cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
مرا به آبله پا چه مشکل افتادست
که تا قدم زده ام پای بر دل افتادست
به قدر سعی دراز است راه مقصد ما
وگرنه در قدم عجز منزل افتادست
نفس نمانده و من می کشم کدورت جسم
گذشته لیلی وکارم به محمل افتادست
امید گوهر دیگر ازین محیط کراست
همین بس است که گردی به ساحل افتادست
چو سروگرچه نداربم طواف آزادی
رسیده ایم به پایی که در گل افتادست
تو درکناری و ما بیخبر علاجی نیست
فروغ شمع تو بیرون محفل افتادست
به غیر نفی چه اثبات می توان کردن
طلسم هستی ما سخت باطل افتادست
زسنگ جوش شرر بین و ناله خرمن کن
که زیر خاک هم آتش به حاصل افتادست
تبسم که به خون بهار تیغ کشید
که خنده بر لب گل نیم بسمل افتادست
نه نقش پاست  که در وادی طلب پیداست
ز کاروان جرسی چند بیدل افتادست

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
گداز امن درین انجمن کم افتادست
به خانه ای که تویی سقف آن خم افتادست
ز سعی اگر همه ناخن شوی چه خواهی کرد
گره به رشته تدبیر محکم افتادست
مگر به سجده توان پیش برد ناز غرور
که همچو شمع سر ازپا مقدم افتادست
جهان تلاش لگدکوب یکدگر داره
چو سبحه قافله ها درپی هم افتادست
ازین قیامت توفان نفس مگوی و مپرس
کجاست آدمی  آتش به عالم افتادست
مباد زان لب خامش سوال بوسه کنی
غرور تیغ تغافل تنک دم افتادست
فناست آنچه ز علم و عیان به جلوه رسید
هنوز صورت انجام مبهم افتادست
ز نقش پا به جبین وارسید ونوحه کنید
نگین ماست  که یکسر ز خاتم افتادست
یکی است پست و بلند بنای هستی ما
به خاک  سایه نقش قدم کم افتادست
سراغ وحشت فرصت ز اشک ماگیرید
سحر ز باغ  گذشته ست شبنم افتادست
صبا درین چمن از غنچه ها نقاب مدر
سر همه به  گریبان ماتم افتادست
کباب آتش بی  دردی  ام مکن یارب
به حق دیده بیدل که بی نم افتادست

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
فسون وهم چه مقدار رهزن افتادست
که ذر بر تو مراکار با من افتادست
کجا روم  که چو اشکم ز سعی بخت نگون
به پیش پا همه از پا فتادن افتادست
چو غنچه محرم زانوی دل شو و دریاب
که در طلسم گریبان چه دامن افتادست
چرا جنون نکند فطرت از تصور من
که عمرهاست نگاه تو بر من افتادست
به غیر سوختن از عشق نیست جان بردن
بت آتشی به قفای برهمن افتادست
صدای  کوه به این نغمه  گوش می مالد
که سنگ و خشت همه در فلاخن افتادست
نه نخل دانم و نی گلبن اینقدر دانم
که راه نشو و نماها به گلخن افتادست
در احتیاج نم جبهه می دهد آواز
که آب شو  گرت آتش به خرمن افتادست
تلاش نقش نگین می رسد به قبر آخر
به دوش دل ز جهان بارکندن افتادست
شرر نی ام  که  کنم  کار خود به خنده تمام
چو شمع تا به سحر سر به گردن افتادست
بهار رنگ ندارد گل دگر بیدل
در آب چشمه ادراک روغن افتادست

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
بی محابا بر من مجنون میفشان پشت دست
چون سفر غافل مزن در تیغ عریان پشت دست
بار هر دوشی بقدر دستگاه قدرت است
برنمی دارد به غیر از زخم دندان پشت دست
چشم دنیادار هرجا می گشاید دام حرص
می نهد بر خاک کشکول گدایان پشت دست
خاک گردم کز غبار سرنوشت آیم برون
چون نگین نتوان زدن بر نام آسان پشت دست
دخل درکار جهان کم کن که مانند هلال
می شود از ناخنت آخر نمایان پشت دست
معنی اقبال و ادبار جهان فهمیدنی ست
باوجودگنج در دست است عریان پشت دست
چشم واکردن درین محفل شگونی خوش نداشت
خورد سر تاپای شمع آخر ز مژگان پشت د ست
از مکافات عمل غافل نباید زیستن
می رسد از پشت دست آخر به دندان پشت دست
طینت تسلیم خوبان نیست باب انقلاب
هست دربست وگشاد پنجه یکسان پشت دست
دیده حق بین به وهم غیر می پوشی چرا
برچه عالم می زنی ای خانه ویران پشت دست
بی جمالت هرکجا بستیم احرام چمن
بازگشتیم از ندامت گل به دامان پشت دست
در غبار حاجت استغنای ما محجوب ماند
کف گشودن از نظرهاکرد پنهان پشت دست
بیدل از خود رنگ و بوی اعتبار افشانده ایم
همچوگل ماییم و دامن تاگریبان پشت دست

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
خم مکن در عرض حاجت تا توانی پشت دست
اینقدرها برنمی دارد گرانی پشت دست
شوکت ملک و ملک تا اوج اقبال فلک
جمله پامال است هرگه می فشانی پشت دست
تا کی از ترک کلاه آرایش اندیشیدنت
معنیی دارد نه صورت آنچه خوانی پشت دست
عمرها شد انتظار ضعف پیری می کشم
تا زنم ازپیکر خم برجوانی پشت دست
دعوی قدرت جهانی را زپا افکنده است
پهلوانی  بر زمین گر می رسانی پشت دست
از بیاض چشم قربانی چه استغنا دمید
کاین ورق افشاند برلفظ ومعانی پشت دست
سعی آزادی حریف دامگاه وهم نیست
تاکجاگیرد عیار پرفشانی پشت دست
عهده کار ندامت بار دوشم کرده اند
عمرها شد می گزم از ناتوانی پشت دست
قطع آثار ندامت نیست ممکن زین بساط
حرص دندان دارد و دنیای فانی پشت دست
غیر استغنا علاج زحمت اسباب نیست
پشت پایی گر نباشد تا توانی پشت دست
ازکفم بیدل نمی دانم چه گل دامن کشید
کز ندامت کردم آخر ارغوانی پشت دست

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
دل ز اوهام غبارآلودست
 زنگ آیینه آتش  دودست
عمرها شدکه چو موج گهرم
بال پرواز قفس فرسودست
طرف عجز غرور ست ابنجا
سجده ها آینه مسجودست
معنی شهرت عنقا دریاب
شور معدومی ما موجودست
گر شوی محرم انجام طلب
نقش پا آینه مقصودست
غنچه  گل  کن  که درین عبرتگاه
خنده را چاک  گریبان سودست
بر دل کس نخوری از دم سرد
وعظ بی جا همه جا مردودست
زخم دل ضبط نفس می خواهد
غنچه را بستن لب بهبودست
تشنه مردند شهدان وفا
آب شمشیر تو خون آلودست
بیدل از هستی موهوم مپرس
ساز بنیاد نفس نابودست

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مسدس مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U -
اجابتی ندمید از دعای کس به دو دست
مگر سبو شکندگردن عسس به دو دست
ز عجز ساخته ام با هوای عالم پوچ
من و دلی که چو دندان گرفته خس به دو دست
ز رمز حیرت آیینه  حسن غافل نیست
ستاده ام ز دل ساده ملتمس به دو دست
دو برگ گل ز سراپای من جنون دارد
کشیده ام سوی خود دامنت ز بس به دو دست
به گوش دل نتوان زد نوای ساز رحیل
چو ناقه گر همه بربندی اش جرس به دو دست
هوس نمی برد از خلق ننگ  عریانی
تو هم بپوش دمی چند پیش وپس به دو دست
به دستگاه جهان غرورپا زده گیر
مچسب هرزه بر این دامن هوس به دو دست
مآل کوشش امکان ندامت است اینجا
نبرد پیش جز افسوس هیچکس به دو دست
مباد جیب قیامت درد تظلم دل
گرفته ایم چو لب دامن نفس به دو دست
اشاره می کند از ننگ احتیاج به گور
به گاه جوع زمین کندن فرس به دو دست
چو صبح می روم از دامگاه الفت وهم
زگرد بال پریشان همان قفس به دو دست
درین ستمکده بال هوس مزن بیدل
نگاهدار سر خویش چون مگس به دودست

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
دل راگشاد کار ز صد عقده برترست
آزادی طبیعت این مهره ششدرست
غواص آرزوی گرفتاری توایم
ما را تأمل گره دام گوهرست
سر برنمی کشیم ز خط رضای دوست
چون خامه سعی لغزش ما هم به مسطرست
رنگ پر یده ای ست ز روی خزان ما
 در بوته های غنچه اگر خرد زرست
گر آرزو به چشم تامل نظرکند
خط لبی  که دیده  فریب است ساغرست
دریاکشی ست مشرب بیهوشی حباب
از خویش رفتنت به دو عالم برابرست
دارم نوید مقدم سیماب جلوه ای
ناصح خموش  گوشم از آواز پاکرست
تجدید رنگ و بو نرود از بهار من
نخل حبابم و نفسم جمله نوبرست
واماندگی  فسرده یأسم نمی کند
تسلیم سایه پرتو خورشید را پرست
بالا دوی ست آبله پا در این بساط
اینجا چو شمع گر قدمی هست بر سرست
فردا به خلد هم اگر این ما و من بجاست
ما را همین جبین عرقناک کوثرست
یک روی گرم در همه عالم پدید نیست
 خورشید هم به کشور ما سایه پرورست
دشوار نیست قطع امید من آن قدر
مقراض یأسم و دم تیغم مکررست
بیدل به قلزم اثر انتظار عشق
چشم تری  که بی مژه  گردید گوهرست

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
سرکشیها به مرگ راهبرست
گردن موج را حباب سرست
نیست در رنگ اعتبار ثبات
آبروها چو موج درگذرست
سفله بر خرده های زر نازد
لاف پرواز سنگ از شررست
فال راحت مزن  کزین  کف خاک
هرچه آسوده تر فسرد ه تر ست
دلخراشی ست غرض  جوهر هوش
وقت آیینه خوش  که بیخبر ست
شوق واماندگی نصیبت مباد
دل افسرده ناله دگرست
بی تو چندان گر  یستم که چو ابر
سایه من سواد چشم ترست
از هجوم بهار ابله ام
جاده پنهان چو رشته در گهرست
بر اثرهای عجز می تازم
همچو رنگم شکست بال و پرست
پشت تمکین به اعتبار قوی ست
کوه را لعل مهره ی  کمرست
در طبلگاه دل چو موج و حباب
منزل و جاده هر دو در سفرست
غفلت  افسون نارسایی ماست
دست خوابیدگان به زیر سرست
بیدل ازگریه شهرتی داریم
بال پرو از ابر چشم ترست

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
عمرها شد عجزطاقت سوی جیبم رهبرست
در ره تسلیم دل پایی که من دارم سرست
تا فروغ شعله خورشید حسنی دیده ام
صبح اگربالد به چشم من کف خاکسترست
ای که بر نقش قدش دل بسته ای هشیار باش
سایه این سرو آشوب قیامت پرورست
ذوق تسلیمی به جیب امتحانت گل نریخت
ورنه همچون شمع  دامن تاگریبانت سرست
گر کند حسنش بساط حیرت آیینه  گرم
هر قدر نظاره ها بر دیده پیچد جوهرست
سرمه آن چشم  دل را در سیهروزی نشاند
شیشه ما را غبار از موج خط ساغرست
تا تمنای می ام  گل  کرد از خود رفته ام
چون سحر در شوخی خمیازه ام بال و پرست
آبله در راه شوقم بسکه دارد جوش اشک
نقش پایم هر کجا گل می کند چشم ترست
سعی ما بی دانشان گامری به همواری نزد
هر خطی  کز خامه  مجنون  دمد بی مسطرست
هر سخن کز پرده ی تسلیم خارج  گل  کند
ناملایمتر ز آهنگ دف بی چنبرست 
دست بردل نه  زنیرنگ سراغ ما مپرس
کاروان ناله ایم و آتش ما دیگرست
بیدل از پرواز خجلت دارم  اما چاره نیست
ذره موهومم وگل کردنم بال و پرست

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
نسخه آرام دل در عرض آهی ابترست
غنچه ها را خامشی شیرازه بال و پرست
هیچکس را حاصل جمعیت ازاسباب نیست
بحر را هم موج بیتابی زجوش  گوهرست
باید از هستی به تمثالی قناعت کردنت
میهمان خانه آیینه بیرون درست
بس که دارد شور آهنگ مخالف روزگار
هرکه می آید در اینجا طالب گوش کرست
اعتبار ما به خود واماندگان آشفتگی ست
خاک اگر آیینه می گردد غبارش جوهرست
آفتاب طالع ما داغ حرمان است و بس
آسمان تیره بختی ها سویدا اخترست
بعد مرگ اجزای ما توفانی موج هواست
تا نپنداری که ما را خاک گشتن لنگرست
عشرت آهنگی ز بزم میکشان غافل مباش
آشیان رنگ اگر بی پرده گردد ساغرست
خاک اگر باشم به راهت جوهر آیینه ام
ور همه آیینه  گردم بی تو خاکم بر سرست
بسکه شد خشک ازتب  گرم محبت پیکرم
همچو اخگر بر جبین من عرق خاکسترست
عمرها شد می روم از خویش و بر جایم هنوز
گرد تمکین خرامت موج آب  گوهرست
شور عشقت آنقدر راحت فروش افتاده است
کز تپش تا ناله بیمار صاحب بسترست
آب تیغت تا نگردد صندل آرامها
کی  شود این  نکته ات  روشن  که سر دردسرست
چشم و گوشی را که بیدل نیست فیض عبرتی
در تماشاگاه معنی روزن بام و درست

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
زندگی نقد هزار آزارست
هرقدر کم شمری بسیارست
دل جمعی که توان گفت کجاست
غنچه هم یک سر و صد د ستارست
به شمار من و ما خرسندیم
چه توان کرد نفس بیکارست
اثر سعی کدام آبله  پاست
خار این ره مژه خونبارست
خاکساران چمن خرمی اند
سبزه و گل به زمین بسیارست
حشن نادیده تماشا دارد
مژه برداشتنت دیوارست
در عدم نیز غباری دارد
خاکم آیینه جوهردارست
پیش پا می خورم از الفت دل
بر نفس آینه ناهموارست
نارسایی قفس شکوه کیست
خامشی پیجش صد طومارست
غنجه را خنده و پرواز یکی ست
بال ما در گره منقارست
چون جرس کاش به منزل نرسیم
ناله ما ز اثر بیزارست
مرده هم فکر قیامت دارد
آرمیدن چقدر دشوارست
بیدل از صنعت تقدیر مپرس
زلف یاریم و شب ما تارست

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مسدس مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U -
هوس دل را شکست اعتبارست
به یک مو حسن چینی ریش دارست
ز ننگ تنگ چشمیهای احباب
به هم آوردن مژگان فشارست
دل بی کینه زین محفل مجویید
که هر آیینه چندین زنگبارست
نمی خواهد حیا تغییر اوضاع
لب خاموش را خمیازه عارست
جضور اهل این گلزار دیدم
همین رنگ جنا شب ژنده دارست
عصا و ریش شیخ اعجاز شیخ است
که پیر و شیرخوارانی سوارست
نفس را هر نفس رد می کند دل
هوای این چمن پر ناگوارست
قناعت کن ز نقش این نگینها
به آن نامی که بر لوح مزارست
به دوش همتت نه اطلس چرخ
اگر عریان شوی یک جامه وارست
به چشمت گرد مجنول سرمه کش نیست
وگرنه ششجهت لیلی بهارست
به پیش قامتش از سرو تا نخل
همه انگشتهای زینهارست
جهان  می نالد از بی دست و پایی
صدا عذر خرام کوهسارست
فلک تا دوری از تجدید دارد
بنای گردش رنگ استوارست
چو مو چندان که بالم سرنگونم
عرق در مزرع شرم آبیارست
سراغ خود درین دشت ازکه پرسم
که من تمثالم و آیینه تارست
مپرس از اعتبار پوچ بیدل
احد زین صفرها چندین هزارست

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
توان به صبر نمودن دل شکسته درست
که هیچ نقش نگشته ست نانشسته درست
کسی به الفت ساز نفس چه دل بندد
گره نمی کند این رشته گسسته درست
چو اشک شمع زیانکار محفل رنگیم
شکست ما نشودجز به چشم بسته درست
به چاره دل مأیوس ما که پردازد
مگرگدازکند شیشه شکسته درست
روا مدارکه مستان شکست بردارند
مبر به میکده غیراز سبوی دسته درست
دگر تظلم الفت کجا برد یارب
دل شکسته کزو ناله هم نجسته درست
تلاش عجز به جایی نمی رسد بیدل
مگر چوشمع کنی کار خود نشسته درست

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
قابل نخل ما بر دگرست
گردن شمع را سر دگرست
سر به  گردون فرو نمی آربم
این هواهای منظر دگرست
کشت اقبال معصیتها سبز
ابر ما دامن تر دگرست
از دم واپسین خبر جستم
گفت این دور ساغر دگرست
خواجه در هر لباس گرداندن
چون تامل کنی خر دگرست
با حریصان عجوز دنیا را
زن مخوانید شوهر دگرست
عالمی  را چو شمع  حسرت خورد
وضع خمیازه از در دگرست
راست بر جاده جنون تازند
موی ژولیده مسطر دگرست
راحت از وضع سایه کسب کنید
پهلوی عجز بستر دگرست
نامه ام فال بین قاصد نیست
رنگ اگر بشکند پر دگرست
به کجا سرنهم که چو ن زنجیر
هر دری حلقه در دگرست
بیدل آگه نه ای ز ضبط نفس
گره رشته  گوهر دگرست

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
دل از بهار خیال توگلشن رازست
نگه به یاد جمالت بهشت پردازست
خیال مرهم کافورگل فروش مباد
به روی تیغ توام چشم زخم دل بازست
توبرق جلوه  نگه دشمنی  کسی چه کند
شکست آینه حسن  مستی نازست
گداختم زتحیرکه چشم آینه هم
بهار حسن تو را شبنم نظربازست
می ام چو نکهت گل جوهر هواگردید
هنوز شیشه رنگم شکستن آغازست
لبی که خنده در او خون شود لب میناست
رگی که نیش به دل می زند رگ سازست
سخاست نشیه شهرت کرم نژادان را
گشاده دامنی ابر بال پروازست
فریب عجز مخور ازپر شکسته رنگ
که درگرفتن پرواز چنگل بازست
ز پیچ و تاب نفس سوز دل توان دانست
زبان دود به اسرار شعله غمازست
ندانم این همه حرف جنون که می کوبد
که گوش حلقه زنجیر ما پر آوازست
توان ز بیخودی ام کرد سیر عالم حسن
شهید عشقم و خونم قلمرونازست
نهال گلشن قدر سخنوری بیدل
به قدر معنی برجسته گردن افرازست

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
تو محو خواب و در سیرکن فکان بازست
مبند چشم که آغوش امتحان بازست
درین طربکده حیف است ساز افسردن
گره مشوکه زمین تا به آسمان بازست
کجا دمید سحرکز چمن جنون نشکفت
تبسمی که گریبان عاشقان بازست
به معبدی که خموشان هلاک نام تواند
چو سبحه بر دریک حرف صد دهان بازست
به هر طرف گذری سیر نرگسستان کن
به قدر نقش قدم چشم دوستان بازست
به پیش خلق ز انداز عالم معقول
زبان ببند که افسار این خران بازست
درین هوسکده غافل ز فیض یأس مباش
دری که بر رخ ما بسته شد همان بازست
ز جا نرفته جنون هزار قافله ایم
جرس بنال که بر ما ره فغان بازست
به جاده های نفس فرصت اقامت عمر
همان تأمل شاگرد ریسمان بازست
به کنه سود و زیان کیست وارسد بیدل
متاعها همه سربسته و دکان بازست

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
دل به یاد پرتو حسنت سراپا آتشست
از حضور آفتاب آیینه ما آتشست
پیکر ما همچو شمع ازگریه شادی گداخت
اشک هرجا بنگری آب است  اینجا آتشست
تا نفس باقی ست عمر از پیچ وتاب آسوده نیست
می تپد برخویشتن تا خار و خس با آتشست
گرمی هنگامه آفاق موقوف تب است
روز اگر خورشید باشد شمع شبها آتشست
عشق می آید برون گر واشکافی سینه ام
چون طلسم سنگ نام این معما آتشست
بی ادب از سوز اشک عاجزان نتوان گذشت
آبله در پا اگر بشکست صحرا آتشست
شمع تصویریم  از سوز وگداز ما مپرس
پرتوی از رنگ تا باقی ست  با ما آتشست
غرق وحدت باش اگر آسوده خواهی زیستن
ماهیان را هرچه باشد غیر دریا آتشست
جز به گمنامی سراغ امن نتوان یافتن
ورنه ازپرواز ما تا بال عنقا آتشست
نیست بیدل بی قراریهای آهم بی سبب
کز دل گرمم نفس را درته پا آتشست

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
تا به کی خواهی زلاف بخت بر سرها نشست
برخط تسلیم می باید چونقش پا نشست
مگذر از وضع  ادب تا آبرو حاصل کنی
چون به خود پیچیدگوهر در دل دریا نشست
برتریها منصب اقبال هر نااهل نیست
سرنگونی دید تا زلف از رخش بالا نشست
بر جبین بحر نقش موج کی ماند نهان
گرد بیتابی چورنگ آخربه روی ما نشست
آرمیدن در مزاج عاشقان عرض فناست
شعله بیطاقت ما رفت از خودتانشست
ازگرانجانی اسیران فلک را چاره نیست
صافها شد درد تا در دامن مینا نشست
پیکرم افسرد در راه امید از ضعف آه
این غبار آخر به درد بی عصاییها نشست
نخلهای این گلستان جمله نخل شمع بود
هرکه امشب قامتی آراست تا فردا نشست
آبرو با عرض مطلب جمع نتوان ساختن
دست حاجت تا بلندی کرد استغنا نشست
صرف جست وجوی خودکردیم عمراما چه سود
هستی ما هم به روزشهرت عنقا نشست
درکفن باقی ست احرام قیامت بستنت
گر توبنشینی نخواهد فتنه ات ازپا نشست
بیدل از برق تمنایش سراپا آتشم
داغ شد هرکس به پهلوی من شیدانشست

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
تا غبارخط برآن حسن صفا پیرا نشست
یک جهان امید در خاکستر سودا نشست
داغ سودای تو دود انگیخت از بنیاد دل
گرد برمی خیزد از جایی که نقش پا نشست
حیرت ما دستگاه انتظار عالمی ست
هرکه شد خاک سر راهت به چشم ما نشست
حسن در جوش عرق خفت از ترددهای ناز
آب این گوهرز شوخی بر رخ دریا نشست
پرگران خیزیم از سعی ضعیفیها مپرس
نقش   سنگی کردگل تمثال ما هرجا نشست
فیض عزلت عالمی را در بغل می پرورد
مردمک در سایه مژگان فلک پیما نشست
سربلندی خواهی از وضع ادب غافل مباش
نشیه برمی خیزد از جوشی که در صهبا نشست
پیرگردیدی دگر با دل گرانجانی مکن
پنبه ات تا چند خواهد بر سر مینانشست
در دل ما چون شرارکاغذ آتش زده
داغ هم یک لحظه نتوانست بی پروا نشست
یک جهان موهومی از آثار ما پر می زند
ای فنا مشتاق باید در خیال ما نشست
حسرت دل را زمینگیری نمی گردد علاج
ناله در سیر است بیدل کوه اگر ازپانشست

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
عاقبت چون شعله خاکستر به فرق ما نشست
درد صهبا پنبه  گشت و بر سر مینا نشست
بی توام  گرد ضعیفی بس که بر اعضا نشست
ناله ام درکوچه نی چون  گره صدجا نشست
کس نمی فهمد زبان سوختن تقریر شمع
در میان انجمن می بایدم تنها نشست
می توان در خاکساری یافت اوج اعتبار
آبله شد صاحب افسر بسکه زیر پا نشست
هر که را سررشته وضع حیا باشد به دست
می تواند چون نگه در دیده بینا نشست
شعله شوقت نشد پنهان به فانوس خیال
همچو رنگ  این  می برون  از خلوت  مینا نشست
سعی پرواز فنا را اعتبار دیگر است
رفت  گرد ما به جایی  کز فلک بالا نشست
تیره باطن را چه سود از صحبت روشندلان
صاف نبود زنگ با آیینه گر یک جا نشست
ننگ وضع هم بساطیهای مجنون برنداشت
گرد ما شد آب تا در دامن صحرا نشست
شعله ما را درین بزم آرمیدن مفت نیست
صد تپیدن سوخت تا یک داغ نقش یا نشست
آبرو ذاتی ست بیدل ورنه مانند گهر
مهره  گل هم تواند در دل دریا نشست

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
جوش حرص از یأس من آخر ز تاب وتب نشست
گرد سودنهای دستم بر سر مطلب نشست
نیست هرکس محرم وضع ادبگاه جمال
بر تبسم کرد شوخی خط برون لب نشست
مگذرید از راستیها ورنه طبع کج خرام
می رسد جایی که باید بر دم عقرب نشست
طالع دون همتان خفته ست در زیر زمین
بر فلک باور ندارم از چنین کوکب نشست
دوستان باید به یاد آرند تعظیم وفاق
شمع هم در انجمن بعد از وداع شب نشست
بیش از این بر پیکر بی حس مچینید اعتبار
مشت خاکی گل شد و چون خشت در قالب نشست
شکر عزت هرقدر باشد به جا آوردنی ست
بوسه د اد اول رکاب آن کس که بر مرکب نشست
روز اول آفرینشها مقام خود شناخت
آفرین بر وصف و لعنت بر زبان سب نشست
انفعال است اینکه بنشاند غبار طبع ظلم
هرکجا تبخاله ای گل کرد شور تب نشست
میکشی کردیم و آسودیم از تشویش وهم
کرد چندین مذهب از یک جرعه مشرب نشست
بیدل از کسب ادب ظلم است بر آزادگی
ناله دارد بازی طفلی که در مکتب نشست

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
تازمستی غنچه برفرق چمن میناشکست
رنگ ما هم ازترنج جام می صفرا شکست
تنگنای شهر تاب شهرت سودا نداشت
گرد ما دیوانگان در دامن صحرا شکست
می رود بر باد عالم گر خموشان دم زنند
رنگ صدگلشن به آه غنچه ای تنها شکست
پیچ و تاب موج غیر از انقلاب بحر نیست
چرخ رنگ خویش بامینای مایکجا شکست
صافی وحدت مکدرگشت کثرت جلوه کرد
موج شد تمثال تا آیینه دریا شکست
کیست دریابد عروج دستگاه بیخودی
رنگ ما طرف کلاه ناز پر بالا شکست
موج دریای ندامت امتحان آگهی ست
صدمژه یک چشم مالیدن به چشم ما شکست
از فریب خاکساریهای خصم ایمن مباش
سنگ تا شد مایل افتادگی مینا شکست
بسکه عالم را به حسن خلق ممنون کرده ایم
رنگ هم نتواند ازجرأت به روی ما شکست
باغ امکان یک گل آغوش فضا پیدا نکرد
رنگها بریکدگرازتنگی این جا شکست
عمرها شد از دعاهای سحر شرمنده ام
چین آهی داشتم در دامن شبها شکست
هرزه تاکی پیش پیش بحر باید تاختن
موج ما از شرم در دامان گوهر پا شکست
پیش ازآن بیدل که هستی آشیان پیرا شود
نام ما بال هوس در بیضه عنقا شکست

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
در تماشایی که باید صد مژه بالا شکست
خواب غفلت چون نگه مارا به چشم ما شکست
شوق بیتاب و قدم لبریزجوش آبله
تاکجاهابایدم مینا به پر پا شکست
خاک گردیدیم و از ذوق طلب فارغ نه ایم
نام در پرواز آمد تا پر عنقا شکست
عالمی را حسرت آن لعل درآتش نشاند
موج گوهر خار در پیراهن دریا شکست
در خم زلفت چسان فتاد دل گردد بلند
این شبستان سرمه دانها درگلوی ما شکست
سرکشان بگذار تا گردند پامال غرور
گردن این قوم خواهد بار استغنا شکست
تاکدامین قطره گردد قابل تاج گهر
صد حباب اینجا زبی مغزی سرخود راشکست
مو خون لاله می آید سراسر در نظر
یا دل دیوانه ای در دامن صحرا شکست
بی تکلف از غبار یاس دلها نگذری
تشنه خون می شد هرذره چون مینا شکست
برفریب نسیه نقد خرمیها باختیم
ساغر امروز ما بدمستی فردا شکست
تا لطافت از طبایع رفت شعراز رتبه ماند
مشتری گردید سنگ و قیمت کالا شکست
بیدل ازبس شوق دل محمل کش جولان ماست
خواب مخمل موج زد خاری اگردرپا شکست

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
بی تو در هرجا دل صبر آزما خواهد شکست
شیشه کهسار درگرد صدا خواهد شکست
خار خار حسرت دیدار توفان می کند
صدنی مژگان نگه دردیده هاخواهد شکست
حیرتی زان جلوه ستازد به میدان خیال
قلب مژگانها همه رو بر قفا خواهد شکست
عقل اگر در بارگاه عشق می لافد چه باک
بر در سلطان سر چندین  گدا خواهد شکست
شوخی انداز نکهت  سیاب بنیادگل است
گرنفس برخویش بالد رنگ ما خواهد شکست
هرکه آمد مشت خاکی بر سر او ریختند
تاکی آخر گرد ای ماتم سرا خواهد شکست
در شکست آرزوتعمیر چندین آبروست
شبنم ایجاداست اگر موج هوا خواهدشکست
شور شوق آهنگم از ساز امید و یأس نیست
ناله درکار است دل بشکست یاخواهد شکست
در بیابانی که ناپیداست راه و منزلش
می رودگرد من از خود ناکجا خواهد شکست
ای نگه در خون نشین و فال گستاخی مزن
رنگش ازگل کردن موج حیا خواهد شکست
گر جنون از اضطراب دل براندازد نقاب
شورش تمثال من آیینه ها خواهد شکست
رازداری در حقیقت خون طاقت خوردن است
شیشه ما بیدل از پاس صدا خواهد شکست

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
چون حبابم شیشه دل هرکجا خواهد شکست
آن سوی نه محفل امکان صدا خواهد شکست
ناتوانی گر به این سامان بساط آرا شود
عالمی طرف کلاه از رنگ ما خواهد شکست
سعی افسرگر سر ما را ز سودا وانداشت
آبله در دامن تسلیم پا خواهد شکست
صبرکن ای شیشه بر سنگ جفای محتسب
گردن این دشمن عشرت  خدا خواهد شکست
از تعصب جاهلان دین هدا را دشمنند
عاقبت در چنگ این کوران عصا خواهدشکست
فصل گل ارباب تقوا را ز مستی چاره نیست
توبه موج باده خواهدگشت یا خواهد شکست
از تلاش ناتوانان حکم جرأت برده اند
رنگ ما گر نشکندخود را که را خواهدشکست 
بر فسونهای امل مغرور جمعیت مباش
عمر معشوق است و پیمان وفا خواهد شکست
سخت دشوار است منع وحشت آزادگان
سرمه گرددکوه اگر رنگ صدا خواهد شکست
دورگردون گر به کام ما نگرددگو مگرد
ناامیدی هم خمار مدعا خواهد شکست
برگ گل ظلم است اگر خواهی بر آتش داشتن
دست بر خونم مزن رنگ حنا خواهد شکست
ما به امید شکست توبه بیدل زنده ایم
سخت پرهیزی ست گر بیمار ما خواهدشکست

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
در چمن گر طرف دامانت صبا خواهد شکست
بررخ هربرگ گل رنگ حیا خواهد شکست
کی غبار خاطر هر آسیا خواهد شدن
تخم ما چون آبله درزیرپا خواهد شکست
اعتماد مامن دیگر درین وادی کجاست
گرد ما برباد خواهد رفت یا خواهد شکست
اینچنین گر شور مستی از لبت گل می کند
در لب ساغر چوبوی گل صدا خواهد شکست
نقش چندین جلوه در جمعیت دل بسته اند
بی خبر آیینه مشکن رنگها خواهد شکست
ما جنون آوارگان  آشفتگی سرمنزلیم
در خم دامان زلفی گرد ما خواهد شکست
خواب اسباب جهان رانعمتی جزیأس نیست
میهمانش ناشتا از ناشتا خواهد شکست
جرات ما نیست جزگرد نفس برهم زدن
ناله گر تازد همین قلب هوا خواهد شکست
تا دهد گردون  مراد خاطر ناشاد ما
دستها ازکلفت بار دعا خواهد شکست
هرکجا گرد کسادیها شود عبرت فروش
دیده نرخ آبروی توتیا خواهد شکست
طبع ما هم ازحوادث رنگ خواهد ریختن
شوخی تمثالگرآیینه را خواهد شکست
کو دماغ جستجوهای کنار نیستی
موج ما هم دردل بحربقا خواهد شکست
نیست بنیاد تعلق آنقدر سنگین بنا
این غباروهم را یک پشت پا خواهد شکست
بیدل ازبوی خود است آخرشکست برگ گل
بال مارا شوخی پرواز ما خواهد شکست

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -