Het politieverhoor van minderjarige verdachten: op maat van het kind?

Disciplines: Criminology

Hoewel het politieverhoor het startpunt is van elke gerechtelijke procedure tegen minderjarige verdachten, bestaat er slechts weinig juridisch onderzoek over. Dit gebrek aan aandacht is om vier redenen opmerkelijk te noemen. Eerst en vooral lopen minderjarigen de kans om slachtoffer te worden van geweld, vernedering of algemeen van miskenning van hun rechten . Onderzoek dat gevoerd werd in de VS heeft in die zin uitgewezen dat minderjarigen bijzonder vatbaar zijn voor beïnvloeding en voor dwangmethoden die de politie gebruikt om bekentenissen af te dwingen  en dat hun kwetsbaarheid niet genoeg in aanmerking wordt genomen door de politie in de VS . In een voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad van 2013 wordt daarom duidelijk geponeerd: "het verhoor van een kind is een potentiële risicosituatie, waarin zijn procedurele rechten en waardigheid wellicht niet altijd worden geëerbiedigd en zijn kwetsbaarheid wellicht niet altijd genoegzaam in aanmerking wordt genomen" . 
<br/>Ten tweede staat dit gebrek aan aandacht voor het politieverhoor van minderjarige verdachten in schril contrast met de aandacht van de wetgever en rechtsleer voor het politieverhoor van minderjarige slachtoffers (van zedenmisdrijven of geweld) . Ten derde staat dit gebrek aan aandacht ook in contrast met de bijzondere aandacht van de wetgever voor de rechtspositie van de minderjarige verdachte tijdens de volgende fase van de gerechtelijke strafprocedure . Zo verstevigt de wet van 2 februari 1994 de rechtspositie van de minderjarige tijdens de voorbereidende gerechtelijke fase  en voorziet de nieuwe wet op de Jeugdbescherming (hierna WJB) extra waarborgen voor minderjarigen betrokken in een gerechtelijke procedure voor de jeugdrechter . De Belgische staat tracht ook werk te maken van een kindvriendelijke justitie door jeugdmagistraten te verplichten een opleiding te volgen inzake jeugdrecht . Tot slot is de recente wet consultatie- en bijstandsrecht van 13 augustus 2011 (hierna de SALDUZ-wet)  ontstaan naar aanleiding van een arrest van het Europees Hof van de Rechten van de Mens (hierna EHRM), waarin het verhoor van een minderjarige voorwerp vormde van de rechtszaak. Deze wet werd tot vandaag nog maar weinig belicht vanuit het oogpunt van de minderjarige verdachte. Nochtans blijkt de wet op dit vlak behoorlijk te kort te schieten, nu zij als lex generalis (bijna) geen oog heeft voor het bijzonder statuut van de 'strafrechtelijk onverantwoordelijke minderjarige' en het daarmee vervlochten rechtssysteem van de jeugdbescherming.
<br/>
<br/>In deze bijdrage vragen we ons daarom af in welke mate het Belgisch politieverhoor van minderjarige verdachten al dan niet afgestemd is op het kind (lees: de minderjarige) en richten we ons op de bestaande regelgeving inzake de rechtspositie van de minderjarige verdachte in deze fase. Over welke rechten beschikken minderjarigen tijdens dergelijk verhoor? Dit vraagstuk analyseren we vanuit de nationale, maar ook Europese en internationale regelgeving ter zake. In het bijzonder de recente SALDUZ-wet, het Internationaal Verdrag voor de Rechten van het Kind (hierna IVRK) en de daarmee verbonden relevante aanbevelingen, alsmede de relevante rechtspraak van het EHRM komen daarbij aan bod. 
<br/>
<br/>In een eerste punt gaan we in op de verder in deze bijdrage gehanteerde terminologie en concepten. Wat betekenen de begrippen "minderjarige verdachte" en "politieverhoor" juridisch gezien? Vervolgens, in een tweede punt, buigen we ons over het in België voorziene regelgevend kader inzake het politieverhoor van minderjarige verdachten en belichten we kort de impact van de politionele praktijk op de rechtspositie van de minderjarige. In het derde punt behandelen we de rechten die minderjarigen bezitten tijdens het politieverhoor waarbij we dieper ingaan op de 'kindspecifieke rechten' die, naar ons oordeel, een verdere uitwerking door de wetgever behoeven. Op basis van onze analyse treden in het daaropvolgende punt een aantal juridische leemtes en knelpunten op de voorgrond die, ons inziens, voortvloeien uit het gebrek aan aandacht van de wetgever voor de minderjarige verdachten als een aparte categorie rechtssubjecten. In ons vijfde punt koppelen we terug naar de situatie van minderjarige slachtoffers. Het verhoor van deze doelgroep blijkt veel meer op maat gesneden van de minderjarige, waardoor het interessant is om na te gaan op welke punten de regelgeving inzake het verhoor van minderjarigen verdachten verschilt van minderjarige slachtoffers. We concluderen met een samenvatting van de vaststellingen uit de literatuur waarbij de leemtes en knelpunten worden herhaald alsook een voorstel wordt gedaan tot het invoeren van een nieuwe wet.