James Stewart

James Maitland Stewart (wym. [ʤeɪmz ˈmeɪtlənd ˈstuərt]; ur. 20 maja 1908 w Indianie, zm. 2 lipca 1997 w Beverly Hills) – amerykański aktor filmowy i teatralny, należący do grona najbardziej cenionych, utytułowanych i najwybitniejszych gwiazd w historii amerykańskiego kina. Jedna z legend i ikon okresu „Złotej Ery Hollywood”. Poza aktorstwem Stewart służył w United States Army i jako pilot brał czynny udział w II wojnie światowej oraz w wojnie wietnamskiej. Służbę zakończył w randze generała brygady. Dzięki silnej moralności, którą prezentował zarówno na dużym ekranie, jak i poza nim, Stewart uosabiał „amerykański ideał” w Stanach Zjednoczonych XX wieku. W 1999 American Film Institute umieścił jego nazwisko na 3. miejscu w rankingu „największych aktorów wszech czasów” (The 50 Greatest American Screen Legends).
Stewart zaczynał karierę od występów na Broadwayu na początku lat 30. XX wieku. W 1935 podpisał kontrakt z wytwórnią Metro-Goldwyn-Mayer. Pierwszy szerszy rozgłos zyskał rolą w komedii romantycznej Cieszmy się życiem (1938). Przełomem w karierze Stewarta był występ w politycznym komediodramacie Pan Smith jedzie do Waszyngtonu (1939), za który otrzymał pierwszą z pięciu w swym dorobku nominacji do nagrody Akademii Filmowej dla najlepszego aktora pierwszoplanowego. Statuetkę zdobył w 1941 za kreację reportera w komedii romantycznej Filadelfijska opowieść (1940). Zaciągnąwszy się do United States Army w 1941, zawiesił karierę filmową, biorąc czynny udział w II wojnie światowej jako lotnik. Na duży ekran powrócił w 1946, występując w filmie To wspaniałe życie. W okresie powojennym zmianom uległ wizerunek ekranowy Stewarta, który wybierał role o poważniejszym, mroczniejszym charakterze, nawiązując długoletnią współpracę z Anthonym Mannem, u którego stworzył pamiętne kreacje w westernach Winchester ’73 (1950) i Naga ostroga (1953), oraz Alfredem Hitchcockiem, portretując bohaterów o bardziej skomplikowanej osobowości w dreszczowcach psychologicznych Okno na podwórze (1954) i Zawrót głowy (1958). W 1985 otrzymał Oscara za całokształt twórczości.
Do innych ważnych produkcji w dorobku Stewarta zalicza się: Navy Blue and Gold (1937), Destry znowu w siodle (1939), Sklep za rogiem (1940), Harvey (1950), Człowiek, który wiedział za dużo (1956), Anatomia morderstwa (1959), Jak zdobywano Dziki Zachód (1962) i Człowiek, który zabił Liberty Valance’a (1962). Wystąpił w 82 filmach fabularnych.

context: Rok 1970 Stewart rozpoczął od występu w westernie Klub Towarzyski Cheyenne (reż. Gene Kelly), gdzie po raz kolejny zagrał razem z Henrym Fondą. Od lutego do maja występował w teatrze, w sztuce Harvey. W tym czasie ogłosił swoje przejście na emeryturę, lecz wkrótce potem przyjął ofertę udziału w sitcomie stacji NBC The Jimmy Stewart Show (1971–1972), gdzie wcielał się w rolę profesora college’u, którego życie ulega poważnym zmianom, gdy do domu wraca jego syn z rodziną. Stewart nie był zadowolony z nakładu pracy wymaganego do sfilmowania każdego odcinka i wyraził zadowolenie, gdy sitcom został usunięty z anteny po pierwszym sezonie z powodu niskiej oglądalności i słabych recenzji. Jedynym filmem z jego udziałem w 1971 był komediodramat Błędne koło (reż. Andrew V. McLaglen), który otrzymał przychylne oceny. Robert Greenspun z „The New York Timesa” stwierdził, że „film należy do Stewarta, który nigdy nie był tak wspaniały”.
qas: question: Do jakiego gatunku filmowego należy film Klub Towarzyski Cheyenne?
answers: text: westernie
generative_answer: western

question: W którym roku Stewart przeszedł na emeryturę?
plausible_answers: text: 1970
generative_answer: w 1970

question: Jakie zastrzeżenia do nagrywania miał Stewart w przypadku The Jimmy Stewart Show?
answers: text: nie był zadowolony z nakładu pracy wymaganego do sfilmowania każdego odcinka
generative_answer: nie był zadowolony z nakładu pracy wymaganego do sfilmowania każdego odcinka

question: Czy krytykom spodobało się Błędne koło?
answers: text: Jedynym filmem z jego udziałem w 1971 był komediodramat Błędne koło (reż. Andrew V. McLaglen), który otrzymał przychylne oceny
generative_answer: tak

question: Czy Stewart był nauczycielem akademickim w college'u?
answers: text: wcielał się w rolę profesora college’u
generative_answer: nie

context: Stewart znany był ze swoich przerw, które potrafiły przyciągnąć uwagę publiczności. Krytyk Geoffrey O’Brien uważał, że jego „jękliwe pauzy” stworzyły niespokojną przestrzeń dla widzów, pozostawiając ich w oczekiwaniu na scenę, do której doprowadził Stewart. Aktor posiadał zdolność gry całym ciałem, a nie tylko głosem i twarzą, czego przykładem jest kreacja Elwooda P. Dowda w filmie Harvey (1950), gdzie Stewart portretuje dojrzały wiek i samotność głównego bohatera poprzez lekkie garbienie się. W ocenie aktorów i biografów Stewart odznaczał się szczególną umiejętnością w odgrywaniu wrażliwych scen z kobietami. Jack Lemmon twierdził, że jego talent do gry z partnerkami filmowymi polegał na tym, że był w stanie przekazać widzom delikatność i szacunek, jaki odczuwał i jakim darzył kobiety w życiu prywatnym. W ocenie Lemmona Stewart udowodnił, że jego postacie potrzebowały ich tak bardzo, jak postacie potrzebowały jego. Partnerująca Stewartowi w filmie Zawrót głowy (1958) Kim Novak wspominała, że w przypadku realizacji emocjonalnych scen, aktor sięgał w głąb siebie i po zakończeniu danego ujęcia potrzebował czasu, aby się uspokoić. Jego emocjonalne występy często pobudzały widownię; według Eymana aktor stosował technikę „na odwrót”, woląc przedstawiać graną postać poprzez osobowość, a nie akcenty, makijaż czy rekwizyty. Dennis Bingham określał Stewarta mianem „gwiazdy osobowości i kameleona”, który przywoływał zarówno męskie, jak i żeńskie cechy. Autor zaznaczał, że reżyserom trudno było przedstawić aktora jako stereotypowego wiodącego mężczyznę, dlatego też Stewart „stał się gwiazdą w filmach, czerpiących z jego ambiwalencji seksualnej”.
qas: question: Jaki był znak charakterystyczny gry aktorskiej Stewarta?
answers: text: przerw
generative_answer: przerwy

question: Czy Stewart w filmie Harvey miał problemy z zachowaniem odpowiedniej postawy?
answers: text: gdzie Stewart portretuje dojrzały wiek i samotność głównego bohatera poprzez lekkie garbienie się
generative_answer: tak

question: Jaka była, według Geoffreya O’Briena, zaleta przerw robionych przez Stewarta?
answers: text: stworzyły niespokojną przestrzeń dla widzów, pozostawiając ich w oczekiwaniu na scenę
generative_answer: stworzyły niespokojną przestrzeń dla widzów, pozostawiając ich w oczekiwaniu na scenę

question: Czy na planie Zawrót Głowy Stewart podchodził do scen bez emocji?
answers: text: Kim Novak wspominała, że w przypadku realizacji emocjonalnych scen, aktor sięgał w głąb siebie i po zakończeniu danego ujęcia potrzebował czasu, aby się uspokoić
generative_answer: nie

question: Do jakiego zwierzaka porównywał Stewarta Dennis Bingham?
answers: text: kameleona
generative_answer: kameleona