Wszechświat

Wszechświat (łac. universum) – wszystko, co fizycznie istnieje: cała przestrzeń, czas, prawa fizyki, stałe fizyczne oraz wszystkie formy energii i materii. Zgodnie z najpowszechniejszym modelem kosmologicznym Lambda-CDM większość materii i energii znajdującej się we Wszechświecie przybiera formę ciemnej materii i ciemnej energii. Słowo „Wszechświat” może być też używane w innych kontekstach jako synonim słów „kosmos” (w rozumieniu filozofii), „świat” czy „natura”. W naukach ścisłych słowa „Wszechświat” i „kosmos” są równoważne.

context: Zgodnie ze współczesną wiedzą Wszechświat powstał z osobliwości (punktu, w którym była skupiona cała jego materia i energia) w Wielkim Wybuchu. Od tego momentu Wszechświat powiększył się do obecnej postaci, prawdopodobnie przechodząc przez krótki okres kosmologicznej inflacji, która spowodowała, że jego gęstość jest równa gęstości krytycznej. Pod koniec lat 90. XX w. odkryto, że ekspansja Wszechświata przyspiesza oraz że większość materii i energii Wszechświata ma całkowicie inną postać niż to, co bezpośrednio obserwujemy (patrz: ciemna materia i ciemna energia).
qas: question: Z jakim wydarzeniem łączyć można powstanie Wszechświata?
answers: text: Wielkim Wybuchu
generative_answer: z Wielkim Wybuchem

question: Czy Wszechświat nieustannie się zmniejsza?
answers: text: ekspansja Wszechświata przyspiesza
generative_answer: nie

question: W jakiej postaci możemy postrzegać Wszechświat?
answers: text: ciemna materia i ciemna energia
generative_answer: ciemnej materii i ciemnej energii

question: Co spowodowało, że Wszechświat zwiększył się do aktualnej postaci?
plausible_answers: text: okres kosmologicznej inflacji
generative_answer: okres kosmologicznej inflacji

question: Czemu tożsama jest gęstość Wszechświata?
answers: text: gęstości krytycznej
generative_answer: gęstości krytycznej

context: Ogólna teoria względności pozwala na stworzenie wielu możliwych modeli Wszechświata. Einstein stworzył pierwszy taki model (statyczny), zakładający że Wszechświat nie zmienia się w czasie. Obserwacje oddalania się odległych galaktyk wykazały jednak, że Wszechświat podlega ekspansji, co obaliło ten model. W kolejnych latach powstały dwa modele uwzględniające tę ekspansję: model Wielkiego Wybuchu, w którym Wszechświat rozpoczął swoją historię od jednego punktu, oraz teoria stanu stacjonarnego zgodnie z którą ekspansja Wszechświata nie miała początku, a materia powstaje w nim w stałym tempie. Zaobserwowanie mikrofalowego promieniowania tła obaliło teorię stanu stacjonarnego i obecnie za obowiązujący uważa się model Wielkiego Wybuchu. Pozwala on wytłumaczyć najistotniejsze dane obserwacyjne: korelację między odległością i przesunięciem ku czerwieni odległych galaktyk, jednakowy stosunek ilości wodoru do helu we wszystkich obszarach Wszechświata oraz izotropowość mikrofalowego promieniowania tła.
qas: question: Czy model Wszechświata stworzony przez Einsteina zakłada, że podlega on nieustannym zmianom?
answers: text: Einstein stworzył pierwszy taki model (statyczny), zakładający że Wszechświat nie zmienia się w czasie
generative_answer: nie

question: Dzięki czemu udowodniono, że model Wszechświata stworzony przez Einsteina jest wadliwy?
answers: text: Obserwacje oddalania się odległych galaktyk
generative_answer: obserwacjom oddalania się odległych galaktyk

question: Z jakiego założenia wychodzi model Wielkiego Wybuchu?
answers: text: Wszechświat rozpoczął swoją historię od jednego punktu
generative_answer: Wszechświat rozpoczął swoją historię od jednego punktu

question: Dzięki czemu dowiedziono, że teoria stanu stacjonarnego nie jest prawidłowa?
answers: text: Zaobserwowanie mikrofalowego promieniowania tła
generative_answer: zaobserwowaniu mikrofalowego promieniowania tła

question: Jaki model Wszechświata uznaje się za aktualnie obowiązujący?
answers: text: Wielkiego Wybuchu
generative_answer: Wielkiego Wybuchu