clips/mteb-nl-vabb huggingface dataset:
Evolueren het Nederlandse en het Belgische strafproces naar adversaire systemen?

Disciplines: Criminology, Law

Naar aanleiding de evolutie in de strafprocedure in Nederland en België schetsen de auteurs een conceptueel kader aan de hand van de begrippen adversair strafproces en inquisitoir strafproces. Ten opzichte van dit kader vindt vervolgens een analyse plaats van ontwikkelingen in het vooronderzoek, in het bijzonder wat betreft de Wet versterking positie rechter-commissaris, en bij de afhandeling van strafzaken.
Politie en mensenrechten bij demonstraties en betogingen. Rechters zijn er nooit bij, maar kijken er wel naar

Disciplines: Criminology, Law

Deze bijdrage geeft een kritische analyse van een aantal belangrijke recente zaken voor het EHRM over het fundamentele recht op betoging. Eerst zal het juridisch EVRM kader dat betoging beschermt geschetst worden, alvorens op recente ontwikkelingen ingegaan wordt. De ontwikkeling die in de literatuur inzake dit onderwerp is waargenomen van een verscherpt politie optreden, vooral sinds de jaren 2000, wordt in deze bijdrage onderschreven. Wat volgens de auteurs van groot belang is, is de positie die het Hof in Straatsburg inneemt ten aanzien van politie optreden tijdens betoging. Op basis van de hier behandelde zaken kan vast gesteld worden dat het Hof nationale autoriteiten een ruime bevoegdheid geeft om nationale belangen van openbare orde en veiligheid te beschermen. Dit betekent echter niet dat het recht om te betogen hierdoor aangetast wordt, dit recht draagt zo een fundamenteel karakter dat uitoefening hiervan gewaarborgd dient te worden door autoriteiten.
Bespreking van Thomas Mertens, Mens & mensenrechten. Basisboek rechtsfilosofie (Amsterdam: Boom, 2012, 480 p.)

Disciplines: Criminology, Law

Thomas Mertens heeft een mooi boek geschreven en samengesteld dat ideaal is voor onderwijs en voor de eigen ontwikkeling. Het boek opent met een voorwoord en een evocatie van de muziek waarop het geschreven is (Radio 4) en geeft vervolgens de volledige tekst van de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens van de Verenigde Naties uit 1948. Mertens dwingt de lezer om die verklaring meerdere keren grondig te lezen en toont zich in zijn analyses een meester in het bovenhalen van de theoretische verbanden die in een juridische tekst altijd een beetje verborgen zijn (cf. het mechanisme van 'incomplete theorization' en 'constructive uses of silence' beschreven in C. Sunstein, Legal Reasoning and Political Conflict, 1996, pp. 38-39).
Rousseau, de wandelende paradox

Disciplines: Criminology, Law

Ter gelegenheid van de 300ste verjaardag van zijn geboorte werd Jean-Jacques Rous- seau (1712-1778) omschreven als 'een wande- lende paradox'. Diepgelovig en antiklerikaal; gevoelsmens en rationalist; natuurliefhebber
en revolutionair; schrijver van een invloedrijk boek over opvoeding en een vader die zijn vijf kinderen te vondeling legde. Wie twintig studies over Rousseau leest, komt evenveel verschillende 'personages' tegen, in die mate dat men nauwelijks zou geloven dat het om dezelfde auteur gaat. Aan Rousseau's politieke, autobiografische en pedagogische werk zijn talloze interpretaties gewijd. Rousseau lijkt een kameleon en neemt de kleur aan van zijn lezers. Wat aanleiding gaf tot diverse misverstanden over zijn werk.
In Rousseau. De wandelende paradox besteden tien auteurs aandacht aan die verschillende interpretaties en kleurtoetsen van Rousseau. Pleitte hij voor individualisme of collectivisme, is hij een initiator van de Ver- lichting of wou hij een autocratie? Alleen al de verschillende lezingen van zijn baanbrekende Du Contrat Social lopen erg uiteen. Bij het ver- schijnen van zijn Émile ou de l'éducation vroeg het parlement hem per direct te arresteren voor 'blasfemie'...
Inspirerend, provocatief, problematisch. Hoe Rousseau ook wordt gele- zen, hij is een van de belangrijkste politieke filosofen uit de moderne geschiedenis. Rousseau. De wandelende paradox peilt naar verschillende interpretaties van zijn politieke filosofie en van het autobiografische aspect in zijn werk.
Met bijdragen van: Maarten Colette, Paul De Hert, Katrien Horemans, Michel Huysseune, Willem Koops, Sylvie Loriaux, Paul Pelckmans, Jean-Marc Piret, Patrick Stouthuysen, Leo van Maris
Commentaar op art. 8 EVRM, par. C.8 (bescherming van de correspondentie)

Disciplines: Criminology, Law

Sdu Commentaar EVRM is een combinatie van een boek eneen online uitgave waarin het EVRM artikelsgewijs wordtbecommentarieerd. In deel I worden de materiële rechtenbesproken, waar deel II de procedurele rechten bespreekt.Per artikel vindt u een diepgaand commentaar, geïllustreerdmet diverse citaten uit de jurisprudentie. Tevens vindt u perartikel een actueel overzicht van jurisprudentie en literatuur.De auteurs richten zich met dit commentaar op de advocatuuren alle andere professionals die in hun praktijk met het EVRMin aanraking komen.
Commentaar op art. 2 Protocol 7 EVRM (recht op hoger beroep)

Disciplines: Criminology, Law

Sdu Commentaar EVRM is een combinatie van een boek eneen online uitgave waarin het EVRM artikelsgewijs wordtbecommentarieerd. In deel I worden de materiële rechtenbesproken, waar deel II de procedurele rechten bespreekt.Per artikel vindt u een diepgaand commentaar, geïllustreerdmet diverse citaten uit de jurisprudentie. Tevens vindt u perartikel een actueel overzicht van jurisprudentie en literatuur.De auteurs richten zich met dit commentaar op de advocatuuren alle andere professionals die in hun praktijk met het EVRMin aanraking komen.
Commentaar op art. 3 Protocol 7 EVRM (schadeloosstelling na onterechte veroordeling)

Disciplines: Criminology, Law

Sdu Commentaar EVRM is een combinatie van een boek eneen online uitgave waarin het EVRM artikelsgewijs wordtbecommentarieerd. In deel I worden de materiële rechtenbesproken, waar deel II de procedurele rechten bespreekt.Per artikel vindt u een diepgaand commentaar, geïllustreerdmet diverse citaten uit de jurisprudentie. Tevens vindt u perartikel een actueel overzicht van jurisprudentie en literatuur.De auteurs richten zich met dit commentaar op de advocatuuren alle andere professionals die in hun praktijk met het EVRMin aanraking komen.
Onderzoek naar lekenparticipatie mag starten bij Aristoteles. Over democratie, waarheidsvinding, deskundigheid en phronèsis

Disciplines: Criminology, Law

In deze bijdrage wordt gekeken naar het fenomeen van lekenparticipatie met als leidraad de Politika van Aristoteles. Dit tot voor kort niet integraal in het Nederlands vertaalde werk,  bekend voor klassieke quotes zoals deze over de mens als een politiek dier-,  vormt een eerste standaardtekst inzake constitutioneel denken. Aritoteles gaat op zoek naar de beste staatsvorm, de rol van de burgers in zo'n stgaat en  de verhouding tussen volksvergadering en de uitvoerende en rechtsprekende machten en hanteert daarbij een zeer modern ogende omschrijving van Onder meer bevat het een quasi-hedendaags begrip van de aard van een constitutioneel regime, als "a government of freemen and equals".  De Politika vertelt ons zeer veel over 
Deze constitutionele bijbel bevat tevens talrijke nuttige paragrafen over het thema van de nood aan de participatie van de burger aan bestuur en rechtspraak. Democratische, rechtsstatelijke, kennistheoretische én constitutionele argumenten - meestal voor, doch soms ook tegen, lekenparticipatie - zijn bijna allemaal aanwezig in deze studie over politieke structuren. Onderstaande bijdrage vangt aan met een reflectie over het huidig debat over lekenparticipatie - vaak gekaderd in termen van meer democratie - (sub I) en bekijkt enkele vruchtbare nieuwe perspectieven op het thema (sub II). Dan laten we Aristoteles aan het woord over oordeelsvorming (sub III) en de rol van deskundigheid bij die oordeelsvorming (sub IV). Zijn praktische wijsheid of phronèsis indachtig, sluiten we deze bijdrage af met een kort uitgewerkt voorstel om leken en deskundigen (professionele rechters) samen in te zetten en de juiste mix bij lekeninzet af te stemmen op het concrete rechtsgebied (handelsrecht, strafrecht, etc.) (sub V).
Allen daarheen! Koks en kelners op de Wereldtentoonstelling van 1913 in Gent

Disciplines: Political Sciences, Educational Sciences

De Wereldtentoonstelling in Gent in 1913 lokte heel wat kelners, koks en maîtres d'hôtel die hoopten aan de slag te kunnen gaan in de horecazaken die de toeristen verwelkomden. Via advertenties, bureaux de placements, de stedelijke arbeidsbeurs en persoonlijke netwerken vernamen de horecawerkers dat er personeel werd gezocht. Hotel- en restaurantuitbaters wierven echter geregeld teveel mensen aan en stuurden het overtollige volk wandelen. Uit de behandeling van de klachten die het gedupeerde personeel bij de Gentse werkrechtersraad neerlegde, blijkt dat de compensaties verschilden al naargelang men kok, kelner of hotelmeester was. Voor de maîtres d'hôtel en andere personeelsleden met een leidinggevende functie, was de compensatie beduidend gunstiger dan voor de koks die men als arbeiders rangschikte. Men was er nog niet uit of kelners nu arbeiders, dienstboden of bedienden waren, maar het feit dat zij enkel werkten voor fooien en hun maaltijden, keerde zich tegen hen bij de berekening van een ontslagvergoeding. Voor horecawerkers waren er echter ook compensaties van een andere aard: het zich toe-eigenen van bepaalde voordelen in natura, tot en met het georganiseerd afromen van de winst.
Hulp- en dienstverlening gevangenis Antwerpen: Een onderzoek naar de behoeften van gedetineerden.

Disciplines: Psychology, Educational Sciences, Sociology, Social Health Sciences

Het belangrijkste doel van het onderzoek was om de actoren van de Vlaamse gemeenschap in de gevangenis van Antwerpen te ondersteunen bij de ontwikkeling van het hulp- en dienstverleningsaanbod en hen cijfers te bieden voor het onderbouwen van een eigen actieplan. In oktober 2012 vond een grootschalige bevraging plaats van alle gedetineerden en geïnterneerden die op dat moment in de gevangenis van Antwerpen verbleven (N=507, respons=73,4%). Door de bevraging kregen de actoren inzicht in het profiel van de gevangenispopulatie, welke profielen van gedetineerden deelnamen aan het aanbod (en welke niet), waardoor gedetineerden gemotiveerd of juist gedemotiveerd werden om deel te nemen en welke noden gedetineerden hadden bij de overgang naar de samenleving. Op basis van deze inzichten kunnen zij aan de slag met het opstellen en uitvoeren van een actieplan zoals voorgeschreven in het nieuwe decreet betreffende de organisatie van hulp- en dienstverlening aan gedetineerden.
Participatie van ouderen in lokaal beleid.

Disciplines: Psychology, Sociology, Other Disciplines, Educational Sciences, Social Health Sciences

Ontwikkelingen zoals de steeds toenemende vergrijzing en diversiteitsgolf nopen ons om stil te staan bij zowel de positie als de rol die ouderen in onze samenleving kunnen of willen spelen. Bovendien blijkt in onze representatiedemocratieën de nood aan nieuwe en vooral vernieuwende vormen van politieke participatie. Burgers zien zich steeds vaker als actieve participanten in beleidsvoering en zoeken nieuwe wegen om dit verlangen te realiseren. Het belang van de lokaliteit is hier dan ook niet te miskennen. Of politieke participatie moet bekeken worden vanuit een categoriale of inclusiebenadering levert voer voor discussie. Een discussie die we niet uit de weg gaan.
Civiel procesrecht 2013: echte modernisering op komst ?

Disciplines: Law

Samenvatting en bespreking van de conclusies van het besloten colloquium van het I.C.G.R. georganiseerd door de V.U.B. (B. Maes) op 22 november 2012 - thema: het geschreven en het gesproken woord in het civiel proces
Niewe mogelijkheid om verjaring te stuiten

Disciplines: Law

Bespreking van de wet van 23 mei 2013 "tot wijziging van artikel 2244 van het Burgerlijk Wetboek teneinde aan de ingebrekestellingsbrief van de advocaat, van de gerechtsdeurwaarder of van de persoon die krachtens artikel 728, § 3, van het Gerechtelijk Wetboek in rechte mag verschijnen, een verjaringsstuitende werking te verlenen". Deze wet voert, kort samengevat, een nieuwe stuitingsdaad in.
Grondwettelijk Hof waarborgt beroepsgeheim advocaat

Disciplines: Law

Commentaar bij arrest nr. 123/2013, 26 september 2013 van het Grondwettelijk Hof. 
Art. 6 van de wet 30 november 2011 tot wijziging van de wetgeving wat de verbetering van de aanpak van seksueel misbruik en feiten van pedofilie binnen een gezagsrelatie betreft wordt vernietigd, doch enkel in zoverre het van toepassing is op de advocaat die houder is van vertrouwelijke informatie van zijn cliënt, dader van het misdrijf dat is gepleegd in de zin van dat artikel, wanneer die informatie mogelijkerwijs incriminerend is voor die cliënt. De wetgever heeft op onevenredige wijze afbreuk gedaan aan de waarborgen die bij art. 6 EVRM aan de rechtzoekende worden toegekend en hij heeft de art. 10 en 11 Gw geschonden. 

De regel van het beroepsgeheim dient maar te wijken indien zulks kan worden verantwoord door een dwingende reden van algemeen belang en indien het opheffen van het geheim strikt evenredig is gezien dat doel. Hoewel de bescherming van de fysieke of psychische integriteit van minderjarige of meerderjarige kwetsbare personen een dwingende reden van algemeen belang uitmaakt kan een dergelijke reden de bestreden maatregel niet redelijk verantwoorden, rekening houdend met de bijzonderheden die het beroep van advocaat kenmerken ten opzichte van de andere houders van het beroepsgeheim wanneer de vertrouwelijke informatie aan de advocaat is meegedeeld door zijn cliënt en voor die laatste mogelijkerwijs incriminerend is. De deontologische regels die eigen zijn aan het beroep van advocaat en het aanvoeren van de noodtoestand maken het mogelijk om een billijk evenwicht tot stand te brengen tussen de fundamentele waarborgen die aan de rechtzoekende in strafzaken moeten worden toegekend en de dwingende reden van algemeen belang die bestaat in de bescherming van de fysieke of psychische integriteit van kwetsbare minderjarige of meerderjarige personen. Het beroep op de noodtoestand veronderstelt in casu, anders dan in de bestreden bepaling, dat de advocaat het bestaan aantoont van een daadwerkelijk en ernstig gevaar dat onmogelijk op een andere wijze kon worden vermeden dan door het meedelen, zij het in laatste instantie, van het door zijn cliënt gepleegde misdrijf aan de procureur des Konings.
Ambtenaar burgerlijke stand moet geen rechtsplegingsvergoeding betalen

Disciplines: Law

Commentaar bij het arrest 132/2013 van 26 seprtember 2013 van het Grondwettelijk Hof. Als een ambtenaar van de burgerlijke stand een schijnhuwelijk vermoedt en geen toestemming geeft voor het huwelijk, kan het koppel dat wil trouwen daar beroep tegen aantekenen bij de rechtbank. Kan de ambtenaar in kwestie verplicht worden de rechtsplegingsvergoeding te betalen, ook al treedt hij op in het alge-meen belang? Het Grondwettelijk Hof beantwoordde een prejudiciële vraag daarover negatief in zijn arrest van 26 september 2013.
Vereffeningsperikelen na de toelating van een van de ex-echtgenoten tot de collectieve schuldenregeling”, (noot onder Arbeidshof Antwerpen 27 april 2011)

Disciplines: Law

Bespreking van het arrest van het Arbeidshof te Antwerpen over de invloed van de regeling van een collectieve schuldenregeling op een voorafgaandelijke vereffening-verdeling van een ontbonden huwgemeenschap.
De zorg om de goede leerkracht. Een kritische kijk op het competentiedenken.

Disciplines: Educational Sciences

De laatste twee decennia verschenen in Nederland en Vlaanderen professionele standaarden en beroepsprofielen voor leraren en lerarenopleiders. Daarmee volgen we een internationale trend. Professionele standaarden zijn in het onderwijs vandaag zo vertrouwd en vanzelfsprekend geworden dat we niet langer stilstaan bij deze manier om over 'de goede leraar' te spreken. In dit artikel combineren we een onderzoeksbenadering met een opiniërende insteek om een aantal kanttekeningen te formuleren bij het competentiedenken zoals het vandaag vorm krijgt in verschillende Vlaamse en Nederlandse lerarenopleidingen. Centraal staat de vraag hoe de zorg voor de goede leraar zich kan verhouden tot de dwingende normering die beroepsstandaarden en competentielijsten onlosmakelijk met zich mee lijken te brengen. We vertrekken daarbij enerzijds van bevindingen uit twee empirische studies die onafhankelijk van elkaar gebeurden. Anderzijds bieden we met dit artikel een weergave van een symposium op het Congres voor Lerarenopleiders 2012 'Over het muurtje' in Antwerpen.
The application of agency theory to nonprofit governance: a theoretical and empirical investigation

Disciplines: Economics & Business, Other Disciplines

Het besturen van non-profitorganisaties is geen eenvoudige taak. Bestuursleden moeten niet alleen rekening houden met de doelstellingen van hun managers en werknemers, maar ook met de wensen en verplichtingen van andere stakeholders zoals vrijwilligers, cliënten, donateurs en overheden. Dit artikel bespreekt de resultaten van een theoretisch en empirisch onderzoek naar het bestuur van non-profitorganisaties. Een algemeen bestuursmodel voor non-profitorganisaties is ontwikkeld door drie verschillende theoretische perspectieven met elkaar te combineren (agency, stewardship, en stakeholder theorie).De resultaten van het empirisch onderzoek naar de doelstellingen van managers en werknemers in Vlaamse non-profitorganisaties tonen aan dat er belang wordt gehecht aan zowel persoonlijke, organisationele, en cliënt-gerelateerde doelstellingen. Op basis van deze resultaten worden er enkele praktische aanbevelingen voor het besturen van non-profitorganisaties gegeven
Levenslange preventie en zorg op maat.

Disciplines: Social Sciences (General), Social Health Sciences

Levenslang werken aan preventie en aan het behoud van fysieke en mentale gezondheid, zijn basisvoorwaarden om actief ouder te worden. Met de stijgende levensverwachting, zien we vandaag een toenemend aantal leeftijdsgerelateerde ziekten. De levensverwachting zal ook in de komende jaren blijven toenemen.
Goede preventie en een gezonde levensstijl kunnen leeftijdsgerelateerde ziekten helpen voorkomen en een lang en relatief gezond leven bevorderen. Preventie is nodig van de wieg tot het graf. Preventie en gezonde levensstijl zijn tegelijk een individuele en een maatschappelijke verantwoordelijkheid.
Bij medische interventies is het evenwicht tussen het aanvaarden van de beperkingen van het ouder worden en het streven naar verbetering of genezing cruciaal.
Bij verlies van zelfstandigheid hoort zorg op maat.
Het recht van verdediging: een magneet die buitenlandse stukken naar een Belgisch strafdossier trekt?

Disciplines: Law

In een arrest van 6 april 2005 zei Cassatie dat de beoordeling van de regelmatigheid van buitenlandse tapmaatregelen kan gebeuren aan de hand van de toetsing van de rechtspleging in het buitenland door een onafhankelijke en onpartijdige instantie. In het arrest van 3 april 2012 bevestigt Cassatie dit vertrouwen in de buitenlandse autoriteiten door te stellen dat die beoordeling kan gebeuren aan de hand van "een beslissing van een bevoegde buitenlandse rechterlijke overheid die de regelmatigheid van de afluistermaatregel en de uitvoering ervan vaststelt". Het arrest heeft als meerwaarde dat Cassatie toevoegt dat die beoordeling ook kan gebeuren aan de hand van "de beslissing van de bevoegde buitenlandse overheid om tot de afluistermaatregel over te gaan en de uitvoeringsstukken van die beslissing". In het arrest van 3 april 2012 legt het Hof van Cassatie het spanningsveld bloot tussen het belang van de opsporingsautoriteiten en het recht van verdediging. Het arrest doet meer bepaald vragen rijzen over de mate waarin het recht van verdediging de Belgische opsporingsautoriteiten kan dwingen tot het opvragen van buitenlandse stukken om de regelmatigheid te kunnen beoordelen van het uit die stukken voortvloeiend bewijs. Het is een moeilijke evenwichtsoefening om het belang van de opsporingsautoriteiten af te wegen met het recht van verdediging. Het uitgangspunt daarbij zou een inhoudelijke benadering van de regelmatigheidsbeoordeling van (buitenlands) bewijs moeten zijn, i.e. een beoordeling op grond van stukken die aantonen of de procedurele regels werden nageleefd bij de bewijsverkrijging.
De bescherming van persoonsgegevens in de cloud

Disciplines: Law

Cloud computing heeft gevolgen voor de bescherming van de persoonsgegevens. In deze bijdrage bekijken we de toepassing van de Belgische Privacywet op cloud computing, meer bepaald met betrekking tot de betekenis van de verwerking van persoonsgegevens, het territoriaal toepassingsgebied van de Privacywet, onderaanneming, de bepaling van de verantwoordelijke voor de verwerking, het nemen van technische en organisatorische beveiligingsmaatregelen en de beoordeling van transfers naar derde landen. We wijzen eveneens op de toenemende interesse van opsporingsautoriteiten in de cloud, en denken vervolgens in de richting van een Belgische cloud. Tot slot geven we enkele praktische richtlijnen mee voor de cloudgebruiker.
‘De rol van de onderzoekscommissie-Biebuyck in de sanctionering van de Belgische fortencommandanten van W.O. I’

Disciplines: History, Other Disciplines, Law

Na W.O. I werd door het ministerie van oorlog een commissie opgericht om het gedrag te beoordelen van de Belgische officieren in de beginperiode van de oorlog. Op grond van een aantal dossiers van de officieren wordt in deze bijdrage kort de werking van de commissie en de strafrechtelijke en statutaire gevolgen voor de betrokkenen beschreven.
Oordeelsvorming door mens en machine: heuristiek, algoritmes en legitimatie

Disciplines: Law

Gezien de ontwikkelingen op het terrein van 'data mining', 'machine learning', en neurale netwerken is het niet onwaarschijnlijk dat geautomatiseerde 'rechtsvinding' op middellange termijn een grote vlucht zal nemen. In deze bijdrage zal ik onderzoeken hoe heuristiek en legitimatie van het juridische oordeel zich verhouden tot juridische expertsystemen. In navolging van Moretti kunnen we het gebruik van dit soort expertsystemen kwalificeren als 'lezen op afstand'. Om te voorkomen dat juridische argumentatie zich gedachteloos gaat baseren op de aannamen die in de gebruikte computertechnieken schuilen, zullen juristen moeten leren om niet alleen juridische teksten maar ook de bevindingen van expertsystemen te interpreteren. De kwaliteit van juridische argumentatie zal in de toekomst mede afhangen van de mate waarin wordt doorzien dat juridische teksten op verschillende wijze 'op afstand gelezen' kunnen worden, afhankelijk van de gebruikte algoritmes.
Harry Mulisch en het narcistische schrijven. Metafictie bekeken vanuit postmoderisme, modernisme en gnosis

Disciplines: Linguistics, Literature, Humanities (General)

Metafictie neemt in het oeuvre van Harry Mulisch een centrale plaats in, zowel wat betreft frequentie als inzake poëticale betekenis. In dit artikel wordt de vorm en inhoud van metafictie in het proza van Mulisch onderzocht. Een analyse aan de hand van Linda Hutcheons typologie toont aan dat bij Mulisch de diëgetische en linguïstische metafictie vooral de scheppende kracht van literatuur foregrounden. Een benadering vanuit drie invalshoeken verheldert deze vaststelling. Wie vergelijkt met de postmoderne metafictie, ziet dat Mulisch de menselijke taal niet zozeer als problematisch voorstelt, maar eerder als een creatief medium. Een analyse vanuit het modernistische model van de self-begetting novel laat dan weer zien dat verhaalstructuren erg belangrijk zijn voor de literaire zelfschepping, die typisch is voor Mulisch' poëtica. Ten slotte blijkt dat aan de literaire taal een mystieke kracht wordt toegekend. Dat is de gnostische dimensie van Mulisch' metafictie. De gnostische doctrines hebben zowel een inhoudelijke als een vormelijke invloed gehad op de metafictie. Op veel vlakken komen de focuspunten van deze drie perspectieven samen in Mulisch' metafictie. Zijn werk demonstreert daardoor dat metafictie zich niet in één kader laat interpreteren.