De geest van suburbia

Disciplines: Social Sciences (General), Art History, History, Sociology, Other Disciplines

Het model van een alleenstaande eigendomswoning met een tuin, een oprit en een garage, heeft de voorbije decennia in België, maar ook in tal van andere Westerse landen, het woonpad van miljoenen mensen beïnvloed. Het model bleek bijzonder succesvol. Het was haalbaar voor een groeiende groep en de alternatieven waren veel minder aantrekkelijk. De neerslag doorheen de tijd van al die individuele woonprojecten bracht een ruimte tot stand die aangeduid kan worden als ‘suburbia’.

Suburbia, zoals we het in dit boek belichten, is echter meer dan een omschrijving voor een door suburbanisatie tot stand gekomen tussenruimte die stad en platteland met elkaar verbindt. Suburbia is zoals David Hamers aangeeft voor de situatie in de Verenigde Staten een verbeelde en gecontesteerde werkelijkheid met politieke implicaties. Ook in Vlaanderen zijn de meningen over suburbia ondertussen verdeeld. Het is het ideale wonen voor een eerste groep, een symbool van maatschappelijke vooruitgang voor een tweede, typisch Vlaams voor een derde, een woonhel en een teken van hersendodend conformisme voor een volgende. Suburbia is dus geen neutrale ruimte. Het zit volgepropt met betekenissen, verwachtingen en teleurstellingen. Individuele gezinnen op zoek naar een woning laten zich leiden door een bepaalde steekproef daaruit. Planners en beleidsmakers door een andere. Maar terwijl het suburbane woonmodel de voorbije decennia steeds is blijven bestaan, tekent het zich momenteel af tegen een volledig andere maatschappelijke en ruimtelijke context dan op het moment waarop het voor de eerste maal brede lagen van de bevolking ‘betoverde’. De welvaartsstaat herstructureert. De stad is ondertussen opnieuw aantrekkelijker geworden.

Maar hoe komt het dat het ideaal van suburbaan wonen zo krachtig was? En hoe sterk zal dat ideaal nog doorwerken in de toekomst? Dat is de centrale vraag waarop we in dit boek een antwoord trachten te geven. Vertrekkend van de vaststelling dat onderzoek dat gebruik maakt van surveydata en/of administratieve gegevens, geen inzicht geeft in de processen noch in de motieven die tot de gemeten toestand hebben geleid, is, gebruik makend van kwalitatieve onderzoekstechnieken, de afgelopen jaren onderzoek verricht naar de individuele woonpaden van een kleine honderd gezinnen in de woningmarktregio Gent (64 interviews) en Hasselt (28 interviews). Op die manier konden we met veel detail en ruimte voor nuance inzoomen op de alledaagse praktijken die ‘suburbia’ tot stand hebben gebracht.

Mensen die op een bepaald ogenblik een zelfstandig woonpad beginnen uit te bouwen, doen dit binnen en met de mogelijkheden die op dat moment en op die plaats voorhanden zijn. Ze kijken daarbij naar voren, naar achteren en naar opzij. Welk ideaal willen ze benaderen? Hoe lang willen ze op een bepaalde plaats wonen? Wat wordt er van hen verwacht? Wat deden hun ouders? Wat doen hun vrienden? Die steeds maar opnieuw opstartende woonpaden, creëren telkens ook weer nieuwe ruimtes, nieuwe (on)mogelijkheden en nieuwe idealen voor anderen die later of vroeger aan een woonpad beginnen.

De individuele woonpaden die we in dit boek bekijken, tonen daardoor een historiek aan van hoe woonpaden doorheen de afgelopen vijftig jaar tot stand kwamen. Welke afwegingen werden er gemaakt? Welke idealen waren doorslaggevend? Ze geven ook inzicht in de mate waarin bepaalde woonidealen, praktijken en vaste overtuigingen doorwerken doorheen de tijd. Hoe worden die aangepast, gekneed en doorgegeven van generatie op generatie? Een analyse van woonpaden vertelt ons dan tegelijk ook iets over de toekomst. En over de maakbaarheid daarvan.