Dolomity

Dolomity (wł. Dolomiti, Alpi Dolomitiche; niem. Dolomiten) – pasmo górskie w północno-wschodniej części Włoch, część Południowych Alp Wapiennych w Alpach Wschodnich. Leży pomiędzy dolinami: Val Rendena na zachodzie, Piawa na wschodzie oraz Pustertal (Val Pusteria) na północy. Najwyższe szczyty Dolomitów to: Punta Penia (3342 m n.p.m.) i Punta Rocca (3309 m n.p.m.) w masywie Marmolady, Antelao (3263 m n.p.m.), Tofany. Kraina geograficzna, do której należą Dolomity to Tyrol Południowy, południowa część masywu leży na terenie prowincji Belluno, zachodnia – prowincji Trentino, północna – prowincji Bolzano-Alto Adige/Bozen-Südtirol. W 2009 roku Dolomity wpisano na listę światowego dziedzictwa UNESCO.

context: Dolomity w dużej części składają się z odkrytych skał – wapieni i dolomitów oraz częściowo – riolitów. W dolinach lasy szpilkowe. Dolomity charakteryzuje się bardzo malowniczą rzeźbą terenu spowodowaną ich erozją. Pod względem geologicznym Dolomity stanowią fragment Południowych Alp Wapiennych. Składają się z płaszczowin wchodzących w skład tzw. Jednostek Austryjskich sfałdowanych po raz pierwszy w fazie austryjskiej orogenezy alpejskiej, na przełomie wczesnej i późnej kredy, ale główna faza fałdowań, tworzenia płaszczowin i wypiętrzenia przypadła na schyłek miocenu (Stupnicka, 1978). Osady jurajskie i kredowe tych jednostek zostały niemal całkowicie zerodowane; istniejące dolomity i wapienie uformowane zostały w triasie. Osady triasowe leżą na formacjach permskich, pod którymi znajduje się gruba warstwa kwaśnych skał wylewnych (głównie riolity), leżących bezpośrednio na silnie zmetamorfizowanym starszym podłożu. W niektórych miejscach riolity ukazują się bezpośrednio na powierzchni.
qas: question: Na jakich formacjach są położone osady triasowe?
answers: text: permskich
generative_answer: permskich

question: Czy możliwe jest zobaczenie riolitów na powierzchni?
answers: text: W niektórych miejscach riolity ukazują się bezpośrednio na powierzchni
generative_answer: tak

question: Czym odznaczają się Dolomity?
answers: text: bardzo malowniczą rzeźbą terenu
generative_answer: bardzo malowniczą rzeźbą terenu

question: Z jakich formacji, pod względem geologicznym, składają się Dolomity?
answers: text: płaszczowin wchodzących w skład tzw. Jednostek Austryjskich
generative_answer: płaszczowin wchodzących w skład tzw. Jednostek Austryjskich

question: Jaki proces wykształcił się w oligocencie W Dolomitach? 
plausible_answers: text: tworzenia płaszczowin
generative_answer: tworzenie płaszczowin

context: Dolomity nie stanowią wyraźnego łańcucha górskiego. Składają się z grup skalnych oddzielonych głębokimi dolinami i wysokimi, lecz na ogół łatwo dostępnymi przełęczami. Najważniejsze grupy: Pale di San Martino, Marmarole, Puez, Fanes, Sassolungo (niem. Langkofel), Marmolada, Sella, Puez/Ciër, Catinaccio (niem. Rosengarten), Civetta, Pelmo, Tofany, Cristallo, Antelao, Sorapiss, Dolomiti di Sesto (niem. Sextner Dolomiten), Sciliar/Schlern, Dolomiti di Braies/Pragser Dolomiten. Najważniejsze grupy o podobnej budowie geologicznej, lecz geograficznie należące do innych grup górskich to Dolomiti di Brenta, Piccole Dolomiti i Dolomity Lienzkie.
qas: question: Z jakich formacji składają się dolomity?
answers: text: grup skalnych oddzielonych głębokimi dolinami i wysokimi, lecz na ogół łatwo dostępnymi przełęczami
generative_answer: grup skalnych oddzielonych głębokimi dolinami i wysokimi, lecz na ogół łatwo dostępnymi przełęczami

question: Jakie są najważniejsze grupu skalne składajace się na dolomity?
answers: text: Pale di San Martino, Marmarole, Puez, Fanes, Sassolungo (niem. Langkofel), Marmolada, Sella, Puez/Ciër, Catinaccio (niem. Rosengarten), Civetta, Pelmo, Tofany, Cristallo, Antelao, Sorapiss, Dolomiti di Sesto (niem. Sextner Dolomiten), Sciliar/Schlern, Dolomiti di Braies/Pragser Dolomiten
generative_answer: Pale di San Martino, Marmarole, Puez, Fanes, Sassolungo (niem. Langkofel), Marmolada, Sella, Puez/Ciër, Catinaccio (niem. Rosengarten), Civetta, Pelmo, Tofany, Cristallo, Antelao, Sorapiss, Dolomiti di Sesto (niem. Sextner Dolomiten), Sciliar/Schlern, Dolomiti di Braies/Pragser Dolomiten

question: Jakie są najważniejsze grupy skalne o budowie przeciwnej do dolomitów?
plausible_answers: text: Dolomiti di Brenta, Piccole Dolomiti i Dolomity Lienzkie
generative_answer: Dolomiti di Brenta, Piccole Dolomiti i Dolomity Lienzkie

question: Czy Dolomiti di Brenta posiadają budowę geologiczną zbliżoną do Pale di San Martino?
answers: text: Najważniejsze grupy o podobnej budowie geologicznej, lecz geograficznie należące do innych grup górskich to Dolomiti di Brenta, Piccole Dolomiti i Dolomity Lienzkie
generative_answer: tak

question: Czy to pasmo tworzy wyraźnie znaznaczony łacuch górski?
answers: text: Dolomity nie stanowią wyraźnego łańcucha górskiego
generative_answer: nie