Nowa Marchia

Nowa Marchia (niem. Neumark) – prowincja Marchii Brandenburskiej, powstała w wyniku ekspansji margrabiów z domu askańskiego w XIII i XIV w. na ziemię lubuską oraz pogranicze Pomorza Zachodniego i Wielkopolski. W tym okresie jej granicę na południu określała linia dolnej Warty i Noteci, na zachodzie Odra do okolic Widuchowej, na wschodzie bieg rzeki Drawy, na północy zaś wbijała się klinem w ziemie środkowego Pomorza obejmując ziemię świdwińską. Nazwa „Nowa Marchia” ukształtowała się dopiero pod koniec XIV w., wcześniej tereny pogranicza pomorsko-wielkopolskiego określane były jako terra trans Oderam, czy marchia transoderana.
W latach 1402–1454/55 przejściowo znajdowała się pod rządami krzyżaków. W 1482 r. przyłączono do niej ziemię krośnieńską, lubską i bobrowicką. Za rządów Jana kostrzyńskiego (1535-1571) Nowa Marchia była niezależnym państwem w ramach Świętego Cesarstwa Rzymskiego Narodu Niemieckiego; w jej skład wchodziła wówczas ziemia chociebuska i torzymska. Po 1571 r. powróciła do Elektoratu Brandenburgii, dzieląc jego dalsze losy. Od 1701 r. stanowiła część Królestwa Prus, od 1871 – Cesarstwa Niemieckiego, po I wojnie światowej w granicach Republiki Weimarskiej i III Rzeszy. Po II wojnie światowej większość obszaru Nowej Marchii znalazła się na terytorium Polski (obecne województwa lubuskie oraz zachodniopomorskie), natomiast Chociebuż pozostał w Niemczech.

context: Śmierć margrabiego Waldemara w 1319 r. zapoczątkowała długi okres zamętu. W okresie 1319-23 uznanie miast i rycerstwa Nowej Marchii uzyskał książę wołogojski Warcisław IV (spokrewniony po kądzieli z margrabią Waldemarem), któremu prawdopodobnie udało się zawładnąć osobą małoletniego margrabiego Henryka II i jego matki. Warcisław IV objął rządy w Nowej Marchii na podstawie elekcji dokonanej przez stany nowomarchijskie 4 października 1319 r., która usankcjonowała jedynie stan faktyczny. Wkrótce jednak Henryk zmarł (1320), a na prawa do sukcesji swych synów spokrewnionych przez matkę z Askańczykami powołał się książę saski Rudolf. Walki toczone w latach 1319–1323 w Marchii Brandenburskiej ominęły jednak większą część Nowej Marchii, gdzie rządy księcia Warcisław IV nie zostały silniej zagrożone. Sprawa sukcesji po Henryk II wyklarowała się dopiero w 1323 r., kiedy to na sejmie Rzeszy w Norymberdze król Ludwik Bawarski nadał całą Marchię Brandenburską swojemu 7-letniemu wówczas synowi Ludwikowi, który w 1324 r. pojawił się w Nowej Marchii wraz z regentem Bertoldem, hrabią Hennebergu, przyjmując hołd miast i rycerstwa. W tym czasie, wykorzystując konflikt Wittelsbachów z papieżem Janem XXII, Władysław Łokietek zawarł w Nakle 18 czerwca 1325 r. przymierze z książętami pomorskimi mające na celu likwidację i rozbiór Nowej Marchii – ziemie na zachód od Drawy miały przypaść Pomorzu, na wschód od tej rzeki zaś Polsce. Z poparciem wielkiego księcia litewskiego Giedymina, wiosną 1326 r. nastąpiło polsko-litewskie uderzenie, które w efekcie okazało się jedynie niszczącym napadem rabunkowym. Proces wypierania książąt zachodniopomorskich i odbudowy Nowej Marchii w dawnych granicach trwał do ok. 1330 r., przy czym układ pokojowy pomiędzy nimi a margrabią Ludwikiem I Starszym został zawarty 28 czerwca 1333 r. Decydujące znaczenie miało przejście na stronę Wittelsbachów głównego ośrodka miejskiego – Chojny, oraz rodu Wedlów, pełniących czołową rolą w Nowej Marchii.
qas: question: W jaki sposób Warcisław IV zdobył władzę nad tą prowincją?
answers: text: na podstawie elekcji dokonanej przez stany nowomarchijskie
generative_answer: na podstawie elekcji dokonanej przez stany nowomarchijskie

question: Do czego miało doprowadzić przymierze pomiędzy Władysławem Łokietkiem a książętami pomorskimi?
answers: text: likwidację i rozbiór Nowej Marchii
generative_answer: likwidacji i rozbioru Nowej Marchii

question: W jaki sposób miała zostać podzielona ta prowincja w ramach przymierza zawartego 18 czerwca 1325 roku?
answers: text: ziemie na zachód od Drawy miały przypaść Pomorzu, na wschód od tej rzeki zaś Polsce
generative_answer: ziemie na zachód od Drawy miały przypaść Pomorzu, na wschód od tej rzeki zaś Polsce

question: Jaki władca stanął na czele tej prowincji w 1319 roku?
answers: text: Warcisław IV
generative_answer: Warcisław IV

question: Jaki konflikt doprowadził do upadku rządów Warcisława IV?
plausible_answers: text: Walki toczone w latach 1319–1323 w Marchii Brandenburskiej
generative_answer: Walki toczone w latach 1319–1323 w Marchii Brandenburskiej