cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
صبح آمد و مرغ صبحگاهی
زد نغمه بیاد عهد دیرین
خفاش برفت با سیاهی
شد پر همای روز زرین
در چشمه به شوق جست ماهی
شبنم بنشست بر ریاحین
شد وقت رحیل و مرد راهی
بنهاد بر اسب خویشتن زین
هر مست که بود هشیار است
کندند ز باغ خار و خس را
گردید چمن زمردین رنگ
دزدید چو دیو شب نفس را
خوابید ز خستگی شباهنگ
هنگام سحر در قفس را
بشکست و پرید صید دل تنگ
بر سر نرسانده این هوس را
بر پاش رسید ناگهان سنگ
این عادت دور روزگار است
آراست بساط آسمانی
از جلوه گری خور جهان تاب
بگریخت ستاره یمانی
از باغ و چمن پرید مهتاب
رخشنده چو آب زندگانی
جوشید ز سنگ چشمه آب
وان مست شراب ارغوانی
مخمور فتاد و ماند در خواب
مستی شد و نوبت خمار است
ای مرغک رام گشته در دام
برخیز که دام را گسستند
پر می زن و در سپهر بخرام
کز پر شکن تو پر شکستند
بس چون تو پرندگان گمنام
جستند ره خلاص و جستند
با کوشش و سعی خود سرانجام
در گوشه عافیت نشستند
کوشنده همیشه رستگار است
همسایه باغ و بوستان باش
تا چند کناره می گزینی 
چون چهره صبح شادمان باش
تا چند ملول می نشینی 
هم صحبت مرغ صبح خوان باش
تا چند نژندی و حزینی 
چالاک و دلیر و کاردان باش
در وقت حصاد و خوشه چینی
آسایش کارگر ز کار است
آنگونه بپر که پر نریزی
در دامن روزگار سنگ است
بسیار مکن بلند خیزی
ک افتادن نیک نام  ننگ است
گر صلح کنی و گر ستیزی
این نقش و نگار ریو و رنگ است
گر سر بنهی و گر گریزی
شاهین سپهر تیز چنگ است
صیاد زمانه  جان شکار است
بر شاخه سرخ گل مکن جای
کان حاصل رنج باغبان است
منقار ز برگ گل میارای
گل زیور چهر بوستان است
در نارون  آشیانه منمای
برگش مشکن که سایبان است
از بامک پست  دانه مربای
کان دانه برای ماکیان است
او طایر بسته در حصار است
از میوه باغ  چشم بر بند
خوش نیست درخت میوه بی بار
با روزی خویش باش خرسند
راهی که نه راه تست مسپار
آنجا که پر است و حلقه و بند
دام ستم است پای مگذار
فرض است نیازموده را پند
و آگاه نمودنش ز اسرار
یغماگر و دزد بی شمار است
آذوقه خویش کن فراهم
زان میوه که خشک کرده دهقان
گه دانه بود زیاد و گه کم
همواره فلک نگشته یکسان
بی گل نشد آشیانه محکم
بی پایه بجا نماند بنیان
اندود نکرده ای و ترسیم
ویرانه شود ز برف و باران
جاوید نه موسم بهار است
در لانه دیگران منه گام
خاشاک ببر بساز لانه
بی رنج کسی نیافت آرام
بی سعی نخورد مرغ دانه
زشت است ز خلق خواستن وام
تا هست ذخیره ای به خانه
از دست مده به فکرت خام
امنیت ملک آشیانه
این پایه خرد استوار است
خوش صبحدمی اگر توانی
بر دامن مرغزار بنشین
چون در ره دور دیر مانی
بال و پر تو کنند خونین
گر رسم و ره فرار دانی
چون فتنه رسد تو رخت بر چین
این نکته چو درس زندگانی
آویزه گوش کن که پروین
در دوستی تو پایدار است

وزن: مَفْعُولْ مَفاعِلُنْ فَعولُنْ
بحر: هزج مسدس اخرب مقبوض محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - U - | U - -
هر که با پاکدلان  صبح و مسا یی دارد
دلش از پرتو اسرار  صفایی دارد
زهد با نیت پاک است نه با جامه پاک
ای بس آلوده که پاکیزه ردایی دارد
شمع خندید به هر بزم از آن معنی سوخت
خنده  بیچاره ندانست که جایی دارد
سوی بتخانه مرو پند برهمن مشنو
بت پرستی مکن این ملک خدایی دارد
هیزم سوخته  شمع ره و منزل نشود
باید افروخت چراغی  که ضیایی دارد
گرگ نزدیک چراگاه و شبان رفته به خواب
بره دور از رمه و  عزم چرایی دارد
مور هرگز به در قصر سلیمان نرود
تا که در لانه خود برگ و نوایی دارد
گهر وقت بدین خیرگی از دست مده
آخر این در گرانمایه بهایی دارد
فرخ آن شاخک نورسته که در باغ وجود
وقت رستن هوس نشو و نمایی دارد
صرف باطل نکند عمر گرامی پروین
آنکه چون پیر خرد راهنمایی دارد

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
سیر یک روز طعنه زد به پیاز
که تو مسکین چقدر بدبویی
گفت از عیب خویش بی خبری
زان ره از خلق عیب می جویی
گفتن از زشترویی دگران
نشود باعث نکورویی
تو گمان می کنی که شاخ گلی
به صف سرو و لاله می رویی
یا که همبوی مشک تاتاری
یا ز ازهار باغ مینویی
خویشتن بی سبب بزرگ مکن
تو هم از ساکنان این کویی
ره ما گر کج است و ناهموار
تو خود این ره چگونه می پویی
در خود آن به که نیکتر نگری
اول آن به که عیب خود گویی
ما زبونیم و شوخ جامه و پست
تو چرا شوخ تن نمی شویی

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
همای دید سوی ماکیان بقلعه و گفت
که این گروه چه بی همت و تن آسانند
زبون مرغ شکاری و صید روباهند
رهین منت گندم فروش و دهقانند
چو طایران دگر جمله را پر و بال است
چرا برای رهایی پری نیفشانند
همی فتاده و مفتون دانه و آبند
همی نشسته و بر خوان ظلم مهمانند
جز این فضا به فضای دگر نمیگردند
جز این بساط بساط دگر نمیدانند
شدند جمع تمامی بگرد مشتی دان
عجب گرسنه و درمانده و پریشانند
نه عاقلند از آن دستگیر ایامند
نه زیر کند از آن پای بند زندانند
زمانه گردنشان را چنین نپیچاند
بجد و جهد گر این حلقه را بپیچانند
هنوز بی خبرند از اساس نشو و نما
هنوز شیفته این بنا و بنیانند
بگفت این همه دانستی و ندانستی
که این قبیله گرفتار دام انسانند
شکستگی و درافتادگی طبیعت ماست
ز بستن ره ما خلق در نمی مانند
سوی بسیط زمین گر تو را فتد گذری
درین شرار ترا هم چو ما بسوزانند
ترازوی فلک ای دوست راستی نکند
گه موازنه یاقوت و سنگ یکسانند
درین حصار ز درماندگان چه کار آید
که زیرکان همه در کار خویش حیرانند
چه حیله ها که درین دامهای تزویرند
چه رنگها که درین نقشهای الوانند
نهفته سودگر دهر هر چه داشت فروخت
خبر نداد گرانند یا که ارزانند
در آن زمان که نهادند پایه هستی
قرار شد که زبردست را نرجانند
نداشتیم پر شوق تا سبک بپریم
گمان مبر که در افتادگان گرانجانند
درین صحیفه چنان رمزها نوشت قضا
که هر چه بیش بدانند باز نادانند
بکاخ دهر که گه شیون است و گه شادی
بمیل گر ننشینی بجبر بنشانند
ترا بر اوج بلندی مرا سوی پستی
مباشران قضا میزنند و میرانند
حدیث خویش چه گوییم چون نمیپرسند
حساب خود چه نویسیم چون نمیخوانند
چه آشیان شما و چه بام کوته ما
همین بس است که یکروز هر دو ویرانند
تفاوتی نبود در اصول نقص و کمال
کمالها همه انجام کار نقصانند
به تیره روز مزن طعنه کاندرین تقویم
نوشته شد که چنین روزها فراوانند
از آن کسیکه بگرداند چهره شاهد بخت
عجب مدار اگر خلق رو بگردانند
درین سفینه کسانی که ناخدا شده اند
تمام عمر گرفتار موج و طوفانند
ره وجود به جز سنگلاخ عبرت نیست
فتادگان خجل و رفتگان پشیمانند

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
جعل پیر گفت با انگشت
که سر و روی ما سیاه مکن
گفت در خویش هم دمی بنگر
همه را سوی ما نگاه مکن
این سیاهی سیاهی تن نیست
جاه مفروش و اشتباه مکن
با تو رنگ تو هست تا هستی
زین مکان خیره عزم راه مکن
سیه ای بی خبر سپید نشد
وقت شیرین خود تباه مکن

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
سپیده دم نسیمی روح پرور
وزید و کرد گیتی را معنبر
تو پنداری ز فروردین و خرداد
به باغ و راغ بد پیغام آور
به رخسار و به تن مشاطه کردار
عروسان چمن را بست زیور
گرفت از پای بند سرو و شمشاد
سترد از چهره گرد بید و عرعر
ز گوهر ریزی ابر بهاری
بسیط خاک شد پر لؤلؤ تر
مبارکباد گویان در فکندند
درختان را بتارگ سبز چادر
نماند اندر چمن یک شاخ کآن را
نپوشاندند رنگین حله در بر
ز بس بشکفت گوناگون شکوفه
هوا گردید مشکین و معطر
بسی شد بر فراز شاخساران
زمرد همسر یاقوت احمر
به تن پوشید گل استبرق سرخ
به سر بنهاد نرگس افسر زر
بهاری لعبتان آراسته چهر
به کردار پریرویان کشمر
چمن با سوسن و ریحان منقش
زمین چون صحف انگلیون مصور
در اوج آسمان خورشید رخشان
گهی پیدا و دیگر گه مضمر
فلک از پست رایی ها مبرا
جهان ز آلوده کاری ها مطهر

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
ای نهال آرزو خوش زی که بار آورده ای
غنچه بی باد صبا گل بی بهار آورده ای
باغبانان تو را امسال سال خرمی است
زین همایون میوه کز هر شاخسار آورده ای
شاخ و برگت نیکنامی بیخ و بارت سعی و علم
این هنرها جمله از آموزگار آورده ای
خرم آنکو وقت حاصل ارمغانی از تو برد
برگ دولت زاد هستی توش کار آورده ای
غنچه ای زین شاخه ما را زیب دست و دامن است
همتی ای خواهران تا فرصت کوشیدن است
پستی نسوان ایران جمله از بی دانشی است
مرد یا زن برتری و رتبت از دانستن است
زین چراغ معرفت کامروز اندر دست ماست
شاهراه سعی و اقلیم سعادت روشن است
به که هر دختر بداند قدر علم آموختن
تا نگوید کس پسر هشیار و دختر کودن است
زن ز تحصیل هنر شد شهره در هر کشوری
بر نکرد از ما کسی زین خواب بیدردی سری
از چه نسوان از حقوق خویشتن بی بهره اند
نام این قوم از چه دور افتاده از هر دفتری
دامن مادر نخست آموزگار کودک است
طفل دانشور کجا پرورده نادان مادری
با چنین درماندگی از ماه و پروین بگذریم
گر که ما را باشد از فضل و ادب بال و پری

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
ای دل اول قدم نیکدلان
با بد و نیک جهان ساختن است
صفت پیشروان ره عقل
آز را پشت سر انداختن است
ای که با چرخ همی بازی نرد
بردن اینجا همه را باختن است
اهرمن را بهوس دست مبوس
کاندر اندیشه تیغ آختن است
عجب از گمشدگان نیست عجب
دیو را دیدن و نشناختن است
تو زبون تن خاکی و چو باد
توسن عمر تو در تاختن است
دل ویرانه عمارت کردن
خوشتر از کاخ برافراختن است

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مسدس مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U -
گفت با خاک صبحگاهی باد
چون تو کس تیره روزگار مباد
تو پریشان ما و ما ایمن
تو گرفتار ما و ما آزاد
همگی کودکان مهد منند
تیر و اسفند و بهمن و مراد
گه روم آسیا بگردانم
گه بخرمن و زم زمان حصاد
پیک فرخنده ای چو من سوی خلق
کوتوال سپهر نفرستاد
برگها را ز چهره شویم گرد
غنچه ها را شکفته دارم و شاد
من فرستم بباغ در نوروز
مژده شادی و نوید مراد
گاه باشد که بیخ و بن بکنم
از چنار و صنوبر و شمشاد
شد ز نیروی من غبار و برفت
خاک جمشید و استخوان قباد
گه بباغم گهی بدامن راغ
گاه در بلخ و گاه در بغداد
تو بدینگونه بد سرشت و زبون
من چنین سرفراز و نیک نهاد
گفت افتادگی است خصلت من
اوفتادم زمانه ام تا زاد
اندر آنجا که تیرزن گیتی است
ای خوش آنکس که تا رسید افتاد
همه سیاح وادی عدمیم
منعم و بینوا و سفله و راد
سیل سخت است و پرتگاه مخوف
پایه سست است و خانه بی بنیاد
هر چه شاگردی زمانه کنی
نشوی آخر ای حکیم استاد
رهروی را که دیو راهنماست
اندر انبان چه توشه ماند و زاد
چند دل خوش کنی به هفته و ماه
چند گویی ز آذر و خورداد
که درین بحر فتنه غرق نگشت
که درین چاه ژرف پا ننهاد
این معما بفکر گفته نشد
قفل این راز را کسی نگشاد
من و تو بنده ایم و خواجه یکی است
تو و ما را هر آنچه داد او داد
هر چه معمار معرفت کوشید
نشد آباد این خراب آباد
چون سپید و سیه تبه شدنی است
چه تفاوت میان اصل و نژاد
چه توان خواست از مکاید دهر
چه توان کرد هر چه باداباد
پتک ایام نرم سازدمان
من اگر آهنم تو گر پولاد
نزد گرگ اجل چه بره چه گرگ
پیش حکم قضا چه خاک و چه باد

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
آب نالید وقت جوشیدن
کاوخ از رنج دیگ و جور شرار
نه کسی میکند مرا یاری
نه رهی دارم از برای فرار
نه توان بود بردبار و صبور
نه فکندن توان ز پشت این بار
خواری کس نخواستم هرگز
از چه رو کرد آسمانم خوار
من کجا و بلای محبس دیگ
من کجا و چنین مهیب حصار
نشوم لحظه ای ز ناله خموش
نتوانم دمی گرفت قرار
از چه شد بختم این چنین وارون
از چه شد کارم این چنین دشوار
از چه در راه من فتاد این سنگ
از چه در پای من شکست این خار
راز گفتم ولی کسی نشنید
سوختم زار و ناله کردم زار
هر چه بر قدر خلق افزودم
خود شدم در نتیجه بیمقدار
از من اندوخت طرف باغ صفا
رونق از من گرفت فصل بهار
یاد باد آن دمی که میشستم
چهره گل بدامن گلزار
یاد باد آنکه مرغزار ز من
لاله اش پود و سبزه بودش تار
رستنیها تمام طفل منند
از گل و خار سرو و بید و چنار
وقتی از کار من شماری بود
از چه بیرونم این زمان ز شمار
چرخ سعی مرا شمرد بهیچ
دهر کار مرا نمود انکار
من بیک جا دمی نمی ماندم
ماندم اکنون چو نقش بر دیوار
من که بودم پزشک بیماران
آخر کار خود شدم بیمار
من که هر رنگ شستم از چه گرفت
روشن آیینه دلم زنگار
نه صفاییم ماند در خاطر
نه فروغیم ماند بر رخسار
آتشم همنشین و دود ندیم
شعله ام همدم و شرارم یار
زین چنین روز داشت باید ننگ
زین چنین کار داشت باید عار
هیچ دیدی ز کار درماند
کاردانی چو من در آخر کار
باختم پاک تاب و جلوه خویش
بسکه بر خاطرم نشست غبار
سوز ما را کسی نگفت که چیست
رنج ما را نخورد کس تیمار
با چنین پاکی و فروزانی
این چنینم کساد شد بازار
آخر این آتشم بخار کند
بهوای عدم روم ناچار
گفت آتش از آنکه دشمن تست
طمع دوستی و لطف مدار
همنشین کسی که مست هوی ست
نشد ای دوست مردم هشیار
هر که در شوره زار کشت کند
نبود از کار خویش برخوردار
خام بودی تو خفته زان آتش
کرد هنگام پختنت بیدار
در کنار من از چه کردی جای
که ز دودت شود سیاه کنار
هر کجا آتش است سوختن است
این نصیحت بگوش جان بسپار
دهر ازین راهها زند بیحد
چرخ ازین کارها کند بسیار
نقش کار تو چون نهان ماند
تا بود روزگار آینه دار
پرده غیب را کسی نگشود
نکته ای کس نخواند زین اسرار
گرت اندیشه ای ز بدنامی است
منشین با رفیق ناهموار
عاقلان از دکان مهره فروش
نخریدند لؤلؤ شهوار
کس ز خنجر ندید جز خستن
کس ز پیکان نخواست جز پیکار
سالکان را چه کار با دیوان
طوطیان را چه کار با مردار
چند دعوی کنی بکار گرای
هیچگه نیست گفته چون کردار

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
ای جسم سیاه مومیایی
کو آنهمه عجب و خودنمایی
با حال سکوت و بهت چونی
در عالم انزوا چرایی
آژنگ ز رخ نمیکنی دور
ز ابروی گره نمیگشایی
معلوم نشد به فکر و پرسش
این راز که شاه یا گدایی
گر گمره و آزمند بودی
امروز چه شد که پارسایی
با ما و نه در میان مایی
وقتی ز غرور و شوق و شادی
پا بر سر چرخ می نهادی
بودی چو پرندگان سبکروح
در گلشن و کوهسار و وادی
آن روز چه رسم و راه بودت
امروز نه سفله ای نه رادی
پیکان قضا بسر خلیدت
چون شد که ز پا نیوفتادی
صد قرن گذشته و تو تنها
در گوشه دخمه ایستادی
گویی که ز سنگ خاره زادی
کردی ز کدام جام می نوش
کاین گونه شدی نژند و مدهوش
بر رهگذر که دوختی چشم
ایام ترا چه گفت در گوش
بند تو که بر گشود از پای
بار تو که برگرفت از دوش
در عالم نیستی چه دیدی
کاینسان متحیری و خاموش
دست چه کسی بدست بودت
از بهر که باز کردی آغوش
دیری است که گشته ای فراموش
شاید که سمند مهر راندی
نانی بگرسنه ای رساندی
آفت زده حوادثی را
از ورطه عجز وارهاندی
از دامن غرقه ای گرفتی
تا دامن ساحلش کشاندی
هر قصه که گفتنی است گفتی
هر نامه که خواندنیست خواندی
پهلوی شکستگان نشستی
از پای فتاده را نشاندی
فرجام چرا ز کار ماندی
گویی بتو داده اند سوگند
کاین راز نهان کنی به لبخند
این دست که گشته است پر چین
بودست چو شاخه ای برومند
کردست هزار مشکل آسان
بستست هزار عهد و پیوند
بنموده به گمرهی ره راست
بگشوده ز پای بنده ای بند
شاید که به بزمگاه فرعون
بگرفته و داده ساغری چند
کو دولت آن جهان خداوند
زان دم که تو خفته ای درین غار
گردنده سپهر گشته بسیار
بس پاک دلان و نیک کاران
آلوده شدند و زشت کردار
بس جنگ به آشتی بدل شد
بس صلح و صفا که گشت پیکار
بس زنگ که پاک شد به صیقل
بس آینه را گرفت زنگار
بس باز و تذرو را تبه کرد
شاهین عدم بچنگ و منقار
ای یار سخن بگوی با یار
ای مرده و کرده زندگانی
ای زنده مرده هیچ دانی
بس پادشهان و سرافرازان
بردند بخاک حکمرانی
بس رمز ز دفتر سلیمان
خواندند به دیو رایگانی
بگذشت چه قرنها چه ایام
گه باغم و گه بشادمانی
بس کاخ بلند پایه شد پست
اما تو بجای همچنانی
بر قلعه مرگ مرزبانی
شداد نماند در شماری
با کار قضا نکرد کاری
نمرود و بلند برج بابل
شد خاک و برفت با غباری
مانا که ترا دلی پریشان
در سینه تپیده روزگاری
در راه تو اوفتاده سنگی
در پای تو در شکسته خاری
دزدیده بچهره سیاهت
غلتیده سرشک انتظاری
در رهگذر عزیز یاری
شاید که ترا بروی زانو
جا داشته کودکی سخنگو
روزیش کشیده ای بدامن
گاهیش نشانده ای به پهلو
گه گریه و گاه خنده کرده
بوسیده گهت و سر گهی رو
یکبار نهاده دل به بازی
یک لحظه ترا گرفته بازو
گامی زده با تو کودکانه
پرسیده ز شهر و برج و بارو
در پای تو هیچ مانده نیرو
گرد از رخ جان پاک رفتی
وین نکته ز غافلان نهفتی
اندرز گذشتگان شنیدی
حرفی ز گذشته ها نگفتی
از فتنه و گیر و دار طاقی
با عبرت و بمی و بهت جفتی
داد و ستد زمانه چون بود
ای دوست چه دادی و گرفتی
اینجا اثری ز رفتگان نیست
چون شد که تو ماندی و نرفتی
چشم تو نگاه کرد و خفتی

وزن: مَفْعُولْ مَفاعِلُنْ فَعولُنْ
بحر: هزج مسدس اخرب مقبوض محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - U - | U - -
ای گل تو ز جمعیت گلزار چه دیدی
جز سرزنش و بد سری خار چه دیدی
ای لعل دل افروز تو با اینهمه پرتو
جز مشتری سفله ببازار چه دیدی
رفتی به چمن لیک قفس گشت نصیبت
غیر از قفس ای مرغ گرفتار چه دیدی

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
پدر آن تیشه که بر خاک تو زد دست اجل
تیشه ای بود که شد باعث ویرانی من
یوسفت نام نهادند و به گرگت دادند
مرگ گرگ تو شد ای یوسف کنعانی من
مه گردون ادب بودی و در خاک شدی
خاک زندان تو گشت ای مه زندانی من
از ندانستن من دزد قضا آگه بود
چو تو را برد بخندید به نادانی من
آن که در زیر زمین داد سر و سامانت
کاش می خورد غم بی سر و سامانی من
به سر خاک تو رفتم خط پاکش خواندم
آه از این خط که نوشتند به پیشانی من
رفتی و روز مرا تیره تر از شب کردی
بی تو در ظلمتم ای دیده نورانی من
بی تو اشک و غم و حسرت همه مهمان منند
قدمی رنجه کن از مهر به مهمانی من
صفحه روی ز انظار نهان می دارم
تا نخوانند بر این صفحه پریشانی من
دهر بسیار چو من سربه گریبان دیده است
چه تفاوت کندش سربه گریبانی من
عضو جمعیت حق گشتی و دیگر نخوری
غم تنهایی و مهجوری و حیرانی من
گل و ریحان کدامین چمنت بنمودند
که شکستی قفس ای مرغ گلستانی من
من که قدر گهر پاک تو می دانستم
ز چه مفقود شدی ای گهر کانی من
من که آب تو ز سرچشمه دل می دادم
آب و رنگت چه شد ای لاله نعمانی من
من یکی مرغ غزل خوان تو بودم چه فتاد
که دگر گوش نداری به نواخوانی من
گنج خود خواندیم و رفتی و بگذاشتیم
ای عجب بعد تو با کیست نگهبانی من

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
اینکه خاک سیهش بالین است
اختر چرخ ادب پروین است
گرچه جز تلخی از ایام ندید
هر چه خواهی سخنش شیرین است
صاحب آنهمه گفتار امروز
سایل فاتحه و یاسین است
دوستان به که ز وی یاد کنند
دل بی دوست دلی غمگین است
خاک در دیده بسی جان فرساست
سنگ بر سینه بسی سنگین است
بیند این بستر و عبرت گیرد
هر که را چشم حقیقت بین است
هر که باشی و به هر جا برسی
آخرین منزل هستی این است
آدمی هر چه توانگر باشد
چو بدین نقطه رسد مسکین است
اندر آنجا که قضا حمله کند
چاره تسلیم و ادب تمکین است
زادن و کشتن و پنهان کردن
دهر را رسم و ره دیرین است
خرم آن کس که در این محنت گاه
خاطری را سبب تسکین است

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مسدس مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U -
چون نیست هیچ مردی در عشق یار ما را
سجاده زاهدان را درد و قمار ما را
جایی که جان مردان باشد —چو گوی— گردان
آن نیست جای رندان با آن چه کار ما را
گر ساقیان معنی با زاهدان نشینند
می زاهدان ره را درد و خمار ما را
درمانش مخلصان را دردش شکستگان را
شادیش مصلحان را غم یادگار ما را
ای مدعی کجایی تا ملک ما ببینی
کز هرچه بود در ما برداشت —یار— ما را
آمد خطاب ذوقی از هاتف حقیقت
کای خسته چون بیابی اندوه زار ما را
عطار اندرین ره اندوهگین فروشد
زیراکه او —تمام است— انده گسار ما را

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - - | - - U | - U - -
ز زلفت زنده می دارد صبا انفاس عیسی را
ز رویت می کند روشن خیالت چشم موسی را
سحرگه عزم بستان کن صبوحی در گلستان کن
به بلبل می برد از گل صبا صد گونه بشری را
کسی با شوق روحانی نخواهد ذوق جسمانی
برای گلبن وصلش رها کن من و سلوی را
گر از پرده برون آیی و ما را روی بنمایی
بسوزی خرقه دعوی بیابی نور معنی را
دل از ما می کند دعوی سر زلفت به صد معنی
چو دل ها در شکن دارد چه محتاج است دعوی را
به یک دم زهد سی ساله به یک دم باده بفروشم
اگر در باده اندازد رخت عکس تجلی را
نگارینی که من دارم اگر برقع براندازد
نماندزینت و رونق نگارستان مانی را
دلارامی که من دانم گر از پرده برون آید
نبینی جز به میخانه ازین پس اهل تقوی را
شود در گلخن دوزخ طلب کاری چو عطارت
اگر در روضه بنمایی به ما نور تجلی را

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
ای به عالم کرده پیدا راز پنهان مرا
من کیم کز چون تویی بویی رسد جان مرا
جان و دل پر درد دارم هم تو در من می نگر
چون تو پیدا کرده ای این راز پنهان مرا
ز آرزوی روی تو در خون گرفتم روی از آنک
نیست جز روی تو درمان چشم گریان مرا
گرچه از سرپای کردم چون قلم در راه عشق
پا و سر پیدا نیامد این بیابان مرا
گر امید وصل تو در پی نباشد رهبرم
تا ابد ره درکشد وادی هجران مرا
چون تو می دانی که درمان من سرگشته چیست
دردم از حد شد چه می سازی تو درمان مرا
جان عطار از پریشانی است همچون زلف تو
جمع کن بر روی خود جان پریشان مرا

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
گفتم اندر محنت و خواری مرا
چون ببینی نیز نگذاری مرا
بعد از آن معلوم من شد کان حدیث
دست ندهد جز به دشواری مرا
از می عشقت چنان مستم که نیست
تا قیامت روی هشیاری مرا
گر به غارت می بری دل باک نیست
دل تو را باد و جگرخواری مرا
از تو نتوانم که فریاد آورم
زآنکه در فریاد می ناری مرا
گر بنالم زیر بار عشق تو
بار بفزایی به سر باری مرا
گر زمن بیزار گردد هرچه هست
نیست از تو روی بیزاری مرا
از من بیچاره بیزاری مکن
چون همی بینی بدین زاری مرا
گفته بودی کاخرت یاری دهم
چون بمردم کی دهی یاری مرا
پرده بردار و دل من شاد کن
در غم خود تا به کی داری مرا
چبود از بهر سگان کوی خویش
خاک کوی خویش انگاری مرا
مدتی خون خوردم و راهم نبود
نیست استعداد بیزاری مرا
نی غلط گفتم که دل خاکی شدی
گر نبودی از تو دلداری مرا
مانع خود هم منم در راه خویش
تا کی از عطار و عطاری مرا

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
سوختی جانم چه می سازی مرا
بر سر افتادم چه می تازی مرا
در رهت افتاده ام بر بوی آنک
بوک بر گیری و بنوازی مرا
لیک می ترسم که هرگز تا ابد
بر نخیزم گر بیندازی مرا
بنده بیچاره گر می بایدت
آمدم تا چاره ای سازی مرا
چون شدم پروانه شمع رخت
همچو شمعی چند بگدازی مرا
گرچه با جان نیست بازی درپذیر
همچو پروانه به جانبازی مرا
تو تمامی من نمی خواهم وجود
وین نمی باید به انبازی مرا
سر چو شمعم بازبر یکبارگی
تا کی از ننگ سرافرازی مرا
دوش وصلت نیم شب در خواب خوش
کرد هم خلوت به دمسازی مرا
تا که بر هم زد وصالت غمزه ای
کرد صبح آغاز غمازی مرا
چو ز تو آواز می ندهد فرید
تا دهی قرب هم آوازی مرا

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
گر سیر نشد تو را دل از ما
یک لحظه مباش غافل از ما
در آتش دل بسر همی گرد
ماننده مرغ بسمل از ما
تر می گردان به خون دیده
هر روز هزار منزل از ما
چون ابر بهار می گری زار
تا خاک ز خون کنی گل از ما
آخر به چه میل همچو خامان
گه گاه بگیردت دل از ما
یا در غم ما تمام پیوند
یا رشته عشق بگسل از ما
مگریز ز ما اگرچه نامد
جز رنج و بلات حاصل از ما
کز هر رنجی گشاده گردد
صد گنج طلسم مشکل از ما
عطار در این مقام چون است
دیوانه عشق و عاقل از ما

وزن: مَفْعُولْ مَفاعِلُنْ فَعولُنْ
بحر: هزج مسدس اخرب مقبوض محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - U - | U - -
بار دگر شور آورید این پیر درد آشام ما
صد جام برهم نوش کرد از خون دل پر جام ما
چون راست کاندر کار شد وز کعبه در خمار شد
در کفر خود دین دار شد بیزار شد ز اسلام ما
پس گفت تا کی زین هوس ماییم و درد یک نفس
دایم یکی گوییم وبس تا شد دو عالم رام ما
بس کم زنی استاد شد بی خانه و بنیاد شد
از نام و ننگ آزاد شد نیک است این بدنام ما
پس شد چو مردان مرد او وز هر دو عالم فرد او
وز درد درد درد او شد مست هفت اندام ما
دل گشت چون دلداده ای جان شد ز کار افتاده ای
تا ریخت پر هر باده ای از جام دل در جام ما
جان را چون آن می نوش شد از بی خودی بیهوش شد
عقل از جهان خاموش شد و از دل برفت آرام ما
عطار در دیر مغان خون می کشید اندر نهان
فریاد برخاست از جهان کای رند درد آشام ما

وزن: مُسْتَفْعِلُنْ مُسْتَفْعِلُنْ مُسْتَفْعِلُنْ مُسْتَفْعِلُنْ
بحر: رجز مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: - - U - | - - U - | - - U - | - - U -
چون شدستی ز من جدا صنما
ملتقى لم ترکت بی ندما
حق میان من و تو آگاه است
هو یکفی من الذی ظلما
ور به دست تو آمده است اجلم
 قد رضیت بما جرى قلما
گشت فانی ز خویش چون عطار
گفت غیر از وجود حق عدما

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
در دلم افتاد آتش ساقیا
ساقیا آخر کجایی هین بیا
هین بیا کز آرزوی روی تو
بر سر آتش بماندم ساقیا
بر گیاه نفس بند آب حیات
چند دارم نفس را همچون گیا
چون سگ نفسم نمکساری بیافت
پاک شد تا همچو جان شد پر ضیا
نفس رفت و جان نماند و دل بسوخت
ذره ای نه روی ماند و نه ریا
نفس ما هم رنگ جان شد گوییا
نفس چون مس بود و جان چون کیمیا
زان بمیرانند ما را تا کنند
خاک ما در چشم انجم توتیا
روز روز ماست می در جام ریز
می می جان جام جام اولیا
آسیا پر خون بران از خون چشم
چند گردی گرد خون چون آسیا
خویشتن ایثار کن عطار وار
چند گویی لا علی و لا لیا

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
در دلم بنشسته ای بیرون میا
نی برون آی از دلم در خون میا
چون ز دل بیرون نمی آیی دمی
هر زمان در دیده دیگرگون میا
چون کست یک ذره هرگز پی نبرد
تو به یک یک ذره بوقلمون میا
غصه ای باشد که چون تو گوهری
آید از دریا برون بیرون میا
سرنگون غواص خود پیش آیدت
تو ز فقر بحر در هامون میا
گر پدید آیی دو عالم گم شود
بیش از این ای لولو مکنون میا
نی برون آی و دو عالم محو کن
گو برون از تو کسی اکنون میا
چون تو پیدا می شوی گم می شوم
لطف کن وز وسع من افزون میا
چون به یک مویت ندارم دست رس
دست بر نه برتر از گردون میا
چون ز هشیاری به جان آمد دلم
بی شرابی پیش این مجنون میا
بدره موزون شعرت ای فرید
بسته این بدره موزون میا

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
ای عجب دردی است دل را بس عجب
مانده در اندیشه آن روز و شب
اوفتاده در رهی بی پای و سر
همچو مرغی نیم بسمل زین سبب
چند باشم آخر اندر راه عشق
در میان خاک و خون در تاب و تب
پرده برگیرند از پیشان کار
هر که دارند از نسیم او نسب
ای دل شوریده عهدی کرده ای
تازه گردان چند داری در تعب
برگشادی بر دلم اسرار عشق
گر نبودی در میان ترک ادب
پر سخن دارم دلی لیکن چه سود
چون زبانم کارگر نی ای عجب
آشکارایی و پنهانی نگر
دوست با ما ما فتاده در طلب
زین عجب تر کار نبود در جهان
بر لب دریا بمانده خشک لب
اینت کاری مشکل و راهی دراز
اینت رنجی سخت و دردی بوالعجب
دایم ای عطار با اندوه ساز
تا ز حضرت امرت آید کالطرب

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -