبر شود
سر بر کمر زنند حسودان چو دست من
با شاهدان معنی اندر کمر شود
ده پایه پست کرده ام آهنگ شعر خود
تا فهم آن مگر به دماغ تو در شود
گویند اوحدی سفری آرزو نکرد
آری در آرزوست که آن خاک در شود
آبیست نیک صافی و خاکیست با صفا
زین آب و خاک کس به کدامین سفر شود
تا این دمم ز مالی و جاهی توقعی
از کس نبود هیچ و کنون هم به سر شود
پیوند دوستی دو ز دستم نمی دهد
ور نه ز پای تا به سرم بال و پر شود
بسیار شکر دارد ازین منزل اوحدی
تدبیر آن مگر به دعای سحر شود

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
دوش از نسیم گل دم عنبر به من رسید
وز نافه بوی زلف پیمبر به من رسید
دل چون ز سر محرم اسرار انس شد
آن سر سر بمهر مستر به من رسید
وهمم ز ریگ یثرب قربت چو برگذشت
از ناف روضه نافه اذفر به من رسید
نوری که در تصرف کس مدخلی نداشت
در صورت روان مصور به من رسید
دل را به لب رسید ز غم جان و عاقبت
جان در میان نهادم و دلبر به من رسید
از من جدا شد و چو من از من جدا شدم
از دیگران جدا شد و دیگر به من رسید
برقدم آن قبا که قدر راست کرده بود
قادر نظر بکرد و مقدر به من رسید
از دست ساقیی که از آن دست کس ندید
جامی از آن طهور مطهر به من رسید
نامم رواست گر چو خضر جاودان بود
زیرا که آرزوی سکندر به من رسید
با من به جنگ بود جهانی و من به لطف
از داوری گذشتم و داور به من رسید
چون بی سبب خلیفه نسب بودم از قدیم
تخت سخن گرفتم و افسر به من رسید
در قلب گاه نطق چو کردم دلاوری
میر سپاه گشتم و لشکر به من رسید
هر کس نصیبه ای ز تر و خشک روزگار
برداشتند و این سخن تر به من رسید
در صدر نطق حاجب دیوان منم که من
قانون درست کردم و دفتر به من رسید
دست خرد چو نقل سخن را نصیب کرد
خصمم گرفت پسته و شکر به من رسید
غواص بحر فکر منم ورنه از کجا
چندین هزار دانه گوهر به من رسید
با این پیادگی که تو بینی کم از زنم
گر اسب هیچ مرد دلاور به من رسید
این نیست جز نتیجه زاری وزانکه من
زوری نیازمودم و بی زر به من رسید
از اوحدی شنو که به چل سال پیش ازو
این بخشش از محمد و حیدر به من رسید
صد خرمن تمام ببخشیدم از کرم
وز هیچ کس جوی خجلم گر به من رسید
از علت ضلال دلم تن درست شد
بی آنکه هیچ بوی مزور به من رسید
لوزینه حدیثم از آن نغز طعم شد
کز جوز نطق مغز مقشر به من رسید
سری که داد ناطقه با اوحدی قرار
از کارگاه نطق مقرر به من رسید

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
در پیرزن نگه کن و آن چرخ پرده گر
کز چرخ پیرزن کمی ای چرخ پرده در
تو پود پرده می دری از صبح تا به شام
او تار پرده می تند از شام تا سحر
تو با هزار شمع نبردی به راه پی
او با یکی چراغ بیاید زره به در
گر روی بیندت ز ستم بشکنیش پشت
ور پشت گیردت رخش از غم کنی چو زر
گفتی که سایه ام بپسودیش از آفتاب
گفتی که دایه ام بربودی ازو پسر
کردیش حلقه پشت و نگرداند از تو روی
داریش زرد روی و نگرداند از تو سر
صیاد نیستی چه نهی دام بی وقوف
شیاد نیستی چه زنی چرخ بی خطر
داری دو قرص و زان دو به ماهی گزی مگز
داری دو پول و زان دو به سالی خوری مخور
پولی ازان اگر بدهی رد کنند باز
قرصی ازان اگر بخوری قی کنی دگر
آن سینه و رخی که ز نورت گرفت پشت
آن سینه گرم تر شد و آن رخ سیاه تر
گشتی هزار دور و نگشتی ز ظلم سیر
داری هزار چشم و نکردی یکی نظر
پیری و چون جوان رخ خود جلوه می دهی
نشنیده ای که زشت بود پیر جلوه گر
جز دیده ور نکشتی و دانا به تیغ جور
اینها کنند مردم دانای دیده ور
پوشیده از تو جامه ماتم جهانیان
و آن نیستی که جامه ماتم کنی به در
سروست و بید و لاله که به نهفته ای به خاک
زلفست و چشم و رخ که برو می کنی گذر
کردی هزار چهره به خون ریز خودنگار
ور نیست باورت که چه کردی فرونگر
زیر و زبر شد از تو جهانی و هیچ کس
راز ترا ز زیر ندانست وز زبر
گاو تو در زروع فقیران بی نوا
شیر تو در شکار یتیمان بی پدر
در هر دقیقه از حرکاتت هزار شور
در هر قرنیه از سکناتت هزار شر
گفتم ز بهر دولت ما دوختی کلاه
دیدم که بهر محنت ما بسته ای کمر
داری خبر ز صورت احوال هر کسی
جز حال اوحدی که نداری از آن خبر

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
زنهار خوارگان را زنهار خوار دار
پیوند و عهدشان همه نا استوار دار
هر زر که دشمنی دهد و گل که ناکسی
آن زر چو خاک بفکن و آن گل چوخار دار
فخری که از وسیلت دونی رسد به تو
گر نام و ننگ داری ازان فخر عار دار
وقتی که روزگار تو نیکو شود ز بخت
غافل مباش و روز بد اندر شمار دار
چون جام دولتت به کف دست بر نهند
در کاسه نخست نظر برخمار دار
از بهر کار خود چو بکاری برون شوی
چشمی براه برکن و گوشی به کار دار
آن کو زر از خویشتنت در کنار داشت
آن رازهای خویشتنت در کنار دار
گر در دیار خود نتوانی به کام زیست
تن را به غربت افکن و دور از دیار دار
از حلقه ای که می شنوی بوی فتنه ای
زان حلقه خویش را بخرد بر کنار دار
در مرد کم سخن به حقارت نظر مکن
درکش بگفتنش که درختیست باردار
خصمی که واقفت کند از عیب خویشتن
عیبش مگوی هرگز و او را به یار دار
از عفت و طهارت و پاکی و روشنی
دایم وجود خویشتن اندر حصار دار
دنیا چو خانه ایست ترا بر سر دو راه
این خانه در تصرف خود مستعار دار
جایی که در یمین دروغت کشد غرض
دریاب و نفس را ز یمین بر یسار دار
خوش چشمه ایست طبع تو در مرغزار تن
این چشمه را ز خاک طمع بی غبار دار
چون بر خدای راز تو پنهان نمی شود
بر خلق سر سیرت خویش آشکار دار
اقبال را به جز در دین رهگذار نیست
خود را به جان ملازم این رهگذار دار
دندان به مال و گنج فرو برده ای ز حرص
ایمن مباش و گوش به دندان مار دار
جز غم دل تو را به جهان غم ‎گزار نیست
پیوسته روی خویش درین غم گزار دار
بد مهر بختیی ‎ست سراسیمه نفس تو
او را که با تو گفت چنین بی مهار دار
تختی که بر نیاید ازو نام عدل تو
نفس تو را کشنده ترست از هزار دار
این پند از اوحدی به تو چون یادگار ماند
تا زنده ای تو گوش بدین یادگار دار

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
میان کار فروبند و کار راه بساز
که کار سخت مخوفست و راه نیک دراز
ز جنبش تو سبق بردنی نیاید لیک
بکوش تا ز رفیقان خود نمانی باز
چو حلقه بر در این آستانه سر می زن
مگر که بار دهندت درون پرده راز
به دست کوته ازان شاخ بر نشاید چید
قدم بلند نه و دست همت اندر یاز
ز حق چو دور شوی باطلت نماید رخ
ز باطلت چه گشاید دمی به حق پرداز
چه روزها بر معشوقه در نیاز شدی
که قامت تو شبی خم نشد به وقت نماز
ز مفلست چه خبر کو برهنه شد چو سبو
که بیست تو به سر هم فروکنی چو پیاز
چو ایزدت به کرم بی نیاز گردانید
چه موجبست که خدمت نمیکنی به نیاز
مگر که فایض رحمت کند به خلق نظر
وگرنه وای بدین تشنگان وادی آز
چو حق جمال نماید معینت گردد
که هر چه کردی و گفتی مجاز بود مجاز
ز آدمی تو همین ریش و سر توانی دید
که مرغ همت ازین به نمی کند پرواز
نه آن کسی که اگر پتک بر سرت کوبند
قراضه ای بدر اندازی از دهان چو گاز
چو سایه بر سر این خاکدان چه میگذری
بکوش و سایه همت بر آسمان انداز
هزار بار بگفتم که باز گرد از ظلم
و گر ملول نگردی ز من بگویم باز
برای خود سپری راست کن ز عدل و بترس
ز سهم آتش این سینهای تیرانداز
تو اسب عمر پی مال کرده تیز و بدان
که مال در ده و گیرست و عمر در تگ و تاز
زمانه چون ز فرازت به شیب خواهد برد
دویده گیر بسی سال در نشیب و فراز
نگاه کن که ز پیش تو چند کس رفتند
که یک نشانه از آن رفتگان نیامد باز
بکوش تا سخن از روی راستی گویی
تو خواهی از همدان باش و خواهی از شیراز
به راه بادیه گر فخر می کنی رفتن
میان خواجه چه فرقست و اشتران جهاز
سر تو کبر نکردی به جاه محمودی
ز پوستین خود ار یادت آمدی چو ایاز
تو بر خدای خود آن ناز می کنی از جهل
که بر پدر نکند پنج ساله چندان ناز
چو اوحدی ز در بندگی مگردان رخ
که ضایعت نگذارد خدای بنده نواز

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
گر گناهی کردم و دارم خداوندا ببخش
چون گنه را عذر می آرم خداوندا ببخش
پای خجلت را روایی نیست بر درگاه تو
دست حاجت پیش می دارم خداوندا ببخش
گر گناهم سخت بسیارست رحمت نیز هست
بر گناه سخت بسیارم خداوندا ببخش
چون پذیرفتار بدرفتار نادانان تویی
بر من نادان و رفتارم خداوندا ببخش
مایه داران نقد روز رفته بازآرند و من
بی زر این شهر و بازارم خداوندا ببخش
پیشت از روز الست آوردم اقرار بلی
هم بر آن پیشینه اقرارم خداوندا ببخش
بخششت عامست و می بخشی سزای هر کسی
گر به بخشایش سزاوارم خداوندا ببخش
ناامیدی بردم از یاران که می اندوختم
روز نومیدی تویی یارم خداوندا ببخش
آبرویم نیست اندر جمع خاصان را ولی
آب چشمم هست و می بارم خداوندا ببخش
عالمی بر عیب و تقصیرم تو یارب دست گیر
واقفی بر غیب و اسرارم خداوندا ببخش
گفته ای بر زاری افتادگان بخشش کنم
اینک آن افتاده زارم خداوندا ببخش
با خروش سینه زیرم الهی درپذیر
یا بر آب چشم بیدارم خداوندا ببخش
گر به دلداری دل مجروح من میلی نمود
بر دل مجروح و دلدارم خداوندا ببخش
ور چشیدم شربتی بیخود ز روی آرزو
ز آرزوی خود به آزارم خداوندا ببخش
اوحدی وار از گناه خود فغانی می کنم
بر فغان اوحدی وارم خداوندا ببخش

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
چو دیده کرد نظر دل دراوفتاد چو دل
در اوفتاد فرو برد پای مرد به گل
ز دل چو دیده بر نجست و تن ز هر دو به درد
نه عشق باد و نه عاشق نه دیده باد و نه دل
گر از دو دیده همین دیده ام که دل خون شد
به سالها نشوند از دلم دو دیده بحل
چو دیده تو کند میل دانه خالی
دلت به دام بلا میکند بکوش و مهل
غرور دیده و دل می خوری ز جهل ولی
سبک ز دل متنفر شوی ز دیده خجل
ترا چو طره لیلی فرو کشد به قال
بهوش باش که مجنون دگر نشد عاقل
شکال پای دلت نیست جز محبت دوست
به دست خویش مکن کار خویشتن مشکل
چو عمر در سر تحصیل این جماعت رفت
که جز ندامت و بی حاصلی نشد حاصل
کناره گیر ز معشوقه ای که روز و شبش
تو در کناری و او از تو دور صد منزل
چو دوست در پی دشمن رود تو در پی او
مکوش هرزه که رنجی همی بری باطل
درین مقام به از راستی نمی بینم
کسی که مهر نورزد تو مهر ازو بگسل
منت خود این همه گفتم ولیکن از پی دوست
چنان روم که پی خواجه هندوی مقبل
حدیث عشق بسی گفتم و ندانستم
که من میانه غرقابم و تو بر ساحل
مرا اگر دوسه روزی بهوش می بینی
گمان مبر تو که مهرم ز سینه شد زایل
که گر ز خارج من دفتری نپردازم
هزار قصه مجنون بود درو داخل
تو گرم کن نفس خویش را به آتش عشق
رها کن آن دگران را به زیره و پلپل
عبادت از سر غفلت نشاید ای هشیار
تو مست باش و ز معبود خود مشو غافل
نگاه کردن و مقصود عاشق ار غرضست
غرض مجوی تو تا عاشقی شوی کامل
ز دوست دوست طلب علت از میان برگیر
که چون ز وصل بریدی طمع شدی واصل
گر آرزوست ترا شهر عاشقان دیدن
بیا و دست ز فتراک اوحدی بگسل
و گر مقیم شدی دست بازدار از من
که باد در سر راهست و یار در محمل

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
مردم نشسته فارغ و من در بلای دل
دل دردمند شد ز که جویم دوای دل
از من نشان دل طلبیدند بیدلان
من نیز بیدلم چه نوازم نوای دل
رمزی بگویمت ز دل ار بشنوی به جان
بگذر ز جان تا که ببینی لقای دل
دل را ز هر چه هست بپرداز و صاف کن
تا هر چه هست بنگری اندر صفای دل
گر در دل تو جای کسی هست غیر او
فارغ نشین که هیچ نکردی به جای دل
دل عرش مطلقست و برو استوای حق
زین جا درست کن به قیاس استوای دل
بر کرسی وجود تو لوحیست دل ز نور
بروی نبشته سر خدایی خدای دل
گر دل به مذهب تو جزین گوشت پاره نیست
قصاب کوی به ز تو داند بهای دل
دل بختییست بسته بر مهد کبریا
وین عقل و نطق و جان همه زنگ و درای دل
کیخسرو آن کسیست که حال جهان بدید
از نور جام روشن گیتی نمای دل
بیگانه را به خلوت ما در میاورید
تا نشنوند واقعه آشنای دل
چون آفتاب عشق برآید تو بنگری
جانها چو ذره رقص کنان در هوای دل
بگذر به شهر عشق که بینی هزار جان
دل دل کنان ز هر سر کویی که وای دل
پیوند دل بدید کسی کش بریده اند
بر قد جان به دست محبت قبای دل
از رای دل گذار نباشد بهیچ روی
سلطان دلست و سر که بپیچد ز رای دل
سرپوش جسم اگر ز سر جان برافکنی
فیض ازل نزول کند در فضای دل
گر در فنای جسم بکوشی بقدر وسع
من عهد می کنم به خلود بقای دل
نقد تو زیر سکه معنی کجا نهند
چون آهن تو زر نشد از کیمیای دل
چون هیچ دل به دست نیاورده ای هنوز
چندین مزن به خوان هوس بر صلای دل
عمری گدای خرمن دل بوده ام به جان
تا گشت دامن دل من پر بلای دل
گر نشنوی حکایت دل این شگفت نیست
افسرده خود کجا شنود ماجرای دل
عالم پر از خروش و صدای دل منست
لیکن ترا به گوش نیاید صدای دل
ناچار حال دل بنماید بهر کسی
چون اوحدی کسی که بود مبتلای دل

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -