cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
ز بال نارسا بر خویش پیچیده است پروازم
لب خاموش دایم در قفس دارد چو آوازم
چو تمثالم نهان از دیده های اعتبار اما
همان آیینه بی اعتباربهاست غمازم
نفس  گر می کشم قانون حالم می خورد بر هم
چو ساز خامشی با هیچ آهنگی نمی سازم
خیالی می کشد مخمل  کدامین راه و کو منزل
سوار حیرتم در عرصه آیینه می تازم
درین گلشن  که سامان من و ما باختن دارد
چو گل سرمایه ای دیگر ندارم رنگ می بازم
ز شمع  کشته داغی هم اگر یابی غنیمت دان
نگاه حیرت انجامم تماشا داشت آغازم
ندارد ذره موهوم بی خورشید رسوایی
تو کردی جلوه و افتاد بر رو تخته رازم
شدم خاک و فرو ننشست توفان غبار من
هنوز از پرده ساز عدم می جوشد آوازم
ز درد سعی ناپیدای تصویرم چه می پرسی
سرا پا رنگم اما سخت بیرنگ است پروازم
بنازم خرمی های بهارستان غفلت را
شکستن فتنه توفانست و من بر رنگ می نازم
به رنگ چشم مشتاقان ز حیرت بر نمی آیم
همان یک عقده دارم تا قیامت  گر کنی بازم
ند انم عذر این غفلت چه خواهم خواستن بیدل
که حسنش خصم تمثالست و من آیینه پردازم

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
ز فیض  ناتوانی مصرعی در خلق ممتازم
چو ماه نو به یک بال آسمان سیر است پروازم
به یاد چشمی از خود می روم ای فرصت امدادی
که ازگردش رسد رنگی به آن پیمانه نازم
نوای فرصتم آهنگ عبرت نغمه عمرم
مپرس از نارسایی تا چه دارد رشته سازم
به هجرت گر نی ام دمساز آه و ناله معذورم
شکست خاطرم در سرمه خوابیده ست آوازم
ز حیرت در کفم سر رشته ای داده ست پیدایی
که تا مژگان بهم می آید انجام است آغازم
تماشاخانه حسنم بقدر محوگردیدن
تحیر بسکه لنگر می کند آیینه می سازم
بهار آمد جنون از ششجهت سر پنجه می بازد
چوگل من هم درین  گلشن  گریبانی بپردازم
طلسم غنچه توفان بهاری در قفس دارد
دو عالم رنگ و بوی اوست هر جا گل  کند رازم
چو صبح انکار عجزم نیست از اصناف آگاهی
غباری را به گردون برده ام کم نیست اعجازم
غرور خودنمایی ها به این زحمت نمی ارزد
به رنگ شمع چند از سر بریدن  گردن افرازم
به آسانی ز بار زندگی رستن نمی باشد
مگر پیری خمی پیدا کند کز دوشش اندازم
به هر واماندگی از ساز وحشت نیستم غافل
صدایی هست بیدل در شکست رنگ پروازم

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
به حیرت خویش را بیگانه ادراک می سازم
جنون ناتوانم جیب مژگان چاک می سازم
تماشاهاست نیرنگ تحیرگاه الفت را
تو با آیینه و من با دل غمناک می سازم
به چندین آرزو می پرورم یک آه نومیدی
نهال شعله ای سیراب ازین خاشاک می سازم
ندارد پنجه آفت کمین جیب عریانی
چو گل جرم لباسست اینکه من با خاک می سازم
همای لامکان پروازم و از بی پر و بالی
به پسی مانده ام چندانکه با افلاک می سازم
به چندین نشیه بودم محو مژگان سیه مستی
کنون با سایه واری از نهال تاک می سازم
خیال از چین ابرویی تبسم می کند انشا
به ناموس محبت زهر را تریاک می سازم
غرور اعتبار از قطره ام صورت نمی بندد
به تدبیر گهر آبی  که دارم خاک می سازم
شکار افکن چو خون صیدم از ره برنمی دارد
ز نومیدی به خود می پیچم و فتراک می سازم
در این ماتمسرا بیدل مپرس از کسوت شمعم
ز من تا آستینی هست مژگان پاک می سازم

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
به ذوق جستجویت جیب هستی چاک می سازم
غباری می دهم بر باد و راهی پاک می سازم
به چندین عبرت از دل قطع الفت می کند آهم
فسانها می زنم کاین تیغ را بیباک می سازم
در آن عالم که انداز عروجی می دهم سامان
سری می آورم درگردش و افلاک می سازم
نمی دانم چسان کام امید از عافیت گیرم
که من در بیخودیها نیز با ادراک می سازم
به هر تقدیر خورشیدیست سامان غبار من
به گردون  گر ندارم دسترس با خاک می سازم
به عشقت تا ز ننگ وضع بی دردی برون آیم
جبین را هم ز خجلت دیده نمناک می سازم
به این انداز نتوان ریشه سامان دویدن شد
دلی چون آبله پا مزد سعی تاک می سازم
ز استغنای نومیدیست با من دست افسوسی
که  گر بر هم زنم نقش دو عالم پاک می سازم
به عریانی تظلم نیز از من چشم می پوشد
اگر باشد گریبان تا در دل چاک می سازم
طمع را چاره دشوار است از ناز خسان بیدل
به دندان تا توانم ساخت با مسواک می سازم

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
نفس را بعد ازین در سوختن افسانه می سازم
چراغی روشن از خاکستر پروانه می سازم
به فکر گوهر افتاده ست موج بیقرار من
کلید شوق از آرام بی دندانه می سازم
خیال مصرع یکتایی اش بی پرده می گردد
به مضمونی  که خود را معنی بیگانه می سازم
نی ام آیینه اما در خیالش صنعتی دارم
که تا نقش تحیر می کشم بتخانه می سازم
سرا پا خار خارم سینه چاک طره یارم
به جسمم استخوان تا صبح  گردد شانه می سازم
محبت در عدم بی نشیه نپسندد غبارم را
همان گرد سرت می گردم و پیمانه می سازم
رم لیلی نگاهان  گرد تعمیر جنون دارد
چو وحشت در سواد چشم آهو خانه می سازم
عقوبتها گوارا کرد بر من بی پر و بالی
قفس چندان که تنگی می نماید دانه می سازم
دما غ طاقتی  کو تا توان  گامی ز خود رفتن
سرشکی ناتوانم لغزشی مستانه  می سازم
سر و برگ تسلی دیده ام وضع  عبارت را
برای یکمژه خواب اینقدر افسانه می سازم
به کام عشرتم گر واگذاری حاصل امکان
دو عالم می دهم برباد و یک دیوانه می سازم
مبادا بیدل آن گنجی که می گویند من باشم
مرا هم روزگاری شد که با وبرانه می سازم

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
چو سرو از ناز بر جوی حیا بالیدنت نازم
چو شمع از سرکشی در بزم دل نازبدنت نازم
همه موج شکفتن می چکد از چین پیشانی
گلستان حیا در غنچگی پیچیدنت نازم
گهی از خنده کاهی از تغافل می بری دل را
دقایقهای ناز دلبری فهمیدنت نازم
به بازار تمناگوهر بحر تغافل را
به میزان عیاری هر زمان سنجیدنت نازم
زبان شانه می گوید به زلف فتنه پیرایت
که با این سرکشیها گرد سر گردیدنت نازم
ز شبنم اشک می ریزد صبا ای غنچه بر پایت
به حال گریه آشفتگان خندیدنت نازم
به دست مردمان دیده صبح وصل او بیدل
گل حیرت ز گلزار تماشا چیدنت نازم

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
زرنگ ناز چون گل بزم عشرت چیدنت نازم
چو شمع از شوخی  برق نگه بالیدنت نازم
ز خاموشی به هم پیچیده ای شور قیامت را
به جیب غنچه توفانهای  گل دزدیدنت نازم
نبود این دشت ای پای تمنا قابل جولان
به رنگ اشک در اول قدم لغزیدنت نازم
همه لطفی و از حال من بیدل نه ای غافل
نظر پوشیده سوی خاکساران دیدنت نازم

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
قیامت  کرد گل در پیرهن بالیدنت نازم
جهان شد صبح  محشر زیر لب خندیدنت نازم
در آغوش نگه  گرد سر بیتابی ات  گردم
به تحریک نفس چون بوی  گل  گردیدنت نازم
عتاب بحر رحمت جوش عفوی دیگر است اینجا
گناه بیگناهی چند نابخشیدنت نازم
تغافل در لباس بی نقابی اختراع است این
جه انی را به شور آوردن و نشنیدنت نازم
تحیر عذرخواهست از خیال  گردش  چشمی
که با این  سرگرانی گرد دل گردیدنت نازم
نبود ای اشک این  دشت ندامت قابل جولان
در اول  گام از سر تا قدم لغزیدنت نازم
نفس در آینه بیش از دمی صورت نمی بندد
درین وحشت سرا چون حسرت آرامیدنت نازم
متاع  کاروان ما همین یک پنبه  گوش است
اثر دلال عبرت چون جرس نالیدنت نازم
نفس در عرض وحشت ناز آزادی نمی خواهد
قبا عریانی و آنگاه دامن چیدنت نازم
کی ام من تا بنازم بر خود از اندیشه نازت
به خود نازیدنت نازم به خود نازیدنت نازم
عتاب از چین پیشانی ترحم خرمنست اینجا
تبسم  کردن و تیغ غضب یازیدنت نازم
تکلم اینقدر الفت پرست خامشی تا کی
قیامت در نقاب برگ گل دزدیدنت نازم
رموز قطره جز دریا کسی دیگر چه می داند
دلت دردست و از من حال دل پرسیدنت نازم
تغافل صد نگه می پرسد احوال من بیدل
مژه نگشوده سوی خاکساران دیدنت نازم

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
به لب حرف طلب دزدم به دل شور هوس سوزم
خیال خام من تا پختگی  گیرد نفس سوزم
هوس پردازی ام از سیر مقصد باز می دارد
چراغم در ره عنقاست  گر بال مگس سوزم
دلیل کاروان وحشتم افسردگی تا کی
خروشی گل کنم شمعی به فانوس جرس سوزم
ز یأس مدعا تا چند باشم داغ خاموشی
مدد کن ای نفس تا در بر فریادرس سوزم
خزان رنگ مطلب آنقدر دارد به سامانم
که عالم در فروغ شمع غلتد گر نفس سوزم
ز وهم عجز خجلت می کشم در بزم یکتایی
چه سازم عشق مختار است و می خواهد هوس سوزم
به رنگ حیرت آیینه غیرت شعله ای دارم
که  گر روشن شود جوهر به جای خار و خس سوزم
سپند آهی به درد آورد و بیرون جست ازین محفل
شرر واری ببال ای ناله تا من هم قفس سوزم
جهان جلوه چون آیینه رفت از دیده ام بیدل
تحیر امتیازم سوخت از داغ چه کس سوزم

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
شرار سنگم و در فکر کار خویش می سوزم
به چشم بسته شمع انتظار خویش می سوزم
نمی خواهم نفس ساز دل بی مدعا باشد
هوا تا صاف تر گردد غبار خویش می سوزم
فسردن گاه امکان را محال است آتش دیگر
چو برق از جرات بی اختیار خویش می سوزم
اگر آسوده ام خواهی به محفل چهره ای بگشا
سپندی جای خویش اول قرار خویش می سوزم
نمی دانم چه آتش بر جگر دارد شرار من
که هر جا می شود چشمم دچار خویش می سوزم
خرام فرصت کارم  وداع الفت یارم
به هر دل داغ واری یادگار خویش می سوزم
درین  گلزار عبرت باد در دست است  کوششها
عبث همچون نفس رنگ بهار خویش می سوزم
نه نور خلوتم نی ساز محفل شعله شمعم
به هر جا می فروزم بر مزار خویش می سوزم
دم نایی به ذوق ناله آسودن نمی داند
نفسها در قفای نی سوار خویش می سوزم
هوای عالم غفلت تحیر شعله ای دارد
که در آغوش خود دور از کنار خویش می سوزم
نفس وقف تمناها نگه صرف تماشاها
دماغی دارم و درگیر و دار خویش می سوزم
نواهای دل افسرده بر گوشم مزن بیدل
که من از شرم سنگ بی شرار خویش می سوزم

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
آمد ز گلشن ناز آن جوهر تبسم
دل درکف تغافل  گل بر سر تبسم
خط جوش خضر دارد بر چشمه خیالش
یا خفته خاکساری سر بر در تبسم
مستی ادب طرازست یا چشم نیم بازست
یا ناتوان نازست بر بستر تبسم
شمع کدام بزمی ای نسخه تغافل
صبح کدام شامی ای پیکر تبسم
از غنچه عتابت گلچین التفاتیم
ای جبهه تو از چین روشنگر تبسم
زنهار جرعه ناز از رنگ پا نگیری
خون می کنی چو مینا در ساغر تبسم
آورد خط نازی بر قتل بیگناهان
یک مهر بوسه باقیست بر محضرتبسم
ای آه خفته در خون چاک دلت مبارک
آن غنچه تغافل دارد سر تبسم
گربرق خونفشان شد یا شعله خصم جان شد
بسمل نمی توان شد بی خنجر تبسم
عرض طرب وبال است در عشق ورنه من هم
چون غنچه ام سراپا بال و پر تبسم
آن به  که شبنم ما زین باغ پرفشاند
چون اشک پر غریبیم درکشور تبسم
از صبح باغ امکان غافل مباش بیدل
بی گرد فتنه ای نیست این لشکر تبسم

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - - | - - U | - U - -
واکرد صبح آهی بر دل در تبسم
تا آسمان فشاندم بال و پر تبسم
دل بی تو زین گلستان یاد شکفتنی کرد
بردم ز جوش زخمش تا محشر تبسم
ما را به رمز اعجاز لعل تو آشنا کرد
شاید مسیح باشد پیغمبر تبسم
گر حسن در خور ناز عرض بهار دارد
من هم بقدر حیرت دارم سر تبسم
تا چشم باز کردم صد زخم ساز کردم
در حیرتم چو می خواند افسونگر تبسم
امید ما بهار است از چین ابروی ناز
یارب مباد تیغش بی جوهر تبسم
نتوان ز لعل خوبان قانع شدن به بوسی
گردیدن ست چون خط گرد سر تبسم
ای هوش بی تأمل از لعل یار بگذر
بی شوخی خطی نیست آن مسطر تبسم
از صبح هستی ما شبنم نکرد اشکی
پر بی نمک دمیدیم از منظر تبسم
ای صبح رنگ عشرت تا کی بقا فروشد
مالیده  گیر بر لب خاکستر تبسم
بیدل ز معنی دل خوش بیخبر گذشتی
این غنچه بود مهری بر دفتر تبسم

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - - | - - U | - U - -
باز از جهان حسرت دیدار می رسم
آیینه در بغل به در یار می رسم
خوابم بهار دولت بیدار می شود
هر چند تا به سایه دیوار می رسم
زین یک نفس  متاع  که  بار دل است و بس
شور هزار قافله در بار می رسم
میخانه حضور خیال نگاه کیست
جام دماغ دارم و سرشار می رسم
نازم به دستگاه ضعیفی که چون خیال
در عالمی که اوست من زار می رسم
ای رنگهای رفته به مژگان غلو کنید
از یک گشاد چشم به گلزار می رسم
غافل نی ام ز خاصیت مژده وصال
می بالم آنقدر که به دلدار می رسم
هر چند نیست چون ثمرم پای اختیار
راهم به منزلی ست که ناچار می رسم
جسم  فسرده  را سر و برگ طلب  کجاست
دل آب می شود که به رفتار می رسم
شبنم به غیر سجده چه دارد به پای گل
من هم در آن چمن به همین کار می رسم
بیدل چنانکه سایه به خورشید می رسد
من نیز رفته رفته به دلدار می رسم

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
از ضعف بسکه در همه جا دیر می رسم
تا پای خود چو شمع  به شبگیر می رسم
وهم علایق از همه سو رهزن دل است
پا درگل خیال به صد قیر می رسم
برنقش پای شمع تصور حنا مبند
من رنگها شکسته به تصویر می رسم
رنگ بنای صبح ز آب وگل فناست
بر باد می روم  که به تعمیر می رسم
از کام حرص لذت طفلی نمی رود
دندان شکسته باز پی شیر می رسم
بگذار چون سحر فکنم طرح فرصتی
گرد رمی ز دور نفس گیر می رسم
خواب عدم فسانه هستی شنیده است
شادم کزین بهانه به تعبیر می رسم
چون شمع رنگم از چه بهارآفریده است
کز هر نگه به صد گل تغییر می رسم
از نارسایی ثمر خام من مپرس
تا رنگ زرد نیز همان دیر می رسم
آسان نمی رسد به تسلی جنون من
چون ناله رفته رفته به زنجیر می رسم
ای قامت خمیده دو گام آرمیده رو
من هم به تو همین که شدم پیر می رسم
همدم چو فرصت از دو جهان قطع  الفت است
بر هر چه می رسم دم شمشیر می رسم
بیدل همین قدر اثرم بس که گاهگاه
بر گوش ناسخن شنوان تیر می رسم

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
تا نفس آب زندگیست هیچ به بو نمی رسم
با تو چنانکه بیخودم بی  تو به تو نمی رسم
خجلت هستی ام چو صبح  در عدم آب می کند
جیب چه رنگ بر درم من  که به بو نمی رسم
در سر کوی میکشان نشیه خجلتم رساست
دست شکسته دارم و تا به سبو نمی رسم
گرنه فسونگرست چرخ خلق خراب ناز کیست
هیچ به سا ز حسن این آبله رو نمی رسم
سجده گه امید نیست معبد بی نیازی ام
تا نگدازد آرزو من به وضو نمی رسم
رنج طلب  کشم چرا کاین ادب شکسته پا
می کشدم به منزلی  کز تک و پو نمی رسم
شرم حصول مدعا مانع خود نمایی ام
بی ثمری رسانده ام گر به نمو نمی رسم
چینی بزم فطرتم لیک ز بخت نارسا
تا نرسد سرم به سنگ تا سر مو نمی رسم
زین نفسی که هیچ سو گرد پی اش نمی رسد
نیست دمی  که من به خویش از همه سو نمی رسم
غفلت  گوهر از محیط خجلت هوش کس مباد
جرم به خود رمیدن است این  که به او نمی رسم
بید ل از آن جهان ناز فطرت خلق عاری است
آنچه تو دیده ای بگو خواه مگو نمی رسم

وزن: مُفْتَعِلُنْ مَفاعِلُنْ مُفْتَعِلُنْ مَفاعِلُنْ
بحر: رجز مثمن مطوی مخبون
نشانه‌های عروضی: - U U - | U - U - | - U U - | U - U -
چه سان با دوست درد و داغ چندین ساله بنویسم
نیستان صفحه ای مسطر زند تا ناله بنویسم
به سطری  گر رسم از نسخه بخت سیاه خود
خط نسخ سواد هند تا بنگاله بنویسم
ز فرصت آنقدر تنگم  که  گر مقدور من باشد
برات نه فلک بر شعله جواله بنویسم
زوال اعتبارات جهان فرصت نمی خواهد
ز خجلت آب گردم تا گهر را ژاله بنویسم
ز تحقیق تناسخ نامه زاهد چه می پرسی
مگر آدم بر آید تا منش  گوساله بنویسم
به خاطر شکوه ای زان لعل خاموشم جنون دارد
قلم در موج  گوهر بشکنم تبخاله بنویسم
ز آن مد تغافلها که دارد چین ابرویش
قیامت بگذرد تا یک مژه دنباله بنویسم
از آن مهپاره خلقی برد داغ حسرت آغوشی
کنون من هم تهی گردم ز خوبش و هاله بنویسم
بهار فرصت مشق جنونم می رود بیدل
زمانی صبرکن تا یک دو داغ لاله بنویسم

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
ز چاک سینه آهی می نو بسم
کتانم حرف ماهی می نویسم
محبت نامه پردازست امروز
شرار برگ کاهی می نویسم
سرا پا دردم از مطلب مپرسید
به مکتوب آه آهی می نویسم
به رنگ سایه مشق دیگرم نیست
همین روز سیاهی می نویسم
غبار انتظار کیست اشکم
که هر سطری به راهی می نویسم
سواد نقطه موهوم روشن
به تحقیق اشتباهی می نویسم
رسایی نیست سطر رشته عجز
ز بس خاکم  گیاهی می نویسم
گناه دیگر اظهار تحیر
اگر عذر گناهی می نویسم
نیاز آیینه اسرار نازست
شکستم کجکلاهی می نویسم
هجوم لغزش هوشست خط نیست
به رغم جاده راهی می نویسم
دو عالم نسخه حیرت سوادست
به هر صورت نگاهی می نویسم
ز دل نقش امیدی جلوگر نیست
بر این آیینه آهی می نویسم
چو صبحم صفحه بی نقشست بیدل
شکست رنگ  گاهی می نویسم

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
جنون ذره ام در ساز وحشت سخت قلاشم
به خورشیدم بپوشی تا به عریانی  کنی فاشم
گوارا کرده ام بر خویش توفان حوادث را
به چندین موج چون اجزای آب از هم نمی پاشم
نشستی تا کند پیدا غبار نقش موهومی
حیا نم می کشد از انتظار کلک نقاشم
سر بی سجده باشد چند مغرور فلک تازی
چو آتش پیش پا دیدن به پستی افکند کاشم
طرف با آفتاب آگهی دل می برد از دست
تو ای غفلت رسان تا سایه مژگان خفاشم
روم چون شمع  گیرم  گوشه دامان خاموشی
ز تیغ ایمن نی ام هر چند با رنگست پرخاشم
ادب با شوخی طبع فضولم بر نمی آید
به رویم پرده مگشا تا همان بیرون در باشم
بساط کبریا پایان خار و خس که می خواهد
به ننگ ناکسی زان در برون رفته ست فراشم
چواشک مضطرب تاکی نشیند نقش من یارب
عنان لغزش پا می کشد عمریست نقاشم
به مرگ از زندگی بیش است یأس بینوای من
کفن  کو تا نباید آب  گشت از شرم نباشم
چو شمع از امتحان سیرم درین دعوت سرا بیدل
به آن  گرمی که باید سوخت خامان پخته اند آشم

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
بی روی تو گر گریه به اندازه  کند چشم
بر هر مژه توفان دگر تازه  کند چشم
تا کس نشود محرم مخمور نگاهت
دست مژه سد ره خمیازه کند چشم
باز آی که چون شمع به آن شعله دیدار
داغ کهن خویش همان تازه کند چشم
این نسخه حیرت که سواد مژه دارد
بیش از ورقی نیست چه شیرازه  کند چشم
هم ظرفی دریا قفس وهم حبابست
با دل چقدر دعوی اندازه کند چشم
چون آینه یک جلوه ازین خانه برون نیست
از حیرت اگر حلقه دروازه کند چشم
عالم همه زان طرز نگه سرمه غبارست
یارب ز تغافل نفسی غازه  کند چشم
کو ساز نگاهی که بود قابل دیدار
گیرم  که هزار آینه شیرازه  کند چشم
از حسرت دیدار قدح گیر وصالیم
مخمور لقای تو ز خمیازه  کند چشم
بیدل چمن نازگلی خنده فروش است
امید که زخم دل ما تازه  کند چشم

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
تا دفتر حیرت ز رخش تازه کند چشم
از تار نظر رشته شیرازه کند چشم
از مردمک دیده به گلزار نگاهش
داغ کهنی بر دل خود تازه  کند چشم
مشاطه ز حسرت بگزد دست به دندان
هرگه ز تغافل به رخت غازه  کند چشم
مپسند که در پله میزان عدالت
شوخی ستمها به خود اندازه  کند چشم
مرغان تحیر همه جغدند به دامش
هرگه ز صفیر نگه آواز ه کند چشم
بیدل  گل رخسار بتی خنده فروش است
وقت ست که داغ دل ما تازه کند چشم

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
تا جلوه ات پر افشاند از آشیانه چشم
روشن حباب دارد بنیاد خانه چشم
آیینه ها ز جوهر بال نگه شکستند
از حیرت جمالت در آشیانه چشم
خاک در فنا شو با جلوه آشنا شو
بی سرمه نیست ممکن تعمیر خانه چشم
در عالم تماشا ایمن نمی توان بود
زین برق عافیت سوز یعنی زبانه چشم
مژگان یار دارد مضراب صد قیامت
در سرمه هم نهان نیست شور ترانه چشم
در جلوگاه نازش بار نگه محالست
دیگر چه وا نماید حیرت بهانه چشم
خلوتگه تحیر بر بوالهوس نشد باز
مژگان چه دارد اینجا غیر از کرانه چشم
سرمایه نشاطم زبن بحر قطره اشکیست
بالیده ام چوگوهر از آب و دانه چشم
شاید به سرفشانم گرد ره نگاهی
افتاده ام چو مژگان بر آستانه چشم
بر هر چه وارسیدم جز داغ دل ندیدیم
نظاره سوخت ما را آتش به خانه چشم
در پرده تحیر شور قیامتی هست
نشنیده است بیدل  گوشت فسانه چشم

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - - | - - U | - U - -
تا می ز جام همت بد مست می کشم
جز دامن تو هر چه  کشم دست می کشم
عنقا شکار کس نشود گرچه همت است
خجلت ز معنیی که توان بست می کشم
قلاب امتحان نفس در کشاکش است
زین بحر عمرهاست همین شست می کشم
ممتاز نیست عجز و غرورم ز یکدگر
چون آبله سری  که  کشم پست می کشم
دل بستنم به گوشه آن چشم صنعتی است
تصویر شیشه در بغل مست می کشم
خاکستر سپند من افسون سرمه داشت
دامان ناله ای  که ز دل جست می کشم
جز تحفه سجود ندارم نیاز عجز
اشکم همین سری به کف دست می کشم
چون صبح عمر هاست درین وادی خراب
محمل بر آن غبار که ننشست می کشم
بیدل حباب وار به دوشم فتاده است
بار سری که تا نفسی هست می کشم

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
چون شمع زحمتی که به شبگیر می کشم
از داغ پنبه می کشم و دیر می کشم
طفلی شد و شباب شد و شیب سرکشید
لیکن یقین نشد که چه تصویر می کشم
فرصت امید و سعی هوسها همان بجاست
سیماب رفت و زحمت اکسیر می کشم
عجزم به زعم خویش رگ از سنگ می کشد
هر چند موی از قدح شیر می کشم
بی خم شدن ز دوش نیفتاد بار کش
رنج شباب تا نشوم پیر می کشم
مزدوری بنای جسد بار گردن است
تا زنده ام همین گل تعمیر می کشم
زین ناله ای که هرزه دو نارسایی است
روزی دو انتقام ز تأثیر می کشم
بنیاد اعتبار بر این صورت است و بس
وهم ثبات دارم و تغییر می کشم
در دل هزار ناله به تحسین من کم است
نقاش صنعت المم تیر می کشم
ضعفم نشانده است به روز سیاه شمع
پایی که می کشم ز گل قیر می کشم
تا همچو اخگرم تب جانکاه کم شود
می سایم استخوان و تباشیر می کشم
پیری اشاره ای ز خم ابروی فناست
ای سر مچین بلند که شمشیر می کشم
بیدل سخن صدای گرفتاری دل است
این ریشه ها ز دانه زنجیر می کشم

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
تیغ آهی بر صف اندوه امکان می کشم
خامه یأسم خطی بر لوح سامان می کشم
نیست شمع من تماشا خلوت این انجمن
از ضعیفیها نگاهی تا به مژگان می کشم
ابجد اظهار هستی یک سحر رسوایی است
ازگریبان جای سر چاک گریبان می کشم
می زنم فال فراموشی ز وضع روزگار
صورت بی معنیی بر طاق نسیان می کشم
کس ندارد طاقت زورآزماییهای من
بازوی عجزم کمان ناتوانان می کشم
عضو عضوم  با شکست رنگ معنی می کند
ساغر اندیشه آن سست پیمان می کشم
جوهر آیینه من خامه تصویرکیست
روزگاری شد که ناز چشم حیران می کشم
خاک می گردم به صد بیطاقتیهای سپند
غیر پندارد عنان ناله آسان می کشم
مشت خون نیم رنگم طرفه شوخ افتاده است
چون حنا دستی به دست و پای خوبان می کشم
با مروت توام افتاده ست ایجادم چو شمع
خار هم گر می کشم از پا به مژگان می کشم
از غبار خاطرم ای  بی خبر غافل مباش
گردباد آه مجنون بیابان می کشم
سایه بیدست و پایی از سر من  کم مباد
کز شکوهش انتقام از هر چه نتوان می کشم
در غبار خجلتم از تهمت آزادگی
من  که چون صحرا هنوز از خاک دامان می کشم
کلفت مستوری ام در بی نقابی داغ کرد
بار چندین پیرهن از دوش عریان می کشم
لفظ من بیدل نقاب معنی اظهار اوست
هر کجا او سر برآرد من گریبان می کشم

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
به عرض جوهر طاقت درین محیط خموشم
که من ز بار نفس چون حباب آبله دوشم
سپند مجمر یأسم نداشت سرمه دیگر
تپید ناله به  کیفیتی  که  کرد خموشم
ز بس به درد تپیدن  گداختم همه اعضا
توان شنید چو موج ازشکست رنگ خروشم
چه ممکنست  کسی پی برد به شوخی حالم
نشانده است تحیر به آب آینه جوشم
خوشم به حاصل تردامنی چو اشگ ندامت
نه  گوهرم  که شوم خشک و آبرو بفروشم
ز آفتاب  کشم ناز خلعت زرین
گلیم بخت سیه بس بود چو سایه به دوشم
نوید عافیتی دارم از جهان قناعت
صدای  بی نفس موج  گوهر است سروشم
تغافلست ز عالم لباس عافیت من
حباب وار ندانم به غیر چشم چه پوشم
چمن طرازی ناز است سیر بیخودی امشب
صدای پای که دارد غبار رفتن هوشم
شرار نیم نگه فرصت نمود ندارد
در انتظار که باشم به آرزوی چه  کوشم
درین چمن به چه  گل آشنا شوم من بیدل
مگر چو لاله دو روزی به داغ یأس بجوشم

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U - -
جنون از بس قیامت ریخت بر آیینه هوشم
ز شور دل  گران چون حلقه زنجیر شد گوشم
ندارم چون نگه زین انجمن اقبال تأثیری
به هر رنگی که می جوشم برون رنگ می جوشم
به سعی همت از دام تعلق جسته ام اما
نمی افتد شکست خود به رنگ موج از دوشم
فضولی چون شرارم مضطرب دارد ازین غافل
که آخر چشم واکردن شود خواب فراموشم
مزاج اعتبار و عرض یکتایی خیالست این
هجوم غیر دارد اینقدر با خود هماغوشم
نم خجلت چو اشک از طینت من  کیست بر دارد
ز نومیدی عرق گل می کنم در هر چه می کوشم
فنا در موی پیری  گرد آمد آمدی دارد
به گوش من پیامی هست از طرف بناگوشم
شناسایی اگر پیداکنم چون معنی یوسف
به جای پیرهن من نیز بوی پیرهن پوشم
به جیب بیخودی تا سرکشم صد انجمن دیدم
جهانی داشت همچون شمع بال افشانی هوشم
مپرس از غفلت دیدار و داغ فوت فرصتها
دو عالم ناله  گردد تا به قدر یأس بخروشم
اگر رنگ نفس  کوهیست بر آیینه ام بیدل
خموشی عاقبت این بار بر می دارد از دوشم

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
چو دریا یک قلم موجست شوق بیخودی جوشم
تمنای کناری دارم و توفان آغوشم
به شور فطرت من تیره بختی برنمی آید
زبان شعله ام از دود نتوان  کرد خاموشم
قیامت همتم مشکل که باشد اطلس گردون
دو عالم می شود گرد عدم تا چشم می پوشم
خوشم  کز شور این دربا ندارم  گرد تشویشی
دل افسرده مانند صدف شد پنبه درگوشم
هوس مشکل که بالد از مزاج بی نیاز من
درین محفل همه گر شمع  گردم دود نفروشم
خیال گل نمی گنجد ز تنگی درکنار من
مگر چون غنچه نگشاید شکست رنگ آغوشم
مرادی نیست هستی را که باشد قابل جهدی
ندانم اینقدرها چون نفس بهر چه می کوشم
به هر جا می روم از دام حیرت بر نمی آیم
به رنگ شبنم از چشمی که دارم خانه بر دوشم
به حیرت خشک باشم به که در عرض زبان سازی
به رنگ چشمه آیینه جوهر جوشد از جوشم
ز یادم شبهه ای در جلوه آمد عرض هستی شد
جهان تعبیر بود آنجاکه من خواب فراموشم
شکستن اینقدرها نیست در رنگ خزان بیدل
دربن وبرانه گردی کرده باشد رفتن هوشم

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -