cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
از بس قماش دامن دلدار نازک است
دستم ز کار اگر نرود کار نازک است
از طوف گلشنت ادبم منع می کند
کیفیت درشتی این خار نازک است
تا دم زنی چو آینه گردانده است رنگ
این کارگاه جلوه چه مقدار نازک است
عرض وفا مباد وبال دگر شود
ای ناله عبرتی که دل یار نازک است
تا کشت جنبش مژه سیل بنای اشک
بی پرده شد که طینت هموار نازک است
ای نازنین طبیب ز دردت گداختم
پیش آ که ناله من بیمار نازک است
فرصت کفیل این همه غفلت نمی شود
خوابت گران و سایه دیوار نازک است
مشکل به نفی خود کنم اثبات مدعا
آیینه وهم و خاطر زنگار نازک است
وحدت به هیچ جلوه مقابل نمی شود
بی رنگ شو که آینه بسیار نازک است
اظهار ما ز حوصله آخر به عجز ساخت
چندان که ناله خون شده منقار نازک است
اندیشه در معامله عشق داغ شد
آیینه اوست یا منم  اسرار نازک است
بیدل نمی توان ز سر دل گذشتنم
این مشت خون ز آبله صد بار نازک است

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
در ندامت گل مقصود به بر نزدیک است
دامنی هست به دستی که به سر نزدیک است
دوری منزل مقصود ز خودبینی هاست
اگر از خویش کنی قطع نظر نزدیک است
رهبرکام تو پاس نفس است ای غواص
سر این رشته نگهدارگهر نزدیک است
ای هوس آنهمه مغرور اقامت نشوی
نسبت سنگ هم اینجا به شرر نزدیک است
همه گویند جدا نیست زما دلبرما
ما چنین دور چراییم اگر نزدیک است
ترک اوهام جسد مژده گردون تازی ست
بیضه هرگه شکند رستن پرنزدیک است
ناتوانی ز چه رو صید خیالم نکند
تاب این رشته به آن موی کمر نزدیک است
سیرها در هوس آباد تمنا کردیم
منزل یاس  ز هر راهگذر نزدیک است
همه مقصدطلبان دام لغزش گیرند
گر بدانندکه منزل چه قدر نزدیک است
نفست گام فنا می شمرد غفلت چند
آنچه دور است کنون وقت دگر نزدیک است
بیدل آنجاکه جنون منصب عزت بخشد
نسبت آبله با دیده تر نزدیک است

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
یار دور است ز ما تا به نظر نزدیک است
امتیاز آینه دوری هر نزدیک است
می گزد جوهر آیینه  کف دست تهی
باخبر باش که افلاس و هنر نزدیک است
اگر از نعمت الوان نتوان کام گرفت
مغتنم  گیر که دندان به جگر نزدیک است
چون نفس نیم نفس در قفس آینه ایم
راحت منزل ما پر به سفر نزدیک است
دود دل مژده ی خاکستر ما داد و گذشت
یعنی این شب  که تو دیدی به  سحر نزدیک  است
در عبادتکده ی دل که ادب  محرم اوست
هر دعایی که نکردم به اثر نزدیک است
خم تسلیم هم از وضع نیازم بپذیر
حلقه هرچند برون است ز در نزدیک است
غیر بسمل همه کس جست و ندادند سراغ
آشیانی که به افشاندن پر نزدیک است
دوری آب و گهر بر من و دلدار مبند
آنقدر نیست که گویم چقدر نزدیک است
بیدل آیینه بپرداز غم د وری چند
آسمان نیز به انداز نظر نزدیک است

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
بسکه این گلشن افسرده کدورت رنگ است
نفس غنچه برآبینه شبنم زنگ است
از تماشاگه حیرت نتوان غافل بود
بزم بی رنگی آیینه سراپا رنگ است
در مشرب زن و از قید مذاهب بگریز
عافیت نیست در آن بزم که سازش جنگ است
هر طرف موج خیالی ست به توفان همدوش
کشتی سبز فلک غرقه آب بنگ است
غره هرزه دویهای طلب نتوان بود
سر ما سجده فروش کف پای لنگ است
ثمرکینه دهد مهر به طبع ظالم
آتش است آن همه آبی که نهان در سنگ است
دوری دامن وصل است به خود پیچیدن
غنچه گر واشود از خویش گلش در چنگ است
طلبم تا سرکوی تو به پروازکشید
آب خود را چو به گلشن برساند رنگ است
وحشتم در قفس بال و پرافشانی نیست
ساز پروانه این بزم شرر آهنگ است
بسکه چون رنگ ز شوقت همه تن پروازیم
خون ما را دم بسمل زچکیدن ننگ است
مفت آن قطره کزین بحرتسلی نخرید
بی تپیدن دو جهان برگهر ما تنگ است
از قدم نیست جدا عشرت مجنون بیدل
شور زنجیر نواسنج هزار آهنگ است

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
دلم چو غنچه در آغوش   عافیت تنگ است
ز خواب ناز سرم چون گهر ته سنگ است
نمی توان طرف خوب و زشت عالم بود
خوشا طبیعت آیینه ای که در زنگ است
به هستی از اثر نیستی مشو غافل
بهار حادثه یکسر شکستن رنگ است
اگر تو پای به دامن کشیده ای خوش باش
که غنچه را نفس آرمیده در چنگ است
به این دو روزه  نمودی که در جهان داربم
نشان ما عرق شرم و نام من ننگ است
ز غنچه خسبی اوراق گل توان دانست
که جای خواب فراغت درین چمن تنگ است
بهار کرد خطت مفت جلوه  شوخی ناز
طراوت رگ  گل دام عشرت رنگ است
به وادیی که تحیر دلیل مقصد ماست
ز اشک تا به چکیدن هزار فرسنگ است
نزاکت خط شوخ تو در نظر داربم
به  چشم ما رگ  گل  یک قلم رگ سنگ است
چو گفتگو به میان آمد آشتی برخاست
میان کام و زبان نیز در سخن جنگ است
غبار الفت اسباب دام غفلت ماست
تصور مژه بر صافی نگه زنگ است
زحرف زهد به میخانه دم مزن بیدل
که تار سبحه درین بزم خارج آهنگ است

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
دل  مضطرب یأس  و نفس ناله به  چنگ است
دریاب  که خون رگ ساز تو چه رنگ است
تا راه سلامت سپری محو عدم باش
آسودگی شیشه همان در دل سنگ است
آیینه به صیقل زن اگر حوصله خواهی
در قلزم تحقیق صفای تو نهنگ است
هر گه مژه واشد چو شرر رفته ای از خویش
از چشم به هم بسته شتاب تو درنگ است
دل تا به کی از ضبط نفس آب نگردد
بر سنگ  هم از جوش  شرر قافیه تنگ است
از وحشت این بزم به عشرت نتوان زیست
هرچند چراغانش کنی پشت پلنگ است
ایمن مشو از خواهش خون ناشده در دل
موجی که به  گوهر نخزیده  ست نهنگ است
ای ناله مبادا به خیالم روی از خویش
چون  اشک دماع  تپشم شیشه به  چنگ است
در یاد توام نیست غم ازکلفت امکان
گردی  که بود در ره  گلشن همه رنگ است
آنجا که فضولی رم نخجیر مراد ست
از کیش  ادب  آن  که نجسته ست  خدنگ است
کفری بتر از غفلت خودبینی ما نیست
در عالم دین پیشگی آیینه فرنگ است
بیدل شررم نازتعین چه فروشد
ما و سرتسلیم که عمری ست به سنگ است

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
نه منزل بی نشان نی جاده تنگ است
به  راهت پای  خواب  آلوده سنگ است
به صد گلشن دواندی ریشه وهم
نفهمیدی گل مقصد چه رنگ است
به حسن خلق خوبان دلشکارند
کمان شاخ گل نکهت خدنگ است
طرب کن ای حباب از ساز غف لت
که  گر واشد مژه  کام نهنگ است
جهان جنس بد و نیکی ندارد
تویی سرمایه هرجا صلح وجنگ است
در این گلشن سراغ سایه گل
همان بر ساحت پشت پلنگ است
به یکتایی طرف گردیدنت چند
خیال اندیشی آیینه زنگ است
ز امید کرم قطع نظر کن
زمین تا آسمان یک چشم تنگ است
مکش رنج نگین داری که آنجا
سر وامانده ی نامت به سنگ است
بپرهیز از بلا ی خودنمایی
مسلمانی تو و عالم فرنگ است
صدایی از شکست دل نبالید
چو گل این قطره خون مینای رنگ است
به  گفتن گر رسانی فرصت  کار
شتابت آشیان ساز درنگ است
عدم هستی شد از وهم تو من
خیال آنجا که زور آورد بنگ است
منه بر نقش پایش جبهه بیدل
بر این آیینه عکس سجده زنگ است

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
بس که ساز این بساط آشفتگی های دل است
بی شکست شیشه امید چراغان مشکل است
صید مجنون طینتان بی دام الفت مشکل است
هرکه بیمار محبت گشت سرتا پا دل است
چشم واکردن کفیل فرصت نظاره نیست
پرتو این شمع آغوش وداع محفل است
وحدت و کثرت چو جسم و جان در آغوش همند
کاروان روز و شب را در دل هم منزل است
در غبار بیدلان دام نزاکت چیده اند
کیست دریابد که لیلی پرده دار محمل است
دیده تنها کاسه دریوزه دیدار نیست
از تپش در هر بن مویم هجوم سایل است
دانه مجنون سرشت مزرع رسواییم
ریشه ام گل کردن چاک گریبان دل است
حیرت آیینه با شوخی نمی گردد بدل
بی خود آن جلوه ام تکلیف هوشم مشکل است
هیچ موجودی به عرض شوق ناقص جلوه نیست
ذره هم در رقص موهومی که دارد کامل است
بس که هر عضوم اثرپرورده بیداد اوست
رنگ اگر در خون من یابی حنای قاتل است
غرقه صد کلفتم از عجز من غافل مباش
هر نفس کز سینه ام سر می کشد دست دل است
عرض نیرنگ تپش های مرا تکرار نیست
اشک هر مژگان زدن ها رنگ دیگر بسمل است
تا به بی دردی توانی ساعتی آسوده زیست
بیدل از الفت تبرا کن که الفت قاتل است

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
احتیاجی با مزاج سبزه وگل شامل است
هرچه می روید ازین صحرا زبان سایل است
اعتبارات غنا و فقر ما پیداست چیست
خاک از آشفتن غبارست و به جمعیت گل است
وحشت بحر از شکست موج ظاهر می شود
رنگ روی عشقبازان گرد پرواز دل است 
بی گداز خویش باید دست شست از اعتبار
هرکه درخود می زند آتش چراغ محفل است
صیدگاه کیست این گلشن که هر سو بنگری
آب و رنگ گل پرافشانتر ز خون بسمل است
هرچه می بینم سراغی از خیالش می دهد
پیش مجنون وادی امکان غبار محمل است
سیل بنیاد تحیر حسرت دیدارکیست 
جوهرآیینه چون اشکم چکیدن مایل است
نیستی شاید به داد اضطراب ما رسد
شعله را بی سعی خاکسترتسلی مشکل است
تا نگردید آفت آسایشم نیرنگ هوش
زین معما بیخبر بودم که مجنون عاقل است
ازتلاش عافیت بگذرکه در دریای عشق
هرکجا بی دست و پایی جلوه گر شدساحل است
کوشش ما مانع سرمنزل مقصود ماست
در میان بسمل و راحت تپیدن حایل است
باطن آسوده ازیک حرف بر هم می خورد
غنچه تا خواهد نفس بر لب رساند بیدل است

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
الفت تن باعث فکر پریشان دل است
دانه صاحب ریشه از آمیزش آب وگل است
عمرراکوتاهی سعی نفس آسودگی ست
پیچ و تاب جاده هرجا محوگردد منزل است
هر قدم عرض نزاکت داشت سعی رفتگان
کزهجوم آبله این دشت سرتا پا دل است
شسته می  گردد نمایان سر خط موج از محیط
نقش ما زین صفحه پیش از ثبت کردن زایل است
وهم هستی بست برآیینه ام رنگ دویی
تاکسی خود را نمی بیند به وحدت واصل است
بسکه الفتگاه عجزم دلنشین بیخودی ست
آب اگرکردم ازین خاکم روانی مشکل است
در غبار دل تسلی گونه ای داریم و بس
موج راگرد شکست آیینه دار ساحل است
تیغ عبرت در بغل دارد هوای باغ دهر
چون شفق گردی که بال افشانداینجا بسمل است
نیست عالم جای عرض بیقراریهای دل
پرتوی زین شمع اگر بالد برون محفل است
غیر را در عالم وحدت نگاهان بار نیست
کاروان وادی مجنون غبار محمل است
از سر هستی به ذوق گریه نتوانم گذشت
تا نمی در چشم دارم خاک این صحرا گل است
چیده ام از خویش بر غفلت بساط آگهی
این حباب آیینه دل دارد اما بیدل است

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
بس که دشت از نقش پای لیلی ما پرگل است
گردباد از شور مجنون آشیان بلبل است
حسن خاموش از زبان عشق دارد ترجمان
سرو مینا جلوه را کوکوی قمری قلقل است
بس که مضمون نزاکت صرف سرتاپای اوست
گر کف دستش خطی دارد رگ برگ گل است
در خراش زخم عرض رونق دل دیده ام
چشمه آیینه را جوهر هجوم سنبل است
نیست  کلفت تن به تشریف قناعت داده را
غنچه را صد پیرهن بالیدن از یک فر گل است
آدمی را بر لباس صوف و اطلس فخر نیست
دیده باشی این قماش اکثر ستوران را جل است
همچو عمری سرو هم از بند غم آزاد نیست
حسن و عشق اینجا به پا زنجیر و بر گردن غل  است
با قد خم گشته از هستی توان آسان گذشت
کشتی ات گر واژگون گردد در این دل با پل است
بعد مردن هم نی ام بی دستگاه می کشی
از کف خاک من از نقش قدم جام مل است
بیدل از خلقند خوبان چمن صیاد دل
شاهد گل را همان آشفتن بو کاکل است

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
عالم ایجاد عشرتخانه جزو و کل است
در بهار رنگ هر جا چشم واگردد گل است
گر تأمل زین چمن رمز خموشان واکشد
در نمکدان لب هر غنچه  شور بلبل است
می توان در تخم دیدن شاخ و برگ نخل را
جزو چون  کامل شود آیینه حسن کل است
دسترنج هر کس از پهلوی  کوشش های اوست
ریشه تاک از دویدن چون عرق آرد مل است
طبع ما تنها اسیر دستگاه عیش نیست
تا بگیرد دل غم بی ناخنی هم چنگل است
در پناه شعله  راحت  بر وریم از فیض عشق
داغ سودا بر سر ما سایه برگ گل است
شور مستی های ما خجلت کش افلاس نیست
تا شکستن شیشه ما آشیان قلقل است
پیر گشتی با هجوم  گریه باید ساختن
سیل این  صحرا همه در حلقه  چشم  پل است
بس که  گوی  شوخی  از هم برده  است  اجزای حسن
ابرو از دنباله داری پیش پیش کاکل است
فیض این  گلشن چه امکان است بیدل کم شود
سایه  گل چون پریشان شد بهار سنبل است

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
آگاهی و افسردگی دل چه خیال است
تا دانه به خود چشم گشوده ست نهال است
آیینه گل از بغل غنچه برون نیست
دل گر شکند سربسر آغوش وصال است
حیرتکده دهر جز اوهام چه دارد
آبادکن خانه آیینه خیال است
برفکربلند آن همه مغرورمباشید
این جامه نو ناخنه چشم کمال است
کی فرصت عیش است درتن باغ که گل را
گرگردش رنگی ست همان گردش سال است
از ریشه نظاره دماندیم تحیر
بالیدگی داغ مه از جسم هلال است
در خلوت دل ازتو تسلی نتوان شد
چیزی که در آیینه توان دید مثال است
هرگام به راه طلبت رفته ام از خویش
نقش قدمم آینه گردش حال است
هرجا روم از روز سیه چاره ندارم
بی روی تو عالم همه یک چشم غزال است
آن مشت غبارم که به آهنگ تپیدن
در حسرت دامان نسیمش پر و بال است
ای ذره مفرسای بپرداز توهم
خورشید هم از آینه داران زوال است
بیدل من و آن دولت بی دردسر فقر
کز نسبت او چینی خاموش سفال است

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
در وصلم و سیرم به گریبان خیال است
چون آینه پرواز نگاهم ته بال است
بیقدری دل نیست جزآهنگ غرورش
تا چینی ما خاک نگشته ست سفال است
سایل به کف اهل کرم گر به غلط هم
چشمی بگشاید لب صد رنگ سوال است
از بیخبری چندکنی فخر لباسی
پشمی ست که بر دوش تو درکسوت شال است
از مایده بی نمک حرص مپرسید
چیزی که به جز غصه توان خورد محال است
جهدی که زکلفتکده جسم برآیی
هر دانه که ازخاک برون جست نهال است
بگداز به رنگی که پری داغ توگردد
چون سنگ اگر شیشه برآیی چه کمال است
بر جلوه اسباب توهم نفروشی
دیوار و در خانه خورشید خیال است
لعل توبه بزمی که دهد عرض تبسم
موج گهر آنجا شکن چهره زال است
زین مایده یک لقمه گوارا نتوان یافت
نعمت همه دندان زده رنج خلال است
بیدل دل ما با چه شهود است مقابل
نقشی که درین پرده ببستیم خیال است

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
داغ اگر حلقه زند ساغر صهبای دل است
ناله گر بال کشد گردن مینای دل است
نیست بی شور جنون مشت غباری زین دشت
ششجهت  عرض پریشانی اجزای دل است
دهرگو تنگتر از قطره خونم گیرد
گره آبله میدان تپشهای دل است
مسطر صفحه آیینه همان جوهر اوست
نفس سوخته هم جاده صحرای دل است
عشرت خانه تاریک ز روزن باشد
زخم پیکان توام چشم تماشای دل است
پشه تخم است  به هرجا ز دویدن واماند
نفس از ضبط من و ماگهرآرای دل است
راحت شیشه در آغوش شکست است اینجا
صدف گوهر ما زخم طربزای دل است
به که جزبرورق گل ننشیند شبنم
بیشتر دست نگارین بتان جای دل است
چون طلب سوخت نفس  گریه روان می گردد
اشک یکسر قدم آبله فرسای دل است
بحر بر موج گهر حکم روانی می کرد
گفت  معذور که در دامن من  پای دل است
درد مشکل که ازین دایره بیرون تازد
آنچه در ای شکست آمده مینای دل است
بیدل ازگرد هوس در قفس یاس مباش
زنگ آیینه ات افسون تمنای دل است

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
صبح این بادیه آشوب تپشهای دل است
شام گردی ز جنون تازی سودای دل است
مجمر اینجا همه  گوش است بر آواز سپند
آسمان خانه زنبور ز غوغای دل است
گه تپشگاه فغان  گاه جنون می خندد
برق  تازی که در آیینه اخفای دل است
نیست حرفی  که ازین نقطه نیاید بیرون
شور ساز دو جهان اسم معمای دل است
نه همین اشک به توفان تپش می غلتد
داغ هم زورق توفانی دریای دل است
شیشه بی خون جگر کی  گذرد از سر جام
چشم حیرت زده ام آبله پای دل است
حسن بی پرده و من سر به  گریبان خیال
اینکه منع نگهم می کند ایمای دل است
نوبهاری عجب از وهم خزن باخته ام
غم امروز من اندیشه فردای دل است
ظرف و مظروف خیال آینه یکدگرند
هرکجا از تو تهی نیست همان جای دل است
نیست جز بیخری راحله ریگ روان
رفتن از دست به ذوق طلبت پای دل است
کس به تسخیر نفس صرفه تدبیر ندید
به هوس دام مچین وحشی صحرای دل است
بیدل احیای معانی به خموشی کردم
نفس سوخته اعجاز مسیحای دل است

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
چشم بیدار طرب مایه سامان گل است
در نظر خوابت اگر سوخت چراغان گل است
آب و رنگ دگر از فیض جنون یافته ایم
عرض رسوایی ما چاک گریبان گل است
عشرت رفته درین باغ تماشا دارد
خنده های سحر آغوش پریشان گل است
یک نگه مشق تماشای طرب مفت هوس
غنچه در مهد به پرداز دبستان گل است
داغ بیطاقتی کاغذ آتش زده ایم
رفتن از خود چقدر سیر خیابان گل است
اشک ما موج تبسمکده شوخی اوست
شور شبنم نمکی از لب خندان گل است
فرصت عیش  درین باغ نچیده ست بساط
رنگ گردیست ز پایی که به دامان گل است
نشوی بیهوده تهمت کش جمعیت دل
غنچه هم در شکن ببستن پیمان گل است
تو هم از ناله بلبل نشستن آموز
صحن این باغ پر از خانه به دوشان گل است
رنگ و بو در نظرت چند نقاب آراید
با خبر باش همین صورت عریان گل است
یاد ما حسن تو را آینه استغناست
ناله بلبل بیدل علم شان گل است

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
خنده صبحی ست که در بندگریبان گل است
عیش موجی ست که سرگشته توفان گل است
غنچه را بوی دل افزا سخن زیرلبی ست
خلق خوش ابجد طفلان دبستان گل است
محو رنگینی گلزار تماشای توام
از نگه تا مژه ام عرض خیابان گل است
بسکه صد رنگ جنون زنده شد ازبوی بهار
دم عیسی خجل از جنبش دامان گل است
درگلستان وفاسعی کسی ضایع نیست
رنگ هم گر رود از خود پی سامان گل است
عالمی چشم به گرد رم ما روشن کرد
دم صبح  آینه پرداز چراغان گل است
ای خوش آن دیده که درانجمن ناز و نیاز
بال بلبل به نظر دارد و حیران گل است
دور بیهوشی  ما را قدحی لازم نیست
گردش رنگ همان لغزش مستان گل است
غنچه سان غفلت ما باعث جمعیت ماست
ورنه بیداری گل خواب پریشان گل است
ماتم و سور جهان آینه یکدگرند
مقطع آه سحر مطلع دیوان گل است
دیده ای واکن و نیرنگ تحیر دریاب
این گلستان همه یک زخم نمایان گل است
بیدل ازیاد رخش غوطه به گلشن زده ایم
سر اندیشه ما محوگریبان گل است

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
بسکه بیقدری دلیل دستگاه عالم است
چون پر طاووس یک عالم نگین بی خاتم است
هر دو عالم در غبار وهم توفان می کند
ازگهرتا بحر هرجا واشکافی بی نم است
گر حیا ورزد هوس آیینه دار آبروست
چون هوا از هرزه گردی منفعل شد شبنم است
پیش ازآفت منت تدبیرآبم می کند
خون زخمم را چکیدن انفعال مرهم است
پیرگردیدی و شوخی یک سر مویم نشد
پیکر خم گشته ات هم چشم ابروی خم است
شعله ما را همین دود دماغ آواره کرد
بر سر اسباب پریشانی علم را پرچم است
آب گردیدن ز ما بی انفعالی ها نبرد
طبع ما ر چون گداز شیشه ترگشتن کم است
سعی آبی ازعرق می ریزد ما سود نیست
چون نفس درسوختنها آتش ما مبهم است
بی وجود ما همین هستی عدم خواهد شدن
تا درتن آیینه پیداییم عالم عالم است
ازتعلق یک سر مو قطع ننمودیم حیف
تیغ تسلیمی که ما داریم پرنازک دم است
بیدل از عجز وغرور فقروجاه ما مپرس
تا نفس باقی ست زین آهنگ  صد زیر و بم است

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
در خیال آباد راحت آگهی نامحرم است
جلوه ننماید بهشت آنجاکه جنس آدم است
در نظرهاگرد حیرت در نفسها شور عجز
سازبزم زندگانی را همین زبر وبم است
پادشاهی در طلسم سیر چشمی بسته اند
کاسه چشم گداگرپر شود جام جم است
از دو تاگشتن ندارد چاره نخل میوه دار
قامت هرکس به زیربار می آید خم است
یأس تمهید است این امیدها هشیار باش
هرقدر عرض اهلها بیش  فرصتهاکم است
با فروغ جلوه ات نظارگی را تاب کو
رنک چون آتش افروزد سپندش شبنم است
در بنای حیرت ازحسن تو می بینم خلل
خانه آیینه هم برپا به دیوار نم است
درس عبرتهای ما را نسخه ای درکار نیست
چشم آهو را سواد خویش سرمشق رم است
تا نفس باقی ست ظالم نیست بی فکر فساد
گوشه گیر فتنه می باشدکمان را تا دم است
شعله هرجا می شود سرگرم تعمیرغرور
داغ می خنددکه همواری بنایی محکم است
دوستان حاشاکه ربط الفت هم بگسلند
موجها را رفتن از خود هم در آغوش هم است
نامداریها گرفتاری ست در دام بلا
بیدل انگشت شهان را طوق گردن خاتم است

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
در سیرگاه امر تحیر مقدم است
آیینه شخص و صورت این شخص مبهم است
دنی آه در جگر نه رخ یاردر نظر
در حیرتم که زندگی ام از چه عالم است
وضع فلک ز ششجهت آواز می دهد
کای بیخبر بلند مجین پایه ات خم است
عمری زخود روی که به فرسودگی رسی
چون خامه لغزشت به زمینهای بی نم است
دل را نشان ناوک آفات کرده اند
هر دم زدن به خانه آیینه ماتم است
تسلیم راه فقر نخواهد غبارکس
کز نقش پا علم شده ای این چه پرچم است
اوج و حضیض قلزم امکان شکافتیم
از آبرو مگو همه جا این گهرکم است
با هیچ کس نشاید از انسان طرف شدن
شمشیر انتقام ضعیفان تنک دم است
گر وارسی به نشیه اقبال بیخودی
رنگ به گردش آمده پیمانه جم است
از حیرت حقیقت خلوت سرای انس
تا حلقه برون در آغوش محرم است
بگذشت عمر و اشک گرفته ست دامنش
بر بال صبر عقده همین گرد شبنم است
زین بار انفعال که در نام زندگی ست
 بیدل نگینم آبله دوش خاتم است

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
شوکت  شاهی ام از فیض  جنون  در قدم است
چشم زخمی نرسد آبله هم جام جم است
تاب الفت نتوان یافت به سررشته عمر
صبح وحشت زده را جوش  نفس گرد رم است
کفر و دین در گره پیچ و خم یکدگرند
ظلمت و نور چو آیینه و جوهر به هم است
ما جنون شیفتگان  امت آشفتگی ایم
وضع ما را به سر زلف پریشان قسم است
خوی معشوق ز آیینه عاشق دریاب
طینت برهمن از آتش سنگ صنم است
کینه در طبع ملایم نکند نشو و نما
فارغ از جوش غبار است زمینی که نم است
وحشی صید کمند دم سردی داربم
رشته گوهر شبنم نفس صبحدم است
چاک در جیب حیاتم ز تبسم مفکن
رگ این برگ گلم جاده راه عدم است
آنقدر نیست درین عرصه نمایان گشتن
سر مویی اگر از خویش برآیی علم است
مرگ شاید دل از اسباب هوس پردازد
ور نه در ملک نفس صافی آیینه  کم است
رحم   بر شبنم ما کن که درین عبرتگاه
آب  گردیدن و از خود نگذشتن ستم است
دیده در خواب عدم هم مژه بر هم نزند
گر بداند که تماشا چه قدر مغتنم است
حسن بی مشق تأمل نگذشت از دل ما
صفحه حیرت آیینه عجب خوش  قلم است
نفس صبح ز شبنم به تأ مل نرسید
رشته ی عمر ز  اشکم به  گره متهم است
می چکد سجده ز سیمای نمودم بیدل
شاهد  حال من آیینه نقش قدم است

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
عمری ست به حیرت نفس سوخته رام است
این مستی آسوده  ندانم ز چه جام است
غافل مشو ای بی خبر از شورش این بحر
آمد-شد امواج نفس  مرگ پیام است
بی طاقت شوقیم و جبین داغ سجودی ست
بتخانه در این راه چه و کعبه  کدام است
چون غنچه به هر عطسه بیجا مده از دست
زان گل  می  بویی که به مینای مشام است
شبنم صفت از بس که درین باغ ضعیفیم
بر طایر ما بوی  گلی پیچش دام است
ما بی بصران  ناز معارف  چه فروشیم
نور نظر شب پره ها ظلمت شام است
از چاک دل و داغ جگر چاره ندارد
آن  کس  که به عالم چو نگین طالب نام است
هرچند همه شعله تراود ز لب شمع
در مکتب ما صاحب یک مصرع خام است
بی تاب فنا آن همه  کوشش نپسندد
آسودگی از جاده بسمل دو سه گام است
گردون نه همین سنگ به مینای دل انداخت
آن رنگ  که نشکست در  این باغ  کدام است
بیدل اگر آگه شوی از علم خموشی
تحصیل  کمال تو به یک حرف تمام است

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
اگر می نیست جمعیت کدام است
کمند وحدت اینجا دور جام است
چو ساغر در محیط می کشیها
ز موج باده قلابم به کام است
دو عالم در نمک خفت از غبارم
هنوزم شور مستی ناتمام است
اگر بی دستگاهم غم ندارم
چو هندویم سیه بختی غلام است
ز بال افشانی ام قطع نظرکن
که صید من نگاه چشم دام است
من و میخانه دیدارکانجا
مژه تا بازگردد خط جام است
دل از هستی نمی چیند فروغی
نفس درکشور آیینه شام است
جهان زندان نومیدی ست اما
دمی کز خود برآیی سیر بام است
درتن محفل به حکم شرع تسلیم
نفس گر می کشی چون می حرام است
به طبع اهل دنیا پختگی نیست
ثمر چندان که سرسبز است خام است
اسیری شهپر آزادی ماست
نگین دام ما را صید نام است
ز هستی تا عدم جهدی ندارد
ز مژگان تا به مژگان نیم گام است
به غفلت آنقدر دوریم از دوست
که تا وصلش رسد اینجا پیام است
زبیدل جرأت جولان مجوبید
چو موج این ناتوان پهلو خرام است

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
چشمی که ندارد نظری حلقه دام است
هر لب که سخن سنج نباشد لب بام است
بی جوهری از هرزه درایی ست زبان را
تیغی که به زنگار فرو رفت نیام است
مغرور کمالی ز فلک شکوه چه لازم
کار تو هم از پختگی طبع تو خام است
ای شعله امید نفس سوخته تا چند
فرداست که پرواز تو فرسوده دام است
نومیدی ام از قید جهان شکوه ندارد
با دام و قفس طایر پرریخته رام است
کی صبح نقاب افکند از چهره که امشب
آیینه بخت سیهم در کف شام است
نی صبر به دل ماند و نه حیرت به نظرها
ای سیل دل و برق نظر این چه خرام است
مستند اسیران خم و پیچ محبت
در حلقه  گیسوی تو ذکر خط جام است
بگذر ز غنا تا نشوی دشمن احباب
اول سبق حاصل زر ترک سلام است
گویند بهشت است همان راحت جاوید
جایی که به داغی نتپد دل چه مقام است
چشم تو نبسته است مگر گفت وشنودت
محو خودی ای بی خبر افسانه کدام است
بیدل به گمان محو یقینم چه توان کرد
کم فرصتی از وصل پرستان چه پیام است

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
ستم شریک من یاس خوشدن ستم است
حریف عذر هزار آرزو شدن ستم است
دلی ست در بغلت بو کن و تسلی باش
چو آهوان ز هوا نافه جو شدن ستم است
مرا به حیرت آیینه رحم می آید
طرف به این همه  زشت و نکو شدن ستم است
فنا نگشته ز تنزیه شرم باید داشت
به رنگ بال نیفشانده بو شدن ستم است
ز حرص ذلت حاجت به هیچ در مبرید
به شرم تشنه لب آبرو شدن ستم است
ز بس گداخته ام از نظر نهان شده ام
هنوزپیش میان تو مو شدن ستم است
به سجده خاک شو و محو یک تیمم باش
عرق فروش دوام وضو شدن ستم است
دل آب می شود از نام وصل خاموشم
ادب پیام حدیث مگو شدن ستم است
به کارگاه عناصر دماغ می سوزم
چراع خیره سر چارسو شدن ستم است
به هجر زنده ام آیینه پیش من مگذار
جدا ز یار به خود روبه رو شدن ستم است
ز خویش درنگذشته ست هیچکس بیدل
به وهم دور مرو برمن اوشدن ستم است

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -