cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
ز بسکه حیرت دیدار برده است ز هوشم
چو موج چشمه آیینه نیست یک مژه جوشم
زبان ناله من نیست جز نگاه تحیر
چو شمع تا مژه برهم رسیده است خموشم
نوای شوق نماند نهان به ساز خموشی
بلند می شود از سرمه چون نگاه خروشم
به سعی حیرت ازین بزم  گوشه ای نگرفتم
همان چو آینه از چشم خویش خانه بدوشم
ز دور ساغر کیفیتم مپرس چو شبنم
گداخت گوهر دل آنقدر که باده فروشم
سر از اطاعت آوارگی چگونه بتابم
چو گردباد ز سرگشتگی است ساغر هوشم
سپند جز تپش دل مدان فسانه خوابش
به ناله نشیه فروش شکست ساغر هوشم
غرور حسن دلیل ست بر تظلم عاشق
شنیده اند به قدر تغافل تو خروشم
ز فرق تا به قدم عرض حیرتم چه توان کرد
هوای عالم دیدار کرد آینه پوشم
سیاه بختی من سرمه گلو شده بیدل
به رنگ حلقه زنجیرزلف سخت خموشم

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U - -
ز بسکه شور جنون گشت برق کلبه هوشم
به رنگ حلقه زنجیر سوخت پرده  گوشم
چو طفل اشک مپرس از لباس خرمی من
به صدهزار تپش کرده اند آبله پوشم
شکست ساز امید و نداد عرض صدایی
ندانم این همه رنگ از چه سرمه  کرد خموشم
میی نماند و ز خمیازه می کشم قدح امشب
هنوز تازه دماغ خیال نشیه دوشم
سحر به گوش  که خواند نوای ساز تظلم
شکست رنگ به توفان سرمه داد خروشم
چو غنچه تا نفسی  گل  کند ز جیب تأمل
دل شکسته نواها کشیده است به  گوشم
به حسرت  کف و آغوش موج  کار ندارم
پر است همچو حباب از وداع خود بر و دوشم
هوس نیافت درین چارسو بضاعت دیگر
دل شکسته سبک مایه است ناله فروشم
گهر به ذوق فسردن سر محیط ندارد
به خود نساخته ام آنقدر که با تو بجوشم
چو صبح بیدل اگر همتی است قطع نفس کن
به این دو بال هوس عمرهاست بیهوده کوشم

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U - -
ز فیض  گریه سرشار افسردن فراموشم
به رنگ چشمه آب دیده دارد آتش جوشم
جنونی در گره دارم به ذوق سرمه  گردیدن
سپند بیقرارم ناله خواهدکرد خاموشم
حضور بوریای فقر عرض راحتی دارد
سزد گر بستر مخمل شود خواب فراموشم
نم اشک زمینگیرم  مپرس از سرگذشت من
شکست  دل ز مژگان تا چکیدن داشت بر دوشم
ز تشریف  کمال آخر قبای یأس پوشیدم
به رنگ چشمه آیینه جوهرکرد خس پوشم
محبت پیش ازبن داغ خجالت برنمی دارد
ز وصلت چند باشم دور و با خود تاکجا جوشم
کمند صید نازم هرقدر از خود برون آیم
به رنگ شمع  رنگ رفته می پردازد آغوشم
چو تمثال لباسی نیست  کز هستی بپوشاند
مباد از حیرت آیینه تنگ آید برو دوشم
به بی دردی بیابان هوس تا چند طی کردن
درای محمل شوقم   کجا شد دل  که بخروشم
به احوال من بیدل  کسی دیگر چه پردازد
ز بس بیحاصلم از خاطر خود هم فراموشم

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
زبن سجده خود دار تفاخر چه فروشم
در راه تو افتاده سرم لیک به دوشم
چون موج گهر پای من و دامن حیرت
سعی طلبی بود که  کرد آبله پوشم
تغییر خیالی دهم و بگذرم از خویش
بر رنگ سواد است جنون تازی هوشم
خرسندی اوهام ز اسرار چه فهمد
آنسوی یقین مژده رسانده ست سروشم
مجبور ترددکده وهم چه سازد
روزی دو نفس بال فشان است به گوشم
چیزی ز من و ما بنمایم چه توان  کرد
گرم است دکان آینه داری بفروشم
زبن بزم به جز زحمت عبرت چه  کشد کس
طنبور تقاضای همین مالش گوشم
چون دیده آهو رمی افروخت چراغم
کز دامن صحرا نتوان کرد خموشم
دور است به مژگان بلند تو رسیدن
من سرمه نگشتم چه کنم گر نخروشم
بیدل چو خم می چقدر دل به هم آید
تا من به  گداز آیم و با خویش بجوشم

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
گهی در شعله می غلتم گهی با آب می جوشم
وطن آواره شوقم نگاه خانه بر دوشم
درپن محفل امید و یأس هر یک نشیه ای دارد
خوشم کز درد بی کیفیتی کردند مدهوشم
سراغم کرده ای آماده ساز تحیر باش
غبار گردش رنگم دلیل غارت هوشم
چه سازد گر به حیرانی نپردازد حباب من
ز بس عریانم از خودکسوت آیینه می پوشم
به رنگی ناتوانم در خیال سرمه گون چشمی
که چون تار نظر آواز نتوان بست بر دوشم
ندارد ساز هستی غیر آهنگ گرفتاری
ز تحریک نفسها شور زنجیر است درگوشم
به آن نامهربان  یارب که خواهد گفت حال من
ز یادش رفته ام چندانکه از هر دل فراموشم
خمستان وفا رنگ فسردن بر نمی دارد
جنون شوق او دارم مباد از خود برون جوشم
ز خوبان سود نتوان برد بی سرمایه حیرت
خریداری ندارد دل مگر آیینه بفروشم
ز گل تا غنچه هر یک ظرف استعداد خود  دارد
درین  گلشن بقدر جلوه خود من هم آغوشم
نفس عمری تپید و مدعای دل نشد روشن
چراغی داشتم بی مطلبیها کرد خاموشم
به  کنج عالم نسیان دل  گمگشته ام بیدل
ز یادم نیست غافل هرکه می سازد فراموشم

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
ندانم مژده وصل  که شد برق افکن هوشم
که همچون موج از آغوشم برون می تازد آغوشم
به صد خورشید نازد سایه اقبال شام من
که عمری شد چو خط تسلیم آن صبح بناگوشم
به حیرت بس که جوشیدم نگاه افسرده مژگان شد
من آن آیینه ام  کز شوخی جوهر نمد پوشم
به هر افسردگی از تهمت بیدردی آزادم
چو تار ساز در هر جا که باشم ناله بر دوشم
وداع غنچه   گل را نیست جز پرواز مخموری
دل از خود رفت و بر خمیازه محمل بست آغوشم
چو خواب مردم دیوانه تعبیرم جنون دارد
به یاد من مکش زحمت فراموشم  فراموشم
حدیث حیرتم باید ز لعل یار پرسیدن
چه می گوید که آتش می زند در کلبه هوشم
چه سازم کز بلای اضطراب دل شوم ایمن
خموشی هم نفس دزدیده فریادست در گوشم
ز کس امید دلگرمی ندارد شعله شمعم
به هر محفل  که باشم با شکست رنگ در جوشم
بجز حسرت چه اندوزم به جز حیرت چه پردازم
نگاهم بیش ازینها بر نمی تابد بر و دوشم
مبادا هیچکس یا رب زیانکار پشیمانی
دل امروز هم شب کرد داغ فرصت دوشم
کجا بست از زبان جوهر آیینه  گویایی
چراغ دودمان حیرتم بسیار خاموشم
حضور آفتاب از سایه پیدایی نمی خواهد
دمی آیم به یاد خود که او سازد فراموشم
به یاد آن میان عمریست از خود رفته ام بیدل
چو رنگ  گل به باد ناتوانی می پرد هوشم

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
نه مضمون نقش می بندم نه لفظ از پرده می جوشم
زبانم گرم حرف کیست کاین مقدار خاموشم
به چندین شعله روشن نیست از من پرتو دوری
چراغان خیالم کسوت فانوس می پوشم
چه خواهم کرد اگر آیینه گردد برق دیدارش
تحیر مژده ای دارد که من نشنیده مدهوشم
چو صبحم زین چمن یک گل به کام دل نمی خندد
ندانم اینقدر بهر چه واکردند آغوشم
نواهای بساط دهر نذر ناشنیدنها
به شور اضطراب دل  که سیمابی ست درگوشم
دل از من شوخی عرض من و ما بر نمی دارد
درین آیینه باید بود چون تمثال خاموشم
خرام تیر می سازد کمان را حلقه شیون
به هنگام وداعت ناله می جوشد ز آغوشم
حریف درد دل جز با ضعیفی بر نمی آیی
چو چنگ آخر خمیدن بست بار ناله بر دوشم
تپیدنهای ناکامیست مضراب خروش من
به جام آرزو خون می خورم چندانکه می جوشم
فزود ازگردش رنگم غرور مستی نازت
نگاهت می زند ساغر به قدر رفتن هوشم
به قاصد گر نگویم درد دل ناچار معذورم
زمانی یاد توست آندم فراموشم فراموشم
چه حسرت ها که در خاکسترم خون می خورد بیدل
سپند شوقم و از ناله خالی گشته آغوشم

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
در عالم حق شهرت باطل چه فروشم
جنسم همه لیلی ست به محمل چه فروشم
کفرست فضولی به ادب گاه حقیقت
در خانه خورشید دلایل چه فروشم
قانون ادب غلغل تقریر ندارد
دف نیستم افسون جلاجل چه فروشم
نقد همه پوچ است چه دانا و چه نادان
در مدرسه وهم مسایل چه فروشم
بر نقد هنرکیسه حاجت نتوان دوخت
ملا نی ام اجزای رسایل چه فروشم
جمعیت دل شکوه  کوشش نپسندد
گردی ز رهم نیست به منزل چه فروشم
عمریست که بازارکرم گرد کسادست
اینجا به جز آب رخ سایل چه فروشم
آیینه تحقیق ز تمثال مبراست
حیران خیالم به مقابل چه فروشم
سودایی اوهام تعلق نتوان زیست
ای هرزه خیالان همه جا دل چه فروشم
بی مایگی رنگ اثر منفعلم کرد
خونم همه آب است به قاتل چه فروشم
در بحر به آبی گهرم را نخریدند
خشکم ز تحیرکه به ساحل چه فروشم
اظهار قماش همه کس نقص و کمالی ست
آیینه ندارم من بیدل چه فروشم

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
ز حرف راحت اسباب دنیا پنبه درگوشم
مباد از بستر مخمل رباید خواب خرگوشم
شنیدن شد دلیل اینقدر بی صرفه  گوییها
زبان هم لال می گردید اگر می بود کر گوشم
حدیث عشق سر کن  گر علاج غفلتم خواهی
که این افسانه آتش دارد و من پنبه درگوشم
نواها داشت ساز عبرت این انجمن اما
نگردید از کری قابل تمیز خیر و شر گوشم
به رنگ چنبر دف آنقدر از خود تهی  گشتم
که سعی غیر می بندد صدای خویش درگوشم
سفیدی می کند از پنبه اینجا چشم امیدی
نوای عالم آشوبی  که دارد در نظر گوشم
به ذوق مژده وصل آنقدر بیتاب پروازم
که چون گل می تواند ریخت رنگ بال و پر گوشم
به درس بی تمیزی چند خون سعی می ریزم
چو شور عشق باید خواند افسونی به هرگوشم
ز ساز هر دو عالم نغمه دلدار می جوشد
کدامین پنبه سیماب تو شد ای بیخبر گوشم
مگر آواز پایی بشنوم بیدل درین وادی
به رنگ نقش پا در راه حسرت سر بسر گوشم

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
ندانم مژده آواز پای کیست در گوشم
که از شور تپیدنهای دل گردید کر گوشم
حدیث لعلت از شور جهانم بیخبر دارد
گران شد چون صدف آخر به آب این  گهر گوشم
به  گلشن بی  تو می لرزم به خویش از نوحه بلبل
مباد از شعله آوازگیرد در شررگوشم
غبار ریزش اشک و گداز ناله گیر از من
که من ازپرده دل تا سواد چشم تر گوشم
ز انداز پیامت لذت دیدار می جوشد
نهان می گشت چشم انتظار ای کاش درگوشم
نمی دانم چه آهنگست قانون خرامت را
که جای نقش پا فرشست در هر رهگذر گوشم
چه امکانست وهم غیر گنجد در خیال من
تویی منظور اگر چشمم  تویی مسموع اگر گوشم
خموشم دیده ای اما به ساز بینواییها
خروشی هست  کان را در نمی یابد مگر گوشم
مقیم خلوت رازت نی ام لیک اینقدر دانم
که حرفی می کشد چون حلقه از بیرون درگوشم
فسون درد سر بر من مخوانید ای سخن سازان
که من بر حرفهای ناشنیدن بیشتر گوشم
به تیغ  گفتگو آفاق با من برنمی آید
اگر بندد گلی از پنبه بر روی سپر گوشم
دماغی ساز کن درد سر اینجا کم نمی باشد
جهان افسانه سامان است بید ل هر قدر گوشم

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
قفای زانوی پیری مقیم خلوت خویشم
کشیده پیکر خم درکمند وحدت خویشم
صفای آینه می پرورم به رنگ طبیعت
چراغ در ته دامان  گرفته ظلمت خویشم
هزار زلزله دارم ز پیچ و تاب تعین
به هرنفس که کشد صبح من قیامت خویشم
غبار هرزه  دویهای آرزو که نشاند
به گل فرو نبرد گر نم خجالت خویشم
فضول دعوی عرفان سراغ امن ندارد
به زینهار چو سبابه از شهادت خویشم
چو شمع چندکشم ناز پایداری غفلت
به باد می روم و غره اقامت خویشم
مگر عرق برد از نامه ام سیاهی عصیان
بر آستان حیا سایل شفاعت خویشم
چو شبنمم بگذارید عذر خواه تردد
چه سازم آبله پای تلاش راحت خویشم
به پیری ام ز حوادث چه ممکن است خمیدن
نفس اگر نکشد زیر بار منت خویشم
ز آبروی حبابم  کسی عیار چه گیرد
جز این  نیم نفس انفعال مهلت خویشم
می ام  کم است دماغم فروغ محو ایاغ است
گلی ندارم و باغ و بهار حیرت خویشم
ز خاک راه قناعت  کجا روم من بیدل
به این غبار که دارم سراغ عزت خویشم

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U - -
چراغ خامشم حسرت نگاه محفل خویشم
سپند پای تا سر داغم اما بر دل خویشم
نفس آخر شد و من همچنان زندانی جسمم
ندارم ریشه و دلبسته ی آب و گل خویشم
ز خود برخاستن اقبال خورشید است شبنم را
در آغوشست یار اما همین من مایل خویشم
نمی خواهم که پیمان طلب باید شکست از من
وگرنه هرکجا ازپا نشستم منزل خویشم
به چشم آفرینش نیست چون من عقده اشکی
چکیدنها اگر دستم نگیرد مشکل خویشم
خجالت بایدم چون گل کشید از دامن قاتل
که من واقف ز جرأت های خون بسمل خویشم
چه شد تخمم درین مزرع پر و بال شرر دارد
به صحرای دگر خرمن طراز حاصل خویشم
اگر صد عمر گردد صرف پروازم درین  گلشن
همان چون گل قفس پرورده چاک دل خویشم
ز دریای قناعت سیر چشمی گوهری دارم
همه  گر قطره باشم قلزم بیحاصل خویشم
غم و شادی مساوی کرد بر من بی تمیزیها
به دام و آشیان ممنون صید غافل خویشم
دم تیغم ز یاد انتقام خصم می ریزد
مروت جرأتی دارم  که  گوی قاتل خویشم
عبارتهاست اینجا حاصل مضمون چه می پرسی
دو عالم عرض حاجت دارم اما سایل خویشم
به خلوتخانه تحقیق غیر از حق نمی گنجد
من بی کار در رفع خیال باطل خویشم
سراغ رفتن عمری ست عرض هستی ام بیدل
چو صبحم تا نفس باقی ست  گرد محمل خویشم

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
چنین آفت نصیب از طبع راحت دشمن خویشم
اگر یک دانه دل جمع  کردم خرمن خویشم
چو گل از پیکرم یک غنچه جمعیت نمی خندد
به صد آغوش حیرانی بهم آوردن خویشم
به وحشت سخت محکم  کرده ام سر رشته الفت
به رنگ موج در قلاب چین دامن خویشم
دلیلی در سواد وحشت امکان نمی باشد
همان چون برق شمع راه از خود رفتن خویشم
فروغ خویش سیلاب بنای شمع می باشد
به غارت رفته توفان طبع روشن خویشم
سیه بختی به رنگ سایه مفت ساز جمعیت
عبیری دارم و آرایش پیراهن خویشم
نمی دانم خیالم نقش پیمان  که می بندد
که چون رنگ ضعیفان بست بشکن  بشکن خویشم
تعلق صرفه جمعیت خاطر نمی خواهد
خیال دوستی با هر که بندم دشمن خویشم
تمیزی گر نمی بود آنقدر عبرت نبود اینجا
تحیر نامه  در دست از مژه وا کردن خویشم
پر افشانم پری تا وارهم از چنگ خود داری
به این کلفت چه لازم در قفس پروردن خویشم
کف خاکستر من نیست بی سیر سمن زاری
چو آتش از شکست رنگ  گل در دامن خویشم
به خاک افتاده ام تا در زمین عاریت بیدل
مگر بر باد رفتن وا نماید مسکن خویشم

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
غبار عجز پروازی مقیم دامن خویشم
شکست خویش چون موج  است هم بر گردن خویشم
درین مزرع  که جز بیحاصلی تخمی نمی بندد
نمی دانم هجوم آفتم یا خرمن خویشم
سراغ رنگ هستی در طلسم خود نمی یابم
درین محفل چو شمع کشته داغ رفتن خویشم
شبستان دارد از پرواز رنگ شمع طاووسم
بهار این بساطم کز خزان گلشن خویشم
چو رنگ گل به شاخ برگ تحقیقم که می پیچد
که من صد پیرهن عریانتر از پیراهن خویشم
درتن وادی ندارد عافیت گرد  اناالعشقی 
اگر آتش زنم در خویش نخل ایمن خویشم
چو مژگانم ز وضع خویش باید سرنگون بودن
بضاعت هیچ و من مغرور دست افشاندن خویشم
چه مقدار آب گردد صبح تا شبنم به عرض آید
به این عجز نفس حیران مضمون بستن خویشم
چو شمع از ضعف آغوش وداعم در قفس دارد
شکست رنگ بر هم چیده پیراهن خویشم
تظلم هرزه تازی داشت در صحرای نومیدی
ضعیفی داد آخر یاد دست و دامن خویشم
جهان را صید حیرت کرد جوش ناله ام بیدل
همه زنجیرم اما در نقاب شیون خویشم

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
نه گر دون بلندی نی زمین پستی خویشم
چو شمع  از پای تا سر پشت پای هستی خویشم
نوا سنج  چه مضراب  است ساز فرصتم  یارب
که دارد تا جبین غرق عرق تردستی خویشم
نفس هرگام مینا می زند بر سنگ می گوید
به این دوری که دارم بیدماغ مستی خویشم
ندارم جوهر عزمی که احرام نشان بندم
ز یأس  آماجگاه  ناوک  بی  شستی خویشم
بیاض نسخه دیگر نیامد در کفم بیدل
درتن مکتب تحیر خوان خط دستی خویشم

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
در مکتب تأمل فارغ ز صوت و حرفم
بویی به غنچه محوم خطی به نقطه حرفم 
تا دل نفس شمارست هر جا روم بهارست
طاووس عالم رنگ لعبتگر شگرفم
نام توبی تصنع درس کمال من بس
یارب مخواه از این بیش مصروف نحو و صرفم
چون صبح تا رمیدم غیر از عدم ندیدم
کم فرصتی درین بزم با کس نبست طرفم
خفت کش حبابم از فطرت هوایی
گر جیب دل شکافم غواص بحر ژرفم
موی سفید تا کند خشت بنای فرصت
سیل است آنچه بر خویش تل کرده ست برفم
بیدل به خامی طبع معیارم ازعرق گیر
آیینه می تراود از انفعال ظرفم

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ مَفْعُولْ فاعِلاتُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - - | - - U | - U - -
به صدگردون تسلسل بست دور ساغر عشقم
که گردانید یارب اینقدر گرد سر عشقم
سیاهی می کنم اما برون از رنگ پیدایی
غبار عالم رازم سواد کشور عشقم
نه دنیا عبرت آموزم نه عقبا حسرت اندوزم
به هیچ آتش نمی سوزم سپند مجمر عشقم
به صیقل کم نمی گردد غرور زنگ خودبینی
مگر آیینه بر سنگی زند روشنگر عشقم
عنان بگسست عمر و من همان خاک درش ماندم
نشد این بادبان آخر حریف لنگر عشقم
غمم  دردم  سرشکم  ناله ام  خون دلم  داغم
نمی دانم عرض  گل  کرده ام یا جوهر عشقم
گهی صلحم  گهی جنگم  گهی مینا  گهی سنگم
دو عالم گردش رنگم جنون ساغر عشقم
چو شمع از گردنم حق وفا ساقط نمی گردد
درآتش هم عرق دارم خجالت پرور عشقم
نی ام نومید اگر روزی دو احرام هوس دارم
که من چون داغ هر جا حلقه  گشتم بردر عشقم
نه فخرکعبه دلخواهم نه ننگ دیر اکراهم
سر تسلیم و فرش هر چه خواهی چاکر عشقم
ندارد موی مجنون شانه ای غیر از پریشانی
چه امکانست بیدل جمع  گردم دفتر عشقم

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
از شوق تو ای شمع طرب بعد هلاکم
جوشد پر پروانه ز هر ذره خاکم
بیتابی من عرض نسب نامه مستی است
چون موج می از سلسله ریشه تاکم
دود نفس سوخته ام طره یار است
کآن را نبود شانه به جز سینه چاکم
تهمت کش آلایش هستی نتوان شد
چون عکس ز تردامنی آینه پاکم
آهم  شررم  اشکم و داغم  چه توان کرد
چون شمع درین بزم به صد رنگ هلاکم
ای همت عالی نظران دست نگاهی
تا چند برد پستی طالع به مغاکم
گردم چمن رنگ نبالد چه خیال است
عمری ست که در راه تمنای تو خاکم
چون غنچه ز شوق من دیوانه مپرسید
گل نیز گریبان شده از حسرت چاکم
خاشاک به ساحل رسد از دست رد موج
از تیغ اجل نیست درین معرکه باکم
از بال هما کیست  کشد ننگ سعادت
بیدل ز سر ما نشود سایه ما کم

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
در حسرت  آن شمع طرب بعد هلاکم
پروانه توان ریخت ز هر ذره خاکم
خونم به صد آهنگ جنون ناله فروش است
بی تاب شهید مژه عربده ناکم
بی طاقتیم عرض نسب نامه مستی است
چون موج می از سلسله ریشه تاکم
امروز که خاک قدم او به سرم نیست
نامرد حریفی  که نفهمد ز هلاکم
عالم همه از حیرت من آینه زارست
بالیده نگاهی ز سمک تا به سماکم
گو شاخ امل سر به هوا تاخته باشد
چون ریشه به هر جهد همان در ته خاکم
فریاد که دیوانه من جیب ندارد
چون غنچه مگر دل دهد آرایش چاکم
عمریست نشانده ست به صد نشیه تمنا
اندیشه مژگان تو در سایه تاکم
تر نیستم از خجلت آیینه هستی
تمثال کشیده ست ته دامن پاکم
از بال هما کیست  کشد ننگ سعادت
بیدل ز سرما نشود سایه ما کم

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
دو روزی گو به خون گل کرده باشد چشم نمناکم
تری تا گم شد از خاکم ز هر آلودگی پاکم
گزند هستی باطل علاجی نیست جز مرگش
ز بی تاثیری اقبال سم گل کرده تریاکم
هوا تازی به خاک ذلتم پامال می دارد
اگر سوی گریبان روکنم سرکوب افلاکم
ز صد مستی قناعت کرده ام با یاد مژگانی
دماغ گردن مینا بلند است از رگ تاکم
مزار کشته تیغ تبسم عالمی دارد
سحر خندد غباری هم اگر برخیزد از خاکم
پرافشان می روم چون صبح ممکن نیست آزادی
چه سازم  از قفس فرسوده های سینه چاکم
ز بی دندانی ایام پیری نعمتم این بس
که فارغ دارد از فکر و خیال رنج مسواکم
طلسمی بسته ام چون شمع   کو خلوت  کجا محفل
ز رویم رنگ اگر شویند هستی تا عدم پاکم
کمند کس حریف صید آزادم نمی گردد
امل ها رشته درگردن  کم است از سعی فتراکم
اگر رنگم پرافشانم اگر بومست جولانم
به هر صورت  فضولی دستگاه طبع بیباکم
نمی سوزم نفس بیهوده در تدبیر جمعیت
دم فرصت گسل دارم  منش ناچار دلاکم
به حرف و صوت این محفل  ندارم نسبتی بیدل
خموشی  کرده ام  روشن چراغ  کنج ادراکم

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
زین  گریه اگر باد برد حاصل خاکم
چون صبح چکد شبنم اشک از دل چاکم
دست من و دامان تمنای وصالت
نتوان چو نفس کردن ازین آینه پاکم
از آبله ام منع دویدن نتوان کرد
انگور نگردد گره ریشه تاکم
بی موج به ساحل نرسد کشتی خاشاک
از تیغ اجل نیست در این معرکه باکم
گردم چمن رنگ نبالد چه خیال ست
عمری ست که در راه تمنای تو خاکم
دارد نفسم پیچ و خم طره رازی
کان را نبود شانه مگر سینه چاکم
از بسمل شمشیر جفا هیچ مپرسید
دارم به نظر ذوق هلاکی که هلاکم
ای همت عالی نظران دست نگاهی
تا چند کشد پستی طالع به مغاکم
دل شمع خیالی ست  که تا حشر نمیرد
زنهار تکلف مفروزید به خاکم
بیدل به خیال مژه چشم سیاهی
امروز سیه مست تر از سایه تاکم

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
از کجا وهم دو رنگی به قدح ریخته بنگم
حسن  بی رنگ و من بی خبر آیینه به چنگم
شوخی ام جز عرق شرم درین باغ چه دارد
همچو شبنم  گل حیرت چمن آینه رنگم
تهمت آلود هوسهای دویی نیست محبت
عکس او گشتم از آیینه زدودند چو زنگم
شیشه برسنگ زدم لیک ز سنگینی غفلت
چشم نگشود درین بزم رگ خواب ترنگم
زبن بیابان به چه تدبیر شوم رام تسلی
هست هر ذره جنون چشمکی از داغ پلنگم
طرفی  از شوق نبستم چه به دنیا چه به عقبا
به جهانی دگر افکند فشار دل تنگم
نتوان  کرد به این عجز مگر صید تحیر
جوهر آینه دارد پر پرواز خدنگم
در رهت تا نشوم منفعل ساز فسردن
چون نفس  کاش به پایی که عیان نیست بلنگم
عالمی شد چو سحر پی سپر بیخودی من
دامن ناز که دارد شکن آرایی رنگم
بی نیازم ز صنمخانه نیرنگ دو عالم
کلک تصویر توام در بن هر موست فرنگم
شور موج خطر افسانه تشویش  که دارد
عافیت زورقی آراسته از کام نهنگم
می کشد محمل بیطاقتی شمع تحیر
بیدل آیینه صد رنگ شتابست درنگم

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U - -
به اقبال حضورت صد گلستان عیش در چنگم
مشو غایب  که چون آیینه از رخ می پرد رنگم
شدم پیر و نی ام محرم نوای ناله دردی
محبت  کاش بنوازد طفیل پیکر چنگم
به رنگ سایه از خود غافلم لیک اینقدر دانم
که  گر پنهان شوم نورم و گر پیدا همین رنگم
ز خاک آستانت چشم بی نم می روم اما
دلی دارم که خواهد آب گردید آخر از ننگم
به بیکاری نفسها سوختم با دل سیه کردم
ز دود شمع آخر سرمه دان شد کلبه تنگم
حیا را کرده ام قفل در دکان رسوایی
به رنگ غنچه پنهانست جیب پاره در چنگم
جنون نازنینی دارم از لیلای بیرنگی
که تا گل می کند یادش پری هم می زند سنگم
ز قانون نفس جستم رموز پرده هستی
همین آواز می آید که بسیار است آهنگم
خوشا روزی  که نقاش نگارستان استغنا
کشد تصویر من چندانکه بیرون آرد از رنگم
به صرصر داده اند آیینه ناز غبار من
شه فرمانرو آزادی ام اینست اورنگم
به ناهنجاری از خود رفتنم صورت نمی بندد
پر طاووسم و پرگار دارد گردش رنگم
ببینم تا کجا منزل  کند سعی ضعیف من
به این یک آبله دل چون نفس عمریست می لنگم
دهد منشور شهرت نام را نقش نگین بیدل
پر پروازگردد گر در آید پای در سنگم

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
به رنگ گلشن ازفیض حضورت عشرت آهنگم
مشو غایب  که چون آیینه از رخ می پرد رنگم
حیا را کرده ام قفل در دکان رسوایی
به رنگ غنچه پنهانست جیب پاره در چنگم
ز مردم بسکه چون آیینه دیدم سخت  روییها
نگه در دیده پیچیده است مانند رگ سنگم
خوشا روزی  که نقاش نگارستان استغنا
کشد تصویر من چندان که بیرون آرد از رنگم
به رنگ سایه از خود غافلم لیک اینقدر دانم
که  گر پنهان شوم نورم و گر پیدا همین رنگم
شدم پیر و نی ام محرم نوای ناله دردی
محبت  کاش بنوازد طفیل قامت چنگم
ز خاک آستانت چشم بی نم می برم اما
دلی دارم  که خواهد آب گردید آخر از ننگم
به ظرف غنچه دشوار است بودن نکهت  گل را
نمی گنجد نفس در سینه من بسکه دلتنگم
تنک ظرفی چو من در بزم میخواران نمی باشد
که دور جام بیهوشی است چون  گل  گردش رنگم
مگر بر هم توانم زد صف جمعیتت رنگی
به رنگ شمع یکسر تیغم و با خویش در جنگم
به وضع احتراز هر دو عالم باج می گیرم
جهانگیر است چون خورشید ناگیرایی چنگم
طرف در تنگنای عرصه امکان نمی گنجد
همان با خوبش دارم کار  گر صلح است و گر جنگم
به وهم عافیت چون غنچه محروم از گلم بیدل
شکستی  کو که رنگ دامن او ریزد از چنگم

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
چکیدنهای اشکم یا شکست شیشه رنگم
نفس دزدیده می نالم نمی دانم چه آهنگم
به ناموس ضعیفی می کشم بار گرانجانی
ندامتگاه مینایی ست خلوتخانه سنگم
نمی دانم چه خواهد کرد حیرت با حباب من
که دریا عرض توفان دارد و من یک دل تنگم
حنایم یک فلک بر بخت سبز خویش می بالد
که با هر بی پر و بالی به پایی می رسد رنگم
تواضع احتراز از هر دو عالم باج می گیرم
جهانگیر است چون خورشید ناگیرایی چنگم
چو اشکم ختم  کار جستجو فرصت نمی خواهد
به منزل می رسد در یک چکیدن  گام فرسنگم
دم پیری نفس  گر می کشم عرض عرق دارد
نوا هم سرنگون  گل می کند از خجلت چنگم
اثرها برده ام از حیرت گلزار بیرنگی
به غربال پر طاووس باید بیختن رنگم
غنیمت می شمارم چون فروغ شمع ظلمت را
صفا هم می رود بر باد اگر بر هم خورد رنگم
طرف در تنگنای عرصه امکان نمی گنجد
همان با خویش دارم  کار اگر صلحست و گر جنگم
نه دنیا مسکن الفت نه عقبا مأمن راحت
به ذوق امتحان یارب بیفشارد دل تنگم
ز سعی بیخودی نقد اثرها باختم بیدل
جهانی را به عنقا برد بال افشانی رنگم

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
چمن طراز شکوه جهان نیرنگم
مسلم است چو طاووس سکه رنگم
ز نیستان تعلق به صد هزار گره
نیی نرست  که  گردد حریف آهنگم
دل ستم زده با تنگنای جسم نساخت
فشار ریخت برون آبگینه از سنگم
بهار دهر ندارد ز خنده اوهام
ذخیره ای که کند میهمانی بنگم
چه نغمه واکشم از دل  که لعل خاموشت
بریشم از رگ یاقوت بست بر سنگم
به یاد چشم تو عمریست می روم از خویش
به میل سرمه شکستند گرد فرسنگم
مباد وحشت ناز تو رنگ چین ریزد
به دامن تو نهفته است صورت چنگم
به جز غبار ندانم چه بایدم سنجید
ترازوی نفسم  باد می برد سنگم
به هیچ صورتم از انفعال رستن نیست
عرق سرشت تری چون طبیعت ننگم
چنار تا به  کجا عیب مفلسی پوشد
هزار دستم و بیرون آستین تنگم
شکسته بالم و در هیچ جا قرارم نیست
به این چمن برسانید نامه رنگم
چو سایه آینه تیره روز خود بیدل
به صیقلی نرساندم مگر خورد زنگم

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -