Wróbel zwyczajny

Wróbel zwyczajny, wróbel, wróbel domowy (Passer domesticus) – gatunek małego ptaka osiadłego z rodziny wróbli (Passeridae), zamieszkującego Europę, Azję i północną Afrykę. Pierwotnie ptak półpustyń i stepów, pochodzi prawdopodobnie z Półwyspu Arabskiego i Azji Mniejszej. Skolonizował ludzkie osiedla wraz z rozwojem rolnictwa, prawdopodobnie przed kilkoma tysiącami lat. Występuje wszędzie tam, gdzie mieszka człowiek. Introdukowany (celowo lub przypadkiem) w Ameryce Północnej, Ameryce Południowej, Australazji i południowej Afryce.
W XIX i XX wieku należał do najpowszechniej występujących gatunków na terenach Polski, przenikając do języka potocznego i kultury ludowej we wszystkich regionach. W roku 1984, kiedy ochroną gatunkową objęto prawie wszystkie ptaki wróblowe, dla wróbla wyznaczono jedynie wiosenny okres ochronny. W latach dziewięćdziesiątych zaobserwowano spadek liczebności wróbla. W roku 1995 wróbel zwyczajny został objęty ścisłą ochroną gatunkową. Nadal jest to bardzo liczny ptak lęgowy, jednak wbrew powszechnemu mniemaniu nie jest najliczniej występującym ptakiem lęgowym w Polsce. Według szacunków Monitoringu Pospolitych Ptaków Lęgowych, w latach 2013–2018 krajowa populacja wróbla zwyczajnego liczyła 6 264 000 – 6 856 000 par lęgowych, co dawało mu trzecie miejsce po skowronku i ziębie.

context: W Europie populacja wróbli zmniejsza się, np. w Wielkiej Brytanii i Holandii od lat 80. XX w. spadła niemal dwukrotnie i gatunek jest tam uznawany za zagrożony. Cząstkowe badania prowadzone przez Ogólnopolskie Towarzystwo Ochrony Ptaków w ramach akcji Monitoringu Pospolitych Ptaków Lęgowych wskazują, że na przestrzeni siedmiu lat (od 2000 do 2006) liczebność polskiej populacji wróbli mogła spaść w Polsce o około 14%, jednak późniejsze dane wskazują na lekki trend wzrostowy – o około 8% w okresie 2007–2018. W Wielkiej Brytanii populacja wróbli zaczęła się zmniejszać w okolicach roku 1979, po zredukowaniu się o około 60% ustabilizowała się w latach 90. XX wieku. W północno-wschodniej Europie spadek rozpoczął się w latach 90. XX wieku. W Holandii w 2004 wróbel zwyczajny figuruje na czerwonej liście. Zmniejszanie się populacji dotyczy nie tylko wróbli domowych, ale i innych wróbli zaadaptowanych do środowisk ludzkich: mazurka (P. montanus) oraz wróbla apenińskiego (P. italiae).
qas: question: W jakich krajach wróbel jest gatunkiem zagrożonym?
answers: text: w Wielkiej Brytanii i Holandii
generative_answer: w Wielkiej Brytanii i Holandii

question: Jaka organizacja zajmuje się badaniem populacji wróbli w Polsce?
answers: text: Ogólnopolskie Towarzystwo Ochrony Ptaków
generative_answer: Ogólnopolskie Towarzystwo Ochrony Ptaków

question: Czy na wyspach brytyjskich spadek populacji wróbli został odnotowany w latach 90. ubiegłego wieku?
answers: text: W Wielkiej Brytanii populacja wróbli zaczęła się zmniejszać w okolicach roku 1979, po zredukowaniu się o około 60% ustabilizowała się w latach 90. XX wieku
generative_answer: nie

question: Jakich gatunków wróbli, poza zwyczajnym, dotyczy spadek populacji?
answers: text: mazurka (P. montanus) oraz wróbla apenińskiego (P. italiae)
generative_answer: mazurka (P. montanus) oraz wróbla apenińskiego (P. italiae)

question: Jaka akcja propagowała dokarmianie wróbli zimą?
plausible_answers: text: akcji Monitoringu Pospolitych Ptaków Lęgowych
generative_answer: akcji Monitoringu Pospolitych Ptaków Lęgowych

context: Dobrze zaadaptowały się do siedlisk ludzkich, niektóre ptaki nigdy nie mają kontaktu z elementami naturalnego środowiska z wyjątkiem parków i ogrodów. Obserwowano nawet wróbla żywiącego się nocą na 80. piętrze Empire State Building. Często wróble domowe odwiedzają fabryki i magazyny celem szukania pokarmu. Zdają się nie występować tylko w lasach równikowych, w tundrze i na pustyniach. W cieplejszych obszarach, jak basen Morza Śródziemnego, wróble domowe z powodzeniem żyją poza siedliskami ludzkimi. Odnotowywane były od poziomu morza do około 4500 m n.p.m. Są to ptaki towarzyskie, zwykle żyją w niewielkich lub w luźnych koloniach. Wabienie słyszalne przez cały rok.
qas: question: Czy boi się ludzi?
answers: text: Dobrze zaadaptowały się do siedlisk ludzkich
generative_answer: nie

question: Jakich regionów najpewniej nie zamieszkuje?
answers: text: lasach równikowych, w tundrze i na pustyniach
generative_answer: lasów równikowych, tundry, pustyni

question: Czy na wszystkich obszarach występuje w pobliżu ludzkich domostw?
answers: text: W cieplejszych obszarach, jak basen Morza Śródziemnego, wróble domowe z powodzeniem żyją poza siedliskami ludzkimi
generative_answer: nie

question: Czy należy do ptaków samotników?
answers: text: Są to ptaki towarzyskie, zwykle żyją w niewielkich lub w luźnych koloniach
generative_answer: nie

question: Gdzie najwyżej został zaobserwowany?
plausible_answers: text: na 80. piętrze Empire State Building
generative_answer: na 80. piętrze Empire State Building