Bitwa o Kretę

Bitwa o Kretę – całokształt zmagań wojennych pomiędzy wojskami alianckimi a niemieckimi w maju 1941 roku, których celem było panowanie nad grecką wyspą Kretą, mającą strategiczne znaczenie ze względu na centralne położenie we wschodnim basenie Morza Śródziemnego. Zapoczątkowała je największa operacja powietrznodesantowa wojsk niemieckich podczas II wojny światowej (operacja „Merkury”, niem. Unternehmen Merkur).
20 maja 1941 roku prawie 10 000 żołnierzy 7 Dywizji Lotniczej (spadochronowej) i Powietrznodesantowego Pułku Szturmowego (LLSR), należących do XI Korpusu Lotniczego, zostało zrzuconych w dwóch falach w pobliżu lotnisk i portów na nizinnym, północnym wybrzeżu Krety. Opanowanie któregokolwiek z nich miało umożliwić samolotom transportowym 4 Floty Powietrznej oraz improwizowanej flocie desantowej dostarczenie posiłków – 5 Dywizji Górskiej oraz czołgów z 5 Dywizji Pancernej.
Szturm niemieckich wojsk powietrznodesantowych na alianckie pozycje został 20 maja przy dużych stratach odparty; z dwóch dowodzących nim generałów jeden zginął, a drugi został ciężko ranny. Pomimo tego, dzięki wsparciu Luftwaffe, bombardującego alianckie pozycje, niektóre pododdziały zdołały umocnić się w pobliżu bronionego przez nowozelandzką 2 Dywizję Piechoty lotniska w Maleme, leżącego na zachodzie wyspy, oraz zablokować część dróg łączących miasta Krety, paraliżując aliancką obronę. Dowodzący alianckimi siłami Krety (Creforce) nowozelandzki gen. Bernard Freyberg nie zdecydował się na przeprowadzenie generalnego kontrataku. Dowódca niemieckiego XI Korpusu Lotniczego Kurt Student nakazał kontynuowanie operacji i skoncentrowanie niemieckich sił w Maleme. Nad ranem 21 maja Niemcy wykorzystali taktyczny odwrót nowozelandzkiej 2 Dywizji Piechoty i ponawiając szturm oraz desantując rezerwę strategiczną, zajęli lotnisko w Maleme. Umożliwiło to przerzut na Kretę w dniach 21–25 maja pododdziałów 5 Dywizji Górskiej, artylerii, zaopatrzenia oraz ewakuację rannych. Niemiecki desant morski nie powiódł się, gdyż w dniach 21–22 maja 1941 roku Royal Navy kosztem dużych strat zatopiła większość statków należących do jednego z konwojów, a drugi zmusiła do odwrotu.
Dowodzenie siłami niemieckimi na Krecie przejął dowódca 5 Dywizji Górskiej gen. Julius Ringel. Niemcy odparli aliancki kontratak na Maleme w nocy z 21 na 22 maja i po przeprowadzeniu przegrupowania rozpoczęli ofensywę na wschód. W jej wyniku zdołali zepchnąć w dniach 23–25 maja 1941 siły ANZAC w kierunku portów w Chanii i Sudzie oraz uzyskać połączenie z broniącymi swoich stref zrzutów pododdziałami 7 Dywizji Lotniczej.
W dniach 26–28 maja kontynuujące ofensywę wojska niemieckie przy użyciu zdobytego alianckiego sprzętu oraz wykorzystując chaos w alianckim sztabie, pokonały rezerwowe siły Creforce w walkach o Chanię i Sudę, i zajęły obydwa miasta, rozbijając wojska aliantów na dwie izolowane części. Broniące wschodniej części Krety zgrupowanie w Iraklionie zostało ewakuowane przez Royal Navy w nocy z 28 na 29 maja, a garnizon Rethimno poddał się 30 maja 1941. Siły alianckie z rejonu Chanii i Sudy wycofały się przez góry na południowe wybrzeże wyspy, skąd z portu w Chora Sfakion w dniach 28–31 maja ewakuowano drogą morską ponad 11 tysięcy żołnierzy, a wyczerpane niedobitki Creforce poddały się Niemcom 1 czerwca 1941 roku.
W rezultacie 11-dniowej kampanii cała wyspa została opanowana przez Niemców, a broniące jej alianckie siły zostały zniszczone lub zmuszone do ewakuacji.

context: Nad ranem 21 maja australijska 19 Brygada Piechoty silnym kontratakiem wyparła pododdziały 2 FJR ze wzgórza A koło Rethimno i zmusiła niedobitki wschodniego ugrupowania Zgrupowania „Mars” do wycofania się w rejon strefy zrzutu III/2FJR w pobliżu Stawromenos. Umożliwiło to przerzucenie części oddziałów 19 Brygady Piechoty z rejonu Rethimmo w rejon Perivolli i Chani, gdzie dwa bataliony australijskie dotarły w nocy z 21 na 22 maja. Pozycje na północnych plażach Krety w rejonie Chani od początku bitwy biernie zajmował 20 batalion z 4 Brygady Piechoty, przygotowany do obrony przeciwko niemieckiemu desantowi morskiemu. Nie jest jasne, czy dowództwo Creforce przeceniło możliwość Niemców do zorganizowania ataku z morza, czy też otrzymało rozkaz przygotowania obrony przed desantem morskim, aby Niemcy nie mogli domyślić się, że ich szyfry zostały złamane, a zamiary przeprowadzenia desantu powietrznego są aliantom znane. Zajęcie pozycji na wybrzeżu przez Australijczyków umożliwiło zorganizowanie silnego kontrataku, w celu rozbicia Niemców w zachodniej części wyspy i odzyskania lotniska Maleme.
qas: question: Kiedy australijskie bataliony dotarły w rejon Perivolli i Chani?
answers: text: w nocy z 21 na 22 maja
generative_answer: w nocy z 21 na 22 maja

question: Jaki batalion stacjonował na północnych plażach Krety w rejonie Chani ?
answers: text: 20 batalion z 4 Brygady Piechoty
generative_answer: 20 batalion z 4 Brygady Piechoty

question: Jakiego kraju szyfry zostały złamane? 
answers: text: Niemców
generative_answer: Niemców

question: Z jakim narodem walczyli Niemcy? 
answers: text: Australijczyków
generative_answer: Australijczykami

question: Jakie lotnisko chcieli odzyskać Niemcy? 
plausible_answers: text: Maleme
generative_answer: Maleme

context: Zgrupowanie „Mars” podzielono w planie „Merkur” na dwie części. Zachodnia, licząca ok. 3000 żołnierzy składała się z 3 Pułku Spadochronowego (Fallschirmjäger Regiment – FJR), części piechoty szybowcowej LLSR, sztabu i batalionu saperów 7 Dywizji Lotniczej (spadochronowej). Pododdział szybowcowy LLSR desantujący się ok. 8:00 koło Chani wylądował w pobliżu sztabu dowódcy Creeforce gen. Freyberga i został zniszczony przez kompanię ochrony sztabu. Drugi pododdział szybowcowy desantujący się ok. 1,5 km na południe od Chanii zdołał zniszczyć baterię plot., ale odparty w ataku na stanowiska łączności radiowej wycofał się w kierunku Perivolii w rejon lądowania 3 FJR. III/3 FJR lądujący na południe od oddziałów szybowcowych desantował się wprost na pozycjach nowozelandzkiej 4 Brygady Piechoty brygadiera Inglisa i został rozbity, zanim spadochroniarze zdołali się zebrać w pododdziały. Części niemieckich spadochroniarzy udało się jednak przebić na północny zachód koło obsadzonego przez grecki 8 Pułk Piechoty Wzgórza Cmentarnego i dołączyć do reszty swojego pułku.
qas: question: Jakie jednostki wchodziły w skład zachodniej części zgrupowania „Mars”?
answers: text: 3 Pułku Spadochronowego (Fallschirmjäger Regiment – FJR), części piechoty szybowcowej LLSR, sztabu i batalionu saperów 7 Dywizji Lotniczej (spadochronowej)
generative_answer: 3 Pułk Spadochronowy (Fallschirmjäger Regiment – FJR), część piechoty szybowcowej LLSR, sztab i batalion saperów 7 Dywizji Lotniczej (spadochronowej)

question: Jaka jednostka zniszczyła Pododdział szybowcowy LLSR?
answers: text: kompanię ochrony sztabu
generative_answer: kompania ochorny sztabu

question: O której godzinie przeprowadził desant drugi pododdział szybowcowy?
plausible_answers: text: ok. 8:00
generative_answer: ok. 8:00

question: Jaki atak wymusił odwrót drugiego z pododdziałów szybowcowych?
answers: text: na stanowiska łączności radiowej
generative_answer: na stanowiska łączności radiowej

question: Czy niektórzy niemieccy spadochroniarze zdołali dotrzeć do reszty swojego pułku?
answers: text: Części niemieckich spadochroniarzy udało się jednak przebić na północny zachód koło obsadzonego przez grecki 8 Pułk Piechoty Wzgórza Cmentarnego i dołączyć do reszty swojego pułku
generative_answer: tak