cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
هر کرا ایزد اختیار کند
در دوگیتیش  بختیارکند
وانکه را کردگار کرد عزیز
نتواند زمانه خوارکند
بس نماید مدار چرخ کهن
تا یکی را جهان مدار کند
صه  چون شاه خاوران ملک
که بدو ملک افتخار کند
قهرمان میرزاکه از سخطش
ملک الموت زینهارکند
آنکه چون پا به  کارزار نهد
بر بداندیش کارزار کند
خنگش از گرد در بسیط زمین
هرچه دشت است کوهسار کند
تبرش از سهم در دیار عدو
هرچه چشمست اشکبار کند
تیغش ار نیست نو بهار چرا
دامن خاک لاله زارکند
باش  تا بوم روم را ز غبار
تیره چون اهل زنگبارکند
باش تا عزم مملکت گیرش
فتح  کشمیر و قندهار کند
باش تا موکب جهانگردش
عزم فرغانه و حصارکند
جیشش از مور تیغ و مار سنان
پهنه را پر ز مور و مار کند
قتل و تاراج و اخذ مال و منال
به یکی حمله هر چهارکند
در مذاق عدو مهابت او
شهد را زهر ناگوارکند
دشمن از ملک او برون نرود
مگر از این جهان فرارکند
نفس باد عنبرین  گردد
چون به خاک درش گذار کند
با تن دشمنان  ک ند قهرش
آنچه با پرنیان شرارکند
با دل دوستان  کند مهرش
آنچه با بوستان بهارکند
کس نیارد که تا به روز شمار
جود یک روزه اش شمارکند
آ فتابیست بر فراز سپهر
جا چو بر خنگ راهوار کند
ای امیری که یک پیاده تو
کار یکم مملکت سوارکند
در جهان هیچ راز پنهان نیست
کش نه رای تو آشکارکند
نبرد جان عدو ز سطوت تو
گر ز پولاد صد حصار کند
فلک سفله را قضا نه عجب
گر به کاخ تو پرده دار کند
لاجرم عنکبوت پرده زند
چون نبی جایگاه به غار کند
بس  عجب نیست  کز رعایت تو
پشه سیمرغ را شکار کند
در صف کینه خنجرت کاری
با تن خصم نابکار کند
کافریدون به خیره سر ضحاک
همی ازگرزگاو سارکند
گوش آفاق را مشاطه صنع
از عطای تو گوشوار کند
شهریارا سزدکه دولت تو
فخر از صدر روزگار کند
دولت تست چرخ و او اختر
چرخ از اختر افتخارکند
آن امیری که کوه را سخطش
همچو سیماب بی قرارکند
آنکه در چشم فتنه انصافش
اثر برگ کوکنار کند
خرد پیر راکیاست او
سخره طفل شیرخوار کند
بحر عمان کهین عطیه اوست
که به هنگام اضطرار کند
ورنه در یک نفس دو عالم را
خود به یک سایلی نثارکند
حزم او آبگینه را به مثل
همچو البرز استوار کند
نکند تکیه برکسی الاک
تکیه بر عون کردگارکند
به دو انگشت نی سرانگشتش
کار صد تیغ آبدارکند
هست یک تن ولی به جودت رای
روز کین کار صدهزار کند
ابر دستش به دشت اگر بارد
دشت را بحر بی کنار کند
خسروا به که در محامد تو
فکر قاآنی اختصارکند
تا همی خاک را عبیرآگین
نفس باد نوبهارکند
ابر اردیبهشت بستان را
مخزن در شاهوار کند
دولتت را چو حزم آصف عهد
ملک العرش پایدارکند

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
قضا چو مسند اقبال در جهان افکند
به عزم داوری شاه کامران افکند
ابو الشجاع حسن  شه که شیر گردون را
مهابتش تب و لرز اندر استخوان افکند
تهمتنی  که به یک چین چهره سطوت او
هزار لرزه بر اندام آسمان افکند
دلاوری که ز یک خم خام پر خم و تاب
هزار سلسله بر بال کهکشان افکند
به نیم کاوش فکرت ز رای موی شکاف
هزار رخنه در ابداع کن فکان افکند
ز قطره ای  که چکد ز ابر دست او بر خاک
توان بنای دوصد بحر بیکران افکند
فتد زکاخ وی ار سنگ ریزه یی به زمین
ازو اساس جهان دگر توان افکند
تنی که کرد خیال خلاف او به ضمیر
اجل به دوده او مرگ ناگهان افکند
ز بس که دهره او بحر بهرمان آورد
به دهر طنطنه در کان بهرمان افکند
گره  گشود ز کار زمانه شمشیرش
گره چو در خم ابروی جانستان افکند
فلک  ز بهر زمین بوس آستانه او
به لابه خود را در پای پاسبان افکند
بر آستان ز فرومایگی چو بار نیافت
به عذر فعل خطا خاک در دهان افکند
تویی  که ابر کفت دوده دنایت را
ز یک افاضه فیضی ز خانمان افکند
تویی که نسخه دیباچه جلادت تو
حدیث رستم دستان ز داستان افکند
اساس فتنه برافتاد آن زمان ز جهان
که جوش جیش تو آشوب در جهان افکند
سنان قهر تو در خرق و التیام فلک
حکیم فلسفه را باز درگمان افکند
نبود خون عدو آنچه روزکین بر خاک
پرند قهر تو چون نقش پرنیان افکند
حسامت از تب لازم چو گشت لاغر و زرد
پی علاج خو د از چهره ناردان افکند
فضای درگهت از نه فلک وسیع ترست
عجب  که وقعه درین تیره خاکدان افکند
نیام تیغ تو آن برغمان تیره دلست
که گاه کینه وری دوزخ از دهان افکند
بلارک تو اگر نیست خیره سر بهمن
گذر ز بهر چه در کام برغمان افکند
زمانه عرض غلامان درگهت می داد
سپهر خود را دزدیده در میان افکند
شها ز قهر پرندوشت آتشین آهم
شرار در دل ابنای انس و جان افکند
روا مدار که خلقی زنند شکرخند
که ذره را ز نظر شاه خاوران افکند
کسی که معدن چندین هزار فضل بود
نشایدش به چنین رنج بیکران افکند
ز من جهانی در خنده زانکه سطوت تو
به سرخ چهره من رنگ زعفران افکند
ز یک شکنج به روی مهابت تو به من
دو قوم را به گمان عقل نکته دان افکند
یکی بر آنکه به ظاهر ز بهر سود نهان
به نام او ملک این قرعه زیان افکند
برای برتری پایه سایه بر سر او
همای تربیت شاه کامران افکند
یکی بر آنکه به باطن شه از ظهور خطا
مرا ز چشم مقیمان آستان افکند
ز قهر بارخدایی بسان بارخدای
چو پست پایه عزازیلش از جنان افکند
به راستی که خود اندر تحیرم که ملک
به من ز بهر چه این خشم ناگهان افکند
خلاصه کز پی تشکیک خلق از در لطف
به ناتوان تن من خلعتی توان افکند
به دهر تاکه سرایند ان س و جان که رسول
صلای دین شریعت در انس و جان افکند
ز امن عدل تو افکنده باد رسم ستم
چنانکه معدلت کسری از جهان افکند

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
آدمی باید به گیتی عمر جاویدان  کند
تا یکی از صد تواند مدح آقاخان کند
محکمران خطه کرمان که ابر دست او
خاک را بیجاده سازد سنگ را مرجان  کند
در بر اوکمترست از پیر زالی پور زال
او زکین گر بهر هیجا جای بر یکران کند
خصم  را گو پیش تیغش جوشن و خفتان مپرس
مرگ را کی چاره هرگز جوشن و خفتان کند
خنجر آتش فشانش از لباس زندگی
خصم راعریان کند چون خویش راعریان کند
صیت اه بگرفت م یتی را چو ور مهر و ماه
نور مهر و ماه را حاسد چسان پنهان کند
خاک ره را مهر او همسان  کند با آسمان
واسمان را قهر او با خاک ره یکسان کند
گردش چشمش به  یک ایمای ابروگاه خشم
موی مژگان را به چشم بدکنش سوهان کند
خود به سیر لاله و ریحان ندارد احتیاج
کز نگاهی خاک وگل را لاله و ریحان کند
آب تیغش ملک ویران را ز نو آباد کرد
هرکجا ویرانه آری آبش آبادان کند
نسبت جودش به عمان کی دهم کاو هر زمان
جیب سایل را ز گوهر غیرت عمان  کند
اوج  ردون در حضیض جا او مشکل رسد
بر فلک بیچاره خود را چند سر گردان  کند
نرم   گر دد خصم شوم از ضرب   گرز او چو موم
گر براز آهن دل از رو پیکر از سندان کند
چرخ  با وی  چون ستیزد کانکه خاید پتک را
ز ابلهی بیچاره باید چاره دندان  کند
صاحبا قاآنی از شوق تو در اقلیم فارس
روز و شب در دل خیال خطه  کرمان  کند
یاد آن شب کز خیالت چشم من پر نور بود
تیره چشمم را ز سیل قطره چون قطران کند
عیش  آن شب را اگر با صد زبان خواهد بیان
نیستش پایان و گر خود عمر بی پایان کند
دارد از جود دو دستت آرزو یکدست فرش
تا طراز بزمگاه و زینت ایوان کند
هم ز بهر گلرخی  کز وی و ثاقم  گلشنست
تحفه یی بایدکه او را همچوگل خندان کند
تحفه اش شالیست تا سالی ببندد بر میان
برتری زامثال جوید فخر بر اقران کند
خود تو دانی گر دلی باشد مرا در پیش اوست
اختیار او راست  گر آباد و گر ویران  کند
من به قدر همت خودکردم استدعا و تو
همتت دیگر ندانم تا چه حد احسان  کند
باد دور دولتت ایمن زکید روزگار
تا به  گرد خاک ساکن آسمان جولان  کند

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
آنچه با برگ درختان ابر نوروزی کند
با تهیدستان کف فیاض فیروزی  کند
زان سبب فیروز شد نامش  که از آیات او
بخت هر روز آشکار آیات فیروزی  کند
هست چهرش گنج فیروزی و گردد آشکار
هرکرا آن گنج  روزی خدا روزی کند
آفتاب روی جانبخش به  هر مجلس  که تافت
شمع نتواند که دیگر مجلس  افروزی کند
بر بسوزان خنجر او امر فرماید خدای
قهر جباریش اگر عزم جهانسوزی  کند
سنگلاخ  کوهساران را تواند زیر پای
باد رفقش نرمتر از قاقم و توزی  کند
ای که هر کس یاد جودت کرد یزدان تا به حشر
بی نیازش زاکتساب رنج هر روزی کند
گر بخواهد پیر عقلت  دانش آموزد خطاست
طفل نتواند به لقمان حکمت آموزی کند
چنگ عزراییل گویی در دم شمشیر توست
زان بمیراند جهانی را چو کین  توزی  کند
گر به شکل گوژ خواهد به سطح کاخ تو
گنبد پیروزه گون اظهار پیروزی کند
عقل داند عین نقص است از فضولی نطفه  یی
از شکم بر پشت آید بچه را قوزی کند
یا چو خیاطست تیغت  کز حریر سرخ خون
حصم را بی رشته و سوزن کفن دوزی کند
سرو ر ا سرسبزی بخت سرافراز تو نیست
ذره چون  شمسی نماید سبزه کی توزی کند
شهدگفتار توزهرکژدم اهواز را
در حلاوت قند مصر و شکر خوزی  کند
گنج  هر رو زیست  جودت  وانکه  را روزی  شود
رحمت حق بی نیاز از رنج هر روزی کند
شیر چرخ از مهر و مه قلاده سازد ماه و سال
بویه در نخجیرگه روزی ترا یوزی کند
هر که روزی پوز جنباندکه بدگوید ترا
چون سگ آلوده دهان از باد بد پوزی کند
از پی خاموشی جاوید فرماید خدای
تا بر اطراف دهانش مرگ بتفوزی کند
عزم بازی  گرکنی ساعات روز و شب بهم
جمع  مردد ناه نردی وه دوزی کند
قافیه تنگست و من دلتنگ تر زانرو که طبع
خواهد استیفای وصفت بهر بهروزی کند
می تواند وضع لفظ خوش ز بهر قافیه
هم بود ازکودنی گر قافیه بوزی  کند
مرچه برخی از قوافی نیز زشت افتاد لیک
با قبولت چون رخ زیبا دل افروزی کند
تا دهان غنچه پرگردد ز مروارید تر
چون به زیر لب ثنای ابر نوروزی  کند
غنچه سان خندان و کامش پر ز مروارید باد
چون صدف هر کاوبه مدحت گو هراندوزی کند

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
هر دل اسیر زلف تو بیدادگر بود
کارش ز تار زلف تو آشفته تر بود
آشوب ملک شاهی و بیدادکار تست
ترکی و ترک لابد بیدادگر بود
در ملک حسن شاهی زان شور و شرکنی
شک نیست حس چونین با شور و شر بود
شمشاد مهرچهری و خورشید مه جبین
مانات مهر مادر و ماهت پدر بود
باور نیفتدم  که بدین حسن و دلبری
نقشی به چین و سروی در غاتفر بود
در چین و کاشغر ز پی چون تو دلفریب
همواره پای اهل نظر رهسپر بود
ورنه چو بست صورت با چون تویی وصال
خواهم نه چین بماند و نه کاشغر بود
هرجاکه جلوه سازکنی گشت قندهار
هر جا خرام ناز کنی  کاشمر بود
هرگه به زلف شانه زنی تبتست  کوی
ور برکشی نقاب سرا شوشتر بود
رویت به نور با مه  گردون برابرست
زلفت به رنگ دایه مشک تتر بود
ماه فلک نه حاشاکی مشک پرورد
مشک تتر نه  کلاکی با قمر بود
ر وی تو ماه باشد و طرفه بود که ماه
برجرم روشنش زره از مشک تر بود
چندان  که وصف خوبی یوسف نموده اند
ستوار نایدم که ز تو خوبتر بود
یوسف اگر به چاهی وقتی نهفت چهر
چاهی ترا به گرد زنخ مستتر بود
یاقوت را به  گونه همی ماند آن دو لب
الا که در میانش دو رشته  گهر بود
پر حلقه طره تو کتاب مجسطی است
سر داده بسکه دایره یک با دگر بود
کژدم سپر به سالی یک مه شد آفتاب
دایم بر آفتاب تو کژدم سپر بود
 ر حیرتم که چشم تو ماند از چه رو سقیم
با اینهمه که در لب تو نیشکر بود
داند دل جریح  که  گاه نگه ترا
درنوک مژه تعبیه صد نیشتر بود
د ر زیر دام زلف تو از خال دانه ایست
کاین دانه دام مردم صاحبنظر بود
قدت صنوبرست و ندیدم صنوبری
کوهیش بر به زیر و مهی بر زبر بود
باشد به حکم عادت سیم و کمر به کوه
چونست کوه سیم ترا درکمر بود
پیمای نیست کوه سرین تو در خرم
لرزان مدام از چه سبب اینقدر بود
بلور ساده است  که چونین ز عکس او
روشن سر او بام و در و بوم و بر بود
اندر ازار سرخ بجای سرین تو
نسرین به بار و سیم به خروار در بود
مسکین دلم که در طلب سیم تو مدام
همچون گدای گرسنه دل دربه در بود
بی زر به کف نیاید سیم تو مر مرا
اشکی بسان سیم و رخی همچو زر بود
با زر چهر و سیم سرشکم بود محال
کم بر مراد خاطر هرگز ظفر بود
من آن زمان  که دادم تن در بلای عشق
گشتم یقین  که جان و تنم در خطر بود
چون نیست درکنارم سروقدت چسود
گر بی تو از سرشک کنارم شمر بود
ای غیرت ستاره ز هجر تو تا به  کی
شب تا به صبح چشمم اختر شمر بود
یک ره در آ به کلبه مسکین اگرچه تو
قدت بزرگ وکلبه ما مختصر بود
چندین متاز توسن و دل را مکن خراب
زین فتنه ترسمت که در آخر ضرر بود
آخر نه خانه دل ما ملک پادشاست
دانی که شاه از همه جا باخبر بود
شاهنشه زمانه محمد شه آنکه مهر
هر صبح از سجود درش مفتخر بود
گیهان خدای آنکش در حل و عقد ملک
دستی قضا به قدرت و دستی قدر بود
ظل خدا خدیو بشر کز طریق حق
دارای ملک و ملت خیرالبشر بود
د ر روزکین به نهب روان  گفتیی اجل
تیغ خمیده قامت او را پسر بود
گردون به کاخ دولت او چیست قبه ایست
گیتی ز ملک شوکت او یک اثر بود
جوییست از محیط عطایش هرآنچه یم
خشک و ترش به خوان کرم ماحضر بود
از مهر او بهشت برینست یک ورق
وز قهر او لهیب سقر یک شرر بود
صدره به چرخ نازد خاک از برای آنک
رامش در او گزیده چنین تاجور بود
د ر روز رزم و بزم ز شمشیر و جام می
دستش هماره حامله خیر و شر بود
وقتی که جام جوید گوهرفشان شود
وقتی  که تیغ  گیرد دشمن شکر بود
هرجا به عودسوزی رامش طلب  کند
هرجا به کینه توزی پرخاشخر بود
جامش  موالیان را کوثر شود به طعم
تیغش مخالفان را سوزان سقر بود
تا از پس شکوفه شجر بارور شود
یارب نهال دولت او بارور بود

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
تمام  گشت مه روزه و هلال دمید
هلال عید به ماهی تمام باید دید
بنوش جام هلالی به یاد ابروی یار
که همچو ابروی یار از افق هلال دمید
لب سوال ببند و دهان خم بگشای
که روزه رفت و ندارم مجال  گفت و شنید
ز زاهدان چه سرایی به شاهدان بگرای
بس است نقل و روایت بیار نقل و نبید
رسید عید و گذشت آن مهی  که در کف ما
مدام در عوض جام سبحه می گردید
بریز خون صراحی  که قهرمان سپهر
به خنجر مه نو حنجر صیام برید
جراحتی به دل از روزه داشت شیشه می
چو پنبه از سر زخمش فتاد خون بچکید
مگر هلال درین ماه روزه داشت چو من
که  گونه زرد شدش از ملال و پشت خمید
نشان داغ ولیعهد اگر نداشت هلال
چرا ز دیدن او رنگ آفتاب پرید
هنوز در دل من هست ذوق حالت دوش
که ترک نوش لب من ز راه مست رسید
اگرچه قافیه یابد خلل ولی به مثل
چو گل نباشد در باغ هم خوشست خوید
دو زلف  داشت  مهم  چون دو شب برابر روز
و یا دو هندوی عریان مقابل خورشید
چو نقطه دهنش تنگ و در وی از تنگی
سخن چو دایره بر گرد خویش می گردید
سواد مردمک چشم من به عارض او
چو گوی ساج به میدان عاج می غلطید
غرض بیامد بنشست و با هزار ادب
به رسم عادت احباب حال  من پرسید
چه  گفت  گفت  که ماه صیام شد سپری
وز آسمان پی قتلش هلال تیغ کشید
بیار باده  که از عمر تا دمی باقیست
به عیش و شادی باید همی چمید و چرید
رفیق تازه بجوی و رحیق  کهنه بخواه
که بحر رنج و فنا را کناره نیست پدید
بدادمش قدحی می که همچو جوهر عقل
نرفته در لبش از جام در دماغ دوید
میی چو کاهربا زرد و کف نشسته بر او
چو در حدیقه بیجاده شاخ مروارید
و یا تو گفتی در بوستان به قوت طبع
همی شکوفه بر اطراف سندروس دمید
چو مست  گشت ولیعهد را ثنایی  گفت
که چرخ در عوض  کام  گام او بوسید
روان نصرت و بازوی فتح ناصر دین
که هرچه تیغش بگرفت خامه اش بخشید
هنوز مهر رخش بود در حجاب عدم
که  همچو صبح ز شوقش  وجود جامه درید
شها تویی  که  گه حشر مست برخیزد
ز جام تیغ تو هر کاو شراب مرگ چشید
تویی  که  کان هنر راست خامه تو گهر
تویی  که قفل ظفر راست خنجر تو کلید
سر سنان تو ضرغام مرگ را ناخن
زه  کمان تو بازوی فتح را تعوید
کلف  گرفت چو رخسار ماه پنجه مهر
ز رشک روی  تو از بس که پشت دست   گزید
وجود حاصل چندین هزار ساله فروخت
بهای آن مه یک روزه طاعت تو خرید
مگر که  گیتی غارست و تو رسول  که چرخ
به  گرد گیتی چون عنکبوت تار تنید
مگر شراره تیغ تو دید روز مصاف
که آتش از فزع او به صلب خاره خزید
مشام غالیه و مغز مشک یافت ز کام
نسیم خلق تو تا بر دماغ دهر وزید
ز ننگ آنکه  کمانت نمود پشت به خصم
خم کمند تو بر خود چو مار می پیچید
چو دید منتقم قهرت آن  کژی ز کمان
فکند زه به  گلوی و دو گوش او مالید
چه وقت طایر تیر تو پر گشاد ز هم
که نسر چرخ چو بسمل میان خون نطپید
به مهد عهد تو آن لحظه خفت کودک امن
که شیر فتح ز پستان ناوک تو مکید
هماره تاکه در آفاق هست پست و بلند
همیشه تا که در ایام هست زشت و پلید
چو دهر در کنف دولتت بیارامد
هر آن  کسی  که چو دولت ز دشمن تو رمید

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
دوش برگردون بسی تابان شهاب آمد پدید
بس درخشان موج زین دریای آب آمد پدید
تخت شاهنشاه ایرانست گفتی آسمان
بسکه از انجم درو در خوشاب آمد پدید
سبز دریای فلک از هر کران شد موج زن
بر سر از موجش بسی سیمین حباب آمد پدید
نسر طایر بیضه شهباز و شب همچون غراب
بیضه شهباز بنگر کز غراب آمد پدید
تا شب زنگی سلب خرگاه مشکین برفراشت
کهکشان  همچون  یکی سمین  طناب آمد پدید
من نشسته با نگاری کز لب میگون او
در دو چشم من همی رشک شراب آمد پدید
خانه  گلشن شد چو مهرش از نقاب آمد برون
حجره  روشن  شد چو رویش  بی نقاب  آمد پدید
ل ب گشود از ناز و هستی از عدم گشت آشکار
رخ نمود از زلف و رحمت از عذاب آمد پدید
با سرانگشتان خود زلفین خود را تاب داد
صد زره بر عارضش از مشک ناب آمد پدید
چین زلفش را گشودم همچو کار روزگار
زیر هر تارش هزاران  گیرودار آمد پدید
زیر آن گیرنده مژگان چشم خواب آلود او
چون غزالی خفته در چنگ عقاب آمد پدید
برکفم جام می یاقوت گون  کز عکس آن
در سرانگشتان من رنگ خضاب آمد پدید
بر کنارم مطربی کز ناله دلسوز او
ناله ی طنبور و آواز رباب آمد پدید
برق سان آمد بشیری رعدسان آواز داد
گفت کز ابر عنایت فتح باب آمد پدید
دست افشان پایکوبان دف زنید و صف زنید
زانکه عیشی خوشتر از عیش شباب آمد پدید
د اده امشب شاه را یزدان یکی فرخ پسر
ها شگفتی بین  که در شب آافتاب آمد پدید
الله الله لب نیالوده هنوز از شیر مام
در تن شیران ز سهمش  اضطراب آمد پدید
لله الله ناشده یک قطره آبش در جگر
هفت دریا را ز بیمش انقلاب آمد پدید
لیله البدرین اگر خوانند امشب را رواست
کز زمین و آسمان دو ماهتاب آمد پدید
عالمی دیگر فزود امشب درین عالم خدای
این به بیداریست یارب یا به  خواب آمد پدید
جود را بخشنده دستی زآستین آمد برون
فخر را رخشنده تیغی از قراب آمد پدید
فیض قدسی از دم روح القدس گشت آشکار
نقش فال رحمت از ام الکتاب آمد پدید
سنجری از دوده الب ارسلان شد حکمران
شیده یی از تخمه افراسیاب آمد پدید
یوسفی دیگر ز گلزار خلیل افروخت چهر
شبری دیگر ز صلب بوتراب آمد پدید
د ادگر هوشنگ را قایم  مقام آمد عیان
نامور جمشید را نایب مناب آمد پدید
طبع گیتی تازه شد کز مل طرب گشت آشکار
مغز دوران عطسه زد کز گل  گلاب آمد پدید
ابر می بالد که فیض ابر رحمت شد عیان
ملک می رقصد که شبل شیر غاب آمد پدید
د فع جور دهر را نوشیروان گشت آشکار
رجم دیو ملک را سوزان شهاب آمد پدید
شهریارا تا چنین فرخ پسر دادت خدای
هرچه بد در غیب پنهان بی حجاب آمد پدید
تو سحاب فیض بودی منت ایزد را کنون
کانچان باران رحمت زین سحاب آمد پدید
خلد پاداش ثوابست و ز بس  کردی ثواب
این بهشی رو به پاداش ثواب آمد پدید
چون سلیمان خواستی ملکی ز حق بی منتها
زین کرامت زان دعای مستجاب آمد پدید
تا ازین پس خود چه کامی خواست خواهی از خدای
کاینچنین پوریت میر و کامیاب آمد پدید
باد یارب در پناه دولتت فیروز روز
تا نگوید کس  که در شب آفتاب آمد پدید
سال عمرت باد تا روزی که گوید روزگار
اینک اینک شورش یوم الحساب آمد پدبد

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
مقتدای انس و جان آمد پدید
پیشوای این و آن آمد پدید
فیض فیاضی ز دیوان ازل
بر که بر پیر و جوان آمد پدید
نور اشراقی ز خلاق زمن
بر چه بر اهل زمان آمد پدید
حامل اسرار وحی ایزدی
بر زمین از آسمان آمد پدید
مفخر آیات غیب سرمدی
با ضمیر غیب دان آمد پدید
واصل  کوی فنا شد جلوه  گر
حاصل  کون و مکان آمد پدید
یک جهان تسلیم و یک عالم رضا
از بر یک طیلسان آمد پدید
یک فلک تحقیق و یک  گیتی هنر
در دو مشت استخوان آمد پدید
از رخش کازرم باغ جنتست
یک گلستان ارغوان آمد پدید
قاف تا قاف جهان شد پر ز جان
تاکه آن جان جان آمد پدید
قیروان تا قیروان از خلق او
مشک و عود و ضیمران آمد پدید
ملک دین را حکمران شد جلوه گر
سر حق را ترجمان آمد پدید
راز دل را رازدان شد آشکار
ملک جان را قهرمان آمد پدید
زد بسی بیرنگ نقاش قضا
تا چنین نقش از میان آمد پدید
نقش مقصود اوست وین بیرنگها
بر سبیل امتحان آمد پدید
صورت فیض ازل شد جلوه گر
معنی سر نهان آمد پدید
وصف آن جان را که جویا بود جان
با تنی خوشتر ز جان آمد پدید
آنچه را در آسمان می جست دل
بر زمین خوش ناگهان آمد پدید
گو نهان  شو از نظر باغ جنان
غیرت باغ جنان آمد پدید
گو برون رو از بدن روح روان
حسرت روح روان آمد پدید
کی نماید جلوه در هفت آسمان
آن چه در این خاکدان آمد پدید
تهنیت را یک به یک  گویند خلق
عارف آن بی نشان آمد پدید
آنچه بر زاندیشه آمد آشکار
آنچه بیرون ازگمان آمد پدید
آنکه می گفتیم وصف حضرتش
می نیاید در بیان آمد پدید
آنکه می گفتیم حرف مدحتش 
می نگنجد در زبان آمد پدید
آب شد از رشک سر تا پا محیط
کان محیط بیکران آمد پدید
عطسه زن شد خلق جان افروز او
زان بهشت جاودان آمد پدید
شعله ور شد خشم عالم سوز او
زان جحیم جان ستان آمد پدید
از دل و دستش  که جود مطلقند
خواری دریا و کان آمد پدید
با دو چشم حق نگر شد آشکار
با دو دست در فشان آمد پدید
جاودان آباد باد آن سرزمین
کاین سپهر جود از آن آمد پدید
در مدیحش بیش از این گفتن خطاست
کاینچنین یا آنچنان آمد پدید
مختصر گویم هرآن رحمت  که بود
در حجاب سر همان آمد پدید
تا به فصل دی همی گویند خلق
وقت سیر گلستان آمد پدید
عمر او چندان  که  گوید روزگار
مهدی آخر زمان آمد پدید

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
الحمد خدا را که ولیعهد مظفر
شد ناظم ملک پدر و دین پیمبر
شد منتظم از همت او ملت احمد
شد مشتهر از نصرت او مذهب جعفر
اقلیم خراسان که در آن شیر هراسان
یک ره چو خور آسان بدو مه  کرد مسخر
چون خو ر که جهان  گیرد بی نصرت انجم
بگرفت جهان را همه بی یاری لشکر
ای  گرز تو چون بخت نکوخواه تو فربه
ای تیغ تو چون جسم بداندیش تو لاغر
در فصل زمستان  که  کس ازکنج شبستان
گر مرغ شود سوی گلستان نزند پر
بستی و شکستی سپه خصم تناتن
رفتی و گرفتی  کره خاک سراسر
صدباره به یکباره ترا گشت مسلم
صد بقعه به یک وقعه تراگشت مقرر
تو بحر خروشانی و شاهان همه قطره
با بحر خروشان نشود قطره برابر
یک دشت پلنگستی و یک چرخ ستاره
یک  بحرنهنگشی  و یک بیشه  غضنفر
البرز بر برز تو و گرز تو گویی
کاهیست محقر به برکوه موقر
با سطوت تو شیر اجم  کلب معلم
با رایت تو مهر فلک ماه منور
با هوش فلاطونی و با توش فریدون
با عزم سلیمانی و با رزم سکندر
از عدل تو آهو بره درکام پلنگان
ایمن تر از آن طفل  که در دامن مادر
در روز وغا از تف شمشیر توگردون
ماند به یکی آهن تفتیده در آذر
از ناچخ تو نامی و ولوال به سقسین ا
از خنجر تو یادی و زلزال به کشمر
آنکو که بر البرز ندیدست دماوند
گو گرز تو بیند ز بر زین تکاور
از سطوت تو ویله به خوارزم و بخارا
از صولت تو مویه به  کشمیر و لهاور
شبرنگ  گر ان سنگ سبک هنگ تو در جنگ
کوهیست  که با باد وزان  گشته مخمر
آنگونه  که بر چرخ بود حکم تو غالب
نه باز به کبکست و نه شاهین به کبوتر
از زخم خدنگت تن افلاک مشبک
وز گرد سمندت رخ اجرام مجدر
با خشم تو خشتیست فلک در ره سیلاب
با قهر تو خاریست جهان در ره صرصر
در دولت تو حال من و حالت دهقان
یکسان بود ای شاه ملک خوی فلک فر
لیکن بر شه جز سخن راست نشاید
با حالت من حالت دهقان نزند بر
او داس به کف دارد و من  کلک در انگشت
او تخم به گل  کارد و من شعر به دفتر
او تخم فشاند که به یک سال خورد بار
من مدح نمایم  که به یک عمر برم بر
او حاصل  کشتش نه به جز گندم و ارزن
من حاصل گفتم نه به جز لولو وگوهر
هم تقویت  کشت وی از آب بهاری
هم تربیت شخص من از شاه سخنور
خود قابل مداحی و خدمت نیم اما
تضمین کنم ازگفت خود این قطعه مکرر
تو ابری و چون ابر زند کله به گردون
تو مهری و چون مهر کند جلوه ز خاور
زان شاخ گل و برگ گیا هر دو مطرا
زین قصر شه و کوی  گدا هر دو منور
تا آب به حیلت نشود سوده به هاول
تا باد به افسون نشود بسته به چنبر
بخت تو فروزنده تر از بیضه بیضا
تخت تو فرازنده تر از گنبد اخضر

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
امسال عید اضحی با نصرت و ظفر
با موکب امیر نظام آمد از سفر
عید و امیر هر دو رسیدند و می ربود
یک روز پیش از آنکه بدش بیش فال و فر
قربان عید کرده همه میش و خویش را
قربان نمود عید بر میر نامور
میران پی پذیره  گروه از پی  گروه
باکوس و با تبیره حشر از پس حشر
خوبان گرفته از لب و دندان روح بخش
نعل سمند او را در لعل و در گهر
یکساله هجر عید اگرچند صعب بود
شمشه فراق میر از آن بود صعبتر
شمشه فراق خواجه و یکساله هجر عید
بگذشت و باز شاخ طرب یافت برگ و بر
فهرست کامرانی و دیباچه وجود
گنجور حکمرانی و گنجینه ظفر
تاج امم اتابک اعظم نتاج مجد
کان کرم مکان خرد منزل هنر
معمار کاخ احسان معیار داد و دین
منشار شاخ عدوان منشور کام و کر
میقات علم و مشعر دانش مقام فضل
کعبه صفا منای منی قبله بشر
از نوک کلکش ار نقطی بر زمین چکد
از خاک تا به حشر دمد شاخ نیشکر
میرا سپهر مرتبتا جز کف تو نیست
صورت پذیر گردد اگر فیض دادگر
از حرص جود دست  تو قسمت  کند به  خلق
صد قرن پیش از آنکه شود خاک سم و زر
از شوق بذل طبع تو بی منت صدف
هر قطره یی دهد به هوا صورت گهر
در چشم ملک صورت کف و بنان تو
نایب  مناب خط شعاعست و جرم خور
گردون مگر  سرادق عز و جلال تست
کز خاوران  کشیده بود تا به باختر
ظل ضمیر تست مگر نور آفتاب
کز شرق تا به غرب کشاند همی حشر
گر نام تو به نامه صورتگران برند
جنبندد حالی از پی تعظیم او صور
امضای تیر و تیغ تو لازم تر از قضا
اجرای امر و نهی تو نافذتر از قدر
از کام روز مهر تو مشکین جهد نفس
از خاک گاه جود تو زرین دمد شجر
در روز بخشش تو ز شرم عطای تو
زی ابر باژگونه بتازد همی مطر
خون  شد ز بیم  تو جگر خصم  از آن شناخت
دانا که هست خون را تولید در جگر
آنسان که ناوک تو ز سندان گذرکنل
اندر بدن فرو نرود نوک نیشتر
نبود مجال پرسش خلق ار به روز حشر
یک روزه خرج جود تو آرند در شمر
زاغاز صبح خلقت تا روز واپسین
حزم تو دید صورت اشیا به یک نظر
فانی شود دو عالم از یک عتاب تو
زانسان که قوم نوح ز نفرین لاتذر
تا جیب قوس را چو مضاعف  کند حکیم
آن قوس را به نسبت حاصل شود وتر
هر کاو ز قوس حکم تو چون سهم بگذرد
جیش دریده بادا از سینه تا کمر
تا از مسام خاک به تاثیر آفتاب
گاهی بخار خشک جهد گه بخار تر
از آن بخار خشک برآید همی نسیم
وز این بخار رطب ببارد همی مطر
جز کام خشک و دیده تر دشمن ترا
از خشک و تر نصیب مبادا به بحر و بر

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -