cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
بود با اهریمنان دانش فزون
پختن و معماری و رمی و فسون
خط و رسم وپوشش و بافندگی
پای کوبی  می کشی  خوانندگی
با دگر علم و فنون
چهر آنان سر بسر بی موی بود
نسل  زیبا روی ناخوش خوی بود
مرد و زن زیبا رخ و سیمینه تن
زن چو مردان ساده ومردان چو زن
جمله با مکر و فسون
اصلشان افراشته  لیکن دیوخوی
بیوفا طبع و هوسران و دوروی
تندحس و زود رنج و گرم جوش
بی تفکر کم خرد بسیارهوش
صبرکم شهوت فزون
حیله و حرص و دروغ و آز و کین
مستی و شب گردی و قتل وکمین
احتکار و ارتشاء و اختلاس
جنگ و دعوی  داری  و جبن  و هران
رندی و رشک و جنون
آدمیزادان فقیر و بردبار
مهربان و ساده لوح و راستکار
مرد و زن سرگرم کار وکسب نان
روز در صحرا و شب در آشیان
خوش دل و صافی  درون
شغل آنان ورزش و برزیگری
گاوداری و مواشی  پروری
خانه  هاشان  خیمه و غار و درخت
کرده از چرم ددان انبان و رخت
حربه شان سنگ و ستون
جمله با هم  هم تبار و هم بنه
یکدل و یکروی همچون آینه
در خورش انباز و درکوشش  رفیق
پیر و برنا همدم ویار و شفیق
از درون و از برون
 کرده بر هردوره پیری مهتری
جسته خواهر با برادر همسری
هر پسر کاو مهتر ابنا بدی
جانشین و وارث بابا شدی
چون پدر گشتی نگون
مهتی بن فرزند پیر اولین
پادشا بودی بر اقوام کهین
مان و ویس و زند زیردست او
جمله دهیو بسته و پابست او
پیش دهیوپد زبون
کوچکان محکوم پیر خانمان
خانمان ها زیر حکم خاندان
خاندان ها تابع زندو بدند
زندوان فرمانبر دهیو بدند
شد به دهیو رهنمون
ز انقلابات طبیعت  خیل خیل
رعد و برق  و لرزه و طوفان  و سیل
قوم را گه بیم و گه امید بود
تکیه گهشان آتش و خورشید بود
وین سپهر نیلگون
لشکری مرد و زن و برنا و پیر
بر زمین هندوان شد جایگیر
جنگ خونین هر طرف بالاگرفت
سنگ ها درکاسه سر جا گرفت
ریخت از هرکاسه خون

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
حربه مردم فلاخن بود و سنگ
دیو را گرزگران ابزار جنگ
چون که دیو از آدمی گشتی ستوه
جانب آتش فشان جستی به کوه
آتش افشاندی به چنگ
شامگاهان کآدمیزاد دلیر
خفتی وگشتی دل از پیکار سیر
تاختی ز آتش فشان دیو دژم
بیم دادی خفتگان را دم بدم
شهدشان کردی شرنگ
ور شدی دوشیزه ای از بیشه دور
ره زدی دیوش به هنگام عبور
کودکان را بردی از آغوش مام
در درون مادران جستی مقام
چون شدی عاجزبه جنگ
بود نام ماده اهربمن  پری
شهربانوی بتان در دلبری
قامتی چون خیزران تافته
تار زلفان حلقه حلقه بافته
نوک انگشتان خدنگ
جنگ دیو و آدمی چاره ساز
شد در آن عهد کهن دور و دراز
این جدال از هند و سند وسیستان
رفت تا خوارزم و بلخ و بامیان
کار شد بر دیو تنگ
دیو و غول و جن و همزاد و پری
با همه دانایی و افسونگری
در میانشان دشمنی بود از قدیم
کارشان زین دشمنی نامستقیم
فارغ از ناموس و ننگ
ماده دیوان بدتر از دیوان نر
کارشان  فسق  و فساد و کذب  و شر
اهل فن و جادو و کوک و کلک
غیبت و غمازی و فیس و بزک
پای تا سر بوی و رنگ
نره دیوان زن پرستی کارشان
عشق زن سرمایه بازارشان
هیکل زن قبله آدابشان
رمزی از مقصوره و محرابشان
همچو اقوام فرنگ
چشم ها چون دو سیه مار دژم
از دو جانب سر درآورده بهم
طره  چون  شب   غره  چون  صبح  شباب
تن چو نور نقره فام ماهتاب
بر شراب زرد رنگ
چون درآمد جیش دهیوپد به  بلخ
کام دیوان از هزیمت گشت تلخ
بود جای آن صنم بر مرز چین
وز فراق شوی در سوک و انین
ره سپر شد بیدرنگ
شد پری بانو به لشکر پیشرو
لشکری از جنیان آورد نو
خیل تهمورث به ترکستان رسید
رزمگاهی بس بزرگ آمد پدید
داده شد اعلان جنگ
بسته بر گردونه دیو نابکار
گشته ز نیاوند برگردون سوار
بر تن او جوشنی از چرم شیر
نیزه درکف  تاخت در میدان دلیر
چون  یکی جنگ  پلنگ
موی سر آمیخته با موی  ریش
بر سرش تاجی  چو شاخ گاومیش
عارضش تابنده در ریش سیاه
همچو از ابر سیه  یک  نیمه  ماه
پیکرش همچون  نهنگ
نور مردی از جبینش تافته
قلب ها از نعره اش بشکافته
سرفراز از مردی و آزادگی
دلکش و رعنا به عین سادگی
هم مهیب و هم قشنگ
هر که  دیدی آن جمال و زیب و فر
فتنه گشتی بر چنان بالا و بر
آدمی گفتی فری بر خالقش
ور پری دیدیش گشتی عاشقش
زان جمال و وقر و سنگ
پس پری بانو بدید آن شاه را
پیش او اهریمن گمراه را
کرده بر بینیش ز ابریشم مهار
بند گردون بر دو کتفش استوار
چون  خری  مفلوک و لنگ
شد نهکدل   بلکه صد دل شیفته
شعله سر زد زان دل نشکیفته
در زمان فرمان  به ترک جنگ کرد
جانب بنگاه خویش آهنک کرد
با دلی پر آذرنگ
نیزه برکف  شهریار کینه خواه
تاخت باگردونه گرد حربگاه
چون به  نزدیک  صف  دیوان رسید
دیو وارون نعره از دل برکشید
جفته زن همچون کرنک 
کای پریزادان و دیوان  الامان
ز آدمی گشتم غریوان  الامان
پادشاهی بسته ام  یادم کنید
بندیم  زین بند آزادم کنید
بگسلید این پالهنگ
دیوزادان آمدند اندر خروش
در سپاه جنیان افتاد جوش
شد پری بانو ازین معنی خبر
داد فرمان تا نجنبد یک نفر
زان غریو و زان غرنگ
اهرمن را شاه بینی برکشید
سوی خیل خویشتن اندر کشید
تازیانه بر سر و رویش نواخت
بیخ نیزه بر دو پهلویش نواخت
برد و بربستش چو سنگ

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
شب رسید و مهر روشن شد نهان
شد سیه چون جان اهریمن  جهان
تیرگی گسترده شد از باختر
شد خراسان چون رخ عفریت نر
لعلگون شد خاوران
در افق شد زهره گرم دلبری
کاه پیدا گه نهان  همچون پری
می زدند انجم برین چرخ بلند
چون پری زادان به مردم پوزخند
با جمال جاودان
آدمیزادان ز صف گشتند باز
جمله آوردند ییش خور نماز
آب و نان خوردند و بنهادند سر
گشته شاه و مردم پرخاشخر
خفتگان را پاسبان
گرد لشکرکنده ای کندند ژرف
از دوسو بگذاشته راهی شگرف
شاه جنگی باگروهی شیرمرد
مانده بیدار اندر آن دشت نبرد
پاس را بسته میان
وز دگر سو خیل دیوان با سرود
باده نوشان با نوای چنگ و رود
ییشوایان بهر فردا گرم شور
هریکی گوبا به دیگرگونه طور
هم صدا و هم زبان
چون پری بانو بدان دیوان چمید
نعره شاباش تا کیوان رسید
کای خداوند دل و زور و جمال
زهره و بهرام را فرخ همال
و ای مهین بانوان
پست باد آن کو درین فرخنده بوم
پای مردم را گشود از بخت شوم
قدرت و زور و توانایی تراست
ما همه عبدیم  مولایی تراست
ما شلیم و تو روان
اذن ده تا پشته پامیر را
کوه التایی و ببر و شیر را
برده وز اوج هوا برهم زنیم
برسرخیل بنی آدم زنیم
تا نماند زو نشان
اذن ده تا برکشیم از رودگنگ
آب کندی ژرف  تا میدان جنگ
آب دربا را بر اینان سر دهیم
جملگی را در زمان کیفر دهیم
غرقه در آب روان
گوی کاز صد قله هیمالیا
سنگ و برف و یخ کنیم اکنون جدا
همره ابری سیاه و مرگبار
ناگهان سازبم بر ایشان نثار
آن تگرگ بی امان
گوی تا صدکوه تفتان آوریم
قله های آتش  افشان آوربم
از جهنم منفذی بیرون کنیم
در یکی دم روی این هامون  کنیم
پر تف و دود و دخان
گوی تا کاویم زبر پایشان
سفته و کاواک گردد جایشان 
پس برون آریم از آنجا نفت و قیر
آتش اندر وی زنیم آنگه به  تیر
تا بسوزند این خسان
گوی  تا در نیمه  شب شبخون کنیم
دشت را از خونشان گلگون کنیم
کودکانشان را بدرانیم تن
پاره پاره افکنیم اندر دهن
چون ترنج و ناردان
نره دیوان می زنان بر مایده
هر یکی سرگرم لاف و عربده
لیک خامش درجواب و در سیوال
مانده حیران در بیابان خیال
بانو و دیگر زنان
پس پری  بانو به  بالا برد دست
این  سکوت  خویش  و آن غوغا شکست
گفت کای شهزادگان نامدار
هر یکی از آهریمن یادگار
گوش بگشایید هان 
خسرو اهریمنان شاهی که هست
دیو از و دیو خشمش زبر دست
پادشاه و شهریار پر فروغ
ان که همدستش بود دیو دروغ
هست در بندی گران
بسته برگردونه چون کاو خراس
ز او ندارند ایچگون بیم و هراس
ربش گشت از چرم گردون شانه اش
وز مهاری بینی شاهانه اش
ساقی ازکند کلان
شب کنندش در نهانگاه ستور
کس نیارد کرد نزدیکش عبور
صد سک  اندرگرد او مشغول پاس
هریکی همچون پلنگی پرهراس
گرد سگ ها دیده بان
روز برگردونه بندندش چوگاو
گاوکی دارد بر این گردونه تاو
کرده در بینی از ابریشم مهار
بر دوکتفش بندکردون استوار
اینت خصمی بی امان
گر به سرشان کوه هیمالی زنیم
باکه التایی بر آنان افکنیم
یا فشانیم آتش اندر کاخشان
یا نهان سازیم  در سوراخشان
هست شه را بیم جان
پس همان بهترکه پیغامی دهیم
وز پی دیدار میعادی نهیم
صلح را بنیان کنیم اندر جهان
بلکه شاه ما رهد زبن اندهان
رو نهد زی خانمان

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
از پری بانو رسولی ارجمند
زی تو آید ای شهنشاه بلند
دیو زادی  گربزی  خودکامه ای
هدیه ها آرد برت با نامه ای
تا رهاند شه ز بند
لیک بانو گویدت  بیدار باش
من درین کارم تو هم برکار باش 
بند خود مگسل زپای شوی من
تا مگرآن شوی ناخوش روی من
گیرد از بند تو پند
صرصرسوزان سموم قهر اوست
آب دریا ناگوار از زهر اوست
وز دم سردش به صحرای شمال
زندگانی شد ز برف و یخ وبال
بس که کرد افسون و فند
دشمن اردیبهشت و بهمن است
خصم  هرمزد است  و خود اهریمن  است
از حسد اوکشت گاو ایوداد
خورد از بیداد کیومرث راد
در زمین نکبت فکند
کژدم و موش و وزغ زنبور و گرگ
موریانه  و اژدر و مار بزرگ
اشپش  و ساس  و جراد و کیک  و سن
پشه و مور و مگس  کرم عفن
ساخت از بهرگزند
پیش یزدان خودسری ها کرد او
در جهان پتیاره ها آورد او
با جلال کبریایی دشمن است
وز ازل با روشنایی دشمن است
هست تاربکی پسند
روز و شب دیو دروغش هم نشین
همدمش دیو فریب و آز و کین
دیو جبن و کاهلی همراز او
خواب و سستی روز و شب انباز او
دشمن امشاسفند
علم  و دستان و فسون و مکر و فن
حکمت و استادی و دیگر سنن
کیمیا و هندسه  نقش و نگار
انتظامات و حقوق بیشمار
وین بناهای بلند
جمله او آورد و او تدبیر کرد
تا جوانان را ز محنت پیر کرد
کینه  و خودخواهی و فخر و غرور
عجب و کبر و کشورآرایی و زور
خنجر و تیر و کمند
دشمن  سلم  و خضوع  و سادگی  است
خصم بی آزاری و افتادگی است
دشمن  بی قیدی  و خرسندی است
عاشق هوش و دها و رندی است
مایل ترفند و فند
فکر آزادی و عیاشی از اوست
علم طراری و قلاشی از اوست
کینه توزی بازی پیوست اوست
وین  ورق  همواره اندر دست اوست
چون  حریص  آزمند
ملک ایران ویژه از او شد خراب
شد ز زهرش  بوستان هاتان  سراب
شد چراگاهان به پایش پی سپر
راغ ها گشت از دمش زیر و زبر
باغ ها از بیخ کند
پیش از این اندر زمین  جن و پری
با ملایک داشتندی همسری
لطف حق ما را چراغ راه بود
فقر و آسایش به ما همراه بود
بی خبر از چون و چند
فارغ از عجب و غرور و کبریا
غافل از آزادی و کید و ریا
از جمال و زیب و زینت بی خبر
دل تهی از حرص و غم های دگر
چون به صحرا گوسفند
اهرمن آورد بحث و ذوق و حال
خط و شعر و منطق و علم الجمال
علم کسب ثروت و فرماندهی
شد به علم عشق بازی منتهی
در جهان آتش فکند
نورخورشید از سما او کرد دور
نیمروزان شد از او تاری چو گور
همچنین  در باختر نیرنگ ساخت
کوه ها از برف  و یخ  چون  سنگ ساخت
بیخ آبادی بکند
با زنان او گفت کآرایش کنید
خوبش را در چشم مردان افکنید
مرد را او نطق و ذوق شعر داد
در پیام و لابه اش کرد اوستاد
تاکشد زن را به بند
من ز اهریمن شدم زآن رو نفور
بر تو دل بربسته ام از راه دور
لیکن این دیوان که نزدیک منند
جملگی بر سیرت اهریمنند
کردشان باید نژند
این دبیر من یکی پتیاره است
صاحب  مکر و فریب  و چاره است
کوش تا او را فریبی در سخن
و این  چنین پاسخ فرستی پیش من
ای خدیو دیوبند

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
پیشکار اهرمن دیو فریب
خند خندان با دو چشمان اریب
خودی از فیروزه بر سر شاهوار
تکمه زر بر قبای زرنگار
همره یکدسته دیب
جملگی زیبارخ و آراسته
رخ ز دوده  گیسوان پیراسته
هدیه ها و لوحه ها بر روی دست
دو کنیزک با دو چشم نیم مست
برده از دل ها شکیب
برنهاد آن هدیه ها در پیشگاه
پس زمین بوسید پیش پادشاه
زان سپس آن نامه ها را برگشاد
شاه شاهان را به خوبی کرد یاد
با عباراتی عجیب
پس یکایک نامه ها را برگرفت
خواندنی با لحن چینی درگرفت
شه به میشی گفت باشد ترجمان
ترجمان استاد پیش نامه خوان
با جمال و رنگ و زیب
خواسته بانو ز پور اوشهنگ
عقد صلح  و رسم  مهر و مرگ جنگ
شاه شاهان شهریار هوشمند
دیو دیوان را رها سازد ز بند
بی  ملام و بی  عتیب
در عوض ملک تخارستان و هند
نیمروز و زابل و مکران و سند
باد زان پادشاه و لشکرش
تا ابد آباد بادا کشورش
مرغزارانش رطیب
پادشه فرمود تا خوان آورند
گوشت بریان  پیش مهمان آورند
زان سپس فرمود میشارا که گوی
کاین  سخن ها را نباشد رنگ  و روی
هست گفتاری غریب
اهرمن خصم خدا و آدمی است
اهرمن  را روی استخلاص نیست
گرچه  خود بی مرگ  و جاویدان بود
لیک جاویدان درین زندان بود
نیست جز بندش نصیب
بانو ار دارد سر صلح و وفاق
از پی دیدار ما بندد نطاق
خود به پای خویش آید پیش ما
تا که گردد رای نیک اندیش ما
صلح او را مستجیب
زآن هدایا شاه نستد هیچ چیز
غیر آن گردونه و اسب و کنیز
کاین  هدایا مر مرا در خورد نیست
جامه دیبا لباس مرد نیست
طوق و یاره   مشک  و طیب
مهر روشن مر مرا یاریگر است
رهبر پیکار و پشت لشکر است
مر مرا یاری کند رخشنده مهر
تا کنم گیتی به گرز گاوچهر
خالی از دیو مهیب
خواست تا پاسخ گزارد دیو خشم
دیو آزش بنگرید از زیر چشم
جمله دیوان در برش زانو زدند
هدیه ها برداشته بیرون شدند
همره دیو فریب
گشتشان شیدسپ موبد رهنمون
برد دیوان را از آن خندق برون
میشی و میشایه نیز از نزد شاه
با پیامی دلنشین جستند راه
نزد ماه ناشکیب

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
دید تهمورث چو بر آن دوکنیز
گفت با شیدسپ کای پیر عزیز
این دو دختر را جمالی بیمرست
یا پری خود ز آدمی زیباتر است
همچو من بنگر تو نیز
گفت شیدسپ ای جهان را روشنی
دور باش از فکرت اهریمنی
این نگار و نقش دیو رهزن است
و آب و رنگ خامه اهریمن است
در حقیقت نیست چیز
نقش بیرون از فرشته یادگار
وز درون دیوند و دیوی نابکار
این نکورویان تمامی از برون
راست بالایند و زیبا وز درون
کج خیال و بی تمیز
بانوان ما رفیق شوهرند
عاشق و یار و شفیق شوهرند
گرچه لطفی نیست در دیدارشان
بر سر لطف است و خوبی کارشان
نزدشان شوهر عزیز
وین پریرویان پریزادند و بس
وز جمال  و حسن  خود شادند و بس
نزد ایشان پارسایی هیچ نیست
کارشان  جز خودنمایی  هیچ نیست
با دو زلف مشکبیز
زین دو دلبر بهترند آن دو هیون
زان که خوبند از برون و از درون
اسب  خوب  از جنگ  بیرونت کشد
جفت  بد بر تخت در خونت کشد
با سر شمشیر تیز
من اگر بودم به جای پادشاه
این دو زن را راندمی زین بارگاه
شاه گفت این زفت رویی خود مباد
کآدمیزاد از زن و اسب است شاد
زن سپید و اسب دیز 
این زمان آمد دوان از کوهسار
بانوی ایران اناهیت از شکار
نیمه تن پوشیده در چرم پلنگ
ساق و زانو کتف و باز و لعل رنگ
چون گوزنی گورخیز
گردنی کوته  رخی ناگوشتمند
بینی ای چون بینی آهو بلند
خوشه خوشه موی سر مالان به پشت
چشم ها کوچک  لب زیرین درشت
نیزه بر کف قطره ریز
آمد و دید آن دو اسب و آن دو زن
شاه با شیدسپ مشغول سخن
گوید این یک  زن بران   مرکب بدار
گوید آن یک درخورند این هرچهار
این دو اسب و دو کنیز
رفت نزدیک کنیزان چگل
آن فرشته طلعتان دیو دل
چون گل سوری لطیف و تازه روی
چون سمن پاک و چو نسرین مشکبوی
چون گهر نغز و تمیز
آن دواز بیمش بلرزیدند سخت
چون زطوفانی قوی  شاخ درخت
لیک ناهید از عطوفت خندخند
گفت کاین دو خوبرو زان منند
زآن شه دیگرجهیز
با دو بازو هر دو را در برگرفت 
بوسه ای از لعل هریک برگرفت

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
بر در آن کاخ سیصد پاسدار
جمله برکف گرزهای گاوسار
کودکان ماهرو در پیش در
بهر خدمت تنگ بربسته کمر
با رخی چون گلستان
کرده بهر روشنی برگرد باغ
تعبیه ازگوهران شبچراغ
مجمری زرین به قندیلی بلور
هر طرف آوبخته بهر بخور
وز طلا زنجیر آن
کرده خرگاهی بپا از زر ناب
تافته از سیم و ابریشم طناب
پرده ها آوبخته بر نقش چین
نقش ها از در و یاقوت ثمین
با طراز بهرمان
هشته پیرامون خرگه تخت ها
روی آن از خز و دیبا رخت ها
متکاها از پرند شوشتر
باد بیزن از دم طاوس نر
دسته اش گوهرنشان
بر فرازکاخ تختی لاجورد
از زر و لعل اندر آن گل  های زرد
نازبالش ها لطیف و زرنگار
خوش ترنم قمریان مشک بار
از بر او پرفشان
از بر هرتخت سروی ساخته
وز زمرد برگها پرداخته
قمری زربن فشانده بر سریر
هردمی زان  سرو بن مشک و عبیر
از پر و بال و دهان
ییش هر تختی یکی خوان ظریف
وندر آن گسترده دیبایی لطیف
جام و مینا و اوانی سر بسر
از بلور و زر و سیم پرگهر
باده از هر سو روان

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
چون عدو درکمین بود زنهار
دست از شنعت رفیق بدار
دو کبوتر که بال هم شکنند
لقمه گربه را درست کنند

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
زینت مرد به عقل است و هنر
نی به پوشاک وجلال و فرهی
دیده ام دانشورانی با خرد
در لباس ژنده چون عبد رهی
نیز دیدم سفلگانی بی کمال
کرده بر تن جامه شاهنشهی
پوشش عالی نشان عقل نیست
فرق باشد از ورم تا فربهی
بی بها باشد لباسی کاندر او
نیست غیر از احمقی و ابلهی
کیسه کرباس باشد پر بها
چون در او ریزند زر دهدهی
جاهل اندر جامه فاخر بود
کیسه ابریشمین  اما تهی

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
چون برکه های دشت عرب دان تو حال خلق
گاهی ز آب پر شود و نوبتی تهی
این برکه حیات مسلم تهی شود
از آب زندگانی و از فر و فرهی
دیر است و زود مرگ نباشد از آن گریز
فرخنده نیکنامی و خوشبخت آگهی

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
چنین گفت در گات ها زردهشت
که بر دیو ریمن نمایید پشت
دروغ است هم دست اهریمنا
ابا هر بدی دست در گردنا
به یزدان نیکی دهش بگروند
دروغ از فریبندگان مشنوید
به هرمزد والا نماز آورید
به یزدان یکایک نیاز آورید
گوش نیک دارید و نیکومنش
کزین دو به نیکی گراید کنش
چو پندار شد خوب  و گفتار خوب
شود بی گمان کار وکردار خوب
به نیکو منشت و گوشت و کنشت
بیارای خود را چو خرم بهشت
برون و درون هر دو شایسته به
نهاد خوش و خوی بایسته به
سخن  خوب   و دل  خوب  و خوش کار کرد
چو این  هرسه  شد خوب  خوبست مرد
نیت گر بود خوب و گفتار بد
درختی است خوش کاورد بار بد
منش گر بود زشت و گفتار نغز
اناریست  خوش ظاهر و ترش  مغز
مکن بد اگرچه نه پیدا بود
که پیروزی دیو شیدا بود
روان و تن خویش ورزنده دار
به ورزیگری کشور ارزنده دار
تن لاغر و خاک نادیده ورز
ندارد به نزد جهاندار ارز
اگر گرسنه روزی آری به شب
گناهست نزدیک دادار رب
گناهی ست کان را ستغفار نه
زمین تشنه و آدمی گرسنه
برون آرکهریز و آب روان
بر آن آب بنشان نهال جوان
برافشان بهر مهر مه تخم پاک
که درتیر مه زر ستانی ز خاک
میفکن درختی که بار آورد
هم آن راکجا سایه می گسترد

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
بخواندم زگفتار دانای راد
که اندرز فرزند راکرد یاد
نکو نام پاد آذر شادکام
که بودش پدر ماراسپند نام

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
شنیدم که دانا نبودش پسر
بنالید زی داور دادگر
به زودی یکی خوب فرزند یافت
یکی خوب فرزند دلبند یافت
بفرمود  زرتشت  نامش پدر
مگرخیم زرتشت گیرد پسر
چو هنگام فرهنگش آمد فراز
بدین گونه فرهنگ او کرد ساز

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
که جان پدرکرفه اندیش باش
بی آزار و به دین  و خوش کیش  باش
چو باید شدن زین جهان ای پسر
نگر تا به مینو چه بایسته تر
نباشدکس اندر جهان دیرپای
همان مینوی کرده مانده بجای

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
آن گذشته فراموش کن  و ان ناامده را بیش  و تیمار مبر
فراموش کن چیزهای شده
مبر بیش و تیمار ناامده

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
بخدای و سردار مرد وستار وکستاخ مباش 
مشو تند وگستاخ و نااستوار
به پیش خدا و خداوندگار

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
هرچه به تو نه نیکواست تو نیز به دگرکس مکن 
هر آن چیزکان زی تو نبود نکو
به دیگر کسانش مکن آرزو

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
اندر خدایان و دوستان یگانه باش
یگانه شو آموزگارانت را
خداوندگاران و یارانت را

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
خویشتن به بندگی کس مسپار
مشو خویشتن بنده در زندگی
مکن پیش همچون خودی بندگی

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
هرکه با تو به خشم وکین رود هرآینه از وی دور باش 
رود هرکه با تو به خشم و به کین
از او دور باش و به رویش مبین

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
باستان  آغاز و همواره  و همه گاه امید بر یزدان دار و دوست آن گیر که ترا سودمندتر بود
امیدت به دادار دارنده بند
گزین دوستی کت بود سودمند

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
به چیز یزدان و امهرسپندان توخشا  توزنده - عمل کننده  و جان سپار باش
به گیتی ره ایزدی توختن
بود مینوی توشه اندوختن
به راه خدا و امهرآسپند
به جان کوش تا وارهی ازگزند

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
راز به زنان مبر
به زن راز پنهان مکن اشکار
همان کودکان را به فرهنگ دار

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
هرچه اشنوی نیوش  یاوه مگوی 
نیوشنده باش و سخن درپذیر
پس و پیش  پاسخ به پیمانه گیر

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
زن و فرزند خویشتن جدا از فرهنگ بمهل  کت تیمار و بیش  رنج و غم  گران نرسد و پشیمان نشوی 
مبادا ز فرهنگ و دانش جدا
زن و کودک مردم پارسا
کش آرد پشیمانی بیکران
برد بیش و تیمار و رنج گران

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
بیگاه مخند پیش و پس پاسخ به پیمانه گیر  پیمان - انداز
به بیگاه بر روی مردم مخند
زگفتار بی مایه لب بازبند

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
به هیچ کس افسوس  استهزاء  مکن
مکن هیچ افسوس با مردمان
کز افسوسیانند مردم رمان

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
با دژآگاه  نادان و بی تربیت  مرد همراز مباش 
با خشمگین مردم همره مباش 
با خلج  پوچ و پست  مردم هم سگالش  هم مشورت  مشو
با بسیارخواسته مرد  متمول  هم خورش مباش
سگالش مکن با خلج مرد زفت
مگو با دژآگاه راز نهفت
ابا خشمگین مرد همره مباش
هم آواز مرد دژ آگه مباش 
مشو هیچ همباز پرخواسته
که گردد ترا خواسته کاسته

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
با مست مرد هم خورش مشو
مشو هم خور و خفت بامست مرد
که آمیزش مست رنجست و درد

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
به بدگوهران وام هرگز مده
چو دادی بر آن خواسته دل منه
هم از بدنژادان و بدگوهران
مکن  وام کش هست و خشی گران
پی زر دراستد همی بر درت
پیمبر فرستد همی در برت
زیان ها بسی هست از ایدر ترا
مکن وام از مرد بدگوهرا

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
دشن چشم  بدچشم  مرد به یاری مگیر
مشو هیچ با مرد بدچشم یار
که بدچشم مردم نیاید به کار

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
بر ارشکین  حسود مرد خواسته منمای 
به رشکاوران هیچ منمای زر
بپرهیز از سیزک بی هنر

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
اندر پادشاهان وژیر  گزیر چاره و تدبیر به دروغ به پایان مبر
چو پیدا شدت نزد شاهان فروغ
نگر تا نگویی بدیشان دروغ
سخن جز به آیین دانش مگوی
که نزد شهان باشدت آبروی

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
از سیزک  خبرچین  و دروغ مرد سخن مشنو
مکن گوش هرگز به مرد دروغ
که در گفته هایش نبینی فروغ

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
به بادافره بر مردمان کردن  ورندک  برنده - تندرو مباش 
به بادافره اندر مشو تند و تیز
کسی را به گیتی میازار نیز

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
اندر خوردن با مردم همچشمی و پیکار مکن  مردم را مزن 
مشو در خورش باکسان هم نبرد
دل میزبان را میاور به درد

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
گاه را مکوش 
به بیگاه کوشش مکن بهر جاه
که جاه است بسته به هنگام و گاه

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
با آزادچهره  مرد  نجیب مرد کارآگاه و زیرک و خوش خیم مرد همپرسشی  صحبت  کن و دوست باش 
همان زیرک و مرد آزادچهر
سخن پرس و پیش آر آواز نرم

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
به نبرد بسیار بیندیش که بار گران با تو نباشد
شوی چون به پیکار جنگاوران
نگر تا نباشدت بار گران

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
از کینه ور مرد پادشاه  صاحب نفوذ دور باش 
ز دارای کین توز دوری گزین
همان به که نشناسدت مرد کین

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
با دبیر مرد همال  خصم  مباش 
سخنگوی داننده را دوست گیر
بپرهیز از خشم مرد دبیر
مزن پنجه با مرد دانش پژوه
مهل تات دشمن شوند این گروه

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
با مرد یاوه گوی راز خود آشکار مکن 
مکن راز با مردم یاوه کوی
که رازت پراکنده سازد به کوی

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
پیشگاه مرد دانا را گرامی دار و از وی سخن پرس و سخنش بشنو
بر مرد داننده خاموش باش
سخن  پرس  و دیگر همه گوش  باش
خردمند استاده در پیشگاه
نگر تا چه گوید به بیگاه و گاه

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
به هیچ کس دروغ مگوی
دلت را ز نیکو سخن ده فروغ
میالای هرگز دهان از دروغ

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
کسی که او را شرم نیست ازش خواسته مگیر
اگر وام خواهی ز یاران بخواه
ز بی شرم زر خواستن نیست راه

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
چشم آگاه را به هیچ چیز گرو منه 
کسی کش به چیز تو چشمست تیز
گروگان منه در برش هیچ چیز

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
نه به راست نه به دروغ سوگند مخور
ز سوگند خوردن  سخن کاستست
مخور گر دروغ  است  اگر راستست

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
چون تو را کدخدایی کردن کام است  نخست هزینه  نفقه  به میان کن
چو برکتخدایی ببستی میان
نخستین هزینه بنه در میان
که گر بی هزینه بخواهی بیوک
دوشنبه بود سور وآدینه سوگ

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
خویشتن را زن  خود بخواه 
پس آنگه خود از بهر خود خواه زن
به دلخواه بگزبن یکی شاه زن

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
اگرت خواسته بود نخست آب ورز و زمین بیش بخر چه اگر برندهد هر آینه اش بن به میان باشد
گرت خواسته باشد اندر کمر
نخست آب ورز و زمینی بخر
کزان ورز اگر هیچ ناید به  دست
بن و بیخ باری بجای خود است

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -