Haiti

Haiti, Republika Haiti (fr. Haïti, République d’Haïti; hait. Ayiti, Repiblik Ayiti) – państwo w Ameryce Środkowej, na Karaibach, zajmujące zachodnią część wyspy Haiti, w archipelagu Wielkich Antyli, którą dzieli z Dominikaną. Na zachodzie i południu otoczone jest przez Morze Karaibskie, a na północy przez Ocean Atlantycki. Powierzchnia kraju wynosi 27 750 km², a liczba ludności – 11 198 240 (2021). Stolicą i największym miastem jest Port-au-Prince.
Haiti to republika z systemem półprezydenckim. Językami urzędowymi są francuski i kreolski haitański. Dawna kolonia francuska, Haiti uzyskało niepodległość w 1804 roku, jako drugie (po Stanach Zjednoczonych) do dziś istniejące państwo w Ameryce. Lata 1957–1986 były okresem dyktatury François „Papa Doc” Duvaliera, a następnie jego syna Jean-Claude'a „Baby Doc” Duvaliera.
Haiti jest najuboższym krajem półkuli zachodniej. Do głównych czynników utrudniających rozwój należą wysoki poziom korupcji, niestabilna sytuacja polityczna oraz podatność na klęski żywiołowe, w tym huragany oraz katastrofalne trzęsienia ziemi, jak to z 2010 roku.

context: 1 stycznia 1804 roku proklamowano niepodległość Saint-Dominque jako Haiti. Dessalines ogłosił się cesarzem i bezskutecznie próbował zająć wschodnią część Hispanioli. Wewnątrz Haiti doszło do konfliktu pomiędzy Murzynami a Mulatami. W trakcie buntu mulackich właścicieli ziemskich w 1806 roku cesarz został zamordowany. Po śmierci Dessalinesa na północy powstało Państwo Haiti (od 1811 Królestwo Haiti) rządzone przez Henriego Christophera (król Henryk I) i wojskowo-ziemiańskie elity Murzynów. Na południu i zachodzie z kolei funkcjonowała mulacka Republika Haiti (urząd prezydenta sprawowali kolejno Alexandre Pétion i Jean-Pierre Boyer). W 1820 roku, po buncie wojska i arystokracji w Królestwie Haiti połączonym z samobójstwem króla Henryka I, Boyer zjednoczył Haiti. W 1822 roku zajął nadto wschodnią Hispaniolę (obecna Dominikana). Francja uznała niepodległość kraju w zamian za wysokie odszkodowania dla byłych ziemian. Konieczność spłaty odszkodowań skłoniła prezydenta Boyera do przywrócenia wpółniewolniczego systemu wielkoplantacyjnego - spotkało to się z powszechną dezaprobatą społeczną. W całym Haiti wybuchły antyrządowe zamieszki w efekcie których zniesiono reformy prezydenta. Od tego czasu w kraju utrwaliła się drobnotowarowa gospodarka chłopska.
qas: question: Kto został wybrany na cesarza Haiti po odzyskaniu przez nie niepodległości?
plausible_answers: text: Dessalines
generative_answer: Dessalines

question: Jakie grupy społeczne pochłonął spór po wstąpieniu Dessalinesa na urząd władcy?
answers: text: Murzynami a Mulatami
generative_answer: Murzynów i Mulatów

question: Kiedy doszło do zabójstwa Dessalinesa?
answers: text: w 1806
generative_answer: w 1806

question: Jaką nazwę przyjęło Haiti w 1811 roku?
answers: text: Królestwo Haiti
generative_answer: Królestwo Haiti

question: W którym roku Boyer dokonał unifikacji Haiti?
answers: text: W 1820
generative_answer: W 1820

context: W 1844 roku od Haiti politycznie odłączyła się Dominikana. Dwa lata później prezydentem został generał Faustin Soulouque (od 1849 roku cesarz Faustyn I). Oparł on swoje rządy na elitach murzyńskich. Jego zbrojne próby przyłączenia Dominikany doprowadziły do osłabienia państwa. Po obaleniu Soulouque w 1859 roku, przywrócono republikę. Kraj sparaliżowała anarchia i konflikty polityczno-rasowe. Nieciekawa była również sytuacja gospodarcza, kraj pozostawał uzależniony od obcych kapitałów. Chaos utrzymywał się do 1915 roku. W 1915 roku wojska amerykańskie zbrojnie zajęły kraj (pod pretekstem zabezpieczenia spłat haitańskiego zadłużenia). Do 1934 roku kraj pozostawał pod okupacją Stanów Zjednoczonych. Po wycofaniu się amerykańskiej armii władza należała głównie do mulackich elit zarządzających krajem w dyktatorski sposób.
qas: question: Czy po zakończeniu okupacji USA Haiti stało się od razu krajem demokratycznym?
answers: text: Po wycofaniu się amerykańskiej armii władza należała głównie do mulackich elit zarządzających krajem w dyktatorski sposób
generative_answer: nie

question: Kto znalazł się u władzy po zakończeniu okupacji USA?
answers: text: głównie do mulackich elit
generative_answer: głównie mulackie elity

question: Co w czasie rządów Soulouque osłabiło ten kraj?
answers: text: Jego zbrojne próby przyłączenia Dominikany
generative_answer: Jego zbrojne próby przyłączenia Dominikany

question: Czy Soulouque stracił władzę po przegranych wyborach?
answers: text: Po obaleniu Soulouque w 1859 roku, przywrócono republikę
generative_answer: nie

question: Czy powrót do ustroju republikańskiego po okresie rządów Soulouque uspokoił sytuację w kraju?
answers: text: Kraj sparaliżowała anarchia i konflikty polityczno-rasowe
generative_answer: nie