cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
شبی زبان فصاحت ز منهیان خرد
سوال کرد غرض آنکه مدتی است مدید
که بر خلاف طباع زمانه می بینم
که حصن ملک حصین است و سد عدل سدید
زوال ظلمت ظلم است از ستاره بدیع
کمال دولت فضل است از زمانه بعید
چه خامه ای است که کوتاه می کند هر دم
زبان تیغ که بودی دراز در تهدید
چه عادلی است که ز عدل او ممالک را
تنعمی است موفی سعادتی است سعید
چه صاحبی است که اصحاب دین و دولت را
ز تیغ خامه او حاصل است وعده وعید
جواب داد خرد کافتاب دولت و دین
که ماه رایت او خلق راست چون مه عید
هلال غره دولت جمال طلعت ملک
غیاث دین محمد محمدبن رشید

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
ایا سحاب نوالی که از صریر قلم
به گوش صامعه جز مدحت شما نرسید
به بوی خلق خوشت بح کاروان نسیم
سحرگه از طرف تبت و خطا نرسید
نماند در همه آفاق ذره ای که درو
ز آفتاب دلت پرتو عطا نرسید
به گرد گرد سمندت براق جمشیدی
اگر چه بود جهان گرد و باد پا نرسید
قدر ز اطلس سبز فلک قبایی دوخت
ولی به قد بزرگی تو فرا نرسید
خدا یگانا در غیبت آنچه فرمودی
به ما رسید هماندم ولی به ما نرسید
چرا قضیه اسبی که میر با بنده
روانه کرد فرومانده و هیچ جا نرسید
سمند سرکش تند تو از طریق وفا
به من پیاده بی دست و به چار پا نرسید
دعای من چون به تو می رسد دگر سهل است
اگر من ز تو زنجیری رسید یا نرسید

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
شها که بود که از فیض بخشش تو بدو
گهر به رطل نیامد درم به من نرسید
به حضرت تو رهی کرده خانه ای در خواه
به من رسید که دادی ولی به من نرسید

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
ایا شمع جمع و چراغ ملوک
چو پروانه تا چند تابم دهید 
شما عین لطفید و دریای جود
چرا وعده چون سرابم دهید
گناهی نکردم خطایی نرفت
چه موجب که چندین عذابم دهید
مرا کز تب محرق انتظار
جگر سوخت یک شربت آبم دهید
به یک شربت تربیت قانعم
وگر نیست شربت جوابم دهید

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
پادشاها عالم از انصاف تو معمور شد
همچنین معموره اش را تا ابد معمور دار
شرق و غرب ملک را بر التفات توست چشم
گه نظر با رای هندو گاه با فغفور دار
چون میسر شد به زخم تیغ ملک ایرجت
بعد ازین عزم دیار سلم و ملک تور دار
شام را از پرتو شمشیر نور صبح ده
نیم روز از گرد لشکر چون شب دیجور دار
روز و شب کایشان دولالایند بر درگاه تو
در سرای خویششان چون عنبر و کافور دار
پرده را بر غنچه چون یارد دریدن باد صبح
گر تو فرمایی که گل را بعد ازین مستور دار
دین پناها ز آستان حضرتت گر غایبم
زحمت نفس است مانع از بنده را معذور دار
پیری و رنجوری و دوری ز درگاهت مرا
جان به لب نزدیک خواهد کرد یا رب دور دار
بسته ام امیدها بر همت شاهانه ات
همت شاهانه بر این بنده رنجور دار
در پناه رایتت خلق جهان آسوده اند
رایت او را الهی جاودان منصور دار

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
کدام پیک مبارک قدم دعای مرا
برد به حضرت خورشید آسمان مقدار
پس از دعاب و زمین بوس گوید ای شاهی
که چرخ را همه بر قطب رای توست مدار
کسی که نام تو بر دل نوشت گشت عزیز
به غیر زر که به غایت شدست پیش تو خوار
به دور عدل تو از غصه فتنه شد در خواب
به بانگ کوس تو از خواب بخت شد بیدار
بگرد جاهت اگر زآنچه و هم دایره ای
کشد به هم نرسد و هم را سر پرگار
به جنب رای منیر تو آفتاب ز عجز
هزار بار زند پشت عجز بر دیوار
ز تخت و بخت تو عالی است ملک را پایه
ز کلک و تیغ تو تیز است عدل را بازار
به ذکر خلق تو خلقند عنبرین انفاس
به شکر لطف تو داعی است شکرین گفتار
نکرده سنگ وقار تو را زمانه قیاس
ندید بحر عطای تو داعی است شکرین گفتار
هران کمر که نه از بهر خدمتت بندد
به مذهب عقلا باشد آن کمر زنار
به یمن همت تو پیش سایلان همه وقت
سفید و سرخ بود روی درهم و دینار
من آنکسم که به مدح تو می کنم مشحون
جریده های سیاه و سپید لیل و نهار
همیشه من به ثنای تو می چکانم در
چو ابر بی طمع و حرص را تب و ادرار
ولی توقعم از لطف شاه می باشد
که گه گهی دهدم بر ضمیر خویش گذار
دوم که چون شمری بندگان مخلص را
مرا به اسم غلامی درآوری به شمار
از آن عروس سخن خوش نمی نماید روی
که دارد آیینه طبع روشنم ز نگار
تو پادشاه جهانی و ورد من این است
که پادشاه ز شاهی و ملک برخوردار

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
طریق نیست سفارش به آسمان کردن
که سایه بر سر سکان ربع مسکون دار
نه عادت است به خورشید درد سر بردن
که رحمتی کن و بر خاک عین لطف گمار
و یا به ابر گهربار درفشان گفتن
که بر بنات از طریق لطف ببار
وگر نداشته بودی هزار پی عرضه
رهی به حضرت خورشید آسمان مقدار
که بنده را ز عزیزان خویش طایفه ای
به بارگاه سعادت گزیده اند خوار
تو آفتابی و ایشان چو ذره در نظرت
ز حالشان نظر تربیت دریغ مدار

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
شتر وابچه دیار عرب
کرد قیتولهای مردم پر
نفس من نیز رغبتی می کرد
گفتم ای نفس فی السلامه مر
شتر وابچه عرب چه کنی
مه دیار عرب مه شیر شتر

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
خسرو اخاک درگه تو مرا
از غبار ذر ور نیکوتر
لیک در حالتی چنین که منم
غیبتم از حضور نیکوتر
حال چشمم بدست دور از تو
چشم بد از تو دور نیکوتر

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
اگر هزار گنه بنده ای کند نبود
چنان بزرگ که اندک جریمه سرور
ستارگان همه در گرد شند بر گردون
گرفت نیست بران جمع جز که بر مه و خور

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
پریر روز به حمام در فقیری را
به فحش و زجر فرو شست خواجه مغرور
فقیر رفت که پاش چو سنگ بوسه دهد
چو شانه ریش گرفتم که دور نیستم دور
از آن پس ز پی عذر داد مشتی گل
فقیر گفت که ای خواجه نیستی معذور
دل مرا که به کلی خراب کرده توست
گمان مبر که به یک مشت گل شود معمور

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
آنکه از کبر یک وجب می دید
از سر خویش تا به افسر هور
وانکه می گفت شیر معرکه ام
دولت شاه ساخت او را کور
قوت الظهر پشت او شکست
قره العین کرد چشمش کور
تا بدانی که با سعادت و بخت
برنیاید کسی به مردی و زور

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
ای شهنشاهی که از بهر صلاح مملکت
آهنیت خود تاج سر شد و مرکب سریر
در جهانداری نظیرت دیده گردون ندید
در جهانداری همه چیزت مهیا جز نظیر
باغ دولت آب فتح از حد تیغت می خورد
دشمن آتش نهادت سوخت زین غم گو بمیر
گر سگی می گیرد از دیوانگی صحرای موش
شیر دران را چه غم از گربکان موش گیر
داشتم شاها من اسبانی که می بردند سبق
از براق سیر آسمان اندر مسیر
خیل گردون غالبا بر سر ایشان رشک برد
کرد هریک را به رنج و علتی دیگر اسیر
این چنین راهی است دور از پیش و از اسبان مرا
لاشه ای وامانده است آن نیز چون من لنگ و پیر
باز بین کار مرا کان بار گیرم نیز ماند
هم نماندی گر به کاری آمدی آن بار گیر
من ضعیف و خسته و بار گران بر خاطرم
هر که را باری است و هست از بارگیری ناگزیر
تا نصیر و حافظ و یاور نباشد خلق را
جز خدا بادا خدایت حافظ و یار و نصیر

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
کرا مجال بود کز زبان همچومنی
حکایتی برساند به بارگاه وزیر
زمین ببوسد و بعد از دعا خطاب کند
که ای جناب تو والاتر از سپهر اثیر
سپهر را همه بر قطب دولت تو مدار
ستاره را همه بر سمت طاعت تو مسیر
مثال امر تو را دور چرخ فرمانبر
نگین رای تو را مهر مهر نقش پذیر
تویی که صبح ضمیر منیرت از سر عار
فشاند بر رخ خورشید دامن تشویر
نفاذ تیر بیان تو در مجاری فکر
چو گوش های کمان کرده پر ز زه لب تیر
ز عشق خط روان مسلسل قلمت
نسیم آب روان را کشیده در زنجیر
زمانه راست ز بخت تو صد بشارت فتح 
که هست بخت تو همچون مسیح طفل بشیر 
مرا ز طالع وارون شکایتی است عجب 
اگر مجال بود شمه ای کنم تقریر 
چهار ماه تمام است تاز حضرت تو 
میان ببسته چو رمحم زبان گشاده چو تیر 
عجب درانکه درین چهار ماه یک نوبت 
به حال بنده نفرمودی التفات ضمیر 
که در رکاب همایون ما درین مدت 
چه می کند به چه می سازد این غریب فقیر
نه هیچ شغل که او را بود در آن راحت 
نه هیچ کار که او را از آن بود توفیر 
حدیث رفته رها می کنم که آن صورت 
نوشته بود قضا بر صحیفه تقدیر
کنون در آینه رای عالم آرایت 
ببین که کار مرا چیست صورت تدبیر 
مرا خدای تعالی به فر تخت تو داد 
فصاحت و هنر و شعر و انشا و تحریر 
فصاحت و هنر و شعر را رها کردم 
هنر مگیر و فصاحت مگیر و شعر مگیر 
مرا ز جنس دگر نوکران پیاده شمار 
از آنتکه باز ندانند شعر را ز شعیر 
ببین کهع آنچه بدیشان رسید در یک ماه 
به من رسید درین چار ماه عشر عشیر 
بقای جاه تو بادا که هر چه مقصود است 
درین میانه مرا گفته شد قلیل و کثیر

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
عاشثی شمعا از آن رو چون منت 
چهره ای زردست و چشم اشک پاش 
ورنه ای عاشق چرا بی علتی 
هر شبی بیماری و صاحب فراش 
عادتی داری که هر شب تا به تیغ 
سر نبرندت نیابی انتعاش 
سرکشی در عشقبازی می کنی 
رو که بر عاشق حرام است این معاش

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
خورده بودم غصه بسیار و طبعم بسته بود 
داد حبی مسلهم فرزند مردود حبش 
تا به هر مجلس که بنشینم روانی می رویم 
بر سر و بر سبلت و بر ریش مردود حبش

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
از آبله جرب تن من 
شاخی است که غنچه گشت بارش 
هر عضوی و صد هزار غنچه 
هر غنچه و صد هزار خارش

وزن: مَفْعُولْ مَفاعِلُنْ فَعولُنْ
بحر: هزج مسدس اخرب مقبوض محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - U - | U - -
گر سر ترک کلاه فقر داری ای فقیر 
چار ترکت باید اول تا رود کارت ز پیش 
ترک اول ترک مال و ترک ثانی ترک جاه 
ترک ثالث ترک راحت ترک رابع ترک خویش

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
قوی و بزرگ و سرافراز و سرخ رو ناگه 
به آرزوی تو برخاستم ز مسکن خویش 
چو در جناب تو آمد شدم دراز کشید 
برفت آب و هوس کم شد و ندامت پیش
روا مدار کنون باز پس روم ز درت 
به خود فرو شده گریان و سر فکنده به پیش

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
ای جهانبخشی که روز و شب چو نور آفتاب 
فیض احسان تو فایض بر سماوات است و ارض 
سرمه از خاک رهت کردن فلک را فرض عین 
می کشد در دیده خود می کند بر عین فرض 
عرض حالم راست طولی می کنم زان احتراز 
مختصر کاری است کارم چیست چندین طول و عرض 
باید احسانی چنان کردن که بعد از خرج راه 
قرض خود بگزارم و بازم نباید کرد قرض

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
ای وزیری که ملک جاه تو راست
از سماوات و ارض افزون عرض
از زمانه شکایتی دارم
بر ضمیر تو کرد خواهی عرض
چون روا باشد ای خلاصه عمر
کی سزا باشد ای خلیفه ارض
که در ایام دولت تو کسی
که دعای تو باشد او را فرض
نخورد هیچ چیز الا غم
نکند هیچ کار الا قرض

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
ماه گردون سلطنت ناگاه 
شد نهان در حجاب میغ دریغ 
زین تحسر بماند در دندان 
لب و دست نگین و تیغ دریغ 
تا ابد بر زوال شاه اویس 
ملک و دین می زنند دریغ دریغ

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
دارای شرق و غرب که جود و وقار تو 
دریا و کوه را همگی برد آب و سنگ 
می راند با لطافت طبعت حدیث آب 
صد پی برآمد از حسرت پای او به سنگ 
می گردد از خجالت قدرت فلک کبود 
می آید از حلاوت لطفت شکر به تنگ 
معدوم گشت به فتنه به عهدت از آن شدست 
پنهان به کنجهای دهان بتان شنگ
گر نیستی صقالت رایت ز آه حلق 
بودی گرفته آینه آفتاب زنگ
آنکس که چین و زنگ به شمشیر می گرفت 
از بیم تو گرفت رخش چین و تیغ زنگ 
خلقت ز رشک در جگر مشک کرد خون 
قهرت ز سهم از رخ مریخ برد رنگ 
ازراق خلق را سر کلک تو شد ضمان 
ابواب فتح را دم رمح تو شد خدنگ 
شاها فراق حضرت هوشنگی شما 
یکبارگی ربود ز ماه صبر و هوش و هنگ 
حرمان خاک پای تو کاب حیات ماست 
حقا که کرد شهد حیات مرا شرنگ 
تا ز آستان شاه جدا کردم آسمان 
با مهر بس به کینم و با آسمان به جنگ 
از من سوال کرد خرد کز رکاب شاه 
بهر چه باز داشتی ای بی حفاظ چنگ 
گفتم ز درد پا و ز سرما به تاب رفت 
گفتا که بس کن این سخن سرد و عذر لنگ 
دوری به اختیارگر از قرب آفتاب 
جوید فرو رواد عطارد به خاک ننگ

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
دوش با من خرد از روی نصیحت می گفت
کای گرفته ز جهان طبع لطیف تو ملال 
پیش ارباب زمان می نروی از چه سبب 
بهر قوتی که گریزت نبود در همه حال 
گفتمش زانکه درین دور قمر نیست کسی 
که درو بوی مروت بود و حسن خصال 
کوه کندن ز پی قوت به نوک مژه به 
که شدن پیش لییمان زمان بهر سوال

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
پناه زمره اسلام تاج دولت و دین 
زهی خرد ز وجود تو کسب کرده کمال 
ز طبیب خلق تو باشد دماغ عقل سلیم 
ز حسن رای تو یابد عروس ملک جمال 
خدایگانا دانی که بنده سلمان را 
جناب توست درین مملکت ماب و مال 
سه هفته شد که ز سرما و برف در تبریز 
به جز تردد خاطر تردد است محال 
هزار بار به عزم درت کمر بستم 
ولیکنم یخ و سرما نمی دهند مجال 
بدانچه تا نکنی حمل بر کسالت من 
ضرورت است مرا بر تو عرض صورت حال 
همیشه تا بود اقبال و مملکت بادا 
در تو قبله ملک و مقبل اقبال

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
اکمل دولت و دین ای شرف منصب تو 
در کمال شرف و قدر ازان سوی کمال 
زهره را از حسد مجلس لطفت هر شب 
بوده از خون شفق جام افق مالامال 
تن بدخواه تو دیدم شده غربال به تیر 
گرچه خون نیز ندیدم به جز آن یک غربال 
در جهان شبه نظیر تو که ممکن نبود 
همچو آسایش اهل نظر و فضل محال 
سرو را شمه ای از حال دل من بشنو 
از سر لطف و کرم نی ز سر رنج و ملال 
تا بدانی که به جرم هنر و فضل مراست 
دل ز مویه شده چون موی و تن از ناله چونال 
بود عمری که مرا در طلب فضل گذشت 
خوشتر از دور صبی تازه تر از عهد وصال 
گوش می دارم وصیت کرمت می شنوم 
کین سخن بشنود از توشه خورشید نوال 
التماس از در الطاف تو تا کی نکنم 
چون بود رنج همه گنج شود مالامال 
نعمت و محنت ایام چو باقی نبود 
عمر فانی چه کنم در طلب نعمت و مال 
تا جهان باشد باد از اثر طالع سعد 
بر جهان طلعت میمون تو فرخنده به فال

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
وجیه دین محمد امیر اسماعیل 
که رزق خلق خدا را کف تو گشت کفیل 
گشاده است ز دست تو دجله احسان 
چنانچه چشمه زمزم ز پای اسماعیل 
سواد باصره سایلان کند روشن 
ز دور گرد سپاه سخایت از صد میل 
بسان قطعه یاقوت قطعه منظوم 
که بود بر گهر نجم ثاقبش تفضیل 
به حضرت تو فرستادم و عطای جواب 
نیافتم که به پیش من آن عطاست جزیل
بنات بکر سراپرده ضمیر رهی 
اگر چه پیشت از آن بار بوده اند ذلیل 
به ردرگه تو دگر باره آمدند مگر 
کنند دیده به کحل قبول خواجه کحیل 
تو را که در همه با بی سعادت است رفیق 
به هر طرف که خرامی خدای باد دلیل

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
نظام واسطه عقد گوهر آدم 
که سلک ملک ز رایش گرفته است نظام 
زهی به دیده ادراک دوربین دیده 
هم از دریچه آغاز چهره انجام 
به دست رای منیرت عنان اشهب صبح 
به زیر پای مرادت رکاب ادهم شام 
قلاید مننت طوق گردن گردون 
جواهر سخنت عقد زیور ایام 
چو فضل عقل صفات کمال ذات تو خاص 
چو نقد مهر نوال سحاب تو عام 
جناب حضرت تو قبله وضیع و شریف 
حریم حرمت تو کعبه خواص و عوام 
به دور شحنه عدل تو در زمانه کسی 
به غیر خون صراحی نریخت خون حرام 
خیال تیغ تو گر در ضمیر کاهربا 
گذر کند شودش پر ز خون لعل مشام 
سپهر مرتبه شاها ز حال قصه خویش 
حکایتی به جناب تو می رود اعلام 
مرا به فضل الهی و دولت شاهی 
گذشت مدت سی سال روزگار بکام 
نبود در سر من جز هوای مطرب و چنگ 
نبود در دل من جز نشاط مطرب و جام 
به حیله از کف من ناگهان عنان مراد 
ربود توسن ایام و ابلق بدرام 
کمان چرخ مرا در نهاد پر چون تیر 
ز خانه خودم افکند دور دشمن کام 
به بارگاه رفیع تو التجا کردم 
که هست قبله اسلام و کعبه ایام 
سزای خدمت شاه ار چه نیستم لیکن 
شدم به حکم اشارت ز زمره خدام 
ولیک از سبب آنکه نیست چون دگران 
مرا به عادت معهود زین و اسب و غلام 
نه بر بقای حریرم مذهب است طراز 
نه بر کمیت روانم مغرق است لگام
نیابتی نه که باشد امید حاصل نان 
عنایتی نه که گردد مزید شهرت عام 
درین دیار ز بی حرمتی چنان شده ام 
که خود نمی دهم هیچکس جواب سلام 
ضرورت است به سوی عراق کردن روم 
مرا چو نیست به بغداد وجه سفره شام 
ز بی نواییم امروز چون شکسته رباب 
مرا نه قوت آهنگ ره نه ساز مقام 
حدیث وام چه گویم که آب بر لب شط 
نمی دهند به وامم که خاک بر سر وام 
به تلخ عیشی ازان سر گرفته ام چون می 
که کرد چون عنبم عصر پایمال لیام 
دعای دولت سلطان همیشه خواهم گفت 
نه بر امید عطا و توقع انعام 
ولیکن این قدر از راه عجز می گویم 
که ای زمانه به دست تو باز داده زمام 
مرا ز روی عنایت چنان بدار که من 
به حضرت تو نیارم ملالت و ابرام 
مرا کز آتش فکرت چو مشک سوخت جگر 
روا مدار که کارم چو عود باشد خام 
گمان مبر که دعاگو ز حد بی آبی 
بدین فسانه زبان تیز کرده ام چو حسام 
اگرچه می جهدم آتش از دهان چون برق 
ولیکنم ز حیا آب می چکد ز مشام 
همیشه تا که بر افلاک دایرند نجوم 
مدام تا که بر ارواح قایمند اجسام 
مباد جز به هوای تو گردش افلاک 
مباد جز به رضای تو جنبش اجرام

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
صاحب عادل کمال الدین حسن 
ای تو را مه چاکر و کیوان غلام 
همچو گردون گوهر خاص تو پاک 
همچو باران فیض انعام تو عام 
در جهان مکرمت هستی حسن 
هم به خلق و هم به جود و هم به نام 
از سعادت چون ظفر میمون لقا 
وز معالی چون فلک عالی مقام 
خواجه بهر این دعاگوی فقیر 
کرده انعامی بر ابنای کرام 
می برم نرد سعادت گر کند 
کعبتین لطف او او را تمام

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
خدایگانا از حد گذشت و بی مر شد 
حدیث فاقه داعی و عرض قصه وام 
ز حضرت تو چو ابر آنچنان سیه رویم 
که هر دمم ز حیا آب می چکد ز مشام 
ولی معامل مبرم چو می دهد زحمت 
ضرورت است که آرم به حضرتت ابرام 
اگر بسیط زمین بحر مکرمت گردد 
جز از نوال لال تو بر من است حرام 
ور از خمار غمم جان به لب رسد چون خم 
ز دست جم نستانم خلاف رای تو جام 
به وجه دین من انعام های گوناگون 
اگر چه بود شما را ولی نبود تمام 
بگو که قرض رهی را تمام بگزارید 
که ناقلان سخن گفته اند مالامام 
اگر چنانچه بود مصلحت روانه کنند 
به جانبیم برسم رسالت و پیغام 
و یا وظیفه شغلی به من حواله کنند 
که این فتاده نماید بران وظیفه قیام 
به همتت شود آسوده خاطرم ز هموم 
به دولتت شود آزاد گردنم از وام 
جواهر سخن من شکسته می آید 
مگر عنایت تو نظم آورد به نظام 
همیشه تا بود از کعبه بر زمین آثار 
حریم سلطنتت باد کعبه اسلام 
اساس طاق جلالت که با فلک جفت است 
مهندس ازلی بسته بر ستون دوام

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
شاها از میان جان و دل بیگاه و گاه 
من دعایت با دعای قدسیان پیوسته ام 
با وجود ابر احسانت که بر من فایض است 
راستی از منت دور فلک وارسته ام 
ای خداوندی که رنگ و بوی بزمت چون بدید 
گفت گل بر خود چه می خندی که اینجا دسته ام 
درد چشمی ناگهانم خاست و اندر خانه ای 
تنگ و تاری همچو چشم خویشتن بنشسته ام 
کرده ام عادت به چشم و سر به درگاه آمدن 
زان نمی آیم که چشمم بسته و من خسته ام 
چشم های بنده از نادیدنت دیوانه ام 
هر دو را زان روی چون دیوانگان بر بسته ام 
دولتت بادا ابد پیوند و خود باشد چنین 
بارها عقل این سخن در گوش گفت آهسته ام

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
صاحب قران مملکت ای آصفی که هست 
صدر تو قبله عرب و کعبه عجم 
بر رای روشنت همگی کار ملک راست 
آن روز شد که پشت فلک را نبود خم 
برگرد خوان همت سلطان رای توست 
یک گرده قرص خاور و یک کاسه جام جم 
گر دست بر قلم بنهد بی اجازتت 
تیر فلک سپهر کند دست او قلم 
سر تا به پا وجود تو چون عقل اول است 
فضل و کفایت و هنر و همت و کرم 
حکمت اگر به پشت فلک پا در آورد 
خنگ فلک ز ضعف نهد بر زمین شکم 
پایم قیاس کرد یمین تو را خرد 
صد بار یمین تو یک نیمه بود کم 
داعی که می زند قدم صدق صاحبا 
در شارع محبتت از عالم قدم 
گر چند روز شد که نیامد به حضرتت 
او را نکن به زلت تقصیر متهم 
سرما به غیت است که خورشید و صبح را 
یخ بسته است چشمه و افسرده است دم 
امروز آفتاب به برف ار فرود رود 
مشکل بود بر آمدنش تا بهار هم 
پیرو ضعیف دست و قدم چون رود به راه 
جایی که یخ ز جای برد پیل را قدم 
معذور دار گر به قلم عذر خواستم 
ترسم که گر قدم بنهم بشکند قلم 
چندان بقات باد که این نیلگون افق 
گردون کشد در آخر روز از بقم رقم

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
ای خداوندی که هر روز از درت 
مژده فتحی دگر می آیدم 
درگرفت از دولتت کارم چو شمع 
این زمان پروانه ای می بایدم

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
ای کریمی که چون نسیم سحر 
باغ خلق تو را هوا دارم 
چون گل و بلبل از عنایت تو 
کار با برگ و با نوا دارم 
گر به درگه نیامدم دو سه روز 
من درین باب عذرها دارم 
درد پایی فتاد بر سر من 
من سر درد پا کجا دارم 
بود در خاطرم که گر روزی 
نبود چارپا دو پا دارم 
پای نیزم ز دست رفت و کنون 
نه دو پای و نه چارپا دارم 
اگرم پا نمی دهد یاری 
که حق نعمتت ادا دارم 
بر دعا دارم از برای تو دست 
چه کنم دست بر دعا دارم 
تو بمان از برای من به جهان 
که من اندر جهان تو را دارم

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
ای خداوندی که از دریای خاطر دم به دم 
در ثنایت عقدهای در مکنون آورم 
هر زمان بهر عروس مدحت از کان ضمیر 
قطه ای چون قطعه یاقوت بیرون آورم 
از کمال فسحت ملک تو چون رانم سخن 
نقص ها در ملک جمشید و فریدون آورم 
خسروا نگذاشت درد پا که بهر دستبوس 
روی چون دولت به درگاه همایون آورم 
گر نیاوردم به درگه درد سر معذور دار 
من که درد پای دارم درد سر چون آورم

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
گر خسیسی زیر بالا کرد و بالایت نشست 
منع نتوان کرد سلمان نیست اینجا جای خشم 
در فضیلت چشم با ابرو ندارد نسبتی 
می نشیند ابروان پیوسته بر بالای چشم

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
آصف کفایتا لطف و رافتت 
با آنکه طبع بنده لطیف است چون کنم 
از درد چشم نیست مجال ترددم 
لیکن حضور خواجه شریف است چون کنم 
بربسته ام دو دیده به عزم درت ولی 
سرما قوی و دیده ضعیف است چون کنم

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
خسرو شمس و غرب شمس الدین 
بر همه سروران تویی مخدوم 
در دولت ز تو شده مفتوح 
مکرمت بر وجود تو مختوم
صاحب سیف و صاحب ملکی 
بر صحف نام نیک تو مرقوم 
طبعت آموخته قواعد ملک
ملکان از تو می برند رسوم 
سیرت تو فضایل و افضال 
عادت اهتمام اهل علوم 
رایت دولت تو چون رایت 
بر گذشته ز منتهای نجوم 
از تو اصحاب علم را ادرار 
و ز تو ارباب فضل را مرسوم 
در حریم حمایت کرمت 
من چرایم ز لطف تو محروم 
رای عالیت را مگر نشدست 
صدق و اخلاص من رهی معلوم 
همتت چون روا همی دارد 
که مرا می دهد به دست هموم 
کرم تو گرفته جمله جهان 
مال و زر بر هنروران مقسوم 
من ز نیکی تو چو تو ز بدی 
چند باشم منزه و معصوم 
بنده مهمان خوان همت توست 
دادخواهان به تو ز چرخ ظلوم
میهمان را سزد که داری نیک 
خاصه مهمان مدح خوان و خدوم 
تا بنازد به تخت شاهان بخت
تا بتاج است هر شهی موسوم 
باش بر فرق جمله شاهان تاج 
که تو شهباز و دیگران چون بوم 
صبح اقبال تو دمیده ز شام 
صیت رایت زری رسیده به روم

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
ای صاحبی که از شرف مدح ذات تو 
هر دم چو آفتاب ز موج سماروم 
چون جمله اهل فضل ز جود توشا کردند 
پس من شکسته دل ز جنابت چرا روم 
یا داد من بده به طریقی که دیده ام 
یاره به من نمای بگو تا کجا روم 
هر کس رضای خویش کند حاصل از کفت 
آخر روا مدار که من بی رضا روم 
واجب چنان کند بدین آب و این قبول 
یکبارگی به  وا روم

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
ای وزیری که از خدا همه وقت 
روی بخت تو تازه می خواهم 
تا به اکنون نخواستم چیزی 
از تو اکنون اجازه می خواهم

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
خسرو یم یمین امیر علی 
صورت رحمت علی علیم 
ای مزین به مدحتت اقلام 
وی مرفه به دولتت اقلیم 
هم جناب تو با ستاره قرین 
هم عدیل تو در زمانه عدیم
عقولت به مرتبت تفضیل 
بر سپهرت به منزلت تعظیم 
دردمت معجز بیان مسیح 
در کفت قوت بنان کلیم 
در زمانت ز فتنه زاییدن 
مادر روزگار گشته عقیم 
آتش خنجرت چو شعله کشید 
زهره بحر آب گشت از بیم 
بحر را کرد همتت در خاک 
لاجرم گوهرش بماند یتیم 
حاتم طی تو را کهینه غلام 
صاحب ری تو را کمینه ندیم 
خسروا بنده اسبکی دارد 
سخت سست و قوی ضعیف و سقیم 
اسبی از لاغری چنانکه برو 
گر نشیند مگس شود به دو نیم 
کنده چشمش به پنجه های کلاغ 
کنده جسمش به رنج های قدیم 
آسمان در زمان نمرودش 
داغ کرده به نار ابراهیم 
او چو مردار مرده گندیده 
من چو زاغی برو نشسته مقیم 
خود نشستن چو زاغ بر مدار 
طوطیان را خلاقیتی است عظیم 
پیش بیطار بردمش گفتم 
به دوایش مرا بده تعلیم 
گفت کین کارگاه جبار است 
کوست یحیی العظام وهی رمیم 
مگرت رحمت علی کبیر 
برهاند ازین عذاب الیم 
تا درین دور دایره کردار 
نشود نقطه قابل تقسیم 
باد قسم مخالف تو تعب 
باد خط متابع تو نعیم

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -