Samuel Komitopul

Samuel Komitopul (bułg. Самуил Kомитопул, Samuił Komitopuł; zm. 6 października 1014) – władca państwa bułgarskiego od 976, car Bułgarii w latach 997–1014.
Po klęsce carstwa bułgarskiego w 969 roku, objął wspólnie z braćmi rządy w zachodnich prowincjach państwa. Od śmierci braci w 976 roku rządził samodzielnie. W wyniku ofensywnych kampanii na terytorium Cesarstwa Bizantyńskiego poszerzył obszar swego państwa obejmującego pierwotnie teren Macedonii o Tesalię, Bułgarię naddunajską, Epir i Albanię. Po przywróceniu carstwa bułgarskiego w 986 roku, pełnił funkcje namiestnika i naczelnego dowódcy przy boku cara Romana. Po schwytaniu cara przez Bizantyńczyków, od 991 roku, ponownie sprawował władzę samodzielnie. W 997 roku po śmierci Romana koronował się na cara Bułgarów. Pod koniec X wieku podporządkował sobie leżące na zachodzie księstwa serbskie. Poczynając od 1001 roku przeszedł do obrony swych terytoriów przed kolejnymi kampaniami cesarza Bazylego II. Pomiędzy 1001 a 1005 rokiem utracił większość swoich wcześniejszych zdobyczy: Bułgarię naddunajską, Tesalię, północną część Macedonii, część Albanii. Zmarł w wyniku ataku apoplektycznego 6 października 1014 roku, dwa miesiące po klęsce w bitwie pod Klidion, prawdopodobnie spowodowanego widokiem tysięcy oślepionych jeńców bułgarskich, odesłanych przez bizantyjskiego cesarza Bazylego II.
Za panowania Samuela Bułgaria kontrolowała większą część Bałkanów, aż po południową Grecję. Samuel przeniósł stolicę państwa do Ochrydy, która stała się centrum kulturalnym i politycznym Bułgarii w tym czasie, a także stolicą patriarchatu bułgarskiego.

context: Powstrzymany na wschodzie i południu, w 998 lub 999 Samuel zaatakował na zachodzie Duklę (obecnie Czarnogóra), której młody książę Jan Włodzimierz zawarł przed kilku laty antybułgarskie przymierze z cesarzem bizantyńskim. Samuel zdobył bez większego oporu stolicę Dukli, anektował całe państwo, a jego władcę pojmał i uprowadził do Prespy. Zwierzchnictwo Bułgarii uznały też serbskie księstwa w głębi kraju Raszka i Bośnia oraz leżące na wybrzeżu dalmatyńskim Zahumle. Samuel podjął ponadto walkę z królem węgierskim Stefanem I o rejon Sirmium. Ostatecznie przyłączył go do swego państwa, a wojna została zakończona podpisaniem układu pokojowego scementowanego ślubem córki króla węgierskiego z synem Samuela Gabrielem Radomirem. Państwo Samuela osiągnęło apogeum swego rozwoju, obejmowało Macedonię z wyjątkiem Tesaloniki i Półwyspu Chalkidiki, Tesalię, Epir, Albanię, księstwa serbskie: Duklę, Zahumle, Raszkę i Bośnię, okręg Sirmium oraz Bułgarię naddunajską. Trzon państwa stanowiła Macedonia. Stolicę Samuel przeniósł do Ochrydy. Na czele tego rozległego państwa stała carska rodzina i grupa wielkich bojarów zwanych z grecka archontami – pełniących funkcje zarządców grodów i ziem wchodzących w skład carstwa. Najstarsza córka Samuela Mirosława wyszła za mąż za pojmanego przez cara syna Grzeorza Taronity, Aszota. Samuel wyznaczył Aszota namiestnikiem ziem wokół Dracza. Młodsza z jego córek Teodora Kosara poślubiła innego więźnia, księcia duklańskiego Jana Włodzimierza. Car przywrócił mu po ślubie tron duklański, jednocześnie dzieląc Duklę pomiędzy swego zięcia i jego wuja Dragomira, którego osadził w Trebinju. Samodzielność dzieci Samuela w wyborze partnerów życiowych i ich skłonność do osób pozbawionych wolności miała dojść do głosu raz jeszcze. Około roku 1000 syn Samuela Gabriel Radomir oddalił swą królewską żonę i poślubił niewolnicę, uprowadzoną przez ojca ze zdobytej Larissy, a żyjącą na dworze w Prespie, piękną Irenę. Ojciec zgodził się z decyzją syna, choć miał za nią w przyszłości zapłacić. Kiedy w 1002 roku cesarz Bazyli II obległ Widyń, znieważony król węgierski zaatakował i podbił ziemie sojusznika Samuela władającego Banatem księcia Ajtonya.
qas: question: Jaką nazwę nosiło państwo niegdyś leżące na terenie Czarnogóry?
answers: text: Duklę
generative_answer: Dukla

question: Co stało się z władcą Dukli, gdy jej ziemie zostały podbite przez Samuela?
answers: text: a jego władcę pojmał i uprowadził do Prespy
generative_answer: został pojmany i uprowadzony do Prespy

question: Jakie miasto stało się stolicą Dukli po podboju Samuela?
answers: text: Ochrydy
generative_answer: Ochryda

question: Komu car przywrócił tron duklański z powodu zawarcia małżeństwa?
plausible_answers: text: Jana Włodzimierza
generative_answer: Janowi Włodzimierzowi

question: Jak nazywał się syn Samuela, który pojął na żonę niewolnicę?
answers: text: Gabriel Radomir
generative_answer: Gabriel Radomir

context: Być może po 1009 roku kiedy cesarz był zajęty obroną włości bizantyńskich w południowej Italii i czasowo zaprzestał działań zaczepnych przeciw państwu bułgarskiemu Samuel wzniósł szereg umocnień w wąwozie pomiędzy górami Ograżden i Bełasica. Drogą tą, przez przełęcz zwaną Cimbalongus albo Klidion, prowadził zazwyczaj Bazyli II swe wojska podczas wypraw w głąb państwa Samuela. Umocnienia zostały obsadzone przez silne straże. W razie zmuszenia armii bizantyńskiej do odwrotu dawały możliwość ataku na jej tyły. W 1014 roku, Bazyli II podjął kolejną wyprawę przeciw Bułgarom. Samuel zasadził się ze swymi wojskami w strzeżonym palisadą wąwozie, dla odwrócenia uwagi cesarza wysłał natomiast kilka oddziałów w rejon Nestoritzy niedaleko Tesaloniki. Oddziały te rozbił strateg cesarski Teofilakt Botaniates, podczas gdy główne siły bizantyńskie zbliżały się do Klidion. Natknąwszy się na palisadę, Bazyli II podjął kilka prób sforsowania przeszkody, jego ataki rozbiły się jednak o dobrze bronione umocnienia. Tymczasem strateg Filipopolis Nicefor Ksifias zaproponował obejście sił bułgarskich przez porośnięte lasami zbocza górskie i zaatakowanie przeciwnika od tyłu. Cesarz wyraził zgodę. Ksifias przeprowadził wojsko przez las Balathistes (Sułtanina Płanina) i zajął pozycję na tyłach bułgarskich. 29 sierpnia Bazyli II przypuścił zmasowany atak na bułgarskie pozycje obronne za palisadą, a w tym samym czasie Ksiafias niespodziewanie zaatakował od tyłu. Zaskoczeni Bułgarzy poszli w rozsypkę. Samuel ocalał jedynie dzięki wytrwałości i odwadze swego syna Gabriela Radomira, który pomógł ojcu opuścić pole bitwy i zbiec do twierdzy Prilep. Liczbę wziętych do niewoli Bułgarów współcześni historycy określają na 14 lub 15 tysięcy. Bazyli II rozkazał wykłuć jeńcom oczy, pozostawiając co setnemu lewe oko, aby mógł prowadzić pozostałych, po czym odesłał ich do domu. Z przełęczy Bazyli II zwrócił się ku Strumitsy i zajął zamki wokół Matrucium. Wysłał też Botaniatesa, by zniszczył palisadę, którą Bułgarzy wznieśli na drodze do Tesaloniki. Botaniates zadanie szczęśliwie wykonał, w drodze powrotnej wpadł jednak w bułgarską zasadzkę i stracił większość ludzi. Cesarz tymczasem kontynuował działania w rejonie zwanym Zagoria, gdzie w jego ręce wpadła potężna twierdza Melnik.
qas: question: Kiedy Samuel umocnił front w wąwozie między Ograżden i Bełasica?
plausible_answers: text: 1009
generative_answer: 1009

question: Dlaczego Samuel postawił na zwiększenie obronności tego konkretnego wąwozu?
answers: text: Drogą tą, przez przełęcz zwaną Cimbalongus albo Klidion, prowadził zazwyczaj Bazyli II swe wojska podczas wypraw w głąb państwa Samuela
generative_answer: Drogą tą, przez przełęcz zwaną Cimbalongus albo Klidion, prowadził zazwyczaj Bazyli II swe wojska podczas wypraw w głąb państwa Samuela

question: Jaki fortel zastosował Samuel dla odwrócenia uwagi Bazylego II w 1014?
answers: text: wysłał natomiast kilka oddziałów w rejon Nestoritzy niedaleko Tesaloniki
generative_answer: wysłał natomiast kilka oddziałów w rejon Nestoritzy niedaleko Tesaloniki

question: Czy Bazyl II przebił się przez palisadę Samuela w 1014?
answers: text: Natknąwszy się na palisadę, Bazyli II podjął kilka prób sforsowania przeszkody, jego ataki rozbiły się jednak o dobrze bronione umocnienia
generative_answer: nie

question: Kto współpracując z Bazylem II atakował Bułgarów od tyłu?
answers: text: Ksiafias
generative_answer: Ksiafias