cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
چون شفق از رنگ خونم هیچکس گلچین نشد
ناخنی هم زین حنای بی نمک رنگین نشد
از ازل مغز سر من پنبه گوش من است
بهر خواب غفلتم دردسر بالین نشد
در محیطی کاستقامت صید دام موج بود
گوهر بی طاقت ما محرم تمکین نشد
بی لبت از آب حیوان خضر خونها می خورد
تا چرا از خاکساران خط مشکین نشد
ناز هستی در تماشاخانه دل عیب نیست
کیست در سیر بهار آیینه خودبین نشد
بی جگر خوردن  بهار طرز نتوان تازه کرد
غوطه تا در خون نزد فطرت  سخن رنگین نشد
چشم زخمم تا به روی تیغ او واکرده اند
از روانی موج خون را چون نگه تسکین نشد
بسکه ما را عافیت آیینه دار آفت است
آشیان هم جز فشار پنجه شاهین نشد
داغم از وارستگیهای دعای بی اثر
کز فسون مدعا زحمتکش آمین نشد
عاقل از وضع ضلالت آگهی از کف نداد
بی خبر ازکفر هم بگذشت و اهل دین نشد
همت وارستگان وامانده اسباب نیست
ز اختلاط سنگ  پرواز شرر سنگین نشد
هرقدر بیدل دماغ سعی راحت سوختیم
همچو آتش جز همان خاکسترم بالین نشد

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
پر هما چه  کند بخت اگر دگرگون شد
اطاقه است دم ماکیان چو واژون شد
در اهل مزبله کسب کمال کناسی ست
نباید اینهمه مقبول عالم دون شد
جنون حرص پس از مرگ نیز درکار است
هزار گنج ته خاک ملک قارون شد
فسانه تو اگر موجد عدم نشود
مبرهن است  که لیلی نماند و مجنون شد
به  گفتگو مده از کف حضور جمعیت
عنان  گسست چو از دانه ریشه بیرون شد
حصول آبله پا مزد بی سر و پایی ست
کفیل این گهرم سعی کوه و هامون شد
عروج عالم اقبال بیخودی دگر است
به  گردش آنچه ز رنگم پرید گردون شد
نوای ساز رعونت قیامت انگیز است
به خدمت رگ  گردن نمی توان خون شد
بهار غیرت مرد آبیاری خون داشت
عرق چکید به  کیفیتی  که  گلگون شد
زمان فرصت هر چیز مغتنم شمرید
که تا به حشر نخواهد شد آنچه اکنون شد
بر آن ستم زده بیدل ز عالم اوهام
چه ظلم رفت که مجنون نشد فلاطون شد

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
حیرت کفیل پر زدن گفتگو نشد
شادم که آب آینه ام شعله خو نشد
مردیم تشنه در طلب آب تیغ او
آخر ز سرگذشت و نصیب گلو نشد
افسوس ناله ای  که به  کویش رهی نبرد
آه از دلی  که خون شد و در پای او نشد
آسایشم به راه تو یک نقش پا نبست
جمیعتم ز زلف تو یک تار مو نشد
عمری ست خدمت لب خاموش می کنم
ای بخت ناز کن  که نفس هرزه گو نشد
بی قدر نیست شبنم حیرت بهار عشق
نگداخت دل  که آینه آبرو نشد
اشیا مثال آینه بی نشانیند
نشکفت ازین چمن گل رنگی که بو نشد
وهم ظهور سر به گریبان خجلت است
فکری نداد رو که سر ما فرو نشد
بیگانه است مشرب فقر و غنا زهم
ساغر نگشت کشتی و مینا کدو نشد
بیدل چو شمع ساخت جبین نیازما
با سجده ای که غیر گدازش وضو نشد

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
آهی به هوا چتر زد و چرخ برین  شد
داغی به غبار الم آسود و زمین شد
بشکست طلسم دل و زد کوس محبت
پاشید غبار نفس و آه حزین شد
نظاره به صورت زد و نیرنگ  کمان ریخت
اندیشه به معنی نظری  کرد و یقین شد
آن آینه  کز عرض صفا نیز حیا داشت
تا چشم گشودیم پریخانه چین شد
غفلت چه فسون خواند که در خلوت تحقیق
برگشت نگاهم ز خود و آینه بین شد
گل کرد ز مسجودی من سجده  فروشی
یعنی چو هلالم خم محراب جبین شد
عنقایی ام از شهرت خودگشت فزون تر
آخر پی گمنامی من نقش  نگین شد
دل خواست به  گردون نگرد زیر قدم دید
آن بود که در یک نظر انداختن این شد
هر لحظه هوایی ست عنان تاب دماغم
رخشی که ندارم به خیال اینهمه زین شد
از عالم حیرانی من هیچ مپرسید
آیینه  کمند نگهی بود که چین شد
وقت است که بر بی کسی عشق بگرییم
کاین شعله ز خار و خس ما خاک نشین شد
در غیب و شهادت من و معشوق همانیم
بیدل تو بر آنی  که چنان بود و چنین شد

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
شب حسرت دیدار توام دام  کمین شد
هر ذره ز اجزای من آیینه نگین شد
خاکستر از اخگر چقدر شور برآورد
دل سف رخت به رنگی که کبابم نمکین شد
عبرتکده دهر ز بس خصم تسلی است
چون چشم شررخانه من خانه زین شد
برق رم فرصت سر و برگ طلبم سوخت
صد ناله تمنا نفس بازپسین شد
زندانی نیرنگ خیالم چه توان کرد
رحم است بر آن شخص که او آینه بین شد
انکار نمود آنچه ز صافی به در افتاد
جوهربه رخ آینه روشنگرچین شد
موهومی و این لنگر ادبار چه سوداست
چون سایه نباید کلف روی زمین شد
ازبس به ره حسرت صیاد نشستم
وحشت به تغافل زد وپروازکمین شد
گر هیچ نباشد به تپش خون شدنی هست
ای آینه دل شو که نخواهی به ازین شد
بیدل عدم و هستی ما هیچ ندارد
جزگرد خیالی که نه آن بود و نه این شد

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
زین ساز بم و زیر توقع چه خروشد
از گاو فلک صبح مگر شیر بدوشد
آربش کر و فر دونان همه پوچ ست
زان پوست مجو مغز که از آبله جوشد
تحقیق ز تمثال چه گل دسته نماید
حیف است  کسی در طلب آینه  کوشد
جز جبهه ما کز تری آرد عرقی چند
کس آب ز سرچشمه خورشید ننوشد
درکیسه ما مایه خیال است درم نیست
دریا گهر راز به ماهی چه فروشد
یک گوش تهی نیست ز افسون تغافل
حرفی که توان گفت مگر پنبه نیوشد
بیدل به حیا چاره افلاس توان کرد
عریانی اگر جامه ندارد مژه پوشد

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
کسی  که نیک و بد هوشیار و مست بپوشد
خدا عیوب وی از چشم هر که هست بپوشد
به دستگاه نشاید وبال بخل کشیدن
حذر کنید از آن آستین  که دست بپوشد
بهار رنگ تماشاست الوداع تعلق
غبار نیست  که چشمت دمی  که جست بپوشد
تلاش موج جنون است نارسیده به  گوهر
عیوب آبله پایان همین نشست بپوشد
کمال پر نگشاید به کارگاه دنایت
هوا بلندی خود در زمین پست بپوشد
ترحمی  است به نخجیر اگر کمان کش ما را
سزد که چشم به وقت  گشاد شست بپوشد
حیا به ضبط نگه مانع خیال نگردد
گمان مبر ره شوق  آنکه چشم بست بپوشد
ز وهم جاه چه موهاست در دماغ تعین
غرور چینی این انجمن شکست بپوشد
گل بهشت شود غنچه بهر بوس دهانت
لب تو زاهد اگر عیب می پرست بپوشد
به طعن بیدل دیوانه سربرهنه نیایی
مباد کفش ز پا برکند به دست بپوشد

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U - -
رضاعت از برم چندانکه گردم پیر می جوشد
چو آتش می شوم خا کستر اما شیر می جوشد
ندارد مزرع دیوانگان بی ناله سیرابی
همین یک ریشه از صد دانه زنجیر می جوشد
دلم مشکن مبادا نقش بندد شکل بیدادت
زموی چینی اینجا خامه تصویر می جوشد
چه دارد انفعال طبع ظالم جز سیه  رویی
عرق از سنگ اگربی پرده گردد قیر می جوشد
تبرا از شلایینی ندارد طینت مبرم
ز هرجایی که جوشد خار دامنگیر می جوشد
نفس سوز دماغ شرح و بسط زندگی تاکی
به این خوابی  که دارم پا زدن تعبیر می جوشد
سراغ عافیت خواهی به میدان شهادت رو
که صد بالین راحت از پر یک تیر می جوشد
در این صحرا شکارافکن خیال کیست حیرانم
که رقص موج  گل با خون هر نخجیر می جوشد
ز صبح مقصد آگه نیستم لیک اینقدر دانم
که سرتاپای  من چون سایه یک شبگیر می جوشد
مگر از جوهر یاقوت رنگ  است  این  گلستان را
که آب و آتش گل پر ادب تاثیر می جوشد
دماغ آشفته خاصیت  پنجاب وکشمیرم
که بوی هر گل آنجا با پیاز و سیر می جوشد
به ربط ناقصان بیدل مده زحمت ریاضت را
بهم انگورهای خام در خم دیر می جوشد

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
نه تنها از قدح مستی و از گل رنگ می جوشد
نوای محفل قدرت به صد آهنگ می جوشد
بجا واماندنت زیر قدم صد دشت گم دارد
اگر در گردش آیی خانه با فرسنگ می جوشد
جهان را بی تأمل کرده ای نظاره زین غافل
که این حیرت فزا از سینه های تنگ می جوشد
در این  صحرا که یکسر بال  طاووس است اجزایش
غباری گر به خود بالد همان نیرنگ میجوشد

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
حال دل از دوری دلبر نمی دانم چه شد
ریخت اشکی بر زمین دیگر نمی دانم چه شد
از شکست دل نه تنها آب و رنگ عیش ریخت
ناله ای هم داشت این ساغر نمی دانم چه شد
باس هستی برد از صد نیستی انسوبرم
سوختم چندان که خاکستر نمی دانم چه شد
صفحه آیینه  حرت جوهر این عبرت است
کای حریفان نقش اسکندر نمی دانم چه شد
گردش رنگی و چشمکهای اشکی داشتم
این زمان آن چرخ و آن اختر نمی دانم چه شد
دو ش در طوفان نومیدی تلاطم کرد آه
کشتی دل بود بی لنگر نمی دانم چه شد
د ر رهت از همت افسر طراز آبله
پای من سر شد برتر نمی دانم چه شد
از دمیدن دانه من  کوچه گرد بیکسی ست
مشت خاکی داشتم بر سر نمی دانم چه شد
بیدماغ وحشتم  از ساز آرامم مپرس
پهلویی گردانده ام بستر نمی دانم چه شد
عرض معراج حقیقت از من بیدل مپرس
قطره  دریاگشت  پیغمبر نمی دانم چه شد

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
حاصلم زبن مزرع بی بر نمی دانم چه شد
خاک بودم خون شدم دیگر نمی دانم چه شد
ناله بالی می زند دیگر مپرس از حال دل
رشته در خون می تپدگوهر نمی دانم چه شد
ساخنم با غم دماغ ساغر عیشم نماند
در بهشت آتش زدم کوثر نمی دانم چه شد
محرم عجز آشنایی های حیرت نیستیم
اینقدر دانم که سعی پر نمی دانم چه شد
بیش از این در خلوت تحقیق وصلم بار نیست
جستجوها خاک شد دیگر نمی دانم چه شد
مشت خونی  کز تپیدن صد جهان امید داشت
تا درت دل بود آن سوتر نمی دانم چه شد
سیر حسنی داشتم در حیرت آباد خیال
تا شکست آیینه ام دلبر نمی دانم چه شد
دی من و صوفی به درس معرفت پرداختیم
او رقم کم کرد و من دفتر نمی دانم چه شد
بیدماغ طاقت از سودای هستی فارغ  است
تا چو اشک از پا فتادم سر نمی دانم چه شد
بیدل اکنون با خودم غیراز ندامت هیچ نیست
آنچه بی خود داشتم در بر نمی دانم چه شد

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
ز وهم متهم ظرف کم نخواهی شد
محیط اگر نشدی قطره هم نخواهی شد
به بحر قطره ز تشویش خشکی آزاد است
اگر عدم شده باشی عدم نخواهی شد
غم فنا و بقا هرزه  فکری وهم است
جنون تراش حدوث و قدم نخواهی شد
هزار مرحله دوری ز دامن مقصود
اگرچو دست ز سودن بهم نخواهی شد
برهمنی اگر این قشقه بر جبین دارد
به صد هزار تناسخ صنم نخواهی شد
مقلد هوس از دعوی طرب رسواست
ز شکل خنده بهار ارم نخواهی شد
مباد در غم واماندگی به باد روی
چو شمع آنهمه خار قدم نخواهی شد
طواف دل نفسی چند چون نفس کم نیست
تلاش بسمل دیر و حرم نخواهی شد
چو سرو اگر همه سر تا قدم دل آری بار
ز بار منت افلاک خم نخواهی شد
غبار کوی ادب سرکش فضولی نیست
اگر به باد دهندت علم نخواهی شد
به محفلی که در اقران موافقت سنجی است
کم زیاده  سری گیر کم نخواهی شد
چوگل دمی که گسست اتفاق رشته عهد
دگر خمارکش ربط هم نخواهی شد
سراغ ملک یقین بیدل از هوس دور است
رفیق قافله کیف و کم نخواهی شد

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
باغ نیرنگ جنونم نیست آسان بشکفد
خون خورد صد شعله تا داغی به سامان بشکفد
آببار ما ادبکاران گداز جرأت است
چشم ما مشکل  که بر رخسار جانان بشکفد
بیدماغی فرصت اندیش شکست رنگ نیست
گل به رنگ صبح بابد دامن افشان بشکفد
تنگنای عرصه موهوم امکان را کجاست
اتفدر وسعت که یک زخم نمایان بشکفد
در شکست من طلسم عیش امکان بسته اند
رنگ آغوشی کشد تا این گلستان بشکفد
مهرورزی نیست اینجا کم ز باد مهرگان
چاک زن جیب وفا تا طبع یاران بشکفد
وضع مستوری غبار مشرب مجنون مباد
داغ دل یارب به رنگ ناله عریان بشکفد
قابل نظاره آن جلوه گشتن مشکل است
گرهمه صد نرگسستان چشم حیران بشکفد
هیچ تخمی قابل سرسبزی امید نیست
اشک بایدکاشتن چندان که توفان بشکفد
زبن  چمن محروم دارد چشم خواب آلوده ام
بی بهاری نیست حیرت کاش مژگان بشکفد
در گلستانی  که دارد اشک بیدل شبنمی
برگ برگش ناله بلبل به دامان بشکفد

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
وحشتم گر یک تپش در دشت امکان بشکفد
تا به دامان قیامت چین دامان بشکفد
اشک مژگان پرورم  از حسرتم غافل مباش
ناله اندودست آن گل کز نیستان بشکفد
کو نسیم مژده وصلی که از پرواز شوق
غنچه دل در برم تا کوی جانان بشکفد
می توان با صد خیابان بهشتم طرح داد
یک مژه چشمی که بر روی عزیزان بشکفد
تا قیامت در کف خاکی که نقش پای اوست
دل تپد آیینه بالد  گل دمد جان بشکفد
هستی جاوید ریزد گل به دامان عدم
یک تبسم وار اگر آن لعل خندان بشکفد
گل فروشان جنون را دستگاهی لازم است
غنچه این باغ ترسم بی گریبان بشکفد
ناله ها از کلفت بی دردی دل آب شد
یارب این گلشن به بخت عندلیبان بشکفد
نیست غیر از شرم حاجت ابر گلزار کرم
می کند سایل عرق تا دست احسان بشکفد
بر دل مایوس بیدل پشت دستی می گزم
غنچه این عقده کاش از سعی دندان بشکفد

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
به یاد آستانت هرکه سر بر خاک می مالد
غبارش چون سحر پیشانی افلاک می مالد
گهر حل می کند یا شبنمی در پرده می بیزد
حیا چیزی بر آن رخسار آتشناک می مالد
امل افسون بیباکی ست در عبرتگه امکان
بقدر ریشه مستی آستین تاک می مالد
سخن بی پرده کم گوییدکاین افسانه عبرت
به  گوشی تا خورد اول لب بیباک می مالد
به ذوق سدره و طوبی تو هم دندان به سوهان زن
امل  کام جهانی را به این مسواک می مالد
صفای دامن صبح و نم شبنم چه ننگ است این
فلک صابون همین بر خامه های پاک می مالد
در بن گلشن ز وضع لاله وگل سیر عبرت کن
که یک  مژگان گشودن  سینه بر ضد چاک می مالد
سیه چشمی ست امشب ساقی مستان که نیرنگش
به جام هرکه اندازد نظر تم - یاک می مالد
به چندین زنگ ازآن نقش قدم  گل می توان چیدن
به رفتارت پر طاووس رو بر خاک می مالد
مشو از امتیاز خیر و شر طنبور این محفل
که عبرت گوش هر کس درخور ادراک می مالد
مگر سعی ندامت هم دلی انشاکند بیدل
نفس دستی به صد امید برگ تاک می مالد

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
سپند بزم تو تا بیقرار گردد و نالد
تپیدن از دل من آشکار گردد و نالد
هزارکعبه و لبیک محو شوق پرستی
که گرد دل چونفس یکدوبارگردد و نالد
چه نغمه ها که ندارد ز خود تهی شدن من
به ذوق آنکه نفس نی سوار گردد و نالد
ز ساز جرات عشاق گل نکرد نوایی
مگر ضعیفی این قوم تارگردد و نالد
من و تظلم الفت  کدام دوست چه دشمن
ستم رسیده به هرکس دچار گردد و نالد
چو طایری که دهد آشیان به غارت آتش
نفس به گرد من خاکسارگردد و نالد
به  گریه خو مکن ای دید  ه کز چکیدن اشکی
دل شکسته مباد آشکار گردد و نالد
هزار قافله شور جرس به چنگ امید
چه باشد اینهمه یک ناله وارگردد و نالد
ز روزگار وفا چشم دارم آن همه فرصت
که سخت جانی من کوهسارگردد ونالد
در آتش افکن وترک ادب مخواه ز بیدل
سپند نیست که بی اختیار گردد و نالد

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U - -
اگر سور است وگر ماتم دل مایوس می نالد
درین نه دیر کلفت خیز یک ناقوس می نالد
ندارد آسیای چرخ غیر از دور ناکامی
همه  گر رنگ گردانی  کف افسوس می نالد
درین  محفل نیفشانده ست بال آهنگ  آزادی
به چندین زیر و بم نومیدیی محبوس می نالد
فروغ  شمع دیدی   فهم اسرار خموشان  کن
بقدر رشته اینجا پرده فانوس می نالد
پی مقصد قدم ننهاده باید خاک  گردیدن
درای سعی ما چون اشک پر معکوس می نالد
به  خاموشی ز افسون شخن چینان مباش ایمن
نگه بیش از نفس در دیده جاسوس می نالد
غرض هیچ و تظلم سینه  کوب عرض بی مغزی
عیار فطرت یاران گرفتم کوس می نالد
چنین لبریز نیرنگ خیال کیست اجزایم
که رنگم تا شکست انشا کند طاووس می نالد
وفا مشکل که خواهد خامشی  از ساز مشتاقان
نفس دزدی عرق بر جبهه ناموس می نالد
زخود رفتیم اما محرم ما کس نشد بپدل
درای محمل دل سخت نامحسوس می نالد

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
دل باز به جوش یارب آمد
شب  رفت و سحرنشد شب  آمد
اشک از مژه بسکه بی اثر پخت
رحمم به زوال  کوکب آمد
بی  روی تو یاد خلد کردم
مرگی به عیادت تب آمد
شرمنده رسم انتظارم
جانی  که نبود بر لب آمد
مستان خبریست در خط جام
قاصد ز دیار مشرب آمد
وضع عقلای عصر دیدم
دیوانه ما مؤدب آمد
از اهل دول حیا مجویید
اخلاق کجاست  منصب آمد
از رفتن آبرو خبر گیر
هرجا اظهار مطلب آمد
گفتم چو سخن  رسم  به  گوشی
هرگام به پیش من لب آمد
راجت در کسب نیستی بود
از هر عمل این مجرب آمد
بیدل نشدم دچار تحقیق
آیینه به دست من شب آمد

وزن: مَفْعُولْ مَفاعِلُنْ فَعولُنْ
بحر: هزج مسدس اخرب مقبوض محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - U - | U - -
ز هستی قطع کن  گر میل راحت در نمود آمد
چو حیرت صاف ما در دست تا مژگان فرود آمد
نماز ما ضعیفان معبد دیگر نمی خواهد
شکست آنجا که شدمحراب طاقت درسجود آمد
چه دارد سیر امکان جز امید خاک  گردیدن
درین حرمانسرا هرکس عدم مشتاق بود آمد
ز وضع زندگی طرفی نبستم جز به نومیدی
چه سازم این ندامت ساز پر عبرت سرود آمد
به این عجزی که در بنیاد سعی خویش می بینم
شوم گر سایه از دیوار نتوانم فرود آمد
ندانم دامن زلف که از کف داده ام یارب
صدای دست برهم سودنم پر مشک سود آمد
گرانست از سماجت گر همه آب بقا باشد
به مجلس چون نفس بر لب نباید زود زود آمد
ز هستی تا نگشم منفعل آهم نجست از دل
عرق آبی به رویم زد که این اخگر به دود آمد
ز استغنا چو بیدل داشتم امید تشریفی
گسستن از دو عالم  کسوتم را تار و پود آمد

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
نتوان به تلاش از غم اسباب برآمد
گوهر چه نفس سوخت  که از آب برآمد
غافل نتوان بود به خمخانه توفیق
ز آن جوش  که دردی ز می ناب برآمد
خواه انجمن آرا شد و خواه آینه پرداخت
از خانه خورشید همین تاب برآمد
نیرنگ نفس شور دو عالم به عدم بست
در ساز نبود اینکه ز مضراب برآمد
ای دیده وران چاره حیرت چه خیال است
آیینه عبث طالب سیماب برآمد
از ساحل این بحر زبان می کشد آتش
کشتی به چه امید ز گرداب برآمد
بیش از همه در عالم غیرت خجلم  کرد
آن  کار که بی منت احباب برآمد
این دشت ز بس منفعل  کوشش ما بود
خاکی  که بر آن دست زدیم آب برآمد
زین باغ به  کیفین رنگی نرسیدیم
دریا همه یک  گوهر نایاب برآمد
پیدایی او صرفه موهومی ما نیست
با سایه مگوییدکه مهتاب برآمد
زان گرمی نازی که دمید ازکف پایش
مخمل عرقی کردکه از خواب برآمد
بیدل چو مه نو به سجودکه خمیدی
کامروز چراغ تو ز محراب برآمد

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
عالم همه زین میکده بیهوش برآمد
چون باده ز خم بیخبر از جوش برآمد
چندانکه گشودیم سر دیگ تسلی
سرپوش دگر از ته سرپوش برآمد
حرفی به زبان آمده صد جلدکتاب ست
عنقا به خیال که فراموش برآمد
ای بیخبران چاره فرمان ازل نیست
آهی که دل امروز کشد دوش برآمد
بی مطلبی آینه  جمعیت دلهاست
موج گهر از عالم آغوش برآمد
کیفیت مو داشت  گل شیب و شبابت
پیش ازکفن این جلوه سیه پوش برآمد
این دیر خرابات خیالی ست که اینجا
تا شعله جواله قدح نوش برآمد
دون طبع همان منفعل عرض بزرگی ست
دستار نمود آبله پاپوش برآمد
بر منظر معنی که ز اوهام بلندست
نتوان به خیالات هوس  گوش برآمد
صد مرحله طی کرد خرد در طلب اما
آخرپی ما آن طرف هوش برآمد
از نغمه تحقیق صدایی نشنیدیم
فریاد که ساز همه خاموش برآمد
دیدیم همین هستی ما زحمت ما بود
سر آخر کار آبله دوش برآمد
بیدل مثل کهنه افسانه هستی
زین گوش درون رفت و از آن گوش برآمد

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
تمام شوقیم لیک غافل که دل به راه که می خرامد
جگر به داغ که می نشیند نفس به آه که می خرامد
ز اوج افلاک اگر نداری حضور اقبال بی نیازی
نفس به جیبت غبار دارد ببین سپاه که می خرامد
اگر نه رنگ از گل تو دارد بهار موهوم هستی ما
به پرده چاک این کتان ها فروغ ماه که می خرامد
غبار هر ذره می فروشد به حیرت آیینه تپیدن
رم غزالان این بیابان پی نگاه که می خرامد
ز رنگ گل تا بهار سنبل شکست دارد دماغ نازی
در این گلستان ندانم امروز که کج کلاه که می خرامد
اگر امید فنا نباشد نوید آفت زدای هستی
به این سر و برگ خلق آواره در پناه  که می خرامد
نگه به هر جا رسد چو شبنم ز شرم می باید آب گشتن
اگر بداند که بی محابا به جلوه گاه که می خرامد
به هرزه در پرده من و ما غرور اوهام پیش بردی
نگشتی آگه که در دماغت هوای جاه که می خرامد
مگر ز چشمش غلط نگاهی فتاد بر حال زار بیدل
وگرنه آن برق بی نیازی پی گیاه که می خرامد

وزن: مَفاعِلُنْ فَعْ مَفاعِلُنْ فَعْ مَفاعِلُنْ فَعْ مَفاعِلُنْ فَعْ
نشانه‌های عروضی: U - U - | - | U - U - | - | U - U - | - | U - U - | -
ز ابرام طلب نومیدی ام آخر به چنگ آمد
دعا از بس  گرانی  کرد دستم زیر سنگ آمد
ز سعی هرزه جولان رنجها بردم درین وادی
ز پایم خار اگر آمد برون از پای لنگ آمد
به رنگ صبح احرام چه گلشن داشتم یا رب
که انداز خرامم در نظر پر نیمرنگ آمد
تحیر بسمل تاثیر آن مژگان خونریزم
که از طوفش نگه تا سوی من آمد خدنگ آمد
به استقبالم از یاد نگاه کافرآیینش
قیامت آمد آشوب پری  آمد فرنگ آمد
غباری داشتم در خامه نقاش موهومی
شکست از دامنش گل کرد و تصویرم به رنگ آمد
به افسون وفا آخر غم او کرد ممنونم
که از دل دیر رفت اما چو آمد بیدرنگ آمد
به احسانها ی بیجا خواجه می نازد نمی داند
که خضر نشیه توفیقش از صحرای بنگ آمد
شکست دل نمی دیدم نفس گر جمع می کردم
به رنگ غنچه این مشتم به خاطر بعد جنگ آمد
به یاد نیستی رو تا شوی از زندگی ایمن
به آسانی برون نتوان ز کام این نهنگ آمد
دو روزی طرف با دل هم  ببستم چون نفس بیدل
بر این تمثال آخر خانه آیینه تنگ آمد

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
شبم آهی ز دل در حسرت قاتل برون آمد
سرش از  ید بال افشانتر از بسمل برون آمد
چه سازد عقل مسکین کر نپوشدکسوت مجنون
که لیلی هرکجا بی پرده شد محمل برون آمد
ندارد صرفه عزت مقام خود نفهمیدن
سخن صد پیش پا خورد اززبان کز دل برون آمد
به داغ فوت فرصت سوختن هم عالمی دارد
چراغان کرد آن پروانه کز محفل برون آمد
سراغ عافیت گم بود در وحشتگه امکان
طلب از آبله فالی زد و منزل برون آمد
رهایی نیست از هستی بغیر از خاک کردیدن
از این درپای عبرت هرکه شد ساحل برون آمد
به  کوشش ربط نتوان داد اجزای هوایی را
دل از خود جمع  کردن عقده مشکل برون آمد
ندارد حسن یکتایی ز جیب غیر جوشیدن
حق از حق جلوه_گر شد باطل ازباطل برون آمد
دماغ خاکساری هم عروج نشیه ای دارد
من امیدی دماندم تا نهال از گل برون آمد
که دارد طاقت هم چشمی ظرف حباب من
محیط ازخود تهی  گردید تا بیدل برون آمد

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
فالی از داغ زدم دل چمن آیین آمد
ورق  لاله  به  یک نقطه چه  رنگین  آمد
جرأت سعی  دماغ تپش آرایی کیست
پای خوابیده ما آبله بالین آمد
چون دو ابرو که نفس سوخته ربط همند
تیغ او زخم مرا مصرع تضمین آمد
عافیت می طلبی بگذر از اندیشه جاه
شمع را آفت سر افسر زرین آمد
تلخکامی ست ز درک من و ما حاصل  کوش
بی حلاوت بود آن کس  که سخن چین آمد
صفحه ساده هستی رقم غیر نداشت
هرکه شد محرم این آینه خودبین آمد
سایه از جلوه خورشید چه اظهار کند
رفتم از خویش ندانم به چه آیین آمد
هرکسی در خور خود نشیه راحت دارد
خار پا را ز گل آبله بالین آمد
در خزان غوطه زن و عرض بهاری دریاب
عالمی رفت به بیرنگی و رنگین آمد
صبر کردیم و به وصلی نرسیدیم افسوس
دامن ما ته سنگ از دل سنگین آمد
بیدل از عجز طلب صید فراغت داریم
سایه را بخت نگون طره مشکین آمد

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
گل به سر جام به کف  آن چمن  آیین آمد
میکشان مژده  بهار آمد و رنگین آمد
طبعم از دست زبان سوز تبی داشت چو شمع
عاقبت خامشی ام بر سر بالین آمد
نخل  گلزار محبت ثمر عیش نداد
مصرع آه همان یأس مضامین آمد
حیرتم بی اثر از انجمن عالم رنگ
همچو آیینه ز صورتکده چین آمد
حاصل این چمن از سودن دستم  گل  کرد
به  کف از آبله ام دامن  گلچین آمد
هیچکس از غم اسباب نیامد بیرون
بار نابسته این قافله سنگین آمد
چه خیالست سر از خواب گران برداریم
پهلوی ما چو گهر در ته  ی بالین آمد
چون نفس سر به خط وحشت دل می تازیم
جاده در دامن این دشت همان چین آمد
باز بی روی تو در فصل جنون جوش بهار
سایه گل به سرم پنجه شاهین آمد
خون به  دل  خاک  به  سر آه به  لب  اشک به چشم
بی جمال تو چه ها بر من مسکین آمد
بیدل آسوده تر از موج گهر خاک شدیم
رفتن از خویش چه مقدار به تمکین آمد

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
ز تخمت چه نشو و نما می دمد
که چون آبله زیرپا می دمد
عرق در دم حاجت از روی مرد
اگر شرم دارد چرا می دمد
به حسرت نگاهی  که این جلوه ها
ز مژگان رو بر قفا می دمد
وجود از عدم آنقدر دور نیست
نگاه اندکی نارسا می دمد
نصیب سحر قحط شبنم مباد
نفس بی عرق بی حیا می دمد
فسونی  که تا حشر خواب آورد
به گوشم نی بوریا می دمد
به ترک طلب ربشه دارد قبول
بروگر بکاری بسیا می دمد
ز خود باید ای ناله برخاستن
کزین نیستان یک عصا می دمد
معمای اسم فناییم و بس
همین نفس مطلق ز ما می دمد
به رنگ چنار از بهار امید
بس است اینکه دست دعا می دمد
ز بی اتفاقی چو مینا و جام
سر و  گردن از هم جدا می دمد
به عقبا است موقوف مزد عمل
کجا کاشتند از کجا می دمد
دو روزی بچینید گلهای ناز
ز باغی  که ما و شما می دمد
سرت بیدل از وهم و ظن عالمی ست
ازین بام چندین هوا می دمد

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
پر مفلسم به من چه نوا می توان رساند
جایی نرفته ام که دعا می توان رساند
دورم ز وصل یار به خود هم نمی رسم
یاران مرا دگر به  کجا می توان رساند
پوشیده نیست آنهمه  گرد سراغ من
چشمی چو آبله ته پا می توان رساند
یار از نظر چو مصرع برجسته می رود
فرصت بدیهه جوست مرا می توان رساند
ای ساکنان میکده ننگ ترحم است
ما را اگر به خانه ما می توان رساند
نقش خیال عالم آب است خوب و زشت
کز یک عرق دماغ حیا می توان رساند
شام و سحر کمینگه حسن اجابت است
آیینه ای به دست دعا می توان رساند
در عالمی که ضبط نفس راهبر شود
بی مرگ بنده را به خدا می توان رساند
بیمغزی هوس الم جاه می کشد
مکتوب استخوان به هما می توان رساند
پی کرده است گم به چمن خون بیدلان
آبی به باغبان حنا می توان رساند
گل در بغل به یاد جمال تو خفته ایم
از خاک ما چمن به جلا می توان رساند
ما بوالفضول  کعبه و بتخانه نیستیم
این یک دماغ در همه جا می توان رساند
عهدی نبسته ایم به فرصت درین چمن
از ما سلام گل به وفا می توان رساند
بید ل دماغ ناز فلک پر بلند نیست
گرد خود اندکی به هوا می توان رساند

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -