cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
ناله می افشاند پر در باغ ما بلبل نبود
عبرتی بر رنگ عشرت خنده می زد گل نبود
سیر این باغم نفس درپیچ وتاب جهد سوخت
موج خشکی داشت جوی آرزو سنبل نبود
وضع ترتیب تعلق غیر دردسر نداشت
خوشه بند دانه ی زنجیر جز غلغل نبود
رنگ حال هیچکس بر هیچکس روشن نشد
رونق این انجمن غیر از چراغ گل نبود
زین خمستان هیچکس سرشار معنی برنخواست
جامها بسیار بود اما یکی پر مل نبود
عالمی بر وهم رعنایی بساط ناز چید
موی چینی دستگاه طره و کاکل نبود
پرده ها برداشتیم از اعتبارات غرور
در میان خواجه و خر حایلی جز جل نبود
خلق بر خود تهمتی چند از تخیل بسته اند
ورنه سرو آزاد یا قمری اسیر غل نبود
پیکر خاکی جهانی را غریق وهم  کرد
از سر آبی  که بگذشتیم ما جز پل نبود
مستی اوهام بیدل بیدماغم  کرد و رفت
فرصتی می زد نفس در شیشه ها قلقل نبود

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
نقش هستی جز غبار وهم نیرنگی نبود
چون سحر در کلک نقاش نفس رنگی نبود
منحرف شد اعتدال از امتحان بیش و کم
در ترازویی که ما بودیم  پاسنگی نبود
اینقدر از پرده بی خواست توفان کرده ایم
ساز ما را با هزار آهنگ آهنگی نبود
مقصد دل هر قدم چندین مراحل داشته است
عمرها شد گرد خود گشتیم و فرسنگی نبود
هرکجا رفتیم پا در دامن دل داشتیم
سعی جولان نفس جز کوشش لنگی نبود
نام از شهرت کمینی شد گرفتار نگین
یاد ایامی که پیش پای ما سنگی نبود
از فضولی چون نفس آواره دشت و دریم
ورنه دل هم آنقدرها خانه تنگی نبود
دل ز پرخاش خروسان جمع باید داشتن
تاجداری این تقاضا می کند جنگی نبود
خاک را وهم سلیمانی به پستی داغ کرد
خوشتر از بر باد رفتن هیچ اورنگی نبود
ذوق تمثال است کاین مقدار کلفت می کشیم
گر نمی بود آینه در دست ما زنگی نبود
اینقدر وهمی که بیدل در دماغ زند ست
بی گمان معلوم شد کاین نسخه بی بنگی نبود

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
یکدو دم هنگامه تشویش مهر و کینه بود
هرچه دیدم میهمان خانه آیینه بود
ابتذال باغ امکان رنگ گردیدن نداشت
هر گلی  کامسالم آمد در نظر پارینه بود
منفعل می شد ز دنیا هوش اگر می داشت خلق
صبر و حنظل در مذاق  گاو و خر لوزینه بود
هیچ شکلی بی هیولا قابل صورت نشد
آدمی هم پیش از آن  کادم شود بوزینه بود
امتحان اجناس بازار ریا می داد عرض
ریشها دیدیم با قیمت تر از پشمینه بود
هرکجا دیدیم صحبتهای گرم زاهدان
چون نکاح دختر رز در شب آدینه بود
خاک شد فطرت  ز پستی لیک مژگان برنداشت
ورنه از ما تا به بام آسمان یک زینه بود
تخته مشق حوادث  کرد ما را عاجزی
زخم دندان بیشتر وقف لب زیرینه بود
در جهان بی تمیزی چاره از تشویش نیست
ما به صد جا منقسم  کردیم و دل در سینه بود
آرزوها ماند محو ناز در بزم وصال
پاس ناموس تحیر مهر این  گنجینه بود
هرکجا رفتیم بیدل درد ما پنهان نماند
خرقه درویشی ما لختی از دل پینه بود

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
چون شرر اقبال هستی بسکه فرصت کاه بود
هر کجا گل  کرد روز ما همان بیگاه بود
بر خیال پوچ خلقی تردماغ ناز سوخت
شعله هم مغرور گل از پرده  های کاه بود
فهم ناقص رمز قرآن محبت درنیافت
ورنه یک سر ناله دل مد بسم الله بود
فقر با ان  جز بی نقش غنا صورت نبست
تاگداگفتیم نامش در نگین شاه بود
در غرور آباد نقش هستی امکان چه یافت
هر کجا عرض کتان دادند نور ماه بود
هیچ کافر مبتلای ناقبولیها مباد
یاد ایامی که ما را در دل کس راه بود
دل به جیب محرمی آخر نفس را ره نداد
پیچ و تاب ریسمان از خشکی این چاه بود
گرد دامانی نیفشاندیم و فرصت ها گذشت
دست فقر از آستین هم یک دو چین  کوتاه بود
جیب خجلت می درد ناقدردانی های درد
چون سحر ما خنده دانستیم و در دل آه بود
تا کجا هنگامه طبع فضول آراستن
عمر مستعجل ز ننگ وضع ما آگاه بود
می تند بیدل جهانی بر تک و تاز امل
نه فلک یک گردش ما سوره جولاه بود

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
روزی  که عشق رنگ جهان نقش بسته بود
تقدیر نوک خامه صنعت شکسته بود
عیش و غمی که نوبر باغ تجدد است
چندین هزار مرتبه ازیاد جسته بود
خاک تلاش  کرد به سر خلق بی تمیز
ورنه غبار وادی مطلب نشسته بود
این اجتماع وهم بهار دگر نداشت
رنگ پریده گل تحقیق دسته بود
ربط  کلام خلق نشد کوک اتفاق
تاری  که داشت ساز تعین  گسسته بود
عمری ست پاس وضع قناعت وبال ماست
وارستگی هم از غم دنیا نرسته بود
کس جان به در نبرد زآفات ما و من
سرها فکنده دم تیغ دو دسته بود
دیدیم عرض قافله اعتبارها
جمعیتی که داشت همین بار بسته بود
بیدل نه رنگ بود و نه بویی در چمن
رسواییی به چهره عبرت نشسته بود

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
هرکه را دیدم ز لاف ما و من شرمنده بود
شخص هستی چون سحر هرجانفس زد خنده بود
ماجرای چرخ با دلها همین امروز نیست
دانه ای گر داشت دایم آسیا گردنده بود
خودفروشان خاک گردیدند و نامی چند ماند
عالمی عنقاست اینجا نیستی پاینده بود
خلق از بی اتفاقی ننگ خفت می کشد
پنبه ها ربطی اگر می داشت دلق و ژنده بود
آرزوها در کمین نقب شهرت خاک شد
نام هم بهر فرورفتن زمینی  کنده بود
صورت آیینه جز مستقبل تمثال نیست
بی تکلف رفته ما بود اگر آینده بود
نرگسستانهاست گلجوش از غبار این چمن
خوش نگاهی از حیا چشمی به  خاک افکنده بود
بر سر فرهاد تا محشر قیامت می کند
تیشه ای  کز بی تمیزی روی شیرین  کنده بود
عالمی  زین انجمن در خود نفس دزدید و رفت
تا کجا بوی چراغ زندگانی  گنده بود
مستی و مخموری این بزم بی تغییر نیست
باده تا بوده است یکسر رنگ گرداننده بود
نه فلک دیدیم و نگرفتیم ایراد دویی
از دم یک  شیشه گر این  شیشه ها آکنده بود
دوش جبر و اختیاری مبحث تحقیق داشت
جز به حیرت دم نزد بیدل چه سازد بنده بود

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
بسکه در ساز صفاکیشان حیا خوابیده بود
موی چینی رشته بست اما صدا خوابیده بود
کس به مقصد چشم نگشود از هجوم ما و من
کاروان در گرد آواز درا خوابیده بود
ای مکافات عمل پر بیخبر طی گشت عمر
در وداع هر نفس صبح جزا خوابید ه بود
با همه عبرت زتوفیق طلب ماندیم دور
چشم مالیدیم اما پای ما خوابیده بود
ما گمان آگهی بردیم ازبن بی دانشان
ورنه عالم یک قلم مژگان گشا خوابیده بود
عمرها شد انفعال غفلت از دل می کشیم
این ستمگر ساعتی از ما جدا خوابیده بود
سرکشی  کردیم از این غافل که آثار قبول
در تواضع خانه قد دوتا خوابیده بود
زندگی افسانه نیرنگ مژگان  که داشت
هرکه را دیدم درین  غفلت سرا خوابیده بود
فتنه خویی از تکلف  کرد بیدارم به پا
چون منی در سایه برگ حنا خوابیده بود
همت قانع فریب راحت از مخمل نخورد
لاغری از پهلویم بر بوریا خوابیده بود
سخت بیدردانه جستیم از حضور آبله
هر قدم چشم تری در زبر پا خوابیده بود
آگهی توفان غفلت ریخت بیدل بر جهان
عالمی بیدار بود این فتنه تا خوابید ه بود

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
شب که در یادت سراپایم زبان ناله بود
خواستم رنگی بگردانم عنان ناله بود
کس نیامد محرم راز نفس دزدیدنم
ورنه این شمع خموش از دودمان ناله بود
جوش دردم نونیاز بیقراری نیستم
در خموشی هم سرم بر آستان ناله بود
از فسون عشق حیرانم چها خواهم کشید
گر کشیدم ناوکت از دل کمان ناله بود
با تظلم  پیشگان خوش باشد استغنای عشق
شیشه گر بر سنگم آمد امتحان ناله بود
یاد آن محمل  طراز ی های گرد بیخودی
کز دلم تا کوی جانان  کاروان ناله بود
سوختن  کرد اینقدر آگاهم از احوال دل
کاین سپند بی نوا مهر زبان ناله بود
حسرت دیدار نیرنگی عجب درکار داشت
هرقدر دل آب شد آتش به جان ناله بود
شوخی اظهار ما از وضع خود شرمنده نیست
گوش سنگین ادافهمان فسان ناله بود
اینقدر ای محمل آرا از دلم غافل مباش
روزگاری این جرس هم آشیان ناله بود
بی تمیزیهای قدر عافیت هم عالمی است
خامشی پر می زد و ما را گمان ناله بود
ترک هستی شد دلیل یک جهان رسوایی ام
عالم از خود برون چیدن دکان ناله بود
درد عشق از بی نیازی فال معراجی نزد
ورنه چون نی بندبندم نردبان ناله بود
بیدلیها گشت بیدل مانع اظهار شوق
گر دلی می داشتم با خود جهان ناله بود

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
شب که وصل آغوش پرداز دل دیوانه بود
از هجوم زخم شوق آیینه ما شانه بود
عشق می جوشید هرجاگرد شوخی داشت حسن
رنگ شمع از پرفشانی عالم پروانه بود
یاد آن عیشی که از رنگینی بیداد عشق
سیل در ویرانه من باده در پیمانه بود
از محیط ما و من توفان کثرت اعتبار
نه صدف گل کرد اماگوهر یکدانه بود
از تپیدنهای دل رنگ دو عالم ربختند
هر کجا دیدم بنایی گرد این ویرانه بود
راز دل از وسعت مشرب به رسوایی کشید
دامن صحرا گریبان چاکی دیوانه بود
خانه وبرانی به روی آتش من آب ریخت
سوختنها داشتم چون شمع با  کاشانه بود
جرم آزادیست کر نشناخت ما را هیچکس
معنی بیرنگ ما از لفظ پر بیگانه بود
عالمی را سعی ما و من به خاموشی رساند
بهر خواب مرگ شور زندگی افسانه بود
اختلاط خلق جز ژولیدگی صورت نبست
هر دو عالم پیچش یک گیسوی بی شانه بود
چشم لطف از سخت رویان داشتن بی دانشی ست
سنگ در هرجا نمایان گشت آتشخانه بود
دوش حیرانم چه می پیمود اشک از بیخودی
کز مژه تا خاک کویش لغزش مستانه بود
مفت سامان ادب کز جلوه غافل می روبم
چشم واکردن دلیل وضع گستاخانه بود
هرکجا رفتیم سیر خلوت دل داشتیم
بیدل آ غوش فلک هم روزنی زین خانه بود

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
محوتسلیمیم اما سجده لغزش مایه بود
سر خط پیشانی ما را مداد از سایه بود
یک نفس با مهلتی سودا نکردیم آه عمر
این حباب بی سر وپا پرتنک سرمایه بود
مایه بالیدن ما پهلوی خود خوردنست
درگداز استخوان شمع شیر دایه بود
ناله فرهاد می آید هنوز از بیستون
رونق تفسیر قرآن وفا این آیه بود
این شماتتهای یاران زیر چرخ امروز نیست
خانه شطرنج تا بوده ست خوش همسایه بود
التفات نازی از مژگان سیاهی داشتیم
هرکجا رفتیم از خود بر سر ما سایه بود
محمل نازش ز صحرایی که بال افشان گذشت
گرد اگر برخاست طاووس چمن پیرایه بود
بید ل از چاک جگر چون صبح بستم نردبان
منظری کز خود برآیم با فلک هم پایه بود

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
آنروز که پیدایی ما را اثری بود
در آینه ذره غبار نظری بود
نقشی ندمیدیم به صد رنگ تامل
نقاش هوس خامه موی  کمری بود
گرعافیتی هست ازین بحر برون است
غواص ندانست  که ساحل  گهری بود
از جرات پرواز به جایی نرسیدیم
جمعیت بی  بال و پری  بال و پری بود
تا شوق کشد محمل فرصت  مژه بستم
دربار شرر شوخی برق نظری بود
نگذاشت فلک با تو مقابل دل ما را
فریاد که آیینه به دست دگری بود
روزی  که  گذشتی ز سر خاک شهیدان
هر گرد که در پای تو افتاد سری بود
آخر ز خودم برد به راه تو نشستن
آسودگی شعله  کمین سفری بود
دل کشته یکتایی حسن ست وگرکه
در پیش تو آیینه شکستن هنری بود
بیدل به تمناکده عرض هوسه
از دل دو جهان شور و ز ماگوش کری بود

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
با ما نه نم اشکی ونی چشم تری بود
لبریز خیال توگداز جگری بود
افسوس که دامان هوایی نگرفتیم
خاکستر ما قابل عرض سحری بود
دل رنگ امیدی ندمانیدکه نشکست
عبرتکده ام کارگه شیشه گری بود
چون اشک دویدیم و به جایی نرسیدیم
خضرره ما لغزش بی پا و سری بود
هر غنچه  که بی پرده شد آهی به قفس داشت
این گلشن خون گشته طلسم جگری بود
کس منفعل تلخی ایام نگردید
در حنظل این دشت گمان شکری بود
دیدیم که بی وضع فنا جان نتوان برد
دیوانگی آشوب و خرد دردسری بود
بی چشم تر اجزای فناییم چو شبنم
تا دیده نمی داشت ز ما هم اثری بود
دل خاک شد و عافیتی نذر هوس کرد
این اخگر واسوخته بالین پری بود
نیک و بد عالم همه عنقاصفتانند
بیدل خبر از هرکه  گرفتم خبری بود

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
این انجمن افسانه راز دهنی بود
هر جلوه که دیدم نشنیدن سخنی بود
این فرصت  هستی  که نفس  کشمکش  اوست
هنگامه بیتاب  گسستن رسنی بود
تا پاک برآییم زگرمابه اوهام
قطع نفس از هر من و ما جامه کنی بود
جمعیت سر بسته هر غنچه در این باغ
زان پیش  که  گل در نظر آید چمنی بود
تکرار نفس شد سبب مبحث اضداد
امزوز تو و ماست  کزین پیش منی بود
در بیکسی ام خفت همچشمی  کس نیست
ای بیخبران عالم غربت وطنی بود
امروز جنون تب عشق تو ندارم
صبح ازلم پنبه داغ  کهنی بود
ما را به عد نیز همان قید وجود است
زان زلف  گرهگبر به هرجا شکنی بود
افسوس که دل را به جلایی نرساندیم
صبح چمن آینه صیقل زدنی بود
زین رشته  که در کارگه موی سفید است
جولاه امل سسلسله  باف کفنی بود
آخربه تپش مردم وآگاه نگشتم
آن چاه  که زندانی اویم ذقنی بود
فردا شوی آگاه ز پرواز غبارم
کاین خلعت نازک به بر گل بدنی بود
بیدل فلک از ثابت و سیار کواکب
فانوس خیال من و ما انجمنی بود

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
به کوی دوست که تکلیف بی نشانی بود
غبار گشتنم اظهار سخت  جانی بود
ز ناتوانی شبهای انتظار مپرس
نفس  کشیدن من بی  تو شخ کمانی بود
گذشتم از سر هستی به همت پیری
قد خمیده پل آب زندگانی بود
به هیچ جا نرسیدم ز پرفشانی جهد
چو شمع شوخی پروازم آشیانی بود
خوش آن نشاط که از جذبه دم تیغت
چو اشک خون مرا بی قدم روانی بود
من از فسرده دلی نقش پا شدم ورنه
به طالع  کف خاک من آسمانی بود
گلی نچیده ام از وصل  غیر حیرانی
مراکه چون مژه آغوش ناتوانی بود
فغان که چارهء بیتابی ام نیافت کسی
به رنگ ناله نی دردم استخوانی بود
چه نقشهاکه نبست آرزو به فکر وصال
خیال بستن من بی  تو کلک مانی بود
ز بسکه داشت سرم شورتیغ او بیدل
چو صبح خنده زخمم نمک فشانی بود

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
به نظم عمرکه سر تا سرش روانی بود
خیال هستی موهوم سکته خوانی بود
چه رنگها که ندادم به بادپیمایی
بهار شمع در این انجمن خزانی بود
نیافت عشق جفاپیشه قابل ستمی
همیشه بسمل این تیغ امتحانی بود
هنوزآن پری ازسنگ فرق شیشه نداشت
که دل شررکده ی چشمک نهانی بود
به کام دل نگشودیم بال پروازی
چو رنگ  هستی ما گرد پرفشانی بود
پس از غبار شدن گشت اینقدر معلوم
که بار ما همه بر دوش ناتوانی بود
به خاک راه تو یکسان شدیم و منفعلیم
که سجده نیز درین راه سرگردانی بود
طراوت گل اظهار شبنمی می خواست
ز خجلت آب نگشتن چه زندگانی  بود
علم به هرزه درایی شدیم ازین غافل
که صد کتاب سخن محو بیزبانی بود
تلاش موج درتن بحر هیچ پیش نرفت
گهر دمیدن ما پاس بیکرانی بود
جهان  گذرگه آیینه است و ما نفسیم
تو هم چو ما نفسی باش اگر  توانی بود
فریب معرفتی خورده بود بیدل ما
چو وارسید یقینها همه  گمانی بود

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
چون آب روان پر مگذر بی خبر از خود
کز هرچه  گذشتی  نگذشتی مگر از خود
در بارگه عشق نه ردی نه قبولی ست
ای تحفه کش هیچ تو خود را ببر از خود
گرد نفسی بیش ندارد سحر اینجا
کم نیست دهی عرض اثر این قدر از خود
در پله موهومی ما کوه گران است
سنگی که ندارد به ترازو شرر از خود
چشمی بگشا منشاء پرواز همین است
چون بیضه شکستی دمدت بال و پر از خود
هیهات به صد دشت و در از وهم دویدیم
اما نرسیدیم به  گرد اثر از خود
گرتا به ابد در غم اسباب بمیرد
عالم همه راضی ست به این دردسر از خود
افتاد به گردن  غم پیری  چه توان کرد
زبن حلقه هم افسوس نرفتم بدر ازخود
سیر سر زانو هم از افسون جنون بود
افکند خیالم به جهان دگر از خود
سهل است  گذشتن ز هوسهای دو عالم
گر مرد رهی یک دو قدم درگذر از خود
یاران عدم تاز غبار تپشی چند
پیش ازتو فشاندند درین دشت و دراز خود
واکش به تسلیکده  کنج تغافل
بشنو من و مای همه چون گوش کر از خود
ای موج گر احسان طلب در نظر تست
در وصل گهر هم نگشایی کمر از خود
آیینه شدن چیست درین محفل عبرت
هنگامه تراشیدن عیب و هنر از خود
در خلق گر انصاف شود آینه دارت
بیدل چو خودت کس ننماید بتر از خود

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
جایی که سعی حرص جنون آفرین دود
در سنگ نقب ریشه چو نقش نگین دود
تردامنی ست پایه معراج انفعال
این موج چون بلند شود برجبین دود
بر جادهء ادب روشان پا شمرده نه
لغزش بهانه جوست مباد از کمین دود
خست به منع جود خبیسان مقدم است
هرچند دست پیش کنند آستین دود
ای مایل تتبع دونان چه ذلت است
دم نیست فطرتت که قفای سرین دود
گرد سواد وادی حسرت نشاندنی ست
اشکی خوش است با نگه واپسین دود
تحصیل دستگاه تنعم دنایت است
چندان که ریشه موج زند در زمین دود
آزار دل مخواه کزین چینی لطیف
مو گر دمد ز هند شبیخون به چین دود
شوخی به چر  ب و نرمی اخلاق عیب نیست
روغن به روی آب بهارآفرین دود
راه طواف مرکز تحقیق بسته نیست
پرگار اگر شوی قدم آهنین دود
شرم است دستگاه فلکتازی نگاه
در دامن آنکه پا شکند اینچنین دود
بیدل غنیمت است که عمر جنون عنان
پا در رکاب خانه بدوشان زین دود

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
تا مه نوبر فلک بال گشا می رود
در نظرم رخش عمر نعل  نما می  رود
خواه نفس فرض کن خواه غبار هوس
نی سحراست ونه شام سیل فنا می رود
قطع نفس تا بجاست خاک همین منزلیم
شمع رهش زیر پاست سعی کجا می رود
نشو و نماگفتگوست در چمن احتیاج
رو به فلک یکقلم دست دعا می رود
قافله عجز و باز حکم به هر سو بتاز
عالم واماندگی ست آبله ها می رود
سجده نمی خواهدت زحمت جهد قدم
چون سرت افتاد پیش نوبت پا می رود
زبن همه باغ و بهاردست بهم سوده گیر
فرصت رنگ حنا از کف ما می رود
در چمن اعتبارگر همه سیر دل است
چشم نخواهی  گشود عرض حیا می رود
هرزه خرام است و هم بیهده تازست فکر
هیچ کس آگاه نیست آمده یا می رود
موسم ییری رسید آنهمه بر خود مبال
روزبه فصل شتا غنچه قبا می رود
هیأت شمعند خلق ساز اقامت کراست
پا اگر فشرد ه اند سر به هوا می رود
تا به کجا بایدم ماتم خود داشتن
با نفسم عمرهاست آب بقا می رود
مقصد و مختار شوق کعبه و بتخانه نیست
بی سبب و بی طلب دل همه جا می رود
اینک به خود چیده ایم فرصت ناز و نیاز
دلبر ما یک دوگام پا به حنا می رود
هرچه گذشت از نظر نیست برون از خیال
بیدل ازین دامگاه رفته  کجا می رود

وزن: مُفْتَعِلُنْ فاعِلُنْ مُفْتَعِلُنْ فاعِلُنْ
بحر: منسرح مطوی مکشوف
نشانه‌های عروضی: - U U - | - U - | - U U - | - U -
هر که آمد در جان بیکس تر از ما می رود
کاروانها زین ره باریک تنها می رود
از شکست اعتبار آگاه باید زیستن
نیست بی گرد پری راهی  که مینا می رود
سر خط مضمون زلفش  کج رقم افتاده است
شانه  گر صد خامه پردازد چلیپا می رود
گر سر رفتن بود سوی  گریبان رو کنید
شمع زپن محفل برون بی زحمت پا می رود
بی وداع جاه نتوان از دنایت وارهید
سایه با آثار این دیوار یک جا می رود
طمطراق عالم عبرت تماشاکردنی ست
پیش پیشش بانگ خرگرم است مرزا می رود
زاهدان بر خود مچینید اینقدر سودای پوچ
ریش و فش آخر چو پشم از کون دنیا می رود
انتظار صبح محشر عالمی را خاک  کرد
عمرها رفت و همین امروز و فردا می رود
کاش موهومی به فریاد غبار ما رسد
رنگها باید پری افشاند عنقا می رود
در کمین صنعت علم و فنون دیوانگی ست
بام و در بی جستجو آخر به صحرا می رود
ششجهت وامانده یاس سراغ مدعاست
نام فرصت نیست کم گر بر زبانها می رود
حیف دانایی که گردد غافل از آزادگی
در تلاش گوهر آب روی دریا می رود
دوستان گر مدعا عرض پیام آرزوست
قاصد دیگر چه لازم فرصت ما می رود
پی غلط  کرده است بیدل آمد و رفت نفس
خلق می آید به آیینی  که  گویا می رود

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
با این خرام ناز اگر آن مست می رود
رنگ حنا به حیرتش از دست می رود
کسب کمال آینه دار فروتنی ست
موج  گهر ز شرم غنا پست می رود
خلق جنون تلاش همان بر امید پوچ
هرچند سعی پیش نرفته ست می رود
آسودگی چو ریگ روانم چه ممکن است
پای طلب  گر آبله هم بست می رود
خواهی به سیر لاله و خواهی به گشت  گل
با دامن تو هرکه نپیوست می رود
اشکم به رنگ سیل  در این دشت عمرهاست
بیتاب آن غبار که ننشست می رود
بیکار نیست دور خرابات زندگی
هرکس ز خویش  تا تا نفسی هست می رود
تا کی به  گفتگو شمری فرصتی که نیست
ای بی نصیب ماهی ات از شست می رود
بیدل دگر تظلم حرمان  کجا برم
من جراتی ندارم و او مست می رود

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
شبنم صبح از چمن آبله دل می رود
عیش عرق می کند خنده خجل می رود
مخمصه زندگی فرصت ماکرد تنگ
عیش والم هیچ نیست عمر مخل می رود
زبن همه نشو و نما منفعل است اصل ما
درخور شاخ بلند ربشه به گل می رود
تک به هوا می زند خلق زحرص بگیر
گرجه به دوش نفس  رد بهل می رود
هرچه دمد زین بهار نشیه آفت شمار
در رگ گل آب نیست خون بحل می رود
رنج و الم هم نداد داد ثباتی که نیست
زین مرض آباد یأس دق شد و سل می رود
فرصت کار نفس مغتنم غفلت است
آمده در یاد نیست رفته ز دل می رود
بیدل ازین رنگ وبو غنچه دل جمع نیست
قافله اتفاق ربط گسل می رود

وزن: مُفْتَعِلُنْ فاعِلُنْ مُفْتَعِلُنْ فاعِلُنْ
بحر: منسرح مطوی مکشوف
نشانه‌های عروضی: - U U - | - U - | - U U - | - U -
دل ز پی اش عمرهاست سجده  کمین می رود
سایه به ره خفته است لیک چنین می رود
قافله بانگ جرس دارد و گرد فسوس
پیش تو آن رفته است بعد تو این می رود
با تک و تاز نفس عزم عنان تاب نیست
امدن اینجا کجاست عمر همین می رود
نقب به  کهسار برد ناله شهرت  کمین
نام شهان زین هوس زیر نگین می رود
خواجه جه دارد ز جاه جز دو سه دم  کر و فر
پشه چو بالش نماند ناز طنین می رود
شیخ  گر این سودن است دست تو بر حال ما
آبله سبحه ات ازکف دین می رود
تازه بکن چون سحر زخم دل ای بیخبر
گرد خرام نفس پر نمکین می رود
خاک عدم مرجع خجلت بی  مایگی ست
کوشش آب تنک زیر زمین می رود
گر همه سر بر هواست نقش قدم مدعاست
قاصد ما همچو شمع آینه بین می رود
فرصت این دشت و در نیست اقامت اثر
حال مقیمان مپرس خانه چو زین می رود
بیدل اگر این بود ناز هوس چیدنت
دامت آخر چو صبح درپی چین می رود

وزن: مُفْتَعِلُنْ فاعِلُنْ مُفْتَعِلُنْ فاعِلُنْ
بحر: منسرح مطوی مکشوف
نشانه‌های عروضی: - U U - | - U - | - U U - | - U -
بعد ازینت سبزه خط در سیاهی می رود
ای ز خود غافل زمان خوش نگاهی می رود
می شود سرسبزی این باغ پامال خزان
خوشدلی هایت به گرد رنگ کاهی می رود
با قد خم گشته فکر صید عشرت ابلهی ست
همچو موج از چنگ این قلاب ماهی می رود
چاره دشوار است در تسخیر وحشت پیشگان
نکهت گل هر طرف گردید راهی می رود
جان به پیش چشم بیباکت ندارد قیمتی
رایگان این گوهر از دست سپاهی می رود
سرخوش پیمانه ناز محیط جلوه ایم
موج ما از خود به دوش کج کلاهی می رود
نیست صابون کدورتهای دل غیر ازگداز
چون شود خاکستر از آتش سیاهی  می رود
صیقل زنگار کلفتها همین آه است و بس
ظلمت شب با نسیم صبحگاهی می رود
کیست  گردد مانع رنگ از طواف برگ  گل
خون من تا دامنت خواهی نخواهی می رود
از خط او دم مزن بیدل  که این حرف غریب
بر زبان خامه ی صنع الاهی می رود

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
گر چنین اشکم ز شرم پرگناهی می رود
همچو ابر از نامه ام رنگ سیاهی می رود
بی جمالت جز هلاک خود ندارم در نظر
مرگ می بیند چو آب از چشم ماهی می رود
سعی قاتل را تلافی مشکل است از بسملم
تا به عذر آیم زمان عذرخواهی می رود
لنگر جمعیت دل در شکست آرزوست
موج چون ساکن شد ازکشتی تباهی می رود
از هوسهای سری بگذر که در انجام کار
شمع این محفل به داغ بی کلاهی می رود
گیر و دار اوج دولتها غباری بیش نیست
بر هوا چون گردباد اورنگ شاهی می رود
تیره بختی هم شبستان چراغان وفاست
داغ تا روشن شود زیر سیاهی می رود
کیست گردد منکر گل کردن اسرار عشق
رنگها اینجا به سامان گواهی می رود
ای نفس پیش از هوا گشتن خروشی ساز کن
فرصت عرض قیامت دستگاهی می رود
شمع تصویرم مپرس از درد و داغ حسرتم
اشک من عمریست ناگردیده راهی می رود
بیدل انجام تماشا محو حیرت گشتن است
این همه سعی نگه تا بی نگاهی می رود

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
شوق موسی نگهم رام تسلی نشود
تا دو عالم چمن اندود تجلی نشود
همچو یاقوت نخواهی سر تسلیم افراخت
تا به طبع آتش و آب تو مساوی نشود
عیش هستی اگر آماده رسوایی نیست
قلقل شیشه ات آن به که منادی نشود
رم نما جلوه نگاهی به کمندم دارد
صید من رام فسونهای تسلی بشود
نفی خود کرده ام آن جوهر اثبات کجاست
تا کی این لفظ رود از خود و معنی نشود
ضعف سرمایه ام از لاف غرور آزادم
من و آهی که رگ گردن دعوی نشود
چون شرر دیده وران می گذرند از سر خویش
این عصا راهبر مقصد اعمی نشود
عشق اگر عام کند رسم خودآرایی را
محملی نیست در ین دشت که لیلی نشود
خامشی پرده برانداز هزار اسرار است
نفس سوخته یارب دم عیسی نشود
سربلند تب خورشید محبت بیدل
زیردست هوس سایه طوبی نشود

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
چو دولت درش بر خسان واشود
پر آرد برون مور و عنقا شود
بپرهیز از اقبال دون  فطرتان
تنک روست سنگی که مینا شود
سبک مغز شایان اسرار نیست
خس از دوری شعله رسوا شود
چو گردد اقبال علم و عمل
ورق چیست  خط هم چلیپا شود
بر ارباب همت دنایت مبند
فلک خاک گردد که سرپا شود
معمای آفاق نتوان شکافت
مگر اسم عنقا مسما شود
ز اسباب نتوان به دل زد گره
بروبید تا خانه صحرا شود
نگین می تراشد معمای سنگ
که شاید به نام  کسی واشود
به صد خامشی بازدارد سخن
اگریک دمش در دلی جا شود
بناگوش دلدارم آمد به یاد
کنم ناله تا صبح  گویا شود
زکیفیت نسبت آن دهن
عدم تا بگویم من وما شود
در ین دشت و در گردی از غیر نیست
ترا گر نجویم که پیدا شود
به هرجا تو باشی زبانها یکیست
نه امروز دی شد نه فردا شود
جهان چشم نگشاید از خواب ناز
اگر بیدل افسانه انشا شود

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
آه نومیدم  کجا تأثیر من پیدا شود
خاک گردم تا نشان تیر من پیدا شود
صدگلو بندد جنون چون حلقه در پهلوی هم
تا صدای بسمل از زنجیر من پیدا شود
رنگها گم  کرده ام در خامه نقاش عجز
خارپایی  گر کشی تصویر من پیدا شود
چون حیا شوخی ندارد جوهر ایجاد من
بر عرق زن تا گل تعمیر من پیدا شود
نیست جز قطع تعلق حسرت عریانی ام
جوهری  می خواهم  از شمشیر من پیدا شود
در کتاب اعتبارم یکقلم حرف مگوست
گر نفس دزدد کسی تقریر من پیدا شود
می گذارد بر دماغ یک جهان معنی قدم
لغزشی  کز خامه تحریر من پیدا شود
صفحه  کاغذ ندارد تاب جولان شرار
آه از آن دشتی کزو نخجیر من پیدا شود
بوته دیگر نمی خواهدگداز وهم و ظن
می به ساغر ریز تا اکسیر من پیدا شود
در خیال او بهار افسانه ای سر کرده ام
با ش تا خواب  گل از تعبیر من پیدا شود
عمرها شد بیدل احرام صبوحی بسته ام
کو خط پیمانه تا شبگیر من پیدا شود

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -