cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
ای به جلالت ز آفرینش برتر
ذات تو تنها به هرچه هست برابر
زاده خیرالوری رسول مکرم
بضعه خیرالنسا بتول مطهر
از تو تسلی گرفته خاطر گیتی
وز تو تجلی نموده ایزد داور
عالم جانی و عالم دو جهانی
اخت رضایی و دخت موسی جعفر
فاطمه ات نام و از سلاله زهرا
کز رخ او شرم داشت زهره ازهر
ای تو به حوا ز افتخار مقدم
لیک ز حوا به روزگار موخر
تاج ویستی و از نتاج ویستی
وین نه محالست نزد مرد هنرور
ای بس بابا کزو به آید فرزند
ای بس ماما کز او به آید دختر
شمس که او را عروس عالم خوانند
به بود از خاوران که هستش مادر
گوهر ناسفته کاوست دخترکی بکر
مر صدفش مادریست دخترپرور
مادر آن را زنان برند به حمام
دختر این را شهان نهند به افسر
سیم به از سنگ  هست و خیزد از سنگ
لاله به از اغبرست و روید ز اغبر
منبر و تخت ار چه تخته اند ولیکن
تخته نه با تخت برزند نه به منبر
تا که ترا نافریده بود خداوند
شاهد هستی نداشت زینت و زیور
بهر وجود توکرد خلقت گیتی
کز پی روحست آفرینش پیکر
دانه نکارند جز که از پی میوه
حقه نسازند جزکه از پی گوهر
چیست مراد از سپهر گردش انجم
چیست غرض از درخت میوه نوبر
علت ایجاد اگر عفاف تو بودی
نقش جهان نامدی به چشم مصور
عصمتت ار پیش چرخ پرده کشیدی
بر به زمین نامدی قضای مقدر
پیر خرد بد طفیل ذات تو گرچه
کشت به طفلی ترا سپهر معمر
صبح صفت ناکشیده یک نفس از دل
روز تو شد تیره تر ز شام مکدر
چشم و دل عالم و زمانه تو بودی
شخص  تو زان خرد بود و شکل تو لاغر
لیکن چون چشم و دل بدان همه خردی
هر دو جهان بود در وجود تو مضمر
عمر تو چون لفظ کاف و نون مشیت
کم بد و زو زاد هرچه زاد سراسر
صورت  کن را نظر مکن  که به معنی
بود دو عالم در آن دو حرف مستر
هست ز یگ نور پاک ایزد ذوالمن
ذ ات تو و حیدر و بتول و پیمبر
گر ز یکی شمع صد چراغ فروزند
نور نخستین بود که  گشته مکرر
ورنه چرا نورها ز هم نکنی فرق
چون شود از صد چراغ خانه منور
دانه نگردد دو از تکثر خوشه
شعله نگردد دو از تعدد اخگر
تا تو به خاک سیاه رخ بنهفتی
هیچکس این حرف را نکردی باور
کز در قدرت خدای هر دو جهان را
جای دهد در دوگز زمین مقعر
چرخ شنیدم که خاک در برگیرد
خاک ندیدم که چرخ گیرد در بر
گر به  گل اندوده می نگردد خورشید
چون به گل اندودت این سپهر بد اختر
پیشتر از آنکه رخ به خاک بپوشی
جمله  گلها شکفته بود معطر
چون تو برفتی و رخ به گل بنهفتی
حالت گلها به رنگ و بو شد دیگر
تیره شد از بسکه سوخت سینه لاله
خیره شد از بس گریست دیده عبهر
جامه ماتم  کبود کرد بنفشه
پیرهن از غصه چاک زد گل احمر
طره سنبل شد از کلال پریشان
گونه خیری شد از ملال معصفر
چون علوی زادگان به سوک تو در باغ
غنچه به سر چاک زد عمامه اخضر
وز پی خدمت چو خادمان به مزارت
بر سر یک پای ایستاده صنوبر
فاخته کو کو زنان  که  کو به  کجا رفت
سرو دلارای باغ حیدر صفدر
گرچه نمردی و هم نمیری ازیراک
 جانی و جان را هلاک نیست مقرر
لیک چو نامحرمست دیده عامی
بکر سخن به نهفته در پس چادر
بس کن قاآنیا ثنای کسی را
گثن ملک العرش مادحست و ثناگر
عرصه بحر محیط نتوان پیمود
ماهیک خرد اگرچه هست شناور
رو ببراین شعر را به رسم هدیت
نزد مشیر جهان امیر مظفر
صدر مؤید مهین اتابک اعظم
کاو به  شرف خضر هست  و شاه سکندر
عمر وی و بخت بی زوال شهنشه
باقی و پاینده باد تا صف محشر
هم ز دعا دم مزن که اصل دعا اوست
کش همه آمال بی دعاست میسر

وزن: مُفْتَعِلُنْ فاعِلاتُ مُفْتَعِلُنْ فَعْ
بحر: منسرح مثمن مطوی منحور
نشانه‌های عروضی: - U U - | - U - U | - U U - | -
ای طره مشکین تو با مشک پسرعم
ای خال تو با مردمک دیده برادر
بی رابطه آن یک را عودست همی خال
بی واسطه این یک را عنبر شده مادر
رخسار تو در طلعت حوریست بهشتی
گر حور بهشتی بود از مشکش معجر
هر رنگ  که در  گیتی در روی تو مدغم
هر سحر که در عالم در چشم تو مضمر
زودست  کز آن اشک شود عاشق رسوا
زودست کز آن فتنه برآشوبدکشور
ای ترک یکی منع دو چشمان بکن از سحر
ارنه رسد آسیبت از میر مظفر
سالار نبی رسم و نبی اسم که شخصش
از فضل مجسم بود از جود مخمر
تیغش به چه ماند به یکی سوزان آتش
عزمش به چه ماند به یکی پران صرصر
زان  یک زند آندم همه گر چوب و اگر سنگ
این یک همی از سنگ برون آرد آذر
خنگش به چه ماند به یکی باد سبک سیر
گرزش به چه ماند به یکی کوه گرانسر
رمحش به چه ماند به یکی نخل که ندهد
در وقعه به جز از سر دشمنش همی بر
درکشتی اگر آیت حزمش بنگارند
حاجت نبود درگه طوفانش به لنگر
دولت شده بر چهر دلارایش شیدا
صولت شده بر شخص توانایش چاکر
آنجا که بود کاخ جلال وی و گردون
آن سطح محدب بود این سطح مقعر
بخشنده کف رادش چندان که تو گویی
در حوزه او گشته ضمین رزق مقدر
ابنای زمان را در او کعبه حاجت
از بس که همی سیم بر افشاند و گوهر
مسکین نرودش از در جز با دل خرم
زایر نشودش از بر جز با کف پر زر
بالاست همی بختش و افلاک بود دون
روشن بودش رای و خورشید مکدر
خواهم چو همی مدحت خلقش بنگارم
ننگاشته چون باغ ارم گردد دفتر
آزاده امیرا سوی این نظم نظر کن
کاید ز قبول تو یکی تافته اختر
خلاق سخن  گر نبود مردم به یکدم
چندین گهر از طبع برون نادر ایدر
تا آنکه چو خورشید به برج حمل آید
شام سیه و روز سپیدست برابر
اعدای ترا تیره چو شب باد همی روز
احباب تو را شب همه چون روز منور

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
بستم به عزم پارس چو از ملک ری  کمر
زین برزدم به  کوهه ی یکران رهسپر
اسبی به گاه پویه سبکروتر از خیال
اسبی به گاه حمله مهیاتر از نظر
اسبی ز بسکه چابک گویی که تعبیه است
درگام ره نوردش یک آشیانه پر
اسبی  که هست جنبش او در بسیط خاک
ساری تر از حیات در اندام جانور
من بر جهان نوردی چونین که گفتمت
بنشسته چون بر اوج هوا مرغ نامه بر
بس دشتها بریدم دنیا درو سراب
بس کوهها نوشتم گردون بروکمر
گاهی به یال شیر فلک بد مراگذار
گاهی به ناف  گاو زمین  بد مرا گذر
یکران من معاینه گفتی که رفرفست
من مصطفی و قله  که عرش دادگر
اطوار سیر بنده چو ادوار روزگار
گه پست و گه بلند و گهی زیر و گه زبر
ای بس ا شگفت رودکه بروی بسان باد
بگذشت باد پایم و گامش نگشت تر
در جان مرا ز دزد هراس از پی هراس
در دل مرا ز دیو خطر از پی خطر
غولان خیره  چشم  گروه از پی  گروه
دیوان چیره  خشم حشر از پی حشر
کوتاه  گشت عمر من از آن ره دراز
وز آن ره درازم انده درازتر
باری چو داستان نزولم به ملک پارس
چون صیت عدل شاه جهان   گشت مشتهر
در وجد از ورود من احباب تن به تن
در رقص از قدوم من اصحاب سربه سر
ناشسته روی و موی هنوز از غبار ره
کامد دوان دوان برم آن یار سیمبر
آشوب هند فتنه چین آفت ختا
خورشید روم ماه ختن سروکاشمر
چین چین فتاده گیسویش از فرق تا قدم
خم خم نهاده سنبلش از دوش تاکمر
قد یک بهشت طوبی و لب یک یمن عقیق
خط یک بهار سنبل و رخ یک فلک قمر
ز لف مسلسلش زده بر مشک و ساج طعن
ساق مخلخلش زده بر سیم و عاج بر
در دست ترک چشمش از غالیه کمان
در پیش ماه رویش از ضیمران سپر
گیسوش زاده الله یک قیروان ظلام
دندانش صانه الله یک  کاروان  گهر
باری چه گفت گفت که این نظم و نثر تو
چون زر و سیم در همه آفاق مشتهر
چونی چه  گو نه یی چه  خبر سرگذشت چیست
چون آمدی ز راه و چه آوردی از سفر
یارت  که بود و یار چه بود و عمل  کدام
نخل دو ساله هجرت باری چه داد بر
گفتم حدیث رفته نگارا چو زلف تو
گرچه مطولست بگویمت مختصر
ره تم بری شدم بر شه گفتمش ثنا
کرد آفرین و داد صله ساخت مفتخر
ایدون مرا به فارس ندانم وظیفه چیست
گفتا وظیفه مدحت سلطان دادگر
دارای عهد شاه فریدون  که جز خدای
از هرچه پادشاه فزونتر به فال و فر
گفتم مرا وسیله به درگاه شاه نیست
جز یک جهان امید که هابوک و هامگر
نه نصرتم  که  گیرم در موکبش قرار
نه دولتم  که یابم در حضرتش مقر
گفتا بر آستانه شاه هنرپرست
ایدون کدام واسطه خواهی به از هنر
بوی  گلست رابطه  گل را به هر مشام
نور مهست واسطه مه را به هر بصر
معیار هر وجود عیان گردد از صفات
مقدار هر درخت پدید آید از ثمر
مهر منیر راکه معرف به از فروغ
ابر مطیر را که مؤید به از مطر
بر فضل تیغ پاکی جوهر بود نشان
بر قدر مرد نیکی گوهر بود اثر
عود از نسیم خویش در ایام شد مثل
مشک از شمیم خویش در آفاق شد سمر
هست از ظهور طلعت خود ساده را قبول
هست از بروز شیوه خود باده را خطر
از ثروت سپهر کواکب کند حدیث
از نزهت بهار شقایق دهد خبر
احمد که  کس نبود شناسای قدر او
گشت از ظهور معجز خود سیدالبشر
یزدان که کس ندید و نبیندش در جهان
گشت از بروز قدرت خود واهب الصور
باری چو برشمرد از اینگونه بس حدیث
بوسیدمش دهان و لب و دست و پا و سر
زان پس به مدح خسرو عالم به عون کلک
بنوشتم این قصیده شیرین تر از شکر

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
کای  همچو ابر جود تو فایض به خشک و تر
چون مهر و ماه نام تو معروف بحر و بر
هم طپع بی قرین تو صراف بحر وکان
هم حزم پیش بین تو نقاد خیر و شر
از روی و رای تو دو بریدند مهر و ماه
وز لطف و عنف تو دو رسولند نفع و ضر
خیزد به عهد عدل تو از خار پرنیان
روید به دور مهر تو از سنگ جانور
روزی که زاد عدل تو معدوم شد ستم
روزی که خاست لطف تو منسوخ شد ضرر
دستت به بزم چون ملک العرش کام بخش
تیغت به رزم چون ملک الموت جان شکر
حکمت به هرچه صادر امضا شد قضا
منعت به هرکه وارد اجرا کند قدر
با هیبت تو خون چکد از شاخ ارغوان
با رحمت توگل دمد از نوک نیشتر
در راه خدمت تو دو پیکست روز و شب
بر خوان نعمت تو دو قرصست ماه و خور
هنگام خشم غالب بر هر که جز خدای
در روز رزم سابق بر هر که جز ظفر
در دولت تو شیر به آهو برد پناه
درکشور تو باز ز تیهوکند حذر
روید به عون لطف تو از خار پرنیان
خیزد به یمن مهر تو از پارگین گهر
در راه طاعت تو شب و روز ره نورد
بر خوان نعمت تو تر و خشک ماحضر
اجرام بی قبول تو احکامشان هبا
افلاک بی رضای تو ادوارشان هدر
گردون به پیش  کاخ تو خجلت  بر از زمین
دریا به نزد جود تو حسرت کشدز شمر
هر هشت جنت از گل مهر تو یک نسیم
هر هفت دوزخ از تف قهر تو یک شرر
گر آفتاب رای تو تابد به زنگبار
تا حشر زنگیان را رومی بود پسر
ور شکل حنجر تو نگارند در بهشت
مؤمن  کشد نفیرکه یا حبذا سقر
داغی که بر سرین ستوران نهند خلق
بنهاده بدسگال ترا چرخ بر جگر
قارون اگر شمارم خصم ترا سزاست
کش اشک گنج سیم بود چهره کان زر
حالی ز هیبت تو روا باشد ار رود
قارون  صفت به زیر زمین خصم بد سیر
معمار صنع باره قدر تو چون  کشید
نه چرخ همچو حلقه بماند از برون در
خیاط فیض جامه بخت تو چون برید
از اطلس سپهر برین کردش آستر
روز وغا که از تک اسبان ره نورد
سیماب وار لرزه درافتد به بوم و بر
سندان به جای ژاله همی بارد از هوا
پیکان به جای لاله همی روید از مدر
در طاس چرخ ویله ز آوای  گاودم
در جسم خاک لرزه ز هرای شاد غر
از گرد ره چو زلف عروسان شود زره
از رنگ خون چو تاج خروسان شود تبر
اسبان چو صرع دار کف آرند بر دهان
چون بر هلال تیغ یلانشان فتد نظر
طوفان خون بر اوج فلک موج زن شود
هرگه چو نوح خشم تو گوید که لاتذر
از تیغ تو سران را همچون گوزن شاخ
وز تیر تو یلان را همچون عقاب پر
در دم هلال تیغت چون نور آفتاب
از خاوران بگیرد تا ملک باختر
نایب مناب روح شود ناوکت به دل
قایم مقام هوش شود صارمت به سر
تیرت فروزد آتش کین در دل عدو
آری به ضرب آهن آتش دهد حجر
شاها هزار شکر که از دار ملک ری
همت به آستان توام  گشت راهبر
ارجوکه از خواص تباشیر مهر تو
سودای حادثات نسازد دلم  کدر
گر با تو جز به  صدق  و صفا دم زنم چو صبح
هرگز مباد شام امید مرا سحر
تا سهم قوس دایره الاکه سهم قطر
هست از طریق نسبت  کوته  تر از وتر
گوشی که در مدح تواش گوشوار نیست
بادا همی چوگوش صدف تا به حشرکر
عدل مویدت ز ستم خلق را مناص
بخت مظفرت ز فنا ملک را مفر

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
بس دلبرکانند به هر بوم و به هر بر
یارب چکند یک دل با این همه دلبر
آن  می بردش از چپ  و این می کشد از راست
مسکین دلکم مانده در این کشمکش اندر
گه می کشدش این به دو ابروی مقوس
گه می کشدش آن به دو گیسوی معنبر
این می کندش صید بدو تافته چوگان
آن می نهدش قید به دو بافته چنبر
این می کشدش گه به رخ از ابرو شمشیر
آن می زندش  گه به تن از مژگان خنجر
گاهی غمش از شوق سرینی شده فربه
گاهی تنش از عشق میانی شده لاغر
گه تاب برد آن یکش از تاب دو سنبل
گه خواب برد آن یکش از خواب دو عبهر
گه می چرد از زلف بتی سنبل بویا
گه می خورد از لعل لبی قند مکرر
مسکین  دلکم راکه خدا باد نگهدار
خود را نتواند که نگهدارد در بر
بیند لب آن را لبش از غصه شود خشک
بیند رخ این را رخش از گریه شود تر
گه طره آن بیند و اندوه  کند ساز
گه غره این بیند و فریاد کند سر
گه موی مهی بیند بر روی پریشان
از مویه به خود پیچد چون موی بر آذر
گه خال بتی بیند چون عود بر آتش
واهش ز درون خیزد چون دود ز مجمر
چون تاب  گهی جای  کند در شکن زلف
چون خال  گهی پای نهد بر رخ دلبر
من این دل سودازده بالله که نخواهم
بیرون  کشمش با رگ و با ریشه ز پیکر
بفروشمش ار کس خرد از من به زر و سیم
کامروز همم سیم به  کار آید و هم زر
ور کس به زر و سیم دل از من نستاند
بشتابم و سوداکنمش با دل دیگر
نی نی غلطم کس دل دیوانه نخواهد
دیوانه بود هرکه به دیوانه کند سر

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
دوش چو شد بر سریر چرخ مدور
ماه فلک جانشین مهر منور
طرفه غزالم رسید مست و غزلخوان
بافته از عنبرش به ماه دو چنبر
تعبیه  کردست  گفتی از در شوخی
ماه منور به چین مشک مدور
غره غرار او به طره طرار
قرصه  کافور بد به طبله عنبر
یا نه تو گفتی زگرد موکب دارا
گوشه ابرو نمود تیغ سکندر
تافته رویش به زیر بافته مویش
بر صفت ذوالفقار در دل  کافر
گفته چه خسبی ز جای خیز و بپیمای
باده یی از رنگ و بو چو لاله احمر
باده ای ار فی المثل به سنگ بتابد
گویی برجست از آن شراره آذر
تا شودم باز چهره چون پر طاووس 
از گلوی بط به زیر خون  کبوتر
گفتمش ای ترک ساده باده حرامست
خاطر بر ترک خمر دار مخمر
گفت چه رانی سخن ندانی فردا
هرچه خطا از عطا ببخشد داور
رقص کند از نشاط صالح و طالح
وجد کند بر بساط مومن و کافر
خلق جهان را دو عشرتست و دو شادی
اهل زمان را دو زینتست و دو زیور
شادی عامی ز بهر حیدرکرار
عشرت خاصی ز چهر خسرو صفدر
آن شده قایم مقام ماه رسالت
این شده نایب مناب شاه فلک فر
گفتمش استار این  کنایت برگیر
گفتمش اسرار این حکایت بشمر
حال مسمی بگو ز تسمیه بگریز
حل معما بکن زتعمیه بگذر
گفت که فردا مگر نه عید غدیرست
عیدی بادش چو بوی عود معطر
د ر به چنین روزی از جهاز هیونان
ساخت نشستنگهی رسول مطهر
گرد وی انبوه از مهاجر و انصار
فوجی چون موج بحر بی حد و بی مر
خرد و کلان خوب و زشت بنده و آزاد
پیر و جوان شیخ و شاب منعم و مطر
برشد و گفتا الست اولی منکم
گفتند آری ز ما به مایی بهتر
د ست علی را سپس   گرفت و برافراخت
قطب هدی را پدید شد خط محور
گفت که ای خلق بنگرید تناتن
گفت  که ای قوم بشنوید سراسر
هرکش مولا منم علیش مولاست
اوست پس از من به خلق سید و سرور
یارب خواری ده آنکه او را دشمن
یارب یاری  کن آنکه او را یاور
حرمت این رو ز را سه روز پیاپی
بگذرد از جرم خلق خالق اکبر
شادی دیگر ازین در است که فردا
شاه فریده رن بر آفتاب زند بر
تیغی کش پادشاه کرده عنایت
راست حمایل نمایدش چو دو پیکر
تیغی  کان را شه از میان بگشاده
او به کمر استوار بندد ایدر
تیغی لاغرتر از خیال مهندس
تیغی نافذتر از قضای مقدر
تیغی درکام خصم زهر مجسم
تیغی در روز رزم مرگ مصور
جوهر آن تیغ بر صحیفه آن تیغ
مورچگانند در محیط شناور
درکلف خسرو بگویمت به چه ماند
رود رو ران درکنار بحر مقعر
درکمر شاه لاغرست و عجب نیست
ماه بکاهد ز قرب خسرو خاور
حرمت شه را روا بود که ببوسد
صفحه آن تیغ را خدیو دلاور
ورنه ندیدم که کس نماید معجون
سوده الماس را به قند مکرر
یا نشنیدم که هیچگه ملک الموت
غوطه زند اندر آب چشمه  کوثر
تیغ  که باید همی به زهرش آلود
شاهش آلوده دارد از چه به شکر
نی نی از آن تیغ پادشاه ببوسد
تاش مرصع کند به لؤلؤ و گوهر
گفتمش ای شوخ ازین عبارت شیرین
شور برآو ردی از روان سخنور
لیک مرا عیش تلخ  گشت از یراک
کند زبانم به مدح شاه مظفر
گفت تو امشب به عیش  کوش که فردا
من بر شه این قصیده خوانم از بر

وزن: مُفْتَعِلُنْ فاعِلاتُ مُفْتَعِلُنْ فَعْ
بحر: منسرح مثمن مطوی منحور
نشانه‌های عروضی: - U U - | - U - U | - U U - | -
از دو محمد زمانه یافته زیور
گرچه مر آن مهترست و این یک کهتر
آن شه دین بود و این شهنشه دنیا
آن مه رخشان  و این سهیل منور
شیوه آن در جهان کفالت امت
پیشه این در زمان کفایت لشکر
ختم بر آن شد همه رسالت عظمی
ختم بر این شد همه ریاست  کشور
دوده عدنان از آن همیشه مکرم
شوکت قاجار ازین هماره مشهر
زان یک بنیان شرع کشته مشید
زین یک دامان عدل گشته مشمر
بر سر آن از پی رسالت دستار
بر سر این از در جلالت افسر
این ز در مجد پا نهاده بر اورنگ
آن ز پی وعظ پا نهاده به منبر
این ز همه خسروان به بخت مقدم
آن ز همه انبیا به وقت موخر
آن پس چل سال شد رسول موید
این پس سی سال شد خدیو مظفر
ساخته بر فرش این رواق مقرنس
تاخته بر عرش آن براق تکاور
امر خلافت سپرد آن به پسر عم
کار ولایت گذاشت این به برادر
آن علی مرتضی امام معظم
طاق  کرم ساق عرش ساقی  کوثر
این  ملک ملک بخش راد فریدو ن
صدر امم بدر فارس فارس لشکر
داده بدین تیغ فتنه بار شهنشه
داده بدان تیغ ذوالفقار پیمبر
در بر آن یک نموده احمد جوشن
بر سر این  یک نهاده سلطان مغفر
شاهی عقبی بدان شدست مسلم
ملکت دنیا بدین شدست مقرر
باد بر او مرحبا زکشتن مرحب
باد بر این آفرین ز جود موفر
آن سر عنتر فکند و این سر فتنه
این در احسان  گشود و آن در خیبر
دشمن آن بد اگر مرادی بدفعل
دشمن اینست نامراد بداختر
این  یک در مهد عهد قایل تکبیر
آن یک در عهد مهد قاتل اژدر
این یک با سکه بست نامش دایه
آن یک با خطبه چید نافش مادر
دشمن آن هرکه هست چاکش  در دل
دشمن این هر که هست خاکش بر سر
الحق قاآنیا کلام تو زیبد
گوش  به گوهر همی کنند برابر

وزن: مُفْتَعِلُنْ فاعِلاتُ مُفْتَعِلُنْ فَعْ
بحر: منسرح مثمن مطوی منحور
نشانه‌های عروضی: - U U - | - U - U | - U U - | -
دی آمد از در من آن دلفریب پسر
افکنده دام بلا زلفش به روز مطر
بودی به رنگ قمر رخشنده چهره او
نه  کی ز سرو روان تابیده جرم قمر
بر سرو قامت او افتاده همچو کمند
پرحلقه سلسله یی همرنگ مشک تتر
حاشانه مشک تتر هرگزکه از بر سرو
چندین شکنج و شکن سر داده یک به دگر
گفتی دوهندوی مست گردیده ازپی لعب
آسیمه سار و نگون آون ز شاخ شجر
یا نی دو مار سیه آسیمه سارودمان
دارد به سایه سرو از آفتاب گذر
یا نی دو دزد دغل پی برده اند به گنج
از بهر غارت سیم یازیده دست ظفر
آری نگار ختن دارد ز سیم سرین
گنجی نهفته همی بیغش به زیر کمر
دارند خلق جهان ازگنج فربه او
از غصه  کو به دل از ناله دست به سر
وان ترک تنگ دهان از بس بخیل بود
پیوسته منع  کند آن سیم را زنفر
غافل  که سیم خود ار بر مستحق دهد
از بذل سیم شود نامش به دهر سمر
ای کاش نقره ی او بودی مرا که همی
می داد می  که مرا گردد فزوده خطر
باری به خلوت من آن غارت دل و دین
چون در رسید ز راه چون برگزید مقر
گفتم بیا صنما ای کز فروغ رخت
روشن شدست مرا دیوار و خانه و در
خواهم که بوسه زنم بر تنگ شکر تو
تا کام و لب ز لبت شیرین  کنم به مگر
خندید وقت ولی از روی عادت و رسم
نشنیده ام  که دهد کس بوسه بر به شکر
ویژه ز بس  که لطیف این شکری  که مرا
بگدازد ار کندی بر در نسیم  گذر
کی احتمال کند دمهای سرد ترا
کامد به نزد خرد از زمهریر بتر
یک ره در آینه بین بر خلق منکر خود
تا دانی آنکه ترا باشد چگونه سیر
چندانکه هست ترا پروای خدمت من
باشد اضافه مرا از صحبت تو حذر
گر میل صحبت من داری و بوس و کنار
ایدون به نقد بزن دستی به کیسه زر
کام از لب و دهنم بی زر کسی نستد
ها زر بیار و فزون زین عرض خود بمبر
گفتم بلای نپسندی ار به بلا
جانم ز سر بهلا این عجب و کبر و بطر
هر چند کیسه و جیب از زر تهی بودم
دارم ز نظم دری آماده  گنج و گهر
گفتا که  گنج و گهر گر باشدت بفروس
آنگه به مشت زرم این  گنج سیم بخر
ور نه مخار زنخ  کوتاه ساز سخن
دانی که شاخ هوس ک ب را نداده ثمر
قاآنیا جو زر در چشم سیمبران
صد ره  گزیده ترست از صد هزار هنر

وزن: مُسْتَفْعِلُنْ فَعَلُنْ مُسْتَفْعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: بسیط مخبون
نشانه‌های عروضی: - - U - | U U - | - - U - | U U -
رسید چه  خبر فتح کی رسید سحر
کجا به نزد مالک از چه ملک از خاور
خبر چه بود شکست عدو که  گفت  بشیر
عدو شکست چسان خورده  گشت زیر و زبر
مصافگاه  کجا بود ساحت بسطام
که بر شکست عدو را سمی بن آزر
دگر که ناصر او بود نصرت الدوله
چه بود منصبش از شه  امارت لشکر
کدام لشکر آن لشکری  که رفت زری
کجا به طوس  چرا بهر نظم آن  کشور
سپاه را که فرستاد خواجه   کی  شعبان
کدام خواجه  مهین خواجه عطاگستر
دگر سپاه فرستد بلی چه مه  شوال
چه روز عید کی آن روز می رسد ایدر
گذشت روزه  بلی ماه نو نمود نعم
چه وقت  دوش کجا در جنوب  چون لاغر
کنون چه باید ساغر چگونه باید پر
پر از چه باشد از می چه می  می خلر
قدح چه باشد نقره چه نقره  نقره خام
قدح گسار که  ترکی چگونه  سیمین بر
قدح به یاد که بخشد به یاد روی ملک
قدح نخست که نوشد حکیم دانشور
مرآن حکیم  که باشد حکیم قاآنی
چو خورد می چکند مدح شاه  کیوان فر
کدام شه  شه ایران چه کس  محمدشاه
ورا لقب چه  ابوالسیف از که  از داور
ز نسل کیست  ز ترک از چه ترک  از قاجار
شهش  که  کرد نیا جانشینش  کیست  پسر
کشد که  حزمش   چه  باره  از چه  از انصاف
کجا به ملک چرا بهر دفع فتنه و شر
بود چه تیغش چون پاسبان دولت و دین
رود چه  رخشش  چون همعنان فتح و ظفر
مسلمست  بلی در چه  در سخا و سخن 
مقدم است  نعم بر که  بر قضا و قدر
گذشته چه  صیتش تا کجا  به شرق و غرب
رسیده چه  نامش تا کجا به بحر و به بر
بود که دشمن او چون رمیده کی  شب و روز
ز چه  ز سایه خود در کجا به سنگ و مدر
دهد چه  زر کی  دایم چگونه  بی منت
به که  به عارف و عامی چه قدر بی حد و مر
نظیر اوست چه  عکسش کجا در آیینه
به معنی است نظیرش نه از طریق نظر
به دور وی که خورد خون  دو کس کجا به دو جا
به دشت رزمش تیغ و به مجلسش ساغر
همی گشاید چه  تیغ او چه چیز حصار
همی فشاند چه  رمح او چه چیز شرر
ز فر او شده کاسد چه چیز ذل و هوان
ز جود شده رایج چه چیز فضل و هنر
گشاید آسان چه  رمح او چه  باره سخت
دهد فراوان چه  دست او چه  بدره زر
کسی به عهدش پیچد به خویشتن  آری
کمند در کف او زلف بر رخ دلبر
دلی ز جودش نالد به روزگار بلی
به کوه سیم و به دریا در و به کان گوهر
تنی گدازد در مجلسش به عید نعم
درون مجمر عود و میان آب شکر
به هیچ  کشور سرباز او شود حاکم 
بلی کجا همه جا کیستند ها بشمر
به ملک فارس حسین خان به مرز چین خاقان
به ارض زنگ نجاشی به رومیان قیصر
همیشه تا که دمد چه   گل از کجا ز چمن
شکفته باد چه  بختش  چگونه  چون عبهر
بود چه یارش  که  حق دگر که احمد و آل
کجا به هر دو سرا تا چه روز تا محشر

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
زهی گرفته تیغ و سنان چه بحر و چه بر
زهی گشو ده به کلک و بنان چه خشک و چه تر
عطای دمبدمت کاروان ملک وجود
کمند خم به خمت نردبان بام ظفر
زبان تیغ تو ضرغام مرگ را ناخن
جناح چتر تو سیمرغ  بخت را شهپر
چو نام خنگ ترا بر زبان برد نراد
برون جهد اگرش مهره ایست در ششدر
و گر به کان نگرد دشمن ترا آهن
برد گلویش ناگشته ناوک و خنجر
تو چون به باغ چمی بهر کندن گل و سرو
به باغبانان چشمک زند همی عبهر
به رزم و بزم تو داند مگر به کار آید
که نی نروید از خاک جز که بسته کمر
حدیث تیغ تو تا بر زبان خلق گذشت
بریده  گشت حروف هجا ز یکدیگر
حلولی ار نه جمال تو دید پس ز چه گفت
حلول  کرده خداوند در نهاد بشر
ترا و شاه جهان را مگر نصاری دید
که گفت روح الله مر خدای راست پسر
حکیم گوید جان را به چشم نتوان دید
نکرده است مگر بر شمایل تو نظر
نسیم حزم تو گر بر مشام نطفه وزد
شگفت نیست که بالغ شود به پشت پدر
به عقل گفتم با جود ناصری عجبست
که بچه خون خورد اندر مشیمه مادر
جواب دادکه خون خو ردنش ز فرقت اوست
غذای مردم مهجور چیست خون جگر
قلوب خلق ز مهرت چنان لبالب گشت
که در ضمیر بر اندیشه تنگ شد معبر
خطیب نام ترا چون برد ز وجد و سماع
بر آن شود که بر افلاک پرد از منبر
ادیب مدح ترا چون کند ز شور نشاط
گمان بری که بود مست باده خلر
به وصف خنگ تو غواص خامه ام دی خواست
ز بحر طبع فشاند به نامه سلک درر
نقوش وصفش ازان پیشتر که جنبد کلک
ز بس روانی از دل بجست در دفتر
عجبتر آنکه ز بس چابکست توسن تو
حروف نامش جنبد به نامه چون جانور
چنان فضای جهان را گرفته هیبت تو
که می نیارد بیرون شدن نگه ز بصر
شها مها ملکا دادگسترا ملکا
منم که مدح تو شعر مرا بود زیور
سخن به مدح تو گویی ز آسمان آرم
که می نریزد از خامه ام به جز اختر
تو آفتابی و تا گشتی از دو چشمم دور
سیاه شد به جهان بین من جهان یکسر
چنان ضعیف شدستم که صفحه راکاتب
ز استخوان تن من همی کشد مسطر
چه راحتست مرا بی حضور حضرت تو
چه هستیست عرض را به طبع بی جوهر
کمم ز خاک  گرفتی  که چون غبار مرا
نبردی افتادن خیزان به همره لشکر
به خاکپای تو کز طعن دشمنان و شب و روز
بحیرتستم و گویم چه روی داد مگر
که شاه ناصردین را ز یاد قاآنی
شود فرامش فالله خالقی اکبر
همیشه تا که رسن تاب از پس آید پیش
که تا رسن را آرد ز حلقه در چنبر
هر آنکه سرکشد از چنبر ولای تو باد
قدش چو حلقه نگون جسم چون رسن لاغر

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -