HET SCHULDENPLAFOND IN DE VS
 
Tussen mei en augustus van dit jaar werd de wereld opgeschrikt door het escalerende debat over de verhoging van het federale schuldenplafond in de Verenigde Staten. Dat plafond wordt immers bij wet vastgelegd en door opeenvolgende begrotingstekorten had de VS dit plafond in de loop van de maand mei bereikt. Daar waar een dergelijke verhoging in het verleden altijd automatisch werd goedgekeurd, was het deze keer niet zo. De verhoging werd immers gekoppeld aan de Amerikaanse begrotingsproblemen en aan de wijze waarop deze moesten worden aangepakt. Zouden bezuinigingen gecombineerd worden met belastingverhogingen? Of moest het uitsluitend om (draconische) bezuinigingen gaan? En was het wel verstandig dergelijke bezuinigingen door te voeren op een moment dat de Amerikaanse economie opnieuw in het slop leek te komen? Het Republikeinse antwoord op deze vraag was duidelijk. Terwijl er van belastingverhogingen geen sprake kon zijn, zou een verhoging van het schuldenplafond slechts aanvaard worden indien het aan drastische bezuinigingen gekoppeld zou worden. De plafondverhogingswet zou dus dergelijke bezuinigingen moeten bevatten of er kon van een nieuwe wet geen sprake zijn, zo was de stelling. In dat geval zou de VS vanaf 2 augustus echter in een situatie van wanbetaling terecht komen. Ook al kon niemand precies voorspellen wat de gevolgen daarvan zouden zijn, de vrees ervoor zorgde alvast voor paniek op de financiële markten toen 2 augustus naderbij kwam en er maar geen akkoord over een nieuwe plafondwet bereikt was. Want een akkoord daarover was wel noodzakelijk. De Republikeinen mochten dan een duidelijke mening over deze hele zaak hebben, om een wet aanvaard te krijgen zouden ze de medewerking van de Democraten nodig hebben.
Die hebben immers de meerderheid in de Amerikaanse Senaat en beschikken via Barack Obama ook over het presidentiële vetorecht over wetsontwerpen. De Republikeinen moesten het dus van hun meerderheid in het Huis van Afgevaardigden hebben om in de onderhandelingen over een dergelijk akkoord de druk op de Democraten, Obama incluis, tot het uiterste op te drijven. Het werd uiteindelijk een gevaarlijk politiek pokerspel waarin de VS dicht bij een wanbetaling terechtkwam en waarin de Republikeinen erin slaagden het laken grotendeels - maar niet volledig - naar zich toe te trekken. Ofschoon Obama ook een deel van zijn eisen wist door te drukken, lijkt hij de hoogste politieke prijs voor dit akkoord te betalen. Een belangrijk deel van zijn achterban voelt zich immers door hem in de steek gelaten. Maar er is meer. Het hele proces legde de zwakheden van het Amerikaanse politieke systeem bloot wanneer het met een gepolariseerd probleem te kampen krijgt. En voor de gevolgen hiervan lijkt Obama opnieuw de politieke prijs te betalen. De paniek over de economische situatie in de VS is er immers door toegenomen, net als de vrees dat een verlamde overheid daar niets aan kan verhelpen. Het risico op een nieuwe economische depressie neemt daardoor toe en dat vormt het grootste risico voor Obama’s herverkiezingskansen bij de presidentsverkiezingen van volgend jaar. 
 
In dit artikel gaan we dieper in op oorzaken van dit geëscaleerde conflict. We zien daarin drie elementen. In eerste instantie is er de Republikeinse verkiezingsoverwinning bij de Congresverkiezingen van vorig jaar en de politieke focus op het federale begrotingstekort en de snel groeiende Amerikaanse overheidsschuld. In tweede instantie is er Obama en de wijze waarop hij zijn presidentschap benadert. In deze kwestie is dit bijzonder disfunctioneel gebleken, enerzijds vooral voor de linkervleugel van zijn achterban, maar anderzijds ook voor hemzelf. In derde instantie is er de Tea Party en het polariserende effect ervan op de Republikeinse Partij. Compromisvorming is daardoor voor de Republikeinse partijleiders een moeilijke zaak geworden, daar waar het Amerikaanse systeem met zijn ‘checks and balances’ van compromisvorming afhankelijk is, zeker in een situatie waarin presidentschap, Huis en Senaat niet door dezelfde partij worden gecontroleerd.
 
In de zoektocht naar deze drie elementen staat het uitgangspunt van de Republikeinen centraal dat de vraag over het schuldenplafond de derde en finale beet in de (zure) appel van de Amerikaanse begrotingsproblemen was. Bij het aantreden van de nieuwe Republikeinse meerderheid in het Huis van Afgevaardigden in januari 2011 was het uitgangspunt immers dat deze problemen via ‘drie beten in de appel’ moesten worden aangepakt: in de vaststelling van de begroting 2011, in de vaststelling van de begroting 2012 en in de verhoging van het schuldenplafond. De vraag die we ons stellen is evenwel wie deze beten nu heeft gekregen. En het antwoord is dat het Obama zelf is die de lelijkste knauw gekregen heeft. Maar ten dele heeft hij dit aan zichzelf te danken.