cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
امروز ناقصان به کمالی رسید ه اند
کز خودسری به حرف سلف خط کشیده اند
انکار کاملان همه را نقل مجلس  است
ناکس گمان برد که به معنی رسیده اند
این امت مسیلمه ز افسون یک دو لفظ
در عرصه شکست نبوت دویده اند
از صنعت محاوره لولیان فارس
هندوستانیان تمغل خزیده اند
سحر است روستایی و انگار شهریان
جولاه چند رشته به  گردون تنیده اند
از حرفشان تری  نتراود چه  ممکن است
دون فطرتان سفال نو آب دیده اند
بی حاصلی ز صحبتشان خاک می خورد
چون بید اگر به هم ز تواضع خمیده اند
هرجا رسیده اند به ترکیب اتفاق
چون زخم های کهنه نداوت چکیده اند
هرگاه وارسی به عروج دماغشان
در زیر پا چو آبله بر خویش چیده اند
پیران این گروه به حکم وداع شرم
بی شبنم عرق همه صبح دمیده اند
پاس ادب مجو ز جوانان  که یک قلم
از تحت و فوق چشم و دیرها دریده اند
گویا عفف تراش و خموشان تپش تلاش
خرد و بزرگ یک سگ عقرب  گزیده اند
انصاف آب می خورد از چشمه سار فهم
خرکره ها کرند و سخن کم شنیده اند
در خبث معنیی که تنزه دلیل اوست
لب باز کرده اند به حدی که ریده اند
بیدل در این مکان ز ادب دم زدن خطاست
شرمی که لولیان همه تنبک خریده اند

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
لاله و گل چشمک رمز خوان فهمیده اند
زعفرانی هست کاین ها بر وفا خندیده اند
زین گلستانم به گوش آواز دردی می رسد
رنگ و بویی نیست اینجا بلبلان نالیده اند
برغرور فرصت ما تا کجا خندد شباب
آسیاها نیز اینجا رنگ گردانیده اند
سرنگونی با همه نشو و نما از ما برفت
ناتوانان همچو مو پر منفعل بالیده اند
به که غلتانی نخواند برگهر افسون ناز
موجها بیتاب بودند این دم آرامیده اند
خواه برگردون سحر شو خواه در دریا حباب
در ترازوی نفس جز باد کم سنجیده اند
منکر وضع ندامت غافلست از ساز عیش
دست ها اینجا دو برگ  گل به هم ساییده اند
نیست تدبیر وداع درد سر کار کمی
بی تمیزان عقل کامل را جنون نامیده اند
کل شوی تا دورگردون محرم عدلت  کند
جزوها یکسر خط پرگار را کج دیده اند
از ادب تا یاد آن نرگس نچیند انفعال
خانه بیمار را دارالشفا نامیده اند
حیرتی را مغتنم گیریدو عشرتها کنید
محرمان از صد بهار رنگ یک  گل چیده اند
پیش هر نقش قدم ما را سجودی بردن است
کاین به خاک افتادگان پای کسی بوسیده اند
بی ادب بی دل به خاک نرگسستان نگذری
شرمناکان با هم آنجا یک مژه خوابیده اند

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
حاضران از دور چون محشر خروشم دیده اند
دیده ها باز است لیک از راه گوشم دیده اند
با خم شوقم چه نسبت زاهد افسرده را
میکشان هم یک دو ساغروار جوشم دیده اند
سایه زنگ کلفت آیینه خورشید نیست
نشیه صافم چه شد گر درد نوشم دیده اند
صورت پا در رکابی همچو شمع استاده ام
رفته خواهد بود سر هم گر به دوشم دیده اند
در خراباتی که حرف نرگس مخمور اوست
کم جنونی نیست یاران  گر به هوشم دیده اند
تهمت آلود نفس چندین گریبان می درد
چون سحر عریانم اما خرقه پوشم دیده اند
کنج فقرم چون شرار سنگ بزم ایمنی ست
مصلحتها در چراغان خموشم دیده اند
فرصت نازگلم پر بیدماغ رنگ و بوست
خنده بر لب در دکان گلفروشم دید ه اند
حال می پندارم و ماضی است استقبال من
در نظر می آیم امروزی که دوشم دیده اند
شبنم آرایی ست بیدل شوخی آثار صبح
هرکجا گل کرده باشم شرم کوشم دیده اند

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
محرمان  کاثار صنع از عشق پر فن دیده اند
بت اگر دیدند نیرنگ برهمن دیده اند
وحشت  آهنگان  چو شمع از عبرت  کمفرصتی
آستین تا چیده گردد چین دامن دیده اند
از خیال عافیت بگذر که در زیر فلک
گر همه کوه است سنگش در فلاخن دیده اند
بار دنیا چیست تا نتوان ز دل برداشتن
غافلان قیراط را قنطار صد من دیده اند
فرصت جانکاه هستی خلق را مغرور کرد
شمعها تاریکی این بزم روشن دیده اند
زین نگینهایی  که نقشش داد شهرت می دهد
عبرت آگاهان دل از اسباب کندن دیده اند
گر تو نگشایی  ز خواب  ناز مژگان  چاره چیست
از همین چشمی که داری نور ایمن دیده اند
عشوه دنیا نخوردن نیست امکان بشر
غیرت مردان چه سازد صورت زن دیده اند
سر به  پستی دزد و ایمن زی  که مغروران چوکوه
تیغ بر فرق از بلندیها گردن دیده اند
جز همین نان ریزه خشکی که بی آلایش است
لکه در هرکسوت از تاثیر روغن دیده اند
از شرار کاغذم داغی است کاین وارسته ها
بر رخ هستی عجب دندان نما خن دیده اند
بیدل افکار دقیق آیینه تخقیق نیست
ذره ها خورشید را در چشم روزن دیده اند

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
در عشق آنکه قابل دردش ندیده اند
حیزی ست کز قلمرو مردش ندید ه اند
گل ها که بر نسیم بهار است نازشان
از باد مهرگان دم سردش ندیده اند
خلقی خیال باز فریبند زیر چرخ
خال زیاد تخته نردش ندیده اند
وامانده اند خلق به پیچ و خم حسد
کیفیت حقیقت فردش ندیده اند
بر سایه بسته اند حریفان غبار عجز
جولان کوه و دشت نوردش ندیده اند
سامان نوبهار گلستان ما و من
رنگ پریده ای ست که گردش ندیده اند
از گاو آسمان چه تمتع برد کسی
شیر سفید و روغن زردش ندیده اند
ای بی خبر ز شکوه ی گردون به شرم کوش
آخر ترا حریف نبردش ندیده اند
بیدل درین بساط تماشاییان وهم
از دل چه دیده اند که دردش ندیده اند

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
در غبار هستی اسرار فنا پوشیده اند
جامه عریانی ما را ز ما پوشیده اند
ای نسیم صبح از دم سردی خود شرم دار
می رسی بیباک وگلها یک قبا پوشیده اند
غنچه ها راتا سحرگه برق خرمن می شود
در ته دامن چراغی کز هوا پوشیده اند
بر نفس گرد عرق تا چند پوشاند حباب
اینقدر دوشی که دارم بی ردا پوشیده اند
گرهمه عنقا شوم شهرت گریبان می درد
عالم عریانی است اینجا کرا پوشیده اند
رازداری های عشق آسان نمی باید شمرد
کوهها در سرمه گم شد تا صدا پوشیده اند
نیستم آگاه دامان  که رنگین می کنم
خون ما را در دم تیغ قضا پوشیده اند
با دوعالم جلوه پیش خویش پیدا نیستیم
فهم باید کرد ما را در کجا پوشیده اند
هیچ چشمی بی نقاب از جلوه اش آگاه نیست
داغم از دستی  که در رنگ حنا پوشیده اند
ای هما پرواز شوخی محو زیر بال  گیر
اینقدر دانم که زیر نقش پا پوشیده اند
از قناعت نگذری  کانجا ز شرم عرض جاه
دستها در مهر تنگ گنجها پوشیده اند
در سواد فقرگم شو زنده جاوید باش
در همین خاک سیاه آب بقا پوشیده اند
دوستان عیب و هنر ازیکدگر پنهان کنند
دیده ها باز است اما بر حیا پوشیده اند
بیدل ازیاران کسی بر حال ما رحمی نکرد
چشم این نامحرمان کور است یا پوشیده اند

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
یاران فسانه های تو و من شنیده اند
دیدن ندیده و نشنیدن شنیده اند
نامحرمان انجمنستان حسن و عشق
آواز بلبل آنسوی گلشن شنیده اند
غافل ز ماجرای دل و وحشت نفس
بسمل به پیش چشم و تپیدن شنیده اند
خلقی نگشته محرم ناموس آبرو
نام چراغ در ته دامن شنیده اند
گرفیض اشک حاصل موی سفید نیست
از شیر صبح بوی چه روغن شنیده اند
جز شبهه حضور به دوران چه می رسد
زان بت که نام او ز برهمن شنیده اند
عشاق سرنوشت  کلیم و نوای طور
از خامشان قصه ایمن شنیده اند
رمز تجرد به فلک رفتن مسیح
مستان ز بیزبانی سوزن شنیده اند
لب خشک می دوند حریفان ز ساز جسم
هرچند شش جهت همه تن تن شنیده اند
هرجا نوای عین و سوا می خورد به  گوش
از پرده تو یا ز لب من شنیده اند
صور است شور دهر و کسی را تمیز نیست
یکسر کران ترانه الکن شنیده اند
افسانه نیست آینه دار مآل شمع
آثار تیرگی همه روشن شنیده اند
جمعی نبرده راه به حرمانسرای عمر
آتش گرفته دامن خرمن شنیده اند
بیدل شهید طبع ادب را زبان  کجاست
حرف سر بریده ز گردن شنیده اند

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
این ستم کیشان  که وهم زندگی  را هاله اند
در تلاش خودکشی ها شعله جواله اند
عمرها شد حرف دردی آشنای  گوش نیست
کوهکن تا بی نفس شد کوه ها بی ناله اند
خلقی از خود رفت و اکنون ذکر ایشان می رود
کاروان خواب را افسانه ها دنباله اند
دعوی مردان این عصر انفعالی بیش نیست
شیر می غرند و چون وامی رسی بزغاله اند
سرد شد دل از دم این پهلوانان غرور
رستمند اما بغل پرورده های خاله اند
دل سیاهی یک قلم آیینه دار صحبت است
گر همه اهل خراسانند از بنگاله اند
جمله با روی ملایم قطره اند اما چه سود
چون به مینای دل افتادند یکسر ژاله اند
همچو دندان بهر ایذا وصل  و هجرشان یکی ست
گر همه یک ساله می آیند و گر صدساله اند
با عروج جاه این افسردگان بی مدار
بر لب هر بام چون خشت کهن تبخاله اند
چشم اگر دارد تمیز حسن و قبح اعتبار
زنگیان جامه گلگون  نوبهار لاله اند
بیدل از خرد و بزرگ آن به که برداری نظر
دور گاوان  رفت و اکنون  حاضران  گوساله اند

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
بیقراران تو کز شوق فنا دیوانه اند
هرکجا یابند بوی سوختن پرونه اند
کو دلی کزشوخی حسنت گریبان چاک نیست
یکسر این آیینه ها در جلوه گاهت شانه اند
غافل از کیفیت نیرنگ حال ما مباش
گردش آرایان رنگ عافیت پیمانه اند
از محبت پرس حال خاکساران وفا
کاین غبارآلودگان گنجند یا ویرانه اند
مو به موی دلبران تکلیف زنار است و بس
این قیامت جلوه ها سر تا قدم بتخانه اند
عالم  کثرت طلسم اعتبار وحدت است
خوشه ها آیینه دار شوخی یک دانه اند
گر خطایی  سر زد از ما جای  عذر بیخودی ست
ناتوانان نگاهت لغزش مستانه اند
هوش ممکن نیست سر دزدد ز فکر نیستی
بی گریبانان این غفلت سرا دیوانه اند
زاهدان حاشا که در خلد برین یابند بار
چون عصا این خشک مغزان باب آتشخانه اند
این امل فرسودگان مغرور آرامند لیک
زیر سر چنگ هوس یک ریش و چندین شانه اند
جز شکستن نیست سامان بنای اعتبار
رنگهای این چمن صهبای یک پیمانه اند
دوستان کامروز بهر آشنا جان می دهند
گر بیفتد احتیاج از خویش هم بیگانه اند
نقد امداد عزیزان تا کجا باید شمرد
هرکلیدی راکه قفلش بشکند دندانه اند
صرف معنی نیست بیدل فطرت ابنای دهر
یک قلم این خوابناکان مرده افسانه اند

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
معنی سبقان گر همه صد بحر کتابند
چون موج  گهر پیش لبت سکته جوابند
رحم است به حال تب وتاب نفسی چند
کاین خشک لبان ماهی دریای سرابند
بیش وکم خلق آیت بیمغزی وهمست
صفر آینه داران عدم در چه حسابند
جز هستی مطلق ز مقید نتوان یافت
اشیا همه یک سایه خورشید نقابند
عبرت نظران در چمن هستی موهوم
چون شبنم صبح از نفس سوخته آبند
مستی به خروشی است در این بزم که از شرم
مستان همه گر آب شوند اشک کبابند
پیری تو کجایی  که دهی داد هوسها
این منتظران قد خم پا به رکابند
چون کاغذ آتش زده این شوخ نگاهان
تسلیم غنودنکده یک مژه خوابند
فرصت شمرانیم چه رایی و چه مریی
موج وکف پوچ آینه در دست حبابند
زیر فلک  از منعم ودروبش مپرسید
گر خانه همین است همه خانه خرابند
بیدل مشکن ربط تأمل که خموشان
چون کوزه  سربسته پر از باده نابند

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
چشم چون آیینه برنیرنگ عرض نازبند
ساغر بزم تحیر شو لب از آواز بند
موج آب  گوهر از ننگ تپیدن فارغ است
لاف عزلت می زنی بال و پر پرواز بند
غنچه دیوان در بغل از سر به زانو بستن است
ای بهار فکر مضمونی به ابن انداز بند
خارج آهنگ بساط  کفر و ایمانت  که  کرد
بی تکلف خویش را چون نغمه برهرسازبند
خرده گیران  تیغ برکف پیش  و پس استاده اند
یک نفس چون شمع خامش شو زبان گاز بند
برطلسم غنچه تمهید شکفتن آفت است
عقده ای از دل اگر واکرده باشی باز بند
نام هم معراج شوخیهاست پرواز ترا
همچو عنقا آشیان در عالم آواز بند
بی نیازی از خم و پیچ تعلق رستن است
از سر خود هرچه واگردی به دوش ناز بند
موج از بی طاقتیها کرد ایجاد حباب
بسمل ما را تپش زد بر پر پرواز بند
وصل حق بیدل نظر بربستن است از ماسوا
قرب شه خواهی ز عالم چشم چون شهباز بند

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
محرم آهنگ دل شو سرمه بر آواز بند
یک نفس از خامشی هم رشته ای بر ساز بند
خود گدازی  کعبه مقصود دارد در بغل
کم ز آتش نیستی احرام این انداز بند
عاقبت بینی نظر پوشیدن است از عیب خلق
آنچه در انجام خواهی بستن از آغاز بند
نیست غیر از خاکساری پرده دار راز عشق
گرتوانی مشت خاکی شو لب غماز بند
با خراش قلب  ممنون صفا نتوان شدن
خون شو ای آیینه راه منت پرداز بند
موج می باشدکلید قفل وسواس حباب
عقده دل وانمی گردد به تار ساز بند
ننگ آزادی ست بر وهم نفس دل بستنت
این گره را همچو اشک از رشته بیرون تاز بند
زان لب خاموش شور دل گریبان می درد
حیف باشد غنچه ها را بر قبای ناز بند
ناله می گویند پروازش به جایی می رسد
ای اثر مکتوب ما بر شعله آواز بند
دستگاه ما و من بر باد حسرت رفته  گیر
هرچه می بندی به خود چون رنگ بر پرواز بند
بیدل این جا یأس مطلب فتح باب مدعاست
از شکست دل گشادی بر طلسم راز بند

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
ای ساز قدس دل به جهان نوا مبند
یکتاست رشته ات به هر آواز پا مبند
تمثال غیر و آینه ات این چه تهمت است
رنگ شکسته بر چمن  کبریا مبند
ای بی نیاز کارگه اتفاق صنع
بار خیال بر دل بی مدعا مبند
پرکوته است سعی امل با رسایی ات
ای نغمه بلند به هر رشته پا مبند
بیگانگی ز وضع جهان موج می زند
آیینه جز مقابل آن آشنا مبند
بست و گشاد حکم قضا را چه چاره است
نتوان خیال بست که مگشای یا مبند
دارد دل شکسته در این دیر بی ثبات
مضمون عبرتی  که برای خدا مبند
سامان شبنم چمنت آرمیدگی ست
این محمل وفاق به دوش هوا مبند
ناموس آبروی تنزه نگاه دار
رنگ عرق تری ست به سازحیا مبند
زان دست بی نگارکه در آستین توست
زنهار شرم دار خیال حنا مبند
این  عقده امید که دل نقش بسته است
بیدل به رشته  ای  که توان  کرد وامبند

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
ای بهار پرفشان دل برگل و سنبل مبند
آشیان جز در فضای ناله بلبل مبند
شوق آزادی تعلق اختراع وهم تست
از خیال پوچ چون قمری به گردن غل مبند
مجمع دلها تغافلخانه ابرو بس است
غافل از شور قیامت بر قفا کاکل مبند
بزم خاموشی ست از پاس نفس غافل مباش
بر پر پروانه تشویش چراغ گل مبند
دورگردونت صلاها سزندکای بیخبر
تا نفس داری ز گردش پای جام مل مبند
سرگذشت عبرت مجنون هنوز افسانه نیست
محشر آسوده ست بر زنجیر ما غلغل مبند
زندگی تاکی کشد رنج تک و تاز هوس
پشت  خر ریش  است ای  گاو از تکلف جل  مبند
از شکست موج آزاد است استغنای بحر
تهمت نقصان اجزا بر کمال  کل مبند
نیست بی آرایش عشاق استعداد شوق
موی سرکافیست بر دستار مجنون  گل مبند
تا دم حاجت مبادا بگذری از آبرو
اندکی آگاه باش از چشم بستن پل مبند
پیری و لاف جوانی بیدل آخر شرم دار
شیشه چون  شد سرنگون  جز بر عرق  قلقل  مبند

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
مدعا دل بود اگر نیرنگ امکان ریختند
بهر این  یک  قطره خون   صد رنگ  توفان ریختند
زین گلستان نی خزان در جلوه آمد نی بهار
رنگ وهمی از نوای عندلیبان ریختند
خار  بستی کرد پیدا کوچه باغ انتظار
بس که مشتاقان به جای اشک مژگان ریختند
تهمت دامان قاتل می کشد هر گل ز من
چون بهار از بس که خونم را پریشان ریختند
از سر تعمیر دل بگذر که معماران عشق
روز اول رنگ این ویرانه ویران ریختند
نیستی عشاق را رفع  کدورت بود و بس
از گداز این شمع ها گردی ز دامان ریختند
بیش از این نتوان خطا بستن بر ارباب  کرم
کز فضولی آبروی ابر نیسان ریختند
سجده گاه همت اهل فنا را بنده ام
کآبروی هرچه هست این خاکساران ریختند
شبنم ما را درین  گلشن تماشا مفت نیست
صد نگه شد آب  تا یک چشم حیران ریختند
از گداز پیکرم درد تو گم کرد آشیان
شد ستم بر ناله  کآتش در نیستان ریختند
دست و تیغی از ضعیفی ننگ قتلم برنداشت
خون من چون اشک بر تحریک مژگان ریختند
قابل آن آستان کو سجده تا نازد کسی
کز عرق آنجا جبین بی نیازان ریختند
نقد عمر رفته بیرون نیست از جیب عدم
هرچه از کاشانه کم شد در بیابان ریختند
تا توانم گلفروش چاک رسوایی شدن
چون سحر بیدل ز هر عضوم گریبان ریختند

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
تا به عالم  رنگ بنیاد تمنا ریختند
گرد ما را چون نفس در راه دلها ریختند
واپسی زین  کاروان چندین ندامت بار داشت
هرکه رفت ازپیش خاکش برسرما ریختند
گنج  گوهر شد دل قومی  که از شرم طلب
آبرو در دامن خود همچو دریا ریختند
ماتم مطلب غبارانگیز چندین جستجوست
آرزو تا خانه ویران  گشت دنیا ریختند
صورت واماندگان آیینه ای دیگرنداشت
عجز ما بی پرده شد نقش  کف پا ریختند
قاتل ما چون سحر دامان ناز افشاند و رفت
خون ما چون  گل همان در دامن ما ریختند
عیش این  محفل نمی ارزد به اندوه شکست
بیدماغان هم به طبع سنگ مینا ریختند
انفعال آرمیدن بسکه آبم می کند
سیل جوشید از کف  خاکم به هرجا ریختند
حیرت آیینه ام با امتیازم  کار نیست
صورت بنیادم از چشم تماشا ریختند
این گلستان قابل نظاره ی الفت نبود
آبروی  شبنم  ما سخت  بیجا ریختند
بیدل از دام شکست دل  گذشتن مشکل است
ریزه این شیشه در جولانگه ما ریختند

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
کار دنیا بس که مهمل  گشت عقبا ریختند
فرصت امروز خون شد رنگ فردا ریختند
بوی یوسف از فسردن پیرهن آمد به عرض
شد پری بی  بال و پر چندان  که مینا ریختند
سینه چاکان را دماغ سخت جانی ها نبود
از شکست رنگ همچون  گل سراپا ریختند
ترک خودداریست عرض مشرب دیوانگی
رفت  گرد ما ز خود جایی  که صحرا ریختند
در غبار عشق دارد حسن دام سرکشی
طرح آن زلف از شکست خاطر ما ریختند
هیچکس از گریه من در جهان هشیار نیست
بیخودی فرش است هرجا رنگ صهبا ریختند
بی دماغی محفل  آرای جنون شوق بود
سوخت  حسرت ها نفس تا شمع سودا ریختند
رنگ تحقیقی نبستم زان  حنای نقش پا
این قدر دانم  که خونم را همین جا ریختند
ریزش ابر کرم در خورد استعداد ماست
کشت بسمل تا شود سیراب   خون ها ریختند
عاقبت بویی نبردیم از سراغ عافیت
ساحل  گم گشته ما را به دریا ریختند
تا نفس باقیست همچون شمع باید سوختن
کز فسون هستی آتش بر سر ما ریختند
اشک ما بیدل ز درد نارسایی خاک شد
ریشه ای پیدا نکرد این تخم هر جا ریختند

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
آنکه از بوی بهارش رنگ امکان ریختند
گرد راهش جوش زد آثار اعیان ریختند
شاهد بزم خیالش تا درد طرف نقاب
آرزوها شش جهت یک چشم حیران ریختند
تا دم  کیفیت مجنون او آمد به یاد
سینه چاکان ازل صبح از گریبان ریختند
آسمان زان چشم شهلا چشمکی اندیشه کرد
از کواکب در کنارش نرگسستان ریختند
حیرتی زد جوش از آن نقش قدم در طبع خاک
تا نظر واکرد بر فرقش گلستان ریختند
از هوای سایه دست کرم دربار او
ابرها در جلوه آوردند و باران ریختند
طرفی از دامانش افشاندند هستی زد نفس
وز خرامش یاد کردند آب حیوان ریختند
از حضور معنی اش بی پرده شد اسرار ذات
وز ظهور جسم او آیینه جان ریختند
نام او بردند اسمای قدم آمد به عرض
از لب او دم زدند آیات قرآن ریختند
از جمالش صورت علم ازل بستند نقش
وز کمالش معنی تحقیق انسان ریختند
غیر ذاتش نیست بیدل در خیال آباد صنع
هرچه این بستند نقش و هر قدر آن ریختند

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
رنگ اطوار ادب سنجان به قانون ریختند
مصرع موج  گهر از سکیه موزون ریختند
کس به نیرنگ تبسمهای خوبان پی نبرد
کز دم  تیغ حیا خون چه مضمون ریختند
بی نیازیهای خوبان میل قتل کس نداشت
خشکسالی بر حنا زد کز هوس خون ریختند
آبرو چندان درین ایام شد داغ تری
کز خجالت ابرها باران به جیحون ریختند
خرمی در شش جهت فرش است از رنگ بهار
اینقدر خون از دم تیغ  که  گلگون ریختند
شغل اسباب تعلق عالمی را تنگ داشت
دست بر هم سوده گردی  کرد هامون ریختند
تا قیامت رنج خست می کشد نام لییم
زر به هرجا شد گران بر دوش قارون ریختند
تا شکست اعتبار خود سران روشن شود
گرد چینی خانه ها از موی مجنون ریختند
تا بنای فتنه بی پا و سر گیرد ثبات
خاک ما بر باد می دادند گردون ریختند
با چکیدن  خون منصور مرا رنگی نبود
جرعه ای در ساغر سرشار افزون ریختند
عشق غیر از عرض رسوایی ز ما چیزی نخواست
راز این نه پرده ما بودیم بیرون ریختند
گوهری در قلزم اسرار می بستند نقش
نقطه ای سر زد ز کلک بیدل اکنون ریختند

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
سبکروان که به وحشت میان جان بستند
چو ناله سوخت نفس با نگاه پیوستند
نرسته اند شرر وحشیان این کهسار
که دل ز سنگ  گرفتند و بر هوا بستند
نیاز طره اوکن اگر دلی داری
که ماهیان سعادت اسیر این شستند
ز پهلوی عرق جبهه مایه است اینجا
چو جام می همه جا بیدلان تهی دستند
به سنگ کم نتوان قدر عاجزان سنجید
نگه دلیل بلندیست هرقدر پستند
درآن بساط که منظور حسن یکتایی ست
ترحم است بر آیینه ای  که نشکستند
حذر ز الفت دلها درین جنون محفل
که شیشه های شکستن بهانه بد مستند
نمی توان به کمانخانه فلک آسود
کجا گذشته چه آینده تیر یک شستند
ز ساز خلق به جز هیچ هیچ نتوان یافت
خیال نیستیی هست کاینقدر هستند
چو شمع بر نفسی چند گریه  کن بیدل
که سو ختند و به رمز فنا نپیوستند

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
گذشتگان که ز تشویش ما و من رستند
مقیم عالم نازند هر کجا هستند
چو اشک شمع شرر مشربان آزادی
ز چشم خویش چکیدند اگرگهر بستند
همین نه ناله ما خون شد از نزاکت یأس
کدام رشته کزین پیچ و تاب نگسستند
عنان کشان هوس صنعت نظر دارند
خدنگ صید جهانند تا ز خود جستند
به عاشقان همه گر منصب گهر بخشی
همان به عرض چکیدن چو اشک تردستند
نکرده اند زیان محرمان سودایت
اگر ز خویش گسستند باکه پیوستند
چه جلوه ای که چو شبنم هواییان گلت
شدند آب و غبار نگاه نشکستند
ز ساز عافیت خاک می رسد آواز
که ساکنان ادبگاه نیستی  هستند
کدام موج ندامت خروش طاقت نیست
شکستگان همه آواز سودن دستند
در این زمانه سخن محو یأس شد بیدل
دمید عقده دل معنیی که می بستند

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
مصوران به هزار انفعال پیوستند
که طره تو کشیدند و خامه نشکستند
ز جهل نسبت قد تو می کنند به سرو
فضول چند که پامال فطرت پستند
به رنگ عقد گهر وا نمی توان کردن
دلی که در خم زلف تواش گره بستند
ز آفتاب گذشته است مد ابروبت
کمانکشان زه ناز پر زبردستند
دماغ سوختگان بیش از این وفا نکند
سپندها به صد آهنگ یک صدا جستند
ز شام ما مکش ای حسرت انتظار سحر
به دور ما قدح آفتاب بشکستند
در این محیط ادب کن ز خودنمایی ها
حباب و موج همان نیستند اگر هستند
ادب ز مردمک دیده می توان آموخت
که ساکنند اگر هوشیار اگر مستند
ز وضع شمع خموش این نوا پرافشان است
که شعله ها همه خود را به داغ دل بستند
به ذوق وحشت آن قوم سوختم بیدل
که ناله وار چو برخاستند ننشستند

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
بی نیازان برق ربز بحر و بر برخاستند
درگرفتند آتشی  کز خشک و تر برخاستند
بسکه در طبع غناکیشان توقع محو بود
دامن  افشان چون غبار از هر گذر برخاستند
پهلوانی بود اگر واماندگان زین انجمن
یک عصا چون شمع از شب تا سحر برخاستند
دعوی  آزادگی  کم  نیست  گر زین دشت و در
گردبادی چند دامن برکمر برخاستند
سرنگونی  کاش می بردند از شرم شکست
این علمها خاک بر فرق از ظفر برخاستند
از مزاج خلق غافل ذوق افسردن نرفت
یکقلم از خواب بالین زبر سر برخاستند
گریه هم اینجا ز نومیدی وفا با کس نکرد
شمعها پر بی دماغ چشم تر برخاستند
از تلاش آسودگان دل جمع  کردند از جهات
همچو موج از پا نشستند و گهر برخاستند
ترک تعظیم رعونت کن که عالی  همتال
تا قدم برگردن افشردند سر برخاستند
آبیار نخلهای این  گلستان شرم بود
تا کمر در گل فرو رفتند اگر برخاستند
کس  درین محفل دمی چند انتظار ما نبرد
آه از آن یاران  که از ما پیشتر برخاستند
قید جسم افزود بیدل وحشت آزادگان
درخور بند از زمین چون نیشکر برخاستند

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
زد نفس فال تن آسانی دلی آراستند
بیدماغی کرد کوشش منزلی آراستند
سرکشم اما جبین سجده مشتاقم چو شمع
از نم اشک چکیدن مایلی آراستند
نارسایی داشت سعی کاروان مدعا
آخر از پرواز رنگم محملی آراستند
خواب راحت آرزو کردم تپیدن بال زد
عافیت جستم دماغ بسملی آراستند
صد بیابان خار و خس تسلیم آتشخانه ای
محو شد نقش دو عالم تا دلی آراستند
آبرو یک عمر گردید آبیار سعی خلق
تا توهم مزرع بیحاصلی آراستند
در فضای بی نیازی عالمی پرواز داشت
از هجوم مطلب آخر حایلی آراستند
ازتسلسل جوش این مشت خون آگه نی ام
اینقدر دانم  که دل هم از دلی آراستند
بحر گوهر نذر مشتاقان که یاس اندیشگان
بیشتر از خاک گشتن ساحلی آراستند
بیدل از ضبط نفس مگذرکه راحت مشربان
هرکجاکشتند شمعی محفلی آراستند

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
محفل هستی به تحریک دلی آراستند
دانه ای در شوخی آمد حاصلی آراستند
ذره تا خورشید بال افشان انداز فناست
عرصه امکان ز رقص بسملی آراستند
عقده  کار دو عالم دستگاه هوش بود
بیخودان آسانی از هر مشکلی آراستند
دل غبار آورد و چشمی  گشت با نم آشنا
غافلان هنگامه آب وگلی آراستند
کعبه و بتخانه نقش مرکز تحقیق نیست
هرکجاگم گشت ره سرمنزلی آراستند
قلزم دل را کناری در نظر پیدا نبود
گرد حیرت جلوه گرشد ساحلی آراستند
ساده بود آیینه امکان ز تمثال دویی
مشق حق  کردند و فرد باطلی آراستند
بی نیازبها به توفان عرق داد احتیاج
کز نم خجلت جبین سایلی آراستند
چون جرس از بسکه پیش آهنگ ساز وحشتیم
گرد ما برخاست هرجا محملی آراستند
دست هر امید محکم داشت دامان دلی
یاس تا بیکس نباشد بیدلی آراستند

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
آرزو سوخت نفس آینه دل بستند
جاده پیچید به خود صورت منزل بستند
حیرت هر دو جهان در گرو هستی ماست
یک دل اینجا به صد آیینه مقابل بستند
پیش از ایجاد فنا آینه ما گردید
چشم نگشوده ما بر رخ قاتل بستند
نخل اسباب به رعنایی سرو است امروز
بسکه ارباب تعلق همه جا دل بستند
منعمان از اثر یک گره پیشانی
راه صد رنگ طلب بر لب سایل بستند
ناتوان رنگی من نسخه عجزی وا کرد
که به مضمون حنا پنجه قاتل بستند
پر کاهی که توان داد به باد اینجا نیست
گاو در خرمن گردون به چه حاصل بستند
هر کجا می روم آشوب تپش ها ی دل است
شش جهت راه من ار یک پر بسمل بستند
نقص سرمایه هستی ست عدم نسبتی ام
کشتی ام داشت  شکستی  که به  ساحل بستند
نذر بینایی  دل هر مژه اشکی دارد
بهر یک لیلی شوق این همه محمل بستند
دوش  کز جیب عدم تهمت هستی  گل  کرد
صبح وارست نفس بر من بیدل بستند

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -