cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
نازد به عشق غازه حسن جنون دماغ
پروانه است جوهر آیینه چراغ
ما را ز لعل یار پیامی نشد نصیب
تا کی رسد به بوس وکله کج  کند ایاغ
مجبور هستی ایم ز جرأت  گزیر نیست
از پر زدن به نشیه نگیرد کسی  کلاغ
چون ناله سپند به هر جاگذشته ایم
نقش قدم ز گرمی رفتار گشته داغ
در عشق کوش  کز غم اسباب وارهی
درد دلی مگر دهد از درد سر فراغ
از سرکشان جاه توقع مدار چشم
افشانده  گیر دست ثمر زین چنار باغ
با دوستان  گرت نبود مقصد انفعال
الفت بس است شرم کن از بستن جناغ
عنقا به وهم مصدر آثار زندگی ست
ای کاش نیستی دهد از هستی ام سراغ
دل تیره شد ز مشق خیالات خوب و زشت
آیینه را هجوم صور کرد بی دماغ
بید ل نوید قاصد بد لهجه ماتم است
مکتوب نوبهار نبندی به بال زاغ

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
نشیه عجزم چو شبنم داد بر طیب دماغ
از گداز عجز طاقت یافتم می در ایاغ
بیخودی گل می کند از پرده آزادیم
می شود برق نظر بال و پر رنگ چراغ
چون نگین تا حرف نامت در خیالم نقش بست
دست بر هر دل  که سودم برق شوقش  کرد داغ
مستی چشم تو هر جا بردرد طرف نقاب
از شکست رنگ می چون گل ز هم ریزد ایاغ
عافیت نظاره را در آشیان حیرتست
داغ گشتن شعله را از پرزدن بخشد فراغ
گر به این بی پردگی می بالد آثار جنون
دود می گردد صدا در حلقه زنجیر باغ
از حسد دل آشیان طعن غفلت می شود
زنگ بر آیینه ناصاف می گیرد کلاغ
از تو هر مژگان زدن  گم می شود همچون تویی
گر نداری باور از آیینه روشن  کن سرا غ
عمرها شد شسته ام چون ابر دست از خرمی
بیدل از من گریه می خواهد چه صحرا و چه باغ

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
یارب از سرمنزل مقصد چه سان یابم سراغ
دیده حیرانست و من بیدست و پا دل بی دماغ
غیرت بی دست وپایی های شخص همتم
هرکه را سوزد نفس  می بایدم گردید داغ
دل اگر روشن شود غفلت نمی گنجد به چشم
آنچه نتوان دید تاریکیست در نور چراغ
زشت هم از قرب خوبان موج خوبی می زند
خار را جوهر کند آیینه دیوار باغ
از سبکروحان گرانجانی ست گر ماند اثر
بوی گل هرجا رود با خویش بردارد سراغ
ساغر فطرت به گردش  گر نیاید گو میا
نیستیم بوی جنون هم بهر سامان دماغ
کرد آگاهم ز سور و ماتم این انجمن
در بهار آواز بلبل  در خزان بانگ کلاغ
بی تپیدن نیست ممکن وضع ایجاد نفس
ای ز اصل کار غافل  زندگی آنگه فراغ 
سوختن آماده باش آگاهیت غفلت دمید
صبح خود را شام  کردی شام می خواهد چراغ
اختلاف وضعها بیدل لباسی بیش نیست
ورنه یکرنگ است خون در پیکر طاووس و زاغ

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
نه صورت بویی و نه رنگی ست درین باغ
وهم تو تماشایی بنگی ست درین باغ
شاخ گل و سروی که سر ناز کشیده
تصویر کمانی و خدنگی ست درین باغ
وحشت همه فرش افکنی خواب بهار است
کو سایه گل پشت پلنگی ست درین باغ
اقبال جهان را به بلندی نستانی
آغوش سحر کام نهنگی ست درین باغ
ای غنچه مخور عشوه امید شکفتن
هش دار که بوی دل تنگی ست درین باغ
انجام بهار اینهمه پامال خزان نیست
آیینه مپرداز که رنگی ست درین باغ
در خنده گل بوی سلامت نتوان یافت
گر قلقل میناست ترنگی ست درین باغ
هر رنگ که گل کرد شکستن به کمین بود
هر شیشه مچینید که سنگی ست درین باغ
رسوایی ناموس حیا بود تبسم
گل حیف نفهمید که ننگی ست درین باغ
پرواز نسیم است پرافشان تسلسل
یاران همه نازان  که  درنگی ست درین باغ
بیدل می عشرت به کسی نیست مسلم
هر گل شکن آماده  رنگی ست درین باغ

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
عالم همه داغست و ندارد اثر داغ
در لاله ستان نیست کسی را خبر داغ
دل قابل گل کردن اسرار جنون نیست
در زبر سیاهی است هنوزم سحر داغ
نقش پی خورشید همان ظلمت شام است
از شعله سراغی ندهد جز اثر داغ
محوکف خاکستر خویشم که تب عشق
اخگر صفتم پنبه دماند از جگر داغ
عالم همه در دیده عشاق سیاه است
بر دود تنیده است هجوم نظر داغ
کس ساغرتحقیق زتقلید نگیرد
تا دل بود از لاله نپرسی خبر داغ
رنگی دگر از گلشن رازم نتوان چید
نخلی است جنون شعله بهار ثمر داغ
عمری ست به حیرتکده عجز مقیمم
در نقش قدم سوخت دماغ سفر داغ
فریادکه شد عمر ز نومیدی مطلب
خاکی نفشاندیم جز آتش به سر داغ
از هیچ گلی بوی وفایی نشنیدیم
دل داغ شد و حلقه زد آخر به در داغ
در زنگ خوش است آینه سوخته جانان
بیدل نکشی جامه ماتم ز بر داغ

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
کو شعله دردی که به ذوق اثر داغ
خاکستر من سرمه  کشد در نظر داغ
افسردگی از طینت من رنگ نگیرد
چون کاغذ آتش زده ام بال و پر داغ
غمخواری ما سوخته جانان چه خیالست
جز شعله نسوزد جگر کس به سر داغ
هر چند ندارد ره ما منزل تحقیق
چون شمع روانیم همان بر اثر داغ
از اهل هوس جرأت عشاق محالست
زبن بی جگری چند نجویی جگر داغ
هر لخت دل آیینه برقی ست جهانسوز
خورشیدکشیده است جنونم به بر داغ
هر چند جهان خنده یک لاله ستانست
کو دل  که برد رنگ قبول از نظر داغ
مهتاب شبستان خیالم بر رویی است
آن به که گل پنبه گذارم به سر داغ
با عجز بسازیدکه صد شعله درین دیر
شمشیر شکسته ست به زیر سپر داغ
ما را به بلای سیهی کرد مقابل
یارب که بسوزد کف آیینه گر داغ
بیدل ز دلم طاقت پرواز ندارد
هر چند به صد شعله برد بال و پر داغ

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
شمع من  گرم حیا کرد مگر سوی چراغ
می توان  کرد شنا در عرق روی چراغ
دل اگر جوش طراوت نزند سوختنی
شعله  کافی ست همان سرو لب جوی چراغ
سوختیم از هوس اما مژه واری نکشید
بال پروانه ما شانه به گیسوی چراغ
نتوان بود ز نیرنگ عتابش غافل
بزم گرم است به افروختن روی چراغ
بالش عافیتی نیست درین شعله  بساط
نفس سوخته دارد سر زانوی چراغ
پیری و عشرت ایام جوانی غلط است
صبحدم رنگ نبنددگل شب بوی چراغ
قرب این شعله مزاجان به خود آتش زده است
نیست پروانه ما بیخبر از خوی چراغ
عجز ما رنگ اشارتکده ناز تو ریخت
بال پروانه شد آخر خم ابروی چراغ
آب گردید دل و ناله همان عجز تو است
رشته فربه نشد از خوردن پهلوی چراغ
هرکجاگردکند شمع خیالم بیدل
شعله از شرم نشیند پس زانوی چراغ

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
نیست پروانه من قابل پهلوی چراغ
حسرت سوختنی می کشدم سوی چراغ
سیر این انجمنم وقف گشاد مژه ایست
بر نگه ختم نمودند تک و پوی چراغ
یأس بر عافیت احرامی دل می خندد
من و خاصیت پروانه  تو و خوی چراغ
داغ انجام نفس سخت عقوبت دارد
ترسم آخر به دماغت نزند بوی چراغ
برق آن شعله  که حرز دل بیتابم بود
مجلس آرا به غلط بست به بازوی چراغ
آبیار چمن عشق گداز است اینجا
کشت پروانه همان سبزکند خوی چراغ
عشق در خلوت حسن انجمن راز خود است
جیب دارد سر پروانه به زانوی چراغ
سیر هستی چقدر برق ندامت دارد
شعله دررنگ عرق می چکد ازروی چراغ
طبع روشن ز غبار دو جهان آزاد است
تیرگی رخت تکلف نبرد سوی چراغ
غافل از مرگ به افسوس امل نتوان زیست
شانه دارد نفس صبح به گیسوی چراغ
رنگ پروانه این بزم ندارد بیدل
تا به  کی نکهت گل واکشی از بوی چراغ

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
ما شهیدان را وضویی داده اند از آب تیغ
سجده آموز سر ما نیست جز محراب تیغ
چهره با خورشیدگشتن طاقت خفاش نیست
خیره می گردد نگاه بی جگر از آب تیغ
هر سری کز فکر ابروی  کجت  گردید خم
از گریبان غوطه زد در حلقه  گرداب تیغ
دل ز مژگانهای شوخت هم بساط نشتر است
چشم حیران در خیال ابرویت همخواب تیغ
نیست ممکن پیش ابروی تو سر برداشتن
بیخودیهای دگر دارد شراب ناب تیغ
از زدودن بی طراوت نیست زنگار خطت
شسته می بالد بهار سبزه ات از آب تیغ
خون ما در پرده بالی می زند اما چه سود
شوخی این نغمه موقوفست بر مضراب تیغ
انتظاری در مزاج هر مراقب طینتی است
گل  کند شاید ز خونم مطلب نایاب تیغ
بی تکلف مگذر از فیض شهادتگاه عشق
صبح دیگر می زند جوش از دم سیراب تیغ
جوهر مردی نداری بحث با مردان خطاست
سینه داران سطر زخمی خوانده اند از باب تیغ
نیستم افسرده رنگ عرصه گاه امتحان
خون  گرمم می فروزد شمع در محراب تیغ
بی  هنر مشکل  که باشد تازه روییهای مرد
کرده جوهر شبنمی با سبزه شاداب تیغ
مایه گردنکشی غارت کمین آفت است
همچو شمع اینجا سر بی سجده باشد باب تیغ 
بی دم تسلیم مگذر پیش ابروی کجش
سر به  گستاخی مکش گر دیده ای آداب تیغ
بیدل از مژگان خواب آلود او ایمن مباش
می گشاید فتنه ها چشم ازکمین خواب تیغ

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
فقر ما را مشمارید کم از عالم تیغ
که برشهاست بقدر تنکی  در دم تیغ
عجز مردان اثر غیرت دیگر دارد
پشت در سینه نهان می کند اینجا خم تیغ
تا قضا آینه مجمع امکان پرداخت
گردنی نیست که چون شمع نشد محرم تیغ
غافل از درد مباشیدکه در عرصه عشق
زخمها همچو نیامند همه توام تیغ
از قضا بیخبری  ورنه درین عرصه وهم
سر فرمانبر تسلیم  ندارد غم تیغ
جز به تسلیم درین عرصه امان نتوان یافت
چو مه نو سپر ایجاد کند از خم تیغ
شرم دارد سر پیمانه ز سامان غرور
چون نیام تهی از خویش  گرفتم  کم تیغ
جبن بر جوهر غیرت نگماری یارب
زن حیز است اگر مرد شود ملزم تیغ
بیدل از اهل زمان چشم ترحم بردار
گریه خون ریختن است از مژه بی نم تیغ

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
ساز تبختر است اگر مایه شرف
این خواجه بوق می زند اقبال چنگ و دف
سیری کجاست تا نگری اقتدار خلق
بالیدگی مخواه ز گاوان  کم علف
از رونق  کمال تعین حذر کنید
دکان مه پر است ز آرایش  کلف
خلقی ز فکر هرزه بیان پیش می برد
نازد پدر به شهرت فرزند ناخلف
شد بی صفا دلی که به نقش و نگار ساخت
گم کردن گهر فکند رنگ بر صدف
عارف ز اعتبار تعین منزه است
دریا حباب نیست  که بالد ز موج و کف
وهم فضول دشمن یکتایی است و بس
آیینه تا کجا نکند با خودت طرف
اسرار دل ز هرچه درد پرده مفت گیر
مشتاق یک  صداست بهم خوردن دو کف
در دشت آتشی  که شرر پر نمی زند
ما پنبه می بریم به امید  لاتخف 
تمثال نقش پا هم ازین دشت  گل نکرد
از بس شکست و خاک شد آیینه  سلف
نایاب گوهری به کف دل فتاده است
می لرزدم نفس که مبادا شود تلف
بیدل ز حکم غالب تقدیر چاره نیست
صف ها گشاده تیر و به یک نقطه دل هدف

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
تحقیق را به ما و من افتاده اختلاف
در هیچ حال با نفس آیینه نیست صاف
هم صحبتان به بازی شطرنج سرخوشند
تا نگذرد مزاج نفاق از سر مصاف
یاران اگر لبی به تامل رسانده اند
خمیازه خورده است گره درکمین لاف
لطف معانی از لب هذیان نوا مخواه
چون پاس آبرو ز دم تیغ بی غلاف
پیوندها به روی گسستن گشوده اند
گو وهم  تار و پود خیالات ننگ باف
چون مو سپید شد سر دعوا به خاک دزد
این برف پنبه ای ست اشارتگر لحاف
دیدی هزار رنگ و نشد رمزی آشکار
ای صاحب دماغ نه ای شخص موشکاف
آخر همه به نشیه تحقیق می رسیم
پیداست تا دماغ پس و پیش و دردو صاف
بی یار زیستن ز تو بیدل قیامت است
جرمی نکرده ای که توان کردنت معاف

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
رستن چه ممکنست ز قید جهان لاف
وامانده ایم همچو الف در میان لاف
از انفعال کوشش معذور ما مپرس
پر می زنیم چون مژه در آشیان لاف
گرد نفس چو صبح به  گردون رسانده ایم
زه کرده است تیر هوایی  کمان لاف
آخر ز خودفروشی اجناس ما و من
لب بستن است تخته نمودن دکان لاف
در عالمی که دعوی تحقیق باطل است
صدق مقال ماست همان ترجمان لاف
خجلت متاع ما و من از خویش می رویم
دارد همین صدای جرس  کاروان لاف
زحمت مبر در آرزوی امتداد عمر
فرصت چه لازم است  کفیل زمان لاف
این است اگر سواد و بیاض  کتاب دهر
بی خاتم است تا به ابد داستان لاف
ما را تردد نفس از شرم آب  کرد
تا کی شود کسی طرف امتحان لاف
از آفت ایمن است سپردار خامشی
مفکن به لب محرف تیغ زبان لاف
شور غبار ما به فنا نیز کم نشد
دیگر کسی چه خاک کند در دهان لاف
بیدل به خوان دعوی هستی نشسته ایم
اینجا به جز قسم چه خورد میهمان لاف

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
جای آن است که بالد گهر شان صدف
بحر در قطرگی اینجا شده مهمان صدف
عزلت از حادثه دهر برون تاختن است
موج دریا نشود دست و گریبان صدف
نیست در عالم بی مطلبی اسباب دویی
دل صافیست همان دیده حیران صدف
ظرف بیتابی یک قطره ندارد این بحر
موج گوهر شو و میتاز به میدان صدف
جهد افسوس طلب آبله واری دارد
سودن دست گهر ریخت به دامان صدف
قسمتت گر دم آبی ست غنیمت می دان
بحر بیجا نشکسته ست لب نان صدف
بر یتیمان چقدر سایه فکن خواهد بود
به دو دیوار نگون خانه ویران صدف
صحبت مرده دلان سخت سرایت دارد
آب گوهر همه وقت است به زندان صدف
زله مایده حرص نیندوخته ایم
استخوان خشکی مغز است در انبان صدف
جوش یاسی ست بهار طرب ما بیدل
می دمد چشم پر آب از لب خندان صدف

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
نسبت لعل  که داد این همه سامان صدف
شور در بحر فکنده است نمکدان صدف
عرق شرم همان مهر لب اظهار است
بخیه دارد ز گهر چاک گریبان صدف
ترک مطلب  کن و از کلفت این بحر برآ
نیست جز بستن لب  چیدن دامان صدف
به قناعتکده ام ره نبرد صحبت غیر
ضبط آغوش خود است الفت احسان صدف
نتوان مایه اسباب طرب فهمیدن
اشک چندی گره دیده حیران صدف
بگذر از حاصل این بحر که بی عبرت نیست
بعد تحصیل  گهر وضع پشیمان صدف
در شکست جسد آرایش تعمیر دلست
نیست بی سود گهر تاجر نقصان صدف
اینقدر حاصل آرام درین بحر کراست
ای  گهر آب شو از خجلت سامان صدف
کام تقلید ز نعمت نبرد بهره ذوق
غیر ریزش نبود درخور دندان صدف
اشک شوخ است به ضبط مژه  گیرم بیدل
طفل چندی بنشانم به دبستان صدف

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
بحث و جدل به افت جان می کند طرف
سرها به تیغ فتنه زبان می کند طرف
طعن خسان مقابل صدق مقال توست
اظهار راستی به سنان می کند طرف
از گفت و گو به خاک مزن  گوهر وقار
این موج بحر را به  کران می کند طرف
تا کی ز چارسوی تعلق خرد کسی
جنسی  که آتشش به دکان می کند طرف
تشویش خوب و زشت ز آثار آگهی ست
آیینه را صفا به جهان می کند طرف
بد نیست با معامله جاه ساختن
اما دماغ را به خران می کند طرف
پیدا اگر نباشی از آفات رسته ای
با ناوک غرور نشان می کند طرف
تا آتشی به دل نزند عشق چون سپند
آداب را به ناله چسان می کند طرف
همدرس خلق باش  تغافل کمال نیست
ای بی خبر کری به فغان می کند طرف
آسان مدان تردد روزی که چون هلال
با نه سپهر یک لب نان می کند طرف
بیدل غرور لاف دلیل سبکسری ست
خودسنجی ات به سنگ کران می کند طرف

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
تا نمی گردد تب و تاب نفس ها برطرف
می دود اجزای ما چون موج دریا هر طرف
بسته اند از شوخی اضداد نقش کاینات
کرده اند اجزای این پیکر به یکدیگر طرف
دل مصفا کرده ای باید به حیرت ساختن
بیشتر آیینه می گردد به روشنگر طرف
مشرب دیوانگان با می ندارد احتیاج
جام لبریز است بر جا سنگ باشد هر طرف
عالم تحقیق ما آیینه دار غیر نیست
چند باید بود با اعراض چون جوهر طرف
هرکجا شور تمنایت دلیل جستجوست
پای خواب  آلود می گردد به بال و پر طرف
ششجهت آیینه تمثال خوب و زشت ماست
کس نگردیده ست اینجا باکس دیگر طرف
تا نمیرد دل به حرف خلق نتوان گوش داشت
جز به خاموشی نگردد شمع با صرصر طرف
عافیتها در جهان بی تمیزی بود جمع
کرد آدم  گشتنت آخر به  گاو و خر طرف
گرزمین گرآسمان حیران نیرنگ دلست
شوخی این نقطه افتاده ست با دفتر طرف
قطره کو گوهرکدام  افسون خودبینی بلاست
جمله دریاییم اگر این عقده  گردد بر طرف
بیدل از بس ششجهت جوش بهار غفلت است
سبزه خوابیده می بالد چو مژگان هر طرف

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
عقل را مپسند با عشق جنون پرور طرف
بیخبرتا چند سازی پنبه با اخگر طرف
کلفت جاوید پستی های فطرت توأم اند
از جبین سایه کم گردد سیاهی برطرف
از دل تنها توان بر قلب محشر تاختن
لیک نتوان  گشت با یک دل ز صد لشکر طرف
هرزه گو را قابل صحبت نگیری زینهار
عاقبت خون گشت اگر گشتی به دردسر طرف
ناتوانان ایمنند از رنج آفت های دهر
تیغ کمتر می شود با پیکر لاغر طرف
تا نفس باقیست ممکن نیست ایمن زیستن
چون گلوی شمع باید بود با خنجر طرف
ناله ما بر نیاید با تغافلهای ناز
سعی خاموشی مگر باشد به  گوش  کر طرف
جز تبسم با لب او هیچکس را تاب نیست
موج می باید که  گردد با خط ساغر طرف
ای بهشت آرزو بر چشم گریان رحمتی
کرده اند این قطره خون را به صد گوهر طرف
سایه را از هیچکس اندیشه تعظیم نیست
ناتوانی عالمی دارد تکلف بر طرف
بوی گل با ناله بلبل وداع آماده است
خیر باد دوستانم داغ کرد از هر طرف
هیچکس سودی نبرد از انتظار مدعا
تا نشد چشم طمع با حلقه های در طرف
شور امکان بر نیاید با دل آسودگان
جوش دریا نیست با جمعیت گوهر طرف
تا توانی بیدل از وهم تعلق قطع کن
یک قلم نور است چون شد دود آتش بر طرف

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
چه دهد تردد هرزه ات ز حضور سیر و سفر به کف
که به راه ما نگذشته ای قدمی ز آبله سر به کف
دلت از هوس نزدوده ای  ره معنیی نگشوده ای
ز جنون سر به هوا مرو چو سحاب دامن تر به کف
ستم است میل طبیعتت به غبار عالم بی بقا
ز محیط تا قدحت  رسد مشکن خمار نظر به کف
ز غرور طاقت بی یقین مفروش ما و من آنقدر
که رسی به عرصه امتحان زگداز زهره جگر به کف
کشد از مزاج تو تا به کی در فیض تهمت بستگی
زگشاد عقده دست و دل  به درآکلید سحر به کف
تو بهشت نقد حقیقتی به امید نسیه الم مکش
بگذر ز عشرت مبهمی که رسد زمان دگر به کف
نه مرا بضاعت و طاقتی نه تو را دماغ مروتی
ز نیاز پنبه در آستین چه برم به سنگ شرر به کف
به غبار نم زده داشتم دو جهان ذخیره عافیت
چو سحر زدم به فضولیی که نه بال ماند و نه پر به کف
به هزار گنج گهر کسی نخرد برات مسلمی
به حقیقت گل این چمن نرسیده خواجه زر به کف
نه به عزت آنهمه مایلم نه به جاه و رتبه مقابلم
صدف قناعت بیدلم ز دل شکسته گهر به کف

وزن: مُتَفاعِلُنْ مُتَفاعِلُنْ مُتَفاعِلُنْ مُتَفاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: U U - U - | U U - U - | U U - U - | U U - U -
ای ز عکس نرگست آیینه جام مل به  کف
شانه از زلف تو نبض یک چمن سنبل به  کف
تا دم تیغت  کند گلچینی باغ هوس
گردن خلقی ست چون شمع از سر خود گل به کف
چون هوا سودایی فکر پریشان می شود
هرکه دارد بوی مضمونی از آن  کاکل به  کف
بزم امکان را که و مه  گفتگو سرمایه اند
جامها در سر ترنگ و شیشه ها قلقل به کف
غنچه واری رنگ جمعیت درین گلزار نیست
از پریشانی  گل اینجا می دمد سنبل به  کف
قامت پیری نشاط رفته را خمیازه ایست
چشم حیرانیست  گر سیلاب دارد پل به  کف
گرم دارد اطلس و دیبا دماغ خواجه را
از خری این پشت خر تا کی برآید جل به  کف
ریشه آزادگی در خاک این  گلشن  کجاست
سرو هم چون  گردن قمری است اینجا غل به  کف
حسن چون شد بی نقاب از فکر عاشق فارغ است
گل همان در غنچگی دارد دل بلبل به  کف
محو گشتن می کند دریا حباب و موج را
جزو از خود رفته دارد دستگاه  کل به  کف
فیض هستی عام شد چندانکه چون ابروی ناز
در نظر می آیدم محراب جام مل به  کف
از چمن تا انجمن بی تاب تسخیر دل است
بوی  گل تا دود مجمر می دود کاکل به کف
یاد رخسار تو سامان چراغان می کند
هر سر مویم کنون خواهد دمیدن گل به کف
نیست بیدل در ادبگاه خموشی مشربان
شیشه را جز سرنگون گردیدن از قلقل به کف

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
گاه به رنگ مایلی  گاه به بوی بی  نسق
دسته باطلت که بست ای چمن حضور حق
تا تو ز حرص بگذری و ز غم جوع وارهی
چیده زمین و آسمان عالم  کاسه و طبق
عمر شد و همان بجاست غفلت خودنمایی ات
از نظر تو دور رفت آینه های ماسبق
پوست به تن شکنجه چید هر سر مو به خم رسید
منتخب چه نسخه است اینکه شکسته ای ورق
در عمل محال هم همت مرد سرخ روست
برد علم بر آسمان پای حنایی شفق
تحفه  محفل حضور درکف عرض هیچ نیست
کاش شفیع ما شود آینه سازی عرق
قانع قسمت ازل وضع فضولش آفت است
مغز به امتلا سپرد پسته دمی  که  گشت شق
خواه دو روزه عمر گیر خواه هزار سال زی
یک نفس است صد جنون  یک رمق است صد قلق
هرکس ازین ستمکشان قابل التفات نیست
چشم  به هر چه وا کند بیدل ماست مستحق

وزن: مُفْتَعِلُنْ مَفاعِلُنْ مُفْتَعِلُنْ مَفاعِلُنْ
بحر: رجز مثمن مطوی مخبون
نشانه‌های عروضی: - U U - | U - U - | - U U - | U - U -
رخ شرمگین توهیچگه به خیال ما نکند عرق
که دل از تپش نگدازد و نگه از حیا نکند عرق
به نیاز تحفه یکدلی سبقی نبرده ام از وفا
که ز گرمجوشی خون من به  کف حیا نکند عرق
به لبم ز حاجت ناروا گرهی ست نم زده حیا
سررشته گله واکنم اگر آشنا نکند عرق
به غبار رنگ و هوای  گل نگه ستمزده اشک شد
کسی اینقدرکه پس هوس بدود چرا نکند عرق
تب و تاب هستی منفعل سرشمع بسته به دوش من
نگشاید از دم تیغ هم  گرهی  که وا نکند عرق
الم تردد سرنگون ز تری چسان بردم برون
چو قدم نمی سپرم رهی که نشان پا نکند عرق
چو سحاب معبد آرزو دهدم نوید چه آبرو
اگر از بلندی دست من اثر دعا نکند عرق
چقدر زکوشش ناتوان دهد انتظار خجالتم
که به خاک هم نرسم چو اشک اگرم وفا نکند عرق
به نفس رسیده ای از عدم چو سحر به جبهه شبنمی
خجلست زندگی از کسی  که درین هوا نکند عرق
ز نیاز بیدل و ناز او ندمد تفاوت ما و تو
اگر از طبیعت منفعل ز خودم جدا نکند عرق

وزن: مُتَفاعِلُنْ مُتَفاعِلُنْ مُتَفاعِلُنْ مُتَفاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: U U - U - | U U - U - | U U - U - | U U - U -
غیر از حیا چه پیش توان برد در عرق
چون اشک سعی تا قدم افشرد در عرق
با این هجوم عجز به هرجا قدم زدیم
خجلت بساط آبله  گسترد در عرق
بر روی ما ز شرم نموهای اعتبار
رنگی نکرد گل  که نیفشرد در عرق
شور شکست شیشه ز توفان  گذشته است
آن سنگدل مگر دلی آزرد در عرق
شبنم چه واکشد ز تماشای این چمن
ما راگشاد چشم فرو برد در عرق
گرد هوس به سعی خجالت نشانده ایم
کم نیست ته نشینی این درد در عرق
نومید وصل بود دل از ساز انفعال
آیینه ات ز ما غلطی خورد در عرق
بیدل تلاش عجز به جایی نمی رسد
خلقی چو شمع داغ شد و مرد در عرق

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
ما سجده حضوریم محو جناب مطلق
گمگشته همچو نوریم در آفتاب مطلق
در عالم تجرد یارب چه وانماییم
او صد جمال جاوید ما یک نقاب مطلق
ای خلق پوچ هیچید بر وهم و ظن مپیچید
کافیست بر دو عالم این یک جواب مطلق
کم نیست گر به نامی از ما رسد پیامی
شخص عدم چه دارد بیش ار خطاب مطلق
اوراق اعتبارات چندان که سیر کردیم
در نسخه مقید بود انتخاب مطلق
خواهی برآسمان بین خواهی به خاک بنشین
زیر و زبر جز این نیست وقف کتاب مطلق
افسانه های هستی در خلوت عدم ماند
کس وا نکرد مژگان از بند خواب مطلق
شاید به برق عشقی از وهم پاک گردیم
این نقش سنگ نتوان شستن به آب مطلق
تقریربیش و کم چند چشمی گشا وبنگر
جز صفر بر نیاید هیچ از حساب مطلق
هر چند وارسیدیم زین انجمن ندیدیم
با یک جهان عمارت غیر از خراب مطلق
بیدل به رنگ گوهر زین بحر بر نیاید
آب مقید ما غیر از شراب مطلق

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - - | - - U | - U - -
بر خود از ساز شکفتن کی گمان دارد عقیق
درخور نامت تبسم در دهان دارد عقیق
جای آن داردکه باشد باب دندان طمع
نسبت دوری به لعل دلبران دارد عقیق
بسکه بی آب است این صحرای شهرت اعتبار
روز و شب نقش نگین زیر زبان دارد عقیق
سادگی دارالامان بی تمیزان بوده است
حلقه های دام را خاتم گمان دارد عقیق
عیب ما رنگین خیالان معنی باریک ماست
عرض نقصان تا دهد از رگ زبان دارد عقیق
هر کسی تا خاک گردیدن به رنگی بسمل است
خون رنگی در فسردنها روان دارد عقیق
حرص هر جا غالب افتد بر جگر دندان فشار
در هجوم تشنگی ها امتحان دارد عقیق
هرکه می بینی به قدر شهرت از خود رفته است
سودنامی هم به تحصیل زیان دارد عقیق
بی جگر خوردن میسر نیست پاس اعتبار
آبرو در موج خون دل نهان دارد عقیق
اعتبارات جهان پر بی نسق افتاده است
جانکنیها بهر نام دیگران دارد عقیق
خون دل را در بساط دیده رنگی دیگر است
آبرو در خاتم افزونتر ز کان دارد عقیق
لعل ها از بهر مشتاقان تبسم پرور است
آب باربکی به ذوق تشنگان دارد عقیق
محو لعلت را فسردن نیز آب زندگی ست
همچو دل تا رنگ خونی هست جان دارد عقیق
نیست بیدل  کاهش ایام بر دلخستگان
در شکست خود همان خط امان دارد عقیق

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
گهر محیط تقدسی مکن آبروی حیا سبک
چوحباب حیفت اگرشوی زغرور سربه هوا سبک
نسزد ز مسند سیم و زر به وقار غره نشستنت
که زمانه می کشد آخرش چو گلیمت از ته پا سبک
ز ترنم نی و ارغنون به دل گرفته مخوان فسون
که ز سنگ دامن بیستون نکندکسی به صدا سبک
همه گر به ناله علم کشی وگر اشک گردی و نم کشی
به ترازویی که ستم کشی نشود به غیر جزا سبک
به علاج ننگ فسردگی نفسی زتنگی دل برآ
که چوسنگ رنج گرانی ات نشود مگر به جلا سبک
کند احتیاجت اگر هدف مگشای لب  مفرازکف
که وقارگوهر این صدف نکنی به دست دعا سبک
غم بی ثباتی کاروان همه کرد بر دل ما گران
به  کجاست جنسی ازین دکان  که شود به بانگ درا سبک
مخروش خواجه به کروفرکه ندارد اینهمه آنقدر
دوسه گام آخر ازین گذر توگران قدم زن و پا سبک
اگرت به منظر بی نشان دم همتی بکشد عنان
چوسحربه جنبش یک نفس زهزار سینه برآ سبک
زگرانی سر آرزو شده خلق غرقه های و هو
تو اگر تهی کنی این کدو شود اتفاق شنا سبک
نکشید بیدل از این چمن عرق خجالت پرزدن
چوغباربی نم هرزه فن نشود چرا همه جا سبک

وزن: مُتَفاعِلُنْ مُتَفاعِلُنْ مُتَفاعِلُنْ مُتَفاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: U U - U - | U U - U - | U U - U - | U U - U -
ای مژده دیدار تو چون عید مبارک
فردوس به چشمی  که ترا دید مبارک
جان دادم و خاک سرکوی تو نگشتم
بخت اینقدر از من نپسندید مبارک
در نرد وفا برد همین باختنی بود
منحوس حریفی که نفهمید مبارک
هر سایه که گم گشت رساندند به نورش
گردیدن رنگی که نگردید مبارک
ای بیخردان غره اقبال مباشید
دولت نبود بر همه جاوید مبارک
صبح طرب باغ محبت دم تیغ است
بسم الله اگر زخم توان چید مبارک
ژولیدگی موی سرم چتر فراغیست
مجنون مرا سایه این بید مبارک
بربام هلال ابروی من قبله نما شد
کز هر طرف آمد خبر عید مبارک
دل قانع شوقیست به هر رنگ که باشد
داغ تو به ما جام به جمشید مبارک
در عشق یکی بود غم و شادی بیدل
بگریست سعادت شد و خندید مبارک

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -