Mniszek pospolity

Mniszek pospolity, mniszek lekarski (Taraxacum officinale F.H. Wiggers coll., właśc. Taraxacum sect. Taraxacum) – określenie roślin z rodzaju mniszek, w zależności od ujęcia systematycznego stanowiące nazwę zbiorową drobnych gatunków z sekcji Taraxacum (= Vulgaria, Ruderalia) lub odnoszące się do jednego gatunku występującego na niewielkim obszarze w Skandynawii – T. campylodes. W dominującym znaczeniu są to mniszki z sekcji obfitującej w drobne, apomiktyczne gatunki. W samej Europie opisano ich ponad tysiąc, w tym w Polsce ponad 200, a występują także w Azji i północnej Afryce. Zawleczone zostały na wszystkie inne kontynenty. Poza Europą dane o poszczególnych taksonach są bardzo fragmentaryczne. Rośliny te rosną na siedliskach ruderalnych, na łąkach i murawach, w uprawach i widnych lasach. Są wykorzystywane jako rośliny jadalne, pastewne, miododajne i lecznicze. W uprawach uznawane za chwasty.

context: Liście i korzenie mniszka nadają się do spożycia zarówno surowe, jak i gotowane. W celu ograniczenia gorzkiego smaku liści wskazana jest ich etiolacja – osłonięcie przed dostępem światła na kilka dni przed zbiorem, jednak wadą tego zabiegu jest zmniejszenie wartości odżywczych. Z liści można przyrządzać sałatkę wiosenną, która w Polsce jest mało popularna, w przeciwieństwie do krajów romańskich. W smaku jest ona nieco gorzkawa. Przyprawia się ją octem, solą i pieprzem. Młode liście jako przyprawa dodawane są także do zup i sosów. W Europie Środkowej spożywano liście mniszka na przednówku. Dawniej pąki koszyczkowe wykorzystywano jako namiastkę kaparów, a prażony korzeń zastępował cykorię. Z płatków kwiatowych mniszka z dodatkiem cytryny i cukru uzyskuje się wino kwiatowe o charakterystycznym miodowo-ziołowym bukiecie, przy czym unikać należy dodania zielonych (gorzkich) części rośliny. Korzeń mniszka wraz z korzeniem łopianu jest składnikiem tradycyjnego orzeźwiającego napoju, szczególnie popularnego w Wielkiej Brytanii, znanego pod nazwą dandelion and burdock (tłum. mniszek i łopian). W zależności od przepisu dodaje się do niego również liście mniszka, cukier lub słodzik i inne składniki. Herbatkę ziołową sporządzać można z różnych części rośliny.
qas: question: Czy można konsumować surowe korzenie gatunku?
answers: text: Liście i korzenie mniszka nadają się do spożycia zarówno surowe, jak i gotowane
generative_answer: tak

question: Co stosuje się, aby liście nie smakowały zbyt gorzko? 
answers: text: etiolacja
generative_answer: etiolację

question: Czym jest etiolacja?
answers: text: osłonięcie przed dostępem światła na kilka dni przed zbiorem
generative_answer: osłonięciem przed dostępem światła na kilka dni przed zbiorem

question: Co stanowi niedoskonałość techniki etiolacji?
answers: text: zmniejszenie wartości odżywczych
generative_answer: zmniejszenie wartości odżywczych

question: Jaka potrwa jest najmniej rozpoznawalna na terenie Polski?
plausible_answers: text: sałatkę wiosenną
generative_answer: sałatka wiosenna

context: Według poglądów licznych botaników mniszek pospolity pochodzi z Grecji, skąd rozprzestrzenił się na terenach Europy i Azji Mniejszej. Za prawdopodobne uznaje się także pochodzenie gatunku z terenów północnych Himalajów (publikacja źródłowa dla tego stwierdzenia odnosi się jednak do genezy wielu sekcji apomiktycznych, dla których Chiny są ośrodkiem zróżnicowania, podczas gdy sekcji Ruderalia vel Taraxacum tam niemal brak). Zapis kopalny pozwala stwierdzić występowanie mniszka w Europie w okresie glacjału i interglacjału. Pojawienie się gatunku w Ameryce Północnej wydaje się możliwe w czasach po plejstocenie, w wyniku przedostania się przez Beringię. Istnieje wiele sprzecznych opisów późniejszej introdukcji do Ameryki Północnej. Jeden z nich zakłada zawleczenie mniszka na wschodnie wybrzeże przez wikingów około roku 1000. Inni opisują sprowadzenie roślin przez osadników, którzy przypłynęli na żaglowcu Mayflower lub przez osadników przybyłych później, jako uprawianej rośliny leczniczej. Wraz z osadnikami roślina rozprzestrzeniła się także na zachodzie kontynentu amerykańskiego. Pierwszy, zachowany zapis obserwacji pochodzi z roku 1672 z Nowej Anglii.
qas: question: Z jakiego kraju wywodzi się ta roślina, zdaniem wielu botaników?
answers: text: Grecji
generative_answer: Grecji

question: Czy roślina ta była obecna na terenie Europy w czasie zlodowacenia?
answers: text: Zapis kopalny pozwala stwierdzić występowanie mniszka w Europie w okresie glacjału i interglacjału
generative_answer: tak

question: W jaki sposób mniszek pospolity mógł dotrzeć do Ameryki Północnej po epoce plejstocenu?
answers: text: w wyniku przedostania się przez Beringię
generative_answer: w wyniku przedostania się przez Beringię

question: Jaką funkcję miał pełnić mniszek pospolity dla osadników, którzy przywieźli go ze sobą do Ameryki Północnej?
answers: text: uprawianej rośliny leczniczej
generative_answer: uprawianej rośliny leczniczej

question: W jakiej epoce mniszek pospolity po raz pierwszy pojawił się na terenie Ameryki Północnej?
plausible_answers: text: plejstocenie
generative_answer: plejstocenie