Kolęda

Kolęda – pierwotnie radosna pieśń noworoczna, która współcześnie przyjęła powszechnie formę pieśni bożonarodzeniowej (nawiązującej do świąt Bożego Narodzenia). Utrzymywana najczęściej w konwencji religijnej, początkowo wywodząca się z tradycji ludowej, w późniejszym okresie komponowana jest również przez wielu wybitnych kompozytorów. Odmiana kolędy o wątkach zaczerpniętych z życia codziennego nazywana jest pastorałką, która w odróżnieniu od kolędy we współczesnym, potocznym tego słowa rozumieniu, nie jest wykorzystywana w chrześcijańskich nabożeństwach religijnych ze względu na swój świecki charakter.
Terminem tym określa się również obrzęd ludowy związany z okresem słowiańskiego Święta Godowego, a następnie świąt Bożego Narodzenia, polegający na obchodzeniu domów przez kolędników.
Co roku w Polsce odbywają się liczne przeglądy i festiwale kolędowe, z których największym, gromadzącym kilkadziesiąt tysięcy wykonawców jest Ogólnopolski Festiwal Kolęd i Pastorałek w Będzinie.

context: Kolęda swe źródła ma w obchodach rzymskich Kalendae styczniowych (mensis Januarius). Był to szczególny dla Rzymian pierwszy dzień miesiąca, ponieważ 1 stycznia, począwszy od 153 roku przed narodzinami Chrystusa, konsulowie rzymscy obejmowali swój urząd. Z czasem, od 46 roku p.n.e., dekretem Juliusza Cezara 1 stycznia został oficjalnie ogłoszony jako początek roku administracyjnego. Z tej okazji w Rzymie odwiedzano się, wręczano sobie wzajem podarki, śpiewano pieśni. Zwyczaje te przejęło chrześcijaństwo, łącząc je z okresem Bożego Narodzenia, uważanym za początek rachuby nowego czasu. Jest to jeden z najważniejszych aspektów Bożego Narodzenia.
qas: question: Dlaczego Kalendae styczniowe były dla Rzymian wyjątkowym dniem miesiąca?
answers: text: ponieważ 1 stycznia, począwszy od 153 roku przed narodzinami Chrystusa, konsulowie rzymscy obejmowali swój urząd
generative_answer: ponieważ 1 stycznia, począwszy od 153 roku przed narodzinami Chrystusa, konsulowie rzymscy obejmowali swój urząd

question: Jaki władca ogłosił pierwszy stycznia dniem rozpoczynającym rok administracyjny?
answers: text: Juliusza Cezara
generative_answer: Juliusz Cezar

question: Co robili Rzymianie z okazji dnia pierwszego stycznia?
answers: text: odwiedzano się, wręczano sobie wzajem podarki, śpiewano pieśni
generative_answer: odwiedzali się, wręczali sobie wzajem podarki, śpiewali pieśni

question: Czy chrześcijanie wykorzystali rzymski obyczaj w swoich obrządkach?
answers: text: Zwyczaje te przejęło chrześcijaństwo
generative_answer: tak

question: Jakie chrześcijańskie święto zainspirowało Rzymian do wręczania sobie prezentów pierwszego stycznia?
plausible_answers: text: Bożego Narodzenia
generative_answer: Boże Narodzenie

context: Termin kolęda wywodzi się najprawdopodobniej od łacińskiego calendae [wym. kalende] i oznaczał w dosłownym tłumaczeniu ‘pierwszy dzień miesiąca’. Dawni Słowianie nazywali tak pierwszy dzień roku (pierwotnie utożsamianym z przypadającym na przesilenie zimowe Świętem Godowym, a następnie z dniem Bożego Narodzenia), a także noworoczny upominek. Następnie obyczaj ten przeniesiono wyłącznie na święto Narodzenia Pańskiego, a z czasem kolęda zaczęła oznaczać ‘wizytę księdza w domu’, ‘pieśń bożonarodzeniową’ i ‘obrzęd ludowy związany z chodzeniem po domach’.
qas: question: Jaka jest z cała pewnością pochodzenie etymologiczne słowa kolęda?
plausible_answers: text: calendae
generative_answer: calendae

question: Co dosłownie oznacza łacińskie calendae?
answers: text: pierwszy dzień miesiąca
generative_answer: pierwszy dzień miesiąca

question: Co dla Słowian oznaczało niegdyś słowo calendae?
answers: text: pierwszy dzień roku (pierwotnie utożsamianym z przypadającym na przesilenie zimowe Świętem Godowym, a następnie z dniem Bożego Narodzenia), a także noworoczny upominek
generative_answer: pierwszy dzień roku oraz noworoczny upominek

question: Z czym pierwotnie wiązano pierwszy dzień roku?
answers: text: Świętem Godowym, a następnie z dniem Bożego Narodzenia
generative_answer: Świętem Godowym, a następnie z dniem Bożego Narodzenia

question: Czy kolęda w znaczeniu pierwszego dnia roku przekształciła się bezpośrednio w znaczenie domowej wizyty księdza?
answers: text: Następnie obyczaj ten przeniesiono wyłącznie na święto Narodzenia Pańskiego, a z czasem kolęda zaczęła oznaczać ‘wizytę księdza w domu’
generative_answer: nie