Dziewczęta z Nowolipek (film 1937)

Dziewczęta z Nowolipek – polski czarno-biały film obyczajowy z 1937 w reżyserii Józefa Lejtesa, będący adaptacją powieści Poli Gojawiczyńskiej o tym samym tytule. Treścią filmu są losy czterech dziewcząt u progu dorosłości, mieszkających w biednej warszawskiej dzielnicy. Bronka (Elżbieta Barszczewska), Franka (Jadwiga Andrzejewska), Amelka (Tamara Wiszniewska) i Kwiryna (Anna Jaraczówna) snują młodzieńcze marzenia, które niebawem skonfrontowane są z szarą i brutalną rzeczywistością.
Film Dziewczęta z Nowolipek odniósł sukces kasowy i otrzymał też pozytywne recenzje krytyków. Sprawnie zrealizowany scenariusz, trafnie zarysowany obraz psychologiczny bohaterek i obyczajowa wiarygodność ówczesnego środowiska drobnomieszczańskiego sprawiły, że określano je jako film na wysokim poziomie artystycznym. Józef Lejtes zyskał miano czołowego reżysera lat 30. XX wieku w Polsce.
Powstały także późniejsze adaptacje powieści Dziewczęta z Nowolipek: 4-częściowy spektakl teatralny w reż. Stanisława Wohla z 1970 zrealizowany dla Teatru Telewizji i film fabularny z 1985 roku wyreżyserowany przez Barbarę Sass.

context: W lutym 1937 „Wiadomości Filmowe” podały informację, że wytwórnia Parlofilm przystąpiła do adaptacji filmowej powieści Dziewczęta z Nowolipek autorstwa Poli Gojawiczyńskiej. Honorarium pisarki za prawa autorskie i scenariuszowe wyniosło 5 tysięcy złotych. Reżyserem filmu został Józef Lejtes, który we współpracy ze Stanisławem Urbanowiczem napisał także scenariusz. Gojawiczyńska, której Dziewczęta z Nowolipek były pierwszą powieścią przeniesioną na wielki ekran, zastrzegła sobie prawo do kontrolowania prac nad skryptem, dlatego odrzuciła pierwotną wersję tekstu, gdzie „losy dziewcząt zostały (...) zmienione, strywializowane, podkreślono tendencyjność”. Dopiero poprawiony scenariusz zyskał jej aprobatę. Operatorami produkcji zostali Seweryn Steinwurzel i Stanisław Lipiński (zdjęcia plenerowe), za muzykę odpowiedzialni byli Marian Neuteich i Roman Palester, natomiast scenografię przygotowali Jacek Rotmil i Stefan Norris.
qas: question: W jakim piśmie opublikowano informację dotyczącą powstania adaptacji "Dziewcząt z Nowolipek"?
answers: text: „Wiadomości Filmowe”
generative_answer: „Wiadomości Filmowe”

question: Jaką kwotę otrzymała Pola Gojawiczyńska za prawa do wykorzystania utworu?
answers: text: 5 tysięcy złotych
generative_answer: 5 tysięcy złotych

question: Czy autorka powieści zaakceptowała scenariusz za pierwszym razem?
answers: text: Dopiero poprawiony scenariusz zyskał jej aprobatę
generative_answer: nie

question: Czy "Dziewczęta z Nowolipek" to pierwsza powieść Gojawiczyńskiej?
plausible_answers: text: Dziewczęta z Nowolipek były pierwszą powieścią
generative_answer: Dziewczęta z Nowolipek były pierwszą powieścią

question: Kto odpowiadał za muzykę w adaptacji filmowej "Dziewcząt z Nowolipek"?
answers: text: Marian Neuteich i Roman Palester
generative_answer: Marian Neuteich i Roman Palester

context: Dziewczęta z Nowolipek spotkały się głównie z pozytywnymi recenzjami. Stefania Zahorska, recenzentka „Wiadomości Literackich”, w pierwszych słowach swojego sprawozdania napisała: „Rzecz po prostu nie do wiary: coś się w polskim filmie przełamało, odwrócił się jakiś zły los, powstał film, który jest dobry i to nie tylko w polskiej skali. Został przerwany szablon, utarta droga bezmyślności, taniego romantyzmu i płytkiej sensacji”. Chwaliła inteligentnie skonstruowany scenariusz i pracę reżyserską Lejtesa, który, jej zdaniem, w doskonały sposób wykorzystał filmowe środki wyrazu do zobrazowania życia biedniejszych warstw mieszczaństwa. Zwartość i syntetyczność akcji, dopełnionej zastosowaniem metafor i niedopowiedzeń, sprawiła że „pod tym względem film przerósł powieść”. Zbigniew Pitera podkreślił, że zachowany przez Lejtesa folklor i nastrój środowiska uczynił jego dzieło pierwszym w dziejach filmu polskiego sukcesem stylistycznym reżysera. W podobnym tonie wypowiedziała się w „Bluszczu” Stefania Heymanowa. Uznała ona „Dziewczęta z Nowolipek (...) za dobry film, nawet jeżeli się go rozpatruje w oderwaniu od powieści, choć niewątpliwie wyborowi tematu przede wszystkim mamy do zawdzięczenia poziom tego filmu, o tyle przerastający normalną naszą produkcję”. Zasługą Lejtesa było stworzenie atmosfery i realizmu drobnomieszczańskiego życia i skuteczna praca z aktorami i statystami. W rozbudowanej analizie filmowej, umieszczonej w „Pionie”, Krystyna Kuliczkowska wpisała dzieło Lejtesa w ówczesny dyskurs na temat współpracy filmu i literatury. Dziennikarka stwierdziła, że produkcja ta była pierwszym polskim filmem na wysokim poziomie artystycznym. Istotnymi elementami tego sukcesu stały się: umiejętne spięcie kilku wątków, zastosowanie symboliki i metafor oraz momentów muzycznych i dźwiękowych w podbudowaniu „poezji i liryzmu” filmu. W ten sposób Dziewczęta z Nowolipek stały się pozytywnym przykładem współistnienia z literaturą w porównaniu z większością innych dzieł, „z których w dalszym ciągu wyciąga się bezsensownie ekstrakty sensacyjnej fabuły, by zlepić z niej karykaturę powieści i zły film”. Pełna pochwał recenzja ukazała się również w „Kinie”.
qas: question: Jak rozpoczęła swoją recenzję Dziewcząt z Nowolipek Stefania Zahorska?
answers: text: „Rzecz po prostu nie do wiary: coś się w polskim filmie przełamało, odwrócił się jakiś zły los, powstał film, który jest dobry i to nie tylko w polskiej skali. Został przerwany szablon, utarta droga bezmyślności, taniego romantyzmu i płytkiej sensacji”
generative_answer: „Rzecz po prostu nie do wiary: coś się w polskim filmie przełamało, odwrócił się jakiś zły los, powstał film, który jest dobry i to nie tylko w polskiej skali. Został przerwany szablon, utarta droga bezmyślności, taniego romantyzmu i płytkiej sensacji”

question: Czy Stefania Heymanowa doceniała scenariusz Dziewcząt z Nowolipek?
plausible_answers: text: Chwaliła inteligentnie skonstruowany scenariusz
generative_answer: tak

question: Jakie aspekty filmu Dziewczyny z Nowolipek sprawiły, że stał się on pierwszym reżyserskim sukcesem stylistycznym w Polsce, zdaniem Pitery?
answers: text: zachowany przez Lejtesa folklor i nastrój środowiska
generative_answer: zachowany przez Lejtesa folklor i nastrój środowiska

question: Jakie aspekty tego filmu pozwoliły mu na zostanie pierwszym polskim filmem na wysokim poziomie artystycznym, zdaniem Krystyny Kuliczkowskiej?
answers: text: umiejętne spięcie kilku wątków, zastosowanie symboliki i metafor oraz momentów muzycznych i dźwiękowych w podbudowaniu „poezji i liryzmu” filmu
generative_answer: umiejętne spięcie kilku wątków, zastosowanie symboliki i metafor oraz momentów muzycznych i dźwiękowych w podbudowaniu „poezji i liryzmu” filmu

question: W jakim magazynie opublikowano recenzję Dziewcząt z Nowolipek napisaną przez Stefanię Heymanową?
answers: text: „Bluszczu”
generative_answer: „Bluszczu”