cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
ای آفتاب مشکو زی باغ کن شتاب
کز پشت شیر تافت دگرباره آفتاب
مرداد ماه باغ به بار است گونه گون
از بسد و زبرجد و لولوی دیریاب
هم شاخ راز میوه دگرگونه گشت چهر
هم باغ را به جلوه دگرگونه شد ثییاب
بنگر بدان گلابی آویخته ز شاخ
چون بیضه های زرین پر شکر و گلاب
سیب سپید و سرخ به شاخ درخت بر
گویی ز چلچراغ فروزان بود حباب
یا کاویان درفش است از باد مضطرب
وان گونه گون گهرها تابان از اضطراب
انگور لعل بینی از تاک سرنگون
وان غژم هاش یک به دگر فربی  و خوشاب
پستان مادریست فراوان سر اندرو
و انباشته همه سرپستان به شهد ناب
یک خوشه زردگونه به رنگ پر تذرو
دیگر سیاه گونه به سان پرغراب
یک رز چو اژدهایی پیچیده بر درخت
یک رز چو پارسایی خمیده بر تراب
یک رزکشیده همچو طنابی و دست طبع
دیبای رنگ رنگ فروهشته برطناب
یک  رز نشسته  همچو یکی  زاهدی که  دست
برداردی ز بهر دعاهای مستجاب
وانک ز دست و گردنش آویخته بسی
سبحه رخام ودانه به هر سبحه بی حساب
باغست نار نمرود آنگه کجا رسید
از بهر پور آزرش آن ایزدی خطاب
آن شعله ها بمرد و بیفسرد لیک نور
اخگر بسی به شاخ درختان بود بتاب
روی شلیل شد به مثل چون رخ خلیل
نیمی ز هول زرد و دگر سرخ از التهاب
آلوی زرد چون رخ در باخته قمار
شفرنگ سرخ چون رخ دریافته شراب
شفتالوی رسیده بناگوش کود کیست
وان زردمو یکانش به صندل شده خضاب
از خربزه است باغتره  پر عبیر تر
وز هندوانه مشکو پربوی مشکناب
پالیز از آن یکی شده پرکوزه های شهد
بستان ازین یکی شده پر زمردین قباب
زان کوزه های شهد برآید هلال چار
زین زمردین قباب برآید دو آفتاب
باید زدن به دامن کهسار خیمه زانک
شد شهر ری چو کوره آهنگران بتاب
زنبق ز صفر یافت چهل پایه ارتفاع
گرما شناس را بین گر داری ارتیاب
گنجشک ازین درخت نپرد بدان درخت
کز تاب مهر گردد بی بابزن کباب
ماهی فرا نیاید از قعر آبدان
کز نور آفتاب درافتد به تف و تاب
تفتیده شد منازل چون منزل سقر
خوشیده شد جداول چون جدول کتاب
پالاونی  است گویی این ابر نیم شب
کز وی همی بپالایند اخگر مذاب
بایست تختخواب نهادن به طرف جوی
وان کله  نگاربن بستن به تختخواب
یک سو نسیم صحرا یکسو هوای کوه
یک سو نوای فاخته یک سو غریو آب
آوازه هوام شبانگاه مر مرا
آید به گوش خوبتر از بربط و رباب
وبژه که خفته سرخوش نزدیک آبشار
پهلوی ماهرویی در نور ماهتاب
اینست شرط عقل ولیکن بهار را
این حال ییش چشم نیاید مگر به خواب
هم نیست خواب از آنکه درین سمج دوزخی
بیدار بود بایدم از شدت عذاب

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
وزیر فرهنگ ای جسم فضل و جان ادب
کز اصطناع تو معمور شد جهان ادب
ز زخم حادثه  لطف تو شد حصار هنر
به  جاه و مرتبه  عهد تو شد ضمان ادب
ز نیروی خردت سبز مرغزار علوم
ز رشحه هنرت تازه  بوستان ادب
تو را سزد که کنی خانه ادب آباد
که از سلاله فضلی و خاندان ادب
شگفت نیست که نیروی رفته باز آید
ز اهتمام تو در جسم ناتوان ادب
تو نیک دانی در کشوری که مردم آن
همی ندارند از صد یکی نشان ادب
اگر ز اهل ادب قدر دانییی نشود
بر او فتد ز پی و پایه خان و مان ادب
عنایت تو اگر دیده بانیی نکند
ز عجز دود برآید ز دودمان ادب
مرا تو نیک شناسی که بوده ام یک عمر
به نظم و نثر در این خانه قهرمان ادب
ز گوشه های جهان بانگ زه به گوش رسد
چو من به کلک هنر برکشم کمان ادب
به کار علم و ادب رنج برده ام سی سال
ولی نخورده ام البته هیچ نان ادب
پی اطاعت شه نک قریب ده سال است
که جای کرده ام اندر پس دکان ادب
بلی چو یافت شهنشاه پهلوی که بود
به طبع بنده دفین گنج شایگان ادب
مثال داد که از کار مجلس شورا
کناره گیرد و پوید به شارسان ادب
ز لطف خسرو ایران زمین بهار اینک
شد از مغاک سیاست بر آسمان ادب
به اوستادی دارالمعلمین لختی
به جد و جهد کمر بست بر میان ادب
از آن سپس پی تصحیح نامه های کهن
ز کلک من به ره افتاد کاروان ادب
کتاب مجمل و تاربخ سیستان هر یک
چو تاج گشت مکلل به بهرمان ادب 
هم از جوامع عوفی وترجمه طبری 
نهاد کلک من آثار جاودان ادب
چهار دور به شورای عالی فرهنگ
نثار کرد رهی نقد رایگان ادب
چهار سال به دانشسرای عالی نیز
نهاد سر ز ارادت بر آستان ادب
تو واقفی که در این قرن چون بهار نداشت
کسی به لفظ دری قوت بیان ادب
چه  مایه خون جگرخورد تا که گشت امروز
به دهر شهره علی رغم دشمنان ادب
به نظم و نثر دری فالق و به تازی چیر
به پهلوی و اوستاست پهلوان ادب
به  صرف و نحو و معانی و اشتقاق لغات
جز او که باشد امروزه ترجمان ادب
به  شرق و غرب سخن های من به تحفه برند
کجا برند ازبن ملک ارمغان ادب
ز علم سبک شناسی کسی نبود آگاه
شد این علوم ز من شهره در جهان ادب
نگاه کن به مقالات من که هریک هست
به فن پرورش اجتماع  جان ادب
بود یکی ز صد آثار من  تطور نثر
که کس نیافت چنین گوهری ز کان ادب
رواست گر فضلایش به سینه نصب کنند
که هست تازه ترین گل ز گلستان ادب
کسی که خلق به استادیش یقین دارند
ز جور قانون افتاده در گمان ادب
ز بی اساسی قانون دکتری گردید
بهار دانشم آشفته زین خزان ادب
جزای آن که به سالی معین اندرکار
نبوده ام  ز کفم شد برون عنان ادب
کسی که فخر به شاگردی بهار نمود
شد اوستاد و برآمد به نردبان ادب
ببین به کار تقاعد که خنجر ستمش
درید چرم و برآمد به استخوان ادب
بهار ماند به مزدوری ار چه داشت به کف
هزار مرسله از گوهر گران ادب
کنون به ذلت مزدوربم رها نکنند
دربغ و درد که کس نیست پشتوان ادب
به سال شانزده افزوده گشت ساعت درس
به مدرسی که نشینند دکتران ادب
بماند اجرت درس علاوه تا امسال
که با ستاره کیوان بود قران ادب
تو واقفی که بباید به ساعتی زبن درس
هزار غوص به دریای بیکران ادب
ولی چه سودکه ننهد مدیر باز نشست
میان بی ادبی فرقی و میان ادب
به هر که شعر تراشد ادیب نتوان گفت
که بس فراخ بود عرصه جهان ادب
بسی مکانت و بسیار منزلت باید
کراست قلب و زبان  منزل و مکان ادب
روا مدار که گردد ذلیل هر دجال
کسی که هست به حق صاحب الزمان ادب

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
قاعده ملک ز سر نیزه است
کس نزند بر سر سرنیزه دست
عدل شود از دم سرنیزه راست
فتنه شود از سر سرنیزه پست
بس سر سرکش که  به  سرنیزه رفت
بس  دل ریمن که ز سرنیزه خست
فتنه بود صعوه و سرنیزه باز
ظلم بود ماهی و سرنیزه شست
همره سرنیزه بباید دو چیز
مغز حکیم و دل یزدان پرست
با خرد و راستی و تیغ و تیز
پشت بداندیش توانی شکست
آنکه به سرنیزه نمود اکتفا
با کف خود دیده توفیق بست
پند بناپارت بباید شنود
رشته پندار بباید گسست
تکیه به سرنیزه توان داد لیک
بر سر سرنیزه نباید نشست

وزن: مُفْتَعِلُنْ مُفْتَعِلُنْ فاعِلُنْ
بحر: سریع مطوی مکشوف
نشانه‌های عروضی: - U U - | - U U - | - U -
جمهوری سردار سپه مایه ننگ است
این صحبت اصلاح وطن نیست که جنگ است
از کار قشون حال خوش از ما چه توقع
کاین فرقه بر این گله شبان نیست پلنگ است
بی علمی و آوازه جمهوری ایران
این حرف در این مملکت امروز جفنگ است
اموال تو برده است به یغما و تو خوابی
آن کس که  پی حفظ  تو دستش به  تفنگ است
آزادی و مشروطیت افتاده به زحمت
این گوهر پر شعشعه در کام نهنگ است
در پرده جمهوری کوبد در شاهی
ما بی خبر و دشمن طماع زرنگ است
تا تعزیه گردان بود آن هوچی بی دین
این قافله تا حشر در این بادیه لنگ است
افسانه جمهوری ما ملت کودک
عینا مثل ملعبه شهر فرنگ است
در کیسه ناهید بود لعل و زر و سیم
زین رو کلماتش همگی  رنگ به رنگ است

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
سرچشمه  فین  بین که در آن آب روانست
نه آب روانست که جان است و روان است
گویی بشمر موج زند گوهر سیال
یا آن که به هر جدول  سیماب روانست
آن آب قوی بین که بجوشد ز تک حوض
گویی که مگر روح زمین در غلیانست
فواره کاشی رده بسته به جداول
چون ساقی پیروزه سلب در فورانست
وان آب روان از بر فواره پریشان
چون موی پریشان به رخ سیمبرانست
آن ماهی جلد شکم اسپید سیه پشت
شیطان صفت از تک به سوی سطح دوانست
آن ماهی زرین که سوی تک دود از سطح
چون تیر شهابست که بر دیو نشانست
خرچنگ کج آهنگ بر ماهی زیبا
چون دیوکج آیین به بر حور جنانست
ترسد که برانندش ازین کوثر جانبخش
زان روی ازین گوشه بدان گوشه خزانست
ماهی که بود راست رو از کس نهراسد
خرچنگ کج آهنگ نهان و نگرانست
آن از منش راست کند جلوه چپ و راست
وین از منش پست شب و روز نهانست
ماهی بود آزاده و ساده دل و شادان
خرچنگ خبیث  است و کریه  است و جبانست
قدسی بود اسفند که همخانه حوت است
قتال بود تیر که جفت سرطانست
اندر سرطان خطه کاشان چو جحیمی است
این طرفه جحیمی که بهشتش به میانست
از خلد نشانی بود این باغ که طرحش
فرموده عباس شه خلد مکانست
آن سروکهن سال نماینده عصری است
کآزادگی و مردمیش نقل جهانست
آزادگی و خرمی  از سرو بیاموز
کآزاده و خرم به بهار و به خزانست
ای سرو تو آزادی از آن جاویدانی
هرکس که شد آزاد بلی جاویدانست
ای سرو تو ثابت قدم و عالی شانی
هر مرد که ثابت قدم  او عالی شانست
آثار بزرگان بین اندر در و دیوار
آثار جوانمرد ز کردار نشانست
گرمابه خونین اتابک را بنگر
گویی که هنوز از غم او اشک  فشانست
هر رخنه دیوارش گویی که دهانیست
کاندر حق دژخیمش نفرین به زبانست
رفتند و بماند از پس ایشان اثر نیک
خوش آنکه پس از او اثر نیک عیانست
مهمان براهیم خلیلیم که در جود
همتای براهیم خلیل الرحمن است
اعیان بنی عامر معروف جهانند
وین گوهر تابنده از آن عالی کانست
بس محتشم است اما درویش نهادست
با دانش پیرانست ار چند جوانست
لطفش به حق یاران محتاج بیان نیست
آنجا که عیانست چه حاجت به بیانست
طبعم ندهد داد مدیحش که چنین کار
در عهده یغمایی و آن طبع روانست

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
دل من خواهی ای ترک و ندانی که خطاست
از چو من عاشق دلباخته جان باید خواست
دل من خواهی و پاداش مرا بوسه دهی
هرکه زینسان دل من خواهد بدهم که رواست
دل من عشق تو را خواست سپردمش به تو
دل تو را دادم نک هرچه کنی حکم توراست
عشق تو حکمروا گشت بتا بر دل من
نیست یکدل که نه عشق ن بر او حکمرواست
ای ببرده دل یک شهر به آراسته روی
آفرین باد بر ایزدکه چنان روی آراست
به هوای تو شدم شهره شهر اینت شگفت
نه چو من شهره شود هرکو در بند هواست
نیست جزرنج و بلا بر من از این عشق  بلی
عشق را چه رن نگری یکسره رنج است و بلاست
دژم از چیست سر زلف تو کش روز و شبان
خوابگه بر سمن و رامشگه بر دیباست
به خطا خواست ز چین مشک سیه  مشک فروش
که ز چین سر زلف تو همی باید خواست
ماه را نیست چنین روی و چنین جعد بخم
سرو را نیست چنین زلف و چنین قامت راست
من خورم خون جگر دو لب تو سرخ ز چیست
من کشم بار بلا زلف تو خمیده چراست
آهوی چشمت ای شوخ  دل من بفریفت
مگر این دل نه دل مدحگر شیر خداست
بوالحسن آنکه بدو فضل به انجام رسید
وآنگه بنهفت توان فضل وی امروزکجاست
ولی ایزد یکتا که به پیش در او
آسمان همچو غلامان رهی  پشت دوناست
هر چه بی خواهش او گر همه نیکیست بدی است
هرچه بی طاعت اوکر همه هستی است فناست
کر همه عاصی  از مهرش با عیش و  رشی است
ور همه دشمن  از جودش با برک و نواست
نیست دادار و چو دادار ز هر عیب بری است
نیست یزدان و چو یزدان به فضایل یکتاست
شد ز روشن دل او روز مخالف تاری
شد ز تیغ کج او دین خداوندی راست
آسمانست و زمین هر دو بزرگ آیت حق
آسمان از او برپا و زمین زو برجاست
بسته و بنده فرمانش قضا و قدر است
کر همه چیز به حکم قدر و بند قضاست
شرف و فخربود آدم را زین فرزند
گرچه مردم را فخر و شرف از جد و نیاست
ای ره شیطان بگرفته ز نادانی و جهل
ره اوکیرکه سوی خردت راهنماست
فرخ آن راکه چنین راهنمای است و دلیل
خرم آن راکه چنین بارخدای و مولاست
کر به رزم اندر دیدیش همانا گفتی
خصم اوکاه و سرنیزه اوکاه رباست
مر خدا را بپرستیدن پیمود رهی
تا بدانجا که ستودندش قومی که خداست
بت شکستن را بر دوش نبی سود قدم
نیک بنگرکه جز او این شرف و قدرکه راست
پای بر دوش نبی سود تواند آن کش
زیر پای اندر شمس و فمر و ارض و سماست
آنکه بر جای نبی بسترآفت بگزید
لاجرم بعد نبی صدر خلافت اوراست
این چنان گفتم کاستاد سیستانی کفت
 ترک من بر دل من کامرواکشت و رواست

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
رسول گفت گرت دیدن خدای هواست
باولیای خدا بین که شان جمال خداست
هم اولیا راگر زانکه دید خواهی روی
ببین سوی علمای شریعت از ره راست
بدین دلیل و بدین حج و بدین برهان
درست مظهر روی خدا رخ علماست
به ویژه آنکه به جز گفته خدای  نگفت
به خاصه آنکه به جز خواهش خدای  نخواست
بسان حضرت صدرالانام  اسمعیل
که عکس چهره اش آیینه خدای نماست
گشاده دست وگشاده دل وگشاده جبین
ستوده خوی و ستوده رخ و ستوده لقاست
به جز رضای خدا چون نخواست چیزدگر
خدای نیز بدادش هرآنچه خود می خواست
جلال داد و شرف داد و علم داد و عمل
بدین فضایلش از پای تا به سر آراست
مداد تیره اش از بهر سرخ  روبی دین
به جاه و رتبه چو خون مطهر شهداست
به راه دین مبین نامه اش سخن گستر
به کار شرع متین خامه اش زبان آراست
جلالت نسب از نام نامیش ظاهر
سیادت و شرف از عکس چهره اش پیداست
خجسته عکس بدیعی که از تجلی او
سراسر آینه دهرپرفروغ و ضیاست
جمال آیت حق جلوه کرد و ز هر سوی
به بندگیش کمر بسته خلقی از چپ و راست
نمازگاهش چون آسمان و او چون بدر
موالیانش صف بسته چو نجوم سماست
بهار مدح سرا در مدیح حضرت اوی
به امر زاده احمد چکامه ای آراست
به جای باد دوام و بقای عزت او
همیشه تا مه و خورشید را دوام و بقاست
دعای اهل دعا باد حافظ تن او
همیشه عکسش تا قبله گاه اهل دعاست

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
هر حلقه که در آن زلف دوتاست
دام دگری بهر دل ماست
بیماری ماست زان چشم دژم
تنهایی ما زآن زلف دوتاست
باز این چه بلاست  ای ترک پسر
ای ترک پسر باز این چه بلاست
عرضم به تو بود از دست رقیب
از دست تو عرض  پیش که رواست
یار آمد و زلف افشانده به دوش
دیوانه شدیم زنجیر کجاست
دیوانه شوید بیگانه شوید
کاین عقل و خرد دام عقلاست
یا علم و عمل یا شور و جنون
کز این دو برون رنج است و عناست
ای خلق خدای آواز کنید
کآواز عموم  آواز خداست
این کشور کیست در دست عدو
این کشور ماست  این کشور ماست
ما را بشکست پرخاش ملوک
پرخاش ملوک مرگ فقراست
این یک به شمال  آن یک به جنوب
این یک به جفا آن یک به ملاست
در مغرب ملک جنگ است و جدال
در مشرق ملک قتل است و ثفاست
در خطه  فارس جوش است و خروش
در ملک عراق شور است و نواست
ایران ضعیف  میران جبان
خصمان جسور پیش آمده راست
نی نیست چنین  کایران پس از این
جان در نظرش بی قدر و بهاست
از جان چو گذشت انسان ضعیف
انجام دهد هر کار که خواست
بر درد بهار کس پی نبرد
آن کس که چشید داند که چه هاست

وزن: مُسْتَفْعِلَتُنْ مُسْتَفْعِلَتُنْ
نشانه‌های عروضی: - - U U - | - - U U -
ای عجب این خلق را هر دم دگرسان حالتی است
گاه زیبا گاه زشت  الحق که انسان آیتی است
اندرین کشور تبه گشت آسمانی گوهرم
لعل را کی در دل کوه بدخشان قیمتی است
وعده باغ وگلستانم مده کاز فرط یاس
بر دلم از باغ داغی  وز گلستان حسرتی است
منع می کردن چه حاصل کان بود درمان درد
درد را بزدای ازین دل  ورنه درمان آلتی است
هیچ تدبیری ازین کشور نگرداند بلا
از بزرگان گویی اندر حق ایران لعنتی است
آفت دینست و دانش  آفت ننگست و نام
الحذر ای عاقل از طهران  که طهران آفتی است
هفت سال اینجا به خدمت جان شیرین کنده ام
حاصل این کم  هر زمان درکندن جان رغبتیست
صحبت من زحمتی شد بهر این بی دانشان
صحبت دانا بلی از بهر نادان زحمتی است
نی هوادار تعین  نی مرید اعتبار
نی بودشان مبدیی در فکر و نی شان غایتی است
بنده وقتند بی  بیم بد و امید نیک
جمله را هر دم هیولایی و هرآن صورتی است
گر ز احسان ضربتی ز آنان بگردانی به مهر
حاصلت زان قو م در پاداش احسان  ضربتی است
کر یکی ز آنان زند راه حقیقت  حقه  ایست
ورکسی زایشان کند دعوی وجدان  حیلتی است
فی الحقیقتشان ز انعام و ز احسان نفرتی است
بالسویتشان به دشنام و به بهتان شهوتی است
از رفیق  این ناکسان را پند و حکمت نقمتی
وز عدو این سفلگان را بند و زندان نعمتی است
ناصح ار پندی دهدگویند در آن حیله ایست
ظالم ار ظلمی کند گویند در آن حکمتی است
بسکه این دونان عدوی خویش و یار دشمنند
دشمن ار زانان کشد یک تن  در آنان عشرتیست
بسکه اندر ذلت و بی  دولتی خو کرده اند
در نظرشان شنعت و دشنام سلطان رأفتی است
در جرایدشان یکی بنگر که از سر تا به بن
با به دونان مرحبایی  یا به پاکان شنعتی است
از دماوند و ورامین بی خبر لیک اندر آن
گه ز ژاپون مدحتی  گه ز انگلستان غیبتیست
ور دهد سودانییی زر در ستون ها پرکنند
کام درمان عرش اعلایی و سودان جنتی است
کینه ها توزند با هم بر سر یک دانک سیم
کز دنی طبعی به برشان پنج تومان مکنتی است
جملگی دزدند و از دزدی اگر قارون شوند
باز دزدی کرده گویند اندرین نان برکتی است
چون سگ  ار ز انبان رشوه مشته کوبیشان به سر
باز پندارند اینان  کاندر انبان رشوتی است
جمله مظلومند و ظالم  وین دو خوی نابکار
در طبایعشان ز میراث نیاکان خصلتی است
روز عجز و بینوایی همچو موش مرده  لیک
روز قدرتشان بسان زنده پیلان صولتی است
راست گویی کز برای ورشکست اورمزد
اندرین بیغوله از ابنای شیطان شرکتی است
فترت دیگر ملل در قرن ها یکبار هست
واندرین کشور به هر عشری از اقران فترتیست

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
سخن  بزرگ  شود چون  درست باشد و راست
کس ار بزرگ شد از گفته بزرگ رواست
چه جد چه هزل  درآید به آزمایش کج
هرآن سخن که نه پیوست با معانی راست
شنیده ای که به یک بیت  فتنه ای بنشست
شنیده ای که ز یک شعر کینه ای برخاست
سخن گر از دل دانا نخاست  زیبا نیست
گرش قوافی مطبوع و لفظ ها زیباست
کمال هر شعر اندر کمال شاعر اوست
صنیع دانا انگاره دل داناست
چو مرد گشت دنی  قول های اوست دنی
چو مرد والا شد گفته های او والاست
سخاوت آرد گفتار شاعری که سخی است
گدایی آرد اشعار شاعری که گداست
کلام هر قوم  انگاره سرایر اوست
اگر فریسه کبر است یا شکار ریاست
نشان سیرت شاعر ز شعر شاعر جوی
که فضل گلبن  در فضل آب و خاک و هواست
درست شعری  فرع درستی طبع است
بلند رختی  فرع بلندی بالاست
بود نشانه خبث حطییه  گفته او
چنانکه گفته حسان دلیل صدق و صفاست
کمال شیخ معری  ز فکر اوست پدید
شهامت متنبی  ز شعر او پیداست
نشان خوی دقیقی و خوی فردوسی است
تفاوتی که به شهنامه ها ببینی راست
بلی تفاوت شهنامه ها به معنی و لفظ
درست و راست بهنجار خوی آن دو گواست
جلال و رفعت گفتارهای شاهانه
نشان همت فردوسی است  بی کم و کاست
عتاب های غیورانه و شجاعت ها
دلیل مردی گوینده است و فخر او راست
محاورات حکیمانه و درایت هاش
گواه شاعر در عقل و رای حکمت زاست
صریح گوید گفتارهای او کاین مرد
به غیرت از امرا و به حکمت از حکماست
کجا تواند یک تن  دوگونه کردن فکر
جز آنکه گویی دو روح در تنی تنهاست
به صد نشان  هنر اندیشه کرده فردوسی
نعوذ بالله پیغمبر است اگرنه خداست
درون صحنه بازی  یکی نمایشگر
اگر دوگونه نمایش دهد بسی والاست
یکی به صحنه شهنامه بین که فردوسی
به صد لباس مخالف  به بازی آمده راست
امیر کشورگیر است و گرد لشگرکش
وزیر روشن رای است و شاعری شیداست
مکالمات ملوک و محاورات رجال
همه قریحه فردوسی سخن آراست
برون پرده  جهانی ز حکمت است و هنر
درون پرده  یکی شاعر ستوده لقاست
به تخت ملک  فریدون  به پیش صف رستم
به احتشام  سکندر به مکرمت داراست
به گاه پوزش  خاک و به گاه کوشش  آب
به وقت هیبت  آتش  به وقت لطف  هواست
عتاب هاش  چو سیل دمان  نهنگ او بار
خطاب هاش  چو باد بزان  جهان پیماست
به گاه رقت  چون کودک نکرده گناه
به وقت خشیت  چون نره دیو خورده قفاست
به وقت رای زدن  به ز صدهزار وزیر
که هر وزبری  دارای صدهزار دهاست
به بزم سازی  مانند باده نوش ندیم
به پارسایی  چون مرد مستجاب دعاست
به گاه خوف مراقب  به گاه کین  بیدار
گه ثبات  چو کوه و گه عطا دریاست
به حسب حال  کجا بشمرد حکایت خویش
حدیث های صریحش تهی ز روی و ریاست
بزرگوارا فردوسیا به جای تو من
یک از هزار نیارست گفت از آنچه رواست
تو را ثنا کنم و بس  کزین دغل مردم
همی ندانم یک تن که مستحق ثناست
دریغ کز پس یک عمر خدمت وطنی
ندید چشمم یک جزو از آنچه دل می خواست
ز پخته کاری اغیار و خام طبعی قوم
چنان بسوخت دماغم  که دود از آن برخاست
ثنا کنیم ترا تا که زنده ایم به دهر
که شاهنامه ات ای شهره مرد محیی ماست

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
تا شدم خویگر به رفتن راست
چرخ کجرو به کشتنم برخاست
راست نتوان سوی بلندی رفت
راستی مانع ترقی ماست
کوهرو بین که پشت خم دارد
گه ز چپ می رود گهی از راست
ذروه عز دنیوی کوهی است
که همه نعمت اندر آن بالاست
زاد راهش دروغ و گربزی است
نردبانش فریب و مکر و دهاست
باید ار قصد برشدن داری
هر زمان اوفتاد و برپا خاست
نیست فرقی میان دشمن و دوست
کاندر آن ره خروش وانفساست
اندر آن ره دو تن ز پهلوی هم
نگذرد بس که راه کم پهناست
کس در این راه پر خطر از کس
دستگیری نمی کند که خطاست
دوستان پای دوستان گیرند
از پی پاس جان خویش و رواست
سنگ ها پیش پایت اندازد
آنکه بالاتر از تو ره پیماست
هر قدم زین مشاجرات مخوف
طرفه جنگ و کشاکشی برپاست
هرکه برگشت یا که عجز آورد
در تک دره عمیقش جاست
این بود حال کوه پیمایان
طرفه کوهی که مقصد عظماست
پا پر از آبله است و خون  زیراک
ساق در خار و کام بر خاراست
زبر و بالای این گریوه و کوه
از انین و نفیر پر ز صداست
چون به بالا رسند با این رنج
آن مکان تازه اول دعواست
کان مکان نیست جای یک تن بیش
وز همه سو نشیب هول و بلاست
کسی آنجای را به چنگ آرد
که به اسباب و بخت  کامرواست
تا یکی با غنا شود مقرون
صدهزار آدمی قرین عناست
جایگاهی خوشست لیک دربغ
که بدین جا هجوم این غوغاست
همه آنجای را طمع دارند
مقصد جملگی همان یکجاست
هرکه او بر در نیاز نشست
از سر امن و عافیت برخاست
به حقیقت غنی کسی باشد
کش ازاین رفت وآمد استغناست
جاه حاصل شده ز خون جگر
بازی کودکانه سفهاست
دولتی پر ز بیم و باک و هلاک
نیست دولت که کام اژدرهاست
کوه پیما نه ایم و خرسندیم
گرچه رهوار ما جهان پیماست
ما جهان را به راستی سپریم
کس ندیدم که گم شد از ره راست

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
بشکست گرم دست چه  غم  کار درست  است
کسری ز شکستم نه  که افکار درست است
آن را چه خطاییست که رفتار صواب است
و آن  را چه شکستی  است که گفتار درست  است
گر دست چپم  بشکست  ای  خواجه غمی  نیست
در دست دگر کلک گهربار درست است
فخری نه گر از دست چکد خون به ره دوست
گر خون چکد از دیده خونبار درست است
از سر بگذر تا که ننالی ز غم دست
شو بر سر این نکته که بسیار درست است
از دست تو دستم به گریبان نرسد لیک
چندان که برآید سوی دادار درست است
گر دست پرستار بلرزد به مداوا
دل رنجه مکن تا دل بیمار درست است
دست جهلاگر که بود راست  فکار است
دست عقلاگر بود افکار درست است
گو بشکند از حادثه صدبار هرآن دست
کز وی نرسد بر دلی آزار درست است
وان دست که آزار دل مورچه ای خواست
هرچند درست است  مپندار درست است
اندر ره عشق ار برود دست  چه حاصل
گر سر برود در قدم یار درست است
از دست بهار ار قدحی باده فروریخت
عهد خم و خمخانه و خمار درست است

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
شد سیه مست بلا هشیار تاکستان کجاست 
پاکباز خفته شد بیدار پاکستان کجاست 
هند و ایران دیولاخ فتنه و آشوب گشت
رام چند دیوکش کو رستم دستان کجاست 
اهل مشرق پیر و برنا یار و همدست همند
همت  یاران  چه  شد  اقدام  همدستان کجاست 
باغ و بستان فضایل بود روزی آسیا
عندلیبان را چه شد  آن باغ و آن بستان کجاست 
بزم گردآلود ما محو سکوت قرن هاست
جوش مطرب   نوش ساقی   نعره مستان کجاست 
بی تمیز آن  خایف  از انصاف  دینداران  چه شد
پردست   آن فارغ از جور زبردستان کجاست 
جان بدادی تا که بستانی حقوق خویش را
ای گران جان تن آسان  آن بده بستان کجاست 
ما ز پستان فضیلت شیر تقوا خورده ایم
شیرخواریم  ای  دریغ  آن  شیر و آن  پستان کجاست 
پیشدستی های مشرق را فراوان دیده غرب
اندلس کو روم  و یونان کو فرنگستان کجاست

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
گویی علامت بشر اندر جهان  غم است
آن کس که غم نداشت نه فرزند آدم است
شاعر پیمبری است خداوند او شعور
کاو از خدای خویش همه روزه ملهم است
هستم فدای طرفه خدایی که بر قلوب
الهام ها فرستد و جبریل او غم است
بر گردن حیات بپیچیده عقل و عشق
این هر دو مار با همه کس یار و همدم است
ماریست عقل  یک دم و چندین هزار سر
یعنی که عقل با غم بسیار توام است
ماریست عشق  یکسر و چندین هزار دم
یعنی غمی که بر همه غم ها مقدم است
هر زنده ای که نیست گرفتار این دوبند
او آدمی نه  بل حیوان مسلم است
نزدیک من حیات به جز رنج و درد نیست
رنج است و غصه زندگی ار بیش و ار کم است
دیدم به عمق جنگل هندوستان  بهار
جوکی گرفته ماتم و بوزینه خرم است

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
یک مرغ سر به زیر پر اندر کشیده است
مرغی دگر نوا به فلک برکشیده است
یک مرغ سر به دشنه جلاد داده است
یک مرغ از آشیانه خود سرکشیده است
یک  مرغ  جفت  و جوجه به  شاهین  سپرده  است
یک مرغ جفت و جوجه ببر درکشیده است
یک مرغ  پر شکسته و افتاده در قفس
یک مرغ  پر به گوشه اختر کشیده است
یک مرغ صید کرده و یک مرغ صید او
از پنجه اش به قهر و به کیفرکشیده است
مرغی به آشیانه کشیده است آب و نان
ای مرغ آشیانه در آذرکشیده است
مرغی جفای حادثه دیده است روز و شب
مرغی جفای حادثه کمتر کشیده است
مرغی ز وصل گل  شده سرمست و مرغکی
ز آسیب خار ناله مکررکشیده است
قربان مرغکی که ز سودای عشق گل
از زخم نوک خار به خون برکشیده است
یا چون بهار از لطمات خزان جور
سر زبر پر نهفته و دم درکشیده است

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
تن زنده والا به ورزندگی است
که ورزندگی مایه زندگی است
به ورزش گرای و سرافراز باش
که فرجام سستی سرافکندگی است
به سختی دهد مرد آزاده تن
که پایان تن پروری بندگی است
دلی بایدت روشن و تن درست
اگر جانت جویای فرخندگی است
کسی کاو توانا شد و تندرست
خرد را به مغزش فروزندگی است
هنر جوی تا کام یابی و ناز
که جویندگی راه یابندگی است
ز ورزش میاسای و کوشنده باش
که بنیاد گیتی به کوشندگی است
درخشیدن این بلند آفتاب
ز بسیار کوشی و گردندگی است
نیاکانت را ورزش آن مایه داد
که شهنامه زایشان به تابندگی است
تو نیز از نیاکان بیاموز کار
اگر در سرت شور سرزندگی است

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -