cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
شب وصال نبردم گمان روز جدایی
هلاک می شوم ای چشمه ی حیات کجایی
ز پای مال فراقت به هیچ وجه خلاصم
نمی شود متصور مگر تو با سرم آیی
نسیم وار کشم جان به پیش روی تو روزی
که بازآیی و بند بغل تر بگشایی
دم پسینم اگر پیش از آن که قطع بباشد
فرا رسی به سرم زندگانیم بفزایی
ز پیش چشم برفتی و در مقابل جانی
کجا روی که به حکم ازل حواله به مایی
بیا که ناله ی زارم محصلیت فرستد
که آن قدر ندهد مهلتت که خط بنمایی
بیار اگر همه بر خون من بود که نپیچم
سر از خط خوشت ای رشک لعبتان ختایی
اگر به شرح نویسم که بی تو در چه عذابم
دلت بسوزد و رحم آوری و پیش بیایی
نگفته اند حکیمان که دل به دل کشد آخر
چو مایلم به تو چندین ز من ملول چرایی
من از تو جان نبرم عاقبت چنان که تو گفتی
برای آنم اگر نیز هم بر آن سر رایی
کمند عشق تو و گردن نزاری عاجز
که را امید بماند به هیچ روی رهایی

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U - -
در سر از وصل تو هر طایفه را سودایی
در جهان از تو به هر گوشه دگر غوغایی
خلقی از شمع جمال تو چو پروانه بسوخت
تو خود از حسن نداری به کسی پروایی
سالکان در طلبت بس که جهان گردیدند
در جهان چون تو ندیدند جهان آرایی
کیست خورشید که در حسن تو داخل باشد
لاف خوبی نزند با تو زمین پیمایی
هر که را پرتو مهر تو جگر گرم کند
دل بی طاقتش آرام نگیرد جایی
عاجزم در صفت حسن تو و می دانم
که نداری و نبوده ست ترا همتایی
زنده از بوی تو گشتم که ز مبدای وجود
قالب خاکی من یافت از او احیایی
باز چون درگذرم چون به سرم برگذری
ناله برخیزد و فریاد ز هر اعضایی
غافل است آن که شکایت ز نزاری کرده ست
ورنه عاقل نکند سرزنش شیدایی
من به طوفان ملامت متغیر نشوم
که به هر باد به هم بر نشود دریایی

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
ما از غم تو شدیم سودایی
ای دوست چرا دمی نمی آیی
بر ما گذری نمیکنی گه گه
ور می گذری دمی نمی پایی
تا تو نظری به ما و من کردی
ماهیت ما برون شد از مایی
جایی که منی عشق بنشیند
برخیزد از آن منی همه مایی
تا امر نشد ز ابتدا فایض
بر عقل نشد سمر به دانایی
بیزار ز ما و من شدیم آخر
یعنی ز منافقی و رعنایی
شاید که به طعنه دشمنان گویند
ای دوست به دوستان نمی شایی
منظور تو یار با تو بنماید
گر آینه ی وجود بزدایی
ارواح جنود شد جنود ارواح
تو بر سر کار خویشتن رایی
خم خانه ی می به خانقه گیری
گر خانه ی معرفت بیارایی
پالونه بیار و می به راوق کن
تا چند به دیده خون بپالایی
پیرامن مصلحت نگردی بیش
گر دامن معصیت نیالایی
زنار مغان اگر نمی بندم
بی بهره ام از بتان یغمایی
آن قصه  شنیده ام که بعد از حج
بر بت صلیب شیخ صنعایی
بر شیوه ی او نزاریا کردی
پیرانه سر اقتدا به برنایی

وزن: مَفْعُولْ مَفاعِلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مسدس اخرب مقبوض
نشانه‌های عروضی: - - U | U - U - | U - - -
برفت و برد دل و دینم آن بخارایی
به خیره چون کنم آوخ دریغ برنایی
نه از ملامت مردم بلی ز غایت ضعف
نه برگ رفتن و نه طاقت شکیبایی
بسوختم چه کنم دم نمی توانم زد
که نیست قوت آهم ز ناتوانایی
گرم امید نبودی به بازدیدن او
بکندمی ز سر این هر دو شوخ بینایی
همان به است که بی نام و ننگ بر عقبش
سفر کنیم چو شوریدگان شیدایی
به اتفاق من ای دوستان به روز آرید
شبی که شیفته تر می شوم ز تنهایی
پدر طبیب بیاورد تا مطالعه کرد
دلیل شیفتگی و نشان سودایی
پس از شرایط رنگ و دلیل نبض و مزاج
طبیب گفت دگر زین پسر نیاسایی
به درد عشق چنان مبتلا شده ست که نیست
امید آن که خلاصی بود به دانایی
چو این سخن بشنید از طبیب گفت پدر
که مردی ای پسر آخر به خود نمی شایی
نزاریا مکن آشفتگی نمی گویم
بدوز دیده چو با خویش برنمی آیی
چو هر که بر تو گذر کرد دل بدو دادی
دگر به روی کس آن به که دیده نگشایی

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
گر امشب هم چو دوش از در درآیی
چو روح الله به لب معجز نمایی
زهی دولت ولی تا بر که گردی
زهی خلوت ولی تا بر چه رایی
چه خوش باشد اگر شادان و خندان
دگر بار از درم ناگه درآیی
رقیبانت اگر مانع نیایند
ز هجرانت مگر یابم رهایی
چو برداری نقاب از رشک خورشید
در فردوس اعلا می گشایی
چو بنشینی دمی بر دست گیری
شکر می ریزی و جان می فزایی
خواصی طرفه داری در لب و چشم
که جان می بخشی و دل می ربایی
ترا گر زهره خوانم جای آن است
که خوش می رقصی و خوش می سرایی
به کویت آمدم دیروز و گفتم
مگر در چشمم آمد روشنایی
رقیب تیره رویت بر سر کوی
به من گفت ای فلان آخر کجایی
سر خود گیر اگر جانت به کارست
دگر زنهار تا این جا نیایی
بدو گفتم که ای من خاک کویت
چرا آخر چنین در خون مایی
چه بد دیدی همه عمر از نزاری
مکن بیگانگی هم آشنایی
به من گفت ای فضولی چون تو هرگز
نمیشایی به خود ما را نشایی

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
بر امید تو که روزی به سرم بازآیی
منم و درد دل و کنج غم و تنهایی
اگرم هیچ حیاتی و بقایی باقی ست
آخرالامر مگر مرحمتی فرمایی
از درم باز درآیی و به بر درگیری
کله از سر بنهی بند قبا بگشایی
گرچه شایسته ی وصل تو نباشد چو منی
تو اگر بر چو منی رحم کنی می شایی
دل و دین از من بی چاره به غارت بردی
شکرها گویم اگر بیش برین نفزایی
تو خود از بردن دل باز نمی پردازی
چه کنم می رسدت دل بری و رعنایی
روی در روی رقیبانی و یاران محروم
آه ازین غصه که یک باره شدم شیدایی
مردمانم ز ملامت متواری کردند
چون کنم زور کنم با صنم یغمایی
گو میارای به مشاطه ی قدرت رخ خوب
تا نباید شدنم شیفته و سودایی
صورت آدمیان را به نکویی حدی ست
آدمی زاده که دیده ست بدین زیبایی
گرچه در قاعده ی لذت دنیا طالب
بی نصیب است به پیرانه سر از برنایی
چون مرا عشق چنین واقعه  ای پیش آورد
با قضا پنجه کنم جهل بود دانایی
گو جهان زیر و زبر شو من و عشق تو که هست
دوستی ممتنع از هر دری و هر جایی
در به روی همه خوبان جهان بربستم
بر امید تو که روزی به سرم بازآیی
سر هم خانگی ام نیست نزاری با تو
منم و درد دل و کنج غم و تنهایی

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
هنوزم می دهد زحمت میان سرو بالایی
هنوزم می شود رغبت کنار سیم سیمایی
نصیحت گوی مستولی و من از پند مستغنی
قراری میدهی با بی قراری نا توانایی
اگر چه خصل میریزم ولیکن این قدر دانم
که هر جا وامقی باشد بود محتاج عذرایی
عذاب جان بود آن دل که خالی باشد از شوری
وبال گردن است آن سر که در وی نیست سودایی
بلای اهل دنیا چیست با زشتی به سر بردن
مکن منع ای پسر گر میکنم میلی به زیبایی
نمیباید بر افزودن اگر مشاطه ی فطرت
جمالی را به زیبایی نگاری کرد و آرایی
قیامت برنخیزد گر جمال هم نشین باشد
که چون رایش بود رویی و چون رویش بود رایی
چه کار آید سر بی دست و پا در مجلس مستان
اصول چنگ را دستی فروع رقص را پایی
بیا تا راست برگویم چه عذرست این که می آرم
همان شوریده ی عشقم ز جانان نا شکیبایی
هنوزم عشق میدارد ز نکبت در پناه ارچه
خرد بر من برون آرد ز هر گوشانه غوغایی
چو میدانم که در فطرت نخواهد بود تبدیلی
چو میدانم ممکن نیست پیری را مداوایی
به دست و پای دانم من که بر ناید چنین کاری
به پیران سر اگر بر سازم از خود تازه برنایی
به چشم دیده ور بنگر به گوش جان و دل بشنو
که می گوید نزاری این سخن آخر هم از جایی
به نور معرفت روشن شود چشم دل ای خودبین
نه از اعما که برسازد ز خود بیهوده بینایی
حجاب از پیش برخیزد چو باشی کرده بی علت
تولایی به دانایی و از نادان تبرایی
چراغ کل شیی یرجع آنجا شود روشن
که بی شبهت خلایق را معادی هست و مبدایی

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
مرا ناگاه پیش آمد بلایی
خلاف عقل نازل شد قضایی
دلم گم شد ندانستم کجا رفت
نشانی میدهد هر کس به جایی
تفحص کردم از قوم مسافر
مگر گفتم بود مشکل گشایی
یکی میگفت دیدم در ختایش
گرفتار کمند دل ربایی
دگر یک گفتم پندارم به کشمیر
چنینی دیده ام قید بلایی
دگر یک گفت من دیدم به رومش
چنین افتاده کار مبتلایی
دگر یک گفت نی در زنگبار است
چنین دیوانه ی زنجیر سایی
دگر یک گفت در بغداد دیدم
چنین سرگشته ی شوریده رایی
دگر یک گفت دیدم در عراقش
ندیدم لیک کارش را نوایی
دگر گفت از خراسانش طلب کن
به هر موضع که خوش دارد هوایی
یکی گفت از قهستان نیست بیرون
طلب کن دل فروزی جان فزایی
به غمزه ساحری عاشق فریبی
به لب جان پروری معجز نمایی
جهان آرای رویی دارد الحق
که خورشید است در جنبش سهایی
نشسته دیدمش جایی که دارد
چو فردوس برین خرم فضایی
به عزت بود بر طاق هلالی
زخط سبز کرده متکایی
چو رمزش گوش کردم مطلقا بود
صفات ابروان آشنایی
نزاری وقت آن آمد که بادل
درآیی از سر صلح و رضایی
نشاید کرد بیزاری به یک بار
گر از وی دروجود آید خطایی
مرو من بعد بر دنبال دل بیش
برو بنشین به کنج انزوایی

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
ای یار اگر تو یار مایی
با ما بر او چرا نیایی
مادام که تو حجاب خویشی
بیگانه ز آشنای مایی
امروز چرا چنین به یکبار
بیگانه شدی ز ما کجایی
پرواز چرا نمیکنی باز
وز سدره ی منتهی برآیی
ما تحت تو آمد آفرینش
تو گم شده در منی و مایی
ما توبه به جرعه ای بدادیم
مفروش تو نیز پارسایی
افسانه ی موعظت سرایان
نقدی ست ولی برون سرایی
گر زان که کند به زهد تلقین
مشنو ز نزاری ریایی

وزن: مَفْعُولْ مَفاعِلُنْ فَعولُنْ
بحر: هزج مسدس اخرب مقبوض محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - U - | U - -
اگر به گوشه چشم التفات فرمایی
به غمزه معجز انفاس روح بنمایی
عنایتی به تو سدهزار دل داری
کرشمه ای ز تو و سدهزار بینایی
نسیم پیرهن و چشم پیر کنعانی
جمال یوسف و درد دل زلیخایی
هزار سر به پشیزی کدام سیب و ترنج
نعوذ بالله اگر از تتق به درآیی
نه بی تو طاقت صبر و نه بی تو روی وصال
نه میل طبع به جمع و نه برگ تنهایی
اگر ز زلف تو سودا گرفت او را هم
قرار نیست از آشفتگی و سودایی
وگر ز چشم تو در خون همی کشم دامن
خوش است شیوه ی آن جادوان شهلایی
چراست خوی تو در خون دوستان رفتن
کسی نرفت بدین چابکی و رعنایی
ز خشک مغزی و گرمی او تواند بود
که آفتاب زند با تو لاف زیبایی
کلاه زرکش او با قبای سیمابی
اگر چه نغز بود وقت مجلس آرایی
ولی خجل شود از معجز بغلتریت
اگر ز چین بغلتاق نافه بگشایی
شمامه ای ز عرق چین نازک تو
مشام جان جهان تازه از سمن سایی
مرا سخن نرسد بر لبی که دندانش
بیان نسبت لولو کند به لالایی
غمت ندیده خورم کاین دو راوق پرخون
شدند رشک سحاب از سرشک پالایی
ز کاینات ترا دانم و ترا خوانم
رهی ندارم و رویی دگر چه فرمایی
ز گرد من نشود دامن تو آلوده
به دوستی که مرانم ز در به رسوایی
ورای این چه سعادت نیازمندان را
همین که بر در مولا کنند مولایی
به بازوی که براید که در کنار کشد
میان قامت تو از بلند بلندایی
کجاست کاتب خورشید تا بیاموزد
زطاق ابروی جفتت تراز طغرایی
زهی خیال که من می پزم شبان دراز
در آتش می و هستند هر دو صفرایی
در آتش می اگر پیش آب حیوانم
چه حاجت است که من توبه کردم از مایی
نزاریا دم نای جهان مخور می خور
روا مدار که با باده باد پیمایی
غبار توبه بپوشاند آفتاب قدح
مگر به کل در توبه به گل براندایی
چو خاک محتمل و بردبار و ساکن باش
چو باد چند روی هر دری و هرجایی

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
امید هست که روزی جمال بنمایی
اگر به خشم برفتی به صلح بازایی
نخست چاشنی ای دادی ام به شربت وصل
چو پای بند شدم روی بازنگشایی
من از جفای تو بر سر زنان تو سر در پیش
کرشمه می کنی و می روی به رعنایی
چو می گرفتی ام اول چو پارسا بودی
مکن که آخر کارم کشد به رسوایی
اگر دو دیده به یک بار در سر تو شود
ز گریه کم نکنم گو مباش بینایی
طریق رای تو جویم به هرچه لطف کنی
مطیع حکم تو باشم به هرچه فرمایی
یه طعنه گفت پدر کای پسر شکیبا باش
چه گونه بر سر آتش کنم شکیبایی
عجب از آن که دهی پندها نزاری را
کجا به وعظ کند التفات شیدایی

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
وقت نیامد که روی باز نمایی
پرده نبندی و خیمه بازگشایی
یوسف در پرده ای و منتظرانت
بر سر راه اند تا تو کی به درآیی
عیب نکن گر نیازمند ندارد
طاقت درد فراق و داغ جدایی
غایب و حاضر چه گویمت که ز پرده
گر به در آیی وگرنه آفت مایی
باز نیاید به خویشتن به قیامت
هر که تو او را زخویشتن بربایی
گردن صیدی که در کمند تو آید
چشم ندارد به هیچ روی رهایی
دفع ندانند کرد و چاره اطبا
درد احبات را که هم تو دوایی
ذوق محبت نیازمند تو داند
عشق نداند که چیست مرد هوایی
تا تو به درویش لقمه ای بفرستی
دست برآورده ایم و سر به گدایی
ای شده شهری نزاریا ز تو پرشور
تا به کی آخر چه فتنه ای چه بلایی
مست شدی تا به روز حشر از این می
باز نیایی به خود هنوز کجایی

وزن: مُفْتَعِلُنْ فاعِلاتُ مُفْتَعِلُنْ فَعْ
بحر: منسرح مثمن مطوی منحور
نشانه‌های عروضی: - U U - | - U - U | - U U - | -
دریغا روزگار عیش و ایام برنایی
که شد فوت از غرور بی غمی و فرط خودرایی
به غیرت باز میبینم به حسرت باز میگویم
خوشا وقتی که در عهد جوانی بود و برنایی
گهی بی آب چون قلعی گدازان بر سر آتش
گهی بی نار چون زیبق تپان از ناشکیبایی
گهی از تنگ شیرینی چو خسرو بوده شکر چین
گهی خو کرده با وحشی چو مجنون گشته صحرایی
گهی چون آتش سوزان گهی چون آب سرگردان
گهی چون خاک خون خواره گهی چون باد هرجایی
چو قلاشان بگردیده ز آیین مسلمانی
چو نا پاکان قدح بر کف گرفته کیش ترسایی
سری پر داشتم وقتی ز چه از باده پیمودن
تهی شد این زمان مغزم ز چه از باد پیمایی
نظر بر ماه رویان داشتم هموار و میگفتم
مکن ای روشنایی کز پس این کار برنایی
کنون پیرانه سر از سر گرفتم پیش با زاری
تهی دستی چو من چون شد چنین یکباره سودایی
زمن باطل بود کردن ز خوبان بعد از این میلی
نیم لایق به دل داری نیم درخورد رعنایی
که نه من این نمیبنینم که دارم دامن آلوده
ولیکن عشق میگیرد گریبانم به رسوایی
چو شد حکم قضا نازل چه بر مجنون چه بر عاقل
نشاید دفع آن کردن به نادانی و دانایی
نزاری وقت آن آمد که از آیینه خاطر
به نور صیقل وحدت غبار شرک بزدایی
به دو وجهه مر زیرا کزو کثرت شود لازم
محقق کی رود الا به یک رنگی و یک رایی
به نور نفس و چشم دل جمال شاهدان بینی
بگویم با تو کی آنگه که تو از خود برون آیی

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
ندارم در همه شهر آشنایی
که پیغامی برد از من به جایی
غم دل با که گویم محرمی کو
که بتوان گفت با او ماجرایی
مرا دیر است تا از ماه رویی
تقاضا میکند در سر هوایی
نیم نومید از این دولت که داند
هنوزم هست در خاطر رجایی
خوشا گر دست دادی پای بوسش
ندانم تا چنین افتد قضایی
سری دارم فدای خاک پایش
چه برخیزد ز دست بی نوایی
شبی گر اتفاق افتد که با او
به روز آریم در خلوت سرایی
چنان باشد که بر مسند نشیند
به شرکت پادشاهی با گدایی
نه زر نه زور کاری بر نیاید
به دست عاجزان چبود دعایی
به دام عشق تا از عشق گویند
نیفتد چون نزاری مبتلایی

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
ای در محیط کرده دعوی آشنایی
رفتی چنان که هرگز دیگر برون نیایی
گرداب در ربوده ساحل به خواب بیند
هرچند بیش کوشد کمتر بود رهایی
از لنگر طبیعت بگشای کشتی جان
بار گران بیفکن گر مرد راه مایی
سلطان هفت کشور در کنج ما نگنجد
یا سر فرو نیاید کز ما کند گدایی
لات و هبل پرستی بهتر که خویشتن را
ای ننگ بت پرستان آخر ببین کجایی
مردانه وار خو کن در خانقاه وحدت
همچون زنان رعنا تا کی ز خود نمایی
فتح اتفاق خواهد نه کسرت سپاهی
کار اتفاق دارد نه رنگ پارسایی
خواهی که مرغ جانت در دام تن نیفتد
بر کام دل طمع را دندان چه میگشایی
یاری طلب که وصلش هجران ز پس ندارد
پیوستگی خوش آید بی آفت جدایی
از بیم جان نزاری چندین طمع چه داری
با نیم نان به سر بر در کنج بی نوایی
خواهد ملک که روزی صد ره زمین ببوسد
اینجا که چون تویی را دادند کبریایی

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - - | - - U | - U - -
ای چشم مرا تو روشنایی
برخیز و بیا دمی کجایی
ما بی تو به کام دشمنانیم
شاید که به دوستان بشایی
پیغام به ما نمیفرستی
دیدار به ما نمی نمایی
هیهات اگر به رسم معهود
ناگاه شبی ز در درایی
بر پای تو سر نهم به عزت
وز دیده کنم صدف گشایی
در غمزه ی چشم چون غزالت
آغاز کنم غزل سرایی
آتش فکنم ز آب دهقان
در خرمن زهد و پارسایی
با روی نکو نکو نباشد
بیگانه شدن ز آشنایی
مگذار که با نزاری زار
نامت برود به بی وفایی

وزن: مَفْعُولْ مَفاعِلُنْ فَعولُنْ
بحر: هزج مسدس اخرب مقبوض محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - U - | U - -
در باغ چنین سروی کی خاست به رعنایی
بر چرخ چنین ماهی کی تافت به زیبایی
گر باده کنی در سر بر سینه زنی آتش
ور بوسه دهی بر لب در فتنه بیفزایی
حسن تو به هم برزد بنیاد خردمندان
عشق تو فرود آمد برخاست شکیبایی
در کار کشی ما را وز غم بکشی ما را
تا کی ز جفا کاری تا چند ز خود رایی
نه دوستی نه دشمن نه بی من و نه با من
بر یک سخن ای ده دل یک روز نمی پایی
از من دل و دین بردی سهل است غم دنیا
از جان رمقی باقی مانده ست چه فرمایی
بی چاره نزاری شد در پای غمت کشته
ای بی غم بی رحمت بر کس بنبخشایی

وزن: مَفْعُولْ مَفاعیلُنْ مَفْعُولْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - - | - - U | U - - -
برفتم از برت ای دیده را چو بینایی
شدم به گرد جهان هر دری و هر جایی
ملول گشت دلت زان سبب سفر کردم
مگر ز زحمت من هفته ای برآسایی
چنان ضعیف ببودم به زیر بار فراق
که نیست قوت آهم ز ناتوانایی
شدم به مهر تو همچون هلال دست نمای
چرا به من رخ چون آفتاب ننمایی
به عقل دل به صبوری توان فریفت ولیک
که راست عقل که من شهره ام به شیدایی
دریغ فصل گل و من ز وصل تو محروم
تو در شرابی و من در عذاب تنهایی
گهی که رغبت طرب کنی در باغ
چو سرو و گل سر و پای چمن بیارایی
نظر چو بر گل زرد افکنی ز چهره ی من
قیاس گیری و بر حال من ببخشایی
کجاست بلبل مستت که در خروش آید
ز گل ستان رخت چون نقاب بگشایی
ترا که نوش و خوشت باد باده می پیمای
که جز نصیبه ی من نیست باد پیمایی
مرا به هرزه ملامت کنند دشمن و دوست
که چند شیفته کاری و خویشتن رایی
دل نزاری بی دل ندارد آن طاقت
که در فراق کند بیش از این شکیبایی

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
آمدم باز دلی مضطرب از دروایی
تا تو تسکین دل مضطربم فرمایی
مرده ای زنده شود گر قدمی رنجه کنی
وه وه ای گر به سر کشته ی هجران آیی
همه شب منتظر عکس خیال رخ تو
بر در و بام بود چشم من شیدایی
می توان کرد اگر کار به انصاف کنند
بر در و بام بود چشم من شیدایی
می توان کرد اگر کار به انصاف کنند
نسبت روز قیامت به شب تنهایی
انتظار نظر مرحمتی می دارم
چه شود گر به ترحم اثری بنمایی
حجب از پیش دل خسته ی ما برداری
گره از کار فروبسته ی ما بگشایی
صفحه ی آینه ی خاطر مشتاقان را
صیقلی برفکنی زنگ غمی بزدایی
حلل خلد برین در بر ما پوشانی
قدح ماء معین بر سر ما پیمایی
مشفقی نیست که گوید به نزاری خاموش
چیست این وسوسه یکباره شدی سودایی
طمع منزلتی دار که حد تو بود
سخن از مرتبه ای گوی که آن را شایی

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
نشسته ام مترصد به کنج تنهایی
بدان امید که تشریف وصل فرمایی
در آرزوی دمی ام که هم دمی یابم
مگر خلاص شوم از عذاب تنهایی
زهی سعادت و دولت اگر شبی روزی
ز در درآیی و از رخ نقاب بگشایی
ز عفو تو نه غریب است جرم بخشیدن
ز لطف تو نه بدیع است بنده بخشایی
نه خانه خانه ی خیل خیال طلعت توست
به فضل خود چه شود خانه گر بیارایی
اگر چنان که زمن بنده زلتی رفته ست
به لطف باز نوازی به صلح بازآیی
نزاریا نه بر ازای حد توست بگوی
تو کیستی که به هم خانگی او شایی

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
ای مونس روزگار تنهایی
بر ما شب هجر چند پیمایی
در نزع فتاده ام نظر بر در
تدبیر وداع کن چه می پایی
بر بوی تو جان رفته باز آمد
گر با سر کشته ی فراق آیی
جاروب رهت کنند گیسو را
گر بخرامی بتان یغمایی
در دیده کشند خاک نعلینت
صاحب نظران برای بینایی
مولای منی و میدهم حجت
گر بستانی به من هیولایی
برخیز و قیامت آشکارا کن
ای قامت آفت شکیبایی
نی نی بنشین وگرنه برخیزد
فریاد ز بی دلان شیدایی
هیهات که طالب نظر دارد
از پرده اگر جمال بنمایی
رفتم به طبیب گفتم ای در طب
مشهور جهانیان به دانایی
درد دل نازک نزاری را
درمان چه کنم دوا چه فرمایی
نبضم بگرفت  گفت آهسته
زین دل چه کنند خاصه سودایی
زنهار که بی دلی از این بهتر
پرهیز کن از حریف هرجایی

وزن: مَفْعُولْ مَفاعِلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مسدس اخرب مقبوض
نشانه‌های عروضی: - - U | U - U - | U - - -
شب مفارقت و روز هجر و تنهایی
که را بود به چنین شب دل شکیبایی
اگرچه از شب دیجور خود گرفته ترست
ملالت سوزندگان شیدایی
چه سود کان بت یوسف جمال بی رحمت
خبر ندارد از این ماتم زلیخایی
بسوخت آتش حسرت مرا و قوت نیست
که در فراق بنالم ز ناتوانایی
چگونه بار جدایی کشم به پشتی صبر
مرا که پشت دو تا میشود ز یکتایی
همان به است که در کنج خانه بشینم
ز دست سرزنش دوستان هر جایی
به عاقلان نکنم رغبت از ملالت طبع
خوش است صحبت دیوانگان سودایی
کنون که توبه شکستم درست میگویم
چه بیم پرده دری و چه بیم رسوایی
نزاریا چو شکر میدهی جگر می خور
که هم شکر خور مایی و هم شکر خایی

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
ز بی یاری و بی کاری و بی خوابی و تنهایی
چو مجنون بنی عامر شدم یک باره سودایی
به هر لیلی که بی لیلی به روز آورده ام صد ره
به گرد حی به حی برگشته ام چون قیس شیدایی
تنی دارم گدازان همچو قلعی بر سر آتش
دلی در سینه هم چون زیبق از بس ناشکیبایی
گروهی نیک خواهان بازدارندم ز فرتوتی
گروهی بد سگالان عیب گویندم ز خودرایی
مرا یاری موافق بس دگر چیزی نمیخواهم
ندارم در پریشانی هوای خانه آرایی
من و کنجی و دم سازی هم آوازی و هم رازی
شکستم عهد برنایی گرفتم ترک رعنایی
طمع ببریدم از یکران تبرا کردم از میدان
کنون معلولم از پیری و معزولم ز برنایی
تنم بگداخت هم چون شمع از طوفان بی خوابی
دلم بگرفت هم چون سمع از نقصان بینایی
چو هر چیزی که دانستم فرامش کرد می باید
پشیمانم ز دانایی پشیمانم ز دانایی
به تنهایی از آن گشتم به کنج خویشتن قانع
چو قیسم تا نباید شد کهستانی و صحرایی
ضرورت ناگزیرست از جمال جفت انسانی
اگر چه بی کمالی نیست یک رویی و یک رایی
نزاری توانی شد درون حلقه مردان
مگر وقتی که از بود و نبود خود برون آیی
کنون هنگام آن آمد که هم چون گل کنی پاره
گریبان هوس ناکی زدست دامن آلایی

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
خون شد دل مجروحم در گوشه ی تنهایی
ای بخت نمی دانم تا کی به سرم آیی
صبری و دلی باید کز عهده برون آید
ور نی که تواند کرد از دوست شکیبایی
آرام نمی گیرد با خویش نمی آید
تا من چه کنم آخر با این دل سودایی
ای دوست امانم ده زین ورطه ی نومیدی
وی بخت خلاصم کن زین محنت تنهایی
این بارم اگر دولت باز آید و بنوازد
دیگر نکنم هرگز خودبینی و خود رایی
تسلیم نمی گردم در عالم جمعیت
این تفرقه باری نیست الا همه از مایی
مسکین تر و عاجزتر از من نبود عاشق
من خود نکنم هرگز دعوی توانایی
ماییم و دلی وین دل از عشق تو بی حاصل
وین بند چنین مشکل باشد که تو بگشایی
در چشم نمی آید جز دوست مرا چیزی
خود غیر نمی گنجد در منظر بینایی
مه کیست که بارویت در معرض حسن آید
شب گرد جهان پیما تنها رو هر جایی
ای مردمک چشمم از روضه ی بینایی
بستان جمالت را هستند تماشایی
بی چاره نزاری شد فرتوت و سرآسیمه
در خانه ز بی یاری در شهر ز بی جایی

وزن: مَفْعُولْ مَفاعیلُنْ مَفْعُولْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - - | - - U | U - - -
ای بخت ندانم به سرم باز کی آیی
کی باز در بسته به رویم بگشایی
احیا کنی اموات دگر باره چو عیسی
گر هیچ کنی معجزه ای باز نمایی
دیرست که بر ما نگذشتی و نبردی
بیمار دل سوخته را گو که کجایی
باری بگذر بر من و باری ز دل من
بر دار که مردم ز گرانی جدایی
چون سوزن اگر رشته کنی در همه چیزی
بر روی فتد بخیه ی پیوند هوایی
ظلمت بزدی راهم اگر زآن که نکردی
از خاطر من صیقل می زنگ زدایی
او مونس من باشد و من دست کش او
او تربیتم کرده و من مدح سرایی
بر زهد نصیحت گرم الحاح نماید
چیزی ننهد روح ز بی هوده درایی
پر کن قدح می به نزاری ده و بستان
از وی همه سرمایه ی کردی و کیایی

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
خوش است عالم آزادگی و خوش خویی
بدین مقام درآ گر بهشت می جویی
اگر تو آینه ی روی دوست دریابی
به روی آینه بنگر که چون نکورویی
کدام جام جم آنجا که سینه ی صافی ست
درودگر چه توان دید غیر نیکویی
چو از روایح انفاس عارفان گویند
خطا بود که زند مشک لاف خوش بویی
اگر تو داری باتوست وگر نداشته ای
خموش باش که بیهوده باز میگویی
به دست تو چه رضا ده به حق که ممکن نیست
که صبغت الله از خویشتن فرو شویی
ز تاب آتش حرص آب روی بیش مریز
که تشنه میری اگر میر آب آمویی
معین است می و شیر انگبین بهشت
تو دست بسته و بنشسته بر لب جویی
نزاریا به طلب نقد هر دو کون از خویش
به هرزه در طلب از شش جهت چه می پویی

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
اگر از هر دو جهان برشکنی یک رویی
ورنه ای یار کجا با که سخن می گویی
هر چه در دوست شوی محو و در او مستغرق
این توان گفت از اویی نتوان گفت اویی
هر چه او نه  که و چه کو و کجا اوست همه
چون جز او نیست دگر پس تو که را می جویی
گر به تو بازنمایند تو را هیچ نه ای
از پی هیچی خود بیش چرا می پویی
در نمازی اگر از حرص و طمع آزادی
در بهشتی اگر آسوده دل و خوش خویی
پای بر گردن اکوان نه و از سدره برآی
دست شوی از دل و جان چند به گل سر شویی
پای در حلقه ی فقرت چو نزاری ندهند
تا تو در حلقه ی چوگان وساوس گویی

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
بر سر راه توام روز و شب آخر کویی
پیش تر زآن که رسد جان به لب آخر کویی
خود نگویی که مرا هم نفسی بود برفت
هم دمت را نفسی واطلب آخر کویی
دوستان را نپسندند به دشمن کامی
خود ز من باز مکن بی سبب آخر کویی
چنگ برگیر و بیا کز اثر زاری من
زهره در سوک نشست از طرب آخر کویی
ظن نبردم که شکیبت بود از من چندین
همه دم بوده ای ای بل عجب آخر کویی
یا وفا یا ملکی پیش نزاری بفرست
ورنه برخیز و بیا بر عقب آخر کویی

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -