Kakapo

Kakapo (w jęz. maoryskim: kākāpō) (Strigops habroptila) – gatunek dużego, nielotnego ptaka z rodziny kakapowatych (Strigopidae). Rodzima i endemiczna papuga Nowej Zelandii. Jedyny nielotny, a zarazem najcięższy gatunek papugi na świecie.
W przeszłości ptak ów zamieszkiwał Wyspę Południową, Wyspę Północną i wyspę Stewart (wszystkie należące do Nowej Zelandii), lecz obecnie wszystkie ocalałe osobniki przeniesione zostały na kilka niewielkich wysp u wybrzeży Nowej Zelandii.
Kakapo posiada plamiste żółto-zielone upierzenie, szlarę wokół oczu, podobne do wibryssów pióra, duży szary dziób, krótkie nogi, długie palce u stóp oraz stosunkowo krótkie skrzydła i ogon. Ze względu na specyficzną kombinację różnych cech fenotypowych i zajmowaną niszę ekologiczną jest gatunkiem wyraźnie odmiennym od pozostałych papug. Prowadzi nocny tryb życia, jest roślinożerna, posiada niski wskaźnik podstawowej przemiany materii. Charakterystyczny jest brak opieki nad potomstwem ze strony samca. Ponadto kakapo jest jedyną papugą mającą poligyniczny system rozmnażania, zwany lek. Przypuszczalnie jest także jednym z najdłużej żyjących ptaków. Budowa kakapo stanowi dobry przykład tendencji cechujących ewolucję ptaków zasiedlających wyspy oceaniczne, na których presja drapieżników jest słaba i obfitujących w pożywienie: wzrost efektywności termodynamicznej kosztem zdolności do latania, zredukowanie mięśni skrzydeł, redukcja grzebienia na mostku oraz ogólnie solidna budowa ciała.
Kakapo to gatunek krytycznie zagrożony wyginięciem. W marcu 2014 znanych było jedynie 125 żyjących osobników, z których większość ma nadane imiona. W sezonie 2014 doszło do pierwszego od 2011 roku złożenia jaj przez kakapo. Brak zagrożenia ze strony drapieżnych ssaków spowodował u kakapo zanik zdolności do lotu. Kolonizacja Polinezyjczyków i Europejczyków oraz wprowadzenie lub przywleczenie takich drapieżników jak szczury, koty oraz gronostaje, doprowadziły do przetrzebienia bądź eksterminacji większości kakapo. Działania ochronne zaczęto prowadzić już w latach 90. XIX w., ale nie przynosiły one prawie żadnych rezultatów, aż do czasu wdrożenia planu Kakapo Recovery Plan (z ang. Plan przywrócenia kakapo) w latach 80. XX w. Od kwietnia 2012 ocalałe osobniki kakapo trzymane są na wolnych od drapieżników wyspach: Codfish, Anchor Island i Little Barrier Island, gdzie są monitorowane. Celem Kakapo Recovery Plan jest odtworzenie populacji kakapo na poziomie 150 dojrzałych płciowo samic.
Papuga kakapo, podobnie jak inne gatunki nowozelandzkich ptaków, była historycznie ważna dla Maorysów, rdzennej ludności Nowej Zelandii, co przejawia się jej obecnością w wielu tradycyjnych legendach i folklorze.

context: W 1989 opracowano Kakapo Recovery Plan (Plan przywrócenia kakapo) i w tym samym roku powołano Kakapo Recovery Group (Grupa przywrócenia kakapo) do jego wdrożenia. Department of Conservation zastąpił w tym zadaniu Wildlife Service. Pierwszą operacją planu było przeniesienie wszystkich przetrwałych osobników na odpowiednie dla nich wyspy w celu zwiększenia liczebności populacji. Żadna z wysp Nowej Zelandii nie była idealna do umieszczenia kakapo bez odpowiedniego przygotowania w postaci rozległego nasadzenia roślinności preferowanej przez kakapo i usunięcia introdukowanych ssaków, stanowiących zagrożenie jako drapieżniki oraz konkurenci w walce o pożywienie. Ostatecznie wybrano cztery wyspy: Maud Island, Little Barrier, Codfish i Mana Island. 65 kakapo (43 samce i 22 samice) zostały pomyślnie przeniesione w pięć miejsc na czterech wyspach. Z niektórych wysp kilkanaście razy usuwano dzikie koty, gronostaje i weki.
qas: question: Jaki plan powstał w 1989 roku?
answers: text: Kakapo Recovery Plan (Plan przywrócenia kakapo)
generative_answer: Kakapo Recovery Plan (Plan przywrócenia kakapo)

question: Co obejmowała 1. operacja przeprowadzona według ustalonego planu?
answers: text: przeniesienie wszystkich przetrwałych osobników na odpowiednie dla nich wyspy
generative_answer: przeniesienie wszystkich przetrwałych osobników na odpowiednie dla nich wyspy

question: Czy warunki panujące w Wielkiej Brytanii były odpowiednie do życia kakapo?
plausible_answers: text: Żadna z wysp Nowej Zelandii nie była idealna do umieszczenia kakapo bez odpowiedniego przygotowania
generative_answer: Żadna z wysp Nowej Zelandii nie była idealna do umieszczenia kakapo bez odpowiedniego przygotowania

question: Na jakie wyspy przeniesiono kakapo?
answers: text: Maud Island, Little Barrier, Codfish i Mana Island
generative_answer: Maud Island, Little Barrier, Codfish i Mana Island

question: Ile łącznie kakapo przeniesiono na przygotowane dla nich wyspy?
answers: text: 65
generative_answer: 65

context: Pierwszym czynnikiem mającym wpływ na zmniejszenie liczebności kakapo było przybycie na Nową Zelandię człowieka. Zgodnie z folklorem Maorysów kakapo występowała w całym kraju, kiedy Polinezyjczycy po raz pierwszy pojawili się w Nowej Zelandii 700 lat temu. Zdeponowane szczątki subfosylne i odpady kuchenne świadczą o tym, że kakapo były obecne na Wyspie Północnej, Wyspie Południowej i Wyspie Stewart zarówno przed, jak i w czasach pierwszych Maorysów. Polinezyjscy przodkowie Maorysów polowali na kakapo dla mięsa, skór i piór, których używali do wyrobu luksusowych peleryn. Ususzone głowy kakapo nosili jako ozdoby uszu. Papugi te, w związku z brakiem zdolności do lotu, silnym zapachem i zwyczajem zastygania w bezruchu w obliczu zagrożenia, były łatwym łupem dla Maorysów i ich psów. Jaja i pisklęta kakapo były także zjadane przez szczury polinezyjskie, które Maorysi zawlekli do Nowej Zelandii. Ponadto celowy wyrąb roślinności przez Maorysów zmniejszył zasięg potencjalnego środowiska naturalnego kakapo. Chociaż kakapo zostały wytępione w wielu częściach wysp jeszcze przed przybyciem Europejczyków, wliczając pasma górskie: Tararua Range i Aorangi Range, były wciąż obecne w centralnej części Wyspy Północnej i zalesionych partiach Wyspy Południowej.
qas: question: Kiedy pierwsi Polinezyjczycy przybyli na Nową Zelandię?
answers: text: 700 lat temu
generative_answer: 700 lat temu

question: Jaki był główny czynnik ograniczenia liczebności kakapo?
answers: text: przybycie na Nową Zelandię człowieka
generative_answer: przybycie na Nową Zelandię człowieka

question: Na jakich trzech wyspach kakao występował jeszcze przed pojawieniem się człowieka na jego obszarze?
answers: text: Wyspie Północnej, Wyspie Południowej i Wyspie Stewart
generative_answer: Wyspie Północnej, Wyspie Południowej i Wyspie Stewart

question: Jakie trzy elementy kakapo były szczególnie przydatne dla Maorysów?
answers: text: mięsa, skór i piór
generative_answer: mięso, skóry i pióra

question: Czy Europejczycy jako pierwsi najechali Nową Zelandię?
plausible_answers: text: Chociaż kakapo zostały wytępione w wielu częściach wysp jeszcze przed przybyciem Europejczyków
generative_answer: tak