cnababaie/persian-poetry-meters huggingface dataset:
ای پیکر منور محرور خوی چکان
ثعبان آتشین دم رویینه استخوان
گویی سمندری که در آتش کنی قرار
یا مرغ آبیی که در آبت بود مکان
با آتشت مقارنه از خاکت ارتفاع
با اخترت مقابله با رأست اقتران
اوج تو در حضیض و وبال تو در هبوط
وضع تو بر اثیر و بخارت بر آسمان
از چرخت استفاضت و از بحرت اجتناب
هم چرخ زیر دستت و هم بحر زیر ران
با خاک در تواضع و از باد محترز
در آتشت نشیمن و در آیت آشیان
ترکیبت از طبایع و مستغنی از خواص
در موقفت جهنم و در ساحتت جنان
خاکست طینت تو و با آب هم مزاج
دلوست طالع تو و با چرخ همعنان
از آبت استطاعت و از آتشت نظام
با آبت استقامت و با آتشت قران
هم دیو در هوای فضایت گرفته انس
هم انس در مصاحبتت پروریده جان
سطح تو دلگشای و مقام تو دلپذیر
صحن تو دلنشین و هوای تو دل نشان
در تحت تست دوزخ و در صحن باغ خلد
در جیب تست گلخن و در جوف گلستان
همواره در فضای تو هم دیو و هم پری
پیوسته در هوای تو هم پیر و هم جوان
چون کی جدا نمی شوی از تخت یکنفس
چون جم گزیر نیستت از جام یک زمان
از باد و خاک و آتش و آبت زیان مباد
تا باد و خاک و آتش و آبست در جهان
محروریی و دفع حرارت کنی بآب
لیکن ترا ز فرط رطوبت بود زیان
هر دم که از جگر نفس سرد بر کشی
در دم ز چشمهات شود چشمه ها روان
خلقی فرو بری ز زن و مرد دم بدم
یک یک بر آوری همه را دیگر از دهان
در آب و آتشی ز دل گرم و چشم تر
چون دشمنان خسرو کیخسرو آستان
چرخت بسال هفتصد و چار پنج و شش
چون مه تمام کرد بمهر خدایگان
صاحبقران مبارز دین صفدر عجم
شاه فلک نشین و امیر ملک نشان
انکو روان رستم زال از حیای او
چون آب خوی بر آورد از خاک سیستان
از بیم نوک خنجر گردون شکاف او
شیر فلک برون جهد از راه کهکشان
آبست پیش خنجر او تیغ اردشیر
خاکست نزد منظر او کاخ اردوان
عاجز ز کنه رفعت او وهم دور بین
قاصر ز درک رتبت او عقل خرده دان
روزی که تیر موی شکاف دلاوران
چون موی سر برون زند از فرق فرقدان
از نوک ناوک و سم اسبش برآورند
شیر سپهر غرش و گاو زمین فغان
ای در زبان سخن بثنای تو کامکار
وی در دهان زبان بدعای تو کامران
شطری ز کارخانه ی حکم تو کاینات
سطری ز کارنامه ی علم تو کن فکان
گیتی بطبع عنصریت گشته ی مدح گوی
واختر برای انوریت گشته مدح خوان
کف بر دهن فکنده زرشک دل تو بحر
بر خاک ره نشسته ز دست کف تو کان
قلب فلک شکسته سنانت بحکم آنک
رویین تنست رمحت و افلاک هفتخوان
هر حلقه یی ز چین کمند تو روز کین
بر چرخ بسته تیر فلک را بریسمان
انداخته کمان تو زه در دهان تیر
برده زبان کلک تو آب از رخ سنان
تیغت سماک رامح و زو رأس را هراس
تیرت شهاب ثاقب زو دیو را هوان
چون حجت حسام تو برهان قاطعست
شمع فلک ز بهر چه بیرون کشد زبان
هر دم ز تیر موی شکاف تو مشتری
افغان زه بر آورد از خانه ی کمان
شاید که چرخ سرکش که رو چو بندگان
بندد کمر ز منطقه پیش تو بر میان
تا گاو آسمان نکند قصد سنبله
تا راه کهکشان نبود راه که کشان
با داقضیم تو سنت از خرمن قمر
وانگه کمینه ز اخته چیان تو توامان
جاه تو بر دوام و جلال تو مستدام
ملک تو بیزوال و بقای تو جاودان

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
چون سرخ گل بر آمد ازین سبز بوستان
آفاق شد ز مرغ سحر خوان پر از فغان
خاتون نیمروز برون آمد از افق
از روی دلفروز بر افکند طیلسان
پیدا شد از افق علم خسرو ختا
وز دیده گشت رایت شاه حبش نهان
من گشته از روان بری و جان ز تن ملول
دل کرده از قدح سبک و سر ز می گران
رفتم بصف صفه نشینان شهر قدس
دیدم جماعتی همه گویای بیزبان
مستنشق روایح بستانسرای خلد
مستنطق بدایع سکان لامکان
حرف وجود شسته ز لوح مکونات
خط عدم کشیده در آیات کن فکان
لاهوتی و سباسب ناسوت زیر پی
ناسوتی و مراکب لاهوت زیر ران
چون بحر در تموج و از موج بر کنار
چون شمع در میانه و از جمع بر کران
منظور عین ناظر و ناظر همه نظر
صورت همه معانی و معنی همه بیان
قایم بجوهر دل و دل خالی از عرض
در بیخودی یقین وز خود مانده در گمان
اورادشان ثنای وزیر جهان خدیو
تسبیحشان دعای خدیو جهان ستان
دیدم در آن میانه بزرگی فرشته وش
اقطاب را امام و امم را خدایگان
در بر ز اطلس فلک سیمگون لباس
بر سر ز چتر زرکش خورشید سایبان
پرسیدم از خرد که چه قومند و حال چیست
کاینان نهاده اند در این روضه آشیان
قطب فلک که دید روان گشته بر زمین
نقش ملک که دید عیان گشته در جهان
این زمره ساکنان بهشتند یا ملک
وین خطه تختگاه عراقست یا جنان
دل را که بود معتکف آستان شوق
آمد ندای هاتف غیبی بگوش جان
کان خواجه فخر دولت و دینست کز علو
شد پایمال همت او فرق فرقدان
کاورد بهر تهنیت صحت وزیر
روحانیان عالم جانرا بمیهمان
زین مژده بسکه سیم و زر افشاند در عراق
امروز کس نمی دهد از مفلسی نشان
در دور آن بزرگ فلک قدر در جهان
کس بی نوا نماند خصوصا در اصفهان
شاه فلک که قیصر قصر زبرجدست
بادش فتاده همچو کدایی بر آستان

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
زهی از درت آسمان را وظیفه
گرفته ز دست تو دریا وظیفه
ز لطفت صبا کرده طرف چمن را
نهالی گلریز و دیبا وظیفه
عروس فلک را ز سم سمندت
شده معجر گرد والا وظیفه
ز انعام عام تو گردون دون را
بغلطاق زربفت خارا وظیفه
شکر پاسخان ضمیر تو داده
بطوطی ز لعل شکرخا وظیفه
دو هندوی دریا دل چشم ما را
ز کلک تو لؤلؤی لالا وظیفه
جهان را بفر تو هر روز قرصی
ازین مطبخ سیم سیما وظیفه
فرستاده فراش خلوتسرایت
بخاقان ایوان علیا وظیفه
ز لعل لب ساقیان جلالت
شه چرخ را جام صهبا وظیفه
بیمن مدیح تو صد باره هر شب
ز شعرم طلب کرده شعری وظیفه
حسام تو چون باده نوشان سرکش
می لعلش از خون اعدا وظیفه
ظفر کرده خیل ترا فتح و نصرت
بر اموال انا فتحنا وظیفه
ز خاشاک رویان کویت گرفته
مقیمان طاق معلا وظیفه
فلک کرده از خون خصمت زمین را
طبقهای یاقوت حمرا وظیفه
مه برج دین رکن دنیی و دولت
که دارد ز تو دین و دنیا وظیفه
تو آن مهدیی کاخترانرا ز رایت
در آخر زمان شد مهیا وظیفه
دل مملکت بخش دریا نوالت
بسایل دهد ملک دارا وظیفه
بپروانه ات قیصر قصر گردون
رساند بدین دیر مینا وظیفه
عطارد بتوفیق گیتی گشایت
کند حاصل از برج جوزا وظیفه
قضا را بود بدره ی بدر هر شب
بدورت ز دیوان اعلا وظیفه
دهد حلقه ی زلف افکار فکرت
به بیاع بازار سودا وظیفه
بود فیلسوف خرد را موجه
بر آن خاطر معنی آرا وظیفه
مگس گر بقاف قبولش دهی ره
برون آرد از چشم عنقا وظیفه
کند میغ را دیده ی بد سگالت
گهر بعد از ادرار و اجری وظیفه
ستانند از جامعه داران جودت
درختان خشک معرا وظیفه
ز دارالشفای ثنای تو هر دم
کند عقل صادق تمنا وظیفه
کند رای اعلای کشور فروزش
بسلطان اقلیم بالا وظیفه
بسبزی فلک بهر وجه نباتت
نوشتست بر کوه و صحرا وظیفه
ایا راهب دیر نیلوفری را
ز خاک درت کحل عیسی وظیفه
چو ماییم غواص دریای مدحت
چرا باز می گیری از ما وظیفه
عروسان طبع مرا از چه معنی
فتادست چون طره در پا وظیفه
ز داعی چه صادر شد آخر کزین در
بسی عاطفت یافت الا وظیفه
تو بحر محیطی و باید که باشد
ز موج عطای تو ما را وظیفه
درین مدت از من نیامد گناهی
بجز اینکه کردم تقاضا وظیفه
نگر تا نگویی که چون آه سردم
ز باد هوا شد ممشی وظیفه
چو ماهم بسی منزلت گشت حاصل
ز خورشید عونت خصوصا وظیفه
اگر شد خطایی بر آن پوش دامن
وگر نی کنونم بفرما وظیفه
الا تا بود ارغوان از بهارش
می لاله رنگ مصفی وظیفه
چنان باد رای امیدت که از وی
ستاند گل سرخ رعنا وظیفه
بماناد بخت جوانت که یابند
باقبال او پیر و برنا وظیفه
برید جهان گرد یعنی صبا را
بصیت جلال تو بادا وظیفه

وزن: فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ فَعولُنْ
بحر: متقارب مثمن سالم
نشانه‌های عروضی: U - - | U - - | U - - | U - -
فکند سبزه ز هر سو هزار زیلوچه
کشید بر لب هر جویبار زیلوچه
ز غیب فرش طرب را رسید سر سبزی
که سبزه می فکند سبزکار زیلوچه
درون منظره ی چار طاق لاله فکند
نسیم صبح ز مشک تتار زیلوچه
میان فرش زمرد که سبزه گستردست
کشید سوسن خنجر گزار زیلوچه
چو سرو میل چمن کن که گلرخ چمنی
ز چهره افکندت بر گذار زیلوچه
خوشا بوقت صبوحی چو صد هزار نگار
بباغ برده ز خرگه نگار زیلوچه
برند اکثر نورستگان درین منزل
چو سبزه بر طرف لاله زار زیلوچه
کشند صدرنشینان بارگاه چمن
ز بهر صدر شه کامگار زیلوچه
فکنده اند تماشا کنان مجلس او
برین دریچه ی نیلی حصار زیلوچه
ز طیلسان فکند قاضی ممالک چرخ
برای بندگی شهریار زیلوچه
جلال دولت و دین آفتاب اوج جلال
که بر فلک فکند ز اقتدار زیلوچه
برای صدر نشینان قدرش افکندند
ورای این شرف زرنگار زیلوچه
بسی نماند که از بهر جامه داری او
دهد زمانه بدست چنار زیلوچه
چو بوسه بر کف پایش زند چرا چون خاک
بیفکنند بدین گونه خوار زیلوچه
ایا شهی که ز فراش خانه فلکی
دهند بزم ترا یادگار زیلوچه
مجاهزان قضا بختیان گردون را
ز بهر فرش تو کردند بار زیلوچه
ازین سرادق زربفت کحلی افکندند
ببارگاه تو هنگام بار زیلوچه
ز ریشه های خصوم سیه گلیم کشند
مبارزان تو در کار زار زیلوچه
چو جامه داران در موکب تو ترک فلک
بدوش می کشد از افتخار زیلوچه
بساز بزم که فراش آفرینش را
برای بزم تو آید بکار زیلوچه
ز بهر صدر تو زینگونه کس نیافته است
مرصع از گهر شاهوار زیلوچه
مخدرات ضمیرم ز بهر پای انداز
کشیده اند چنین بر قطار زیلوچه
نمونه از تو گرفتم چو نقش می بستم
بنام صدر تو ای نامدار زیلوچه
ز شوق انک تو بروی قدم نهی ورنی
نکردمی ز جهان اختیار زیلوچه
معینست که چون دست باف خاطر من
نبافتند درین روزگار زیلوچه
ز کارخانه بافندگان قالی طبع
برون نیامد ازین سان چهار زیلوچه
حدیثم ارچه چو زیلوچه افکنی بر خاک
قبول کن ز من خاکسار زیلوچه
مرا که این همه زیلوچهای قالی هست
چرا چو گل بودم نوک خار زیلوچه
همیشه تا فکند تیر پیر مستوفی
برین بساط زمرد شعار زیلوچه
فکنده باد ترا در سرادقات جلال
چو این نه اطلس چرخی هزار زیلوچه
ز شهپر ملکت بر یمین سرا پرده
ز پرده ی فلکت بر یسار زیلوچه

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
ای آب نزد کلک تو تیغ اکاسره
وی خاک پیش کاخ تو قصر قیاصره
مرغان خوش نوای گلستان خاطرت
با طایران عالم جان در مناقره
یک مفرد از سپاه تو ده باره کرده پست
هفت آشکوی قصر فلک را بششپره
روشن دلان رهرو شب خیز چرخ را
افزوده از غبار درت نور باصره
رای ترا ز اوج شرف در علو قدر
با ناظران منظر علوی مناظره
طبعت که زهره بلبل دستان سرای اوست
با طوطیان سدره نشین در محاوره
از رشک نقش بندی کلک مصورت
افکنده خامه نقش نگاران فاکره
سلطان تیز تاز فلک را مخالفت
با خاطر خطیر تو عین مخاطره
ابری که آفتاب نماید معاینه
کوهی که بر سپهر دواند مکابره
آن خنجرت بود ببراهین قاطعه
وین لشکرت بود بدلیلات باهره
رمح تو میخ دیده ی اجرام ثابته
نام تو حرز بازوی ارواح طاهره
قدر تو از تصرف اوهام مختفی
ذات تو چون لطایف افهام نادره
مثبت بامر صاحب دیوان کن فکان
محصول کان بنام کفت در مؤامره
باز سپید ماه که چرخ آشیان اوست
با تاب آفتاب ضمیر تو شب پره
طاوس بوستان فلک کرده آشیان
بر آستان قصر تو چون کبک بر دره
باد صبا بپشتی خلق تو در چمن
با شاخهای سنبل و گل در مشاجره
شیر افکنان قلب شکن را بروز رزم
رفته ز تاب خنجر تو آب حنجره
شمشیر تست جازم اصل فراعنه
کوپال تست عامل کسر اکاسره
دل گرچه هست صدرنشین بی هوای تو
در تنگنای سینه بود در مصادره
دانی که چیست این پل نه طاق ششدری
بستند بر مسیل سخای تو قنطره
دردم بسوزد از تف تیغت بوقت کین
درهای شش دریچه ی این هفت پنجره
چندان بریزد از کف دستت بگاه جود
کز زر کنند پایه ی پیروزه منظره
شمس فلک که مطبخی بارگاه تست
نوروز بهر طوی تو بریان کند بره
این گوی آتشین که برین طاق چنبریست
گردد ز بوی خلق تو زرینه مجمره
اعظم جلال دنیی و دین اینکه سروران
گردن نهاده اند بحکم تو یکسره
مسعود شاه شاه نشان کز علو قدر
ذات تو گشت نقطه و افلاک دایره
بهرام از آن سبب که غلامی ز خیل تست
گردون دهد ز خرمن ماهش مشاهره
باشد درست مغربی مهر و سیم ماه
بی سکه ی قبول تو در شهر ناسره
هر شب کنند هفت تنان درس مدحتت
در کاخ هفت روزن شش در مذاکره
از مه رخان پرده نشین ضمیر تو
مهر جهان فروز بود یک مخدره
سوء المزاج خصم تو چون از برودتست
از ناردان اشک چه سازد مزوره
بر دست بحر جود تو آب برامکه
کردست تیغ کین تو جبر جبابره
هر چند فاردی تو و خصم تو ده هزار
داوت رسید و شد بتمامی مششدره
طبعم که طوطی شکرستان مدح تست
با نغمه هزار کند صد مفاخره
کلکم بگاه مشق مدیح تو خضروار
سرچشمه ی حیوة بر آرد ز محبره
در باب قلعه گیری ملک سخنوری
با من کنند شاهسواران مشاوره
هرگه که بر مهاری دانش شوم سواری
کس با مهارتم نبرد نام مهمره
اشعار من که یوسف مصر لطافتست
باشد عزیز پیش سلاطین قاهره
با انوری مه کنم و ازرقی چرخ
هر ساعتی که حکم تو باشد مشاعره
چون جرعه سیرکی شوم از خاک درگهت
گر چون صراحیم برسد جان بغرغره
آیم بسر چو خامه بدیوانت موکشان
هر چند رانده ام چو قلم بر سر استره
تا از فراز قلعه نه گنبد سپهر
پیدا شود علامت اجرام نیره
یک حجره باد بر در حصن جلال تو
این برج هفت غرفه ی شش گوشه کنگره
خالی مباد یک نفس از عیش و خرمی
چون زهره ات مجاری آیام ز اهره
لطف تو با شمال و صبا در مطایبه
صیت تو با صباح و مسا در مسافره

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
ای خط سبز ترا عنبر و ریحان بنده
درج یاقوت ترا لؤلؤ و مرجان بنده
وی دلم چاه زنخدان ترا زندانی
تو عزیزی و صدت یوسف کنعان بنده
زنگی زلف ترا نافه ی چینی هندو
گل رخسارترا لاله ی نعمان بنده
پایمالش مکن آخر چو سر زلف سیاه
که ز سودای تو شد بی سر و سامان بنده
کارش ارزانک نه در پای فکندی ز چه روی
چون سر زلف کژت گشت پریشان بنده
با توام دل بسوی روضه ی رضوان نکشد
که ترا خانه بود روضه و رضوان بنده
بی خطا خون من خسته چرا ریزی از آنک
بی گناهی نکشد هیچ مسلمان بنده
منزل بنده و خلوتگه وصلت هیهات
کی شود همنفس حضرت سلطان بنده
سرمه ی دیده کند گرد سم شبرنگت
همچو خاک در دستور جهانبان بنده
رکن دین آصف جم جام عمیدالملک آن
که بود چرخ هوادارش و دوران بنده
آن علی علم حسن حلم که از فرط جلال
شد محمد بجهانگیری و حسان بنده
خضر عیسی نفس و آصف جمشید شکوه
قطب خورشید فر و خواجه ی کیوان بنده
دوش گفتم که بود مشتری خاک درش
گفت برجیس که اینک بدل و جان بنده
چون برون آید از ایوان فلک شاهد صبح
شودش خسرو این بر شده ایوان بنده
ای تراگاه سخا حاتم طایی چاکر
وی ترا روز وغا رستم دستان بنده
صبح در مقدم میمون تو بر رسم نثار
از سر صدق زرافشان و سر افشان بنده
تیر کو منشی دیوان سپهرست بود
بنده ی خطت و سر بر خط فرمان بنده
طوطی کلک شکرخای ترا گاه صریر
گشته مرغان خوش الحان گلستان بنده
زاده ی بحر ضمیر گهر افشان ترا
در شهوار شود از بن دندان بنده
چون محیط کف درپاش تو در موج آید
از حیا آب شود قلزم و عمان بنده
از پی فاتحه ی باب دو عالم بستست
حرز اخلاص تو بر بازوی ایمان بنده
در حضور تو در افشانم از آنروی که هست
پرتو رای ترا شمس در افشان بنده
چون بمیدان سخن روی در آرد آرد
گوی زرین فلک در خم چوگان بنده
بنده ی حکم جهانگیر تو چون بنده کمند
در جهان گرچه ترا هست فراوان بنده
در همه مدت عمر ار نفسی بی تو ز دست
هست از آن عمر تلف گشته پشیمان بنده
بنده در بندگیت از دو جهان آزادست
همه دانند کز احسان شود انسان بنده
باد چیپور ترا هندو و قیصر خادم
باد فغفور ترا چاکر و خاقان بنده

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
صبحدم چون نوبت سلطان اختر می زدند
خیمه زرین ستون بر طاق اخضر می زدند
خاکیان لاف از هوای آتش تر می زدند
و آتش اندر خرمن زهد مزور می زدند
حلقه ی زر بر در پیروزه منظر می زدند
وین کلاه سایبانرا قبه از زر می زدند
شب نشینان چون دم از مه روی خاور می زدند
صبحدم بر می کشید از مهر روی آتشین
رخت بیرون بردم از مطموره ی کون و مکان
توسن همت براندم تا به اوج لامکان
خطه  یی دیدم برون از شهربند جسم و جان
ساکنانش بی سکون و قایلانش بی زبان
مجتمع بر عرصه ی آن جمله ی کروبیان
وز زبرجد منبری عالی نهاده در میان
من ز جام بیخودی سرمست و بر بالای آن
واعظی می گفت هر ساعت بآواز حزین
یا جمیع المسلمین صلوا علی خیرالوری
قاید الغر الذی فاحت به ریح الهدی
مصطفی مسند نشین بارگاه اصطفا
مطلع صبح نبوت آفتاب انبیا
مفتی درس الهی صوفی صف صفا
معنی گیسوی او واللیل و عارض والضحی
خسرو عرش آستان کرسی نشین کبریا
مهبط ناموس اکبر  رحمت اللعالمین
ای علم بر تختگاه عالم بالا زده
نوبت صبح دنی بر بام او ادنی زده
بارگاه اجتبا بر ذوره ی علیا زده
خیمه ی لولاک بر نه خرگه مینا زده
در دل شب بانگ سبحان الذی اسری زده
بر در قصر فاوحی بانگ ما اوحی زده
آدم خاکی هنوز از آب و گل دم نازده
خاک پایت بود کحل قاصرات الطرف عین
ای بغلطاق لعمرک بر قد قدر تو راست
چون تو شمشادی ز باغ قم فانذر برنخاست
در هوای خاکبوست قامت گردون دوتاست
بی درودت صومعه در خورد نفت و بوریاست
ابر اگر سقای درگاهت نگردد بی حیاست
مشک چین هر نکته کز بویت نمیگوید خطاست
بر سر دوش  تو آن مرغول جعد مشک ساست
یا فراز شاخ سدره شهپر روح الامین
ای تو در بستانسرای لی مع الله خوش نظر
کرده بر صدر الم نشرح دل پاکت مقر
در شبستان ابیت افکنده خوان ماحضر
وز سرانگشت تو منشق ماه زرین سپر
نرگس مکحولت از بستان ما زاغ البصر
وز عقیقت درج لااحصی ثنای پرگهر
سر بر آر از مرقد و مستان غفلت  را نگر
دیده بگشای و گنه کاران امت را ببین
بوده در هجرت ترا صدیق اکبر یار غار
گشته اسلام از عمر بعد از وفاتت آشکار
سور قرآن مانده از عثمان عفان استوار
وز علی قانون دین و رسم ملت برقرار
ساعدین عرش را سبطین معصومت سوار
بادپای شرع را عمین مغفورت سوار
باد بر اولاد و اصحاب تو در لیل و نهار
صد هزاران آفرین از حضرت جان آفرین
یا شفیع المذنبین عذر گناه ما بخواه
زانک بیرون از تو نبود عاصیان را عذر خواه
چون محاسن در مقابح شد سپید و دل سیاه
می کنم خرگاه زنگاری کبود از دود آه
دارم از حسرت دلی آشفته و حالی تباه
وین قد همچون الف نون گشته از تاب گناه
دست خواجو گیر و بیرون آر ازین تاریک چاه
تا شود با ساکنان عالم علوی قرین

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
ای از تو پر گهر کف دریای پر خروش
هندوی درگهت شب شامی در فروش
استاد کارخانه ی صنعت زدوده زنگ
از روی نه طبقچه ی چرخی هفت جوش
هر شب چراغ کوکب عالم فروز را
کرده ز آبنوس مشبک چراغ پوش
حلواگری که تندی بازار شهد از اوست
نیش ترا بیاد تو از ذوق کرده نوش
گاهی ز برق بر جگر که زنی سنان
گاهی ز رعد در دل ابر افکنی خروش
چون یاد کرد از آتش دلسوز قهر تو
زد خون لعل در جگر کوهسار جوش
ای دیده ور بصنع تو نرگس ولی ضریر
وی ده زبان بذکر تو سوسن ولی خموش
ادامه شعر تایپ نشده نسخه چاپی سهیلی خوانساری صفحه ۱۲۸

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
مرحبا ای نکهت عنبر نسیم نوبهار
جان فدای نفخه ات باد ای شمیم مشگبار
سنبل اندر جیب داری یاسمن در آستین
عود و صندل در میان یا مشک و عنبر در کنار
دوش هنگام سحر بر کوفه افکندی گذر
یا ز راه شامت افتادست بر یثرب گذار
یا نسیم روضه ی دارالقرار آورده یی
کز تو می یابد روان بی قرار ما قرار
یا مگر بر مرقد میر نجف بگذشته یی
کز تو می آید نسیم نافه ی مشک تتار
شاه مردان چون خلیل الله بصورت بت شکن
شیر یزدان از رسول الله بمعنی یادگار
مهر او از آسمان لافتی الا علی
تیغ او از گوهر لاسیف الا ذوالفقار

وزن: فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلاتُنْ فاعِلُنْ
بحر: رمل مثمن محذوف
نشانه‌های عروضی: - U - - | - U - - | - U - - | - U -
جرعه یی خوردم و سرمست و خراب افتادم
آتشی دیدم و از دیده در آب افتادم
قدمی رفتم و از رفته پشیمان گشتم
نظری کردم و در عین عذاب افتادم
داشتم داعیه ی آنک برین در میرم
ورنه در کوی ملامت بچه باب افتادم
همچو باد آمدم و خاک صراحی گشتم
آب خود بردم و در آتش ناب افتادم
پشه یی بودم و پر می زدم از بهر شراب
آمدم ناگه و در جام شراب افتادم
گرچه گویند که مردان همه جا می افتند
من چه مردم که بیک جرعه خراب افتادم
یا رب آن می ز کجا بود که دوش آوردند
که چنان مست مرا دوش بدوش آوردند
واجب آنست که دیگر می حمرا نخورم
که چو صهبا نخورم انده صهبا نخورم
باده هر چند که در کار دلم ریخته است
چون مرا خون جگر خورد بهل تا نخورم
وا نخوردم ز می و خوردم از آنسان و کنون
من چو واخوردم از آن شاید اگر وانخورم
چه ملامت که ز تن ها نکشیدم تنها
بخورم باده و تنها غم تن ها نخورم
دور ازین حضرت اگر خون دلم باید خورد
بخورد خون دل و غصه ی اعدا نخورم
چنگ در دامن خسرو زده ام تا چون رود
ضربت بار بد و زخم نکیسا نخورم
قدحی خوردم و صد نیش جفا کردم نوش
غزلی خواندم و صد قول خطا کردم گوش
چون مه پرده سرا چنگ ببر در گیرد
مطرب از پرده ی عشاق نوا بر گیرد
همچو شمعم برود آب رخ از آتش دل
کار شمع ار چه هم از آتش دل درگیرد
تا کند خون من از ساغر خونخوار طلب
بدود اشک من و دامن ساغر گیرد
بر سرم سرزنش تیغ حوادث نبود
اگر از خاک شه بحر مرا بر گیرد
قطب دین شاه تهمتن که ز سهمش خورشید
بدرفشد چو بکف قبضه ی خنجر گیرد
خضر تیغش چه عجب گر ببرد آب حیات
که چو او بر کشدش ملک سکندر گیرد
آنک ترک فلکی هندوی ترکش کش اوست
نه فلک حلقه یی از بند کمر ترکش اوست
ای ز دست کف در پاش تو کان چون کف دست
چرخ سرکش شده از جام جلالت سرمست
گرم در پای تو افتد چو بر آید خورشید
تا ازین دست شود قبله ی خورشید پرست
شاید ار باره برین قلعه قلعی رانی
زانک بر کوهه زین چون تو سواری ننشست
پرده ی زرکش چرخی ز سنانت بدرید
زهره ی زهره ی زهرا ز خدنک تو بخست
با کمان تو اگر چرخ نزاعی می کرد
تا چه افتاد که چون تیر ز شست تو بجست
دست در پیش تو آورده ام از سرمستی
که چو از دست شدم لطف توام گیرد دست
ای خطا بخش بلطف و بکرم عذر پذیر
نظر عاطفت از بنده ی خود باز مگیر
گرچه گویند که گل خسرو ملک چمنست
لیکن از جود تواش خرده ی زر در دهنست
کمترین بنده ی درگاه تو شاه فلکست
کمترین گوهر جام تو سهیل یمنست
هر که در روی تو چون شمع کشد تیغ زبان
بکشش گر بمثل شمع زمرد لگنست
خرده یی گر ز من از بی خردی صادر شد
آنهم از بخت بد و طالع وارون منست
مرد میدان می لعل نبود زان روی
که ز سر خاب زیان یابد اگر تهمتنست
من چو بی خویشتن از بزم تو بیرون شده ام
از که نالم که فغانم همه از خویشتنست
زین پس ار بخت مرا لطف تو بیدار کند
هر عزیزی نتواند که مرا خوار کند
ای شه ملک ستان ملک جهان زان تو باد
قصر نه پنجره یک غرفه ز ایوان تو باد
شیر این بیشه کش از چشمه ی مهر آب خورست
صید کمتر سگ صید افکن دربان تو باد
چو برین درکشی آن توسن رویین سم را
صحن مضمار فلک عرصه میدان تو باد
با تو گر زانک عدو روی بمیدان آرد
سرش افتاده چو گو در خم چوگان تو باد
دیده ی مشعله داران شبستان سپهر
روشن از شعشعه ی شمع شبستان تو باد
چون فلک کاسه ی پیروزه بود بر خوانت
قرص زرین فلک ریزه یی از خوان تو باد
جشن میمون مه عید همایون بادت
حکمت بوعلی و فهم فلاطون بادت

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
بر آمد آن مه خورشید منظر از درگاه
گشوده بند بغلطاق و کژ نهاده کلاه
بمژده گفت که امروز بر کرانه ی راه
مرا مبشر اقبال بامداد پگاه
نوید عاطفت آورد از آستانه شاه
نمود چهره و پنداشتم که صبحدمست
گرفت ساغر و شد روشنم که جام جمست
شراب داد بدین بنده کاصغر الخدمست
چه گفت گفت که رویت بکعبه ی کرمست
نیاز عرضه کن و حاجتی که هست بخواه
بساط مجلس او جوی و باغ خلد مجوی
بیک اشارت او ترک هر دو کون بگوی
بجنب خاک درش دست از آب خضر بشوی
وز آستانه او بر مگیر ازین پس روی
که نیست دولت و دین را جز این حوالتگاه
وجود او را جوهرشناس و کون عرض
کز آفرینش عالم جز او نبود غرض
چو قهر و مرحمتش عین صحتست و مرض
رضای او را از کاینات گیر عوض
جناب او را از حادثات ساز پناه
شهی که پیر سپهرست خاک روب رهش
قبای اطلس چرخست ترکی از کلهش
شه فلک بود ابلق سواری از سپهش
خدایگانی کاندر فضای بارگهش
عدیل قمه چرخست قبه خرگاه
نظام دولت و دین کیقباد کسری فر
مه سپهر معالی سپهر فضل و هنر
شهنشهی که نهد تیغ کوه او را سر
به پیش موکبش از فتح و نصرتست حشر
بگرد رایتش از یمن دولتست سپاه
چو ماه رایت او بر فلک تجلی کرد
زمانه نسبت رایش بدست موسی کرد
عقاب چار پرش قصد چرخ اعلی کرد
ز کامکاری قدرش بهر چه دعوی کرد
فلک مقر شد و حاجت نیامدش بگواه
تهمتنی که بود بزم رزم و رزمش بزم
بحرف قاطع تیغست عین عامل جزم
هر آنگهی که نماید بسوی میدان عزم
به پیش خنجر بیجاده رنگ او در رزم
بود ز بی خطری کوه بر مثابت کاه
زهی شکوه تو در چشم اختران زده خاک
مهابت تو گریبان آسمان زده چاک
زمانه تیغ ترا خوانده آب آتشناک
رسیده خاک جنابت ز قدر بر افلاک
فتاده نام بزرگت بعدل در افواه
با بر تیغ دو تا کن قد هلالی خصم
چو روشنست ترا حال سست حالی خصم
نهال رمح تو در خون کشد نهالی خصم
مثال قهر تو و مکر و بد سگالی خصم
حدیث حمله شیرست و حیله ی روباه
چو غنچه نفحه ی خلق تو از صبا بشنید
چو صبح بردم گلبوی بوستان خندید
سپهر سر زده از چنبر تو سر نکشید
تویی که سر بسر آثار شهریاری دید
هر آن زمان که خرد در جبینت کرد نگاه
ز چشم زخم سپهرت مباد نقصانی
که جز سپهر نزیبد ترا ثنا خوانی
چو در جهان چو تو پیدا نشد جهانبانی
بقای عمر تو در ملک باد چندانی
که حصر آن نکند دور سال و مدت ماه

وزن: مَفاعِلُنْ فَعَلاتُنْ مَفاعِلُنْ فَعَلُنْ
بحر: مجتث مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U - U - | U U - - | U - U - | U U -
ای خادم سنبل تو عنبر
وز لعل تو رفته آب کوثر
در تنگ ز تنگ شکرت قند
در شور ز پسته ی تو شکر
هندوی خط تو نافه ی چین
لالای لب تو لؤلؤی تر
با مهر رخ جهان فروزت
از چشم فلک فتاده اختر
داریم در آرزوی رویت
سر بر کف دست و دست بر سر
بگشای ز صبح شام شبگون
بنمای ز شعر نقش شستر
پیش آر بوقت صبح باده
پر کن بگه صبوح ساغر
ادامه شعر تایپ نشده تصحیح سهیلی خوانساری صفحه ۱۳۹

وزن: مَفْعُولْ مَفاعِلُنْ فَعولُنْ
بحر: هزج مسدس اخرب مقبوض محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | U - U - | U - -
رنگ شفق نگر که چو خورشید روشنست
کز خون چشم ما فلک آلوده دامنست
بیژن کجاست ورنه چو نیکو نظر کنی
این خاک توده تیره تر از چاه بیژنست
بهمن پدید نیست وگرنه ز بانگ رعد
در مغز چرخ دمدمه ی کوس بهمنست
گیرم که سبز خنگ فلک زیر ران تست
خود را نگاهدار که آن کره توسنست
دی سور برود و عیش و تماشا و خرمی
و امروز آه و ناله و زاری و شیونست

وزن: مَفْعُولْ فاعِلاتُ مفاعیلُ فاعِلُنْ
بحر: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
نشانه‌های عروضی: - - U | - U - U | U - - U | - U -
ایکه زلفت شب قدرست و رخ زیبا عید
عید ما بی تو بعیدست و تویی ما را عید
کوثرست ار شکر ار چشمه حیوان یا لب
عارضست ار قمر ار لاله نعمان یا عید
شکری از لب شکر شکنت می خواهم
زانک خواهند ز ارباب کرم حلوا عید
خم ابروی تو پیوسته هلالست ولیک
روی زیبای دلافروز جهان آرا عید
گرچه در مذهب هر طایفه عیدی دگرست
نیست در مذهب وامق بجز از عذرا عید
عید گفتی که من از رخ بگشایم پرده
روی بنمای که من صبر ندارم تا عید
گر ترا خاطر باغ و سر صحرا باشد
روضه ی خلد بود باغ و سر صحرا عید

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -
مژده ی مقدم مخدوم جهان آوردند
خبر داور دوران زمان آوردند
توسن طبع مرا در جولان افکندند
طایر روح مرا در طیران آوردند
عطرم از لخلخه ی سنبل حورا سودند
تحفه ی جان من از عالم جان آوردند
ذره را شعشعه ی چشمه ی خور بخشیدند
بنده را خلعتی از حضرت خان آوردند
کشتگان را ز روان باز بشارت دادند
تشنگانرا بلب آب روان آوردند

وزن: فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلاتُنْ فَعَلُنْ
بحر: رمل مثمن مخبون محذوف
نشانه‌های عروضی: U U - - | U U - - | U U - - | U U -