cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
طرب افسرده کند دل چو ز حد در گذرد
آب حیوان بکشد نیز چو از سر گذرد
من ازین زندگی یک نهج آزرده شدم
قند اگر هست نخواهم که مکرر گذرد
گر همه دیدن یک سلسله مکروهات است
کاش این عمر گرانمایه سبکتر گذرد
تو از این خلعت هستی چه تفاخر داری
این لباسی است که بر پیکر هر خر گذرد
آه از آن روز که بی کسب هنر شام شود
وای از آن شام که بی مطرب و ساغر گذرد
لحظه ای بیش نبود آنچه ز عمر تو گذشت
وآنچه باقی ست به یک لحظه دیگر گذرد
آن همه شوکت و ناموس شهان آخر کار
چند سطریست که بر صفحۀ دفتر گذرد
عاقبت در دو سه خط جمع شود از بد و نیک
آنچه یک عمر به دارا و سکندر گذرد
ای وطن زینهمه ابنای تو کس یافت نشد
که به راه تو نگویم ز سر از زر گذرد
نه شریف العلما بگذرد از سیم  سفید
نه رییس الوزرا از زر احمر گذرد
گر به محشر هم از این جنس دوپا در کارند
وای از آن طرز مظالم که به محشر گذرد
ور یکی زان همه عمال بود ایرانی
گله ها بین خداوند و پیمبر گذرد
این همه نقش که بر صحنۀ گیتی پیداست
سینمایی ست که از دیده اختر گذرد
عن قریب است که از عشق تو چون پیراهن
سینه را چاک کند ایرج و از سر گذرد

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
نشسته بودم و دیدم ز در بشیر آمد
که خیز و جان و دل آماده کن امیر آمد
امیر مملکت حسن با چنان حشمت
چه خواب دید که سر وقت این فقیر آمد
چو دید از غم هجرانش سخت دلگیرم
به دلنوازی این پیر گوشه گیر آمد
نمانده بود مرا طاقت جدایی او
به موقع آمد و نیک آمد و هژیر آمد
نکرده جنگ اسیرم نموده بود به خویش
کنون به سرکشی موقف اسیر آمد
شکایت شب هجران به او نباید کرد
که خود ز درد دل عاشقان خبیر آمد
چه زور بود که بر پیکر علیل رسید
چه نور بود که در دیدۀ ضریر آمد
کنون که آمده تا نصف شب نگاهش دار
ز دست زود مده دامنش که دیر آمد

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
شکر خدا را که بخت هادیم آمد
نامه ای از حاج شیخ هادیم آمد
از پس سرگشتگی به وادی حیرت
هادی سر منزل ایادیم آمد
از پس یک عمر رنج در طلب گنج
هادی آن کان فضل و رادیم آمد
وز رشحات غمام فضل و کمالش
نامه ای امروز بهر شادیم آمد
کرده در آن نامه از مکارم و الطاف
درج بدان حد که خود زیادیم آمد
داد بساط مرا نشاط ربیعی
گرچه مر آن نامه در جمادیم آمد
چرخ چو دانست بر مراد رسیدم
دی پی تمهید نامرادیم آمد
کرد ز خانه مرا برون و به خانه
حضرت ذی قدر اوستادیم آمد
هیچ ز حرمان خود شگفت ندارم
کاینهمه از سوء بخت عادیم آمد
درک لقایش غنیمتی است مه برچنگ
از سفر این خجسته وادیم آمد
خواستم افزون کنم سخن به مدیحش
قافیه بد تنگ کون گشادیم آمد

وزن: مُفْتَعِلُنْ فاعِلاتُ مُفْتَعِلُنْ فَعْ
بحر: منسرح مثمن مطوی منحور
نشانه‌های عروضی: - U U - | - U - U | - U U - | -
چون خورم می در سرم سودای یار آید پدید
راست باشد این مثل کز کار کار آید پدید
جهد کردم تا نگویم راز دل بر هیچکس
می کشان را راز دل بی اختیار آید پدید
گر مرا آسوده بینی در غمش نبود شگفت
هر غریقی را پس از کوشش قرار آید پدید
بوسه چون بر لعل جانان می زنی نشمرده زن
دیده ام من گفتگو ها از شمار آید پدید
تا توانی سیر بنگر در رخ صاف بتان
پیش کاندر صفحۀ چشمت غبار آید پدید
دیدم آن بت را پی استاد بد گوهر روان
یادم آمد مهره در دنبال مار آید پدید
هر سؤال سخت را زنهار پاسخ نرم ده
سنگ و آهن چون به هم ساید شرار آید پدید
پیری از رخسار طبع آبدارم آب برد
کی ز طبع پیر شعر آبدار آید پدید
در خزان هم گاه بگشاید دهان بلبل ولی
کی بود آن نغمه کز وی در بهار آید پدید
بعد از این وصلش چه جویم چیست سود آن غرقه را
کش به قعر بحر گوهر در کنار آید پدید
نیست کس کاین مملکت را از خطر بخشد نجات
قرنها باید که تا یک مردکار آید پدید
نان شهر از همت دستور ما ممتاز شد
صدق این دعوی به هر شام و نهار آید پدید
از وزیران گر یکی چون او شود نبود شگفت
از جراید هم یکی چون نوبهار آید پدید

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
یاد کردند مرا باز به گلدان دگر
گلبنان دگر از طرف گلستان دگر
بودم افسرده چو گل دردی و بشکفتم باز
نو بهارست به من تا به زمستان دگر
با نواهای دگر تهینت من گفتند
بلبلان دگر از ساحت بستان دگر
عشق هر فکر دگر را ز دلم بیرون کرد
همچو مهمان که کند بخل به مهمان دگر
با چنین گام که نسوان وطن پیش روند
عن قریبست که ایران شود ایران دگر

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
به دست جام شراب و به گوش نغمۀ ساز
شبی خوشست خدایا دراز باد دراز 
چگونه کوته خواهم شبی که اندر وی
وصال دوست مهیا و برگ عشرت ساز
چگونه کوته خواهم شبی که سعدی گفت
که دوست را ننماید شب وصال دراز
شبی بود که ازو گشت شام دولت روز
شبی بود که ازو گشت صبح ملت باز
شبی بود که بتابید اندرو ماهی
که آفتاب نیارد شدن به او انباز
شبی است فرخ و شهزاده نصرت الدوله
نموده جشنی از عزت و جلال جهاز
چگونه جشنی مانند جنت موعود
ز چار جانب بگشوده باب نعمت و ناز
به وجد اندر هر سوی گلرخان چگل
به رقص اندر هرجای مهوشان طراز
همه درخشد مانند نار ذات وقود
شراب گلگون اندر به سیمگون بگماز
ز هر طرف شنوی نغمه های رود و سرود
به هر کجا نگری گونه های ساز و نواز
ز چرخ گوید ناهید از پی تبریک
خجسته بادا میلاد شاه بنده نواز

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
تا بر سر است سایۀ شه زاده ایرجم
گویی مگر به تاج فریدون متوجم
ما هر دو شاه زاده و ما هر دو ایرجیم
اما چه ایرجی بود او  من چه ایرجم
با خلقتش چو خلقت خود می کنم قیاس
گیرد ز مادر و پدر خویشتن لجم
گفتم قتیل خنجر ابروی او شوم
آوخ که سازگار نشد طالع کجم
گفتم مدرجی که مگر شاهزاده ای
رج بسپرد به حافظه شعر مدرجم

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
پیرم و آرزوی وصل جوانان دارم
خانه ویران بود و حسرت مهمان دارم
عشق باقی به سر و موی سر از غصه سپید
زیر خاکستر خود آتش پنهان دارم
کاش قید پسران خواستمی پیش از وقت
من که اصرار به آزادی نسوان دارم
آفت جان کسان عشق بود یا پیری
چه کنم من که هم این دارم و هم آن دارم
همچو آن آهن از کوره برون آمده ام
که به سر پتک و به زیر تنه سندان دارم
نیست یک لحظه که از یاد تو فارغ باشم
گرچه پیرم من و در حافظه نقصان دارم
عقل با حافظه در مرتبۀ قدر یکیست
لیک من حیرت ازین عادت انسان دارم
گرچه کس دم نزند هیچ ز بی عقلی خویش
از چه با ناز دهد شرح که نسیان دارم
جرم از غیر و عقوبت متوجه بر من
حال سبابۀ اشخاص پشیمان دارم
شعر بد گفتن و نسبت به رفیقان دادن
یادگاریست که از مردم طهران دارم
همه یاران خراسان من اهلند و ادیب
بی سبب نیست به سر عشق خراسان دارم
هر یکی از شعرا تابع یک شیطانیست
من درین مغز برآشفته دو شیطان دارم

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
ز یاران آن قدر بد دیده ام کز یار می ترسم
به بیکاری چنان خو کرده ام کز کار می ترسم
شاپویی ها خطرناکند و ترسیدن از آن واجب
ولی با این خطرناکی من از دستار می ترسم
نه از مار و نه از کژدم نه زین پیمان شکن مردم
از آن شاهنشه بی دین خلق آزار می ترسم
نمی ترسم نه از مار و نه از شیطان نه از جادو
غم خود را به یک سو هشته از غمخوار می ترسم
چو بی اصرار کار از دست مردم برنمی آید
چه کار آید ز دست من که از اصرار می ترسم
فراوان گفتنی ها هست و باید گفتنش اما
چه سازم دور دور دیگرست از دار می ترسم

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - - - | U - - -
ما خریدیم به جان عشق تو نی با زر و سیم
به زر و سیم خرد عشق بتان مرد لییم
عالمی پر بود از رایحۀ مشک و عبیر
مگر از پهلوی زلف تو گذر کرد نسیم
بر بناگوش تو آن سنبل و سوسن باشد
یا که زلفست و بود سنبل و سوسن به شمیم
یا که کردست خداوند ادب میر نظام
امتحان خط تعلیق به صد دایره جیم
خط بشکسته او سخت تر از عهد درست
قول سنجیدۀ او بهتر از در یتیم
آن وزیری که چو بنشیند بر مسند بار
مشتری را کند آداب وزارت تعلیم
آن امیری که چو روی آرد در پهنۀ رزم
دل مریخ ز سهمش به هراس است و به بیم
قهر او پوست بدراند بر پیکر شیر
مهر او روح ببخشاید بر عظم رمیم
عید قربان را با عزت و اقبال بر او
فر خجسته بکناد ایزد دیان رحیم

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
آزرده ام از آن بت بسیار ناز کن
پا از گلیم خویش فزونتر دراز کن
با آنکه از رخش خط مشکین دمیده باز
آن ترک ناز کن نشود ترک ناز کن
از چشم بد کنند همه خلق احتراز
من گشته ام ز چشم نکو احتراز کن
رند شراب خوارم و در سینه ام دلی است
پاکیزه تر ز جامۀ شیخ نماز کن
من از زبان خویش ندارم شکایتی
چشم است بیشتر که بود کشف راز کن
بویی ز بوستان محبت نبرده اند
سالوس زاهدان حقیقت مجاز کن
این حاجیان به حشر عنان در عنان روند
با اشتران طی طریق حجاز کن
من پروراندمت که تو با این بها شدی
طفلی ندیده ام چو تو بر دایه ناز کن
کی آرزوی سلوی و من ره دهد به دل
آن اکتفا به نان و پنیر و پیاز کن
آن را که آز نیست به شاهان نیاز نیست
سلطان وقت خویش بود ترک آز کن
نه زور سود داد و نه زاری علاج کرد
آری  زرست زر  گره از کار باز کن
ما را هوای خدمت فرمانروای ملک
هست از هوای روی بتان بی نیاز کن
فرخ وثوق دولت کز عدل او نماند
دست طمع به مال رعیت دراز کن
جز ترک من که تازه کند مشق ترکتاز
در عهد او نماند دگر ترکتاز کن
دشمن به دار کرد  ببین چون کند به دوست
آن دشمنان خویش چنین سرفراز کن

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
باز روز آمد به پایان شام دلگیر است و من
تا سحر سودای آن زلف چو زنجیر است و من
دیگران سر مست در آغوش جانان خفته اند
آنکه بیدارست هر شب مرغ شبگیر است و من
گفته بودم زودتر در راه عشقت جان دهم
بعد از این تا زنده باشم عذر تأخیر است و من
سبحه و سجاده و مهری مرتب کرده شیخ
تا چه پیش آید خدا یا دام تزویر است و من
از در شاهان عالم لذتی حاصل نشد
بعد از این در کنج عزلت خدمت پیر است و من
با چنین رعنا غزالی خدعه ساز و عشوه باز
پنجه اندر پنجه کردن قوۀ شیر است و من
هر گرفتاری کند تدبیر استخلاص خویش
تا گرفتارش شوم پیوسته تدبیر است و من
منعم از کوشش مکن ناصح که آخر می رسم
یا به جانان یا به جان میدان تقدیر است و من
تا نویسم شمه ای از شرح درد اشتیاق
از سر شب تا سحر اسباب تحریر است و من
شاه می خواهم که گوید در رخ اعدای ملک
قطع و فصل این دعاوی کار شمشیر است و من
در نظام امر کشور در رواج خط عشق
آنکه بتواند سرافرازی کند میر است و من
خواجۀ اعظم نظام السلطنه کز خدمتش
آنکه نازد بر زمین و آسمان تیر است و من
پیش ارباب هنر در یک دو بیت از این غزل
قافیه گر شایگان شد عذر تقصیر است و من

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
شنیدم من که عارف جانم آمد
رفیق سابق طهرانم آمد
شدم خوشوقت و جانی تازه کردم
نشاط و وجد بی اندازه کردم
به نوکرها سپردم تا بدانند
که گر عارف رسد از در نرانند
نگویند این جناب مولوی کیست
فلانی با چنین شخص آشنا نیست
نهادم در اطاقش تخت خوابی
چراغی حوله ای صابونی آبی
عرق هایی که با دقت کشیدم
به دست خود درون گنجه چیدم
مهیا کردمش قرطاس و خامه
برای رفتن حمام جامه
فراوان جوجه و تیهو خریدم
دوتایی احتیاطا سر بریدم
نشستم منتظر کز در در آید
ز دیدارش مرا شادان نماید

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
نمی دانستم ای نامرد کونی
که منزل می کنی در باغ خونی
نمی جویی نشان دوستانت
نمی خواهی که کس جوید نشانت
و گر گاهی به شهر آیی ز منزل
نبینم جای پایت نیز در گل
بری با خود نشان جای پا را
کنی تقلید مرغان هوا را
برو عارف که واقع حرف مفتی
مگر بختی که روی از من نهفتی
مگر یاد آمد از سی سال پیشت
که بر عارض نبود آثار ریشت
مگر از منزل خود قهر کردی
که منزل در کنار شهر کردی
مگر در باغ یک منظور داری
نشان نرگس مخمور داری
مگر نسرین تنی داری در آغوش
که کردی صحبت ما را فراموش
مگر با سرو قدان آرمیدی
که پیوند از تهی دستان بریدی
چرا در پرده می گویم سخن را
چرا بر زنده می پوشم کفن را
بگویم صاف و پاک و پوست کنده
که علت چیست می ترسی ز بنده
ترا من می شناسم بهتر از خویش
ترا من آوریدستم به این ریش
خبر دارم ز اعماق خیالت
به من یک ذره مخفی نیست حالت
تو از کون های گرد لاله زاری
یکی را این سفر همراه داری
کنار رستوران قلا نمودی
ز کون کنهای تهران در ربودی
به کون کنها زدی کیر از زرنگی
نهادی جمله را زیر از زرنگی
چو آن گربه که دنبه از سر شام
همی ور دارد و ورمالد از بام
کنون ترسی که گر سوی من آیی
کنی با من چو سابق آشنایی
منت آن دنبه از دندان بگیرم
خیالت غیر از اینه من بمیرم
توی می خواهی بگویی دیر جوشی
به من هم هیزم تر می فروشی
تو ما را بسکه صاف و ساده دانی
فلان کون را برادرزاده خوانی
چرا هر جا که یک بی ریش باشد
تو را فی الفور قوم و خویش باشد
چرا در روی یک خویش تو مو نیست
چرا هر کس که خویش تست کونیست
برو عارف که اینجا خبط کردی
مر این اندیشه را بی ربط کردی
برو عارف که ایرج پاک بازست
از این کونها و کسها بی نیاز است
من ار صیاد باشم صید کم نیست
همانا حاجت صید حرم نیست
شکار من در اتلال بلندست
نه عبدی کاهوی سر در کمندست
درستست اینکه طفلان گیج و گولند
سفیه و ساده و سهل القبولند
توان با یک تبسم گولشان زد
گهی با پول و گه بی پولشان زد
ولی من جان عارف غیر آنم
که نامردی کنم با دوستانم
تو یک کون آری از فرسنگها راه
من آن را قر زنم استغفرالله
برو مرد عزیز این سوءظن چیست
جنونست اینکه داری سوءظن نیست
من ار چشمم بدین غایت بود شور
همانا سازدش چشم آفرین کور
اگر می آمد او در خانۀ من
معزز بود چون دردانۀ من
بود مهمان همیشه دلخوش اینجا
نباشد مسجد مهمان کش اینجا
من و با دوستان نا دوستداری
تو مخلص را از این دونان شماری
تو حق داری که گیرد خشمت از من
که ترسیده از اول چشمت از من
نمیدانی که ایرج پیر گشته است
اگر چیزی ازو دیدی گذشته است
گرفتم کون کنم من حالتم کو
برای کوه کندن آلتم کو
اگر کون زیر دست و پا بریزد
به جان تو که کیرم برنخیزد
بسان جوجۀ از بیضه جسته
شود سر تا نموده راست خسته
دوباره گردنش بر سینه چسبد
نهد سر روی بال خویش و خسبد
اگر گاهی نگیرد بول پیشم
نیاید یادی از احلیل خویشم
پس از پرواز باز تیز چنگم
به کف یک تسمه باشد با دوزنگم
چنان چسبیده احلیلم به خایه
که طفل منفطم بر ثدی دایه
مرا کون فی المثل چاه خرابی
کنارش دلوی و کوته طنابی

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
دلم زین عمر بی حاصل سرآمد
که ریش عمر هم کم کم در آمد
نه در سر عشق و نه در دل هوس ماند
نه اندر سینه یارای نفس ماند
گهی دندان به درد آید گهی چشم
زمانی معده می آید سر خشم
فزاید چین عارض هر دقیقه
نخوابد موی صد غم بر شقیقه
در ایام جوانی بد دلم ریش
که می روید چرا بر عارضم ریش
کنون پیوسته دل ریش و پریشم
که میریزد چرا هر لحظه ریشم
بدین صورت که بارد مویم از سر
همانا گشت خواهم اشترگر
أ لا موت یباع فأشتریه
فهذا العیش ما لا خیر فیه
ببند ایرج از این اظهار غم دم
که غمگین می کنی خواننده را هم
گرفتم یک دو روزی زود مردی
چرا سوق کلام از یاد بردی
که ماندست اندر اینجا جاودانی
که می ترسی تو جاویدان نمانی
ترا صحبت ز عارف بود در پیش
عبث رفتی سر بی حالی خویش

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
بدینجا چون رسید اشعار خالص
پریشان شد همه افکار مخلص
که یا رب بچه بازی خود چه کارست
که بر وی عارف و عامی دچارست
چرا این رسم جز در ملک ما نیست
وگر باشد بدینسان برملا نیست
اروپایی بدان گردن فرازی
نداند راه و رسم بچه بازی
چو باشد ملک ایران محشر خر
خر نر می سپوزد بر خر نر
شنید این نکته را دارای هوشی
برآورد از درون دل خروشی
که تا این قوم در بند حجابند
گرفتار همین شیء عجابند
حجاب دختران ماه غبغب
پسرها را کند همخوابۀ شب
تو بینی آن پسر شوخست و شنگست
برای عشق ورزیدن قشنگست
نبینی خواهر بی معجرش را
که تا دیوانه گردی خواهرش را
چو این محجوبه آن مشهود عامست
نه بر عارف نه بر عامی ملامست
اگر عارف در ایران داشت باور
که باشد در سفر مترس میسر
به کون زیر سر هرگز نمی ساخت
به عبدی جان و غیره دل نمی باخت
تو طعم کس نمیدانی که چونست
والا تف کنی بر هر چه کونست
در آن محفل که باشد فرج گلگون
ز کون صحبت مکن گه میخورد کون
ترا اصل وطن کس بود کون چیست
چرا حب وطن اندر دلت نیست
مگر حس وطن خواهی نداری
که کس را در ردیف کون شماری
بگو آن عارف عامی نما را
که گم کردی تو سوراخ دعا را
بود کون کردن اندر رأی کس کن
چو جلقی لیک جلق با تعفن
خدایا تا کی این مردان به خوابند
زنان تا کی گرفتار حجابند
چرا در پرده باشد طلعت یار
خدایا زین معما پرده بردار
مگر زن در میان ما بشر نیست
مگر زن در تمیز خیر و شر نیست
تو پنداری که چادر ز آهن و روست
اگر زن شیوه زن شد مانع اوست
چو زن خواهد که گیرد با تو پیوند
نه چادر مانعش گردد نه روبند
زنان را عصمت و عفت ضرورست
نه چادر لازم و نه چاقچورست
زن روبسته را ادراک و هش نیست
تآتر و رستوران ناموس کش نیست
اگر زن را بود آهنگ چیزی
بود یکسان تآتر و پای دیزی
بنشمد در ته انبار پشگل
چنان کاندر رواق برج ایفل
چه خوش این بیت را فرمود جامی
مهین استاد کل بعد از نظامی
پری رو تاب مستوری ندارد
در ار بندی سر از روزن درآرد

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
حجاب زن که نادان شد چنینست
زن مستورۀ محجوبه اینست
به کس دادن همانا وقع نگذاشت
که با روگیری الفت بیشتر داشت
بلی شرم و حیا در چشم باشد
چو بستی چشم باقی پشم باشد
اگر زن را بیاموزند ناموس
زند بی پرده بر بام فلک کوس
به مستوری اگر پی برده باشد
همان بهتر که خود بی پرده باشد
برون آیند و با مردان بجوشند
به تهذیب خصال خود بکوشند
چو زن تعلیم دید و دانش آموخت
رواق جان به نور بینش افروخت
به هیچ افسون ز عصمت بر نگردد
به دریا گر بیفتد تر نگردد
چو خور بر عالمی پرتو فشاند
ولی خود از تعرض دور ماند
زن رفته کلژ دیده فاکولته
اگر آید به پیش تو دکولته
چو در وی عفت و آزرم بینی
تو هم در وی به چشم شرم بینی
تمنای غلط از وی محال است
خیال بد در او کردن خیال است
برو ای مرد فکر زندگی کن
نیی خر ترک این خر بندگی کن
برون کن از سر نحست خرافات
بجنب از جا که فی التاخیر آفات
گرفتم من که این دنیا بهشتست
بهشتی حور در لفافه زشتست
اگر زن نیست عشق اندر میان نیست
جهان بی عشق اگر باشد جهان نیست
به قربانت مگر سیری پیازی
که توی بقچه و چادر نمازی
تو مرآت جمال ذوالجلالی
چرا مانند شلغم در جوالی
سر و ته بسته چون در کوچه آیی
تو خانم جان نه بادمجان مایی
بدان خوبی در این چادر کریهی
به هر چیزی بجز انسان شبیهی
کجا فرمود پیغمبر به قرآن
که باید زن شود غول بیابان
کدام است آن حدیث و آن خبر کو
که باید زن کند خود را چو لولو
تو باید زینت از مردان بپوشی
نه بر مردان کنی زینت فروشی
چنین کز پای تا سر در حریری
زنی آتش به جان آتش نگیری
به پا پوتین و در سر چادر فاق
نمایی طاقت بی طاقتان طاق
بیندازی گل و گلزار بیرون
ز کیف و دستکش دل ها کنی خون
شود محشر که خانم رو گرفته
تعالی الله از آن رو کو گرفته
پیمبر آنچه فرمودست آن کن
نه زینت فاش و نه صورت نهان کن
حجاب دست و صورت خود یقینست
که ضد نص قرآن مبینست
به عصمت نیست مربوط این طریقه
چه ربطی گوز دارد با شقیقه
نگر اندر دهات و بین ایلات
همه رو باز باشند آن جمیلات
چرا بی عصمتی در کارشان نیست
رواج عشوه در بازارشان نیست
زنان در شهرها چادر نشینند
ولی چادر نشینان غیر اینند
در اقطار دگر زن یار مردست
در این محنت سرا سربار مردست
به هر جا زن بود هم پیشه با مرد
در این جا مرد باید جان کند فرد
تو ای با مشک و گل همسنگ و همرنگ
نمی گردد در این چادر دلت تنگ
نه آخر غنچه در سیر تکامل
شود از پرده بیرون تا شود گل
تو هم دستی بزن این پرده بردار
کمال خود به عالم کن نمودار
تو هم این پرده از رخ دور می کن
در و دیوار را پر نور می کن
فدای آن سر و آن سینۀ باز
که هم عصمت در او جمعست هم ناز

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
خدایا تا به کی ساکت نشینم
من این ها جمله از چشم تو بینم
همه ذرات عالم منتر تست
تمام حقه ها زیر سر تست
چرا پا توی کفش ما  گذاری
چرا دست از سر ما بر نداری
به دست تست وسع و تنگ دستی
تو عزت بخشی و ذلت فرستی
تو این آخوند و ملا آفریدی
تو توی چرت ما مردم دویدی
خداوندا مگر بی کار بودی
که خلق مار در بستان نمودی
چرا هر جا که دابی زشت دیدی
برای ما مسلمانان گزیدی
میان مسیو و آقا چه فرقست
که او در ساحل این در دجله غرقست
به شرع احمدی پیرایه بس نیست
زمان رفتن این خار و خس نیست
بیا از گردن ما زنگ واکن
ز زیر بار خر ملا رها کن

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
بیا عارف که دنیا حرف مفتست
گهی نازک گهی پخ گه کلفت است
جهان چون خوی تو نقش بر آبست
زمانی خوش اغر گه بد لعابست
گهی ساید سر انسان به مریخ
گهی در مقعد انسان کند میخ
گهی عزت دهد گه خوار دارد
از این بازیچه ها بسیار دارد
یکی را افکند امروز در بند
کند روز دگر او را خداوند
اگر کارش وفاقی یا نفاقیست
تمام کار عالم اتفاقیست
نه مهر هیچکس در سینه دارد
نه با کس کینۀ دیرینه دارد
نه مهرش را نه کینش را قرارست
نه آنش را نه اینش را مدارست
به دنیا نیست چیزی شرط چیزی
ز من بشنو اگر اهل تمیزی
به یونان این مثل مشهور باشد
که رب النوع روزی کور باشد
دهد بر دهخدا نعمت همان جور
که صد چندان دهد بر قاسم کور
به نادان آن چنان روزی رساند
که صد دانا در آن حیران بماند
در این دنیا به از آن جا نیابی
که باشد یک کتاب و یک کتابی
کتاب ار هست کمتر خور غم دوست
که از هر دوستی غمخوارتر اوست
نه غمازی نه نمامی شناسد
نه کس از او نه او از کس هراسد
چو یاران دیر جوش و زود رو نیست
رفیق پول و در بند پلو نیست
نشیند با تو تا هر وقت خواهی
ندارد از تو خواهش های واهی
بگوید از برایت داستان ها
حکایتها کند از باستان ها
نه از خوی بدش دلگیر گردی
نه همچون عارف از وی سیر گردی

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
تو عارف واقعا گوساله بودی
که از من این سفر دوری نمودی
مگر کون قحط بود اینجا قلندر
که ترسیدی کنم کون ترا تر
گرفتی گوشه ژاندارمری را
به موسی برگزیدی سامری را
بیا امروز قدر هم بدانیم
که جاویدان در این عالم نمانیم
بیا تا زنده ام خود را مکن لوس
که فردا می خوری بهر من افسوس
پس از مرگم سرشک غم بباری
به قبرم لاله و سنبل بکاری

وزن: مَفاعیلُنْ مَفاعیلُنْ فَعولُنْ
نشانه‌های عروضی: U - - - | U - - - | U - -
صبح نتابیده هنوز آفتاب
وانشده دیدۀ نرگس ز خواب
تازه گل آتشی مشک بوی
شسته ز شبنم به چمن دست و روی
منتظر حولۀ باد سحر
تا که کند خشک بدان روی تر
ماه رخی چشم و چراغ سپاه
نایب اول به وجاهت چو ماه
صاحب شمشیر و نشان در جمال
بندۀ مهمیز ظریفش هلال
نجم فلک عاشق سردوشی اش
زهره طلبکار هم آغوشی اش
نیر و رخشان چو شبه چکمه اش
خفته یکی شیر به هر تکمه اش
دوخته بر دور کلاهش لبه
وان لبه بر شکل مه یک شبه
بافته بر گردن جان ها کمند
نام کمندش شده واکسیل بند
کرده منوچهر پدر نام او
تازه تر از شاخ گل اندام او
چشم بمالید و برآمد ز خواب
با رخ تابنده تر از آفتاب
روز چو روز خوش آدینه بود
در گرو خدمت عادی نبود
خواست به میل دل و وفق مرام
روز خوش خویش رساند به شام
چون ز هوس های فزون از شمار
هیچ نبودش هوسی جز شکار
اسب طلب کرد و تفنگ و فشنگ
تاخت به صحرا پی نخجیر و رنگ
رفت کند هرچه مرال است و میش
برخی بازوی توانای خویش

وزن: مُفْتَعِلُنْ مُفْتَعِلُنْ فاعِلُنْ
بحر: سریع مطوی مکشوف
نشانه‌های عروضی: - U U - | - U U - | - U -
و علیک السلام میرآخور
صاحب اسب و استتر و اشتر
یاد من کردی آفرینت باد
همه اوقات شیوه اینت باد
نامه نامی تو را دیدم
مهربانیت را پسندیدم
خوب کردی که یاد من کردی
واقعا مردی و عجب مردی
خوب کردی که زیر چرخ کبود
گر محبت نبود هیچ نبود
من ندانم که دیو یا ملکی
صورة سبزهی و با نمکی
آن که شیرین بود چو قند تویی
اولین شخص بیرجند تویی
خواف رفتی و باز برگشتی
گرد رفتی دراز برگشتی
مزن اباد را فنا کردی
لیره و اسکناس جا کردی
سر درختی و میوه را بردی
همه کاه و بیده را خوردی
خوب کردی که نوش جانت باد
گوشتت باد و استخوانت باد
هستم اخلاص کیش صاحب جمع
که به جمع شما بود چون شمع
شمع گفتن بر او کمی لوس است
کو شکم گنده همچو فانوس است
گر بود چاق یا بود باریک
بندة آن کسم که باشد نیک
صاحب جمع آدم خوبی است
آدم پاک قلب و محبوبی است
بعد اسفندیار رویین تن
هست چشم همه به او روشن
خان از آن خوب های دوران است
خوبی از چهره اش نمایان است
هی بتابد سبیل و سازد پز
در کند پیش این و آن قنپز
می نویسی به مشهد آمده بود
مخلص او را ندید و رفت چه سود
مثل مصباح خالی از علت
کز برای وکالت ملت
آمد از بیرجند و بر ری رفت
من ندیدم کی آمد و کی رفت
تا قیامت سیاه باشد روم
کز پذیراییش شدم محروم
وه چه خوب است اعتصام الملک
خاصه چو افکند نشاطش کلک
خاصه چون بطر را به سر بکشد
زن آفاق را به خر بکشد
الغرض همچو آن گل زرده
در دل بنده سخت جا کرده
گرچه هستم از او کمی دلگیر
عرض اخلاص کن ز من به امیر
حضرت حاج شیخ هادی را
بندگی عرضه کن ز جانب ها
خواهم از من گل و سمن باشی
بر رییس معارف کاشی
گرچه با جنس شاه زاده بدم
بندة شاه زاده معتضدم
مخلصم بر رییس نظمیه
عاشقم بر پلیس نظمیه
نه پلیسی که کله اش چو کدوست
آن پلیسی که مثل برگ هلوست
آن پلیسی که اژدنانس شب است
نه که در روز حامل حطب است
همچنین بر تمام آقایان
عرض اخلاص بنده را برسان
این که طبعم روان شدست چو آب
علتش را بگویم و دریاب
خورده ام از برای دفع ملال
نمک میوه یازده مثقال
چون گرفته است تب گریبانم
لاجرم مستعد هذیانم
یک دعا می کنم ز روی صفا
همه آمین کنید ای رفقا
تا بدریاست رفت و امد فلک
کیر بر کون اعتصام الملک

وزن: فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: خفیف مسدس مخبون
نشانه‌های عروضی: U U - - | U - U - | U U -