Stegoceras

Stegoceras – rodzaj dinozaura z grupy pachycefalozaurów. Żył na terenach Ameryki Północnej w epoce kredy późnej, od około 77,5 do 74 milionów lat temu. Pierwsze okazy z Alberty (Kanada) opisano w 1902, na ich podstawie nazwano gatunek typowy S. validum. Nazwa rodzajowa oznacza „rogate sklepienie”, a epitet gatunkowy znaczy „silny”. Przez lata w rodzaju tym umieszczano kilka innych gatunków, ale przeniesiono je do odrębnych rodzajów albo uznano za młodsze synonimy. Obecnie pozostały tylko S. validum i S. novomexicanum. Status tego ostatniego, ustanowionego w 2011 dzięki skamieniałościom z Nowego Meksyku, jest dyskutowany.
Stegoceras był niewielkim, dwunożnym dinozaurem. Mierzył 2–2,5 m długości. Ważył od 10 do 40 kg. Cechował się sztywnym kręgosłupem i usztywnionym ogonem. Miał szeroką okolicę miedniczą, być może z powodu dużych jelit. Czaszka była mniej więcej trójkątna z krótkim pyskiem oraz grubym, szerokim, względnie gładkim sklepieniem – kopułą. Tył czaszki miał grubą półkę nad potylicą i gruby grzebień ponad oczami. Większość czaszki zdobiły guzki, wiele z nich ułożonych w rzędy, a największe z nich tworzyły na półce rogi. Zęby były niewielkie i ząbkowane. Młode zwierzę miało płaską czaszkę, kopuła powstawała z czasem.
Pierwotnie znany jedynie z kopuł czaszek, Stegoceras należał do pierwszych znanych pachycefalozaurów. Niekompletność tych początkowych pozostałości doprowadziła do powstania licznych hipotez na temat powiązań tej grupy. Kompletną czaszkę stegocerasa wraz ze związanymi z nią częściami szkieletu pozaczaszkowego odkryto w 1924 r., co rzuciło więcej światła na te zwierzęta. Obecnie pachycefalozaury grupuje się razem z ceratopsami w grupę marginocefali. Stegocerasa umieszcza się wśród bazalnych, prymitywnych pachycefalozaurów. Najprawdopodobniej żywił się pokarmem roślinnym, prawdopodobnie dysponował dobrym zmysłem węchu. Funkcja kopuły na głowie podlegała debacie, postulowano walki wewnątrzgatunkowe (zderzanie się głową czy bokiem), pokazy dla płci przeciwnej, rozpoznawanie się osobników tego samego gatunku.

context: Zróżnicowanie czaszek stegocerasa i innych pachycefalozaurów tłumaczono historycznie na kilka sposobów. Brown i Schlaikjer sugerowali, że stopień rozwoju kopuły stanowi przejaw dymorfizm płciowego. Postawili hipotezę stanowiącą, że okazy o płaskiej głowie, jak AMNH 5450 (Ornatotholus), reprezentowały samice stegocerasa. Pomysł ten doczekał się w 1981 wsparcia w morfometrycznym badaniu Champana i współpracowników. Ustalili oni, że samce miały większe i grubsze kopuły. Po odkryciu innych płaskogłowych pachycefalozaurów stopień wykształcenia się kopuły uznano za cechę ważną w taksonomii. W ten sposób AMNH 5450 uznawano za przedstawiciela odrębnego taksonu od 1979. W 1998 Goodwin i in. zaproponowali zamiast tego, że inflacja kopuły postępowała w trakcie ontogenezy z wiekiem. Oparli się oni o badania histologiczne czaszki S. validum, pokazując, że kopułę budowała unaczyniona, szybko rosnąca kość, co zgadza się z poglądem na wzrost kopuły z wiekiem. Autorzy ci stwierdzili, że – wydawałoby się – odrębne cechy ornatotola można prosto wyjaśnić rozwojem ontogenetycznym.
qas: question: Z czego wynikały różnice w budowie czaszek stegocerasa i innych pachycefalozaurów według Browna i Schlaikjera?
answers: text: dymorfizm płciowego
generative_answer: dymorfizmu płciowego

question: Jaką budowę głowy miały według Browna i Schlaikjera samice stegocerasa?
answers: text: płaskiej
generative_answer: płaską

question: Z jakiego badania wyciągnął swoje wnioski zespół Champana?
answers: text: morfometrycznym
generative_answer: morfometrycznego

question: Dlaczego według Goodwina kopuły czaszki stegocerasa mogły rozwijać się wraz z wiekiem?
answers: text: kopułę budowała unaczyniona, szybko rosnąca kość
generative_answer: kopułę budowała unaczyniona, szybko rosnąca kość

question: Czym wyróżniały się kopuły głowy samic stegocerasa według zespołu Champana?
answers: text: większe i grubsze
generative_answer: były większe i grubsze