cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
شنیدم باربد در بزم خسرو
به هر نوبت سرودی نغمه ای نو
سرودی نغمه با چنگ دلاویز 
وزان خوش داشتی اوقات پرویز
شمار جمله الحانی که پیوست
بدی درسال شمسی سیصدوشست
فزون زبن پنجگه بودی ز دنبال
که خواندندی به جشن آخر سال
از آن الحان خوش  سی لحن نامی
به شعر خویش آورده نظامی
به اندک اختلاف آن لحن ها را
به هر فرهنگ خواهی جست  یارا
نخست  آرایش خورشید بوده
دوم  آیین جمشید ستوده
سوم  اورنگی  است ای یار دیرین
چهارم است نامش  باغ شیرین 
به پنجم هست  تخت طاقدیسی 
توانی نیزبی نسبت نویسی
ششم را  حقه کاوس  شد نام
به هفتم  راح روح  است ای دلارام
دگرگوبد که آن خود راه روح  است
کزان ره روح رامش را فتوح است
گمانم کاین دو تازی لحن از الحان
بود تفسیر لفظ  رامش جان 
ور از سی لحن  لحنی کمتر آید
به جایش لحن  فرخ روز شاید
نظامی هم بر این آهنگ رفته است
که فرخ روزرا لحنی گرفته است
بود هشتم همانا  رامش جان 
به جای جان  جهان هم خواند بتوان
نهم را  سبزه در سبزه  ستودند
دهم را نام  سروستان  فزودند
نوای یازده  سرو سهی  دان
فرامش کردنش ازکو تهی دان
سرود هشت و چارم را خردمند
به  شادروان مرواربد افکند
شمار سیزده  شبدیز نامست
 شب فرخ  شب ماه تمام است
سرود  قفل رومی  پانزده دان
ده و شش  کنج بادآور همی خوان
چو  گنج ساخته  باشد ده و هفت
که گنج سوخته هم درقلم رفت
به هجده  کین ایرج  می زند جوش
وزان پس نوزده  کین سیاووش
دو ده را  ماه برکوهان  نشانه
بود یک بیست نامش  مشکدانه 
بود  مروای نیک  اندر دو و بیست
همان سه بیست نامش  مشکمالی  است
به چار و بیست باشد  مهرگانی 
که خوانندش گروهی مهربانی
به پنج و بیست  ناقوس  است آری
پس آنگه بیست با شش  نوبهاری 
به هفت وبیست  نوشین باده  بگسار
به هشت و بیست رخ بر  نیمروز آر
بود  نخجیرگان  لحن نه و بیست
همش قولی دگر نخجیرگانی است
سی ام ره  گنج گاو است ای خردمند
که او راگنج گاوان نیز خوانند
همش خوانند برخی گنج کاوس
بود این هر سه ره با ذوق مانوس
نظامی حذف کرد  آیین جمشید
ز  راح روح  هم دامن فروچید
هم افکندن از میانه  نوبهاری 
پس آنگه ساخت لحنی چار جاری
نخستین کرد یاد از  ساز نوروز
که باشد نوبهار آنجا ز نوروز
سوم را نام  فرخ روز داده
دگر  کیخسروی  نامی نهاده
چو در این شعرها دقت فزایی
توخود سی لحن را از بر نمایی

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
خداوند هنر استاد بهزاد
که نقش از خامه بهزاد به زاد
حسین رادکش بهزاد نام است
کمال الدین بهزادش غلام است
اگر بود او نخست   این هست اول
اگر بود او کمال  این هست اکمل
به رنگ آمیزی  از خورشید ییش  است
به معنی آفتاب عصر خویش است
به صورت شادی و غم می نماید
غم و شادی مجسم می نماید
به سحرانگیزی کلک گهرخیز
به نقش جان دهد رنگ دلاویز
خداوندنگارین خامه  مانی  است
ولیکن بنده بهزاد ما نیست
 منوهر پیش این استاد باری
خجل گردد به طرح ریزه کاری
ز رشک کلک مویین سیه روش
رضای اصفهانی شد سیه پوش
ز صنع خامه چینی نمودش
فرستد فرخ چینی درودش
به پیش ریزه کاری های نغزش
کمال الملک شد آشفته مغزش
رفاییل ار به عصرش زنده گردد
بر  آن کلک قادر بنده گردد
من ارچه در سخن هستم مسلم
به وصفش عاجزم والله اعلم
بهار اندر سخن گر داد دادست
کلامش از دل بهزاد زادست

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
سخن صخر شرید است مثل
از پس واقعه ذات اثل
بود از ابطال عرب  صخر شرید
پیش از اسلام به عهدی  نه بعید
بود این صخر از ابناء سلیم
داشت با آل اسد کین قدیم
رفت و راند از اسد اشتر دوهزار
وز پسش خیل اسدکشت سوار
بد ربیعه پسر ثور زعیم
حمله بردند بر ابناء سلیم
حرب افتاد به دشتی که عرب
دشت ذات الاثلش داد لقب
صخر برگشت و یکی تیغ آهیخت
حرب را با پسر ثور آویخت
پسر ثور زدش نیزه به بر
نیزه جان شکر و جوشن در
طعن  کاری بد و جوشن بدرید
سرنیزه به تهیگاه رسید
حلقه جوشن از آن زخم درشت
شد فرو در شکمش چار انگشت
صخر از آن زخم به بستر خوابید
سالی از آن الم آرام ندید
در پرستاری وی همسر و مام
کرده بر خوبشتن آرام حرام
ره نوردی مگر از راه رسید
زن او دید و ز حالش پرسید
گفت در رنج و عذابم شب و روز
بی  نصیب  از خور و خوابم  شب  و روز
راحتی هست به یأس و به امید
یأس و امید ازین خانه رمید
به نگردد که دلم شاد شود
نه بمیرد مگر از یاد شود
روز دیگر کسی از راه گذشت
حالش از مادر او جویا گشت
گفت درمان شود انشاء الله
خوش و خندان شود انشاء الله
من نه مادر که کنیز صخرم
برخی جان عزیز صخرم
گرد سرگردم و درمان کنمش
جان ناچیز به قربان کنمش
صخر آن هر دو سخن بازشنید
مژه تر کرد و ز دل آه کشید
گفت سلمی زن خوشمنظر من
شد ملول از من و از محضر من
لیک مادر ز ملال آزاد است
دل زارش به امیدی شاد است
زن کجا همسر مادر باشد
کی مه و مهر برابر باشد
آن که زن همسر مادر دارد
وان دو را قدر برابر دارد
روزش ار تیره شود هست بجا
زن کجا مادر پر مهر کجا

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مسدس مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U -
گر بدانم که جهان دگری است
وز پس مرگ همانا خبری است
ننهم دل به هوا و هوسی
وندر این نشیه نمانم نفسی
ای دریغا که بشر کور و کرست
وز سرانجام جهان بی خبرست
کاش بودی پس مردن چیزی
حشری و نشری و رستاخیزی
پس این قافله جز گردی نیست
بدتر از بی خبری دردی نیست
مخبران را ز دلیل امساکست
گفته های همه شبهت ناکست
آن که خود نیست ز مشهود آگاه
کی به اسرار نهان جوید راه 
انبیا حرف حکیمانه زدند
وز پی نظم جهان چانه زدند
حکما راست  درین بحث  خلاف
نسزد کرد چنین کعبه طواف
عارفانی که ز راز آگاهند
جملگی محو فنا فی الله اند
همه گویندکه بی چون و چرا
نیست موجود دگر غیر خدا
آدمی جزء وجود ازلست
چون وجود ازلی لم یزل است
روح یک روح و صور بی پایان
وین بدن ها همه  زنده است به جان
قطره ای آب ز دریا بگسست
عاقبت نیز به دریا پیوست
می رسند از دو ره خم در خم
شیخ اشراق و  انشتین  بهم
تازه  این فاتحه بی خبری است
تازه  باز اول کوری و کری است
من نیم این بدن پر خط و خال
کیستم من  خرد و عشق و خیال
قوه حافظه با این ابزار
می کند کار به لیل و به نهار
گرم سیرست درین دهر سپنج
می برد لذت و می بیند رنج
من خود این مشگ پر از باد نیم
من به جز حافظه و یاد نیم
گر بود زنده و گر مرده تنم
تاکه این حافظه باقی است  منم
وگر این حافظه از تن برود
من و مایی زتو و من برود
گر رود حافظه بیرون از سر
نتوان گفت که باقی است بشر
شک  ندارم که  قدیمی است وجود
تا ابد نیز نگردد نابود
گاه پروانه و گه شمع شود
گه پراکنده  گهی جمع شود
لیکن  این   من  که بود طفل حیات
یعنی این حافظه و ادراکات
کر به یک عارضه شد دور از تن
نیست باقی من و شخصیت من
و گر این روح بقایی دارد
وین سخن راه به جایی دارد
همچنان کز رحم آمد بیرون
چون ازین نشاه قدم زد بیرون
شعله حافظه خاموش شود
وانچه دیده است فراموش شود
زندگی حاصل این آب و هواست
منحصر درکره کوچک ماست
زندگانی ز تصادف زاده
واتفاقی است شگرف افتاده
نیست روشن که در اقمار دگر
زین تصادف شده باشند خبر
اولی داشته بی چون و چرا
لاجرم خاتمتی هست ورا

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مسدس مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U -
ایرجا رفتی و اشعار تو ماند
کوچ کردی تو و آثار تو ماند
چون کند قافله کوچ از صحرا
می نهد آتشی از خویش به جا
بار بستی تو ز سرمنزل من
آتشت ماند ولی در دل من
بعد عمری دل یاران بردن
دل ما سوختی از این مردن
چون کبوتر بچه پروازی
برگشودی پر و کردی بازی
اوج بگرفتی و بال افشاندی
ناگهان رفتی و بالا ماندی
تن زار تو فرو خفت به خاک
روح پاک تو گذشت از افلاک
سوی افلاک شد آن روح خفیف
هر لطیفی گذرد سوی لطیف
بود در نظم جهان صاف و صریح
مردنت سکته  ولی غیر ملیح
موقع سکته ات این دور نبود
صحبت ما و تو اینطور نبود
خامه پوشید سیه در غم تو
نامه شد جامه در از ماتم تو
شعر بی وزن شد و قافیه خوار
سجع و ردف و روی افتاد ز کار
شجر فضل و ادب بی بر شد
فلک دانش بی اختر شد
یافت ابیات به مصرع تقلیل
شد مطالع به مقاطع تبدیل
قلم شاعری از کار افتاد
ادبیات ز مقدار افتاد
در عزای تو قلم خون بگریست
نتوان گفت که او چون بگریست
خامه در مرگ تو شد مویه کنان
لیقه در سوگ تو شد موی کنان
دفتر از هجر تو بی شیرازه است
وز غمت داغ مرکب تازه است
خامه چون شد ز عزایت خبرش
تیغ بر سر زد و بشکافت سرش
از سرش خون سیه بیرون ریخت
بر ورق از بن مژگان خون ریخت
رفت در مرگ تو قدرت ز خیال
مزه از نکته و معنی ز امثال
رفتی و لذت دانش بردی
ذوق ها را به دماغ افسردی
کیف از افیون و نشاط از می شد
دوره عشق و جوانی طی شد
اندر آهنگ  دگر پویه نماند
بر لب تار به جز مویه نماند
فعلاتن فعل از ضرب افتاد
ضرب هم قاعده را از کف داد
بی تو رفت از غزلیات فروغ
بی تو شد عاشقی و عشق دروغ
بی تو رندی و نظربازی مرد
راستی سعدی شیرازی مرد
مردی و اختر ما کرد غروب
لیک شد مرگ تو از بهر تو خوب
مرده خوش تر که بود با هنری
زنده در مملکت محتضری
داشتند آرزوی صحبت تو
مولیر و کرنی و راسین و روسو
به تو گفتند که برخیز و بیا
وحشی  و اهلی و جامی و ضیا
گوش کردی و به  یک چشم زدن
شدی آنجا که ببایست شدن
دوستانت همگی تقدیسی
گرد هم پارسی و پاریسی
با چنان حوزه که آنجا داری
چه غم از غم کده ما داری
اندر آن باغ که بر شاخه گل
آشیان ساخته ای چون بلبل
زیر سر کن ز ره مهر و وفا
گوشه ای بهر پذیرایی ما

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مسدس مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U -
دو نفر بچه مقبول قشنگ
نام این سنجر و آن یک هوشنگ
هر دو هم بازی و هم قد بودند
راه یک مدرسه می پیمودند
بود سنجر ننر و دردانه
باعث زحمت اهل خانه
تا کسی حرف به سنجر می زد
دهنش کج شده و عر می زد
به کسی هیچ نمی کرد سلام
داشت عادت به دروغ و دشنام
صبح ها دیر ز جا بر می خاست
پس  نمی رفت سوی  مدرسه راست
بین ره خنده و بازی می کرد
به  دکان دست  درازی می کرد
دست  و رو هیچ  نمی شست  به آب
چرک می کرد ورق  های کتاب
صبح ها هیچ سر درس نبود
از کسی در دل او ترس نبود
روز و شب  شاکی  از آن  طفل صغیر
پدر و مادر و استاد و مدیر
متصل خنده به مردم می کرد
قلم و کاغذ خود گم می کرد
بود هوشنگ  به عکس  سنجر
پسری ساعی و باعقل و هنر
مادرش دایم از او راضی بود
اهل منزل همه از او خوشنود
زودتر از همه رفتی سر درس
از خدا در دل او بودی ترس
درس می خواند شب  از روی کتاب
مشق خط کرده و می کرد حساب
پدرش کوشش هوشنگ چو دید
از پی تربیتش رنج کشید
چون که در داخله تحصیل نمود
به سوی خارجه تعجیل نمود
سینه اش از همه علمی پر گشت
رفت در خارجه و دکتر گشت
رفت و برگشت یکی دانشمند
پدر و مادرش از وی خرسند
زن گرفتند برای هوشنگ
از  یکی طایفه با فرهنگ
دختری بود هنرمند و ظریف
خوشگل  و باشرف  و پاک و عفیف
دید هوشنگ و پسندید او را
از همه طایفه بگزید او را
زن و شوهر چو به هم یار شدند
خانه ای خوب خریدار شدند
روز اسباب کشی چون برسید
گفت هوشنگ که حمال آرید
بود حمالی تریاکی و خوار
عاجز و مضطر و بیکاره و زار
گفت هوشنگ  که ای بیچاره 
از چه هستی تو چنین بیکاره 
از چه این  قدر کثیفی آخر
لاغر و زرد و ضعیفی آخر
گفت حمال که گشتم عاجز
چون که من درس نخواندم هرگز
مادرم مرد و پدر نیز بمرد
مدعی مال مرا یکسره برد
من که بی علم و سلندر بودم
مدتی این در و آن در بودم
گه عرق خوردم و گه بنگ زدم
تا که تریاکی و الدنگ شدم
پس از آن ناخوش و بیچاره شدم
عاقبت مفلس و اینکاره شدم
کرد هوشنگ چو بسیار نظر
دید او هست مثال سنجر
گفت  هوشنگ  تو سنجر هستی 
گفت آری  ز کجا دانستی 
گفت   این  بر همه  مردم حالی است
تنبلی عاقبتش حمالی است
هر که او می کند از درس فرار
آخر کار شود مفلس و خوار

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مسدس مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U -
در سرای شوکت الدوله که بود
در عزایش ناله تا چرخ کبود
مجلس پر حشمتی تشکیل یافت
و از وجود شیخنا تجلیل یافت
عالم نحریر و دانای زمان
مفتی فحل توانای زمان
آن که باشد بزم عرفان را جلیس
بوعلی عصر خود شیخ الرییس
ناگهان پیدا شد از یک زاویه
هیکل نحس بهاء التولیه
آن که او لاف خری ز اول زده
آ ن که او بر خر قبل منقل زده
آن که اندر باره او ییش از این
شاعری گفته است این بیت رزین
تا تو را من دیده ام شل دیده ام
لات و لوت و آسمان جل دیده ام
آمد و بنشست با مندیل زفت
تیره روی وگنده همچون خیک نفت
سر برون آورد از آن ماتم کده
کاین منم طاوس علیین شده
شیخ  ناگه صحبت از تفسیر کرد
سر هجرت را همی تقریر کرد
پیش جمع آن مقتدای نیک خو
گفت سر واللذین هاجروا
شیخ در معرفت را نیک سفت
لیک آن خرمهره  حرف  مفت گفت
شیخ  پرحلم از غضب  پرتاب شد
بر سر او شفت وی پرتاب شد
گفت کای دب جهول نره خر
چند لاف آدمی وگر و فر
نانجیب موذی گردن کلفت
تابه کی گویی به محضرحرف مفت
تو چه دانی علم تفسیر و لغات
 خر چه داند قدر حلوای نبات 
کله تو درخور تاویل نیست
علم در دراعه و مندیل نیست
تا به علم  از فاعلاتن فاعلات
سال ها ره است ای بی علم لات
هرکه خواند فاعلاتن فاعلن
کی تواند راند از دانش سخن
هرکه او با تو کند گفت و شنود
هم زبان کودکی باید گشود
بوالعلا بشنید و اصلا دم نزد
وز وقاحت مژه را بر هم نزد
گفتی اندر بسترش خوابانده اند
لای لایی بهر او می خوانده اند
فحش آری کی کند در خر اثر
کی رود درسنگ خارا نیشتر
گفت پیغمبر که احمق  هرچه  هست 
او عدوی ما و غول رهزن است

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
پادشاهی را یکی دستور بود
کز خط نعمت شناسی دور بود
در سیاست خاطری آگاه داشت
لیک با بدخواه خسرو راه داشت
بود چندان  عاصی  و بیگانه دوست
کش  نبود از خلق  جز بیگانه  دوست
او به ظاهرکدخدای خانه بود
لیک در آن خانه خود بیگانه بود
تا ز هر سو دشمنان ره یافتند
سوی دارالملک شه بشتافتند
خلق غوغاها نمودند از بلاد
گوش شه بشنود غوغای عباد
خواست تا کیفر دهد بدخواه را
آن وزیر عاصی گمراه را
مر وزبران دگر را پیش خواند
داستان ها زان خیانت کیش راند
گفت  خود دانید کاین  دستور کیست
با وجودش  ملک  را دستور چیست
در شمال ملک غوغا کرده است
در جنوبش فتنه برپا کرده است
مشرق از او زیر و بالا گشته است
خاک مغرب  را به خون  آغشته  است
این شنیدستم که دستوران هله
متفق هستند در هر مسأله
لیک یاری در خیانت نیک نیست
یار خاین با دلت نزدیک نیست
در نکویی اتفاق مهتران
نیست جز نیکی به جای کهتران
لیک  در زشتی خلاف است اتفاق
در خیانت اختلاف است اتفاق
چون که دستوران  دارا در بدی
متفق گشتند از نابخردی
خسرو ایران به خون اندر تپید
کشور ایران به بدخواهان رسید
متفق گردید با وجدانتان
تا بیاساید ز زحمت جانتان
اتفاق آرید تا من پر زنم
بر وزبر زشتخو اخگر زنم
جمله گفتند این حکایت نیک بود
هرچه گفتی با خرد نزدیک بود
جمله هم راییم اندر طرد او
هرچه  می خواهی  بکن  در خورد او
روز دیگر شه به مجلس بار داد
همگنان را رخصت احضار داد
خواست  چون  دستور را نزدیک خویش
آن وزیران جملگی رفتند پیش
سینه ها از بد دلی انباشته
وسوسه بدخواه در دل کاشته
یاوران آن وزیر حیله گر
کرده تلقین بر وزیران دگر
که نگهبانی این یک با شماست
ور نه  ما را از شما بس شکوه هاست
متفق گردید با هم تا شما
هفت تن باشید اندر یک ردا
چون دراین غوغا ملک رایارنیست
نیز کس را با وزارت کار نیست
بیم بحرانش چنان کوبد به خشم
که بپوشد از گناه جمله چشم
هفت  تن را هفت ره تحسین کند
وز پس تحسینشان تمکین کند
الغرض  چون  دید خسرو سوی شان
راز پنهان را بخواند از رویشان
گفت  هان  آن  مردک  مجرم کجاست 
آن خیانت پیشه مبرم کجاست 
جمله گفتند ای ملک ما حاضریم
مظلمه او را به گردن می بریم
گوش سلطان زین سخن  پرزنگ شد
سینه اش از بیم بحران تنگ شد
بسته  شد عزم  ملک  را چشم  و گوش
خوف  و رعب  آمد به  جای  عقل  و هوش
کانچنانش داده بودندی وعید
که دلش از نام بحران می تپید
زین  سبب برجست  و دامن برفشاند
دید ه گریان سوی قصرخویش راند
خادمی  بودش  به درگه گفت   چیست
گریه و بیچارگی از دست کیست  
گفت دستوران خیانت می کنند
نفع دشمن را ضمانت می کنند
خواهم ار دست یکی کوته کنم
صحبت بحران بلرزاند تنم
گفت  بحران  را ندانستم که  چیست
هم  مگر بحران  ز بدخواهان یکی ست  
گفت بحران  نیست  جز لختی  درنگ
که از آن بدخواه گردد تیز چنگ
گفت خادم آه این نیرنگ چیست
قصه بحران  و قهر و جنگ چیست  
دشمنانت  روز و شب گرم وصول
ز ارتباط این وزیر بلفضول
آن وزیران دگر شنگول او
آب غفلت خورده ازکشکول او
هرچه این حالت بماند مستمر
دشمن اندر کارها گردد مصر
بیم از این بحران مکن ای دادگر
داری ار بیمی ز بحران دگر
زان که آشوبی دگر اندرپی است
کاین خرابی ها جلودار وی است
هرچه  خواهند این  وزیران  می کنند
چون  چرا گویی ز بحران دم زنند
این خود از بحران بسی  هایل تر است
این چنین حالت بلای کشور است
این بلا را گر برون باید نمود
کار فردا را کنون باید نمود
سیل را ز اول توان بستن به بیل
چون فزون تر شد بغلطد ژنده پیل
این شنیدستم که شه بیدار شد
وز نعیم ملک برخوردار شد

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
مخبر ما رفت و آمد تنگدست
بی خبر چون گنگ خواب آلود مست
دفتری خالی ز اخبار جدید
همچو چشم بنده اوراق ش سفید
لب ز بوری سوی زبر آویخه
وز دهانش آب حسرت ریخته
یک نظر سوی من و دیگر نظر
سوی  شاگردی که می خواهد خبر
گفتم اخبار وزارتخانه چیست 
اطلاعات خود و بیگانه چیست 
چیست اوضاع اخیر اصفهان 
چیست احوالات آذربایجان 
کار مظلومین کردستان چه شد
قصه کاشان و اردستان چه شد
دولت از سلماس و خوی آگاه نیست
پس بگو اوضاع کرمانشاه چیست 
دانم آگه نیستی از ناصری
کس ندید آن تلگراف آخری
لیک در دزفول و خوزستان چه بود
وقعه بوشهر و شهرستان چه بود
صحبت سنجابی و کلهر چه شد 
در بروجرد اغتشاش لر چه شد
از جنوب ار نیست اصلا اطلاع
ور در آنجا نیست دعوا و نزاع
استرآباد و قشون روس چیست  
گفتگوی گنبد قابوس چیست 
گفتگوی شاهرود آخر چه بود
من ندانم هرچه بود آخر چه بود
خود بگو مازندران حالش چیه 
انزلی و رشت احوالش چیه 
روس در قزوین چه وارد کرده است 
یا چه میزان قوه بیرون برده است 
من ز هر جانب از او اندر سؤال
مخبر بیچاره سرگردان و لال
گفتمش بیچاره گنگی یا کری  
یا تو هم  چون من به  حال دیگری  
ساعت پنج است و مطلب لازم است
از برای اول شب لازم است
مطبعه بیکار و سرگردان شده
روزنامه بی خبر ویلان شده
آخر آمد مخبر بیچاره جر
عقده حلقوم او شد منفجر
گفت صد لعنت به شمر و حرمله
داد از دست وزیر داخله

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
یک جعل روزی ز اصطبلی حقیر
ناگهان افتاد در باغ امیر
وه چه باغی رشک گلزار فرنگ
لاله و سنبل درآن هفتاد رنگ
یکطرف در عطرپاشی یاسمن
یکطرف در جلوه قد نسترن
پیچ و چایی دست در آغوش هم
نرگس و سنبل شده همدوش هم
از بنفشه پر شده اطراف جوی
همچو خط گرد عذار خوبروی
سرو آزادش به آزادی علم
خوبی و آزادگی انباز هم
زلف شمشادی ز هر سو خورده فر
اندر آن فر پیچ و خم ها مستتر
شسته گل ها دست  و روز از جزء و کل
لاله بر صورت زده صابون گل
از لطایف روح در رقص آمده
وآن همه بهر جعل نقص آمده
نکهت گل های عطری فی المثل
موی بینی گشته از بهر جعل
چه چه مرغان مست عشقباز
همچو افعی گوش او بگرفته گاز
شرشر آب روان از هر کنار
پیش او چون بانگ شیر مرغزار
سرگران از گند و بوی گل شده
گوش کر از وق وق بلبل شده
رشحه باران فروردینیش
خیس کرد از ساق پا تا بینیش
حرکت شن های نرم جوببار
از جعل بردند آرام و قرار
یادش آمد کنج اصطبل ظریف
و آن بخارات و پهن های لطیف
پشکل شیکی که گردش کرده بود
غلط غلطان سوی لانه برده بود
آن مگس های طنین انداز مست
سوسک های کوچک پشکل به  دست
آن هوای تیره پر دود و دم
خوش تر از دشت گل و باغ ارم
گفت آوخ این دم و این دود چیست
این فضای نوبهارآلود چیست
زود برگشت آن جعل از بوستان
رفت و غرغر کرد پیش دوستان
گفت ای یاران  به حق کردگار
ما نفهمیدیم چیزی از بهار
گر بخواهید ای رفیقان شرح او
بهرتان گویم حدیثی مو به  مو
توده خاکی که بر آن پف کنی
جرعه آبی که آن را تف کنی
این بود معنای باغ و لاله زار
این بود ماهیت فصل بهار
بود آنجا بلبلی اندر قفس
می شنید این ماجرا زان بلهوس
قهقهی زد از سر درد فراق
زار نالید از هجوم اشتیاق
با جعل گفت ای پهن پازن جناب 
ای دماغت گنده تر از منجلاب
ای ز بوی گل گریزان میل میل
همچو از لاحول  عفریت ذلیل
توکجا و دیدن باغ ازکجا
لاله های سینه پر داغ از کجا
توکجا وگریه ابر بهار
تو کجا و اشتیاق روی یار
گر شوی بلبل  بدانی باغ چیست
عشق  چه   سوز درون  چه  داغ چیست
توده گل  خارت آید در نظر
رو بغل کن توده سرگین تر
پشگ های گرد مقبول سمین
دانه دانه جمع کن از پارگین
گوشه اصطبل از تو گل ز ما
عرعر از تو ناله بلبل ز ما
چون جعل پرخاش مرغ حق شنید
زر و زری کرد و درکنجی خزید

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
ماه فروردین جهان گردد جوان
بره بریان نهد منعم به خوان
کشت گیرد مایه در اردیبهشت
گاو فارغ می شود ازکارکشت
باغ در خرداد رنگین تر شود
بوی گل تا برج دو پیکر شود
شاخ میوه چون کمان گردد به تیر
رقص خرچنگی کند چرخ اثیر
اوج گیرد در مه مرداد روز
شیرجوش آید به پستان تموز
ماه شهریور شود گلگشت  کل
خوشه انگورگردد چون عسل
مهربان گردد جهان در ماه مهر
روز و شب گردند یک  میزان  به چهر
ابر آبستن به آبان می شود
کژدم اندر لانه پنهان می شود

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U -
شبی لب فروبسته بودم ز حرف
خرد غرق اندیشه های شگرف
درآمد بت مهربانم به بر
خرامنده بر سان طاوس نر
همه مهر و خوش خویی و نیکویی
بدیع  است  با نیکویی خوش خویی
به دست اندرش نامه ای از فرنگ
سخن ها درو بر ز پیکار و جنگ
که قیصر به دریا سپه رانده است
به آب اندرون آتش افشانده است
نوین مرزیان زین برآشفته اند
به بیغاره بر چیزهاگفته اند
ازین پس به دریاست جنگی بزرگ
میان عقاب و نهنگ سترگ
ببینیم تا بال و پر عقاب
بریزد درین پهن دربای آب
و یا گرده گاه دلاور نهنگ
زمانه بدرد به رویینه چنگ
برآشفت و گفت این چه دیوانگیست
نه خون ریختن رسم فرزانگیست
گروهی که در کینه پیچیده اند
چه از مهربانی زیان دیده اند
یکی بنگر از دیده دوربین
به پایان این رزم و پرخاش وکین 
بدوگفتم ای ازدر آشتی
تو ز اندیشه ام بند برداشتی
کس این جنگ را دیر برنشمرد
ز خرداد و از تیر برنگذرد
وگر بگذرد نیز پایانش هست
جهان شست  خواهد ز خونابه  دست
بشوید جهان دست  لیک آدمی
همی  تا بود جنگ جوید همی
که مردم به جنگ اندر آماده اند
ز مادر همه جنگ را زاده اند
رود جنگ آنگه زگیتی به در
که نه ماده برجای ماند نه نر

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
یکی پادشا خانه زآهن بساخت
شبی آتش افتاد و آهن گداخت
پژوهش گرفتندکآن از چه بود
شراری چنین بی امان از چه بود
پس از جهد بسیار بردند راه
به دود دل عاجزی بی گناه

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
به نام برازنده نام ها
کز آغازها داند انجام ها
خداوند عرش و خداوند فرش
گراینده هر دو گیتی به عرش
فروزنده عقل و جان و سخن
برازنده این جهان کهن
ز دور اندربن پهنه بیکران
چو بینی بر این تافته اختران
تو گویی که آنان به یکجا درند
همه زآسمان بر زمین بنگرند
همی دان که هر اختری بی گمان
زمین است و آن دیگران آسمان
ز هر اختری به آسمان بنگری
همین پهنه بیکران بنگری
درین حقه هر اختری مهره ایست
ز بازی به هر مهره ای بهره ایست
درون یکی حقه لاجورد
شتابان بسی مهره گرد گرد
ز چاکی پنجه مهره باز
یکی در نشیب و یکی در فراز
در این  پهنه  آشوب ما و تو چیست
که ما و تویی اندرین پهنه نیست
بسیط زمین با همه آب و تاب
بود جزیی از پیکر آفتاب
همو هست از ذره ای پست تر
بر پیکر آفتابی دگر
همان آفتاب دگر بی گمان
بود جزیی از پیکر آسمان
بود آسمان پرتوی بی قرار
ز اندیشه ذات پروردگار
به گیتی درون ما و تو چیستیم
اگر هستی اینست ما نیستیم
زمانه کز اومان سراسر گله  است
وز اخترش  در هر دلی ولوله است
فروزنده مهر و ماه است و بس
کمین بنده پادشاهست و بس
من و تو چو کرمیم و همچون گیاه
به بستانسرای یکی پادشاه
اگر این گیا مرد و آن کرم زیست
به بستانسرای ملک جرم نیست
بکوش ای گیا تا درختی شوی
به باغ امل نیک بختی شوی
که بر تو بسوزد دل باغبان
به چشم اندر آییش روز و شبان
نگر تا چه گفته  است استاد طوس
بدانجاکه از مرگش آید فسوس
 یکی مرغ بر کوه بنشست و خاست 
 نه افزود برکوه  و نز وی بکاست 
 من آن مرغم و این جهان کوه من 
 چو مردم جهان را چه اندوه من 
سخن کرده کوته وگرنه جهان
نه کوهست و مردم نه  مرغی بر آن
به کوهی که خورشیدازآن د ره ایست 
بسیط زمین کمتر از ذره ایست
من و تو برین ذره باری که ایم
درین کبریا و منی بر چه ایم
بزرگی چنانست و خردی چنین
بزرگست ذات جهان آفرین
برو سعی کن تا چو گل در بهار
بخندی به رخساره روزگار
مشو بی بها ژاژ و بی برگ خس
که در بوستان ها نیایی به کس
میاموز آیین ناپاک خار
که جز سوختن را نیایی به کار
 بدین خردی ای کودک پوی پوی 
چه خیزی که ناگه درافتی به روی
بیندیش و آهنگ بیشی مکن
جوانی بباید تو پیشی مکن
ز بیشی و پیشی دلت خون شود
دو چشمانت مانند جیحون شود
طلایه کند پیشرو را سراغ
خورد میوه پیشرس را کلاغ

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
به ماه سفندار یک  سال شید
بتابید بر یاسمین سپید
نشسته هنوز از ستم دست  دی
ز ابرو برافشاند خورشیدخوی
گره شد گلوگاه باد شمال
هوای دژم را نکو گشت حال
به صد رنگ  سیمرغ زربن کلاه
بزد تیر در چشم اسفند ماه
گدازید برف و بتابید شید
بجوشید سبزه بجنبید بید
دو ده روز از آن پیش کاید بهار
فریبنده خورشید شد گرم کار
به دستان خورشید و زرق سپهر
بهاری پدیدار شد خوبچهر
بزد برگک تر سر از شاخ خشک
پر از مشک شد زلفک بیدمشگ
دو سه  روز شب گشت  و شب  روز شد
گل پیشرس گلشن افروز شد
نگار بهار و عروس چمن
گل یاسمین زیور انجمن
به  یک ماه از آن پیش کایام اوست
برآمد ز مغز و برون شد ز پوست
بخندید بر چهر خورشید روز
به شب خفت پیش مه دلفروز
ندانست کایدون نه هنگام اوست
که برجای می زهر در کام اوست
به  ناگه طبیعت برآمد ز خواب
فروخفت  خورشید و برشد سحاب
بغرید باد از برکوهسار
بیفتاد ناژو و خم شد چنار
زمانه خنک طبعی آغاز کرد
طبیعت به سردی سخن ساز کرد
بیفتاد برف و بیفسرد جوی
سیه زاغ در باغ شد بذله گوی
سراسر بیفسرد و پژمرد باغ
همان پیشرس گوهر شبچراغ
شکرخند نازش به کنج لبان
بیفسرد و دشنامش اندر زبان
چنین است پاداش زود آمدن
به امید باطل فرود آمدن
من آن پیشرس غنچه تازه ام
که هرجا رسیده است آوازه ام
من آن نوگل برگ جان خورده ام
به غفلت فریب جهان خورده ام
سبک راه صد ساله پیموده ام
به بیگاه رخساره بنموده ام
به خون گرمی روزبشکفته ام
ز دم سردی شب به خون خفته ام
ز بی آبی عرف پژمرده ام
ز سرمای عادات افسرده ام
نبوده در ایام یک روز شاد 
نخندیده در باغ یک بامداد
مرا دیر شد روز و بگذشت کار
تو روز جوانی غنیمت شمار
بهار جوانیت سرسبز باد
دلت خرم و خاطرت نغز باد
همی باش خندان درین بوستان
ز تو شاد و خرم دل دوستان
که من زین جهان چشم برداشتم
لبان بستم و مژه برکاشتم
بهار مرا کرد گیتی خزان
بهار منا نوبت تو است هان

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -