بسم الله الرحمن الرحیم
ابوحنیفه گفت امیر به کفارت سوگند دادن تواناتر از من است منصور فرمان داد که همان زمان بزندانش افکندند
از ذوق صدای نایت ای رهزن هوش
وز بهر نظاره ی تو ای مایه ی نوش
چون منتظران بهر زمانی صد بار
جان بر درچشم آید و دل بر در گوش
نکویی یا بدان کردن وبال است
ندانند این سخن جز هوشمندان
زبهرآن که با گرگان نکویی
ستمکاری بود بر گوسفندان
در سر کاری که درآیی نخست
رخنه ی بیرون شدنش کن درست
تا نکنی جای قدم استوار
پای منه در طلب هیچ کار
چاره ی دین ساز که دنیات هست
تا مگر آن نیز بیاری به دست
ای که ز امروز نه ای شرمسار
آخر از آن روز یکی شرم دار
قلب مشو تا نشوی وقت کار
هم ز خود وهم زخدا شرمسار
مست چه خسبی که کمین کرده اند
کارشناسان نه چنین کرده اند
چون تو خجل وار بر آری نفس
فضل کند رحمت فریاد رس
خویشتن آرای مشو چو بهار
تا نکند در تو طمع روزگار
عیب جوانی نپذیرفته اند
پیری و صد عیب چنین گفته اند
فارغی از قدر جوانی که چیست
رو که بر این غفلت باید گریست
شاهد باغ است درخت جوان
پیر شود بشکندش باغبان
شاخ تر از بهر گل نوبر است
هیزم خشک از پی خاکستر است
عهد جوانی به سر آمد بخسب
روز شد اینک سحر آمد مخسب
ترا حرفی به صد تزویر در مشت
منه بر حرف کس بیهوده انگشت
سخن در تندرستی تن درست است
که در سستی همه تدبیر سست است
چو خواهی صد قبا در شادکامی
بدر پیراهنی در نیکنامی
بدین قالب که بادش در کلاه است
مشو غره که این یک مشت کلاه است
رها کن غم که دنیا غم نیرزد
مکش سختی که سختی هم نیرزد
چنان راغب مشو در جستن کام
که از نایافتن رنجی سرانجام
حدیث کودکی و خودپرستی
رها کن کان خماری بود و مستی
چو عمر از سی گذشت و یا خود از بیست
نمی شاید دگر چون غافلان زیست
نشاط عمر باشد تا چهل سال
چهل رفته فرو ریزد پر و بال
پس از پنجه نباشد تن درستی
بصر کندی پذیرد پای سستی
چو شصت آمد نشست آمد پدیدار
چو هفتاد آمد افتاد آلت از کار
به هشتاد و نود چون در رسیدی
بسا سختی که از گیتی کشیدی
از آن جا گر به صد منزل رسانی
بود مرگی به صورت زندگانی
سگ صیاد طاهر گیر گردد
بگیرد آهویش چون پیر گردد
چو در موی سیاه آمد سپیدی
پدید آمد نشان ناامیدی
زپنبه شد بناگوشت کفن پوش
هنوز این پنبه بیرون ناری از گوش
جوانی گفت پیری را چه تدبیر
که یار از من گریزد چون شوم پیر
جوابش داد پیر نغز گفتار
که در پیری تو خود بگریزی از یار
غافل منشین نه وقت بازی است
وقت هنر است و سرفرازی است
که امروز که روز عمر برجاست
می باید کرد کار خود راست
فردا که اجل عنان بگیرد
عذر تو بجان کجا پذیرد
از پنجه ی مرگ جان کسی برد
کو پیش زمرگ خویشتن مرد
یک دسته گل دماغ پرور
از خرمن صد گیاه خوشتر
هر نقد که آن بود بهایی
بفروش چو آیدش روایی
گر خرابم کنی از عشق چنان کن باری
که نباید دگرم منت تعمیر کشید
نیز گویند آن را از آن روز جمعه نامیده اند که مردمان در آن روز بهر نماز گرد شوند
از باغ جنان فتاده در دام عذاب
آدم زپی گندم و من بهر شراب
مرغان بهشتیم عجب نبود اگر
او از پی دانه رفت و من از پی آب
خاک رهش به مردم آسوده کی دهند
کاین توتیا به مردم بی خواب می دهند
غم بامن و من با غمش خو کرده ام ای مدعی
لطفی بباید کردن و ما را به هم بگذاشتن
زیمن عشق بر وضع جهان خوش خنده ها کردم
معاذالله اگر روزی به دست روزگار افتم
مخور بسیار چون کرمان بی زور
به کم خوردن کمر بربند چون مور
حرام آمد علف تاراج کردن
به دارو طبع را محتاج کردن
مخور چندان که خرماخوار گردد
گوارش در دهان مردار گردد
چو باشد خوردن نان گلشکر وار
نباشد طبع را با گلشکر کار
جهان زهر است و زهر تلخناکش
به کم خوردن توان رست از هلاکش
قرص جوی می شکن و می شکیب
تا نخوری گندم آدم فریب
تا شکمی نان و کفی آب هست
کفجه مکن بر سر هر کاسه دست
آن خورو آن پوش چو شیر و پلنگ
کآوری آن را همه ساله به چنگ
نانخورش از سینه خود کن چو آب
وز دل خود ساز چو آتش کباب
گر دل خرسند نظامی تراست
ملک قناعت به تمامی تراست
اگر باشی به تخت و تاج محتاج
زمین را تخت کن خورشید را تاج
به خرسندی بر آور سرکه رستی
بلایی محکم آمد خودپرستی
در این هستی که یابی نیستی زود
نباید شد به هست و نیست خوشنود
لباسی پوش چون خورشید و چون ماه
که باشد تا تو باشی با تو همراه
جهان چون مار افعی پیچ پیچ است
مخواه از وی کز او در دست هیچ است
خرسندی را به طبع در بند
میباش بدانچه هست خرسند
اجرت خور دسترنج خود باش
گر محتشمی به گنج خود باش
نزدیک رسید کار می ساز
با گردش روزگار می ساز
جز آدمیان هر آنچه هستند
بر شقه قانعی نشستند
در جستن رزق خود شتابند
سازند بدان قدر که یابند
آن گاه رسی به سر بلندی
کایمن شوی از نیازمندی
خرسند همیشه نازنین است
خرسندی را ولایت این است
از بندگی زمانه آزاد
غم شاد باو و او به غم شاد
صد تیغ بلا زهر طرف آخته اند
بر ما همه شبرنگ جفا تاخته اند
فریاد که دشمنان به هم ساخته اند
واجبات به حال ما نپرداخته اند
به شادی شغل عالم درج میکن
خراجش میستان و خرج میکن
گشایی بند بگشایند بر تو
فرو بندی فروبندند بر تو
بزرگی بایدت دل در سخابند
سرکیسه به بند و گند نابند
نصیحت بین که آن هندو چه فرمود
که چون نانی بیابی زود خور زود
از من آموخت شیخ افزون زدن
بربام صلاح کوس ناموس زدن
رفتم که به پیر دیرهم یاد دهم
آیین بت و طریق ناقوس زدن
اندر آن معرض که خود را زنده سوزد اهل درد
ای بسا مرد خدا کو کمتر از هندوزنی است
مردی افلاطون را پرسید چه گویی در این که ازدواج کنم یا نکنم گفت هر کدام که کنی پشیمانی آرد
عمری گذشت و راه سلامت نیافتم
شرمنده این دلم که چها در خیال داشت
آفت ادراک این قیل است و قال
خون به خون شستن حلال آمدحلال
هین و هین ای راهرو بیگاه شد
آفتاب عمر سوی چاه شد
تو مگو فردا که فرداها گذشت
تا به کلی نگذرد ایام گشت
تو مگو ما را به آن شه بار نیست
با کریمان کارها دشوار نیست
عور و تور و لنگ ولوک و بی ادب
سوی او می غیژ و او را می طلب
و عده ی فردا و پس فردای تو
انتظار حشر باید وای تو
مرا به مدرسه ها پیش از این به کسب علوم
قرار مدرسه و فکر درس بودی و کار
کنون به چشم غزالانم چنان کردند
که شب به خواب خوش اندر غزل کنم تکرار
مبادی آن نیز معرفت حدو و غایتش و اصطلاحات متصوفه است
ظهور جمله ی اشیا به ضد است
ولی حق را نه مانند و نه ند است
چو نبود ذات حق را ضد و همتا
ندانم تا چگونه دانی او را
چو نور حق ندارد نقل و تحویل
نیابد اندر او تغییر و تبدیل
اگر خورشید بر یک حال بودی
شعاع او به یک منوال بودی
ندانستی کسی کین پرتو اوست
نبودی هیچ فرق از مغز تا پوست

وزن: مُفْتَعِلُنْ مُفْتَعِلُنْ فاعِلُنْ
بحر: سریع مطوی مکشوف
نشانه‌های عروضی: - U U - | - U U - | - U -