Bielik

Bielik, orzeł bielik, birkut (Haliaeetus albicilla) – gatunek dużego ptaka drapieżnego z rodziny jastrzębiowatych. Występuje w centralnej i północnej Palearktyce, od Islandii po Japonię; najbardziej na zachód wysunięta populacja zasiedla Grenlandię. Zamieszkuje głównie obszary przylegające do zbiorników wodnych, wzdłuż wybrzeży morskich, w pobliżu rzek. Gatunek osiadły, częściowo wędrowny. Generalista pokarmowy, odżywia się głównie rybami, ptactwem wodnym, okazjonalnie także padliną. Gniazduje na wierzchołkach dużych drzew, na konarach przy pniu, również na półkach urwisk skalnych. Pary są monogamiczne, zajmują terytoria o różnej wielkości, zależnie od dostępności pokarmu, i wyprowadzają jeden lęg w sezonie. Młodymi opiekują się obydwoje rodzice. W związku z antropopresją i zanieczyszczeniem środowiska liczebność gatunku zmniejszyła się znacząco do lat 70. XX wieku. Dzięki zabiegom ochronnym liczebność niektórych populacji wzrosła i ustabilizowała się. Ze względu na duży zasięg i korzystne trendy zmian liczebności populacji w klasyfikacji IUCN bielik ma status gatunku najmniejszej troski.

context: W skład diety bielików wchodzi wiele gatunków zwierząt, co jest pochodną szerokiego zasięgu geograficznego tego gatunku. Jednym z najważniejszych źródeł pokarmu bielików są ryby – np. w populacji grenlandzkiej stanowią one większość (93%) konsumowanego pokarmu, podobnie na Mazurach (74%) i w północnych Niemczech (77%). Ogółem w diecie bielików odnotowano około 70 gatunków ryb słono- i słodkowodnych. Spośród nich tymi, które stwierdzano najczęściej, są: dorsze, zębacze smugowe, tasze, łososie, golce, szczupaki, leszcze, płocie, wzdręgi, karpie, karasie, miętusy i sieje. Bieliki wybierają osobniki pływające przy powierzchni wody (zwykle nie głębiej niż do 1 m) słabsze, chore, świeże lub śnięte. Z badań nad bielikami żerującymi nad jeziorami w północnych Niemczech wynika, że skład gatunkowy ryb złowionych przez bieliki różni się od obsady gatunkowej ryb w jeziorach: bieliki unikają polowania na okonie, także węgorze i płocie są reprezentowane w diecie bielika rzadziej, niż by to wynikało z częstości ich występowania w środowisku. Bieliki chwytają ryby o różnej wielkości: od 0,1 kg do 6–8 kg. W literaturze są informacje o atakach na znacznie większe ryby, o masie nawet ok. 15 kg – niekiedy osobniki, które zaatakowały tak dużą rybę, nie były w stanie unieść jej w powietrze i musiały holować ją w wodzie do brzegu. Atak na zbyt dużą rybę może skończyć się śmiercią ptaka wskutek utopienia – odnotowano złapanie dużego halibuta, w którego grzbiecie tkwiła wbita szponami noga bielika. Bieliki preferują chwytanie ryb o średniej wielkości ciała: o długości od 30 do 50 cm, i masie od ok. 0,5 kg do 3 kg (średnio około 0,94 kg).
qas: question: Co stanowi najistotniejszy pokarm orłów?
plausible_answers: text: ryby
generative_answer: ryby

question: Iloma gatunkami ryb słonowodnych żywią się orły?
plausible_answers: text: około 70
generative_answer: około 70

question: Jaką masą zazwyczaj charakteryzują się ryby, które łowią orły?
answers: text: od 0,1 kg do 6–8 kg
generative_answer: od 0,1 kg do 6–8 kg

question: Jaki może być skutek złowienia przez drapieżnika zbyt dużej ryby?
answers: text: śmiercią ptaka
generative_answer: śmierć ptaka

question: Jaki udział diety grenlandzkiego gatunku stanowią ryby?
answers: text: 93%
generative_answer: 93%

context: Zakres wielkości ptaków, na które polują bieliki, jest duży: od ptaków wielkości szpaka aż do tak dużych jak łabędzie krzykliwe. Najczęściej łupem bielików pada ptactwo wodne: głównie kaczki, gęsi, nurzyki, nurniki, perkozy, a także żurawie, kormorany, mewy i rybitwy. Bieliki preferują łowy na nurkujące ptaki wodne, zwłaszcza na edredony i łyski, udział tego ostatniego gatunku w pokarmie bielików stanowić może nawet 33–73%. Kaczki pływające, będące sprawniejszymi lotnikami, są atakowane relatywnie rzadziej. Jedynie w trakcie pierzenia, gdy są nielotne, również one mogą stanowić znaczącą część diety. Spośród nich, ze względu na rozprzestrzenienie, najczęściej łupem bielików padają krzyżówki. Stwierdzono też żerowanie bielików na około 60 gatunkach ptactwa lądowego, m.in.: pardwy, głuszce, cietrzewie, gawrony, wrony, bażanty i gołębie. Znaczenie ptaków lądowych jako źródła pożywienia dla bielika jest jednak niewielkie, lokalnie jedynie krukowate mogą stanowić większy udział w diecie bielików. W 2010 odnotowano, że coraz częściej ofiarą bielików padają też bociany i ich pisklęta.
qas: question: Na jakie wodne ptaki poluje orzeł bielik?
answers: text: głównie kaczki, gęsi, nurzyki, nurniki, perkozy, a także żurawie, kormorany, mewy i rybitwy
generative_answer: głównie kaczki, gęsi, nurzyki, nurniki, perkozy, a także żurawie, kormorany, mewy i rybitwy

question: W jakich okolicznościach orzeł bielik może spróbować zapolować na kaczki pływające?
answers: text: w trakcie pierzenia, gdy są nielotne
generative_answer: w trakcie pierzenia, gdy są nielotne

question: Na jaki gatunek kaczki najczęściej poluje ten orzeł?
answers: text: krzyżówki
generative_answer: krzyżówki

question: Jakie przykładowe gatunki ptaków lądowych padają ofiarą bielika?
answers: text: pardwy, głuszce, cietrzewie, gawrony, wrony, bażanty i gołębie
generative_answer: pardwy, głuszce, cietrzewie, gawrony, wrony, bażanty i gołębie

question: Na jakie ptactwo lądowe najczęściej poluje bielik?
plausible_answers: text: bociany i ich pisklęta
generative_answer: bociany i ich pisklęta