Minder gezin, meer arbeid? De arbeidsdeelname van de bevolking naar gezinspositie. Een situering van Vlaanderen in Europa

Disciplines: Sociology

Het doel van deze publicatie is na te gaan op welke manier de bevolking participeert op de arbeidsmarkt naargelang de huishoudpositie waarin hij of zij zich bevindt. In deze analyse proberen we te achterhalen waar Vlaanderen zich situeert ten opzichte van de Europese lidstaten. We weten dat de arbeidsdeelname sterk verschilt naar leeftijd en geslacht. We gaan na of de gezinspositie waarin personen zich bevinden een bijkomende onderscheidende factor vormt. We toetsen in welke mate een aantal gangbare opvattingen nog gelden, zoals bijvoorbeeld de stelling dat moeders minder sterk aanwezig zijn op de arbeidsmarkt dan vrouwen zonder kinderen. Daarnaast komen ook een aantal vergelijkingen tussen huishoudposities aan bod die minder voor de hand liggen, zoals bijvoorbeeld het verschil tussen alleenstaanden en koppels, tussen ouderen mét en zonder kinderen etc. In een eerste hoofdstuk lichten we elke huishoudpositie die in deze publicatie aan bod komt nader toe. Zowel de man-/vrouw-verdeling als de concentratie naar leeftijdsklasse komen aan bod. Daarnaast wordt beknopt de evolutie geschetst van het huishoudtype in de loop van de jaren ’90 en belichten we de situatie in Vlaanderen vanuit een internationaal perspectief. Een bepaalde gezinspositie kan heel wat anders betekenen voor jongeren dan voor ouderen. Neem bijvoorbeeld iemand zonder kinderen die samenleeft met een partner. In de jongere leeftijdsklassen is dit iemand die net aan gezinsvorming is begonnen en inzake tijdsbesteding nog geen rekening moet houden met kinderen. In de oudere leeftijdsklassen daarentegen, zal dit veelal iemand zijn waarvan de kinderen reeds het huis uit zijn en die reeds het grootste deel van de beroepsloopbaan of de zorg voor het huishouden achter de rug heeft. Omdat de arbeidsdeelname van personen in verschillende gezinsposities sterk verschilt naar leeftijd, hebben we er in deze publicatie voor gekozen om de drie grote leeftijdscategorieën afzonderlijk te behandelen. Hoofdstuk 2, 3 en 4 behelzen achtereenvolgens de jongeren tussen 15 en 24 jaar, de volwassenen tussen 25 en 49 jaar en de ouderen tussen 50 en 64 jaar. Binnen elk hoofdstuk hebben we de verdere indeling laten bepalen door de invalshoek die uit de analyse als meest zinvol naar voren kwam. Bij de jongeren (hoofdstuk 2) blijkt het al dan niet inwonen bij de ouders een belangrijke onderscheidende factor te zijn, naast het feit of de jongere nog studeert of niet. Bij de 25- tot 49-jarigen overheerst haast in elk huishoudtype het verschil tussen mannen en vrouwen, maar in bepaalde gezinsposities is de seksekloof dominanter dan in andere. Ook bij de ouderen heeft de seksekloof de overhand en zorgt het feit of er nog kinderen in het ouderlijk huis wonen voor bijkomende verschillen inzake arbeidsmarktdeelname. De opzet van deze publicatie is niet alleen een beschrijving te geven van de arbeidsdeelname naar huishoudpositie in het Vlaams Gewest, maar ook na te gaan in hoeverre het deelnamepatroon in ons gewest overeenkomt met dat in de buurlanden en in de overige (beschikbare) Europese lidstaten. Om deze beschrijving enigszins overzichtelijk te houden zullen we in de analyse telkens die landen groeperen die min of meer een gelijkaardig patroon vertonen. Na een beschrijving van de situatie in deze landengroepen geven we aan bij welke groep het Vlaams Gewest het dichtst aansluit.