Zonder (t)huis. Sociale biografieën van thuislozen getoetst aan de institutionele en maatschappelijke realiteit

Disciplines: Sociology

Deze studie, in opdracht van de Vlaamse Minister van Welzijn, Volksgezondheid en Gezin speelt in op een aantal hiaten in het onderzoek naar thuislozen in Vlaanderen. Zo werd het perspectief van de thuislozen nog onvoldoende verkend: wat zijn hun vragen en noden, is er oog voor hun krachten en worden deze actief aangesproken? Waar zitten de pijnpunten, de weerstanden, de missing links, de schotten in de hulpverlening volgens de thuislozen zelf, is er sprake van vraaggericht werken of komen de eigenlijke vragen van hen niet naar voren, zijn de geboden antwoorden enkel op maat van het bestaande aanbod? Het vertrekpunt in deze studie zijn dan ook de sociale biografieën van thuislozen. In een eerste deel komen zowel bereikte als niet (meer) bereikte dak- en thuislozen zélf aan het woord. Aan de hand van dit empirisch onderzoek en een literatuurstudie worden de sociaal-psychologische factoren beschreven die een rol spelen in het proces van thuisloosheid. Ook de ervaringen van de thuislozen zelf met de 'thuislozenzorg' komen uitgebreid aan bod. Door ook thuislozen te betrekken die geen contact (meer) hebben met de hulpverlening krijgt men informatie over weerstanden ten aanzien van de klassieke opvangvoorzieningen, op de redenen waarom thuislozen afhaken van de hulpverlening. Verder is er extra aandacht voor de huisvestings-problematiek die naast de ontankeringsproblematiek een belangrijke rode draad is doorheen de levensverhalen van thuislozen. De behoeften die uit de levensverhalen van dak- en thuislozen naar voren komen, worden in een tweede deel van deze studie getoetst aan de maatschappelijke realiteit en in het bijzonder aan het aanbod van instituties die de thuislozen opvangen. Aan de hand van literatuurstudie en interviews met bevoorrechte getuigen wordt een overzicht gegeven van de sociologische achtergronden van thuisloosheid en wordt de relatie tussen thuislozen en het aanbod van voorzieningen geschetst. Vervolgens komt er een kritische analyse van het aanbod van voorzieningen zowel op het vlak van preventie als van opvang en integratie. Een aantal vignetten van 'best practices' illustreren een aantal bevindingen in dit tweede deel. In een derde deel staat de formulering van beleidsadviezen centraal. Op basis van de sociaal-psychologische en de sociologische analyse van thuisloosheid worden diverse aanbevelingen gedaan inzake de begeleiding van thuislozen en de bestrijding van thuisloosheid. De studie wordt afgerond met vier ankerpunten voor de begeleiding en het beleid: erkenning van de persoon achter de thuis-loosheid en positieve beeldvorming, participatie in een dialooggericht traject met de hulpverlening én het beleid, preventie en pro-actief krachtgericht werken en tenslotte een globale en gedeelde strategie. Het voorliggend onderzoek wil een soort spreekbuis zijn voor dak- en thuislozen, met het oog op hun empowerment. Dak- en thuislozen verdienen meer respect en hebben het recht om erbij te horen. Elke vorm van thuis- of dakloosheid is een onrecht en staat tegenover het basisrecht van een recht op een huis én een thuis. Thuisloosheid dient hoog op de politieke agenda te staan en uit de onzichtbaarheid te worden gehaald.