cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
خورشید آسمان ظهورم عجب مدار
ذرات کاینات اگر گشته مظهرم
ارواح قدس چیست نمودار معنیم
اشباح انس چیست نمودار پیکرم
بحر محیط رشحه ای از فیض فایضم
خلق کریم شمه ای از لطف گوهرم
از عرش تا به فرش همه ذره ای بود
در پیش آفتاب ضمیر منورم
روشن شود ز روشنی ذات من جهان
گر پرده صفات خود از هم فرو درم
آبی که زنده گشت ازو خضر جاودان
آن آب چیست قطره ای از حوض کوثرم
آن دم کزو مسیح همی مرده زنده کرد
یک نفخه بود از نفس روح پرورم
بحر ظهور و بحر بطون قدم به هم
در من ببین که مجمع بحرین اکبرم
بالجمله مظهر همه اسماست ذات من
بل اسم اعظمم به حقیقت چو بنگرم
ز بحر عشق تو هر قطره ای چو دریایی است
به کوی وصل تو هر پشه ای چو عنقایی است
نمی توان خبری داد از حقیقت دوست
ولی ز روی حقیقت حقیقت همه اوست
مرید جمله ذرات کاینات شود
دلی که جلوه خورشید را طلبکار است
هر چند قدس ذات ز اشیاء منزه است
در هیچ ذره نیست که او را ظهور نیست
در ملک عاشقی که دو عالم طفیل اوست
آن کس قدم نهاد که اول ز سرگذشت
نه من توام نه تو من هرچه هست جمله تویی
که میل جان موحد به اتحاد نباشد
صمت و جوع و سهر و عزلت و ذکر بدوام
ناتمامان جهان را بکند کارتمام
مقرر است و معین به حجت و برهان
که غیر دوست کسی نیست درمکین و مکان
گر شیر نه ای مگذر ازین بیشه شیران
آغشته به خونند در این بیشه دلیران
طریق عاشقی وانگه سلامت
معاذ الله ز فکر باطل من
از مسجد و میخانه در کعبه و بتخانه
مقصود خدا عشقست باقی همه افسانه
گر بدانی که چه شاهی و چه مکنت داری
ملکت هر دو جهان را به جوی نستانی
ای رفته به پای خود بجایی که مپرس
در دست خودی تو در بلایی که مپرس
از مس وجود خود دمی بیرون آی
تا راه بری به کیمیایی که مپرس
از هر طرفی چهره گشایی که منم
وز هر صفتی جلوه گر آیی که منم
با این همه گه گاه غلط می افتم
نادان کس و بله روستایی که منم
گر شاه زمانه ای و گر دستوری
گر باز جهان شکار و ور عصفوری
گر مست طریقتی وگر مستوری
تا راه به خود نبرده ای مغروری
منمثنوی انیس العارفین
ای ز عشقت هر دلی را مشکلی
ای ز شوقت در جنون هر عاقلی
جانم از خلق جهان بیگانه کن
یاد خود را با دلم هم خانه کن
زمرة المشتاق قدقرب الوصال
زبدة العشاق لا تمشوا تعال
أیها الأحباب قوموا منمنام
اشربوا منکأسه شرب المدام
هر که را قصد حریم کبریاست
دشمنش در راه دین کبر و ریاست
عالمی را کین صفت سر بر زند
آتش اندر دین پیغمبر زند
مخزن اسرار ربانی دل است
محرم انوار روحانی دل است
بر دلت گر درد جانان است و بس
خوش نگهدارش که جان آن است و بس
هرکه را با خویشتن کاری بود
نیست عاشق خویشتن داری بود
هرکه از هستی خود بیزار نیست
از وصال یار برخوردار نیست
تا تو بر خود عاشقی بی حاصلی
چون فنا در یار گشتی واصلی
خود به خود برخویش عاشق گشت دوست
بلکه عشق و عاشق و معشوق اوست

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
من به چندین آشنایی می خورم خون جگر
آشنا را حال چون این وای بر بیگانه ای
قطب مسکین گر گناهی می کند عیبش مکن
دور نبود گر گناهی می کند دیوانه ای

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
امشب ز سر صدق و صفای دل من
در میکده آن هوش ربای دل من
جامی به کفم داد که بستان و بنوش
گفتم نخورم گفت برای دل من
بهشت و دوزخت با تست در پوست
چرا بیرون زخود می جویی ای دوست
منمثنوی کنز الحقایق
اگر تو خوی خوش داری به هر کار
از آن خویت بهشت آید پدیدار
وگر خوی بدت اندر رباید
از آن جز دوزخت چیزی نیاید
دهان تو کلیدانی است هموار
زبان تو کلید آن نگه دار
بهشت و دوزخت را یک کلیدست
کلید این چنین هرگز که دیدست
کزو گه گل دهد در باغ و گه خار
گهی جنت گشاید زو گهی نار
زبانت را کلیدی همچنان دان
بدان کت آرزو باشد بگردان
به خیری گر بگردانی نعیم است
به شری گر بجنبانی جحیم است
در این عالم مزن از نیک و بد دم
که هم ابلیس می باید هم آدم
چه نیکو گفت آن مرد سخن دان
بدان صوفی سرگردان حیران
که صوفی و امام و شیخ و زاهد
سه ماهه دار و خلوت شین عابد
همه گشتی و کارت شد به سامان
کنون وقت است اگر گردی مسلمان
مسلمانی ورای این و آن است
که آن از علم خاص الخاص جانست
به کس مپسند آنچت نیست درخور
مسلمانی همین است ای برادر
آنیم که پیل برنتابد لت ما
بر چرخ زنند نوبت شوکت ما
گر در صف ما مورچه ای گیرد جای
آن مورچه شیر گردد از دولت ما
گر مرد رهی نظر به ره باید داشت
خود را نگه از هراز چه باید داشت
در خانه دوستان چو محرم گشتی
دست و دل و دیده را نگه باید داشت
با قوت پیل مور می باید بود
با ملک دو کون عور می باید بود
این طرفه نگر که عیب هر آدمیی
می باید دید و کور می باید بود
جز دست تو زلف تو نیارست کشید
جز پای تو سوی تو نیارست دوید
از روی تو چشم من نظر زان ببرید
کان روی بجز چشم تو نتواند دید
سه نقطه یکی شدند در اصل وجود
تا آدم بیچاره در آمد به سجود
عشق و می و جام هر سه یاری کردند
تا طاعت ابلیس نگردد مردود
گر کار جهان به زور بودی و نبرد
مرد از سرنامرد برآوردی گرد
این کار جهان چو کعبتین است و چونرد
نامرد ز مردمی برو چتوان کرد
آنم که دل از کون و مکان برکندم
وز خوان جهان به لقمه ای خرسندم
کندم ز سر کوه قناعت سنگی
آوردم و بر رخنه آز افکندم
گر بر سر نفس خود امیری مردی
ور بر دگری نکته نگیری مردی
مردی نبود فتاده را پای زدن
گر دست فتاده ای بگیری مردی
از دفتر عشق راز می خوان و مگوی
مرکب پی این طایفه می ران و مگوی
خواهی که دل و دین به سلامت ببری
می بین و مکن ظاهر و می دان و مگوی
تا بر سر کبر و کینه هستی پستی
تا پیرو نفس بت پرستی مستی
از فکر جهان و قید و اندیشه او
چون شیشه آرزو شکستی رستی

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
هر خم و پیچی که شد از تار زلف یار شد
دام شد زنجیر شد تسبیح شد زنار شد
با دوست رسیدیم چو از خویش گذشتیم
از خویش گذشتن چه مبارک سفری بود
جهان چیست ماتم سرایی در او
نشسته دو سه ماتمی رو برو
جگر پاره ای چند بر خوان او
جگرخواره ای چند مهمان او
از اصل حقیقت چوخبر دار شدی
از یار بدان جمله که هشیار شدی
چون فاعل خیر و شر خدا را دیدی
دیدی گنه از خویش و گنه کار شدی
کی کار تو در شمار حق می آید
یا قلب تو در عیار حق می آید
باید که تو عین خویش دانی حق را
فانی شدنت چه کار حق می آید
عارف دل و جان تو معین سازد
خاری که کند بجاش گلشن سازد
کامل همه را ز نقص بیرون آرد
یک شمع هزار شمع روشن سازد

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
عشق آمد و خاک محنتم بر سر ریخت
وز برق بلا به خرمنم اخگر ریخت
خون در رگ و ریشه دلم سوخت چنان
کز دیده به جای اشک خاکستر ریخت
عشق آمدو آتشی به جانم افروخت
پروانه صفت سوز و گدازم آموخت
خاکستر من اگر به دوزخ ریزند
دوزخ داند چگونه می باید سوخت

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
دل از دنیا به کلی بسته دارید
سراندر راه حق پیوسته دارید
دلی را کو نشد دیوانه عشق
به زنجیر شریعت بسته دارید
چو در میدان وحدت کرد جولان
عنان مرکبش آهسته دارید
کی بود کز دست نفس شوم سرکش وارهم
وز هوای این جهان تنگ ناخوش وارهم
جام می از دست ساقی اجل گیرم چوقطب
درکشم آزاده وار از هر کشاکش وارهم
وقت است که دل کم دو عالم گیرد
حاصل شدن مراد ما کم گیرد
شادی چو به دست می نیاید زین پس
امید بریده دامن غم گیرد

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
فرمان خرد بر دل هشیار نویسند
حکمی نبود بر سر دیوانه قلم را
منع کمال از عاشقی جان برادر تا به کی
پند پدر مانع نشد رسوای مادرزاد را
گفتی کمال چون رست از تیره روزگاری
سر برزد آفتابی از مطلع عنایت
این تکلف های من در شعر من
کلمینی یا حمیرای من است
نیست او را دهن اما سخنی ساخته اند
سخنی ساخته شیرین ترازین نتوان ساخت
اندیشه ز سر نیست که شد در سرکارش
اندیشه از آن است که با ماش سری نیست
به فرشتگان رحمت برم این شکایت از تو
که مرا حبیب کشت و به مزار من نیاید
هرگل که ز خاک من بروید
عاشق شود ار کسی ببوید
دوست داران بجز از دوست نخواهند زدوست
که نباشد به از او آنچه ازو می طلبند
ما خانه خراب کردگان را
در دل غم خانمان نگنجد
یا دوست گزین کمال یا جان
یک خانه دو میهمان نگنجد
شده از ساقی لطف تو جهانی سیراب
همچنان بحر کرم موج زنان مالامال
من نه به اختیار خود می روم از قفای او
کان دو کمند عنبرین می کشدم کشان کشان
و له
خرقه های صوفیان در دور چشم مست تو
سالها باید که از رهن شراب آید برون
با همه تقوی و زهد ار بشنود نامت کمال
از درون خانقه مست و خراب آید برون
تا خلوت جان خالی از اغیار نیابی
بام و در این خانه پر از یار نیابی
آنجا که شد او یافته خود را نتوان یافت
غم نیست چو سر یابی و دستار نیابی

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
برآ از ظلمت تن تا که نور جان شود پیدا
زجان بگذر دلاچون من که تاجانان شودپیدا

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
رباعی در تعریف انسان کامل
آن را که همیشه لطف حق همراه است
شاهش چو گدای است و گداچون شاه است
از صورت خلق معنی حق بیند
آری آدم به صورت الله است
منحقایقه رحمة الله علیه
خواه زاهد خواه رند باده نوش
با همه کس بر سر انصاف باش
ای که پا می نهی به راه طلب
گر ز بد بگذری نکو گردی
مرکب سعی خویش را می ران
تا به جایی که جمله او گردی
چشمه که می زاید از این خاک دان
اشک مقیمان دل خاک دان
نرگس شهلا نبود هر بهار
این که برآید به لب جویبار
چشم بتان است که گردون دون
بر سر چوب آورد از گل برون

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
روح بحریست که عالم همه غرقند در او
بس عجب دانم اگر جسم کف دریا نیست
ظاهر وباطن ذرات جهان اوست همه
نیست اشیا اگر او عین همه اشیانیست
بوی توحید ز مستان خدا نشنیده است
خار و گل در نظر عارف اگر یکسان نیست
گر صد هزار شاهد رعنا نمود رخ
بنگر به روی جمله که آن دلستان یکی است
یکی را گر به صد ره برشماری
یکی باشد عددها بی شمار است
تا ببیند ذات اسماء و صفات خویش را
حضرت بی مثل را مرآت انسان آرزوست
به غیر هستی حق هیچ روی ننماید
ترا که دیده دل روشن و مصفا شد
هرکه را زلف چو زنجیر تو دیوانه کند
ز آشنایان جهانش همه بیگانه کند
چو ختم آفرینش آدمی بود
به آخر نوع انسان آفریدند
دلا در بوته عشقش چو زر بگدازوصافی شو
وگرنه قلب می مانی و آن صراف می آید
ز نور طلعت او سوخت هرچه موجود است
به غیر زلف که بر روی او نقاب شود
یک عین که جز اونیست در ظاهر و درباطن
هفتاد و دوملت شد ترسا ویهودآمد
عاقبت سیل سرشکی ببرد بنیادش
هرکه بر گریه ارباب نظر می خندد
کام دل هیچ کس از لعل تو هرگز نگرفت
نام آن لب همه را کام و دهان می سوزد
بی جان و تن دلم شد در وصل یار واصل
تحصیل یار کردیم عمری و بود حاصل
عرش و کرسی و آسمان و زمین
غرقه در بحر بی کرانه دل
همه در دل چو بی نشان شده اند
ندهد هیچ کس نشانه دل
می نگنجد در زمین و عرش و کرسی آه آه
جز دل پرخون نمی بینیم جایی جای او
ای که از فرط بزرگی می نگنجی در جهان
در دلم کان قطره خونیست چون جاکرده ای
کشف شد سر ازل تا به ابد چون یک دم
بر من از عالم اسرار گشودند دری

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
ای شده از قدرت تو ماء و طین
لوحه دیباچه دنیا و دین
قهر تو بی برگی ساز جهان
پیش تو پیدا همه راز نهان
طالب تو از همه دارد فراغ
در شب تار از جگر آرد چراغ
مسکن عشاق تو شهر بلاست
شربت مشتاق تو زهر فناست
طالب این گلشن دنیا مباش
خاره یی اندر ره عقبی مباش
در گذر از لاله باغ امل
سوزش دل بنگر و داغ اجل
واصل انسان همه پیچ است و پیچ
حاصل دوران همه هیچ است هیچ
حاتم و آن بخشش عامش کجاست
طی شده آن نامه و نامش هباست
نسخه این عالم کل را بمان
نامه پیچ و خم دل را بخوان
باده این مصطبه قهر است و بس
شربت این مشربه زهر است و بس
ما کاروانی ایم و جهان کاروانسراست
در کاروانسرا نکند کاروان سرا
هیچ کس یک سر مو از دهنت آگه نیست
دم از آنجا نتوان زد که سخن را ره نیست
چو خیر و شر نه به دست منست یک سر موی
اگر ثواب ندارم مرا گناهی نیست
دلا جان باختن دعوی مکن چندان که یار آید
شود معلوم کار هرکسی چون وقت کار آید
ز چشم اهل نظر کسب کن حیات ابد
که آب خضر ازین جویبار می گذرد
پی درد تو مهمانخانه ای ساخت
چو برهم زد قضا آب و گل من
آن گنج که جستم ز کسان درگه و بی گاه
بی منت کس یافتم المنة لله
پس از هلاک چو هر ذره ام فتد جایی
بود به مهر تو هر ذره را تماشایی
جانم فدای آنکه شد جانش فدای چون تویی
گر جان فدا سازد کسی باری برای چون تویی

وزن: مُفْتَعِلُنْ مُفْتَعِلُنْ فاعِلُنْ
بحر: سریع مطوی مکشوف
نشانه‌های عروضی: - U U - | - U U - | - U -
قصیده در مذمت دنیا
حجاب ره آمد جهان و مدارش
ز ره تا نیندازدت بر مدارش
به باد دی و تاب تیرش نیرزد
نعیم خزان و نسیم بهارش
نه با راحت وصل او رنج هجرش
نه با نوش خرمای او نیش خارش
رخ دل ز معشوق دنیا بگردان
مکن منتظر دیده در انتظارش
که هست و بود روز و شب کشته کشته
به هر گوشه همچون تو عاشق هزارش
چه بینی یکی گنده پیر جوان طبع
اگر درکشی چادرش از عذارش
همه غنج و رنج است فن و فریبش
همه رنگ و بویست نقش و نگارش
که دل بردن و بی وفایی است خویش
جگر خوردن و جان گدازیست کارش
نماند ز دستان این زال ایمن
تنی کو بود زور اسفندیارش
کنار از میان تو آن روز گیرد
که خواهی بگیری میان در کنارش
کسی را که او معتبر کرد روزی
به روز دگر کرد بی اعتبارش
چو می جویدت رنج راحت مجویش
چو می داردت خوارعزت مدارش
به دنیای دون مرد بی دین کند فخر
دل مرد دیندار ز دنیاست عارش
به کار خداوند مشکل تواند
توجه نمودن خداوندگارش
صد اقداح نوشین نوشش نیرزد
به یک جرعه زهر ناخوشگوارش
مر او راست تمکین و تشریف و عزت
که نوشید و پاشید و می داشت چارش
خنک آنکه شادان وغمگین ندارد
دل از بود ونابود ناپایدارش
بپرهیزد او از متاعی که نبود
قبول خردمند پرهیزگارش
قبول خرد گر بدی رد نکردی
شه اولیاء صاحب ذوالفقارش
سلام خداوند دادار داور
بر اولاد او باد و آل و تبارش

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
آنان که طلب کار الهید الهید
گم هیچ نگردید چه خواهید چه خواهید
موجود خدای است و جز او نیست همه اوست
بیرون ز شما نیست هر آن چیز که خواهید

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
فردا که شود مدت عالم کم و کاست
سرها همه از خاک برآید چپ و راست
بیچاره تن شهید من غرقه به خون
از خاک سر کوی تو خواهد برخاست
از شبنم عشق خاک آدم گل شد
صد فتنه و شور در جهان حاصل شد
سر نشتر عشق بر رگ روح زدند
یک قطره فرو چکید و نامش دل شد
شمعی است رخ خوب تو پروانه منم
دل خویش غم تواست و بیگانه منم
زنجیر سر زلف تو بر گردن تست
در گردن من فکن که دیوانه منم
در بحر محیط غوطه خواهم خوردن
یا غرق شدن یا گهری آوردن
کار تو مخاطره است خواهم کردن
یا سرخ کنم روی بدان یا گردن

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
گفتم دلاتو چندین بر خویشتن چو پیچی
با یک طبیب محرم این راز در میان نه
گفتا که هم طبیبی فرموده است این را
گر مهر یار داری صدمهر بر زبان نه
کس را پس پرده قضا راه نشد
وز سر قدر هیچ کس آگاه نشد
هر کس ز سر قیاس چیزی گفتند
معلوم نگشت و قصه کوتاه نشد
ما جامه نمازی به سر خم کردیم
وز خاک خرابات تیمم کردیم
شاید که درین میکده ها دریابیم
آن یار که در صومعه ها گم کردیم
خاک در کس مشو که گردت خوانم
گر خود همه آتشی که سردت خوانم
تا تشنه تری به خلق محتاج تری
سیر از همه شو تا سره مردت خوانم

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - - | - - U | - U - -
به حق او که به کونین دیده نگشایم
که تا نخست نبینم جمال مولی را
اگر در آتش عشقت بسوختم چه عجب
که کوه تاب نیاورد این تجلی را
معین به چشم خرد حسن دوست ننماید
ببین به دیده مجنون جمال لیلی را
سیل را نعره از آن است که از بحر جداست
وانکه با بحر درآمیخته خاموش آمد
نکته ها دوش لبم گفت وشنید از لب یار
که نه هرگز به زبان رفت و نه در گوش آمد
هرکه را هوش و قراریست می اش ده ساقی
که معینش ز ازل بی خود و مدهوش آمد
ای ترا بر طور دل هر دم تجلای دگر
طالب دیدار تو هر گوشه موسای دگر
یک دو حرفی خوانده ام در پیش استاد ازل
تاابد بر دل رسد هر لحظه معنای دگر
عاشق همه دم فکر رخ دوست کند
معشوق کرشمه ای که نیکوست کند
ما جرم و خطا کنیم و او لطف و عطا
هرکس چیزی که لایق اوست کند
ای بعد نبی بر سر تو تاج نبی
وی داده شهان ز صولتت باج نبی
آنی تو که معراج تو بالاتر شد
یک قامت احمدی ز معراج نبی

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
سلطان حقیقت دل جان بخش من است
ملک دو جهان زیر پی رخش من است
آن چیز که نیست نیست و آن چیز که هست
بی منت اغیار همه بخش من است
بر یاد لبت باده حلال است حلال
می نیست تجلی جلال است جلال
جز طلعت زیبای تو ای مایه حال
هر چیز که دیدیم خیال است خیال

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
نتوان به خدا رسید از علم کتاب
حجت نبرد راه به اقلیم صواب
در وادی معرفت براهین حکیم
چون جاده هاست در چراگاه دواب
فعل بد ما چو قصه بوالعجب است
روز همه در فکرت این قصه شب است
تهمت نشتوان به قدرت ناقص کرد
حق هم نتوان گفت که ترک ادب است
مؤمن به بدی نیست کسی مانندت
این طرفه که خلق نیک می خوانندت
یک چند چنان بدی که خود می دانی
یک چند چنان باش که می دانندت
در پهلوی دل وثاقم از ناله پر است
جانم ز تب ولبم ز تبخاله پر است
از دیده خونبار که چشمش مرساد
دامان و کنارم ز گل لاله پر است
ما حرص به نیروی قناعت شکنیم
وندر دل خلق خار منت شکنیم
پا بر سر تاج کیقبادی ننهیم
آنجا که کله گوشه همت شکنیم
دل چیست درون سینه سوزی و تفی
تن چیست غم و رنج و بلا را هدفی
القصه به قصد جان ما بسته صفی
مرگ از طرفی وزندگی از طرفی

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
آن کس که به عشق بسته پیمان درست
در کفر نهان ساخته ایمان درست
دارد به خلاف روش بوالهوسان
صد پاره دلی زیر گریبان درست
از سینه غبار غم نمی باید شست
وز دل رقم الم نمی باید شست
پایی که به راه عشق شد خاک آلود
از آب حیات هم نمی باید شست

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
نقش خم ابروی ترا در محراب
عکس لب میگون ترا در می ناب
زاهد چو بدید بی خود آمد به سجود
می خواره چو یافت مست گردید و خراب
در مذهب عشق علم و دانش رندی است
دانشمندی مایه هر خرسندی است
یک چهره ز روی عجز بر خاک نیاز
بهتر ز هزار گونه دانشمندی است
من دل به غم تو بسته دارم ای دوست
درد تو به جان خسته دارم ای دوست
گفتی به دل شکسته ما نزدیکیم
من نیز دلی شکسته دارم ای دوست
ما نفس خسیس را ملامت کردیم
در بقعه نیستی اقامت کردیم
از نیک و بد زمانه یک سو رفتیم
وز خلق کناره تا قیامت کردیم
گاهی ز لب تو همچو می در جوشم
وز چشم تو گه چو می کشان مدهوشم
در ذکر توام اگر دمی گویایم
در فکر توام گر نفسی خاموشم

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
خانقاهی که به خرجش نکند دخل وفا
صرفه وقت در آن است که میخانه شود
تمثیل من مثنویاته علیه الرحمة
گره بسته ای داشت طفلی به دست
بیفکند و اندر کمینش نشست
روان طفل دیگر ربودش ز جا
چو بگشود در وی نبد جز هوا
گره بسته دنیا و طفل آن دنی است
بگویش که چیزی در آن بسته نیست
آتشی شب در نیستانی فتاد
سوخت چون عشقی که در جانی فتاد
شعله تا مشغول کار خویش شد
هر نیی شمع مزار خویش شد
نی به آتش گفت کاین آشوب چیست
مر ترا زین سوختن مطلوب چیست
گفت آتش بی سبب نفروختم
دعوی بی معنی ات را سوختم
زانکه می گفتی نی ام با صد نمود
همچنان دربند خود بودی که بود
با چنین دعوی چرا ای کم عیار
برگ خود می ساختی هر نوبهار
مرد را دردی اگر باشد خوش است
درد بی دردی علاجش آتش است

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
منقصایده علیه الرحمة
مرا عقل نخستین این چنین گفت
که این عالم ز بهر حق بخار است
فلک دیوانه ای بیهوده گرد است
جهان شوریده ای آشفته کار است
تو در دوزخ دری و می ندانی
که این دنیا همان سوزنده نار است
چو سیم ناسره نادان فریب است
چو مرد بوالعجب ابله شکار است
علایق هر یکی قعری ز دوزخ
عوایق هر یکی در وی شرار است
شور در سر چگونه و رزم عقل
خار در پا چسان روم رهوار
بحر بی بن بشورد از تشویش
کوه سنگین بنالد از آزار
حیرتم دوخت دیده باز صفت
محنتم سوخت سینه آتش وار
نه مرا مونسی بجز سایه
نه مرا محرمی بجز دیوار
نه گلی چیده ام از آن گلبن
نه بری خورده ام از این گلزار
گه بمویم ز دل چو موسیجه
گه بنالم ز جان چو موسیقار
اندرین بادگیر پر کرکس
اندرین خاکدان پر مردار
زندگان را چو مردگان می بین
مردگان را چو زندگان انگار
همه را کعبه آنچه در کیسه
همه را قبله آنچه در شلوار
از کوچه عشق ره به در نیست
این وادی حیرتست و حرمان
در سینه نهان هزار دوزخ
در دیده عیان هزار عمان
روزی که چو ما شوی بدانی
کاین عشق چرا نماند پنهان
من یونسم و زمانه ماهی
من یوسف و روزگار زندان
ساقی نامه
شبی گفتم آن پیر میخانه را
همان از خود و خلق بیگانه را
که ما را بهشت برین آرزوست
خدای زمان و زمین آرزوست
بر آشفت و گفت ای نه درخورد ما
نخواهی رسیدن تو در گرد ما
بهشت برین خاطر شاد ماست
خدای غنی طبع آزاد ماست
شبی غرقه بودم در این بحر ژرف
به هر باب می کردم اندیشه صرف
شنیدم ز طاس فلک این طنین
که بیهوده تا کی بپویی چنین
مکن فکر در کار این روزگار
که این بحر بی بن ندارد کنار
اگر آهنی روزگار آتش است
وگر آتشی آب آتش کش است
از آن دست از این جهان داشتم
که در خود جهانی نهان داشتم
زمینم تن ناتوان من است
روانم بلند آسمان من است
ترا دیده تنگ است از آن من کمم
اگرنه من افزون از این عالمم
نمی بینیم در اقبال خود پرواز بستانی
هم آخر بال مرغ مادراین ویرانه می ریزد
آنکه این گریه من در غم اوست
گریه را آب روان پندارد
کفن بسی به از آن پیرهن که برتن مرد
نه از ترشح خوناب دیده تر باشد
دانی از چیستم چنین مفلس
خود فروشی ز من نمی آید
چنانم با رفیقان در ره عشق
که موری لنگ با چابک سواران
به خواری در رهش افتاده بودم
سحرگه آن قرار بی قراران
ز من بگذشت چون باد بهاری
مرا بگذاشت چون ابر بهاری
ابلیس که گشته در بدی افسانه
بیچاره سگی است بر در جانانه
گر بیند اهل و آشنا مانع نیست
مانع شود آن را که بود بیگانه

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
سالکی صاحب نفس و فقیری پاک از هوس بوده این شعر از اوست
عمری به در صومعه شیخ نشستیم
جز غیبت رندان نشنیدیم کرامت

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
از چشمه لاهوتیم هر سو روان بحری ببین
وز قطره ناسوتیم در هر طرف نهری ببین

وزن: مُسْتَفْعِلُنْ مُسْتَفْعِلُنْ مُسْتَفْعِلُنْ مُسْتَفْعِلُنْ
بحر: رجز مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: - - U - | - - U - | - - U - | - - U -
مگو که موجه دریا و بحر غیرهمند
که موج چون بنشیند بگوییش دریا
چو یار گفت یحبونه به ما ز ازل
وجود یافت دو عالم ز پرتو دل ما
موسی صفتی کز خود مردانه برون آید
از جیب عیان بیند سر ید بیضا را
هر یک از شیوه جانانه به نوعی مستند
مطرب عشق گواه است که پیمانه یکی است
عارف اسرار یار می شود آن شیرمرد
کز سخن نیک و بد گشت به عالم خموش

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
هرکه ما را یار شد ایزد مر او را یار باد
وانکه ما را خوار دید از عمر برخوردار باد
عمری همگی قرب و لقا کرده طلب
پیدا و نهان از من و ما کرده طلب
کار از در دل گشاد هم آخر کار
او بین که کجا و ماکجا کرده طلب
چوننیست ز هرچه نیست جز باد به دست
چون هست به هرچه هست نقصان و شکست
پندار که هست هرچه در عالم نیست
انگار که نیست هرچه در عالم هست
عقل از ره تو حدیث و افسانه برد
در کوی تو ره مردم دیوانه برد
هر لحظه چو من هزار دل سوخته را
سودای تو از کعبه به بتخانه برد
حاشا که دلم از تو جدا خواهد شد
یا با کس دیگر آشنا خواهد شد
از مهر تو بگذرد که را دارد دوست
وز کوی تو بگذرد کجا خواهد شد
در راه طلب رسیده ای می باید
دامن ز جهان کشیده ای می باید
بینایی خویش را دوا کن زیراک
عالم همه اوست دیده ای می باید
چون عشق به دل رسید دل درد کند
درد دل مرد مرد را مرد کند
در آتش عشق خود بسوزد وانگاه
دوزخ ز برای دیگران سرد کند
ای دیده تویی معاینه دشمن دل
پیوسته به باد بردهی خرمن دل
وز دیده به روی دلبران درنگری
وانگاه نهی گناه بر گردن دل
زان باده نخورده ام که هشیار شوم
آن مست نبوده ام که بیدار شوم
یک جام تجلی جمال تو بس است
تا از عدم و وجود بیزار شوم
گر طاعت خود نقش کنم بر نانی
وان نان بنهم پیش سگی برخوانی
وان سگ سالی گرسنه در زندانی
از ننگ بر آن نان ننهد دندانی
ای دل تو بدین مفلسی و رسوایی
انصاف بده که عشق را کی شایی
عشق آتش تیز است و ترا آبی نه
خاکت بر سر که باد می پیمایی
ای تیره شب آخر به سحر می نایی
غم های منی که خود به سر می نایی
ای صبح گران رکاب گویی که تو نیز
مقصود دل منی که بر می نایی
گر یهودی قراضه ای دارد
خواجه ای نامدار و فرزانه است
وانکه دین دارد وندارد مال
گر همه بوعلی است دیوانه است
خواجگان در زمان معزولی
همه شبلی و بایزید شوند
باز چون بر سر عمل آیند
همه چون شمر و چون یزید شوند

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
در عشق توام جهان سرایی تنگ است
همچون چشمت دلم فضایی تنگ است
ای در دل من ساخته منزلگه خویش
معذور همی دار که جایی تنگ است
عشقت که دوای جان این درویش است
ز اندازه هر هواپرستی بیش است
سری است که در ازل مرا در سر بود
کاری است که تا ابد مرا در پیش است
هر سبزه که در کنار جویی رسته است
گویی ز خط بنفشه مویی رسته است
تا بر سر لاله پا به خواری ننهی
کان لاله ز خاک لاله رویی رسته است
شمع ارچه چو من داغ جدایی دارد
با گریه و سوز آشنایی دارد
سررشته شمع به که سررشته من
کان رشته سری به روشنایی دارد
ای دل تو اگر مست نه ای هشیاری
زان پیش که بگذرد جهان بگذاری
کم خسب به وقت صبح کاندر پی تست
خوابی که قیامتش بود بیداری

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
از تو نتواند بریدن کس به آسانی مرا
گر نمی داند کسم آخر تو می دانی مرا
رو نگردانم ز جورت تا سرم بر تن بود
گر به سرگرد جهان چون گوی گردانی مرا
گر برنجانی نرنجم زانکه رنجت راحت است
جانی و آرام جان هر چند رنجانی مرا
این رباعی را به جهت امیرخسرو دهلوی مرید خود فرموده
از ملک سخنوری شهی خسرو راست
خسرو که به شاعری نظیرش کم خاست
این خسرو ماست ناصر خسرو نیست
زیرا که خدای ناصر خسرو ماست

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
شستیم نقش غیر ز الواح کاینات
دیدیم عالمی که صفاتست عین ذات
لاهوت صرف ووحدت محض است و ذات بحت
محو است در حریم هویت تعینات
قدوسیان عالم علوی برند رشک
بر حال آدمی که شود مظهر صفات
آن کس که متصف به صفات کمال شد
حقا که اوست علت غایی کاینات
اگر مطلق شوی مطلق ببینی
مقید جز مقید بین نباشد
تا مرد ز خود فانی مطلق نشود
اثبات ز نفس او محقق نشود
توحید حلول نیست تا بودن تست
ورنه به گزاف آدمی حق نشود

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -