cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
به فلک تخته در ندوخته اند
چشم خورشید بر ندوخته اند
کوه را در هوا نداشته اند
شمس را بر قمر ندوخته اند
دیده بانان بام عالم را
پرده ها بر بصر ندوخته اند
چرخ و انجم پلاس شام هنوز
بر پرند سحر ندوخته اند
روز وشب را به عرض شام و شفق
زرد وسرخی دگر ندوخته اند
آسمان را به جای دلق کبود
ژنده تازه تر ندوخته اند
عالم آن عالم است و دهر آن دهر
از قباشان کمر ندوخته اند
پس در داد بسته چون مانده است
گر به مسمار در ندوخته اند
دیر گاهی است تا لباس کرم
بهر قد بشر ندوخته اند
خود به پای رضا نبافته اند
خود به دست نظر ندوخته اند
خلعتی کان ز تار و پود وفاست
در زیان قدر ندوخته اند
بر تن ناقصان قبای کمال
به طراز هنر ندوخته اند
هنری سرفکنده چون لاله است
که کلاهش به سر ندوخته اند
بی هنر خوش چو گل که بر کمرش
کیسه جز لعل تر ندوخته اند
یک سر سفله نیست کز فلکش
بر کله صد گهر ندوخته اند
نیست آزاده را قبا نمدی
که بر او پاره بر ندوخته اند
سگ حیزی بمرد در بغداد
کفنش جز به زر ندوخته اند
ابره ما ز خام و خامان را
جز نسیج آستر ندوخته اند
صبر میکن که جز به مردی صبر
زهره را بر جگر ندوخته اند
دیده مگشا که جز برای کمال
باز را چشم بر ندوخته اند
گور چشمی که بر تن یوز است
از پی شیر نر ندوخته اند
جوشن عقل داده اند تو را
صدره کام اگر ندوخته اند
پای در دامن قناعت کش
کت لباس بطر ندوخته اند
بنگر احوال دهر خاقانی
گرت چشم عبر ندوخته اند

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مسدس مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U -
می و مشک است که با صبح برآمیخته اند
یا بهم زلف و لب یار درآمیخته اند
صبح چون خنده گه دوست شده است آتش سرد
آتش سرد به عنبر مگر آمیخته اند
یا نه بی سنگ و صدف غالیه سایان فلک
صبح را غالیه تازه تر آمیخته اند
دوش خوش ساخت فلک غالیه دان از مه نو
بهر آن غالیه کاندر سحر آمیخته اند
می عیدی نگر و جام صبوحی که مگر
شفق آورده و با صبح بر آمیخته اند
ساقیان ترک فنک عارض و قند ز مژگان
کز رخ و زلف حبش با خزر آمیخته اند
خال رخسار زره کرده و خط ماه سپر
زلف و رخسار زره با سپر آمیخته اند
پس یک ماه کلوخ اندازان سنگ دلان
در بلورین قدحی لعل تر آمیخته اند
شاهدان از پی نقل دل و جان از خط و لب
بس گوارش که ز عود و شکر آمیخته اند
عاشقان از زر رخساره و یاقوت سرشک
بس مفرح که ز یاقوت و زر آمیخته اند
ماه نو دیدی و در روی مه نو شب عید
لعل می با قدح سیم بر آمیخته اند
از دم روزه دهن شسته به هفت آب و ز می
هفت تسکین دل غصه خور آمیخته اند
ماه نو در شفق و شفقشان می و جام
با دو ماه و دو شفق یک نظر آمیخته اند
طاس سیمابی مه تافته از پرچم شب
طاس زر با می آتش گهر آمیخته اند
کرده می راوق از اول شب و بازش به صبوح
با گلاب طبری از طبر آمیخته اند
راوق جا م فرو ریخته از سوخته بید
آب گل گویی با معصفر آمیخته اند
همه با درد سر از بوی خمار شب عید
به صبح از نو رنگی دگر آمیخته اند
ژاله و صبح بهم یافته کافور و گلاب
زاین و آن داروی هر درد سر آمیخته اند
همه سنگ افشان در آب خور عالم خاک
و آگه از زهر که در آب خور آمیخته اند
از سر بی خبری داده ز عشرت خبری
تن و جان را که بهم بی خبر آمیخته اند
همه دریاکش و چون دریا سرمست همه
طبع با می چو صدف با گهر آمیخته اند
خطری کرده و در گنج طرب نقب زده
نقب کران همه ره با خطر آمیخته اند
زهره بر چیده چو خورشیدنم هر جرعه
که در آن خاک چنان بی خطر آمیخته اند
خیک ماند به زن زنگی شش پستان لیک
شیر پستانش به خون جگر آمیخته اند
جرعه ای کان به زمین داده زکات سر جام
زو حنوط ز می پی سپر آمیخته اند
مجمر عیدی و آن عود و شکر هست بهم
زحل و زهره که با قرص خور آمیخته اند
نکهت کام صراحی چو دم مجمر عید
زو بخور فلک جان شکر آمیخته اند
رود سازان همه در کاسه سرها به سماع
شربت جان ز ره کاسه گر آمیخته اند
پرده در پرده و آهنگ در آهنگ چو مرغ
دم بدم ساخته و دربه در آمیخته اند
بر بط از هشت زبان گوید و خود ناشنواست
زیبقش گویی با گوش کر آمیخته اند
نای افعی تن و بس بر دهنش بوسه زدند
با تن افعی جان بشر آمیخته اند
چنگ زاهد سر و دامانش پلاسین لیکن
با پلاسش رگ و پی سر به سر آمیخته اند
محبس دست رباب است شعیف ار چه قوی است
چار طبعش که به انصاف در آمیخته اند
خم دف حلقه بگوشی شده چون کاسه یوز
کهو و گورش با شیر نر آمیخته اند
صوت مرغان بدرد چرخ مگر با دم خویش
بانگ کوس ملک تاجور آمیخته اند
راویانند گهر پاش مگر با لب خویش
کف شاهنشه خورشیدفر آمیخته اند
خاصگان گوهر بحر دل خاقانی را
با کلاه ملک بحر و بر آمیخته اند
چاشنی گیران از چشمه حیوان گویی
شربت شاه سکندر سیر آمیخته اند
مالک ملک جلال الدین کاندر تیغش
آتش و آب بهم بی ضررآمیخته اند

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
دل های ما قرارگه درد کرده اند
دار القرار بر دل ما سرد کرده اند
این صد هزار نرگسه بر سقف این حصار
رخسار ما چو نرگس نو زرد کرده اند
در پیش آتشی که ز سنگ قضا جهد
جان های ما نتیجه گوگرد کرده اند
خورشید در نقاب عدمد شد ز شرم آنک
رخسار روزگار پر از گرد کرده اند
و آنک پدید خویی خورشید گم شده
سیمرغ را چو شب پره شب گرد کرده اند
در باغ عهد جای تماشا نماند از آنک
صد خار را موکل یک ورد کرده اند
دردا که تا سواد خراسان خراب گشت
دلها خراب زلزله درد کرده اند
یارب که دیو مردم این هفت دار حرب
در چاردار ملک چه ناورد کرده اند
از غبن آن جهان که چو آن هشت خلد بود
ای بس دلا که هاویه پرورد کرده اند
گر بود چار شهر خراسان حرم مثال
راهش کنون چو ششدره نرد کرده اند
اصحاب فیل بین که به پیرامن حرم
کردند ترک تاز و نه در خورد کرده اند
هان ای سپاه طیر ابابیل زینهار
کاصحاب فیل هرچه توان کرد کرده اند
خاقانیا خزینه گیتی به جو مخر
کز کیمیای عافیتش فرد کرده اند

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
صبح خیزان کاستین بر آسمان افشانده اند
پای کوبان دست همت بر جهان افشانده اند
چون ز کار آب دیدند آب کار عاشقان
آب می بر آتش دل هر زمان افشانده اند
پیش از آن کز پر فشاندن مرغ صبح آید به رقص
بر سماع بلبلان عشق جان افشانده اند
در شکر ریز طرب بر عده داران رزان
از پی کاوین بهای کاویان افشانده اند
تا به دست آورده اند از جام و می صبح و شفق
زیر پای ساقیان گنج روان افشانده اند
کرده اند از می قضای عمر و هم معلوم عمر
بر سر مرغان و در پای مغان افشانده اند
بس زر رخسار کان دریا کشان سیم کش
بر صدف گون ساغر گوهر فشان افشانده اند
سبحه داران از پس سبوح گفتن در صبوح
بر سر زنار ساغر طیلسان افشانده اند
خورده یک دریای بصره تا خط بغداد جام
پس پیاپی دجله ای در جرعه دان افشانده اند
حرمت می را که می گشنیز دیگ عیش هاست
بر سر گشنیزه حصرم روان افشانده اند
کیسه های زر به برگ گندنا سر بسته اند
بر سپهر گندناگون دست از آن افشانده اند
تا به پای پیل می بر کعبه عقل آمده است
پیل بالا نقد جان بر پیلبان افشانده اند
خورده اند از می رکابی چند و اسباب صلاح
بر سر این ابلق مطلق عنان افشانده اند
چون در این میدان به دست کس عنان عمر نیست
بر رکاب باده عمر رایگان افشانده اند
زیره آبی دادشان گیتی و ایشان بر امید
ای بسا پلپل که در چشم گمان افشانده اند
جرعه ریز جام ایشانند گویی اختران
کانهمه در روی چرخ جانستان افشانده اند
خوانچه کرده چون مه و مرغان چو جوزا جفت جفت
زهره وار از لب ثریا بی کران افشانده اند
بر بط آبستن تن و نالان دل و مردان به طبع
جان بر آن آبستن فریاد خوان افشانده اند
چنگ همچون جره باز ازرق و کبکان بزم
دل بر آن ازرق وش بلبل فغان افشانده اند
پس در آن مجمر که در تربیع منقل کرده اند
اولین تثلیث مشک و عود و بان افشانده اند
دفع سرما را قفس کردند زاهن پس در او
بچه طاووس علوی آشیان افشانده اند
مجلس انس حریفان را هم از تصحیف انس
در تنور آن کیمیای جان جان افشانده اند
چون شرارش را علم بر ابر سنبل گون رسید
تخم گل گویی ز شاخ ارغوان افشانده اند
یا زمین شد خایه و ابر سیه شد ماکیان
آنگه ارزن ریزه پیش ماکیان افشانده اند
رومیان بین کز مشبک قلعه بام آسمان
نیزه بالا از برون خونین سنان افشانده اند
شکل خان عنکبوتان کرده اند آنگه به قصد
سرخ زنبوران در آن شوریده خان افشانده اند
کرده اند از زاده مریخ عقرب خانه ای
باز مریخ زحل خور در میان افشانده اند
چتر زرین چون هوا بگرفت گویی بر فلک
عکس شمشیر شه خسرونشان افشانده اند
یا گهرهایی که در افسر نشاند افراسیاب
پیش شروان شاه کیخسرو نشان افشانده اند

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
گوییی کز عشق او یک شهر جان افشانده اند
زر و سر بر عشوه آن عشوه دان افشانده اند
بر امیدی کز شکر سازد لبش تسکین جان
هم گلاب از دیده و هم ناردان افشانده اند
آسمان پل بر سر آن خاکیان خواهد شکست
کاب روی اندر ره آن دلستان افشانده اند
کم ز مرغ نامه آور نیست نزد بیدلان
یاسج ترکان غمزه ش کز کمان افشانده اند
سوزن عیسی میانش رشته مریم لبش
رومیان زین رشک زنار از میان افشانده اند
عشق بازان رخش خاقانی آسا عقل و جان
پیش تخت بوالمظفر اخستان افشانده اند

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
شب روان در صبح صادق کعبه جان دیده اند
صبح را چون محرمان کعبه عریان دیده اند
از لباس نفس عریان مانده چون ایمان و صبح
هم به صبح از کعبه جان روی ایمان دیده اند
در شکر ریزند ز اشک خوش که گردون را به صبح
همچو پسته سبز و خون آلود و خندان دیده اند
وادی فکرت بریده محرم عشق آمده
موقف شوق ایستاده کعبه جان دیده اند
روز و شب دیده دو گاو پیسه در قربانگهش
صبح را تیغ و شفق را خون قربان دیده اند
خوانده اند از لوح دل شرح مناسک بهر آنک
در دل از خط ید الله صد دبستان دیده اند
نام سلطان خوانده هم بر یاسج سلطان از آنک
دل علامت گاه یاسج های سلطان دیده اند
از کجا برداشته اول ز بغداد طلب
در کجا در وادی تجرید امکان دیده اند
صبح دم رانده ز منزل تشنگان ناشتا
چاشتگه هم مقصد و هم چشمه هم خوان دیده اند
در طواف کعبه جان ساکنان عرش را
چون حلی دلبران در رقص و افغان دیده اند
در حریم کعبه جان محرمان الیاس وار
علم خضر و چشمه ماهی بریان دیده اند
در سجود کعبه جان ساکنان سدره را
همچو عقل عاشقان سرمست و حیران دیده اند
در طریق کعبه جان چرخ زرین کاسه را
از پی دریوزه جای کاسه گردان دیده اند
کشتگان کز کعبه جان باز جانور گشته اند
ماهی خضرند گویی کآب حیوان دیده اند
کعبه جان ز آن سوی نه شهر جوی و هفت ده
کاین دو جا را نفس امیر و طبع دهقان دیده اند
بر گذشته زین ده و زآن شهر و در اقلیم دل
کعبه جان را به شهر عشق بینان دیده اند
خاکیان دانند راه کعبه جان کوفتن
کاین ره دشوار مشتی خاکی آسان دیده اند
کعبه سنگین مثال کعبه جان کرده اند
خاصگان این را طفیل دیدن آن دیده اند
هر کبوتر کز حریم کعبه جان آمده
زیر پرش نامه توفیق پنهان دیده اند
عاشقان اول طواف کعبه جان کرده اند
پس طواف کعبه تن فرض فرمان دیده اند

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
دشت موقف را لباس از جوهر جان دیده اند
کوه رحمت را اساس از گوهر کان دیده اند
عرضگاه دشت موقف عرض جنات است از آنک
مصنع او کوثر و سقاش رضوان دیده اند
حوت و سرطان است جای مشتری وان برکه هست
مشتری صفوت که در وی حوت و سرطان دیده اند
کوه رحمت حرمتی دارد که پیش قدر او
کوه قاف و نقطه فا هر دو یکسان دیده اند
سنگ ریزه کوه رحمت برده اند از بهر کحل
دیده بانانی که عرض از کوه لبنان دیده اند
اصفیا را پیش کوه استاده سوزان دل چو شمع
همچو شمع از اشک غرق و خشک دامان دیده اند
هشتم ذیحجه در موقف رسیده چاشت گاه
شامگه خود را به هفتم چرخ مهمان دیده اند
شب فراز کوه ز اشک شور جمع و نور شمع
ابر در افشان و خورشید زر افشان دیده اند
افتاب از غرب گفتی بازگشت از بهر حاج
چون نماز دیگری بهر سلیمان دیده اند
گفتی از مغرب به مشرق کرد رجعت آفتاب
لاجرم حاج از حد بابل خراسان دیده اند
از نسیم مغفرت کآبی و خاکی یافته
آتشی را از انا گفتن پشیمان دیده اند
وز فراوان ابر رحمت ریخته باران فضل
رانده ای را بر امید عفو شادان دیده اند
حج ما آدینه و ما غرق طوفان کرم
خود به عهد نوح هم آدینه طوفان دیده اند
چون کریمان کز عطای داده شان نسیان بود
عفو حق را از خطای خلق نسیان دیده اند
خلق هفتاد و سه فرقت کرده هفتاد و دو حج
انسی و جنی و شیطانی مسلمان دیده اند
حاج رانو نو در افزای از ملادک کرده حق
هر چه در شش صد هزار اعداد نقصان دیده اند
ای برید صبح سوی شام و ایران بر خبر
زین شرف کامسال اهل شام و ایران دیده اند
ای زبان آفتاب احرار کیهان را بگوی
دولتی کز حج اکبر حاج کیهان دیده اند
نز سموم آسیب و نز باران بخیلی یافته
نز خفاجه بیم و نز غزیه عصیان دیده اند
رانده زاول شب بر آن که پایه و بشکسته سنگ
نیم شب مشعل به مشعر نور غفران دیده اند
بامدادان نفس حیوان کرده قربان در منی
لیک قربان خواص از نفس انسان دیده اند
با سیاهی سنگ کعبه همبر آید در شرف
سرخی سنگ منی کز خون حیوان دیده اند
سعد ذابح بهر قربان تیغ مریخ آخته
جرم کیوانش چو سنگ مکی افسان دیده اند
چون بره کید به مادر گوسپند چرخ را
سوی تیغ حاج پویان و غریوان دیده اند
بی زبانان با زبان بی زبانی شکر حق
گفته وقت کشتن و حق را زباندان دیده اند
در سه جمره بود پیش مسجد خیف اهل خوف
سنگ را کانداخته بر دیو غضبان دیده اند
آمده در مکه و چون قدسیان بر گرد عرض
عرش را بر گرد کعبه طوف و جولان دیده اند
پیش کعبه گشته چون باران زمین بوس از نیاز
و آسمان را در طوافش هفت دوران دیده اند
عید ایشان کعبه وز ترتیب پنج ارکان حج
رکن پنجم هفت طوف چار ارکان دیده اند
رفته و سعی صفا و مروه کرده چار و سه
هم بر آن ترتیب کز سادات و اعیان دیده اند
پس برای عمره کردن سوی تنعیم آمده
هم بر آن آیین که حج را ساز و سامان دیده اند
حاج را دیوان اعمال است وانگه عمره را
ختم اعمال و فذلک های دیوان دیده اند
کعبه در دست سیاهان عرب دیده چنانک
چشمه حیوان به تاریکی گروگان دیده اند
آنچه دیده دشمنان کعبه از مرغان به سنگ
دوستان کعبه از غوغا دو چندان دیده اند
بهترین جایی به دست بدترین قومی گرو
مهره جاندار و اندر مغز ثعبان دیده اند
نی ز ایزد شرم و نی از کعبه آزرم ای دریغ
جای شیران را سگان سور سکان دیده اند
در طواف کعبه چون شوریدگان از وجد و حال
عقل را پیرانه سر در ام صبیان دیده اند
ذات حق سلطانان و کعبه دار ملک
مصطفی را شحنه و منشور قرآن دیده اند
چون ز راه مکه خاقانی به یثرب داد روی
پیش صدر مصطفی ثانی حسان دیده اند
بنده خاقانی سگ تازی است بر درگاه او
بخ بخ آن تازی سگی کش پارسی خوان دیده اند

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
صبح خیزان کز دو عالم خلوتی برساختند
مجلسی بر یاد عید از خلد خوش تر ساختند
هاتف خم خانه داد آواز کای جمع الصبوح
پاسخش را آب لعل و کشتی زر ساختند
رسم جور از ساقی منصف به نصفی خواستند
بس حیل خوردند و ساغر بحر اخضر ساختند
تا دهان روزه داران داشت مهر از آفتاب
سایه پروردان خم را مهر بر در ساختند
چون لب خم شد موافق با دهان روزه دار
سر به مشک آلوده یک ماهش معطر ساختند
از پس یک ماه سنگ انداز در جام بلور
عده داران رزان را حجله ها برساختند
هم صبوح عید به کز بهر سنگ انداز عمر
روزه جاوید را روزی مقدر ساختند
سرخ جامی چون شفق در دست وانگه در صبوح
لخلخه از صبح و دستنبو ز اختر ساختند
کف در آن ساغر معلق زن چو طفل غازیان
کز بلور لوریانش طوق و چنبر ساختند
هات غلغل حلق خامان را که با خیر العمل
غلغل حلق صراحی را برابر ساختند
بلبله در قلقل آمد قل قل ای بلبل نفس
تازه کن قولی که مرغان قلندر ساختند
آن می و میدان زرین بین که پنداری بهم
آتش موسی و گاو سامری در ساختند
از مسام گاو زرین شد روان گاورس زر
چون صراحی را سر و حلق کبوتر ساختند
ریسمان سبحه بگسستند و کستی بافتند
گوهر قندیل بشکستند و ساغر ساختند
آتش قندیل بنشست آب سبحه هم برفت
کاتش و آب از قدح قندیل دیگر ساختند
خانه زنبور شهد آلود رفت از صحن خوان
چون ز غمزه ساقیان زنبور کافر ساختند
صحن مجلس در مدور جان نوشین چشمه یافت
کانچنان هم چشمه چشمه هم مدور ساختند
اوفتان خیزان زمین سرمست شد چون آسمان
کز نسیم جرعه خاکش را معنبر ساختند
وانکه از روی تواضع پیش روی شاهدان
دیده ها را جرعه چین خاک اغبر ساختند
چون به زر آب قدح کردند مژگان را طلی
میخ نعل مرکبان شاه کشور ساختند
آفتاب گوهر سلجق که نعل رخش اوست
اصل آن گوهر کز او شمشیر حیدر ساختند

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
دوش چون خورشید را مصروع خاور ساختند
ماه نو را چون حمایل چفته پیکر ساختند
قرص خور مصروع از آن شد کز حمایل باز ماند
کآن حمایل هم برای قرصه خور ساختند
گوشه جام شکسته سوی خاور شد پدید
یک جهان نظاره کن کآن جام از چه گوهر ساختند
محتسب گویی به ماه روزه جام می شکست
کآن شکسته جام را رسوای خاور ساختند
یا شبانگه فصد کردند اختران تب زده
کآسمان طشت و شفق خون ماه نشتر ساختند
چرخ جادوپیشه چون زرین قواره کرد گم
دامن کحلیش را جیبی مقور ساختند
درزیان چرخ را گویی که سهو افتاده بود
کآن زه سیمین بر آن دامن نه در خور ساختند
ماه نو چون حلقه ابریشم و شب موی چنگ
موی و ابریشم بهم چون عود و شکر ساختند
مهر چون در خوشه یک مه ساخت خرمن روشنان
ماه را صاع زر شاه مظفر ساختند
نیمه قندیل عیسی بود یا محراب روح
تا مثال طوق اسب شاه صفدر ساختند
دوش چون من ماه نو دیدم به روی تخت شاه
از ریاض خاطرم این قطعه نوبر ساختند

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
سرورانی که مرا تاج سرند
از سر قدر همه تاجورند
به لقا و به لقب عالم را
عز اسلام و ضیاء بصرند
آدمی نفس و ملایک نفس اند
پادشا سار و پیمبر سیرند
برتر از نقطه خاک اند به ذات
نه به پرگار نه افلاک درند
به همم صاحب صدر فلک اند
به قلم نایب حکم قدرند
به نی عسکری ملک طراز
عسکر آرای ملوک بشرند
تا دوات همه پر نیشکر است
همه شیران گرو نیشکرند
تب برد شیر و پناهد سوی نی
تا به نی بو که تب او ببرند
سفره مایده پرداز همه است
تا همه سفره نشین سفرند
خوانشان خوانچه خورشید سزد
که به همت همه عیسی هنرند
که گهی خوردی ترکان طلبند
که همه در رخ ترکان نگرند
همه ترکان فلک را پس از این
خلق تتماجی ایشان شمرند
خورد ترکانه عجب می سازند
هندویی دو که مرا طبخ گرند
گرچه محور سپرد قرصه خور
قرص خوربین که به محور سپرند
هندوانند سپر ساز از سیم
لیک دارنده تیر خزرند
به سر تیغ به صد پاره کنند
چون به تیرش به سر بار برند
هندوان بینی در مطبخ من
که چو دیلم همه سیمین سپرند
خورشی کرده به تیر است و به تیغ
تا بزرگان به سر نیزه خورند
این چنین ماحضری ساخته شد
که دو عالم ببرش مختصرند

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مسدس مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U -
امروز مال و جاه خسان دارند
بازار دهر بوالهوسان دارند
در غم سرای عاریت از شادی
گر هیچ هست هیچ کسان دارند
عزلت گزین ز پیش گه گیتی
کان پیشگاه باز پسان دارند
نیکان عهد را به بدی کردن
عذری بنه که دسترس آن دارند
از سفلگان نوال طلب کم کن
کایشان دم و بال رسان دارند
بیرون همه صفا و درون تیره
گویی نهاد آینه سان دارند
دولت به اهل جهل دهند آری
خوان مسیح خرمگسان دارند
اقلیم خادمان و زنان بردند
آفاق خواجگان و خسان دارند
خاقانیا نفس که زنی خوش زن
کانجا قبول خوش نفسان دارند

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مَفاعیلُنْ
بحر: مضارع مسدس اخرب مکفوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - -
مرد آن بود که از سر دردی قدم زند
درد آن بود که بر دل مردان رقم زند
آن را مسلم است تماشا به باغ عشق
کو خیمه نشاط به صحرای غم زند
وز بهر آنکه نیست شود هرچه هست اوست
ختم وجود بر سر کتم عدم زند
از دست عشق چون به سفالی شراب خورد
طعنه نخست در گهر جام جم زند
بیشی هر دو عالم بر دست چپ نهد
وانگه به دست راست بر آن بیش کم زند
جایی که زلف جانان دعوی کند به کفر
گمره بود که در ره ایمان قدم زند
و آنجا که نور عارض او پرده برگرفت
تردامنی بود که دم از صبح دم زند
خاقانی این سراب که داند که مردوار
زین خاکدان به بام جهان بر علم زند

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
غصه بر هر دلی که کار کند
آب چشم آتشین نثار کند
هر که در طالعش قران افتاد
سایه او از او کنار کند
روزگارم وفا کند هیهات
روزگار این به روزگار کند
این فلک کعبتین بی نقش است
همه بر دست خون قمار کند
پنج و یک برگرفت باز فلک
که دوشش را دو یک شمار کند
چون به نیکیم شرمسار نکرد
به بدی چند شرمسار کند
مرغیم گنگ و مور گرسنه ام
کس چو من مرغ در حصار کند
بانگ مرغی چه لشگر انگیزد
صف موری چه کار زار کند
شور و غوغا شعار زنبور است
شور و غوغا که اختیار کند
بر دو پایم فلک ز آهن ها
حلقه ها چون دهان مار کند
این دهن های تنگ بی دندان
بر دو ساق من آن شعار کند
که به دندان بی دهان همه سال
اره با ساق میوه دارکند
سگ دیوانه شد مگر آهن
که همه ساق من فکار کند
آه خاقانی از فلک زآنسو
رفت چندان که چشم کار کند
هر چه پنهان پرده فلک است
آه خاقانی آشکار کند
کار او زین و آن نگردد نیک
کارها نیک کردگار کند
گرچه خصمان ز ریگ بیشترند
همه را مرگ خاکسار کند

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
صورت نمی بندد مرا کان شوخ پیمان نشکند
کام من اندر دل شکست امید در جان نشکند
از خام کاری خوی او افغان کنم در کوی او
گر شحنه بدگوی او در حلقم افغان نشکند
گفتار من باد آیدش خون ریختن داد آیدش
گر رنج من یاد آیدش عهد من آسان نشکند
تا هجر او سوزد جگر از صبر چون سازم سپر
دانی که دانم این قدر کز موم سندان نشکند
زد نوک ناوک بر دلم تا خسته شد یک سر دلم
هم راضیم گر در دلم سرهای پیکان نشکند
آن را که در کار آورد کارش ز رونق چون برد
کان کو به جان گوهر خرد حالی به دندان نشکند
زان غمزه کافر نشان ای شاه شروان الامان
آری سپاه کافران جز شاه شروان نشکند
خاقانی ار خود سنجر است در پیش زلفش چاکر است
گر صبر او صد لشکر است الا به مژگان نشکند

وزن: مُسْتَفْعِلُنْ مُسْتَفْعِلُنْ مُسْتَفْعِلُنْ مُسْتَفْعِلُنْ
بحر: رجز مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: - - U - | - - U - | - - U - | - - U -
راز دلم جور روزگار برافکند
پرده صبرم فراق یار برافکند
این همه زنگار غم بر آینه دل
فرقت آن یار غم گسار برافکند
خانه بام آسمان که سینه من بود
قفل غمش هجر یار غار برافکند
زلزله غم فتاد در دل ویران
سوی مژه گنج شاهوار برافکند
گنج عزیز است عمر آه که گردون
نقب به گنج عزیز خوار برافکند
من همه در خون و خاک غلطم و از اشک
خون دلم خاک را نگار برافکند
غصه همه قسم من فتاد که ناگاه
قرعه غم دست روزگار برافکند
دل به سر بیل غم درخت طرب را
بیخ و بن از باغ اختیار برافکند
سوزن امید من به دست قضا بود
بخیه از آنم به روی کار برافکند
رشته جان صد گرده چو رشته تب داشت
غم به دل یک گره هزار برافکند
جامه جان هم به دست گازر غم ماند
داغ سیاهش هزار بار برافکند
در پس زانو چو سگ نشینم کایام
بر دل سگ جان مرا غبار برافکند
نعره زنان چون نمک بر آتشم ایرا
غم نمکم بر دل فگار برافکند
از دم سردم صدا به کوه درافتاد
لرزه دریا به کوهسار برافکند
شورش دریای اشک من به زمین رفت
بر تن ماهی شکنج مار برافکند
چرخ که دود دلم پلنگ تنش کرد
خواب به بختم پلنگ وار برافکند
بسته خواب است بخت و خواب مرا غم
بست و به دریای انتظار برافکند
چرخ نهان کش که پرده ساز خیال است
پرده خاقانی آشکار برافکند

وزن: مُفْتَعِلُنْ فاعِلاتُ مُفْتَعِلُنْ فَعْ
بحر: منسرح مثمن مطوی منحور
نشانه‌های عروضی: - U U - | - U - U | - U U - | -
به جوی سلامت کس آبی نبیند
رخ آرزو بی نقابی نبیند
نبیند دل آوخ به خواب اهل دردی
که در دیده بخت خوابی نبیند
همه نقب دل بر خراب آید آوخ
چرا گنجی اندر خرابی نبیند
اگر عالم خاک طوفان بگیرد
دل تشنه الا سرابی نبیند
کسی برنیارد سر از جیب دولت
که در گردن از زه طنابی نبیند
دل افسرده مانده است چون نفسرد دل
که از آتش لهو تابی نبیند
رطب سبز رنگ است کی سرخ گردد
که آب مه و ماه آبی نبیند
همه عالم انصاف جویند و ندهند
از این جا کس انصاف یابی نبیند
اگر سال ها دل در داد کوبد
بجز بانگ حلقه جوابی نبیند
چو موقوف رزق است عمر آن نکوتر
که رزق آمدن را شتابی نبیند
جهان کشت زرد وفا دارد آوخ
کز ابر کرم فتح بابی نبیند
به ترک سخن گفت خاقانی ایرا
طراز سخن را بس آبی نبیند
نگوید عزل و آفرین هم نخواند
که معشوق و مالک رقابی نبیند
لسان الطیورش فرو بست ازیرا
جهان را سلیمان جنابی نبیند
بسا آب کافسرده ماند به سایه
که بالای سر افتابی نبیند
بسا تین که ضایع شود در بساتین
کز انجیر خواران غرابی نبیند

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ
بحر: متقارب مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U - -
مشتی خسیس ریزه که اهل سخن نیند
با من قران کنند وقرینان من نیند
چون ماه نخشبند مزور از آن چو من
انجم فروز گنبد هر انجمن نیند
از هول صور فکرت من در قیامتند
گرچه چو اهل صور فکنده کفن نیند
پروردگان مایده خاطر منند
گر خود به جمله جز پسر ذوالیزن نیند
بل نایبان یاوگیان ولایتند
زیرا که شه طغان جهان سخن نیند
گاوی کنند و چون صدف آبستنند لیک
از طبع گوهر آور و عنبر فکن نیند
چون طشت بی سرند و چو در جنبش آمدند
الا شناعتی و دریده دهن نیند
گاه فریب دمنه افسون گرند لیک
روز هنر غضنفر لشکر شکن نیند
چون ارقم از درون همه زهرند و از برون
جز کآبش رنگ رنگ و شگال شکن نیند
اوباش آفرینش و حشو طبیعتند
کالا به دست حرص و حسد مرتهن نیند
اندر چه اثیر اسیرند تا ابد
زان جز شکسته پای و گسسته رسن نیند
گویند در خلافه ولیعهد آدمیم
مشنو خلافشان که جز ابلیس فن نیند
گویند عیسی دگریم از طریق نطق
برکن بروتشان که به جز گور کن نیند
خود را همای دولت خوانند و غافلند
کالا غراب ریمن و جغد دمن نیند
بر قله های کوه ریاضت کشیده اند
ارباب تهمتند ولی برهمن نیند
از روی مخرقه همه دعوی دین کنند
وز کوی زندقه به جز اهل فتن نیند
چون شمع صبح گاهی و چون مرغ بی گهی
الا سزاید کشتن و گردن زدن نیند
من میوه دار حکمتم از نفس ناطقه
و ایشان ز روح نامیه جز نارون نیند
جمعند بر تفرق عالم ولی ز ضعف
موران با پرند و سپاه پرن نیند
تازند رخش بدعت و سازند تیر کید
اما سفندیار مرا تهمتن نیند
فرعونیان بی فر و عونند لاجرم
اصحاب بینش ید بیضای من نیند
خود عذرشان نهم که جعل پیشه اند پاک
ز آن طالبان مشک و نسیم سمن نیند
آری به آب نایژه خو کرده اند از آنک
مستسقیان لجه بحر عدن نیند
بل تا مرض کشند ز خوان های بد گوار
کارزانیان لذت سلوی و من نیند
بینا دلان ز گفته من در بشاشت اند
کوری آن گروه که جز در حزن نیند
جایی است ضیمران ضمیر مرا چمن
کارواح قدس جز طرف آن چمن نیند
نساج نسبتم که صناعات فکر من
الا ز تار و پود خرد جامه تن نیند
نجار گوهرم که نجیبان طبع من
جز زیر تیشه پدر خویشتن نیند
وین جاهلان ملمع کارند و منتحل
ز آن گاه امتحان به جز از ممتحن نیند
از نوک خامه دفتر دلشان سیه کنم
کایشان زنخ زنند همه خامه زن نیند
آنجا که من فقاع گشایم ز جیب فضل
الا ز درد دل چو یخ افسرده تن نیند
معصوم کی شوند ز طوفان لفظ من
کز نوح عصمت الا فرزند و زن نیند
در کون هم طویله خاقانیند لیک
از نقش و نطرتند ز نفس و فطن نیند
حقا به جان شاه که هم شاه آگه است
کایشان سزای حضرت شاه ز من نیند

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -