cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
اگر معشوق  بی مهر است  وگر عاشق  وفا دارد
تماشا مفت دیدنها محبت رنگها دارد
شرار کاغذ ما خنده دندان  نما دارد
طربها وقف بیتابی  که آهنگ فنا دارد
به واماندن نکردم قطع امید ز خود رفتن
شکست بال اگر پرواز گم کرده صدا دارد
ز بس مطلوب هر کس بی  طلب آماده است اینجا
اجابت انفعال از شوخی دست دعا دارد
درین محفل زبونیم آنقدر از سستی طالع
که رنگ ناتوانی هم شکست کار ما دارد
به صد جا کرده سعی نارسا منزل  تراشیها
و گرنه جاده دشت طلب کی انتها دارد
که می خواهد تسلی از غبار وحشت آلودم
که چون  صبح  این  کف  خاکستر آتش  زیر پا دارد
سبب  کم نیست  گر بر هم ز نی ربط تعلق را
چو مژگان هر که  برخیزد ز خود چندین  عصا دارد
حقیقت  واکش نیرنگ هر سازی ست مضرابی
تو ناخن جمع  کن تا زخم ما بینی چها دارد
به خجلت تا نیاید وام معذوری اداکردن
نماز محرمان پیش از قضا گشتن قضا دارد
ز حرص منعمان سعی گدا همگن مدان بیدل
که خاک از بهر خوردن بیش از آتش اشتها دارد

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
تصور جوهر اکاهی قدرت کجا دارد
بهار فضل آن سوی تعقل رنگها دارد
نهال آید برون تخمی  که افشانند بر خاکش
دربن صحرا ز پا افتادن ایجاد عصا دارد
ندید از آبله ریگ روان منع جنون تازی
به نومیدی زپا منشین که هر وامانده پا دارد
به گردون می برد نظاره را واماندن مژگان
مشو غافل ز پروازی که بال نارسا دارد
غریق آیی برون تا محرم تحقیق سازندت
که این دپا بقدر موج دستی آشنا دارد
اثرهای دعا روشن نشد بی احتیاج اینجا
ز اسرار کرم گر آگهی دارد گدا دارد
سراپا محوشد تا جمله آگاهی شوی بیدل
بقدر گم  شدنها هرکه اینجا رهنما دارد

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
حرصت آن نیست  که مرگش  ز هوس وادارد
درکفن نیز همان دامن دنیا دارد
زین چمن برگ گلی نیست نگرداند رنگ
باخبر باش که امروز تو فردا دارد
همه از جلوه به انداز تغافل زده ایم
آنچه نادیده توان دید تماشا دارد
جاده در دامن صحرای ملامت چاکی ست
که سر بخیه ز نقش قدم ما دارد
دم تیغ تو نشد منفعل ازکشتن ما
خون عاشق چقدر آب گوارا دارد
سایه گم شده محو نظر خورشید است
هرکه ز خویش رود در چمنت جا دارد
لاله در دامن این دشت به توفان زده است
یاس مجنون چقدرگرد سویدا دارد
مقصد ناله دل از من مدهوش مپرس
شوق مست است ندانم چه تقاضا دارد
منکر وحشت ما سوخته جانان نشوی
شعله در بال و پر ریخته عنقا دارد
ما و من نغمه قانون خیال است اینج
اثر هستی ما قطره به دریا دارد
لفظ  گل  کرده ای آیینه معنی برگیر
پری اسمی ست که از شیشه مسما دارد
رهرو از رنج سفر چاره ندارد بیدل
موج   دایم ز حباب آبله پا دارد

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
رگ گل آستین شوخی کمین صید ما دارد
که زیر سنگ دست از سایه برگ حنا دارد
اگر در عرض خویش آیینه ام عاریست معذورم
که عمری شد خیال او مرا از من جدا دارد
نگردد سابه بال هما دام فریب من
هنوزم استخوان جوهر ز نقش بوریا دارد
به رنگ سایه ام عبرت نمای چشم مغروران
مرا هر کس  که می بیند نگاهی زیر پا دارد
نمی باشد ز هم ممتاز نقصان و کمال اینجا
خط پرگار در هر ابتدایی انتها دارد
حیات جاودان خواهی گداز عشق حاصل کن
که دل در خون شدن خاصیت آب بقا دارد
به عبرت چشم خواهی واکنی نظاره ما کن
غبار خاکساران آبروی توتیا دارد
به دل تا گرد امیدی ست از ذوق طلب مگسل
جهانی را گدا در سایه دست دعا دارد
اگر موجیم یا بحریم اگر آبیم یا گوهر
دویی نقشی نمی بندد که ما را از تو وا دارد
به فکر اضطراب موج کم می باید افتادن
تپش در طینت ما خیر باد مدعا دارد
من  و تاب  وصال و طاقت دوری چه حرفست این
اسیری راکه عشقت خواند بیدل دل کجا دارد

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
زمینگیری ز جولانم چه امکانست وادارد
بروب رفتن ز خود چون شمع  ر هرعضوپا دارد
خط طومار یاهن آرایش مهر جفا درد
به رنگ شاخ  گل آهم سراپا داغها دارد
در آن وادی که من دارم کمین انتظار او
غباری  گر تپد آواز پای آشنا دارد
زگل باید سراغ غنچه گمگشته پرسیدن
که از چشم تحیر رفتن دل نقش پا دارد
فناپروردگانیم از مزاج ما چه می پرسی
فضای عالم موهوم هستی یک هوا دارد
سرایت نغمه عجزیم ساز آفرینش را
درپن  محفل شکست از هرچه  باشد رنگ ما دارد
قد پیران تواضع می کند عیش جوانی را
پل از بهر وداع سیل پشت خود دوتا دارد
ز خوب و زشت امکان صافدل تنگی نمی چیند
به بزم آینه عکسی اگر ره برد جا دارد
ز حال گوشه گیر فقر ای منعم مشو غافل
که خواب مخملی در رهن نقش بوریا دارد
ز عالم نگذری بی دستگیریهای آزادی
کسی برخیزد از دنیا که از وحشت عصا دارد
جهانی سرخوش آگاهی ست ازگردش حالم
شکست رن من چون خند مینا صدا دارد
به رنگ آب سیر برگ برگ این چمن کردم
گل داغ ست بیدل آنکه بویی از وفا دارد

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
گهی بر سر  گهی در دل   گهی در دیده جا دارد
غبار راه جولان تو با من  کارها دارد
چو شمع از کشتنم پنهان نشد داغ تمنایت
به بزم حسرتم ساز خموشی هم صدا دارد
مباد آفت تماشاخانه گلزار حسرت را
که آنجا رنگهای رفته هم رو بر قفا دارد
در این  وادی  که قطع  الفت است اسباب جمعیت
بنالد بیکسی بر هر که چشم از آشنا دارد
که می گوید به آن صیاد پیغام گرفتاران
قفس بر طایر ما گرنه راه ناله وادارد
به این آوارگیها گردباد دشت توحیدم
بنای من به  گرد خوبش  گردیدن به پا دارد
خیالی می کند شوخی کدام اظهار وکو هستی
هنوز این نقشها در خامه  نقاش جا دارد
شرر در سنگ می رقصد می  اندر تاک می جوشد
تحیر رشته سازست و خاموشی صدا دارد
بهار انجمن وحشی ست از فرصت مشو غافل
که عشرت در شکفتنهای  گل آواز پا دارد
به انداز تغافل پیش باید برد سودایی
که جنس جلوه عریان است و چشم ما حیا دارد
حذر کن از تماشاگاه نیرنگ جهان بیدل
تو طبع نازکی داری و این  گلشن هوا دارد

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
نوبهار است و جهان سیر چمنها دارد
وضع دیوانه ما نیز تماشا دارد
دل اگر صاف شد از زخم زبان ایمن باش
دامن آینه از خار چه پروا دارد
اثر ناله عشاق ز هر ساز مخواه
این نوایی ست که در پرده دل جا دارد
ادب عشق اگر مانع شوخی نشود
خاک ما مرهم ناسور ثریا دارد
هیچکس رمز سویدای دل ما نشکافت
نفس سوخته لاله معما دارد
عالم از هرزه دوی اینهمه بر ما تنگ است
گرد ماگر شکند دامن صحرا دارد
کفر و دین مانع تحقیق نگاهان نشود
سیل هر سوگذرد راه به دریا دارد
صد چمن لاله وگل زد قدح نازبه سنگ
قمری از سرو همان گردن مینا دارد
به طواف در دل کوش که آیینه مهر
جوهر بینش اگر دارد از آنجا دارد
وحشت ریگ روان صیقل این آینه است
که به صحرای جنون آبله هم پا دارد
مو به مو حسرت نیرنگ تماشای توایم
شمع  سامان نگه در همه اعضا دارد
بیدل از حیرت آیینه ما هیچ مپرس
نشیه جوهر تحقیق اثرها دارد

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
دماغ بلبل ما کی هوای بال و پر دارد
ز اوراق  کتاب رنگ گل جزوی به سر دارد
چه مکان است کیرد بهرای شوق از خط خوبان
نگاه بوالهوس از سرمه هم خاکی به سردارد
چو برگ گل کز آسیب نسیمی رنگ می بازد
تن نازک مزاج او ز بوی گل خطر دارد
توان از نرمی دل محرم درد جهان  گشتن
که طبع مومیایی از شکستنها خبر دارد
بغیر از خاک  گردیدن پناهی نیست ظالم را
که تیغ شعله در خاکستر امید سپر دارد
مباد از صحبت آیینه ناگه منفعل  گردی
که آن گستاخ روی سنگدل دامان تر دارد
شدم خاک و ز وحشت بر نمی آید غبار من
به خاکستر هنوز این شعله افسرده پر دارد
دل آسوده تشویش بلای دیگر است اینجا
صدف ایمن نباشد از شکستن تاگهر دارد
بغیر از خودگدازی چیست در بنیاد محرومی
دل عاشق همین خون گشتنی دارد اگر دارد
به نومیدی ز امید ثمر برگ قناعت  کن
که نخل باغ فرصت ریشه درطبع شرر دارد
ز ناهنجاری مغرور جاه ایمن مشو بیدل
لگداندازیی بر پرده دارد هرکه خر دارد

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
بت هندی  کی از دردسر ترکان خبر دارد
در این کشور میان کو تا دماغ بهله بردارد
درین  دریا که هر یک قطره صد دامن  گهر دارد
حباب ما به دل پیچیده آه بی اثر دارد
نباشدگرتلاش عافیت نقد است آرامت
نفس را سعی راحت اینقدر زیر و زبر دارد
به یک رنگ از بهار مدعای دل مشو قانع
که این آیینه غیر از خون شدن چندین هنر دارد
حبابم درکنار موج دارد سیر جمعیت
به  راحت می پرد مرغی که زیر بال سر دارد
به روی عشرتم نتوان در چاک جگر بستن
چو مژگان شام  من آرایش صبحی  دگر دارد
به  این  هستی اگر نامی به دست  افتد غنمیت دان
که بسیار است اگر دوش نفس آواز بردارد
به ظاهرگر زمینگیرم زمقصد نیستم غافل
که چشم نقش پا از جاده بر منزل نظر دارد
بقدر اعتبارات است ضبط خویش مردم را
چو سنگی آبدار افتد فسردن بیشتر دارد
نخواهد شد سیاهی از جبین اخترم زایل
شب عاشق به موی  کاسه چینی سحر دارد
صفا در عرض سامان هنرگم  کرده ام بیدل
ز جوهر حیرت آیینه من بال وپر دارد

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
بر طمع  طبع خسیسی  که تفاخر دارد
آبرو را عرق سعی تصور دارد
با بخیلان نه همین طبع  گدا ناصاف است
کیسه خود هم ازین قول دلی پر دارد
گل این باغ اگر بیخبر از فرصت نیست
خنده رنگ به روی که تمسخر دارد
طبع شهوت نسب از سیرگریبان عاری ست
گردن خر سر تحقیق به آخور دارد
خاک شو معنی موهومی هستی دریاب
فهم رازت به عدم جیب تفکر دارد
نی ز هستی خجلم نی ز جنون منفعلم
طبع بی  ساخته شوق چه عنصر دارد
ز شکست است رک  گردن امواج بلند
عاجزی هم چقدر ناز و تکبر دارد
قلت مایه عرق می کشد از طبع  کریم
ابر هرجا تنک افتاد تقاطر دارد
خودگدازست شراری که به جایی نرسد
ناله در بی اثری سخت تأثر دارد
محو گردیدن ما آنهمه ناموزون نیست
سکته مصرع نظاره تحیر دارد
بیدل از جهل میندیش که در مکتب عشق
گر همه طفل سرشک است تبحر دارد

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
بیا ای شعله تا دل فال وصلی از تو بردارد
که این شمع خموش امشب نگاهی در سفر دارد
تماشاگاه معدومی ز من چیده ست سامانی
که هر کس چشم می پوشد ز خود بر من نظر  دارد
به دوش هر نفس از دلگرانی محملی دارم
مگر سعی شرر این کوه را از خاک بردارد
به بو ی مژده وصلت دل از خود رفته است اما
چنان نام تو می پرسد که پندارم خبر دارد
نجوشد منت غیر از ادای مدعای من
به گاه ناله  مکتوب من از خود نامه بردارد
به نومیدی هوس آواره صد گلشن امیدم
من و وامانده پروازی که در هر رنگ پر دارد
به هم چسبیدن مژگان به کنج فقر می گوید
که نی هرچند صرف بوریا گردد شکر دارد
تو از کیفیت اقبال فقر آگه نه ای ورنه
طلسم بی دری از هر طرف آیند در دارد
بهار جلوه از کف می رود فرصت غنیمت دان
اگر رنگ است و گر بو دامن  گل برکمر دارد
نگه در چشم آهو آب شد از رشک قربانی
که تیغش  گر کند رحمی شب ما هم سحر دارد
نوای  قمری و بلبل مکرر شد درین  گلشن
تو اکنون ناله  کن بیدل که آهنگت اثر دارد

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
در این وادی  کف یایی ز آسایش خبر دارد
که بالینهای نرم آبله در زیر سر دارد
نمی گردد فروغ عاریت شمع ره مستان
به نوز باده چشم جام  سامان نظر دارد
به دل رو کن اگر سرمنزل امنی هوس داری
نفس در خانه آیینه آرامی سفر دارد
سلامت  نیست  ساز دل  چه در صحرا چه در منزل
متاع رنگ ما صد کاروان آفت به  بر دارد
مرید نام را نبود گزیر از خون دل خوردن
نگین دایم ز نقش خویش دندان بر جگر دارد
کدامین دستگاه آیینه نازست دریا را
که از افسردگی ها خاک ساحل هم  گهر دارد
دوبینیهاست اما در شهود غیر احول را
به خودگر می  گشاید چشم از وحدت خبر دارد
نمی دانم چه آشوبی که در بزم تماشایت
نگال از موج مژگان هر طرف دستی به سر دارد
به آهی می توان رخت جهان خاکستری کردن
که گلخنها به سامان است  گر دل یک شرر دارد
تحیر نقش نیرنگ دو عالم سوخت در چشمم
چراغ خانه آیینه ام برقی دگر دارد
به این بی  دست و پایی  کیست گرد  دستگیر من
مگر همچون سپند از جای خویشم ناله بر دارد
حباب از حیرت  کم فرصتی های زمان بیدل
نگاهی جانب دریا به پشت چشم تر دارد

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
ز جرگه سخنم خامشی به در دارد
فشار لب بهم آوردن این اثر دارد
ز دستگاه گرانجانی ام مگوی و مپرس
دمی  که ناله  کنم کوهسار بردارد
سخن به خاک مینداز در تأمل  کوش
به رشته ای که گهر می کشی دو سر دارد
به هم  زن الفت اسباب خودنمایی را
شکست آینه  آیینه ای دگر دارد
تنزه آینه دار بهار ناز خوش ست
حنا مبند به دستی  که رنگ بر دارد
به دوش اشک روانیم تا کجا برسیم
چو شمع محفل عشاق چشم تر دارد
به مرگ هم نتوان رستن از عقوبت دل
قفس شکسته ما بیضه زیر پر دارد
به هرچه می نگرم شوخی  تبسم توست
جهان روز و شبم شش جهت سحر دارد
غبار غیر ندارم به خویش ساخته ام
دلی  که صاف شد آیینه در نظر دارد
نریخت دیده سرشکی  که من قدح نزدم
گداز دل چقدر ناز شیشه گر دارد
ز صبح این چمن آگاه نیست غره جاه
گشاد بال همان خنده ای دگر دارد
به نقش پا چه رسد بیدل از نوازش چرخ
به باد می دهدم گر ز خاک بردارد

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
شمع بزمت چه قدم بردارد
پای ما آبله سر دارد
گل این باغ گریبان چاک ست
خنده از زخم که باور دارد
در تکلیف تبسم مگشای
دهن تنگ تو شکر دارد
خاک سامان غبارش کم نیست
نیستی نیز کر و فر دارد
عالمی چشم ز ما روشن کرد
رنگ ما خاصیت زر دارد
کس چه خواند رقم پیشانی
صفحه ما خط مسطر دارد
سر هر فکر گریبان خواه است
موج هم تکمه  گوهر دارد
بی خریدار چه ارزد گوهر
دل همان است که دلبر دارد
تا فسردی ز نظرها رفتی
رنگ پرواز ته پر دارد
لب بهم آر و حلاوتها کن
خامشی قند مکرر دارد
یک نفس قطع دو عالم کردم
دم این تیغ چه جوهر دارد
سرگران می گذرد نرگس یار
مزد چشمی  که مژه بردارد
تا دماغ است هوس بال  گشاست
سر هر بام کبوتر دارد
بیدل این صورت وشکل آنهمه نیست
آدمی معنی دیگر دارد

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مسدس مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U -
مگو دل از غم و صبر از جفا خبر دارد
سر بریده ز تیغش جدا خبر دارد
چه آرزو که به ناکامی از جهان نگذشت
ز یاس پرس  کزین ماجرا خبر دارد
نگار دست بتان بی لباس ماتم نیست
مگر ز خون شهیدان حنا خبر دارد
فضولی من و تو در جهان یکتایی
دلیل بیخبریهاست تا خبر دارد
در این هوسکده  گر ذوق  گردن افرازیست
سری برآر که از پیش پا خبر دارد
تمیز خشک و تر آثار بی نیازی نیست
گداست آنکه ز بخل و سخا خبر دارد
پیام عالم امواج می برد به محیط
تپیدنی  که ز پهلوی ما خبر دارد
غرور و عجز طبیعی است چرخ تا دل خاک
نه دانه محرم و نی آسیا خبر دارد
به  پیش خویش بنالید و لاف عشق زنید
گل از ترانه بلبل کجا خبر دارد
مباد در صف محشر عرق به جوش آیم
که از تباهی کارم حیا خبر دارد
از این فسانه که بی او نمرده ام بیدل
قیامت است گر آن دلربا خبر دارد

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
درین ره تا کسی از وصل مقصد کام بردارد
ز رفتن دست می باید به جای  گام بردارد
د ر این گلشن  ز دور فرصت  عشرت چه می پرسی
که می خمیازه  گردیده است تا گل جام بردارد
من آن صیدم  که در عرض تماشاگاه تسخیرم
ز حیرت کاسه دریوزه چشم دام بردارد
به تکلیف بلندی خون مکن مشت غبارم را
دماغ نیستی تا کی هوای بام بر دارد
به صد مصر شکر نتوان قناعت با شکر بستن
کرم مشکل  که از طبع  گدا ابرام بردارد
دل آهنگ  گدازی دارد و کم ظرفی طاقت
کبابم را مباد روی آتش و خام بردارد
ندامت ساقی  است اینجا به افسوسی قناعت  کن
مگر دستی  که بر هم سوده باشی جام بردارد
درین بازار سودی نیست جز رنج پشیمانی
سحر هرکس دکانی چیده باشد شام بردارد
هواپیمای عنقا شهرتی مپسند همت را
نگین بی نشان حیف است ننگ نام بردارد
به رنگی سرگران افتاده ایم از سخت جانیها
که دشواراست قاصد هم زما پیغام بردارد
هوس تسخیر معشوقان بازاری مشو بپدل
کسی تا کی پی این وحشیان رام بردارد

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
کسی از التفات چشم خوبان  کام بردارد
که بر هر استخوان صد زخم چون بادام بردارد
به قدر زخم چون گل شوخیی انداز مستی کن
نمی باشد تهی از نشیه هرکس جام بردارد
به طوف دامنت  کم نیست از سعی غبار من
اگر خود را بجای جامه احرام بردارد
عتابش باورم ناید که آن لعل حیا پرورد
تبسم برنمی دارد چسان دشنام بردارد
جهان بی جلوه مدهوش است هم درپرده توفان  کن
که می ترسم تحیر گردش از ایام بردارد
نظر از سیر هستی بستن است آخر خوشا چشمی
که از آغاز با خود نسخه انجام بردارد
دماغ پختگان مشکل شود خجلتکش هستی
مگر این ننگ همت را خیالی خام بردارد
چو دل بی مدعا افتاد گو عالم به غارت رو
که ممکن نیست توفان از گهر آرام بردارد
گرانجان را نباشد طاقت بار سبکروحان
نگین را می شود قالب تهی چون نام بردارد
عبارت بی غبار صافی مطلب نمی باشد
محبت کاش رسم نامه و پیغام بردارد
کسی کز سرکشی راه طریقت سر کند بیدل
خورد صد پیش پا چون موج تا یک گام بردارد

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
دل از دم محبت چندین فتور دارد
این باده سخت تند است بر شیشه زور دارد
نامحرم قضایی شوخی مکن درین دشت
کان برق بر سیاهی چشمی ز دور دارد
با انحراف هر وضع ننگ تجاهلی هست
چشم تغافل انشا تقلید کور دارد
همسنگ خامکاران مپسند پختگان را
الماس معدن ما شر م از بلور دارد
عاشق به عزم مقصد محتاج راهبر نیست
پروانه در ته بال مکتوب نور دارد
گر از خم  کلاه است عرض جلال شاهان
گرد شکست ما هم عجز غیور دارد
گر مرد احتیاطی از خود مباش غافل
طوفان به هر مسامت چندین تنور دارد
تلخ است عیش امروز ازگفتگوی فردا
در خانه ای که ماییم همسایه شور دارد
ناقابل تواضع مگذر ز بزم احباب
آه از کسی  که زین آب بی پل عبور دارد
ننگ است وهم تمثال در جلوه گاه تحقیق
مشاطه به کزین بزم آیینه دور دارد
از خود برآمدن نیز درکیش اهل تسلیم
هرچند سرکشی نیست وضع غرور دارد
بیدل  کمال هر چیز بر جوهر است موقوف
جایی  که من نباشم غربت قصور دارد

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - - | - - U | - U - -
هوس پیمای فرصت گرد کلفت در قفس دارد
همین خاک است و بس گر شیشه ساعت نفس دارد
لب از خمیازه صبح قیامت تا نمی بندی
خم آسودگی جوش شراب خام رس دارد
در سعی جنون زن  از وبال هوش بیرون آی
به زحمت تا نگیرد کوچه دانش عسس دارد
نه تنها شامل هستی ست عشق بی نشان جوهر
عدم هم زآن معیت دستگاه پیش و پس دارد
جنون الرحیلی شش جهت پیچیده عالم را
مپرس از کاروان منزل هم آهنگ جرس دارد
برون آر از طبیعت خار خار وهم آسودن
که چشم بی نیازان از رگ این خواب خس دارد
نفس هر پر زدن خون دگر در پرده می ریزد
طبیب زندگی شغلی همین نیش مجس دارد
خراش دامن عزت مخواه از ترک خوشخویی
که راه کوی بدکیشی سگان بی مرس دارد
محبت عمرها شد رفته می جوشد ز خاطرها
ندارد جز فراموشی کسی گر یاد کس دارد
ندامت نیست غافل از کمین هیچکس بیدل
به هر دستی که عبرت وارسد دست مگس دارد

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
جهان  جنون بهار غفلت  ز نرگس سرمه ساش دارد
ز هر بن مو به خواب نازیم و مخمل ما قماش دارد
اگر دهم بوی  شکوه بیرون ز رنگ تقریر می چکد خون
مپرس ازیأس حال مجنون دماغ گفتن خراش دارد
چو شد قبول اثر فراهم زخاک گل می کند حنا هم
فلک دو روزی غبار ما هم به زبرپای تو کاش دارد
گشاد بند نقاب امکان به سعی بینش مگیر آسان
که رنگ هر گل درین  گلستان تحیر دور باش دارد
به گرد صد دشت و در شتابی که قدر عجز رسا بیابی
سراز نفس سوختن نتابی به خود رسیدن تلاش دارد
حذر ز تزویر زهدکیشان مخور فریب صفای ایشان
وضوی مکروه خام ریشان هزارشان و تراش دارد
نشسته ام ازلباس بیرون دگر چه لفظ وکدام مضمون
به خامشی نیز ساز مجنون هزار آهنگ فاش دارد
سخن به نرمی ادا نمودن ز وضع شوخی حیا نمودن
عرق نیاز خطا نمودن  گلاب بزم معاش دارد
خطاست بیدل زتنگدستی به فکرروزی الم پرستی
چو کاسه  هر کس به  خوان  هستی  دهن  گشوده  است  آش دارد

وزن: مَفاعِلُنْ فَعْ مَفاعِلُنْ فَعْ مَفاعِلُنْ فَعْ مَفاعِلُنْ فَعْ
نشانه‌های عروضی: U - U - | - | U - U - | - | U - U - | - | U - U - | -
حیا عمری ست با صد گردش رنگم طرف دارد
عرق نقاش عبرت از جبین من صدف دارد
نشد روشن صفای سینه اخلاص کیشانت
که درباب بهم جوشیدن دلها چه  کف دارد
به شغل لهو چندی رفع سردیهای دوران کن
جهان حیز گرمی در خور آواز دف دارد
دل از فکر معیشت جمع کن از علم و فن بگذر
اگر جهل است و گر دانش همین آب و علف دارد
به توفانگاه آفات استقامت رنگ می بازد
درین میدان کسی گر سینه ای دارد هدف دارد
ز اقبال عرب غافل مباشید ای عجم زادان
سریر اقتدار بلخ هم شاه نجف دارد
جدا نپسندد از خود هیچکس مشاطه خود را
مه تابان حضور شب در آغوش کلف دارد
قضا بر سجده ما بست اوج نشیه عزت
طلسم آبروی خاک در پستی شرف دارد
به نومیدی چمن سیر نگارستان افسوسم
حنا داغ ست از رنگی که سودنهای کف دارد
به این عجزی که می بینم شکوه جراتت بیدل
اگر مژگان توانی واکنی فتح دو صف دارد

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
هر سو نظرگشودیم زان جلوه رنگ دارد
آیینه خانه ها را یک عکس تنگ دارد
بیش وکم تو و ماست نقص وکمال فطرت
میزان عدل یکتا شرم از دو سنگ دارد
خفاش و سایه عمری ست از آفتاب دورند
از وضع تیره طبعان تحقیق ننگ دارد
صیادی مرادت گر مطلب تمناست
زين دامگاه عبرت جستن خدنگ دارد
عالم جمال یار است بی پرده تکلف
اماکسی چه بیند آیینه زنگ دارد
گردی دگرکه دیده است ازکاروان امید
افسوس فرصت اینجا چندی درنگ دارد
زین  کارگاه تمثال با دل قناعت اولی ست
از هرگلی که خواهی آیینه رنگ دارد
آسان نمی توان شد غیرت شریک مجنون
از خانه برمیایید صحرا پلنگ دارد
کس تاکجا بمالد چشم تامل اینجا
سیر سواد هستی صد دشت بنگ دارد
شغل دگر نداریم جز سر به پا فکندن
شمع بساط تسلیم یک گل به چنگ دارد
پیری دمی که گل کرد بی یأس دم زدن نیست
چون شیشه سرنگون شد قلقل ترنگ دارد
آیینه عالمی را بی دم زدن فروبرد
آغوش سینه صافی  کام نهنگ دارد
نقاش چشم مستی گردانده است رنگم
تصویر من  کشیدن چندین فرنگ دارد
در طبع هرکه دیدیم سعی نگین تراشی است
تا نام بی نشان نیست این  کوه سنگ دارد
بیدل تلاش دولت ننگ هزار عیب است
بر نردبان دویدن رفتار لنگ دارد

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - - | - - U | - U - -
بی نمک از نمک غیر توهم دارد
لب بام است  که اظهار تکلم دارد
جای اشک از مژه تیغ حیا جوهر ریخت
چقدر حسرت زخم تو تبسم دارد
بی تو اظهار اثر خجلت معدومی ماست
قطره دور ز دریا چه تلاطم دارد
زاهد از گنبد دستار به خود می نازد
نکنی عیب که خر فخر به توقم دارد
گر به دادت نرسد شور قیامت ستم است
درد هستی است  که فریاد تظلم دارد
فیض خورشید به عالم ز کواکب نرسد
شیشه تنگ کجا حوصله خم دارد
مفت غواص تامل گهرمعنی بکر
دفتر بیدل ما خصلت قلزم دارد
بیدل از فیض قناعت چمن عافیت است
تکیه عمری ست که بر بستر قاقم دارد

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
جنون از بس شکست آبله در هر قدم دارد
بنای خانه زنجیر ما چون موج نم دارد
به برقم می دهد خرمن خیال موج رفتاری
که اعجاز خرامش آب و آتش را به هم دارد
ز لعل خامشت رمز تبسم  کیست بشکافد
خیالی دست بر چاک گریبان عدم دارد
فضولیهای امید اینقدر جان می کند ورنه
دل الفت پرست یاس از شادی چه غم دارد
به ترگ جاه زن تا درنگیرد ننگ افلاست
که رنج خودفروشی می کشد هرکس درم دارد
به  لغزش چون  ننالد خامه حسرت صریر من
که زنجیر سیه بختی به تحریک قدم دارد
ز تدبیر محبت غافلم لیک اینقدر دانم
که دل تا آتشی در سینه دارد دیده نم دارد
نگه ننگاشت صنع آ گهی در دیده اعیان
قلم در نرگسستان یک قلم سه  و القلم دارد
مدار ای  زشت رو امید تحسین  از صفا کیشان
که اسباب خوش آمد خانه آیینه کم دارد
نوای عیش گو خون شو دمی با درد سوداکن
نفس با این بضاعت هرچه دارد مغتنم دارد
اگر دشمن تواضع پیشه است ایمن مشو بیدل
به خونریزی بود بی باک شمشیری  که خم دارد

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
شکوه مفلسی ما را به خاموشی علم دارد
سفالین  کوس  درویشان ز بس  خشک است  نم د ارد
سر در جیب  آزاد است از فتراک آفتها
مقیم گوشه دل حکم آهوی حرم دارد
پریشان نسخه ایم از ربط این اجزا چه می پرسی
تأملهای بی شیرازگی ما را بهم دارد
تمیز پشت و رویت اینقدر فطرت نمی خواهد
عدم آنجاکه هستی گل کند ستی عدم دارد
نگاهی تا ببالد رفته ای بیرون ازبن محفل
چو شمع اینجا همان تحریک مژگانت قدم دارد
صدا بر ششجهت می پیچد ازیک دامن افشاندن
جهان صید کمند وحشیی  کز خویش رم دارد
به پرهیز ای هوس از اتفاق پنبه و آتش
مریض حسرتیم و شربت دیدار سم دارد
ندامت مطلبم دیگر مپرس از رمز مکتوبم
شقی در سینه دارد خامه من گر رقم دارد
نوای نیستان عافیت  آهنگ تصویرم
ز ساز خود برون ناآمدنهایم علم دارد
نفس تا می کشم چون غنچه ازخود رفته ام بیدل
ز غفلت در بغل مینای من سنگ ستم دارد

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
گرفتار رسوم اندیشه آرام  کم دارد
عقاید آنچه دارد خدمت دیر و حرم دارد
دماغ آرمیدن نیست با گل  شبنم ما را
در این آیینه  گر آبی ست چون تمثال رم دارد
از این  صحرای  وحشت  چون  شرر دیگر چه بردارم
همه  گر سر توان برداشتن حکم قدم دارد
خرد را از بساط می پرستان نیست جان بردن
که هر ساغر ز موج می به  کف تیغی علم دارد
نوای خامشان در پرده دود دل است اینجا
نگویی شمع تنها گریه دارد ناله هم دارد
گسستن سخت دشوارست زنار محبت را
برهمن رشته واری از رگ  سنگ  صنم دارد
به وقت رخصت یاران تواضع می شود لازم
قد پیران به آهنگ وداع عمر خم دارد
اگر مردی در تخفیف اسباب تعلق زن
کز انگشت دگر انگشت نر یک بند کم دارد
بود در طینت بی مغز حفظ  گفتگو مشکل
برون ریزد دهانش هرچه انبان در شکم دارد
بغیر از وهم  کو سرمایه تا بر نقد خرد نازی
همان در کیسه دریاست  گر گاهی درم دارد
ز خاک شور نتوان بیش از این حاصل طمع   کردن
به  حسرت هم اگر جان می دهد ممسک  کرم دارد
خموشی ربط آهنگ جنونم نگسلد بیدل 
ز ساز دل مشو غافل تپیدن زیر و بم دارد

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -