Afwijkende meningsuitingen in het Belgische Grondwettelijk Hof: mensenrechtelijk beschermd, wenselijk of gevaarlijk?

Disciplines: Law

Afwijkende meningsuitingen zijn een complex onderwerp: discussies omtrent hun waarde, hun functionaliteit of hun gevolgen bogen op tal van argumenten, die in hun algemeenheid soms veraf liggen van een doordeweeks juridisch discours. In deze bijdrage trachten wij enkele van de belangrijkste argumenten pro en contra afwijkende meningsuitingen te plaatsen binnen de redeneerstructuur van het EHRM, beroep doend op de vrijheid van meningsuiting als referentiekader. De vraag die wij als uitgangspunt nemen is deze of afwijkende meningsuitingen mensenrechtelijk beschermd kunnen worden. Op basis van concrete rechtspraak die ingaat op de vrijheid van meningsuiting van magistraten enerzijds, en op basis van een meer abstracte afweging van de in het geding zijnde rechtsgoederen – gekaderd binnen een proportionaliteitsbenadering – anderzijds, vragen we ons af of de Europese grondrechtenrechter afwijkende meningsuitingen zou kunnen beschermen. De concrete rechtspraak laat zien dat er geen doorslaggevende a priori reden is om afwijkende meningsuitingen uit te sluiten van de beschermingsradius van artikel 10 EVRM. De meer abstracte belangenafweging toont vervolgens aan dat de argumenten tegen afwijkende meningsuitingen (dus de rechtvaardigingen voor een verbod) vaak blootstaan aan ernstige betwistingen. We tonen vervolgens aan dat hieruit nochtans niet noodzakelijk volgt dat het EVRM afwijkende meningsuitingen in bescherming zou nemen. De nationale appreciatiemarge lijkt hieraan in de weg te staan, te meer nu de aan de bescherming gerelateerde vraag naar de wenselijkheid van afwijkende meningsuitingen afhangt van vele moeilijk in te schatten variabelen van velerlei aard, die op een complexe manier interageren. We proberen doorheen deze bijdrage een deel van deze interactie te schetsen. Enerzijds gebeurt dit binnen de redeneerstructuur van het EHRM, soms op vrij abstracte, zelfs (rechts)theoretische wijze. Anderzijds wijden een hoofdstuk aan enkele meer pragmatische overwegingen, en spitsen we de analyse toe op de wenselijkheid van afwijkende meningsuitingen in het Belgische Grondwettelijk Hof. We gaan hier ook in op enkele van de gevaren die gepaard zouden kunnen gaan met de invoering van een systeem van afwijkende meningsuitingen in de Belgische grondwettelijke context. Tot slot formuleren we een voorstel dat tracht tegemoet te komen aan enkele van de meest pertinente problemen die zich zouden kunnen stellen. Uit dat voorstel, alsook uit de teneur van de rest van de bijdrage, blijkt een gematigd positieve houding ten aanzien van afwijkende meningsuitingen. Desalniettemin wil de bijdrage vooral een genuanceerde discussie op gang brengen over afwijkende meningsuitingen, niet alleen omdat het onderwerp zich als middel leent tot een analyse die toelaat inzicht te krijgen in en nadruk te leggen op de complexe meerlagigheid van onze hedendaagse rechtsorde, maar ook omdat een onderzoek naar afwijkende meningsuitingen intrinsiek toelaat een kaleidoscopische blik te werpen op tal van juridische problemen, en zodoende een breed publiek kan beroeren.