cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
ای زلف و عارض تو با هم چو روز در شب
خورشید را ز رویت گاهی عرق گهی تب
با روی تو اگر مه دعوی کند به خوبی
از اوج آسمانش در کش به چاه نخشب
چشمت به طاق ابرو پیوسته تیر در قوس
رخ در شکنج زلفت بگرفته مه به عقرب
سرو بلند قدت دارد به زنخدان
شمشاد قامت تو آرد ترنج غبغب
گفتم بیازمایم در وعده وصالش
لعلش به خنده گفتا من جرب المجرب
یک نقطه خال مشکین بر صفحه عذارت
گویی که منخسف شد بر آفتاب کوکب
چون شمع از زبانم آتش زند زبانه
هرگه که بر زبانم آید سخن از آن لب
خط تو همچو طوطی دارد شکر به منقار
زلف تو همچو طاووس گیرد سمن به مخلب
خطی به خون جانم آورده ای به شوخی
یارب خط غبارت هرگز مباد معرب
خونم مریز کز تو روزی دیت ستاند
شاهنشه ولایت سلطان دین و مذهب
شیخ الشیوخ ملت آن خواجه معظم
کز اهل دین و دانش او احسب است و انسب
والا شهاب ملت کز بهر رجم دیوان
اصلاح مملکت را آمد بر این ملقب
در حضرت الاهی در بارگاه شاهی
همچون فلک معلا همچون ملک مقرب
ای از نسیم خلقت جیب صبا معطر
وی از ریاض لطفت جرم هوا مطیب
صوفی مهر اگر چه عیار صبح خیز است
از نور خاطر او صافی شد و مهذب
هر چند پیر گردون رقاص و خرقه پوش است
از وی گرفت رؤیت لوحی چو طفل مکتب
چون آفتاب گردون بر خنگ چرخ بنشین
تا هر مه از هلالت سازند نعل مرکب
گر رهگذر صبا را بر موکب تو باشد
عنبر کشد به دامان از گرد نعل اشهب
گشت از سخای ذاتی دایم یتیم پرور
دریای خشک لب را تا دست توست مشرب
خصمت که گشت منکر قرب مراقبان را
در بعد بعد افتاد از سر نحن اقرب
صدر تو همچو جنت بگشاد باب رحمت
تا در فن مکارم شد نسخه مبوب
معذور دار صدرا از لطف گر نباشد
نظم رهی منظم سلک سخن مرتب
هر کس که همچو خامه سر بر خط تو بنهد
باشد به درد خذلان اجزای او مرکب
کز شوق پای بوست شد مدتی که ناصر
هست از سفر مبتر هست از محن معذب
چون بر شعار مدحت طبعم شعور یابد
غالب شود ز شعری ابیات شعرم اغلب
ابرام از آن نمودم در حضرتت که نبود
خوشتر از این خطابی بهتر ز تو مخاطب
تا طاق لاجوردی هر بامداد گردد
از عکس مهر تابان چون قبه مذهب
طاق سرای عمرت پیوسته باد عالی
چون قبه مسند از لطف و بخشش رب

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - - | - - U | - U - -
زهی بنا که جناب تو قبله فضلاست
چهار رکن تو همچو حرم مقام صفاست
اثیر را به دل از رشک قدر تو آتش
محیط را به کف از شرم گوهر تو هواست
به شکل عارض یاری خطی به پیرامن
دو تاق تو چو دو ابرو گزید و باهم راست
به صف صفه تو عالمان صافی ذهن
چو مشتری به ذکی هر یک و به نور ذکاست
در این حدیث یکی موی شیب و بالا نیست
که سقف چرخ به شیب است و قدر تو بالاست
گر آسمان علوت لقب نهد شاید
که آفتاب و مه و انجم تو از علماست
شکفته یک طرف تو شقایق نعمان
سراج است کو را ز علم شرع ضیاست
دمیده یک طرف دیگر تو سوسن نطق
ز شافعی که شفیع همه به روز جزاست
به مسجد تو که اقصای غایت لطف است
روا بود که بگویند مسجد اقصاست
ز عکس پرتو قندیل و شمع محرابش
دلیل قافله اختران صباح و مساست
ز بلبلان خوش الحان گلشن تنزیل
چو گل مسامع ارباب دل به برگ و نواست
اگر حدیث ز دارالحدیث او گویم
بود روایت مشهور کز تواتر خاست
نفوس خلق ز قانون تو شفا یابد
چرا که شربت صافی تو ز دار شفاست
ترا به دار تعلم چو لوح محفوظ است
نفوس سر قدم جمله از حروف هجاست
کتابخانه تو کاندر اوست کل فنون
خزانه کتاب ها لا یحد و لا یحصی ست
معین است که وضع تو تا ابد ماند
از آنکه واضع تو صدر عالم العلماست
خدایگان افاضل پناه تاج الدین
که بر سر آمده چار ام و نه آباست
بلند مرتبه قاضی القضات شیخ علی
که در علو ز عوالی کاینات علاست
سپهر منزلت خاک حزم صاعقه خشم
ستاره کوکبه باد عزم ابر عطاست
فلک به کفه قدرش چو ذره بی مقدار
جهان به عرصه صدرش چو نقطه بی پهناست
ز در دانش بر روی دهر زینت و زیب
ز فیض کلکش بر باغ ملک نشو و نماست
زهی رسیده بدان مایه دست اقبالت
که دستبرد تو بر عقل کل روان و رواست
چنان به روی تو درهای غیب بگشادست
که در اشارت تو باز بسته حکم قضاست
ز بحر علم تو یک قطره مجمع البحرین
ز نور رأی تو یک ذره روی شمس ضحی ست
ز رأی و روی تو آن آفتاب یکتایی
که پشت گردون از بار منیت تو دوتاست
نمونه ای ز نمای تو دخل هشت بهشت
نواله ای ز نوال تو خرج هفت سماست
نه لعل و گوهر کانست کان شود ظاهر
ز بیم جود تو خونش فسرده در اعضاست
ز در فشانی تو کان همی کند ناله
کسی که نیست یقینش گمان برد که صداست
چه سخت روی که در جنب جود تو کان است
چه تلخ عیش که از دست لطف تو دریاست
سحاب تیره دل بی ثبات و تر دامن
بمانده غرق عرق پیش دست تو ز حیاست
رفیع قدرا مستظهرم به خدمت تو
طریق من نه به آیین و خدمت شعراست
ز شعر حاصل من نیست غیر بی غرضی
غرض ز قافیه بنمودنم مدیح شماست
قصیده را به دعا ختم می کند ناصر
چرا که دسترس او همین به ختم دعاست
همیشه تا به حضیض جهان کون و فساد
طلوع صبح بقا را غروب شام فناست
تو از تصرف کون و فساد ایمن باش
که از تو دارفنا خوشتر از سرای بقاست

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
گل از نشاط به صد برگ مجلسی آراست
که از ترنم بلبل در او هزار نواست
تعلقی که میان گل است با بلبل
صبابه است کز او اشتقاق باد صباست
مگر که مهر گیا داده اند بلبل را
که در چمن همه گلبانگ او ز مهر گیاست
به غیر آب و هوا نیست غنچه را در دل
که تشنگان چمن را به سوی آب هواست
ز باد بر دل غنچه غبار بود و نشست
میان سرو و صنوبر خلافها بر خاست
خوش است نرگس بیمار را قدح در سر
که رنج او ز خمار است و جام باده دواست
چو گل نجات ز غم خواه و می به قانون نوش
شنو رموز اشارات او که عین شفاست
در آب صورت نشو و نما نماید روی
که همچو آینه از لطف آب روی نماست
ز غنچه خواه دل شادمان که دلدارست
ز سرو جوی ثبات قدم که پا برجاست
ز بس صفا که در آب است می توان دیدن
هر آن لطیفه که از عین لطف در دل ماست
شمال بر سر گل از شکوفه ریخت درم
نسیم بر لب جوی از بنفشه غالیه ساست
اگر چه غنچه نهفته ست خرده ها در دل
به زیر لب ز شکر خنده راز او پیداست
مگر که لاله نعمان ز خون فرهاد است
که جای او کمر کوه و دامن صحراست
چو سرو راست برآورد سر به آزادی
قبای راستی آمد به قامت او راست
چنین که سوسن آزاد شد زبان آور
به مدح سلطان گویا زبان او گویاست
جلال دولت و دین بانی قواعد ملک
که همچو سد سکندر بنای او داراست
خدایگان زمان داور زمین هوشنگ
که عدل او به ضمان شد زمانه را آراست
سپهر منزلت کوه حلم صاعقه خشم
ستاره کوکبه باد عزم ابر عطاست
میان خاتم دولت به تیر حلقه نشان
ز زلف شاهد نصرت به نیزه حلقه رباست
یگانه ای که چو خورشید در قصبه ملک
وجود او را هر ذره از وجود او گواست
خدای را ز وجودش عنایتی است به خلق
که ذات کامل او مظهر صفات خداست
به شکل شیر علم شیر چرخ می لرزد
ز بیم رایت منصور او که اژدرهاست
تبارک الله در زیر زین او خنگی است
که شه به هیأت خورشید و او به شکل سماست
بلند کره میدان نورد چوگانی
که همچو گویش سرهای دشمنان در پاست
چو عقده ذنب او ز جوزهر زده اند
ستام او ز مجره است و تنگش از جوزاست
گران رکاب به هنگام حمله چون کوه است
سبک عنان به گه پویه همچو باد هواست
به جای نعل مه نو فتاده در پایش
چهار میخ مه نعل او چهار سهاست
به گاه سرعت عنقای آتشین بال است
ولی به وقت سکون اژدهای آهن خاست
همین قدر که شهش در وغا برانگیزد
رسیده بر سر بدخواه ملک همچو قضاست
زهی رسیده بدان پایه دست اقبال است
که دستبرد تو بر عقل کل روا و رواست
چه سخت روی که در جنب جود تو کان است
چه تلخ عیش که دست لطف تو دریاست
نه لعل و گوهر کان است کان شود ظاهر
ز بیم جود تو خونش فسرده در اعضاست
سحاب تیره دل بی ثبات تر دامن
بمانده غرق عرق پیش دست تو ز حیاست
به روی و رأی تو آن آفتاب یکتایی
که پشت گردون از بار منت تو دوتاست
وشاق غاشیه دار تو ترک بهرام است
غلام حلقه به گوش تو لؤلؤ لالاست
شها ز جرأت ابرام خویش معذورم
به حال بنده ز عین عنایتی که تراست
گدایی ای ز برای وظیفه خواهم کرد
ز بهر آنکه گدایی وظیفه شعر است
چه احتیاج گدایی ز پادشاهی تو
گدا به قاف قبولت مرداف عنقاست
مرا مذلت حرمان دوستان سهل است
بر این ضعیف قوی ترین شماتت اعداست
چو خامه نامه مدحت نهاده ام بر سر
که در زبان من این حرف و در سر این سوداست
ز عرض حال مرا عرض خویش مطلوب است
وزین میان غرض معتبر قبول شماست
قصیده را به دعا ختم می کند ناصر
طریق داعی مخلص در این مقام دعاست
همیشه تا چمن آسمان به شام و سحر
ز سرخ و سبز بمانند گلشن خضراست
چو خضر برخور از آب حیات در گلشن
که آسمان جلال تو آسمان آساست

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
درویش را که ملک قناعت مسلم است
درویش نام دارد و سلطان عالم است
گر قرص گرم مهر بر آرد تنور چرخ
در وقت چاشت سفره درویش را کم است
در هم شود ز بهر درم حال آدمی
آری تمام صورت در هم چو درهم است
خوش وقت آن گدای که در پیش همتش
ترک کلاه فقر به از افسر جم است
آزاده وار دامن همت فروفشان
زین خاکدان که شادی او بنده غم است
گر آدمی شکفته نباشد چو گل رواست
در بوستان دهر که زندان آدم است
آن را که دل بر آخور آخر زمان نهاد
کمتر ز خر شمارش اگر رخش رستم است
فیروزه فلک که به گوهر نشانده اند
بر وی نشان حادثه چون نقش خاتم است
در دور اگر به جام مرادی رسی منوش
کان کاس شربتی ست که آلوده سم است
زین حقه مدور کحلی آسمان
دارو طلب مکن که در او چون مار ارقم است
معدوم شد وفا و مروت وفات یافت
وین جامه کبود فلک بهر ماتم است
نادان چو واو عمرو برون است از حساب
اهل خرد نهان شده چون حرف مدغم است
خم در خم است کار جهان همچو زلف یار
صد گونه پای بند تو در زیر هر خم است
بر باد رفت عمر و تو از خویش غافلی
یک دم به خود بیا که همه عمر یک دم است
فرصت اگر دمی ست غنیمت شمار عمر
همدم مجو که هم دم تو با تو همدم است
تدبیر زاد کن که بقا در ره فناست
ترک امل بگو که عزیمت مصمم است
تدبیر عقل و قوت مردی و مردمی
این جمله هست و پنجه تقدیر محکم است
ناصر مقام عجز بود راه بندگی
یک راهوار در ره او پور ادهم است
در سلک بندگان خودت گر دهند جای
این منزلت ز منزل شاهی مقدم است
خلقی برون پرده اسرار مصطفی
خوش وقت عنکبوت که در پرده محرم است

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
سواد سنبل او بر بیاض یاسمن است
و یاسمن که خطش بر ورق ز یأس من است
خطش بنفشه سیراب گشته می دانم
ولی ندانم خدش گل است یا سمن است
به گرد عارض کافور او خطی از مشک
چو نیم دایره سبز گرد نسترن است
مجال نطق ز وصف دهان او شد تنگ
سخن در آن دهن است و در آن دهن سخن است
فدای پسته عناب رنگ او بادام
که شور و مستی من زان لب شکر شکن است
بیار ساقی جامی و جامه ام بستان
که جام بهره جان است و جامه بهر تن است
مرا به مجلس وصل تو بهترین نقلی
ترنج غبغب و سیب رخ و ذقن است
چو زاهدان نخورم خون رز به کیل و به رطل
چه جای رطل که جام شراب من به من است
بدین بدن بدن من مناسبت دارد
به دین حق که مرا راه روح و دل بدن است
بنوش خام خم از جام جم به کیش مسیح
که باده قبله روح است و دین ما به دن است
به ماه روزه اگر دن سر از خمار ببست
بعید نیست به عیدش امید به شدن است
به روز جشن سلاطین بنوش جام صفا
به یاد آنکه ضمان ممالک زمن است
خدایگان سلاطین جلال الدین هوشنگ
که نام عالی او همچو ذکر حق علن است
به رأی عالم دین است و عامل دنیا
به تیغ حامی اسلام و ماحی فتن است
چو ذوفنون جهان است ذات کامل او
از آنچه بیم که میل جهان به مکر و فن است
زهی سحاب سخایی که تیرباران را
به روی باغ ز لطف تو چتر گل مجن است
چو بحر دست تو گوهر به من دهد بی من
ز بهر آنکه مر او را صفات ذوالمنن است
ز جور جود تو خون می چکد ز کان عقیق
مبین به گوهر ظاهر که اصل او یمن است
به قلب خصم شکستن شدست تیغ تو تیز
گمان برم که دل سخت دشمنت مسن است
مخالف تو اگر تیغ آهنین گردد
تفاوتی نکند باره تو که کوه کن است
تبارک الله از آن بادپای آتش نعل
که آب پرورش او چو خاک مفتنن است
جهنده بر صفت برق و تیز دو چو براق
به پویه خاره کن است و به شیوه خارکن است
کمینه منزل او از مه است تا ماهی
کهینه تاختن او ز شام تا ختن است
به موقعی که چون در در طویله اش آرند
ز موی ناصیه حور عنبرین رسن است
ز برق نیزه رخشان تو عدو بشکست
که از شهاب منور شکست اهرمن است
اگر چو مرغ پرد در هوا بداندیشت
ز رمح تو گذرش عاقبت به بابزن است
از آن نهفت خزان در غلاف تیغ خلاف
که همچو خصم تو لرزان به جان خویشتن است
هزار ناله ز دست چنار کرد که او
ز باد قهر تو بی دست همچو نارون است
به عهد عدل تو منبعد کس نشان ندهد
که غنچه را ز کف باد خرق پیرهن است
به غیر ساقی و مطرب به دور و نوبت تو
نه احتمال حرامی نه بیم راهزن است
به هر کجا که بود در زمانه انجمنی
ز روی و رأی منیر تو شمع انجمن است
چنان شدست به نام تو شابران مشهور
که از اویس در آفاق شهرت قرن است
جهان پناها گلزار بزم تو چمنی ست
که صد هزار ثناخوان چو من در آن چمن است
مدیح غیر تو گفتن نمی دهد دل را
حریم کعبه ز حرمت چه لایق وثن است
شکایتی که من از حزن در سفر دارم
علی التمام بگویم که موجب خزن است
قلم زنم چو عطارد گزیده غم ز نعم
که زهره چنگ زن است و طرب به چنگ زن است
کشیده ام سخنی همچو سلک در در نظم
در ثمین مرا از قبول او ثمن است
خدای را که عین عنایتم بنگر
کز امتحان فلک بنده تو ممتحن است
مرا که پوسف مصر فصاحتم به سخن
ز سجن غم به در آور که منزل شجن است
ز بحر شعر بر آرد در دعا ناصر
که مقطع سخن او چو ساحل عدن است
همیشه تا که در این دیر شمع عیسی را
ز تاس دایره مینای آسمان لگن است
به مهر مهر تو باد آسمان که بدخواهت
زبان بریده بمانند شمع در لگن است

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
بر آفتاب روی تو تا دیده عاشق است
از حسن مطلع سخنم صبح صادق است
گر شمع سوز دل به زبان آورد رواست
او مؤمن و دل به زبانش موافق است
جان را به عشق سابقه ای بود در ازل
ما را به خدمت تو همان عشق سابق است
در ذهن من تصور رویت که ساده بود
تصدیق کرده ام که به خارج مطابق است
قطعا به قید روح به وصلت نمی رسیم
شرط وصول ما به تو قطع علایق است
با آفتاب روی دو در بعد مغربین
امید من به رحمت رب المشارق است
از آب دیده گریه من سیل سایل است
وزسوز سینه ناله من برق بارق است
اندیشه در دهان و میان تو ره نبرد
زیرا در آن طریق گذر بر مضایق است
گمراه چین زلف تو گشتم رهی نمای
زان رو که راه خم به خم و لیل غاسق است
روزی به نرد درد تو عذرا برم ندب
آری همان حکایت عذرا و وامق است
آب حیات می چکد از آتش لبت
گویا به خاک سده سلطان ملاحق است
سلطان جلال الدین که به هنگام بار او
گردون به بارگاه جلالش سرادق است
شاه بلند مرتبه هوشنگ کز ازل
خلقش نتیجه کرم و لطف خالق است
عین عنایتش جهت نعمت نعیم
کف کفایتش سبب رزق رازق است
بر آسمان فتح و ظفر روی و رأی او
چون آفتاب در خور و چون ماه لایق است
چون طفل در حقیقت ذاتش نمی رسد
پیر خرد که عالم کل حقایق است
ساکت شود در آینه وصف ذات او
طوطی نفس ناطقه با آنکه ناطق است
امروز ماحی ظلم ظلم در جهان
خورشید عدل اوست که از شرق شارق است
شمعی ست دولتش به سعادت که گرد او
پروانه وار کثرت جمعی خلایق است
فرزانه ای که اسب دواند به روی فیل
رخ بر بساط شاه به صف پیادق است
شاها ز خون خصم تو در روز معرکه
بشکفته بر شواهق نعمان شقایق است
از بس که خصم عمر به سر برد سر نبرد
سر تا بسر ز قالب بی سر شواهق است
گرد زمین معرکه ابریست روز رزم
کز شعله های رمح تو در وی صواعق است
آن رخش آتشی که سبق می برد ز باد
بر خنگ چرخ و زرده خورشید سابق است
چون صحن بادیه است بیابان ز خار تیز
کز شکل نیزه تو در او نخل باسق است
بادا به باد عزم تو اقبال هم عنان
دولت قوی قویم و رجا نیک واثق است
نصر من الله است ترا بهر کین سپاه
فتح قریب همره و دولت مرافق است
هر ساعت از سعادت الطاف کردگار
بخت ترا به حکم سوابق لواحق است
چون خامه سر زده ست و چون نامه سیاه رو
خصمت که دو زبان و دو روی و منافق است
حکم ترا ز فرق اگر فرق می نهند
جانش به حکم قاطع تیغت مفارق است
ناصر ز بهر قافیه مغلق مگوی شعر
هر چند کلک شاه کلید مغالق است
در دور شاه و مقصد تو نوبت سخن
معنی خوب و قصد خوش و لفظ رایق است
در برج دولتش که درج از دقیقه یافت
اجرام چرخ را درجات از دقایق است
سارق به گرد سرق نگردد که فرض شد
در شرع شعر قطع ید هر که سارق است
تا از کمال حسن نظر جوهر سخن
جایی همی رسد که مقامش مفارق است
بی مدح شه مباد که از مدح او سخن
فایق همی شود که سخن شهد فایق است

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
یا رب این عید مبارک چو همایون قدم است
کز قدومش همه آفاق چو باغ ارم است
صبح عید است به آهنگ صبوحی برخیز
که ز مرغان سحر بلبله در زیر و بم است
از سر مهر برآور نفس گرم چو صبح
تا دمی خوش گذرد زآنکه جهان یک دو دم است
دوش در وصف مه نو سخنی می گفتم
کاین چه شکل است که چون قامت عاشق به خم است
بر سر لوح فلک نون هلالی که نوشت
کافرین باد بر آن دست که زرین قلم است
علم عید مگر باز برافراخته اند
راست آن شکل به خم هیات ماه علم است
یا خود این جام طرب بر طرف تاس سپهر
حلقه نعل زر مرکب شاه عجم است

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
دلا کسی که مقید به قید خویشتن است
اگر چه جان عزیزست پای در بند تن است
خرابه دلش از غم بود خراب آباد
کسی که همت او بر عمارت بدن است
برون پرده نبینی جمال یار اگر
چو کرم پیله تنت گرد گرد خویشتن است
به گرد کعبه ظاهر چه سود گردیدن
ترا که کعبه باطن هنوز پر وثن است
به رشته تابی از چرخ اگر جوان مردی
طمع مکن که جهان بر مثال پیر زن است
جنب مباش که گردون مثال گرمابه است
اثیر گلخن و دست زمانه جامه کن است
بر آر غسل طریقت به هفت آب نیاز
که این طریقه وضو از فرایض سنن است
به دار ملک فنا شو اگر بقا خواهی
سهیل می طلبی نا گزیرت از یمن است
حدیث حب وطن را ز من شنو تفسیر
گذر به عالم دل کن که اولین وطن است
دلی که قبله چو آذر نسازد از صورت
درون آتش خلت خلیل بت شکن است
ز فتنه فلک و انقلاب او اندیش
که چرخ منقلب است و ستاره پر فتن است
شوند تفرقه از جمع چون بنات النعش
اگر چه صحبت ابناء دهر چون پرن است
ز شیخ دور طلب کن طریق رشد و ثبات
که قطب روی زمین است و مرشد زمن است
یگانه سید سادات فخر آل رسول
که در میان امم مستشار و مؤتمن است
به علم و جود و سخاوت به مردمی و هنر
به روز معرکه نایب مناب بوالحسن است
چو ذوفنون جهان است ذات کامل او
از آنچه بیم که میل جهان به مکر و فن است
صفای آینه دارد از آن نمد پوش است
کزین لباس به آیینه نور مقترن است
نمود بر قد او صورت نمد زیبا
کز آن به هر سر موییش سیرت حسن است
زهی سحاب سخایی که تیرباران را
به روی باغ ز لطف تو چتر گل مجن است
ز بحر جود تو یک قطره ابر نیسان است
ز بوی خلق تو یک شمه نافه ختن است
به هر کجا که بود در زمانه انجمنی
ز روی و رأی منیر تو شمع انجمن است
به غیر ساقی و مطرب به دور دولت تو
نه احتمال حرامی نه خوف راهزن است
ز اهتمام تو من بعد کس نشان ندهد
که از نسیم صبا گل دریده پیرهن است
ریاض منقبت آل مصطفی چمنی ست
که صد هزار ثناخوان چو من در آن چمن است
تو در میانه ابنای دهر ممتازی
چنان که در صدد خار و خس گل و سمن است
به دست اگر چه ندارد به غیر باد چنار
به بوی لطف تو در رقص همچو نارون است
زمانه همچو مغیلان گه است غولان را
نهال آل نبی ارغوان و یاسمن است
هنرپناها صد گونه خرده است مرا
چو غنچه در دل و مهرم ز مهر بر دهن است
شکایتی که من از حزن در سفر دارم
علی التمام نگویم که موجب حزن است
مرا که یوسف مصر فصاحتم به سخن
ز سجن غم به در آور که منزل شجن است
کشیده ام سخنی چند چون گهر در نظم
در ثمین مرا از ثمین تو ثمن است
ز بحر شعر بر آرد در دعا ناصر
که مقطع سخن او چو ساحل عدن است
همیشه تا که در این دیر شمع عیسی را
ز تاس دایر مینای آسمان لگن است
به مهر مهر تو باد آسمان که بد خواهت
زبان بریده بمانند شمع در لگن است

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
دیوانه ام وین عقل کل طفل دبستان من است
روح القدس بر لوح دل کمتر ثنا خوان من است
تا مشتری شد دلبرم فارغ ز حوض کوثرم
مه را گریبان می درم مه در گریبان من است
من چون خلیفه زاده ام اندر ولایت حاکمم
چشم دو عالم را نظر بر لطف و احسان من است
ای آسمان بگشا کمر خورشید تاج افکن ز سر
شد منتهی دور قمر امروز دوران من است
گردون هزار و بیست و نه دارد ز انجم دیده ها
گر صد هزار افزون شود مجموع حیران من است
گلزار سبز نه چمن هست از بهار من گلی
بستان سرای هشت در یک کنج ایوان من است
تا من سگ سلطان شدم شیران به پیشم روبه اند
تا بنده خاص شهم عالم به فرمان من است
هر ماه می گردد قمر گه چون کمان گه چون سپر
گه می شود چون گوی زر گاهی چو چوگان من است
در شهر بند هفت تو راهی ندارم هیچ سو
خواهم به صحرا کرد کو کان جای جولان من است
در مجلس من آسمان سازد ز محور بابزن
نسرین سرگردان او دو مرغ بریان من است
هرگز نخواهد شد فلک سیر از دو قرص بی نمک
بر استخوانی همچو سگ خو کرده از خوان من است
هم آتش دوزخ اثر دارد ز سوز سینه ام
هم آب دریا را مدد از چشم گریان من است
باد وزان را جنبشی دم های سردم می دهد
خاک روان را آبرو از گرد دامان من است
تا دل به جانان داده ام بی منت جان زنده ام
از تن گرانی بر سبک ای جان که او جان من است
چون بلبلان شوریده ام تا دیدم آن روی چون گل
چون طوطیان گویا شدم کو شکرستان من است
در سلک نظم من توان در معانی یافتن
درج حقیقت را امین طبع سخندان من است
حاشا که بر دکان کس آیم قراضه چین شوم
هر لحظه جوهرهای نو زاینده از کان من است
عاجز شدند از دست من هم آدمی و هم پری
کین باد رنگین سخن تخت سلیمان من است
همچو خیال ساحران محو است شعر دیگران
من موسی عمران شدم وین خامه ثعبان من است
ناصر چو از قند و شکر خوان سخن می گسترد
خیل ملایک چون مگس  ناخوانده مهمان من است
از من در این دعوی اگر  برهان همی خواهد کسی
گو عین دعوی مرا بنگر که برهان من است

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
خدای خواست که بدهد جهانیان را داد
ترا ز خلق جهان برگزید و شاهی داد
پناه و پشت سلاطین جلال دین هوشنگ
که آبروی کیانی و نور چشم قباد
به باغ معرکه سرو بلند نیزه پست
علم صنوبر و پرچم چو طره شمشاد
نزاد همچو تو فرزند مادر ایام
نیوفتد چو تو خاتون ملک را داماد
ز تاق قصر نوشروان به خرمی شده است
ارم که در صفتش گفته اند دار عماد
ز رشک آنکه فرات است آب بوتیله
چه تلخ و شور که از دجله رفت در بغداد
چو کردگار ترا عقل کل مثال ندید
چو آفتاب ترا آسمان نظیر نداد
ز بندگی تو دارند خلق آزادی
چنانکه سرو هم از بندگی تست آزاد
اگر نه داد تو بیداد را سزا دادی
ز ظلم مردم مظلوم را که دادی داد
محاسبان عدد جود تو اگر گیرند
عداد بخشش تو فاضل آید از اعداد
قلم که بر لب دریا دمیده است چون خط
به مدحت تو ز بحر مدید کرد مداد
ز سهم غیب خبر داد دشمنان ترا
رصد شناس که بگرفت بهر تو میلاد
مثال رأی رزینت کلید زرین است
که قفل بسته گنجینه ظفر بگشاد
ز دست آتش قهر تو خاک بر سر کرد
مخالف تو که بر آب می رود از باد
به شکل گنبد گل کم بود حیات حباب
که او بر آب هم از باد می نهد بنیاد
ز تاب آتش قهر تو سوخت خانه خصم
نه ز آتشی که برون آید از دل پولاد
سزد که که بهر چنین نصرتی سروش امین
بگوید از فلک هفتمین مبارک باد
کجا بهر حشراتی فرار گیرد ملک
الوف لشکر شاه است و دشمنان آحاد
شها بضاعت مزجات من به حضرت تست
همان حکایت جمشید و مور و پای جراد
به لشکر تو دو نصرت خدا کرامت کرد
یکی ز قلع قلاع و یکی ز حفظ بلاد
چو من سپیدی نشناسم از سیاهی باز
ز دیده سازم مدح ترا بیاض و سواد
همه تصور و تصدیق شد فراموشم
به جز لطایف فضل شما ندارم یاد
هنر رسید به فریاد من چرا گویم
 مرا ز دست هنرهای خویشتن فریاد
زناییات زمانم هزار گونه غم است
 که هر یکی به دگرگونه داردم ناشاد
چنانکه ضعف بدن مانع مرادم شد
تناقض است مگر نامراد را ز مراد
تنم ز درد سر خود به گوشه ای چون چشم
ز پای بوس رکاب شما جدا افتاد
شنو ز بنده کنون تو حدیث روشن و راست
نه همچو عارف و تعبیر قصه فرهاد
در این رباط نه ایوان چار رکن دو در
بقای رهگذری هفت گبر یا هفتاد
ز بهر کسب کمال است آمدن و شدن
کمال کامل و ناقص به قدر استعداد
ز بحر شعر که آب حیات نام وی است
مراد ذکر جمیل شماست باقی باد
ز دست لعبت نو شاد جام نوشین نوش
زمان زمان ز زمانه به دولت تو شاد

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
ایزد اساس قصر بقا بر فنا نهاد
بنیاد خاک بر سر باد هوا نهاد
ما را چو دانه خرد کند آسیای چرخ
کو معنی دقیق در این آسیا نهاد
کرد از وجود قافله سوی عدم روان
آن گه زمام جمله به دست قضا نهاد
دیوانه کرد نفس و هوا را قضای او
دل را چو شیشه در کف نفس و هوا نهاد
هر دل که تیره بود بزد نفس بر زمین
هر پاره زیر دامن کوه جفا نهاد
وان دل که روشن است در آید هوای عشق
از دست نفس برد و به دست هوا نهاد
با اصبعین قدرت او هر طرف که خواست
گاهی به درد خواند و گهی بر دوا نهاد
خاصیت است عشق در انسان ز کردگار
مانند جذب کاه که در کهربا نهاد
هر آدمی ندارد از این خاصیت خبر
صانع کجا شکر به نی بوریا نهاد
فرعون را به میل شقاوت کشید نیل
آن رهبری که د رکف موسی عصا نهاد
مردم به روی خاک لگدکوب انجم اند
الا کسی که بر سر اجرام پا نهاد
او نیز که در خطر است از قبول و رد
بر دل چه داغ ها ست کز آن ابتدا نهاد
هر کس که از عدم بنهد پای در وجود
خونش به گردن است که سر در بلا نهاد
هر کس به کار و بار جهان التفات کرد
خود را به قصد در دهن اژدها نهاد
وین نام و ننگ خلق صدایی ست از سپهر
ابله کسی که گوش به سوی صدا نهاد
مرد خدا به دنیی و عقبی نظر نکرد
حیوان بود که چشم بر آب و گیا نهاد
هر رنگ و بوی در دو جهان راه و رهزنی ست
شرط است روی در قدم رهنما نهاد
آن کس نجات یافت ز دزدان راهزن
کو رخت دل به زاویه انزوا نهاد
خیاط صنع دوخت ز چرخ و زمین قبا
ماییم همچو حشو که اندر قبا نهاد
ناصر متاع دهر نشد پای بند تو
زنجیر بر صبا نتوان از هبا نهاد
از حق بخواه دولت دنیا و آخرت
کان دید دولتی که نظر بر رضا نهاد

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -