خدمت از بهر آن نهاد خدا
تا شوی از خودی تمام جدا
از دل آن خدا شوی وز جان
او بود در تو آشکار و نهان
نی که آن طفل را دهند طعام
اندکی تا شدن زمان فطام
اندک اندک ز هر خورش خورد او
تا شود خوردن طعامش خو
اندر آخر ز شیر و از پستان
وا رهد رو نهد به خوردن نان
گونه گونه نعم خورد هر دم
شیر مادر نمایدش چون سم
دایما در جهان خورد نعمت
شیر خوردن برش بود نقمت
هست طاعت طعام و دنیا شیر
اهل دنیا چو طفلگان صغیر
روز و شب می خورند از دنیا
بی خبر جمله از خور عقبی
پنج وقت نماز را بنهاد
تا بدین شیوه شان کند ارشاد
ذوق طاعات را چو دریابند
وارهند از جهان پر غل و بند
زنده گردند ازین طعام قدیم
دایما با خدا شوند ندیم
سر طاعات این بود می دان
که رهی زین جهان  چون زندان
روی آری تمام سوی خدا
فارغ آیی از این جهان فنا
کلی آن سو روی و زین برهی
پر شوی از حق وز خویشی تهی
چونکه عشق خدا بود در تو
از چنین غرقه بر کنی سر تو
شعله عشق پرده سوز بود
عشق پیوسته دل فروز بود
مرد بی عشق مرده جان باشد
مانده در گور تن از آن باشد
تن ز جان زنده است و جان به خدا
جان پژمرده را مجو به خود آ
زنده جان در دو کون مرد خداست
جوی او را  چو در تو درد خدا است
آتش عشق رهنما باشد
عشق بر جمله نورها پاشد
هر که را عشق حق قرین گردد
عاقبت پیش حق گزین گردد
عشق چون رهبرت شود به خدا
برسی ور نه بایستی به خود آ
مثل نقره ای تو اندر خاک
تا نجوشی  چگونه گردی پاک
یا بود دل چو سنگ و عشق چو خور
لعل را نور   خور بود در خور
عشق چو کیمیاست تن چون مس
زر شود از ورود او هر حس
نقره بی کوره کی ز خاک رهید 
مرد بی طاعت از سقر بجهید 
طاعت ظاهر ار ترا نبود
گنج باطن میسرت نشود
مغز از قشر می شود پیدا
پس بود اصل قشر ای جویا
جوز اول نه قشر بی مغز است 
لیک هر که ش بپرورد نغز است
وانکه این قشر را ز جهل شکست
نرسد او به مغز و ماند پست
مغز از قشر می شود حاصل
قشر را گیر تا شوی واصل
چونکه از قشر جوز مغز دمید
گشت در قشر پخته نیک رسید
بعد از آن گر شود ز قشر جدا
قدرش افزون شود بر دانا
همچنین بیضه های مرغان را
از عقاب و هما و از عنقا
نارسیده اگر کسی شکند
نشود مرغ و بال و پر نزند
تا نگردی تو مغز  پوست مهل
پوست چون می برد به دوست  مهل
گرچه دارد خدا چنین قدرت
که ز محنت بر آورد رحمت
بی عمل بخشدت مقام سنی
کندت مرد اگرچه کم ز زنی
قادر مطلق است کز عدمی
کند ایجاد صد جهان به دمی
کمترین بنده را کند جمشید
ذرۀ خوار را مه و خورشید
دوزخی را کند به حکم  بهشت
وای کاو دامنش ز دست بهشت
لیک سنت بدین چنین ننهاد
که شود خانه بی ز گل بنیاد
این که دادت نظر که گل سازی
خانه ها را به خشت پردازی
قدرت این است تو نمی بینی
ز آن درین راه بی خر و زینی
عقل و دانش ز خانه به باشد
عقل باغ است و خانه به ده  باشد
عقل دادت که تا بدانی چون
بایدت کرد کارها موزون
نوع نوع از سرا و باغ و قصور
بهر عشرت دف و نی و تنبور
گونه گون جامه ها ز قطن و حریر
خوردنی از حویج و نان ز خمیر
نیست این جنس را حد و پایان
باقیش را بفهم و عقل بدان
تا ازین قطره علم و قدرت خود
پی بری قدرت چو بحر احد
به چه قدرت سماست بی استن 
ایستاده به امر قایل کن 
وین زمین چون بساط گسترده 
آگه و خویش کرده چون مرده 
گر نبود آگه از خدای ودود
ز امر موسی چگونه برد فرود 
همچو یک لقمه جسم قارون را
جنس او صد هزار ملعون را
چون به داود کوه گشت رسیل 
گشت خون هم به امر موسی نیل 
گر دهی با زمین امانت جو
بیست چندان ز کهنه بدهد نو
دانه های دگر اگر کاری
از زمین عین دانه برداری
همچنین چار عنصر آگاهند
همه تسبیح خوان الله اند
عرش کان هم بود دو صد چو سما
پیش آن قدرت است کم ز سها
وان جهان را که خلق نشنیدند
جز مگر که اولیا عیان دیدند
خیره مانی در آن عجب قدرت
طلبی هر دمی ز رب قدرت
قدرت خویش را عدم بینی
قدرت حق چو دم به دم بینی
چون کنی فهم این تو آن ببری
چون کنی تن فداش  جان ببری
گر نبودیت اندکی قدرت
کی شدی حاصلت چنان دولت 
ترک چه کرده ای تو در خور آن
تا شدی این عطا برابر آن
هستی ات داد تا که نیست شوی
از بلندی به سوی پست روی
پست شو زود خویش را کن نیست
سوی حق پوی  در خودی مکن ایست
گر ترا هستی یی ندادی او
بهر او نیستی بدی تو بگو
عقل دادت که تا شوی مجنون
بهر او وز خودی روی بیرون
هوش دادت که تا شوی بی هوش
هوش را کن فداش و زان می نوش
همچنین داد حق ترا قدرت
که فزاید ز شوکتت قدرت
از عمل جنتی کنی پیدا
قصر جاوید گرددت مأوی
آلتت داد تا که کار کنی
بعد از آن عیش بی شمار کنی
در عمل جوی عمر باقی را
در عمل جوی خمر و ساقی را
دایما در عمل بجوش و بکوش
بی لب و کام جام عشق بنوش
قدرت خانه ساختن حق داد
تا تو از خویشتن نهی بنیاد
بهر آن قدرتی مکرم تو
بی عمل کی رسی به حضرت هو 
چند روزی که زنده ای به جهان
از عمل خویش را ز دام جهان
قبض و تنگی که داری اندر جان
نیش دام است باش آگه از آن
هین به ذکر و نماز و آه سحر
برهان خویش را ز نار سقر
سقر ت این جهان و تو غافل
هست روشن به نزد صاحبدل
دام و دانه است این جهان می دان
زیر دانه اش نهاده دام نهان
دانه ای که اندرون دام بود
خوردنش بی گمان حرام بود
دارد آن دانه حکم داد دام  یقین
آنچنان دانه را ز حرص مچین
تا نیفتی چو مرغ در دامش
زهر قاتل نبود از جامش
خوشی این جهان چو دانه بود
هرکه خوردش سوی جحیم رود
دانه ای کاندرو نباشد دام
رو از آن دانه خور که یابی کام
آن چنان دانه را بجو ز عمل
تا رهد حلق تو ز تیغ اجل
شرح این بی حد است و بی پایان
قصۀ شه صلاح دین را خوان
گفت او چون شنید این پیغام
که رسیدش ز قوم جاهل عام
مشفقم من بر آن همه چو پدر
خواسته از خدا و پیغمبر
که رهند از بلای نفس عدو
کارهاشان چو زر شود نیکو
عاقبت جمله اولیا گردند
با خدا یار و آشنا گردند
برهند از جهان که چون دام است
دانه اش پرده چنان کام است
پنج حسی که آلت بشر ند
پرده آن لقا و آن نظر ند
خوشی و لذت زمانه بدان
هست مانع ز لطف الرحمن
بهر حق هر که کرد ترک هوی
باشدش در بهشت بهتر جا
گنج جان زیر رنج تن می دان
نقره بی رنج کی برند از کان 
سر صوم و صلوة و حج و زکات
بهر این است رو فزای عنات
اجر تو قدر رنج خواهد بود
گر کنی بیش  گنج خواهد بود

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -