Recente ontwikkelingen in het cultureel erfgoedbeleid van de Vlaamse Gemeenschap

Disciplines: Law

Wie het cultureel-erfgoedbeleid van de Vlaamse Gemeenschap onder de loep neemt en tot zijn essentie herleidt, stelt vast dat dit drie grote peilers betreft, die niet toevallig meteen ook het voorwerp uitmaken van deze bijdrage. Vooreerst ondersteunt de Vlaamse Gemeenschap de cultureel-erfgoedorganisaties, gemeente- en provinciebesturen die zich inzetten voor het behoud, het beheer en de ontsluiting van het cultureel erfgoed. Om deze ambitie op het terrein te kunnen waarmaken bekrachtigde de Vlaamse Regering op 6 juli 2012 het nieuwe Cultureel-erfgoeddecreet, dat het juridische sluitstuk van deze beleidsdoelstelling uitmaakt. De analyse van het ondersteuningsbeleid via het nieuwe Cultureel-Erfgoeddecreet maakt dan ook het logische voorwerp uit van het eerste onderdeel.  Niet alleen ontwikkelde de Vlaamse Regering een ondersteuningsbeleid voor de erfgoedactoren, daarnaast voert Vlaanderen reeds geruime tijd een beschermingsbeleid voor het cultureel erfgoed dat zich omwille van zijn archeologische, historische, cultuurhistorische, artistieke of wetenschappelijke betekenis voor Vlaanderen in het bijzonder onderscheidt. Dit gebeurt wat het roerend erfgoed betreft via het decreet van 24 januari 2003 houdende bescherming van het roerend cultureel erfgoed van uitzonderlijk belang. Door de zogenaamde topstukken in Vlaanderen op te lijsten, tracht men hun behoud en deugdelijk beheer te bewerkstelligen. De beknopte analyse van de recente ontwikkelingen inzake het Topstukkendecreet en het bijhorende uitvoeringsbesluit vormt dan ook het voorwerp van het tweede onderdeel.  De derde peiler van het Vlaamse erfgoedbeleid is gericht op de borging van het waardevolle immaterieel cultureel erfgoed. Naast alle materiële cultuurgoederen die wij van onze voorouders hebben meegekregen en die zich bevinden in instellingen als musea, archieven, bibliotheken, documentatiecentra, kloosters, ziekenhuizen, scholen en kerken, verdienen ook tal van immateriële, niet-tastbare manifestaties van de Vlaamse cultuur de aandacht. De notie immaterieel cultureel erfgoed verwijst naar de gewoontes, gebruiken en praktijken die wij als gemeenschap hebben overgeërfd en die wij voldoende belangrijk oordelen om ze te blijven herhalen en zelfs door te geven aan de toekomstige generaties. Iedereen kent wel typische Vlaamse tradities, feesten, sporten en spelen, gerechten, dansen, rituelen, verhalen, maar ook oude ambachten, technieken en geneeswijzen. Het gaat om wat men gemeenzaam uitingen van “volkscultuur” noemt die getuigen van de interactie tussen de Vlaming en zijn omgeving. Immaterieel cultureel erfgoed evolueert doorheen de tijd en dreigt vaak door onbruik verloren te gaan. Daarom investeert Vlaanderen in het inventarisatie- en documentatieproces van immaterieel erfgoed. De uiteindelijke doelstelling van het beleid ligt vanzelfsprekend ook in het stimuleren van het verder leven van het immaterieel cultureel erfgoed via de ondersteuning van expertisekernen en -netwerken. Een belangwekkend document in dat verband is de UNESCO-Conventie van 2003 betreffende de bescherming van het immaterieel cultureel erfgoed. De analyse van de implementatie van deze conventie maakt precies het voorwerp uit van het derde onderdeel.  Bij wijze van conclusie brengen wij de krachtlijnen van het Vlaams cultureelerfgoedbeleid samen en voegen enkele kanttekeningen toe door dit in een  ruimer perspectief te plaatsen.