cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
این درهم و دینار که چشم تو بر آن است
هر یک بره حادثه چشمی نگران است
نظاره ما نیست جز از دیده عبرت
فصل گل ما خسته دلان فصل خزان است
تا اول عمر است بیا بار ببندیم
بالیده شود میوه نخلی که جوان است
در بردن جان مرگ شتابان و تو غافل
درد تو سبک خیز و ترا خواب گران است
از بس همگی بهر میان گوشه نشینند
جایی که کنار است درین عهد میان است
ای دوست بود چاره بدگو نشنیدن
گوشی که بود کر سپر تیغ زبان است
جایی که کسی دم نزند غیر خموشی
اظهار غم خویش کجا کار زبان است
واعظ چه کنی مطلب خود عرض بر دوست
آنجا که عیانست چه حاجت به بیان است

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
غازه را آتش از آن چهره دگر در جان است
حوض آیینه ز رخسار تو گلریزان است
در نظر مد نگاهیست که خوابانده ز شرم
چه رساییست که با قامت آن مژگان است
چون وفا پیشه عشق است و جفا شیوه حسن
من همه اینم و آن شوخ سراپا آن است
فیض پروانگی محفل ما چون نکند
که چراغش ز صفای قدم یاران است
میکند ناله جانسوز تو آخر کاری
ای دل آسوده نشین مرد تو در میدان است
در جهان گردد افکار تو هر سو چه عجب
زآنکه گفتار تو واعظ گهر غلتان است

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
قالیت گرنه کار کرمان است
زینت خانه سفره نان است
آب و جاروب خانه عاشق
مژه تر سرشک ریزان است
نیست باغی بدلگشایی خلق
گل این باغ روی خندان است
سبزه گلشن محبت را
روی گرم آفتاب تابان است
خلق زنجیرسان چو بافت بهم
میهمانخانه نیست زندان است
فرح آرد نهفتگی از خلق
پسته در زیر پوست خندان است
مدعا عرض گشت گریه کجاست
کشته شد تخم وقت باران است
نیست چین بر رخ تو از پیری
بر وجود تو خط بطلان است
گوش بر ناله یی نمی بیند
ورنه واعظ هزاردستان است

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
بهار ما نفس سرد و چشم گریان است
گل سر سبد سینه داغ جانان است
ز بس که هر طرفم نوگلیست در چشمم
برنگ خواب بهاری نگه پریشان است
شود ز صحبت احباب چشم دل روشن
چراغ غمکده ما صفای یاران است
مبند بر رخ یاران در گشاد جبین
کلید روزی هر خانه پای مهمان است
چه غم ز رزق که در هر خرابه بدنی
تنوره دهن و آسیای دندان است
کریم قیمت توفیق جود اگر داند
قبول کردن احسان جزای احسان است
رهی پی طلب رزق به ز نرمی نیست
برای شیر لب طفل به ز دندان است
هلاک کرد مرا فکر کارهای جهان
بدادم آنکه تواند رسید نسیان است
شفا طلب ز دواها کنند واعظ لیک
شفای ما ز دعاهای دردمندان است

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
بی فکر تو ناپاک دل از لوث جهان است
بی ذکر تو دل خانه بی آب و روان است
از ما سخن خال و خط امروز بود زشت
حرف گل رخسار گل شمع زبان است
برخیز که آمد به سرت مرگ سبکخیز
هرچند که بر خاطرت این حرف گران است
جز فتنه نزاید چو زبان شد بسخن جفت
شور و شر عالم همه فرزند زبان است

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
آه شمعی ز شبستان سحرخیزان است
ناله نخلی ز گلستان سحرخیزان است
چون دم صبح نباشد همه کیفیت و شور
گریه کاه دل بریان سحرخیزان است
دیدم از تاج خروسان که ز بیداری بخت
دولت زنده دلی زآن سحر خیزان است
در ستم ظالم ازین گونه که پا میفشرد
هدف ناوک افغان سحر خیزان است
خانه دولت هرکس که به ظلم آباد است
سیلش از اشک چو باران سحرخیزان است
روز در پرده گمنامی خویشند چو شمع
شب چو شد عرصه جولان سحرخیزان است
باغ فیض دل شبها که گلش مغفرتست
آبش از ناله غلتان سحرخیزان است
عندلیب چمن روح فزای دم صبح
صوت شور آور افغان سحرخیزان است
قامت خویش چو سازند دوتا وقت رکوع
دو جهان در خم چوگان سحرخیزان است
دیده واعظ از آنست پر از نعمت فیض
کز گدایان سر خوان سحرخیزان است

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
در ره حق گام اول ترک هستی دادن است
سوی او از خویش برگشتن براه افتادن است
فکر دنیا کرده ما را غافل از انجام خویش
ورنه گریان طفل بهر مرگ وقت زادن است
رتبه افتادگی را دیده ام از بس بلند
پیش من برخاستن از جا بچاه افتادن است
حق شناسان را بسامان رفتن راه عدم
رفتن از دنیا و باری بر دلی ننهادن است
وانکردن دیده بر نقش و نگار این جهان
پیش بینا در بروی فتنه ها نگشادن است
عمر کردن در غم دنیای بیحاصل تلف
واعظ آب زندگی را سر به صحرا دادن است

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
سرگشتگی نصیب دل خسته من است
این شیشه ظاهرا که ز سنگ فلاخن است
پروای خصم نیست مصاف آزموده را
درهم چو بافت زخم بر اندام جوشن است
سرهنگ مصر گوشه نشینی منم کنون
پاتابه یتیمی من عطف دامن است
ز ابنای جنس خود به حذر باش زآنکه آب
با آن سرشت پاک بآیینه دشمن است
کی چون مسیح پای نهی بر سپهر قرب
تا دل ز خارخار هوس پر ز سوزن است
واعظ تو عندلیب نه یی ورنه هر طرف
چندانکه چشم عقل کند کار گلشن است

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
فکر آن موی میانم بس که در کاهیدن است
جسم بر تار نفس چون رشته ای بر سوزن است
پیش رویت بس که دارد اضطراب سوختن
شمع را از رشته جان خار در پیراهن است
عشق میبالد بخود از اضطراب عاشقان
آتش دلهای پرخون را تپیدن دامن است
آبگیری میکند شمشیر را صاحب هنر
در دل شبها دعا بی گریه تیغ آهن است
باغ و بستان نیست حاجت بلبلان شوق را
هرکجا نالد به یادش واعظ ما گلشن است

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
از خواجه ضبط و مال ز فرزند یا زن است
دست بخیل بر زر خود مهر خرمن است
اقبال این زمانه و ادبار آن یکی است
رد کردن کمان بنشان پشت کردن است
بار نگاهداری خود برکه افگنم
دست شکسته ام من و لطف تو گردن است
بار نگاهداری خود بر که افگنم
دست شکسته ام من و لطف تو گردن است
تند است باد حادثه در عالم وجود
جای چراغ روشن ما سنگ و آهن است
یابد نظام کار بزرگان ز کوچکان
بر تن لباس تیغ بامداد سوزن است
مردیم فکر زندگی خود کنیم چند
از خلق زنده اوست که در فکر مردن است
واعظ تمام عمر تو در بیخودی گذشت
آیی دمی بخویش که هنگام رفتن است

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
بعد مردن نشان ما سخن است
آتش کاروان ما سخن است
گردد از وی چراغ ما روشن
خلف دودمان ما سخن است
زو شود قدر ما مگر پیدا
نور شمع زبان ما سخن است
تر دماغیم از گل معنی
باغ ما بوستان ما سخن است
فکر معنی شده است فکر معاش
چه کنیم آب و نان ما سخن است
پیش ما جز بنقد هوش میا
که متاع دکان ما سخن است
بسخن خوشدلیم ما ورنه
خوشدلی در زمان ما سخن است
بهر یاران قدردان واعظ
زین سفر ارمغان ما سخن است

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مسدس مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U -
مایه عزت ز مردم روی پنهان کردن است
از نظر خود را نهفتن جسم را جان کردن است
سالک راه خدا بودن باین طول امل
همرهی در راه با غول بیابان کردن است
در کتاب گل بآب زر نوشتست این حدیث
سیم وزر اندوختن بهر پریشان کردن است
داشتن سوز محبت را نهان در استخوان
در نیستان آتش سوزنده پنهان کردن است
ناله را با این ضعیفی در دلت کردن اثر
با کمان سست تیر از پیل پران کردن است
نیست در تعریف خود جز قیمت خود کاستن
خودفروشی سر بسر از مایه نقصان کردن است
نان خود را داشتن واعظ ز محتاجان دریغ
همچو ایشان خویش را محتاج یک نان کردن است

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
پیری رسید و قامت از آن در خمیدن است
کز پای وقت خار علایق کشیدن است
مقراض وار شد چو قد از پیریم دوتا
معلوم شد که از همه وقت بریدن است
نور نگه بدامن مژگان کشید پای
یعنی که وقت پای بدامن کشیدن است
چین بر رخم چگونه نیفتد که روز وشب
چون عمر باد تند روی در وزیدن است
دیگر بگو چه تخم امل میتوان فشاند
اکنون که وقت سبزه ز خاکم دمیدن است
سیب ذقن گزیدن خوبان دگر بس است
هنگام پشت دست بدندان گزیدن است
برچیده میشود چو بساط بزرگیت
دیگر چه جای این همه بر خویش چیدن است
دامان دل بچنگ هوس میدهی کنون
کز دست خویش وقت گریبان دریدن است
دستت بزیر سنگ دوصد بار مانده است
اکنون که وقت دست ز دنیا کشیدن است
از کار شد دو بال جوانی و پیریت
دل در هوای عیش همان در پریدن است
خوش نوبهار عمر به تعجیل میرود
برخیز چشم من که علاجش دویدن است
افگنده عقل طوق گریبان بگردنم
زور جنون کجاست که روز دریدن است
از یار و دوست وقت سلام وداع شد
قامت مرا برای همین در خمیدن است
واعظ خموش موعظه گفتن دگر بس است
من بعد وقت موعظه خود شنیدن است

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
می دود هرسو سخن صاحب سخن گر ساکن است
دود مجمر هر طرف گردان و مجمر ساکن است
هست هرجایی اگر سر لیک پابرجاست عشق
گرچه غلتانست گوهر آب گوهر ساکن است
یار اگر شوخ است ندهد شیوه تمکین ز دست
در نظر هرچند بی تاب است جوهر ساکن است
از گران خوابان نیاید همرهی با رهروان
رفت آب از جوی مرمر آب مرمر ساکن است
مطمین باشند دایم راست کیشان دور نیست
در میان حرف ها حرف الف گر ساکن است
مضطرب از حال من هرگز نمی گردد دلش
چون رگ سنگی که پیش باد صرصر ساکن است
هر دلی کامروز لرزد واعظ از بیم گناه
وقت پیچاپیچ دل ها روز محشر ساکن است

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
عشق معشوقیست کوی او دل تنگ من است
زینت الوان او از گردش رنگ من است
شیشه گردم باده و آیینه باشم عکس دوست
آتشی القصه دایم در دل سنگ من است
پادشاه ملک فقرم لشکر من بی کسی است
از سر مطلب نهادن پای اورنگ من است
چیست در دست نگین جز پایبوس نامها
هست حق با من قبول نام اگر ننگ من است
هیچ کس افتادگان را در نمی آرد ز پا
سر فگندن پیش دشمن رایت جنگ من است
شرح حال من توان از صفحه رخسار خواند
سطری از درد دل من اشک گلرنگ من است
آنکه میگنجد مرا در عالم دل درد اوست
آنکه در عالم نگنجد زان دل تنگ من است
من نه من عکس جمال دوست را آیینه ام
این تن خاکی که می بینی ز من زنگ من است
دخل و خرج من نمی خواند به هم واعظ از آن
خرج من چون ناله های خارج آهنگ من است

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
کوه کن از طرفی وز طرفی مجنون است
پر ز عشق است اگر کوه و اگر هامون است
کیست کو خانه خراب هوس دنیا نیست
یکی از خاک نشینان درش قارون است
پیش پاکان همه اقبال جهان ادبار است
نخل در آینه آب روان وارون است
اهل دل ربط بهم از ره باطن دارند
رشته گوهر صد لفظ همان مضمون است
پیش ابنای زمان عقل و خرد بی شرمیست
بید را نام سرافگنده چو شد مجنون است
جامه هستیت از لوث هوس پاک کند
مالش سختی ایام تو را صابون است
ظاهر و باطن ما در طبق اخلاص است
هرچه در خانه بود آینه را بیرون است
تاب دردسر پرگویی کهسارم نیست
جای مجنون سراپا رم ما هامون است
آن قدر تشنه حرف لب یاقوت توام
که زبان چون قلم از کام مرا بیرون است
کیست واعظ که کند دعوی صاحب سخنی
این قدر بس که نگویند که ناموزون است

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
دل تو آهن و رو سنگ و خواب سنگین است
چه شد که موی تو را پنبه خرقه پشمین است
به نی سواری طفلان پرد هنوز دلت
کنون که وقت سواری بر اسب چوبین است
ترا نه فرصت حق گویی است و حق بینی
زبان و چشم ز بس خودستا و خودبین است
دلی که درد ندارد براحت ارزانی
سری که شور ندارد سزای بالین است
چگونه لب به سخن واشود در آن محفل
که نیست نیم سخن فهم و صد سخن چین است
چو آفتاب مکن ذره یی ز گرمی فوت
که خصم تند خنک روی شیر برفین است
مدار صحت ما با گذشتگان گذرد
که پاس دوستی امروز رسم پیشین است
ز یاد مرگ بود بر تو تلخ آب حیات
از آن جبین تو واعظ همیشه پرچین است

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
در طریق زندگانی هر قدم چندین گو است
پیشتر باشد بمقصد هر که اینجا پیرو است
پیش آن کو آگه از درد سر دولت بود
تیشه برسر کوهکن را به ز تاج خسرو است
نیست جز با بینوایان سردرویی های خلق
پشت ما گرمست تا برتن قبای ما نو است
خاکساری کن طلب پیوسته تا باشی عزیز
هست دایم در بلندی هر که روسوی گو است
نان گندم از بهشت راحتت بیرون کند
زاد راه رستگاری سازش نان جو است
راحتی در زندگی گر هست در افتادگی است
گر بود آسایشی آب روان را درگو است

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
طرف از شکستگان جهان کس نبسته است
دشمن درست کرده که ما را شکسته است
جز دل که بسته اند بر آن قوم مرده دل
دیگر به زندگانی دنیا چه بسته است
پیداست ساحل عدم اینک ولی چه سود
کشتی بگل از این تن خاکی نشسته است
چو ریخت عقد گوهر دندان ز یکدگر
معلوم شد که رشته روزی گسسته است
از خار بست مرگ سبکبار میجهد
چیزی بخویش هرکه ز هستی نبسته است
خوانند در شریعت اخلاص کی درست
گر توبه نامه تو بخط شکسته است
صورت پذیر نیست در او کار هیچ کس
گیتی مثال آینه زنگ بسته است
آیینه زان ز نعمت دیدار منعم است
کو در ز بخل بر رخ مهمان نبسته است
واعظ نکرده بال فشانی بکام خود
تا مرغ دل ز دام علایق نجسته است

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
چون دو ابروی سیاهت که به هم پیوسته است
بی تو شب های درازم همه بر هم بسته است
میدود دل پی طفلی که ز شوخی سخنش
تا رسیده است بخاطر ز زبانم جسته است
اشک شمعم که برآن شعله خو تابم نیست
میروم دور شوم پای گریزم بسته است
آنچنان رفته زما بیخبر این عمر عزیز
که غباری هم از او بردل ما ننشسته است
چون در خانه آیینه بود درگه خلق
مینماید بنظر باز ولیکن بسته است
مرغ جان در قفس جسم اسیر است ولی
شکر واعظ که دل از دام علایق رسته است

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
خود هیچ و نقاب از خط شبرنگ گرفته است
برما شکرین لعل تو پر تنگ گرفته است
ترسم ندهد حصه به اعضای دگر هیچ
دل درد تو را سخت ببر تنگ گرفته است
باشد غرضش دل که ز ابرو مژگانست
پیوسته کمانی بسر چنگ گرفته است
آن حسن غنی طبع که من دیدم از آن شوخ
از باده چسان که مأوی بته سنگ گرفته است
دارد بزبان پند و بدل بند علایق
واعظ ز جهان گوشه از این ننگ گرفته است

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
لوح دنیا از خط مهر و محبت ساده است
ساده تر لوح کسی کو دل بدنیا داده است
داغ یاران محنت دنیا نفاق همدمان
جمله اسباب گذشتن از جهان آماده است
گر غرض شهرت نباشد راه عزلت تنگ نیست
چون بود گمگشتگی مقصد بیابان جاده است
میشود فردا بسی افتادگان را دستگیر
چون عصا هرکس درین گلشن ز پا افتاده است
نیستند ارباب دنیا مالک دلهای خود
هرکه را دیدیم واعظ دل بدنیا داده است

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
جانشین سفره اکنون قالی کرمان شده است
شیشه الوان بجای نعمت الوان شده است
بسکه دانند از قدوم دوستان خود را خراب
سیل در کاشانه ها اکنون به از مهمان شده است
پشت و روی خود یکی کن خواهی ار ارزندگی
زین هنر افزون بهای گوهر غلتان شده است
حق شناسی راستی در وقت بیچیزی بود
زان الف از حرفها سرکرده ایمان شده است

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
مرد روشندل ز نقص خویشتن شرمنده است
ماه نو از ناتمامیسر بزیر افگنده است
هیچ کافر بسته زنار خود بینی مباد
از خود آزاد است هرکس کو خدا را بنده است
گفت وگوی عشق را نازم که چون اندام یار
هر لباسی را که میپوشی برو زیبنده است
استخوان ما نمک پرورده لعل لبی است
خون ما ای دشمن بیباک از آن گیرنده است
نیست در عالم همین واعظ اسیر عشق تو
سرو آزاد ترا هرکس که دیدم بنده است

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
مایه جمعیت خاطر نه سامان بوده است
این درم در کیسه تنگی فراوان بوده است
ما دل ارباب دولت را غنی پنداشتیم
بینوا از برگ جمعیت پریشان بوده است
قطره باران گهر تا گشت نم بیرون نداد
فیض بخشی شیوه بی اعتباران بوده است
منت ممنون نکردن کرده ما را زیر بار
از لییمان بخل ورزیدن هم احسان بوده است
در بلند و پست اوضاع جهان کردیم سیر
هردو همچون جوهر و آیینه یکسان بوده است
ما رعیت را ذلیل شاه می پنداشتیم
شاه هم در زیر تیغ آه ایشان بوده است
نام ما از یاد یاران رفت و دیگر برنگشت
خاک این آواره در اقلیم نسیان بوده است
کس نمیدانست واعظ سربلندی از چه یافت
چون نظر کردیم خاک پای یاران بوده است

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
بسکه ضعفم از نگاه او بخود بالیده است
در جهان نیستی یارب چسان گنجیده است
گشته نیلی از خط سبز آن بناگوش لطیف
رنگ برروی گلش روزی مگر گردیده است
پیش او هرچند باشد پیش پا افتاده لیک
مصرع بحر طویل زلف او پیچیده است
روزگار از بهر زنجیر دل دیوانه ام
باز آن زلف سیه را ز کجا تابیده است
شیشه دل بسکه چون جسم لطیفش نازکست
میتوان دیدن زما گر خاطرش رنجیده است
یک نفس گرد کدورت زنده در گورش کند
تا تپیدنهای دل بر خویشتن جنبیده است
تندبادی ز آستین دست رد میبایدش
دفتر واعظ چو گل بسیار بر خود چیده است

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
خود کوه لنگری و دلت سنگ خاره است
لعل تو آتش است و تکلم شراره است
خود قندی و دو لعل تو قند مکرر است
خود عمری و دو زلف تو عمر دوباره است
سرو قد تو ساعد دست ستمگریست
گرد سر تو گشتنم آن را چو یاره است
هرجا ز پا نشست گلستان چه پیشه است
هرجا ز جای خاست قیامت چه کاره است
یک مسلخ است عالمی از دست و خنجرش
هر نیش خار لخت دلی را قناره است
آنجا که حرف اوست سخنها خموشی است
جایی که یاد اوست سویدا کناره است
آخر کجا رسید ببین کار عاشقان
پروانه هم ز سوختنی در شماره است
آنجا که صبر ماست بلاها چه پیشه اند
جایی که درد اوست صبوری چه کاره است
واعظ چو یافت عمر ابد از خیال دوست
از دوریش بغیر نمردن چه چاره است

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
پیری رسید و از همه وقت کناره است
جز جا بنام خویش سپردن چه چاره است
بر لوح بی بقایی خود گر نظر کنی
برگشتن نگاه تو عمر دوباره است
تا چشم میزنی بهم از هم گسسته است
گویی که تار عمر تو تار نظاره است
چون مو سپید گشت بدندان مبند دل
سر زد چو صبح وقت غروب ستاره است
دیگر نمانده جای تو در دیده ای نگاه
جز جای خود بگریه سپردن چه چاره است
گر مطلب از کناره گزیدن نه شهر تست
بودن میان مردم عالم کناره است
در عهد ماست زخمی خار گزندگی
بیچاره یی که همچو گلشن جامه پاره است
واعظ به فکر دوست زبان از سخن مبند
جایی که دل نشسته زبان هیچکاره است

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
بربند میان وقت کنارت ز میان هاست
زان لعل بها یافت که در مخزن کان هاست
عزلت نه همین روی نهفتن ز جهانست
خوش گوشه نشینی که نه حرفش به میان هاست
هر پرده دل از سخنی گشته مکدر
دل نیست قلم پاک کن کلک زبان هاست
گر بر تن و جان نیش زند مار بیابان
بر دل زند آن مار که در کام و دهان هاست
دارم سپر از آب رخ خویش وگرنه
هر سو به من از طعن کجان راست سنان هاست
ز اقبال جهان ای دل غافل به حذر باش
رو کردن دولت به تو چون پشت کمان هاست
این کبر و غروری که در ارباب کمالست
واعظ زده خوش مفت که از هیچ مدان هاست

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
دو رنگی شیوه اهل زمانه است
در آیین دویی هر کس یگانه است
بهم چون بافت مهمان همچو زنجیر
نه مهمانخانه آن زنجیر خانه است
بر بیداربختان حرف دنیا
سراسر خواب غفلت را فسانه است
براه دین برای توسن نفس
رگ غیرت تو را چون تازیانه است
غرور آرد چو نعمت گشت افزون
که سرکش خوشه از بالای دانه است
کلام عشق واعظ از زبان نیست
که این حرف آتش دل را زبانه است

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
تا کی غم معاش خورم وقت بندگی است
مردم ز فکر زندگی ای دل چه زندگی است
باشد برو ز هر نفسی تازیانه یی
زان باد پای عمر توگرم دوندگی است
بر سر بود نشیمن گل از شکفتگی
در پای جای خار مدام از گزندگی است
دست سخاست پایه معراج برتری
جای سحاب بر سر خلق از دهندگی است
واعظ بس است زینت ما فقر و مسکنت
چون گل طراز جامه درویش ژندگی است

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
چو خیزی از سر شهرت سریر سلطانی است
چو نام حلقه شود خاتم سلیمانی است
چه تن به بستر دولت دهی که عاقل را
به دیده دولت بیدار خواب شیطانی است
به چر خ سوده سر قصر دولتی هرجا
کشیده گردن و در انتظار ویرانی است
دهد ضعیف نوازی جلای دیده دل
به حال مور نظر سرمه سلیمانی است
طریق صحبت اهل زمانه گر این است
ز هم چو ریخته شد اجتماع مهمانی است
علایق از ره دین پای بند سالک نیست
نه رشته مانع در ثمین ز غلتانی است
حصار امن و امان چیست عزلت از مردم
ز خلق قطع نظر خویش را نگهبانی است
به جهل خویش بکن اعتراف و دانا باش
که افتخار بدانشدلیل نادانی است
ز یاد مرگ نشد آب و چین به جبهه نزد
دل چو سنگ سیاهت چه سخت پیشانی است
نشسته بر در خلقی همیشه بهر طمع
به رتبه شاهی و شغلت ولیک دربانی است
کلام چون شکرت شور آورد واعظ
مدار کلک تو زان رو بدست افشانی است

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
دیدم ملک و مال جهان را ندیدنی است
دامن بود گلی که ازین خار چیدنی است
پوشیدنیست چشم ز هر کار این جهان
الا تهیه سفر خود که دیدنی است
شاخ قدت خمیده ز بار شکستگی
زین شاخ مرغ روح تو آخر پریدنی است
دامن فشاندنیست ز هر چیز در جهان
جز پای آرزو که به دامن کشیدنی است
اسباب زندگی همه باب فرامشی است
مرگست مرگ آنچه به خاطر رسیدنی است
نبود بجز فروختنی در دکان عشق
جز جنگ آن نگار که بر خود خریدنی است
نسبت درست کرده به لعل پرآب او
در تشنگی عقیق از آن رو مکیدنی است
میدانم از رسایی اخلاص خویشتن
گر نام من بخاطر یاران رسیدنی است
باشد ز شوق خدمت یاران قدردان
گر در جهان کلام تو واعظ دویدنی است

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
زآن شوخ دید تا دل ناسور پشت دست
زد از تپش به مرهم کافور پشت دست
از نازکی نگار شود روی دست او
گر تند بیندش کسی از دور پشت دست
پرخار حسرتیم بما دست رد منه
سازی خدا نخواسته ناسور پشت دست
در محفلی که شعله حسن تو قد کشید
پیش تو شمع می نهد از دور پشت دست
گردیده است غنچه سراپا دهان و لب
زین آرزو که بوسدش از دور پشت دست
گل گل شکفتن از تو و تسلیم از بهشت
برقع گشودن از تو و از حور پشت دست
واعظ بیاد شهد لبش بسکه میگزد
می گرددش چو خانه زنبور پشت دست

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
ز بسکه قوت جذب نگاه با آن روست
بهر که حرف زنم روی گفت و گو با اوست
گرش بود نظری با سگان درگه خویش
نگنجدم دگر از شوق استخوان در پوست
بنای حسن ز اول نهاده اند بناز
به سنگ سخت دلی پای طاق آن ابروست
چو کاسه یی که نویسند هفت سلام در آن
ز زعفران رخم نقش کاسه زانوست
غم از دورویی ابنای روزگار مدار
که پنج روز دگر کارها همه یکروست
ز ناز بسکه گره ز ابروش جدا نشود
شود خیال که خالش بگوشه ابروست
نمیتوان شدن از فکر نرگسش بیرون
خیال چشم فسون ساز آن پری جادوست
خموش باش که گوش زمانه کم شنواست
اگرچه واعظ کلک تو هم بسی پرگوست

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
درها همه بسته است گشاده است در دوست
درهای شهان طاق نماها ز در اوست
با نیک و بدم شیوه به جز یک جهتی نیست
لوح دل من چون ورق آینه یک روست
با آینه آرایش خود رسم زنان است
خود ساختن مرد به آیینه زانوست
هر اشک که دیده ز شرم گنه آید
یک شعبه باریک ز آبیست که در روست
سنبل بر گیسوی تو کم بوی تر از رنگ
گل پیش گل روی تو بی رنگ تر از بوست
واعظ ز تو سیم و زر و از ما غم جانان
ما را عوض بالش زر بالش زانوست

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
خاطرت چون رم کند از هر دو عالمرام اوست
تا ز هستی کنده یی دل را نگین نام اوست
تا بفکر خویش افتادیم صید او شدیم
هر به خود پیچیدن ما حلقه یی از دام اوست
یاد او در خاطرم آسوده نتواند نشست
بی قراریهای عاشق بستر آرام اوست
عذر خواهیهای لطفش از دلم بیرون نبرد
این چه دلچسبی است با شیرینی دشنام اوست
بیقراری میرساند مژده او را بما
واعظ آواز تپیدنهای دل پیغام اوست

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
واعظ دل شده هرجا که بود بنده اوست
ذره دور است ز خورشید ولی زنده اوست
خاک از ژاله عرقناک و سپهر از انجم
فرش تا عرش سراپا همه شرمنده اوست
ای زمین زاده مکش بر در حق گردن عجب
کآسمان نیز باین قدر سرافگنده اوست
چون گلی کان شود از باد پریشان دیگر
زآن دل آرام محالست که برکنده اوست
آتش غم بدلم پرتوی از مهر وی است
دود سودا بسرم سایه پاینده اوست
اگر از واعظ بی نام و نشان میپرسی
زار او خسته او کشته او زنده اوست

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
گفتمش آن آتش است گفت که نیروست روست
گفتمش آن دود چیست گفت که آن موست موست
من که بملک جهان ندهم یک موی او
دل بجهان چون دهم در دل من اوست اوست
چون شود او جلوه گر در قدم سرو او
جان من آب است آب جسم منش جوست جوست
آنکه شود پردگی مغز بود مغز مغز
وآنکه بود خودنما پوست بود پوست پوست
شرم بود همچو آب در گهر آدمی
هست بها در حیا آب چو در روست روست
کس نپسندد ترا زآنکه توی خودپسند
گر تو به خود دشمنی خلق بود دوست دوست
پا ننهد یاد دوست در دل پرکبر و ناز
دل چو شود خاکسار یار مرا کوست کوست
سیم و زر و ملک و مال دشمن جان تواند
با تو کسی نیست نیست غیر غم دوست دوست
چشم سیه مست او گر گزدش دور نیست
واعظ بی دل کباب ز آتش آن خوست خوست

وزن: مُفْتَعِلُنْ فاعِلُنْ مُفْتَعِلُنْ فاعِلُنْ
بحر: منسرح مطوی مکشوف
نشانه‌های عروضی: - U U - | - U - | - U U - | - U -