cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
مکش رنج تأمل  گر زیان خواهی و گر سودی
درنگ عالم فرصت نمی باشد کم از دودی
جهان یکسر قماش کارگاه صبح می بافد
ندارد این  کتان جز خاک حسرت تاری و پودی
خیال آباد امکان غیر حیرت بر نمی دارد
بساط خودنماییها مچین بر بود و نابودی
درین گلزار کم فرصت کدامین صبح و کو شبنم
عرقها می شمارد خجلت انفاس معدودی
خیال آشیان نوبهار کیست حیرانم
که می بالد ز چشمم حیرت بوی  گل اندودی
شکرخند کدامین غنچه یارب بسملم دارد
که چون صبحم سراپا پیکر زخم نمکسودی
از این سودا که من در چارسوی نه فلک دارم
همین در سودن دست ندامت دیده ام سودی
به هر سو بنگری دود کباب یاس می آید
به غیر از دل ندارد مجمر کون و مکان عودی
تو هم در آرزوی سیم و زر زنار می بندی
مکن طعن برهمن  گر کند از سنگ معبودی
علاج زندگی بی نیستی صورت نمی بندد
چو زخم صبح دارم در عدم امید بهبودی
به چندین داغ آهی از دل ما سر نزد بیدل
چراغ لاله ما نیست تهمت قابل دودی

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
نفس در طلب سوختی دل ندیدی
به لیلی چه دادی  که محمل ندیدی
به شبگیر چون شمع فرسوده وهمت
به زیر قدم بود منزل ندیدی
تو ای موج  غافل ز اسرار گوهر
برون گرد ماندی و ساحل ندیدی
به قطع مرور زمان تعین
نفس بود شمشیر قاتل ندیدی
نشد مانع عمر قید تعلق
تو رفتار این پای در گل ندیدی
طرب داشت از قید پرواز رستن
تو کیفیت رقص بسمل ندیدی
حساب تو با کبریا راست ناید
زمین را به  گردون مقابل ندیدی
بغیر از تک و تاز گرد خیالت
کس اینجا نبود و تو غافل ندیدی
ز اسباب خوردی فریب تجرد
تماشای بیرون محفل ندیدی
تمیز تو شد دور باش حقیقت
که حق دیدی و غیر باطل ندیدی
از این علم و فضلی  که غیرت ندارد
چه خواندی گر اشعار بیدل ندیدی

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ
بحر: متقارب مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U - -
به مکتب هوس از کیف و کم چه فهمیدی
تو فطرت عدمی از عدم چه فهمیدی
نظر بر اوج سپهرت بلند تاخت چه دید
سرت به زانو اگر گشت خم چه فهمیدی
زبان به حرف گشودی چه بود آهنگت
دو لب دمی که رساندی بهم چه فهمیدی
هزار رنگ خطت ریخت از زبان لیکن
کسی نگفت ترا ای قلم چه فهمیدی
به رشته های نفس نغمه ای جز اره نبود
ازین ترانه که گفتی منم چه فهمیدی
بلند و پست تو چون شمع دودی و داغیست
به سر چه دیدی و زیر قدم چه فهمیدی
قفای سایه دویدی ز شخص شرمت باد
دل آب گشت ز دیر و حرم چه فهمیدی
سواد معنی و صورت ز فهم مستغنی ست
صمد اگر صمد است از صنم چه فهمیدی
بغیر وهم که در درسگاه فطرت نیست
منت به هیچ قسم می دهم چه فهمیدی
فرامشی سبقم کیست تا ازو پرسم
که من به یاد تو گر آمدم چه فهمیدی
چنین که بیدل ما نارسای عرفان ماند
مباد غره دانش تو هم چه فهمیدی

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
آفت ایجاد است طبع از دستگاه خود سری
دختر رز فتنه ها می زاید از بی شوهری
تاکی اجزای کمال ازگفتگو بر هم زدن
یک نفس هم گر دو لب بر هم گذاری دفتری
هیچکس از تنگنای چرخ ره بیرون نبرد
عالمی راکلفت این خانه کشت از بی دری
دل شکست اما صدا واری ننالیدیم حیف
موی چینی کرد ما را دستگاه لاغری
تا درین بازار عبرت جنس ما آمد به عرض
هیچکس جز بر فلک نشنید نام مشتری
ساز راحت گر همه خارست دام غفلت است
بر نگه تکلیف خواب آورد مژگان بستری
رنگها دارد بهار انتظار مدعا
فرق دام اینجا محال است از دکان جوهری
همچو شبنم انفعال نارسایی می کشم
در عرق خواباند پروازم ز بی بال و پری
چون دف عبرت خراش از پیکر فرسوده ام
پوست رفت و بر نیامد استخوان چنبری
مستی آهنگست پیغام ازل هشیار باش
جام و مینا در بغل می آید آواز پری
هر کدورت را که می بینی صفا می پرورد
سنگ هم در پرده دارد عالم میناگری
زحمت تدبیر یکسونه که در دیای عشق
بادبانی نیست کشتی را به از بی لنگری
در پناه مشرب عجز ایمن از آفات باش
خار این صحرا ندارد شیوه دامن دری
تن به مردن داده را آفت دلیل ایمنی ست
ناز بالین پر تیر است و خواب لشکری
الفت مستی و آزادی جنون وهم کیست
پا کش از دامن چو اشک آندم  که از سر بگذری
از سراغ چشمه حیوان که وهمی بیش نیست
می دهد آبی نشان آیینه اسکندری
خلقی از اوهام استخراج مستی می کند
یادگیر آن می  که پیماید فرس از ساغری
طوق در گردن به گردون می پری چون گردباد
جای شرم است آن سلیمانی و این انگشتری
از فضولی قطع  کن بیدل  که در بزم یقین
حلقه تا گشتی به فکر خویش بیرون دری

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
بی خبر از خود مگذر جانب دل هم نظری
ای چمنستان جمال  آینه دارد سحری
زندگی یک دو نفس  این همه پرواز هوس
کاغذ آتش زده ای سر خوش مست شرری
بر هوس نشو و نما مفت خیالست بقا
ورنه در اقلیم فنا یأس ندارد هنری
آه درین دشت هوس نیست به  کام دل  کس
مشت غباری که بچیند نمی از چشم تری
بی تو چو شمعم همه  تن سوخته یأس وطن
داغی وآهیست ز من  گر طلبی پا و سری
قابل آگاهی او نیست خیال من و تو
حسن خدایی نشود آینه دارش دگری
جوش حباب انجمن شوکت دریا نشود
ما همه صیقل زده ایم آینه بی جگری
نیست ز هم فرق نما انجمن و خلوت ما
آینه دارد همه جا خانه بیرون دری
در بر هر زیر و بمی خفته فسون عدمی
در همه سازست رمی با همه رنگست پری
پرده صد رنگ دری تا به چمن راه بری
خفته ته بال پری  کارگه شیشه گری
بیدل خونین جگرم بلبل بی بال و پرم
نیست درین غمکده ها ناله من بی اثری

وزن: مُفْتَعِلُنْ مُفْتَعِلُنْ مُفْتَعِلُنْ مُفْتَعِلُنْ
بحر: رجز مثمن مطوی
نشانه‌های عروضی: - U U - | - U U - | - U U - | - U U -
تا کجا آن جلوه در دل ها کشد میدان سری
در فشار شیشه افتاده ست آغوش پری
غفلت ذاتی ز تدبیر تأمل فارغ است
از فسون پنبه منت بر نمی دارد کری
تا عدم آواره آفات باید تاختن
جز فرو رفتن ندارد کشتی ما لنگری
فیض صحرا در غبار خانمان آسوده است
تا به دامن وارسی باید گریبان بر دری
برگ برگ بید این باغ امتحانگاه خمی ست
هیچ باری نیست سنگینتر ز بار بی بری
با خرد گفتم چه باشد انفعال آدمی
سوی دنیا دید وگفت  اشغال اسباب خری
عمرها شد می زنی بیدل در دیر و حرم
آه از آن روزی  که  گویندت چه زحمت می بری

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
دوستان این خاکدان چون من ندارد دیگری
خانه در زیر زمین بنیاد و نقش پا دری
مردم و یاد مرا بر من نکرد آن مست ناز
در غبارم داشت استقبال پابوسش سری
می روم از خود چو شمع و پا به دل افشرده ام
کشتی من بادبان دارد به جیب لنگری
خواب راحت در تلاش مخمل و سنجاب سوخت
زیر پهلو داشتم چون ناتوانی بستری
اخگری بودم ز داغ بیکسی پامال یأس
بر سر من سایه کرد آخر کف خاکستری
از حلاوتگاه فقرم بوریایی داده اند
با زمین چون بند نی چسبیده ام بر شکری
آرزوها در سواد وهم جولان می کند
آنسوی میدان در افتاده ست با هم لشکری
زنگ غفلت محرم آیینه دل بوده است
عافیت دارد درون خانه بیرون دری
دور چرخ از کوکب عاشق سیاهی  کم نکرد
عمرها شد یک مرکب می کشم از محبری
وادی واماندگی طی می کنیم و چاره نیست
می برد ما را ته پا نارسیدن رهبری
آب می گردیم تا مشتی عرق گل می کنیم
شیشه ساز ما ندارد جز حیا آتشگری
بسکه بی رویش چو شمعم زندگانی خجلت است
گر پرد رنگم به روی آب می گردد پری
در ادبگاهی که حرف تیغش آید بر زبان
گردن من بین اگرخواهی ز مو هم لاغری
بیدل از مقدار ظرف خود نمی  باید گذشت
وعظ مستان در خط پیمانه دارد منبری

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
عالمی بر باد رفت از سعی بی پا و سری
خامه ها در مشق لغزش گم شد از بی مسطری
فرصت جمعیت دل نوبهار مدعاست
غنچه خسبی ها مقدم گیر بر گل بستری
گفتگو بنیاد تمکینت به توفان می دهد
گر همه کهسار باشی زین صداها می پری
بی محابا دم مزن  گر پاس دل می بایدت
با نفس دارد حباب آیینه میناگری
ریزش اشکی چو شمعت خضر مقصدکرده اند
کاش با این لغزش از استادگی ها بگذری
ربشه برگردون دوانیدیم و عجز ما بجاست
سعی بالیدن نبرد از پهلوی ما لاغری
در پی ما انفعال سرنوشت افتاده است
نامه ما را مپیچان خط ما دارد تری
زین اثرها کز سعادت خفته در بال هما
بر پر طاووس بایستی دکان مشتری

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
مزد تلاشم به رهت دیده ندارد گهری
آبله ای  کو که نهم در قدم خویش سری
نیست درین هفت چمن چون قدت ای غنچه دهن
گلبن نیرنگ  گلی سرو قیامت ثمری
گر جرس آید به نوا ور ز سپند است صدا
غیر من بی سر و پا ناله ندارد دگری
بر قد خم سنگ مزن شیشه رنگم مشکن
تا بکشد ناله من کوه ندارد کمری
شور جهان در قفسم صور قیامت جرسم
می گسلد هر نفسم رشته ساز سحری
همچو سپندم همه تن داغ دلی سرمه  کفن
تا عدم از هستی من ناله فشانده ست پری
نیست اقامتگه کس وادی جولان هوس
دامن عجز است رسا آبله پایان سفری
هست امل پروریی لازم اقبال جهان
بی تری مغز بلندی نکند موی سری
شبهه هستی چو سحر می کندم خون به جگر
آینه بندم به عدم  کز نفس آرم خبری
ذوق بهار و چمنت چون نشود راهزنت
جانب آن انجمنت دل نگشوده ست دری
لذت این محفل دون بر نی ما خوانده فسون
داغ شو ای ناله  کنون راه نفس زد شکری
بیدل از آغاز گذر زحمت انجام مبر
بررخ فرصت چقدر آینه بندد شرری

وزن: مُفْتَعِلُنْ مُفْتَعِلُنْ مُفْتَعِلُنْ مُفْتَعِلُنْ
بحر: رجز مثمن مطوی
نشانه‌های عروضی: - U U - | - U U - | - U U - | - U U -
ای سعی نگون  زین دشت  در سر چه هوا داری
کز یک دو تپش با خاک چون آبله همواری
صد عشق و هوس داریم صد دام و قفس داریم
تا نیم نفس داریم کم نیست گرفتاری
پوشیدن اسرارست ای شخص حباب اینجا
عریانی دیگر نیست  گر جامه فرود آری
غمازی اگر ننگست باید مژه پوشیدن
بیرنگ نمی آید از آینه  ستاری
در غیبت نیک و بد نقدست مکافاتت
آخر به چه روی است این  کز پشت برون آری
آگاهی و جهل از ما تمییز نمی خواهد
بی چشمی مژگانیم کو خواب و چه بیداری
در مرکز تسلیم است اقبال بلندیها
سر بر فلکم اما از آبله دستاری
ما ذره موهومیم اما چه توان  کردن
تشویش  کمی ها هم  کم نیست ز بسیاری
فریاد ز افلاسم  کاری نگشود آخر
بی ناخنی ام خون کرد از خجلت سرخاری
پرهیز میسر نیست از مخترع اوهام
چون چشم بتان عام است بیدادی و بیماری
بار نفس بیدل بر دوش دل افتاده ست
دل این همه سنگین نیست وقتست  که برداری

وزن: مَفْعُولْ مَفاعیلُنْ مَفْعُولْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - - | - - U | U - - -
به جلوه تو نگه را ز حیرت اظهاری
ببالد از مژه انگشتهای زنهاری
چوگردباد اسیران حلقه زلفت
کشند محمل پرواز برگرفتاری
نگه ز پرده آن چشم ناتوان پیداست
به رنگ شخص اجل در لباس بیماری
زبان خار ندانم چه گفت درگوشش
که چشم از آبله ام برد سیل خونباری
چه ممکنست دل ازگریه ام بجا ماند
ز سنگ نیز نیاید در آب خودداری
دلیل عافیت شمع عرض زنهارست
تو نیز جز به سرانگشت  گام نشماری
گهر ز سنگدلی بار خاطر دریاست
به روی آب نشین چون کف از سبکباری
نظر به خاک ره انتظار دوخته ام
بس است مردمک چشم دام بیداری
به آن مراتب عجزم که همچو نقش قدم
کند بنای مرا سایه سقف و دیواری
در آن بساط که من مرکز فسردگی ام
رمد ز شعله جواله سعی پرگاری
غبار هستی ام اجزای وحشت عنقاست
چها به باد دهی تا مرا بهم آری
ز بسکه ساغر بزم ادب زدم بیدل
چو شمع ناله گره گشت وکرد منقاری

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
به یأس هم نپسندید ننگ بیکاری
دل شکسته ماکرد ناله معماری
در آن بساط  که موجود بودن ست غرض
چو ذره اندکی ما بس است بسیاری
به رنگ غنچه درین باغ بیدماغان را
نسیم درد سر و شبنم است سر باری
خدنگ ناله که از جوش نه فلک گذرد
منش به داغ جگر می کنم سپرداری
سرم به خدمت هستی فرو نمی آید
نفس به گردنم افتاد و کرد زناری
چه سحر کرد ندانم نگاه جادویت
که مرده است جهانی به ذوق بیماری
در آرزوی دهان تو بسکه دلتنگم
نفس به سینه من ره برد به دشواری
جهانی از نم چشمم مگر به توفان رفت
به بحرش ای مژه ام بیش ازبن نیفشاری
دگر چو سایه ام از خانمان چه می پرسی
نشسته ام به غبار شکسته دیواری
نگاه اگر نشود صرف تار و پود تمیز
سر برهنه  کند چون حباب دستاری
ز هرزه تازی اگر بگذرد سرشک خوش است
گهر شود چو نشیند ز قطره سیاری
کجاست  گوهر دیگر محیط عرفان را
مگر ز جیب تامل سری برون آری
طلسم غنچه هجوم بهار در قفس است
به خون نشین و طرب کن اگر دلی داری
چه جلوه ها که نشد فرش حیرتم بیدل
صفای خانه آیینه داشت همواری

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
خطاپرست مباش  ای ز راستی عاری
که  گر سپهر شوی می کشی نگو نساری
جهان ز شوخی نظاره تو کهسارست
به چشم بسته نظر کن بهار همواری
قبول آفت هرکس بقدر حوصله است
به تیغ می کند اینجا طرف جگر داری
چو گل درین چمن از بحر عبرتت  کافیست
تبسمی  که همان چین دامن انگاری
به رنگ و بو دل خود بسته ای و زین غافل
که غنچه سان  گل پرواز در بغل داری
گره ز کار فروبسته تو بگشاید
اگر چو غنچه دل شبنمی به دست آری
غبار دامن این دشت ناله اندود است
قدم دلیر منه تا دلی نیفشاری
به غیر طبع تو کز سجده است معراجش
کدام شعله که خاکش بکرد همواری
چنان ز دهر سبکبار بایدت رفتن
که بار نقش قدم هم به خاک نگذاری
گواه عاقبت  کار ظلم پیشه بس است
به خون نشستن نشتر ز مردم آزاری
ز خواب صبح سر غنچه می رود بر باد
مده ز دست چو شبنم عنان بیداری
به مزرعی  که دلش برگ خرمن آرایی ست
شکست می دروی آبگینه می کاری
به دوش عمر کشی بار این و آن تا چند
خوش آن  زمان که  ز اسباب  دست برداری
اگر ز جاده تسلیم نگذری بیدل
کند به  کسوت موجت شکست معماری

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
دمی  که عجز شود دستگاه بیکاری
گره گشایی ناخن کشد به سر خاری
میان آگهی و راحتست بیزاری
ز جوهر آینه ها راست دام بیداری
دمیده است ز زنجیر بال وحشت موج
بود رهایی ما در خور گرفتاری
کسی مباد اسیر شکنجه افلاس
که آدمی به سر دار به زناداری
ز لوح سایه جز این حرف سر خطی ندمید
که پایمال جهانند اهل بیکاری
چو برگ لاله سیاهی ز داغ ما نرود
به چشم اختر ما نیست رنگ بیداری
بقدر تفرقه دل شکفتن آهنگیم
جنون بهاری ما داشت رنگ دشواری
مقیم عالم تسلیم باش و راحت  کن
بلند و پست جهان سایه است همواری
چنان مباش  که در چشم مردم از حسدت
مژه به کژدمی افتد نگه کند ماری
چو گل بهار نشاطت دلیل بیدردی ست
خوش آنکه خون شوی و رنگ درد برداری
چو ذره هستی من  کاش بی نشان بودی
خجل ز نیستی ام کرد هیچ مقداری
به گریه عرض رموز وفا مبر بیدل
برات دیده مکن فضله جگر خواری

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
به این تمکین خرامت فتنه در خوابست پنداری
تبسم از حیا گل بر سر آبست پنداری
غبارم از خرامت شش جهت دست دعا دارد
حضور چین دامان تو محرابست پنداری
ندارد ساز عجزم چون نگه سامان آهنگی
به مژگانت  که شوخی های مضرابست پنداری
سپند آتش دل کرده ام ذرات امکان را
تب شوق تو خورشید جهانتابست پنداری
سر از بالین نازم یاد مخمل برنمی دارد
بساط خاکساری ها شکر خوابست پنداری
به فکر هستی از خود هر نفس می بایدم رفتن
خیال مشت خاکم عالم آبست پنداری
نشد کیفیت احوال خود بر هیچکس  روشن
درین عبرت سرا آیینه نایابست پنداری
خسیسان بر جهان پوج دارند اینقدر غوغا
سگان را استخوان خشک مهتابست پنداری
گهر در بحر از گرد یتیمی خاک می لیسد
تو از پندار حرص تشنه سیرابست پنداری
دلیل شوخی عشق است محو حسن  گردیدن
نگه گستاخیی دارد که آدابست پنداری
خیال از رنگ تحقیقم غباری در نظر دارد
مصور در کمین طرح سنجابست پنداری
تحیر صورتی نگذاشت در آیینه ام بیدل
صفای خانه ای دارم که سیلابست پنداری

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
قدح از شوق لعلت چشم بی خوابست پنداری
گل از شرم رخت آیینه آبست پنداری
خیال  کیست یا رب شمع نیرنگ شبستانم
هجوم حیرتی دارم که مهتابست پنداری
شدم خاکستر و از جوش بیتابی نیاسودم
رگ خوابی  که دارم نبض سیمابست پنداری
تعلقهای هستی محو چندین حیرتم دارد
به خود پیجیدنم در زلف او تابست پنداری
به چندین پیچ و تاب از دام حیرت برنمی آیم
سراپایم نگاه چشم  گردابست پنداری
جهانی سیر مستی دارد از وضع جنون من
گریبان چاکی ام موج می نابست پنداری
به نیک و بد مدارا سرکن و مسجود عالم شو
تواضع هم خمی دارد که محرابست پنداری
امل از چنگ فرصت می رباید نقد عمرت را
توان را رشته تسخیر اسبابست پنداری
به ملک نیستی راه یقینت اینقدر واکن
که هر کس هر چه آنجا می برد بابست پنداری
ز هستی جز تن آسانی ندارم در نظر بیدل
چو محمل هر سر مویم رگ خوابست پنداری

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
ای گشاد و بست مژگانت معمای پری
جام در دستست از چشم تو مینای پری
از تغافل تا نگاهت فرق نتوان یافتن
یک جنون می پرورد پنهان و پیدای پری
زین تمیزی چند کز ساز حواست ظاهر است
گر بفهمی بی مساسی نیست اعضای پری
عالمی را حرف و صوت بی اثر دیوانه کرد
طرف افسون داشت بی اسم مسمای پری
آخر آغوش خیال از خویش خالی کردنست
شیشه ای داری دو روزی گرم کن جای پری
تا کجا گردد غبار وحشت اسباب  جمع
بگذر از شیرازه  بندیهای اجزای پری
ای بهشت آگهی تا کی جنون وهم و ظن
آدمی  آدم چه می خواهی ز صحرای پری
کارگاه حسن تحقیق از تکلف ساده است
بیشتر بی نقش می بافند دیبای پری
آخر از وهم دو رنگی قدر خود نشناختم
شیشه ها بر سنگ زد فطرت ز سودای پری
سخت محجوب است حسن  آیینه دار شرم باش
ازتو چشم بسته می خواهد تماشای پری
هر کجا زین انجمن یابی سراغ شیشه ای
بی  ادب مگذر عرق  کرده ست سیمای پری
بیدل از آثار نیرنگ فلک غافل مباش
وضع این نه حلقه خلخالی ست در پای پری

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
آسوده است شوق ز دل پیش نگذری
ای موج خون نگشته ازین ریش نگذری
از طبع ذره گر تپشی واکشی بس است
در پرده خیال ازین پیش نگذری
بر خاک تشنه بارش اگر نیست رشحه ای
بی التفاتی از سر درویش نگذری
دربای عشق بیخود توفان این صداست
کای موج از گذشتگی خویش نگذری
سیلاب نیز طعمه خاکست از احتیاط
زبن دشت آنقدر قدم اندیش نگذری
درکاروان غبار املهای آرزو
پس مانده است اگر تو ز خود پیش نگذری
بیدل غبار عالم اوهام زندگیست
نگذشته ای ز هیچ اگر از خویش نگذری

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
دلدار قدح برکف  ما مرده ز مخموری
آه از ستم غفلت  فریاد ز مهجوری
سرمایه آگاهی گر آینه داریهاست
در ما و تو چیزی نیست نزدیکتر از دوری
از نسخه ما و من تحقیق چه خواندکس
تا نام و نفس باقیست آیینه و بی نوری
زبن یک دو نفس هستی صد سنگ به دل بستم
ویرانه قیامت چید بر خوابش ز معموری
تا چند ببالد کس چون آبله خون در دل
از پوست برون آورد ما را غم مستوری
رفع مرض غفلت از خلق چه امکانست
خورشید هم اینجا نیست بی علت شب کوری
بیقدری نعمت چیست آسانی تحصیلش
گر حرص عسل خواهد پیش آی به زنبوری
در مشرب کمظرفان بیمغزی فطرت بود
پرکرد صدا آخر پیمانه منصوری
هرکارکه پیش آید انگارکه من کردم
زین بیش مجو طاقت در عالم معذوری
در دانه کشی مردیم چون مور ز حرص آخر
در خاک سیه بردیم هنگامه مزدوری
ملکی ست شکست دل از ساز وفا مگسل
مو چین دگر دارد در کاسه فغفوری
همنسبتی بیدل ما را به جنون انداخت
ما غفلت و او فطرت  ما ظلمتی او نوری

وزن: مَفْعُولْ مَفاعیلُنْ مَفْعُولْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - - | - - U | U - - -
سرشکم صد سحر خندید و پیدا نیست تاثیری
کنون از ناله درتاریکی شب افکنم تیری
بجز مردن علاج ما و من صورت نمی بندد
تب شور نفسها در کفن دارد تباشیری
فلک بر مایه داران من و ما باجها دارد
عدم شو تا نبینی  گیرو دار حکم تقدیری
اگر از اهل تقوایی بپرهیز از توانایی
که در کیش تعین چون جوانی نیست بی پیری
به نفی سایه موهوم  کن اثبات خورشیدی
همه قلبیم اما در گداز ماست اکسیری
رهایی نیست از اندیشه عجز و غرور اینجا
به قانون خموشی هم نفس دارد بم و زیری
چه دیدی ای تامل زین خیال آباد موهومی
تو خوابی عرضه ده تا من هم آغازم  به تعبیری
نه گردون کهکشان دارد نه انجم کاروان دارد
درین صحرا جنونی  کرده باشد گرد نخجیری
محبت از مزاج عشقبازان  کینه نپسندد
پر پروانه ممکن نیست گردد زینت تیری
گر از دود دل و خون جگر صد پیرهن پوشم
همان چون ناله ام سر تا قدم نی رنگ تصویری
دلی پر دارد از مجنون ما سنگ  کف طفلان
مگر خالی کند در صورت ایجاد زنجیری
نپنداری به مرگ از جستجو فارغ شوم بیدل
به زیرخاک هم چون آفتابم هست شبگیری

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
فریبم می دهد آسودگی ای شوق تدبیری
به رنگ غنچه خوابی دیده ام ای صبح تعبیری
ندانم دل اسیرکیست اما اینقدر دانم
که درگرد نفس پیچیده است آواز زنجیری
جهان میدان آزادی ست اما مرد وحشت  کو
نبالید از نیستان تعلقها نی تیری
به مغروران طاقت بر نمی آیی مدارا کن
نیاز سرکشان دارد خم تسلیم شمشیری
دل غافل به خاک تیره برد آخرشکست خود
غبار زندگی هم بود اگر می کرد تعمیری
چه خواهدکرد با ما صافی آیینه دلها
گرفتم آه من خون  گشت و پیدا کرد تاثیری
نماز بیخودی تکلیف ارکان برنمی دارد
چو خون بسملم یک سجده شوق زمین گیری
نفس هر پر زدن  گرد دو عالم رنگ و بو دارد
ز صید خود مشو غافل که داری طرفه نخجیری
به آسانی مدان آیینه دیدارگردیدن
صفا در پرده زنگار دزدیده ست شبگیری
من و مشق ندامتهاکه چون مژگان قربانی
نشد ظاهر ز چندین خانه ام یک اشک تحریری
نمود معنی احوال من صورت نمی بندد
مگر سازد خیال موی مجنون کلک تصویری
شب مهتاب ذوق گریه دارد فیض ها بیدل
کدامین بیخبر روغن نخواهد از چنین شیری

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
بیحاصلی ام بست به  گردن خم پیری
چون بید ز سر تا قدمم عالم پیری
در عالم فرصت چقدر قافیه تنگ است
مو  رست سیه  پیش تر از ماتم پیری
تا پنبه نهد کس به سر داغ جوانی
کافور ندارد اثر مرهم پیری
موقوف فراموشی ایام شبابست
خلدی اگر ایجاد کند عالم پیری
هیهات به این حلقه در دل نگشودند
رفتند جوانان همه نامحرم پیری
آزادگی آن نیست  که از مرگ هراسد
بر سرو نبسته ست خمیدن غم پیری
دل خورد فشاری  که ز هم ریخت نگینش
زبن بیش چه تنگی دمد از حاتم پیری
تأثیر نفس سوخت به سامان فسردن
رو آتش یاقوت فروز از دم پیری
انگشت نمای عدم از موی سپیدم
کردند چو صبحم علم از پرچم پیری
چون موی سپیدی زند از لاف حیا کن
هشدار که زال است همان رستم پیری
بیدل تو جوانی به تک و تاز قدم زن
من سایه دیوار خودم از خم پیری

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
مژه بهم نزنی آینه به زنگ نگیری
فضای مشرب دل حیرت ست تنگ نگیری
خم نگین نخورد نام بی نیازی همت
حذر که راه سبکتازبت به  سنگ نگیری
قفای زانوی انجام اگر دهند نشانت
وطن به  سایه دیوار نام و ننگ نگیری
به وحشتی ز تعلق برآ که چون پر عنقا
مصورت  کند ایجاد نقش و رنگ نگیری
اگر به بوی دل خسته تر کنند دماغت
گلی دگر که ندارد جهان به چنگ نگیری
زده ست عشق تو سنگی به  شیشه خانه رنگم
ز خود برآمدنم را کم از ترنگ نگیری
چو دین و دل  که به مستی نشد مسخر چشمت
به ساغری  که  گرفتی چرا فرنگ نگیری
کسی نبرد سلامت ز آه سوخته جانان
ز خود سری سر این  کوچه تفنگ نگیری
خطی ست جلوه گر از پرده منقش دیبا
که زینهار به بازی دم پلنگ نگیری
مبند محمل امروز بر تصور فردا
طرب شتاب ندارد تو گر درنگ نگیری
به عشق اگر شوی آگه ز خواب راحت بیدل
عجب  که بالش ناز از پر خدنگ نگیری

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U - -
به یمن سبقت جهد از هزار قافله  گیری
به رنگ موج  گهر گر پی یک آبله  گیری
به علم و فن تک وتاز نفس چه فایده دارد
جز اینقدرکه عدم تا وجود فاصله  گیری
حیا خوشست ز برگ عدم به فرصت هستی
به یک قدم سفر  آخر چه زاد و راحله گیری
به محفلی  که بود دور جام و جلوه ساقی
چو زاهد از چه هوس کنج خلوت و چله گیری
فتاده خلق مقید به دامگاه تعین
تو هم اسیر خودی عبرت از چه سلسله  گیری
ز فکر مدحت ابنای روزگار حذر کن
که بدتر از لگدست آنچه زبن خران صله  گیری
دلت به کینه مینباز تا فساد نزاید
چه مردی است که بار زنان حامله  گیری
نشسته هر نفس آماده هزار شکایت
گرفتن در لب به  که دامن  گله  گیری
ز موج  کف به  گهر ختم  کن تردد دنیا
سزد که یکدلی از روزگار ده دله  گیری
صفای آینه دل گشاد کام نهنگست
فرو بری دو جهان  گر عیار حوصله گیری
قضا چه صور دمیده ست در مزاج تو بیدل
که از نفس زدنی  کوه را به زلزله  گیری

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U - -
حریف مشرب قمری نه ا ی طاووسی نازی
کف خاکستری یا شوخی پرواز گلبازی
نفس عشرت فریبست اینقدر هنگامه ما را
نوای حیرتم آنهم به بند تار بی سازی
سرت راه  گریبان وانکرد از بی تمیزیها
وگرنه بر تامل سنگ هم دارد در بازی
به این سامان ندانم صید نیرنگ  که خواهم شد
که چون طاووس در بالم چراغان کرده پروازی
نفس دزدیده در دل شور سودای دگر دارم
چو شمع  کشته روشن کرده ام هنگامه رازی
غبارم در عدم هم  گر هوایی دارد این دارد
که برگرد سر او گردم و بر خودکنم نازی
اگر ساحل شوم آواره یک گوهر آرامم
به توفان می گریزم تاکنم با عافیت سازی
ندانم ماجرای کاف و نون کی منقطع گردد
درین کهسار عمری شد که پیچیده ست آوازی
مگو از ابتدای من  مپرس از انتهای من
نگاهی بود خون گشتن چه انجامی چه آغازی
به جایی می رسی بیدل مباش از جستجو غافل
دری ازآشیان تا وا شود یک چند پروازی

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
غبار هوش توفان دارد ای مستی جنون تازی
بهار شوق خار اندوده است ای شعله پروازی
نمی دانم به  غیر از عذر استغنا چه می خواهم
گدای بی نیازم بر در دل دارم آوازی
خیالش در نظر خمیازه بالیدنی دارد
ز حشر ناله میترسم قیامت  کرده اندازی
غبارم هر تپیدن ناز دیگر می کند انشا
اثرها دارد این رنگ خیال چهره پردازی
گذار یأس دل را غوطه در سنجاب داد آخر
ز خاکستر فکند این شعله طرح بسترنازی
به سیل  گریه دادم رخت ناموس محبت را
به رو افتاد از هر قطره اشکم بخیه رازی
حیا را هم نقاب معنی رازت نمی خواهم
که می ترسم عرق بر جبهه بندد چشم غمازی
نفس  گیر است همچون صبح  موی پیری ای غافل
سفیدی می کند هشدار گرد بال شهبازی
قفس فرسای خاکستر میندیش آتش ما را
به طبع غنچه پنهان در ته بال است پروازی
خط پرگار خواندی دل ز معنی جمع  کن بیدل
ندارد نسخه نیرنگ دهر انجام و آغازی

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -