Mołdawianizm

Mołdawianizm – koncepcja polityczna, kulturalna i historyczna zakładająca, że Rumuni i Mołdawianie stanowią dwa odrębne narody, mówiące dwoma różnymi językami.
W 1812 r. na mocy traktatu w Bukareszcie Besarabia, zamieszkiwana w większości przez ludność chłopską mówiącą językiem rumuńskim, przeszła pod panowanie rosyjskie. Tym samym ludność ta została wyłączona z procesów kształtowania się nowoczesnego narodu i kultury rumuńskiej, jakie w XIX w. miały miejsce w Mołdawii i na Wołoszczyźnie. Nie wykształciła się u niej żadna tożsamość narodowa.
Powstanie idei mołdawianizmu wiąże się z utworzeniem w 1924 r. Mołdawskiej Autonomicznej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej, która w założeniach władz radzieckich miała być narzędziem polityki zagranicznej wobec Rumunii – docelowo ułatwić odzyskanie Besarabii, przyłączonej w 1918 r. do Rumunii, oraz wzniecenie rewolucji socjalistycznej w Rumunii. Wychodzono z założenia, że stymulowanie rozwoju „socjalistycznej kultury mołdawskiej”, odrębnej od rumuńskiej, będzie sprzyjać temu celowi. Zamysł ten zyskał poparcie grupy mołdawskich językoznawców i historyków o poglądach socjalistycznych, w ocenie których w Besarabii pod panowaniem rumuńskim ludność poddawana była bezwzględnemu uciskowi. W latach 1924–1931 działający w MASRR, pod przewodnictwem Pavla Chiora, Mołdawski Komitet Naukowy prowadził badania nad językiem i kulturą ludową Mołdawian, by na ich bazie rozwijać mołdawski język literacki odmienny od rumuńskiego i doprowadzić do powstania pełnowartościowej tożsamości narodowej. W 1931 r., wobec zmiany kursu politycznego ZSRR, działania te odgórnie zablokowano. W 1938 r., gdy polityka zagraniczna i językowa państwa zmieniła się ponownie, powrócono do mówienia o odrębnych narodach i językach rumuńskim i mołdawskim, a do zapisu tego drugiego zaczęto stosować cyrylicę.
Chociaż mołdawianizm pozostał oficjalnie popieraną doktryną także w Mołdawskiej Socjalistycznej Republice Radzieckiej po II wojnie światowej, nie powrócono już do prób konstruowania odrębnej wysokiej kultury narodowej na bazie kultury ludowej. Również język oficjalnie nazywany mołdawskim w istocie nie różnił się od rumuńskiego, był jedynie zapisywany innym alfabetem. Koncepcja odrębności narodu mołdawskiego była rozwijana na szerszą skalę jedynie w naukach historycznych, które miały dostarczać dowodów na odmienne drogi rozwoju Rumunów i Mołdawian. Prace autorów radzieckich poddawane były krytyce w Rumunii.
Powstały w okresie pieriestrojki mołdawski Demokratyczny Ruch na rzecz Przebudowy odrzucał mołdawianizm i przywoływał hasła panrumuńskie. Jego następca, Front Ludowy Mołdawii, nie akcentował już haseł zjednoczenia Mołdawii z Rumunią, jednak domagając się niepodległości, podkreślał pokrewieństwo obu języków, kultur i narodów. Idea panrumuńska, powszechnie akceptowana przez mołdawskich intelektualistów przewodzących Frontowi, cieszyła się bardzo niewielkim poparciem w społeczeństwie – wśród zdecydowanej większości etnicznych Mołdawian utrzymuje się idea odrębności ich narodu. Również przywódcy niepodległej Mołdawii już w 1994 r. wycofali się z koncepcji panrumuńskiej, konsekwentnie odwołując się od wymienionego roku w publicznych wystąpieniach do różnych wariantów idei mołdawianistycznej. Dyskusja o tożsamości Mołdawian i ich stosunku do sąsiadów wciąż się jednak nie zakończyła. Obok „tradycyjnej” radzieckiej koncepcji mołdawianistycznej w Mołdawii funkcjonują radykalne poglądy nacjonalistyczne, których przedstawiciele twierdzą, iż Mołdawianie byli odrębnym narodem już w średniowieczu i wysuwają roszczenia do ziem Rumunii wchodzących historycznie w skład Hospodarstwa Mołdawskiego.

context: Besarabia została przyłączona do Związku Radzieckiego najpierw na krótko w 1940 r., zaś na trwałe w 1944 r. Z terytorium tego, razem z częścią MASRR, utworzono Mołdawską SRR. W Rumunii po II wojnie światowej władzę przejęli komuniści. Oznaczało to, że zrealizowane zostały przedwojenne cele radzieckie względem Rumunii, i nie było już potrzeby potęgowania, poprzez politykę kulturalną, różnic między mieszkańcami tego kraju a ludnością radzieckiej Mołdawii. W Mołdawskiej Socjalistycznej Republice Radzieckiej mołdawianizm stał się de facto oficjalną doktryną, chociaż nie podejmowano już, jak w latach 30., prób tworzenia nowej kultury. Akcentowano odmienność Rumunów i Mołdawian, powołując się głównie na odmienny rozwój historyczny każdego narodu. W latach 1967–1968 pierwszy sekretarz KPM Ivan Bodiul polecił czołowym mołdawskim radzieckim historykom, etnografom i językoznawcom publikowanie prac, w których mieli przedstawiać i upowszechniać, także za granicą, radziecki (mołdawianistyczny) punkt widzenia w sprawach historii Mołdawii oraz języka mołdawskiego. Zalecenie to zostało zrealizowane. Sformułowano całą teorię rozwoju narodu mołdawskiego od plemion trackich i iliryjskich po ostateczne ukształtowanie się socjalistycznego narodu mołdawskiego po II wojnie światowej; częścią tej koncepcji było założenie, że bliskie sobie pierwotnie narody rumuński i mołdawski w XIX–XX w. ostatecznie rozdzieliły się. Nie wszystkie prace napisane w radzieckiej Mołdawii były metodologicznie mało wartościowe, według Charlesa Kinga liczne publikacje etnograficzne, językoznawcze i historyczne, gdyby nie ich eksploatowanie do celów propagandowych same w sobie nie budziłyby kontrowersji. W tym samym czasie koncepcje mołdawianistyczne były zwalczane przez rumuńskich autorów emigracyjnych, polemizowali z nimi naukowcy rumuńscy, także autorzy zachodni oceniali je jako z gruntu fałszywe.
qas: question: Czy Besarabia była terenem należącym do ZSRR?
answers: text: Besarabia została przyłączona do Związku Radzieckiego najpierw na krótko w 1940 r.
generative_answer: tak

question: Kto rządził Rumunią po II wojnie światowej? 
answers: text: komuniści
generative_answer: komuniści

question: Jaka doktryna panowała w Mołdawskiej Socjalistycznej Republice Radzieckiej?
answers: text: mołdawianizm
generative_answer: mołdawianizm

question: Czy Rumunie i Mołdawianie różnili się jako narody? 
answers: text: Akcentowano odmienność Rumunów i Mołdawian
generative_answer: tak

question: Kto piastował stanowisko ostatniego sekretarza KPM?
plausible_answers: text: Ivan Bodiul
generative_answer: Ivan Bodiul