Praktijkboek oplossingsgerichte cognitieve therapie

Disciplines: Philosophy

Voortreffelijkheid van karakter (èthos) resulteert volgens Aristoteles uit gewoonte (ethos) en gewenning. De gewoonte is naar het woord van Pascal een tweede natuur en de natuur een eerste gewoonte. In de wijsgerige antropologie bleef de betekenis van de gewoonte grotendeels een blinde vlek. Het menselijke gewoontegedrag is evenwel een centrale categorie in het Brugse model voor oplossingsgerichte cognitieve psychotherapie, uitgewerkt door Dr. Luc Isebaert cum suis (Korzybski Instituut, Opleidings- en onderzoekscentrum inzake systemische oplossingsgerichte psychotherapie). De gewoonte heeft als herhaling van waarneming en handelen een mimetische structuur. Psychische disfunctie kan men omschrijven als een ongewenst gewoontepatroon – de eindeloze herhaling van identiek probleemgedrag als tegendeel van 'keuzevrijheid'. Omgekeerd laat oplossingsgerichte therapie zich definiëren als de cocreatie van de mogelijkheidsvoorwaarden en de context tot het heropnemen van oude deugdelijke gewoonten of tot het aanleren van goede nieuwe gewoonten. De therapeut vervult de rol van bemiddelaar en begeleider van het door de patiënt 'zelf gekozen' veranderingsproces. Een houding van empathie en respect, van dialoog en samenwerking, van waakzaam geduld en praktische intelligentie (phronèsis) van de kant van de therapeut (of van de opvoeder) is van vitaal belang in de gedeelde zoektocht naar gedragswijziging en genezing. In Theorie en praxis (2007) wijst Winfried Böhm terecht op het verschil tussen opvoeding en therapie. Niettemin steunen beide socioculturele praktijken op een impliciete – intersubjectieve en dialogale – mensvisie. Filosofische antropologie, menswetenschap en cultuurkritiek vormen het noodzakelijke referentie- en reflectiekader van pedagogie en psychotherapie. Het is essentieel dat zowel psychiaters, therapeuten en sociaal werkers als leraren en opvoeders voeling houden met de 'tekenen van de tijd'. Elke mens is immers een kind van zijn of haar tijd. De oplossingsgerichte interventie focust niet op – de oorzaken van – problemen en symptomen. De klasse der 'oplossingen' en mogelijkheden valt niet samen met de klasse van de 'problemen' en moeilijkheden. In het Brugse model heeft de therapeut tot taak de patiënt of cliënt te helpen een context te ontwikkelen, waarin hij ervoor kan kiezen zichzelf te veranderen om zijn leven weer op de rit te krijgen. De erkenning, bevestiging en waardering van de hulpzoekende als expert van zijn eigen behandeling – it's the patient that does the therapy (M. Erickson) – helpt hem of haar om maximaal uit eigen krachtbronnen te putten, om niet afhankelijker te worden dan nodig en zoveel mogelijk de verantwoordelijkheid voor zelfgemaakte keuzes op te nemen. Door de recontextualisering van het symptoom en de heroriëntatie van de aandacht naar het oplossingsvermogen en de krachtbronnen van de cliënt zelf kunnen – reële beperkingen in acht genomen – snel betekenisvolle veranderingen in waarneming en gedrag plaatsgrijpen. Het effect van de therapie is vaak omgekeerd evenredig met de duur van de behandeling (solution-focused brief therapy). Het therapeutische systeem mikt nochtans niet eenzijdig op verandering en omkering. Als agens van verandering staat de therapeut tegelijk garant voor de continuïteit. Samen met de cliënt wordt een context van dynamische stabiliteit opgebouwd, waarin de nodige veranderingen zich zonder risico kunnen voordoen. Veranderen-zonder-te-veranderen of veranderen-door-te-behouden is een mogelijk aspect van de therapeutische strategie. Oplossingsgericht werken is een wijze van denken en doen waarin allerlei interventies en hoopgevende technieken een plaats kunnen krijgen in functie van het welbevinden van de cliënt. Het Brugse model is een metamethode waarin de uitgangspunten en inzichten van de systeemtherapie, de therapie naar het voorbeeld van Milton H. Erickson en de korte therapie van het Brief Family Therapy Center in Milwaukee (Steve de Shazer, Insoo Kim Berg) geïntegreerd worden. De bekende triade gevoel (pathos), gedrag (ethos) en cognitie (logos) uit de retoriek van Aristoteles vormt een vruchtbaar aanknopingspunt om de 'patho-etho-logische' basisstructuur van de gewoonte en van de therapeutische aanpak door te denken tot een ternair mensbeeld. De theorie en de technieken worden door de auteurs aanschouwelijk en praktijkgericht uiteengezet vanuit levensechte casuïstiek. De epistemologische, antropologische en ethische fundering van het Brugse model vormt de epiloog van het boek.