cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
وآن کسانی که کنند افعال زشت
یا ستم بر نفس خود در وقت کشت
یاد حق و آمرزش از وی خواستن
در گنه باشد ز عصیان کاستن
مر گنه را جز حق آمرزنده ای
کیست چون سر زد گناه از بنده ای
گر نیفشارند در آن فعل پای
که خود آن دانند بی تردید رای
جز ز بعد از توبه نبود مغفرت
کز خدا خواهد به عصیان معذرت
هست پاداش این گره را در عمل
عفو و غفران از خدای لم یزل
جنتی جاری در او انهارها
جاودان در وی زمزد کارها
شرح تجری تحتها الأنهار شد
پیش از این مرقوم بهر اهل ود
قدخلت من قبلکم یا مسلمین
ای صحابۀ احمد پاکیزه دین
رفت عادات و سنن پیش از شما
از بد و نیک از امم بر انبیاء
بر نبوات و رسل جاحد شدند
از پی تکذیبشان قاصد شدند
هستشان باقی اثرها در دیار
هم ز بهر اتعاظ و اعتبار
در کتب ثبت است یکسر حالشان
هم هویدا در بلاد امثالشان
پس روید اندر زمین بینید باز
بوده چون انجامشان در کار و ساز
زآنچه میکردند تکذیب رسل
وآنچه هست آثارشان از جزء و کل
روی این آیت بر آن باشد که شد
منهزم در جنگ در روز احد
این بیان از بهر مردم رهنماست
هم ز بهر متقین وعظ و ولاست
سست و محزون پس نگردید ار سرید
مؤمنید و اندر ایمان برترید
از شما شد کشته یعنی گر کسی
بعد از این یابید نصرت ها بسی

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
گر شما گشتید سست و خسته دل
هم بر ایشان خستگی شد متصل
این شما را بر مثال آن نمود
لیک این در دین و آن در کفر بود
می بگردانیم اینسان روزها
بین مردم در زحیر و سوزها
از وجوه مصلحتها و حکم
تا جدا از فربهی گردد ورم
وجه هر یک داند آن دانای راز
تا که را باشد در ایمان امتیاز
تا عمل ها ز امتحان آید پدید
پاکها ممتاز گردند از پلید
از شما در فعلتان گیرد گواه
خالص آید زر ز آتش یا سیاه
 در بیان غزوۀ احد 
در احد آمد شما را یک شکست
یک شکستی کز پی اش صد فتح هست
آن شکست از امتحان دوست بود
مغزها را امتیاز از پوست بود
تا که کرد از راه ایمان بذل روح
یا که شد بند غنیمت در فتوح
در حقیقت بود آن هم فتح و نصر
تا موحد باشد اندر حول حصر
از شکستی گر شوید اندوهناک
پس چسان از غش درآید زر پاک
کی موحد بند موت است و حیات
یا شکست از فتح داند در ثبات
ظلم بر عاشق بود دلدار او
گر نه ممتازش کند ز اغیار او
وآن شود ممتاز اندر امتحان
کو غنیمت جو بود یا جان فشان
آنکه جز محبوب جوید دوست نیست
هم به خود ظالم تر از وی گو تو کیست
ظالمین را او کجا گیرد به دوست
آنکه از خود بگذرد محبوب اوست
مؤمنان را حق کند پاکیزه جان
هم بکاهد کافران را ز امتحان
یا که پندارید داخل در بهشت
بی تمایز میشوید از خوب و زشت
از شما ننموده آنان را جدا
که به حق کردند مال و جان فدا
مر خودیت را نهادند از وداد
بذل جان کردند بر حق در جهاد
داند او تا کیست اندر دین صبور
از خدا باشد شکیبا در امور
موت را بودید دایم خواستگار
پیش از آن کاسبابش آید آشکار
بعد جنگ بدرتان بود آرزو
کشتن و مردن به پیش روی او
شد چو پیدا در احد آثار موت
منزجر گشتید از دیدار موت
مینمودید از عجب بر وی نگاه
وین شما را بد به تمکین اشتباه
هست تمکین در شهود حق ثبوت
هم شدن فانی به ذات لایموت
تا هنوزت هست در افعال سیر
بند تلوینی و مستشهد به غیر

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
مر محمد ص نیست او غیر از رسول
قدخلتمن قبله یا ذالعقول
انبیاء بودند بر خلقان دلیل
پس اگر او مرد یا گردد قتیل
همچنان که آن رسولان وآن ثقات
هر یکی شد پیش از این مقتول و مات
منقلب گردید بر اعقابتان
سوی دین اول و آدابتان
شد عقب رفتن کنایت ز ارتداد
وآنکه برگشت از عقب بر رو فتاد
بر خدا هرگز زیانی کی رسد
گر شما از دین او گردید رد
زود پاداش او دهد بر شاکران
که شدند اندر سپاسش امتحان
یافت این آیت نزول اندر احد
کز غلط گفتند احمد کشته شد
 در بیان وسوسۀ نفس و دعوت عقل 
پس به سوی دین خود گردید باز
رفت چون از دین اسلام امتیاز
این اراجیف از شیاطین منتشر
بین مردم گشت و هر دم مشتهر
زین خبر اسلامیان از کارزار
منهزم گشتند و ناچار از فرار
گفت انس نامی که بد فرزند نصر
در میان مسلمین بر وجه حصر
کای گروه ار کشته شد خیرالوری
زنده است آن کو فرستاده ورا
بعد پیغمبر کنید آن را که کرد
حکم از حق با عدو یعنی نبرد
می گریزید از چه رو زین کارزار
زنده ماندن بعد از این ننگ است و عار
کشته باید شد بر آن کو کشته شد
مردنش ما را بر این سر رشته شد
پس چنان کو مرده می بایست مرد
دین حق بر دست حق باید سپرد
می گریزید ای گروه آخر کجا
دوزخ است این زندگانی بهر ما
زندگی زین پس به ما ننگ و فخ است
بعد مردن جایگه هم دوزخ است
همچنین آیت رسید از کردگار
کانهزام اهل دین از کارزار
بازگشتن بر عقب باشد یقین
بس بود زشت ارتدادی این چنین
بر خدا ناید ضرر زین ارتداد
آید آن را که گریزد از جهاد
می گریزند از حیات بی عوض
بی توقف جانب موت و مرض
می گریزند از بقای سرمدی
بر فناء و فوت و فقدان و بدی
می گریزند از حضور پادشاه
سوی غول و زخم مار و قعر چاه
پس ملایک یا ملک خویی بلند
گفت احمد ص زنده است و بی گزند
بازگردید ای مهان بر دور او
وصف او گیرید و طرز و طور او
او نمرده است ار بمیرد هم خدای
دین او را تا ابد دارد بپای
پس فرار از پیش او از کیش اوست
چون شود بیگانه کس گر خویش اوست
می نباشد مر تنی را مردنی
جز به اذن حق به وقت ابینی
جان بود یعنی به دست ذوالجلال
هر که را خواهد بمیراند به حال
ثبت باشد وقت آن در نامه ای
تا بدل گردد در آن دم جامه ای
می دهیم آن را که اجر معنوی
خواهد از ما هم ثواب اخروی
یعنی ار مردی کند او را مدد
بهرة دنیا و دین بر وی رسد
اجر شاکر را به مزد خدمتش
می فزاید بر نوا و نعمتش
پس نبی که با وی اندر کارزار
مع بد از امت گروهی بیشمار
نه بر ایشان آمد اندر راه حق
ضعف و سستی و استکانت یا غلق
اتفاق و عزم ثابت بذل جان
برد شاهان را بر ایشان مو کشان
بودشان این از شکیبایی به کار
صابران را دوست دارد کردگار

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
می نبود آن مردمان گفتارشان
غیر از این در باطن و اسرارشان
أن قالوا ربنا اغفر لنا
ذنوبنا وإسرافنا فی أمرنا
تو ببخش اعنی که از ما ای غفور
ذنب و اسرافی که هست اندر امور
هم بدار اقدام ما ثابت به دین
هم نما منصورمان بر کافرین
دادشان پس حق نصیب دنیوی
هم به نیکویی ثواب اخروی
حق دهد نصرت یقین ابرار را
دوست دارد عبد نیکوکار را
آن کسان که کافرند و بدنشان
گر برید ای مؤمنان فرمانشان
باز بر اعقابتان سازند رد
منقلب گردید بر خسران بد
یعنی ار باور کنید اندر احد
زآن خسیسان که محمدص کشته شد
بلکه حق مولی و هم یار شماست
بهتر از هر ناصری بی شک خداست
 در ثبات عزم حیدر کرار در نبرد کفار 
با پیمبر گر نماند هیچ کس
حیدر صاحب قران از جمله بس
هر کسی گر رفت گو رو باک نیست
ماند آن کش مثل در لولاک نیست
تو بمان ای آنکه پاک از همسری
نیست حاجت بر وجود دیگری
ای ولی حق که پا تا سر هشی
ناطق از هر منطقی و خامشی
در وجود خویش فرد و واحدی
خود به یکتایی ذاتت شاهدی
تیغ برکش نوبت جولان توست
نیست کس روز تو و میدان توست
حفظ جان خود کن احمد ص جان توست
چند روزی در سرا مهمان توست
او حبیب توست چون داری شکیب
روز تنهایی و محنت زین حبیب
قطره ها بر بحر حق پهلو زدند
سنگ بر دندان و روی او زدند
صبر تو چند ار به قدر وزن توست
وآن به سنگ و وزن کس ناید درست
صبر زآن داری که بینی عمرو و زید
مطلقند از هستی خود یا به قید
نیست محتاج امتحانی ای امیر
خود تو از فقدان ما بودی خبیر
جز تو مطلق کو ز قید ممکنات
گو مقید باش خلق ای نور ذات
بر ظهور خود بتابد آفتاب
گو بمانند این ذراری در حجاب
هم تو آگاهی ز اسرار خفی
زآنچه عمری رفت ز اعداء بر صفی
هم تو دانی در شداید در عقد
گر ز غیری خواستم وقتی مدد
هر چه بشکستند بال و پر مرا
باز دادی شهپر دیگر مرا
شکرها دارم من از اکرام تو
می نپرم جز به گرد بام تو
گر رسیدم رنج و خواری ساعتی
رفته بود از من خطاء و غفلتی
عذر خواهم گرچه آن تقدیر بود
نی غلط این حرف هم تقصیر بود
بنده سر تا پا خطاء و غفلت است
بهر عاصی وعده های رحمت است
رفت غفلت تا تو جود افزون کنی
جوی رحمت را به ما جیحون کنی
وارهاندی هم دو صد بارم ز غم
هر چه دیدی لغزش از من دم به دم
مانده اینک مصطف یص بیعون و یار
وقت میدان است برکش ذوالفقار
ترس افکن کافران را در قلوب
چون تویی ذوالسیف و کشاف الکروب
زآنچه مشرک با حقند از علتی
که نشد نازل مر آن را حجتی
آتش ایشان راست از حق جایگاه
بیس مثوی الظالمینشان شد پناه
آمد این آیت پس از غزوة احد
که ابوسفیان به سوی مکه شد
مشرکان گفتند با هم در مقال
از چه ما باقی نهادیم این قتال
کاش می کشتیم ایشان را تمام
تا نماندی هیچ از آنها غیر نام
باز باید گشت بر دنبالشان
بهر نفی و قتل و استیصالشان
عزمشان گردید جزم اندر رجوع
رعبی آمد پس بر ایشان در وقوع
کرد آن ناچارشان بر بازگشت
زآنکه رعب و خوفشان از حد گذشت
حق خبر زآن داد بر پیغمبرش
هم ز کید دشمنان شد یاورش

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
بر شما حق وعدة خود کرد راست
چون کنید امدادشان که اذن خداست
پس شما بد دل شدید اعنی جبون
منهزم گشتید از اعدای دون
بینتان افتاد در امر اختلاف
سوی عصیان رو نمودید از مصاف
بعد از آنکه بر شما بنموده بود
روی اقبال و ظفر اندر شهود
بود نصرت بر عدو محبوبتان
بر شما داد آنچه بد مطلوبتان
از شما بعضی به دنیا مایلند
بعضی دیگر آخرت جو از دلند
پس شما را کرد ز ایشان منصرف
باز بودید اندر آن هم مختلف
فرقه ای گشتید بعد از انهزام
منصرف تا با ز گیرید انتقام
هم به پیغمبر نمایید اقتدای
نیستند این فرقه عاصی بر خدای
و انصراف بعض دیگر بد خلاف
لیک حق کرد از شما آن هم معاف
زآنکه ذو فضل است حق بر مؤمنین
بدهد افزون نعمت دنیا و دین
چونکه می رفتید بالا در فرار
ملتفت نی بر کسی ز اغیار و یار
نی شما را بود در آنی درنگ
نی شناسا مرد را از خار و سنگ
مصطفیص می خواندتان در جستجو
یا عباد الله الی ارجعوا
از قفا میزد صدا او هر دمی
لیک بد پاداشتان غم بر غمی
بد غم اول شما را انهزام
غم دیگر انفعال از خاص و عام
غم دیگر استماع آن خبر
که به میدان کشته شد خیرالبشر
غم دیگر آن ندامت از فرار
غم دیگر ترک امر کردگار
تا نباشید این چنین اندوهناک
زآنچه شد فوت از شما هم نیست باک
حق بر آنچه میکنید از خیر و شر
پیش از ایجاد شما دارد خبر
بر شما پس کرد نازل بعد غم
خواب امنیت چو نوشی بعد سم
آن چنان خوابی که قومی از شما
بر غش افتادند و رفتند از خطا
بر غلط افکندشان نفس جبون
باعث اندوهشان بود آن ظنون
بر خدا بردند بر ناحق گمان
آن گمان کز جاهلیت بد نشان
که دهد بر احمد آیا حق ظفر
این نیاید هیچ ما را در نظر
وعدة حقشان به وهم آمد دروغ
که به امر آیا رسد ما را فروغ
گو بر ایشان امر یکجا با خداست
هر چه خواهد می کند یعنی به راست
هستشان در نفسها این سوء ظن
مختفی نی آشکار و بر علن
مستتر دارند یعنی در سیاق
از تو آن اندیشه و شک و نفاق
گر که ما را بود در نصرت دلیل
کی رجال ما چنین گشتی قتیل
گو شما بودید گر در خانه ها
وآنکه بر وی قتل بد حتم از قضا
کشته میشد همچنان در مضجعش
چاره نه از موت است اندر موقعش
کارزار از بهر ایشان فخر بود
حق شما را زآن در ایمان آزمود
ظاهر آید تا هنرها از عیوب
آنچه باشد در صدور و در قلوب
حق بود آگاه بر سر صدور
لیک شیرین ز امتحان یابی ز شور

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
وآنکه آید بر وی از ناراستی
راستی ناید بر او جز کاستی
میرسد بر وی به مثل آن عمل
روز رستاخیز از غل و دغل
میرسد بر هر کس آنچه کرده کسب
بر کسی ناید ستم بر قسم و حسب
آنکه آیا خواست خوشنودی حق
هست چون دارای خشم از ماسبق
یعنی از حق تافته بر خشم رو
دوزخ است و جای بد مأوای او
رتبه ها دارند آنها بر نشان
نزد حق هر رتبه ای باشد عیان
اوست بینا بر همه اعمالشان
وآنچه باشد در امور آمالشان
از خدا منت بود بر مؤمنان
مؤمنان را هم بود زین امتنان
که ز خودهاشان در ایشان مرسلی
می برانگیزاند فرد و افضلی
بهر ایشان خواند آیات خدا
پاکشان سازد ز ارجاس هوی
هم کتاب و حکمت آموزاند او
خود بر ایشان ز امر حق بیگفتگو
گر که می بودند چون ما قبلشان
جز به گمراهی نبودند از نشان
بر شما آیا رسد چون یک محن
که دو چندان مثلش آمد در علن
از کجا گفتید این آمد به ما
گو که بود آن وارد از نفس شما
ترک امر حق و فرمان رسول
شد بر این خواری سبب بعد از قبول
حق به هر چیزی است قادر در امور
نیست هیچ از بهر او عجز و قصور
در احد هم داشت یعنی قدرت او
که شما را غالب آرد بر عدو
لیک هم می بود موقوف آن مهم
که نگردید از نهیبی منهزم
دیده را بر هم نهی گویی چرا
من ندیدم این است از جهل و عمی
چون شما با مشرکین اندر احد
رو به رو گشتید و شد چیزی که شد
آن اصابت پس به اذن حق رسید
بر شما دانند آن را اهل دید
چشم چون بر هم نهی امر خداست
که نبینی آنچه میدیدی تو راست
دیده بگشا تا که آید اذن حق
پس ببینی نقشها را بر ورق
کس ز خصم ار در غزا هارب شود
نیست فرمان که بر او غالب شود
نادر است ار کس شود غالب به حرب
با وجود ترس و بیم از قتل و ضرب
هارب ارچه مؤمن است و حق طلب
گر شود غالب نباشد بی سبب
گرچه بس نادر بود لیک اندر آن
باعثی باشد هویدا یا نهان
بود حیدرع بی مهابا در نبرد
زآن نشد مغلوب از مردان مرد
گر که میدان پر ز ببر و شیر بود
بهر او چون عرصۀ نخجیر بود
می شدی تنها و خندان سوی رزم
همچو شه با شاهدی در عیش و بزم
لاجرم فرمان حق بود آنکه او
غالب آید روز میدان بر عدو

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
تا بداند کآن دورویان آشکار
گفته شد کآیند چون در کارزار
یا کنید از دشمنان سد ثغور
یا نماییدش ز حد خویش دور
یعنی اندر راه حق کوشید سخت
یا محمدص را برون بندید رخت
بعد از آن کو را به خود دادید راه
باشد این سستی دگر عیب و گناه
می بگفتند ار بدیم آگه ز حال
که کنند آن مشرکین آخر قتال
پیروی کردیم ما هم با شما
در قتال آن جماعت بی خطا
سوی کفر آن رو ز ایشان اقربند
تا به ایمان گرچه صاحب مذهبند
بر زبان گویند چیزی را که نیست
هیچشان در قلب و حق داند که چیست
این نباشد غیر عذری در مهم
حق بود دانا به سر مکتتم
آنکه میگفتند با اخوان خود
قاعد و فارغ ز حال نیک و بد
بردی از فرمان ما در کارزار
کی شدندی کشته آن مردان کار
بازگو دارید گر گویید راست
موت را از نفس خود که امر خداست
می نپندار آنکه اندر راه حق
کشته گشتند از عهود ماسبق
مرده اند ایشان که نزد کردگار
زنده بل باشند و از حق رزق خوار
شاد و خرسند از فزونی ها که داد
حق بر ایشان چون بر آن بود اعتماد
همچنین مستبشر از آل و تبار
که کنند از بعد ایشان کارزار
گر نه با ایشان به فیضی ملحقند
در قتال مشرکین یار حقند
ور به ایشان نوبتی ملحق شوند
همچو ایشان رهن فضل حق شوند
بیند ار کس در حضور کردگار
می کنند آل و تبارش کارزار
مرحبا گوید خداشان در قتال
شادی او بنگر از ابناء و آل
نیستشان از قتل و غارت ترس و غم
یا که شد از قلزمی یک قطره کم
او چه غم دارد که دنیا سر به سر
شد ز سیلاب فناء زیر و زبر
یا چه خوف از آنکه فرزندان او
میشوند از فضل حق مهمان او
میشوند اعنی به فرمان رسول
در ره حق کشته بی نقص و نکول
ور که هم مانند چندی در جهان
در معاش است او کفیل آن مهان
شاد آن کش حق بود یار و ولی
وز حقش مرآت جان شد صیقلی
جانش دایم در حریم حق به طوف
چیست او را در دو عالم حزن و خوف
شادمان از نعمت و فضل خدا
کآن ندارد در فزونی انتها
کی شود در نزد رب العالمین
ضایع و نابود اجر مؤمنین

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
می نپندار آن بخیلان را که داد
حق بر ایشان مالها از فضل و داد
بهر ایشان بهتر است آن مالشان
بلکه بدتر باشد و قتالشان
در قیامت زآنچه بخل آورده اند
طوق گردنشان ز آتش کرده اند
مالشان گردد نصیب دیگران
او به دوش خود کشد وزری گران
هست میراث سماوات و زمین
از خدا کار است عالم را چنین
داند اعمال بخیلان او همه
می کنند آنچه از شرور و مظلمه
حق شنید آنها که گفتند از مجاز
هست حق محتاج و ما بس بی نیاز
این نوشته شد بر ایشان در ورق
وینکه کشتند انبیاء را غیر حق
هست این محفوظ تا روزی مضیق
که جزا ء یابند از نار حریق
آن زمان گردند آگاه اشقیا
از غنای خویش و محتاجی ما
این زمان زود آید ایشان را نه دیر
کیست تا دانند مسکین و فقیر
حق تعالی گوید ایشان را چه شد
زر و زور و مال و اموالی که بد
در کجا رفت آن همه اوضاع و جاه
که نماند اینک شما را غیر آه
روی زرد و سینه تنگ و لب کبود
آید اینجاتان به کار آنها که بود
نک چرا نالید چون کلب و گراز
پیش من که بر شما بودم نیاز
این بر آن باشد که بفرستاده پیش
دستهاشان ز اکتساب و سعی خویش
یعنی آن نار حریق و جای بد
کرده اند ایشان مهیا بهر خود
کی کند بر بندگان خود ستم
آنکه کرد ایجاد عالم از کرم
با نبی گفتند اخیار یهود
کرده با ما عهد خلاق العهود
که به شخصی نگرویم از مرسلین
جز که آن قربانی آرد در زمین
که نماید آتش آن قربان قبول
تو بیار آن را اگر هستی رسول
گر که آتش خورد آن قربان تو
ما بریم از جان و دل فرمان تو
گو که پیش از من رسولان آمدند
بر شما با آیتی ظاهر شدند
از چه کشتید آن مهان را گر شما
راست میگویید بیروی و ریا
کرد تکذیب تو تنها نی یهود
رسم ایشان از رسل تکذیب بود
کآمدند از پیش بی مثل و نظیر
با کتاب و معجزاتی بس منیر

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
هر تنی خواهد چشیدن طعم مرگ
ریزد از نخل حیاتش بار و برگ
اجرها واندر قیامت بالتمام
داده خواهد شد شما را یا کرام
پس هر آن کز آتش او گردد به دور
واندر آید در بهشت و قصر نور
پس به تحقیق  اوست از حق رستگار
تا چه باشد زین حیاتش اختیار
وین حیات دنیوی بر ذو نصیب
نیست هیچ الا سرابی یا فریب
آزموده تا شوید و ممتحن
اندر امو ال و نفوس خویشتن
بشنوید از مشرکان و اهل کتاب
طعن و هجو بیشمار و بیحساب
از یهودان یاوه گویی بد زبان
کرد هجو مصطفی ص و مؤمنان
کشت او را مسلمی از غیرتش
آمد آیت بر رسول از حضرتش
که دهند ار خلق رنجت شو صبور
این بود بهتر شما را در امور
گر بپرهیزید و صبر آرید بیش
به که اجر اندک برید از خشم خویش
چونکه حق بگرفت پیمان در خطاب
زآن کسان که داد ایشان را کتاب
تا کنند آن را به مردم آشکار
می نپوشندش ز اغراض و عثار
پس به پشت آن را فکندند آن رمه
بر بهای کم خریدند آن همه
حب جاه و مالشان آمد حجاب
از نشان احمدص کامل نصاب
نیست نیکو جان به تن بفروختن
بهر دنیا چشم از حق دوختن
می نپندارند آنهایی که داد
حق بر ایشان مال و زآن باشند شاد
دوست دارند آنکه بستایندشان
زآنچه ناکردند آن بی دانشان
نام احمد ص بود یعنی ناگوار
بهر ایشان که نمایند آشکار
مدح پندارند آن را بهر خویش
چونکه بنشینند با هم در عریش
بیخبر باشند از آن کآفتاب
چون شود ظاهر بدرد صد حجاب
کی توان پوشید نورش را به گل
سر زند از پرده های متصل
آنکه پوشد باشد از بی شرمی اش
یا بد اعمی هم نشان از گرمی اش
همچنین هر کوکبی کاحمد رخ است
طالع از آن مشرق است و فرخ است
نور او هرگز نگردد منتفی
سجده گو نارد بلیسی بر صفی
اهل حق گشتند اسیر و در به در
نورشان هر لحظه بد تابنده تر
تا نپنداری که ایشان از هلاک
میرهند و از عذاب دردناک
رستگاری نیست هرگز بهر آن
که بپوشد حق به باطل در عیان
شاهی ارض و سماوات از خداست
کو توانا بر تمام ماسواست
نیستش بر شیء از وجهی نیاز
جمله محتاجند بر وی لیک باز

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
در بیان دلیل حدوث عالم 
اندر ایجاد سماوات و زمین
و اختلاف و روز و شب بین از یقین
هست در آن حادثات دم به دم
وینکه آیند این دو بر دنبال هم
شب ز بعد از روز و روز از بعد شب
واندر این ظاهر نشانی های رب
زآنکه تغییر از حدوث آمد دلیل
حادث از محدث نشان داد ای خلیل
روز و شب وین رنگ اسپید و سیاه
بر وجود محدثی باشد گواه
رنگ دیدی دان که بی صباغ نیست
رنگها در گل بود در باغ نیست
هر چه تغییر آن پذیرد حادث است
بانی اش حق بود و بعدش وارث است
بر اولوالالباب این باشد عیان
کآگهند از رمز آیات و بیان
آن کسان کاندر تذکر دایمند
قایم و قاعد به یاد منعمند
همچنین ذاکر به پهلوهای خود
یعنی از هر جنبش اعضای خود
روح قایم قلب قاعد در مقام
نفس سیار مدبر بالتمام
نیستند از یاد او غافل دمی
رو به او دارند از هر سو همی
همچنین هر مو که جنبد در بدن
زآن کند یاد از وجود ذوالمنن
هم گر اوراق شجر جنبد ز باد
میکند در دم ز جنباننده یاد
باد را زآن رو که جنباننده ای است
ماند از جنبش چه گفت او را بایست
از سکون و جنبش بادت بس است
کاختیار جمله با دیگر کس است
فکر در خلق سماوات و زمین
می کنند ایشان ز عقل نکته بین
عقل اندیشد که از پروردگار
خلقت بیهوده ناید در عیار
باعثی پس بوده بر ایجاد خلق
غرق این بحرند از پا تا به حلق
ای منزه از عقول ممکنات
ده تو ما را ز آتش غفلت نجات
غفلت از یادت عذاب و آتش است
آتش ار با یاد حق باشد خوش است
یا رب آن را که کنی داخل به نار
ظالم است و خوار و بی انصار و یار
از تو غافل گشت هر کس نیم دم
کرده آن دم بر وجود خود ستم
از تو شد غافل به یاد شیء پست
غفلتش عین عذاب و آتش است

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
از منادی تو ای پروردگار
ما شنیدیم این نداء لیل و نهار
که به رب ای اهل ایمان بگروید
این نداء را از دل و جان بشنوید
آن منادی بود عقل و هوش ما
گفت او چون حلقه شد در گوش ما
پس به ایمان با رسولان آمدیم
ثابت اندر راه ایمان آمدیم
جرم ما را پس بیامرز از کرم
باز دار از سییات ما قلم
می بمیران با نکوکارانمان
یار کن در حشر با ابرارمان
آنچه بر ما وعده کردی از رسل
کن عطاء چون معطی ای بر جزء و کل
هم مده رسوایی اندر رستخیز
خلف میعاد از تو ناید در تمیز
پس اجابت کردشان پروردگار
کو فزاید در عطاء بر مزد کار
مزد عامل نیست ضایع نزد من
از شما بعضی ز بعض از مرد و زن
وآنکه هجرت کرد از دار و دیار
یافت ایذا در رهم با کارزار
کشته شد یا خورد زخمی در قتال
کرد یا امداد پیغمبر به مال
ما بپوشیم آنچه ز ایشان است زشت
هم درآریم از رضاشان بر بهشت
که بود جاری ز زیرش نهرها
این چنین پاداش یابند از خدا
هست پاداش نکو در نزد حق
که رساند بر عباد مستحق
تا که نفریبد کسی را ز اهل دین
ضر و نفع اهل کفر و اهل کین
مؤمنان گفتند با جوش و خروش
ما گرسنه کافران در عیش و نوش
زآنکه می رفتند کفار و یهود
در سفرها بهر بیع و بهر سود
آمد این آیت که سود کافران
کآورند از شهرها باشد زیان
تا مبادا کس خورد از آن فریب
سود مؤمن نیست جز صبر و شکیب
آن متاع دنیوی بس اندک است
حاصل عمر و حیات مشرک است
عاقبت آن نعمت و مال و منال
بهر ایشان نیست جز وزر و وبال
جایشان دنیا چو ز ایشان درگذشت
دوزخ آمد در زمان بازگشت
وآن بود بر کافران بیس المهاد
از پی پاداش کفران و فساد
وآنکه در تقواست حق منظورشان
کرده نی دنیای دون مغرورشان
بهر ایشان است جنات برین
واندر آن جوهای شیر و انگبین
چیست دانی معنی شهد و لبن
علم و عرفان نزد عقل ممتحن
اندر آن باشند آنها جاودان
وز خدا بر خوان فضلش میهمان
بهر ابرار آنچه در نزد خداست
بهتر از ملک دو کون ا ندر جزاست
هم کسی می باشد از اهل کتاب
که به حق آورده ایمان در غیاب
کرده تصدیق او به انجیل از خدا
هم به قرآن کوست نازل بر شما
مر خدا را خاشعند اندر همم
می بنفروشند آیاتش به کم
همچنان که رشوه خواران از غرض
می کنند آن را به شیء کم عوض
آن گروه اجری است ایشان را به کار
در شماری زود از پرودگار
از نصاری مرد مردی با حضور
کرد پیغمبر نمازش را ز دور
زآنکه بر وی داشت تصدیق آن خلیل
بر نبی داد این خبر را جبرییل
بددلان گفتند این بر نارواست
زآنکه او خارج ز دین مصطفاست
آمد این آیت که تا دانند خلق
رفته او بیرون ز دنیا پاک دلق
بوده مؤمن بر رسول و بر کتاب
کرد پیغمبر نمازش بر صواب

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
یٰا أیها الذین آمنوا اصبروا و صٰابروا و رٰابطوا و اتقوا اللٰه لعلکم تفلحون ۲۰۰
ای گروه مؤمنان بر آزمون
کرد باید در بلا ء صبر و سکون
اصبروا یعنی شوید اندر نقم
هم به طاعات و عمل ثابت قدم
صابروا یعنی که با نفس و هوی
کرد باید همچو با اعداء غزا
رابطوا یعنی که در حفظ حدود
کرد باید جهد و در نفی عنود
صابروا و رابطوا یعنی که راه
بر عدو بندید بر بی گاه و گاه
دشمن پیدا و پنهان را تمام
آورید اندر عذاب و انتقام
سد نمایید آن ثغوری را که او
بر شما داخل شود یعنی عدو
 در فضیلت علی علیه السلام 
چون علی ع کو در نبرد و عزم و صبر
زهره و دل خون نمود از شیر و ببر
روز هیجاء بود ثابت همچو کوه
بود لرزان هر که میدید آن شکوه
سخت و ثابت همچو سد آهنین
آسمانی کرده جا بر پشت زین
هر کسی گفت آدم است این یا جبال
کوه و دریا با که آمد در قتال
هر که می دید آن مهابت وآن شکیب
گفت آمد نوبت نهب و نهیب
همچنین اندر نبرد اژدها
یعنی اندر کشتن نفس و هوی
نفس در میدان او چون گرد بود
نی که او را در مقابل مرد بود
پهلوانی را به وقتی در برش
بر زمین افکند تا برد سرش
کرد او کاری که باشد عیب مرد
بحر خشم مرتضای جوش کرد
حلم پیش آورد و کرد او را رها
زآن غزا شد در نبرد اژدها
ره چنین آموخت بر مردان کار
فخرها را تا تو بشناسی ز عار
صبر آنسان کرد در جنگ و جهاد
ربط قالب را به قلب این گونه داد
وجه دیگر گویمت در صبر و ربط
نیک دریاب آن ز دل بی سهو و خبط
اصبروا یعنی که با نفس شریر
صبر کن می باش در جنگش دلیر
صابروا یعنی مراقب شو به دل
از پی تسلیم امرش متصل
رابطوا یعنی به قطع ماسوی
قطرة خود وصل کن بر بحر لا
واتقوا الله یعنی اسرار وجود
کن نهان از عامه چون یابی شهود
رستگاری ترک هستی گفتن است
راز حق دانستن و بنهفتن است
آنچه را شد بر تو کشف آن را بپوش
وز بیانش بر خلایق شو خموش

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -