cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
پگاه بام چو برشد غریو کوس از بام
شدم به جانب حمام با شتاب تمام
پس از ورود به حمام عرصه ای دیدم
وسیع تر ز بیابان نجد و وادی شام
نعوذ بالله حمام نه بیابانی
تهی ز امن و سلامت لبالب از دد و دام
ز هرطرف متراکم درو وحوش و طیور
ز هرطرف متراخم درو سوام و هوام
فضای تیره اش از بسکه پرنشیب و فراز
محال بود در آن بی عصا نهادن  گام
خزینه چون ره مازندران پر از گل و لای
جماعتی چو خراطین درو گزیده مقام
ز گند آب که باج از براز می طلبید
تمام جسته صداع و تمام کرده زکام
تمام نیت غسل جماع کرده بدل
به غسل توبه که ننهند پا در آن حمام
به صحن او که بدی پر ز شیر و ببر و پلنگ
ز خوف  جان  نشدی  شخص  بی سنان  و حسام
زکثرت وزغ و سوسمار دیوارش
به دیدگان متحرک همی نمود مدام
به نوره خانه اش اندر جماعی همه عور
چو کودکی که برون آید از مشیمه مام
قضیب در کف و از غایب برودتشان
بسان خایه حلاج رعشه در اندام
ز بس که پرده ز عیب کسان برافکندی
کسی نیافت  که حمام بود یا نمام
ستاده زنگیکی بدقواره تیغ به دست
به هم  کشیده جبین از غضب چوکف لیام
به طرز صفحه مسطر کشیده تن لاغر
پدید چون خط مسطر همه عروق و عظام
به دستش اندر طاسی به شکل کون و در او
چو قطره های منی برف می چکید از بام
جبین  چو ریشه  حنظل سرین  چو شلغم خشک
بدن چو شیشه قطران لبان چو بلغم خام
ز غبغب سیهش رسته مویهای سپید
چو بر دوات مرکب تراشه اقلام
چو پنبه یی که به سوراخ است مرده نهند
پدید رسته دندانش از میانه کام
ز فوطه نرم قضیبش عیان به شکل زلو
ولی به  گاه شبق سخت تر ز سنگ رخام
به هرکجا که پریچهره دلبری دیدی
همی ز بهر تواضع ز جا نمود قیام
سرش چو خواجه منعم فراز بالش نرم
ولی به خود چو مساکین نموده خواب حرام
دو خایه از مرض فتق چون دو بادنجان
به زیر آن دو سیه چشمه یی چو شام ظلام
ستاده بودم حیران که ناگه از طرفی
نگار من به ادب مر مرا نمود سلام
پرند نیلی بربسته بر میان  گفتی
به چرخ نیلی مأوا گزیده ماه تمام
ز پشت فوطه شده آشکار شق سرین
چو بدر کز دو طرف جلوه گر شود ز غمام
بدیدم آنچه بسی سال عمر نشنیدم
که آفتاب نماید به زمهریر مقام
خزینه شد ز تنش زنده رود آب زلال
ز لای و گل نه نشان ماند در خزینه نه نام
چون جرم ماه  که روشن شود ز تابش مهر
ز عکس رویش رومی شد آن سیاه غلام
همه قبایح زنگی به حسن گشت بدل
شبان تیره بدل شد به صبح آینه فام
فرشته گشت مگر زنگیک که عورت او
نهفته ماند ز ابصار بلکه از اوهام
بلی چه مایه امور شنیعه در عالم
که  نغز و دلکش  و مستحسن است در فرجام
مگر نه رجس و پلیدست نطفه در اصلاب
مگر نه زشت و کثیفست مضغه در ارحام
یکی شود صنمی جانفزای در پایان
یکی شود قمری دلربای در انجام
مگر نه فتنه طوفان به امن گشت بدل
چو بر کمینه جودی سفینه جست آرام
مگر  نه آدم خاکی چو در وجود آمد
تهی ز فرقت جن  گشت ساحت ایام
مگر نه  دوست چو بخشد عسل  شود حنظل
مگرنه یار چو گوید شکر شود دشنام
مگر نه نور وجودات بزم عالم را
خلاص کرد ز چنگال ظلمت اعدام
مگر نه  گشت همه رسم جاهلیت طی
ز کردگار چو مبعوث شود رسول انام
سحر چو گشت پدیدار روز گردد شب
شفق چو گشت نمودار صبح گردد شام
گر این قصیده دلکش به  کوه برخوانی
صدا برآید کاحسنت ازین بدیع  کلام

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
بود مبارک هر عید خاصه عید صیام
به غوث ملت اسلام تا به روز قیام
خجسته خواجه ایام حاجی آقاسی
که مبتدای وجودست و مقتدای انام
محققی  که ضمیرش به حزم پیش نگر
همه ضمایر اطفال دیده در ارحام
مداد خامه او چشم جود را سرمه
سطور نامه او شخص فضل را اندام
رسیده است به جایی نفوذ قدرت او
که جاکند عوض مغز در درون عظام
ز امن عهدش آهو همی به  گاه چرا
ز لاله باز نداند دو دیده ضرغام
به گاه هیبت او آفریدگان همه را
روان و زهره برآید به جای خون ز مسام
بساط جود بدانگونه همش گسترد
که منقبض نشود عرق بر جبین لیام
هر آنچه از دو لب پاک او برون آمد
همان بود که بدو کرده کردگار الهام
سلام و نفرین درگفت  کردگار بسیست
سخن چو هست بحق چه دعا و چه دشنام
بسا رضا که هم از خشم او پدید آید
چنانکه چشمه شیرین برون جهد ز رخام
ثنای او نبود حد ما که نشناسد
مقام روح قدس را عوام  کالانعام
کنون به آنکه سرایم حدیث قصه دوش
در آن زمان  که سپردم به دست عقل زمام
به عقل  گفتم  کای اولین نتیجه عشق
که بادپای سخن راست درکف تو لگام
تو دانی آنکه بود عید و خواجه را شعرا
برند مدح بهر عید خاصه عید صیام
مرا که آتش دل مرده ز آب  کید حسود
حدیث پخته چسان خیزد از قریحه خام
به خنده گفت بلی دانمت ز نشتر غم
دلیست ممتلی از خون چو شیشه حجام
ولی به دفتر شعرت قصده  ییست بدیع
که گفته یی به مدیح رسول و آل کرام
ز دیرباز بود ناتمام و همت تو
پی تمامی او هیچگه نکرد اقدام
به عون حواجه چه باشد گرش تمام  کنی
که شد نقایص هستی همه ز خواجه تمام
بگفتم  آن  چه قصده است  و چیست  مطلع او
چه وزن دارد و او را روی و ردف  کدام
بگفت بر نمط این قصده است درست
خجسته مطلعش این است ای ادیب همام

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
پی نظاره فرخ هلال عید صیام
شدیم دوش من و ماه من به گوشه بام
فراز بام فرازنده قد موزونش
درخت طوبی  گفتی به سدره  کرده مقام
چو نور ماه که تابد ز پشت ابر سفید
ز پشت جامه عیانش سپیدی اندام
دو تازه خدش زیر دو زلف غالیه بو
دو تیره خالش زیر دو جعد غالیه فام
دو لاله زیر دو سنبل دو روز زیر دو شب
دو نور زیر دو ظلمت دو صبح زیر دو شام
دو نافه زیر دو عنبر دو نقطه زیر دو جیم
دو حبه زیر دو خرمن دو دانه زیر دو دام
به  گوش گفتمش ای  مه جمال خویش بپوش
ز بهر آنکه نبینند چهره تو عوام
رخ تو ماه دوهفته ست وگر ببینندش
گمان برند که یک نیمه رفته ماه صیام
چو صبحگاه شود جملگی به عادت خویش
شوند جمع و شهادت دهند نزد امام
به خنده  گفت تو بنی هلال را گفتم
هلال را چکنم با وجود ماه تمام
ترا نظر به سوی آسمان مرا به زمین
مراد تو مه ناقص مراد من مه تام
پس از دو ابروی تو گر هلال را نگرم
به شبهه افتم  کز این سه ماه عید کدام
چو این بگفتم پنهان به زیر لب دیدم
که نرم نرمکم از مهر می دهد دشنام
که این حکیمک  گویی پیمبر شعر است
که معجزات سخن می شود بدو الهام
سخن دراز چه رانم چو خور نشست به  کوه
چو زرد شیری غژمان  که درشود به  کنام
به چرخ بر زبر ماه نو نمود شفق
چو سرخ می  که زند موج و ریزد از لب جام
هلال دید مهم وز انامل مخضوب
همی نهاد دو فندق فراز دو بادام
سوال  کرد که این ماه در چه باید دید
چه واردست درین باب از رسول انام
بگفتمش که نبی  گفته هر که بر کف دست
ببیند این مه نیکو رود بر او ایام
بگفت پس به  کف دست شاه باید دید
که قبض و بسط قضا را به دست اوست زمام
یگانه خسرو منصور ناصرالدین شاه
که چار رکن جهان را به عدل اوست قوام
رهین خدمت اویند در زمین ابدان
مطیع حضرت اویند بر فلک اجرام
شهی که از پی تعظیم خم شودکافر
به هرکجاکه کند راست رایت اسلام
به بر ز زال زر از زخم  گرز او زلزال
به مغز سام یل از سهم تیغ او سرسام
زهی بنان تو در بزم ابر گوهر ریز
زهی سنان تو در رزم برق خون آشام
بقای خصم و شامیست کش  نباشد صبح
جمال بخت تو صبحیست  کش نباشد شام
به رنگ شاخ بقم  گشته جسم حاسد تو
ز بس که خون دلش با عرق چکد ز مسام
اگرنه نوک سنان تو خون و مغز عدوست
چو مغز و خون رودش از چه در عروق و عظام
بلارک تو پسرعم ذوالفقار علیست
که چون  کشیده شود تیغها رود به نیام
چو گاهواره شب و روز چرخ از آن جنبد
که طفل بخت تو گیرد ز جنبشش آرام
محیط دایره آفرینش زانرو
ترا زمانه نه آغاز دیده نه انجام
کفاف جود و هستی دهد به شخص عدم
عفاف عدل تو مستی برد زطبع مدام
جنین به روز نبردت دوباره نطفه شود
دمان به پشت پدر پوید از مشیمه مام
ز نظم عدل تو نبود عجب  که مروارید
کشد طبیعتش اندر صدف به سلک نظام
ز بانگ  کوس تو گوش زمانه راست صمم
ز بوی خلق تو مغز فرشته  راست زکام
همیشه تاکه توان ارتفاع شس شناخت
ز نصب شاخص و ظل اصابع و اقدام
چنان رفیع بود آفتاب دولت تو
که خیره ماند در ارتفاع او اوهام
بود به جوهر شمشیر تو قیام ظفر
همیشه تا که عرض را به جوهرست قیام

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
گشت دی آباد چون بغداد ویرانم ز شام
دیده ام شد نیل مصر از هجر آن رومی غلام
بر سگ نفس آری ار جوع البقر غالب شود
گر همه  شیر از سرش بیرون رود عشق  کنام
بلبل  شیراز در بستان زد این دستان  که عشق
شد فرامش خلق را در قحط سال ملک شام
روز هفتم سال هشتم بد که با دهر دو رنگ
هفت و هشتم برشد از نه  گنبد آیینه فام
بر دو چشمم تیره شد از شش  جهت ربع زمین
از فراق آن یگانه شاهد زیباخرام
دور از آن  چهری  که  رشک  هشت بستان بهشت
هفت دوزخ را زدم آتش ز قلب مستهام
ده  حواسم  گشت  تیره  هفت عضوم شد زبون
بر دو یک افتاد جان از هجر آن ماه تمام
چارده تکبیر برگفتم سه ره دادم طلاق
بر دو گیهان  و سه  فرع  و هفت باب و چار مام
یک  دو پاس از شب چو بگذشت آن  نگار ده  دله
با رخی هر هفت  کرده  کرد از درگه سلام
گفتمش ای مه نه روی تست ماه چارده
هفت اختر ده یک از نور جمالت  کرده وام
موی  تو بر روی تو شامیست بر رخسار صبح
روی تو در موی تو صبحیست درآغوش شام
نرگسش را مست دیدم  گفتمش هشیار باش
کز خرد دورست مستی خاصه در ماه صیام
گفت هی هی تا به کی از می نهی بهتان به من
من اگر مست مدامستم نیم مست مدام
مست از آن شیوا بیانستم که نشناسند خلق
کان شکر یا شهد یا جلاب یا شیرین کلام
مست از آن  سحر حلالستم  که با فتوای عقل
هست زین پس بر سخنگویان سخن گفتن حرام
مست از آن وحیم که شد بی پای رنج جبرییل
نازل از عرش معظم بر خواص و بر عوام
مستم از آن نامه متقن  که چون حبل المتین
نقشبندان معانی را بدانست اعتصام
مست از آن مرقومه نغزم که مغز قدسیان
از نقوش عنبرینش روز و شب دارد زکام
مست  از آن  غواص بحر دانشم کز هم گسیخت
لؤلؤ منثور کلکش سلک  گوهر را نظام
مستم از آن خامه کش کش صریر از پختگی
دست پخت خاطر سبحان وصابی کرده رخام
مست از آن جام جهان بینم  که دارد زیر خاک
هم سکندر را خجل زآیینه هم جم را ز جام
مست از آن  کشورگشا کلکم  که از آزرم آن
تیر میران شد به کیش و تیغ ترکان در نیام
مست از آن تاریخ گو مردم  که ساید سر به  عرش
ز التفات شاه  کسری  کوس جمشید احتشام
شاه ملک آرا که هست از تیغ هندی پرورش
ملک ترکی را نظام و دین تازی را قوام
بی رضایش نطفه در زهدان اگر گردد جنین
باز زی پشت پدر برگردد از زهدان مام
هشت جنت را شمیم لطف او نایب مناب
هفت دوزخ را شراشر قهر او قایم مقام
خشم او از آفرینش هیچ نگذارد اثر
گر نگیرد رایض عفوش عنان انتقام
برزند آنگونه بر عرش برین کاخش که وهم
می نیارد فرق کردن  کاین کدام و آن کدام
همچو موسیقار از منقار او خیزد نغم
نامه فتحش اگر بندند بر بال حمام
پیک پیکانش پیام مرگ دارد بر زبان
خصم را از راستی بس دلنشینست آن پیام
کوه  کز زلزال  کفتید ار بپیوندد بهم
زخم کوپال تو خواهد هم پذیرفت التیام
ای  که  گفتی باد در چنبر نبندد هیچکس
یاد پایش را ندیدستی مگر بر سر لجام
برق تیغت چون بخندد ابر گرید بر درخش
ابر کلکت چون بگرید برق خندد بر غمام
مهر اگر گردد سوار رخش  گردون  گرد تو
کی رسد وهم جهان پیما به  گردش صبح و شام
مغفر مردان زره هر گه  که در دستت خدنگ
کرته  گردان قبا هرگه  که در دستت حسام
گر به دریا بار بارد ابر دست همتت
فلس پشت ماهیان  گردد سراسر سیم خام
گر برد بویی به  گلخن یک ره از خویت نسیم
تا قیامت بوی  مشک آید ز گلخن بر مشام
صبح صادق تا بود چون روی دلبر با فروغ
شام غاسق تا بود چون موی جانان از ظلام
صبح یارت را مبادا شام تا شام نشور
شام خصمت را مبادا صبح تا صبح قیام

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
من ازین پس می خورم می  گر حلالست ار حرام
نه ز منع مفتیان ترسم نه از غوغای عام
هی مزم از لعل خوبان تا همی خواهی شکر
هی خورم از چشم ترکان تا همی بینی مدام
گه نمایم رویشان را تا که  گردد شام صبح
گه  گشایم مویشان را تا که  گردد صبح شام
پیش ازین  گر باده می خوردم نهان در زیر سقف
بعد ازین مردانه نوشم جام بر بالای بام
زانکه در این آخر شوال لطف ایزدی
کردی عیدی فاش صدره خوشتر از عید صیام
داشت ایمن پادشه را از قرانی بس عظیم
کز نهیب آن قران نالید شیر اندر کنام
شه سلام عام  کرد آن لحظه  کابراهیم وار
آتش نمرودیان شد بر تنش برد و سلام
چون ملک را بر سلامت آن سلام آمد دلیل
آسمان از خوشدلی عیدالسلامش کرد نام
لاجرم این ماه را آغاز و انجامست عید
اولش عیدالصیامست آخرش عیدالسلام
اول این ماه عیدی بود عیشش منقطع
آخر این ماه عیدی هست عیشش مستدام
شد به خلق آن عید ثابت از ظهور ماه نو
شد به خلق این عید فاش از دیدن ماه تمام
فطره آن یک حبوب و فطره این یک قلوب
عشرت آن تا به شام و عشرت این تا قیام
زاهد از آن عید غمگین شاهد از این عید شاد
باده در این یک حلال و روزه در آن یک حرام
شیخ شهر آن عید شد بر منبر چوبین مقیم
شاه دهر این عید گشتش  کرسی زرین مقام
ناصرالدین شاه غازی کز بداندیشان ملک
خنجر خونریز او پیوسته گیرد انتقام
صبح با خورشید اگر یکباره فرماید طلوع
بسکه روشن  کس نداند این  کدامست آن  کدام
بخت او هست از پس یزدان قدیری لم یزل
حزم او هست از پس ایزد علیمی لاینام
همچو طفلی  کاو به مهد اندر خسبد بهر شیر
خنجرش از شوق خونریزی نخسبد در نیام
خسروا دی کاین جسارت رفت از گردون پیر
خشمگین  گفتم تفو بر گوهرت ای  کج خرام
تو نیی آن بنده کاندر خدمت شاه جوان
پیرگشتی وز شهنشه یافتی این احتشام
لرز لرزان گفت بالله این خطا از من نبود
خود تو می دانی که من شه را به جانستم غلام
بنده صادق خیانت کی کند با پادشه
شیعه خالص جسارت  کی نماید با امام
من همان ساعت که با شه این جسارت کرد خصم
جزو جزوم خواست از سستی پذیرد انهدام
بسکه خورشیدم ضعیف و زرد شد از پا فتاد
و اخر از خط شعاعی با عصا برداشت  گام
روی  کیوانم سیه شد عقد پروینم  گسیخت
رفت ماهم در محاق و زهره ام بشکست جام
چشم مریخم ز بس بارید خون شد لاله  رنگ
روی برجیسم ز بس نالید شد بیجاده فام
دود آه من بد آن ابری که خود دیدی به چشم
یک شب و یک روز گیتی را سیه کرد از ظلام
راست پرسی این قضای ایزدی  کز شه  گذشت
زان دو حکمت آشکاراکرد خلاق انام
هم مجسم کرد فضل خویش را بر پادشاه
هم مصور ساخت قدر شاه را بر خاص و عام
خواست شه بیند به چشم خود که یزدانست و بس
آنکه دارد پاس او نه لشکر و گنج و نظام
اوست قادر اوست قاهر اوست غالب اوست حق
انه من یدفع البلوی و من یحیی العظام
قدرت حق خواست در جیشی فزون از انس و جن
باد سر دیوی  کشد خنگ سلیمان را لجام
ورنه گرگوی زمین سر تا قدم آتش شدی
کی توانستی  کشیدن شعله در آن ازدحام
خسروا اکنون  که دیدی این عنایت از خدای
در همه حالت  به هر کاری بدو کن اعتصام
خامها را گر نسازد پخته فر ایزدی
نه ز زر پخته آید کار و نه از سیم خام
تا بود چرخ فلک  گردان فلک بادت مطیع
تا بود ملک جهان باقی جهان بادت به کام

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
هرآنچه هست مه و سال و هفته و ایام
خجسته بادا چون عید بر امیر نظام
مهین اتابک اعظم خدایگان صدور
قوام ملت بدر زمانه صدر انام
زهی رسیده به جایی  که با جلالت تو
جهان و صد چو جهان را کسی نپرسد نام
به عهد عدل تو آهو خیال لاله  کند
اگر به دشت نهد پا به دیده ضرغام
مگر که کلک تو مهدست و ملک طفل رضیع
که تا نجنبد این یک نگیردی آلام
ز بس حروف و معانی بهم سبق جویند
به وقت مدح وام لکنت اوفتد به  کلام
هنوز بر شب و روز زمانه مشتبهست
که مهر و ماه  کدامست و طلعت تو کدام
نهفته راز دو گیتی به چشم فکرت تو
بر آن صفت  که دو مغز اندرون یک بادام
به روز باد چسان پشه می شود عاجز
به گاه مدح تو آنگونه عاجزند اوهام
عروس ملک جهان چون به عقد دایم تست
حلال بر تو و بر هر که غیر تست حرام
ز اختیار خود آن دم زمانه دست بشست
که در کف تو نهاد آسمان زمام مهام
مسلمست  که انجم سپر بیندازند
چو تیغ زرین خورشید برکشد ز نیام
جهان اگر به توگیرد سبق ملول مشو
که هم ز پیشی صفرست بیشی ارقام
تو چون در آخر دور زمانه خلق شدی
همی حسد برد آغاز دهر بر انجام
نه هر که تیر و کمان برگرفت و گرز و کمند
به وقعه گردد زال و به حمله گردد سام
به زور مرد مبارز برنده  گردد تیغ
به شور باده  گلرنگ مستی آرد جام
نشان بازوی شیر خدا ز مرحب پرس
کزو بنالد نز ذوالفقار خون آشام
اگر نه قوت بازوی حیدری بودی
ز ذوالفقار بدی شهره تر هزار حسام
سپهر عالی خواهد چو خاک پست شود
بدین امید که روزی ببوسدت اقدام
که  گفت  کام تو می بخشد آسمان و زمین
که آسمان و زمین هر دو را تو بخشی کام
اگر نه مهر تو پیوند جان به تن دادی
گسسته بودی جان را علاقه از اجسام
اگر فضایل حلمت به کوه برخوانند
همی ز شرم چو ابرش عرق چکد ز مسام
جهان و هرچه درو هست با جلالت تو
چو رود نزد محیطست و دود پیش غمام
ز همت تو جمادات نیز در طربند
جماد را نبود گرچه روح در اندام
چنانکه  روح نباشد عظام را لیکن
به تن هم از اثر روح زنده اند عظام
میان اینهمه رایات  کفر در عالم
تو برفراشتی اعلام دولت اسلام
چو شیر غژمان تب داشتم مگیر آهو
برین قصیده که طبعم بدیهه  کرد تمام
منم پیمبر نظم و پیمبران را نیست
به فکرکردن حاجت چو دررسد الهام
مرا بپرور کاین شعرها که می شنوی
بود چو عمر تو پاینده تا به روز قیام
همیشه تا که پری را ز آهنست  گریز
هماره تاکه عرض را به جوهرست قوام
به طلعت تو شود شام  دوستان تو صبح
به هیبت تو بود صبح دشمنان تو شام
ترا خدای معین باد و پادشاه ناصر
ترا سعود قرین باد و روزگار غلام

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
منم  که ازکف زربخش آفت  کانم
جهان عز و علا را چهار ارکانم
به وقعه پیلم وکوبنده گرز خرطومم
به  کینه شیرم و درنده تیغ دندانم
زمانه چنبری از تاب خورده فتراکم
ستاره جوهری از آب داده پیکانم
زره شود سپر آسمان ز شمشیرم
قبا شود کمر کهکشان زکیوانم
زمانه گسسته طنابی به میخ خرگاهم
زمین شکسته  کلوخی به خاک ایوانم
به بزم عشرت رودک ز نیست ناهیدم
به بام شوکت چوبک ز نیست کیوانم
مکدرست ضمیر از نیاز فغفورم
مجدرست زمین از نماز خاقانم
چو عزم رزم کنم ضیغم زره پوشم
چو رای بزم کنم قلزم سخندانم
به روز قهر اجل را رواج بازارم
به گاه مهر امل راکساد دکانم
به خوان فضل چو از آستین برآرم دست
کمینه لقمه بود صدهزار لقمانم
به گاه نظم چو از ابر خامه پاشم آب
کهینه قطره بود صدهزار قطرانم
درون درع چو در آب عکس خورشیدم
فراز رخش چو برکوه ابر نیسانم
به باغ لاله و ریحان  گرم بجوشد مهر
مصاف باغ و سنان لاله تیغ ریحانم
به آب و سبزه و بستان گرم بجنبد دل
خدنگ آب و خسک سبزه دشت بستانم
شمامه یی بود از بوی خلق فردوسم
شراره یی بود از تف تیغ نیرانم
به گرد رزم چو در زنگبار خورشیدم
به پشت رخش چو بر بوقبیس عمانم
محیط قهرم و شمشیر وگرز امواجم
سحاب کینم وکوپال و تیغ بارانم
به تیغ شیر شکر ملک را پرستارم
به رمح مارصفت  گنج را نگهبانم
شدس پر مگس همچو پر طوطی سبز
ز رنگ زهره گرگان دشت گرگانم
هنوز از دلم الماس زمردین  گوهر
ز خون خصم چکد لخت لخت مرجانم
هنوز تیغ درخشان من به خود نازد
که من ز خون عدو معدن بدخشانم
مراست عرضی شاها که  گر قبول افتد
دهد بهار امل بار شاخ حرمانم
دو هفته رفت که ازفاقه در قلمرو فارس
نژند و خوار چو مصحف به کافرستانم
از آنکه زلف پریشان به طبع دارم دوست
چو زلف دوست پریشان شدست سامانم
علی الخصوص  که در فرق می بتوفد مغز
ز شوق حضرت فرمانروای ایرانم
بجز اراده مرا نیست ساز و برگ سفر
به ساز و برگ چنین طی راه نتوانم
گرم وظیفه امساله التفات رود
ز شوق بر دو جهان آستین برافشانم
چنان به شکر تو گویا شوم  که گ  ویی چرخ
نموده تعبیه بر لب هزاردستانم
شها چو سیم و زرم بیش ازین نژند مدار
چه جرم  کرده ام آخر چه بوده عصیانم
به من ستم چه کنی خسروا نه من سیمم
ز من چه کینه کشی داورا نه من  کانم
به دولت تو که نه من پسر عم اینم
به افسر توکه نه من برادر آنم
نه آسمانم چندین مساز پامالم
نه روزگارم چندین مخواه خسرانم
نه همچو صبح ز دستم به پیش رای تو لاف
که تا ز دست سخط بردری گریبانم
دوام عمر تو چندانکه آسمان گوید
مدار عمر سر آمد به امر یزدانم

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
اندر جهان دو چیز از دل برد محن
یا ساده جوان یا باده کهن
تا چند غم خوری می خور به جای غم
غم پیرزن خورد می مرد شیرزن
در دیده تعب میخ فنا بکوب
وز تیشه شغب بیخ عنا بکن
یاری گزین جوان قلاش و نکته دان
جان بخش   و جان ستان دلجوی و دلشکن
گر فحش می دهد احسنت گو بده
ور تیغ می زند سهلست  گو بزن
منت خدای را کز خیل نیکوان
چشمی ندیده است ترکی چو ترک من
رخ یک بهشت حور تن یک سپهر نور
لب یک قرابه شهد رو یک طبق سمن
یاقوت لعل او همرنگ نار دان
شمشاد قد او همسنگ نارون
بنهفته در رطب یک روضه اقحوان
پوشیده در قصب یک پشته یاسمن
در زلفکان او تا چشم می رود
بندست یا گره چینست یا شکن
گیسویش از قفا غلطیده تا سرین
آن صدهزار مو این یک هزار من
چون بینم آن سرین یاد آیدم همی
ازکوه بیستونوز رنج کوهکن
گه نوشم از لبانش یک کوزه انگبین
گه چینم از رخانش یک خوشه نسترن
سمیین سرین او هر گه نظر کنم
آبم همی چکد از چشم و از دهن
چون ماه نخشبش ماهیست در کله
چون چاه نخشبش چاهیست در ذقن
چشش بلای دل زلفش عدوی دین
آن یک رساله سحر این یک قباله فن
مشکیست موی او قلب منش تتار
شمعیست روی او چشم منش لگن
بر موی دلکشش حیفست غالیه
بر جسم نازک اش ظلم است پیرهن
ترکا بچم به راغ وز خانه شو به باغ
کز لاله صد چراغ بینی به هر دمن
می نوش در صبوح تا بنگری فتوح
کز روح راح روح آساید از حزن
بردار چنگ و جام بگذار ننگ و نام
گیتی تراست دام این دام برشکن
بر بام بیخودی  کوس بلا بکوب
در طاق بیهشی تار فنا بتن
ما و منست هیچ در ما و من مپیچ
شو ساز کن بسیج زانسوی ما و من
تن خانه فناست آن خانه را بکوب
جان پرده بقاست آن پرده برفکن
بفکن حجاب جسم تا بشکنی طلسم
مردود خلق باش مقبول ذوالمنن
تشخیص نیک و بدگم کرده دیو و دد
درکیش ما بدند در پیش خود حسن
تن بایدت  کثیف تا جان شود لطیف
وین نکته شریف دریاب و دم مزن
آن روی آینه تاریک تا نشد
زین رد درو ندید کس عکس خویشتن
در عین اقتدار تسلیم  کن شعار
چون صدر نامدار سالار انجمن
دانا حسین خان نام آور جهان
آن میر کامران آن صدر موتمن
صدریست قدردان ابریست ببر دل
میریست شیرکش نیلیست پیلتن
در جاه معتبر در قدر مفتخر
در بزم مشتهر در رزم ممتحن
ای ملک تو قدیم ای جاه تو قدیم
ای بخت تو جوان ای رای تو کهن
ابری تو در نوال چرخی تو در جلال
مهری تو در جمال عقلی تو در فطن
مهر تو دلنواز قهر تو جان گداز
بخت تو سرفراز خصم تو ممتحن
از حرص جود تو دندان برآورد
اول نفس  که طفل لب شوید از لبن
ماند به خصم تو تیغ تو از هزال
ماند به گرز تو بخت تو از سمن
روزی که از غبار گردد زمانه تار
چون ملک زنگبار چون رای اهرمن
در دیده گوان مژگان زند خدنگ
برگردن یلان شریان شود رسن
گریان شود امل خندان شود اجل
کاسد شود امید رایج شود فتن
با بانگ نعره دل بیرون جهد ز لب
با سوز ناله جان بیرون رود ز تن
تن ها ز تف تیغ تفتیده چون تنور
سرها ز زخم گرز آژیده چون سفن
بر نوک نیزه ات آون شود عدو
مانند زنده پیل از شاخ کرگدن
چون ماه یکشبه بر ایمنت حسام
چون ماه چارده بر ایسرت مجن
بر جسم پردلان جوشن کنی قبا
بر پیکر یلان خفتان کنی  کفن
صدراز مهر تو دیریست تا مرا
دل  گشته مستهام جان  گشته مفتتن
عقدیست مهر تو جان منش گلو
نقدیست چهر تو روی منش ثمن
ختمست در جهان بر دست تو سخا
ختمست در زمان بر نطق من سخن
تا ناله می کند از عشق گل هزار
تا سجده می برد در پیش بت شمن
از دهره عتاب زهره عدو بدر
وز تیشه صواب ریشه خطا بکن

وزن: مَفْعُولْ فاعِلُنْ مَفْعُولْ فاعِلُنْ
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - | - - U | - U -
ای به مشکین موی تو مسکین دلم کرده وطن
چون غم آن موی مشکن در دل مسکین من
مه میان انجم از خجلت نگردد آشکار
آشکارت گر ببیند در میان انجمن
گر فرو ریزد اگر طلعت فروزی در بهار
سرو بنشیند اگر قامت فرازی در چمن
ای نه اندامست زیر جامه ات کاموده ای
پیرهن از یک چمن نسرین و یک بستان سمن
حاش لله نیست نسرین را چنین فر و بهار
روح پاکست اینکه دادی جای اندر پیرهن
این چه مشکین زلف دلبند رسا باشدکز او
یک جهان دل را اسیر آورده یی در یک رسن
یعلم الله هیچکس زینسان رسن هرگز ندید
حلقه اندر حلقه خم در خم شکن اندر شکن
زاتش دل سوزم و سازم  چو شمعت در حضور
خواهیم گردن فراز و خواهیم گردن بزن
ور توام  گردن زنی من تازه جان  گردم چو شمع
زانکه جان تازه یابد شمع از گردن زدن
خود چه باشد گر درآیی درکنار من شبی
همچو جانی در بدن یا همچو شمعی در لگن
نی چو قرص آفتابی من چرغ صبحگاه
در وصالت نیست الا جان سپردن  کار من
خرم آنشب  کز رخ و زلف تو باشد تا سحر
دوش من پر سنبل و آغوش من پر یاسمن
با من مسکین نگردی یار و جای آن بود
ای بت سیمین بر و سیمین تن و سیمین ذقن
لیک ازینسان هم نخواهد ماند روزی چند باش
تا ز جود خسروم بینی قرین خویشتن
در بر شه عرضه خو اهم داشت حال خویش و شاه
از کرم نپسنددم در این غم و رنج و محن
باش تا بینی که خسرو دوش و آغوش مرا
پر در وگوهر نماید از سخا و از سخن
باش تا بینی به من از بحر دست و کان طبع
گوهر افشاند به خروار و زر افشاند به من
ای بت قامت قیامت وی مه بالا بلا
ای غلام قامت و بالات سرو و نارون
تا به کی تابم بری زان زلفکان پر ز تاب
تا به  کی راهم زنی زان چشمکان پرفتن
لعل تو چون بهر من لیکن بود از بهر غیر
وه چه بود ار بهر من بود آن لب چون بهرمن
روی داری چون سهیل و لعل داری چون عقیق
هرکرا باشی به دامن بی نیازست از یمن
چثبم و مغز من ز عکس لعل و بوفا زلف تست
این پر از لعل بدخشان آن پر از مشک ختن
گل نبویم می ننوشم  که نباشند این و آن
این به طعم آن دهان و آن به بوی این بدن
مغز من پر نکهتست از بسکه بویم آن دو زلف
کام من پر شکرست از بسکه بوسم آن دهن
بوسه لعل تو گر باشد به نرخ جان رواست
خاصه آن ساعت که خواند مدحت شاه زمن
شاه فرخ  رخ  که یابد فر فرزینی ازو
هر پیاده کش دود در پای اسب پیلتن
خسروگیتی فریدونشه که باشد بر جهان
با وجودش منت و فضل از خدای ذوالمنن
ای جوان بختی  که بی شیرینی اوصاف تو
هیچ  کودک برنگیرد در جهان لب از لبن
گردش گردون به قدر و جاه شخصت معترف
گردن دوران به جود و شکر مدحت مرتهن
ای به عالم بی همال از فطرت و اصل و گهر
وی به  گیتی بی مثال از فکرت و فهم و فطن
چرخ برپیچد عنان چون توسنت بیند دمان
خصم برپوشد کفن چون جوشنت بیند به تن
اژدر رمحت بیوبارد ود خشک و تر
تیر تو گوید برافروزد شرار مر زغن
کلک تو ریزد لآل نغز بی دست و درون
تیر تو گوید جواب خصم بی کام و دهن
چون به دست  آری قلم اندیشه  گوید ای شگفت
ابر نیسان را بود اندر محیط ایدر وطن
کف  گشودی در سخا بحر عمان شد در غمان
لب گشادی در سخن در ثمین شد بی ثمن
ای نهاده یک جهان سر بر خط فرمان تو
همچنان که مهر را هندو و بت را برهمن
گرنه بهر بذل تو چه سیم چه خاک سیاه
ورنه بهر جود تو چه ریگ چه در عدن
از پی مدح تو باشد ورنه خاصیت چه بود
منطق شیرین ودیعت در دهان مرد و زن
تا غم معشوق  گیرد در دل عاشق قرار
تا دل عشاق جوید در بر جانان سکن
حاسد جاه تو در قعر زمین گیرد سکون
پایه قدر توگیرد جای در اوج پرن

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -