cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
عید ا ضحیٰ رسم و آیین خلیل آزرست
عیدفطر اندر شریعت سنت پیغمبرست
هر دو عید ملت است و زینت است اسلام را
عید دولت طلعت میمون سلطان سنجرست
عید ملت خلق را باشد به  سال اندر دو روز
طلعت او خلق را هر روز عیدی د یگرست
آن جهانگیری  که آرام جهان از تیغ اوست
وان جهانداری که داد او جهان را  داورست
آن  که شاهان را به ایرانشهر سر بر نام اوست
وان که خاقان را به توران نامه او بر سرست
شاه والا همت است و شاه نیکو سیرت است
شاه عالی رتبت است و شاه پبروز اخترست
گوهر سلطان ملک تاج سر شاهنشه است
دولت او گوهر تاج است و تاج گوهرست
حشمت اسلاف او از نام او تا آدم است
دولت ا عقاب او از فر او تا محشرست
در جهان یا زیر  دست اوست یا از دست اوست
هرکه در شاهی سزای ملک و تاج و افسرست
خطبه را هست از خطاب نام او عز و شرف
هرکجا  در مشرق و مغرب خطیب و منبرست
آنچه بگرفت از جهان و از پدر میراث  یافت
هر  دو حقی واجب است و حق به دست حقورست
خسروی را نیست د رخور هر که عهدش بشکند
وانکه در عهدش بماند خسروی را درخورست
او به ایران است و عزمش بر در انطاکیه
او به مروست و نهیبش بر درکالنجرست
از شمار لشکر او وهم مردم عاجزست
وهم مردم کی بود چندانکه او را لشکرست
گر شگفتیهای رزم او سراسر بشمری
بیش باشد زان سگفتیها که در هر دفترست
قصه اسکندر از دفتر چرا خوانی همی
با فتوح او چه جای قصه اسکندرست
آسمان آراسته است از رایت مه پیکرش
از سم اسبان او روی زمین مه پیکرست
هست مهر وکین او چون نوش و زهر از بهرآنک
کینه او جانگزای و مهر او جان پرورست
هیچ کس را در جهان از آب و آذر چاره نیست
زانکه تیغ او به رنگ آب و فعل آذرست
چون ببالاید به  خون بدسگالان تیغ او
ارغوان و لاله  گویی رسته  از نیلوفرست
ابر نیسان را سر اندر چنبر فرمان اوست
در هوا قوس قزح  از بهر آن چون چنبر است
گر به  دریا در سکون  کشتی از لنگر بود
این جهان دریا و او کشتی و عدلش لنگر است
ای خداوندی  که عالی رایت رای تو را
خسرو سیارگان چون بندگان خدمتگرست
از دل و جان هر که پنهان نیست در فرمان تو
آشکارا از بن دندان تو را فرمانبرست
هر کجا سازی مقام آنجا بود شادی مقیم
چون به شادی ایدری اسباب شادی ایدرست
باده باید خواست از دست بتان آزری
اندرین موسم  که آیین خلیل آزر است
خاصه در فصلی که بر اطراف جوی از باد سرد
پاره پاره  سیم و پولاد و بلور ومرمر است
در میان خانه ها ازگوهر مجلس فروز
توده توده بسد و یاقوت و لعل احمرست
گوهری کاورا برادر ماه و خواهر مشتری است
گوهری کاورا پدر سنگ است و آهن مادرست
از فروغش خانه همچون بوستان خرم است
قد او در بوستان مانند زرین عرعرست
گرچه  رخشان  است بیش  رای او همچون رهی  است
ورچه سوزان است پیش چشم او خاکستر است
تا که جای تیر و خنجر هست رزم جنگیان
تاکه بزم باده خواران جای جام و ساغرست
تا قیامت فخر جام و ساغر از دست تو باد
همچنان  کز بازوی تو فخر تیر و خنجرست
باد عدلت  کار ساز و یاور خلق جهان
کایزدت در هر مقامی کارساز و یاورست
عهد تو خوش باد و خرم  کز مدار آسمان
روزت از روز و شب از شب خوشتر و خرمترست

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
رای ملک آرای خاتون آفتاب دیگرست
بر زمین از آفتاب آسمان روشنترست
کرد روشن عالمی از رای ملک آرای خویش
آن خداوندی که سلطان جهان را مادرست
هست فارغ دل ز احوال خراسان و عراق
تا محمد د ر عراق و در خراسان سنجر ست
از پدر گیتی به فرزندان او میراث ماند
خصم او رفت از میان و حق به دست حقورست
گرچه  سلطان و ملک را هست لشکر بیشمار
هر دو خسرو را دعای او فزون از لشکر است
تاکه عهد و بیعت هر دو بدو هست استوار
هر دو را شادی ز عهد و بیعت یکدیگرست
هر دو را نور وفاداری و نیکی در دل است
هر دو را تاج جهانداری و شاهی بر سرست
عیش هر دو خرم است و وصل هر دو فرخ است
عهد هر دو محکم  است و عقد هر دو درخور است
ای سرافرازی که زیر آسمان چنبری
پشت خاتونان به  خدمت پیش تو چون چنبر است
مصلحت  برج  است و عقل تو در آن چون  کوکب است
مملکت  درج  است و عدل  تو در آن چون  گوهرست
از عجایب هست در ایام فرزندان تو
هرچه در افسانه کیخسرو و اسکندر است
درکف تایید و نصرت رای تو جون رایت است
بر سر اقبال و دولت نام تو چون افسر است
خاک درگاه تو چشم فتح را چون توتیاست
گرد اسبان تو مغز ملک را چون عنبر است
در مقام توست عز و نصرت اسلام و دین
هر مسلمان کاو بقای تو نخواهد کافرست
تا چهارم کشور از خعرات تو ه معمور شد
اختیار جمله عالم چهارم کشور است
آنچه در مرو و نشابور از عمارت کرده ای
بر زبان خلق شیر و شرح آن تا محشر است
ازطرب روی نکوخواهانت چون لاله است وگل
وز شکنجه روی بدخواها نت چون نیلوفر ست
جاه و زهد تو بیاراید همی دنیا و دین
زهد تو دین پرور و جاه تو دنیا پرورست
هست عمر دوستانت همچو شاخ بارور
باز عمر دشمنانت همچو تخم بی بر ست
خرمی  کن تا هزاران سال در ایام عید
زانکه عید اندر شریعت سنت پیغمبر ست
شاد باش از اختر سلطان و از بخت بلند
کاین یکی فرخنده بخت و آن یکی نیک اخترست

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
جشن عید اندر شریعت سنت پیغمبرست
قدر او از قدر دیگر جشنها افزونترست
هست این جشن جهان افروز در سالی دو بار
ملک را فر ملک هر روز جشنی دیگرست
عدت مستظهر و فخر ملوک روزگار
بازوی دولت که تاج ملت پیغمبرست
سایه یزدان و خورشید همه سلجوقیان
ناصر دین خسرو مشرق که نامش سنجرست
شهریاری کز خطاب و نام او نازد همی
هرکجا درکشور ایران خطیب و منبرست
در سرای پادشاهی بر سریر خسروی
چون ملک سلطان و چون الب ارسلان نیک اخترست
گوهر سلجوق را زین و جمال از فر اوست
همچنان چون عقد را زین و جمال از گوهر است
در بقای او جهان را رامش و آرامش است
همچو تن را جان بقای او جهان را درخور است
رای ملک افروز او را ماه تابان خادم است
دولت پیروز او را چرخ  گردون چاکر است
آن درختی  کایزد اندر باغ اقبالش نشاند
بیخ و شاخ آن درخت از باختر تا خاورست
اندر آن وقتی که حاضر باشی اندر حضرتش
منظرش چون بنگری زیباتر از هر منظر است
و اندر آن وقتی که غایب باشی از درگاه او
مخبرش چون بشنوی مخبرتر از هر مخبرست
همچنان کاندر چهارم آسمان است آفتاب
طلعت میمون او اندر چهارم کشور است
گر به باغ اندر بیفزاید ز عرعر خرمی
رایت او باغ نصرت را به جای عرعرست
ور سر شاهان بیفزاید به افسر روز بار
نامه او بر سر شاهان به جای افسرست
زانکه اندر خنجر او هست ز هر جانگزای
جان گزاید دشمنان را تا به دستش خنجرست
زانکه اندر ساغر او هست نوش جانفزای
جان فزاید دوستان را تا به دستش ساغرست
باید اندرخدمتش پشت بزرگان چنبری
پشت گردون زین قبل درخدمتش چون چنبرست
یادکرد او بزرگان را ثبات دولت است
آفرین او حکیمان را طراز دفترست
کوه بینی زیر دریا هرکجا باشد سوار
زانکه او دریا دل است و اسب او که  پیکرست
آب بینی جفت آذر چون زند د ر رزم تیغ
زانکه تیغ او به رنگ آب و جفت آذرست
اندر آن صحرا که او با دشمنان  کرده است حرب
تا گه محشر در آن صحرا نهیب محشرست
بر امید پادشاهی هر کسی دستی بزد
منت ایزد را که اکنون حق به دست حقورست
برد کیفر هر که از پیمانش بیرون برد سر
آنچه پیش آمد قدر خان را نشان  کیفرست
بر خلاف دولت او سر  دهد ناگه به  باد
هرکه را از کینه و پرخاش بادی در سرست
خانه اقبال او دارد ز پیروزی دری
بدسگال ملک او چون حلقه بیرون از در است
پیش او خصمان همه اعجاز نخل اند از قیاس
حمله او از پس خصمان چو باد صرصرست
گه به سوی رایت رای است فرخ رای او
گه زبهر غزو قصد او به قصر قیصرست
گر بفرماید بگیرد ملک هند و ملک روم
صاحب الجیش  آن که او را پهلوان لشکرست
تا نه بس مدت حصار غور بگشاید به  زور
گر حصار سومنات و قلعه کالنجرست
رخنه  گرداند به  اقبال ملک حصن عدو
گر چوکوه بیستون و باره اسکندرست
هست  کار ناصرالدین نصرت و فتح و ظفر
تا وزیرش مهربان و عا دل و دین پرورست
با ملک  سلطان قوام الدین به جنت هست شاد
با ملک سنجر نظام الدین به شادی ایدرست
هست خدمتگر در آن  گیتی پدر پیش پدر
واندرین گیتی پسر پیش پسر خدمتگرست
ای  خداوند ی که بزم توست فردوس برین
واندرو ساقی چو حورالعین و می چون کوثرست
می ستان هر لحظه از دست نگار آزری
د ر چنین جشنی  که آیین خلیل آزرست
عشرتت اندر زیادت باد اندر روز عید
زانکه طبعت عشرت افزای است و شادی گسترست
باد زیر سایه عدلت جهان بی داوری
زانکه عدل تو همه خلق جهان را داورست

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
آن روی نه روی است گل سرخ به بارست
وان زلف نه زلف است شب غالیه بارست
آن جعد نه جعدست همه حلقه و بندست
وان چشم نه چشم است همه خواب و خمار است
شاید که من از دست بتم باده کنم نوش
زیرا که بتم نوش لب و باده گسار است
مشکین خط او بر دل من فتنه فزای است
نوشین لب او بر لب من بوسه شمار است
روزی  که نبینمش بهارم چو خزان است
چون باز بینمش خزانم چو بهار است
ای من رهی آن  ماه  که چه مست و چه هشیار
اندر بر عاشق ز در بوس و کنار است
اندر طلب وصلش بی صبر و قرارم
تاکی ز چنان روی مرا صبر و قرار است
دلسوز من است آن بت و جانسوز مخالف
شمشیر شه شیر دل شیر شکار است
سلطان بلند اختر ابوالفتح ملکشاه
شاهی که مبارزفکن و تیغ گذار است
صد بار بهر دم زدنی در شب و در روز
سعد فلک و رحمت یزدانش نثارست
از هیبت او در دل بدخواه نهیب است
وز لشکر او بر سر بدخواه غبارست
نامی  که نه از طاعت او جویی ننگ است
فخری که نه از خدمت او گویی عار است
او را به هنر چون جم و کاووس نخوانم
کاندر سپهش چون جم و کاووس هزار است
ای شاه  کسی کز خط عهد تو برون شد
پنداشت که بر مرکب اقبال سوار است
اندیشه خطا کرد و کنو ن همچو اسیران
سرگشته و دل سوخته در کنج حصار است
هر کس  که به فرمان تو رام است و مسخر
از دولت و اقبال تو کارش چو نگار است
وان کس  که سر از حکم و رضای تو کشیده است
از بیم تو آسیمه سر و بیهده کار است
عزست ز نام تو چه دنیا و چه دین را
عز تو بماناد که بدخواه تو خوارست
ماه علمت پیشرو ماه فلک باد
زیراکه فلک را به مراد تو مدارست
تو ناصر دین بادی و یارت همه عالم
کایزد به همه وقت تورا ناصر و یارست

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
سنگین دلی که بر دل احرار قادرست
در حسن و در جمال بدیع است و نادرست
در موکب نبرد سواری دلاورست
در مجلس شراب نگاری معاشرست
حلقه شدست بر دو بناگوش او دو زلف
گویی که بر دو زهره دو هاروت ساحرست
تا بر سمن ز سنبل مشکین سلاسل است
تا بر قمر ز عنبر سارا دوایرست
او یوسف است و عاشق بیچاره در غمش
یعقوب با تأسف و ایوب صابرست
گر یک زمان به عارض و زلفش نظر کنی
گویی که با قمر شب تاری مقامرست
شب هست جانگزای و قمر هست جانفزای
یک خصم عادل است و یکی خصم جایرست
آن سنگدل ستاره خوبان لشکر است
فریاد از آن ستاره که چون مه مسافرست
ای عاشق جفا زده فریاد شرط نیست
گردوست غایب است غم دوست حاضرست
حاجت نیوفتد که کنی عرض حال خویش
حال تو نزد سید احرار ظاهرست
صافی صفی حضرت سلطان روزگار
بوطاهر آنکه سیرتش از عیب طاهرست
آزاده مهتری که به  کلک و بنان خویش
در حل و عقد مملکت استاد ماهرست
رویش به نیک زادی در ملک روشن است
رایش به رادمردی در دهر سایرست
طبع لطیف او فلکی با کواکب است
لفظ شریف او صدفی پرجواهرست
نظاره گاه دولت او شمس ازهرست
آرامگاه خدمت او چرخ عاشرست
در وصف او فصاحت و صاف عاجزست
در مدح او عبارت مداح قاصرست
ای آنکه حضرت تو مکان مکارم است
وی آنکه طلعت تو سرور سرایرست
اندر کفایت آنچه تو دانی بدایع است
واندر بلاغت آنچه تو داری نوادر است
تو خرمی ز دولت و ملک از تو خرم است
تو شاکری زایزد و بخت از تو شاکرست
از مکرمات آخر مدح تو اول است
وز حادثات اول شکر تو آخرست
ناظر بود به طلعت بدخواه تو اجل
تا مشتری به طلعت سعد تو ناظرست
تا مجلس شریف تو شد قبله قبول
درکعبه قبول دل من مجاورست
غواص دولت است و سعادت چو گوهرست
طبع تو همچو بحر و ضمیر تو تاجرست
از عطر بوی دارد گویی مدیح تو
زیرا که خاطرم به مدیح تو عاطرست
پوشیده نیست بر تو و بر وهم و خاطرم
شکر و ثنات بیشتر از وهم و خاطرست
تا در مدار عالم سفلی هر آنچه هست
از آب و خاک و آتش و باد و عناصرست
دایم معین و ناصر آزادگان تو باش
کایزد تو را همیشه معین است و ناصرست

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
ای دلبری که زلف تو دام است و چنبرست
دامی و چنبری که همه مشک و عنبرست
رخسار توگل است و بناگوش تو سمن
گل در میان دام و سمن زیر چنبرست
از حسن و صورت تو تعجب همی کند
هرکس که بر طریقت مانی و آزرست
نقاش را ز نقش تو بیکار شد دو دست
یک دست بر دل است و دگر دست بر سرست
از دست خد و قد تو در باغ و بوستان
تشویش لاله وگل و تشویر عر عرست
روشن مه است روی تو بر سرو و جانور
یا آفتاب بر سر سیمین صنوبرست
تا ساختی ز غالیه صد حلقه بر سمن
بس  کس  که بر امید تو چون حلقه بر درست
عطارگشت زلف تو کز بوی عطر او
گویی سرا و مجلس و میدان معطرست
درویش  گشت جان من از مایه شکیب
تا روی تو ز نامه خوبی توانگرست
چون شکر اندر آب تن من گداخته است
تا لعل آبدار تورا طعم شکرست
یاقوت احمرست به چشم اندرم سرشک
تا در تو نهفته به یاقوت احمرست
گر درج  گوهرست ز عشق تو چشم من
طبع من از مدیح صفی کان گوهرست
خورشید ملک و سید احرار روزگار
بوطاهر آنکه از همه عیبی مطهرست
آزاده مهتری که بر آزادگان دهر
از عقل و فضل بارخدای است و مهترست
در پیش رای پاکش و در جنب همتش
خورشید چون ستاره و دریا چو فرغرست
پرگار عقل را دل او همچو مرکزست
تصریف جود راکف او همچو مصد رست
کردار او به زر صنایع موشح است
گفتار او به  در بدایع مشجر ست
از رای او مصالح ملک شهنشه است
در رسم او منافع دین پیمبرست
در حل و عقد هر چه به تدبیر و رای اوست
شایسته شهنشه و دستور کشورست
ای مهتری که بخت تو بر پایه رسید
کز وهم فیلسوف به صد پایه برترست
تا صورت بدیع تو پیدا نکرد چرخ
معلوم کس نگشت که دولت مصورست
از نقش  کلک تو همه  گیتی منقش است
از نور رای تو همه عالم منورست
چون روزگار دولت تو بی نهایت است
چون آفتاب همت تو نورگسترست
گر نور پرورند ز پاکی هوا و آب
جود تو همچو آب و هوا نورپرورست
گر دشمن تو هست چو یأجوج باک نیست
تا عزم تو به قوت سد سکندرست
از غایت  کرم ضعفا را تویی پدر
شاید که بخت نیک تو را همچو مادرست
آری برادرست تورا بخت ازین قبل
هرکس که برخلاف تو کوشد بر آذر است
ای زیر بار منت توگردن کرام
برگردن زمانه مدیح تو زیورست
معلوم رای توست  که در شاعری مرا
مدح تو سر جریده و آغاز دفترست
جانم ز مهر تو فلک پر کواکب است
طبعم ز مدح تو صدف پر زگوهرست
پیوسته آفرین تو خوانم همی به خلق
کان آفرین به موضع و آن حق به حقورست
این خانه جنت است و تو رضوان جنتی
ایوان تو چو طوبی و دست توکوثرست
ساغر بیار و جام بخواه و بنوش می
کز دست تو حلال تر از شیر مادرست
تا نور هفت اختر باقی است بر فلک
تا بر زمین بقای شه هفت کشورست
عزم تو بر زیادت و کام تو بر مراد
از شاه هفت کشور و از هفت اخترست
خوشباش و شادزی که تو را عیش خرم است
می نوش و مال ده که تورا بخت یاورست

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
ای شده ملک و دین ز کلک تو راست
کلک تو کار ملک و دین آراست
دل صافیت مطلع قدرست
کف کافیت مقتضای قضاست
همت تو محیط چون فلک است
نعمت تو بسیط همچو هواست
دست تو ابر و جود تو مطرست
لفظ تو در و طبع تو دریاست
عادت تو به فخر پیوسته است
سیرت و رسم تو ز عیب جداست
گر تفاخر بود ز خدمت تو
آن تفاخر علی الخصوص مراست
هست یکتا به مهر تو دل من
پشت من در پرستش تو دوتاست
صد عطا از تو بیش یافته ام
هر یکی را هزار شکر و ثناست
قصه خویش با تو دانم  گفت
حاجت خویش از تو دانم خواست
چون بود روزگار من که مرا
خرج پیدا و دخل ناپیداست
بار بسیار و بارکش اندک
چاکران بیش و مرکبان کم وکاست
دی مرا بود فکرت امروز
بازم امروز فکرت فرداست
گرچه در پایگاه و کیسه من
نه ستورست و نه ستور بهاست
به  یک اشتر که تو مرا بدهی
همه کارم تمام گردد راست
برکات سخاوت تو مرا
فتح باب هزارگونه عطاست
از بقای تو دور باد فنا
تا به دهر اندرون بقا و فناست
بر تن و دلت و جانت باد ایجاب
هرچه اندر جهان به خیر دعاست

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
یافت از یزدان ملک سلطان به شادی هرچه خواست
روز شادی روز ما سلطان دین سلطان ماست
بند شاهی کرد محکم راه دولت کرد پاک
چشم عالم کرد روشن  کار گیتی کرد راست
وقت وقت رامش است و روز روز عشرت است
د ست دست خسروست و کار کار پاد شاست
حاصل آمد شاه را بر سیرتی نیکوترین
هرجه از اقبال جست و هر چه از تأیید خواست
نیک بنگر تا کنون بی طاعت و فرمان شاه
یک مخالف کیست در گیتی و یک قلعه کجاست
دولت عالی چنین بایدکه دارد شهریار
در جهان از جمله شاهان چنین  دولت کراست
هست با هر منتها و غایت هر دولتی
دولت شاه جهان بی غایت و نامتنهاست
روزگار فتنه بود اندر خراسان مدتی
تیغ او بفزود امن خلق و آن فتنه بکاست
لاجرم گرد ندامت بر رخ آن کس نشست
کز خلاف او همی اندر خراسان فتنه خواست
گر عصا بفکند موسی وقت سحر ساحران
تا بترسیدند و گفتند این عصا چون اژدهاست
فتنه اکنون همچو سحر ساحران است از قیاس
شاه چون موسی و تیغ تیز او همچون عصاست
مهر سلطان در دل و د یدار سلطان در نظر
مهتری را مایه و نیک اختری را کیمیاست
حضرت او چشم را روشن  کند گویی مگر
گرد شادروان او در چشم همچون توتیاست
ملک  گیتی بیشتر در زیر حکم خسروست
ور همه گیتی بود در زیر حکم او رواست
بی رضا و مهر او زنده نماند هیچ کس
ای عجب گویی رضا و مهر او آب و هواست
خسروا شاها ز مقصو دی که حاصل شد تورا
هست از اقبالی که آن اقبال بی چون و چراست
قوت دین و صلاح ملک  جستی سربسر
ایزد دانا برین  گفتار و این معنی گواست
لاجرم با مرد و زن زان روز کاین عالم بود
بر تن و جان تو اندر مشرق و مغرب دعاست
تاکه از تشبیه شکل آسمان و آفتاب
راست چون پیروزه  گون دولاب و سیمین آسیاست
سایه عدل تو از دنیا و دین خالی مباد
زانکه از عدل تو نفع نعمت و دفع بلاست
در جهانداری بقای دولت و عمر تو باد
کز بقای دولت و عمر تو عالم را بقاست

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
خداوندی که تاج دین و دنیاست
به دولت دین و دنیا را بیاراست
از آن تاجی است در دنیا و در دین
که انعل ا مرکب او تاج جوزاست
دلیل دولتش چون روز روشن
به هفت اقلیم گیتی آشکار است
ز فر بخت آن سلطان عالم
به از کسری و ذوالقر نین و داراست
تو گویی دولت او آفتاب است
که نور او به  شرق و غرب پیداست
ز اقبال دعا و همت اوست
که سلطان بر همه خصمان تواناست
ضمیر روشن و اندیشه او
کف موسی و افسون مسیحاست
ز تدبیرش میان پادشاهان
وفا و بیعت و صلح و مداراست
سزاوار نثار مجلس اوست
هر آن  گوهرکه اندر کوه و دریاست
همه اقبال و دولت بهره اوست
همه ادبار و محنت بهر اعداست
برو هر روز خواهد بود خوشتر
که ایزد کار او دارد همی راست
ز دی بودش اشارتهای امروز
در امروزش سعادتهای فرداست
ز فر طلعت او طبع  گیتی
اگر دی پیر بود امروز برناست
زمین از موکب او جون سپهرست
ثری از حشمت او چون ثریاست
کنون در جامه سبزست هر شاخ
بر آن صورت که در فردوس حوراست
لباس جویبار و فرض کهسار
به زنگار و بقم گویی مطراست
به هر دشتی کنون جای نظاره است
به هر باغی کنون جای تماشاست
از آن صحرا چنین سبزست و خرم
که عالی بارگاه او به صحراست
بهاری فرخ و عیدی خجسته است
به هر دو روزگار او مهناست
مهنا باد دایم روزگارش
که اسباب مراد او مهیاست
همیشه تا که بر گردون ستاره
چو سیم ریخته بر روی میناست
به خاتون باد فرخ روز سلطان
که خاتون مادر بی  مثل و همتاست
به سلطان باد روشن چشم خاتون
که سلطان خسروی دانا و زیباست
جهان خالی مباد از شاه سنجر
که تخت خسروی را در یکتاست

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
ای خسروی که مشرق و مغرب بهم توراست
وی داوری که هم عرب و هم عجم تو را است
در شرق و غرب خلق خدا جمله شاکرند
فضل خدای و رحمت او لاجرم تو راست
بیش وکم است ملک جهان حون نگه کنی
چندانکه هست ملک جهان بیش وکم توراست
دادست کردار ز گیتی تورا دو بهر
وان بهره ای که ماند سزاوار هم توراست
تا همت تو زیر قدم  کرد فرق ماه
فرق مخالفان همه زیر قدم تو راست
بدخواه تو نهفته چو باغ ارم شدست
تا عالمی شکفته چو باغ ارم توراست
شاهان به دار ملک مشتاق گشته اند
زیرا که دار ملک چو بیت ا لحرم تو راست
از حمل وز خراج بزرگان روز گار
هر روز گونه گونه نعم بر نعم تو راست
سیصد هزار شیر دلیرند لشکرت
چندین دلیر شیر به زیر علم تو را است
هستی تو نور بخش و گهر بخش از آن کجا
طبعی چو آفتاب و یمینی چو یم توراست
حجت  ز تیغ وز قلم آرند رزم و بزم
در رزم و بزم حجت تیغ و قلم توراست
دستور تو به دانش و تدبیر آصف است
زیراکه فر  دولت و تایید جم تو را است
تا کام و نام و نعمت هم محتشم ز توست
شکر و ثنا و خدمت هر محتشم توراست
هرکس به قدر خویش نماید همی کرم
لیکن مسلم از همه عالم  کرم توراست
نورست با ظلم همه کس را درین جهان
نور سعادت ابدی بی ظلم تو را است
هرچند خلق را نبود بی عدم وجود
در ملک د ین وجود ابد بی  عدم تو راست
گرد ون قسم نهاده به  ده جزو ملک را
نه جزو تا زمانه بود زان قسم تو راست
جاوید باد دولت و شاهی و ملک تو
زیراکه ملک و دولت و شاهی بهم توراست

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
ای صاحب اعلی دل تو عالم اعلاست
رای تو چو خورشید درخشنده و والاست
گر دهر مهناست بدین عید همایون
این عید همایون به بقای تو مهناست
عالم به تو خرم شد و گیتی به  تو روشن
دولت به تو باقی شد و ملت به تو آراست
شغل همه آفاق به فرمان تو شد خوب
کار همه احرار به کردار تو شد راست
از ماه فلک تا دل تو هست تفاوت
چندانکه تفاوت ز ثری تا به ثریاست
گر ماه فلک تافته بر روی زمین است
ماه دل تو تافته برگنبد خضراست
آن ماه گهی کاهد و گاهی بفزاید
وین ماه بیفزاید و هرگز نکند کاست
زیر علم دولت تو سایه طوبی است
زیر قدم همت تو تارک جوزاست
شاید که بود خصم تو از لشکر فرعون
تا رای درخشان تو همچون ید بیضاست
آثار کفایت همه از رای تو باقی است
انوار سعادت همه از روی تو پیداست
دیدار تو گویی به مثل مرکز نورست
زیرا که بدو چشم بشر روشن و بیناست
کردار تو گویی به مثل اختر سعدست
زیرا که بدو بخت بشر فرخ و برناست
گفتار تو گویی به مثل پایه عقل است
زیرا که بدو جان بشر عاقل و داناست
روز همه کس هست ز توفیق تو روشن
تا در قلم تو شب تاریک مجزاست
توقیع تو بینم سبب زندگی خلق
گویی  که صریر قلمت باد مسیحاست
ای صدر وزیران جهان بدر زمینی
ای بدر زمین صدر وزارت به تو آراست
من بنده همی تا صفت مدح تو گویم
از قوت مدح تو مرا طبع چو دریاست
شاید که چو دریای محیط است مرا طبع
زیرا که درو مدح تو چون لولو لالاست
با حکم ابد باد بقای تو برابر
ای یافته از حکم ازل هرچه دلت خواست
بگذار دو صد عید علی رغم عدو را
خوش دار ولی را که تورا دولت والاست

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
آن خداوندی که او بر پادشاهان پادشاست
مستحق عدت و مجد و جلال و کبریاست
گر به دل خدمت  کنی او را سزای خدمت است
ور به جان اورا ثناگویی سزاوار ثناست
اوست معبودی به وصف لایزال و لم یزل
لم یزل او را سریر و لایزال او را سراست
زنده او را دان و هست او را شناس از بهر آنک
زنده دایم وجود و هست جاویدان بقاست
حکم او بی علت است و صنع او بی آلت است
ذات او بی آفت است و ملک او بی منتهاست
دانش او بی محال و بخشش او بی عدد
گفته ی او بی مجاز و کرده ی او بی خطاست
از ازل گر بنگری پیوسته بینی تا ابد
قسمتی در هر چه خواهی حکمتی در هرچه خواست
آسمان نیلگون هست آسیای قدرتش
مردم اندر دور او چون گندم اندر آسیاست
ضربت خذلان او بر جان مرد مفسدست
شربت توفیق او بر جان مرد پارساست
لطف او بین هرکجا اسباب خلقی ساخته است
قهر او دان هرکجا احوال قومی بینواست
هرکه بدبخت است بیگانه است با اسلام و دین
نیکبخت آن است کاو با دین و اسلام آشناست
راستی و کژی اندر راه توحیدست و شرک
هر دو پیوسته نگردد کان جدا و این جداست
هرکه باشد همنشین شرک گیرد راه کج
وان که باشد همره توحید یابد راه راست
با هوای نفس کی باشد رضای حق روا
تا که عصیان در هوای نفس و طاعت در رضاست
قول و فعل خویش را درمعصیت منکر مشو
زانکه هفت اندام تو بر قول و فعل توگواست
سخره ابلیس  گشت و غره تلبیس شد
هرکه او در معصیت بفزود و از طاعت بکاست
گر تو در دنیا هزاران چاره و حیلت کنی
چیره گردد بر تو آخر هرچه از ایزد قضاست
با قضای چیره در دنیا چه جای حیلت است
با نهنگ شرزه در دریا چه جای آشناست
گر سلیمانی که جن و انس در فرمان توست
ور فریدونی که شرق و غرب سرتاسر تو راست
بهره تو زین جهان چون دامنت گیرد اجل
ده گزی کرباس و لختی خشت و چوب و بوریاست
خوف ما از عدل یزدان و رجا از فضل اوست
زانکه عدل او بلا و فضل او دفع بلاست
در دل مومن همی خوف و رجا باید بهم
مومن پاک است هرکاندر دلش خوف و رجاست
این جهان چون باغ و ما همچون نهالیم و درخت
رحمت و احسان او چون ابر و چون باد صباست
رحمت و حرمان خویش از فضل او داند همی
هرکه در رنجی  گرفتار و به دردی مبتلاست
او نکوکارست اگر ما را عبادت اندک است
او خریدارست اگر ما را بضاعت کم بهاست
گر هدیٰ خواهی گواهی ده که معبودت یکی است
وان یکی بی یار و بی همتا و بیچون و چراست
سید اولاد آدم خاتم پیغمبران
مهتر عالم شفیع روز محشر مصطفاست
نایب پیشین او بوبکر و آنگاهی عمر
بعد ازو عثمان وبعد از وی علی مرتضاست
گر بر این دین و بدین مذهب ز دنیا بگذری
جای تو در جنهالفردوس جای اولیاست
ای خداوندی که در وصف وجود جود تو
حجت سنی قوی و حاجت مومن رواست
بر ثنای حق معزی را دعا باید همی
زانکه مقصود معزی را ثنای حق دعاست

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
ای سروری  که قول تو چون وحی منزل است
کارت چون معجزات رسولان مرسل است
عالی دو آیت است علا و بها بهم
در شان دین و دولت تو هر دو منزل است
هر روز بر دوام دهد آفتاب نور
بر آفتاب جود تو گویی موکل است
تا از نسیم خلق تو گیتی معطر است
بازار و کار عطر فروشان معطل است
گر واجب است درخور تفصیل مجملی
تفصیل جود را کف راد تو مجمل است
باطل کند حسام تو چون معجز کلیم
چندانکه حاسدان تو را سحر مبطل است
هنگام مدح مخلص اشعار شاعران
بی نام و بی خطاب تو موقوف و مهمل است
چون دایره است شعرم و مدح تو مرکز است
چون آینه است طبعم و جود تو صیقل است
آن خوبترکه پیش تو آرم عروس مدح
کز جود تو قباله کابین مسجل است
آن خلعت شریف که فرموده ای مرا
همتای جامه های نسیج و مثقل است
اسبی  که داده اند نه از خاص تو مرا
پیرست و بد رواست  کهن لنگ و کاهل است
گر با فسار و توبره جلدست در علف
با زین و با لگام به رفتار تنبل است
بالای او به قصر  مشیدست نردبان
حلقوم او به بیر معطل مرمل است
مالد به قصر و بر در و دیوار خویشتن
گویی ز فرق تا قد مش  گر و دمل است
ترکیب او زگونه سرخ و مزاج سرد
همرنگ آب صندل و هم طبع صندل است
بالا گهی نبیند گویی که اعورست
گاهی یکی دو بیند گویی  که ا حول است
اسبی قوی است از در گردون کشیدن است
نه از در نشست حکیمان افضل است
در شهر وراه در همه جایی مرا برو
نه جای اعتماد و نه جای معول است
از عین دولت است شکایت درین عطا
کوته  کنم حدیث اگر چه مفصل است
زان سان  که هست باز فرستادمش به  تو
آن را بدل فرست  که تشریف اول است
تا در زمانه چون مه کانون کشد سپاه
در تابه خانه موسم کانون و منقل است
تاج سر قبیله و آل پدر تو باش
کز تو سرش به تاج بزرگی مکلل است
می  خواه از آن صنم که بناگوش و زلف او
کافور مشک پرور و مشک مسلسل است

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -