cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
تا جلوه بیرنگ تو بر قلب صور زد
تمثال  گرفت آینه در دست  و به در زد
همت به سواد طلبت  گرد جنون داشت
نه چرخ ز بالیدن یک آبله سر زد
رفتی و نیاسود غبارم چه توان کرد
بر آتش من ناز تو دامان سحر زد
بی روی تو از سیر چمن صرفه نبردم
هر لاله  که دیدم شبیخونم به نظر زد
زین ثابت و سیار سراغم چه خیال است
گردیدن رنگم به در چرخ دگر زد
بی  برگ طرب کرد مرا قامت پیری
خم گشتن این نخل به صد شاخ تبر زد
افسون شعور از نفسم دود برآورد
آبی  که به رو می زدم آتش به جگر زد
بی یاس دل از فکر وطن بر نگرفتم
تا آبله پا گشت گهر فال سفر زد
پرواز نگاهی بتماشا نرساندم
چون شمع زسرتا قدمم یک مژه پرزد
مژگان بهم بسته سراپرده دل بود
حیرت زده ام دامن این خیمه که بر زد
فریاد که رفتیم و به جایی نرسیدیم
صبح از نفس سوخته دامن به کمر زد
ما را ز بهارت چه رسد غیر تحیر
تمثال گلی بودکه آیینه به سر زد
دشنامی از آن لعل شنیدم  که مپرسید
می خواست به سنگم زند آخر به گهر زد
بیدل دل ما را نگهی برد به غارت
آن گل که تو دیدی چمنی بود نظر زد

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
حدیث عشق شودناله ترجمانش و لرزد
چو شیشه دل که کشد تیغ از میانش و لرزد
قیامت است بر آن بلبلی  که از ادب  گل
پر شکسته کشد سر ز آشیانش و لرزد
به هر نفس زدن از دل تپیدن است پرافشان
چو ناخدا گسلد ربط بادبانش و لرزد
به وحشتی است درین عرصه برق تازی فرصت
که پیک وهم زند دست درعنانش ولرزد
به خون تپیده ضبط شکسته رنگی خویشم
چو مفلسی  که شود گنج زر عیانش و لرزد
اگر به خامه دهم عرض دستگاه ضعیفی
ز ناله رشته کشد مغز استخوانش و لرزد
ز سوز سینه ی من هر که واکشد سر حرفی
چو نبض تب زده برخود تپد زبانش و لرزد
به عرصه ای  که شود پرفشان نهیب خدنگت
فلک چو شست ببوسد زه  کمانش و لرزد
خیال چین جبینت به بحر اگر بستیزد
به تن ز موج دود رعشه ناگهان اش و لرزد
گداخت زهره نظاره دورباش حیایت
چو شب روی  که  کند بیم پاسبانش و لرزد
شکسته رنگی عاشق اگر رسد به خیالش
چو شاخ گل برد اندیشه خزانش و لرزد
غبار هستی بیدل ز شرم بیکسی خود
به خاک نیزکند یاد آستانش و لرزد
حدیث کاکل و زلف تو بیدل ار بنگارد
چو رشته تاب خورد خامه در بنانش و لرزد

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U - -
زبان به کام خموشی  کشد بیانش و لرزد
نگه ز دور به حیرت دهد نشانش ولرزد
نگه نظاره  کند از حیا نهانش و لرزد
زبان سخن  کند از تنگی دهانش و لرزد
چه شوکت است ادبگاه حسن را که تبسم
ببوسد از لب موج گهر دهانش و لرزد
قلم چگونه دهد عرض دستگاه توهم
که فکر مو شود ازحیرت میانش و لرزد
دمی که آرزوی دل به عرض شوق توکوشد
گره چو شمع شود ناله بر زبانش و لرزد
خیال ما کند آهنگ سجده سر راهت
برد تصور از آنسوی آسمانش و لرزد
نظربه طینت بیتاب عاشق اینهمه سهل است
که همچو مو ج شود ناله برزبانش ولرزد
عجب مدار ز نیرنگ اختراع مروت
که همچوآه زدل بگذرد سنانش ولرزد
بود ترحم عشقت به حال ناکسی من
چو مشت خس  که  کند شعله امتحانش و لرزد
به محفل تو که اظهار مدعاست تحیر
نفس در آینه پنهان کند فغانش و لرزد
به وصل وحشتم از دل نمی رود چه توان کرد
که سست مشق رسد تیر بر نشانش و لرزد
به عافیت نی ام ایمن ز آفتی  که  کشید
چون آن غریق  که آرند بر کرانش و لرزد
ز بسکه شرم سجودش گداخت پیکر بیدل
چو عکس آب نهد سر بر آستانش و لرزد

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U - -
روزی  که قضا سر خط آفاق رقم زد
گفتم به  جبینم چه نوشتندقلم زد
غافل مشوید از نفس نعل درآتش
سرتا قدم شمع درین بزم قدم زد
چون مو به نظر سخت نگون سار دمیدیم
فواره این باغ به غربال علم زد
ساز طرب محفل اقبال شکست است
جامی که شنیدی تو قلک بر سر جم زد
زین خیره نگاهی  که شهان راست به درویش
پیداست که بر چشم یقین گرد حشم زد
واعظ به تکلف ندهی زحمت مستان
از باده نخواهد لب ساغر به قسم زد
صد شکر که چون صبح نکردیم فضولی
با ما نفسی بود که بر آینه کم زد
خواب عجبی داشت جهان لیک چه حاصل
دل  کرد جنونی  که نفس تا به عدم زد
فریاد که یک سجده به دل راه نبردیم
کوری همه را سر به در دیر و حرم زد
اقبال عرق کرد ز سامان حبابم
تا کوس به شهرت زند از شرم به نم زد
یارب دم پیری به چه راحت مژه بندم
بی  سایه شد آن  گوشه دیوار که خم زد
بیدل سپر افکند چو مژگان ز ندامت
دستی  که ز دامان تو می  خواست بهم زد

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
جام غرور کدام رنگ توان زد
شیشه نداریم بر چه سنگ توان زد
از هوسم واخرید عذر ضعیفی
آبله بوسی به پای لنگ توان زد
قطره  محال است بی گهر دل جمعت
سست مگیر آن  گره  که تنگ توان زد
نقش نگینخانه هوس اگر این است
گل به سر نامها ز ننگ توان زد
کوس و دهل مایه شعور ندارد
دنگ نه ای چند دنگ دنگ توان زد
بس که شکستند عهدهای مروت
بر سر یاران پرکلنگ توان زد
چشم  گشا لیک بر رخ مژه بستن
آینه باش آنقدر که زنگ توان زد
دور چه ساغر زند کسی به تخیل
خنده مگر بر جهان بنگ توان زد
دامن مقصد که می کشد ز کف ما
گربه گریبان خویش چنگ توان زد
سخت چو فواره غافلی زته پا
سر به هوا تا کجا شلنگ توان زد
بیدل از اندوه اعتبار برون آ
تا پری این شیشه ها به سنگ توان زد

وزن: مُفْتَعِلُنْ فاعِلاتُ مُفْتَعِلُنْ فَعْ
بحر: منسرح مثمن مطوی منحور
نشانه‌های عروضی: - U U - | - U - U | - U U - | -
آنکه ما را به جفا سوخته یا می سوزد
نتوان  گفت چرا سوخته یا می سوزد
پیش چشمش نکنی حاصل هستی خرمن
که به یک برق ادا سوخته یا می سوزد
تاکی ای آینه زحمت کش صیقل باشی
خانه ات برق صفا سوخته یا می سوزد
تپشی چند که در بال و پر شعله ماست
ذوق پرواز رسا سوخته یا می سوزد
کس نفهمید که چون شمع در این محفل وهم
عالمی  سر به هوا سوخته یا می سوزد
نور انصاف  گر این است  که شاهان دارند
سایه در بال هما سوخته یا می سوزد
وهم اسباب مپیماکه دماغ مجنون
در سویدا همه را سوخته یا می سوزد
من و آهی  که اگر سرکشد از جیب ادب
از سمک تا به سما سوخته یا می سوزد
مشت آبی که درین دیر توان یافت کجاست
هرچه دیدیم چو ما سوخته یا می سوزد
تاکی از لاف  کند گرم دماغ املت
نفسی چند که واسوخته یا می سوزد
شش جهت شور سپندی ا ست ندانم بیدل
دل آواره  کجا سوخته یا می سوزد

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
دل مپرسید چرا سوخته یا می سوزد
هرچه شد باب وفا سوخته یا می سوزد
برق آن جلوه گراین است که من می بینم
خانه آینه ها سوخته یا می سوزد
سوز عشق و دل افسرده زاهد هیهات
از شرر سنگ  کجا سوخته یا می سوزد
اثر از ناله ارباب هوس بیزار است
برق تصویر که را سوخته یا می سوزد
غره صبر مباشید کزین لاله رخان
هرکه گردید جدا سوخته یا می سوزد
برق سودای تو در پرده اندیشه ما
کس چه داند که چها سوخته یا می سوزد
رشحه فیض قناعت بطلب  کاتش حرص
خرمن عمر ترا سوخته یا می سوزد
ساز هستی  که حریفان نفسش می خوانند
تا شود گرم نوا سوخته یا می سوزد
ای شرر ترک هوس  گیر که تا دم زده ای
نفس هرزه  درا سوخته یا می سوزد
کیست پرسد ز نمکدان لب او بیدل
کز چه زخم دل ما سوخته یا می سوزد

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
تو شمشیر حقی هر کس ز غفلت با تو بستیزد
همان د رکاسه ی سر خون او را گردنش ریزد
به  هرجا در رسد آوازه  کوس ظفر جنگت
همه گر شیر باشد زهره اش چون آب می ریزد
غبار موکبت هرجا نماید غارت آهنگی
حسود از بی پر و بالی به دوش رنگ بگریزد
ببالد آفتاب اقتدار از چرخ اقبالت
به فرق دشمن جاهت فلک خاک سیه بیزد
دعای بیدلان از حق امید این اثر دارد
که یارب آتش از بنیاد اعدای تو برخیزد

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
به این عجزم چه ز خاک حیاپرورد برخیزد
مگر مشتی عرق از من به جای  گرد برخیزد
مگو سهل است عاشق را به نومیدی علم گشتن
چها زپا نشیند تا یک آه سرد برخیزد
به مقصد برد شور یک جرس صد کاروان محمل
مباش از ناله غافل گر همه بی  درد بر خیزد
خیال آواره دشت هوای اوست اجزایم
مبادا حسرتی زین خاک بادآورد برخیزد
در آن وادی  که دامان تصرف بشکند رنگم
چو اوراق خزان نقش قدم هم زرد برخیزد
ازین دام تعلق بسکه دشوار است وارستن
تحیر نقش بندد گر نگاهی فرد برخیزد
اگر این است نیرنگ اثر زخم محبت را
نفس از سینه چون صبحم قفس پرورد برخیزد
بقدر اعتبار آیینه دارد جوهر هرکس
ز جرات  گیر اگر مو بر تن نامرد برخیزد
ز املاک هوس  دل نام کلفت مزرعی دارم
چو زخم آنجا همه گر خنده کارم درد برخیزد
ز سامان جنون جوش سحر خواهم زدن بیدل
گریبان می درم چندان که از من گرد برخیزد

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
چو شمع از ساز من دیگرکدام آهنگ برخیزد
جبین بر خاک مالد گر ز رویم رنگ برخیزد
مژه واکردن آسان نیست زبن خوابی  که من دارم
ز صیقل آینه پاها خورد تا زنگ برخیزد
جهان ما و من ناموسگاه وهم می باشد
چه امکان است از اینجا رسم نام و ننگ برخیزد
غرورش را بساط عجز ما آموخت رعنایی
که آتش در نیستان چون فتد آهنگ برخیزد
گر آزادی درین زندان سرا تا کی به خون خفتن
دل بی مدعا از هر چه گردد تنگ برخیزد
جنون زین دشت و در هر جا غبار وحشتم گیرد
کنم گردی که دور از من به صد فرسنگ برخیزد
فلک در گردش  است از وهم  ممکن  نیست  وارستن
مگر از پیش چشم این کاسه های بنگ برخیزد
به حرف و صوت ازین کهسار نتوان برد افسردن
قیامت صور بندد بر صدا تا سنگ برخیزد
گرانجانی مکن تا ننگ خفت  کم کشد همت
که هر کس مدتی یکجا نشیند لنگ برخیزد
فریب صلح از تعظیم مغروران مخور بیدل
رگ  گردن چو برخیزد به عزم جنگ برخیزد

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
چوگوهر قطره ام تاکی به آب افتدکه برخیزد
زمانی  کاش در پای حباب افتد که برخیزد
جهانی گشت از نامحرمی پامال افسردن
به  فکر خود کسی  زین  شیخ و شاب  افتد که برخیزد
به اقبال فنا هم ننگ دارد فطرت از دونان
مبادا سایه ای در آفتاب افتد که برخیزد
ز تقوا دامن عزلت گرفت وخاک شد زاهد
مگر چون شور مستی درشراب افتدکه برخیزد
به حشر خواجه  مپسند ای  فلک غیر از زمینگری
مباد این خر مکرر در خلاب افتدکه برخیزد
فسون شیشه  ما را ازپری نومیدکرد آخر
به روی کس محال است این نقاب افتدکه برخیزد
تحمل خجلت خفت نمی چیند درین محفل
سپند ما چرا دراضطراب افتد که برخیزد
درپن صحرا عروج ناز هرگردی ست دامانی
سر ما هم به فکر آن رکاب افتد که برخیزد
حیا مشکل  که  گیرد دامن رنگ چمن  خیزش
چوگل هرچند این آتش در آب افتدکه برخیزد
ز لنگرداری رسم توقع آب می گردم
خدایا بخت من چندان به خواب افتدکه برخیزد
نهان در آستین یأس دارم چون سحر دستی
غبار من دعای مستجاب افتدکه برخیزد
نمو ربطی ندارد با نهال مدعا بیدل
مگر آتش  درین  دیر خراب  افتدکه برخیزد

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
چه غفلت یارب از تقریر یأس انجام می خیزد
که دل تا وصل می گوید ز لب پیغام می خیزد
خیال چشم او داری طمع بگسل ز هشیاری
که اینجا صد جنون از روغن بادام می خیزد
چسان بیتابی عاشق نگیرد دامن حیرت
که از طرز خرامش  گردش ایام می خیزد
ز جوش خون دل بر حلقه آن زلف می لرزم
که توفان شفق آخر ز قعر شام می خیزد
ز بزم می پرستان بی توقف بگذر ای زاهد
که آنجا هرکه بنشبند ز ننگ و نام می خیزد
کرم درکار تست ای بی خبر ترک فضولی کن
که از دست دعا برداشتن ابرام می خیزد
نه اشک اینجا زمین فرساست نی آهی هوا پیما
غبار بی عصاییها به این اندام می خیزد
سخن در پرده خون سازی به است از عرض اظهارش
که از تحسین این بی دانشان دشنام می خیزد
جنون آهنگ صید کیست یارب مست بیتابی
که چون زنجیر شور از حلقه های دام می خیزد
عروج عشرت است امشب ز جوش خم مشو غافل
که صحن خانه مستان به سیر بام می خیزد
نفس سرمایه ای بیدل ز سودای هوس بگذر
سحر هم از سر این خاکدان ناکام می خیزد

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
بهار حیرت ست اینجا نه گل نی جام می خیزد
ز هستی تا عدم یک دیده بادام می خیزد
خروش فتنه زان چشم جنون آشام می خیزد
که جوش  الامان از جان خاص و عام می خیزد
دلیل شوق نیرنگ تماشای که شد یارب
که آب از آینه چون اشک بی آرام می خیزد
چه امکان ست صید خاکساران فنا کردن
به راه انتظار ما غبار از دام می خیزد
به طوف مدعا چون ناله عریان شو که عاشق را
فسردنها ز طوف جامه احرام می خیزد
هوای پختگی داری کلاه فقر سامان کن
که از تاج سرافرازان خیال خام می خیزد
ز نادانی حباب باده می نامند بیدردان
به دیدار تو چشم حیرتی  کز جام می خیزد
نفس در دل شکستم شعله زد دود دماغ من
هوا در خانه می دزدم غبار از بام می خیزد
رمیدن برنمی تابد هوای عالم الفت
چو جوش سبزه  گرد این بیابان رام می خیزد
درین مزرع که دارد ریشه از ساز گرفتاری
اگر یک دانه افتد بر زمین صد دام می خیزد
دماغ جاده پیمایی ندارد رهرو شوقت
شرر اول قدم از خود به جای گام می خیزد
ر بس در آرزوی می سرا  پا حسرتم بیدل
نفس تا بر لبم آید صدای جام می خیزد

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
به این ضعفی  که جسم زارم از بستر نمی خیزد
اگر بر خاک می افتد نگاهم برنمی خیزد
غبار ناتوانم با ضعیفی بسته ام عهدی
همه گر تا فلک بالم سرم زین در نمی خیزد
نفس عمر ی ست از دل می کشد دامن چه نازست این
غبار از سنگ اگر خیزد به این لنگر نمی خیزد
به وحشت دیده ام جون شمع تدبیر گران  خوابی
کزین محفل قدم تا برندارم سر نمی خیزد
فسردن سخت غمخواری ست بیمار تعین را
قیامت گر دمد موج از سرگوهر نمی خیزد
به درویشی غنیمت دار عیش بی کلاهی را
که غیر از درد دوش وگردن از افسر نمی خیزد
چنین در بستر خنثی  که خوابانید عالم را
که گردی هم به نام مرد ازین  کشور نمی خیزد
ز شور مجمع امکان به بیمغزی قناعت کن
که چون  دف جز صدای پوست زین  چنبر نمی خیزد
ازین همصحبتان قطع تمنای وفا کردم
خوشم  کز پهلوی من پهلوی لاغر نمی خیزد
ز شرم ما و من دارم بهشتی در نظرکانخا
جبین گر بی عرق شد موجش ازکوثر نمی خیزد
خطی بر صفحه امکان کشیدم ای هوس بس کن
ز چین دامن ما صورت دیگر نمی خیزد
به مردن نیز غرق انفعال هستی ام بیدل
ز خاکم تا غباری هست آب از سر نمی خیزد

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
نشیه دودی است  که از آتش می می خیزد
نغمه گردی ست که ازکوچه نی می خیزد
از لب نو خط او گر سخن ایجادکنم
جام را مو به تن از موجه می می خیزد
پیرگشتی ز اثرهای امل عبرت گیر
ازکمان بهر شکستن رگ وپی می خیزد
پیشتاز است خروس نفس از وحشت عمر
گرد جولان همه را گرچه ز پی می خیزد
چه خیال ست به خون تا به گلو ننشیند
هرکه چون شیشه رگ گردن وی می خیزد
دل اگر آیینه انجمن امکان نیست
اینقدر نقش تحیر ز چه شی می خیزد
عالمی سلسله پیرای جنون است اما
گردباد دگر از وادی حی می خیزد
سعی آه ازدل ما پیچ و خم وهم نبرد
جوهر از آینه با مصقله  کی می خیزد
مشو از آفت دمسردی پیری غافل
دود از طبع نفس موسم دی می خیزد
بیدل از بس به غم عشق سراپا گرهم
از دلم ناله به زنجیر چو نی می خیزد

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
تبسم هرکجا رنگ سخن زان لعل تر ریزد
زآغوش رک کل شوخی موج گهرریزد
به آهنگ نثار مقدم گلشن تماشایت
چمن  در هر گلی صد نرگسستان سیم و زر ریزد
گریبان چاکیی دارند مشتاقان دیدارت
که کر اشکی به عرض آرند صد توفالا سحر ریزد
رگ خش ندارد دستگاه قطره آبی
به جای خون مگر رنگ گداز نیشتر ریزد
غبارم زحمت آن آستان داد از گرانجانی
بگو تا ناله اش بردارد و جای دیگر ریزد
به ناموس وفا در پرده دل آب می گردم
مبادا حسرت دیدار چون اشکم به در ریزد
به صورت گر تهی دستم به معنی گنجها دارم
که  گر یک  چشم من  دامن فشاند صد گهر ریزد
تویی  کز همت بیدستگاهان غافلی ورنه
ز عنقا آشیان برتر نهد رنگی  که پر ریزد
توان سیر تنک سرمایه گیهای جهان کردن
که هرجا گرد شامی  بشکند رنگ  سحر ریزد
چو اشک شمع نقد آبرویی در گره دارم
که تا در پرده است آب است  چون رپزد شرر ریزد
کلاه عزت افلاک فرش نقش پاگیرد
چو بیدل هرکه ا ز راهت کف خاکی به سر ریزد

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
وداع  کلفتم تا گل  کند چاک جگر ریزد
شب از برچیدن دامان  گریبان سحر ریزد
نی ام فرهاد لیک از دل گرانی  کلفتی دارم
که بار ناله من بیستون را از کمر ریزد
در این  گلشن چو شبنم از محبت چشم آن دارم
که سرتا پای من بگدازد و یک چشم تر ریزد
مجویید از هجوم آرزو غیر از گداز دل
کف خون است اگر این رنگ ها بر یکدگر ریزد
جهان را اعتباری هست تا نیرنگ مشتاقی
چو چشم آید به هم  ناچار مژگان از نظر ریزد
سر و برگ اجابت نیست آه حسرت ما را
همان بهتر که این آتش به بنیاد اثر ریزد
محبت  کشته  را سهل  است اشک از دیده افشاندن
که عاشق  گرد اگر از دامن افشاند جگر ریزد
هوس  پیمایی آماده ست اسباب ندامت را
حذر آن شیوه  کز بی حاصلی خاکت به سر ریزد
به انداز خرامش  کبک اگر دوزد نظر بیدل
خجالت در غبار نقش پایش بال و پر ریزد

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
خرد به عشق  کند حیله ساز جنگ و گریزد
چو حیز تیغ حریف آورد به چنگ و گریزد
به ننگ مرد ازین بیشتر گمان نتوان برد
قیامتی  که بزه باشدش خدنگ و گریزد
نگارخانه امکان به و حشتی ست که گردون
کشند زره رزوشبش صورت پلنگ وگریزد
کنار امن مجویید از آن محیط که موجش
ز جیب خود به  در آرد سر نهنگ و گریزد
ازین قلمرو حیرت چه ممکن است رهایی
مگر کسی قدم انشا کند ز رنگ و گریزد
ز انس طرف نبستم به قید عالم صورت
چو مؤمنی  که دلش  گیرد از فرنگ وگریزد
دل رمیده عاشق بهانه جوست به رنگی
که شیشه گر شکنی بشنود ترنگ و گریزد
سپندوار فتاده ست عمر نعل در آتش
بهوش باش مبادا زند شلنگ و گریزد
کدام سیل نهاده ست روم به خانه چشمم
که اشک آبله بندد به پای لنگ و گریزد
رمیدنی ست ز شور زمانه رو به قفایم
چو کودکی  که سگی را زند به سنگ و گریزد
مخوان به موج  گهر قصه تعلق بیدل
مباد چون نفس از دل شود به تنگ و گریزد

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U - -
مباش غره به سامان این بنا که نریزد
جهان طلسم غبارست ازکجا که نریزد
مکش ز جرات اظهار شرم تهمت شوخی
عرق دمی شود آیینه حیا که نریزد
به جدگرفتن تدبیر انتقام چه لازم
همانقدر دم تیغت تنک نما که نریزد
قدح به خاک زدیم از تلاش صحبت دونان
نداشت آن همه موج آبروی ما که نریزد
به گوش منتظران ترانه غم عشقت
فسانه شبخون دارد آن صدا که نریزد
دل ستمکش بیحاصلی چو آبله دارم
کسی کجا برد این دانه زیر پا که نریزد
به باد رفتم و بر طبع کس نخورد غبارم
دگر چه سحرکند خاک بی عصا که نریزد
نثار راه تو دیدم چکیدن آینه اشکی
گرفتم از مژه اش برکف دعا که نریزد
خمید پیکرم از انتظار و جان به لب آمد
قدح به یاد توکج کرده ام بیا که نریزد
به این حنا که  گرفته است خون خلق به  گردن
اگر تو دست فشانی چه رنگها که نریزد
غم مروت قاتل گداخت پیکر بیدل
مباد خون  کس ارزد به این بها که نریزد

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U - -
به  گرمی نگه از شعله تاب می ریزد
به نرمی سخن از گوهر آب می ریزد
طراوت عرق شرم را تماشا کن
چو برگ  گل ز نقابش  گلاب می ریزد
صبا به دامن آن زلف تا زند دستی
غبار شب ز دل آفتاب می ریزد
صفای خاطر ما آبیار جلوه اوست
کتان شسته همان ماهتاب می ر یزد
به عالمی  که  کند عشق صنعت آرایی
چمن ز آتش و گلخن ز آب می ریزد
ز موج خیز غناکوه و دشت یک دپاست
خیال تشنه لب ما سراب می ریزد
به ذوق راحت از افتادگی مشو غافل
که لغزش مژه ها رنگ خواب می ریزد
بجو ز خاک نشینان سراغ  گوهر راز
که نقد گنج ز جیب خراب می ریزد
ذخیره  دل روشن نمی شود اسباب
که هرچه آینه گیرد درآب می ریزد
زمام  کار به تعجیل نسپری بیدل
که بال برق شرار از شتاب می ریزد

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
به هرکجا مژه ام رنگ خواب می ریزد
گداز شرم به رویم گلاب می ریزد
مباش بیخبر از درس بی ثباتی عمر
که هر نفس ورقی زین  کتاب می ریزد
صفای دل کلف اندود گفتگو مپسند
نفس برآتش آیینه  آب می ریزد
ز تنگنای جسد عمرهاست تاخته ایم
هنوز قامت پیری رکاب می ریزد
گلی که رنگ دو عالم غبار شوخی اوست
چو غنچه خون مرا در نقاب می ریزد
خوشم به یاد خیالی که گلبن چمنش
گل نظاره در آغوش خواب می ریزد
گداز دل به نم اشک عرض نتوان داد
محیط  آب رخی از سحاب می ریزد
ز خویش رفتن عاشق بهار جلوه اوست
شکست رنگ سحر آفتاب می ریزد
مخور ز شیشه گردون فریب ساغر امن
که سنگ رفته به جای شراب می ریزد
ز بیقراری خود سیل هستی خویشم
چو اشک رنگ بنای من آب می ریزد
به حرف لب مگشا تا توانی ای بیدل
که آبروی نفس چون حباب می ریزد

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
خطی  که بر گل روی تو آب می ریزد
به سایه آب رخ آفتاب می ریزد
زبان نکهت گل ازسوال خود خجل است
لبت ز بسکه به نرمی جواب می ریزد
فلک زخون  شفق آنچه شب به شیشه  کند
صباح در قدح آفتاب  می ریزد
به هرچه دیده گشودیم  گرد وبرانی ست
دل که رنگ جهان خراب می ریزد
خیال تیغ نگاه تو خون دلها ر بخت
به نشیه ای  که ز مینا شراب می ریزد
بیا که بی توام امشب به جنبش مژه ها
نگه ز دیده چوگرد ازکتاب می ریزد
دمی که از دم تیغت سخن رود به زبان
به حلق تشنه ما حسرت آب می ریزد
به  گریه منکر تردامنان عشق مباش
که اشک بحر ز چشم حباب می ریزد
شکنج حلقه دامی  که جیب هستی تست
اگر ز خویش برآیی رکاب می ریزد
تو ای حباب چه یابی خبر ز حسن محیط
که چشم شوخ تو رنگ نقاب می ریزد
درین محیط زبس جای خرمی تنگ است
اگر به خویش ببالد حباب می ریزد
بر آتش که نهادند پهلوی بیدل
که جای اشک  شرر زبن کباب می ریزد

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
باز اشکم به خیالت چه فسون می ریزد
مژه می ا فشرم آیینه برون می ریزد
هرکجا می گذری گرد پر طاووس است
نقش پایت چقدر بوقلمون می ریزد
چه اثر داشت دم تیغ جفایت که هسنوز
کلک تصویر شهیدان تو خون می ریزد
عبرت از وضع جهان گیر که شخص اقبال
آبرو بر در هر سفله دون می ریزد
عافیت ساز ترددکده دانش نیست
مفت گردی که به صحرای جنون می ریزد
جام تا شیشه این بزم جنون جوش می اند
خون دل اینهمه بیرون و درون می ریزد
در دبستان ادب مشق کمالم این است
که الف می کشم و حلقه نون می ریزد
سر بی سجده عرق بست به پیشانی من
می ام از شیشه ناگشته نگون می ریزد
بیدل از قید دل آزاد نشین صحرا شو
وسعت ازتنگی این خانه برون می ریزد

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
چاک کسوت فقرم رنگ خنده می ریزد
بخیه بی بهاری نیست  گل ز ژنده می ریزد
در دماغ پروانه بال می زند اشکم
قطره های این باران پر تپنده می ریزد
در عدم هم اجزایم دستگاه زنهاری ست
این غبار بر هر خاک خط  کشنده می ریزد
ریشه در هوا داربم تاکجا هوس  کاریم
دانه شرر در خاک نارسنده می ریزد
باغ ما چمن دارد در زمین خاموشی
غنچه باش و گل می چین  گل به خنده می ریزد
بیخبر نگردیدی محرم کف افسوس
کاین درشتی طبعت از چه رنده می ریزد
گرد ناتوان ما چند بر هوا باشد
گر همه فلکتازست بال کنده می ریزد
نامه گر به راه افکند عذرخواه قاصد باش
بالها چو شمع اینجا از پرنده می ریزد
جوهر تلاش از حرص پایمال ناکامی ست
هر عرق که ما داریم این دونده می ریزد
پاس آبرو تا خون فرق نازکی دارد
این به تیغ می ر یزد آن به خنده می ریزد
جز حیا نمی باشد جوهر کرم بیدل
هرچه ریزشی دارد سرفکنده می ریزد

وزن: فاعِلُنْ مَفاعیلُنْ فاعِلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: مقتضب مثمن مطوی مقطوع
نشانه‌های عروضی: - U - | U - - - | - U - | U - - -
به طراز دامن ناز و چه ز خاکساری ما رسد
نزد آن مژه به بلندیی که ز گرد سرمه دعا رسد
تک و پوی بیهده یک نفس در انفعال هوس نزد
به محیط می رسدم شنا عرقی اگربه حیا رسد
به فشارتنگی این قفس چو حباب غنچه نشسته ام
پر صبح می کشم از بغل همه  گر نفس به هوا رسد
ز خمار فرصت پرفشان نه بهار دیدم و نی خزان
همه جاست نشیه به شرط آن که دماغها به وفا رسد
نه زمین بساط غبار ما نه فلک دلیل بخار ما
به سراغ گرد نفس کسی به کجا رسدکه به ما رسد
به گشاد دست  کرم قسم  که درین زیانکده ستم
نرسد به تهمت بستگی ز دری  که نان به گدا رسد
دل بینوا به کجا برد غم تنگدستی ومفلسی
مژه برهم آورد از حیاکه برهنه ای به قبا رسد
مگذر ز خاصیت سخا که سحاب مزرعه وفا
به فتادگی شکند عصا که فتاده ای به عصا رسد
به دعایی از لب عاجزان نگشوده ای در امتحان
که زآبیاری یک نفس سحری به نشو و نما رسد
به  کمین جهد تو خفته است الم ندامت عاجزی
مدو آنقدر به ره هوس  که به خواب آبله پا رسد
به قبول آن کف نازنین که کند شفاعت خون من
در صبر می زنم آنقدرکه بهار رنگ حنا رسد
سر رشته طرب آگهان به بهار می کشد از چمن
چو خیال بیدل اگر کسی زتو نگذرد به خدا رسد

وزن: مُتَفاعِلُنْ مُتَفاعِلُنْ مُتَفاعِلُنْ مُتَفاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: U U - U - | U U - U - | U U - U - | U U - U -
بر رمز کارگاه ازل کیست وارسد
ما خود نمی رسیم مگرعجزما رسد
هر شیوه ای کمینگر ایجاد رتبه ای ست
شکل غبار ناشده کی بر هوا رسد
فهم شباب قابل تحقیق ضعف نیست
پیری ست فطرتی که به قد دوتا رسد
ما را چو شمع  کشته اگر اوج بینش است
کم نیست ا- بنکه سعی نگه تا به پا رسد
در وادیی  که منزل و ره جمله رفتنی ست
اندیشه رفته است ز خود تا کجا رسد
آیینه را به قسمت حیرت قناعتی ست
زین جوش خون بس است  که رنگی به ما رسد
تا گرد ما و من به هوا نیست پر فشان
بیدل به کنه ذره رسیدن  کرا رسد

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
همت از گردنکشی مشکل به استغنا رسد
برخم  تسلیم زن  تا سر به پشت پا رسد
تا ز مستی تردماغی  انفعال آماده باش
آخر از صهبا خمی برگردن مینا رسد
فطرت آفتهاکشد تا نقش بربندد درست
اولین جام شکست از شیشه بر خارا رسد
غافل ازکیفیت پیغام یکتایی مباش
قاصد او می رسد هرجا دماغ ما رسد
عالمی را بی بضاعت  کرد سودای شعور
نقدی از خود کم کند هرکس به جنسی وارسد
راحت آبادی  که وحشت بانی آثار اوست
گرکسی تا پای دیوارش رسد صحرا رسد
نور شمع عزتم اما در این ظلمت سرا
عالمی پهلو تهی سازدکه بر من جا رسد
همچو بوی غنچه از ضعفی که دارم در کمین
امشبم  گر جان رسد بر لب نفس فردا رسد
پیکرم چون شمع از ننگ زمینگیری  گداخت
سر به ره می افکنم تا پا به خواب پا رسد
همنشینان زین چمن رفتند من هم بعد از این
بشکنم رنگی که فریادم به آن  گلها رسد
غنچه شو بوی گل طرز کلامم نازک است
بی تأمل نیست ممکن  کس به این انشا رسد
خودسری بیدل چه مقدار آبیار وهمهاست
سرو زین اندام می خواهد به آن بالا رسد

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -