cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
شیشه دلها شکستن نیست کار سنگ ما
از برای آشتی پیوسته باشد جنگ ما
بسکه بنیاد وجود ما ز هم پاشیده است
گرد برخیزد اگر در چهره گردد رنگ ما
از غم او ناله ما بسکه میبالد بخود
نیست دور از پرده گر بیرون رود آهنگ ما
حال ما دنیا پرستان حال سنگ و آهن است
کز برای دیگران پیوسته باشد جنگ ما
با جوانان همدمی ما را نمی زیبد کنون
همدم ما کیست معنی های شوخ و شنگ ما
چشم ما واعظ چنان از حشمت فقر است پر
کاین بزرگی ها نمی گنجد به ظرف تنگ ما

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
بالید از رخ تو دل پر ملال ما
از آفتاب به در شد آخر هلال ما
ما ریشه در زمین قناعت دوانده ایم
چون شمع آب میخورد از خود نهال ما
بر چهره شکسته ما رنگ تهمت است
مالیده خون بما اثر انفعال ما
ما تخم در زمین دیاری فشانده ایم
کابر بهار نیز نگرید بحال ما
هرگز بناله دردسر کس نداده ایم
خاموشی است همچو قلم قیل و قال ما
از بس بحال واعظ دلخسته ناله کرد
افتاد از زبان قلم هرزه نال ما

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
خامه بیجا میکند عرض شکست حال ما
هر شکنج نامه سطری باشد از احوال ما
گرچه پیشاییش ما را نیست دود مشعلی
نیست دود آه مظلومی هم از دنبال ما
پایه این دولت از تخت سلیمان برتراست
کز ضعیفی مور نتواند شدن پامال ما
از مرصع پوشی ارباب دولت نیست کم
بر طلای رنگ ما یاقوت اشک آل ما
تا بود در کیسه ما سیم و زر از دیگریست
نیست هیچ از مال غیر از خرج کردن مال ما
حال دل خواناست واعظ چون عقیق از چهره ام
مهر خاموشی نمی گیرد زبان حال ما

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
شده با نیک و بد آیینه دل خوش گل ما
خویش را بشکند آنکس که خورد بر دل ما
سرکشی بسکه به ما خسته دلان دشوار است
سبحه سان سر نزند دانه ما از گل ما
سخن از آتش رخسار کسی میگذرد
می توان شمع برافروختن از محفل ما
خون ما سخت برو جست دم تیغش را
زخم برخیز و حلالی طلب از قاتل ما
ابر سودای جنون بارش فیضی ننمود
مزرع دانه زنجیر نشد تا گل ما
عمر بگذشت و ز ما هیچ نیامد واعظ
سبز ازین آب نشد مزرع بی حاصل ما

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
سامان حرف و صوت ندارد بیان ما
فردیست از کتاب خموشی زبان ما
مد نگاه عجز بود رمح جانستان
کی میبرند صرفه ز ما دشمنان ما
از ما شکستگان به حذر باش زانکه ما
تیغیم و همچو شیشه شکستن فسان ما
رنگ شکسته عرضه احوال عاشق است
حاجت به گفتگو نبود در میان ما
از اشتیاق آن برو آغوش دور نیست
بیرون دود ز خانه خود گر کمان ما
واعظ طریق مقصد ما راه باطنست
گردیده خامشی جرس کاروان ما

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
با عدو بر خویش پیچیدن بود جولان ما
خصم خوش باشد اگر داری سر میدان ما
با وجود تندی ما در مصاف خصم نیست
بی نگاه عجز چشم جوهر پیکان ما
طایری وحشی بود هر لحظه ای از زندگی
پر زدن هایش ز بر هم سودن مژگان ما
در رهت دادیم عقل و هوش و عمر و زندگی
ای غم دنیا چه میخواهی دگر از جان ما
آن نه در دریاست موج و این نه در صحرا سراب
بحر و بر لرزد بخود از شورش توفان ما
پیش ما از راستی یک پله دارد کوه و کاه
کس طرف گیری نجوید یک جو از میزان ما
ما چو واعظ نیستیم از تنگدستان هنر
هر چه خواهی جز روایی هست در دکان ما

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
سرکرد وصف خوبی رویت زبان ما
بگرفت خوبی تو سخن از دهان ما
گر پادشاهی همه عالم بما دهند
غیر از غم تو هیچ نباشد از آن ما
چون ایمن از حمایت گردون شود کسی
تیغ سپرنماست فلک بهر جان ما
زینسان که ما زدیم بلب مهر خامشی
دشمن چگونه ساخت سخن از زبان ما
ایمن بود ز تفرقه گنج از نهفتگی
گردیده بی نشانی ما پاسبان ما
یکسو غم لباس و دگر سوی فکر نان
سرداده زندگی چه بلاها بجان ما
واعظ مصاف ما چو به تیغ شکستگی است
هرگز نکرده پشت به دشمن کمان ما

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
نبود صفت لعل تو حد سخن ما
این لقمه فزونست بسی از دهن ما
از خون دلم خورده مگر آب که دایم
خیزد عوض سبزه غبار از چمن ما
شد وقت گذشت از همه دندان اجل کو
بر رشته جان سخت گره گشته تن ما
تن خود به میان نیست مگر از پس مردن
نامی بنویسند ز ما بر کفن ما
درد تو ز بس در گل ما ریشه دوانده است
ماند چو زبان ناله ما در دهن ما
در راه سلوک اهل زمان بسکه دورویند
گردیده یکی راهبر و راهزن ما
گشتیم سراپای جهان را همه واعظ
شهری چو سفر نیست برای وطن ما

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
خاکساری شده سرمایه آسودن ما
صندل دردسر ماست همین سودن ما
قدر ما تشنه کاهیدن خویش است بگو
خاکساری نکند سعی در افزودن ما
ننشستیم دمی از تک و پو بهر معاش
نشود همچو نفس فرصت آسودن ما
مردم از حسرت گنجی که ز بس گمنامی
غم دنیا نشود باخبر از بودن ما
چرخ قوال و قد ما هست دفش
سنج آن دست ز افسوس بهم سودن ما
طلبد عذر سیه رویی فردا واعظ
چهره امروز بخون جگر اندودن ما

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
تنگ از بسکه شد زمانه ما
مردمی خاست از میانه ما
چون نشینم بزیر چرخ که هست
حلقه مار آشیانه ما
راحت از ما ز بس گریزان است
میرمد خواب از فسانه ما
لخت دل نامه و ز داغش مهر
اشک ما قاصد روانه ما
بس بود دود آه و آتش عشق
لاجورد و طلای خانه ما
دارد از اشک شمع سان پرچم
علم آه عاشقانه ما
خاکساریم و همچو آب حیات
میخورد خاکمال دانه ما
میکند ترک مسجد و منبر
بشنود واعظ ار ترانه ما

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
تو صاف باش و مزن حرف دردنوشی ما
که به ز بار علایق سبو بدوشی ما
توان ز جوش مریدان به گرد ما دانست
ز خارخار هوس بوده شال پوشی ما
کسی چو نیست خریدار جنس ما جز ما
شده است آینه دکان خودفروشی ما
ز دستکاری دوران ز هم نمی پاشیم
که جلد نسخه ما گشته پوست پوشی ما
چنان ز شوق ادا فهمی تو میبالم
که رفته رفته سخن میشود خموشی ما
کنیم ساز عمل قول تا به کی واعظ
کنون بود سخن ما سخن نیوشی ما

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
در جهان گشته سمر حرف پریشانی ما
پهن باشد همه جا سفره بینانی ما
نیست ما را گله از تنگی احوال جز این
که ملولند عزیزان ز پریشانی ما
نیست از سیل حوادث به جز این دلکوبی
که چرا جغد کشد منت ویرانی ما
دردسرهای جهان چاره ندارد جز مرگ
نیست جز خاک لحد صندل پیشانی ما
ما به قطع نظر از بیم حوادث رستیم
چشم پوشیدن ما کرد نگهبانی ما
هرچه داریم چو گل بر طبق اخلاص است
مانع همت ما نیست پریشانی ما
بجز از تندی سیلاب نیابد تسکین
بسکه ایام بود تشنه ویرانی ما
هرچه در خاطر ما ساده دلان میگذرد
همچو آیینه عیانست ز پیشانی ما
مفلسان گرچه نبردند ز ما فیض ولی
خانه گنج شد آباد ز ویرانی ما
ننهد آب رخ گریه اگر پا به میان
که ز لطفش طلبد عذر پشیمانی ما
غم او کرده قدم رنجه نثاری است ضرور
نیست واعظ بعبث این گهر افشانی ما

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
دلا از خواب بگشا چشم و سر کن آه و یارب ها
که نبود خلوت در بسته ای چون ظلمت شب ها
به بیداری توان دیدن رخ کام دوعالم را
گشاده دیده از خوابست فتح الباب مطلب ها
مس قرص قمر از وی زر خورشید می گردد
نباشد خاک اکسیری چو گرد ظلمت شب ها
نمی ماند نهان طاعت بود چون نور اخلاصش
جمال شمع را پنهان نسازد پرده شب ها
به پیری سر ز هوش و پا ز قوت چشم از بینش
ز آمد آمد مردن تهی کردند قالب ها
سر صد قرن خورد و می خورد غافل مشو ای دل
همان برجاست چرخ پیری را دندان کوکب ها
جهاد نفس کی زین عزم های سست سر گیرد
در این میدان چه خواهی ساخت با این مرده مرکب ها
فرو باید نشاندن آرزو از غصه ایمن شد
که پف کردن بود شب بر چراغ افسون عقرب ها
چه گویان تشنه خون همند اهل زمان یارب
به این نفرت که دارند از هم این بیگانه مشرب ها
میان همدمان اکثر سخن می افگند دوری
سخن چون در میان آمد شوند از هم جدا لب ها
ز خود مأیوس و با حق آشنا کردند خلقی را
ندیدم کارسازی مثل این ارباب منصب ها
اگر قدر سواد و خط همین باشد که می بینم
ثوابی نیست چون آزادی طفلان ز مکتب ها
دو دل زین آشنایان متفق با هم نمی بینم
به راهی می رود هر یک ازیشان همچو مذهب ها
شکایت های خود را زان به روز حشر افگندم
که کوتاهی کند از عرض حالم طول این شب ها
هوای زر ترا آتش به جان افگنده ریزش کن
عرق کردن مگر بخشد ترا صحت ازین تب ها
نباشد صبح شب های فراقم را از آن واعظ
که می بالند از روز سیاه من به خود شب ها

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
ای ز آب روی تو شرمنده استغفارها
پشت بر کوه شفاعت خواهیت کردارها
تا نسیم خلق جانبخش تو در عالم وزید
خاست از دلها غبار ظلمت انکارها
از پی نظاره آیین شرع انورت
بر هم افتادند از دل تا زبان اقرارها
سایه تا از خاکبوس مقدمت محروم شد
از خجالت گشت پنهان در پس دیوارها
از کرم سوی پریشان حالی واعظ نگر
تا چه دور افتاده از گفتار او کردارها

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
از زبان کلک نقاشان شنیدم بارها
بی زبان نرم کی صورت پذیرد کارها
سفله عالیشان ز منصب های عالی کی شود
کی فزاید قدر خار از رفعت دیوارها
نیک خواهان در جهان مکروه طبع مردمند
جز ترش رویی نبیند شربت از بیمارها
شیوه احسان مجو از سفلگان روزگار
نیست جای چشمه غیر از دامن کهسارها
مطلب این گوشه گیران نیست جز شهرت که گل
جلوه ای دیگر کند در گوشه دستارها
نیست غیر از بار خاطر راست گویان را به کف
از زبان راست میزان می کشد آزارها
بی خریداران سخن کی پخته گردد زآن که هست
دیگ جوش کاسبان از گرمی بازارها
سرفرازی در جهان خواهی به خود چندین مبند
راست نتواند شدن حمال زیر بارها
نقطه سان هرکس چو واعظ فرد گردد از همه
عالمی گرد سرش گردند چون پرگارها

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
برای نان کشی تا چند از دونان تفوق ها
کنی با روزی حق پیش هر ناکس تملق ها
مگر در خواب بینند اهل دنیا روی بیداری
بود کابوس خواب غفلت این بار تعلق ها
از آسیب بلاهای زمان گر مأمنی خواهی
بگرد خویشتن گردان حصاری از تصدق ها
به مویی بسته ربط بلهوس با ساده رخساران
تنفر می شود ده روز دیگر این تعشق ها
کف از بالانشینی جا ندارد بحر را در دل
چه دیدند این تهی مغزان ندانم از تفوق ها
گهرواری نباشد آبرو در گوهر مردم
درین دریای بی پایان بسی کردم تعمق ها
چو بال افشانی مرغ است در دام و قفس واعظ
کنی گر دعوی آزادگی با این تعلق ها

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
تا چند ای ستمگر تاراج مال و جان ها
برخود بزن دو روزی ای برق خان و مان ها
چون ناوک فغانم هردم ز دل نخیزد
قد از کشاکش چرخ گردید چون کمان ها
باز سفید پیری اینک رسید ز آن رو
مرغان عقل و حس رم کردند از آشیان ها
موی سفید نبود ما را به سر ز پیری
بهر سفید گوییست در پند ما زمان ها
ما را نماند در کام دیگر اثر ز دندان
این سفره را فشاندیم زین خورده استخوان ها
چون پیریم شکسته است در یکدگر ببینید
چندین به خود مباشید مغرور ای جوان ها
واعظ مدار صحبت اکنون به هرزه گوییست
در عهد ما خموشی حرفیست بر زبان ها

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - - | - - U | - U - -
ز شوق گفتگویش نیست هوشی در شنیدن ها
ز جوش مدعا چیزی که پیدا نیست گفتن ها
بهر سو ناوک او رو گذارد می دود از پی
نگاه حسرتم چون رشته از دنبال سوزن ها
خیال قد رعنای تو گویا جا در او دارد
که می گردد به گرد خاطرم از خویش رفتن ها
کدامین آفتاب امروز می آید برون یارب
که گل های چمن دارند رنگ و بو به دامن ها
اگر خواهی برآید مطلب اول ترک مطلب کن
گذشتن بیشتر باشد در این ره از رسیدن ها
مهیای همان شو کز برای خلق می خواهی
گریبان چاکی مقراض باشد از بریدن ها
نمی گردد ز حق پر تا ز خود خالی نمی گردی
که پرنورند تا از خود تهی گشتند روزن ها
فشار تنگی احوال کیفیت دهد دل را
شود واعظ شراب ناب انگور از فشردن ها

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
ای بار داده کعبه کویت به راه ها
گستاخ بارگاه قبول تو آه ها
بر دامن امید تو دست دعا دراز
بر آستان عفو تو روی گناه ها
رگ ها که در تن است حقیقت شناس را
باشد به سوی معرفتت شاهراه ها
هر سر ز پای کوبی شور تو بقعه ای
دل ها ز های و هوی غمت خانقاه ها
در سینه هاست هر نفسی ذکر اره ای
در دیده هاست سبحه ذکرت نگاه ها
هر ناله ای ز لشکر درد تو رایتی است
دل هاست از ستون غمت بارگاه ها
عشق از دل دو نیم سوار دو اسبه است
غم ها به حفظ کشور یادت سپاه ها
از یک نسیم حکم تو در بحر روزگار
چون موج گشته اند روان سال و ماه ها
رهرو به کجا به کعبه کوی تو پی برد
کآواره گشته اند درین دشت راه ها
واعظ اگر چه برده ز حد معصیت ولی
دارد ز عفو و بخشش و لطفت پناه ها

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
با حوادث برنمی آیند مال و جاه ها
پا نمی گیرد پیش تندباد این کاه ها
روشنایی از در حق کن طلب زآن رو که هست
چشم و ابروهای تصویر این در و درگاه ها
همرهی از لطف حق جو تا به مقصد ره بری
غیر بی راهی نمی آید از این همراه ها
بازی دولت مخور چندین که مانع نیستند
آفتاب حشر را این خیمه و خرگاه ها
با ستمگر گو چه چشم روشنی داری دگر
از چراغی کان برافروزد ز درد آه ها
می شمارند اهل دنیا فقر را بی جوهری
طعن نامردی به مردان می زنند این داه ها
دل به دنیا می دهی و می ستانی رنج و غم
می دهی نقدی چنین از کف به این تن خواه ها
ای که دلتنگی ز پستی های قدر خویشتن
یوسفی دارد چو حسن عاقبت این چاه ها
خانه چون نبود اثاث خانه واعظ بهر چیست
خانه دل را مکن ویران به این دلخواه ها

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
تخته آیینه مهر تواند این سینه ها
زیر مشتی قطعه عکس خطت آیینه ها
نیست ابنای زمان را بهره ای از دلخوشی
زنده در گورند دل ها از غبار کینه ها
شادکامی های دنیا نیست هرگز بی ملال
شنبه ای دارند از دنبال این آدینه ها
بدتر از عیب کسان گفتن نباشد هیچ عیب
چون نگه بر روی مردم می کنند آیینه ها
جز به فقر و خاکساری سربلندی کس نیافت
نیست راهی قصر عزت را به جز این زینه ها
بود وقتی زینت مردان قبای پینه دار
کشته بر تن لکه پیسی کنون این پینه ها
سده دل سختیم زین چرب و شیرین ها گداخت
ای خوشا نان جوین فقر و آن کشکینه ها
آشنایان را به هم هرگز نمی چسبد دو دل
از میان تا برنخیزد غبار کینه ها
پند اگر از مردم دیرینه می باید شنید
بود واعظ در جوانی نیز از دیرینه ها

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
بس که سودا آورد بازار و شهر و خانه ها
ترسم آخر شهر گردد دشت از دیوانه ها
کی گشایش را بود ره در دل فرزانه ها
دشت را هرگز نگنجانیده کس در خانه ها
آن قدر فیضی که صاحب خانه از مهمان برد
می توان گفت که مهمانند صاحب خانه ها
نیست عاقل غیر در بند تعلق را بلد
راه شهر عافیت را پرس از دیوانه ها
ساختند آباد دل ها را ز گنج اعتبار
با آبادان الهی خانه ویرانه ها
دشمنند آنانکه لاف جان فشانی می زنند
بر چراغت جمله دامانند این پروانه ها

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
به پیری آنچنان گردیده ام از ناتوانی ها
که نتوانم گشودن چشم حسرت بر جوانی ها
گداز آتش هجران او جایی که زور آرد
توان بر طالع خود تکیه کرد از ناتوانی ها
ز بار غم چه پروا لیک یار آید چو در گفتن
از آن ترسم که از جا درنیایم از گرانی ها
اگر خورشید رخسار تو در پیش نظر باشد
چو ماه نو ز پیری می روم سوی جوانی ها
دل خود را به فریاد خموشی می کنم خالی
بر یاری که می داند زبان بی زبانی ها
دگر امروز از فیض نگاه گرم مه رویان
زبان واعظ ما می کند آتشفشانی ها

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
ز طوفان خروشم رعشه پیدا می کند دریا
ز سیلاب سرشکم دل به دریا می کند دریا
ز کشکول گدایان واشود دریادلان را دل
چو آبد کشتیی آغوش خود وامی کند دریا
ز دست خود به تنگ است آنکه دارد گوهری در دل
بهر موجی جدا خود را ز سر وامی کند دریا
ز ظرف تنگ جو پروردن گوهر نمی آید
یتیمان را رعایت ظرف دریا می کند دریا
اگر خالی ست دستم مایه فیضی به دل دارم
که گر چشم ترم افتد به صحرا می کند دریا
دل دیوانه عاشق ز هر آهی به شور آید
نسیمی تا ز جا جنبد غوغا می کند دریا
به دامان بزرگان دست زن گر رتبه می خواهی
بهای قطره باران که بالا می کند دریا
دل چون قطره ام در سینه والاگهری دارد
که گر گویم نشانش سر به صحرا می کند دریا
تلاش خاکساری نیست کسر شأن بزرگان را
به پستی راه از گرداب پیدا می کند دریا
جمال صنع در مرآت ذات خویش می بیند
که با چشم گهر خود را تماشا می کند دریا
پرم از شور و بر لب موج اظهارم نمی آید
بگو واعظ چه هم چشمی است با ما می کند دریا

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
اوراق روز و شب همه طی شد به صد شتاب
حرفی نخواهد چشم شعورت ازین کتاب
برعارضت نه موی سفید است هر طرف
سیلاب عمر کف بلب آورده از شتاب
از دست رفت عمر و نشد فکر توشه یی
دردا که بار خویش نبستی به این طناب
دیگر درین مقام مجال درنگ نیست
کز پشت حلقه عمر تو شد پای در رکاب
زان گشته پای سست که در خانه جهان
چندان نشسته ایم که رفته است پا به خواب
نزدیک گشته است ترا روز مرگ از آن
جسم ترا ز رعشه پیری است اضطراب
دور شباب رفت و نسودی رخی به خاک
واعظ نماز کن که فرو رفت آفتاب

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
خرمی بی غم نمی باشد درین باغ خراب
خنده گل دارد از پی اشک ریزان گلاب
شعله رخسار او را گرد سر پروانه شو
تا کی از خامی بگرد خویش گردی چون کباب
تا نمیگردی مرا در چشم بیزارم ز چشم
تا نمی آیی بخوابم از نظر افتاده خواب
خشم او را گریه عاشق کجا تسکین دهد
شعله آتش چه پروا دارد از اشک کباب
ذوق مشق بی قراری در طلب داری اگر
سر خطی بر لوح صحرا هست چون موج سراب
یک دل آباد در عالم بکس نگذاشتست
خانه ها کردست ویران خانه دنیا خراب
ضعف پیری قوت نالیدن از دستم گرفت
چون ننالم واعظ اکنون بهر ایام شباب

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
پاسبان گنج ایمانی مرو ای دل به خواب
مصحف یاد حقی خود را مکن باطل به خواب
با گرانباری درین تن پای تا سر غفلتی
رفته یی ای لاشه جان در میان گل به خواب
در ثمر بستن که میباید بجان استادگی
گشته یی ای نخل آزاد این قدر مایل به خواب
نیم عقلی از سبک عقلی به خود داری گمان
میکنی آن را هم از تن پروری زایل به خواب
هر نگاه اعتبارت جوی آب زندگیست
حیف باشد چشمه آن را کنی باطل به خواب
این چنین کافتاد در راحت به یک پهلو تنت
روی بیداری مگر بینی تو ای جاهل به خواب
در ره سیلاب خوابیدن بود از عقل دور
تن مده در رهگذار عمر مستعجل به خواب
مال چون بسیار گردد کم شود آسودگی
بگذرد چون سیری از حد تن رود مشکل به خواب
خواب را خواب عدم واعظ تواند شد بدل
نقد عمر بی بدل را چون دهد عاقل به خواب

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
چه پیش خلق گشایی دهان برای طلب
که موج ریختن آبروست جنبش لب
مجو ز گرمی دونان دوای درد که هست
هزار مرتبه جانکاه تر ز گرمی تب
چو فضله ییست که زاییده از غذای لطیف
هرآنکسی که مباهات میکند بنسب
ز برگ سیلی استاد برگ پیوند است
که میدهد ثمر اعتبار نخل ادب
ترا که خون رعیت بجای رنگ حناست
چگونه دست توانی کشیدن از منصب
بیا که آینه دل ز زنگ غم واعظ
جلا دهیم به خاکستر سیاهی شب

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
توان پرید بر اوج شرف ببال ادب
توان نشست به صدر از صف نعال ادب
کنند رو به تو خلقی اگر ادب داری
ک هست شاه و گدا عاشق جمال ادب
کند به پیش سیاه و سفید حرف تو سبز
روان شود چو بجوی زبان زلال ادب
شود فزون ز ادب قدر کس کمش مشمار
که حسن خلق یکی ده شود ز خال ادب
تراست کوس فضیلت پر از صدا لیکن
صدا نخیزد ازین کوس بی دوال ادب
ادب طلب کن اگر طالب کمالی تو
که نیست هیچ کمالی به از کمال ادب
ادب بجوی اگر نام نیک میخواهی
که نیست مقری این بانگ جز بلال ادب
ز نفس بی ادبت عالمی در آزارند
سزاست این شتر مست را عقال ادب
به طبع خلق گوارا شدن بود واعظ
ز باغ خلق نکو میوه نهال ادب

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
غنچه ای باشد خموشی از گلستان ادب
نرگسی سر پیش افگندن ز بستان ادب
تن بود یکسر کمالات تو ای صاحب کمال
جان آن باشد ادب جان تو و جان ادب
حرمت پیران نگهدار ای جوان تا برخوری
کسب پیری میکند طفل از دبستان ادب
می دهند از جان خراج از نقد اخلاص و دعا
کشور دل هاست یکسر ملک سلطان ادب
نی دهان از خنده بی جا ترا وا می شود
می درد بی شرمیت بر تن گریبان ادب
می توان شد از ادب شیرین به کام روزگار
کمترین نعمت گوارایی ست بر خوان ادب
هست جای خار زیر پا و جای گل به سر
این بر گستاخی و آن بار بستان ادب
تا دهندت در گریبان دل خود خلق جا
همچو گل واعظ مده از دست دامان ادب

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
برخاست چون شباب و بجایش نشست شیب
شد جانشین بر هنر ما هزار عیب
از موج حادثات کمندیست هر طرف
دزدد از آن محیط ز گرداب سر بجیب
این زندگی مد شهابی نبود بیش
جای تعجب است که کی شد شباب شیب
سست است پای طاقت و تند است سیل غم
افتاده است کار من اکنون بدست غیب
در زیر تیغ داس حوادث نشسته یی
تا سر به رنگ خوشه برآورده ای ز جیب
با یاد آخرت غم دنیا چکاره است
در کشور یقین نبود جای رشک و ریب
تنگست اگر چه قافیه واعظ از آن چه باک
رزقی است رزق معنی و آن خود رسد ز غیب

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
در عهد ماست بسکه دل شادمان غریب
از گل تبسم است درین گلستان غریب
هر سو دود نبیند یک طبع آشنا
کافر مباد همچو سخن در جهان غریب
یک تن نیافتیم که فهمد زبان ما
هم شهری اند مردم و ما در میان غریب
بر لوح خاک گشته بخط غبار ثبت
نبود علو تیر ز افتادگان غریب
دنیای کج روش نبود جای راستان
پیوستن خدنگ بود بر کمان غریب
واعظ بگوش مردم دنیاست وعظ تو
چون در دیار کفر صدای اذان غریب

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
یک نظر غافل نمیگردند از پاس حیات
اهل دل را زآن نمیباشد بدنیا التفات
حاضر دم باش کاین نفس دغل بسیار کس
برده است و تشنه بازد آورده از آب حیات
غم گواراتر بود آزادگان را از سرور
آب تلخی بید را باشد به از آب نبات
گشته بر ما زهر آب زندگی از یاد مرگ
لذتی شاید بریم از عمر خود بعد از وفات
حاصل آسایش کونین هر سو خرمن است
می ستاند هرکه از دست تهی دارد برات
زندگی بی عشق نبود در شمار زندگی
ذکر نام دوست باشد سکه نقد حیات
گوهرافشانی زبان از کیسه دل میکند
ریزش کلک سخن پرداز باشد از دوات
عشرت و عیش تهیدستان پس از مردن بود
تا نشد بید از چمن بیرون ندادنش نبات
کی بگلزار حقیقت می برد مرغ دلت
واعظ از دام علایق تا نمی یابد نجات

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
رفت عهد شباب و دندان ریخت
رگ ابری گذشت و باران ریخت
شد جوانی نماند در سر شور
رعشه پیری این نمکدان ریخت
تنگدل چند از غم رفتن
برگ خود گل بروی خندان ریخت
سست شد پا ز سیل رفتن عمر
کاخ تن عاقبت ز بنیان ریخت
روزگارم به نازکی پرورد
چون گلم عاقبت ز دامان ریخت
بود مانند گریه شادی
در جوانی چو عقد دندان ریخت
جز گل خاریم نشد حاصل
ز آبرویی که پیش دونان ریخت
شعر نتوان بهر جمادی خواند
گوهر خود بخاک نتوان ریخت
کلک واعظ نریخت لعل خوشاب
خون دل بود کو ز مژگان ریخت

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
به پیری و جوانی در طلب زشتست تقصیرت
که ره دور است و ناچار است از ایوار و شبگیرت
دگر کودک نه یی خود را ببر از دایه دنیا
که این غداره خونت میخورد گر میدهد شیرت
ذلیل حکم دنیا گشته یی شرمت نمیآید
که با این لاف مردی پیرزالی کرده تسخیرت
ترا هرچند پهلو میدهد دنیا ازو رم کن
که این صیاد میخواهد که آرد بر سر تیرت
نگردد غنچه تا گل بوی عشقی زآن نمی آید
برنگ غنچه ای دل جز خرابی نیست تعمیرت
زخود این بند بگسل گر جنون کاملی داری
که بوی عقل ای دیوانه می آید ز زنجیرت
چه می آید ز تدبیر تو با تقدیر حق واعظ
بنه گردن به تقدیرش که به زین نیست تدبیرت

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
نکهت از زلف کجش سودایی سر در هواست
شانه در گیسوی او دیوانه زنجیر خاست
فارغ از آزار چرخ از بی وجودی گشته ام
دانه من چون شرر ایمن ز سنگ آسیاست
ترک خود کن اول آنگه هر چه میخواهی بخواه
دست چون از خویش برداشتی دست دعاست
سعی ما گرهست ناقص فیض جانان کامل است
دست ما هرچند کوتاهست زلف او رساست
میدهد افتادگی تسکین تندیهای خصم
خاکساریها درین طوفان چو خاک کربلاست
از تو لاف بی نیازی سخت باشد ناپسند
تا دل از صدرنگ خواهش پر چو کشکول گداست
بسکه یاران در ره حق برخلاف مقصدند
هادی این راه وقت بازگشتن رهنماست
بر قماش جامه نازند این خودآرایان اگر
بر تن ما نیز عریانی قبای ته نماست
دست داد امشب حنا را رخصت پابوس او
از حنا کمتر نه یی ای گریه وقت دست و پاست
چون ز خود بیرون نهی پا وقت عرض حاجتست
از تو چون خالی شد آغوش تو محراب دعاست
خلق کن با سایلان نبود عطا گر دسترس
روی خندان از کریمان نایب دست سخاست
خواب آسایش اگر خواهی کنی واعظ دمی
بی سرانجامیت بالین خاکساری متکاست

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
در چنگ خصم پاک گهر ایمن از بلاست
چون دانه شرار که در سنگ آسیاست
آن را که پادشاهی درویشی آرزوست
بر فرق او کلاه نمد سایه هماست
جز خویش را کسی بنظر در نیاورد
خود بین کسی که نیست درین عهد چشم ماست
راز نهان ما چه عجب گر شود بلند
در کوهسار درد نفس می کشی صداست
تا در دل آن نگار بتمکین نشسته است
عالم اگر زجای بجنبد دلم بجاست
در خانه دل ای غم جانان خوش آمدی
در دیده ای غبار رهش از تو صد صفاست
بیگانگان زدرد تو همراز هم شدند
هرکس که دیده است ترا با من آشناست
بالد بخویش روز بروزم گداز تن
واعظ ببین دیار محبت خوش هواست

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -