cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
جایی  که بود پیش بری پیش نبردن
مفت تو اگر پیش بری بیش نبردن
تا چند توان زیست به افسون رعونت
مکروهتر از سجده  به هر کیش نبردن
ای شیخ تو درکشمکشی ورنه بهشتی است
از شانه قیامت به سر ریش نبردن
انبوهی مو نسبت تنزیه ندارد
حکم ست به فردوس بز و میش نبردن
برگشتن مژگان بتان قاصد نازی ست
ظلم است نویدی به دل ریش نبردن
دردا که دل اگه نشد از لذت دردی
خون می خورم از آبله بر نیش نبردن
ساقی خط ییمانه نی ام حوصله تا چند
حیف است به موج می ام از خویش نبردن
جز در سخن بی غرضی راست نیاید
بر خلق ستمنامه تشویش نبردن
بیدل همه دم مزرع اقبال کریمان
سبز است ز آب رخ درویش نبردن

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
در این محفل ندارد یمن راحت چشم واکردن
پریشانی ست مشت خاک را سر بر هوا کردن
اگر یک سجده احرام نماز نیستی بندی
قضای هر دو عالم می توان یکجا ادا کردن
مشو مغرور بنیادی که پروازست تعمیرش
ز غفلت چند خواهی تکیه بر بال هما کردن
بساط چیده صبح از نفس هم می خورد بر هم
ندارد آنقدر اجزای ما را توتیا کردن
رهایی نیست روشن طینتان را از سیه بختی
که نور و سایه را نتوان  به تیغ از هم جدا کردن
می مینای آگاهی فنا کیفیت است اینجا
به بنیاد خود آتش زد شرار از چشم وا کردن
مقام عافیت جز آستان دل نمی باشد
چو حیرت  بایدم در خانه  آیینه جا کردن
تمنا شد دلیل من به طوف  کعبه فیضی
که از هر نقش پایم می توان دست دعاکردن
به عریانی  گریبان چاکی از سازم نمی خندد
مدوز ای وهم بر پیراهن مجنون قبا کردن
گداز یأس در بارم مکن تکلیف اظهارم
شنیدم سرمه است و سرمه نتواند صدا کردن
اگر روشن شود بیدل خط پرگار تحقیقت
توانی بی تأمل ابتدا را انتها کردن

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
ندارد موج جز طومار رمز بحر وا کردن
توان سیر دو عالم در شکست رنگ ما کردن
امل می خواهد از طبع جنون  کیشت پشیمانی
به راه آورده تیری را که می باید خطا کردن
دویی در کیش از خود رفتگان کفر است ای زاهد
من و محو صنم  گشتن تو و یاد خدا کردن
شرار بی دماغم آنقدر کم فرصتی دارم
که نتوانم نگاهی را به غیرت آشنا کردن
هوس فرسوده بوی  کف پایی ست اجزایم
وطن می بایدم در سایه برگ حنا کردن
ز نیرنگ خرامت عالمی از خاک می جوشد
به رفتاری توان ایجاد چندین نقش پا کردن
تپیدم  ناله کردم  آب گشتم  خاک گردیدم
تکلف بیش ازبن نتوان به عرض مدعا کردن
حیا بگدازدم تا از هوسها دست بردارم
شرر دامان خس بی آب نتواند رها کردن
تلاش روزی از مجنون ما صورت نمی بندد
ندارد سنگ سودا دستگاه آسیا کردن
به هر واماندگی زین خاکدان برخاستن دارد
دمی چون گردباد از خویش می باید عصا کردن
به زهد خشک لاف تردماغیها مزن بیدل 
شنا نتوان به روی موج نقش بوریا کردن

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
خوشا ذوق فنا و وحشت ساز شرر کردن
ز سر تا پای خود محو یک انداز نظرکردن
غرور ناز و آنگه خاک  گردیدن چه ننگست این
حیا کن از دم تیغی  که می باید سپر کردن
حوادث کم کند آشفته اوضاع ملایم را
پریشانی نبیند آب از زبر و زبر کردن
چمن ساز بهار عشقم از شوقم مشو غافل
به مژگان بایدم  گلچینی داغ جگر کردن
به رنگی بی غبار افتاده در راه تو حیرانم
که بر آیینه چون آه سحر نتوان اثر کردن
غبار مقدمت حشر دو عالم آرزو دارد
قیامت می کند دل را نمی باید خبرکردن
به هر وحشت جنونم  گر بساط الفت آراید
صدا از خانه زنجیر نتواند سفر کردن
عرق غواص شرمم در غبار تهمت هستی
مرا افکند در آب از سر این پل  گذر کردن
به رنگ توأم بادام دلها را در این محفل
وطن باید ز تنگی در فشار یکدگر کردن
نموها نیست غیر از شوخی تن بر هوا تازی
ندارد نخل این بستان به اصل خود نظر کردن
تهی  گشتیم از خود تا ببالد نشیه دردی
نیستان  کرد ما را آرزوی ناله سر کردن
به دریای شهادت غوطه  گر نتوان زدن بیدل
گلویی می توان از آب جوی تیغ تر کردن

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
دل روشن چه لازم تیره از عرض هنر کردن
ز جوهر خانه آیینه را زیر و زبر کردن
به غیر از معنی خواری ندارد نقد تحصیلی
کتاب حرص را شیرازه از مد نظر کردن
اگر چون آفتاب آیینه همت جلا گردد
توانی خاک را از یک نگاه  گرم زر کردن
ز قید خود برای غنچه یکساعت  گلستان شو
نفس را تا به  کی شیرازه لخت جگر کردن
درین دریا که از ساحل تیمم می کند موجش
به آب دیده می باید وضویی چون  گهر کردن
به رنگ سایه  گم  کن نقش پا در نقش پیشانی
ره عجزی  که ما داریم آسان نیست سر کردن
ز خاکستر تفاوت نیست دود آتش خس را
ندارد آنقدر فرصت شب ما را سحر کردن
شرر در پنبه بستن نیست از انصاف آگاهی
ز مکتوبم ستم نتوان به بال نامه بر کردن
وبال لذت دنیاست بال رستگاریها
گره در کار نی  کم افتد از ترک شکر کردن
ز فیض اغنیا با تشنه کامیها قناعت کن
ندارد چشمه خورشید غیر از چشم تر کردن
فراهم تا شود سر رشته آغوش تحقیقت
چو تار سبحه از صد جیب باید سر به در کردن
ندامت می کشد عشق از دل افسرده ام بیدل
نداردگنج در وبرانه جز خاکی به سرکردن

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
بی سیر عبرتی نیست ترک حیا نکردن
چیزی به پیش دارد سر بر هوا نکردن
هنگامه رعونت مندیش خاصه شمع
در هر سرآتشی هست تا نقش پا نکردن
آیینه حضوریم اما چه می توان کرد
شرمت به  دیده ما زد قفل وا نکردن
در بارگاه اکرام مصنوع بی یقینی است
با یک جهان اجابت غیر از دعا نکردن
ازشوخ چشمی ما آن جلوه ماند محجوب
داد از جنون نگاهی آه از حیا نکردن
هر چند رنگ نازت مشاطه غنا بود
بر خون ما ستم کرد یاد حنا نکردن
حیفست محرم بحر بر موج خرده  گیرد
با خلق  بی حیایی  ست شرم از خدا نکردن
قلقل نواست مینا ای ساقیان صفیری
بر رنگ رفته ما تاکی صدا نکردن
وصل گهر درین بحر موقوف بی تلاشی است
ای موج  مصلحت نیست ترک شنا نکردن
نقد غنایم عمر واجستم از رفیقان
گفتند دامن هم ازکف رها نکردن
انجام کار چون موج منظور هیچکس نیست
عمریست می رود پیش رو بر قفا نکردن
محجوب گفتگوییم مقدور جستجوییم
گفتار ما خموشی ست کردار ما نکردن
بیدل غم علایق حیف است بار دوشت
سر نیست اینکه باید از تن جدا نکردن

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - - | - - U | - U - -
اگر مشت غبار خود پر یشان می توان کردن
به چشم هر دو عالم ناز مژگان می توان کردن
متاع زندگی هر چند می ارزد به باد اینجا
به همت اندکی زین قیمت ارزان می توان کردن
شب حرمان فرو برده ست عصیان گاه هستی را
اگر اشکی به درد آید چراغان می توان کردن
بهار دستگاه شوق و چندین رنگ سودایی
جنون مفتست اگر یک ناله عریان می توان  کردن
غبار وادی حسرت فسردن بر نمی دارد
به پای هر که از خود رفت جولان می توان کردن
اگر حرص  گهر دامن نگیرد قطره ما را
برون زین بحر چندین رنگ توفان می توان کردن
به رنگ شمع دارم رفتنی در پیش ازین محفل
به پا جهدی که نتوانم به مژگان می توان کردن
به وحشت دامن همت اگر یکچین بلند افتد
جهانی را غبار طاق نسیان می توان کردن
به طاووسی نی ام قانع زگلزار تماشایت
مرا زین بیشتر هم چشم حیران می توان کردن
ادبگاه محبت گر نباشد در نظر بیدل
ز شور دل دو عالم یک نمکدان می توان  کردن

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
به دل  گر یک شرر شوق تو پنهان می توان  کردن
چراغان چشمکی در پرده سامان می توان کردن
به رنگ غنچه  گردامان جمعیت به چنگ افتد
دل از اندیشه یک گل گلستان می توان کردن
زکلفت بایدم پرداخت حسرتخانه دل را
اگر تعمیر نتوان کرد ویران می توان کردن
گرفتم سیر این گلشن ندارد حاصل عیشی
چوگل از خون شدن رنگی به دامان می توان کردن
ادا فهم مضامین تمناها نه ای ورنه
چمن طرح از نوای عندلیبان می توان کردن
طلب چون چشم قربانی تسلی بر نمی دارد
نگه گو جمع شو مژگان پریشان می توان کردن
چو صبح از انفعال ساز هستی آب می گردم
که از خودگر روم یک آه سامان می توان کردن
توان مختارعالم شد زترک اختیارخود
که در بی دست و پایی آنچه نتوان می توان کردن
حسد هرجا به فهم مطلب عیب وهنرپیچد
بر استغنا هزار ابرام بهتان می توان کردن
به چشم امتیاز اسرار نیرنگ دو عالم را
اگر مژگان توان پوشید عریان می توان کردن
مقیم وسعت آباد تامل نیستی ورنه
به چشم مور هم یک دشت جولان می توان کردن
بهار بی نشانم لیک تا در فکر خویش افتم
ز موج یک جهان رنگم گریبان می توان کردن
شدم خاک و همان آیینه دار وحشتم بیدل
هنوز ازگرد من طوف غزالان می توان کردن

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
چقدر بهار دارد سوی دل نگاه کردن
به خیال قامت یار دو سه سرو آه  کردن
کس از التفات خوبان نگرفت بهره آسان
ره سنگ می گشاید به دل تو راه  کردن
ز قبول و رد میندیش  که مراد سایل اینجا
دم جرأتی ست وقف لب عذرخواه  کردن
به غرور جاه و شوکت ز قضا مباش ایمن
که به تیغ مرگ نتوان سپر از کلاه  کردن
ز مآل هستی آگه نشدند سرفرازان
که چو شمع باید آخر ز مناره چاه  کردن
به جهان عجز و قدرت چه حساب دارد این ها
تو و صدهزار رحمت من و یک  گناه  کردن
بر صنع بی نیازی چقدر کمال دارد
کف خاک برگرفتن  گل مهر و ماه  کردن
به محیطت او فکنده ست عرق تلاش هستی
چو سحاب چند خواهی به هوا شناه  کردن
اگر آگهی ز مهلت مکش انتظار فرصت
همه بی گه است باید عملت پگاه  کردن
ز ترانه های عبرت به همین نوا رسیدم
که در آینه نخواهی به نفس نگاه  کردن
ز معاشران چو بیدل غم لاله  کرد داغم
به چمن نمی توان رفت پی دل سیاه  کردن

وزن: فَعَلاتُ فاعِلاتُنْ فَعَلاتُ فاعِلاتُنْ
بحر: رمل مثمن مشکول
نشانه‌های عروضی: U U - U | - U - - | U U - U | - U - -
دمی ز عبرت اگر خم  کند حیا گردن
سر غرور نبندد به دوش ما گردن
ز سر خیال رعونت برآر و ایمن باش
رگی ست آنکه ز تن می کند جدا گردن
ز خود نمایی طاقت نمی توان برخاست
به حکم خجلت اگر بشکند عصاگردن
چه ممکن ست  که ظالم رسد به اوج کمال
مگرکشیدن دارش کند رسا گردن
رگی  که ساز تو دارد گسستن آهنگ است
چوگردباد مده تاب بر هوا گردن
به جسمت از رگ و پی آن قدر گرفتاری ست
که سرکشیده به چندین کمندها گردن
به هر که وانگری هستی ستم ایجاد
ز پشت پاش  کشیده ست پوست تا گردن
به رنگ دانه درین  کشتزار دعوی خیز
فتاده است سر و می کشد ز پاگردن
فکنده ایم سپر تا قضا چه پیش آرد
ستمگران دم تیغند و عجز ما گردن
تو از حلاوت تسلیم غافلی ورنه
چو نیشکر همه بند است جابجاگردن
اگر نه در دم تیغ محبت اعجازست
سر بریده قمری که دوخت با گردن
فغان که حق حضوری بجا نیاوردیم
چو شمع سر به هوا رفت زیر پا گردن
کسی مباد هوس میهمان خوان غرور
ز اشتهای سری  می خورد قفا گردن
ز ساز قلقل مینا شنیده ام بیدل
که سنگ اگر شکنی نیست بی صدا گردن

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
گر به خون مشتاقان تیغ او کشد گردن
تا قیامت از سرها جای مو دمد گردن
موجها نفس دزدید تا گهر به عرض آمد
کرده ام سری تعمیر از شکست صد گردن
حرص افسر آرایی سر به سنگ می کوبد
سجده مفت راحتها گرکند مدد گردن
هر چه دارد این مزرع برگ و ساز تسلیم است
تخم می دماند سر ریشه می دود گردن
انتخاب این مسلخ قطعه های همواری ست
پشت و سینه تا باشد کس نمی خرد گردن
کارگاه استعداد می کند چها ایجاد
خاک جبهه می بندد شعله می کشدگردن
زاهد از چنین دستار دست عافیت بردار
خواهدت شکست آخر زیر این سبدگردن
ای وبال پیدایی هستی است و رسوایی
از تو چند بردارد بار نیک و بدگردن
راه عافیت پویی رخش خودسری پی کن
منزلت سر دار است گر شود بلدگردن
گل قیامت چیدن در شکفتگی دارد
غنچه گرد و ایمن باش خنده می زندگردن
سرکشان دم افلاس رو به نقش پا دارند
هر قدر تهی گردد شیشه خم کندگردن
خاک ما سر مویی از زمین نمی بالد
یا رب ازکجا آورد این هزار قدگردن
تیغ برکف استاده ست صرصر اجل بیدل
همچو شمع در هر جا سر برآوردگردن

وزن: فاعِلُنْ مَفاعیلُنْ فاعِلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: مقتضب مثمن مطوی مقطوع
نشانه‌های عروضی: - U - | U - - - | - U - | U - - -
از خود سری مچینید ادبار تا به گردن
خلقی ست زین چنین سر بیزار تا به گردن
ای غافلان گر این است آثار سربلندی
فرقی نمی توان یافت از دار تا به گردن
تسلیم تیغ تقدیر زین بیشتر چه بالد
چون موست پیکر ما یک تار تا به گردن
زین سرکشی چه دارد طبع جنون سرشتت
آفات همچو سیل ست درکار تابه گردن
تمکین نمی پسندد هنگامه رعونت
زین وضع زیر تیغ ست کهسار تا به گردن
فرداست خاک این دشت پا بر سر شکسته ست
امروز در ته پاش انگار تا به گردن
خلقی ست زین جنونزار عریان بی تمیزی
دستار تا به زانو شلوار تا به گردن
رنج خلاب دنیا مست بهار خوبی ست
تا پا نهی که رفتی یک بار تا به گردن
مینای این خرابات بی می نمی توان یافت
در خون نشستگانند بسیار تا به گردن
از حرص ما تعلق دارد سر تملق
چندیش پای در گل بگذار تا به گردن
موج گهر چه مقدار از آب سر برآرد
دارد بنای اقبال دیوار تا به گردن
تا بند بندت از هم چون سبحه وا نگردد
عقد انامل یأس بشمار تا به گردن
تا زندگی ست چون شمع  ایمن نمی توان زیست
یک کوچه آتش از پاست این خار تا به گردن
در خلق اگر به این بعد بی ربطی وفاق ست
پیغام سر توان برد دشوار تا به گردن
کو سیلی ضروری یا تیغ امتحانی
خلقی نشسته اینجا بیکار تا به گردن
کو طاعتی که ما را تاکوی او رساند
تسبیح تا زبان ست زنار تا به  گردن
بید بهار یأسیم از بی بری مپرسید
اعضا به خم شکستیم زین بار تا به  گردن
رنگ حنایش امشب سیر بهار نازست
پابوس و منت خون بردار تا به گردن
زان جرأتی که سودم دستی به تیغ نازش
بردم ز هر سر انگشت زنهار تا به گردن
چون شعله برده بودم بر چرخ بار طاقت
رنگ شکسته ام کرد هموار تا به گردن
سودایی هوس را کم نیست موی سر هم
بیدل مپیچ ازین بیش دستار تا به  گردن

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - - | - - U | - U - -
با ما نساخت آخر ذوق شراب خوردن
چون میوه زرد گشتیم از آفتاب خوردن
مست ست طبع خود سر از کسب خلق بگذر
تا کم  کند جنونت می با گلاب خوردن
گر محرمی برون آ از تشنه کامی حرص
چون وهم غوطه تاکی در هر سراب خوردن
نقشی که مبهم افتد دل جمع کن ز فهمش
جهل است عشوه حسن زیر نقاب خوردن
آن چین ابرو امشب صد رنگ بسملم  کرد
زخم کمی ندارد تیغ عتاب خوردن
اغراض بیشمار است عرض حیا نگهدار
طعن جنون چه لازم از شیخ و شاب خوردن
پیچ و خم حوادث ما را نکرد بیدار
با سنگ بر نیامد پهلو به خواب خوردن
موقع شناس عصیان ذلت کش خطا نیست
می حکم شیر دارد در ماهتاب خوردن
بد مستی تنعم مغرورکرد ما را
ای کاش سیخ  می خورد حرص از کباب خوردن
ملک تو نیست دنیا کم  کن تصرف اینجا
مال حرام تا کی بهر صواب خوردن
ترک تلاش دارد آب رخ قناعت
سیر است موج  گوهر از پیچ و تاب خوردن
تحصیل روزی آسان نتوان شمرد بیدل
تکلیف خاک و خون ست این نان و آب خوردن

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - - | - - U | - U - -
چه دارد این گیر و دار هستی  گداز صد نام و ننگ خوردن
شکست آیینه جمع  کردن فریب تمثال رنگ خوردن
خوشست از ترک خودنمایی دمی ز ننگ هوس برآیی
به  کسوت ریش روستایی ز شانه تا چند چنگ خوردن
شرار تا سر ز خود برآرد نه روز بیند نه شب شمارد
دماغ کمفرصتان ندارد غم شتاب و درنگ خوردن
مزاج همت نمی شکیبد که ساز نخلش نظر فریبد
به صد فلک دست و دل نزیبد فشار یک چشم تنگ خوردن
کم تلاش هوس شمردم قدم به عجز طلب فشردم
به کعبه امن راه بردم ز تیشه بر پای لنگ خوردن
طمع به هر جا فشرد دندان ز آفتش نیست باک چندان
به اشتهای غرض پسندان زبان ندارد تفنگ خوردن
چه سان به تدبیر فکر خامت خمار حسرت رود ز جامت
که در نگین هم به قدر نامت فزوده خمیازه سنگ خوردن
اگر جهان جمله لقمه زاید ز فکر جوع تو برنیاید
مگر چو آماج لب گشاید ز عضو عضوت خدنگ خوردن
به ظلمت آباد ملک صورت دلست سرمایه کدورت
ندارد ای بیخبر ضرورت به ذوق آیینه زنگ خوردن
به سعی تحقیق پر دویدی به عافیت هرزه خط کشیدی
نه او شدی نی به خود رسیدی چه لازمت بود بنگ خوردن
به کیش آن چشم فتنه مایل به فتوی آن نگاه قاتل
بحل گرفتند خون بیدل چو می به دین فرنگ خوردن

وزن: مَفاعِلُنْ فَعْ مَفاعِلُنْ فَعْ مَفاعِلُنْ فَعْ مَفاعِلُنْ فَعْ
نشانه‌های عروضی: U - U - | - | U - U - | - | U - U - | - | U - U - | -
چه بود سر و کار غلط سبقان در علم و عمل به فسانه زدن
ز غرور دلایل بیخردی همه تیر خطا به نشانه زدن
تب و تاب قیامت و غلغل آن به حیا رها کن و قصه مخوان
حذر از نفسی  که در اهل زمان رسد آتش دل به زبانه زدن
ز مزاج جهان غرور نفس غلط است نشاندن جوش هوس
که ز مزرع فتنه نمو نبرد سر و گردن خوشه و دانه زدن
همه  گر تک و تاز جنون طلبی  کشدت به وصول بساط غنا
چو طبیعت موج  گهر نسزد ز محیط ادب به  کرانه زدن
مژه از توقع  کار جهان به هم آر و غبار هوس بنشان
 به کشودن چشم طمع نتوان صف حلقه به هر در خانه زدن
عقبات جهنم و رنج ابد نرسد به عذاب نفاق و حسد
تو امان طلب از در خلد و درآ به تغافل از اهل زمانه زدن
اگرم به فلک طلبد ز زمین وگرم به زمین فکند ز فلک
به قبول و اطاعت حکم قضا نتوان در عذر و بهانه زدن
دل عاشق و عجز مزاج  گدا سر حسن و غرور دماغ جفا
من و آینه داری عرض وفا تو و طره عربده شانه زدن
به دماغ تغیر ناز بتان ز خرابی بیدل ما چه زیان
که به کلفت طبع غنی نزند غم پینه به دلق گدا نزدن

وزن: مُتَفاعِلُنْ مُتَفاعِلُنْ مُتَفاعِلُنْ مُتَفاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: U U - U - | U U - U - | U U - U - | U U - U -
نسزد زجوهرفطرتت به جنون شبهه وشک زدن
چو نفس جریده ماو من به هوس نوشتن و حک زدن
به بساط جرعه کشان تو غم نقل و باده که می کشد
که توان ز حرف تبسمت به هزار پسته نمک زدن
چه ظهورگرد سپاه تو چه خفا تغافل جاه تو
به گشاد و بست نگاه تو در راز ملک و ملک زدن
به جهان رنگ فنا اثر غم امتحان دگر مبر
بر محرمان ستم است اگر زرگل رسد به محک زدن
تو شه قلمرو عزتی چه جنون ز طبع  تو جوش زد
که درند جیب تعینت غم پینه بر کپنک زدن
ز مزاج پیچش خلق دون خجل است طعنه گر فنون
نشوی جراحت مرده را هوس آزمای کلک زدن
اثر دماغ رعونتت شده رنگ پستی دولتت
به کجاست  گوشه زانویی  که توان علم به فلک زدن
بگذر ز حاصل مدعا که به حکم فرصت بی بقا
چمن است بر سر زخم ما گل انتظار گزک زدن
پی وهم هرزه عنان مدو به سراب غرق  گمان مشو
ز شنای بحر گمان مرو به خیال باطل حک زدن
حذرای حسود جنون حسب  که به حکم آگهی ادب
مثلی که بیدل مازند به تو نیست  کم ز کتک زدن

وزن: مُتَفاعِلُنْ مُتَفاعِلُنْ مُتَفاعِلُنْ مُتَفاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: U U - U - | U U - U - | U U - U - | U U - U -
گر حنا بر خاک پایت جبهه ساخواهد شدن
خون صدگلزار پا مال حنا خواهد شدن
ما اسیران را به سامان گاه اقبال فنا
تیغ قاتل سایه بال هما خواهد شدن
از رعونت بگذر ای غافل که آخر شعله را
سرکشیها زیر دست نقش پا خواهد شدن
خودنمایی گر به این خجلت عرق سامان شود
عکس در آیینه غواص حیا خواهد شدن
نیست غم گر آب و رنگ این چمن بر باد رفت
شبنم ما نیز اجزای هوا خواهد شدن
از نوید پیری ام بر زندگانی نازهاست
کز خمیدن قامتم زلف دوتا خواهد شدن
نیستم غفلت سواد نسخه هستی چو شمع
یکسر این اجزا به چشمم توتیا خواهد شدن
گر چنین داردکمین عافیت سرگشتگی
سنگ این کهسار یکسر آسیا خواهد شدن
دامن الفت زگرد این و آن افشانده گیر
رنگ و بو آخر ز برگ  گل جدا خواهد شدن
امتحانی گر ز جولانگاه طاقت  گل کند
سعی ما از سایه دامن زبر پا خواهد شدن
در جنون سامان جیب و دامنی درکار نیست
جامه عریانی از رنگم قبا خواهد شدن
شوق طاووس است بیدل بیضه می باید شکست
صد در فردوست از یک عقده وا خواهد شدن

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
موج خونم هر قدر توفان نما خواهد شدن
حق شمشیر تو رنگین تر ادا خواهد شدن
عمرها شد در تمنای خرامت مرده ام
خاک من آیینه آب بقا خواهد شدن
از تغافل چند بندی پرده بر روی بهار
چشم وا کن غنچه بادام وا خواهد شدن
در دم مردن مرا بر زندگی افسوس نیست
حیف دامانت  که از دستم رها خواهد شدن
قدر مشتاقان بدان ای ساده رو کز جوش خط
بی نیازیها زبان التجا خواهد شدن
در کمین شعله هر شمع داغی خفته است
هر کجا تاجیست آخر نقش پا خواهد شدن
بی تلافی نیست شوقم در تک و پوی وصال
دست اگر کوتاه شد آهم رسا خواهد شدن
نشیه آب و گل و شوخی بنای وحشتیم
دامنی  گر بشکنی تعمیر ما خواهد شدن
در بیابانی که دل می نالد از بار غمت
گر همه  کوه است پا مال صدا خواهد شدن
پختگان یکسر کباب انتظار خامی اند
انتهای هر چه دیدی ابتدا خواهد شدن
گر به  این افسردگی جوشد جنون اعتبار
بحر را موج  گهر زنجیر پا خواهد شدن
جاده سر منزل تحقیق ما پوشیده نیست
نقش پا تا خاک  گشتن رهنما خواهد شدن
دوری از دلدار ننگ اتحاد معنوی است
موج ما با گوهر از گوهر جدا خواهد شدن
سرمه صد نرگسستان عبرت است اجزای ما
خاک اگر گردیم چندین چشم وا خواهد شدن
نیستم بیدل چو تخم از خاکساری ناامید
آخر این افتادگیهایم عصا خواهد شدن

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
گر به این واماندگی مطلق عنان خواهم شدن
گام اول در رهت سنگ نشان خواهم شدن
جبهه من درکمین سجده ای فرسوده است
عالمی را قبله ام گر آستان خواهم شدن
اینقدر کز خود به فکر جستجویت رفته ام
گر نگردم بی نشان عنقا نشان خواهم شدن
خاکساری نیست آن تخمی که پا مالش کنند
با زمینی  گر بسازم آسمان خواهم شدن
غیر جیب بیخودی خلوتگه آرام نیست
در شکست رنگ چون آتش نهان خواهم شدن
اشک مجنونم تسلی در مزاجم تهمتی ست
از چکیدن گر فرو ماندم روان خواهم شدن
آتش یاقوت من خاموش روشن کرده اند
از تکلف تا کجا صاحب زمان خواهم شدن
با چنین ضعفی که سازش  جزشکست رنگ نیست
گر به  گردون هم برآیم  کهکشان خواهم شدن
خشک بردارید ازین دریاگلیم ابر من
یک عرق  گر نم  کشم صد دل  گران خواهم شدن
با همه افسردگی بیدل چو آواز جرس
گر روم از خود دلیل  کاروان خواهم شدن

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
همعنان آهم آشوب جهان خواهم شدن
پیرو اشکم محیط بیکران خواهم شدن
دل ز نیرنگ تغافل های او مأیوس نیست
ناز می گویدکه آخر مهربان خواهم شدن
چون سحر زخمم سفارشنامه گلزار اوست
قاصد خون گر نباشد خود روان خواهم شدن
نرگسش را گر چنین با تیره روزان الفت است
بعد ازین چون مردمک یک سرمه دان خواهم شدن
پیش خورشیدش مرا از صبح بودن چاره نیست
هر کجا او ماه باشد من کتان خواهم شدن
من که از خود رفتنم دشوار می آید به چشم
محرم طرز خرام او چه سان خواهم شدن
دستگاه ناتوانان جز تظلم هیچ نیست
چون نفس بر خویش اگر بالم فغان خواهم شدن
بیدماغ فرصتم سودایی اقبال کیست
تا هما آید به پرواز استخوان خواهم شدن
خانه جمعیتم بی آفت وسواس نیست
تا کجاها خواب چشم پاسبان خواهم شدن
می کشم عمری ست بیدل خجلت نشو و نما
در عرق مانند شمع آخر نهان خواهم شدن

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
رساند عمر به جایی دل از وفا کندن
که کس نگین نتواند به نام ما کندن
ز دست عجز بلندی چه ممکن است اینجا
مخواه از آبله دندان پشت پا کندن
اگر به ناله  کنی چاره  گرانی دل
هزارکوه توانی به یک صدا کندن
به جا نکنی نشود کام مدعا شیرین
زمین مرقد فرهاد تا کجا کندن
چو بخت نیست به اقبالت اشتلم چه بلاست
ز رشک سایه نباید پر هما کندن
جهان چو شمع فرو می رود به  خاک سیاه
به سر فتاده هواهای زیر پا کندن
قد دو تا به کجا می بری تأمل  کن
عصا به پیش گرفته ست جابه جا کندن
چو صبح شهرت موهوم جز خجالت نیست
نگین به خنده ده از نقش بر هواکندن
گشود تکمه به پیراهن حیا مپسند
قیامت است دل از بند آن قباکندن
به وهم نشو و نما نخل های این گلشن
رسانده اند به گردون ز بیخها کندن
فتادکشمکشی چند درکمین نفس
خوش است گر کند این ریشه را رسا کندن
تلاش رزق به تهدیدکم نشد بیدل
فزود تیزی دندان آسیا کندن

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
تا چند به عیب من وما چشم گشودن
آیینه ما آب شد از شرم نمودن
مانند شرر دانه بیحاصل ما را
نا کاشته دیدند سزاوار درودن
زین بیش که کاهیدی از اسباب تعین
ای صفر هوس بر تو چه خواهند فزودن
جمعیت دل وقف مقیم پس زانوست
باید به تامل مژه ای چند غنودن
نا صافی دل بیخبر از وهم و گمان بود
تمثال بر آیینه ما بست زدودن
علم و عملی چند که افسانه وهم است
می جوشد ازین پرده  چو گفتن ز شنودن
ما را به تصرفکده عالم اسباب
دستی ست که باید چو نفس بر همه سودن
خمیازه غنیمت شمرد ذوق وصالم
چشمم به  تو وا می کند آغوش گشودن
ما خاک نشینان چمن عیش دوامیم
گل از سر تسلیم محالست ربودن
جز عجز ز پیدایی ما پرده گشا نیست
انداز خمی هست در ابروی نمودن
بیدل  رم فرصت سرو برگ نفس  توست
جایی که تو باشی نتوان آنهمه بودن

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
خلقی ست غافل اینجا از کشتن و درودن
چون خوشه  های  گندم صد چشم و یک غنودن
گل  کردن حقیقت چندین مجاز جوشاند
بر خویش پرده  ها بست این نغمه از سرودن
گر نوبهار هستی این رنگ جلوه دارد
نتوان زد از خجالت  گل بر سر نمودن
آن به  که همچو طاووس از بیضه بر نیایی
چشم هزار دام ست در راه پر گشودن
رفع صداع هستی در سجده صندلی داشت
بر عافیت تنیدیم آخر زجبهه سودن
گوش از فسانه ما پیش از تمیز بربند
حرف زبان شمعیم داغ دل شنودن
ای حرص جبهه واری عرض حیا نگهدار
تاکی به رنگ سوهان سرتا قدم ربودن
سیلاب خانه اینجا تشویش رفت و در بست
غارتگری ندارد آیینه جز زدودن
تحقیق موج بی آب صورت نمی پذیرد
از خویش نیز خالیست آغوش  بی تو بودن
بر رشته تعلق چندین مپیچ بیدل
جز درد سر ندارد از موی سر فزودن

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - - | - - U | - U - -
غنیمت  گیر چون آیینه محو شان خود بودن
جهانی را تماشا کردن و حیران خود بودن
چه صحرا و چه  گلشن  گر تأمل رهبرت  گردد
سلامت نیست غیر از پای در دامان خود بودن
ز تشویش دو عالم چشم زخم آزاد می باشد
ته یک پیرهن از پیکر عریان خود بودن
دو دم شغل معاصی انتظار رحمتی دارد
که باید تا ابد شرمنده احسان خود بودن
تو محرم نشیه فرصت شناسی نیستی ورنه
به صد فردوس دارد ناز در زندان خود بودن
خیال سدره و طوبی نیاز طاق نسیان کن
نگاهی بایدت در سایه مژگان خود بودن
رضای خاطر فرصت ضرور افتاده است اینجا
به هر تقدیر باید خادم مهمان خود بودن
کمان قبضه اسرار یکتایی به زه دارد
مقیم گوشه تحقیق در میدان خود بودن
یقین را شبهه دیدی آگهی را جهل فهمیدی
خدایی داد از کف منکر فرمان خود بودن
وجوب آینه خود نیز جز پیش تو نگذارد
زمانی گر توانی محرم امکان خود بودن
به گرد خویش می گردد سپهر و نازها دارد
که تا هستی ست می باید همین قربان خود بودن
تبسم واری از اخلاق می خواهد وفا بیدل
نمک دارد همین مقدار شور خوان خود بودن

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -