cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
به روزی مبارک ز ماه صیام
به خود خوردن روزه کردم حرام
سحر خوردم و خفت بعد از نماز
بپا خاست پایان روز دراز
شدم تا به مسجد نمازی کنم
بر پاک یزدان نیازی کنم
ز مسجد مرا دیو کج کرد راه
شدم با رفیقی سوی خانقاه
بجای نماز اندر آن قعر تنگ
زدم بی محابا دو قلاج بنگ
وزان جایگه با یکی باده خوار
کشیدم به میخانه رطلی سه چار
شکم خالی و سرپر از دود بنگ
زد آتش به جان باده لعل  رنگ
رفیقی مقامر کشیدم مهار
مرا برد از آنجا به بزم قمار
هرآن سیم کاندر میان داشتم
زکف دادم و روی برکاشتم
ز مستی سر از پای نشناختم
یکایک زر و سیم درباختم
وز آنجا سوی خانه کردم شتاب
چپ و راست پوینده   سست و خراب
شکم خالی وکیسه پرداخته
تن از بنگ و می ناتوان ساخته
پی شب  نشینی که معهود بود
شدم تا به کویی که  مقصود بود
ز دیوارها مشت و سیلی خوران
زنان خوبش راگه بر بن گه برآن
زدم دست تا حلقه بر در زنم
که چون حلقه خمید ناگه تنم
بپیچید پایم به سر حلقه وار
زدم حلقه بر پای آن در چو مار
پس ازمن رفیقی به من برگذشت
مرا دید و دودش بسر درگذشت
بدان خانه ام برد از آن جایگاه
به وضعی پریشان و حالی تباه
رفیقان چو نبضم نگه داشتند
مرا جملگی مرده پنداشتند
پریده رخ و قفل گشته دهان
نفس را ره آمد وشد نهان
بشولیده مندیل و پاره قبا
وز آب وگل آهار داده عبا
رفیقان به درمان بپرداختند
وز افیون دم عیسوی ساختند
پس از نیمه شب این تن نیمه جان
بپا خاست زان معجزآسا دخان
من از ناچرانی به کردار نی
جدل کرده با بنگ و افیون و می
عجب دارم از مرگ بی دست و پای
کم از پا نیفکند و ماندم بجای
چه  سود از پدر درس صوم  و صلواه
چو بودند یاران به دیگر صفات
رفیق بد و نامد روزگار
ز بن برکند پند آموزگار
ببین کم به جان وبه خون و به پوست
به یک شب چه آمد ازین  چار دوست
به جان دارم از یار پنجم سپاس
که بردم سوی خانه بعد از سه پاس
چو خواهی بدانی همی راز من
ببین تا چه مردیست انباز من

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
اربس  اندر افسانه باستان
به افرشته عشق شد داستان
چوگل روی و چون شاخه گل برش
کمانی و تیری به چنگ اندرش
شبی بود طوفنده و پر درخش
سیاهی و برف اندر آفاق پخش
بناگه در خانه دل زدند
به دیوانگی راه عاقل زدند
دل  از جای برجست و در برگشاد
همانگه  اریس اندر آن پرگشاد
دو بال از تف برف گشته دژم
دو مژگان ز سرما فتاده بهم
لبانش چو جزع یمانی کبود
رخانش چو پیروزه نابسود
ز برف و ز سرما تنی لرزدار
چو شاخ گل تازه در نوبهار
به دل گفت در آن سیاهی همی
که  مهمان  ناخوانده  خواهی همی 
بدوگفت دل کودکا اندر آی
که  وقف  است  بر دوستان  این  سرای
در این برف و سرما کجا بوده ای 
که  ناخورده ای چیز و ناسوده ای 
لبانت چو جزع یمانی چراست 
رخانت  چو یاقوت کانی  چراست  
چرا مژگان را بخم کرده ای
چرا نرگسان را دژم کرده ای
به دستت چرا هست تیر وکمان 
بترسی مگر از بد بدگمان 
درین گفتگو تا به مشکو شدند
به نرمی درآن وبژه پستو شدند
به پستویکی آتش افروخت دل
که او را برافریشته سوخت دل
دو دستش به گرمی بر آذرگرفت
چو شد گرم   خوش طبعیش  درگرفت
کجا عشق خوش طبعی آغازدا
بلا بر دل عاشقان تازدا
خداوند عشق آستین برکشید
 کمان را به زه کرد و اندر کشید
دل از شوخی عشق در تاب شد
که ناگه بر اوتیر پرتاب شد
خدنگی چو الماس افروخته
شرارش دل مرد و زن سوخته
خدنگی همه خواری و رنج و درد
گدازنده سرزنش های سرد
خدنگی همه داغ وهول وبلا
همه اشگ و بیماری و ابتلا
خدنگ  اریس  ازکمان سرکشید
سراپای دل را به خون درکشیدا
خدنگش به دل خوردوتاپرنشست
فرشته بدان خانه اندر نشست
در آن دل مپندار پندار زشت
که  دست  اریس  اندر آن  مهر کشت
ز قلب کسان قلب شاعر جداست
دل شاعر آماج سهم خداست
چو باشد دل شاعری سوخته
جهان گردد از شعرش افروخته
به دل برق سوزنده دارم چه باک
اگرگفته من بود سوزناک
دل شاعری چون دل کودکی
برنجد چو در مهرت آرد شکی
دل  شاعران  چیست  دربای  ژرف 
بر آن دمبدم برق و باران و برف
نیاساید از برق و طوفان دمی
نه در سور و شادی  نه در ماتمی
دلی با چنین کبر و پهناوری
بدست آیدت گر بدست آوری
درآویزی از تار مویی نگون
نشانیش چون گل به زلف اندرون
توانی در او دست یازی همی
چو طفلان بدو لعب بازی همی

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
پژوهندگی را سپیده دمان
فرشته به خاک آمد از آسمان
بدانگه که مردم به خواب اندر است
دل دیو ریمن به تاب اندر است
بدانگه که یکسر غنوده است هوش
گشاده در دل به روی سروش
فرشته درآمد چراغی به مشت
روان شد به دعوتگه زردهشت
به ایران زمین جستن اندر گرفت
پژوهیدن هر دلی سر گرفت
هرآن دل که دیوان در آن خفته دید
فرشته از آنجای دم درکشید
به هر دل که بد پاک  کشتن گرفت
در آن هرچه دید آن نبشتن گرفت
از آن ییش کاین تیره پهنای خاک
شود چون دل پارسا تابناک
از آن پیش کز قعر دربای قار
کشد دیو خمیازه نابکار
سوی آسمان شد سروش بلند
بدست اندرش نامه ای دلپسند
ز هر دل در آن داستانی زده
فرشته برآن ترجمانی شده
به هر دل دگر نقش  دیدار بود
به هر نقش رنگی دگر یار بود
بجز یاد فردوسی پاک رای
که در هر دلی داشت نقشی بجای

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
چو اسفندیار آن شه نیک بخت
به باغ مهی خسروانی درخت
فروزنده چهر دین بهی
فرازنده چتر شاهنشهی
فزاینده کشور باستان
به هر جای در پر دلی داستان
به رویینه دز آتش افروخته
بر و بوم ارجاسبی سوخته
فتالنده جنگ گندآوران 
رهاننده مهربان خواهران
به مردی گشوده ره هفت خوان
برید ه سر اژدهای دمان
خم آورده در پیش یزدان  سرا
زده بوسه بر دست پیغمبرا
به رزمی کجا ناستوده پدر
فرستادش اندر دم جانور
بر آن شوم پیکار زابلستان
ز تیر گز رستم داستان
فروخفتش آن نرگسان دژم
نگون کشت آن زردهشتی علم
پشوتن برادرش بر سر دوید
به زاری گریبان خفتان درید
ز یکسوی بهمن بیامد دوان
بدو مرمرش جوی خونین روان
فرو مانده زال اندر آن کارکرد
ز دستان و این گنبد لاجورد
ز پیشینه گفتار موبد به بیم
ز بد روزی پور دل بردو نیم
که هرکس که خون یل اسفندیار
بریزد ورا بشگرد روزگار
شه اسفندیار اندر آن خاک گرم
فتاده  چنان  چون  به  خون خفته غرم
بدوگونه اش زعفران بیخته
بر آن زعفران سرخ می ریخته
دوچشمش چو دو جوی وزان هر دو جوی
دو سیلاب  خون  تاخته بر دو روی
بدو چشم دست و به دست دگر
خدنگی ز خون سرخ  پیکان وپر
خم آورده پشت وکشیده دو ران
دو آهو غنوده به خواب گران

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
شنیدم که شاهنشهی نقش بست
ابر خاتم خویشتن   راست رست 
درین باغ تا راستی  رسته ای
وگر شاخ ناراستی خسته ای
بگو راست  ور بیم جان داردت
که خود راستی در امان داردت
یکی روز در مکه غوغا بخاست
به کین محمد که می ‎گفت راست
به یاری رسیدش یکی رادمرد
به  چیزبش پیچید و بر دوش کرد
به ره در رسیدند غوغاییان
گرفتند آن مرد را در میان
بگفنند کاین  چیست  گفت  این  نبی  است
در این پشتواره جز او هیچ نیست
گزندآوران بی گزندان شدند
به شوخی گرفتند و خندان شدند
ز راهش گذشتند و بگذشت پیر
وز آن راستگویی برست آن امیر
نگر تا پیمبر چه گفت از خرد
 بگو راست هرچند مرگ آورد
شنو تا بدانی که این راز چیست
که گر نشنوی بر تو باید گریست
مگوی  آنچه داری  به  دل راست  راست
که هر راست را بازگفتن خطاست
بسا راست کآشوب ها راست کرد
وزآن گفته  خصم  آنچه  می خواست کرد
نه هر راست را بایدت گفت تیز
نگر تا نگویی به جز راست چیز
کجا فتنه خیزد زگفتار راست
خموشی گزیدن  در آنجا رواست
گروهی دروغی روا داشتند
به یک جای و آن خیر پنداشتند
دروغی کجا سود آید از آن
به از راست کآشوب زاید از آن
منت راست گویم که چونین دروغ
وگر سود بخشد ندارد فروغ
ز خوبی زبان خاستن بودنی است
ولی در بدی هیچگه سود نیست

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
یکی گرسنه خرس در باغ جست
مگرمیوه نغزی آرد بدست
به هرسو نگه کرد با حرص وآز
یک امرود بن دید رسته دراز
به بالا بلند و به پهلو فراخ
ستبر وکشن برگ و بسیار شاخ
ز هر برگ رخشان یکی آمرود
چو نجم ثریا زچرخ کبود
بجنبید و غرید خرس از شعف
بمالید بر خاک هر چار کف
همی  جست  چابک  به  ساق  درخت
که پرچین خارش بدرید رخت
نگه کردکز ساقه تا بیخ شاخ
همی خاربن برشده لاخ لاخ
ببسته است دهقان داننده کار
به ساق درخت از پی دزد خار
همه خارها چون سرنیزه ها
کزان نیزه ها کس نگشتی رها
غمی گشت خرس از چنان سخت جای
بگشت و بلیسید دو دست و پای
برنجید از آن کار زاندازه بیش
ولیکن نیاورد با روی خویش
روان کشت ازآن باغ و با خویش کفت
که رسم بزرگی نشاید نهفت
من این باغ امرود و این بار تر
نهادم به وقف مزار پدر
چو بینیش بر خاک ره سوده شد
زبانش به خیرات بگشوده شد
کسی چون ز سودی جدا ماندا
مران سود را ناروا خواندا

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
پی چیست این ساز و برگ نبرد
هم این کشتی وییل جنگی و مرد
به  پیروس گفت این  یکی هوشیار
که همراز او بود و آموزگار
سوی روم خواهم شدن  گفت شاه
بدانجا که جویندم از دیرگاه
چرا گفت  گفت از پی گیر و دار
ستودش خردمند آموزگار
که این رای رایی است با دستگاه
سکندر سزد کرد این یا که شاه
چه خواهیم کردن چو شد روم راست
بگفتا همه خاک لاتن ز ما است
خردمند گفت اندرین نیست شک
که آن جمله ما را بود یک بهک
دگر کار کوته شود گفت نه 
به سیسیل از آن پس درآرم بنه
همین کشتی و لشکر بی شمار
درآید  سراکوش  را برکنار
دگرکارگفتا تمام است  گفت
نه زآنروکه با آب و بادیم جفت
همانگه بسنده است بادی بگاه
که تا خاک  کارتاژ باز است راه
کنون  گفت بر بندگان شه  درست
که ما جمله گیتی بخواهیم جست
برانیم تا دامن قیروان
به صحرای  لیبی  و ریگ روان
به مصر و حجاز اندر آییم تنگ
وز آن پس بتازیم تا رودگنگ
چو ازگنگ بگذشت یکران ما
شد آن مرز و بوم نوین زان ما
بپیچیم از آن پس به توران زمین
ز جیحون برانیم تا پشت چین
چو این نیمه بخش جهان بزرگ
درآمد به فرمان شاه سترگ
به دستور ما گشت کار جهان
چه فرمان کند شهریار جهان
به پیروزی و شادی آنگاه گفت 
توانیم خندید و نوشید و خفت
بدو گفت دستور آزادمرد
که این را هم اکنون توانیم کرد
نیفکنده پرخاش را هیچ بن
بکن هرچه خواهی  که گوید مکن
شنیدم که نشنید پند وزیر
سوی روم شد پادشاه  اپیر
شکستی بزرگ اندر آمد بر اوی
شکسته سوی خانه بنهاد روی
همی خواست گیتی ستاند به زور
که گیتی کشیدش به زندان گور
نصیحت بسی گفته اند اهل هوش
ولی نیست گوش حقیقت نیوش
حقیقت برون از یکی حرف نیست
کجا داند آن کز حقیقت بری است
حقیقت به کس روی با رو نشد
از این رو سخن ها دگرگونه شد
سخن از حقیقت گر آگه شدی
درازی نهادی و کوته شدی
بهار از حقیقت یکی ذره دید
بدو باز پیوست و از خود برید
چو از خود رها گشت جاوید شد
بدان ذره همراز خورشید شد

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
ایا پور پند مرا یاد دار
پدرت آنچه گوید فرا یاد آر
مگوی آنچه معنی ندانیش کرد
مکن آنچه نیکو نتانیش کرد
سرمایه مرد دانستن است
دگر خواستن پس توانستن است
چو مردم توانست ودانست و خواست
کند راست و آید بر او دهر راست
به چیزی کزآن چیزخیریت نیست
اگر بگروی بر تو باید گریست
به هرکارکرد ای گرامی پسر
رضای خدا جوی و خیر بشر
به راهی که پایان ندارد مرو
چو رفتی از آن راه واپس مشو
به کاری که نیکو ندانیش بن
مپیچ و میندیش و دعوی مکن
به گفتار کردار را یارکن
بخوان و بدان آنگهی کار کن
به قولی که با فعل ناید درست
مبر رنج کان قول قولی است سست
دو رو دارد این گیتی گوژبشت
یکی روی از آن نرم و دیگر درشت
برونی به گفتارها پرنگار
درونی به کردارها استوار
حقیقت درون است و صورت برون
خرد از برون زی درون رهنمون
برون دیگر و اندرون دیگر است
میانجی رهی پیچ پیچ اندر است
برون را نظر خواند دانا وگفت
نظر بی تحقق نیرزد به مفت
برون را مپیرای همچون خزف
درون را بیارای همچون صدف
صدف را برون چون خزف نغزنیست
خزف را درون لیکن آن مغز نیست
مخور عشوه اهل روی و ریا
که شکر نیارد نی بوریا
گزافه است هنگامه عامیان
که پرگوی طبل اند و خالی میان
تهی مغز شد طبل بی چشم وگوش
از آنرو به چیزی برآرد خروش
خروش جرس از سر درد نیست
ازیرا فریبنده مرد نیست
فریب فریبنده مردم مخور
عسل از بن نیش کژدم مخور
به پیکار جنگاوران زمان
همان تیر مرسوم نه در کمان
که گر تیر دشمن جوی پیش جست
تو را چوبه و چرخ باید شکست
مشو غره از های و هوی عوام
که گیرند هرچ آن دهندت  تمام
نهندت بهک دست بالای سر
نگون افکنندت به  دست دگر

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
به من بر مسلم شد این نکته باز
که مردم به گیتی بماند دراز
به شرطی که  فکرش نگیرد شتاب
مگرسوی آمیزش و خورد و خواب
بباید کش از این سه فکرت برون
نباشد دگر فکرتی رهنمون
چو شب از سر روز تاج افکند
خورد شام و تن در دواج افکند
چو از خاوران روز شد آشکار
پی کسب روزی بچسبد به کار
غم گردش ماه و سالیش نه
بجز فکر روزی خیالیش نه
نه فکر بزرگی و میری کند
نه اندیشه از روز پیری کند
نه او را غم حال بانو بود
که بانوی او نیز چون او بود
نه در دل غم کودک بی زبان
که پروردگارش بود مهربان
اگر باشد اندر هنر خبرتش
به هر کار یزدان کند نصرتش
کند تکیه  بر صنع  و نیروی خوبش
به  عقل  و هش و زور بازوی  خویش
وگر پیشه ور با ترازو بود
ترازوش سرمایه او بود
بویژه که شیرین زبانی کند
به خلق خدا مهربانی کند
چو شد عدل میل ترازوی او
بود میل هر مشتری سوی او
چو نیکوسخن بود و حاضرجوا ب
شود بهتر از مشتری کامیاب
وگر ترش رو بود و بی رای و هوش
بود کم خریدار و اندک فروش
بداگر خرید و فروش اندکست
دو ده نیم بهتر ز یک ده  یک است
وگر کشت کار است و برزیگرست
مر او را زمین و زمان یاور است
به پاییز بندد کمر استوار
برد آب و حاضر کند کشتزار
چهار آخشیجان بود یار او
طبیعت کند سعی درکار او
که گفتار زردشت پیغمبر است
ستون جهان مرد برزیگر است

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
جدا شد یکی چشمه از کوهسار
به ره گشت ناگه به سنگی دچار
به  نرمی  چنین گفت با سنگ سخت 
کرم کرده راهی ده ای نیک بخت
گران سنگ تیره دل سخت سر
زدش سیلی و گفت  دور ای پسر
نشد چشمه  از پاسخ  سنگ  سرد
به کندن در استاد و ابرام کرد
بسی کند و کاوید و کوشش نمود
کز آن سنگ خارا رهی برگشود
ز کوشش به  هر چیز خواهی رسید
به  هر چیز خواهی کماهی رسید
برو کارگر باش و امیدوار
که از یاس جز مرگ ناید به بار
گرت پایداریست در کارها
شود سهل پیش تو دشوارها

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
بروکار می کن مگو چیست کار
که سرمایه جاودانی است کار
نگر تاکه دهقان دانا چه گفت
به  فرزندگان  چون  همی خواست خفت
که میراث خود را بدارید دوست
که گنجی ز پیشینیان  اندر اوست
من آن را ندانستم اندرکجاست
پژوهیدن و یافتن با شماست
چوشد مهرمه کشتگه برکنید
همه جای آن زیر و بالا کنید
نمانید ناکنده جایی ز باغ
بگیرید از آن گنج هرجا سراغ
پدر مرد و پوران به امید گنج
به کاویدن دشت بردند رنج
به گاوآهن و بیل کندند زود
هم اینجا هم آنجا و هرجا که بود
قضا را در آن  سال  از آن خوب شخم
ز هرتخم برخاست هفتاد تخم
نشد گنج پیدا ولی رنجشان
چنان چون پدرگفت شد گنجشان

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
توگویی مگر مرغ دستانسرای
به ژاغر نهان کرده باریک نای
نه نای و نه انگشت نایی پدید
نه  لب کاندر آن نای دم دردمید
نوازد به جادوگری نای خویش
فزاید بهر نغمه آوای خویش
تو گویی بر آن تنگ و باریک شاخ
گشاده یکی بزمگاهی فراخ
نوازندگانی سر از باده مست
به  خنیاگری برده یکباره دست
هم آهنگ  با نای ها چنگ ها
درآمیخته جمله آهنگ ها
همه سازها بر اغانی زنند
اوانی همی بر اوانی زنند

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
ایا کودک خوب شیرین زبان
مشو غافل از مادر مهربان
بدار این سه مقصود را نصب عین
نخستین خدا زان سپس والدین
خدا منعم است و مربی پدر
بود مادر از هر دو دلسوزتر
خدا را پرست و پدر را ستای
ولی جان به قربان مادر نمای

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
کلی را سر از زخم ناسور بود
ز خارش توانش ز تن دور بود
کنار یکی نهر خارید سر
کلاهش فتاد اندر آن نهر در
بجنبید و بشتافت بر طرف آب
ولی آب را زو فزون  بد شتاب
کله گه بغلتید و گه شد به اوج
به فرجام گم گشت در زیر موج
چو نومید شد کل ز صید کلاه
برون قاه قاه و درون آه آه
به  یاران چنین گفت  کاین رشک لاخ
برای سرم بود لختی فراخ

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
شنیدم که دو دزد خنجرگذار
خری را ربودند در رهگذار
یکی گفت بفروشم او را به زر
نگه دارمش گفت دزد دگر
در این ماجرا گفتگو شد درشت
به دشنام پیوست و آخر به مشت
حریفان ما مشت بر هم زنان
که دزد دگر تافت خر را عنان

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
یکی دوستی را بیازرد سخت
پس آنگه سوی قاضیش بردسخت
پس از رنج و بدنامی وگیرودار
چو روز نخستین بدوگشت یار
یکی گفتش ای مرد کارت چه بود
درتن دوستی گیرو دارت چه بود
چرا ز آشتی دست برداشتی
چو بایستیت باز کرد آشتی
بخندید و گفت آشتی نیست این
که جنگ دگر را میانجی ست این

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
گذشته گذشته است و آینده نیست
میان دو نابود پاینده چیست 
گذشته اگر خوب اگر بد گذشت
وز آینده کس نیز واقف نگشت
گذشته به چنگ تو ناید دگر
وز آینده ات نیز نبود خبر
دمی کاندر آن دعوی هست تست
همانست کاین  لحظه  در دست تست
چو در دست تست ای برادر زمان
زمان را به اندوه و غفلت ممان
درین یکدم ار بد کنی یا که زشت
زمانه به نام تو خواهد نوشت
مبادا در این یک زمان بد کنی
که گر بد کنی در حق خود کنی
به مرد خدا نیست زشتی سزای
که مرد ار ببخشد نبخشد خدای
بپرهیز از آزردن نیکمرد
که با نیکمردان کسی بد نکرد

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
جهانست چون جنگلی بیکران
فراوان درخت و گیاه اندر آن
یکی از در میوه اندوختن
درختی دگر از در سوختن
چو تابید از برج خرچنگ شید
بخندید بر بارور تود بید
که این کوشش بی کران تا به کی 
خمیده ز بار گران تا به کی 
فروهشته برگردنت پالهنگ
شکسته سر و دستت از چوب و سنگ
فرو ریخته برگ و بارت بهم
به زیر لگد پشت کرده بخم
به یاد که در این سرای سپنج
کشی بار این  درد و اندوه  و رنج  
خوری غم به یاد دل شاد که 
به عشق که  بهر که  بر یاد که 
کسی کز برای تو تب کرد راست
اگر از برایش بمیری رواست
کسی کز فراق تو لب می گزد
گر افغان کنی در غمش می سزد
و دیگرکه دنیا دمی بیش نیست
در آن دم کس  ار غم  خورد ز ابلهیست
تو ای بارور تود فرخ سرشت
چه  خوش کرده ای اندرین کار زشت 
نگه کن به من کاندرین جای خوب
نه  رنجست  و انده  نه  سنگست  و چوب

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
شدم با یکی مرد عیار یار
که بودش همی رزم و پیکارکار
سلحشور و سالوک و همت بلند
به پیرامنش نامداران چند
نهاده به سر تارک مهتری
نهفته به دل بویه ی سروری
هوای بزرگی بسر داشت مرد
نیاسوده یکدم ز ننگ و نبرد
بگفتم بدان نوخط کهنه کار
که جان و جوانی گرامی بدار
بخندید ازبن گفته آزادمرد
که ای فارغ از رنج و حرمان و درد
به میدان ز خون سرخ مردن بنام
به از مرگ در بستری زردفام
بگفتم به شهر اندر آیی همی 
و یا اندرین کوه پایی همی 
بگفتا به شهر اندر آیم بسی 
که جز دوستانم نداند کسی 
بگفتم که دولتسرایت کجاست 
کجاخانه داری وجایت کجاست 
بگفت اندر آنجا سراییم نیست
جز اندر دل خلق جاییم نیست
بدو گفتم آنجا یکی خانه ساز
سرایی نو آیین و شاهانه ساز
که چون صف بیداد را بشکنی
به پیروزی آنجای مأوا کنی
نگر تا به پاسخ چه گفت آن دلیر
که گر من شوم بر بداندیش چیر
سرای امارت بود جای من
نساید زمین دگر پای من 
وگر خصم گردد به من چیردست
به میدان شوم بسته و زیردست
نشاید دگر جای  مأوای من
که زندان سلطان بود جای من
وگر کشته آیم به میدان کین
بود خانه ام تنگنای زمین
فزون از دمی نیست مرگ ای پسر
ز مرگست اندیشه اش صعب تر
چو اینست  پس مرگ در رزمگاه
به از درد و بیماری و اشگ و آه

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
زمانه به قصد دلم بی درنگ
گشاید ز غم تیرهای خدنگ
نشان ساخته زآن دل خون فشان
زند تیرها راست بر یک نشان
نشاند سر اندر بن یکدگر
کز آن تیرها نیزه سازد مگر
ز بیداد مردم بنالم به زار
بگریم به مانند ابر بهار
گرم خون ز مژگان ببارد رواست
کزین مردمانم به دل زخم هاست
ز مژگان گرم اشک تا دامن است
مپندار کان اشک چشم من است
بود جان شیرین من بی گمان
چکان از سر پنجه مردمان

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
انگور شد آبستن هان ای بچه حور
برخیز و به گهواره فکن بچه انگور
چندانش مهل کز دم دی گردد رنجور
کامد دی و افسرد دم ماه و دم هور
برکرد سیه ابر سر ازکوه نشابور
واراست ز خوارزم سپه تا در بلغار
در هر باغ از برف و شاقی و نقیبی است
بر هر شاخ از زاغ خروشی و نعیبی است
شمشاد حبیبی و سیه زاغ رقیبی است
وز برف شبانه به سر سرو نصیبی است
گویی به صف بار ملک زاده خطیبی است
دستار فرو برده به کافور و به زنگار
آن سوده سیم است که در دست نسیمست
وان کوه  بیندوده بدان سوده سیم است
خورشید به  میغ اندر چون روی سقیم است
یا در بن دربا ید بیضای کلیم است
وان شاخه بید ای عجبی سخت کریم است
کافشاند چون دست ملک درهم و دینار
زین پیش چو عمال خزان باز رسیدند
وان خیمه زربفت خزان باز کشیدند
دهقان پسران هر سو در باغ دویدند
جز از بچگان در وی جنبنده ندیدند
خندان بدویدند وگلوشان ببریدند
بی  هیچ عفو جستن  بی  هیچ ستغفار
چون یافت کدیور گنه بچه گکان را
بربست به زنجیر دوگان را و سه گا ن را
وانگه به درون درشد و دید آن همگان را
وز آن همه گان پاک بپرداخت مکان را
وان جمله بیاورد و بینباشت دکان را
تا زانهمه یک روز بیفروزد بازار
بنهاد پس آن دخترکان را به سبد بر
برد آنهمه را تفت سوی خانه خود بر
قومی دید آبست به پنجاه و به صد بر
مسکین به غلط رفت و گمان برد به بدبر
دست و سرشان کوفت به پنجاه لگد بر
چندان که  ز تنشان  خوی  و خون رفت به یکبار
وانگاه نگه کرد بدان حال تبه شان
زان کرده پشیمان شد و بخشود گنهشان
وآورد ز چرخشت سوی خفتنگه شان
بر روی فرو بست ز هر بیهده رهشان
می داشت نهان زیدر تا یک دو سه مه شان
چندان که برند از یاد آن محنت و تیمار
چون ماه چهارم شد یک روز نهفته
بشتافت بدانجا که بدند آنان خفته
تا پرسد و جوید که چه بوده است و چه رفته
جوید خبر زان گره خسته تفته
جز انجم رخشنده و گل های شکفته
هرچند فزون جست او کمتر دید آثار
چون دید بدان بلعجبی گفت به  ناگاه
صد سبحان الله و دوصد سبحان الله
این جمله کیانند بدین آب و بدین جاه
نی خورشید اینجای فراز آمده نی ماه
نی روز گشادم رخ اینان نه شبانگاه
این فرخی و خوبی کی گشت پدیدار
اینانند آنان که دو سه ماه ازین پیش
آوردمشان از رز زی مصطبه خویش
وانگه به لگد کردم پشت و برشان ریش
چونان بنهادمشان یک روز کم و بیش
پس اینجای افکندمشان بیکس و بیخویش
بی هیچ رعایت گر و بی هیچ پرستار
امروز به صد عزت و تمکینند اینان
با دیگر رسم و دگر آیینند اینان
دلبند خوش و نغز و نگارینند اینان
گویی مگر از خلخ و از چینند اینان
یا مهر و مه و زهره و پروینند اینان
یا خود مگر این خانه سپهریست پر انوار
دهقان سپس ازکوشش و فریاد و هیاهو
پیش آرد مینایی پاکیزه چو مینو
برگیرد از آن باده نغز خوش نیکو
کز لاله ستدگونه و از مشگ ستد بو
پاکیزه و گلگون چو رخ یار نکو رو
فرخنده و روشن چو دل شاه نکوکار
نک آذرماه است و می حمری باید
بر شعر بهاری سمن بری باید
شاهان را آزادگی و حری باید
قطران شدم اینک ز تو بونصری باید
با گفته من گفت منوچهری باید
تا هر دو برآیند به یک مایه و مقدار

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
زال زمستان  گریخت از دم بهمن
آمد اسفند مه به فر تهمتن
خور به فلک  تافت  همچو رای  پشوتن
آتش زردشت دی فسرد به گلشن
سبزه چو گشتاسب خیمه زد به گلستان
قاید نوروز چتر آینه گون زد
ماه سفندار مذ طلایه برون زد
ساری منقار و ساق پای به خون زد
هدهد بر فرق تاج بوقلمون زد
زاغ برون برد فرش تیره ز بستان
ماه دگر نوبهار جیش براند
از سپه دی سلاح ها بستاند
کل را بر تخت خسروی بنشاند
بلبل دستانسرا نشید بخواند
همچو من اندر مدیح حجت یزدان
صدرا  خادم باشی
کرده به تکذیب من جفنگ تراشی
گویی خود مرتشی نبوده و راشی
حیفست آنجا که دادخواه تو باشی
برمن مسکین نهند این همه بهتان
گر ره مدحش به پیش گیرم ننگست
ورکنمش هجو راه قافیه تنک است
صرف نظر گر کنم ز بسکه دبنگست
گوید پای کمیت طبعم لنگ است
به که برم شکوه پیش شاه خراسان
گویم شاها شده است باشی پر لاف
از ره عدوان به عیب بنده سخن باف
چاره کنش گر به بنده باشدت الطاف
گویم و دارم یقین که از ره انصاف
شاه خراسان دهد جزای وی آسان
تا که تبرا بود به کار و تولا
تا که پس از لا رسد سرادق الا
خرم و سرسبزمان به همت مولا
بر تو مبارک کند خدای تعالی
شادی مولود شاه خطه امکان

وزن: مُفْتَعِلُنْ فاعِلاتُ مُفْتَعِلُنْ فَعْ
بحر: منسرح مثمن مطوی منحور
نشانه‌های عروضی: - U U - | - U - U | - U U - | -
ای نگار روحانی  خیز و پرده بالا زن
در سوادق لاهوت کوس لا و الا زن
در ترانه معنی دم ز سر مولا زن
وانگه از غدیر خم باده تولا زن
تا ز خود شوی بیرون زین شراب روحانی
کز صفای او روشن جان باده  نوش آمد
در خم  غدیر امروز باده ای به جوش آمد
کان صنم که از عشاق برده عقل  و هوش آمد
وان مبشر رحمت باز در خروش آمد
با هیولی توحید در لباس انسانی
آن حبیب و صد معراج   آن کلیم و صد سینا
حیدر احد منظر احمد علی سیما
بزم قرب را محرم  راز غیب را دانا
در جمال او ظاهر سر علم الاسما
ملک قدس را سلطان  قصر صدق را بانی
خاتم وفا را لعل  لعل راستی را کان
قلزم صفا را فلک  فلک صدق را سکان
اوست قطبی از اقطاب  اوست رکنی از ارکان
ممکنی است بی ایجاب  واجبی است بی امکان
ثانی ایست بی اول  اولی است بی ثانی
در غدیر خم یزدان گفت مر پیمبر را
کز پی کمال دین شو پذیره حیدر را
پس پیمبر اندر دشت بر نهاد منبر را
برد بر سر منبر حیدر فلک فر را
شد جهان دل روشن زان دو شمس نورانی
گفت بشنوید ای قوم قول حق تعالی را
هم به جان بیاویزید گوهر تولا را
پوزش آورید از جان این ستوده مولی را
این وصی برحق را این ولی والا را
با رضای او کوشید در رضای یزدانی
اوست کز خم لاهوت نشأه صفا دارد
در خریطه تجرید گوهر وفا دارد
در جبین و جان پاک نور کبریا دارد
در تجلی ادراک جلوه خدا دارد
 در رخش بود روشن رازهای رحمانی
کی رسد به مدح او وهم مرد دانشمند
کی  توان به  وصف او دم زدن ز چون و چند
به که عجز مدح آرم از پدر سوی فرزند
حجت صمد مظهر آیت احد پیوند
شبل حیدر کرار خسرو خراسانی
پور موسی جعفر آیت اله اعظم
آنکه هست از انفاسش زنده عیسی مریم
در تحقق ذاتش گشته خلقت عالم
آفتاب کز رفعت بر فلک زند پرچم
می کند به درگاهش صبح و شام دربانی
عقل و وهم کی سنجند اوج کبریایش را
جان و دل چسان گویند مدحت و ثنایش را
گر رضای حق جویی رو بجو رضایش را
هرکه در دل افرازد رایت ولایش را
همچو خواجه بتواند دم زد از مسلمانی

وزن: فاعِلُنْ مَفاعیلُنْ فاعِلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: مقتضب مثمن مطوی مقطوع
نشانه‌های عروضی: - U - | U - - - | - U - | U - - -