Het spook van Tahrir

Disciplines: Social Sciences (General)

‘Het spook van Tahrir waart door Afrika’, stelde de Oegandees-Indische professor Mahmood Mamdani in een keynote op 5 mei 2011 aan de Amerikaanse Universiteit van Cairo, hierbij refererend naar een beroemde 19de eeuwse radicale filosoof.  Op dat moment waren zowat alle Noord-Afrikaanse landen verwikkeld in hun eigen lokale versie van de Arabische lente en sloeg het sociaal protest hier en daar al over naar de rest van het Afrikaanse continent, onder andere in Oeganda waar Mamdani woont. Toen kon hij echter nog niet weten dat datzelfde spook vandaag in alle continenten van de wereld is neergestreken. Op 15 mei bereikte het Spanje, waar de zogenaamde indignados de pleinen van Madrid, Barcelona en andere Spaanse steden bezetten. In hun kielzog trokken duizenden demonstranten over de straten van de andere Europese steden. In de Verenigde Staten, sloegen activisten van Occupy Wallstreet op 17 september hun tenten op in het hart van het financiële centrum van New York en doopten ze het kleine Zucotti Park tussen de wolkenkrabbers om tot ‘Liberty Square’. In een paar weken tijd doken er occupiers op in honderden steden verspreid over heel Amerika en ruim tachtig andere landen. De wereldwijde betoging op 15 oktober 2011 lokte duizenden demonstranten op straat in meer dan 900 steden verspreid over de hele wereld. Verschillende studentenprotesten in landen als Chile, Groot-Brittannië, Mexico en Canada verwezen ook elk naar hun eigen lente of gebruikte de bezetting als de uitverkoren tactiek om hun eisen kracht bij te zetten. Maar hoe verklaar je dit inspirerende effect van wat we nu de Arabische lente noemen? Hoe verklaar je dat over de hele wereld mensen vanuit zeer verschillende lokale contexten zich optrekken aan het model van Tahrir? Het bezetten van pleinen, massa-mobilisaties, nieuwe vormen van organisatie en communicatie, enz. … het lijkt wel of de duizenden mensen in de Arabische straten niet alleen de binnenlandse politiek op zijn kop zetten, maar de hele wereld wakker schudden? In dit artikel wil ik eerst en vooral dieper ingaan op de meer structurele oorzaken van de Arabische lente. Dit biedt ons de kans om een ander licht te werpen op de recente massale mobilisaties en opstanden in de regio en om een aantal parallellen te trekken met de golf van opstanden en sociaal protest in andere delen van de wereld. De Arabische lente was niet alleen een roep om meer democratie. Integendeel, als men de recente geschiedenis bekijkt dan merken we dat er ook andere bezorgdheden en eisen aan de basis liggen van het protest. Zoals blijkt uit de spandoeken en slogans in de straten van Caïro, Tunis en de vele andere kleine en grote steden in de regio, eisten de vele duizenden demonstranten niet alleen meer politieke rechten en vrijheid, maar ook vooral een rechtvaardiger en socialer economisch beleid. Vervolgens impliceert de sociale strijd van de Arabische volkeren een veel bredere politieke dimensie. Dit werd al heel snel duidelijk in de manier waarop de verschillende opstanden, en dan vooral die op het Tahrir-plein, hun nationale karakter zeer vlug hebben overstegen. Het Tahrir-plein werd al vlug een wereldwijd politiek symbool. En dit effect heeft een belangrijke ruimte gecreëerd voor nieuwe politieke vormen van organisatie en voor nieuwe politieke ideeën wereldwijd.