چو شد پرداخته فرهاد را چنگ
ز صورت کاری دیوار آن سنگ
نیاسودی ز وقت صبح تا شام
بریدی کوه بر یاد دل آرام
به کوه انداختن بگشاد بازو
همی برید سنگی بی ترازو
به هر خارش که با آن خاره کردی
یکی برج از حصار ش پاره کردی
به هر زخمی ز پای افکند کوهی
کز آن آمد خلایق را شکوهی
به الماس مژه یاقوت می سفت
ز حال خویشتن با کوه می گفت
که ای کوه ار چه داری سنگ خاره
جوانمردی کن و شو پاره پاره
ز بهر من تو لختی روی بخراش
به پیش زخم سنگینم سبک باش
وگرنه من به حق جان جانان
که تا آن دم که باشد بر تنم جان
نیاساید تنم ز آزار با تو
کنم جان بر سر پیکار با تو
شباهنگام کز صحرای اندوه
رسیدی آفتابش بر سر کوه
سیاهی بر سپیدی نقش بستی
علم برخاستی سلطان نشستی
شدی نزدیک آن صورت زمانی
در آن سنگ از گهر جستی نشانی
زدی بر پای آن صورت بسی بوس
برآوردی ز عشقش ناله چون کوس
که ای محراب چشم نقش بندان
دوابخش درون دردمند ان
بت سیمین تن سنگین دل من
به تو گمره شده مسکین دل من
تو در سنگی چو گوهر پای بسته
من از سنگی چو گوهر دل شکسته
زمانی پیش او بگریستی زار
پس از گریه نمودی عذر بسیار
وز آن جا برشدی بر پشته کوه
به پشت اندر گرفته بار اندوه
نظر کردی سوی قصر دل آرام
به زاری گفتی ای سرو گل اندام
جگرپالوده ای را دل برافروز
ز کارافتاده  را کاری درآموز
مراد بی مرادی را روا کن
امید ناامید ی را وفا کن
تو خود دانم که از من یاد ناری
که یاری بهتر از من یاد داری
منم یاری که بر یادت شب و روز
جهان سوزم به فریاد جهان سوز
تو را تا دل به خسرو شاد باشد
غریبی چون منت کی یاد باشد
نشسته شاد شیرین چون گل نو
شکرریز ان به یاد روی خسرو
فدا کرده چنین فرهاد مسکین
ز بهر جان شیرین جان شیرین
اگرچه ناری ای بدر منیر م
پس از حجی و عمری در ضمیر م
من از عشق تو ای شمع شب افروز
بدین روزم که می بینی بدین روز
در این دهلیزه تنگ آفریده
وجودی دارم از سنگ آفریده
مرا هم بخت بد دامن گرفته است
که این بدبختی اندر من گرفته است
اگر نه ز آهن و سنگ است رویم
وفا از سنگ و آهن چند جویم 
مکن زین بیش خواری بر دل تنگ
غریبی را مکش چون مار در سنگ
ترا پهلوی فربه نیست نایاب
که داری بر یکی پهلو دو قصاب
منم تنها چنین بر پشته مانده
ز ننگ لاغری ناکشته مانده
ز عشقت سوزم و می سازم از دور
که پروانه ندارد طاقت نور
از آن نزدیک  تو می ناید این خاک
که باشد کار نزدیکان خطرناک
به حق آن که یاری حق شناسم
که جز کشتن منه بر سر سپاسم
مگر کز بند غم بازم رهانی
که مردن به مرا زین زندگانی
به روز من ستاره بر میایاد
به بخت من کس از مادر مزایاد
مرا مادر دعا کرده است گویی
که از تو دور بادا هر چه جویی
اگر در تیغ دوران زحمتی هست
چرا برد تو را ناخن مرا دست 
و گر بی میل شد پستان گردون
چرا بخشد ترا شیر و مرا خون 
بدان شیری که اول مادرت داد
که چون از جوی من شیری خوری شاد
کنی یادم به شیر شکرآلود
که دارد تشنه را شیر و شکر سود
به شیر ی چون شبانان دست گیرم
که در عشق تو چون طفلی به شیر م
به یاد آرم چو شیر خوشگوار ان
فراموشم مکن چون شیرخوار ان
گرم شیرینی ای ندهی ز جامت
دهان شیرین همی دارم به نامت
چو کس جز تو ندارم یار و غمخوار
مرا بی یار و بی غمخوار مگذار
زبان تر کن  بخوان این خشک لب را
به روز روشن آر این تیره شب را
به دانگی گرچه هستم با تو درویش
توانگر وار جان را می کشم پیش
ز دولتمند ی درویش باشد
که بی سرمایه سوداندیش باشد
مسوز آن دل که دلدار ش تو باشی
ز گیتی چاره کارش تو باشی
چو در خوبی غریب افتادی ای ماه
غریبان را فرو مگذار در راه
تو که  امروز از غریبی بی نصیبی
بترس از محنت روز غریبی
طمع در زندگانی بسته بودم
امید اندر جوانی بسته بودم
از آن هر دو کنون نومید گشتم
بلا را خانه جاوید گشتم
دریغا هر چه در عالم رفیق است
ترا تا وقت سختی هم طریق است
گه سختی تن آسانی پذیرند
تو گویی دست و ایشان پای گیرند
مخور خونم که خون خوردم ز بهرت
غریبم آخر ای من خاک شهر ت
چه بد کردم که با من کینه جویی
بد افتد گر بدی کردم نگویی
خیالت را پرستش ها نمودم
و گر جرمی جز این دارم جهود م
مکن با یار یک دل بی وفایی
که کس با کس نکرد این ناخدا یی
اگر بادم تو نیز ای سرو آزاد
سری چون بید درجنبان به این باد
و گر خاکم تو ای گنج خطرناک
زیارت خانه ای برساز از این خاک
اگر نگذاری ای شمع طراز م
که پیهی در چراغت می گدازم
چنانم کش که دور از آستانت
رمیمی باشم از دست استخوانت
منم دراجه مرغان شب خیز
همه شب مونسم مرغ شب آویز
شبی خواهم که بینی زاری ام را
سحرخیزی و شب بیداری ام را
گر از پولاد داری دل نه از سنگ
ببخشایی بر این مجروح دلتنگ
کشم هر لحظه جوری نونو از تو
به یک جو بر تو ای من جوجو از تو
من افتاده چنین چون گاو رنجور
تو می بینی  خرک می رانی از دور
کرم زین بیش کن با مرده خویش
مکن بیداد بر دل برده خویش
حقیقت دان  مجازی نیست این کار
به کار آیم که بازی نیست این کار
من اندر دست تو چون کاه پستم
وگرنه کوه عاجز شد ز دستم
چو من در زور دست از کوه بیشم
چه باشد لشگری چون کوه پیشم
اگر من تیغ بر حیوان کنم تیز
نه شبدیز م جوی سنجد نه پرویز
ز پرویز و ز شیرین و ز فرهاد
همه در حرف پنجیم ای پری زاد
چرا چون نام هر یک پنج حرف است
به بردن پنجه خسرو شگرف است
ندانم خصم را غالب تر از خویش
که در مغلوب و غالب نام من بیش
ولیک ادبار خود را می شناسم
وز اقبال مخالف می هراسم
هم ادباری عجب در راه دارم
که مقبل تر کسی بدخواه دارم
مبادا کس و گرچه شاه باشد
که او را مقبلی بدخواه باشد
از آن ترسم که در پیکار این کوه
گرو بر خصم ماند بر من اندوه
مرا آن کس که این پیکار فرمود
طلب کار هلاک جان من بود
در این سختی مرا شد مردن آسان
که جان در غصه دارم غصه در جان
مرا در عاشقی کاری است مشکل
که دل بر سنگ بستم سنگ بر دل
حقیقت دان مجازی نیست این کار
به کار آیم که بازی نیست این کار
توان خود را به سختی سنگ دل کرد
بدین سختی نه که  آهن را خجل کرد
مرا عشقت چو موم زرد سوزد
دلم بر خویشتن زین درد سوزد
مرا گر نقره و زر نیست در بار
که در پایت کشم خروار خروار
رخ زردم کند در اشک باری
گهی زرکوبی و گه نقره کاری
ز سودای تو ای شمع جهان تاب
نه در بیداری آسوده ام نه در خواب
اگر بیدارم انده بایدم خورد
و گر در خوابم افزون باشدم درد
چو در بیداری و خواب این چنینم
پناهی به ز تو خود را نبینم
بیا کز مردمی جان بر تو ریزم
نه دیو م که آخر از مردم گریزم
کسی دربند مردم چون نباشد 
که او از سنگ  مردم می تراشد
تراشم سنگ و این پنهانی ام نیست
که در پیش است در پیشانی ام نیست
کسی را روبرو از خلق بخت است
که چون آیینه پیشانیش سخت است
بر آن کس چون ببخشد نشو خاکی 
که دارد چون بنفشه شرمناکی 
ز بی شرمی کسی کاو شوخ دیده  است
چو نرگس با کلاه زر کشیده است
جهان را نیست کردی پستر از من
نبینی هیچ کس بی کس تر از من
نه چندان دوستی دارم دل آویز
که گر روزی بیفتم گویدم خیز
نه چندانم کسی در خیل پیدا ست
که گر میرم کند بالین من راست
منم تنها در این اندوه و جانی
فدا کرده سری بر آستانی
اگر صد سال در چاهی نشینم
کسی جز آه خود بالا نبینم
و گر گردم به کوه و دشت صد سال
به جز سایه کسم ناید به دنبال
چه سگ جانم که با این دردناکی
چو سگ داران دوم خونی و خاکی
سگان را در جهان جای و مرا نه
گیا را بر زمین پای و مرا نه
پلنگان را به کوهستان پناه است
نهنگان را به دریا جایگاه است
من بی سنگ خاکی مانده دل تنگ
نه در خاکم در آسایش نه در سنگ
چو بر خاکم نبود از غم جدایی
شوم در خاک تا یابم رهایی
مبادا کس بدین بی خانمانی
بدین تلخی چه باید زندگانی 
به تو باد هلاکم می دواند
خطا گفتم که خاکم می دواند
چو تو هستی نگویم کیستم من
ده آن توست در ده چیستم من
نشاید گفت من هستم تو هستی
که آنگه لازم آید خودپرستی
به رفتن باز می کوشم چه سود است 
نیابم ره که پیش آهنگ دود است
درین منزل که پای از پویه فرسود
رسیدن دیر می بینم شدن زود
به رفتن مرکبم بس تیزگام است
ندانم جای آرامم کدام است
چو از غم نیستم یک لحظه آزاد
نخواهم هیچ کس را در جهان شاد
دلا دانی که دانایان چه گفتند 
در آن دریا که در عقل سفتند 
کسی که او را بود در طبع سستی
نخواهد هیچ کس را تن درستی
مرا عشق از کجا درخورد باشد
که بر مویی هزاران درد باشد
بدین بی روغنی مغز دماغم
غم دل بین که سوزد چون چراغم
ز من خاکستر ی مانده در این درد
به خاکستر توان آتش نهان کرد
منم خاکی چو باد از جای رفته
نشاط از دست و زور از پای رفته
اگر پایی به دست آرم دگربار
به دامن درکشم چون نقش دیوار
چو نقطه زیر پرگار آورم روی
شوم در نقش دیوار آورم روی
به صد دیوار سنگین پیش و پس را
ببندم تا نبینم نقش کس را
نبندم دل دگر در صورت کس
از این صورت پرستیدن مرا بس
چو زین صورت حدیثی چند راندی
دل مسکین بر آن صورت فشاندی
چو شب روی از ولایت درکشیدی
سپاه روز رایت برکشیدی
دگر بار آن قیامت روز شب خیز
به زخم کوه کردی تیشه را تیز
به شب تا روز گوهربار بودی
به روزش سنگ سفتن کار بودی
ز بس سنگ و ز بس گوهر که می ریخت
دماغش سنگ با گوهر برآمیخت
به گرد عالم از فرهاد رنجور
حدیث کوه کندن گشت مشهور
ز هر بقعه شدندی سنگ سایان
بماندندی در او انگشت خایان
ز سنگ و آهنش حیران شدندی
در آن سرگشته سرگردان شدندی

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -