cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
رو بخوان طهر ثیابک  را تو باز
حمل  آن را لیک  کم  کن  بر مجاز
صورت  آن جامه  کوته  کردن است 
معنی  آن ز آرزوها مردن است 
جامه ء کوته  بود دور از دنس 
رجس  باطن  چیست  آمال و هوس
رجس  ظاهر زود ز آبی  در گذشت 
وین  نگردد پاک تا تن  پی  نگشت 
آن طهارت  جامه  یعنی  دار دور
از دنس  وین  دامن  از لوث  غرور
جامه  را کوتاه شاید زود کرد
آنکه  هشت  آمال خود را جود کرد
فهم  قصر جامه  را داری تو لیک 
فهم  قصر آرزویت  نیست  لیک 
همچنین  دان جمله  احکام شرع
صورتش  را هست  جانی  ز اصل  و فرع
مر وضو را هست  این  معنی  که  باز
دست  شو از خلق  و با حق  کن  نیاز
تا نشویی  دست  از خلق  ای عمو
مر تو را نبود کمالی  در وضو
در شریعت  بر تو شد حکم  وضو
که  بشویی  وقت  سجده دست  و رو
وآن بود حکم  ولایت  کز نیاز
باز شویی  دست  از خلق  مجاز
لیک  گر بر ترک شرعت  زهره است 
از ولایت  جان تو بی بهره است 
زآنکه  معنی  راست  بی  شک  صورتی 
ترک صورت  گر کنی  در آفتی 
صورت  بی  مغز و معنی  ممکن  است 
معنی  بی  صورت  اما موهن  است 
از شریعت  هر که  را نبود فروغ 
در ولایت  دعویش  باشد دروغ 
زآنکه  از حق  این  دو با هم  توأمند
یکدگر را در مدد مستلزمند
معنی  کافور و سر زنجبیل 
کت  به  قرآن گفت  آن رب ¸ جلیل 
شرع احمدص وآن ولای مرتضاست ع
ور سلوک و جذب  هم  خوانی  رواست 
جذبه  گر نبود سلوکت  را ز پی 
می رسی  از ره تو بر مقصود کی 
ور سلوکت  رفت  و جذبت  شد مدام
محترق گردی و گردد کار خام
شرح این  اجمال گفتم  پیش  از این 
با تو در ایاک نعبد نستعین 
نستعین  یعنی  چه  در راه آمدم
در سلوک از حق  اعانت  بایدم
چون اعانت  خواست  مرد رهسپار
در طریق  بندگی  از کردگار
بی  گمان در خواب  شرع با نسق 
راست  گردد آنچه  بیند مرد حق

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
ای نصارا خواب  عاشق  صادق است 
جانت  بر رؤیای صادق لایق  است 
آنچه  می دیدی به  خواب  شرع ما
یافت  نک  تعبیر برکش  تیغ  لا
رو به  میدان نفی  غیر یار کن 
هرچه  را غیر از حسین ع انکار کن 
شد جهاد اکبرت  کامل  عیار
بر جهاد اصغر اینک  دل سپار
خود شدی عین  حق  ای کامل  ادب 
گرچه  بودی قتل  حق  را در طلب 
تو ضیاء شمس  بودی از ازل
ضوء نکشد تیغ  بر شمس  اجل 
رو که  در فردوس اعلاء مریمت س
کرد جان خواهد نثار مقدمت 
رو که  از اول خدا یار تو بود
فیض  آخر دم سزاوار تو بود
نک  که  شه  بر خواسته  بود از مقام
وقت  خلوت  بود بشکسته  سلام
رو به  خلوت  از سلام عام داشت 
هشته  تیغ  و فکر چنگ  و جام داشت 
شاه عالم  رو به  خلوت  کرده بود
رو که  دولت  رو به  تو آورده بود
رو که  وقت  بذل و بخشش  بود تنگ 
بد بلند از خلوت  شه  بانگ  چنگ 
بر کس  این  دم فیض  شاهی  کم  رسد
فیض  این  شه  تا به  آخر دم رسد
بلکه  فیض  او نگردد منقطع 
زو شوند اشیاء به  هر دم منتفع 
لیک این  فیضی  که  بردی نک  تو زو
نیست  فیضی  که  کند بر هر که  رو
رو که  بر تو ختم  گشت  این  داوری
همچو بر ختم  رسل  پیغمبری
فطرتت  چون بود پاک از هر خلل 
حق  رسانیدت  به  اکسیر ازل
گرچه  این  مخزن پر از اکسیر بود
بر تو هم  زد زوداما دیر بود
هست  حالی  تا نگاهش  بر گدای
ایستاده بر در خلوت  بپای
بر کمر زن دامن  مردانه  را
پاک روب  از گرد هستی  خانه  را
نردبان کن  عشق  شاه خوب  چهر
همچو احمد کن  گذار از نه  سپهر
پیش  شاه ذوالجلال و السلطنه 
زن به  دریای مخالف  یک  تنه 
تا دعای شه  تو را آید ز پی 
زین  دعا گردی وجود لا بشی ء
لا بشییی  با خدا پیوستن  است 
وز تعین  دل به  مطلق  بستن  است 
چون وجودت  بند شرط است  ای جواد
لا بشرط شی ء گردی زین  جهاد
رو که  دارد شاه عالم  انتظار
کت  به  نی  بیند سر اندر کارزار
رو که  باید پیکرت  در رستخیز
گردد از شمشیر عدوان ریز ریز
شد نصاری چو آگه  از تکلیف  عشق 
هم  مخلع  جانش  از تشریف  عشق 
سوی میدان بلا مردانه  تاخت 
در ره حق  جان و سر مردانه  باخت 
بر وجود غیر تیغ  لا کشید
جان به  جانان داد و سر ز الا کشید
کرد پاک از گرد هستی  خانه  را
وز سرای دل برون بیگانه  را
رو به  وحدت  کرد و از کثرت  گذشت 
بلکه  او خود نکته  توحید گشت 
ای اخی  تا هست  با خود خویشیت 
بهره یک  جو نیست  از درویشیت 
بل  کمال فقر آن است  ای رهی 
کز خدا و خود نماند آگهی 
از جنید آن بحر توحید ای رفیق 
نکته ای بشنو چو هوش او دقیق 
گفت  باشد نزد من  درویش  آن
که  خدا را هم  نداند این  بدان
ذکر تو تا لا اله  الا ﷲ است 
نی  دل از توحید حقت  آگه  است 
کرده ای تهلیل  غیر حق  یقین 
زآنکه  از وهم  است  و حق  نبود در این 
سازد این  تهلیل  از شرکت  خلاص
نی  ز شرکی  که  رهند از وی خواص
شرک باطن  غیر شرک ظاهر است 
عقل  عامه  زین  معانی  قاصر است 
روی حرفم  نیست  اینجا با عوام
بلکه  باشد با فقیر با مقام
تو ز تهلیل  ار به  حرفم  موقنی 
نی  موحد بل  به  ظاهر مؤمنی 
هست  تهلیل  حقیقی  آنکه  مات 
گردی اندر بحر جمع  و نور ذات

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
شبلی  اندر نزد شیخ  دین  جنید
آن شه  وارسته  از هر شرط و قید
گفت  ﷲ گفت  شیخ  پاک دلق 
از چه  بردی نام او را نزد خلق 
غایب  از چشم  تو گر آن حضرت  است 
ذکر غایب  در شریعت  غیبت  است 
هست  غیبت  نزد اهل  دین  حرام
چون کنی  فعل  حرام ای نیکنام
ور که  حاضر باشد آوردن به  لب 
نام حاضر را بود ترک ادب 
این  بود سر فنای فی  الوجود
تا چنین  فانی  نگردی نیست  سود
هست  آن فانی بر اهل  نظر
کز فنای خود ندارد هم  خبر
گرچه  سالک  از عمل  یابد مقام
چشم  پوشید از عمل  باید تمام
چیست  آن ترک عمل سر فنا
کرده های خود نهادن زیر پا
گفت  رند رسته  از خوف  و رجاء
ترک ترک است  آن فناء فی  الفناء
چونکه  سالک  کرد اتمام عمل 
نسخه  اعمال افکند از بغل 
شد چو فانی  زآن عمل  های نکو
کی  شود اعمال او ملحوظ او
این  بود ترک عمل  گر بنده ای
نی  که  مانی  از عمل  تا زنده ای
تا نپنداری که  گویم  ای دغل 
چون شوی واصل  نما ترک عمل 
هرکه  را این  اعتقاد است  ای ثقه 
هست  او زندیق  و حرفش  زندقه 
بلکه  هست  این  ترک اعمال ای پسر
کت  نماند آن عمل  ها در نظر
تا به  اعمال است  چشمت  گمرهی 
بندة خویشی  تو نی  عبداللهی 
بر عمل  زن پای و عبداﷲ باش
باز میکن  ترک ترک و شاه باش

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
باز یاران جذب  عشق  آورد زور
بر سر سوداییم  افکند شور
باز یاران یارم آمد در عتاب 
کرد بنیاد حواسم  را خراب 
باز یاران کرده زه تیر خدنگ 
با دل سرگشته  دارد روی جنگ 
باز یاران از کلامش  بوی خون
دل شنید و شد به  بحر غم  درون
باز بر دل غمزه اش ناوک کشید
چنگ  او بر جای بس  نازک کشید
باز با دل حرف هایش  خونی  است 
دل ز غم  گویا دگر هامونی  است 
گاه خاود لب گهی  تابد کمند
گه  حدیث  از قتل  گوید گه  ز بند
دوش پیغامی  ز قهرم گفته  بود
می ندانم  بر چه  عزمی  خفته  بود
در دل او کینه  من  بود دوش
زآنکه  خواب  آلوده دارد قهر و جوش
دوش از قهرش نبرده هیچ  خواب 
کآمد از خواب  سحر با این  عتاب 
خواب  می ریزد مدام از نرگسش 
تا به  خواب  قهر بیند هر کسش 
اینکه  گیسو را همی  تابد برم
باز خواهد کز فسون پیچد سرم
ای سرم قربان تیغ  تیز تو
جان فدای غمزة خونریز تو
گر ز هست  من  تو را باشد ملال
قهر را هل  خون من  بادت  حلال
تو به  قهر از بهر کین  من  مباش
کیستم  من نقش  قهر از دل تراش
قابل  قهرت  نه  خون عاشق  است 
بل  نه  جانها بر عتابت  لایق  است 
قهر را بگذار و جور افزون نما
دل به  دست  توست  بازش خون نما
دل نخواهد داشت  از جورت  گله 
کو به  زنجیر تو دارد حوصله 
شرح این  بگذارم و پویم  همی 
تا ز تزویرش سخن  گویم  همی 
گفته  بود او با دل دیوانه  دوش
بندمش  فردا به  بند اما خموش
راز را گر محرمی  بنهفته  گیر
آنچه  بشنیدی ز من  نشنفته  گیر
گفت  عمدا این  سخن  را با دل او
تا ز دل جوید بهانه  عاجل  او
زآنکه  می دانست  اسراری که  راند
دل به  من  بی  گفتگو خواهد رساند
گرچه  دل دایم  اسیر دام اوست 
خفیه  بر من  حامل  پیغام اوست 
حرف  او را دل به  من  آهسته  گفت 
گفته  بود او فاش و دل سربسته  گفت 
نیمه  شب  هی  زد که  شو هشیار باز
یار یعنی  بر سر قهر است  و ناز
با دل امروزش بود زین  رو عتاب 
کز چه  کردی راز ما را بی  حجاب 
گویم  او را من  که  دل غماز نیست 
خود تو دانی  کو به  من  دمساز نیست 
آید ار گاهی  به  جوش از سادگی  است 
جوشش  آوارگان ز آزادگی  است 
او اسیر طرة طناز توست 
چون نپرد زآنکه  در پرواز توست 
سال و ماه از وی ندارم من  خبر
تا چه  آن سرگشته  را آمد به  سر
گوید او نک  زآن منافق  کین  کشم 
کینه  زآن دیوانه  بی  دین  کشم 
آنقدر تابم  کمند طره را
تا کنم  خون آن منافق  جره را
تا میان ما خود این  افسانه  رفت 
دل شنید و از خود آن دیوانه  رفت 
تیز تا می  کرد تیر غمزه را
دل به  لام خویشتن  زد همزه را
غمزه افتاد از پی  اش وز پیش  رفت 
تا به  شهرستان لا درویش  رفت 
زین  سفر دیگر نخواهد گشت  باز
عمر او کم  بود و آمالش  دراز
تا چه  آرد آن جفا جو بر سرش
مر ببخشد بر غریبی  دیگرش
زآنکه  باشد گرچه  با دل کینه  جو
لیک  هم  یار غریبان است  او
دل بود تا با صفی  خونش  کند
شد چو با او شاد و ممنونش کند
کو ز غیرت  چنگ  عشقی  کرده ساز
نآید او در دل تویی  تا دلنواز
تا تو پنداری نهان آن دلبر است 
چون شدی غایب  ز خویش  او حاضر است

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
شیخ  نوری گفت  روزی با جنید
حرب  من  سخت  است  برهانم  ز قید
هست  سی  سال آنکه  او را طالبم 
چون شود حاضر من  از وی غایبم 
غایبم  تا آنکه  او حاضر بود
چون شوم پیدا من  او غایب  شود
هرچه  نالم  کاین  بود رنج  و محن 
گوید او باید تو باشی  یا که  من 
تا تو هستی  من  نی ام  ای مرد کار
چون تو گم  گشتی  شوم من  آشکار
با مریدان گفت  شیخ  با شکوه
حیرت  درویش  این  است  ای گروه
در تحیر مانده سی  سال است  او
گشته  جانش  واله  و حیران هو
وجد و شوقش  بنگرید و اشتیاق
طاقتش  با اینکه  اینسان گشته  طاق
گفت  با او پس  امام اهل  شور
چونکه  آن شاه است  قهار و غیور
غیرتش  نگذاشت  غیری در جهان
نیست  تا او هست  غیری در میان
غیر کبود هستی  موهوم توست 
غایب  است  او تا که  این  معلوم توست 
آنچنان کن  که  چه  پیدا چه  نهان
جمله  او باشد تو نبوی در میان
آنچنان گم  شو که  عین  ما شوی
خود تو او باشی  اگر پیدا شوی
چیست  ما اثبات  نفی  اندر لغت 
چونکه  ما گشتی  نگنجی  در صفت 
آنکه  ما شد دایم  او پیدا بود
غیر الا نیست  گرچه  لا شود
بر صفاتی  کی  شود موصوف  او
کل  شی ء گفت  هالک  غیر هو

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
کرد عزم حج  مریدی از شقیق 
گفت  شیخش  رو به  بسطام از طریق 
هم  زیارت  کن  شه  آگاه را
بایزید آن پیشوای راه را
چون به  بسطام آمد از ره آن فقیر
گفت  شاهش  در سلوکت  کیست  پیر
گفت  پیر من  شقیق  پاک خو
گفت  از توحید می  گوید چه  او
بر توکل  گفت  او بنشسته  است 
جان و دل را بر توکل  بسته  است 
گوید ار هم  آسمان و هم  زمین 
گردد آن فولاد و این  یک  آهنین 
نه  ببارد ز آسمان بی  اشتباه
نه  بروید از زمین  هم  یک  گیاه
خلق  عالم  هم  عیال من  بوند
بر توکل  مر مرا نآید گزند
گفت  شیخ  این  است  اعظم  مشرکی 
صعب  بی  دینی  و کافر مسلکی 
گر یکی  گردد کلاغی  بایزید
نآیدش کز شهر این  مشرک پرید
گو چه  کردی باز او را برد و نان
تو مکن  زین  پس  خدا را امتحان
هل  توکل  را و بهر سد جوع
نانی  از همجنس  خود جو با خضوع
ورنه  از شومی  تو بی  گفتگو
بر زمین  آن شهر خواهد شد فرو
آن جوان برگشت  زین  گفتار تلخ 
یکسر از بسطام سوی شهر بلخ 
گفت  جمله  با شقیق  از بایزید
آنچه  در بسطام او دید و شنید
گفت  شیخش  باز در بسطام رو
سوی آن سلطان شیرین  نام رو
گو به  وی چونی  تو این  است  ار شقیق 
تا شود حال تو سرمشق  فریق 
باز رفت  از بلخ  در بسطام مرد
بر سراغ  حال آن سلطان فرد
گفت  می گوید شقیق  نیک  نام
گر من  اینسانم  تو چونی  در مقام
گفت  شیخ  این  صعب تر نادانی ای
در صفت  هرگز نیاید فانی ای
بایزید این  است  یعنی  هیچ  نیست 
نیست  چون موصوف  وصفش  گو تو چیست 
قطره چون افتاد در دریا گم  است 
وصف  او خود عین  وصف  قلزم است 
این  سخن  را مرد آنجا نامه  کرد
شد به  بلخ  و شرح بر علامه  کرد
گفت  چون شد آگه  از معنی  شقیق 
راست  فرموده است  آن بحر عمیق 
بد توکل  شرک و از من  گشت  فوت 
در زمان گفتا شهادت  وقت  موت 
بایزیدم نقش  شرک از دل سترد
پس  شهادت  گفت  و در دم جان سپرد

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
این  سخن  بیرون ز وهم  است  ای پناه
تاخت  عبدﷲ سوی قتلگاه
دید خنجر هشته  دیو واژگون
بر گلوی شاه دردش شد فزون
دست  وی بگرفت  کای دیو عنود
که  نکردی در ازل حق  را سجود
گرنه  مسجود تو ابلیس  دغاست 
داغ  سجده بر جبینت  پس  چراست 
گرنه  این  آثار سجده باطل  است 
چون دلت  بر کشتن  حق  مایل  است 
گر دم از ﷲ اکبر می  زنی 
از چه  بر ﷲ خنجر می زنی 
با جماعت  صبح  می کردی نماز
نک  به  قتل  حق  بود دستت  دراز
سجدة ابلیس  کردی ای دبنگ 
گرچه  دارد هم  عزازیل  از تو ننگ 
سجدة حق  گر نکرد او از انا
تیغ  هم  نکشید ظاهر بر خدا
تو نکردی سجدة حق  را و تیغ 
بهر قتل  حق  کشیدی بی دریغ 
خاک بر فرقت  که  شیطان دوده ای
عار و کفر و ننگ  شیطان بوده ای
تو نتیجه  فعل  شیطانی  یقین 
من  نتیجه  فعل  شاهنشاه دین 
تو نداری باز دست  از قتل  شاه
من  نگردم زنده باز از قتلگاه
تو نخواهی  داشت  دست  از کشتنش 
من  نخواهم  داشت  دست  از دامنش 
صورت  عشق  صفی  عبدﷲ است 
صورت  ابلیس  شمر گمره است 
گشت  ظاهر حقد ابلیس  عدو
مظهر حقدش تویی  بی گفتگو
بست  صورت  فعل  نیک  بوالبشر
مظهر عشقش  منم  بی  شور و شر
فعل  شیطان راندة حضرت  بود
تا ابد از حق  بر او لعنت  بود
مورد رحمت  بود فعل  صفی 
زآن که  شد عهد امانت  را وفی 
آدم اول که  فعلش  بندگی  است 
این  شه  است  و بوالبشر زو بنده ای است 
عشق  مطلق  آدم اول بود
چشم  مشرک ار ندید احول بود
فعل  نیک  آدم اول منم 
پیشتر زین  شاه باید کشتنم 
آنچه  این  شه  کرد در صحرای عشق 
ریخت  از دامان به  پیش  پای عشق 
در نظر ناورد یک  جو کار خویش 
کرد اینسان عهد با دلدار خویش 
تا بیاموزند ارباب  سلوک
رسم  و راه بندگی  را از ملوک
نیست  پس  از قتل  عبدﷲ گزیر
در کنار شاه بی  مثل  و نظیر
آن دنی  در دامن  شاه شهید
تیغ  برد و دست  پاکش  را برید
کشته  شد در دامن  شاه زمن 
سر قتلش  را نگویم  با تو من 
زآنکه  گفتم  نیست  فهمت  مستقیم 
خود بیابد گر بود فهم  سلیم 
اینقدر گویم  اگر هوشت  بجاست 
بین  که  لطف  نام عبدﷲ کجاست 
وقت قتل  شه  چرا جان باخت  او
وز سرادق سوی میدان تاخت  او

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
شیخ  درویشان جنید ممتحن 
روزی از توحید می  گفتا سخن 
رهروی برخاست  کای عالی  مقام
من  نیابم  آنچه  گویی  در کلام
فهم  من  بر درک رازت  نارس است 
گفت  آن فهمد که  از خود مفلس  است 
زیر پا هل  زحمت  صد ساله  را
تا بیابی  سر سرو و لاله  را
چون چنین  کردی تو از خود مفلسی 
هرچه  را گویم  به  کنه  آن رسی 
گفت  هشتم  زیر پا اعمال خویش 
هم  نبردم راه بر اعمال خویش 
گفت  سر را هم  به  زیر پا گذار
گر نیابی  پس  ز من  دان ای عیار
چیست  دانی  حاصل  حرف  ای فقیر
گر وصال دوست  خواهی  رو بمیر
تا نمیری از خود و از ماخلق 
ره نیابی  در حریم  وصل  حق 
یک  حکایت  گویمت  بعد از همه 
پس  قلم  گیرم به  نظم  خاتمه

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
شیخ  عالم  قطب  معنی  بحر دید
قبله  اهل  حقیقت  بایزید
گفت  ده سال و دو کردم از مری
نفس  خود را روز و شب  آهنگری
در ریاضت  کوره می  بنهادمش 
آتش  جهد و جفا می  دادمش 
می  زدم پتک  ملامت  بر سرش
ساختم  آیینه  ای تا از برش
هم  بر او سالی  به  چشم  افتکار
می  نمودم خوش نگاه اعتبار
بر میان خود پس  از عجب  عمل 
بسته  دیدم سخت  زنار دغل 
پنج  سالی  جهد کردم تا به  زور
کردم از خود دور زنار غرور
پنج  سالی  هم  بدم مرآت  خویش 
می زدودم زنگش  از طاعات  خویش 
تازه کردم زآن سپس  اسلام خویش 
مرده دیدم خلق  را یکجا به  پیش 
کردم اندر کار ایشان ز اهتمام
چار تکبیری و شد کارم تمام
از جنازه خلق  گشتم  باز من 
نک  نگویم  جز که  با حق  راز من 
خلق  را شستم  چو از هستی  ورق
هم  رسیدم من  به  عون حق  به  حق

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
این همه  گفتیم  حرف  از هر مقام
لیک  حرف  شبلی  است  آخر کلام
مر ورا گفتند وقت  احتضار
هست  این  دم حرف  تهلیلت  به  کار
این  زمان کت  رو به  سوی آن سراست 
لا اله  الا ﷲ ار گویی  سزاست 
گفت  کو غیری که  نفی  وی کنم 
نفی  از شی ء بر ثبوت  شی ء کنم 
هرچه  بینم  نیست  غیری در میان
در حقیقت  اوست  پیدا و نهان
چونکه  غیری نیست  جز ذات  وجود
پس  کنم  چون نفی  شییی  کو نبود
وآنکه  هست  او مثبت  ذات  وی است 
هستی  او عین  اثبات  وی است 
شی ء مطلق  هست  حی  لایموت 
لاشییش  پس  چون زند دم از ثبوت 
ای خدای فرد بی  مثل  و نظیر
که  تویی  بر هست  ذات  خود خبیر
آفرینش  سر به  سر مرآت  توست 
مثبت  ذات  تو عین  ذات  توست 
چون بلا احصی  ستودت  مصطفی ص
عجز آورد آن رسولت  در ثنا
پس  حد ما مشت  خاک پست  چیست 
بس  که  گویم  جز تو هستی  هست  نیست

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
بعد الحمد قبل کل کلام
بصفات الجلال و الاکرام
حمد او تاج و تارک سخن است
صدر هر نامه ی نو و کهن است
خامه چون تاج نامه آراید
دره التاج نام او شاید
لیس کلامی یفی بنعت کماله
صل الهی علی النبی و آله
در جهان نیست متاعی که ندارد بدلی
خاصه عشق بود منقبت بی بدلی
دل فارغ ز درد عشق دل نیست
تن بیدرد دل جز آب و گل نیست
ز عالم روی آور در غم عشق
که باشد عالمی خوش عالم عشق
غم عشق از دل ما  کم مبادا
دل بی عشق در عالم مبادا
سخن که یکی از خصایص انسانیست ثمره ی او و شعر که یکی از محسنات روحانیست منتج از او 
سخن دیباچه دیوان عشق است
سخن نوباوه بستان عشق است
خرد را کار و باری چون سخن نیست
جهانرا یادگاری چون سخن نیست
شعر گوهر گرانمایه کان وجود است و اختر بلند پایه سپهر مقصود 
شعرا برگزیده درگاه الهیند و ذات ایشان مهبط انوار نامتناهی نظامی راست 
پیش و پسی بست صف کبریا
پس شعرا آمد و پیش انبیا
پایه ی شعر بین که چون ز نبی
نفی نعت پیمبری کردند
بهر تکذیب صحت قرآن
نسبت او بشاعری کردند
و منه الاعانه و التوفیق

وزن: فاعِلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | U - U - | U U -
از غم عشقت مرا نی تن نه جانی مانده است
آن خیالی گشته وز آن نک نشانی مانده است
با قد خم گشته ام در هجر آن ابرو کمان
چون کمانی پی بروی استخوانی مانده است
ای که میجویی نشانم رو بکوی یار بین
خاک گشته چشم و سر بر آستانی مانده است
داغهای استخوانم بین چون نقش کعبتین
هریکی از ناوک آن مه نشانی مانده است
چون حسینی خویشرا خواهم دگر پیرانه سر
مست و سر در سجده زیبا جوانی مانده است
جانا جفا برای وفا میکشیم ما
ترک وفا مکن که جفا می کشیم ما
نقاش چین چو صورتش آورد در نظر
زد بر زمین قلم که چها می کشیم ما
این دو مطلع ترکی نیز زاده طبع وقا دآن سلطان با داد است
سبزه ی خطنک سواد لعل خندان اوستنه
خضر گویا سایه سالمیش آب حیوان اوستنه
حسن آرا سن کامل و شیرین و لیلی شهرتی
عشق آرا مین زاراولوب فرهاد و مجنون تهمتی

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
مه من بی گل رویت دلم خون گشت چون لاله
جگر هم از غم هجران شده پر گاله پر گاله
چو رخسار تو از نوشیدن می لاله گون گردد
درون من صراحی وار تالب غرق خون گردد

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
بازم بلای جان غم آن ماه پاره شد
ای وای آن مریض که رنجش دو باره شد

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
تکلف هر نیچه صورتده بولسه اندن آرتوق سن
سنکا جان دیرلار اما بی تکلف جاندن آرتوق سن

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
ز هامان فزون بود بیژن بزور
هنر عیب گردد چو برگشت هور
زهی ز بادیه آز کاروان امل را
انامل تو بسر حد آرزو شده رهبر
همایون خط او توقیع خوبی راست طغرایی
که ننوشتست منشی قضا هرگز مثال او
در حینی که همایون پادشاه بخدمت شاه غفران پناه آمده گفته 
خورشید اوج رفعت طهماسب شاه عادل
شاهی که در دو گیتی کارش بود بدلخواه
صیت عدالت او رفته ز فرش تا عرش
فرمان پذیر حکمش از ماهی اند تا ماه
پا در رکاب تا کرد دشمن فتاد از پای
چون تیغ کین علم کرد شد دست فتنه کوتاه
گر اهل هفت اقلیم سویش پناه آرند
یابند در رکابش صد سال حشمت و جاه
این مطلع نیز زاده طبع شریف ایشان است 
آن نه سرو است که در باغ قد افراخته است
شمع سبزیست که پروانه آن فاخته است

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
چنان بیخود شدم از دوری آن گلعذار امشب
که هر دم گریه ام رو میدهد بی اختیار امشب

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
تا دل مرد خدا نامد بدرد
هیچ قومی را خدا رسوا نکرد
خار هر کید که بد خواه براه تو نهاد
خنجری گشت که جز در جگر او نخلید
دنیا که در او ثبات کم می بینم
در هر فرحش هزار غم می بینم
چون کهنه رباطی است که از هر طرفش
راهی به بیابان عدم می بینم

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
قاضی و قیز و قاز و قوزی و قمیز گرک
ای مردمان شهرهری بارجه میزگرک

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
دوست ساقی شد دلا جام محبت نوش کن
نیست وقت گفتگو دم در کش و خاموش کن

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
کهن شد قصه مجنون حدیث درد من بشنو
بهر افسانه عمر خود مکن ضایع سخن بشنو

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
دامن بمیان بر زده جانانه ام امروز
من عاشق آن طور یتیمانه ام امروز

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
به پیش شمع رخت آفتاب یعنی چه
به پیش خال و خطت مشکناب یعنی چه
خیال نرگس مستت ز دست برد مرا
و گر نه با دل پر درد خواب یعنی چه
عرق بروی تو هر کس که دید میگوید
بروی آتش سوزان حباب یعنی چه
درون حلقه زلف تو رخ نمایانست
و گر نه در دل شب آفتاب یعنی چه
خیال شمع اگر نیست در دلت فیضی
دل پر آتش و چشم پر آب یعنی چه
در یکی از کتابات این رباعی را که زاده ی طبع ایشانست بمن نوشته بودند 
تا دور ز محمل جمالت شده ام
نومید ز دولت وصالت شده ام
پیوسته بود خیال تو مونس جان
شرمنده ز الطاف خیالت شده ام

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
بجان رسید دل از محنت جهان ما را
اجل کجاست که منت نهد بجان ما را
رقیبان معتبر در کوی او من خوار و زار آنجا
سگان را پیش او صد قدر و من بی اعتبار آنجا
نهادی بر دلم داغ نهان و سوختی جان را
بدرد و داغ هجران چند سوزی نامرادان را
و هم این مقطع بدو منسوب است 
نگفتم تیغ کین بردار و اول قتل هادی کن
بگفتا در ره عاشق کشی هادی نمیخواهم

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
غبار آنچنان در هوا شد حجاب
که ره بست بر دعوت مستجاب
ز والای گلگون سنان بهره مند
شفق از زمین نیزه داری بلند
یلان غرق آهن ز سر تا بپای
چو صورت که گیرد در آیینه جای
نهان در زره مهوشان زمان
چو در حلقه دیده ها مردمان
یلان از تبرزین فتاده نگون
چو از تیشه کوهکن بیستون
فرو مانده اسبان ز جولان همه
چو اسبان شطرنج بیجان همه
این سه بیت هم در تعریف باغ از همان کتابست 
صنوبر زده شانه گیسوی خویش
کشیده دل آدمی سوی خویش
عیان شاخ گل ز آب روشن ضمیر
چو قد بتان در لباس حریر
سهی سرو و آب از درخشندگی
بود خضر و سرچشمه زندگی
گلزار جهان تهی کن از خار
کان غیرت صد هزار گلزار
روزی که ز بوی گل شود مست
خاری نزند بدامنش دست
این دو بیت نیز از آن کتابست 
حرف غم او ز صفحه دل
حاشا که شود بگریه زایل
داغ دل لاله در بهاران
زایل نشود بآب باران
این دو بیت را هم در بیماری لیلی گوید 
شد ساعد سیم نازنینش
چون نای قلم در آستینش
شد مهره ی پشت آن سمن بر
چون رشته در ز پای تا سر
چوگان بکفش چو بر ستور است
موسی وعصا و کوه طور است
هر گوی زری چنانکه خواهی
از ضربت صولجان شاهی
در مرکز ماه رفته آن سان
چون زرده درون بیضه پنهان
دیگر خسرو و شیرین است که بنام من گفته و این دو بیت در مناجات از آن کتاب ثبت افتاد 
ز خال و عارض خوبان مهوش
مرا در خرمن هستی زن آتش
که چون سوزم بدوزخ نبودم کار
که خاکستر نسوزد کس دگر بار
این چند بیت در خطاب عاشق با شمع نیز از آن کتابست 
تو را چون من در این دیر غم انجام
مگر دادی است از بیداد ایام
که می بینم دلت ز آنسان مشوش
بجای خاک بر سر کرده آتش
تو گر داری ز شب تا صبحدم سوز
من بیچاره میسوزم شب و روز
تو را از گردش چرخ جفا کیش
چو من بس عقده ی مشکل بود پیش
که از تاب غمت می باید افروخت
چو من تا زنده ای می بایدت سوخت
تویی آنمرغ آتش خوار خونخوار
کاز آتش خوردنت سرخست منقار
بصد خون دلت دور زمانه
دهد از قطره ی اشک آب و دانه
بآتش زنده ای همچون سمندر
مگر آب حیات توست آذر
این دو بیت نیز در صفت بهاران از آن کتابست 
دهان غنچه گل شبنم آمیز
لبش از خنده شیرین شکر ریز
ز دلکش غنچه های ناگشوده
هزاران سبزه ی گلگون نموده
اشعار خوب او بسیار است و زیاده از این موجب اطناب میشود این چهار بیت هم از اوست 
برآی ای جان ز تن بهر نثار اکنون که یار آمد
اگر در عاشقی روزی مرا خواهی بکار آمد
دل دیوانه ام از یار جدا میگردد
کس ندانست که دیوانه کجا میگردد
در عشق تو گر چنین حزین خواهم بود
رسوای زمانه بعد از این خواهم بود
دلدار اگر تویی چنان خواهم شد
دلداده اگر منم چنین خواهم بود

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
بمیزان نظر حسن تو را با ماه سنجیدم
میان این و آن فرق از زمین تا آسمان دیدم
هر شب کنم اندیشه تا دل ز تو برگیرم
چون صبح شود روشن مهر تو ز سر گیرم
نمیدانم چسان گویم بشمع خویش سوز دل
که گر دم میزنم سوی رقیبان میشود مایل
غبارم کن خدا را  در رهی کان مه گذر دارد
بود دامن کشان روزی مرا از خاک بردار

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
دورم ز بزم وصل تو ای ماه چون کنم
جان بر لبم ز ناله رسید آه چون کنم

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
من عاشق آن روی چو ماهم چه توانکرد
دیوانه آن زلف سیاهم چه توانکرد

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
تا دلم از زلف یار مایه سودا گرفت
همچو صبا دست زد دامن صحرا گرفت

وزن: مُفْتَعِلُنْ فاعِلُنْ مُفْتَعِلُنْ فاعِلُنْ
بحر: منسرح مطوی مکشوف
نشانه‌های عروضی: - U U - | - U - | - U U - | - U -
ز راستی قد الفاظ او چنان موزون
که سجده می بردش سروهای بستانی

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -