Czeremcha amerykańska

Czeremcha amerykańska, czeremcha późna (Prunus serotina) – gatunek drzewa lub dużego krzewu z rodziny różowatych, pochodzący z Ameryki Północnej. Introdukowany został do Europy na początku XVII wieku, ale rozprzestrzeniać się zaczął na większą skalę na Starym Kontynencie po wprowadzeniu do tutejszych lasów w XIX i XX wieku. Jest uważany za jeden z najbardziej inwazyjnych gatunków w Europie środkowej. W Polsce występuje już niemal na całym obszarze kraju. Jedną z przyczyn jego sukcesu jest z jednej strony intensywne wprowadzanie do lasów przez leśników w XX wieku, z drugiej strony brak patogenów ograniczających jego żywotność i rozmnażanie, tak jak to ma miejsce w obrębie naturalnego zasięgu. Ponieważ powoduje w Europie istotne i negatywne zmiany w ekosystemie leśnym, w wielu krajach jest zwalczany. W obrębie naturalnego zasięgu w Ameryce Północnej jest tymczasem drzewem cenionym w gospodarce leśnej ze względu na wartościowe drewno. Poza tym dostarcza jadalnych owoców, wykorzystywany jest także jako roślina lecznicza i ozdobna.

context: Gatunek został introdukowany do Europy, gdzie był sadzony jako roślina ozdobna w parkach na początku XVII wieku (1623, w Paryżu rósł ok. 1630). W leśnictwie europejskim testowano w XIX wieku jego przydatność do produkcji drewna, ale bez wyraźnych sukcesów. W XX wieku zaczęto jednak promować ten gatunek do nasadzeń na ubogich siedliskach, uznając, że czeremcha pełni funkcje ochronne w podszycie. Już w pierwszych dekadach XX wieku gatunek uległ naturalizacji w Europie Środkowej (w Polsce i Niemczech). Badania genetyczne świadczą o wielokrotnym sprowadzaniu znacznych ilości materiału siewnego z Ameryki Północnej, ale ze stosunkowo niewielkiego obszaru – ze wschodniej części Gór Allegheny. Na początku XXI wieku czeremcha amerykańska była już często spotykana w Polsce, Niemczech, Holandii (tu od 1963 gatunek uznany został za chwast leśny i objęty zwalczaniem) oraz w Danii. Przybysz rozprzestrzenił się także na zachodzie Europy. Na północy rośnie w Wielkiej Brytanii i we wszystkich krajach Półwyspu Skandynawskiego, na południu sięga po Półwysep Iberyjski, północne Włochy, Słowenię, Chorwację, Węgry, Rumunię i Ukrainę. Rzadko stwierdzany jest w Estonii i Rosji. W wielu krajach europejskich obowiązuje zakaz dalszego rozpowszechniania gatunku i ogranicza się jego występowanie. Zaliczany jest do setki najbardziej inwazyjnych gatunków w Europie.
qas: question: Gdzie nasadzano czeremchę w XVII wieku?
answers: text: w parkach
generative_answer: w parkach

question: Dlaczego roślinę sadzono na obszarach ubogich w dwudziestym wieku?
answers: text: uznając, że czeremcha pełni funkcje ochronne w podszycie
generative_answer: gdyż uznawano, że czeremcha pełni funkcje ochronne w podszycie

question: Jakiem procesowi poddała się roślina na początku XX wieku?
answers: text: naturalizacji
generative_answer: naturalizacji

question: Za jaką roślinę niepożądaną uznano czeremchę w Holandii?
answers: text: za chwast leśny
generative_answer: za chwast leśny

question: Gdzie występuje czeremcha w północnej części Europy?
answers: text: w Wielkiej Brytanii i we wszystkich krajach Półwyspu Skandynawskiego
generative_answer: w Wielkiej Brytanii i we wszystkich krajach Półwyspu Skandynawskiego

context: Nasiona mają zdolność kiełkowania wynoszącą 86%–90% i zachowują tę zdolność przez 5 lat. Według różnych badań w pierwszym roku po rozsianiu kiełkuje ich 10–22%, w kolejnym roku kiełkuje najwięcej – 42–50%, a trzeciego roku po rozsianiu wschodzi 4–25% nasion. Siewki rosnące w dobrych warunkach mogą osiągać w pierwszym roku nawet do 1 m wysokości, zazwyczaj jednak w warunkach naturalnych 3–4-letnie siewki mają ok. 15 cm wysokości. Według niektórych źródeł rozwój młodych roślin (do ok. 5 lat) następuje początkowo niezależnie od warunków świetlnych, ale badania przeprowadzone w Belgii świadczą o wysokich wymaganiach świetlnych siewek i tolerancji zacienienia przez okazy kilkuletnie. Przy dużym zwarciu koron drzew starsze okazy z czasem zamierają. Rozwijają się i rosną w górę te rośliny, które mają odpowiedni dostęp do światła. Wzrost w odpowiednich warunkach jest szybki do ok. 50 roku życia, zwłaszcza w pierwszych 20 latach życia przyrosty roczne mogą wynosić nawet do 90 cm. Drzewa 60-letnie mając dobre warunki do rozwoju mogą osiągać 30 m wysokości, przy czym poza naturalnym zasięgiem drzewa z reguły cechują się słabszym i wolniejszym wzrostem. Kwitnąć zaczynają zwykle okazy ok. 5-letnie (według niektórych źródeł 7-letnie lub 4-letnie), jednak zależne jest to od warunków świetlnych, gdyż w zwartych lasach może to następować dopiero u roślin 20-letnich. Najintensywniej produkują płodne nasiona drzewa w wieku od 30 do 100 lat. Termin kwitnienia jest zależny od miejsca występowania. W Teksasie gatunek ten zakwita już w marcu, a na północy zasięgu – w czerwcu. W Europie środkowej kwitnie w maju i czerwcu, po czym owoce dojrzewają do końca sierpnia i września. Przedsłupne kwiaty zapylane są przez owady lub są samopylne. Większość owoców opada na ziemię w pobliżu rośliny macierzystej. Około 20% nasion zjadanych jest przez ptaki i ssaki, które przy okazji je roznoszą i rozsiewają (zoochoria). Szczególnie znaczącą rolę w rozsiewaniu nasion odgrywa w Europie gołąb grzywacz i kos. Owocowanie jest coroczne, ale co 3–4 lata zdarza się owocowanie szczególnie obfite. Średnio jedno drzewo wytwarza ok. 6 tys. nasion, maksymalnie niemal 9 tys. Po przekroczeniu wieku 80–100 lat drzewa zaczynają chorować i zamierać. Najstarsze znane drzewa osiągają do blisko 260 lat. W warunkach europejskich rośliny tego gatunku żyją znacznie krócej, często już ok. 30-letnie okazy zamierają z powodu chorób grzybowych.
qas: question: Jak długo nasiona czeremchy amerykańskiej są w stanie kiełkować?
answers: text: 5 lat
generative_answer: 5 lat

question: Jaka część nasion czeremchy amerykańskiej kiełkuje w poszczególnych latach od ich zasiania?
answers: text: w pierwszym roku po rozsianiu kiełkuje ich 10–22%, w kolejnym roku kiełkuje najwięcej – 42–50%, a trzeciego roku po rozsianiu wschodzi 4–25% nasion
generative_answer: w pierwszym roku po rozsianiu kiełkuje ich 10–22%, w kolejnym roku kiełkuje najwięcej – 42–50%, a trzeciego roku po rozsianiu wschodzi 4–25% nasion

question: Na jakie preferencje tych roślin dotyczące warunków świetlnych wskazują belgijskie badania?
answers: text: wysokich wymaganiach świetlnych siewek i tolerancji zacienienia przez okazy kilkuletnie
generative_answer: wysokie wymagania świetlne siewek i tolerancję zacienienia przez okazy kilkuletnie

question: Czy czeremcha amerykańska kwitnie zawsze o tej samej porze roku, niezależnie od miejsca występowania?
answers: text: Termin kwitnienia jest zależny od miejsca występowania
generative_answer: nie

question: Na jakim obszarze czeremcha amerykańska zakwita w marcu?
answers: text: W Teksasie
generative_answer: W Teksasie