cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
یاد آن فرصت  که عیش رایگانی داشتیم
سجده ای چون آسمان بر آستانی داشتیم
یاد آن سامان جمعیت که در صحرای شوق
بسکه می رفتیم از خود کاروانی داشتیم
یاد آن سرگشتگی  کز نسبتش چون گردباد
در زمین خاکساری آسمانی داشتیم
یاد آن غفلت  که از گرد متاع زندگی
عمر دامن چیده بود و ما دکانی داشتیم
گرد آسودن ندارد عرصه جولان هوش
رفت آن کز بیخودی ضبط عنانی داشتیم
دست ما و دامن فرصت که تیر ناز او
در نیستان بود تا ما استخوانی داشتیم
ذوق وصلی  گشت برق خرمن آرام ها
ورنه ما در خاک نومیدی جهانی داشتیم
ای برهمن بیخبر از کیش همدردی مباش
پیش ازین ما هم بت نامهربانی داشتیم
هر قدر او چهره می افروخت ما می سوختیم
در خور عرض بهار او خزانی داشتیم
در سر راه خیالش از تپیدن های دل
تا غباری بود ما بر خود گمانی داشتیم
دست ما محروم ماند آخر ز طوف دامنش
خاک نم بودیم گرد ناتوانی داشتیم
روز وصلش باید از شرم آب  گردیدن  که ما
در فراقش زندگی  کردیم و جانی داشتیم
خامشی صد نسخه آهنگ طلب شیرازه بست
مدعا گم بود تا ساز بیانی داشتیم
شوخی رقص سپند آماده خاکستر است
سرمه  سایی بود اگر ذوق فغانی داشتیم
جرات پرواز هرجا نیست بیدل ور نه ما
در شکست بال  فیض آشیانی داشتیم

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
جبهه فکر ز خجلت عرق افشان  کردیم
در شبستان خیال که چراغان کردیم
دل هر ذر ه ما تشنه دیدار تو بود
چشم بستیم و هزار آینه نقصان  کردیم
هرکه از سعی طلب دامنی آورد به  دست
ما به فکر تو فتادیم و گریبان کردیم
یارب آیینه دیدار نماید خرمن
تخم اشکی  که به یاد تو پریشان  کردیم
گل وارستگی از گلشن اسباب جهان
خاکساریست  که چون دست به دامان  کردیم
وسعت آباد جنون وحشت شوقی می خواست
دامنی چند فشاندیم و بیابان کردیم
هر چه  گل  کرد ز ما جوهر خاموشی بود
همچو شمع از نفس سوخته توفان  کردیم
اشک تا آبله پا همه دل می غلتید
آه جنسی که نداریم چه ارزان کردیم
آشیان در تپش بسمل ما داشت بهار
رنگها ریخت ز بالی  که پر افشان  کردیم
عجز رفتار ز ما اشک دمانید چو شمع
صد قدم آبله آرایش مژگان کردیم
در بساطی  که سر و برگ طرب سوختن است
فرض کردیم که ما نیز چراغان کردیم
بیدل از کلفت مخموری صهبای وصال
چون قدح از لب زخم جگر افغان کردیم

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
دیده را باز به دیدار که حیران کردیم
که خلل در صف جمعیت مژگان  کردیم
بسکه آشفته نگاهی سبق غفلت ماست
مژه را هم رقم خواب پریشان  کردیم
غیر وحشت نشد از نشیه  تحقیق بلند
می به ساغر مگر از چشم غزالان  کردیم
زبن دو تا رشته که هر دم نفسش می خوانند
مفت ما بود که چون صبح  گریبان  کردیم
خاک خجلت به سرچشم چه طاعت چه گناه
هر چه کردیم درین کلیه ویران کردیم
عرصه  کون و مکان وسعت یک گام نداشت
چون نگه بیهده اندیشه جولان کردیم
رهزنی داشت اگر وادی بی مطلب عشق
عافیت بود که زندانی نسیان کردیم
موج ما یک شکن از خاک نجوشید بلند
بحر عجزیم  که در آبله توفان  کردیم
سوختن انجمن آرای هوس بود چو شمع
داغ را مغتنم دیده حیران کردیم
حاصل از هستی موهوم نفس دزدیدن
اینقدر بود که بر آینه احسان کردیم
تازه رویی ز دل غنچه ما صحرا ریخت
آنقدر جبهه گشودیم که دامان کردیم
عشق در عرض وفا انجمن معشوقست
چشم بندی که به این پیکر عریان کردیم
بیدل از بسکه تنک مایه دردیم چو شمع
صد نگه آب شد و یک مژه گریان کردیم

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U - -
دوش کز دود جگر طرح شببشان کردیم
شرری جست ره ناله چراغان کردیم
دهر توفانکده شوق سراسر زدگی است
گرد دل داشت به هر دشت که جولان کردیم
لغزشی داشت ره عشق که درگام نخست
طوف آسودگی آبله پایان کردیم
صبح این میکده  گم بود درآغوش خمار
ما هم از شوخی خمیازه  گریبان  کردیم
وسعت عیش جهان در خور خرسندی بود
عالمی را ز دل تنگ به زندان  کردیم
بی تویک غنچه آسوده درتن باغ نماند
هر چه همرنگی دل داشت پریشان  کردیم
هر نفس چاک گریبان بهاری دارد
در جگر بوی گل کیست که پنهان کردیم
حاصل سینه برآتش زدن ما چو سپند
اینقدر بود که یک ناله به سامان کردیم
همچو مژگان ز تماشاکده عالم رنگ
حاصل  این بود که خمیازه به دامان  کردیم
هیچ عیشی به تماشای دل حیران نیست
به خیال آینه چیدیم و چراغان کردیم
به تنزل عرق سعی ندامت گل کرد
آنچه  گم  شد ز جبین بر مژه تاوان  کردیم
فکر خوبش است سرانچام دو عالم بیدل
همه کردیم اگر سر به گریبان کردیم

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
از چاک گریبان به دلی راه نکردیم
کار عجبی داشت جنون آه نکردیم
دل تیره شد آخر ز هوایی  که به سر داشت
این آینه را از نفس آگاه نکردیم
فرصت شمری های نفس بال امل زد
پرواز شد آن رشته که کوتاه نکردیم
هر چند به صد رنگ دمیدیم درین باغ
پرواز طرب جز به پر کاه نکردیم
چون شمع  که از خویش رود سر به  گریبان
نقش قدمی نیست که ما چاه نکردیم
صد دشت به هر کوچه دویدیم و لیکن
خاکی به سر از دوری آن راه نکردیم
ماندیم هوس شیفته کثرت موهوم
از گرد سپه رو به سوی شاه نکردیم
در وصل ز محرومی دیدار مپرسید
شب رفت و نگاهی به رخ ماه نکردیم
چون سایه به حرمانکده فرصت هستی
روز سیهی بود که بیگاه نکردیم
بیدل تو عبث خون مخور از خجلت تحقیق
ماییم  که خود را ز خود آگاه نکردیم

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
چشم پوشیدیم و برما و من استغنا زدیم
از مژه بر هم زدن بر هر دو عالم پا زدیم
وحدت آغوش وداع اعتبارات است و بس
فرع تا با اصل جوشد شیشه بر خارا زدیم
ذوق آزادی قسم بر مشرب ما می خورد
خاک ما چندان پریشان شد که بر صحرا زدیم
نسخه اسباب از مضمون دل بستن تهی است
انتخابی بود نومیدی کزین اجزا زدیم
حیرت آباد است اینجا کو قدم برداشتن
اینقدرها بس که دامان مژه بالا زدیم
بوی می صد شعله رسوا شد که با صبح الست
یک شرر چشمک به روی پنبه مینا زدیم
بسکه بی تعداد شد ساز مقامات کرم
چون نوای سایلان ما نیز بر درها زدیم
هیچ آشوبی به درد غفلت امروز نیست
شد قیامت آشکار آن دم  که بر فردا زدیم
ای تمنا نسخه ها نذر توهم  کن  که ما
مسطری بر صفحه از موج پر عنقا زدیم
حسرت اسباب و برق بی نیازی عالمیست
دل تغافل آتشی افروخت بر دنیا زدیم
پیشتر ز آشوب  کثرت وحدتی هم بوده است
یاد آن موجی  که ما بیرون این دریا زدیم
شام غفلت  گشت بیدل پرده صبح شعور
بسکه عبرت سرمه ها در دیده بینا زدیم

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
بی تکلف گرگدا گشتیم و گر سلطان شدیم
دور از آن در آنچه ننگ قدرها بود آن شدیم
عجز توفان کرد محو الفت امکان شدیم
ریخت قدرت بال و پر تا گرد این دامان شدیم
جز فناگویند رنج زندگی را چاره نیست
از چه یارب تشنه این درد بی درمان شدیم
راحتی  گر بود در کنج خموشی بوده است
بر زبانها چون سخن بیهوده سرگردان شدیم
بی حجاب رنگ نتوان دید عرض نوبهار
پیرهن کردیم سامان هر قدر عریان شدیم
مشت خاک تیره را آیینه کردن حیرت است
جلوه ای کردی که ما هم دیده حیران شدیم
از چراغ ما ز هستی دامنی افشاند عشق
بی زبان بودیم داغ شکر این احسان شدیم
آتش ما از ضعیفی شعله ای پیدا نکرد
چون چراغ حیرت از آیینه ها تابان شدیم
در عبادتگاه ذوق نیستی مانند اشک
سجده ای کردیم و با نقش قدم یکسان شدیم
دردسرکمتر چه لازم با فنون پرداختن
عالمی سودای دانش پخت و ما نادان شدیم
بسکه ما را شعله درد وداع از هم گداخت
آب گشتیم و روان از دیده یاران شدیم
در تماشایت علاج حیرت ما مشکل است
چشم چون آیینه تا واگشت بی مژگان شدیم
احتیاج غیر بیدل ننگ دوش همت است
همچو خورشید از لباس عاریت عریان شدیم

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
قابل بار امانتها مگو آسان شدیم
سرکشیها خاک شد تا صورت انسان شدیم
در عدم جنس محبت قیمت  کونین داشت
تا نفس واکرد دکان همچو باد ارزان شدیم
ای بسا نقشی که آگاهی به یاد ما شنید
تاکنون زیب تغافلخانه نسیان شدیم
گفتگو عمری نفسها سوخت تا انجام کار
همچو شمع  کشته در زیر زبان پنهان شدیم
سود اگر در پرده  خون می شد زیانی هم نبود
چون مه از عرض  کمال آیینه نقصان شدیم
پیکر ما را چوگردون بی سبب خم کرده اند
در میان گویی نبود آندم  که  ما چوگان شدیم
غنچه ما عرض چندین برگ گل در بار داشت
یک گرببان چاک اگر کردیم صد دامان شدیم
هرکسی  ویرانه خود را عمارت می کند
ما به تعمیر دل بی پا و سر ویران شدیم
آینه  در زنگ  مژگانی  بهم  آورده  بود
چشم تا وا شد به روی نیک  و بد حیران  شدیم
بی تمیزی داشت ما را نازپرورد غنا
آخر از آدم شدن محتاج آب و نان شدیم
زین لباس سایگی کز شرم هستی تیره است
نور او پوشید ما را هر قدر عریان شدیم
اینقدرها حسرت آغوش هم می بوده است
هرکه شد چشم تماشای تو ما مژگان شدیم
هیچ نتوان بست نقش خجلت ازکمفرصتی
رنگ ما پیش از وفا بشکست  اگر پیمان شدیم
پشت دستی هم نشد ریش از ندامتهای خلق
طبع ما وقتی پشیمان شد که بی دندان شدیم
بیدل از ما عالمی با درس معنی اشناست
ما به فهم خود چرا چون حرف و خط نادان شدیم

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
عشق هویی زد به صد مستی جنون باز آمدیم
باده شورانگیخت بیرون خم راز آمدیم
آینه صیقل زدن بی صید تمثالی نبود
سینه در یادت خراشیدیم وگلباز آمدیم
جسم خاکی گر نمی بود اینقدر شوخی که داشت
بیشتر زین سرمه باب چشم غماز آمدیم
چون سحر زین  یک تبسم قید نیرنگ نفس
با همه پرواز آزادی قفس ساز آمدیم
آشیان پرداز عنقا بود شوق بی نشان
گفت وگوی رنگ بالی زد به پرواز آمدیم
دوری آن  مهر تابان نور ما را سایه  کرد
بهر این روز سیه زان عالم ناز آمدیم
لب گشودن انحراف جاده تسلیم بود
شکر هم گر راهبر شد شکوه پرداز آمدیم
نغمه ما برشکست ساز محمل می کشد
سرمه رفتیم آنقدر از خودکه آواز آمدیم
از کفی خاک این قدر گرد قیامت حیرت است
بی تکلف سحر جوشیدیم و اعجاز آمدیم
اول و آخر حسابی از خط پرگار داشت
چون بهم پیوست بی انجام و آغاز آمدیم
فرعها را از رجوع اصل بیدل چاره نیست
راهها سر بسته بود آخر به خود باز آمدیم

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
فرصت کمین پرواز چون ناله سپندیم
چندان که سر به جیبیم چین گشته کمندیم
طاقت به زیر گردون خفت شکار پستی است
هرگاه پر شکستیم زین آشیان بلندیم
پرواز خاک غافل در دیده ها غبار است
عمری ست از فضولی ردیم ناپسندیم
امروز هیچکس نیست شایسته ستودن
مضمون تهمتی چند با ناقصان چه بندیم
از بس رواج دارد افسانه های باطل
چون حرف حق درین بزم تلخیم گرچه قندیم
نامحرمان چه دانند شأن عسل چه دارد
در خانه ها حلاوت بیرون در گزندیم
ظلم است مرهم لطف از ما دریغ کردن
چون داغ سوزناکیم چون زخم دردمندیم
از اشک شمع گیرید معیار عبرت ما
آن سر که می کشیدیم آخر به پا فکندیم
شیرینی هوسها فرهاد کرد ما را
فرصت به جان کنی رفت دل از جهان نکندیم
آفاق کسوت شور تا کی به وهم بافد
ماتم خروش عبرت زین نیلگون پرندیم
بیدل درین ستمگاه از درد ناامیدی
بسیار گریه  کردیم اکنون بیا بخندیم

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - - | - - U | - U - -
تا سایه صفت آینه از زنگ زدودیم
خورشید عیان  گشت مثالی  که نمودیم
خون در جگر از حسرت دیدار که داریم
آیینه چکید از رگ آهی  که  گشودیم
امروز به یادیم تسلی چه توان  کرد
ماییم  که روزی دو ازین پیش تو بودیم
رنگی ننمودیم کزو یأس نخندید
چون غیب خجالت کش اوضاع شهودیم
نتوان طرف نیک و بد اهل جهان بود
از سیلی اوهام چو افلاک کبودیم
تا در دل از اندیشه غبار نفسی هست
یک دهر قیامتکده  گفت و شنودیم
یکتایی و آرایش تمثال چه حرفست
گفتند دل است آینه باور ننمودیم
زین بیش خجالت کش غفلت نتوان زیست
ای شبهه پرستان عدم است اینکه چه بودیم
بیدل ز تمیز اینقدرت شبهه فروشی ست
ورنه به حقیقت نه زیانیم و نه سودیم

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
جز حیرت ازین مزرعه خرمن ننمودیم
عبرت نگهی  کاشت  که آیینه درودیم
در زیر فلک بال نگه وا نتوان  کرد
عمریست  که وامانده این حلقه دودیم
فریاد که درکشمکش وهم تعلق
فرسود رگ ساز و جنونی نسرودیم
عبرتکده دهر غبار هوسی داشت
ما نیز نگه واری ازین سرمه ربودیم
پیدایی ما کون و مکان از عدم آورد
جا نیز نبوده ست به جایی  که نبودیم
آیینه جز آرایش تمثال چه دارد
صفریست تحیر که بر آن جلوه فزودیم
از شور دل گمشده سرکوب جرس شد
دستی  که به یاد تو درین مرحله سودیم
از جاده تسلیم گذشتن چه خیال است
چون شمع ز سر تا قدم احرام سجودیم
فرداست  که باید ز دو عالم مژه بستن
گر یک دو سه روزی به تماشا نغنودیم
بیدل چه خیالست ز ما سعی اقامت
دیریست چو فرصت به  گذشتن همه زودیم

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
خاک نمیم امروز دی محو یاد بودیم
در عالمی که هستیم شادیم و شاد بودیم
درکوه آتش سنگ  در باغ جوهر رنگ
با این متاع موهوم در هر مزاد بودیم
چاک جگرکجا بود مژگان تر کرا بود
با داغ این هوسها در اتحاد بودیم
اجزای ما ز شوخی ناکام رفت بر باد
گر می نشست این گرد نقش مراد بودیم
عشق مقام ما را با خود خیالها بود
در نرد اعتبارات خال زیاد بودیم
رسم حضور و غیبت کم داشت محفل انس
فارغ ز خیرمقدم تا خیرباد بودیم
بستیم ازتعلق بر دوش فطرت آخر
افسردنی که گویی یکسر جماد بودیم
فطرت ز ما جنون خواند تحقیق چشم خواباند
چون نقش بال عنقا پر بی سواد بودیم
گر از فرامشانیم امروز شکوه ازکیست
زین پیش هم کسی را ما کی به یاد بودیم

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - - | - - U | - U - -
درکارگاه تحقیق غیر از عدم نبودیم
امروز از تو باغیم دی خاک هم نبودیم
از ما چه خواهد انصاف جز عرض بی نشانی
آیینه سکندر یاجام جم نبودیم
نی دیرجای ما شد نی کعبه متکا شد
در هرکجا رسیدیم ثابت قدم نبودیم
همت چه سر فرازد اندیشه بر چه نازد
اینجا صمد نگشتیم آنجا صنم نبودیم
پرواز تاکجاها شهرت طرازد از ما
در آشیان عنقا طبل و علم نبودیم
شایسته هنر را کس از وطن نراند
در ملک نیستی هم پر محتشم نبودیم
در عرصه تخیل  گرد حدوث تا کی
ای غافل اینقدرها ننگ قدم نبو دیم
اکنون به قدر امواج باید قلم به خون زد
تا چشمه درنظربود عبرت رقم نبودیم
نام طلوع خورشید شهرت نمای صبحست
تا او نکرد شوخی ما متهم نبودیم
ناقدردانی از ما پوشید چشم یاران
هر چند خاک بودیم از سرمه  کم نبودیم
تا در خیال جاکرد تمییز آب وگوهر
بیدل من و تو گویا هرگز به هم نبودیم

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - - | - - U | - U - -
جغد ویرانه خیال خودیم
پر فشان لیک زیر بال خودیم
شمع بخت سیه چه افروزد
آتش مرده زگال خودیم
رنگ کو تا عدم بگرداند
عالمی رفت و ما به حال خودیم
غم اوج  حضیض جاه  کراست
عشرت فقر بی زوال خودیم
کو قیامت چه محشر ای غافل
فرصت اندیش ماه و سال خودیم
دور ما را نه سبحه ای ست نه جام
گردش رنگ انفعال خودیم
باده در جام و نشیه مخموری
هجر پرورده وصال خودیم
بحر در جیب و خاک لیسیدن
چقدر تشنه زلال خودیم
غیر ما کیست حرف ما شنود
گفت وگوی زبان لال خودیم
دوری از خود قیامتست اینجا
بی تو زحمت کش خیال خودیم
شمع آسودگی چه امکانست
تا سری هست پایمال خودیم
از که خواهیم داد ناکامی
بیدل بیکسی مآل خودیم

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
چون نگه عمریست داغ چشم حیران خودیم
زیر کوه از سایه دیوار مژگان خودیم
دعوی هستی سند پیرایه اثبات نیست
اینقدر معلوم می گردد که بهتان خودیم
وحشت صبحیم ما راکو سر و برگی دگر
یعنی از خود می رویم و گرد دامان خودیم
سخت جانی عمر صرف ژاژخایی  کردن ست
همچو سوهان پای تا سر وقف دندان خودیم
شیشه ما را در این بزم احتیاج سنگ نیست
از شکست دل مقیم طاق نسیان خودیم
نقد ما با فلس ماهی هم رواج افتاده است
درهم بیحاصل بیرون همیان خودیم
عمر وهمی در خیال هیچ ننمودن گذشت
آنقدر کایینه نتوان گشت حیران خودیم
نعمت فرصت غنیمت  پرور توفیر ماست
میزبان  عر ض  بهار توست  و مهمان خودیم
سیر دریا قطره را در فکر خویش افتادنست
دامن  آن جلوه در دست از گریبان خودیم
چشم می بایدگشودن جلوه گو موهوم باش
هر قدر نظاره می خندد گلستان خودیم
همچو مژگان شیوه بی ربطی ما حیرتست
گر بهم آییم یکسر دست و دامان خودیم
گوهر اشکیم بیدل ازگداز ما مپرس
اینقدر آب از خجالت وضع عریان خودیم

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
خلوت پرست گوشه حیرانی خودیم
یعنی نگاه دیده قربانی خودیم
ما را چو صبح باگل تعمیرکار نیست
مشتی غبار عالم ویرانی خودیم
لاف بقا و زندگی رفته نازکیست
لنگر فروش کشتی توفانی خودیم
موگشته ایم و نقش خیال تو مشق ماست
حیران صنعت قلم مانی خودیم
پر هرزه بود چشم گشودن دین بساط
چون شمع جمله اشک پشیمانی خودیم
جمعیت از غبار هوای رمیده است
صبح جنون بهار پریشانی خودیم
چون اشک راز ما به هزار آب شسته اند
آیینه خجالت عریانی خودیم
خاک فسرده خواری جاوید می کشد
عمریست پایمال تن آسانی خودیم
دیوار رنگ منع خرام بهار نیست
ای خام فطرتان همه زندانی خودیم
بیدل چوگردباد ز آرام ما مپرس
عمریست درکمند پرافشانی خودیم

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
عزت  کلاه بی سر و سامانی خودیم
صد شعله نازپرور عریانی خودیم
آیینه نقشبند گل امتیاز نیست
محو خیال خانه حیرانی خودیم
گوهر خمار بستر و بالین نمی کشد
سر درکنار زانوی غلتانی خودیم
پر می زنیم و هیچ به جایی نمی رسیم
وامانده های وحشت مژگانی خودیم
دوران سر ز سبحه ما کم نمی شود
وانگاه تر دماغ مسلمانی خودیم
با آفتاب ذره چه نسبت عیان  کند
دلدار باقی خود و ما فانی خودیم
چون کوه ناله نیز ز ما سر نمی کشد
از بسکه زبر بارگرانجانی خودیم
پوشیدگی ز هیأت آفاق برده اند
حیرت قبای چاره عریانی خودیم
خاکستریم و شعله ما آرمیده نیست
آیینه کمین پر افشانی خودیم
ما را ز تیره بختی ما می توان شناخت
چون سایه یکقلم خط پیشانی خودیم
بیدل به جلوه گاه حقیقت که می رسد
ما غافلان تصور امکانی خودیم

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
سودیم سراپا و به پایی نرسیدیم
از خویش گذشتیم و بجایی نرسیدیم
کردیم گل از عالم اندیشه قدرت
دستی که به دامان دعایی نرسیدیم
شیرینی گفتار ز ما ذوق عمل برد
چون وعده ناقص به وفایی نرسیدیم
تا رخت نبردیم به سر چشمه خورشید
چون سایه به صابون صفایی نرسیدیم
واماندن ما زحمت پای دگرانست
ای آبله ما نیز بجایی نرسیدیم
آن بی پر و بالیم که در حسرت پرواز
گشتیم غبار و به هوایی نرسیدیم
ای بخت سیه نوحه به محرومی ماکن
آیینه شدیم و به لقایی نرسیدیم
افسانه هستی چقدر خواب فسون داشت
مردیم و به تعبیر فنایی نرسیدیم
مطلب به نفس سرمه شد از درد تپیدن
فریاد که آخر به صدایی نرسیدیم
شبنم همه تن آب شد از یک نظر اینجا
ما هرزه نگاهان به حنایی نرسیدیم
بیدل من و گرد سحر و قافله رنگ
رفتیم به جایی که به جایی نرسیدیم

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
صد شکرکه جز عجز گیاهی ندمیدیم
فری ندمیدیم و کلاهی ندمیدیم
تا آبله پایی نکشد رنج خراشی
خاری نشدیم از سر راهی ندمیدیم
حسرت چه اثر واکشد از حاصل مطلب
بر هیچکس افسون نگاهی ندمیدیم
چون آه هوس هرزه دوی ریشه ما سوخت
اما ز دل سوخته  گاهی ندمیدیم
صد رنگ  گل افشاند نفس لیک چه حاصل
یک ریشه به کیفیت آهی ندمیدیم
سرتا قدم ما به هوس سرمه شد اما
در سایه مژگان سیاهی ندمیدیم
بر ابرکرم تهمت خشکی نتوان بست
کو قابل عفو تو گناهی ندمیدیم
فریاد کزین مزرعه سوخته حاصل
آخر مژه بستیم و نگاهی ندمیدیم
گلخن چمنی داشت که گلزار ندارد
از ناکسی آخر پر کاهی ندمیدیم
بر باد ندادیم درین عرصه غباری
زان رنگ فسردیم  که گاهی ندمیدیم
بیدل تو برون تاز که ما وهم پرستان
چندانکه نشستیم به راهی ندمیدیم

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
برکاغذ آتش زده هر چند سواریم
فرصت شمران قدم آبله داریم
چون شمع تلاش همه زین بزم رهایی است
گل می دمد آن خار که از پا به در آریم
دل مغتنم فرصت اقبال حضوریست
تا آینه با ماست تماشایی یاریم
گر دقت فطرت ورق خاک تکاند
ماییم که پیدا و نهان خط غباریم
روزی دو نفس  گرمی هنگامه نازست
هر چند فروز یم همان شمع مزاریم
زهاد اگر غره نیرنگ بهشتند
ماهم پر طاووس به سر چون نگذاریم
کمفرصتی از ما نکند ننگ فضولی
پرواز در آتش فکن سعی شراریم
از وصل تعین به غلط  کرده فراهم
اجزای من و ما که بهم ربط نداریم
آن قطره خونی که بجوشیم بهم گر
بیگانه تر از توأمی دانه باریم
کس جوهر ادراک بد و نیک ندارد
از آینه پرسید که ما با که دچاریم
باید الم خامه نقاش کشیدن
بر هر سر رحمت سر صد قافله باریم
بیدل چه توان کرد به محرومی قسمت
ما خشک لبان ساغر دریا به کناریم

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
عمرها شد عرق از هستی مبهم داریم
چون سحر در نفس آیینه شبنم داریم
قدردان چمن عافیت خویش نه ایم
چه توان  کرد نصیب از گل آدم داریم
یک نفس آینه انس نپرداخت نفس
فهم  کن اینهمه بهر چه ز خود رم داریم
کم و بیش آنچه کسی داشت رهاکرد و گذشت
فرض  کردیم کزین داشته ما هم داریم
زندگی پرده سحر است چه باید کردن
عشرت هر دو جهان زین دو نفس غم داریم
نگسست از دل ما حسرت ایام وصال
دامن رفته ز دستی ست  که محکم داریم
با همه ذوق طلب طاقت دیدار کراست
این هوس به  که بر آیینه مسلم داریم
غیرتسلیم ز ما هیچ نمی آید راست
پا و سر چون خط پرگار به یک خم داریم
گر فضولی نشود ممتحن بست و گشاد
گنجها برکف دستی است  که بر هم داریم
عذر احباب تلافیگر آزار مباد
کوشش زخم به سامان چه مرهم داریم
با همه ربط وفاق این چه دل افشاریهاست
سبحه سان پا به سر آبله ای هم داریم
شکر هم بیدل از آثار نفاق است اینجا
الفت  آنگه گله  پیداست حیا کم داریم

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
تا خامه وار خود را از سعی وا نداریم
مژگان قدم شمار است هر چند پا نداریم
ناموس بی نیازی مهر لب سوالست
کم نیست حاجت اما طبع  گدا نداریم
بر ما نفس ستم  کرد کز عافیت بر آورد
چون بوی گل به هر رنگ تاب هوا نداریم
باید چو موج  گوهر آسوده خاک گشتن
در ساحلیم اما غیر آشنا نداریم
زین خاکدان چه لازم بر خاستن به منت
ای سایه خواب مفتست ماهم عصا نداریم
عنقا دماغ امنیم درکنج بی نشانی
فردوس هم ندارد جایی که ما نداریم
مهمانسرای دنیا خوان گستر نفاق است
بر هم خوریم یاران دیگر غذا نداریم
در گوش ما مخوانید افسانه اقامت
خواب بهار رنگیم پا در حنا نداریم
نیرنگ وهم ما را مغرور ما و من  کرد
گر هوش در گشاید کس در سرا نداریم
ناقدردان رازیم از بی تأملی ها
عریانی آنقدر نیست بند قبا نداریم
آیینه گرم دارد هنگامه فضولی
آن جلوه بی نقاب است یا ما حیا نداریم
زین تنگیی که دارد بیدل بساط امکان
ناگشته خالی از خویش امید جا نداریم

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - - | - - U | - U - -
تا چند به هر مرده و بیمار بگریم
وقتست به خود گریم و بسیار بگریم
زبن باغ  گذشتند حریفان به تغافل
تا من به تماشای  گل و خار بگریم
بر بیکسیم رحم نکردند رفیقان
فریاد به پیش که من زار بگریم
دل آب نشد یک عرق از درد جدایی
یارب من بی شرم چه مقدار بگریم
شمع ستم ایجاد نی ام این چه معاشست
کز خواب به داغ افتم و بیدار بگریم
ای غفلت بیدرد چه هنگامه کوریست
او در بر و من درغم دیدار بگریم
تدبیرگداز دل سنگین نتوان کرد
چون ابر چه مقدار به  کهسار بگریم
چون شمع به چشمم نمی از شرم و وفا نیست
تا در غم وا کردن زنار بگریم
ای محمل فرصت دم آشوب وداعست
آهسته  که سر در قدم یار بگریم
تاکی چو شرر سر به هوا اشک فشاندن
چون شیشه دمی چند نگونسار بگریم
بر خاک درش منفعلم بازگذارید
کز سعی چنین یک دو عرق وار بگریم
شاید قدحی پرکنم از اشک ندامت
می نیست درین میکده بگذار بگریم
ناسور جگر چند کشد رنج چکیدن
بر سنگ زنم شیشه و یکبار بگریم
هر چند ز غم چاره ندارم من بیدل
این چاره  که فرمود که ناچار بگریم

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
وقت ست کنم شور جنون عام و بگریم
چون ابر بر آیم به سر بام و بگریم
تا گرد ره هرزه دوی ها بنشیند
از آبله چشمی بکنم وام و بگریم
چون ابر به صد دشت و درم اشک فشانی ست
کو بخت که یکجا کنم آرام و بگریم
فرصت ز چراغ سحرم بال فشان رفت
از منتظرانم که شود شام و بگریم
شاید نگهی صید کند دانه اشکی
در راه تو چندی فکنم دام و بگریم
چون شمع خموشم بگذارید مبادا
یادم دهد آغاز ز انجام و بگریم
دور از نگهت حاصلم این بس که درین باغ
چشمی دهم آب ازگل بادام و بگریم
نومید وصالم من بیدل چه توان کرد
دل خوش کنم ای کاش به این نام و بگریم

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
فریاد کز توهم نامحرم حضوریم
خفاش بی نصیبیم ظلمت شناس نوریم
زان دم  که دامن  کل رفته ست از کف ما
در احتیاج هر جزو مجنونتر از ضروریم
پیوند هیچ دارد از آگهی  گسستن
ناآشنای خویشیم بیگانه شعوریم
ما را نمی توان یافت بیرون از این دو عبرت
یا ناقص الکمالیم یا کامل القصوریم
آشوب لن ترانی ست هنگامه ساز عبرت
زین  کسوتی  که داریم فانوس شمع طوریم
خواه از تلاش همت خواه از تردد حرص
در هر صفت جهانی داریم و نا صبوریم
در ساز ما نهفته ست احیای عالم وهم
عمری ست چون د م صبح توفان خروش صوریم
هر کس به سعی بینش محرم سراغ ما نیست
در عرصه خیالی گرد خرام موریم
این انفعال جاوید یا رب  کجا برد کس
گمگشته خفاییم آواره ظهوریم
دوزخ ز شرمساری کوثر شود جبینش
گر اینقدر بداند ما را که  از که دوریم
رسوایی تعین نتوان به وهم پوشید
این به  که چشم بندیم بند قبای عوریم
بیدل زیارت ما روزی دو مغتنم گیر
از بس که خاکساریم کیفیت قبوریم

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - - | - - U | - U - -
خیز کز درس دویی سر خط عاری گیریم
جای شرم ست ز آیینه  کناری  گیریم
دست و پاهای حنا بسته مکرر کردید
بعد ازین دامن بی رنگ نگاری  گیریم
نیستی صیقل آیینه رحمت دارد
خاک گردیم و سر راه بهاری  گیریم
تا توان سینه به بوی  گل و ریحان مالید
حیف پایی  که درین دشت به خاری  گیریم
عمرها شد نفس سوخته محمل کش ماست
برویم از قدم ناقه شماری  گیریم
زندگی  آب شد از کشمکش حرص و هوا
چند تازبم پی سگ که شکاری  گیریم
بنشینیم زمانی پس زانوی ادب
انتقام از تک و دو آبله واری  گیریم
ملک آفاق گرفتیم و گدایی باقیست
پادشاهیم اگر کنج مزاری گیریم
دامن دشت عدم منتظر وحشت ماست
کاش از تنگی این کوچه فشاری گیریم
دل سنگین ره صد قافله طاقت زده است
پرگرانیم بیا تا کم باری گیریم
رحم بر بی کسی خویش ضرور است ضرور
مژه پوشیم و سر خود به کناری گیریم
خاک این دشت هوس هیچ ندارد بیدل
مگر از هستی موهوم غباری  گیریم

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -