cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
چند توانت بود مردم را به زبان میازار
همی تا توانی سخن نرم دار
دل مردمان با سخن گرم دار

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
مرو بر کین و زیان مردمان 
کسی را میازار در گفتگوی
به کین و زیان کسان ره مپوی

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
بخواسته چند که توان رادی کن 
گرت  خواسته  هست  از آن  خواسته
رخ رادمردی کن آراسته

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
بر هیچ کس فریفتاری  فریبندگی  مکن  که تو نیز بسیار دردمند نشوی
مزن گام با کس به راه فریب
که این راه دارد سر اندر نشیب

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
پیشوا مرد گرامی و مه  بزرگ دار و سخنش بپذیر
مه و پیشوا را گرامی شمار
سخنشان به جان و به دل برگمار

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
جز از خویشاوندان و دوستان هیچ وام مگیر
اگر وام  خواهی  ز خویشان  بجاست
ز بیگانه وام ار ستانی خطاست

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
گرت خویش باشد زن شرمگین
ورا شوی دانای زیرک گزین
جوان خردمند داننده راه
بود همچو ورزیده خاک سیاه
که چون از برش تخم بپراکنی
از او گونه گون لاله و گل چنی

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
آشکاره گوی باش  صریح اللهجه  به جز به اندیشه سخن مگوی
سخن جز به اندیشه  با کس مکن
یکی مرد باش آشکارا سخن

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
به مرد بی آیین هرآینه وام مده
به مرد بدآیین مده وام هیچ
وگر وام خواهد ازو رخ بپیچ
گه وام دادن ره داد پوی
به آیین بده وام و بیشی مجوی

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
زن فرزانه و شرمگین دوست دار
زن باخرد را ز جان دوست دار
که باشد زن باخرد دستیار
زنی جوی فرزانه و شرمگین
هشیوار و آرام و آرزمگین

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
خوب خیم و درست وکارآگاه مرد اگرچه درویش است هم به دامادی گیر  هرآینه او را خواسته از یزدان برسد
تهیدست مرد جوانمرد راد
چو دخت  از تو خواهد ببایدش داد
چو شد مرد کارآگه و خوب خیم
نباشد ز درویشی اش هیچ بیم
چه باک ارنه بالایش آراسته
که او را ز یزدان رسد خواسته

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
به مرد مه سال  زیاد سال  افسوس  استهزاء  مکن  چه تو نیز بسیار مه سال شوی 
به مردم بر افسوس و خواری مکن
بویژه به مه سال مردکهن
که روزی تو مه سال گردی و پیر
همان بینی از رب بدکان  هژبر

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
ناآمرزیده مرد آزرمان را به زندان مکن گزیده و بزرگ مردم و هشیار مرد را بر بند زندان بان کن
به زندان مکن آبرومند را
میفکن نهال برومند را
 جوان گنه کاره دربان مکن
به زندان مر او را نگهبان مکن 
کسی کاو ندارد ز یزدان هراس
ندارد تو را بی گمان نیز پاس
به زندانت بگمار مردی گزین
بزرگ و هشیوار و پاکیزه دین

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
اگر پسری بودت به برنایی به دبیرستان ده  چه دبیری چشم روشی است 
چو داری پسر ده به فرهنگیان
دبیری بیاموزش اندر میان
دبیری ورا دیده روشن کند
دلش خرم و مغز گلشن کند

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
چو خواهی به  تیزی سرایی سخن
نگه کن بدان گفته خویشتن
بساگفته کان را نبایست گفت
بسا گفته کآن را نباید نهفت
به جای خموشی سخن سر مکن
به جای سخن لب مبند از سخن

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
راستگوی مرد پیامبرکن 
بجو راستگو مرد پیغامبر
کجا راست آید پیامت بسر

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
زده مرد  را استوار مدار و آپریکان  آبرمند مرد  را چگونه که آیین بود هزینه به او ده 
کسی کش فکندی وکردیش خوار
مدارش  به  نزدیک خویش استوار
چو خواهی کنی دستکیری زکس
بجوی آبرومند نادسترس

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
سخن چرب گوش  گوش چرب دار منش فرارون  والا دارد
ستوده گوش باش و والامنش
خجسته نهاد و فرارون کنش

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
خویشتن مستای تا فرارون کنش باشی 
مکن خودستایی که وارون شوی
به وارونگی کی فرارون شوی

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
اندر خدایان و پادشاهان ناآمرزیده مباش
به نزد خدا و خداوندگار
ز نامرزی خویشتن شرم دار

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
از دادمه  بزرگ تر از خود و بهمرد سخن پرس
ز مهسال و به مرد پرسش نیوش
یکایک به گفتارشان دار گوش

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
از مرد دزد هیچ چیز مگیر و مده و ایشان را ستوه مکن
مکن هیچ با دزد داد و ستد
کزین داد و استد ترا بد رسد
ز بیداد کوتاه کن دست دزد
چنین است فرموده اورمزد

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
بیم و بادافراه دوزخ را به نگرش کن  در نظر بگیر
تن از دوزخ و بیم روز بدی
نگهدار و بادافره ایزدی

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
به هرکس و هر چیز وستار سست و گستاخ مباش
به هر کار گستاخ نتوان بدن
به هرچیز و هرکس  نشاید زدن
میانه به هر چیز و هرکار باش
نه گستاخ باش و نه  بستار باش

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
خوش فرمان باش که خوش بهر باشی
به فرمانبری راه نیکی سپار
که خوش بهره یابی ز پروردگار

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
بی گناه باش که بی بیم باشی  سپاس دار باش که به نیکویی ارزانی باشی
سر بیمناکی گنهکارگی است
گنه کاره را تن به آوارگی است
همان بیگناهی تناسانیست
به نیکی سپاسنده ارزانیست
گنه کاره را بیم باشد ز شاه
نترسد ز کس  مردم بیگناه

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
یگانه باش که واپریکان  آبرومند باشی
به هر کار یکرنگ و یکروی باش
ستوده دل و بافرین خوی باش
یگانه شو و پاک و پاکیزه دین
که مرد یگانه بود بافرین

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
راست گوی باش که استوار  مورد اعتماد باشی
جز از راستی هیچ دم برمیار
که باشی بر مردمان استوار

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
خردتن  فروتن  باش که بسیار دوست شوی  بس دوست باش که نیکنام شوی نیکنام باش که خوش زیست باشی 
فروتن شو ای دوست در روزگار
که مرد فروتن فزون جست یار
فزون یار مردم نکونام زیست
ز نام نکو شاد و پدرام زیست
در زندگانی فزون یارگیست
فزون یارگی از نکوکارگیست

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
خوش بهر دین دوست باش که اهرو  اشو  مقدس  باشی
ز دین دوستی آسمانی شوی
ز داد و دهش جاودانی شوی

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
روان پرسیدار  با وجدان و روحانی  باش که بهشتی بوی
روانت چو بردارد از بد خروش
خروش روان را ز دلدار گوش
نگه دار جان را ز کردار زشت
که اینست هنجار خرم بهشت

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
دادار باش که گروزمانی  ملکوتی  شوی
ز داد و دهش جاودانی شوی
جز این گر کنی زود فانی شوی

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
زن کسان مفریب  چه به روان  گناه گران بود
به راه زنان دانه دل مپاش
فریبنده جفت مردم مباش
زن پارسا را مگردان ز راه
که از رهزنی بدتر است این گناه
روان را گناه گران آورد
بس آسیب در دودمان آورد

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
خرد بوده  پست و بی اصل  واپیشوار    مردم را نگاه مدار  تفقد و احسان مکن  چه ترا سپاس نخواهد داشت 
چو گشتی توانگر به داد و دهش
فرومایه پست را برمکش
که این مردمان خداناشناس
ندارند از مرد مهتر سپاس

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
خشم وکین را روان خویش تباه مساز
روان را بپرداز از خشم و کین
که گردد تبه جانت از آن و این

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
به گفتار و کردار شو مهربان
نیایشگر و چرب و شیرین زبان
که پشت از خمیدن نگیرد شکن
نه از چرب گفتار گندد دهن

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
فرتم سخن  سخن عالی  به دشچهر  بدذات  مگوی
میاموز دانش به ناپاکزاد
که دانش چراغست و ناپاک باد

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
چون به  انجمن خواهی نشست نزدیک  مردم دژآگاه منشین که تو نیز دژآگاه نباشی
به هر انجمن پاک و پدرام باش
پژوهنده و چست و آرام باش
چو خواهی نشستن پژوهنده شو
به نزدیک مردان داننده شو
به سوی دژ آگاه مردم مرو
بپرهیز و همدوش نادان مشو
مبادا چو بینند آنجا ترا
شمارند همباز آنها ترا

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
به انجمن سور هر جای که نشینی بجای برتری  منشین کت از آن جای نیاهنجند و به جای فروتر نشانند
به سور انجمن جایگه بین درست
بدان جای بنشین که در خورد تست
مبادا برآرندت از آن نشست
به جای فروتر نشانند پست
ز فرزانه دهگان شنو پند راست
به جایی نشین کت نبایست خا ست

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
به گنج و به کالای گیتی مناز
که کالای گیتی نپاید دراز
چو مرغی است گنج زر و خواسته
جهان چون یکی باغ آراسته
ز شاخی به شاخی برآید همی
به یک شاخ هرگز نپاید همی

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
به نزدیک مام و پدر بنده باش
به فرمانگرای و نیوشنده باش
جوان کش بود زنده مام و پدر
بود چون به بیشه درون  شیر نر
چمد اندر آن بیشه نامدار
نترسد ز کس گاه جنگ و شکار
هم آن پورکش مرد مام و پدر
بود چون زنی بیوه و دربدر
کجا زو ربایند هرگونه چیز
نه دست ستیز و نه پای گریز

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
گرت هست دختر به داننده ده
ز هر شوهری شوی داننده به
بود مرد داننده چون خوب خاک
که در وی نشانند هرگونه تاک

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
اگر خواهی از کسی دشنام نشنوی  به کس دشنام مده 
چو خواهی که  بد نشنوی از کسان
میاور بد هیچ کس بر زبان

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
مشو در سخن تند و زنجیر خای
که تندی درخشیست خرمن گرای
بود آتش تیز گفتار تیز
که در بیشه چیزی نماند به نیز
بسوزد تر و خشک ونزدیک ودور
چه مرغ  و چه ماهی چه مار و چه مور

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
جوانی کز او نیست خشنود باب
هم آزرده زو مادر مهریاب
مشو هیچ همکار چونین کسی
کزان مرد بیداد بینی بسی
به جای تو نیکی ندارد نگاه
ازین دوستان تا توانی مخواه

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
شرم و ننگ بدرا روان خویش به دوزخ مسپار
مکن شرم بیجا و بیجا درنگ
به دوزخ مرو از پی نام و ننگ

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
سخن دوآیینه  به دورویی و تذبذب  مگوی
سخن هیچگه بر دو آیین مگوی
که نزد مهال ریزدت آبروی

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
به انجمن جایی که نشینی نزدیک دروغ  گوی  منشین که تو نیز بسیار دردمند نه بوی  کذا
مشو هیچ همدوش مرد دروغ
کز این دیو مردم نیاید فروغ

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
آسان پای  ضد گرانجان  باش تا روشن چشم باشی
گرانی مکن در بر مهتران
سبک پای بهتر ز مردگران
چو اندک روی زود خیزی ز جای
بری چشم روشن برکدخدای
به دیدار تو شادمانی کند
به خرم دلی میزبانی کند
چو اندر نشستن گرانی کنی
سر میزبان را به درد افکنی

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
شب خیز باش که کار روا باشی
به تاریکی از خواب بیدار شو
به نام خدا بر سر کار شو
که شب خیز را کار باشد روا
فزون خواب مردم شود بینوا

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
دشمن کهن را دوست نو مگیر چه دشمن کهن چون مار سیاه است که صد ساله کین فراموش نکند
بود دشمن کهنه  مار سیاه
که صد سال دارد به دل کین نگاه
بدان کینه ور دوستی نو مکن
که ناگه کشد از تو کین کهن

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
بجو یار نو از کهن دوستان
که می چون کهن گشت نیکوست آن
کهن یار همچون می لاله رنگ
که هرچ آن کهن تر گران تر به سنگ

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
به یزدان آفرین کن و دل به رامش دار کت از یزدان فزایش به نیکویی رسد
به یزدان نخست آفرین بر شمار
پس آنگاه دل را به رامش سپار
کت افزایش آید ز یزدان پاک
ز رامش نگردد دلت دردناک

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
دهیوپد مرد  شاه را نفرین مکن چه شهر پاسبانند و نیکویی به جهانیان اندازند
به شاهنشهان زشت و ناخوش مگوی
کجا پاسبانند بر شهر وکوی
به کشور نکویی از ایشان رسد
وزیشان بود کیفرکار بد

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
کسی کاو به گیتی دهشیار زیست
نکوتر ورا از خرد چیز نیست
که گرمایه از دست برکست شد
زر و چارپانیزش از دست شد
چو باشد خرد رفته بازآیدش
به ناز کسان کی نیاز آیدش

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
به استوانی و استواری دین کوشش کن چه مهمترین خرسندی دانایی  است  و بزرگتر از آن امید به مینو است 
بدین کوش و پیوسته خرسند باش
به دانش درختی برومند باش
چو دانا بود مرد امیدوار
به مینو گراید سرانجام کار
که دانا که دارد امید آن بهست
ز دانای نومید نادان بهست

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
همیشه روان خویشتن را فرایاد دار
همیشه روان را فرا یاد دار
ز کردار نیکو روان شاد دارد

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
نام خویش را خویشکاری خویش به مهل   یعنی به مناسبت نام و مقام از کار و کوشش طفره مزن  
مهل نام را خویشکاری ز دست
که بی خویشکاری شود نام پست
دو گیتی است با مردم خویشکار
به مینو خوش و در جهان شادخوار

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
به دزدی مبر دست و ستوار باش
منش را ز پستی نگهدار باش
مبر تاب هرگز تن ازکارکرد
که ازکارکردن شود مرد مرد
ز بی خویشکاری نگهدار پای
که بیکارگی هست پتیاره  زای
به هرکار پاداشنی همره است
گنهکاره را سخت بادافره است

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
هرکه او هیمالان  یعنی خصمان  را چاه کند خود اندر چاه افتد
کسی کز پی دشمنان کند چاه
خود افتد در آن  چاه  خواهی نخواه

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
نیک مرد آساید و بد مرد بیش و اندوه گران بود
نکو مرد آساید اندر جهان
برد بدکنش مرد رنج گران
نکویی بود جوشن نیکمرد
به گرد بدی تا توانی مگرد

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
زن گش  بکر و جوان به زنی بگیر
زنی خواه دوشیزه و مهربان
به دوشیزه شاد است مرد جوان

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
اگر باده نوشی به پیمانه نوش
به آیین مردان فرزانه نوش
کز افزونی می ز دل ها گناه
بروید چو از تند باران گیاه
وگر گفته من پسند آیدت
مخور می که از می گزند آیدت
 بود سوزیان این می لعل پوش 
زیانش ز تو  سودش از می فروش

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
هرچند بس نیک افسون ماران دانی  زود زود دست به مار مبر کت بگزد و بر جای بمیراند
تو ای مرد افسونگر چیره دست
مبر سوی هر مار بر خیره دست
مبادا کت از این دلیری همی
زند زخم و بر جای میری همی

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
شنا گرچه به دانی ای مرد مه
به آب ستبر اندرون پا منه
مبادا ز ناگه رباید ترا
سبک جان ز تن برگراید ترا
کسی کاز خرد باشدش هیچ بهر
ننوشد به امید پازهر زهر

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
به هیچ آیین مهر دروغی  یعنی بدعهدی  مکن که ترا خوره پسین نرسد
مورز ایچ در مهربانی دروغ
که روی دورویان بود بی  فروغ
وزو فره مردمی کم شود
به روز پسین کار در هم شود

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
به تاراج مردم منه پای پیش
زر کس میامیز با مال خویش
که مال تو نیز از میان گم شود
چو آلوده با مال مردم شود
زری کاندر او دیگری رنج برد
نبایست آن را زر خود شمرد
چو برداشتی دسترنج کسان
رود دسترنج تو نیز از میان

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
بود نازش مرد دانا به جان
به جان شاد باش ای پسر تا توان
که تن همچو مشگی بود پر ز باد
نماندش چیزی چو بادش گشاد

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
مردم ایدون همانا چون شیرخواره است که چون خو یی اندرگرفت بر آن خوی بایستد
بود آدمی کودکی شیرخوار
پذیرنده ی خوی ها بی شمار
چو خویی پذیرد در استد بدان
نگر تا نگیری تو خوی بدان

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
چو نیکی رسید بهرت از آسمان
از اندازه بیرون مشو شادمان
چو زشتی رسد نیزت از روزگار
مشو ناامید از سرانجام کار
بسا نیکیا کش بدی از پی است
بسا بد که نیکی همال وی است
نشیب و فراز است کار جهان
همیدون بود آشکار و نهان

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
مشو در خورش  تند و بسیار خوار
به خوان کسان دست کوتاه دار
به هر خوردنی دست منما دراز
از آن خور کجا هست پیشت فراز
به خوان و به سور بزرگان مرو
وگر رفت باید گران جان مشو
میانه گزین باش در کار و بار
وگرنه ستوه آیی از روزگار

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
دژآگه چهار است کز خوی بد
کند دشمنی با تن و جان خود
یکی پادیاوند مردم گزای
به  هر کار و هر چیز زور آزمای
دگر نره دروبش با داروبرد
که با مهتر از خویش جوید نبرد
سه دیگر کهن ساله ریژخوی
که هنگام ییری شود جفت  جوی
کرا پیر سر هست جفت جوان
بود دشمن خویشتن بی گمان
چهارم جوانی که جوید زنی
شود جفت پیره زن ربمنی
جوانی که خسبد بر پیره زن
بود بی گمان دشمن خویشتن

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
مردم دوستی از بنیک منشی  یعنی هواداری اصول  و خوب خیمی  یعنی خوش خویی  از خوب ایواژی آراستگی  بتوان دانست 
سر خوی ها مردمان دوستی است
نگر تا خداوند این خوی کیست
کسی کش منش ره به بنیاد داشت
بن و بیخ کار جهان یاد داشت
جهان است پیشش یکی خانه ای
نبیند در آن خانه بیگانه ای
همه مردمان بستگان ویند
زن و مرد پیوستگان ویند
بجوید دلش مهر برنا و پیر
که از مهر پیوند نبود گریز
به خوی خوش مردم و رازشان
توان راه بردن از آوازشان

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
و ترا گویم ای پسر که خرد به مردم بهترین دهشیاری  یعنی بهترین بخش و توفیق  است 
ترا گویم ای پور فرخنده پی
خرد جوی تا کام یابی ز وی
که مردم دهشیار را در جهان
خرد از دهش ها به اندر نهان
که خود زان خردکامکاری کند
به دیگر کسان نیز یاری کند

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
بود ماه سی روزتا بنگری
به هر روز کاری بجای آوری
سزد گر به  هرمزد باشی خرم
خوری می به آیین جمشید جم
به  بهمن  کنی جامه ها نوبرشت
پرستش کنی روز  اردی بهشت 
به  شهریور اندر شوی شادخوار
کنی در  سپندارمذ کشت کار
به  خورداد جوی نوین کن روان
به  مرداد بیخ نو اندر نشان
به  دی بآذر اندر سر و تن بشوی
بپیرای ناخن  بیارای موی
به  آذر مپز نان که دارد گناه
بدین روز نیکست رفتن به راه
به  آبان  بپرهیز از آب ای جوان
میالای و مازار آب روان
به  خور روز کودک به استاد ده
که گردد دبیری خردمند و به
بخور باده با دوستان  روز  ماه 
ز ماه خدای آمد کار خواه
بفرمای برکودکان روز  تیر
نبرد و سواری و پرتاب تیر
به  گوش  اندرون گاوساله به مرز
ببند و بیاموز برگاو ورز
بپیرای ناخن چو شد  دی بمهر
سر و تن بشوی و بیارای چهر
جدا کن ز شاخ رز انگوررا
بچرخشت افکن می سور را
اگر مستمندی زکس  مهر روز
شو اندر بر مهر گیتی  فروز
فشان اشک و زو دادخواهی نمای
که داد تو گیرد ز دشمن خدای
به روز  سروش  ازخجسته سروش
روان را و تن را توان خواه و توش
از او خواه آزادی کام خویش
وزو جوی آیفت فرجام خویش
به  رشن  اندرون کار سنگین بنه
روان را ز یاد خدا توشه ده
مخور هیچ سوگند در  فرودین 
که زشتست ویژه به روزی چنین
ستای اندربن روز فروهر را
که فرورد از او یافت این بهر را
نیایش کن امروز بر فروهر
که پاکان شوند از تو خشنودتر
پی خانه افکن به  بهرام  روز
سوی رزم شو گر تویی رزم توز
که پیروز بازآیی از کارزار
همت کاخ و ایوان بود پایدار
زن ار برد خواهی  ببر روز  رام 
که  رامش  خوشست  اندرین  روز و کام
وگر باشدت کار با داوران
درین روز رو تا شوی کامران
سزد روز  باد ار درنگی شوی
نپیوندی امروز کار از نوی
چو روز نیایش بود  دی بدین 
سر وتن بشو ناخن و مو بچین
زن نو ببر جامه نو بپوش
دل از یاد یزدان پر و لب خموش
بود روز دین  مرگ خرفستران
بکش هرچه خرفسترست اندر آن
که خرفستران یار اهریمن اند
دد و دام و با مردمان دشمن اند
به بازار شو روز  ارد ای پسر
نوا نو بخر چیز و با خانه بر
در  اشتاد روز اسب و گاو و ستور
به گشن افگنی مایه گیرند و زور
ره دورگیر  آسمان  روز پیش
که بازآیی آسان سوی خان خویش
گرت خوردن دارو افتد بسر
به  زمیاد روز ایچ دارو مخور
زن تازه در  ماراسفند گیر
که فرزند نیک آید و تیزویر
درین روز جامه بیفزای بر
بدوز و بپوش و بیارای بر
 انیران  بود نیک زن خواستن
همان ناخن و موی پیراستن
زنی کاندربن روز گیری به  بر
شود کودکش در جهان نامور
انوشه روان باد آذرپاد مارسپندان  که این اندرز کرد و نیز این فرمان داد
انوشه روان باد آن مرد راد
که این گفت ها گفت و این پند داد

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
امشو در بهشت خدا وٰایه پندریٖ
ماهر عرس منن شو آرایه  پندری
او زهره گه مگی خطری ماه ره مخه
واز موشتری به زهره خطر خوایه پندری
ماه تموم  یوسف و زهره کنج ابر
از پوشت پرده چشم زلیخایه پندری
چخد فلک مثال بساط جواهری
پور از جواهره  ته دریایه  پندری
یا وخت صحب  روی چمن وا و نیمه وا
سیصد هزار نرگس شهلایه پندری
ای بر زرورق که بزی چخد آسمون
چسبنده ان  بری خطر مایه پندری
چسبنده قشدلی به کغذباذش آسمون
ور کهکشونش دنبله پیدایه پندری
سه خواهرون کشیده به پیش جدی قطار
سه چوچه دنبله سر بابایه پندری
گسبندگر  نگا بفلک  چهره با گذل
میدون شاخ جنگی و دعوایه پندری
جوزا گیریفته گورنه افتاده پوشت گو
بومب فلک مثال گورگایه پندری
خرچنگ کرده خف که بچسبه بگند او
ایساخ که پوشت لمبر جوزایه پندری
ا و شیر گز نگا مخه گندم چرا کنه
نزدیک  خوشه وستده  چار وایه پندری
عقرب نشسته پوشت ترازوی ظالمی
یا چالدار و شاطر و نونوایه پندری
نیمسب  نصب تن ادمه ی تیرکمون بدست
نصب دیگش به اسب معینایه پندری
ا و بوز غلر نگا مزنه ور بپیش چا
ازتوشنگی و دل بته چایه پندری
ماهی به بوز مگه که اگر او مخی بدم
بوزپوز مگردنه که ا وت لایه پندری
ای خیمگای شو بزی و ای عرسچه هاش
حکم عرسچه های مقوایه پندری
اینا همش  درغگنی و پوچ ای رفیق
از پوچ و از درغ چه تمنایه پندری
نزدیک اگر بری تو مبینی که هیچه نیست
اوکه ز دورگنبد مینایه پندری
از بس شنیده گوش تو کلپتره و جفنگ
بالای آسمون خنه شایه پندری
هستگ خدا مثال یکی پادشای پیر
آه رکش دمین عالم بام فه پندری
بالای آسمون تو مگی عرشه و خدا
بالای عرش یکتنه ور پایه پندری
تو پندری خدا بمثال فریشتهه
یا نه مثال مردم دنیایه پندری
هرجاکه را مره آدماش با خدش مرن
دیوون ختش چو حیطه مصفایه پندری
شو تا سحر مخسبه و از صحب تا به شو
مشغول جنب وجوش و تقلایه پندری
هر روز د مین حولی بیرونیه مگی
هر شو دمین حولی سیوایه پندری
لاپرت بنده هاره بزش هر سعت مدن
لاپرت ها دمین پکت هایه پندری
فم برت هاژه هی مخنه هی حکم مده
حکمش د حق ما و تو مجرایه  پندری
هرکس که مومنه به بهشتش متپنن
اونجه اجیل مجتهدا رایه پند ری
هرکس که کافر بجهندم مره یقین
اونجه بری مو و تو درش وایه پندری
یک بنده ر مکوشه یکی ر مزاینه
قصابه العیاذم و مامایه پند ری
آجاش دلش نسخته بذی مردم فقیر
او دشمن فقیر و مقیرایه پندری
رزق خلایقاره د صندق قیم منه
بخشیدنش بخلق به دلخوایه پندری
از عاقلا مگیره مبخشه به جاهلا
از بیخ عدوی مردم دانایه پندری
دانا بری دو پول در دکون معطله
احمق نشسته مین  اتل  شایه پندری
نون و دراغ و هندونه کغ اگر نبود
درویش  پیش زن بچه رسوایه پندری
اخکوک و نون کنجل وزردک اگررسید
کارگر دمین کرخنه آقای پندری
مردم به عیدآلیش مکثن رخت ورخت ما
آلیش نرفته  پست تن مایه پندری
خرکس برو که یک بیک کار خرکسا
امروزشا نمونه فردایه پندری
با کیسن خلی  امدن ما بذی بساط
تنها بری  نگا و تماشایه  پندری
فرخ اگر جواب کنه ای قصیده ره
با ما هنز مثال قدیم وایه پند ری
ما یک کلیمه گفتم از اسرار و گپ تموم
کار خدا بهار معمایه پندری

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
یقین درم اثر امشو به های های مو نیست
که یار مسته و گوشش به گریه های مو نیست
خدا خدا چه ثمر ای موذنا کامشو
خدا خدای شمایه خدا خدای مو نیست
نمود خو نمه پامال و خونبهامه نداد
زدم چو بر دمنش دست  گفت پای مو نیست
بریز خونمه با دست نازنین خودت
چره که بیتر ازی هیچه خونبهای مو نیست
بهار اگر شو صدبار بمیرم از غم دوست
به جرم عشق و محبت  هنوز جزای مو نیست

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
گفتی که ممیر وخته مو لبیکمه گفتم
هی هی به خدا خوب تو گفتی مو شنفتم
ای شیر نر عشق  تقلای مو پوچه
ای بوده مقدر که به چنگال تو بفتم
تا زور دری تیز بزن بازوی صیاد
مو کفتر جون سختم و آسون نمیفتم
گفتم که به پایت نخلد خار و مو امشو
با جاروی مژگون سر راه تو ره رفتم
دیشو به خیال صدف سینه صافت
تا وقت سحر مروری اشک مسفتم
همدوش بهارم مو که هم جفتم هم طاق
در بی طقتی طاقم و با یاد تو جفتم

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -