Adaks pustynny

Adaks pustynny, dawniej także: adaks, addaks (Addax nasomaculatus) – gatunek ssaka parzystokopytnego z rodziny wołowatych, zaliczany do antylop. Jedyny przedstawiciel rodzaju Addax. Pierwotnie występował na całej Saharze: od Mauretanii, Maroka i Algierii aż do Sudanu. Obecnie adaks pustynny należy do najrzadziej spotykanych gatunków antylop. Spadek liczebności tych zwierząt jest rezultatem polowań dla cenionego mięsa i skóry. Z powodu braku wystarczającej ochrony zwierzętom tym grozi całkowite wytępienie.
Adaks pustynny jest uznawany za gatunek regionalnie wymarły w Algierii, Egipcie, Libii i Maroku, a prawdopodobnie także w Sudanie. Według „Mammal Species of the World”, zarówno w Algierii jak i w Sudanie można jednak sporadycznie napotkać pojawiające się tam wędrujące adaksy pustynne. Rozbieżności w danych mogą wynikać z faktu że adaksy pustynne wiodą koczowniczy tryb życia, więc nie zamieszkują danego terenu na stałe. Zwierzęta tego gatunku są regularnie odnotowywane w Nigerii, Mauretanii, w Czadzie i w północnej części Mali. Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody zaliczyła adaksy pustynne do gatunków krytycznie zagrożonych wymarciem i umieściła je w kategorii CR (critically endangered). W Tunezji i Maroku jest prowadzony program reintrodukcji tych zwierząt.

context: Znaczący spadek populacji adaksa pustynnego rozpoczął się w połowie XIX wieku. Później zwierzęta te zamieszkiwały tereny od Algierii po Sudan, jednak głównie ze względu na intensywne kłusownictwo ich zasięg stał się bardziej ograniczony, a same adaksy pustynne były coraz rzadziej spotykane. Adaksy pustynne są łatwym obiektem podczas polowań, bowiem poruszają się powoli, kłusownicy dysponują bronią palną, a w porze suchej zwierzęta żerują w okolicy zamieszkałej przez nomadów. Myśliwi wysoko cenią ich mięso i skóry. Na zmniejszanie się liczebności populacji wpływ mają także długotrwałe susze na pustyniach oraz degradacja środowiska naturalnego zwierząt poprzez urbanizację i rozwój rolnictwa. Jeszcze na przełomie lat 60. i 70. XX wieku populacje adaksów pustynnych w Mali, Nigrze, Czadzie i Mauretanii były stosunkowo obfite, lecz przeprowadzone w 2004 lotnicze i naziemne inwentaryzacje liczebności gatunku wykazały, że obszar między Rezerwatem Massif de Termit, a pustynią Tin Toumma w Nigrze zamieszkiwało wówczas jedynie 100-200 osobników. Badania przeprowadzone jesienią tego samego roku przez stowarzyszenie „SOS Faune du Niger” potwierdziły te wyniki i wykazały, że na terenie liczącego około 10.000 km² głównego siedliska zlokalizowanego na terenie rezerwatu Massif de Termit, naliczono jedynie 128 adaksów pustynnych. Szacuje się, że na wolności żyje obecnie (stan na 2008) mniej niż 300 osobników, większość zwierząt występuje pomiędzy rezerwatem Massif de Termit w Nigrze, kotliną Bodele w zachodnim Czadzie, a kotliną Aukar w Mauretanii.
qas: question: Kiedy liczebność jego populacji zaczęła się znacznie zmniejszać?
answers: text: w połowie XIX wieku
generative_answer: w połowie XIX wieku

question: Dlaczego osobniki tego gatunku są łatwym łupem dla kłusowników?
answers: text: bowiem poruszają się powoli, kłusownicy dysponują bronią palną, a w porze suchej zwierzęta żerują w okolicy zamieszkałej przez nomadów
generative_answer: bowiem poruszają się powoli, a w porze suchej żerują w okolicy zamieszkałej przez nomadów

question: Ze względu na jakie dobra jest szczególnie interesującym obiektem dla myśliwych?
answers: text: mięso i skóry
generative_answer: mięso i skórę

question: Czy do depopulacji tego gatunku przyczyniają się również czynniki naturalne?
answers: text: Na zmniejszanie się liczebności populacji wpływ mają także długotrwałe susze na pustyniach
generative_answer: tak

question: Jakie tereny w 2008 roku zamieszkiwało najwięcej osobników tego gatunku?
answers: text: pomiędzy rezerwatem Massif de Termit w Nigrze, kotliną Bodele w zachodnim Czadzie, a kotliną Aukar w Mauretanii
generative_answer: pomiędzy rezerwatem Massif de Termit w Nigrze, kotliną Bodele w zachodnim Czadzie, a kotliną Aukar w Mauretanii

context: W czasach starożytnych, adaks pustynny występował od Afryki Północnej przez Półwysep Arabski i Lewant. Rysunki w grobowcach, datowanych na 2500 p.n.e. ukazują przynajmniej częściowe udomowienie adaksów pustynnych przez starożytnych Egipcjan. Rysunki te ukazują adaksy i inne antylopy przywiązane linami do pali. Liczbę złapanych w ten sposób zwierząt uznano za wskaźnik wysokiej pozycji społecznej i ekonomicznej w społeczeństwie w tamtych czasach. Nadmierne kłusownictwo doprowadziło jednak do wyginięcia tego gatunku w Egipcie w latach 60. XX w..
qas: question: Na jakich terenach można było spotkać adaksa pustynnego w starożytności?
answers: text: od Afryki Północnej przez Półwysep Arabski i Lewant
generative_answer: od Afryki Północnej przez Półwysep Arabski i Lewant

question: Jakie źródła mówią o częściowym udomowieniu adaksa pustynnego w starożytności?
answers: text: Rysunki w grobowcach
generative_answer: Rysunki w grobowcach

question: Kto całkowicie udomowił adaksa pustynnego w starożytności?
plausible_answers: text: starożytnych Egipcjan
generative_answer: starożytnych Egipcjan

question: Czego wyznacznikiem społecznym było posiadanie dużej liczby adaksów pustynnych w starożytności?
answers: text: wysokiej pozycji społecznej i ekonomicznej
generative_answer: wysokiej pozycji społecznej i ekonomicznej

question: Kiedy adaks pustynny wyginął w Egipcie?
answers: text: latach 60. XX w
generative_answer: latach 60. XX w