Markijan Szaszkewycz

Markijan Szaszkewycz, także spotykany zapis Markian Szaszkewicz, Szaszkiewicz (ukr. Маркіян Шашкевич; ur. 6 listopada 1811 w Podlesiu, zm. 7 czerwca 1843 w Nowosiółkach) – ukraiński poeta i pisarz, duchowny greckokatolicki.
Jeden z twórców ruchu literackiego znanego jako Ruska Trójca, który odegrał kluczową rolę w procesie nabywania ukraińskiej świadomości narodowej przez Rusinów galicyjskich. Jako pierwszy zaczął tworzyć utwory poetyckie w ludowym języku ruskim, jak również tworzyć w tym języku teksty teoretycznoliterackie i etnograficzne. W 1837 członkowie Ruskiej Trójcy wydali tom zatytułowany Rusałka Dniestrowa, w którym zawarli kilka pieśni ludowych, kilka utworów własnych, tłumaczeń z różnych języków słowiańskich oraz rozważania nad piśmiennictwem staroruskim. Mimo faktu, iż dzieło nie zawierało przesłania politycznego, z powodu trudności z cenzurą ukazało się nie w Galicji, a na Węgrzech. Inicjatorzy publikacji zostali objęci nadzorem policyjnym, zaś konsystorz greckokatolicki udzielił im upomnienia; działalność Ruskiej Trójcy jako grupy uległa faktycznemu załamaniu. Wcześniej, w 1830, Szaszkewycz zdołał ukończyć greckokatolickie seminarium duchowne (w którym uczył się z przerwami), ożenił się i został wyświęcony na kapłana.
Mimo złej sytuacji materialnej, do końca życia tworzył i utrzymywał kontakt korespondencyjny z innymi działaczami ukraińskimi, opowiadając się za koniecznością stworzenia jednej literatury w tym języku tworzonej na ziemiach zamieszkiwanych przez Ukraińców w Austrii i Rosji. Zmarł w 1843 na gruźlicę.
Syn Markijana – Wołodymyr Szaszkewycz był również pisarzem i poetą.

context: Szaszkewycz blisko przyjaźnił się z Tadeuszem Wasilewskim, wicemarszałkiem sejmu stanowego Galicji. Wasilewski przychylnie odnosił się do rozwijającego się ukraińskiego ruchu narodowego i być może z tego powodu został protektorem młodego twórcy. Zainteresował go literaturami: polską i serbską oraz umożliwił mu korzystanie z własnej biblioteki w Dzikowie. Szaszkewycz wielokrotnie podkreślał swoją wdzięczność wobec Wasilewskiego. Literatury słowiańskie oraz ogólne prądy rozwoju innych narodów słowiańskich stanowiły główną inspirację dla aktywności „Ruskiej Trójcy”. Kwestia, na ile Szaszkewycz znał literaturę zachodnioeuropejską i czerpał z niej inspirację, nie jest jednoznacznie wyjaśniona. Wiadomo natomiast, iż zapoznał się z tekstami Lindego, Karadžicia, Šafárika, posiadał wiedzę teoretyczną z zakresu językoznawstwa i słowianoznawstwa. Razem z bratem Antonem gromadził również pieśni ludowe z regionu złoczowskiego. Markijan Szaszkewycz jako pierwszy, wyprzedzając autorów z Ukrainy Naddnieprzańskiej, zaczął tworzyć wiersze i opowiadania w ludowym języku ruskim, jak również pisać w tym języku opracowania z zakresu literatury i etnografii. Był zresztą jedynym autorem z kręgu „Ruskiej Trójcy”, który biegle opanował ludowy, żywy język ruski.
qas: question: Czym zajmował się dobry druh Szaszkewycza?
answers: text: wicemarszałkiem sejmu stanowego Galicji
generative_answer: był wicemarszałkiem sejmu stanowego Galicji

question: Jaki stosunek do ukraińskich narodowców miał wicemarszałek sejmu stanowego Galicji?
answers: text: Wasilewski przychylnie odnosił się do rozwijającego się ukraińskiego ruchu narodowego
generative_answer: pozytywny

question: Czy członkowie Ruskiej Trójcy czerpali z innych słowiańskich literatur?
answers: text: Literatury słowiańskie oraz ogólne prądy rozwoju innych narodów słowiańskich stanowiły główną inspirację dla aktywności „Ruskiej Trójcy”
generative_answer: tak

question: Czyje utwory czytywał?
answers: text: Lindego, Karadžicia, Šafárika
generative_answer: Lindego, Karadžicia, Šafárika

question: Jak nazywali się dwaj pozostali Członkowie tzw. Ruskiej Trójcy?
plausible_answers: text: Był zresztą jedynym autorem z kręgu „Ruskiej Trójcy”
generative_answer: Był zresztą jedynym autorem z kręgu „Ruskiej Trójcy”

context: Wszyscy członkowie Ruskiej Trójcy żywo interesowali się dyskusją o roli i kształcie języka ruskiego. Szaszkewycz uważał, iż język jest głosem narodu. W związku z tym przeciwstawiał się upowszechnianiu się języka polskiego wśród ludności pochodzenia ruskiego, w tym jego przenikaniu do Cerkwi greckokatolickiej. Był również przeciwnikiem projektu zmiany alfabetu służącego do zapisywania języka ukraińskiego. Twierdził, iż jedynie alfabet cyrylicki nadaje się do zapisywania dźwięków języków wschodniosłowiańskich. Pogląd ten wyłożył w pracy Azbuka i abecadło z 1836. W pracy tej Szaszkewycz powtórzył ponadto poglądy J. Kamińskiego (znane mu z polskich almanachów), według których gramatyka jest z jednej strony metodą organizacji języka, z drugiej zaś – techniką „objawienia ducha narodu”. Opracowane przez Szaszkewycza podręczniki do nauki języka ruskiego (Czytanka dla ludu) zostały wydane dopiero po jego śmierci, w 1849 i 1853. Azbuka i abecadło została wydrukowana jedynie w nakładzie 3 tys. egzemplarzy, co uniemożliwiło odegranie przez nią szerszej roli w dyskusjach nad językiem. Zdaniem Włodzimierza Mokrego zdołała jednak przekonać część Rusinów galicyjskich, iż grozi im polonizacja i całkowita utrata etnicznej (narodowej) odrębności. Broniąc cyrylicy, Szaszkewycz sam dopuszczał posługiwanie się jej zmodyfikowaną wersją (grażdanką) i w tym alfabecie zapisywał swoje teksty; jedynie alfabet łaciński uważał za niedopuszczalny, a jego przyjęcie – za równoznaczne z utratą tożsamości narodowej.
qas: question: Jaki stosunek Markijan Szaszkewycz posiadał do projektu nowego ukraińskiego alfabetu?
answers: text: Był również przeciwnikiem
generative_answer: Był przeciwnikiem

question: Dlaczego Szaszkiewicz uznawał cyrylicę za alfabet, którym powinno się posługiwać na wschodzie terenów Słowian? 
answers: text: nadaje się do zapisywania dźwięków
generative_answer: nadaje się do zapisywania dźwięków

question: Jakim rodzajem książki jest "Czytanka dla ludu"?
answers: text: podręczniki
generative_answer: Podręcznikiem

question: W którym roku zmarł Szaszkewycz?
plausible_answers: text: w 1849 i 1853
generative_answer: w 1849 i 1853

question: Czym jest grażdanka?
answers: text: jej zmodyfikowaną wersją (grażdanką
generative_answer: Zmodyfikowaną wersją cyrylicy