cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
پوچست قماش تو به اظهار تلافی
ای  کسوت موهوم فنا رنگ نبافی
نشکافت کس از نظم جهان معنی تحقیق
از بسکه بهم تنگ نشسته ست قوافی
در فکر خودم معنی او چهره گشا شد
خورشید برون ریختم از ذره شکافی
آیینه دلان جوهر شمشیر ندارند
اجزای مدارایی ما نیست مصافی
زندانی حرمانکده داغ وفاییم
بر ما نتوان بست خطاهای معافی
خون ناشده ره در دل ظالم نتوان برد
جز آب که دیده ست ز شمشیر غلافی
زین ما و من اندیشه تحقیق که دارد
معنی نفروشی به سخنهای  گزافی
تا محمل آسایش جاوید توان بست
یک آبله پاست درین مرحله  کافی
گو این دو سه رنگت به توهم نفریبد
آیینه مشو تا نکشی منت صافی
زان پیش که احسان فلک شعله فروشد
بیدل عرقی ریز به سامان تلافی

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
ای شیخ به تدبیر امل بیهده حرفی
دستار به کهسار میفکن تل برفی
همنسبتی جوهر رازت چه خیال است
از وهم برون  آ  کف این قلزم ژرفی
دون فطرتیت غیر جنون هیچ ندارد
بر حوصله پوچ مناز آبله ظرفی
در عالم برق و شرر امید وفا نیست
هستی رم نازست و تو حسرت کش طرفی
با نقش خیال این همه رعنا نتوان زیست
چون پیکر طاووس ز نیرنگ شگرفی
بحث من و ما برده ای آن سوی قیامت
ای مد نفس با همه فرصت دو سه حرفی
بیدل ادب علم و فن از دور بجا آر
جزخجلت تقریرنه نحوی و نه صرفی

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
جهان کورانه دارد سعی نخجیری به تاریکی
به هرکس وارسی می افکند تیری به تاریکی
چراغ دل به فکر این شبستان  گر نپردازد
ندارد مردمک هم رنگ تقصیری به تاریکی
امل سست است از نیرنگ این چرخ کهن یکسان
خیالی چند می ریسد زن پیری به تاریکی
به رنگ آمیزی عنقا جهانی می کشد زحمت
تو هم زین رنگ می پرداز تصویری به تاریکی
چه مقصد محمل ما ناتوانان می کشد بارت
که عمری شد چو مو داریم شبگیری به تاریکی
کرم چون خام شد تمییز نیک و بد نمی داند
محبت بر مس ما هم زد اکسیری به تاریکی
دلی روشن کن از تشویش این ظلمتسرا بگذر
بجز فکر چراغت نیست تدبیری به تاریکی
ندارد تلخکامی سرسری نگذشتن از حالم
سیاهی کرده ام چون کاسه شیری  به تاریکی
نفسها سوختم تا شد سواد پیش پا روشن
رسیدم همچو شمع اما پس از دیری به تاربکی
کس از رمز گرفتاران دل آگه نشد بیدل
قیامت کرده است آواز زنجیری به تاریکی

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
چند پیچد بر من بی دست وپا افتادگی
از رهم بردار تا گیرد عصا افتادگی
شیوه عشاق چون اشک است در راه نیاز
ابتدا سرگشتگیها انتها افتادگی
نیست سعی ما بیابان مرگ منتهای خضر
لغزش پایی ست خواهد برد تا افتادگی
عالمی از عجز ما چیده ست سامان غرور
کرد ما را سایه بال هما افتادگی
بگذار ازکوشش  که دارد وادی تسلیم عشق
جاده از خود رفتن و منزل ز پا افتادگی
دامن تسلیم هم آسان نمی آید به دست
خاک گردیدیم تا شد آشنا افتادگی
هر چه از ما گل  کند تمهید تسلیم است و بس
سرکشی هم دارد از دست دعا افتادگی
کرکسی از پا درافتد ما ز سر افتاده ایم
یک زمین و آسمان از ماست تا فتادگی
ما به تعظیم از سر بنیاد خود برخاستیم
شعله هم گرکرد با خاشاک ما افتادگی
همچو آتش سر مکش بیدل که در تدبیر امن
خاک بنیاد ترا دارد به پا افتادگی

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
بسکه  گردید آبیار ما ز پا افتادگی
سبز شد آخر چو بید از وضع ما افتادگی
می توان از طینت ما هم رعونت خواستن
گر برآید از طلسم نقش پا افتادگی
عمرها چون اشک کنج راحتی می خواستم
بهر ما امروز خالی کرد جا افتادگی
دام عجزی درکمین سرکشی خوابیده است
می کشد انجام نی از بوریا افتادگی
سرکشی تا کی گریبانت درد چون گردباد
همچو صحرا دامنی دارد رسا افتادگی
مرد وحشت گر نه ای با هر چه هستی صلح کن
ای به یک رویی مثل یا جنگ یا افتادگی
غوطه زن در ناز اگر با عجز داری نسبتی
بر سراپای تو می بندد حنا افتادگی
خط پرگار کمالت ناتمام افتاده است
تا نمی سازد سرت را محو پا افتادگی
با خرد گفتم چه باشد جوهر فقر و غنا
گفت  در هر صورتی نام خدا افتادگی
تخم اقبالم ز فیض سجده خواهد همتی
کز سرم چون پا دواند ریشه ها افتادگی
کاروان نقش پاییم از کمال ما مپرس
منزل ما جاده ما خضر ما افتادگی
نیست ممکن بیدل از تسلیم  سر دزدیدنم
نسبتی دارد به آن زلف دوتا افتادگی

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
سجده بنیادی بساز ای جبهه با افتادگی
سایه را نتوان ز خود کردن جدا افتادگی
از شعاع مهر یکسر خاکساری می چکد
بر جبین چرخ هم خطی ست با افتادگی
سجده را در خاک راهش  گر عروج آبروست
می شود چون دانه ام آخر عصا افتادگی
نیست راحت جز به وضع خاکساری ساختن
با زمین سرکن چو نقش بوریا افتادگی
استقامت نیست ساز کهنه دیوار جهد
عضو عضوت می زند موج زپا افتادگی
بی  عرق یک  سجده از پیشانی من  گل نکرد
می کند بر عجز حالم گریه ها افتادگی
چون غبار رفته از خود دست و پایی می زنم
تا به فریادم رسد آخر کجا افتادگی
آستانش از سجودم بسکه ننگ آلوده است
آب می گردد چو شبنم ازحیا افتادگی
تا به  چشم نقش پایی راه عبرت  واکنم
پیکرم را کاش سازد توتیا افتادگی
با کمال سرکشی بیدل تواضع طینتم
همچو زلف یار می نازد به ما افتادگی

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
کرد شبنم را به خورشید آشنا افتادگی
قطره را شد سوی دریا رهنما افتادگی
راحت روی زمین زیر نگین ناز توست
گر چو نقش پا توانی ساخت با افتادگی
بی نیازی نیست ناز غیرت آهنگان عشق
شعله راگردن کشی برده ست تا افتادگی
عالمی چون اشک بر مژگان ما دارد قدم
این نیستان داشت بیش از بوریا افتادگی
داغ می گوید به گوش شعله  کای مست غرور
تا به  کی سر بر هوای پیش پا افتادگی
ما ضعیفان فارغیم از زحمت تحصیل جاه
مسند ما خاکساری تخت ما افتادگی
از مزاج کینه جو وضع مدارا برده اند
با شرر مشکل که گردد آشنا افتادگی
گه به پای کاکلش افتم گهی در پای زلف
خوش سر وکاری مرا افتاد با افتادگی
رفته ام از خویش تا از خاک بردارم سری
اینقدر چون سایه ام دارد به پا افتادگی
یار رفت و من چو نقش پا به خاک افتاده ام
سایه می گردید کاش این نارسا افتادگی
فال اشکی می زند بی دست و پاییهای آه
شبنم است آن دم که گل کرد از هوا افتادگی
خاک عاجزنیز خود را می زند برروی باد
خصم اگر منصف نباشد تا کجا افتادگی
ما همه اشک و تو مژگان  ما همه تخم و تو ابر
دستگیری از تو میزیبد ز ما افتادگی
تا تواند خواست عذر سرکشیهای شباب
می کند بیدل به ما قد دو تا افتادگی

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
عمر گذشت و همچنان داغ وفاست زندگی
زحمت دل کجا بریم آبله پاست زندگی
هرچه دمید از سحر داشت ز شبنمی اثر
درخور شوخی نفس غرق حیاست زندگی
آخر کار زندگی نیست به غیر انفعال
رفت شباب و این زمان قد دوتاست زندگی
دل به زبان نمی رسد لب به فغان نمی رسد
کس به نشان نمی رسد تیر خطاست زندگی
پرتویی از گداز دل بسته ره خرام شمع
زین  کف خون نیم رنگ پا به حناست زندگی
تا نفس آیت بقاست ناله  کمین مدعاست
دود دلی بلند کن دست دعاست زندگی
از همه شغل خوشترست صنعت عیب پوشی ات
پینه به روی هم بدوز دلق  گداست زندگی
یک دو نفس خیال باز رشته شوق  کن دراز
تا ابد از ازل بتاز ملک خداست زندگی
خواه نوای راحتیم خواه طنین  کلفتیم
هرچه بود غنیمتیم صوت و صداست زندگی
شور جنون ما و من جوش و فسون و هم و ظن
وقف بهار زندگیست لیک کجاست زندگی
جز به خموشی از حباب صر فه عافیت که دید
ای قفس اینقدر مبال تنگ قباست زندگی
بیدل ازین سراب وهم جام فریب خورده ای
تا به عدم نمی رسی دورنماست زندگی

وزن: مُفْتَعِلُنْ مَفاعِلُنْ مُفْتَعِلُنْ مَفاعِلُنْ
بحر: رجز مثمن مطوی مخبون
نشانه‌های عروضی: - U U - | U - U - | - U U - | U - U -
بسکه بی روی تو خجلت  کرد خرمن زندگی
بر حریفان مرگ دشوار است بر من زندگی
با چنین دردی  که باید زیست دور از دوستان
به  که نپسندد قضا بر هیچ دشمن زندگی
کاش در کنج عدم بی درد سر می سوختم
همچو شمعم  کرد راه مرگ روشن زندگی
خجلت عشق و وفا یأس و امید مدعا
عالمی شد بار دل زین بار گردن زندگی
بی نفس گردیدن از آفات ایمن می کند
آن چراغی را که دارد زیر دامن زندگی
تشنه آبی نباید بود کز سر بگذرد
می شود آخر دم تیغ از گذشتن زندگی
فرصت  آوارگی هم یک دو گردش بیش نیست
تا به  کی دارد چو سنگت در فلاخن زندگی
هرکه می بینی دکان آرای نازی دیگر است
زین قماش پوچ یعنی باب مردن زندگی
تا کجا هم کسوت طاووس خواهی زیستن
بی خبر در آبت افکنده  است روغن زندگی
گه به منظر می فریبد گه به بامت می برد
می کشد تا خانه  گورت به هر فن زندگی
دستگاه ناله هم ای کاش مدی می کشید
چون سپندم سوخت داغ نیمه شیون زندگی
شبنم انشا بود بیدل خجلت پرواز صبح
بر کفن زد تا عرق  کرد از دویدن زندگی

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
جز عافیتم نیست به سودای تو ننگی
ای خاک برآن سرکه نیرزید به سنگی
انجام خرام تو شکار افکن دل بود
ازسرو چمن هم به جگر داشت خدنگی
مخمور لبت  گر چمنش نشیه رساند
در شیشه یک غنچه نماند می رنگی
محو است در آیینه تمکین تو شوخی
چون معنی پرواز شرر در دل سنگی
تا طرح تبسم فکنی چین جبین است
در لطف و عتابت نتوان یافت درنگی
در عالم ایجاد مسلم نتوان زیست
هر دل المی دارد و هر آینه رنگی
در دیده عبرت اثر دام حوادث
خفته ست به زیر پر طاووس  پلنگی
خوش باش به پیری چو زکف رفت شبابت
گر زمزمه نی نبود نوحه چنگی
آن مشهد نیرنگ  که صبح است دلیلش
زخم نفسی دارد و خونریزی رنگی
فریادکه در سرمه نهفتند خروشم
بشکست دل اما نرسیدم به ترنگی
عمریست که چون اشک قفا باز نگاهم
با برق سواران چه کند کوشش لنگی
در دیده ابنای زمان چند توان زیست
مکروهتر از صورت ایمان به فرنگی
تا خون که ساغرکش آرایش نازست
از رنگ حنا می رسد آیینه به چنگی
بیدل نی ام آزاد به رنگی  که ز تهمت
برچشم شرارم مژه بندد رگ سنگی

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
چو بوی گل ز چه افسردگی مقید رنگی
تودست قدرتی ای بیخبرچرا ته سنگی
حباب وار ز دردی کشان حوصله بگذر
که تا گشوده ای آغوش شوق کام نهنگی
ز صیدگاه طرب غافلی به وهم تعلق
اگر ز خانه برآیی پر هزار خدنگی
فضای کون و مکان با دل گرفته چه سازد
فسرده صد در و دشت از همین یک آبله تنگی
ز داغ اگر همه طاووس گل کنی چه گشاید
که عشق چشم نبازد به لعبتان فرنگی
به عشق تا عرق شرم نیست توام اشک است
حذر که خنده دندان نمای عالم بنگی
دل پری که نداری مکن تهی ز تعین
کزین ترانه گرانتر ز عطسه های تفنگی
غنیمت است به پیری نفس شماری عبرت
شکسته شیشه و اکنون تو زان شکست ترنگی
مباد جرأت طاقت کشد به لغزش خفت
درین گذر به  ادایی قدم گشا که نه لنگی
گذشت قافله ها زین بساط نعل در آتش
سپندوار تو هم در کمین به وهم شلنگی
به عزم هر چه قدم می زنی بجاست فسردن
شتاب تا نگذشته ست از پرتو درنگی
گداخت حیرتم از فکر سرنوشت تو بیدل
به صیقل آینه رفت و تو همچنان ته زنگی

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U - -
دارد به من دلشده امشب سرجنگی
گلبرگ  کمانی پر طاووس خدنگی
پیش که برم شکوه از آن نرگس  کافر
بیچاره شهیدم ز دم تیغ فرنگی
مشکل که ز فکر عدم خویش برآییم
داریم سر اما به  گریبان نهنگی
آن جلوه  که بیرون خیالست خیالش
دیدیم به رنگی  که ندیدیم به رنگی
محتاج نفس  کرد تحیر دل ما را
آیینه شد آخر جرس ناله به چنگی
کلفت نبرد ره به دل باده پرستان
آیینه مینا نکشد زحمت زنگی
نیرنگ بد و نیک دو عالم همه ازتوست
گر بگذری از خویش نه صلحست و نه جنگی
هشدار که بر گوش عزیزان نتوان خورد
گرنیست سخن را اثر تیر و تفنگی
گامی به  گشاد خط پرگار نرفتیم
چون نقطه فسردم به فشار دل تنگی
گرد رم عیش است چه صحرا و چه  گلزار
فرصت همه جا خون شده در بخیه رنگی
بیدل خوشم از عارض  گلگون به خط سبز
فارغ زمی ام ساخته  کیفیت بنگی

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
ز نیرنگ خیال طفل شوخ شعله در چنگی
شرر حواله گردیده ست تا گردانده ام رنگی
تجلی صیقا دیدار چون آیینه ام اما
نمی باشد به نابینایی حیرانی ام زنگی
تلاش لازم افتاده ست ساز زندگانی را
سری بر سنگ می باید زدن بی صلحی و جنگی
چو صبح اظهار ناکامی ست سامان بهار من
ز پرواز غباری چند پیدا کرده ام رنگی
دو عالم می توان از یک نگاه  گرم طی کردن
تک و تاز شرر نی جاده می خواهد نه فرسنگی
فضای وادی امکان ندارد گردی از الفت
همان چین است اگر خاری به دامانت زند چنگی
ببال ای آه نومیدی که از افسون افسردن
تپشها خون شد اما کرد ایجاد دل تنگی
ز یاس قامت خم گشته بر خود نوحه ای دارم
پریشان  کرده ام در مرگ عشرت  گیسوی چنگی
زبان اضطراب اشک نومیدم که می فهمد
شکستم شیشه ای اما نبردم بوی آهنگی
چرا برخود ننازد چهره پرداز نیاز من
شکستی طره  تا بستی به روی حال من  رنگی
ز طبع ما درشتی برد یاد رفتگان بیدل
خرام ناله ها نگذاشت درکهسار ما سنگی

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
ندارد ساز این محفل مخالف پرده آهنگی
چمن فریاد بلبل می کند گر بشکنینگی
از این کهسار مگذر بی ادب  کز درد یکرنگی
پری در شیشه نالدگر بگردد پ ری سنگی
به غفلت داده ای آرایش ناموس آگاهی
گریبان می درد آیینه  گر بر هم خورد رنگی
فسردن تا به  کی ای بیخبر گردی پر افشان  کن
تو هم داری به زیر بال طاووسانه نیرنگی
چو شمع خامسوز از نارساییهای اقبالت
ته پامانده جولانی به منزل خفته فرسنگی
غنا پرورده فقرم خوشا سامان خرسندی
کز اقبالش توان در خاک هم زد کوس اورنگی
جهان حرف افسون مخالف بر نمی دارد
جنون و هوش و عقل و بیخودی هر نامی و ننگی
به این جرات تلاش خلق و شوخیهای تدبیرش
به خود خندیدنی دارد جنون جولانی لنگی
سحر گاهی نوای نی به گوشم زد که ای غافل
نفسها ناله  گردد تا رسد سازی به آهنگی
در تن گلزار آخر از فسون فرصت اندیشی
فسردیم و نبستیم آشیانی در دل تنگی
ز رمز صورت و معنی دل خود جمع  کن بیدل
بهار اینجاست سامانش درون بویی برون رنگی

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
باز آمد در چمن یاد از صفیر بلبلی
رنگ گل  طرف عذاری بوی سنبل کاکلی
سرنگون فکر چون مینای خالی سوختم
مصرع موزون نکردم درزمین قلقلی
لاله وارم دل به حسرت سوخت اماگل نکرد
آنقدر دودی که پیچم بر دماغ سنبلی
جز خراش دل چه دارد چرخ دوار از فسون
عقده ما هم نیاز ناخن بی چنگلی
کاش نومیدی به فریادگرفتاران رسد
خانه زنجیر ما را تنگ دارد غلغلی
نفس را تاکی به آرایش مکرم داشتن
پشم هم برپشت خرکم نیست گر خواهد جلی
اینقدر از فکر هستی در وبال افتاده ایم
جز خم گردن درین زندان نمی باشد غلی
ترک حاجت گیر ناموس حیا را پاس دار
تا لب از خشکی بر آب رو نیاراید پلی
سرخوش پیمانه میخانه تسلیم باش
حلقه بیرون در هم نیست بی جام ملی
نیست غافل آفتاب از ذره بی دست و پا
با همه موهومی آخر جزو ما داردکلی
بیدل امشب بر سرم چون شمع  دست نازکیست 
خفته ام در زیر تیغ و چتر می بندم گلی

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
به ما و من غلو دارد دنی تا فطرت عالی
جهان تنگ آسودن دل پر می کند خالی
نقوش وهم و ظن در هر تأمل می شود باطل
خط پارینه باید خواندن از تقویم امسالی
نفس سحر چه مضمون بر دماغ هوش می خواند
که عمری شد ز هوشم می برد این مصرع خالی
در آن وادی که مخمور نگاه او قدم ساید
دماغ آبله بالد قدح در دست پامالی
به هر واماندگی سعی ضعیفان در نمی ماند
فسردن می شود پرواز رنگ از بی پر و بالی
نمی دانم ز شرم فوت فرصت کی برون آیم
عرق عمریست بر پیشانی ام بسته ست غسالی
به بازار هوس شغل چه سودا داشتم یارب
زیان و سود رفت و مانده برجا ننگ دلالی
جهان بی اعتبار افتاد از لاف دنی طبعان
نیستان پشم می بافد ز شیر و گربه قالی
شکوه عالم موهوم را با ما چه سنجد کس
هجوم ذره گر قنطار چیند نیست مثقالی
به این تسلیم بار نیک و بد تا کی کشم بیدل
سیه گردید همچون شانه دوش من ز حمالی

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
رمی ’ بیتابیی  تغییر رنگی  گردش حالی
فسردی بیخبر جهدی که شاید واکنی بالی
به رنگ غنچه نتوان عافیت مغرور گردیدن
پریشانی بود تفصیل هر جمعیت اجمالی
بغیر از نفی هستی محرم اثبات نتوان شد
همان پرواز رنگت بسته بر آیینه تمثالی
حصول آب و رنگ امتیاز آسان نمی باشد
بسوز و داغ شو تا بر رخ هستی نهی خالی
به ذوق سوختن زین انجمن کلفت غنیمت دان
همین شام است و بس گر شمع دارد صبح اقبالی
تحیر زحمت تکلیف دیگر برنمی دارد
نگه باش و مژه بردار هر باری و حمالی
من از سود و زبان آگه نی ام لیک اینقدر دانم
که جنس عافیت را جز خموشی نیست دلالی
به هر جا رفته ایم از خود اثر رفته ست پیش از ما
غباری کو که نازد کاروان ما به دنبالی
به رسوایی کشید از شوخی چاک گریبانت
تبسم از سحر همچون شکنج از چهره زالی
به هیچ آهنگ عرض مدعا صورت نمی بندد
چو مضمون بلند افتاده ام در خاطر لالی
مگر خاکستر دل دارد استقبال آهنگم
که از طبع سپند من تپیدن می کشد بالی
تپش در طبع امواجست سعی گوهر آرایی
تبی دارم که خواهد ریخت آخر رنگ تبخالی
چه پردازم به اظهار خط بیمطلب هستی
مگر از خامه تحقیق بیرون افکنم نالی
به ناسور جگر عمری ست گرد ناله می ریزم
خوشا عرض بضاعتها کف خاکی و غربالی
ز تشریف جهان بیدل به عریانی قناعت  کن
که  گل اینجا همین یک جامه می یابد پس از سالی

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
ای هوش  سخت داغی ست  یاد بهار طفلی
تا مرگ بایدت بود شمع مزار طفلی
قد دوتا درین بزم آغوش ناامیدی ست
خمیازه کرد ما را آخر خمار طفلی
ای عافیت تمنا مگذر ز خاکساری
این شیوه یادگار است از روزگار طفلی
ای غافل از نهایت تا کی غم بدایت
مو هم سفید کردی در انتظار طفلی
ای واقف بزرگی آوارگی مبارک
منزل نماند هر جا بستند بار طفلی
ما را ز جام قسمت خون خوردنی ست اما
امروز ناگوار است آن خوشگوار طفلی
تا روزگار سازد خالی به دیده جایت
چون اشک برنداری سر از کنار طفلی
چشمم به پیری آخر محتاج توتیا شد
می داشت کاش گردی از رهگذار طفلی
انجام پختگی بود آغاز خامی من
تا حلقه  گشت قامت  کردم شکار طفلی
تا خاک یأس بیزم بر فرق اعتبارات
یکبار کاش سازند بازم دچار طفلی
بر رغم فرع گاهی بر اصل هم نگاهی
تاکی بزرگ بودن ای شیرخوار طفلی
از مهد غنچه خواندیم اسرار این معما
کاسودگی محال است بی اعتبار طفلی
آخر ز جیب پیری قد خمیده گل کرد
رمزکچه نهفتن در روزگار طفلی
بر موی پیری افتاد امروز نوبت رنگ
زد خامه در سفیداب صورت نگار طفلی
امروزکام عشرت از زندگی چه جویم
رفت آن غبار بیدل با نی سوار طفلی

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - - | - - U | - U - -
چو من به دامگه عبرت او فتاده  کمی
قفس شکسته بی بال دانه در عدمی
نفس به کسوت سیماب مضطرم دارد
نه آشنای راحت و نه اتفاق رمی
مپرس از خط تسلیم مکتب نیرنگ
چو سایه صفحه سیه  کرده ایم بی رقمی
به صد هزار تردد درین قلمرو یاس
نیافتیم چو امید قابل ستمی
چو ابر بر عرق سعی بسته ام محمل
کشد غبار من ای کاش از انفعال نمی
به خاک راه تو یعنی سر فتاده من
هنوز فرصت نازیست رنجه کن قدمی
نی ام به مشق خیالت کم از چراغ خموش
بلغزش مژه من هم شکسته ام قلمی
عروج همتم امشب خیال قامت کیست
ز خود برآمدنی می زند به دل علمی
کجا روم که برآرم سراز خط تسلیم
به  کنج زانوم آفاق خورده است خمی
قناعتم چقدر دستگاه نعمت داشت
که سیرم از همه عالم بخوردن قسمی
درین ستمکده حیران نشسته ام بیدل
چو تار ساز ضعیفی به ناله متهمی

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
دیده ای داریم محو انتظار مقدمی
یارب این آیینه را زان  گل حضور شبنمی
آنکه در یکتاییش وهم دویی را بار نیست
چون  کنم یادش مقابل می شوم با عالمی
گریه گو خجلت  فروشیهای عرض درد اوست
از عرق در پرده های دیده می دزدم نمی
چشمه خونی دگر دارد بن هر موی من
خاک  گردم تا به چندین زخم پاشم مرهمی
چون هلالم دستگاه عاجزی امروز نیست
در عدم بر استخوانها جبهه می دیدم خمی
ای بهار نیستی از قدر خود غافل مباش
هر دو عالم خاک شد تابست نقش آدمی
سنگ اگر گردی شرر خواهد کشیدن محملت
نیست این آسودگیها جز کمینگاه رمی
از گزند امتداد روز و شب غافل مباش
بر سراپای تو پیچیده ست مار ارقمی
مایل قطع وفا تا چند خواهی زیستن
تیغ  کین را جز تنک رویی نمی باشد دمی
با کمال عجز بیدل بی نیازی جوهریم
در شکست ما کلاه آراییی دارد خمی

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
به وضع غربتم منظور بیتابی ست آرامی
ز موج گوهرم گرد یتیمی نیست بی دامی
دل مایوس ما را ای فلک بیکار نگذاری
حضور عشرت صبحی نباشد کلفت شامی
فناگشتیم و خاک ما به زبر چرخ مینایی
چو ریگ شیشه ساعت ندارد بوی آرامی
حریفان مغتنم دارید دور کامرانی را
درین محفل به کام بخت ما هم بود ایامی
غرورش سرکش افتاده ست ای بیطاقتی عرضی
تغافل شوخی از حد می برد ای ناله ابرامی
ز چشم تنگ ظرف خود به حسنش برنمی آیم
چسان گرداب گیرد بحر را در حلقه دامی
درین صحرا نمی یابم علاج تشنه کامیها
مگر تبخاله بالد تا لب حسرت  کشد جامی
خمار و مستی این بزم جز حرفی نمی باشد
مشو مغرور آگاهی  که وصل اینجاست پیغامی
نگاه بی نیازی اندکی تحریک مژگان کن
جهانی پیشت آید گر تو از خود بگذری  گامی
شرر گردید عمر من همان سنگ زمینگیرم
نشد این جامه افسردگی منظور احرامی
دماغ بی نشانی خود نمایی برنمی دارد
بس است آیینه آثار عنقا کرده ام نامی
جنون صیادی من چون سحر پنهان نمی باشد
به هر جا گرد پروازی ست من افکنده ام دامی
ضعیفی در امانم دارد از بیمهری گردون
شکستی نیست رنگ سایه را گر افتد از بامی
درین محفل نه آن بیربطی افسرده ست دلها را
که یابی احتمال توأمی در مغز بادامی
دماغی در هوای پختگی پرورده ام بیدل
به مغز فطرتم نسبت ندارد فکر هر خامی

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
خطابم می کند امشب چمن در بار پیغامی
بهار اندوده لطفی بوی گل پرورده دشنامی
چو خواب افتاده ام منظور چشم مست خودکامی
به تلخی  کرده ام جا در مذاق طبع بادامی
به یاد جلوه ات امید از خود رفتنی دارم
در آغوش نگاه واپسین از دیده ام کامی
به حمدالله دمید آخر خط مشکین ز رخسارت
چراغ دیده تا روشن شود می خواستم شامی
گر از طرز کلام آب رخ  گوهر نمی ریزی
دل لعلی توان خون  کرد از افسون دشنامی
بهار آمد جنون سرمایگان مفتست صحبتها
چو بوی گل نمی باشد پریزاد گل اندامی
کدامین نشیه جولان صید بیرون جست ازین صحرا
که بی خمیازه نتوان یافت اینجا حلقه دامی
چه امکانست رنگ شعله ریزد شمع با آهم
به بزم پختگان بالا نگیرد کار هر خامی
به کف نامد کسی را دامن شهرت به آسانی
نگین جان می کند تا زین سبب حاصل  کند نامی
کمند همت از چین تأمل ننگ می دارد
مپیچ از نارساییها به هر آغاز و انجامی
بهار بیخودی  گویند بزم عشرتی دارد
روم تا رنگ برگردانم و پیدا کنم جامی
به یاد جلوه عمری شد نگه می پرورد بیدل
هنر از حیرت آیینه ام منت کش دامی

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
گر نیست در این میکدهها دور تمامی
قانع چو هلالیم به نصف خط جامی
در ملک قناعت به مه و مهر مپرداز
گر نان شبی هست و چراغ سر شامی
این باغ چه دارد ز سر و برگ تعین
تخم  آرزوی پوچ و ثمر فطرت خامی
بنیاد غرور همه بر دعوی پوچ است
در عرصه ما تیغ کشیده ست نیامی
شاهان به نگین غره  گدایان به قناعت
هستی همه را ساخته خفت کش نامی
عبرت خبری می دهد از فرصت اقبال
این وصل نه زانهاست که ارزدبه پیامی
دلها همه مجموعه نیرنگ فسونند
هر دانه که دیدی  گرهی بود به دامی
هستی روش ناز جنون تاز که دارد
می آیدم از گرد نفس بوی خرامی
تا مهر رخش از چه افق جلوه نماید
گوش همه پرکرده صدای لب بامی
آفاق ز پرواز غبارم مژه پوشید
زین سرمه به هر چشم رسیده ست سلامی
بیدل چه ازل  کو ابد از وهم برون آی
درکشور تحقیق نه صبح است و نه شامی

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
شب چشم نیم مستش وا شد ز خواب نیمی
در دست فتنه دادند جام شراب نیمی
موج خجالت سرو پیداست از لب جو
کز شرم قامت او گردیده آب نیمی
گیرم لبت نگردد بی پرده در تکلم
از شوخی تبسم واکن نقاب نیمی
زان ابر خط که دارد طرف بهار حسنت
خورشید پنجه ناز زد در خضاب نیمی
پاک است دفتر ما کز برق ناکسیها
باقی نمی توان یافت از صد حساب نیمی
سرمایه یکنفس عمر آنهم به باد دادیم
درکسب حرص نیمی  در خورد و خواب نیمی
قانع به جام وهمیم از بزم نیستی کاش
قسمت کنند بر ما از یک حباب نیمی
عمریست آهم از دل مانند دود مجمر
در آتش است نیمی در پیچ و تاب نیمی
آن لاله ام درین باغ  کز درد بیدماغی
تا یک قدح ستانم کردم کباب نیمی
در دعوی کمالات صد نسخه لاف فضلم
اما نی ام به معنی در هیچ باب نیمی
موی سفیدگل  کرد آماده فنا باش
یعنی سواد این شهر برده ست آب نیمی
بیدل نشاط این بزم از بسکه ناتمامی است
چرخ از هلال دارد جام شراب نیمی

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - - | - - U | - U - -
ز غرور شمع و رعونتش همه جاست آفت روشنی
که چو مو نشسته هزار سر  ته تیغ  از رگ گردنی
تب و تاب طاقت فتنه گر همه را دوانده به دشت و در
تو به عجز اگر شکنی قدم  نه رهی است  پیش و نه رهزنی
دو سه روز گو تپش نفس به هوا زند علم هوس
ندویده ریشه ات آنقدر که رسد به زحمت کندنی
چو سحر تلاش گذشتنی ز جهات بایدت آنچنان
که ز صد فشاندن آستین گذرد شکستن دامنی
گل نو بهار تنزهی ثمر نهال تجردی
به کجاست بار تعلقی که کشی به دوش فکندنی
خجل از لباس غرور شو به تجرد از همه عور شو
که نشد هوس به هزار جامه کفیل پوشش سوزنی
ز غم امل بدرآ اگر ز مآل زندگی آگهی
شب وروز چند نفس زنی به هوای یک دم مردنی
چمن است خلق نو و کهن  ز بهار عبرت وهم و ظن
نخوری فریب گل و سمن  که در آب ریخته روغنی
چقدر گرانی غفلتت زده بر فسردن همتت
که ز سعی  گردش رنگها نرسیده ای به فلاخنی
به کمین صفحه باطلت نفتاد آتش امتحان
که بقدر هر شرر از دلت نگهی است در پس روزنی
به ندامت از تو مقدم است الم خجالت خرمی
نشد آشنای  کف آن حناکه نه پیش آمده سودنی
چو نفس ز همت پر فشان من بید ل ز همه رسته  ام
به خودم فتاده ترددی نه به دوستی نه به دشمنی

وزن: مُتَفاعِلُنْ مُتَفاعِلُنْ مُتَفاعِلُنْ مُتَفاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: U U - U - | U U - U - | U U - U - | U U - U -