clips/mteb-nl-vabb-mlcls-pr huggingface dataset:
De Protocollen van de Wijzen van Zion : het judéo-maçonniek complot als een eeuwige samenzwering
‘De Protocollen van de Wijzen van Zion’ is een geschrift dat zogenaamd de ‘notulen’ bevat van de 24 sessies van het congres van vertegenwoordigers van de ‘twaalf stammen van Israël’ onder voorzitterschap van de Grote Rabbijn. Tijdens dit congres zou zijn besproken hoe de Joden de wereld gaan veroveren (Bronner, 2000). Hoewel het al een eeuw geleden is ontmaskerd als een vervalsing, heeft het geschrift een grote invloed gehad op de loop van de geschiedenis als een bron om antisemitisme mee te rechtvaardigen. Sinds de eerste publicatie zijn de Protocollen ook gebruikt in de propaganda tegen het ‘Joods-maçonnieke gevaar’. Deze ‘notulen’ kunnen worden gezien als de oervader van het complotdenken. Joden en vrijmetselaars zijn altijd wel de eerste zondebokken.
In de jaren 1920 en 1930 van de vorige eeuw werden de Protocollen in Europa in enorme oplagen verkocht en in de 21ste eeuw worden de Joden nog steeds verantwoordelijk gehouden voor alle ellende en rampen in de wereld, zoals 9/11 en pandemieën. Nog steeds verschijnt het in verschillende landen als basis en inspiratiebron voor allerlei complottheorieën (Bronner, 2000; Smelik, 2010; Deutschmann, Herth & Woldar, 2020; Schnirelman, 2019). Hetzelfde gaat op voor de betrokkenheid van de vrijmetselarij hierin (Lemaire, 2017; Rousse-Lacordaire, 1998; Dierkens, 1993) sinds een publicatie in 1862 door het Münchense blad Historisch-politische Blätter. De vrijmetselarij zou het instrument zijn waarmee de Joden de wereldheerschappij willen bekomen (Cools, 2012).
Twee vragen staan hier centraal: Welke aan de ‘Protocollen’ gerelateerde, al dan niet maçonnieke, symbolen worden in complottheorieën, zoals bijvoorbeeld ook in het judeo-maçonnieke complot, gebruikt? Waarom heeft deze vervalsing tot op heden en op veel plaatsen in de wereld zo’n hardnekkige invloed?

Disciplines: Criminology, Law
Biodiversiteit in voormalige oorlogsbossen : hoe veerkrachtig is de biodiversiteit in bossen verwoest tijdens WO I?
Gedurende de Eerste Wereldoorlog (1914-1918) werd nagenoeg onafgebroken en bovendien erg intensief gevochten langs de Ieperboog in West-Vlaanderen. Deze zwaarbevochten frontzone viel omwille van de strategische ligging ruimtelijk samen met het merendeel van de beboste oppervlakte in de ruime omgeving rond Ieper. Tegen het einde van WO I resulteerde deze ruimtelijke overlapping in een quasi totale vernietiging van het bossennetwerk langsheen de Ieperse heuvelrug, met vanzelfsprekend een enorme impact op de fauna en flora. In dit artikel bespreken we in welke mate de biodiversiteit in deze WO I-bossen zich tot op vandaag, ruim honderd jaar na afloop van WO I, heeft hersteld en in hoeverre de signatuur van de verstoringen door de Grote Oorlog nog doorweegt op dit ecosysteem.

Disciplines: Economics & Business, Other Disciplines, Social Sciences (General), Archaeology
Historische prijzen van gronden en gebouwen : het voorbeeld van de vastgoedmarkt in het arrondissement Gent, 1845-1859
Wie de archieven van registratie en domeinen grondig doorzoekt, kan een prijzengeschiedenis reconstrueren met alle gegevens van een welbepaalde familie of streek. De precieze verkoopcijfers zijn immers waarden die meer vertellen over de algemene sociaal-economische organisatie van een dorpsgemeenschap. Bovendien kunnen de prijzen worden geïntegreerd in het ruimere kader van de historische levensstandaard. Het kennen van prijzen van (akker)land leidt tot een beter begrip van familie, samenleving en maatschappij in het verleden, al kan dezelfde methodologie eveneens worden ondernomen voor hedendaagse vastgoedprijzen. Het is daarenboven niet onzinnig om overzichten op te stellen van gemiddelde prijzen van huizen en andere gebouwen. Deze cijfers bieden immers het nodige referentiemateriaal om individuele waarden aan af te toetsen. Geschiedkundigen en familiekundigen kunnen de abstracte cijfers zodoende juister interpreteren, de prijzen naar waarde schatten en de gemiddeldes overstijgen: op deze manier worden de historische prijzen van gronden en gebouwen nuttig en bruikbaar voor verder onderzoek.

Disciplines: History, Law
Inperking van heerlijke rechten in veertiende-eeuws Vlaanderen : ‘Dat niemen wie hi zij edel of onedel dwinghen mach’
Rond 1350 werd het Vlaamse platteland geplaagd door de Pest. Dat was echter lang
niet het enige gevaar waarmee boeren en burgers uit die tijd te maken kregen.
De veertiende eeuw vormde ook het strijdtoneel om macht en inkomsten tussen
Vlaamse steden, heren en de graaf. Tijdens dergelijke conflicten over financiële
en juridische invloedssferen konden er al eens doden en gewonden vallen.

Disciplines: History
1950 - Kibbelen over Congolese talen : het willekeurige karakter van koloniale taalkaarten
Taalkundige kaarten schieten per definitie tekort. Ze proberen immers om taal, een fenomeen dat permanent verandert en intern heel divers is, vast te leggen in een visuele momentopname. Bovendien
kunnen de keuzes die je moet maken om de veranderlijkheid van taal vast te leggen – en dus te vereenvoudigen – leiden tot onenigheid. Voor deze kaart, die de taaldiversiteit in Belgisch-Congo weergeeft, is dat niet anders. De handtekening in de rechterbovenhoek is van Jan Knappert (1927-2005). Hij was een expert in de Bantoetaal Swahili en promoveerde in 1958 aan de Universiteit van Leiden op een proefschrift over het Swahili epos Heraklios. Maar eigenlijk is Knapperts kaart een zo goed als exacte kopie van een kaart die de Belgische missionaris Gustaaf Hulstaert (1900-1990) al in 1950 had uitgebracht. En ook Hulstaert was niet de enige die in die periode met een taalkaart van Belgisch-Congo naar buiten was gekomen. Twee jaar eerder had een andere missionaris, Gaston Van Bulck (1903-1966) zijn kaart gepubliceerd, maar die zag er toch enigszins anders uit. Dat leidde tot discussie.

Disciplines: History, Linguistics
De dood vanuit ethisch perspectief
•	De ethiek rond sterven, de dood en (on)geoorloofd doden is mettertijd sterk veranderd door de epidemiologische transitie en door de ontwikkeling van life-support-technologie.
•	Nieuwe definities van de dood hebben vragen opgeworpen naar wat leven nu eigenlijk waardevol maakt en in welke mate de dood een kwaad is, in het bijzonder voor leven ‘aan de marges’.
•	Twee theorieën over het ‘kwaad’ van de dood staan tegenover elkaar. Experiëntiële theorieën focussen op de dood als de negatieve ervaring van het stervensproces. Deprivatieve theorieën wijzen daarentegen op wat men verliest of ontnomen wordt aan mogelijkheden door niet (meer) te leven.
•	De ‘goede dood’ is een multifactorieel concept. Hoewel er een grote overlap is in welke factoren de betrokken partijen belangrijk vinden, zijn er aanzienlijke verschillen in de rangorde en interpretatie ervan. De visie van de stervende zelf kwam maar langzaam in zicht.
•	De formulering van euthanasiewetgeving wereldwijd geeft artsen de toelating om op stervensverzoeken in te gaan en in alle vrijheid in gesprek te gaan met hun patiënten over de dood. Die wetgeving verleent patiënten geen autonoom recht op euthanasie.
•	Euthanasiewetgeving is verbonden met het idee van waardig sterven. Zelfwaarde krijgt daarin meer gewicht dan zelfbepaling. De ziekte en de behandeling ervan tasten die zelfwaarde aan.
•	Ethische alternatieven voor ‘direct’ doden, zoals de Doctrines van het Dubbel Effect en van Doen en Laten, zijn reacties op euthanasie. Zij leggen de nadruk op de correcte intentie van de arts. Het is echter een misvatting dat de intentie de medische exceptie op het doden (juridisch) rechtvaardigt.

Disciplines: Philosophy, Other Disciplines, Social Health Sciences, Art History
Eén voor allen,...? Omgaan met erfgoed en etnische diversiteit op school in het licht van de canonkwestie
Het hoofddoel van deze bijdrage ligt in het onderzoeken hoe erfgoededucatie en het omgaan met diversiteit zich tot elkaar verhouden binnen het formeel onderwijs, en welke implicaties dit kan hebben in het licht van een historische canon. Enerzijds kan erfgoededucatie plaatsvinden binnen de vensters van het top-down narratief van de Vlaamse canon. Anderzijds is er de bottom-up benadering. Hierin dient erfgoededucatie te vertrekken vanuit de contextuele omgeving waarbij ruimte is om ieders perspectief te laten participeren. Scholen en leraren(teams) zullen geprangd zitten tussen een top-down en bottom-up verhaal, en spelen bijgevolg een cruciale bemiddelende rol om beide benaderingen met elkaar in dialoog te laten treden. Bij het verkennen van de persoonlijke affectieve relatie tot het verleden zou het vertrekpunt, idealiter, bottom-up vorm moeten krijgen. Echter, het nut van erfgoed voor de klaspraktijk bleef voor leraren in het verleden vaak onbekend. Wanneer de overheid, door middel van een historische canon, erfgoed een aanzienlijke plaats wil laten innemen in het formele en non-formele onderwijslandschap, dan lijkt het evident dat scholen, leraren en erfgoededucatieve diensten in de toekomst ook didactische knowhow en tools krijgen aangereikt om hiermee aan de slag te gaan.

Disciplines: History
Mude, de waterbaljuw en het waterrecht : sleutelactoren in de laatmiddeleeuwse Zwinhaven
De vruchtbare onderzoeksprojecten die de voorbije jaren over het Zwin en het Brugse havennetwerk werden uitgevoerd, gaan niet voorbij aan de rol die Mude, de waterbaljuw en het waterrecht hierin hebben gespeeld, maar meestal krijgen ze niet de focus van het onderzoek. Dit is nadelig voor wie het middeleeuws havensysteem in het Zwin wil begrijpen omdat het essentiële relaties van samenwerking en competitie binnen dit netwerk in het duister laat. In deze tekst wordt nagaan welke rol de waterbaljuw, het waterrecht en het schependom Mude in de Zwinhaven vervulden en wordt onderzocht hoe de bijzondere relatie tussen deze drie actoren tot stand kwam. De historische kennis over de drie actoren wordt hiervoor gesynthetiseerd en tegelijk worden enkele hinderlijke misverstanden en onduidelijkheden uit de weg geruimd.

Disciplines: History
'Bij ons gaat dat zo' : empirische inzichten over aangehaalde cultuurverschillen tijdens getolkte politieverhoren in schijnrelatieprocedures in België
De vraag die ons in deze bijdrage bezighoudt, is hoe cultuurverschillen aan bod komen in getolkte politieverhoren in Belgische schijnhuwelijkprocedures. Uit voorgaand onderzoek (D’hondt 2009) is bekend dat etnische en culturele achtergronden in gerechtelijke contexten als verschoningsgrond kunnen worden aangehaald, maar ook als motief in een gepercipieerde discriminatie. De casussen die hier besproken worden, zijn complex. Ze zijn meertalig en omvatten drie actoren: de verhoorder, de verhoorde en de tolk. De geobserveerde praktijken zijn heel verscheiden, maar niettemin vinden we herkenbare patronen. Het cultuurverschil wordt aangehaald door alle actoren, maar het meest door de verhoorde. Tolken brengen het cultuurverschil zelden aan, maar ze dikken het soms aan als het door de verhoorde wordt aangebracht. Politie-inspecteurs opperen soms spontaan een mogelijk cultuurverschil als verschoningsgrond. Een duidelijk patroon dat naar voren komt, is dat de welwillendheid van de inspecteur een cruciale rol speelt bij de interactie over dit onderwerp. Cultuurverschillen halen zelden het proces- verbaal. Ze worden ofwel niet opgenomen ofwel zodanig van culturele kenmerken ontdaan dat ze niet meer als argument herkenbaar zijn.

Disciplines: Other Disciplines, Linguistics, Criminology, Humanities (General)
Beschutten en bevrijden : pastoraal verlangen en ecofobie in het hofdicht Nimmer-dor berymt (1667) van Everard Meyster
De zeventiende-eeuwse pastorale traditie en de gelijktijdige opkomst van buitenplaatsen lijken een verlangen naar menselijke eenwording met de natuur te veronderstellen. In die context ontstaan hofdichten daarin de natuur wordt geprezen en het leven op het land wordt geïdealiseerd. Tegelijkertijd illustreren de contemporaine antropocentrische theorieën van rationalisten zoals Descartes en Spinoza een angst voor en afkeer van de onzekere positie van de mens in de natuur. In dit onderzoek wordt geanalyseerd hoe die spanning aanwezig is in het hofdicht Nimmer-dor berymt van Everard Meyster uit 1667 en blijkt hoe een liefde voor de natuur steeds samengaat met de menselijke zucht naar controle erover.

Disciplines: Linguistics, Humanities (General)
Postdrama in de klas : naar een geïntegreerde hedendaagse theaterdidactiek aan de hand van Provoost en Veldhuis’ Matisklo (2018)
Dit artikel legt enkele pijnpunten bloot die de huidige theaterdidactiek in de derde graad van het secundair onderwijs kenmerken. Er wordt een antwoord gezocht op de onderzoeksvraag: in welke mate biedt het onderwijs in de derde graad vandaag handvaten om naar hedendaags postdramatisch theater te (leren) kijken? Aan de hand van de voorstelling Matisklo (2018) van Bosse Provoost en Ezra
Veldhuis worden oplossingen voor de pijnpunten aangereikt in de vorm van concrete lessuggesties. Deze zijn onderverdeeld in twee componenten die de stand van zaken van de theaterdidactiek bepalen: de leraar en de methode. Het geheel van deze studie is een uitnodiging aan de leraar Nederlands om postdramatisch theater uit de coulissen van het klaslokaal te halen.

Disciplines: Art History
40 jaar Documenta : 40 jaar theaterwetenschappelijk onderzoek in de Lage Landen : een vergezicht in retrospectie = 40 years of Documenta : 40 years of theater studies research in the Low Countries : a retrospective prospect
In 2022 bestaat Documenta: Tijdschrift voor Theater veertig jaar. Dit overzichtsartikel blikt terug op de historische evolutie van het tijdschrift, alsook op het belang ervan in de hedendaagse context van de Theaterwetenschappen in Vlaanderen en Nederland. Veertig jaar Documenta staat immers symbool voor veertig jaar Theaterwetenschappen in de Lage Landen. Dit artikel duikt daarom niet alleen in het verleden en de ontstaanscontext van het blad, maar ook in de uitzonderlijke academische positie van het blad en in het concrete Documenta- archief, waarbij we ‘terugblikken om vooruit te zien’ aan de hand van een historisch overzicht, een kritische zelfreflectie en een ambitieuze toekomstblik.

Disciplines: Art History
Freud over de wens en de wensvervulling in De Droomduiding
Dit artikel beoogt twee vragen op te nemen. Ten eerste: wat zegt Freud in De Droomduiding over de wens? Met andere woorden, wat is zijn definitie van een wens? Ten tweede: wat zegt Freud in De Droomduiding over de wensvervulling? In aansluiting hiermee zal de vraag van de bevrediging, en dan in het bijzonder van de behoeftebevrediging, aan de orde worden gesteld, in connectie met de conceptie van het psychisch apparaat in De Droomduiding. Cruciaal in deze bevraging is of het psychisch  apparaat voor Freud, op het moment van De Droomduiding, beantwoordt aan een logica waarbij een bepaald homeostatisch evenwicht in functie van behoeftebevrediging wordt nagestreefd, dan wel aan een logica die net niet dit evenwicht tot maatstaf neemt, maar daarentegen de gedachte open zet dat het psychisch apparaat ultiem niet georganiseerd werd én functioneert vanuit een homeostatisch principe.

Disciplines: Philosophy
Tolstoj hervertaald : het vertaal-DNA van de Sebastopolverhalen
Rond 1850 raakte Rusland verwikkeld in wat nadien bekend kwam te staan als de Krimoorlog, een geopolitieke clash met het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk, het Ottomaanse rijk en Piemont-Sardinië die aan meer dan 600.000 mensen het leven zou kosten. Het schiereiland was het voornaamste oorlogstoneel, wat mede verklaart waarom het huidige Russische regime er in 2014 op gebrand was om de Krim – tot dan een gebied met uitgebreide autonomie in Oekraïne – te annexeren. In 1855 en 1856 schreef een jonge Russische officier onder de initialen L.N.T. drie verhalen waarin hij de belegering en uiteindelijke val van het bolwerk Sebastopol beschreef: ‘Sebastopol in december’, ‘Sebastopol in mei’ en ‘Sebastopol in augustus’. De op dat moment nog vrijwel onbekende Lev Nikolaevitsj Tolstoj (1828-1910) was na de publicatie van de verhalen in Ruslands bekendste, door Poesjkin opgerichte tijdschrift Sovremennik (De Tijdgenoot) definitief gelanceerd als auteur. De zogenaamde ‘dikke tijdschriften’ waren in het negentiende-eeuwse Rusland het publicatiekanaal bij uitstek; ook andere literaire grootheden als Toergenjev en Dostojevski publiceerden er hun romans in afleveringen. Kort na de door Rusland verloren oorlog bundelde Tolstoj de verhalen in het boek Voennye rasskazy (Oorlogsverhalen) en sindsdien staan ze als drie-eenheid bekend als de ‘Sevastopol’skie rasskazy’, de Sebastopolverhalen.

In de loop der tijd werd de trilogie opvallend vaak in het Nederlands vertaald: er zijn in totaal zeven verschillende vertalingen in omloop gekomen.1 Ik concentreer me hier op de eerste drie vertalingen, verschenen in het korte tijdsbestek tussen 1886 en 1904. Daarna was het wachten tot 1966, toen Van Ditmar de Sebastopol-vertellingen publiceerde in de vertaling van A.W. van Agtmael en F.J.M.C. van Schoonderwalt. Tijdens de zoektocht naar het vertaal-DNA van Tolstojs Sebastopolverhalen ga ik na welke de bronteksten van de verschillende vertalingen zijn en in welke mate de afzonderlijke vertalingen onderling verwant zijn. Daarbij maak ik gebruik van het instrumentarium van ‘genetic translation studies’, waarin de documentatie en analyse van het vertaalproces centraal staan, met een focus op kladversies en revisies (zie bijvoorbeeld Nunes 2020). Onder vertaalgenetica wordt hier (met Boulogne 2011: 308) verstaan: het systematisch analyseren van een vertaling met als doel de tekst(en) die eraan ten grondslag liggen in kaart te brengen en hun impact na te gaan. Het uitgangspunt is een opmerking van Gideon Toury (1995: 74) dat ‘a multitude of candidates for a source text may exist’ en het is dan ook zaak om eerst de mogelijke Russische brontekst(en) te identificeren. In een volgende stap probeer ik de genetische code van de Nederlandse vertalingen te kraken: op welke tekst(en) zijn ze gebaseerd? De notie ‘tekst’ slaat in dit geval op de (tussen-)vertaling en/of (uiteindelijke) brontekst op basis waarvan de vertaling werd gemaakt. Op die manier wil ik de stamboom van de Nederlandse Sebastopolverhalen reconstrueren.

Disciplines: Other Disciplines, Linguistics, Humanities (General)
'La Résistance n’a pas encore son historien.' Verzet tijdens de Tweede Wereldoorlog in de Belgische historiografie (1944-2020)
Deze bijdrage onderzoekt de methodologische en epistemologische weg die de historiografie van het verzet in België heeft afgelegd sinds de bevrijding. Tijdens de eerste fase van de Belgische verzetshistoriografie - in de onmiddellijke naoorlogse periode - bracht de administratieve afwikkeling van erkende gewapende verzetsgroepen en hun ‘erkenningsijver’ anachronistische geschiedenissen van deze organisaties voort. De drang om verzetsstrijders onder één apolitieke en patriottische noemer te plaatsen liet in deze fase weinig ruimte voor de sociale realiteit op het terrein. Vanaf de jaren 1970 groeide het besef dat om verzet te begrijpen het van belang was de maatschappij te kennen die dit fenomeen had voortgebracht. In deze tweede fase lagen vooral jonge historici werkzaam aan het in 1967 opgerichte Navorsings- en Studiecentrum van de Geschiedenis van de Tweede Wereldoorlog aan de basis van substantiële veranderingen in de geschiedschrijving over het verzet. De academisch-wetenschappelijke pionierswerken uit de jaren 1990 vormden uiteindelijk het fundament van de Belgische verzetshistoriografie. Vanaf de jaren 2000 brak de derde fase aan en ging het onderzoek twee richtingen uit : een aantal historici bouwden verder op de social turn, maar ook de erfenis van het verzet werd een belangrijk thema, al dan niet in het nadeel van fundamenteel historische studies over het fenomeen zelf. De afbakening van het onderwerp – en dus de definitie van ‘verzet’ – is een uitdaging die als een rode draad doorheen 76 jaar verzetshistoriografie loopt. Vandaag staan historici nog steeds voor de opdracht om de unieke clandestiene leefwereld te analyseren zonder ‘het verzet’ te isoleren van haar sociale context en lokale wortels.

Disciplines: History
Tijdsberekening en tijdsregimes in de kustgemeenschappen van het laatmiddeleeuws graafschap Vlaanderen
De tijdsopvattingen die terug te vinden zijn in de geschreven bronnen van de Vlaamse middeleeuwse havensteden Nieuwpoort en Mude (nu Sint Anna ter Muiden) getuigen van de sterke invloed van het landschap op de mens. De twee havensteden en hun inwoners waren onmiskenbaar afgestemd op het ritme van de zee, door hun unieke ligging aan een getijdengeul waarvan ze voor hun levensonderhoud afhankelijk waren. In Mude en Nieuwpoort kwam het ritme van de zee tot uiting in het gebruik van het getij als tijdseenheid voor de korte termijn en van het haringseizoen, 'teilt' of 'reyze' genoemd, voor de lange termijn. Een confrontatie tussen de geschreven bronnen van beide havensteden toont echter aan dat de keuze van de ingezette tijdsconcepten afhing van de gedocumenteerde activiteit, het perspectief van tijdsberekening (verleden, toekomst) en de consument van de tijdsconcepten. Deze tijdconcepten waren een mix van harde tijdseenheden die universeel in Noord-Europa worden gebruikt - zoals jaar, maand en dag - en van zachte eenheden die sterk verbonden waren met de culturele en landschappelijke context van de havens. Historici zijn geneigd het gebruik van harde eenheden te zien als een indicator van voortschrijdende beschaving, moderniteit en verstedelijking, en het gebruik van zachte eenheden als een teken van achterlijkheid, isolement en landelijkheid. Wat de middeleeuwse Vlaamse kust betreft, moet dit in vraag worden gesteld. De gemeenschappen in het Vlaamse maritieme landschap waren knooppunten van connectiviteit tussen vissers en zeelieden van binnen en buiten het graafschap Vlaanderen. Zowel lokale bewoners als buitenlanders begrepen heel goed wat er werd bedoeld met zachte tijdseenheden als 'getijde' of 'teilt', wat ze tot universele concepten maakte.

Disciplines: History
Wolves and warfare in the history of the Low Countries, 1000-1800
The connection between warfare and an increased wolf presence or even wolf attacks is a recurrent theme in European narrative sources. Many historical studies have also commented on the widespread belief in this connection and suggested that armed conflicts instigated a breakdown of the standard wolf-human relationship. In peacetime, wolves generally avoided humans and remained outside human communities. This article argues that the close link between wolves and warfare in the history of the Low Countries is far more the result of a complex interplay between human perceptions of nature and the ecological impact of combat. Wolves could only profit from human conflict in very specific circumstances, yet these exceptions became part of a widespread narrative since the High Middle Ages, because they confirmed peoples’ association of wolves with wilderness. This narrative also explains why wolf hunting exhibited strong similarities to fighting human enemies.

Het verband tussen oorlog en een toenemende aanwezigheid van wolven, of zelfs aanvallen van wolven, is een terugkerend thema in Europese literaire bronnen. Het is niet verwonderlijk dat ook veel geschiedwetenschappelijke studies wijzen op deze connectie en opperen dat gewapende conflicten de gebruikelijke relatie tussen wolf en mens verstoorden. In vredestijd vermeden wolven mensen over het algemeen en bleven ze ver van menselijke bewoning. Dit artikel beargumenteert echter dat de nauwe associatie tussen wolven en oorlogsvoering in de geschiedenis van de Lage Landen veeleer het resultaat is van een complexe wisselwerking tussen menselijke percepties van natuur en de ecologische impact van oorlog. Wolven konden slechts in bijzondere omstandigheden van oorlogsvoering profiteren, maar deze uitzonderingen werden niettemin onderdeel van een wijdverspreid literair topos vanaf de Hoge Middeleeuwen omdat ze de menselijke associatie van wolven met wildernis bevestigden. Dit topos verklaart ook waarom wolvenjacht grote gelijkenissen vertoonde met de strijd tegen menselijke vijanden.

Disciplines: History