cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
قال الله تعالی ان فی ذلک لذکری لمن کان له قلب او القی السمع و هو شهید
اما انک دل چیست و تصفیه دل در چیست و تربیت او بچیست و دل چون بکمال دلی رسد
سر نشتر عشق بر رگ روح زدند
یک قطره فرو چکید نامش دل شد
ای دل بهوای دوست جان را درباز
جان را چه محل هر دو جهان را درباز
بسیار نگویم که فلان را در باز
با هر چه ترا خوش است آن را درباز
و طور چهارم را فواد گویند که معدن مشاهده و محل رویت است که ما کذب الفواد ما رای
هوای دیگری در ما نگنجد
درین سر بیش ازین سودا نگنجد
ای کرده غمت غارت هوش دل ما
درد تو زده خانه فروش دل ما
سری که مقدسان از آن محرومند
عشق تو فرو گفت بگوش دل ما
ای دل تو هزار سجده بر پیش رخش
کان سجده که تن برد نمازی نبود
حسین گفت اذ افنیت عمرک فی عماره الباطن فاین انت من الفنا فی الله
پس طریقت عاشقان دیگرست و طریقت زاهدان دیگر بیت
ما را جز ازین زبان زبانی دگرست
جز دوزخ و فردوس مکانی دگرست
قلاشی و رندی است سرمایه عشق
قرایی و زاهدی جهانی دگرست
دل را همه آفت از نظر می خیزد
چون دیده بدید دل در و آویزد
سر بر در دل بپرده داری بنشست
تا هر چ نه یاد اوست در نگذارد
تا دل ز بدو نیک جهان آگاه است
دستش ز بد و نیک جهان کوتاه است
زین پیش دلی بود و هزار اندیشه
اکنون همه لااله الاالله است
زحمت غوغا بشهر بیش نبینی
چون علم پادشاه بشره در آید
باز آمده ام چو خونیان بردر تو
اینک سر و تیغ هر چ خواهی میکن
معشوقه بسامان شد تا باد چنین بادا
کفرش همه ایمان شد تا باد چنین بادا
دیدم رخت از غم سر مویی بنماند
جز بندگی روی تو رویی بنماید
با دل گفتم که آرزویی در خواه
دل گفت که هیچ آرزویی بنماند

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
از هر چه بجز می است کوتاهی به
وانگه ز کف بتان خر گاهی به
سوری که درو هزار جان قربان است
چه جای دهل زنان بی سامان است
بخدای ار کسی تواند بود
بی خدای از خدای بر خوردار
مردان رهش بهمت و دیده روند
زان در ره عشق هیچ پی پیدا نیست
تو چون موری و این راهی است همچون موی بت رویان
مرو زنهار بر تقلید و بر تخمین و بر عمیا
هر مور کجا قطع کند این ره را
کین ره نه بپای هر کسی بافته اند
دیگر وجوهات بسیارست اما برین اختصار افتادتا باطناب و تطویل نینجامد وصلی الله علی محمد و آله اجمعین

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
قال الله تعالی فوجدا عبدا من عبادنا آتیناه رحمه من عندنا و علمناه من لدنا علما
و قال النبی صلی الله علیه و سلم لایزال طایفه من امتی قایمین علی الحق لایضرهم من خذ لهم
ای دل اگرت رضای دلبر باید
آن باید کرد و گفت وگو فرماید
گر گوید خون گری مگو کز چه سبب
ور گوید جان بده مگو کی باید
مردان رهش زنده بجایی دگرند
مرغان هواش ز اشیایی دگرند
منگر تو بدین دیده بدیشان کایشان
بیرون ز دو کون در جهانی دگرند
سیزدهم کرم است باید که در وی کرم ولایت باشد تا مرید را از کرم ولایت بخشش تواند کرد

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
قال الله تعالی فان اتبعتنی فلا تسالنی عن شی حتی احدث لک منه ذکرا
و قال انبی صلی الله علیه و سلم علیکم باسمع و الطاعه و ان کان عبدا حبشیا
عالمت خفته است و تو خفته
خفته را خفته چون کند بیدار
بهرچ از دوست و امانی
چه زشت آن حرف وچه زیبا
و بحقیقت تا مرید از وجود خویش سیر نشود مرد این حدیث نبود چنانک این ضعیف گوید
آمده ای ز خویشتن میباید
بر خاسته ای ز جان و تن میباید
در هر گامی هزار بند افزون است
زین گر مروی بندشکن میباید
جبرییل اینجا اگر زحمت دهد خونش بریز
خونبهای جبرییل از گنج رحمت باز ده
ولیکن اگر از من بازمانی و جمله موجودات ترا باشد جبر آن حرمان نکند بیت
گر با همه ای چوبی منی بی همه ای
وربی  همه ای چو با منی با همه ای
در عشق یار بین که چه عیار میرویم
سر زیر نهاده چو شطار میرویم
در نقطه مراد بدین دور ما رسیم
زیرا بسر همیشه چوپر کار میرویم
جانی که هست مان فدی یار کرده ایم
ورحکم میکند بسر دار میرویم
مرگ ار کسی بجان بفروشد همی خریم
عیار وار زانک بر یار میرویم
ما را چه غم ز دوزخ و با خلدمان چه کار
دل داده ایم ما بر دلدار میرویم
زان روی که راه عشق راهی ننگ است
نه با خودمان صلح و نه با کس جنگ است
شد در سر نام و ننگ عمر همه خلق
ای بیخبران چه جای نام و ننگ است
و کلت الی المحبوب امری کله
فان شاءاحیانی و ان شاء اتلفا
بگذاشته ام مصلحت خویش بدو
گر بکشد و گر زنده کند او داند
تا دل رقم عشق تو بر جان دارد
باران بلا بر سر دل می بارد
جانا بسرت کز تو نگردانم روی
ور عشق هزار ازین برویم آرد

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
قال الله تعالی فاذکرونی اذ کرکم و قوله واذکر وا الله کثیرا لعلکم تفلحون
و قال النبی صلی الله علیه و سلم افضل الذکر لااله الاالله و افضل الدعاء الحمد لله
تا ز خود بشنود نه از من و تو
لمن الملک واحد القهار
حقیقت شهد الله انه لا اله الاهو اینجا ظاهر شود
آفرینش را همه پی کن به تیغ لااله
تا جهان صافی شود سلطان الا الله را
صلی الله علی محمد و آله

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
قال الله تعالی فاذکروا الله کذکر کم آبایکم او اشد ذکرا
و قال تعالی و اذکر ربک فی نفسک تضرعا و خیفه و دون الجهر من القول بالغدو و الاصال
جل خالی کن که شاه ناگاه آید
چون خالی گشت شه به خرگاه آید

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
قال الله تعالی و اذوا اعدنا موسی اربعین لیله
قال النبی صلی الله علیه و سلم من اخلص لله اربعین صباحا ظهرت ینابیع الحکمه من قلبه علی لسانه
بر کوه حرا بمکه زیارت کرده است غاری است بران کوه سخت باروح
و عدد اربعین را خاصیتی است در استکمال چیزها که اعداد دیگر را نیست
دوم پیوسته بروضو بودن است تا مسلح باشد و شیطان برو ظفر نیابد که الوضو سلاح المومن
زان می خوردم که روح پیمانه اوست
زان مست شدم که عقل دیوانه اوست
دودی بمن آمد آتشی در من زد
زان شمع که آفتاب پروانه اوست
در دل چو شراب وصل ما میریزی
باید چو خمار گیردت نگریزی
با وصل منت اگر نشستی باید
با هر چ نشسته ای ازان برخیزی

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
قال الله تعالی انی رأیت احد عشر کوکبا والشمس والقمر و ایتهم لی ساجدین
و قال النبی صلی الله علیه وسلم الرویاء الصالح جز من سته و اربعین جزء من النبوه
کی بود ما زما جدا مانده
من و تو رفته وخدا مانده
پس زبانی که راز مطلق گفت
راست جنبید کو اناالحق گفت

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
قال الله تعالی ما کذب الفواد ما رای افتمارو نه علی ما یری و لقد رآه نزله اخری
و قال النبی صلی الله علیه وسلم الا حسان ان تعبد الله کانک تراه
یا ایها البرق الذی تلمع
من ای اکناف الحمی تسطع
عمری است که در راه تو پای است سرم
خاک قدمت بدیدگان میسپرم
زان روی کنون آینه روی توم
از دیده تو بروی تو مینگرم
نور یبدوا ذا بدا استمکن
شمس طلعت ومن رآها آمن
والقوم رضوا بظلمه ذات حزن
کم قلت و کم اقول لکن مع من
دیدیم نهان گیتی و اصل جهان
وزعلت و عار برگذشتیم آسان
آن نورسیه ز لانقط برتر دان
زان نیز گذشتیم نه این ماند نه آن
دل مغز حقیقت است تن پوست ببین
در کسوت روح صورت دوست ببین
هر چیز که آن نشان هستی دارد
یا سایه نور اوست یا اوست ببین
و صلی الله علی محمد و آله

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
قال الله تعالی فکشفنا عنک غطایک فبصرک الیوم حدید
و قال النبی صلی الله علیه وسلم حجابه النور لو کشفها لاحترقت سبحات وجهه ما انتهی الیه بصره
ای کرده غمت غارت هوش دل ما
درد تو زده خانه فروش دل ما
سری که مقدسان از آن محرومند
عشق تو فرو گفت بگوش دل ما
اما کشف ذاتی مرتبه ای بس بلندست عبارت و اشارت از بیان آن قاصر این ضعیف رمزی در بیتی میگوید
تابر سر کوی عشق تو منزل ماست
سر دو جهان بجمله کشف دل ماست
وانجا که قدمگاه دل مقبل ماست
مطلوب همه جهانیان حاصل ماست
تمامی این رمز در فصل بیان تجلی گفته آید ان شاءالله و صلی الله علی محمد

وزن: مُفْتَعِلُنْ فاعِلاتُ مُفْتَعِلُنْ فَعْ
بحر: منسرح مثمن مطوی منحور
نشانه‌های عروضی: - U U - | - U - U | - U U - | -
قال الله تعالی فلما تجلی ربه للجبل جعله دکا و خر موسی صعقا
پوشیده مرقع اند ازین خامی چند
بگرفته ز طامات الف لامی چند
نا رفته ره صدق و صفا گامی چند
بد نام کننده نکو نامی چند
تا زاغ صفت بجیفه بر آلایی
کی چون شاهین در خورشاهان آیی
چون صعوه اگر غذای بازی گردی
بازی گردی که دست شه را شایی
سوز دل خسته از وصالش ننشست
وین تشنگی از آب زلالش ننشست
نیرنگ وجود و نقش هستی بر خاست
وز سرهوس عشق جمالش ننشست
و اما تجلی صفات هم بر دو نوع است تجلی صفات جمال تجلی صفات جلال
زان روی کنون آینه روی توم
از دیده تو بر وی تو مینگرم
ببینی و بینک انی یزاحمنی
فارفع بجودک انی من البین
فلما استبان الصبح ادرج ضویه
بانواره اضوا نور الکواکب
تجر عهم کاسا لو ابتلیت لظی
بتجریعه طارت کاسرع ذاهب
مصنف گوید مناسب این حال
زان باده نخورده ام که هشیار شوم
وان مست نیم که باز بیدار شوم
یک جام تجلی جلال تو بسم
تا از عدم و وجود بیزار شوم
باروی تو روی کفر و ایمان بنماند
با نور تجلیت دل و جان بنماند
چون مایی ما ز ما تجلی بستد
امید وصال و بیم هجران بنماند
حقیقت لااله الا الله اینجا متجلی شود که بت وجود بکلی از پیش برخیزد و سلطنت الوهیت ولایت فروگیرد
کی بود ما ز ما جدا مانده
من و تو رفته و خدا مانده
ای در بچنگ آمده در عمر دراز
آورده ترا ز قعر دریا بفراز
غواص نهاده بر کف دست نیاز
غلتیده ز دست و باز دریا شده باز
بد بخت اگر بر لب دریا باشد
جز با لب خشک همچو دریا نبود
تا ز خود بشنود نه از من و تو
لمن الملک واحد القهار

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
قال الله تعالی ثم دنی فتدلی فکان قاب قوسین او ادنی و قال وان الی ربک المنتهی
و قال النبی صلی الله علیه و سلم اوحی الله تعالی الی عیسی و قال تجوع ترنی تجرد تصل الی
با عشق جمال ما اگر همنفسی
یک حرف بس است اگر برین در تو کسی
تا با تو تویی تست درما نرسی
درما تو گهی رسی که درما برسی
عشاق تو از الست مست آمده اند
سر مست ز باده الست آمده اند
می مینوشند و پند می ننیوشند
کایشان ز الست می پرست آمده اند
هر کرا این عشقبازی در ازل آموختند
تا ابد در جان او شمعی ز عشق افروختند
و آن دلی را کز برای وصل او پرداختند
همچو بازش از دو عالم دیده ها بردوختند
پس درین منزل چگونه تاب هجر آرند باز
بیدلانی کاندران منزل بوصل آموختند
لاجرم چون شمع گاه تاز هجر او بگداختند
گاه چون پروانه بر شمع وصالش سوختند
در خرابات فنا ساقی چو جام اندر فکند
هر چ بود اندر دو عالمشان بمی بفروختند
نجم رازی را مگر رازی ازین معلوم شد
هر چ غم بد در دو عالم بهر او اندوختند
اصل و گهر عشق زکانی دگر ست
منزلگه عاشقان جهانی دگرست
وان مرغ که دانه غم عشق خورد
بیرون ز دو کون ز اشیانی دگرست
از عشق مهی چو بر لب آمد جانم
گفتم بکنی بوصل خود در مانم
گفتا اگرت وصال ما میباید
رو هیچ ممان تو تا همه من مانم
بر آتش عشق تو بسوزم
گر سوختن منت بسازد
گفتی که بباز جان چو مردان
عاشق چه کند که جان نبازد
ای دل این ره بقیل وقالت ندهند
جز بر در نیستی وصالت ندهند
و آنگاه دران هوا که مرغان وی اند
تا با پر و بالی پر و بالت ندهند
تو جانی و پنداشتستی که شخص
تو آبی وانگا شتستی سبویی
بد ازین تو بتو نیستی زیرا که از تو بر تو جز نامی نیست
عشق آمد و شد چو خونم اندر رگ و پوست
تا کرد مرا تهی و پر کرد ز دوست
اجزای وجود من هم دوست گرفت
نامی است ز من بر من و باقی همه اوست

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
و آن مشتمل است بر چهار فصل تبرک به قوله تعالی فخذ اربعه من الطیر
فصل اول
در معاد نفس ظالم و آن نفس لوامه است
قال الله تعالی کما بداکم تعودون فریقا هدی و فریقا حق علیهم الضلاله
و قال النبی صلی الله علیه و سلم کما تعیشون تموتون و کما تموتون تحشرون
باری دگر آتش زده ای در دل من
در سوخته آتش زدن آسان باشد
جان سوخته صفت بزبان شوق با شرر آتش جذبات میگوید بیت
قدر سوز توچه دانند ازین مشتی خام
هم مرا سوز که صد بار دگر سوخته ام
صوفیان در دمی دوعید کنند
عنکبوتان مگس قدید کنند
باد آمد و بوی زلف جانان آورد
وان عشق کهن ناشده ما نو کرد
ای باد تو بوی آشنایی داری
زنهار بگرد هیچ بیگانه گرد
عشاق ترا هشت بهشت نتگ آید
وز هر چ بدون تست شان ننگ آید
اندر دهن دوزخ از ان سنگ آید
کز پرتو نار نور بیرنگ آید
بویی ازان جرعه باهل صف سیم میرسید از سطوت بوی آن شراب مست میشدند بیت
بویی بمن آمد و ببومست شدم
بویی دگر ار بشنوم از دست شدم
غم با لطف تو شادمانی گردد
عمر از نظر تو جاودانی گردد
گرباد بدوزخ برداز کوی تو خاک
آتش همه آب زندگانی گردد

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
قال الله تعالی یا ایتها النفس المطمینه ارجعی الی ربک راضیه مرضیه
و قال النبی صلی الله علیه و سلم جذبه من جذبات الحق توازی عمل الثقلین
گرت باید کزین قفص برهی
باز ده وام هفت و پنج و چهار
حلقه در گوش چرخ و انجم کن
تا دهندت ببندگی اقرار
آفرینش نثار فرق تو اند
بر مچین چون خسان زراه نثار
چون خاصگی حضرت ببود و ذوق قربت باز یافت و عزت خلافت دید گوید
و یبدو لی من الصنعاء برق
یخبرنی بها قرب المزار
فلا ارضی الاقامه فی فلاه
و فوق الفرقدین رایت داری
و کیف اکون للدیدان عبدا
و اربعه العنا صرلی جواری
تا زاغ صفت بجیفه پر آلایی
کی چون شاهین در خورشاهان آیی
چون صعوه اگر غذای بازی گردی
بازی گردی که دست شه را شایی
در دام میا که مرغ این دانه نه ای
در شمع میاز چونک پروانه نه ای
دیوانه کسی بود که گردد بر ما
کم گرد بگرد ما که دیوانه نه ای
ایشان دارند دل من ایشان دارند
ایشان که سر زلف پریشان دارند
الفقرا الصبر هم جلسا الله یوم القیامه در حق ایشان است که با دل پریشانند
خود حال دلی بود پریشان تر ازین
یا واقعه ای بی سر و سامان تر ازین
هرگز بجهان که دید محنت زده ای
سر گشته روزگار حیران تر ازین
ما که از دست روح قوت خوریم
کی نمک سود عنکبوت خوریم
ما مست زباده الستیم هنوز
وز عهد الست باز مستیم هنوز
در صومعه با سجاده و مصحف و ورد
دردی کش ورند و می  پرستیم هنوز
بازی که همی دست ملک را شاید
منقار بمردار کجا آلاید
بر دست ملک نشیند آزاد ز خویش
در بند اشارتی که او فرماید
مرغ کانجا پرید پر نهاد
دیو کانجا رسید سر بنهاد
در بحر عمیق غوطه خواهم خوردن
یا غرقه شدن یا گهری آوردن
کار تو مخاطره ست خواهم کردن
یا سرخ کنم روی ز تو یا گردن
جز دست تو زلف تو نیارست کشید
جز پای تو سوی تو ندانست دوید
از روی تو دیده ام طمع زان ببرید
جز دیده تو روی تو نتواند دید
هر که ببرما پرواز کند لاجرم بپر ما پرواز کند بنگرکه چه صید کند چون پر باز کند
آن پشه که در کوی تو پرواز کند
صیدی کند او که باز نتواند کرد
بازی بودم پریده از عالم ناز
تا بوک برم ز شب صیدی بفر از
اینجا چو نیافتم کسی محرم راز
زان در که در آمدم بدر رفتم باز
هر دم ز وجود خود ملالم گیرد
سودای وصال آن جمالم گیرد
پروانه دل چو شمع روی تو بدید
دیوانه شود کم دو عالم گیرد
شک نیست چو پروانه کم سر گیرد
شمعش بهزار لطف در خور گیرد
پروانه نخست جان نهد بر کف دست
پس قصد کند که شمع در بر گیرد
او همچنان لاابالی وار میرفت تا از هفت فلک و هشت بهشت در گذشت
فراز کنگره کبریاش مرغانند
فرشته صید و پیمبر شکار و سبحان گیر
آن روز که دوختی مرا دلق وجود
گفتند بطعنه مر ترا خلق وجود
خونریزی را چه میکنی راست بدان
من خونریزم ولیکن از حلق وجود
منکر چه شوی بحالت سوختگان
نه هر چ ترا نیست کسی را نبود
و آن پروانه جانباز وجود بر انداز میگفت بریشان مگیر که الجاهل معذور بیت
در عشق تو از ملامتم ننگی نیست
با بیخبران درین سخن جنگی نیست
این شربت عاشقی همه مردان راست
نامردان را درین قدح رنگی نیست
ایشان ندانستند که آیین پروانه قلندروش چه چیز باشد بیت
آیین قلندری و آیین قمار
در شهر من آورده ام ای زیبا یار
این هفت سپهر در نوشتیم آخر
وز دوزخ و فردوس گذشتیم آخر
هم شد فدی تویی تو مایی ما
وی دوست تو ما و ما تو گشتیم آخر
خاصیت جذبه و اشارت وادخلی جنتی بدین معنی باشد

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
و آن مشتمل است بر هشت فصل
تبرکا بقوله تعالی ثمانیه ازواج
فصل اول
در بیان سلوک ملوک و از باب فرمان
اما ملوک دو طایفه اند ملوک دنیا و ملوک دین
خوش باشد عشق خوبرویی
کز خوبی خود خبر ندارد
هر کجا شهری است قطاع من است
گر به ایران گر به توران می روم
صدهزاران ترک دارم در ضمیر
هرکجا خواهم چو سلطان می روم
سیم آنک بداند که پادشاهی خلافت خداست
پنجم فرمود که حکومت بحق کند یعنی براستی و عدل کند میل و جور نکند
ای هواهای تو خدای انگیز
وی خدایان تو خدای آزار
خواهم که مرا با غم او خو باشد
گر دست دهد عمش چه نیکو باشد
هان ای دل غمکش غم او در برکش
تا درنگری خود غم او او باشد
مادر غم عشق غمگسار خویشیم
شوریده و سرگشته کار خویشیم
محنت زدگان روزگارخویشیم
صیادانیم و هم شکار خویشیم
آنم که چو من منم بگیتی در و بس
تا بوده مقیم درمقامی دو نفس
پیمودم راهی که نپیماید کس
جایی که نه جای بود نه پیش ونه پس
دارو سبب درد شد اینجا چه امیدست
زایل شدن عارضه و صحت بیمار

وزن: مَفْعُولْ مَفاعِلُنْ فَعولُنْ
بحر: هزج مسدس اخرب مقبوض محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - U - | U - -
قال الله تعالی ان الله یأمر بالعدل والاحسان
افراز ملوک را نشیبی است مکن
در هر دلکی از تو نهیبی است مکن
بر خلق ستم اگر بسیبی است مکن
کز هر سیبی با تو حسیبی است مکن
کسی کاندر تو دل بندد همی بر خویشتن خندد
که جز بی معنیی چون تو چو تو دلدار نپسندد
اگر تو کیسه عشقی را تو از شوخی بدست آری
قباها کز تو بر دوزد کمرها کز تو بربندد
اگر تو خود نه ای جز جان چنان بستانم از تو دل
که یک چشمت همی گرید دگر چشمت همی خندد
خسروا بشنو فزونی از چون من کام کاستی
راستی بتوان شنود آخر هم از ناراستی
شرم دار آخر مجو زین بیشتر ازار خلق
از برای بیوفایی تاکسی کم کاستی
زشت باشد بهر دنیا موری آزردن ولیک
چون بدست آید اگر پا داردی زیباستی
گرنه دنیا بیوفا بودی ومردم کش چنین
در جهان حاکم کنون هم آدم و حواستی
چون جهان بگرفت اسکندر زدارا هم نداشت
گر جهان داراستی شه در جهان داراستی
آن همه شاهان ایرانی و تورانی کجاست
کز نهیب تیغ شان بسته کمر جوزاستی
ور نظر کردی ببزم و رزم شان گفتی خرد
کز سپاه و گنج هر شاهی جهان دریاستی
خاک تیره باز گفتی حال هر شه روشنت
تا شدی معلوم رایت خاک اگر گویاستی
آنک نیکی کرد نام نیک ازو باقی بماند
ور بدی کردی بگیتی هم ببد رسواستی
بر گرفتی عبرت از حال ملوک باستان
چون شنیدی داستان شان گر کسی داناستی
آنچ فردا دید خواهد غافلی امروز هم
باز دیدی عاقلی کش چشم دل بیناستی
هر کسی فردا چو کشت خویشتن خواهد درود
کشت خود امروز بهتر کشتیی گر خواستی
اینک خلق از کار دنیا گشت ناپروار چنین
ای دریغ ار خلق را با کار دین پرواستی
ز کویش ای دل پر درد پای باز مکش
اگر چه دانم کین بادیه بپای تو نیست
بر آستانه سر درد بر زمین میزن
که پیشگاه سرای جلال جای تو نیست
تکیه بر سلطنت محمودی نکند ایاز وقت خویش باشد بپیوستن عجز در مینگرد
عاقل بچه امید درین شوم سرای
بر دولت او دل نهد از بهر خدای
چون راست که خواهد که نشیند از پای
گیرد اجلش دست که بالا بنمای
بدانای فرمای همواره کار
چو خواهی که کارت بود چون نگار
که دانا بهر کار باشد تمام
بدانا سپارد زمانه لگام
ز دانا توان یافت آرام دل
ز نادان نیابد کسی کام دل
چنین خواندم از دفتر زردهشت
که دانا بود بیگمان در بهشت
چنان شان مگردان ز بیچارگی
که جان را بکوشند یکبارگی
دولت این جهان اگرچه خوش است
دل مبند اندرو که دوست کش است
هرکرا همچو شاه بنوازد
چون پیاده بطرح بندازد
هست دنیا و دولتش چو سراب
در فریبد ولیک ندهد آب
بس که آورد چرخ شاه و وزیر
ملکشان داد و گنج وتاج و سریر
کارها را بکام ایشان کرد
خلق را جمله رام ایشان کرد
تاچون نمرود مایه دار شدند
همه فرعون روزگار شدند
خون درویشکان مکیدندی
مغز بیچارگان کشیدندی
همه مشغول ماه و سال شده
همه مغرور جاه و مال شده
ناگهان تندباد قهر وزید
وز سر تخت شان بتخته کشید
تنشان را بخاک ریمن داد
ملکشان را بدست دشمن داد
وزر اینها بدان جهان بردند
مالشان دیگران همی خوردند
وانک حقش بلطف خود بنواخت
نیک و بد را بنورحق بشناخت
باز دانست نار را از نور
دل نبست اندرین سرای غرور
باقی عمر خویشتن دریافت
بصلاح معاد خویش شتافت
غم آن خورد کو ازین منزل
چون کند کوچ شادمان خوشدل
هرچ از ملک و گنج و شاهی داشت
برد با خویشتن جوی نگذاشت
لاجرم چون رسید کار بکار
رفت با صدهزار استظهار
باری اگر ازین سعادت محروم ماند زنهار و زنهار خودرا در معرض شقاوت ابطال خیرات دیگران نیندازد

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
قال الله تعالی و اجعل لی وزیرا من اهلی  الایه
چیست دنیا و خلق و استظهار
خاکدانی پر از سگ و مردار
درغرورش توانگر و درویش
شاد همچون خیال گنج اندیش
بار امانتش بدل و جان کشیده پس
در بارگاه عزت بی بار میرویم
با ظلمت نفوس و طبایع درآمدیم
در جان هزار گونه ز انوار میرویم
زان پس که بوده ایم بسی در حریم جهل
این فضل بین که محرم اسرار میرویم
عمری اگرچه در ظلمات هوا بدیم
آب حیات خورده خضروار میرویم
گرچه چو چرخ کور و کبود آمدیم لیک
با صدهزار دیده فلک سار میرویم
در نقطه مراد بدین دور ما رسیم
زیرا بسر همیشه چو پرگار میرویم

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
قال الله تعالی و الذین اوتوا العلم درجات
و قال النبی صلی الله علیه و سلم العلما و رثه الانبیاء و قال علما امتی کانبیاء بنی اسراییل
و انبیا علیهم اسلام دو نوع علم میراث گذاشتند علم ظاهر و علم باطن
آلوده شد بحرص درم جان عالمان
وین خواری از گزاف بدیشان نمیرسد
دردا و حسرتا که بپایان برسد عمر
وین حرص مرد ریگ بپایان نمیرسد
اندرین راه اگرچه آن نکنی
دست وپایی بزن زیان نکنی
اینها از قبیل علمای عالم زبان جاهل دلند و آتش افروز دوزخ
مردان رهش زنده بجانی دگرند
مرغان هواش ز اشیانی دگرند
منگر تو بدین دیده بدیشان کایشان
بیرون زدو کون در جهانی دگرند

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
قال الله تعالی و ابتغ فیما آتاک الله الدار الاخره الایه
اما صفات ذمیمه و آفات که در مال و جاه دنیا حاصل است ده است
اول طغیان است که ان الانسان لیطغی ان رآه استغنی و طغیان غفلت و بعد است از حق
ششم تکاثرست که الهیکم التکاثر و تکاثر مباهات نمودن و لاف زدن است بسیاری مال و از خدای غافل شدن
دوم عفت است چون عفیف النفس بود ظلم و فساد بر خود و دیگران روا ندارد
چهارم شکرست که و اشکر وا نعمه الله ان کنتم ایاه تعبدون
منه مال کان ترا نیست
ترا گردد چو در دادن شتابی
اگر خواهی بنه تا باز یابند
وگر خواهی بده تا باز یابی
غیرت سلطان عشقش چون ز سر معلوم شد
حجره دل خاص با سودای او پرداختند
در گذشتند از زمان و از مکان مرغان او
در هوای بی نیازی آشیانها ساختند

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
قال الله تعالی من کان یرید حرث الاخره نزد له فی حرثه و من کان یرید حرث الدنیا الایه
زالکی کرد سر برون ز نهفت
کشتک خویش خشک دید بگفت
کای هم آن نو وهم آن کهن
رزق بر تست هرچ خواهی کن

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
قال الله تعالی یا ایهاالذین امنوا انفقوا من طیبات ما کسبتم الایه
و قال النبی صلی الله علیه و سلم ان اطیب ما یأکل الرجل من کسب یده
ما پشت سوی جهان شادی کردیم
زین پس رخ زرد ما و دیوار غمش
و این هر دو طایفه را شیخ بخادم سپرده
تا هریک را در مقام خویش
در عشق تو برخاسته ام از همه کار
کین کار کسی نیست که کاری دارد
برنج اندرست ای خردمند گنج
نیابد کسی گنج نابرده رنج
خلیلی مالی لااری غیر شاعر
فکم منهم الدعوی و منی القصاید
اجل فاعلما ان الیوف کثیره
ولکن سیف الدوله الیوم واحد
مدعی بسیار داری اندرین صنعت ولیک
زیرکان دانند سیر از سوسن و خار از سمن
بی جمال یوسف و بی عشق یعقوب از گزاف
تو تیایی ناید از هر باد و از هر پیرهن
گر دولت درد دین ترا دست دهد
یا باد ارادت و طلب بر تو جهد
یا موی کشان ترا بر شیخ برد
یا او بدواسبه روی سوی تو نهد

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
هر دل نکشد بار بیان سخنم
هر جان نچشد ذوق ز جان سخنم
زین گونه معما که زبان سخن است
هم من دانم که ترجمان سخنم
الله یعلم و الایام تعرفنا
انا کرام و لکنا مفالیس
شها توقعم از خدمتی چنین کردن
نه جبه بود و نه دستار و طیلسان وردا
نه جاه و منصب و نه احتشام بود و قبول
نه مال و نعمت و ثروت نه حرمت دنیا
نه نیز شیر و می و انگبین نه میوه و باغ
نه خلد و حور و قصور و نه سایه طوبی
بلی دو چیز تمنای داعیت بودست
که باز حاصل هر دو همی شود بیکی
یکی تمتع شاه جهان که دایم باد
دوم بیان مقامات و کشف دین هدی
که تا بدین دو وسیلت رسم بمقعد صدق
که هست مقصد و مقصود حضرت مولی
اگر زکوه دهد شه بعامل اعمال
ازین خزانه شوم سرخ روی در عقبی
غرامتی نکشم زانچ در قلم آمد
خجالتی نبرم زانچ کرده ام آنها
ادیب صابر ازین باب ای شه عالم
چه سخت خوب یکی بیت میکند انشا
بصد قصیده ترا خوانده ام کریم و رحیم
چنان مکن که خجل گردم اندرین دعوی
شها هزار مجلد کتاب باید چنین
برای حضرت تو ساخت ازین معنی
یا رب تو مرین سایه یزدانی را
بگذار بدین جهان جهانبانی را
اندر کنف عاطفت خویشش دار
این حامی بیضه مسلمانی را
والحمدلله رب العالمین و صلی الله علی سیدنا محمد و آله اجمعین

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -
اینست مجموع سؤالات و الله اعلم و به الحول و القوه 
آنکس داند حال دل مسکینم
کو را هم ازین نمد کلاهی باشد

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U -