Iwan IV Groźny

Iwan IV Groźny (ros. Иван IV Васильевич lub Иван Грозный; ur. 25 sierpnia 1530 w Kołomienskoje, zm. 18 marca 1584 w Moskwie) – car Rosji z dynastii Rurykowiczów, syn Wasyla III i Heleny Glińskiej.
Od 4 grudnia 1533 wielki książę moskiewski, car „Wszechrusi” w latach 1547–1584. Był pierwszym władcą Rosji, który koronował się na cara 16 stycznia 1547 (tytuł ten nie był uznawany w Rzeczypospolitej).
Iwan Groźny zaczął zwoływać Sobór Ziemski, zakończył Sudebnik w 1550 r. Wdrożono reformy sądownictwa i zarządzania, w tym elementy samorządu lokalnego (reformy laboratoryjne, wojewódzkie i inne). Po zdradzie księcia Kurbskiego wprowadzono opriczninę. Iwan IV po raz pierwszy nawiązał stosunki handlowe z Anglią (1553) i Holandią oraz założył pierwszą drukarnię w Moskwie. Podbił Chanat Kazański (1552) i Astrachański (1556). W latach 1558–1583 toczyła się wojna w Inflantach nad Morzem Bałtyckim i walki z protektoratem krymskiego chana Dewleta Gireja. Po wygraniu bitwy pod Molodinem w 1572 r. państwo moskiewskie skonsolidowało prawa do chanatów kazańskich i astrachańskich oraz przystąpiło do chanatu syberyjskiego w 1581 r.

context: W 1575 roku Iwan IV ponownie zaatakował Inflanty, zdobywając Salis i Parnawę. W lipcu 1577 roku poprzez uderzenie na Rewel doprowadził do wybuchu I wojny polsko-rosyjskiej (1577-1582). Wojska moskiewskie zdobyły wszystkie zamki w Inflantach (oprócz Rygi), a po zdobyciu Gulbene dokonały rzezi ludności. W ciągu następnego roku duża część zamków została odzyskana, a wojska Iwana pokonane pod zamkiem Kieś. W 1579 inicjatywę przejęły wojska polskie, zdobywając ważną twierdzę Połock, a w 1580 roku Wielkie Łuki. Po oblężeniu przez Polaków twierdzy Psków i ataku Szwedów w roku 1582 Iwan zawarł na 10 lat rozejm w Jamie Zapolskim z królem Polski Stefanem Batorym, kończąc wojnę o Inflanty. Doprowadził też do nawiązania kontaktów handlowych z Anglią.
qas: question: Kiedy Iwan IV dokonał pierwszego natarcia na Inflanty?
plausible_answers: text: 1575
generative_answer: w 1575

question: Kiedy trwała I wojna polsko-rosyjska?
answers: text: 1577-1582
generative_answer: 1577-1582

question: Pod jaką budowlą zostały rozgromione wojska Iwana IV?
answers: text: pod zamkiem Kieś
generative_answer: pod zamkiem Kieś

question: Jaką budowlę przejęły wojska polskie w 1579 roku?
answers: text: twierdzę Połock
generative_answer: twierdzę Połock

question: Z jakim polskim władcą Iwan IV zawarł rozejm?
answers: text: Stefanem Batorym
generative_answer: Stefanem Batorym

context: Iwan IV doprowadził swoją represyjną polityką do politycznego i gospodarczego kryzysu państwa. W 1565 roku wprowadził opriczninę, czyli policję, odpowiedzialną za liczne masakry ludności i rabunki; zlikwidował ją w 1572 roku, widząc, że wymknęła mu się spod kontroli. Rezultatem działania opriczniny była śmierć ok. 100 tys. ludzi. Do jego niewątpliwych zasług należy reforma armii na wzór zachodni i utworzenie zbioru praw, tzw. Sudiebnik Carski. W czasie elekcji 1573 roku został wysunięty na kandydata do tronu polskiego.
qas: question: Jakie działanie Iwana IV sprowadziły na Rosję kryzys?
answers: text: represyjną polityką
generative_answer: represyjną polityką

question: Czy opricznina przyczyniała się do bezpieczeństwa ludności państwa?
answers: text: odpowiedzialną za liczne masakry ludności i rabunki
generative_answer: nie

question: Z jakiego powodu Iwan IV podjął decyzję o likwidacji opriczniny?
answers: text: wymknęła mu się spod kontroli
generative_answer: wymknęła mu się spod kontroli

question: Ilu dokładnie ludzi straciło życie w wyniku działań opriczniny?
plausible_answers: text: 100 tys
generative_answer: 100 tys

question: Jakie można wyróżnić pozytywne skutki rządów Iwana IV?
answers: text: reforma armii na wzór zachodni i utworzenie zbioru praw
generative_answer: reforma armii na wzór zachodni i utworzenie zbioru praw