Livyatan

Livyatan – wymarły rodzaj walenia z grupy Physeteroidea, obejmujący pojedynczy gatunek L. melvillei. Jego nazwa rodzajowa inspirowana jest biblijnym potworem morskim Lewiatanem, a gatunkowa – autorem powieści Moby Dick (1851) Hermanem Melvillem, który na antagonistę wielorybników w swej książce obrał wielkiego kaszalota. Livyatan znaleziony został w peruwiańskiej formacji Pisco i żył w tortonie, około 9,9–8,9 miliona lat temu, chociaż wielki ząb z Australii wskazuje, że jego bliski krewny mógł żyć jeszcze w pliocenie, jakieś 5 milionów lat temu. Zwierzę należało do absolutnych drapieżników, żywiących się dużą zwierzyną i zajmowało zapewne miejsce szczytowego drapieżnika polującego na walenie, płetwonogie itd. Co charakterystyczne dla tej grupy, Livyatan miał funkcjonalne, pokryte szkliwem zęby w szczęce i żuchwie, jak też inne adaptacje do polowań na grubą zdobycz.
Całkowitą długość zwierzęcia szacuje się na 13,5–17,5 m, podobnie jak w przypadku współczesnego kaszalota spermacetowego, co czyni go jednym z największych drapieżników, jakie kiedykolwiek istniały. Najdłuższy ząb mierzy 36,2 cm. Jest to największy ząb jakiegokolwiek zwierzęcia, nie licząc ciosów. Od innych drapieżnych kaszalotów wyróżnia się zagłębieniem w czaszce, zajmującym całą długość pyska. Znajduje się w nim narząd spermacetowy, używany jako sonar oraz do komunikacji, bądź też do taranowania zdobyczy i innych kaszalotów. Wieloryby te mogły konkurować z olbrzymim wymarłym rekinem megalodonem o podobne źródła pokarmu. Wymarcie spowodowane zostało prawdopodobnie przez ochłodzenie pod koniec miocenu, które zredukowało populacje ryb. Formacje, w których zachowały się szczątki tych waleni, prezentowały również bogate zbiorowiska życia morskiego, w tym rekinów i morskich ssaków.

context: W przeciwieństwie do współczesnego kaszalota spermacetowego Livyatan miał funkcjonalne zęby w szczęce i w żuchwie. Zużycie zębów wskazuje, że podczas gryzienia w dół zęby strzygły jeden po drugim, umożliwiając zwierzęciu odgryzienie za jednym razem dużej porcji mięsa zdobyczy. Głębokie osadzenie w dziąsłach i możliwość blokowania się stanowiły adaptacje do utrzymywania szamocącej się zdobyczy. Żaden z zębów holotypu nie zachował się w całości, a żaden z tylnych zębów nie zachował się dobrze. Żuchwa nosiła 22 zęby, a szczęka 18. W przeciwieństwie do innych kaszalotów z funkcjonalnymi zębami, żaden z korzeni zębów nie był w całości obecny w przedszczękowej części pyska, przynajmniej częściowo leżąc w kości szczękowej. W efekcie liczba zębów ustępowała tamtym waleniom i, obok kogii płaskonosej i kogii krótkogłowej, Livyatan dysponował najmniejszą liczbą zębów w żuchwie ze wszystkich kaszalotów.
qas: question: Czy kaszalot spermacetowy posiada sprawne zęby w szczęce i żuchwie?
answers: text: W przeciwieństwie do współczesnego kaszalota spermacetowego Livyatan miał funkcjonalne zęby w szczęce i w żuchwie
generative_answer: nie

question: O czym może świadczyć poziom zużycia zębów Livyatana?
answers: text: podczas gryzienia w dół zęby strzygły jeden po drugim, umożliwiając zwierzęciu odgryzienie za jednym razem dużej porcji mięsa zdobyczy
generative_answer: podczas gryzienia w dół zęby strzygły jeden po drugim, umożliwiając zwierzęciu odgryzienie za jednym razem dużej porcji mięsa zdobyczy

question: Na co pozwalało głębokie osadzenie jego zębów w dziąsłach i możliwość blokowania?
answers: text: utrzymywania szamocącej się zdobyczy
generative_answer: utrzymywanie szamocącej się zdobyczy

question: Jakie dwa wymarłe gatunki kaszalotów posiadały mniej zębów niż Livyatan?
plausible_answers: text: kogii płaskonosej i kogii krótkogłowej
generative_answer: kogia płaskonosa i kogia krótkogłowa

question: Czy wszystkie zęby Livyatana zachowały się w dobrym stanie?
answers: text: Żaden z zębów holotypu nie zachował się w całości, a żaden z tylnych zębów nie zachował się dobrze
generative_answer: nie