Het Groot Symfonie-Orkest als kruispunt van het Frans, Russisch en Germaans modernisme

Disciplines: Art History, History, Philosophy, Communication Studies, Archaeology

De Muziekdienst van 'Brussel Vlaams' is vanaf 1936 tot in de jaren zestig een internationaal platform van het muzikale modernisme. Componisten als Stravinski, Milhaud, Prokofiev, Hindemith, Bartok en later Messiaen komen geregeld naar Brussel en beschouwen het Groot Symfonie-Orkest van het NIR onder leiding van zijn chef-dirigent Franz André als een van de beste orkesten van de wereld. Het NIR en Brussel bekleden een unieke positie binnen Europa. Ten eerste fungeert het als kruispunt tussen het Frans, Russisch en Germaans modernisme en ten tweede vinden er creaties plaats die in andere grote Europese steden onmogelijk blijken. 
Deze uitgesproken beleidskeuze is hoofdzakelijk het werk van de directeur van de Vlaamse Muziekdienst, de musicoloog Paul Collaer. Hij krijgt hierin de steun van de directeurs-generaal van het NIR, Theo De Ronde en nadien Jan Boon. 
Zowel Collaer als Boon maken tijdens de jaren twintig van de 20ste eeuw deel uit van een culturele elite die Brussel op de kaart wil plaatsen als een internationaal centrum van modernistische kunst. Tot deze elite behoren ook nog Henry Le Boeuf, directeur van de Concerts Populaires en de Filharmonische Vereniging, en Corneil de Thoran, artistiek directeur van de Muntschouwburg. Tussen 1924 en 1932 trekt Brussel tal van modernistische componisten aan. Dit wordt gerealiseerd in een hoofdzakelijk commerciële context met nauwelijks overheidssubsidies maar met de steun een financiële elite, met onder meer Henry Le Boeuf en Adolphe Stoclet. Dit mecenaat dekt de extra kosten die gepaard gaan met de uitvoering van modernistische muziek. De financiële crisis slaat toe in het begin van de jaren dertig, en geleidelijk aan sneuvelen de initiatieven een voor een. De modernistische muziek verliest geleidelijk haar platform in Brussel. 
Wanneer Collaer in 1936 aan het hoofd komt van de Muziekdienst van het volledig gesubsidieerde NIR, beschouwt hij de openbare radio als de nieuwe mecenas voor de hedendaagse muziek. Hij stelt het Brusselse internationale netwerk van modernistische componisten nu ten dienste van de radio-uitzendingen en het orkest. De concerten kunnen gratis worden bijgewoond door het publiek. Zo stelt het NIR zich complementair op ten opzichte van het culturele veld, waaruit de hedendaagse muziek nagenoeg verdwenen is. Vermits Paul Collaer en Jan Boon het cultuurscheppende ideaal en de volksverheffing hoog in hun vaandel voeren, vragen ze zich nooit af of de luisteraars deze hedendaagse muziek wel wensen. Zij vinden het hun 'plicht' om het publiek te laten kennis maken met dit muziekgenre. Meer nog, de luisteraars bezitten het 'recht' hierover geïnformeerd te worden. Ook de volgende generatie radiodirecteurs zoals Paul Vandenbussche, Corneel Mertens, Victor Legley en Karel Aerts blijven doordrongen van het belang van de hedendaagse muziek binnen de radio. Vanaf de jaren tachtig, met het verlies van het omroepmonopolie, leeft dit enkel nog voort op het niveau van de afzonderlijke producers en productieleiders. Dat geeft hen te weinig slagkracht om dezelfde impact op het muziekleven te bereiken, als voordien.