Collaer Paul (1891-1989)

Disciplines: Art History, History, Philosophy, Communication Studies, Archaeology

Collaer Paul (Boom, 8 juni 1891 - Brussel, 10 december 1989) Belgisch musicoloog, pianist en dirigent.

Paul Collaer was één van de belangrijkste actoren van het muziekleven in België tussen 1920 en 1953. Hij was achtereenvolgens pianist/directeur van de Pro Arte concerten (1922-1934) en muziekdriecteur van het NIR (1936-1940;1945-1953.Nadien legde hij zich toe op de etnomusicologie.
Hoewel hij zijn eerste concerten gaf vanaf 1911 profileerde Paul Collaer zich vooral na de Eerste Wereldoorlog als promotor van hedendaagse muziek zowel als pianist, concertorganisator, recensent en als musicoloog. Vanaf 1922 werd hij beschouwd als dè Belgische specialist van de Nieuwe Muziek. 
In 1921 stichtte hij samen met de leden van het befaamde Pro Arte kwartet, de violisten Alphonse Onnou (1893-1940) en Laurent Halleux, altviolist Germain Prévost, cellist Fernand Quinet en Arthur Prévost, kapelmeester van de Koninklijke Muziekkapel van de Gidsen, de  "Groupe Pro Arte". In 1922 startte de groep de 'Pro Arte concerten' (1922-1934). Deze concertreeks wijdde zich net als Schönbergs Verein für musikalische Privatauffhrungen (1918-1921) hoofdzakelijk aan hedendaagse kamermuziek. De groep volgde de muziekactualiteit op de voet en realiseerde een vijvenveertigtal creaties zoals het vierde strijkkwartet van Bela Bartok (1929) en de Belgische creatie van Pierrot Lunaire opus 12 van Arnold Schönberg onder leiding van Darius Milhaud (1923). In januari 1924 debuteerde  Igor Stravinski er als dirigent in een speciaal aan hem gewijd festival.Twee derde van de geprogrammeerde composities kwam uit de Latijnse invloedssfeer waarbij de meeste aandacht ging naar de leden van de Groupe des Six (Darius Milhaud, Arthur Honegger, George Auric, Francis Poulenc, Louis Durey en Germaine Tailleferre), Eric Satie en Igor Stravinski. De groep wierp zich op als de grote verdediger van het Neo-Classicisme..  
Zo werd in het begin van de jaren twintig de basis gelegd van een internationaal netwerk dat het muzikale modernisme in België zou schragen tijdens het interbellum. De 'Groupe Pro Arte' was de trendsetter van de hedendaagse muziek en grotere  symfonische concertverenigingen zoals de Concerts Populaires, de Concerts Defauw of de Koninklijke Muntschouwburg lieten zich hierdoor inspireren. In 1928 nam Jan Boon, directeur van het Vlaamsche Volkstoneel contact op met Paul Collaer en de Pro Arte groep. Samen realiseerden ze tournées met drie producties: de geschiedenis van den soldaat in een Nederlandse vertaling van Martinus Nijhoff en muziek van Stravinski, het poppenspel van Meester Pieter van Manuel de Falla en Prothée van Darius Milhaud.  Het hoogtepunt was de voorstelling van de geschiedenis van den soldaat op 4 juli 1929 in de schouwburg van het Koninklijk Paleis in Laken. 
Vanaf het seizoen1929-1930 werden de Pro Arte concerten opgenomen als een reeks binnen de pas opgerichte Filharmonische Vereniging van Brussel. In 1934 sloot de reeks af.
Op 1 februari 1936 werd Paul Collaer aangesteld aan de unitaire openbare radio-omroep, het NIR/INR, als adjunct van muziekdirecteur René Tellier. In 1937, bij de splitsing werd Paul Collaer directeur van de muziekdienst van de Vlaamstalige Uitzendingen en Tellier van de Franstalige. Met de komst van Collaer veranderde de muziekprogrammering van het NIR grondig. Geleidelijk aan drongen de modernistische composities ook in de andere programma's en concerten door zodat de Vlaamse Uitzendingen van het NIR vlak voor de Tweede Wereldoorlog zowel kwantitatief als kwalitatief de Europese top haalde op het vlak van hedendaagse muziek. Vooral dankzij het duo Paul Collaer en Franz André werd het NIR een draaischijf ven het internationaal modernisme. Zo creëerden ze onder meer le Roi aux étoiles van Stravinski (1939) en Medée van Milhaud (1940). Hiermee werd het NIR het laatste bastion in Balgië dat het modernisme verdedigde. Na de bevrijding nam hij zijn positie aan de radio terug op en werkte in dezelfde lijn verder met de promotie van hedendaagse muziek en het ontginnen van Oude Muziek.
De laatste decennia van zijn leven wijdde Collaer zich aan de etnomusicologie.