cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
چون حبابم الفت وهم بقا زنجیرپاست
خانه بر دوش طبیعت را هوا زنجیر پاست
درگرفتاریست عیش دل که مجنون تو را
مطرب ساز طرب کم نیست تا زنجیر پاست
چون کنم جولان به کام دل که با چندین طلب
از ضعیفیها چواشکم نقش پا زنجیرپاست
طاقتی کو تاکسی سر منزلی آرد به دست
هرکجا رفتیم سعی نارسا زنجیرپاست
مرد راکسب هنر دام ره آزادگی ست
موج جوهرآب جوی تیغ را زنجیرپاست
بی تأمل  از مزار ما شهیدان نگذری
خاک دامنگیر ما بیش از حنا زنجیر پاست
خط پشت لب چو ابرو نیست بی تسخیر حسن
معنی آزاد است اما سطرها زنجیر پاست
ما زکوری اینقدر در بند رهبر مانده ایم
چشم اگر بینا بود برکف عصا زنجیر پاست
خاکساری نیز ما را مانع وارستگی ست
تا بود نقشی به جا از بوریا زنجیرپاست
قید هستی تا نشد روشن جنون موهوم بود
آنکه ما راکرد با ما آشنا زنجیرپاست
بر بساط پایه وهم آنقدر تمکین مچین
سلطنت را سایه بال هما زنجیر پاست
عالمی در جستجوی راحت از خود رفته است
می روم من هم ببینم ناکجا زنجیر پاست
بیخودان اول قدم زین عرصه بیرون تاختند
ای جنون رحمی که ما را هوش ما زنجیرپاست
بیدل از توصیف زلف و کاکل این  گل رخان
مقصد ما طوق گردن مدعا زنجیر پاست

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
گل کردن هوس ز دل صاف تهمت است
موج و حباب چشمه آیینه حیرت است
ما را که بستن مژه باشد دلیل هوش
چشم گشاده آینه خواب غفلت است
این است اگر حقیقت اسباب اعتبار
نگذشتنت ز هستی موهوم همت است
زبن عبرتی  که زندگیش نام  کرده اند
تا سر به زیر خاک ندزدی خجالت است
بر دوش عمر چندکشی محمل امل
ای بیخبر شرر چقدر رام فرصت است
عام است بسکه نسبت بی ربطی جهان
مژگان به خواب اگر به هم آری غنیمت است
زنهار از التفات عزیزان حذر کنید
بیمار ظلم کشته اهل عیادت است
مشکن به شوخی نفس  آیینه نمود
خاموشی حباب طلسم سلامت است
فرش است فیض هر دو جهان در صفای دل
آیینه از قلمرو صبح سعادت است
گرد بلند و پست نفس  گر رود به باد
بام و در بنای هوس جمله رفعت است
عمری ست دل به غفلت خودگریه می کند
این نامه سیه چقدر ابر رحمت است
بیدل به یاد محشراگرخون شوم بجاست
بازم دل شکسته دمیدن قیامت است

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
زبان چو کج  روش افتد جنون بد مست است
قط محرف این خامه تیغ در دست است
زخلق شغل علایق حضورمردن برد
جدا فتاد سر از تن به فکر پابست است
جهان چو معنی عنقا به فهم  کس نرسید
که این تحیر گل  کرده نیست یا هست است
کمان همت وارسته ناوکی داری
ز هرچه درگذری حکم صافی شست است
به زیرچرخ مشو غاقل ازخم تسلیم
ز خانه ای که تو سر برکشیده ای پست است
به گوش عبرت ازپن پرده می رسد آواز
که نقش طاقچه رنگ پر تنک بست است
کشاکش نفس از ما نمی رود بیدل
درین محیط همه ماهی ایم و یک شست است

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
سیرابی ازین باغ هوس  یاس پرست است
کو صبح و چه شبنم ز نفس شستن  دست است
پیچ و خم موج گهر بحر خیالیم
این زلف هوس را نه  گشاد است نه  بست است
چون  گرد در این عرصه عبث دست نیازی
تیغ ظفرت در خم ابروی شکست است
بگذر ز غم  کوشش مقصود معین
تیر تو نشان خواه  ز ناصافی شست است
چون نقش نگین  مسند اقبال  میارای
ای خفته فروتر ز زمین این چه نشست است
دون طبع ز اقبال جز ادبار چه دارد
هرچند ببالد که سر آبله پست است
محکوم قضا را چه خیال است سلامت
گرشیشه افلاک بود درکف مست است
جز شبهه تحقیق درین بزم ندیدیم
ما را چه  گنه آینه تمثال پرست است
دربار نفس نیست جز احکام  گذشتن
این قافله ها قاصد یک نامه به دست است
ای غافل از آرایش هنگامه تجدید
هر دم زدنت آینه صبح الست است
بیدل دو سه دم ناز بقا مفت هوسهاست
ما صورت  هیچیم و جز این  نیست که  هست است

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
از چمن تا انجمن جوش بهار رحمت است
دیده هرجا باز می  گردد دچار رحمت است
خواه ظلمت کن تصور خواه نور آگاه باش
هرچه اندیشی نهان و آشکار رحمت است
ذره ها در آتش وهم عقوبت پر زنند
باد عفوم این قدر تفسیر عار رحمت است
دربساط آفرینش جزهجوم فضل نیست
چشم نابینا سپید از انتظار رحمت است
ننگ خشکی خندد ازکشت امیدکس چرا
شرم آن روی عرقناک آبیاررحمت است
قدردان غفلت خودگر نباشی جرم کیست
آنچه عصیان خوانده ای آیینه دار رحمت است
کو دماغ آنکه ما از ناخدا منت کشیم
کشتی بی دست و پاییها کنار رحمت است
نیست باک از حادثاتم در پناه بیخودی
گردش رنگی که من دارم حصار رحمت است
سبحه دیگر به ذکر مغفرت درکار نیست
تا نفس باقی ست هستی در شمار رحمت است
وحشی دشت معاصی را دو روزی سر دهید
تاکجا خواهد رمید آخر شکار رحمت است
نه فلک تا خاک آسوده ست در آغوش عرش
صورت رحمان همان بی اختیار رحمت است
شام اگرگل کرد بیدل پرده دار عیب ماست
صبح اگر خندید در تجدیدکار رحمت است

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
در خموشی یک قلم آوازه جمعیت است
غنچه را پاس نفس شیرازه جمعیت است
لذت آسودگی آشفتگان دانند و بس
زلف را هر حلقه در خمیازه جمعیت است
جبر به مردن منزل آرام نتوان یافتن
گور اگر لب واکند دروازه جمعیت است
همچوگردابم در این دریای توفان اعتبار
عمرها شدگوش برآوازه جمعیت است
سوختن خاکسترآراگشت مفت عافیت
شعله ما را نوید تازه جمعیت است
گل بقدر غنچه گردیدن پریشان می شود
تفرقه آیینه اندازه جمعیت است
خاکساریهای بیدل در پریشان مشربی
شاهد آشفتگی را غازه جمعیت است

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
یارب امشب آن جنون آشوب جان و دل  کجاست
آن خرام ناز کو آن عمر مستعجل کجاست
زورقی دارم  به غارت رفته توفان  یأس
جز کنار الفت آغوش اش دگر ساحل کجاست
تا به  کی تهمت نصیب داغ حرمان زیستن
آن شررخویی  که می زد آتشم در دل  کجاست
جنس آثار قدم آنگه به بازار حدوث
پرتو شمعی که من دارم درین محفل  کجاست
از تپیدن های دل عمری ست می آید به  گوش
کای حریفان آشیان راحت بسمل  کجاست
غیرجو افتاده ای  ای غافل از خود شرم دار
جز فضولی های تو  در ملک حق باطل کجاست
آبیاری های حرص اوهام خرمن می کند
هرکجا کشتی نباشد جلوه گر حاصل  کجاست
چون نفس عمری ست در لغزش قدم  افشرده ایم
دل اگر دامن نگیرد در ره ما گل  کجاست
بی نقابی برنمی دارد ادبگاه وفا
شرم لیلی گر نپوشد چشم ما محمل کجاست
احتیاج ما تماشاخانه اکرام اوست
رمز استغنا تبسم می کند سایل  کجاست
معنی ایجادیم از نیرنگ مشتاقان مپرس
خون ما رنگ حنا دارد کف قاتل  کجاست
شب به ذوق جستجوی خود در دل می زدم
عشق  گفت  این جا همین  ماییم  و بس بیدل کجاست

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
فنا مثالم و آیینه بقا اینجاست
کجا روم ز در دل که مدعا اینجاست
جبین متاعم و دکان سجده ای دارم
تو نیز خاک شو ای جستجو که جا اینجاست
به  گردی از ره او گر رسی مشو غافل
که التفات نگه های سرمه سا اینجاست
خیال مایل بی رنگی و جهان همه رنگ
چو غنچه محو دلم بوی آشنا اینجاست
ز گرد هستی اگر پاک گشته ای خوش باش
که حسن جلوه فروش است تا صفا اینجاست
کسی نداد نشان ازکمال شوکت عجز
جز اینقدرکه همه سرکشی دو تا اینجاست
دلیل مقصد ما بسکه ناتوانی بود
به هرکجاکه رسیدیم گفت جا اینجاست
پس از مطالعه نقش پا یقینم شد
که هرزه تازم و جام جهان نما اینجاست
نهفت راه تلاشم عرق فشانی شرم
گل است خاک دو عالم ز بس حیا اینجاست
سراغ لیلی خویش ازکه بایدم پرسید
که  گرد محملم و ناله درا اینجاست
خوش آنکه سایه صفت محو آفتاب شویم
که سخت نامه سیاهیم و عفوها اینجاست
چو چشم  آینه حیرت  سراغ نیرنگیم
ز خویش رفته جهانی و نقش پا اینجاست
غبار رفته به باد سحر به  گوشم  گفت 
که خلق بیهده جان می کند هوا اینجاست
به وصل لغزش پایی رسیده ام بیدل
بیا که دادرس سعی نارسا اینجاست

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
غلغل صبح ازل از دل عالم برخاست
کاتش  افتاد در بن  خانه  و آدم برخاست
خلقی از دود تعین به جنون  گشت علم
شمعهاگل به سر از شوخی پرچم برخاست
صنعتی داشت محبت که ز مضراب نفس
صد قیامت به خروش آمد و مبهم برخاست
نه همین اشک چکید ازمژه وخفت به خاک
هرچه افتاد ز چشم تر ما  کم برخاست
جوهر عقل درین  کارگه هوش  گداز
دید خوابی که چو بیدار شد ابکم برخاست
بال افسرده به تقلید چه پرواز کند
مژه بیهوده ز نظاره مقدم برخاست
عهد نقش قدم و سایه به عجز است قدیم
گر به گردون رسم از خاک نخواهم برخاست
فکر جمعیت دلها چقدر سنگین بود
آسمانها ته این بارگران خم برخاست
تاب یکباره برون آمدن از خوبش  کراست
شمع برخاست ازین محفل وکم کم برخاست
خاک خشکی به سر مزرع ما ریختنی  ست
ابر چون  گرد ازین بادیه بی غم برخاست
کس ندانست ازین بزم کجا رفت سپند
دوش با ناله دلی بود که توأم برخاست
گرد جولان توام لیک ندرد طاقت
آنقدر باش که من نیز توانم برخاست
به چه امید کنون پا به تعلق فشریم
تنگ شد آن همه این خانه که دل هم برخاست
چون سحر بیدل از اندیشه هستی بگذر
از نفس هرکه اثر یافت ز عالم برخاست

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
سوخت دل در محفل تسلیم و از جا برنخاست
شمع را آتش ز سر برخاست ازپا برنخاست
در تماشاگاه عبرت پر ضعیف افتاده ایم
بی عصا هرچند مژگان بود از ما برنخاست
می رود خلق از خود و برجاست آثار قدم
عالمی عنقا شد وگردی ز عنقا برنخاست
تا به قصرکبریا چندین فلک طی کردن ست
نردبانی چند بیش آنجا مسیحا برنخاست
آسمان هم اعتباری دارد از آزادگی
کرکسی برخاست از دنیا ز دنیا برنخاست
بیدماغی دیگر است و عرض همتها دگر
از جهان  زینسان که  دل  برخاست  گویا برنخاست
پا به سنگ و دعوی پرواز ننگ اگهی  ست
نام هرگز جز در افواه از نگینها برنخاست
ما و من از صاف طبعان انفعال فطرت است
تا فرو ناورد سر قلقل ز مینا برنخاست
تهمت وضع غرور از ناتوانی می کشیم
ناله تعظیم غم دل بود از ما برنخاست
دامن دل از غبار آه چین پیدا نکرد
از تلاش  گربادی چند صحرا برنخاست
بیدل از نشو و نمای ما کسی آگاه نیست
آبله نبر قدم فرسوده شد پا برنخاست

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
بی شکست از پرده سازم نوایی برنخاست
ناامیدی داشتم دست دعایی برنخاست
سخت بی رنگ است نقش وحدت عنقایی ام
جستجوها خاک شد گردی ز جایی برنخاست
اشک مجنونم که تا یأسم ره دامان گرفت
جز همان چاک گریبان رهنمایی برنخاست
هرکه ازخودمی رودمحمل به دوش حسرت است
گرد ما واماندگان هم بی هوایی برنخاست
جزنفس در ماتم دل هیچ کس دستی نسود
از چراغ کشته غیر از دوده هایی برنخاست
قطع اوهام تعلق آنقدر مشکل نبود
آه از دل ناله تیغ آزمایی برنخاست
عجز و طاقت جوهرکیفیت یکدیگرند
برکرم ظلم است اگر دست گدایی برنخاست
دیگر از یاران این محفل چه باید داشت چشم
صد جفا بردیم و زینها مرحبایی برنخاست
ساز ما عاجزنوایان دست برهم سوده بود
عمر در شغل تأسف رفت و وایی برنخاست
خاک شد امید پیش از نقش بستنهای ما
شعله تا ننشست داغ از هیچ جایی برنخاست
جلوه درکار است اما جرأت نظاره کو
از بساط عجز ما مژگان عصایی برنخاست
در زمین آرزو بیدل املها کاشتیم
لیک غیر از حسرت نشو و نمایی برنخاست

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
زیر گردون طبع آزادی نوایی برنخاست
بس که پستی داشت این گنبد صدایی برنخاست
هرکه دیدیم از تعلق در طلسم سنگ بود
یک شرر آزاده ازخودجدایی برنخاست
عمر رفت و آه دردی از دل ما سر نزد
کاروان بگذشت و آواز درایی برنخاست
اینکه می نالیم عرض شکوه بیدردی  است
ورنه از ما ناله درد آشنایی برنخاست
کشتی خود با خدا بسپار کز توفان یأس
عالمی شد غرق و دست ناخدایی برنخاست
در هجوم  آباد ظلمت سایه پر بی  آبروست
مفت خود فهمید اگر اینجا همایی برنخاست
مفلسان را مایه شهرت همان دست تهی ست
تا به قید برگ بود از نی نوایی برنخاست
خوش نگون بختم که در محراب طاق ابروش
دیده ام را یک مژه دست دعایی برنخاست
دهر اگر غفلت رواج جهل باشد باک نیست
جلوه ها بیرنگ بود آیینه رایی برنخاست
خاطر ما شکوه ای از جور گردون سر نکرد
بارها بشکست و زین مینا صدایی برنخاست
گر زمین برخیزد از جا نقش پا افتاده است
زین طلسم  عجز چون  من بی عصایی برنخاست
در هوای مقدمش بیدل به خاک انتظار
نقش پا گشتیم لیک آواز پایی برنخاست

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
تنم ز بند لباس تکلف آزاد است
برهنگی بi برم خلعت خداداد است
نکرد زندگی ام یک دم از فنا غافل
ز خود فرامشی من همیشه دریاد است
هجوم شوق ندانم چه مدعا دارد
ز سینه تا سرکویت غبار فریاد است
چه نقشهاکه نبست آرزو به پرده شوق
خیال موی میان توکلک بهزاد است
مشو ز ناله نی غافل ای نشاط پرست
که شمع انجمن عمر روشن از باد است
حدیث زهد رهاکن قلندری آموز
چه جای دانه تسبیح و دام اوراد است
صفای سینه غنیمت شمار و عشرت کن
که کار تیره دلان چون غبار بر باد است
ز سایه مژه اوکناره گیر ای دل
تو خسته بالی و این سبزه دست صیاد است
غبار هستی من ناله می دهد بر باد
دگر چه می کنی ای اشک وقت امداد است
ز هست خویش مزن دم که در محیط ادب
حباب را نفس سرد خویش جلاد است
به قید جسم سبکروح متهم نشود
شرر اگر همه در سنگ باشد آزاد است
نجات می طلبی خامشی گزین بیدل
که درطریق سلامت خموشی استاد است

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
درآن مقام که عرض جلال معبود است
غبار نیستی ماست آنچه موجود است
جهان بی جهتی قابل تعین نیست
به هرطرف که اشارت کنیم محدود است
مشو محاسب غفلت به علم یکتایی
احد شمردنت اینجا حساب معدود است
خموش تا نفست ما و من نینگیزد
نهال شعله به هرجاست ریشه اش دود است
ز نقد و جنس خود آگه نه ای درتن بازار
اگر به فهم زبان هم رسیده ای سود است
نیاز تا نبری  رمز ناز نشکافی
به هرکجا اثر سجده ای ست مسجود است
بیاض دیده یعقوب ناامیدی نیست
در انتظار بهی  داغ ما نمکسود است
ز سرنوشت مپرسید منفعل رقمیم
جبین خطی که نشان می دهد نم اندود است
قبول اگر طلبی  نیستی گزین بیدل
که غیرخاک شدن هرچه هست مردود است

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
هرچه از مدت هست و بود است
دیرها پیش خرام زود است
نفی ات اثبات حقیقت دارد
خاک گشتن همه جا موجود است
اگر از بندگی آگاه شوی
هر طرف سجده کنی  معبود است
چشم شبنم همه اشک است اینجا
بوی این  گلشن عبرت دود است
رنگ این باغ شکستی دارد
برگ گل دامن چین آلود است
خود فروشی اگرت مطلب نیست
به شکست آینه دادن جود است
بی تکلف به هوس باید سوخت
چوب تعلیم محبت  عود است
سرخط حسن  که دارد امروز
لوح آیینه بهاراندود است
آنکه آن سوی جهاتش خوانی
تا تو محو جهتی محدود است
بیدل از ظاهر و مظهر بگذر
جلوه  تا آینه  نامشهود است

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مسدس مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U -
کاهش طبع من از فطرت بیباک خود است
شمع را برق فنا شعله ادراک خود است
غیر مشکل که شود دام اسیران وفا
قفس وحشت صبحم جگر چاک خود است
برنگردیم سر از دایره حیرانی
شبنم ما نگه دیدهء نمناک خود است
رنگ بیتابی دل از نفس من پیداست
گردن شیشه این باده رگ تاک خود است
طوبی اینجا ثمرش قابل دلبستن نیست
زاهد از بیخبری ریشه مسواک خود است
گر دل از شرم  کرم آب شود ایثار است
ور نه  گوهر همه  جا عقده امساک خود است
نیست دل را چو شکست انجمن عافیتی
صدف  گوهر ما سینه صد چاک خود است
گردباد از نفس سوخته دامی دارد
صید این بادیه در حلقه فتراک خود است
ضرر و نفع جهان است به نسبت ورنه
زهر در عالم خود صاحب تریاک خود است
دل به خون می تپد از شوخی جولان نفس
موج بیتابی این بحر ز خاشاک خود است
شعله را سجده گهی نیست چو خاکستر خویش
جبهه ما نقط دایره خاک خود است
بیدل از ساده  دلی آینه لبریز صفاست
آب این چشمه ز موج نظر پاک خود است

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
نیک و بدم از بخت بدانجام سفید است
چندان  که سیاه است نگین نام سفید است
سطری ننوشتم که نکردم عرق از شرم
مکتوب من از خجلت پیغام سفید است
بر منتظران صرفه ندارد مژه بستن
در پرده همان دیده بادام سفید است
ای غره ی جاه این همه اظهار کمالت
حرفی چو مه نو ز لب بام سفید است
بر اهل صفا ننگ  کدورت نتوان بست
این شیر اگر پخته وگر خام سفید است
ناصافی دل آینه  ی وصل نشاید
ای بیخردان جامه احرام سفید است
پوچ است تعلق چو ز مو رفت سیاهی
در پینه  کنون رشته این دام سفید است
صبحی به سیاهی نزد از دامن این دشت
چندان که نظر کار کند شام سفید است
از چرخ کهن درگذر و کاهکشانش
فرسودگیی از خط این جام سفید است
از خویش برآ منزل تحقیق نهان نیست
صد جاده درین دشت به یک گام سفید است
چون دیده قربانی ات از ترک تماشا
بیدل همه جا بستر آرام سفید است

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
تا نفس باقی است دردل ر نگ کلفت مضمراست
آب این آیینه ها یکسرکدورت پرور است
فکر آسودن به شور آورده است این بحر را
در دل هر قطره جوش آرزوی گوهر است
ساز آزادی همان گرد شکست آرزوست
هرقدر افسرده گردد رنگ سامان پر است
ای حباب بیخبر از لاف هستی دم مزن
صرف کم دارد نفس را آنکه آبش بر سر است
دستگاه کلفت دل نیست جز عرض کمال
چشمه آیینه گر خاشاک درد جوهر است
اهل دنیا عاشق جاهند از بی دانشی
آتش سوزان به چشم کودک نادان زر است
مرگ ظالم نیست غیر از ترک سودای غرور
شعله ازگردنکشی کر بگذرد خاکستر است
راز ما صافی دلان پوشیده نتوان یافتن
هرچه دارد خانه آیینه بیرون در است
می  کند زاهد تلاش صحبت میخوارگان
این هیولای جنون امروز دانش پیکر است
درطلسم حیرت ما هیچ کس را بارنیست
چشم قربانی کمینگاه خیال دیگر است
گاه گاهی گریه منع انفعالم می کند
جبهه کم دارد عرق روزی که مژگانم تر است
بیدل از حال دل کلفت نصیب ما مپرس
وای برآیینه ای کان رانفس روشنگر است

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
خاک غربت کیمیای مردم نیک اختر است
قطره درگرد یتیمی خشک چون شدگوهراست
موج شهرت درکمین خامشی پر می زند
مصرع برجسته آهنگی زتار مسطراست
زشتی اعمال دارد برق نفرین در بغل
شاهد حسن عمل را جوش تحسین زیور است
منصب گوهرفروشی نیست مخصوص صدف
هر نوایی کز لب خاموش جوشدگوهر است
از مآل جستجوهای نفس آگه نی ام
اینقدر دانم که سیر شعله تا خاکستر است
مهر خاموشی ست چون آیینه سرتا پای من
گر به عرض گفتگوآیم زبانم جوهر است
این معما جز دم تیغ تو نگشایدکسی
کز هزاران عقده ام یک عقده سودا سر است
می خروشد عشق واز هم می گدازد پیکرم
نعره شیر این نیستان را به آتش رهبر است
گر مرا اسباب پروازی نباشدگو مباش
طایر رنگم  شکست خاطرم  بال و پر است
همچو شبنم در طلسم دامگاه این چمن
مرغ ما را فیض آب و دانه ازچشم تر است
راحت جاوید فقر از جاه نتوان یافتن
خاک ساحل قیمت خودگر شناسدگوهر است
کعبه جو افتاد شوخیهای طاقت ورنه من
هرکجا از پا نشینم آستان دلبر است
جوش دانش اقتضای صافی دل می کند
خانه آیینه را جاروب زلف جوهر است
مرگ را در طینت آسوده طبعان راه نیست
آتش یاقوت بیدل ایمن از خاکستر است

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
خاموشی ام جنونکده شور محشر است
آغوش حیرت نفسم ناله پرور است
داغ محبتم در دل نیست جای من
آنجاکه حلقه می زنم از دل درونتر است
بی قدر نیستم همه گر باب آتشم
دود سپند من مژه چشم مجمر است
آرام نیست قسمت داناکه بحر را
بالین حباب و وحشت امواج بستر است
از عاجزان بترس که آیینه محیط
چون گل  به جنبش نفس باد ابتراست
پیوند دل به تار نفس دام زندگی ست
درپای سوزنت گرهته لنگر است
در بحر انتظارکه قعرش پدید نیست
اشکی که بر سر مژه ای سوخت گوهر است
جزوهم نیست نشیه شور دماغ خلق
بدمستی سپهر هم ازگردش سر است
نقشی نبست حیرت ما از جمال یار
چشم امید دیگر و آیینه دیگر است
ما را ز فکرمعنی باریک چاره نیست
در صیدگاه ما همه نخجیر لاغر است
پیچیده ایم نامه پرواز در بغل
رنگ شکستگان پر و بال کبوتر است
آیینه در مقابل ما داشتن چه سود
تمثال عجز ناله زنجیر جوهر است
ضبط سرشک ما ادب انفعال اوست
گرحسن برعرق نزند چشم ما تراست
بیدل به فرق خاک نشینان دشت عجز
چون جاده نقش پایی اگر هست افسر است

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
در تپش آباد دهر حیرت دل لنگر است
مرکز دور محیط آب رخ گوهر است
چرخ ز سرگشتگی گرد سحر سازکرد
سودن صندل همان شاهد دردسر است
لاف هنر بیهده ست تا ننمایی عمل
تیغ نگردد چنارگر همه تن جوهر است
نیست غبار اثر محرم جولان ما
کز عرق شرم عجز راه فضولی تر است
رشته ساز امید درگره عجز سوخت
شوق چه شوخی کند ناله نفس پرور است
رهرو تسلیم را راحله افتادگی
قافله عجز را خاک شدن رهبر است
تا به قبولی رسی دامن ایثارگیر
شامه آفاق را صیت کرم عنبر است
بحث عدو را مده جز به تغافل جواب
زانکه حدیث درشت درخورگوش کر است
دام تپشهای دل حسرت سیر فناست
شعله بیتاب ما بسمل خاکستر است
روی که دارد عرق  دیده سرشک آشناست
زلف که در تاب رفت نسخه دل ابتر است
چاک گریبان ما سینه به صحراگشود
تنگی خلق جنون این همه وسعتگراست
بیدل از این انجمن سرخوش دردیم و بس
بزم چو باشد شراب آبله اش ساغر است

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
دوری منزلم از بسکه ندامت اثر است
سودن دست ز پا یک دو قدم پیشتر است
عالمی سوخت  نفس  در طلب و رفت به باد
فکر شبگیر رها کن  که همینت سحر است
قطره ما به طلب پا زد و از رنج آسود
بی دماغی چقدر قابل وضع گهر است
تا خموشی نگزینی حق و باطل باقی ست
رشته ای راگره جمع نسازد دو سر است
رنج خفت مکش از خلق به اظهارکمال
نزد این طایفه بی عیب نبودن هنر است
در چنین عرصه که عام است پرافشانی شوق
مشت خاک تواگرخشک فروماند تر است
دعوی عشق و سر از تیغ جفا دزدیدن
در رگ حوصله  خونی  که  نداری  جگر است
طینت راست روان کلفت تلخی نکشد
گره نی لب چسبیده ذوق شکر است
هرکس از قافله موج گهر آگه نیست
روش آبله پایان خیالت دگر است
خواب فهمیده ای و در قفس پروازی
باخبر باش  که بالین تو موضوع پر است
این شبستان گرهی نیست که بازش نکنند
به تکلف هم اگر چشم گشایی سحر است
ترک هستی کن و از ذلت حاجت به درآی
تا نفس باب سوال است غنا دربه   در است
ما و من تعبیه صنعت استاد دلیم
قلقل شیشه صدای نفس شیشه گر است
هرکجا آینه دکان هوس آراید
پر به تمثال منازید نفس در نظر است
بیدل از عمر مجو رسم عنان گرداندن
قاصد رفته ما بازنگشتن خبر است

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
شعله بی بال وپر سجده گر اخگر است
سعی چو پستی گرفت آبله ی پا سر است
باعث لاف غرور نیست جز اسباب جاه
دعوی پروازها در خور بال و پر است
عرض هنر می دهد دل ز خم و پیچ آه
آینه داغ اگر دود کشد جوهر است
خواری دیوان دهر عزت ما بیش کرد
فرد چو باطل شود سر ورق دفتراست
چند زند همتم فال بنای امل
رشته نومیدیی دارم و محکم  تر است
ناله ز هر جا دمد بی خلش درد نیست
زخمه رگ ساز را تیزتر ز نشتر است
اهل دل آتش دم اند بین که به روی محیط
آبله های حباب از نفس گوهر است
یار در آغوش تست هرزه به هرسو متاز
دیده ی بینا طلب جلوه نگه  پرور است
نیست بساط جهان  قابل دلبستگی
ریشه ما چون نفس در چمن دیگر است
شیوه تغافل خوش است ورنه به این برق حسز
تا تو نظرکرده ای آینه خاکستر است
غیرفنا نگسلد بند غرور نفس
رشته این شمع را عقده کشا صرصر است
بیدل از آشوب دهر سرن کشیدی به جیب
زورق توفانی ات بیخبر از لنگر است

وزن: مُفْتَعِلُنْ فاعِلُنْ مُفْتَعِلُنْ فاعِلُنْ
بحر: منسرح مطوی مکشوف
نشانه‌های عروضی: - U U - | - U - | - U U - | - U -
وحشت مدعا جنون ثمر است
ناله بال فشانده ی اثر است
سوختن نشیه طراوت ماست
شمع از داغ خویش گل به سر است
شب عشرت غنیمت غفلت
مژه  گر باز می کنی سحر است
سنگ در دامن امید مبند
فرصت آیینه داری شرر است
ساز نومیدی اختیاری نیست
خامشی ناله شکست پر است
نتوان خجلت مراد کشید
ای خوش آن یاله ای  که بی اثر ا ست
اشک گر دام مدعا طلبیست
چشم ما از قماش گریه تر است
وضع این بحر سخت بی پرواست
ورنه هر قطره قابل گهر است
سایه تا خاک پر تفاوت نیست
از بقا تا فنا همین قدر است
درد کامل دلیل آزادیست
تا نفس ناله نیست در جگر است
همچو آیینه بسکه دلتنگیم
خانه ما برون نشین در است
بیدل از کلفت شکست منال
بزم هستی دکان شیشه گر است

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -
به خوان لذت دنیا گزند بسیار است
ترنجبینی اگر هست بر سر خار است
به باد رفته ذوق فضولییم همه
سر هوا طلبیها حباب دستار است
عنان وحشت مجنون ما که می گیرد
ز فرق تا به قدم  گردباد چین دار است
به پاس راحت دل این قدر زمینگیریم
خیال آبله ضبط عنان رفتار است
به محفلی که دل احیای معرفت دارد
لب خموش چراغ مزار اظهار است
غم تحیر حسن قبول باید خورد
نه هرکه آینه پرداخت باب دیدار است
به وادیی  که مرا داغ انتظار تو سوخت
به چشم نقش قدم خاک نیز بیدار است
نگاه اگر به خیال تو گردن افرازد
مژه بلندی انگشتهای زنهار است
وفا ستمکش ناموس ناتوانایی ست
به پای هرکه خورد سنگ بر سرم بار است
کشیده سعی هوس رنج دشت و در ورنه
رهی که پای تو نسپرده است هموار است
حیا کنید به پیری ز وانمود طرب
سحر چو آینه گیرد نفس شب تار است
چه ممکن است ز افتادگی  گذشتن ما
که خوابناک ضعیفیم و سایه دیوار است
به این  گرانی دل بیدل از من مأیوس
صدا اگر همه گردد بلند کهسار است

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
اشک یک لحظه به مژگان بار است
فرصت عمر همین مقدار است
زندگی عالم آسایش نیست
نفس آیینه این اسرار است
بسکه گرم است هوای گلشن
غنچه اینجا سر بی دستار است
شیشه ساز نم اشکی نشوی
عالم از سنگدلان  کهسار است
خشت داغی ست عمارتگر دل
خانه آینه یک دیوار است
میکشی سرمه عرفان نشود
بینش از چشم قدح دشوار است
همچو آیینه اگر صاف شوی
همه جا انجمن دیدار است
گوش کو تا شود آیینه راز
ناله ما نفس بیمار است
دردگل کرد زکفر و دین شد
سبحه اشک مژه  زنار است
نیست گرداب صفت آرامم
سرنوشتم به خط پرگار است
از نزاکت سخنم نیست بلند
از صدا ساغرگل را عار است
غافل از عجز نگه نتوان بود
آسمانها گره این تار است
نکشد شعله سر از خاکستر
نفس سوختگان هموار است
بیدل از زخم بود رونق دل
خنده گل نمک گلزار است

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مسدس مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U -