Muren afbreken. Een verkenning van de mogelijkheden en knelpunten van ‘woonzorgzones’ in Vlaanderen vanuit het demonstratieproject ‘Woonzorgzone d’Oude Molen’ in Heist-op-den-Berg

Disciplines: Sociology

Reeds sedert zijn oprichting, in 1979, is Ten Kerselaere een voorloper geweest in het aanbieden van nieuwe woon- en zorgvormen voor ouderen. Startend van een rusthuis voor zwaar zorgbehoevende bewoners werd geleidelijk aan een complex uitgebouwd dat verschillende vormen van dienstverlening aan ouderen integreert. Inspelend op de snel toenemende en wijzigende behoeften van ouderen en andere groepen in de samenleving werkte Ten Kerselaere einde 2000 een zorgstrategisch plan uit dat een grondige aanpassing van de huidige infrastructuur tot doel heeft. Er wordt geopteerd voor een afbraak van de huidige RVT-afdelingen en een drastische ombouw naar kleinschalig groepswonen. Bovendien zoekt het Woon- en Zorghuis naar zoveel mogelijk wisselwerking met de ruimere omgeving. In het project Woonzorgzone d’Oude Molen worden al deze nieuwe ontwikkelingen samengebracht en verder uitgewerkt binnen een lokaal partnerschap.<br><br> Het concept ‘woonzorgzone’, dat overwaaide uit Nederland, diende als inspirerend kader. Een ‘woonzorgzone’ is een gewone woonwijk (of dorp) met in grote meerderheid bewoners die niet meer dan normaal gebruik maken van welzijn en dienstverlening. Het voornaamste is dat de bewoners in de wijk ‘gewoon’ kunnen wonen, maar dat zij ­ wanneer dit nodig wordt - in hun dagelijks leven ondersteund worden door welzijnsdiensten of zorgverstrekkers. Centraal in de wijk is er een ‘zorgkruispunt’ dat de wijkbevolking bedient. Men kan er terecht voor de ‘haalfuncties’: een warme maaltijd gebruiken, informatie en advies inwinnen, op consultatie gaan bij deskundigen, gebruik maken van sanitaire voorzieningen, kiné, …. Het zorgkruispunt is tevens de uitvalsbasis voor de brengfuncties: verpleging en verzorging aan huis, maaltijden aan huis, klusjesdienst, … Tenslotte zijn er ‘intern geleverde diensten’, met name de 24-uurs zorg voor zwaar zorgbehoevenden. In de wijk liggen een aantal geclusterde woonvormen waar intensieve zorg kan geboden worden. De clusters zijn opgenomen in de gewone woonbebouwing en niet direct afzonderlijk herkenbaar. Verder onderscheidt een woonzorgzone zich t.o.v. een andere woonomgeving door een bijzondere aandacht voor kwetsbare bevolkingsgroepen bij de inrichting en het beheer van de openbare ruimte.<br><br> In het kader van de erkenning als demonstratieproject werd een stuurgroep opgericht met lokale actoren om het project in Heist-op-den-Berg verder uit te werken en hierover afspraken te maken. In de stuurgroep waren vertegenwoordigd: de gemeente en het OCMW, de zorgaanbieders (het Woon- en Zorghuis Ten Kerselaere, Home Marjorie – een nursingtehuis voor mensen met de ziekte van Huntington, het PVT Schorshaegen), de sociale huisvestingsmaatschappij, de architecten-ontwerpers, de Provincie, het Platform Wonen van Ouderen als begeleider vanuit de Vlaamse Gemeenschap, het HIVA als externe procesbegeleider.<br><br> De taak van de groep bestond er in het project verder uit te werken binnen de plaatselijke context en de samenwerking tussen de partners concreet vorm te geven. Stap voor stap werd het concept ‘woonzorgzone’ uiteengerafeld en werden de verschillende onderdelen van het project getoetst aan het concept. De groep zocht naar een mogelijke invulling van de haal- en brengfuncties en ging na welke infrastructuur deze vragen. Er ging daarbij veel aandacht naar de knelpunten die de actoren tegenkwamen op weg naar realisatie. Hierbij werd telkens zowel de lokale situatie bekeken als het reglementair kader op Vlaams (en federaal) niveau. <br><br> De achterliggende informatie (o.a. cijfers over het woon- en zorgaanbod in de regio), een toelichting bij het concept ‘woonzorgzone’, het verslag van de activiteiten van de stuurgroep en de conclusies werden gebundeld in dit rapport.