Język galijski

Język galijski – zespół wymarłych dialektów celtyckich, używanych od VI wieku p.n.e. najdalej do V wieku n.e. na terenie współczesnej Francji, Szwajcarii i północnych Włoch. Wedle dzisiejszego stanu wiedzy jest to najlepiej poznany z kontynentalnych języków celtyckich. Galijski jest poświadczony bezpośrednio przez ponad 800 inskrypcji z różnych epok (gallogreckie, galloetruskie, gallołacińskie) i znaczny zbiór danych onomastycznych (zarówno antroponimicznych, jak i toponimicznych), a pośrednio przez zapożyczenia w językach romańskich (głównie we francuskim i oksytańskim), glosy i wzmianki u autorów rzymskich. Po podboju Galii przez Rzymian galijski stopniowo tracił na znaczeniu, wywierając jednak pewien wpływ na lokalne warianty łaciny i stając się tym samym substratem językowym dla francuszczyzny.
Galijski był językiem fleksyjnym o dosyć swobodnym szyku wyrazów w zdaniu. Większość tekstów galijskich jest krótka; są to często jednozdaniowe dedykacje, epitafia czy podpisy. Dłuższe inskrypcje mają charakter religijno-magiczny – do najważniejszych należy lunisolarny kalendarz z Coligny oraz tabliczki złorzeczące odnalezione w L’Hospitalet-du-Larzac i Chamalières. Ubogość materiału źródłowego nie pozwala na pełne zbadanie historii języka ani kompletną rekonstrukcję gramatyki, a tłumaczenie z niego opiera się w dużej mierze na wykorzystaniu językoznawczej metody porównawczej. Stosunkowo niewiele inskrypcji w tym i innych językach kontynentalnych utrudnia także badanie ich wzajemnych relacji, jak również stosunku do nadal używanych języków wyspiarskich i tym samym ustalenie drzewa językowego dla grupy celtyckiej.
Wyginięcie języka wiąże się z postępującą romanizacją populacji galijskojęzycznej.

context: Język bretoński, mimo że używa się go obecnie w Bretanii – a więc na kontynencie – nie jest zaliczany do kontynentalnych języków celtyckich ze względów historycznych: mowa ta pojawiła się w regionie za sprawą osadników z zachodniej Brytanii w V wieku. Nie jest znany stosunek języka galijskiego do dialektów noryjskich, poświadczonych tylko w dwóch inskrypcjach (Ptuj, 1894; Grafenstein, 1977), choć najpewniej są one genetycznie bliskie. Podobnie rzecz ma się z językiem galatyjskim, który dzieli z galijskim wiele cech, ale jest odległy geograficznie (używany był w Azji Mniejszej). Język celtyberyjski i inne celtyckie dialekty Półwyspu Iberyjskiego najprawdopodobniej stanowiły odrębny od galijskiego system, ponieważ wykazują archaiczne cechy, takie jak odmienna partykuła dołączana do orzeczenia w zdaniu podrzędnym i utrzymanie labializowanej spółgłoski miękkopodniebiennej /kʷ/. Brak szerokich korpusów zachowanych tekstów uniemożliwia jednak szersze badania dialektologiczne, a nazwy język galijski używa się stosunkowo często jako zbiorczego określenia na wszystkie nieiberyjskie antyczne języki celtyckie używane w Europie i Azji Mniejszej.
qas: question: Dlaczego język bretoński nie należy do grupy kontynentalnych języków celtyckich?
answers: text: ze względów historycznych: mowa ta pojawiła się w regionie za sprawą osadników z zachodniej Brytanii w V wieku
generative_answer: ze względów historycznych: mowa ta pojawiła się w regionie za sprawą osadników z zachodniej Brytanii w V wieku

question: Gdzie posługiwano się językiem galatyjskim?
answers: text: w Azji Mniejszej
generative_answer: w Azji Mniejszej

question: Dlaczego język celtyberyjski i inne celtyckie dialekty Półwyspu Iberyjskiego mogły stanowić system niezależny od galijskiego?
answers: text: wykazują archaiczne cechy, takie jak odmienna partykuła dołączana do orzeczenia w zdaniu podrzędnym i utrzymanie labializowanej spółgłoski miękkopodniebiennej /kʷ/
generative_answer: wykazują archaiczne cechy, takie jak odmienna partykuła dołączana do orzeczenia w zdaniu podrzędnym i utrzymanie labializowanej spółgłoski miękkopodniebiennej /kʷ/

question: Co przekreśla możliwość przeprowadzenia bardziej rozległych badań dialektologicznych?
answers: text: Brak szerokich korpusów zachowanych tekstów
generative_answer: Brak szerokich korpusów zachowanych tekstów

question: W jakich dwóch inskrypcjach poświadczony jest stosunek języka galatyjskiego do dialektów noryjskich?
plausible_answers: text: Ptuj, 1894; Grafenstein, 1977
generative_answer: Ptuj, 1894; Grafenstein, 1977