cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
خواب در چشم و نفس بر دل محزون بار است
ازکه دورم که به خود ساختنم دشوار است
عرق شرم تو ازچشم جهان  شست نگاه
گرتو خجلت نکشی  آینه ها بسیار است
گوشه چشم تو محرومی کس نپسندد
گر تغافل مژه خواباند نگه بیدار است
نرود حق وفای ادب ازگردن ما
موج را بستن گوهرگره زنار است
در مقامی که جنون نشیه عزت دارد
پای بی آبله یکسر سر بی دستار است
آبرو تا به کجا خاک مذلت نشود
حرص در سعی طلب  آنچه ندارد عار است
زر و سیمی که کنی جمع وبه درویش دهی
طبع گر ننگ فضولی نکشد ایثار است
خواجه تا چند نبندد به تغافل درگوش
شور هنگامه محتاج دماغ افشار است
تاکی اندوه کج و راست ز دنیا بردن
مهره عرصه شطرنج به صد رفتار است
غافلان  چند هوا تاز جنون باید بود
کسوت سرکشی شمع گریبان وار است
بیدل آخر به سر خویش قدم باید زد
جاده منزل تحقیق خط پرگار است

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
رزق  خلوتگه اندیشه روزی خوار است
دانه هرگاه مژه بازکند منقار است
قطره ما نشد آگاه تامل  ورنه
موج این بحر گهرخیز گریبان زار است
الفت جسم صفای دل ما داد به زنگ
آب این آینه یکسر عرق  گلکار است
طرف دامان تعلق ز خراش ایمن نیست
مفت  دیوانه  که صحرای  جنون بی خار است
از کج اندیشی  دل وضع جهان دلکش نیست
غم تمثال مخور آینه ناهموار است
بر تعین زده ای زحمت تحقیق مده
سر سودایی سامان به گریبان بار است
در بهاری که سر و برگ طرب رنگ فناست
دست بر سر زدنت به زگل دستار است
ادب آموز هوستازی غفلت پیری ست
سایه را پای به دامن  ز خم دیوار است
رنگها بال فشان می رود و می آید
این چمن عالم تجدید کهن تکرار است
ای ندامت مد د ی کز غم اسباب جهان
دست سودن هوسی دارد و پر بیکار است
بیدل از زندگی آخر نتوان جان بردن
رنگ این باغ هوس آتش بی زنهار است

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
ز دهر نقد تو جز پیچ وتاب دشوار است
خیال  گو مژه بربند خواب دشوار است
دل گداخته دعوتسرای جلوه اوست
فروغ مهر نیفتد در آب  دشوار است
مگر به قدر شکستن توان به خود بالید
وگرنه وسعت ظرف حباب دشوار است
ز اهل حال مجویید غیر ضبط نفس
که لاف دانش و فهم ازکتاب دشوار است
ز حیرت آینه ما به هم نزد مژه  ای
به  خانه ای  که  پر آب  است خواب دشوار است
کسی برآینه مهر زنگ سایه نبست
به عالمی که تو باشی  نقاب دشوار است
سراغ جلوه یار است هر کجا رنگی ست
دربن بهار گل انتخاب دشوار است
ز دستگاه دل است اینقدر غرور نفس
وقار و قدر هوا بی حباب  دشوار است
همه به وهم فرو رفته اند و آبی نیست
مگو که غوطه زدن در سراب دشوار است
ز انفعال سرشتند نقش ما بیدل
تری برون رود از طبع آب دشوار است

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
ز گریه  سیری چشم پر آب دشوار است
خیال دامن اشک  از سحاب دشوار است
جنونی از دل افسرده  گل نکرد افسوس
به موج آب گهر پیچ و تاب دشوار است
به غیر ساغر چشمم  که اشک  باده اوست
گرفتن از گل حیرت  گلاب دشوار است
نه لفظ دانم و نی معنی اینقدر دانم
که  گر سخن ز تو باشد جواب دشوار است
فسون عقل نگردد حریف غالب عشق
کتان  گرو برد از ماهتاب دشوار است
زوال وهم خزان و بهار معنی نیست
فسردگی ز گل آفتاب دشوار است
ز عمر فرصت آرام چشم نتوان داشت
ز برق و باد وداع شتاب دشوار است
پل  گذشتن عمر است قامت پیری
اقامت تو به پشت حباب دشوار است
نمی تپد دل خون گشته در غبار هوس
سراغ قهوه به جام شراب دشوار است
خروش دهر شنیدی وداع راحت گیر
به این فسانه سر و برگ خواب دشوار است
به  وصل  حیرت  و در هجر شوق  حایل  ماست
بهوش باش که رفع حجاب دشوار است
حیا ز کف ندهد دامن ادب بیدل
گرفتن  گهر از مشت آب دشوار است

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
اوگفتن ما وتو به هر رنگ ضرور است
اینش مکن اندیشه که او از همه دور است
آیینه تنزیه وکدورت چه خیال است
جایی که بطون منفعل افتاد ظهور است
واداشته افسانه ات از فهم حقیقت
این پنبه گوشت اثر آتش طور است
یاران به تلاش من مجهول بخندید
او در بر و من دربه در آخر چه شعور است
بر صبحدم گلشن ایجاد منازید
هنگامه بنیاد تبسمکده شوراست
دمسردی یاران جهان چند نهفتن
دندان به هم خورده سرمازده عور است
از شخص به تمثال تسلی نتوان شد
زحمتکش صیقل نشوی آینه کور است
جایی که خموشی ست سرو برگ سلامت
هرگاه زبان بال گشاید پر مور است
پرغره نباشید چه تحقیق وچه تقلید
اینها همه بیحاصلی عشق غیور است
بیدل به تو درهیچ مکان راه نبردیم
آیینه سراب است که تمثال تو دور است

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
نسیم گل به خموشی ترانه پرداز است
که موج رنگ گل این چمن رگ ساز است
چگونه بلبل ما بال عیش بگشاید
که سایه گل این باغ چنگل باز است
کجا رویم  که سرمنزلی به دست آریم
چو خط دایره انجام  ما هم آغاز است
نهفه نیست پی کاروان حسرت ما
شکستن جرس رنگ سخت غماز است
هزار زخم نمایان به سینه می دزدد
دلی که شانه کش زلف شاهد راز است
مخور فریب که حیرت دلیل آگاهیست
زچشم آینه تا جلوه صد نگه  تاز است
چمن ز وصل توام مژده میدهد امروز
بهار تا سر کوی تو یک گل انداز است
چرا ز جوهر آیینه می رمد عکست
که شمع را پر پروانه بستر ناز است
نگاه شوقم و خون می خورم به پرده شرم
وگرنه نه فلک امروز یک در باز است
خروش طالع شورم جهان گرفت   اما
چه دل گشایدم از نغمه ای که ناساز است
فسردگی نشود دام وحشت رنگم
شکسته بالی این مرغ ساز پرواز است
کد ور ت از دل ما برد خط او بیدل
برای آینه ما غبار پرواز است

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
ز شور حیرت من گوش  عالمی باز است
نگه به پرده چشمم هجوم آواز است
درین طربکده شوق ذره تا خورشید
به هرچه می نگری با نگاه گلباز است
به مرگ حسرت دیدار  کم نمی گردد
نگه به بستن مژگان تمام انداز است
دل از غبار بپرداز و جلوه سامان کن
صفای خانه آیینه عالم ناز است
شمار شوق گر از ذکر مدعا باشد
هجوم اشک اسیران ز سبحه ممتاز است
توبی که بیخبری ازگداز دل ورنه
به ذوق خون  جگر سنگ  هم  جگرساز است
نگاهدار عنان امل اگر مردی
سوار عمر به کم فرصتی گروتاز است
شنیدنی ست سرانجام کار دیدنها
نگه به گوش بدل کن که عالم آواز است
شکسته بالی و پرواز جز تحیر نیست
ز رنگ اگر همه افسردن آید اعجاز است
کدام ناله که از جیب دل نمی بالد
طلسم بیضه دماغ هزار پرواز است
فریب شعبده زندگی مخور بیدل
به پرده نفست  وهم  ریسمان  باز است

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
بیاکه آتش کیفیت هوا تیز است
چمن ز رنگ گل و لاله مستی انگیز است
به گلشنی که نگاهت فشاند دامن ناز
چو لاله دیده نرگس ز سرمه لبریز است
غبار هستی من عمرهاست رفته به باد
هنوز توسن ناز توگرم مهمیز است
نسیم زلف تو صبحی گذشت ازین گلشن
هنوز سلسله موج گل جنون خیز است
گداختیم نفسها به جستجوی مراد
هوای وادی امید آتش آمیز است
چوزاهد آن همه نتوان به درد تقوا مرد
اگرنه طبع سقیمی چه جای پرهیزاست
ز فیض چاک دل انداز ناله ای داریم
چوغنچه تنگ مشومرغ ما سحرخیزاست
کدام شعله براین صفحه دامن افشان رفت
که سینه نسخه پرویزن شرربیز است
چگونه تلخ نگردد به کوهکن می عیش
که شربت لب شیرین به کام پرویزاست
سرم غبار هوای سم سمند کسی است
که یاد حلقه فتراک او دلاویز است
دو اسبه می برد از عرصه گاه امیدم
اگر غلط نکنم بخت تیره شبدیز است
خمار چشم که گرم عتاب شد بیدل
که تیغ شعله ازخویش رفتنم تیزاست

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
ز خود رمیدن  دل بسکه شوخی انگیز است
چو شبنم آبله ما شرار مهمیز است
دماغ منت عشرت کراست زین محفل
خوشم  که خنده مینای می نمکریز است
زجنبش مژه بر ضبط اشک می  لرزم
که زخمه رگ این ساز نشتر تیز است
کدام صبح که شامی نخفته در شغلش
صفای طینت امکان کدورت آمیز است
هزار سنگ شرر گشت و بال ناز افشاند
هنوز سعی  گداز من آبروریز است
سر هوای اقامت درین چمن مفراز
بهوش باش که تیغ گذشتگی تیز است
به طبع سنگ فسردن شرار می بندد
هوای عالم آسودگی جنون خیز است
شکست  ظرف حباب از محیط خالی  نیست
ز خود تهی  شده از هر چه  هست  لبریز است
دمیده ایم چو صبح از دم گرفتاری
غبار عالم پرواز ما قفس بیز است
کباب عافیتی  بگذر از هوس بیدل
دبیل صحت بیمار حسن پرهیز است

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
از حباب اینقدرم عبرت احوال بس است
کانچه ممکن نبود ضبط عنان نفس است
در توهمکده عافیت آسودن نیست
رگ خوابی که به چشم تو نمودند خس است
اگر این است سرانجام تلاش من و ما
عشق هم درتپش آباد دو روزت هوس است
خلق عاجز چقدر نازکند بر اقبال
مور بیچاره اگرپر به درآرد مگس است
طبعت آن نیست کز افلاس شکایت نکند
ساغر باده زمانی که تهی شد جرس است
کوتهی کرد ز بس جامه ام از عریانی
آستین هم به کفم دامن بی دسترس است
بسکه فرش است درین رهگذر آداب سلوک
طورافتادگی نقش قدم  پیش و پس است
وضع مرغان گرفتار خوشم می آید
ورنه مژگان صفتم بال برون قفس است
بر در دل ز ادب سجده کن آواز مده
صاحب خانه آیینه ما هیچکس است
ترک هستی ست درین باغ طراوت بیدل
شبنم صبح همین شستن دست ازنفس است

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
سفله با جاه نیزهیچکس است
مور اگر پر برآورد مگس است
نفس را بی شکنجه مگذارید
سگ  دیوانه مصلحش مرس است
خفت اهل شرم بیباکی ست
چون پرد چشم پایمال خس است
منفعل نیست خلق هرزه معاش
دو جهان یک دماغ بوالهوس است
بر امید گشاد عقده کار
چشم اگر باز کرده ایم بس است
خون افسرده ایم باقی هیچ
خرقه  ما چو پوست بر عدس است
فرصت رفته نیست باب سراغ
کاروان خیال بی جرس است
آینه نسبتی به دل دارد
که مقام تأمل نفس است
مفلسان را ز عالم اسباب
تاگریبان تمام دسترس است
هرکه جست از عدم به هستی ساخت
یک قدم پیش آشیان نفس است
بیدل از خاک می رویم به باد
غیر ازین نیست آنچه پیش و پس است

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
بندگی هنگامه عشرت پرستیها بس است
طوق گردن همچو قمری خط جام ما بس است
غیر داغ آرایش دل نیست مجنون مرا
جوهرآیینه این دشت نقش پا بس است
گر بساط راحت جاوید باید چیدنت
یک نفس مقدار در آیینه دل جا بس است
می پرستان فارغند از عرض اسباب کمال
موج صهبا جوهر آیینه مینا بس است
هرزه زین توفان به روی آب نتوان آمدن
گوهر ما راکنار عافیت دریا بس است
عرض هستی گر به این خجلت گشاید بال ناز
گرد پروازت همان در بیضه عنقا بس است
در بساط دهرکم فرصت چه پردازدکسی
بهر خجلت گر نباشد حاجت استغنا بس است
داغ نیرنگیم تاب آتش دیگرکراست 
دوزخ امروز ما اندیشه فردا بس است
حاجت سنگ حوادث نیست درآزار ما
موی سرچون کاسه چینی شکست مابس است
یک شرر برق جنون کار دو عالم شکند
انتقام از هرچه خواهی آتش سودا بس است
گرنباشد سازگلگشت چمن بیدل چه غم
بادیان کشتی من دامن صحرا بس است

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
عشرت موهوم هستی کلفت دنیا بس است
رنگ این گلزار خون گردیدن دلها بس است
نشیه خوابی  که ما داربم هرجا می رسد
فرش مخمل گر نباشد بستر خارا بس است
آفت دیگر نمی خواهد طلسم اعتبار
چون شرر برق نگاهی خرمن ما را بس است
انقلاب دهر دیدی گوشه می باید گرفت
عبرت احوال  گوهر شورش دریا بس است
می شود زرپن بساط شب  ز نور روی شمع
رونق بخت سیه پرواز رنگ ما بس است
حسن بی پرواست  اینجا قاصدی درکار نیست
نامه احوال مجنون طره لیلا بس است
آگهی مستغنی ست از فکر سودای شهود
دیده ی بینا اگر نبود دل دانا بس است
مطربی در بزم مستان گر نباشدگو مباش
نی نواز مجلس می گردن مینا بس است
پیچش آهی دلیل وحشت دل می شود
گردبادی چین طراز دامن صحرا بس است
سلطنت وهم است بیدل خاکسار عجز باش
افسر ما چون ره خوابیده نقش پا بس است

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
ما را به راه عشق طلب رهنما بس است
جایی  که نیست قبله نما نقش پا بس است
جنس نگه زهرکه بود جلوه سود ما
سرمایه بهرآینه کسب صفا بس است
ننشست اگر به پهلوی  ما تیر او ز ناز
نقشی به حسرتش  ز نی بوربا بس است
سرگشته ای  که دامن همت کشد ز دهر
بر دوش عمر چون فلکش یک ردا بس است
گو سرمه عبرت آینه دیده ها مباش
ما را خیال خاک شدن توتیا بس است
یک دم زدن به خاک نشاند سپند را
هرچند ناله هیچ ندارد مرا بس است
گر مدعا ز جاده اوهام جستن است
یک اشک لغزش  تو فنا تا بقا بس است
منت کش نسیم نشد غنچه حباب
ما را همان شکسته  دلی دلگشا بس است
آخرسری به منزل مقصود می کشیم
افتادگی چو جاده در این ره عصا بس است
یارب مکن به بار دگر امتحان ما
برداشتیم پیش تو دست دعا بس است
عرض شکست دل به زبان احتیاج نیست
رنگ شکسته آینه حال ما بس است
بیدل دماغ دردسر این و آن کراست
با خویش هم ا گر شده ایم آشنا بس است

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
هستی به رنگ صبح دلیل فنا بس است
بهر وداع ما نفس  آغوش ما بس است
زین بحر چون حباب کمال نمود ما
آیینه داری دل بی مدعا بس است
ما مرد ترکتازی آن جلوه نیستیم
بهر شکست لشکر ما یک ادا بس است
محروم پای بوس تو را بهر سوختن
گرشعله نیست غیرت رنگ حنابس است
محتاج نیست حسن به آرایش دگر
گل را ز غنچه تکمه بند قبا بس است
از دل به هر خیال قناعت نموده ایم
آیینه روی گر ننماید قفا بس است
گوهرصفت ز منت دریوزه محیط
درکاسه جبین تو آب حیا بس است
واماندگی به هر قدم اینجا بهانه  جوست
گر خار نیست آبله هم زیر پا بس است
گر درخورکفایت هرکس نصیبه ای است
آیینه  گو به هرکه رسد دل به ما بس است
خودبینیی  که آینه هیچکس مباد
در خلق شاهد نگه نارسا بس است
ما را چو رشته ای  که به سوزن وطن  کند
چندانکه بگذریم درین  کوچه جا بس است
بیدل مرا به بوس و کنار احتیاج نیست
با عندلیب جلوه گل آشنا بس است

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
بی دماغی مژده پیغام محبوبم بس است
قاصد آواز دریدنهای مکتوبم بس است
ربط این محفل ندارد آنقدر برهم زدن
گر قیامت نیست آه عالم آشوبم بس است
تا به کی گیرم عیار صحبت اهل نفاق
اتفاق دوستان چون سبحه دلکوبم بس است
سخت دشوار است منظور خلایق زیستن
با همه زشتی اگر در پیش خود خوبم بس است
عمرها شد پینه دوز خرقه رسواییم
زحمت چندین هنر یک چشم معیوبم بس است
گاه غفلت می فروشم  گاه دانش می خرم
گربدانم اینکه در هرامر مغلوبم بس است
حلقه قد دوتا ننگ امید زندگی ست
گرفزاید برعدم این صفرمحسوبم بس است
تا کجا زین بام و در خاشاک برچیندکسی
همچو صحرا خانه بی رنج جاروبم بس است
حیف همت کزتلاش بی اثر سوزد دماغ
خجلت نایابی مطلوب مطلوبم بس است
بوی یوسف نیست پنهان از غبار انتظار
پیرهن بیدل بیاض چشم یعقوبم بس است

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
سر خط درس کمالت منتخب دانی بس است
ازکتاب  ما و من سطر عدم خوانی  بس است
چند باید چیدن ای غافل بساط اعتبار
از متاع کار و بارت آنچه نتوانی بس است
تا درین محفل چراغ عافیت روشن کنی
پرده فانوس  رازت چشم  قربانی بس است
ناتوان از خجلت اظهار هستی آب شد
از لباس  نیستی یک اشک عریانی بس است
رفته ای از خود اقامت آرزوییهات چند
نقش پایی گر درین وبرانه بنشانی بس است
عجز بنیادت گر از انصاف دارد پایه ای
از رعونت اینکه خود راخاک می دانی بس است
نیست از خود رفتن ما قابل بازآمدن
گر عناتها برنگردد رنگ گردانی بس است
در محیط انقلاب اعتبارات فنا
کشتی  درویش ما گر نیست  توفانی  بس است
امتیاز محو او برآب وگل موقوف نیست
عنصر کیفیت آیینه حیرانی بس است
ای حباب اجزای  موجی سازت از خود رفتن است
یک تامل وار اگر با خود فرو مانی بس است
بر خط تسلیم رو بیدل  که مانند هلال
پای سیر آسمانت نقش پیشانی بس است

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
بروت تافتنت گربه شانی هوس است
به ریش مرد شدن بزگمانی هوس است
به حرف و صوت پلنگی نیاید از روباه
فسون غرشت افسانه خوانی هوس است
ز آدمی چه معاش است هم جوالی خرس
تلاش صوف ونمد زندگانی هوس است
به وهم وانگذارد خرد زمام حواس
رمه به گرگ سپردن شبانی هوس است
چه لازم است به شیخی علاقه دستار
خری به شاخ رساندن جوانی هوس است
به دستگاه شترمرغ انفعال مکش
که محملت همه برپرفشانی هوس است
غبار عبرت سر چنگهای خرس بگیر
که ریش گاوی واین شانه رانی هوس است
ز تازیانه و چوب آنچه مایه اثر است
برای کون خران میهمانی هوس است
تنیده است به دم لابگی جنون هوس
بدین سگان چقدر میزبانی هوس است
به سحرپوچ ز اعجاز دم زدن بیدل
در این حیاکده گوساله بانی هوس است

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
ز دستگاه جنون راز همتم فاش است
که جوش آبله ام هر قدم  گهر پاش است
حصول  کار امل نیست غیر خفت عقل
برای دیگ هوس خامی طمع آش است
غبار کلفت ازین مهمانسرا نرود
که طبع خلق فضول و زمانه قلاش است
چو صبح نسخه  فروش ظهور آفاقیم
ز چاک سینه ما راز نه فلک فاش است
نگارخانه حیرت به دیدن ارزانی
خیال موی میان تو کلک نقاش است
جهانیان همه مست شکست یکدگرند
هجوم موج درین بحر گرد پرخاش است
ز غارت ضعفا مایه می برد ظالم
زپهلوی خس و خاشاک شعله عیاش است
کدام شعله که آخر به خاک ره ننشست
بساط رنگ جهان را شکست فراش است
همین به زندگی اسباب دام آفت نیست
به خاک نیز کفن  خضر راه نباش است
حصار جهل بود دستگاه ما بیدل
همان به چنگل خود آشیان خفاش است

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
بسکه امشب بی توام سامان اعضا آتش است
گر همه اشکی فشانم تا ثریا آتش است
شوخی آهم به دل سرمایه آرام نیست
سوختن صهباست بزمی راکه مینا آتش است
همچو خورشید از فریب اعتبارما مپرس
چشمه ما را اگر آبی ست پیدا آتش است
بی تو چون شمعی که افروزند بر لوح مزار
خاک بر سرکرده ایم و بر سر ما آتش است
جوهر علوی ست از هر جزوسفلی موجزن
سنگ هم با آن زمینگیری سراپا آتش است
شاخ ازگلبن جدا مصروف گلخن می شود
زندگی با دوستان عیش است و تنهاآتش است
روسیاهی ماند هرجا رفت رنگ اعتبار
درحقیقت حاصل این آبروها آتش است
با دو عالم آرزو نتوان حریف وصل شد
ما به جایی خار وخس بردیم کانجا آتش است
نیست سامان دماغ هیچکس جز سوختن
ما همه سرگرم سوداییم و سودا آتش است
نشیه صهبا نمی ارزد به تشویش خمار
درگذر امروز از آبی که فردا آتش است
گریه گر شد بی اثر از ناله ما کن حذر
آب ما خون گشت اما آتش ما آتش است
نیست جز رقص سپند آیینه دار وجد خلق
لیک بیدل کیست تا فهمدکه دنیا آتش است

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
آنچه در بال طلب رقص است  در دل آتش است
همچو شمع اینجا زسرتا پای بسمل آتش است
از عدم دوری  جهانی را به داغ وهم سوخت
محو دریا باش  ای گوهر که ساحل آتش است
یک قلم چون تخم اشک شمع آفت مایه ایم
کشت ما چندانکه سیراب است حاصل آتش است
کلفت واماندگی شد برق بنیاد چنار
با وجود بی بریها پای درگل آتش است
در شکنج زندگی می سوزدم یاد فنا
نیم بسمل را تغافلهای قاتل آتش است
می رویم آنجاکه جز معدوم گشتن چاره نیست
کاروانها خار و خس دربار و منزل آتش است
می گدازد جوهر شرم از هجوم احتیاج
ای کرم معذور در بنیاد سال آتش است
از تپش های پر پروانه می آید به گوش
کاشنای شمع را بیرون محفل آتش است
هر دو عالم لیلی بی پرده است  اما چه سود
غیرت مجنون ما را نام محمل آتش است
زندگی بیدل دلیل منزل آرام نیست
چون نفس درزیرپا دل دارم و دل آتش است

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
همت زگیر و دار جهان رم  کمین خوش است
آرایش بلندی دامن به چین خوش است
اصل از حیا فروغ تعین نمی خرد
گل  گو ببال ریشه همان با زمین خوش است
صد رنگ جان کنی ست طلبکار نام را
گر وارسند کندن  کوه از نگین خوش است
آتش به حکم حرص نفس کاه شمع نیست
افسون موم با هوس انگبین خوش است
از نقش  کارخانه آثار خوب و زشت
جزوهم غیر هرچه شود دلنشین خوش است
خواهی به  دیده قدکش و خواهی به دل نشین
سرو تو مصرعی  ست  که  در هر زمین  خوش است
در عرض دستگاه نکوشد دماغ جود
دست رسا به  کوتهی آستین خوش است
پستی گزین وبال رعونت نمی کشد
ای محرم حیاکف پا از جبین خوش است
پا در رکاب فکر اقامت چه می کنی
زان خانه ای که  می روی  از خویش زین خوش است
پرواز اگر به عالم انست دلیل نیست
زین رنج بال و پر قفس آهنین خوش است
با شمع  گفتم از چه سرت می دهی به باد
گفت آن سری که سجده ندارد چنین خوش است
بیدل به طبع سبحه هجوم فروتنی ست
رسم ادب درآینه داران دین خوش است

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
سرمایه عذر طلبم از همه بیش است
در قافله اشک همین آبله پیش است
جهدی  که ز فکر حسد خلق برآیی
خاری  که به پایی نخلد مرهم ریش است
تا مرگ فسردن نکشد طینت مردان
آتش همه دم سوخته غیرت خویش است
جایی که ز خط تو نمو سبز نگردد
فردوس اگر تل شود انبار حشیش است
از برگ طراوت نگهی آب ندادیم
سرسبزی این باغ به شاخ بز و میش است
از سنگ شرر گم نشد از خاک غبارش
ازیأس بپرسیدکه راحت به چه کیش است
بسته ست قضا ربط علابق به گسستن
هشدارکه بیگانگیی با همه خویش است
دکان عبدم مایه تغییر ندارد
ماییم و متاعی  که نه  کم بود و نه بیش است
بیدل به ادب باش  که در پیکر انسان
گر رگ  کند اظهارپری تشنه نیش است

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
خنده تنها نه همین برگل و سوسن تیغ است
صبح را هم نفس ازسینه کشیدن تیغ است
غنچه ای نیست که زخمی زتبسم نخورد
باخبر باش که انداز شکفتن تیغ است
در شب عیش دلیرانه مکش سر چون شمع
کاین سپررا ز سحر درته دامن تیغ است
مصرع تازه که از بحر خیالم موجی ست
د وست را آب حیات است وبه دشمن تیغ است
بی قدت سرو خدنگی ست به پهلوی چمن
به خطت سبزه همان برسرگلشن تیغ است
چون گل شمع به هر اشک سری باخته ایم
گریه هم بی تو برای سوخته خرمن تیغ است
تا به کی در غم تدبیر سلامت مردن
بیش از زخم همان زحمت جوشن تیغ است
چون سحر قطع تعلق زجهان آنهمه نیست
رنگ چینی که شکستیم به دامن تیغ است
مثل ما و فنا موج و حبابست اینجا
سر زتن نیست کسی راکه به گردن تیغ است
قاتل و ساز مروت نپسندی بیدل
مد احسان نفس  در نظر من تیغ است

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
نفس بوالهوسان بر دل ر وشن تیغ است
شمع افروخته را جنبش دامن تیغ است
شیشه  را سرکشی  خویش نشانده ست به خون
گردن بی ادبان را رگ گردن تیغ است
منت سایه اقبال ز آتش کم نیست
گر هما بال  گشاید به سر من تیغ است
خاک تسلیم به سر کن که درین دشت هلاک
تو نداری سپر و در کف دشمن تیغ است
نتوان از نفس سوختگان ایمن بود
دود این خانه چو برجست ز روزن تیغ است
عکس خونی ست فرویخته از پیکر شخص
گر همه آینه سازند ز آهن تیغ است
تا مخالف ز موافق قدمی فاصله نیست
در گلو آب چو استاد ز رفتن تیغ است
کوه از ناله و فریاد نمک  آساید
چه کند بر سر این پای به دامن تیغ است
ذوالفقار دگر است آنکه  کند قلع امل
و رنه مقراض هم از بهر بریدن تیغ است
کلفت ز ندگی از مرگ بتر می باشد
شمع ما را ز  سر خو د نگذشتن تیغ است
سطر خونی ز پرافشانی بسمل خواندیم
که گر از خویش روی جاده روشن تیغ است
زین ندامت که به وصلی نرسیدم بیدل
هر نفس در جگرم تا دم مردن تیغ است

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
دل از غبار نفس زخم خفته در نمک است
ز موج پیرهن این محیط پر خسک است
بهار رنگ جهان جلوه خزان دارد
بقم درین چمن حادثات اسپرک است
ز اهل صومعه اکراه نیست مستان را
که ترش رویی زاهد به بزم می نمک است
ز عرض شیشه تهی نیست نسخه تحقیق
تو آنچه کرده ای از خویش انتخاب شک است
به عالم بشری غیر خودنمایی نیست
کسی که بگذرد از وهم خویشتن ملک است
قد خمیده کند تن پرست را هموار
مدار راست روی های فیل بر کجک است
فزوده ایم به وحدت ز شوخ چشمی ها
دمی که محو شد این صفر هر چه هست یک است
نظر به گرد ره انتظار دوخته ایم
به چشم دام سیاهی صید مردمک است
خطی به صفحه دل بی خراش شوق تو نیست
ز روی بحر به جز موج هر چه هست حک است
می ام به ساغر دل نقل یاس می گردد
چو زخم  قطره آبی که می خورم گزک است
دویی کجاست  ز نیرنگ احولی بگذر
که یک نگاه میان دو چشم مشترک است
به اوج آگهی ات نردبان نمی باید
نگاه تا مژه برداشته ست بر فلک است
اگر ز سوختگانی  سواد فقر گزین
که شام چهره زرین شمع را محک است
دگر مپرس ز سامان بزم ما بیدل
ز شور اشک خود اینجا کباب را نمک است

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
حذر ز راه محبت که پر خطرناک است
تو مشت خار ضعیفی و شعله بی باک است
توان به بی کسی ایمن شد از مضرت دهر
سموم حادثه را بخت تیره تریاک است
به اختیار نرفتیم هرکجا رفتیم
غبار ما و نفس  حکم صید و فتراک است
ز بس زمانه هجوم کساد بازاری ست
چو اشک گوهر ما وقف دامن خاک است
چگونه کم شود از ما ملامت زاهد
که صد زبان درازش به چوب مسواک است
ازین محیط که در بی نمی ست توفانش
کسی که آب رخی برد گوهرش پاک است
غبار حادثه حصنی است ناتوانان را
کمند موج خطر ناخدای خاشاک است
ز خویش رفتن ما رهبری نمی خواهد
دلیل قافله صبح سینه چاک است
نیامده ست شرابی به عرض شوخی رنگ
جهان هنوز سیه مست سایه تاک است
چه وانمایمت از چشم بند عالم وهم
که خودنمایی آیینه در دل خاک است
زمانه کج منشان را به برکشد بیدل
کسی که راست بود خار چشم افلاک است

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
میی که شوخی رنگش جنون افلاک است
به خاتم قدح ما نگین ادراک است
خمیر قالب من بود لای خم  کامروز
کسی که ریشه دوانید در دلم تاک است
مریز آب رخ سعی جز به قدر ضرور
که سیم  و زر ز فزونی ودیعت خاک است
فروغ جوهر هرکس به قدر همت اوست
به چشم آتش اگر سرمه ای است خاشاک است
ز صیدگاه تعلق همین سراغت بس
که هرکجا دلی آویخته ا ست فتراک است
نگه ز دیده ی ما پرتوی نداد برون
چراغ آینه از دودمان امساک است
دلم به الفت ناز و نیاز می لرزد
که رنگ جلوه حریرست ودیده نمناک است
جهان ز بسکه نجوم غبار دل دارد
نگاه از مژه بیرون نجسته در خاک است
تپید ن آینه ماست ورنه زین دریا
حساب موج به یک آرمیدنش پاک است
به غیر وهم ذکر چیست مانعت بیدل
تو پر فشانی و از ششجهت قفس چاک است

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -