cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
چو روی خود بهشتی دید در خواب 
روان هر سو چو کوثر چشمه آب 
کنار جوی ریحان بردمیده 
میان باغ طوبی سر کشیده 
فراز شاخ مرغان خوش آواز 
همی کردند با هم سر دل باز 
ز شبنم تاج گل چون تاج پرویز 
بر آن آویزه از در دلاویز 
همه خاکش عبیر و زعفران بود 
همه فرشش حریر و پرنیان بود 
صبا می کرد بر گل جان فشانی 
به گل می داد هر دم زندگانی 
میان باغ قصری دید عالی 
چو برج ماه خورشیدیش والی 
منور برجهای قصر یکسر
به ماه و مشتری و زهره و خور
ملک می گفت با خود که این چه جایست 
که جوزا صورت و حورا نمایست
بر آن آمد که فردوس برین است 
قصور خلد و جای حور عین است
درین بود او که ناگه بی حجابی 
ز بام قصر سر زد آفتابی 
چو خورشیدش عذار ارغوانی 
درخشان از نقاب آسمانی
بتی رعنا و کش ماه مقنع 
چو مه بر جبهه اکلیلش مرصع 
فروغ عارض او عکس خورشید 
نگین خاتمش را مهر جمشید 
ز سنبل بر سمن مرغول بسته 
ز موغولش بنفشه دسته دسته 
لب لعلش درخشان در نگین داشت 
به پیشانی خم ابروی چین داشت 
ز زلفش سنبل اندر تاب می شد 
ز شرم عارضش گل آب می شد 
اگر در دل خیالش بسته گشتی 
ز تاب دل عذارش خسته گشتی 
قضا شهزاده را ناگه خبر کرد 
در آن زلف و قد و بالا نظر کرد 
بزد آهی و احوالش تبه شد
چو زلف آن صنم روزش سیه شد
صباح زندگانی شد بر او شام 
که آمد آفتابش بر لب بام 
قضای آسمانی چون بر آید 
اگر بندی در از بامت درآید 
کمند عنبر از بالای آن قصر 
فروهشته ز سر تا پای آن قصر 
دل سودایی او بی سر و پا 
به مشکین نردبان بر شد به بالا 
دل جمشید را ناگه پری برد 
به دستانش ز دست انگشتری برد 
چو بیدل شد ملک فریاد دربست 
بجست از خواب و خواب از چشم او جست 
همی زد دست بر سر سنگ بر بر 
که نه دل داشت اندر بر نه دلبر 
همی نالید و در غم اشک می سفت 
به زاری این غزل با خویش می گفت

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
مطول قصه ای دارم که گر خواهم بیان کردن 
به صد طومار و صد دفتر نشاید شرح آن کردن 
به معنی صورتی امشب نمودی روی و این صورت 
نمی یارم عیان گفتن نمی شاید نهان کردن 
من این صورت کجا گویم من این معنی کرا گویم 
کز اینها نیست این صورت که پیدا می توان کردن 
دل من رفت و من دست از غم دل می زنم بر سر 
چرا تن می زنم باید مرا تدبیر جان کردن 
مرا یاری درونی نیست غیر از اشک و من او را 
به جست و جوی این حالت نمی یارم روان کردن 
به مهر روی او با صبح خواهم همنفس بودن 
به بوی زلف او بر باد خواهم جان فشان کردن

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
گوییا این نقش بیجان صورت جان من است
نقش بیحانش مخوان کان نقش جانان منست
می دمد بویی و هر دم بلبل جان در قفس
می کند فریاد کاین بوی گلستان منست
خود چه نوراست آن که دل خود را بر او پروانه وار
می زند کاین عکس از آن شمع شبستان منست
می گشاید دل مرا از بند زلف نازنین
حلقه زلفش کلید قفل زندان منست
گر کند قصد سر من بر سر من حاکمست
ور نماید میل جان شکرانه بر جان منست
صورتی در پیش دارم خوب و می دانم که این
صورت جمعیت حال پریشان منست

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
ملک بگشاد راز صورت خواب
یکایک بازگفت آن شب به مهراب
بدان نقاش گفت ای صورت انگیز
کنون این چاره را رنگی برآمیز
چو حاصل کرده ای رنگی ز یارم
یکی نقشی به دست آور نگارم
تو این رنج مرا گر چاره سازی
ز هر گنجت ببخشم بی نیازی
چو مهراب این سخن از شاه بشنید
زمانی در درون خود بپیچید
جوابش داد این کاری عظیم است
درین صورت بسی امید و بیم است
ز چین تا روم راهی بس دراز است
همه راهش نشیب اندر فرازست
درین ره بیشه و دریا و کوه است
ز دیو و دد گروه اندر گروه است
ملک را رفتن آنجا خود نشاید
به ننگ و نام کاری بر نیاید
ملک را خوش نیامد کار مهراب
شد از گفتار پیچا پیچ در تاب
جوابش داد این گفتار سست است
قوی رایت ضعیف و نادرست است
نمی باید در امید بستن
نمی شاید دل عاشق شکستن
ترا باید بزرگ امید بودن
چو سایه در پی خورشید بودن
درین ره نیز خواهم شد چو خنجر
به سر خواهم برید این ره سراسر
چو مهراب آتش کین ملک دید
به پیشش روی را بر خاک مالید
که من طبع ملک می آزمودم
در راز درونی می گشودم
چو دانستم که عشقت پای بر جاست
کنون این کار کردن پیشه ماست
رکاب اندر رکابت بسته دارم
عنانت با عنان پیوسته دارم
به هر جانب که بخرامی روانم
به هر صورت که فرمایی بر آنم
کنون باید بسیج راه کردن
شهنشه را ز حال آگاه کردن
بضاعت بردن از هر جنس با خویش
گرفتن پس طریق روم در پیش
به رسم تاجران در راه بودن
نمی شاید درین ره شاه بودن
درین معنی سخن بسیار گفتند
از آن گفت و شنید آن شب نخفتند
سحر چون رایت از مشرق برافراشت
فلک زیر زمین گنجی روان داشت
کلید صبح در جیب افق بود
برآورد و در آن گنج بگشود
برون آورد درج لعل پر زر
ز لعل و زر زمین را ساخت زیور

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
ملک جمشید کرد آن راز مشهور
فرستاد از در و درگاه فغفور
ندیمی را طلب فرمود و بنشاند
حکایت های شب یک یک فروخواند
به عزم روی دستوری طلب کرد
مثال حکم فغفوری طلب کرد
چو شاه این قصه را بشنید در جمع
برای روشنایی سوخت چون شمع
لبالب شد ز خشم و قصه بنهفت
به زیر لب سخن پرداز را گفت
برو از من بپرس آن نازنین را
پدید آرنده تاج و نگین را
بگویش این خیال از سر به در کن
به تارک ترک تاج و تخت زر کن
چرا چون نافه ببریدی ز مسکن
چرا چون لعل برکندی ز معدن
عزیز من مکن پند مرا خوار
جوانی خاطر پیران نگه دار
به پیران سر مکن از من جدایی
مده بر باد ملک و پادشاهی
نمی دانم پدر با تو چه بد کرد
که خواهی کشتنش در حسرت و درد
مرو از دست من ای شاهبازم
که چون رفتی نخواهی یافت بازم
به گیتی چون تو فرزندی ندارم
دلارایی و دلبندی ندارم
پدر دوران عمر خویش رانده ست
مرا غیر از تو خود عمری نمانده ست
تو نیز اکنون بخواهی رفتن ای عمر
نمی دانم چه خواهی گفتن ای عمر
رسول آمد حکایت با ملک گفت
ملک چون روزگار خود برآشفت
به سوی مادر آمد رفته در خشم
روان بر برگ گل بارانش از چشم
چو نور چشم خود را دید گریان
همایون گشت چون زلفش پریشان
روان برخاست چشمش را ببوسید
پس ار بوسیدنش احوال پرسید
پسر بنشست و با او راز می گفت
حدیث رفته یک یک باز می گفت
به دارای دو گیتی خورد سوگند
که گر منعم کند گیتی خداوند
به خنجر سینه خود را کنم چاک
به جای تخت سازم بستر از خاک
چو مادر قصه دلبند بشنید
ز جان نازنین او بترسید
بسی پند و بسی امید دادش
بدان امیدها می کرد شادش
ملک را گشت معلوم آن روایت
که با او در نمی گیرد حکایت
فرستاد و شبی مهراب را خواند
بسی با او ز هر نوعی سخن راند
ملک را گفت مهراب ای خداوند
اگر خواهی بقای جان فرزند
بباید ساختن تدبیر راهش
که دارد ایزد از هر بد نگاهش 
روان می بایدش کردن هم امروز
مگر گردد به بخت شاه فیروز
نهاد آنگه ملک سازه ره آغاز
به یک مه کرد ساز رفتنش ساز
غلامان سمن رخسار سیصد
کنیزان پری دیدار بی حد
بسی شد هودج و کوس و علم راست
هیونان را به هودج ها بیاراست
نشانده نازکان را در عماری
چو اندر غنچه گل های بهاری
ز نزدیکان دوراندیش بخرد
روان کرد اندران موکب تنی صد
بسی جنگ آوران رزم دیده
جفای نیزه و خنجر کشیده
بسی مردم ز هر جنسی فرستاد
بسی پند و بسی اندرزشان داد
روان شد کاروانی فوج بر فوج
تو پنداری که زد دریای چین موج
درایش ناله بر گردون کشیده
درنگ او به هندوستان رسیده
جلاجل را هان بر مرحبا بود
همه کوه و در آواز درا بود

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
به روز فرخ و حال همایون 
ملک جمشید رفت از شهر بیرون 
برون بردند چتر و بارگاهش 
خروشان و روان در پی سپاهش 
ز آه و ناله می نالید گردون 
ز گریه سنگ را می شد جگر خون 
پدر می زد به زاری دست بر سر 
به ناخن چهره برمی کند مادر 
سرشک از دیده باران گفت  ای رود 
ز مادر تا قیامت باش بدرود 
بیا تا در بغل گیرم به نازت 
که می دانم نخواهم دید بازت 
بیا تا یک نظر سیرت ببینم 
به چشمان گرد رخسارت بچینم 
دریغا کافتاب عمر شد زرد 
که روز شادمانی پشت برکرد 
گلی بودی که پروردم به جانت 
ربود از من هوای ناگهانت 
بخواهم سوخت در هجران چو خاشاک 
به داغ و درد خواهم رفت در خاک 
خداوند جهانت باد یاور 
شب و روزت سعادت باد همبر 
مرا چشمی مبادت هیچ دردی 
در این ره بر تو منشیناد گردی 
همه راهت مبارک باد منزل 
تمنایی که داری باد حاصل 
درین غربت هوای دل فکندت 
که باد آب و هوایش سودمندت   
ملک جمشید چون احوال مادر 
بدید از دست دل زد دست بر سر 
به الماس مژه گوهر همی سفت 
کمند عنبرین می کند و می گفت
 دل از دستم ربوده ست اختیارم 
مکن عیبم که دست دل ندارم 
همایون گفت ای فرزند زنهار 
مرا جانی و جانم را میازار 
مکن مویه که وقت جان کنش نیست 
مزن بر سر که جای سرزنش نیست 
دو منزل با پسر دمساز گشتند 
وز آنجا زار و گریان باز گشتند 
ملک جمشید دل برکند از آن بوم 
وز آن سو رفت و روی آورد در روم 
چو مه مهر رخ خورشید در دل 
همی شد روز و شب منزل به منزل 
به بوی سنبل زلفش شتابان 
چو آهو سرنهاده در بیابان 
گهی در تاب بود از مهر روشن 
که در ره گرم تر می راند از من 
گه از غیرت فتادی در پی باد 
که آمد باد در پیش من افتاد 
بسان لاله و گل خار و خارا 
به جای تخت و مسند ساخت ماوا 
همی پنداشت کان خارا حریرست 
گمان می برد کان خارش سریرست 
ره عشق اینچنین شاید بریدن 
نخست از عقل و دین باید بریدن

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
ز قلب لشکر آمد سوی جمشید 
چو ابری کاندر آید پیش خورشید 
بدو راند از هوا سنگ آسیا را 
ملک از خویش رد کرد آن بلا را 
دراز آهنگ دیدش قصد پا کرد 
به تیغش گرد ران از تن جدا کرد 
نهاد آن گرد ران بر گردن اکوان 
نگون شد چون به برج شیر کیوان 
به تیغ دیگرش از پا درافکند 
به زخمی دیگرش از تن سر افکند 
سنان را افسری کرد از سر دیو 
سراسر شد گریزان لشکر دیو 
ملک شکر خدای دادگر کرد 
وز آن منزل به پیروزی گذر کرد
به قرب هفته ای ز آن کوه بگذشت
به هشتم خیمه زد بر عرصه دشت
ز گردون خویشتن را بر زمین یافت
در آن صحرا نشان آدمی یافت
زمین پر سبزه و آب روان دید
سرا و قصر و باغ و بوستان دید
به دشت اندر خرامان باز یاران
به کوه اندر تذر و و باز یاران
مقامی دید با امن و سلامت
ملک روزی دو کرد آنجا اقامت
بپرسید از یکی کاین مرز و این بوم
چه می خوانند گفتا ساحل روم
از اینجا چون گذشتی مرز روم است
ولی بحری عجب خونخوار و شوم است

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
به نزد بحر دیری دید مینا
کشیشی پیر چون کیوان در آنجا
شد آن خورشید رخ در دیر کیوان
ازو پرسید حال چرخ گردان
جوابش و داد و گفت احوال گردون
نداند کس به جز دانای بی چون
اگر خواهی خلاص از موج دریا
چو ما باید کناری جستن از ما
گهر جویی بیا در ما سفر کن
امان خواهی ز بحر ما حذر کن
دگر پرسید ای پیر خردمند
مرا اندر تجارت ده یکی پند
بگو تا مایه خود زین بضاعت
چه سازم در جهان گفتا قناعت
قناعت کن کز آن با بست شد باز
که کرد اندر هوای آز پرواز
از آن سلطان مرغان گشت عنفا
که در قاف قناعت کرد ماوا
طلب کن عین عزت را از آن قاف
که هست این عین را منبع بر آن قاف
تو وقتی سر عنقا را بدانی
که عنقا را به کلی باز خوانی
سیم نوبت سرشک از دیده بارید
چو گردون از غم گردون بنالید
که مهر آسمان با ما به کین است
فلک دایم به قصدم در کمین است
جهان را حوادث می گشاید
فلک نقش مخالف می نماید
ملک را در دو بیت آن پیر بخرد
جواب خوب موزون داد و تن زد

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
لازم نبود که آنچه دولت باید
نقش فلکی هم آنچنان بنماید
شاید که تو را چنانکه باید ناید
باید که تو را چنانکه آید شاید

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
ملک را چون بسیج آورد از آن دیر
هوای صحبت خورشید در سیر
به یاران گفت کشتیها بسازید
به کشتی بادبان ها برفرازید
صد و هشتاد کشتی راست کردند
در او چیزی که می بایست کردند
به کشتی ها درون ملاح می خواند
که بسم الله مجری ها و می راند
ملک در کشتیی بنشست تنها
چو خورشید فلک در برج جوزا
چهل روز اندر آن دریا براندند
شبی در موج گردابی بماندند
ز روی آب ناگه باد برخاست
ز هر سو نعره و فریاد برخاست
شب و کشتی و باد و بحر و گرداب
حوادث را مهیا گشته اسباب
به یکدم بحر شد با شاه دشمن
ز سر تا پای در پوشید جوشن
پر از چین کرد رخ کف بر لب آورد
بجوشید و ز هر سو حمله ای کرد
به کشتی در ملک را موج می برد
گهی در قعر و گه در اوج می برد
گهی در پشت ماهی ساختی گاه
ز ماهی سر زدی بر افسر ماه
فلک سنگ حوادث داشت در دست
بزد کشتی جم را خرد بشکست
در آمد آب و شه را در برآورد
ز چوبین خانه اش چون گل برآورد
همی گشت اندران گرداب حیران
چو ما در موج این دریای گردان
هر آنکس کو در این دریا نشیند
طریقی جز فرورفتن نبیند
در آن دریا به بوی آشنایی
ملک می زد به هر سو دست و پایی
ز تخت و بخت چون برداشت امید
ز کشتی تخته ای را داشت جمشید
چو برگردید بخت آن تخت بشکست
به جای تخت شه بر تخته بنشست
قضای آسمانی تخته می راند
فلک نقش قضا ز آن تخته می خواند
نگار خویش را در آب می جست
به آب دیده نقش تخته می شست
سه روز آن تخته بر دریا روان بود
ملک ملاح و بادش بادبان بود
همی گفت ای خداوند جهاندار
مرا زین سان درین غم زار مگذار
ز ملک و دوستانم دور کردی
کنون دارم ازین غم روی زردی
خدایا زین بلا یک سویم انداز
دلم زین جمله غمها بازپرداز
خلاصم ده ازین دریای خونخوار
مرا روزی بکن دیدار آن یار
در این گرداب غم مگداز جانم
به لطف خویش یا رب ده امانم
درین گفتار بود آن شاه گریان
همی رفتی به روی آب نالان
چهارم روز چون آن چشمه زر
بجوشید از لب دریای اخضر
ملک را ناگه آمد بیشه ای پیش
که بود آن بیشه از هر بیشه ای بیش
ز انبوهی درختان به و نار
نمی دادند در خود باد را بار
شده مقبوض چون فرهاد مسکین
غبار آلود و زرد و سست و شیرین
ز گرد آلود سیب شکر آلود
خوش و شیرین تر از حلوای بی دود
دهان فندق و بادام و پسته
به شکر خنده لب بگشوده بسته
انارش کرده دعوی با لب یار
همی زد سیب لاف از غبغب یار
ملک زین غصه خون نار می خورد
به دندان سیب تن را پاره می کرد
انارش کرده با هم لعل و در جفت
به کار خویش می خندید و می گفت
چرا چیزیم باید جمع کردن
که خواهد دیگری آن چیز خوردن
ملک حیران به گرد بیشه می گشت
به کار خویش بر اندیشه می گشت
که من زین ورطه چون یابم رهایی
مگر فضلی کند لطف خدایی
چو هندوی شب تاری در آمد
خیال زلف یارش در سر آمد
ز سودای سر زلفین دلدار
شب تاریک می پیچید چون مار
گهی با آب می زد سنگ در بر
گهی با سرو می زد دست در سر
غریب و خسته و تنها و عاشق
بلا همراه و دولت نا موافق
شب تاریک و برق نعره ابر
خروش موج و رعد و گریه ابر
همه با شیر و ببرش بود مجلس
ندیمش بحر بود و وحش مونس
بسی در حسرت دلدار بگریست
چو ابر از شوق آن گلزار بگریست
به زاری هر زمان می گفت دردا
که دردم را دوایی نیست پیدا
ازین ترسم که در حسرت بمیرم
مراد دل ز دلبر برنگیرم
دگر می گفت تدبیرم چه باشد
درین سودا اگر میرم چه باشد
نه رنج راه عشقش برده باشم
نه آخر در ره او مرده باشم
بسی برخویشتن چون مار پیچید
ره بیرون شدن جایی نمی دید
همی نالید و در اشک می سفت
به زاری این غزل با خویش می گفت

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
ای طوطی جان زین قفس سبز برون پر
آیا تو بر آنی که از این به قفسی نیست
فریاد همی دارم و فریاد رسی نیست
پندار درین گنبد فیروزه کسی نیست
ای باد خبر بر بر آن یار همی دم
کز بهر خبر جز تو مرا همنفسی نیست
از هستی من جز نفسی باز نمانده ست
هر چند که این نیز بر آنم که بسی نیست
ما را هوس آن است که در پای تو میریم
گر بخت کند یاریم این کم هوسی نیست
دارد مگسی در شکرستان تو پرواز
دردا که مرا قوت پر مگسی نیست
خواهیم گذر کردن از این قلزم نیلی
آخر قدم همت ما کم ز خسی نیست

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
چو سیمین صبح سر بر زد ز خاور
ز بحر چین برآمد زورق زر
تو پنداری ز چین آن زورق نور
فرستاد از پی جمشید فغفور
ملک طوفی به گرد بیشه می کرد
خلاص خویش را اندیشه می کرد
به دل می گفت آخر حور زادم
ز موی خویش تاری چند دادم
که هر وقتی که درمانی به کاری
به آتش در فکن زین موی تاری
کنون این موی ها با خویش دارم
از آن دارم که تا آید به کارم
ز پیکان آتشی در دم برافروخت
بر آتش عنبرین موی پری سوخت
همان دم گشت پیدا نازپرورد
به پیش جم سلام بانو آورد
ملک جمشید را گفت این چه حالست
که خورشید نشاطت در وبالست
همایونت نشیمن بود در روم
کدامت زاغ شد رهبر درین بوم
ز دست حورزاد آمد به فریاد
که با او کرده ای از دیگری یاد
چنان ماهی اگر رضوان ببنید
عجب دارم که با حوری نشیند
برابر حوری زادی سرو آزاد
خطا باشد گزیدن آدمی زاد
ملک گفت ای صنم کار دلست این
مکن منعم که کاری مشکلست این
چه گویم کاین سخن دارد درازی
چنین باشد طریق عشقبازی
فزون از شمع دارد روشنی خور
ولی پروانه را شمعست درخور
شنیده ستم که چون از ابر می خواست
صدف باران خروش از بحر برخاست
صدف را گفت آه از رو سیاهی
که پیش ما تو آب از ابر خواهی
صدف گفت آنچه من از ابر نیستان
طلب می دارم ار بودی ترا آن
چرا بایست کرد از بی حیایی
مرا از ابر تردامن گدایی
مرا کز عجب بایستی نمودن
دهان از آب دندانی گشودن
مکن عیبم که این ها اضطراریست
اساس کار در بی اختیاریست
حکایت های خود زآغاز می گفت
به ناز این قصه یک یک باز می گفت
ملک جم را از آنجا ناز پرورد
پیاده تا لب دریا بیاورد
در آمد باد پایی بحر پیما
چو باد نوبهار از روی دریا
پری گفت ای براق باد رفتار
زمانی چند را جمشید بردار
حباب آسا روان شو بر سر آب
چو برق اندر پی من زود بشتاب
کشید اسب و ملک بنشست بر وی
پری از پیش می رفت و جم از پی
به یک ساعت ز دریا در گذشتند
تو گفتی آب دریا درنوشتند
فرود آمد ز اسب و روی بر خاک
بسی مالید و گفت ای داور پاک
شفا بخشنده تن های بیمار
خطا پوشنده جمع گنه کار
تویی مالک رقاب آزادگان را
دلیل و دستگیر افتادگان را

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
در آن خرگه بت موزون شمایل 
چو معنی لطیف و بکر در دل 
پرستاری پری رخسار نامش
پری و آدمی از جان غلامش 
ز خرگه بانگ زد کای بار سالار
چه بار آورده ای بگشای و پیش آر
سخن پرداز چین گفت ای خداوند
نشاید عرض کالا بی خداوند
ندارم هیچ کاری من بدین بار
که دارد بار مهر بار سالار
طلب کردند میر کاروان را
سر و سالار خیل عاشقان را
ملک چون ذره با جانی پر امید
ز جا جست و روان شد سوی خورشید
دو درج لعل کان در کان نباشد
دو عقد در که در عمان نباشد
به رسم هدیه با خود برگرفت آن
چو باد آمد بدان خرم گلستان
چمان در باغ چون سرو سهی شد
به نزد ماه برج خرگهی شد
دلش با خویش می گفت این چه حالست
همان خوابست گویی یا خیالست
به بیداری کنون می بینم آن خواب
مگر بیدار شد وقت گران خواب
مه خورشید رو یعنی که جمشید
چو چشم انداخت بر
خرگاه خورشید
نماندش تاب و چون مه
جامه زد چاک
چو نور آفتاب افتاد بر
از آن خمخانه اش یک
جرعه سر جوش
بدادند و برون رفت از
سرش هوش
گل نمناک را آبی تمام
دل غمناک را تابی تمام
سران انجمن بر پای
یکایک چون نبات از هم
بر آن مه چون ثریا جمع
همه پروانه آن شمع
برش عنبر بر آتش می نشاندند
گلابش بر گل تر می فشاندند
همه نسرین بران و مشک
شدند از بهر جم گریان
و مویان
خبر کردند ماه انجمن را
گل آن باغ و سرو آن
چمن را
برون آمد چو گل سر مست
و رعنا
به یک پیراهن از خرگاه
چو سرو از باد و قد از
باده مایل
مهش در قلب عقرب کرده
ز رنگ عارضش روی هوا
خم زلفش در آتش کرده
صد نعل
خرامان در پی خورشید
شد اندر حلقه آن مشک بویان

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
گلی دید از هوا پیراهنش چاک 
مهی از آسمان افتاده در خاک 
ز پا افتاده قدی همبر سرو 
پریده طوطی هوش از سر سرو 
عرق بر عارض گلگون نشسته 
هزاران عقد در بر گل گسسته 
چو نیلوفر گل صد برگ در آب 
شده بادام چشمش در شکر خواب 
گرفته دامن لعلش زمرد 
دری ناسفته در وی لعل و بسد 
درل خورشید را پا رفت در گل 
بر او چون ذره عاشق شد به صد دل 
به حیلت خفته می زد راه بیدار 
به صنعت برد مستی رخت هشیار 
ملک چون سایه بیهوش اوفتاده 
فراز سایه خورشید ایستاده 
سهی سرو از دو نرگس ژاله انگیخت 
گلابی چند بر برگ سمن ریخت 
صبا با چین زلفش بود دمساز 
دماغ خفته بویی برد از آن راز 
به فندق مالش ترکان چین داد 
دو هندو را ز سیمین بند بگشاد 
چو زلف خویشتن بر خویش پیچید 
چو اشک خود دمی بر خاک غلتید 
سرش چون گرم شد از تاب خورشید 
ز خواب خوش بر آمد شاه جمشید 
ز خواب خوش چو مژگان را بمالید 
به بیداری جمال ماه خود دید
بر آورد از دل شوریده آهی 
چو ماهی شد تپان از بهر ماهی 
پری رخ بازگشت از پیش جمشید 
خرامان شد به برج خویش خورشید 
بدو مهراب گفت آهسته ای شاه 
چه برخیزد بجز رسوایی از راه
ز آب دیده کاری برنخیزد 
ز روی دل غباری برنخیزد 
نباشد بی سرشک و ناله سودا 
ولی هر چیز را وقتی است پیدا 
ز بارانی که تابستان ببارد 
به غیر از بار دل باری نیارد 
نداری تاب انوار تجلی 
مکن بسیار دیدارش تمنی 
تحمل باید و صبر اندرین کار 
تحمل کن دمی خود را نگه دار
ملک برخاست چون باد از گلستان 
سوی خرگاه رفت افتان و خیزان 
دو درج لعل با خود داشت جمشید 
فرستاد آن دو درج از بهر خورشد 
مه نو برج درج لعل بگشود
هزاران زهره در یک برج بنمود 
به زیر لعل دری سفت سر بست 
گهر بنمود و درج لعل بشکست 
که هست این گوهر از آتش نه از خاک 
هزارش آفرین بر گوهر پاک
سمن رخسار خورشید گل اندام 
کنیزی داشت گلبرگ طری نام 
اشارت کرد گلبرگ طری را 
که رو بیرون بگو آن جوهری را
نه لعل است این بدین زیب و بها چیست
بگو تا این گهر ها را بها چیست
ملک در بهر حیرت بود مدهوش 
برون کرده حدیث گوهر از گوش 
نمی دانست گفتار سمن رخ 
زبان بگشاد مهرابش به پاسخ 
که شاها این گهرهای نثاری است 
نه زیبای قبول شهریاری است 
ز هر جنسی گهر با خویش دارم 
اگر فرمان دهی فردا بیارم
زمین بوسید خسرو گفت شاها
به برج نیکویی تابنده ماها
نثار و هدیه را رسم اعادت 
به شهر ما نباشد رسم و عادت 
نه من گردون دونم هر گهر کان 
برون آرد برد بازش بدان کان 
من خاکی به خاک خوار مانم 
ز هر جنسی که دارم برفشانم
سمن رخ پیش گلرخ برد پاسخ 
چو گل بشکفت و گفتا با سمن رخ
چنین بازارگان هرگز ندیدم 
بدین همت جوان هرگز ندیدم 
غریب است این که ناکامی غریبی 
ز ما نایافته هرگز نصیبی 
گهرهای چنین بر ما بپاشد 
چنین شخص از گهر خالی نباشد 
همانا گوهرش پلک است در اصل
هزاران آفرینش باد بر اصل
 کتایون نام آن مه دایه ای اشت 
که از هر دانشی پیرایه ای داشت 
فرستادش به رسم عذر خواهی
بپوشیدش به خلعت های شاهی
از آن پس نافه های چین طلب کرد 
حریر و دیبه رنگین طلب کرد 
سر بار متاع چین گشادند 
ز دیبا جامه ها بر هم نهادند 
شد از عرض حریر و مشک عارض 
زمین با عارض خوبان معارض 
به هر سو طبله عنبر نهادند 
نسیم گلستان بر باد دادند 
ملک یاقوت اشک از دیده می راند 
نهان در زیر لب این شعر می خواند

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
ای صبا خیز و دمی دامن خرگه بردار 
گوشه ابر نقاب از رخ آن مه بردار 
آن سمن رخ به وثاق دل ما می آید 
خار این راه منم خار من از ره بردار 
صد رهت جان به فدا رفت و نیفتاد قبول 
سر نهم بر سر کویت سرم از ره بردار 
می برد باد سحر پی به سر کوی حبیب 
ای دل خسته پی باد سحرگه بردار 
نقل کن نقل از آن لب نه به وجهی که شود 
آگه آن نرگس سودا زده ناگه بردار 
به فراشی صبا ناگاه برخاست 
به صنعت دامن خرگه برانداخت 
ز خرگه بر ملک نظاره می کرد 
چو غنچه در درون دل پاره می کرد 
بتان نظاره دیبا و کالا 
بت چین فتنه آن قد و بالا 
نوایی داد از آن هر مطربی را 
قصب بخشید هر شکر لبی را 
به جوش آمد درون جان مشتاق 
ز طاقت شد دلش یکبارگی طاق 
ملک جمشید را چون دید بیتاب
ز مهرویان اجازت خواست مهراب 
که امشب سوی خان خود گراییم 
اگر عمری بود فردا بیاییم 
ملک سرباز پس چون زلف پیچان 
جدا گشت از بر خورشید تابان 
همین کز طلعت خورشید شد دور 
چو سایه بر زمین افتاد بی نور 
دمی آهش رسیدی نزد ناهید 
گهی اشکش دویدی سوی خورشید 
چو مروارید شد بر خاک غلتان 
بر او حلقه شده جمع غلامان 
چو شمع از عشق خورشید دل افروز 
به سوز و گریه آن شب کرد تا روز 
در آن ساعت چو پر شد شمع گردون 
چو چشم عاشقان از اشک و از خون 
تو گفتی بخت گردون چهره برداشت 
و یا از روی گیتی بهره برداشت 
به پیش خویشتن شمعی بر افروخت 
حدیث اندر گرفت و شمع می سوخت 
چو شمعش بود ریزان دمع بر دمع 
ز سوزش گریه می افتاد بر شمع 
چو شمع از روشنایی اشک می راند 
به سوز این قطعه را با شمع می خواند

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
از سر گرمی جوابش داد شمع
گفت تا کی سرزنش کردن مرا
عاشقم خواندی بلی من عاشقم
اشک سرخ و روی زردم بس گوا
زآنچه گفتی سر فرازی می کنم
سر فرازی نیست بر عاشق روا
سرفرازی من از عشق است و بس
در هوایش سر فرازم دایما
آنچه می گویی که بنشین و بمیر 
یا سر خود گیر و یک چندی به پا
تا سرم برجاست نتوانم نشست 
من نخواهم مردن الا در هوا
تا به کی گیرم سر خود زانکه هست
از سر من بر سر من این بلا
کار عشق و عاشقی سر بازی است
گر سر این ماجرا داری بیا
در پی من شو که نتوان یافتن
رهروان را بهتر از من پیشوا

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -