Panama

Panama, Republika Panamy (hiszp. Panamá, República de Panamá) – państwo w Ameryce Centralnej, położone na Przesmyku Panamskim, łączącym Amerykę Północną i Południową, pomiędzy Morzem Karaibskim na północy a Oceanem Spokojnym na południu. Graniczy z Kostaryką na zachodzie i Kolumbią na wschodzie. Powierzchnia kraju wynosi 75 420 km², a liczba ludności – 3 928 646 (2021). Stolicą i największym miastem jest miasto Panama.
Panama jest republiką z systemem prezydenckim. Językiem urzędowym jest hiszpański. Panama uzyskała niepodległość w 1903 roku od Kolumbii, z którą związana była od 1821 roku, wcześniej – kolonia hiszpańska.
Kanał Panamski, zbudowany w latach 1904–1914, jest jedną z najważniejszych dróg morskich świata. Jego budowa znacznie skróciła czas żeglugi między wschodnim wybrzeżem Ameryki i Europą a zachodnim wybrzeżem Ameryki i Azją Wschodnią, która wcześniej musiała się odbywać wokół Ameryki Południowej. Do 1979 roku kontrolę nad kanałem oraz otaczającą go Strefą Kanału Panamskiego sprawowały Stany Zjednoczone, następnie do 1999 roku znajdował się on pod wspólną administracją amerykańsko-panamską, a obecnie pod wyłączną jurysdykcją Panamy.
Gospodarka Panamy w ponad 3/4 opiera się na sektorze usług i należy do najszybciej rozwijających się w Ameryce Łacińskiej. Pomimo znacznych nakładów na programy socjalne kraj cechuje się wysokim poziomem nierówności społecznych, a niemal 1/4 społeczeństwa żyje w ubóstwie.

context: Panama jest drugim co do wielkości, międzynarodowym centrum bankowym na świecie (obok Szwajcarii, co zresztą może się zmienić na korzyść Panamy, z powodu ograniczenia tajemnicy bankowej w Szwajcarii od 2008 roku). Giełda papierów wartościowych w Panamie jest najbardziej rozwiniętą giełdą w Centralnej i Południowej Ameryce. Panama utrzymuje chronioną absolutną tajemnicę bankową, wymaga bezwzględnego zachowania tajemnicy handlowej i korporacyjnej, co jest zagwarantowane w konstytucji Republiki Panamy. Panama nie podpisała żadnych traktatów o wzajemnej pomocy prawnej (MLAT), o udostępnieniu informacji bankowej z jakimkolwiek innym państwem i nie uznaje orzeczeń sądowych sądów z innych krajów (jedyny wyjątek stanowi przemyt narkotyków i transakcje pieniężne powiązane z nimi). Z tych powodów Republika Panamy jest zaliczana przez OECD do rajów podatkowych.
International business company (Międzynarodowe przedsiębiorstwo biznesowe) jest utożsamieniem różnego typu spółek offshore, które nie płacą żadnych podatków i nie posiadają obowiązku składania sprawozdań do władz Republiki Panamy. Akcje „na Okaziciela” spółek akcyjnych zarejestrowanych w Panamie pozwalają akcjonariuszom utrzymać 100% anonimowości i prywatności. Panamska Fundacja Interesu Prywatnego uwzględnia niejawne Dokumenty Protektora Prywatnego i Listę Życzeń Protektora Prywatnego, umożliwiając tą drogą Protektorowi Prywatnemu oraz beneficjantem Fundacji Interesu Prywatnego pozostać w 100% anonimowymi. Agencja ratingowa Moody’s klasyfikuje Panamę na Ba1 a Standard & Poor’s wycenia Panamę na BB+.
qas: question: Dlaczego Panama może wyprzedzić Szwajcarię w sferze wielkości centrum bankowego?
answers: text: z powodu ograniczenia tajemnicy bankowej w Szwajcarii od 2008 roku
generative_answer: z powodu ograniczenia tajemnicy bankowej w Szwajcarii od 2008 roku

question: Jaka panamska giełda jest najbardziej rozwinięta w Ameryce?
plausible_answers: text: papierów wartościowych
generative_answer: papierów wartościowych

question: Czym są MLAT?
answers: text: traktatów o wzajemnej pomocy prawnej
generative_answer: traktaty o wzajemnej pomocy prawnej

question: Jaką ocenę przyznaje Panamie agencja Standard & Poor's?
answers: text: BB+
generative_answer: BB+

question: Do jakiego typu przedsiębiorstw zalicza się international business company?
answers: text: offshore
generative_answer: offshore

context: W 1968 r. doszło do zamach stanu nazwanego przez wojsko mianem rewolucji. Do 1969 roku władzę w państwie sprawowała junta wojskowa. Od początku 1969 faktyczną władzę w Panamie sprawował gen. Omar Torrijos Herrera (1972–1978 premier z nadzwyczajnymi pełnomocnictwami). Dzięki szybkiemu rozwojowi usług w dziedzinie handlu, bankowości i transportu morskiego (tzw. tania bandera) utrzymywał się wzrost gospodarczy i ekspansja zagranicznego kapitału inwestycyjnego, głównie z USA. W 1972 roku Torrijos wprowadził nową konstytucję która wzmocniła uprawnienia władz lokalnych, generał doprowadził do rozwoju związków zawodowych, rozszerzył sferę socjalną, przeprowadził reformę rolną oraz nacjonalizację części przemysłu. W 1973 doszło do ponownego zaostrzenia konfliktu z USA–Panama. Panama wystąpiła z żądaniem suwerenności w strefie kanału i wycofania z jej terenu wojsk amerykańskich. Kilkuletnie rokowania z USA w sprawie kanału, prowadzone przy poparciu państw latynoamerykańskich dla Panamy, zostały zakończone w 1977 układem, który spełnił roszczenia Panamy i ustalił warunki przekazania jej strefy kanału. W 1978 ponownie wprowadzono rządy cywilne faktyczne rządy sprawował jednak gen. Torrijos. W 1979 roku przy wsparciu generała utworzono centrolewicową Demokratyczną Partię Rewolucyjną która do początku lat 80. sprawowała władzę.
qas: question: Do którego roku władzę sprawowało wojsko w Panamie?
answers: text: 1978
generative_answer: 1978

question: Jaki urząd sprawował Omar Torrijos Herrera w latach 1972-1978?
answers: text: premier z nadzwyczajnymi pełnomocnictwami
generative_answer: premier z nadzwyczajnymi pełnomocnictwami

question: Z kim Omar Torrijos Herrera utrzymywał kontakty handlowe?
answers: text: głównie z USA
generative_answer: głównie z USA

question: W którym roku doszło do nacjonalizacji przemysłu w Panamie?
answers: text: W 1972
generative_answer: W 1972

question: Kto poparł Panamę w konflikcie z USA?
answers: text: państw latynoamerykańskich
generative_answer: Państwa latynoamerykańskie