cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
اگر طبیعت کلی با ولیت حال
مرا بگویی دانم که هستی از ابرار
مثالش وصفتش هر دو باز گوی مرا
که دوستتر سوی من صد ره این زموسیقار
و گروهی ازاهل طبایع گفتندکه طبیعت  اعنی نگاه دارنده این مصورات طبیعی برین صورتها  قوتی الهیست گماشته بر حفظ عالم
و گروهی از فلاسفه گفتند ارادت باریست حافظ مرین چیزها را نام آن ارادت طبیعت است

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
فرشته و پری و دیو را بدانستم
که هست و نیز بباید بهست بر تکرار
زما و کیف بگوی و برسم برهان گوی
گر آمدست برون این سخنت از استار

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
یکی کدام که بسیاری اندرو موجود
یکی بمحض چرا گفت خالق جبار
یکی که نه تضعیفش روا و نه تنصیف
فزون نگیرد و نقصانیی ز روی شمار
باضطراب و بتقریب یک نه بر تحقیق
چگونه باید دانستن این چنین گفتار

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
کدام جنس نه نوع و کدام نوع نه جنس
کدام جنس یکی بار و نوع دیگر بار
و نامی نوعست مر جسم را و جنس است مر دو نوع را یکی نبات و دیگر حیوان
و حیوان نوعست مر نامی را و جنس است مر دو نوع را یکی بی عقل و دیگر عاقل
و عاقل نوع است مر حیوان را و جنس است مر دو نوع را یکی فرشته و دیگر مردم
اینست جواب فلسفی مرین سوال را کاندرین ترسلست که ما شرح آن کردیم

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
چه بود عالم وقتی همه سعادت بود
و هر دو نحس فرو نیستاده بود از کار
کنون جهان همه نحس است و هر دو سعد بجای
همان طلوع و غروب و همان مسیر و مدار 
و باز فردا چون دی بود چنین خبر است
از انبیا و حکیمان و ذمیان هموار
چه چیز دی و چه امروز باز فردا چیست
از انچنین زچه روی و از اینچنین زچه کار

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
شکستن سرب الماس و سنگ و آهن کس
چه علت است مر این هر دو را چنین کردار
و دفع کردن یاقوت مر وبا را چیست
زمرد از چه همی برکند دو دیده مار
پلنگ اگر بگزد مرد را زبهر چه موش
به حیل ها بر میزد ز بام و از دیوار
به شهر اهواز از تب کسی جدا نبود
به تبت  اندر غمگین ندید کس دیار
به طبع نیست چه خاصیت است گویند این
چه اصل گفت بخاصیت اندرون هشیار‍
ای کهن گشته در سرای غرور
خورده بسیار سالیان و شهور
که شناسد که چیست از عالم
غرض کردگار فرد غفور
چو زمین بر شکستگی ست چرا
آسمان بی تفاوت است و فطور
تو چه گویی که مر چرا بایست
این همه خاک و آب و ظلمت و نور
تا پدید آید اشتر و خر و گاو
مار و ماهی و کژدم و زنبور
آن یکی بر جهد چو بوزنگان
پای کوبد به نغمت تنبور
یا ز بهر یکی که پنجه سال
عمر بگذاشت بی نماز و طهور
مر ترا خانه  ای دریغ آمد
زین فرو مایگان و اهل شرور 
پس چه گویی زبهر ایشان کرد
آسمان و زمین غفور و شکور 
تو یکی هند باج ندهی شان
چون دهدشان خدای حور و قصور 
این گمان خطا و نا خوب است
دور باش از چنین گمانی دور
گرت هوش است و دل ز پیر پدر
سخنی خوب گوش دار ای پور 
عالمی دیگر است مردم را
سخت نیکو ز جاهلان مستور 
اندرو بر مثال جانوران
مردمانند از اهل علم نفور 
غرض ایزدی حکیمانند
وین فرومایگان خس  اند و قشور 
دزد مردان بسان موشانند
وین سبکسار مردمان چون طیور 
پاک مردان چو ماهی اند خموش
ژاژ خایان خلق چون عصفور 
حکمت و علم بر محال و دروغ
فضل دارد چو بر حنوط بخور
خامشی از کلام بیهده به
در زبور است این سخن مسطور 
کار تو کشت و تخم او سخن است
بدروی بر چو دردمند بصور 
گر بترسی ز نا صواب جواب
وقت گرفتن صبور باش صبور 
اگر دو دیده افعی به خاصیت بکند
بدانگهی که زمرد بدو برند فراز 
من این ندیدم و دیدم که میر دست بداشت
برابر دل من بترکید چشم نیاز 

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
میان نطق و میان کلام و قول چه فرق 
که پارسی یکی و معنی اندرو بسیار

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
ازل همیشه و دیمومت و خلود و ابد
میان هر یک چون فرق کرد زیرک سار

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
کسوف شمس بجرم قمر بود بیقین
قمر چو علوی و نورانی از چه گشت چو قار
چرا که نور فرو نگذرد زشمس بماه
چو آبگینه که بیرون گذاشت نور از نار
هر آینه که مه از آبگینه صافی تر
چرا که غوص شعاعش همی بود دشوار

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
قوی ترست بهر حال مردم از حیوان
بحیله بیش و بهر دانشی شعبده وار
چرا تعهد بایدش و دایه و تدبیر
بخوابندش و بداردش بر بر و بکنار
سباع و مرغ و دده زو بسی ضعیف ترند
بکسب خویش بکوشد بخورد و بخفتار

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
اگر بخواهم از تو دلیل بر ابداع
چه آوری که عیانم بدو کنی اخبار
چه چیز بود نه ازچیز چون نمایی چیز
چگونه دانی کرد آشکاره این اسرار

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
روا بود که یکی مر آفرید ایزد
و هم زتنش یکی جفت کرده  انده خوار
پس از میان شان نسل آفرید و فرزندان
نبیرگان فراوان و بیشمار تبار
اگر تو منکرشی سورة النساست دلیل
که آفرید یکی و ازو هزار هزار
وگر مقر شوی شخص پیش و از پس نوع
چگونه شاید بودن خرد بدین بگمار
نخست جنس پس آنگاه نوع و از پس شخص
طریق حکمت آن بی جدال و بی پیکار
شعر مولف کتاب
بدانه گندم اندر چیست کو مر خاک و سرگین را
چنان کردست کآنرا کس همین زین دو نپندارد
چگونه بی سر و دندان و حلق و معده آن دانه
همی خاکی خورد همواره کآب اورا بیاغارد
کسی کاین پر عجایب صنع و قدرت را نمی بیند
سزد گرد مرد بینا جز که نابیناش نشمارد
بدانه تخمها در پیشکارانند مردم را
که هریک ز آن یکی کارو یکی پیشه دگر دارد
چو در هر دانه یی دانا یکی صانع همی بیند
خدای خویش آنها را نه پندارد نه انگارد
ور اندر یافتن مر پیشکاران را چو در ماند
بر آنک او برتر از عقل است خیره و هم نگمارد
کسی شکر خداوندی که او را بنده  یی بخشد
که او از خاک خرما کرد داند خود بگزارد
ترا در دانه خرماست ای بینا دل این بنده
که او برسرت هر سالی همی خرما فرو بارد
کسی کز کردگار خویش اینسان نعمتی یابد
سزد گر در دو دیده خویش تخم شکر او کارد

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
یکی سؤال که قایم شدست چون شطرنج
زبس که هر کس جست اندرین سخن بازار
که عقل برتر یا علم فضل ازین دو کراست
بدین دو رو بشنودم فضول صد خروار
چگونه داند علم آن کسی که نامختست
درودگر نکند کار جز بدست افزار
کسی که ذل نه برداشتست از تعلیم
بعز علم نباشد بسیش دست گذار
چو حد عقل ندانند و حد علم که چیست
سخن گزافه بگویند شرم نی و نه عار
زعلم باری بر علم خود قیاس آرند
شدند لاجرم از راه راستی بیزار

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
میان مدرک و ادراک فرق باید کرد
اگر شدست کس از خواب غافلی بیدار

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
روابود که نخست آسمان پدید آمد
که او قویتر و آنگه زمین و کوه و بحار
ویا نخست زمین بود کوست مرکز دور
و دایره نبود جز بنقطه پرگار
پس ار چنین شمری چون بایستاد زمین
وگرد گردش خالی زدایره دوار

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
ز دایره که تواند نمود پیش و زپس
زمرغ و خایه نیاید سخن مگرکه نزار

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
وجود کل روا هست و جزو او معدوم
اگر رواست ابا حجتی بمن بسپار
وگر رواست نه پس جنس باید آنگه نوع
و شخص از پس هر دو بکرده راست چوتار

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
چرا کواکب را اول از زحل گفتند
بطبع آتش از بهر چیست تخم بهار

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
چرا که خانه خورشید شیر و خانه ماه
زبرج سرطان کردند استوار حصار
چرا که خانه هر دوان یکان بس بود
و دیگران را خانه دو از یمین و یسار
ولایت فلک بدین تقسیم میان این دو سلطان و پنج حاشیت قسمت شد چنین که نگاشتیم
شعر مؤلف کتاب
جهانا چه در خورد و بایسته  ای
اگر چند با کس نپایسته ای
به ظاهر چو در دیده خس ناخوشی
به باطن چو دو دیده بایسته ای
اگر بسته ای را گهی بشکنی
شکسته بسی نیز هم بسته ای
چو آلوده بیندت آلوده ای
ولیکن سوی شستگان شسته ای
کسی کو ترا می نکوهش کند
بگویش هنوزم ندانسته ای
زمن رسته ای تو اگر بخردی
چه بنکوهی آن را کز آن رسته ای
به من بر گذر داد ایزد ترا
تو در ره گذر پست چه نشسته ای
ز بهر تو ایزد درختی بکشت
که تو شاخی از بیخ او جسته ای
اگر کژ بر او رسته ای سوختی
وگر راست بر رسته ای رسته ای
بسوزد بلی هر کسی چوب کژ
نپرسد که بادام یا پسته ای
تو تیر خدایی سوی دشمنش
به تیرش چرا خویشتن خسته ای

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
ازین کواکب دو نحس محض چون و دو سعد
سه مانده آنگه از نحس و سعدشان آثار
اینست جواب این سؤال که کردیم مر احوال را با فروع و سخته بمیزان حکمت و بمکیال قیاس

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
چرا پسر که بزاید زبرش باشد روی
و دختران را باشد قفا بسوی زهار
و این بیانی شافی و دینی است مرین سؤال را

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
چرا که تری بر آب بر پدیدترست
بدو کنند همه چیز خشک را آغار
هوا زروی حقیقت از آب تر ترست
ز روی طبع بتری هوا شدست مشار

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
سخن دراز شد این جایگه فروهشتم
گران شد و شکهانم من از گرانی بار
سؤال کردم قصدم ازین تعنت نیست
زبهر فایده آوردم این بزرگ نثار
جواب خواهم کردن بنظم اگر نه بود
چنین که هست گرفته مکان خرما خار
وگر بنظم نگویم بنثر و بتشجیر
چنان که بخرد میوه چند از آن اشجار
سخن بحجت گویم پس از آنگه از برهان
رداش سازم یکی و از دلیل از ار
نبیند بر درخت این جهان بار
مگر هشیار مرد ای مرد هشیار
درخت این جهان را سوی دانا
خردمندست بار و بی خرد خار
نهان اندر بدان نیکان چنانند
چو خرما در میان خار بسیار
مرا گویی اگر حر و کریمی
بیمگان چه نشینی خوار و بی یار
بزنهار خدایم من بیگمان
نکو بنگر گرفتارم مپندار
نگوید کس که سیم و گوهر ولعل
بسنگ اندر گرفتارست ناچار
اگر خوار است و بی قدرست یمگان
مرا اینجا بسی قدرست و مقدار
اگر چه مار خوار و ناستودست
عزیزست و ستوده مهرة مار
نشد بی قدر و قیمت سوی مردم
زبی قدری صدف لولوی شهوار
گل خوشبوی پاکیزه است اگر چند
نروید جز که در سرگین و شدیار
تویی بار درخت این جهان نیز
درختی راستی بارت زگفتار
اگر بار خرد داری وگر نی
سپیداری سپیداری سپیدار
نماند جز درختی را خردمند
که بارش گوهر است و برگ دینار
به از دینار و گوهر علم و حکمت
کزو دل روشن است و چشم بیدار

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
بجوی و بنویس آنگه بخوان و باز بپرس
پسش بیاموز آنگه بدان و بر دل کار
شکار شیر گوزن است و آن یوز آهو
و مرد بخرد را علم و حکمت است شکار
که مرد علم بگور اندرون نه مرده بود
و مرد جهل ابر تخت بر بود مردار
و گر جوابش گویند شاد باشم سخت
کسی که باشد برهان نمای و دعوی دار
نگوید آنکه نیاموختست و اصلش نیست
سخن نیارد سخته بوزن و بمعیار
ایا مقدر تقدیر و مبدع الاشیاء
بحق حرمت و آزرم احمد مختار
که مر مرا و مر آن را که علم دین طلبد
زچنگ محنت برهانمان ایا غفار
و هر که بد کند او با کسی که بد نکند
بلعنتش کن یا رب وزو بر آر دمار

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
شعر شمس الدین الاعالی ابوالمعالی
مشو تا توانی سوی بندگان
همی تا خداوند باشد بجای
که فریادرس نیست اندر جهان
بهر سختیی بنده را جز خدای
تم کتاب جامع الحکمتین

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
پرتو روی تو را نیست جهان پرده دار
امتلأ الخافقین شارق ضوء النهار
ای من و بهتر ز من بنده فرمان تو
گر دل و گر دین بری این لنا الاختیار
عالم اگر دشمن است چون تو پناهی چه غم
رد شطاط الذی عند ذوی الاقتدار
لطف تو بیگانه نیست از چه شفیع آورم
بایسک المستجیر عزتک المستجار
لاله گلزار توست سینه اخگرفروز
واله دیدار توست دیده اخترشمار
زاهد گر باهشی باده کش و توبه کن
از خرد دوربین وز هوس نابکار
گوش به حکم توایم مرد زبان نیستیم
طاعت اگر ردکنی حاش لنا الاختیار
عربده افزون کند حادثه با گوشه گیر
لطمه زند بیشتر موج به دریا کنار
وه که ندارد درنگ گردش گردنده چرخ
شهد کند در شرنگ ساغر لیل و نهار
زحمت بیهوده دید ناخن اندیشه ام
آه که جز باد نیست در گره روزگار
این به دمی بسته است وان به غمی می رود
هستی بد عهد بین شادی بی اعتبار
همسر دیرینه اند دیده گشا و ببین
خنده رنگین گل گریه ابر بهار
آه چه سازد کسی با تب و تابی چنین
چهره روز آتشین طره شب تابدار
خار به چشمم خلد از گل و ربحان او
روی جهان دیدنی نیست درین روزگار
از فلک پشت خم شد قد دونان علم
کار جهان شد بهم گشت هنر عیب و عار
تافت به فن زال دهر دست قوی چیرگان
همچو کمان حلقه شد بازوی خنجرگذار
تاب تحمل نماند یا لجاالهاربین
علم ستیرالجبین جهل خلیع العذار
پشت جوانمرد را بار لییمان شکست
ریخت جو برگ خزان پنجه گوهرنثار
بار خران چون برد دوش غزال حرم
شیر ژیان چون کشد ناز سگ جیفه خوار
هر طرفی یکه تاز کودن دون فطرتی ست
تکیه زنان هر خری ست جای صدور کبار
خامه همان به که رو تابد ازین گفتگو
نیست به شکر نکو حنظل ناخوشگوار
رونق بستان بود شور صفیرت حزین
بلبل دستان شود چون تو یکی از هزار
چون که پی امتحان با مژه خون چکان
خامه نهی در بنان صفحه کشی در کنار
مایه به معدن دهد کلک جواهر رقم
نکته به دامن برد طبع بدایع نگار
صبح قیامت دمید از جگر سوخه
خوشترم آمد درین گرم صفیر اختصار

وزن: مُفْتَعِلُنْ فاعِلُنْ مُفْتَعِلُنْ فاعِلُنْ
بحر: منسرح مطوی مکشوف
نشانه‌های عروضی: - U U - | - U - | - U U - | - U -
غیر نفی غیرت یکتای بی همتاستی
نقش لا در چشم وحدت بین من الاستی
فرقه اشراقیان و زمره مشاییان
غوطه در حیرت زدند این چشمه حیرت زاستی
غوص این دریا دمی در خود فرو رفتن بود
سر برآری گر ز خود قطره نه ای دریاستی
عالم از خورشید رخسارش تجلی زار شد
آفتابی در دل هر ذره ای پویاستی
چشمه چشم تو را لای حجاب انباشته ست
ورنه خود جام جهان را دیده بیناستی
بی خبر باشد فرشته بشنو از لا تعلمون
آدمی دانای راز علم الاسماستی
نقش های بوالعجب در زیر چون پیدا شدی
گر نه نقاش زبردستی در آن بالاستی
تو ز بالا پای معنی گیر و بگذر از جهات
رتبه اش بالاست وز کون و مکان والاستی
هست بالا وصف آن عالم که نبود امتداد
انبساط ار نیست اما سخت روح افزاستی
عالمی باشد که عقل و جان از آن آمد به ما
نه غلط گفتم که دایم عقل و جان آنجاستی
مولوی گفت از ازل حال ابد معلوم بود
آنچه ما داریم پنهان پیش او پیداستی
چون ز ما جز فعل زشت اینجا نیامد در وجود
از وجود این قالب جان را چرا پیراستی
گفت دانا قابل جان بود قالب در جهان
بخل دور از فضل فیاض جهان آراستی
بال شاهین نظر را آسمان پرواز کن
کژ مدان و کژ مبین و کژ مگو گر راستی
هست هستی خیر محض و بخشش او جود محض
نقص ما عاید به ما این است اوا حق بی کاستی
هریکی را بود از احسان او چثشم وجود
گر گل و لعلستی و گر خار و گر خاراستی
داد حکمش هر چه را اعیان ثابت خواستند
گرچه ما محکوم گویا او به حکم ماستی
شد محک فرمان حق نقاد ونقد قلب را
کاین مس استی آهن ستی یا زر حمراستی
خواهش و رعنایی از ما بندگان زیبنده نیست
آنچه آن سلطان زیبایان کند زیباستی
ما گدا او پادشا ما بنده او فرمانرو
رستخیز از ما گر انگیزد که حکم او راستی
دل به غیر از عروه الوثقای حق هرگز مبند
فیض او عام است اگر امروز و گر فرداستی
ملک دنیا نیست غیراز داغ حسرت سوختن
ملک دین جو چشم آخر بین گرت بیناستی
ملک آن می دان که پایندهست نه پایان پذیر
عاریت عار است اگر خود ملکت داراستی
با همه آلودگیها گفته ای دل پارساست
پارسا دل کی چنین استی بت ترساستی
بیت معمورت شکم شد خانه دینت خراب
کعبهء دل جوی تاکی بر در دلهاستی
هرکه فانی شد ز خود باقی به حق خواهد شدن
گر توانی بگسلی از خویشتن یکتاستی
تا گرفتار خودی در دوزخ نقد خودی
از خودی گر فارغی در جنت المأواستی
یا حبیبی انت فرج کربت القلب الحزین
عمرها شد در هوایت بی سر و بی پاستی
رحم فرما یک نظر بر سینه چاکش نگر
در خرابات محبت عاشق رسواستی
صفحه را دریای خون کردی بیفکن خامه را
آستینت جوی خون و دیده خون پالاستی

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
مرغ شب پیشتر از آنکه برآرد آواز
دل شوریده نوا زمزمه ای کرد آغاز
می سرایید دل و کلفت آواز نبود
ایمن از فتنه گریهای زبان غماز
دادم از شور جنون بال و پر شوق به هوش
کردم از شوق درون روزنه گوش فراز
تا چه راز است که از پرده برون می آید
تا چه تار است که اندیشه کشیده ست به ساز
از طرب صومعه داران دماغ آوردند
سر برون از حجب عنصری کاخ مجاز
شوق در گرم عنانی و طلب در جستن
مژه در بال فشانی و نگه در پرواز
زخمه بر عود اثر زد دل و من سنجیدم
او سراینده و من پرده نیوشنده راز
من ز عاشق سخنی گوش برآواز خبر
او به جادو نفسی عشوه فروش اعجاز
من به آتش جگری موسی مشتاق سروش
او به دلکش خبری شعله طور اعزاز
من به حسرت شکنی منتظر بوی یمن
او به شیرین دهنی خسرو خوبان طراز
نکته سربسته تر از غنچه راز محمود
پرده پیچیده تر از طره مشکین ایاز
نمک اندوزتر از پسته  شور لیلی
سینه پردازتر از ناله مجنون به گداز
حالتی بوالعجب آمد ز سماعم در پیش
بی خودی را نتوان کرد بیان با خود باز
ناگهان مرغ شباهنگ برآورد خروش
هم صفیران چمن سیر کشیدند آواز
مست پیمانه اوا آتش من و شمع سحری
می پرستان به می و قبله پرستان به نماز
دل مرا گفت که مستانه نوایی سر کن
تو هم آخر ز غم آن بت عشاق نواز
پاسخش دادم ازین مصرع سنجیده خویش
آنچه انجام ندارد چه نمایم آغاز
باز دل گفت که مشتاق سخنهای توام
ای بلاغت ز کلام تو مطرز به طراز
بکش ای بحر نوال از رگ نیسان قلم
گهری چند به گوشم چه حقیقت چه مجاز
الله الله که نتابی رخ ازین ملتمسم
ای صریر قلمت را به نواسنجان ناز
گفتم از عذر و تعلل نشماری ز رهی
تازه عهدی ست مرا با ملک بی انباز
که نگویم به جز از نعت رسول عربی
خواجه هر دو سرا دادرس بنده نواز
باعث خلقت کل هادی ارباب سبل
سر و سرخیل رسل محرم خلوتگه راز
بخششش عام چو احسان خداوند کریم
برنگردد تهی از درگه او دست نیاز
با ردای کرمش قامت امید قصیر
خلعت رحمت او بر قد تقصیر دراز
صیت شرعش به ملاهی چو زند بانگ غضب
نغمه خون گردد و با زخمه چکد از رگ ساز
دولت از همت او لطمه خور دست لییم
سیر چشم از رشحات کف فیاضش آز
دردم نزع به خاطر گذرد گر یادش
سوی تن جان به لب آمده می گردد باز
آبرویی که مرا در دو جهان هست آن است
که به اقبال جبین سایی اویم ممتاز
سرو را از اثر معنی اخلاص است این
که گهر ریزدم از خامه صورت پرداز
نفسم همسفر قافلهء بوی یمن
ناله من حدی دشت نوردان حجاز
با دم پاک من افسانه گر آرند خسان
پورمریم نشود لعبتی لعبت باز
نکهت عنبر سارا نشود عالمگیر
گر برون بر ندهد بوی خود از پرده ساز
گر بود بی خردی زاده دربا گهران
نتواند به گرانمایه دلان شد انباز
رنج بی فایده از سعی نخواهد بردن
ماکیان گر نکند پرورش بیضه غاز
جانگزا زهر شود نکته شیرین منش
نیشکر عقرب جراره شود در اهواز
ره خطیر است حزین این همه بی باک مکن
به کمیت قلم ارجاع عنان در تک و تاز
وقت آن است که در بزم محبت من و دل
برفروزیم به محراب دعا شمع نیاز
شام احباب تو روشن ز دل نورانی
دشمن جاه تو را سر بود اندر دم گاز

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
از چاک سینه چون جرس آوا برآورم
تا شهریان عقل به صحرا برآورم
کشتی دل فسرده به خشکی فکنده است
این قطره را فشرده و دریا برآورم
تا کار داغ عشق به سامان کنم تمام
چون شمع ز آستین ید طولا برآورم
نقد است نسیه های جهان پیش عارفان
امروز سر ز روزن فردا برآورم
احرام کوی دوست به پاکان میسر است
غسلی به خون دل شفق آسا برآورم
قد خمیده ناخن تدبیر عقده هاست
خار شکسته با مژه از پا برآورم
مستی روا به معتکف خانقاه نیست
از رهن باده دلق و مصلا برآورم
رهبان نیم به سر چه کشم طیلسان شب
چون صبح سر ز دلق مطرا برآورم
کو جذبه ای که از تپش خویش بال و پر
چون نیم بسمل از همه اعضا برآورم
آشفته حال را سخن آشفته خوشتر است
دیوان دل خوش است مجزا برآورم
سودای زلف خانه خدای دلم شده ست
از کعبه بهتر آن که چلیپا برآورم
در بوته گداز نهم حرص و آز را
دودی ز آه سرد تمنا برآورم
کیخسروم چه زنده به گور جهان بود
سر زین نهفته دخمه خضرا برآورم
بخت جوان نسازد با عجز کودکی
چون صبح شیرخواره ثنایا برآورم
خفاش جهل عربده بنیاد کرده است
چون آفتاب تیغ به هیجا برآورم
آزرده است بس که دل از نقش آب و گل
دست ار دهد که دست به یغما برآورم
زین نقش هرزه ساده کنم لوح جزو و کل
هر صورتی بود  ز هیولا برآورم
ملک حوادث است به یغماییان حلال
گرد از نهاد مرکز غبرا برآورم
نصرت یدک بود علم کاویانیم
از نخل آه رایت علیا برآورم
جان را ز چار میخ طبایع کنم رها
جبریل رابه عرش معلا برآورم
تا کی توان نهفت غم عشق را به دل
این آتش از شکنجه خارا برآورم
خال لبی کجاست که از ذوق دعوتش
گلبانگ یا بلال آرحنا برآورم
ای نازنین صنم به هوای تو سوختم
نبود عجب چو شعله که غوغا برآورم
بفشان به صبر دامن ناز اوا کرشمه ای
تا شور محشر از دل شیدا برآورم
بگشا دهان چو غنچه به رنگین تبسمی
تا کام از آن لبان شکرخا برآورم
گویند اگر ز لطف تو گردم زبان شکر
پرسند اگرزجورتو حاشا برآورم
چون آفتاب تیغ به فرقم اگر کشی
گردن نهم زبان به اطعنا برآورم
دامن کشان اگر گذری بر مزار من
دستی زدل به عرض تمنا برآورم
گر دم زنم ز آتش جانسوز دوستی
آه از نهاد مومن و ترسا برآورم
حرف شب فراق اگر سرکنم چو شمع
دود از زبان خامه ی انشا برآورم
طوفان کنم ز دیده به درگاه مصطفی
دریا ز خاک یثرب و بطحا برآورم
از شش جهت ندا بک یا سید الرسل
بپذیر اگر خروش اغثنا برآورم
پای مجردان کشم از قید آب و گل
تحت الثری به اوج ثریا برآورم
عقل شریف در خور نفس خسیس نیست
چون اسم اعظمش ز معما برآورم
نفس یهود دشمن انفاس عیسویست
انجیل را ز دیر سکوبا برآورم
نور نظر ز طره شب تیرگی گرفت
خورشیدرابه طلعت غرا برآورم
خوناب دل به جام سفالین زلال نیست
این دردی از شراب مهنا برآورم
تا کی عزیز مصر به کنعان جفا کشد
یوسف ز حبس دار یهودا برآورم
آغشته در بخار دمن نفخه ی یمن
این بوی گل زنکبت نکبا برآورم
شمس الضحیٰ ز وادی مغرب علم کشید
شماس را ز صوم عذارا برآورم
هین سبطیان صلا که به اعجاز موسوی
سیل ازمسام صخره صما برآورم
خورشید سر ز شرم به جیب سحرکشد
از آستین اگر ید بیضا برآورم
جان بخش نغمه ای زنم از طبع پاک جیب
روح اللهی ز مریم عذرا برآورم
حوری وشان ز خلوت مینو مثال دل
در حله های سندس و خارا برآورم
عنوان طرازنامه شوم چون ز نام تو
ازجیب خامه عنبرسا را برآورم
خاکم سرشته است به آب ولای تو
تا باشدم نفس به تولا برآورم
داغ غلامیت که بود بر جبین مرا
مهر مسلمی ست که فردا برآورم
چشم حزین خسته به انعام عام توست
زین بحر فیض کام تمنا برآورم

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
ای موی تو را غالیه سا عنبر سارا
چون نافه سیه روزم از آن زلف شب آسا
دیدار تو را چهره گشا دیده ی حق بین
رخسار تو را روی نما نور تجلا
هم روی تو پیرایه صد مساله حکمت
هم موی تو سرمایه صد مرحله سودا
شیرازه آرام ز زلف تو مشوش
سی پاره ایام به عهد تو مجزا
طرف سمنت داده نشان از گل سوری
دور نگهت گوشه نشین باده حمرا
چون صبح دل افروز تو آید به تجلی
خاموش شود شمع شب افروز مسیحا
سوسن ز زبان نگهت نرگس الکن
روزن ز سنان مژهت سینه خارا
ناهید بود بلبله دار تو به میزان
خورشید بود بسته نطاق تو به جوزا
چشم سیهت دست برآورده به غارت
ترک نگهت باره درافکنده به یغما
بنهاده ام ابروی سیه تاب تو را سر
افتاده ام از موی دلاویز تو در پا
درمانده ی پا درگلیم آه سبک سیر
شرمنده خارا دلیت صخره صما
تو قبله ایمانی و من جبهه تسلیم
تو یوسف کنعانی و من پیر کلیسا
مرغ دل من لخت کبابی ست بر آذر
یاد لب لعل تو شرابی ست مصفا
تا ماه تو افروخت سحرگاه تجلی
تا آه من افراخت سر رایت علیا
از شرم روان شد قمر ناصیه سیمین
در زنگ نهان شد فلک آینه سیما
بی جرم مسوز این همه ای شعله سرکش
آشوب مساز این همه ای فتنه به بالا
نیرنگ مباز این قدر ای گلشن خوبی
بر حسن مناز این همه ای گلبن زیبا
لعب است گر ایام چه داند کسی امروز
تا خود چه برون آورد از پرده فردا 
هشیاردلان را نسزد این همه مستی
از ساغر هستی که حبابی ست به دریا
خاتم چه شد و تخت سلیمان به کجا رفت
کو اختر اسکندر و کو افسر دارا

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -