cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
تنم چو ذره خاک است و دل چون قطره  خون
به شکل نقطه که باشد میان حلقه  نون
شده است خرقه نه توی چرخ زنگاری
ز بس که آه زدم بر سپهر آینه گون
به انقلاب سفر دورم از دیار فکند
جهان منقلب و روزگار بوقلمون
مرا خون جگر نیل و دجله پیش است
هنوز در نظر م همی رود جیحون
سرشک دیده من قطره ای و صد دریا
غبار خاطر من ذره ای و صد هامون
ترا ببیند و از تو خجل شود لیلی
مرا ببیند و بر من حسد برد مجنون
ز بس که گرد سر کوی تو بر آمده ام
بر آمده است به آفاق نام من مجنون
کشیده پای قناعت به دامن خارا
فشانده دست فراغت بر اطلس و اکسون
ترا وظیفه ناز و مرا وظیفه نیاز
همه فنون جنونست و الجنون فنون
چو قامت تو بلند است همت ناصر
عبارت سخنش چون شمایلت موزون
زمان معدلت خواجه بر نتابد ظلم
به چشم مست بگو تا دگر نریزد خون
خدایگان افاضل جلال دولت و دین
که هست نامه دولت به نام او محشون
چو آفتاب سر از جیب خرقه تا برکرد
فشاند دامن همت بر اطلس و اکسون
اگر حدیث ز تفسیر او بگویم نیست
به یک دقیقه او جمله شروح و متون
دهد به علم و عمل خلق را نجات و شفا
چرا که جمله اشارات اوست بر قانون
بسی نماند که گردد به یمن اقبالش
چهار ربع زمین در زمان او مسکون
زهی جمال معانی تو بدیع چنان
که در بیان جمالت زبان شدست زبون
ز عزم تست که آمد سپهر در حرکت
ز حزم تست که جرم زمین گرفت سکون
به زیر زین مراد تو رام خواهد شد
اگر چه ابلق ایام توسن است و حرون
درون دایره کون بدعتی نامد
که از حدود جهاتش نکرده ای بیرون
طبیب حاذق عدل از برای حفظ مزاج
ز لطف و مهر تو ترکیب می کند معجون
اگر نه عدل تو بودی ضمان دور زمان
سجل چرخ شدی خط ز اختر وارون
چنین که فتنه به خواب است و بخت تو بیدار
مگر که بخت تو دادست فتنه را افیون
ز بس که دست چو دریای تو گهر بخشید
نماند در دل کان هیچ خرده ای مدفون
سحاب هایل از رعد می کند ناله
به زیر پای عطای تو بر مثال هیون
فضایل تو ز دیباچه هنر عنوان
فواضل تو ز سرنامه سخا مضمون
چو بدر خصم تو هر روز کمتر است آن به
که چون هلال بود دولت تو روز افزون
فرو رود به زمین همچو گنج آخر کار
حسود تو به مثل گر همی شود قارون
ستاره از نظر سعد تو سعادت یافت
که طالع تو کند حل عقده گردون
مکان قدر تو هم در زمان قدرت تست
نه همچو زلف بتان بخت او شدست نگون
هنر پناها در مدح تو جواهر لفظ
به سلک نظم کشیدم چو لؤلؤ مکنون
چو زیور سخنم گوهر مدیح شماست
عروس معنی بر لفظ تو شده مفتون
اگر به عین عنایت نظر کنی شاید
که در دلم ز ثنایت عیان شده است عیون
همیشه تا به محاق و زوال در مه مهر
پدید گردد نقصان به امر کن فیکون
چو مهر باد وجود تو از محاق ایمن
چو ماه رأی منیر او از زوال مصون

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
ز زلف تو به خطا گر صبا برد یک چین
شود چو زلف تو بر باد بوی نافه چین
شبی که بر سر کویت صبا به سر گردد
ز خاک همچو سر زلف تو کند بالین
اگر نقاب ز رخساره برنیندازی
به هیچ وجه نگردد گمان خلق یقین
حکایت از لب تو گر نگفتمی هرگز
نیامدی سخن اندر دهان من شیرین
حدیث مهر تو و کین تو اگر گویم
امیر عالم عادل ز تو ستاند کین
خدایگان بشر فخر آل پیغمبر
حسین خلق و حسن خلق و مرتضی آیین
پناه و پشت سلاطین دهر امیر محمود
که شد به نوبت عدلش کمال دولت و دین
ملک خصال فلک قدر مشتری طالع
زحل محل قدر قدرت قضا تمکین
شهاب نیزه بهرام تیغ فوس کمان
ستاره کوکبه اکلیل تاج مهر نگین
یگانه ای که ز مشرق اگر بر آرد تیغ
چو آفتاب بگیرد تمام روی زمین
بزرگ منزلت ابر دست دریا دل
بلند مرتبه کان یار بحر یمین
زمانه گر به قرانها قرین او طلبد
نیاورد فلکش در هزار قرن قرین
محاسبی ست ضمیر تو در احاطت ملک
که بر خزاین اسرار غیب گشت امین
ز سهم تیر تو در آب دیده بدخواهت
اگر چه گنج گهر بود شد به خاک دفین
چنان به عدل تو میزان مملکت شد راست
که میل سوی کبوتر نمی کند شاهین
تو اگر ناوک خون ریز بر فلک فکنی
شود به شکل سپر روی مهر و مه پرچین
ز آب تیغ تو عالم زلال کوثر یافت
که گشت عرصه آفاق همچو خلد برین
سکندری و حصار تو آهنین سدیست
که در مقابل او نیست حصن چرخ حصین
به سطح خندق او شکل ثابت و سیار
چنان نمود که در قعر بحر در ثمین
بر آستان تو ناصر تظلمی دارد
اگر چه ناله او کی رسد به علیین
پیاده ماند ز اسب مراد طالع من
که در بساط زمین کج رو است چو فرزین
چو بنده مدح سرایی و چون تو ممدوحی
مناسب است چو مشک از زلال خضر عجین
کمال ذات تو از حد وصف بیرون است
ترا و نظم مرا نیست حاجت تحسین
ترا بقای ابد باد و در حمایت تو
بقای آنکه بگوید بر این دعا آمین
چه حاجت است که من مدحت تو عرضه کنم
نوشته است به مدح شما خدا یاسین

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
زهی بنای مبارک اساس متین
که چار رکن تو چون حصن چرخ باد حصین
برای روزن بام جلال تو آورد
فلک ز فلکه خورشید شمسه زرین
فلک نهد چو زمین سر به پای دیوارت
که زیر دست هوای تو شد بهشت برین
به سده تو شهان بس که روی بنهادند
بساط خاک درت شد نگارخانه چین
به شکل آینه شد خاک آستانه تو
سران ز بس که در او سوده اند لوح جبین
مگر ز قطعه فردوس بیت معموری
که از تو نظم جهان یافت زینت تضمین
ز بهر کهگل دیوار و سقف معمورت
عبیر و مشک به آب حیات کرد عجین
بر آستان تو رضوان کشد به فراشی
به جای طره جاروب زلف حورالعین
تو شاه بیت کمالی و بهر حسن جمال
ترا و شعر مرا نیست حاجت تحسین
حریم حضرت تو بوستان مینو را
ببرد آب و طراوت به لطف ماء معین
هوای معتدل گلشنت ز دلگرمی
دماندی نفس سرد از گل و نسرین
سماع ناله محزون نکرده ایوانت
مگر که از غزل تر ترانه های حزین
صبا ز خاک درت بوی اگر برد یابند
چهار فصل جهان اعتدال فروردین
ترا چه وصف از این به که صدر صفه تو
شده ست مسند سلطان جلال ملت و دین
خدایگان جهان شاه شیر دل هوشنگ
که پیش حمله او روبهی بود گرگین
ملک خصال فلک قدر مشتری طالع
زحل محل قدر قدرت قضا تمکین
شهاب نیزه بهرام تیغ قوس کمان
سپهر مسند اکلیل تاج مهر نگین
ستاره کوکبه ماه عزم کیوان حزم
سحاب راتبه کان یار بحر یمین
یگانه ای که چو خورشید گر بر آرد تیغ
شود مسخر حکمش تمام روی زمین
آیا شهی که فلک تا هزاره دیده گشاد
به قرنها و قرانها ترا تدید قرین
چنان ز عدل تو میزان مملکت شد راست
که میل سوی کبوتر نمی کند شاهین
ز خوان جود تو قرصی و خوشه عنبی است
نهاده بر طبق آسمان مه و پروین
به باد داد سخایت ذخایر کان را
که تا دگر نکند زر به زیر خاک دفین
رسید طنطنه کوس تو به گوش سپهر
دماغ خالی او پر شد از صدای طنین
بر آستان تو گر نهد به مکر عدو
ز بهر خواب عدم راست می کند بالین
ز بهر کشتن خصم تو مشتری از چرخ
کشیده داشت کمان و گشاده داشت کمین
دو نیم گردد از بیم در مشیمه خون
خیال تیغ تو گر بگذرد به وهم جنین
شود به شکل سمندر مقیم در آتش
ز بیم پنجه شیر افکن تو شیر عرین
زبان تیغ تو چون در گلوی خصم آید
همه مآثر شکر تو می کند تلقین
چو شانه سر به سر دشمن تو پا بوس است
زمانه اره نهد بر سر شکسته رسین
شها پیاده چو رخ بر بساط تو سودم
شوم ز فر تو به سر اسب پیلتن فرزین
مرا پیاده دیگر به رسم فرزین بند
ضرورت است که باشد برای بستن زین
چو عاجز است ز اعجاز در سخن ناصر
رساند شعر متین را به حد سحر مبین
شکر به کام وی آن گه رسد که برخواند
به سمع خسرو عادل حکایتی شیرین
چو بنده مدح سرایی و چون تو ممدوحی
مناسب است چو با روح قدس نور یقین
قبول تو ثمن در آب دار من است
سخن ز تربیت تو شده است در ثمین
به آستان تو یعنی به آسمان سوگند
به خاک پای تو یعنی به نور دیده یمین
اگر چه خاطر تنگم مقام دلگیر است
شدست مهر تو در صحن سینه صدر نشین
همیشه تا که بود روح را به حکم ازل
سوی بقای ابد لطف کردگار معین
ترا بقای ابد باد و در حمایت تو
بقای آنکه بگوید بر این دعا آمین

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
سحرگه قضا همچو انگشترین
فلک را ز یاقوت سازد نگین
یکی دانه یاقوت گردد پدید
که پنهان شود سلک در ثمین
چو اسکندر آیینه روشن کند
شود رومیان را سعادت قرین
هزیمت شود لشکر زنگبار
چو خنجر بر آرد شهنشاه دین
چو شمشیر بردارد افراسیاب
ببرد سر هندوان را به کین
مذهب شود قبه لاجورد
چو گردد فروزنده مهر مبین
عجب نقش بندیست نقاش صنع
که بر دست و کلکش هزار آفرین
خوشا صبحدم کز نسیم بهار
زمین مشکبو شد هوا عنبرین
سحر نامه آورد پیک صبا
ز یاران مخلص من الصالحین
تو گفتی در رحمتی باز شد
سوی گور عاصی ز خلد برین
تو گفتی که انا فتحنا ز حق
به پیغمبر آورد روح الامین
سوادش ز شیرینی و نازکی
چو پای مکس رفته بر انگبین
همین بود آن نامه نامدار
به خط دلاویز و لفظ مبین
که ما همچو آبیم جویان تو
تو چون غنچه دامن ز ما در مچین
در آتش نشستیم ما از غمت
که نه یار داری و نی همنشین
کسان رنج دیدند و پخته شدند
تو چون سوختی رنج دیگر مبین
فرومانده ام عاجر اندر جواب
که نه پای دارم نه اسب و نه زین
غباری شدم تا بدانجا برد
مرا باد الطاف سردار دین
سر سروران اوحدالدین که ملک
از او هم امان دارد و هم امین
یمین می خورد بحر و کان پیش او
که هم کان یسار است و هم یم یمین
غباری که نعل سمندش کند
بود سرمه چشم حوران عین
زهی صفدری کاب شمشیر تو
بشوید غبار گمان از یقین
اگر آسمان را بگیری کمر
ز بالای سر افکنی بر زمین
از آن است روشن رخ آفتاب
که بر خاک پای تو مالد جبین
به دور تو شاید که آهو بره
خورد شیر پستان شیر عرین
چو عدلت شبانی کند چنگ گرگ
ندرد دگر بره را پوستین
چو انصاف تو پاسبانی کند
ندزدد صبا نکهت از یاسمین
چو رأی تو آهنگ بالا کند
برو حصن گردون نگردد حصین
کفت گر شود ضامن رزق خلق
نماند زر و لعل در کان دفین
همی تا شهور و سنین از حساب
بود قسط آلاف و حصر مایین
ترا باد چندان بقا در جهان
که فاضل بود از شهور و سنین

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
طراوتی ست زمین را ز فر فروردین
که هر زمان خجل است آسمان ز روی زمین
ز لطف آب حیا گشت بر هوا غالب
چنانکه می چکدش از حیا عرق ز جبین
فلک ز قوس قزح بر هوا کشید کمان
هوا ز برق جهان بر جهان گشاد کمین
حریر سبز چمن شد شکوفه را بستر
کنار برگ سمن شد بنفشه را بالین
مرا ز آب خوشامد که می زند بر رود
ترانه های دلاویز و صوتهای حزین
درخت میوه که چون شاخ خشک برگ نداشت
چو برج ثور بر آورد زهره و پروین
چمن به است ز چزخ برین به سایه بید
خلاف نیست بر آن هست چرخ نیز بر این
مثال نرگس رعنا بعینه گویی
که در چمن به تماشای لاله و نسرین
گذشته اند سحرگه مخدرات بهشت
بمانده است در او چشم باز حورالعین
نهاده لاله کله کج به شیوه خسرو
گشاده غنچه دهن خوش به خنده شیرین
رسید خسرو انجم به خانه بهرام
زدند خیمه گل بر منابر چوبین
به وصف عارض گل بلبل غزل گو را
معانی و کلمات است نازک و رنگین
چمن چو نظم ثریا و ژاله چون شعری ٰست
که کرده اند در آن نظم دلگشا تضمین
چمان چو من به چمن با چمانه جامی جوی
اگر معاینه خواهی بهشت و ماء معین
چو باد صبح به بوی گل و سمن برخیز
چو شبنم سحری بر کنار سبزه نشین
نگر به لاله و نرگس پیاله ها بر سر
چنین روند لطیفان به باغ روز چنین
نه آنکه ساغر می را چو غنچه در خرقه
نهان کنند و نشینند با دل خونین
در این چنین سره وقتی ندانم آب چرا
مکدر است و در ابرو فکنده این همه چین
بنفشه دسته از آن می شود به مجلس باغ
که در بهار فرو می رود به خود غمگین
کلیم وار زبان عقده داشت سوسن را
گشاد و کرد به احسان سحاب را تمکین
که ای ز فیض عطای تو در لباس خضر
گل چمن که به آب حیات گشت عجین
ز مهد خاک بنات نبات را لطفت
بر آورد نبات بنات خلد برین
مجاهز کرمت هر سحر در آویزد
به تاج لعل گل آویزهای در ثمین
سحاب داد جوابی چو آب سوسن را
که من کی ام همه آثار لطف شاه است این
متم گدای در بحر و بحر با همه فیض
گدای دست و دل پادشاه روی زمین
غیاث اهل ممالک مغیث ملک و ملل
عزیز مصر ممالک معز دولت و دین
قضا توان قدر قدرت ستاره سپاه
زمین وقار زمان سرعت فلک تمکین
پناه و پشت سلاطین عهد شیخ اویس
محیط بحر یسار آفتاب ابر یمین
شهنشهی که به میدان کین چو شیر علم
رود ز حمله قهرش به باد شیر عرین

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
حبذا رفتن و باز آمدن موکب شاه
که ظفر پیشروش بود وسعادت همراه
داور دور قمر خسرو عادل هوشنگ
آنکه بگرفت چو جمشید ز ماهی تا ماه
همچو خورشید بزد تیغ و جهان را بگرفت
آمد از منشی گردون لقبش ظلل الله
خلق را آنچه توقع بود از ظل همای
فر او بخشد از خاصیت پر کلاه
تا بود سایه ماه علمش بر سر ملک
سرمه دیده خورشید شود گرد سپاه
آفتابی که اگر عرضه دهد خیل نجوم
یابد از عرصه میدان فلک لشکرگاه
روز اول که زمین مفرش او می گسترد
آسمان گرد بر آمد به طریق خرگاه
ای کریمی که چو در قید تو افتد جانی
عفو جان بخش تو خواهد به کرم عذر گناه
کسوت شاهی بر قد بلندت زیباست
باد از دامن او دست حوادث کوتاه
سر به سر خاک جناب تو نگارستانی ست
بس که دارد ز مین بوس شهان گرد جباه
آسمان با همه دیده سر از آن در پیش است
که نیارد که کند راست به سوی تو نگاه
گردد از پرتو خورشید حوادث ایمن
هر که در سایه اقبال تو آورد پناه
نام نامی تو چون نامه حاتم طی کرد
بعد از این شکر شکر تو بود در افواه
تا عزیزی چو تو در مصر ممالک بنشست
قصه یوسف گمگشته در افتاد به چاه
سرسری کرد قلم جزو مدیحت تحریر
لاجرم رفت به سر در طلب آب سیاه
سرزمینی که بدو پرتو مهر تو رسید
ندمد تا ابد از وی به جز مهر گیاه
صبح در دل اثر مهر تو دارد زان روی
مملکت گیرد و بر چرخ کشد دامن جاه
عالم از عدل تو چنان شد که دگر
کهربا را نرسد دست تعدی بر کاه
چرخ را با تو غباری نبود کز عدلت
بر نیارد به سوی آینه گردون آه
شرف و رفعت ایوان ترا کیوان دید
سوی تو بنوشته است که العبد فداه
خسروا داعی اقبال تو یعنی ناصر
که در این راه کمین بنده بود دولتخواه
غیب دانست ضمیر تو یقین می داند
که چه ها دیده ام امسال خصوصا این ماه
بس که تاب و تبم دایره چرخ بتافت
خواست این رشته دوتاه که گردد یکتاه
رنگ رخساره دلیل است بر این حال به وجه
چون به اثبات رسیده است چه حاجت به گواه
از خدا گر نبود رحم و زسلطان شفقت
به سوی صحت کلی نتوان بردن راه
تا بر این مسند پیروزه شهنشاه نجوم
گاه از تاج بود مفتخر و گاه از گاه
برخور از تخت و ز تاجت که ز حق یافته ای
بخت بیدار و دل روشن و جان آگاه

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
ز مهر روی تو نوریست بر دلم چون ماه
بر این قضیه مرا صبح صادق است گواه
به حلقه سر زلفت نمی رسد دستم
جناب وصل بلند است و دست من کوتاه
به غیر روی نکویت نخواهم از عالم
که هستم از صدد بندگان نیکوخواه
کس از میان تو طرفی نبست غیر کمر
کسی به وصل تو همسر نبود غیر کلاه
به غمزه ات که دلم با تو راست چون تیر است
به ابرویت که تنم چون کمان شده است دوتاه
بیا و چهره زردم ز روی ظاهر بین
اگر ز درد نهانم نمی شوی آگاه
نمی خورد غم دل طره دلاویزت
که هست همچو دل من به شست او پنجاه
جفا مکن که به بیت در غزل گویم
حدیث درد دل خود به سمع عالی شاه
پناه و پشت ممالک  جلال دولت و دین
که ظل رایت او ملک راست پشت و پناه
ستاره کوکبه ماه منزلت هوشنگ
که از هزاره اجرام عرض کرد سپاه
نهاده اند عنان با عنان او انجم
گرفته است دوال رکاب او را ماه
یگانه ای که چو خورشید بارگاهش را
بود مخیم افلاک خرمن و خرگاه
ز عهد دولت خود تا به نوبت آدم
ابا عن الجد فرمانده است و شاهنشاه
همه مدایح اخلاق اوست بر اوراق
همه محامد اوصاف اوست در افواه
ایا شهی که نهد رخ بر آستانه تو
چو سر بر آرد خورشید بامداد پگاه
نگارخانه چین شد بساط خاک درت
سران ز بس که به عزت نهاده اند جباه
نسیم خلق تو گر بر بساط خاک وزد
نهد شفای عسل در مزاج زهر گیاه
چو التجا به جناب تو آورد عاصی
زبان عفو تو خواهد به لطف عذر گناه
به دور عدل تو از اهتمام کاهربا
صبا مجال ندارد که بگذرد بر کاه
به غیر ساقی در دور تو حرامی نیست
به نوبت تو نزد کس به غیر مطرب راه
سزای افسر و گاهی و گاه آن آمد
که در حمایت تو مستقل نشیند گاه
بهانه است کسوف ار نه آفتاب از شرم
ز روی و رأی تو تشویر می خورد گه گاه
سری که روی ز گردنکشان نمی تابد
به پشت پای خود از هیبت تو کرد نگاه
به پای بوس تو مهریست ماه را در دل
که چون رکاب همایون روان شود هر ماه
به هر کجا روی رایت تو منصور است
که فتح و نصرت همراه او بود همه راه
چو ماه رایت تو دید آسمان افکند
حدیث رستم دستان چو بیژن اندر چاه
ز بهر خدمت تو روز و شب شبانروزی
دو خادمند بر آن آستان سپید و سیاه
شها ملازم این آستانه ام چون بخت
که بود دولت و اقبال باریم همره
گرفت همچو گهر نظم بنده را در زر
که کیمیای حیات است خاک این درگاه
سمند یوزتک شیر پیکرم را برد
فلک به گرگ ربایی و حیله روباه
به رغم آن به از آن مرکبم بده ورنه
بسوزم آینه چرخ را به شعله آه
بر آن امید که گردم بر اسب شه فرزین
پیاده آمده ام تا به آستانه شاه
همیشه تا که بود جاه را لازم دولت
بقای عمر تو بادامزید دولت و جاه

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
دوش چون آفتاب روشن رای
سوی مغرب کشید رایت رای
عرصه ملک شام را بگشاد
خسرو چین به تیغ قلعه گشای
فلک از سرخ و زرد و سبز و بنفش
علمی برفراخت گردون سای
در سیاهی شب کمین کردند
صف مه پیکران مهر آرای
همه عریان نمای پوشیده
از صفا پیرهن ز نور قبای
غره ماه گشت چون افکند
زرده مهر نعل زر از پای
هیات ماه عید شمسه زر
صورت طاق چرخ پرده سرای
ماه نور است در سرای سپهر
کژ چو آبروی مهوشان سرای
حلقه گوش دلبران ختن
باره دست لعبتان خطای
بر افق زهره می نواخت نوا
با دف و چنگ و عود و بربط و نای
نیزه شاه بود شکل سماک
کرده از ماه عید حلقه ربای
خسرو بحر و بر جلال الدین
آنکه بر تخت ملک دارد جای
ماه اوج سریر شیخ حسین
آفتاب ملوک و ظل خدای
پادشاهی که از حمایت او
نکشد کاه جور کاهربای
علمش را مزاج کین عقاب
چتر او را خواص ظل همای
صبح و شام از هوای همت اوست
دل پر خون آسمان دروای
فلک آیینه ای ست زنگ پذیر
تیغ او صیقلی ست زنگ زدای
چون زمین از تو شد بهشت آسا
در بهشت زمان خود آسای
گر چه ظلمی به روزگار تو نیست
تا توانی به سوی عدل گرای
ای مکان تو به ز روح بزی
وی زمان تو خوش چو عمر بپای
تا چو غربال درع بدخواهت
گردد از نیزه تو خون پالای
آتش قهر تو چو برخیزد
خاره را نرم کند چون لای
ای چو آب حیات عمر افزا
وی چو باد سموم جان فرسای
باد بر عزم تو نیابد دست
کوه با حزم تو ندارد پای
همچو خورشید تیغ زن امروز
برنشین بر سمند و بیرون آی
آن فلک جنبش ملک منظر
آن زمان سرعت زمین پیمای
کره باد پای آتش نعل
کوهه خاره سم آهن خای
مجمع عید را چو شمع افروز
طاق محراب را بر وی آرای
ماه از رأی تو نتابد روی
مهر جز روی تو ندارد رأی
شهریاران به منت تو اسیر
پادشاهان به سده تو گدای
در دولت سرای تو گوید
بخت را مرحبا بیا و در آی
بحر بر گوهرش همی لرزد
که از او دست تو بر آرد لای
از کفت بحر و کان همی نالد
بحر و کان را تلطفی فرمای
بر یتیمان بحر رحمت کن
بر جگر گوشگان کان بخشای
ناصرا شکر نعمت شه گوی
به شکایت مگرد یاوه درای
بار هایل ز دهر کش چو هیون
چه درایی به هرزه همچو درای
چشم نه بر رضای خسرو هان
گوش دار از ملال سلطان های
این قدر گوی اگر مجال بود
کای به عدلت خدای راهنمای
دست سلطان چو ابر گوهر بخش
طبع چاکر چو بحر گوهر زای
حیف باشد که همچو زلف بتان
افکند دهر کار او در پای
تا بود تیز کلک صورتگر
تا بود چنگ زهره پرده سرای
باد ایمن ز چنگ محنت و غم
صورت و معنی تو در دو سرای

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
نماز شام که باران رحمت باری
بشست از دل شب گرد تیره و تاری
به گوهر شهب آراست طاق مینایی
به حمره  شفق آراست سطح زنگاری
نوشت نون هلالی سپهر بوقلمون
کشید عین منعل به دور پرگاری
نمود روشن و باریک و زرد پیکر ماه
چنانکه دلبر مهوش ز رنج بیماری
گهی معاینه در کسوت هوالظاهر
گهی نهان شده در سترهای ستاری
هزار دیده گشاده بعینه گردون
نگار خانه چین و بتان فرخاری
سپاه روزه چو پیروز شد عزیزش دار
ترا ز عزت بسیار اوست کم خواری
هلال روزه چو طغرای داور دور است
که در زمانه مثل شد به خوب کرداری
علاء ملت و دین صدر ملک شمس الدین
که علو یافت از او منصب جهانداری
ز آسمان لقبش آمد و زمین می گفت
مرا تو تاج سری گوی تا چه سر داری
شکوه کنگره گوشه عمامه او
ربود از سر گردون کلاه جباری
علو سده بستان سرای تعظیمش
شکسته عظم سپهر از بلند مقداری
به کوه صخره اگر حلم او خطاب کند
چو کاه سخره شود سنگ از سبکساری
از آن زمان که زمین راست حزم او حارس
صبا ندزدد از باغ رخت عطاری
اگر نه رأی تو کردی حمایت خورشید
به نه حصار نکردی سپاه سالاری
دو خادمند سیاه و سفید لیل و نهار
بر آستان تو بر معرض پرستاری
همین قدر که قضا را شدی تو قاضی شرع
قضا نشست ز جف القلم ز بیکاری
به غیر طره خوبان که دل همی ذزدد
به دور عدل تو دزدی نماند و طراری
دل درست ز راز دست جود تو بشکست
که رنگ چهره او گشت زرد دیناری
به پاسبانی ملکست بخت بیدارت
که خواب فتنه چنان شد که مرده پنداری
ستاره از پی آن روشن است و اوج نشین
که شب به روز همی آورد به بیداری
کفایت و خرد و رأی عالم آرایت
سه همرهند به هم در طریقه یاری
عطارد و مه و خورشید در حقوق جوار
ز یک مقام سه یارند بهر بسیاری
به بند عیبه دل دوستان همی بندی
به خار نیزه دل دشمنان همی خاری
ز آب تیغ تو دشمن روانه به آتش رفت
ز شهربند طبیعت به قلعه  ناری
جهان پناها مدح تو چون گلستانی ست
در او چو بلبل ناصر به خوب گفتاری
قرایت سخن من اگر به کوه رسد
صدا به کوه در آید که اقرء القاری
زنار طره ریحان خط من چه عجب
اگر نهد به زمین ناف مشک تاتاری
متم که شاید اگر بخت خویش را گویم
که در زمانه بهر دولتی سزاواری
چه موجب است که چون مدبران و بدبختان
بمانده ام ز حضور تو دور و متواری
گهی چو می ز کف عصر می کشم محنت
گهی چو نی ز دم دهر می کنم زاری
غم غریبی و فقرست و عشق و رنجوری
درین سه چار بلا مانده ام به ناچاری
مرا به رأی تو چشم است و روی آن دارم
که گر ز پای در آیم ز دست نگذاری
فتاده ام چو در از اوج آسمان به زمین
مبصری تو ز خاکم به لطف برداری
به هیچ پایه عالی سپارشم نکنی
به دست تربیت لطف خویش بسپاری
محیط مرکز جودی چه باشد ار باشد
ز جار لطف تو آبی به سوی ما جاری
ز فقر خویش مرا فخر هست و عاری نیست
به شاعری ز شعار هنر نی ام عاری
نزار شد تنم از سردی دی و بهمن
که بود بر دلم آزار ابر آزاری
امید از کرمت جامه ای و دستاریست
تفاوتی نکند گر دلم به دست آری
مرا که سر زده ام بر زمین کله بر چرخ
غم کلاه چه در می خورد به سرباری
همیشه تا که به اعداد وفق بشمارند
محاسبان جهان قسمتی به دشواری
حساب عمر شما در زمانه چندان باد
که فاضل آید از هر عدد که بشماری

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
صباحت خبر باد ای یار شامی
که با روی چو صبح و زلف شامی
هوای ربوه داری با خود از نار
چو سروی سوی بستان می خرامی
قیامت می کند هر دم قیام ات
قیام الیوم ام یوم القیامی
گرت افتد سوی جامع گذاری
امامان را سوی یاطل امامی
ریاض لطف را سرو بلندی
سپهر حسن را ماه تمامی
بیا ای مطرب عشاق برگوی
سرودی در مقام بی مقامی
بیا ای عشق ما را دانه ای تو
برو ای عقل کل ما را تو دامی
می و جام و لب ساقی لبالب
مدام فی مدام فی مدام
مرا این سرخوشی از درد درد است
شربت الخمر من کاس الکرامی
به بویی عود می سوزد بر آتش
که در پختن توان رستن ز خامی
به صد دستان ره مستان زند چنگ
در آن مجلس که ساقی شد حرامی
اگر جام شریعت می کنی نوش
طریقت را حقیقت پیر جامی
در آن خلوت که خاص الخاص باشد
نباشد راه خاص و بار عامی
مکن دعوی عشق یار مطلق
مقید نا به قید ننگ و نامی
نظام نظم ناصر آنچنان شد
که تحسین می کند روح نظامی
دمشق از روضه فردوس بابیست
تو ای بغداد خود دارالسلامی
چو عزم خواجه احرام تو بندد
به قدر و حرمت بیت الحرامی
جلال الدین و الدنیا که دارد
به نام نیک رسم نیک نامی
جلال آمد لقب از آسمانش
بلی از آسمان آید اسامی
خطاب مشتری با آستانش
جناب عالی و درگاه سامی
صبا از خلق او گر بوی بردی
به انسانی رسیدی جسم نامی
کنیز خواجه تا گشته ست دولت
سعادت می کند او را غلامی
ایاصدری که از فرط سخاوت
ز حاتم نایب و قایم مقامی
تو از علم و عمل داری تفاخر
که در ایام خود فخر الانامی
خلف بهتر ز تو نبود سلف را
که شمع جمع آبای عظامی
از آن دولت به جاهت محترم شد
که کافی عقل و صاحب احترامی
از آن در اهتمام تست همت
که عالی رأی و نیکو اهتمامی
اگر بودی غلامت سایس دهر
نکردی خنگ گردون بد لجامی
حسن خلقی و در قطع خصومت
گهر دار و زبان ور چون حسامی
به وقت بحث می گوید زمانه
زبانت را که تیغ انتقامی
شود آب هدایت ماحی کفر
اگر اسلام را باشی تو حامی
به مدحت گفته ام شعری که شعریٰ
بگفتش من کدامم تو کدامی
ز شعر خوش چه ممدوحم چه مادح
کجا ذکر جمیل و نام نامی
چه آرم در دعا جز حسن مطلع
رحیق النظم مسک فی الختامی
ترا جاوید بادا عمر و دولت
به رغم دشمنان در دوست کامی

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ
بحر: متقارب مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U - -
دل بری از دلبران در دلبری
دلبرا جان می دهم تا دل بری
هر کرا روشن شود چشم از رخت
گردد از جان فارغ و از دل بری
قیمت نار خلیل عارضت
بشکند قدر بتان آ ذری
با صد آزادی چو نی در بست سرو
پیش بالایت میان چاکری
آدمی را چون ملک دیوانه کرد
حوری ای جانا ندانم یا پری
هر چه می گویم ز نیکویی ترا
نیک می بینم از آن نیکوتری
گوی با لعلت خدا را یک نفس
تا نماید معجز پیغمبری
گر لبت بایع شود بوسی به جان
مه به جان از مهر گردد مشتری
با لب چون شکرت بادام چشم
شکر دارد از شراب شکری
روز روزه لعلت از جام دلم
باده خورده خون ناحق بر سری
قبةالاسلام تبریز است هان
کفر یک سو نه چو زلف عنبری
روی تو بگرفت از خط غبار
خرده ها بر آفتاب خاوری
نیست در دور قمر آیین مهر
پیش داور می برم این داوری
…………افتاده ………………
نیست در دوران عدلش کافری
…………افتاده ………………
آن جهان جود و کان مهتری
والی ملک ولایت کز ولا
بر سریر اولیاء دارد سری
آنکه زیر سده والای او
حلقه شد بالای چرخ چنبری
آن سلیمانی که در اجرای حکم
عار دارد دستش از انگشتری
شرفه ایوان قدرش از شرف
می کند اشراف قصر قیصری
بهر پاس خاطر او هر شبی
مه یزک دار است و انجم لشکری
می برد گردون ز قهر و لطف او
مایه بدبختی و نیک اختری
زیر دامان جلال او بود
منصب گردون گردان مجمری
برق اگر بی امر او گرمی کند
ابر اگر بی لطف او جوید تری
قهر او با برق گوید زهرخند
لطف او با ابر گوید خون گری
سرنگون شد خامه در آب سیاه
زانکه مدحش می نویسد سرسری
ای که از نور هدایت چون نجوم
در ره دین رهبران را رهبری
قدرت قدرت ندارد آسمان
می رود بی پا و سر از مضطری
بحر دستت در سخا گوهر فشاند
خاک بر سر کرد کان از بی زری
از صدا نالید کان سنگدل
وزحیا شد آب بحر گوهری
وقت آن آمد که کان را دل دهی
وزخجالت بحر را بیرون بری
بر کف پر باد این احسان کنی
بر دل پر خون آن رحم آوری
سرو را بادا همایون و سعید
روزه و روزت که عید اکبری
چون هلال عید در ماه صیام
گشته ام زرد و نزار از لاغری
گفته ام شعری که می گوید خرد
کوکب دریست یا در دری
شعر من سحر است و این سحر حلال
شاعری را داد نام ساحری
قدر شعر من تو می دانی که چون
یافتم بر لفظ و معنی قادری
هر دم از طبع روان انورم
نور می یابد روان انوری
می نخواهم گفت مدح غیر تو
زانکه کاسد گشت مدحت گستری
نقص تحسین است و تقصیر صله
کین چنین شد ننگ و نام شاعری
از چه شد شعر معزی نامدار
از کمال لطفهای سنجری
ملک محمودی نماند و زنده ماند
نام محمود از ثنای عنصری
شعر پروردن ز سوی مادح است
زو سوی ممدوح شاعر پروری
گر بیابد کیمیای لطف تو
قلب می گردد چو زر جعفری
هر سحر تا نرگس زرین مهر
بشکفد در گلشن نیلوفری
گلشن بخت تو سرسبز از ازل
تا ابد بادا که مهر انوری

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -