Iliada

Iliada (gr. Ἰλιάς Iliás) – obok Odysei drugi z eposów, których autorstwo tradycja przypisuje Homerowi. Oba utwory datuje się na VIII lub VII wiek p.n.e. – stanowią więc one najstarsze zabytki literatury greckiej i europejskiej w ogóle. Oba poematy są eposami heroicznymi. Powstały prawdopodobnie w Jonii na wybrzeżu Azji Mniejszej – świadczy o tym przede wszystkim ich język, który można scharakteryzować jako archaiczny dialekt joński z elementami dialektu eolskiego. Metrum stanowi heksametr daktyliczny. Tematem utworu jest gniew Achillesa i związane z nim epizody wojny trojańskiej. Tytuł utworu pochodzi od wyrażenia he Ilias poiesis – pieśń o Ilionie (Troi).

context: Od XVIII wieku samo istnienie Homera podawano w wątpliwość. Sami starożytni początkowo przypisywali mu autorstwo bardzo wielu innych niż Iliada i Odyseja eposów (tzw. eposów cyklicznych, np. Tebaidy), poematów heroikomicznych (Batrachomyomachia, Margites) i Hymnów homeryckich. O wspólnym autorze Iliady i Odysei świadczy przede wszystkim jednolicie wysoki poziom artystyczny utworów (zwłaszcza w porównaniu z zachowanymi tylko we fragmentach, ale powszechnie uważanymi za dalekie od doskonałości Odysei i Iliady eposami cyklicznymi), jednolitość językowa i wersyfikacyjna obu dzieł, jednolitość przedstawionej kultury. Różnice treściowe między epopejami świadczące o różności autorów dotyczą przede wszystkim ujęcia znaczenia snów i wróżbiarstwa oraz stosunku do bogów, zwłaszcza Zeusa i Przeznaczenia. Bardzo odmienny jest też nastrój poematów: nie można jednak uważać tego za argument przeciw jedności autorstwa Iliady i Odysei, różnice te spowodowane są bowiem przede wszystkim odmiennością ich tematyki. W starożytności istniał pogląd, że różnica nastroju poematów pochodzi stąd, że Iliadę Homer stworzył w młodości, Odyseję na starość.
qas: question: Jakie są jedyne dowody potwierdzające tezę, iż Iliadę i Odyseję napisał jeden autor?
plausible_answers: text: jednolicie wysoki poziom artystyczny utworów (zwłaszcza w porównaniu z zachowanymi tylko we fragmentach, ale powszechnie uważanymi za dalekie od doskonałości Odysei i Iliady eposami cyklicznymi), jednolitość językowa i wersyfikacyjna obu dzieł, jednolitość przedstawionej kultury
generative_answer: jednolicie wysoki poziom artystyczny utworów, jednolitość językowa i wersyfikacyjna obu dzieł, jednolitość przedstawionej kultury

question: Co wskazuje na to, że Iliadę i Odyseję napisało dwóch różnych autorów?
answers: text: ujęcia znaczenia snów i wróżbiarstwa oraz stosunku do bogów, zwłaszcza Zeusa i Przeznaczenia
generative_answer: ujęcia znaczenia snów i wróżbiarstwa oraz stosunku do bogów, zwłaszcza Zeusa i Przeznaczenia

question: Co stanowi główny powód różnorodności nastrojów w tekstach?
answers: text: odmiennością ich tematyki
generative_answer: odmienność ich tematyki

question: Co było powodem różnorodności nastrojów w tekstach zgodnie z wierzeniami starożytnych?
answers: text: Iliadę Homer stworzył w młodości, Odyseję na starość
generative_answer: Iliadę Homer stworzył w młodości, Odyseję na starość

question: W którym wieku urodził się Homer?
plausible_answers: text: XVIII
generative_answer: w XVIII

context: Bliższe kontakty miast włoskich z Bizancjum spowodowały wzrost zainteresowania Homerem. Proces ten rozpoczął się w połowie XIV wieku. Słabo znający grekę Petrarka pisał do osoby, która ofiarowała mu ok. 1354 roku manuskrypt Homera: „Twój Homer jest dla mnie niemy, ja dla niego głuchy. Cieszę się samym patrzeniem, często go obejmuję i wzdycham: wielki mężu, jakże chciwie bym cię słuchał!”. Ostatecznie Petrarka poznał treść Iliady i Odysei z prozatorskiego przekładu na łacinę, sporządzonego dla Boccaccia. W większej liczbie greckie rękopisy zaczęły napływać do Włoch od połowy XV wieku, stając się obiektem wielkiego zainteresowania uczonych. Zaczęto domagać się też przekładów eposów na łacinę. Jedną z pierwszych bardziej udanych, choć niekompletnych prób był przekład prozą 16 ksiąg Iliady autorstwa Lorenza Valli (1442-1444), uzupełniony przez Francesca Aretina w roku 1460 (Aretino przetłumaczył też całą Odyseję) oraz heksametryczny ksiąg II-V pióra Angela Poliziana (ok. 1472). Łacina była językiem warstw wykształconych całej zachodniej Europy, mogli więc czytelnicy zapoznać się z treścią autentycznych poematów Homera. Pierwsze drukowane wydanie eposów w oryginale nastąpiło w roku 1488 we Florencji.
qas: question: Co doprowadziło do wzmożonego zainteresowania jego twórczością?
answers: text: Bliższe kontakty miast włoskich z Bizancjum
generative_answer: Bliższe kontakty miast włoskich z Bizancjum

question: Kiedy zainteresowanie Homerem wzrosło?
answers: text: w połowie XIV wieku
generative_answer: w połowie XIV wieku

question: Jak swoją relację z twórczością tego pisarza opisywał Petrarka?
answers: text: „Twój Homer jest dla mnie niemy, ja dla niego głuchy. Cieszę się samym patrzeniem, często go obejmuję i wzdycham: wielki mężu, jakże chciwie bym cię słuchał!”
generative_answer: „Twój Homer jest dla mnie niemy, ja dla niego głuchy. Cieszę się samym patrzeniem, często go obejmuję i wzdycham: wielki mężu, jakże chciwie bym cię słuchał!”

question: W jakiej formie Petrarka miał szansę zapoznać się z twórczością Homera?
answers: text: z prozatorskiego przekładu na łacinę, sporządzonego dla Boccaccia
generative_answer: z prozatorskiego przekładu na łacinę, sporządzonego dla Boccaccia

question: W jakim mieście Angelo Polizian wydał pierwszą drukowaną wersję eposów Homera?
plausible_answers: text: Florencji
generative_answer: Florencji