cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
مکر جهان را پدید نیست کرانه
دام جهان را زمانه بینم دانه
دانه به دام اندرون مخور که شوی خوار
چون سپری گشت دانه چون خر لانه
طاعت پیش آر و علم جوی ازیراک
طاعت و علم است بند و فند زمانه
با تو روان است روزگار حذر کن
تا نفریبد در این رهت بروانه
سبزه جوانی است مر تو را چه شتابی
از پس این سبزه همچو گاو جوانه
نیک نگه کن که در حصار جوانیت
گرگ درنده است در گلوت و مثانه
دست رست نیست جز به خواب و خور ایراک
شهر جوانی پر از زر است و رسانه
پیری اگر تو درون شوی ز در شهر
سخت کند بر تو در به تنبه و فانه
عالم دجال توست و تو به دروغش
بسته ای و مانده ای و کشده یگانه
قصه دجال پر فریب شنودی
گوش چه داری چو عامه سوی فسانه
گر به سخنهاش خلق فتنه شود پاک
پس سخن اوست بانگ چنگ و چغانه
گوش تو زی بانگ اوست و خواندن او را
بر سر کوی ایستاده ای به بهانه
بس به گرانی روی گهی سوی مسجد
سوی خرابات همچو تیر نشانه
دیو بخندد ز تو چو تو بنشینی
روی به محراب و دل به سوی چمانه
از پس دیوی دوان چو کودک لیکن
رود و می استت ز لیبیا و لکانه
مؤمنی و می خوری به جز تو ندیدم
در جسد مؤمنانه جان مغانه
قول و عمل چیست جز ترازوی دینی
قول و عمل ورز و راست دار زبانه
راه نمایدت سوی روضه رضوان
گر بروی بر رهی در این دو میانه
دام جهان است برتو و خبرت نیست
گاهی مستی و گه خمار شبانه
پیش تو آن راست قدر کو شنواندت
پیش ترنگ چغانه لحن ترانه
راه خران است خواب و خوردن و رفتن
خیره مرو با خرد به راه خرانه
از خور زی خواب شو زخواب سوی خور
تات برون افگند زمان به کرانه
گنبد گردنده خانه ای است سپنجی
مهر چه بندی بر این سپنجی خانه
آمدنی اندر این سرای کسانند
خیره برون شو تو زین سرای کسانه
مرگ ستانه است در سرای سپنجی
بگذری آخر تو زین بلند ستانه
دختر و مادرت از این ستانه برون شد
رفت بد و نیک و شد فلان و فلانه
تنگ فراز آمده است حالت رفتنت
سود نداردت کرد گربه به شانه
در ره غمری به یک مراغه چه جویی
ای خر دیوانه در شتاب و دوانه
اسپ جهان چون همی بخواهدت افگند
علم تو را بس بود اسپ عقل دهانه
گفته حجت به جمله گوهر علم است
گوهر او را ز جانت ساز خزانه

وزن: مُفْتَعِلُنْ فاعِلاتُ مُفْتَعِلُنْ فَعْ
بحر: منسرح مثمن مطوی منحور
نشانه‌های عروضی: - U U - | - U - U | - U U - | -
داری سخنی خوب گوش یا نه
کامروز نه هشیاری از شبانه
حکمت نتوانی شنود ازیرا
فتنه غزل نغزی و ترانه
شد پرده میان تو و ان حکمت
آن پرده که بستند بر چغانه
مردم نشده ستی چو می ندانی
جز خفتن و خور چون ستور لانه
این خانه چگونه بکرد و که نهاد
این گوی سیاه اندر این میانه
بنگر که چرا کرد صنع صانع
از دام چه غافل شوی به دانه
بندیش که نابوده بوده گردد
تا پیش نباشد یکی بهانه
این نفس خوشی جوی را نبینی
درمانده بدین بند و شادمانه
ای رس به جز از بهر تو نگردد
این خانه رنگین بر رسانه
دیوار بلند است تا نبیند
کانجاش چه ماند از برون خانه
چون خانه بیگانه ش آشنا شد
خو کرد در این بند و زاولانه
آن است گمانش کنون که این است
او را وطن و جای جاودانه
بل دهر درختی است و نفس مرغی
وین کالبد او را چو آشیانه
ای کرده خرد بر دهان جانت
از آهن حکمت یکی دهانه
دانی که نیاوردت آنکه آورد
خیره به گزاف اندر این خزانه
بل تا بنماید تو را بر این لوح
آیات و علامات بی کرانه
کردند تو را دور از این میانت
گه چشم و گهی حلق و گه مثانه
گویی که جوانم به باغ ها در
بسیار شود خشک و تر جوانه
چون دید خردمند روی کاری
خیره نکند گربه را به شانه
بیدار و هشیوار مرد ننهد
دل بر وطن و خانه کسانه
بشنو سخن این کبود گنبد
فتنه چه شوی خیره بر فسانه
بر هرچه برون زین نشان دهندت
بکمانه ازین یابی و کمانه
شخص تو یکی دفتر است روشن
بنوشته برو سیرت زمانه
این عالم سنگ است و آن دگر زر
عقل است ترازوی راستانه
چون راست بود سنگ با ترازو
جز راست نگوید سخن زبانه
آن کس که زبانش به ما رسانید
پیغام جهان داور یگانه
او بود زبانه ترازوی عقل
گشته به همه راستی نشانه
بر عالم دین عالی آسمان شد
بر خانه حق محکم آستانه
در خانه دین چونکه می نیایی
استاده چه ماندی بر آستانه
هاروت همانا که بست راهت
زی خانه بدان بند جاودانه
در خانه شدم بی تو من ازیرا
هاروت تو را هست و مر مرا نه
زین است بر او قال و قیل قولت
وز خمر خم است پر و چمانه
زین به نبود مذهبی که گیری
از بیم عنانیش و تازیانه
گویی که حلال است پخته مسکر
با سنبل و با بیخ رازیانه
ای ساخته مکر و کتاب حیلت
کاین گفت فلانی ز بو فلانه
بر شوم تن خویش سخت کردی
از جهل در هاویه به فانه
آن کس که تو را داد صدر آتش
خود رفت بدان جای چاکرانه

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ فاعِلاتُنْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | - U - -
بگسل رسن از بی فسار عامه
مشغول چه باشی به بارنامه
تو خود قلم کردگار حقی
احسنت و زهی هوشیار خامه
قول تو خط توست مر خرد را
سامه کن و بیرون مشو ز سامه
منیوش مگر پند خوب و حکمت
برگوش همه خلق خاص و عامه
بی جامه شریفی ازانکه جانت
معروف به خط است نه به جامه

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ فاعِلاتُنْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | - U - -
جهان دامگاهی است بس پر چنه
طمع در چنه او مدار از بنه
بباید گرستن بر آن مرغ زار
که آید به دام اندرون گرسنه
سیه کرد بر من جهان جهان
شب و روز او میسره میمنه
نیابم همی جای خواب و قرار
در این بی نوا شب گه پر کنه
هزاران سپاه است با او همه
ز نیکی تهی و به دل پر گنه
به یمگان به زندان ازینم چنین
که او با سپاه است و من یکتنه
تو ای عاقل ار دینت باید همی
بپرهیز از این لشکر بوزنه
از این دام بی رنج بیرون شوی
اگر نوفتادت طمع در چنه
به دون قوت بس کن ز دنیای دون
که دانا نجوید ز دنیا دنه
از ابر جهان گر نباردت سیل
چو مردان رضا ده به اندک شنه
بباید همی رفت بپسیچ کار
چنین چند گردی تو بر پاشنه

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U -
تا کی خوری دریغ ز برنایی
زین چاه آرزو ز چه برنایی
دانست بایدت چو بیفزودی
کاخر اگرچه دیر بفرسایی
بنگر که عمر تو به رهی ماند
کوتاه اگر تو اهل هش و رایی
هر روز منزلی بروی زین ره
هرچند کارمیده و بر جایی
زیر کبود چرخ بی آسایش
هرگز گمان مبر که بیاسایی
بر مرکب زمانه نشسته ستی
زو هیچ رو نه ای که فرود آیی
پیری نهاد خنجر بر نایت
تا کی خوری دریغ ز برنایی
ناخن ز دست حرص به خرسندی
چون نشکنی و پست نپیرایی
جان را به آتش خرد و طاعت
از معصیت چرا که نپالایی
پنجاه سال براثر دیوان
رفتی به بی فساری و رسوایی
بر معصیت گماشته روز و شب
جان و دل و دو گوش و دو بینایی
یک روز چونکه نیکی بلفنجی
کمتر بود ز رشته یکتایی
بند قبای چاکری سلطان
چون از میان ریخته نگشایی
فرمان کردگار یله کرده
شه را لطف کنی که چه فرمایی
مؤذن چو خواندت زپی مسجد
تو اوفتاده ژاژ همی خایی
ور شاه خواندت به سوی گلشن
ره را به چشم و روی بپیمایی
تا مذهب تو این بود و سیرت
جز مرجحیم را تو کجا شایی
در کار خویش غافل چون باشی
بر خویشتن مگر به معادایی
چون سوی علم و طاعت نشتابی
ای رفتنی شده چه همی پایی
بی علم دین همی چه طمع داری
در هاون آب خیره چرا سایی
عاصی سزای رحمت کی باشد
خورشید را همی به گل اندایی
رحمت نه خانه ای است بلند و خوش
نه جامه ای است رنگی و پهنایی
دین است و علم رحمت خود دانی
او را اگر تو ز اهل تؤلایی
رحمت به سوی جان تو نگراید
تا تو به سوی رحمت نگرایی
بخشایش از که چشم همی داری
برخویشتن خود از چه نبخشایی
یک چند اگر زراه بیفتادی
زی راه باز شو که نه شیدایی
شاید که صورت گنهانت را
اکنون به دست توبه بیارایی
اول خطا ز آدم و حوا بد
تو هم ز نسل آدم وحوایی
بشتاب سوی طاعت و زی دانش
غره مشو به مهلت دنیایی
آن کن ز کارها که چو دیگر کس
آن را کند بر آنش تو بستایی
در کارهای دینی و دنیایی
جز همچنان مباش که بنمایی
زنهار که به سیرت طراران
ارزن نموده ریگ نپیمایی
با مردم نفایه مکن صحبت
زیرا که از نفایه بیالایی
چون روزگار برتو بیاشوبد
یک چند پیشه کن تو شکیبایی
زیرا که گونه گونه همی گردد
جافی جهان چو مردم سودایی
بر صحبت نفایه و بی دانش
بگزین به طبع وحشت تنهایی
بر خوی نیک و عدل وکم آزاری
بفزای تا کمال بیفزایی
ای بی وفا زمانه تو مر ما را
هرچند بی وفایی در بایی
ز آبستنی تهی نشوی هرگز
هرچند روز روز همی زایی
زیرا ز بهر نعمت باقی تو
سرمایه توانگری مایی
پیدات دیگر است و نهان دیگر
باطن چو خار و ظاهر خرمایی
امروز هرچه مان بدهی فردا
از ما مکابره همه بربایی
داند خرد همی که بر این عادت
کاری بزرگ را شده برپایی
جان گوهر است و تن صدف گوهر
در شخص مردمی و تو دریایی
بل مردم است میوه تو را و تو
یکی درخت خوب مهیایی
معیوب نیستی تو ولیکن ما
بر تو نهیم عیب ز رعنایی
ای حجت زمین خراسان تو
هرچند قهر کرده غوغایی
پنهان شدی ولیک به حکمت ها
خورشیدوار شهره و پیدایی
از شخص تیره گرچه به یمگانی
از قول خوب بر سر جوزایی
از هرچه گفته ام نه همی جویم
جز نیکی ای خدای تو دانایی

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مَفاعیلُنْ
بحر: مضارع مسدس اخرب مکفوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - -
چو رسم جهان جهان پیش بینی
حذر کن ز بدهاش اگر پیش بینی
به تاریکی اندر گزاف از پس او
مدو کت برآید به دیوار بینی
همانا چنین مانده زین پست از آنی
که در انده اسپ رهوار و زینی
چو استر سزاوار پالان و قیدی
اگر از پی استر و زین حزینی
جهان مادری گنده پیر است بر وی
مشو فتنه گر در خور حور عینی
به مادر مکن دست ازیرا که بر تو
حرام است مادر اگر ز اهل دینی
یکی گوهر آسمانی است مردم
که ایزد به بندی ببستش زمینی
به شخص گلین چونکه معجب شده ستی
در این گل بیندیش تا چون عجینی
نه در خورد در است گل پس توزین تن
بپرهیز ازیرا که در ثمینی
وطن مر تو را در جهان برین است
تو هرچند امروز در تیره طینی
جهان مهین را به جان زیب و فری
اگرچه بدین تن جهان کهینی
جهان برین و فرودین توی خود
به تن زین فرودین به جان زان برینی
سزای همه نعمت این و آنی
ز حکمت ازیرا هم آنی هم اینی
به جان خانه حکمت و علم و فضلی
به تن غایت صنع جان آفرینی
اگر می شناسی جهان آفرین را
سزاوار هر نعمت و آفرینی
وگر بد سگالی و نشناسی او را
مکافات بد جز بدی خود نبینی
جهانا من از تو هراسان ازانم
که بس بد نشانی و بد همنشینی
خسیسی که جز با خسیسان نسازی
قرینت نیم من که تو بد قرینی
بر آزادگان کبر داری ولیکن
ینال و تگین را ینال و تگینی
یکی بی خرد را به گه بر نشانی
یکی بی گنه را به سر برنشینی
هم آن را که خود خوانده باشی برانی
هم آن را کنی خوار کش برگزینی
اگر مردمی بودییی گفتمی مر
تو را من که دیوانه ای راستینی
ولیکن تو این کار ساز اختران را
به فرمان یزدان حصاری حصینی
به خاصه تو ای نحس خاک خراسان
پر از مار و کژدم یکی پارگینی
برآشفته اند از تو ترکان نگویی
میان سگان در یکی ارزبینی
امیرانت اصل فسادند و غارت
فقیهانت اهل می و ساتگینی
مکان نیستی تو نه دنیا نه دین را
کمین گاه ابلیس شوم لعینی
فساد و جفا و بلا و عنا را
براحرار گیتی قراری مکینی
تو ای دشمن خاندان پیمبر
ز بهر چه همواره با من به کینی
تو را چشم درد است و من آفتابم
ازیرا ز من رخ پر آژنگ و چینی
سخن تا نگویی به دینار مانی
ولیکن چو گفتی پشیزی مسینی
چو تیره گمانی تو و من یقینم
تو خود زین که من گفتمت بر یقینی
تو مر زرق را چون همی فقه خوانی
چه مرد سخن های جزل و متینی
خراسان چو بازار چین کرده ام من
به تصنیف های چو دیبای چینی
چو یکسر معین تو گشتند دیوان
وز ابلیس نحس لعین مستعینی
کمینه معینند دیوانت یکسر
که تو خر نه هم گوشه بو معینی
به میدان تو من همی اسپ تازم
تو خوش خفته چون گربه در پوستینی
تو ای حجت مؤمنان خراسان
امام زمان را امین و یمینی
برانندت آن گه که ایزدت خواند
به عالم درون آیةالعالمینی
دل مؤمنان را ز وسواس امانی
سر ناصبی را به حجت کدینی
جز از بهر مالش نجوید تو را کس
همانا که تو روغن یاسمینی
بها گیر و رخشانی ای شعر ناصر
مگر خود شعری بدخشی نگینی
بر اعدای دین زهری و مؤمنان را
غذایی مگر روغن و انگبینی

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ
بحر: متقارب مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U - -
ای کرده سرت خو به بی فساری
تا کی بود این جهل و بادساری
در دشت خطا خیره چند تازی
چون سر ز خطا باز خط ناری
گر سر ز خطا باز خط ناری
دانم به حقیقت کز اهل ناری
خاری است خطا زهر بار تاکی
تو پشت در این زهر بار خاری
عقل است به سوی صواب رهبر
با راه برت چون به خار خاری
چون با خرد ای بی خرد نسازی
جز رنج نبینی و سوکواری
گویی که چرا روزگار جافی
با من نکند هیچ بردباری
این بند نبینی که بر تو بستند
در بند همی چون کنی سواری
خواهی که تماشاکنی به نزهت
به خیره در این چاه تنگ و تاری
جز کانده و غم ندروی و حسرت
هرگاه که تخم محال کاری
آنگه گنه ز روزگار بینی
وز جهل معادای روزگاری
ناید ز جهان هیچ کار و باری
الا که به تقدیر و امر باری
هش دار که عالم سرای کار است
مشغول چه باشی به نابکاری
بنگر که پس از نیستی چگونه
با جاه شدستی و کامگاری
دانی که تو را کردگار عالم
داده است به حق داد کردگاری
گر تو ندهی داد او به طاعت
در خورد عذابی و ذل و خواری
بیداد کنی با بزرگ داور
زنهار مکن زینهار خواری
گر کار فلک گرد گشتن آمد
دین کار تو است و مرد کاری
چون کار به مقدار خویش کردی
رفتی به ره عز و بختیاری
گر گیتی تیمار تو ندارد
آن به که تو تیمار او نداری
زیرا که همی هرچگونه باشد
هم بگذرد این مدت شماری
زی لابه و زاریت ننگرد چرخ
هرچند که لابه کنی و زاری
دیوی است ستمگاره نفس حسی
کو مایه جهل است و بی فساری
یاری ز خرد خواه وز قناعت
برکشتن این دیو کارزاری
بس کس که بر امید پیشگاهی
زو ماند به خواری و پیشکاری
بی نام بسی گشت ازو و بی نان
اندر طلب نان و نامداری
زنهار بدین زینهار خواره
ندهی خرد و جان زینهاری
زیر قدمت بسپرد به خواری
هرگه که تو دل را بدو سپاری
ماری است گزنده طمع که ماران
زین مار برند ای رفیق ماری
گر در دلت این مار جای گیرد
چون تو نبود کس به دل فگاری
بی باکی اگر مار را به دل در
با پاک خرد جای داد یاری
با عقل مکن یار مر طمع را
شاید که نخواهی ز مار یاری
نیکو مثل است آن که جای خالی
بهتر چو پر از گرگ مرغزاری
هرچند که غمگین بود نخواهد
از پشه خردمند غمگساری
آن کوش که دست از طمع بشویی
وین سفله جهان را بدو گذاری
وز روزی و از مال و تن درستی
وز فکرت و از علم و هوشیاری
مر نعمت یزدان بی قرین را
یک یک به تن خویش برشماری
و اندیشه کنی سخت کاندر این بند
از بهر چرا گشته ای حصاری
وانگاه که داده ستت اندر این بند
بر جانوران جمله شهریاری
ایشان همه چون سرنگون و خوارند
ایدون و تو چون سرو جویباری
جستند درین هر کسی طریقی
این رفت به ایوان و آن بخاری
رازیت جز آن گفت کان چغانی
بلخیت نه آن گفت کان بخاری
گشتی متحیر که اندر این ره
گامی نتوانی که در گزاری
گویی به ضرورت که این چنین است
لیکنت همی ناید استواری
رازی است بزرگ این و صعب او را
تنگ است به دلها درون مجاری
اهل تو مر این راز را اگر تو
در بند خداوند ذوالفقاری
ور گردن تو طوق او ندارد
بر خشک بخیره مران سماری

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ فاعِلاتُنْ
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | - U - -
ای آنکه ندیم باده و جامی
تا عمر مگر برین بفرجامی
چون دشت حریر سبز در پوشد
وآید به نشاط حسی از نامی
گه رفته به دشت با تماشایی
گه خفته به زیر شاخ بادامی
بگذشت تموز سی چهل بر تو
از بهر چه مانده ای بدین خامی
خوش است تو را سحرگهان رفتن
از جامه به جام اگر بننجامی
لیکن فلکت همی بفرجامد
فرجام نگر چه فتنه بر جامی
دایم به شکار در همی تازی
و آگاه نه ای که مانده در دامی
جز خاک ز دهر نیست بهر تو
هرچند که بر فلک چو بهرامی
فردا به عصا همیت باید رفت
امروز چنین چو کبگ چه خرامی
قد الفیت لام شد بنگر
منگر چندین به زلفک لامی
از حرص به وقت چاشت چون کرگس
در چاچ و به وقت شام در شامی
چون داد بخواهم از تو بس تندی
لیکن چو ستم کنی خویش و رامی
ایدون شب و روز بر ستم کردن
استاده ز بهر اسپ و استامی
در دنیا سخت سختی و در دین
بس سست و میانه کار و هنگامی
سوی تو نیامده است پیغمبر
یا تو نه سزا و اهل پیغامی
هر روز به مذهب دگر باشی
گه در چه ژرف و گاه بر بامی
تا بی ادبی همی توانی کرد
خون علما به دم بیاشامی
لیکن چو کسیت میهمانی کرد
از پر خوردن همی نیارامی
گر ناصبیت برد عمر باشی
ور شیعی خواندت علی نامی
وانگه که شدی ضعیف بنشینی
با زهد چو بو یزید بسطامی
با عامه خلق گویی از خاصم
لیکن سوی خاص کمتر از عامی
ای حجت از این چنین بی آزرمان
تا چند کشی محال و ناکامی
از خوگ به باغ در چه افزاید
جز زشتی و خامی و بی اندامی
ابلیس عدو است مر تو را زیرا
تو آدم اهل و اهل احکامی
مشتاب به خون جام ازیرا تو
مر نوح زمان خویش را سامی
از روح شریف همچو ارواحی
گرچه به تن از جهان اجسامی
ای معدن فتح ونصر مستنصر
شاهان همه روبه و تو ضرغامی
من بنده توانگرم به علم تو
زیرا تو توانگر از جهان تامی
هر کاری را بود سرانجامی
تو عالم حس را سرانجامی
من بر سر دشمنانت صمصامم
تو صاحب ذوالفقار و صمصامی

وزن: مَفْعُولْ مَفاعِلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مسدس اخرب مقبوض
نشانه‌های عروضی: - - U | U - U - | U - - -
ای آنکه به تن ز ارزوی مال چو نالی
از من چو ستم خود کنی از بهر چه نالی
در آرزوی خویش بمالید تو را مال
چون گوش دل ای سوختنی سخت نمالی
بدخواه تو مال است که مالیده اویی
بدخواه تو مال است تو چون فتنه مالی
دام است تو را قال مقال از قبل مال
زان است که همواره تو با قال و مقالی
ای زهد فروشنده تو از قال و مقالی
با مرکب و با ضیعت و با سندس و قالی
گر زهد همی جویی چندین به در میر
چون می دوی ای بیهده چون اسپ دوالی
آز تو نهنگ است همانا که نپرسد
از گرسنگی خود ز حرامی و حلالی
در مزرعه معصیت و شر چو ابلیس
تخم بزه و بار بدو برگ وبالی
از عدل خداوند بیابی چو بیایی
با بار بزه روز قضا مزد حمالی
ای کرده تو را گردون دون همت و بی دین
زایل شده دین از تو به دنیای زوالی
بنگر که کجا می روی و بیهده منگر
سوی خدم و بنده و آزاد و موالی
با لشکر و مالی قوی امروز ولیکن
فردا نروی جز تهی و مفلس و خالی
کوه از غم بی باکی و طغیان تو نالد
بیهوده تو چون در غم طوغان و ینالی
خرسند چرا شد دلت اندر بن این چاه
با جاه بلند و حشم و همت عالی
ای میر اجل چون اجل آیدت بمیری
هرچند که با عز و جلالی و جمالی
زیبا به خرد باید بودنت و به حکمت
زیبا تو به تختی و به صدری و نهالی
بار خرد و حکمت و برگ هنر و فضل
برگیر که تو این همه را تخم و نهالی
ای خوب نهال ار ز خرد بار نگیری
با بید و سپیدار همانند و همالی
ای سفله تو را جام بلورین به چه کار است
گر تو به تن خویش فرومایه سفالی
باکی نبود زانکه تنت سفله سفالی است
گر تو به دل پاک چو پاک آب زلالی
دریاست جهان و تن تو کشتی و عمرت
بادی است صبایی و جنوبی و شمالی
این باد همی هیچ شب و روز نهالد
شاید که تو ز اندوه سفر هیچ نهالی
اندر خرد امروز بوال ای پسر ایراک
سی سال برآمد که همی هیچ نوالی
امسال بیفزود تو را دامن پیشین
زیرا که الف بودی و امسال چو دالی
ای سرو بن از گشتن این بر شده دولاب
خمیده و بی تاب چو فرسوده دوالی
دانی که همی برتو جهان درد سگالد
او در سگالید تو درمان نسگالی
درمان تو آن است که تا با تو زمانه
شیری بسگالد نسگالی تو شگالی
مکر و حسد و کبر و خرافات و طمع را
مپذیر و مده ره به در خویش و حوالی
خواری مکش و کبر مکن بر ره دین رو
مؤمن نه مقصر بود ای پیر نه غالی
بر خلق جهان فضل به دین جوی ازیراک
دین است سر سروری و اصل معالی
دین مفخر توست و ادب و خط و دبیری
پیشه است چو حلاجی و درزی و کلالی
شعر و ادب و نحو خس و سنگ و سفالند
وایات قران زرو عقیق است و لی
معنی قران روشن و رخشان چو نجوم است
امثال بر تیره و تاری چو لیالی
بر ظاهر امثال مرو که ت نفزاید
نزد عقلا جز همه خواری و نکالی
راهی است به دین اندر مر شیعت حق را
جز راه حروری و کرامی و کیالی
راهی که درو رهبر زی شهر کمال است
زین راه مشو یک سو گر مرد کمالی
بر راه حقیقت رو و منگر به چپ و راست
با باد مچم زین سو و زان سو که نه نالی
از حجت مستنصر بشنو سخن حق
روشن چو شباهنگ سحرگاه مجالی
حق است سخنهاش اگر زی تو محال است
بی شک تو خریدار خرافات و محالی
ای آنکه همی جویی ره سوی حقیقت
وز اخبرنا سیری و با رنج و ملالی
من دی چو تو بوده ستم دانم که تو امروز
از رنج محالات شنودن به چه حالی
از حجت حق جوی جواب سخن ایراک
مفلس کندت بی شک اگر گنج سالی

وزن: مَفْعُولْ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعولُنْ
بحر: هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - - U | U - - U | U - -
گشتن این گنبد نیلوفری
گر نه همی خواهد گشت اسپری
هیچ عجب نیست ازیرا که هست
گشتن او عنصری و جوهری
هست شگفت آنکه همی ناصبی
سیر نخواهد شدن از کافری
نیست عجب کافری از ناصبی
زانکه نباشد عجب از خر خری
ناصبی ای خر سوی نار سقر
چند روی براثر سامری
در سپه سامری از بهر چیست
بر تن تو جوشن پیغمبری
جوشن پیغمبری اسلام توست
زنده بدین جوشن و این مغفری
فایده زین جوشن و مغفر تو را
نیست مگر خواب و خور ایدری
مغفر پیغمبری اندر سقر
ای خر بدبخت چگونه بری
نام مسلمانی بس کرده ای
نیستی آگه که به چاه اندری
نحس همی بارد بر تو زحل
نام چه سود است تو را مشتری
راهبر تو چو یکی گمره است
از تو نخواهد دگری رهبری
چونکه نشویی سلب چرب خویش
گر تو چنین سخت و سره گازری
من پس تو سنبل خوش چون چرم
گر تو هی گوز فگنده چری
دین تو به تقلید پذیرفته ای
دین به تقلید بود سرسری
لاجرم از بیم که رسوا شوی
هیچ نیاری که به من بگذری
چون سوی صراف شوی با پشیز
مانده شوی و خجلی برسری
خمر مثل های کتاب خدای
گرت بجای است خرد چون خوری
خمر حرام است بسوزد خدای
آن دل و جان را که بدو پرروی
گرت بپرسد کسی از مشکلی
داوری و مشغله پیش آوری
بانگ کنی کاین سخن رافضی است
جهل بپوشی به زبان آوری
حجت پیش آور و برهان مرا
جنگ چه پیش آری و مستکبری
من به مثل در سپه دین حق
حیدرم ار تو به مثل عنتری
تا ندهی بیضه عنبر مرا
خیره نگویم که تو بوالعنبری
خیز بینداز به یک سو پشیز
تا بدلت زر بدهم جعفری
تا تو ز دینار ندانی پشیز
نه بشناسی غل از انگشتری
هیچ نیاری که ز بیم پشیز
سوی زر جعفریم بنگری
چند زنی طعنه باطل که تو
مرتبت یاران را منکری
با تو من ار چند به یک دین درم
تو زه ره من به رهی دیگری
لاجرم آن روز به پیش خدای
تو عمری باشی و من حیدری
فاطمیم فاطمیم فاطمی
تا تو بدری ز غم ای ظاهری
فاطمه را عایشه مارندر است
پس تو مرا شیعت مارندری
شیعت مارندری ای بدنشان
شاید اگر دشمن دختندری
من نبرم نام تو نامم مبر
من بریم از تو تو از من بری
گرچه مرا اصل خراسانی است
از پس پیری و مهی و سری
دوستی عترت و خانه رسول
کرد مرا یمگی و مازندری
مر عقلا را به خراسان منم
بر سفها حجت مستنصری
حکمت دینی به سخن های من
شد چو به قطر سحری گل طری
ننگرد اندر سخن هرمسی
هر که ببیند سخن ناصری
گرچه به یمگان شده متواریم
زین بفزوده است مرا برتری
گرچه نهان شد پری از چشم ما
زین نکند عیب کسی بر پری
خوب سخن جوی چه جویی ز مرد
نیکوی و فربهی و لاغری
نیست جمال و شرف شوشتر
جز به بهاگیر و نکو ششتری
چون شکر عسکری آور سخن
شاید اگر تو نبوی عسکری
فخر چه داری به غزل های نغز
در صفت روی بت سعتری
این نبود فضل و نیابی بدین
جز که فرومایگی و چاکری
فخر بدان است بدانی که چیست
علت این گنبد نیلوفری
واب درو و آتش و خاک و هوا
از چه فتادند در این داوری
هر که از این راز خبر یافته است
گوی ربوده است به نیک اختری
مدح و دبیری و غزل را نگر
علم نخوانی و هنر نشمری
دفتر بفگن که سوی مرد علم
بی خطر است آن سخن دفتری
حجت حجت به جز این صدق نیست
با تو ورا نیست بدین داوری

وزن: مُفْتَعِلُنْ مُفْتَعِلُنْ فاعِلُنْ
بحر: سریع مطوی مکشوف
نشانه‌های عروضی: - U U - | - U U - | - U -
ای عورت کفر و عیب نادانی
پوشیده به جامه مسلمانی
ترسم که نه مردمی به جان هر چند
از شخص همی به مردمان مانی
چندین مفشان ردا چرا جان را
یک بار ز گرد جهل نفشانی
تا گرد به جامه بر همی بینی
آگاه نه ای ز گرد نفسانی
این جامه و جامه پوش خاک آمد
تو خاک نه ای که نور یزدانی
بارانی تنت گر گلیم آمد
مر جان تو را تن است بارانی
این چیست که زنده کرد مر تن را
نزدیک خرد تو بی گمان آنی
ای زنده شده به تو تن مردم
مانا که تو پور دخت عمرانی
ترسا پسر خدای گفت او را
از بی خردی خویش و نادانی
زیرا که خبر نبود ترسا را
از قدر بلند نفس انسانی
چون گوهر خویش را ندانستی
مر خالق خویش را کجا دانی
این خانه پنج در بدین خوبی
بنگر که که داشته ستت ارزانی
من خانه ندیده ام جز این هرگز
گردنده و پیشکار و فرمانی
تا با تو چو بندگان همی گردد
هر گونه که تو همیش گردانی
هرچند تورا خوش آمد این خانه
باقی نشوی تو اندر این فانی
بیرون کندت خدای ازو گرچه
بیرون نشوی تو زو به آسانی
آباد به توست خانه چون رفتی
او روی نهاد سوی ویرانی
در خانه مرده دل چرا بستی
کو خاک گران و تو سبک جانی
قیمت به تو یافت این صدف زیرا
ای جان تو درو لطیف مرجانی
هر کار که بر مراد او کردی
بسیار خوری ازو پشیمانی
امروز به کار در نکو بنگر
بشنو که چه گفت مرد یونانی
گفتا که به زیر نردبان بنشین
بندیش ز پایهای سارانی
بردست مگیر چون سبکساران
کاری که بسرش برد نتوانی
در مسجد جای سجده را بنگر
تا بر ننهی به خار پیشانی
آن دان به یقین که هرچه کرده ستی
امروز به محشر آن فروخوانی
زان روز بترس کاندرو پیدا
آید همه کارهای پنهانی
زان روز که جز خدای سبحان را
بر کس نرود ز خلق سلطانی
زان روز که هول او بریزاند
نور از مه و زافتاب رخشانی
وز چرخ ستارگان فرو ریزند
چون برگ رزان به باد آبانی
وز هول درآید از بیابان ها
نخچیر رمنده بیابانی
عریان همه خلق و ز بسی سختی
کس را نبود خبر ز عریانی
چون پشم زده شده که و مردم
همچون ملخان ز بس پریشانی
آنگه ز میان خلق برخیزد
خویشی و برادری و خسرانی
پوشیده نماند آن زمان کاری
کان را تو همی کنون بپوشانی
آن روز به عذر گفت نتوانی
می خورد فلان و من سپندانی
وانجا نرود تو را چنین کاری
کامروز در این جهان همی رانی
بربایی ازان بدین براندازی
گرگی به مثل ز نابسامانی
زید از تو لباچه ای نمی یابد
تا پیرهنی ز عمرو نستانی
گرگی تو نه میر خراسان را
سلطان نبود چنین تو شیطانی
دیو است سپاه تو یکی لیکن
تا ظن نبری که تو سلیمانی
امروز همی به مطربان بخشی
شرب شطوی و شعر گرگانی
وز دست چو سنگ تو نمی یابد
مؤذن به مثل یکی گریبانی
فردا بروی تهی و بگذاری
اینجا همه مال و ملک و دهقانی
ای گشته تو را دل و جگر بریان
بر آتش آرزو چو بورانی
لعنت چه کنی بخیره بر دیوان
کز فعل تو نیز همچو ایشانی
در قصد و نیت همه بدی داری
لیکن چه کنی که سخت خلقانی
نان از دگری چگونه بربایی
گر تو به مثل به نان گروگانی
از بد نیتی و ناتوانایی
پر مشغله و تهی چو پنگانی
وز حیلت و مکر زی خردمندان
مر زوبعه را دلیل و برهانی
با تو نکند کنون کسی احسان
زیرا که نه اهل بر و احسانی
لیکن فردا به خوردن غسلین
مر مالک را بزرگ مهمانی
درمان تو آن بود که برگردی
زین راه وگرنه سخت درمانی
حجت به نصیحت مسلمانی
گفتت سخنی درست و تابانی
ای حجت علم و حکمت لقمان
بگزار به لفظ خوب حسانی
دلتنگ مشو بدانکه در یمگان
ماندی تنها وگشته زندانی
از خانه عمر براند سلمان را
امروز بدین زمین تو سلمانی

وزن: مَفْعُولْ مَفاعِلُنْ مَفاعیلُنْ
بحر: هزج مسدس اخرب مقبوض
نشانه‌های عروضی: - - U | U - U - | U - - -