Dynastia Ming

Dynastia Ming (1368–1644) (chiń. 明朝; pinyin Míng Cháo; Wade-Giles Ming Ch’ao; wym. [mǐŋ tʂʰɑ̌ʊ̯]) – dynastia cesarska Chin, panująca po upadku mongolskiej dynastii Yuan. Była to ostatnia narodowa dynastia chińska.
Założycielem dynastii był Zhu Yuanzhang, jeden z przywódców powstania przeciwko dynastii Yuan. W 1368 ogłosił się cesarzem i przyjął jako nazwę swojej ery panowania Hongwu, a założoną przez siebie dynastię nazwał Ming, czyli Wspaniała. W tym samym roku została zdobyta stolica dynastii Yuan: Dadu (obecnie Pekin). Cesarz Hongwu próbował stworzyć społeczeństwo oparte na samowystarczalnych wspólnotach wiejskich oraz ograniczyć pozycję kupców. W wyniku jego działań zostało odbudowane rolnictwo oraz zbudowana sieć dróg dla celów wojskowych i administracyjnych. Utrzymywano stałą armię liczącą co najmniej milion żołnierzy.
Za panowania cesarza Yongle (1402–1424) został odbudowany Wielki Kanał, a także wybudowano nową stolicę Pekin, a w nim Zakazane Miasto, pałacową rezydencję cesarza i jego rodziny. W latach 1405–1433 nowo wybudowana, olbrzymia flota pod dowództwem admirała Zheng He (1371–1433) odbyła siedem wypraw. W trakcie tych międzynarodowych misji trybutarnych docierała do wybrzeży Azji Południowo-Wschodniej oraz do wybrzeży Oceanu Indyjskiego, aż po Egipt i Mozambik. W 1449 wojska chińskie zostały pokonane przez Mongołów w bitwie pod Tumu. Do niewoli dostał się cesarz Zhu Qizhen. Wydarzenie to traktowane jest jako koniec przewagi militarnej Chin nad koczownikami z północy. Dla przeciwdziałania zagrożeniu z ich strony, po 1474 zaczęto ogromnym kosztem rozbudowywać Wielki Mur Chiński.
Od XVI w. rozwijał się handel z Europejczykami i Japonią. Chiny eksportowały głównie jedwab i porcelanę, a importowały srebro, które zastąpiło jako środek wymiany gospodarczej cesarstwa monety miedziane i banknoty. W XVII w. zmiany klimatyczne i nieumiejętna polityka gospodarcza powodowały klęski głodu i towarzyszące im epidemie. Następował upadek autorytetu władz i wybuchały liczne powstania. W 1644 armia powstańcza zajęła Pekin, a ostatni cesarz dynastii Ming, Chongzhen (1627–1644) popełnił samobójstwo. Przywódca powstania, Li Zicheng, ogłosił się cesarzem nowej dynastii Shun. Po miesiącu Pekin został zajęty przez wojska mandżurskie, co oznaczało początek panowania w Chinach mandżurskiej dynastii Qing. Mingowie utrzymali się na południu Chin do 1662.
Panowanie dynastii Ming było okresem rozkwitu sztuki, zarówno malarstwa, poezji, muzyki, literatury, jak i przedstawień scenicznych. Wzorowanie się na osiągnięciach poprzednich epok powodowało, że nie czyniono wysiłków wykroczenia poza to co już istniało. Szczególnie było to widoczne w malarstwie i poezji. Rozwój społeczeństwa konsumpcyjnego w tym okresie wpływał również na kulturę i sztukę. Zaczęła się rozwijać literatura w języku potocznym. Postęp naukowy i technologiczny za panowania dynastii Ming był nieznaczny, szczególnie w porównaniu do tempa rozwoju w krajach cywilizacji zachodniej. Najważniejsze osiągnięcia z drugiej połowy panowania dynastii Ming były zainspirowane kontaktami z Europą. Liczba mieszkańców cesarstwa wzrosła w tym okresie z około 60 milionów do prawie 200 milionów.

context: Poza Chinami generalnie uznaje się, że Tybet był niezależny w czasie panowania w Chinach dynastii Ming, podczas gdy historycy w Chinach reprezentują odmienny punkt widzenia. Historia dynastii Ming (Mingshi) – oficjalna historia Chin okresu panowania dynastii Ming, sporządzona w 1739, w czasie panowania dynastii Qing  – stwierdza, że w czasach dynastii Ming utworzono objazdową komanderię nadzorującą tybetańską administrację, jednocześnie odnawiając tytuły urzędnikom poprzedniej dynastii Yuan z Tybetu i nadając nowe tytuły książęce przywódcom szkół buddyjskich. Turrell V. Wylie stwierdza jednak, że cenzura w Mingshi, działająca na rzecz wzmocnienia za wszelką cenę prestiżu i reputacji cesarzy z dynastii Ming, uprościła złożony obraz chińsko-tybetańskich relacji w tym okresie.
qas: question: Czy w czasie panowania dynastii Ming Chiny były niezależne od Tybetu?
plausible_answers: text: Poza Chinami generalnie uznaje się, że Tybet był niezależny w czasie panowania w Chinach dynastii Ming
generative_answer: tak

question: W którym roku spisano historię Chin w czasie panowania dynastii Ming?
answers: text: 1739
generative_answer: 1739

question: W czasie panowania jakiej dynastii spisano historię poprzednich dynastii rządzących Chinami? 
plausible_answers: text: Qing
generative_answer: Qing

question: Jaki organ uprościł historię Chin, aby uwznioślić dynastię Ming?
answers: text: cenzura w Mingshi
generative_answer: cenzura w Mingshi

question: Z jakim krajem Chiny miały złożoną historię relacji? 
plausible_answers: text: Tybet
generative_answer: Tybet

context: W Chinach cesarze z dynastii Ming nazywani są najczęściej ich imieniem świątynnym, które zostały podane jako drugie od góry (cesarz Jianwen nie otrzymał imienia świątynnego, zamiast tego zostało podane jego imię pośmiertne: Huidi (惠帝)). Zhu Biao i Zhu Youyuan nigdy nie panowali, zostali pośmiertnie podniesieni do rangi cesarzy przez ich synów oraz zostały im nadane imiona świątynne, które są podane jako drugie od góry. Członkowie rodziny cesarskiej, którzy zostali cesarzami, zostali oznaczeni tekstem pogrubionym oraz zostały podane ich lata panowania (jako trzecie od góry). Nazwy oznaczone tekstem pogrubionym są przyjętymi przez nich nazwami er panowania, pod którymi są określani najczęściej w literaturze europejskiej. Wstępując na tron cesarz nadawał swoim rządom nazwę (np. Hongwu), która nie zmieniała się w okresie jego panowania, dlatego odnosi się ona do okresu jego panowania, a nie do osoby (cesarz Zhu Qizhen panujący w latach 1435-49 i 1457-64, miał dla każdego z tych okresów inną nazwę ery panowania i dlatego w literaturze jest nazywany swoim nazwiskiem rodowym (Zhu) i imieniem osobistym (Qizhen). Po upadku dynastii Ming w 1644 i samobójstwie cesarza Chongzhena, szereg członków rodziny cesarskiej z południa Chin zgłaszało pretensje do korony cesarskiej, ich rządy określane są pod nazwą Południowa dynastia Ming. Dla tych pretendentów podano nazwy ich er panowania wraz z horyzontem czasowym ich rzekomego panowania jako cesarzy Chin podanym w nawiasach. Ostatni z nich Yongli został stracony w 1662. W 1662 Zheng Chenggong (Koksinga) zdobył, znajdujący się wówczas pod kontrolą holenderską, Tajwan i założył na wyspie Królestwo Dongning lojalne wobec dynastii Ming. Królestwo przetrwało do 1683, kiedy zostało podbite przez wojska dynastii Qing.
qas: question: Czy Zhu Youyuan pełnił za swojego życia urząd cesarza Chin?
answers: text: Zhu Biao i Zhu Youyuan nigdy nie panowali, zostali pośmiertnie podniesieni do rangi cesarzy przez ich synów
generative_answer: nie

question: Jacy chińscy władcy przywoływani są zwykle za pomocą ich imion świątynnych?
answers: text: cesarze z dynastii Ming
generative_answer: cesarze z dynastii Ming

question: Jak brzmiało imię świątynne chińskiego cesarza Jianwena?
plausible_answers: text: Huidi (惠帝))
generative_answer: Huidi (惠帝))

question: Dlaczego nazwa rządów danego cesarza z dynastii Ming jest związana z latami jego panowania, a nie nim samym?
answers: text: Wstępując na tron cesarz nadawał swoim rządom nazwę (np. Hongwu), która nie zmieniała się w okresie jego panowania
generative_answer: Wstępując na tron cesarz nadawał swoim rządom nazwę (np. Hongwu), która nie zmieniała się w okresie jego panowania

question: Jaki koniec spotkał Królestwo Dongning?
answers: text: zostało podbite przez wojska dynastii Qing
generative_answer: zostało podbite przez wojska dynastii Qing