Georg Forster

Johann Georg Adam Forster (pol. Jan Jerzy Adam Forster; ur. 26 listopada 1754 w Mokrym Dworze, zm. 10 stycznia 1794 w Paryżu) – polsko-niemiecki przyrodnik szkockiego pochodzenia, etnolog, podróżnik, w latach 1784–1787 profesor historii naturalnej w Szkole Głównej Litewskiej w Wilnie; autor literatury podróżniczej i rewolucjonista.
W młodym wieku brał udział w ekspedycjach naukowych swojego ojca Johanna Reinholda Forstera, w tym w drugiej wyprawie Jamesa Cooka po Pacyfiku. Napisany na podstawie notatek ojca raport z tej podróży A Voyage Toward the South Pole and Round the World (Podróż naokoło świata) stanowi do dziś cenny materiał etnologiczny dotyczący ludów Polinezji i jest wciąż książką mogącą z łatwością przyciągnąć zainteresowanego literaturą piękną czytelnika. Dzięki tej publikacji dwudziestodwuletni Forster został przyjęty do Royal Society i uważa się, że położył podwaliny pod nowoczesną naukową literaturę podróżniczą. Istotnym owocem tej podróży były też liczne, opracowane przez obu Forsterów, oraz w wielu wypadkach zilustrowane stworzonymi przez Georga rysunkami, pierwsze opisy gatunków należących do królestw roślin, grzybów i zwierząt.
Po powrocie do Europy kontynentalnej Forster oddał się aktywności naukowej. Ważnym epizodem początkowej fazy tego okresu była dyskusja z amerykańskim rewolucjonistą Beniaminem Franklinem w roku 1777.
W latach 1778–1787 wykładał historię naturalną w Collegium Carolinum w Kassel, następnie w latach 1784–1787 na Uniwersytecie Wileńskim. W roku 1788 dostał posadę bibliotekarza na Uniwersytecie w Moguncji. Jego wysiłki w tym czasie koncentrowały się na pisaniu esejów z botaniki oraz etnologii, pisaniu wstępów do różnych książek i opracowań oraz na tłumaczeniu książek podróżniczych. Wśród tych ostatnich znalazło się także tłumaczenie dzienników kapitana Cooka.
Forster był ważną postacią epoki oświecenia w Niemczech. Korespondował z większością jego promotorów w tamtym okresie, włączając w to jego bliskiego przyjaciela Georga Christopha Lichtenberga. Jego idee i osobowość miały ogromny wpływ na Alexandra von Humboldta – jednego z ważniejszych naukowców XIX wieku. Gdy w roku 1792 Francuzi zajęli Moguncję, Forster został jednym z założycieli Klubu Jakobinów w tym mieście i zaczął grać jedną z kluczowych ról w założonej wtedy Republice Mogunckiej. W lipcu 1793 roku, kiedy koalicja sił pruskich i austriackich odzyskała panowanie nad miastem, Forster służący wtedy w Paryżu jako członek delegacji młodej Republiki Mogunckiej, został edyktem cesarskim pozbawiony praw i skazany na wygnanie z obszaru imperium. Nie mogąc wrócić do Niemiec, oddzielony od przyjaciół i rodziny w wyniku udaru zmarł w Paryżu w 1794 r.

context: Jednak w roku 1783 Forster zauważył, iż zaangażowanie w ruch różokrzyżowców odwiodło go nie tylko od prawdziwej nauki, ale i pogrążyło w długach (nigdy nie był zresztą zbyt dobry w kontrolowaniu swoich wydatków). Dlatego Forster z radością przyjął w roku 1784 propozycję polskiej Komisji Edukacji Narodowej i został szefem katedry historii naturalnej na Uniwersytecie Wileńskim. Początkowo był on tam przyjmowany dobrze, jednak czuł się tam coraz bardziej wyizolowany. Stwierdził, że „panowie polscy dookoła są krańcowo obojętni w stosunku do nauki, a szczególnie w stosunku do historii naturalnej”. Większość z jego kontaktów stanowili wciąż naukowcy z Niemiec; szczególnie godna wspomnienia jest tutaj jego dyskusja z Immanuelem Kantem nad definicją rasy w odniesieniu do człowieka. W roku 1785 Forster udał się do Halle, gdzie złożył jako doktorat z medycyny swoją pracę o roślinach Południowego Pacyfiku (praca nosiła tytuł De Plantis Esculentia Insularum Oceania Australis). Dodatkowo jego ambicje stworzenia prawdziwego centrum badawczego historii naturalnej nie uzyskały odpowiedniego wsparcia finansowego ze strony polskich władz. Co więcej jego słynny wykład o historii naturalnej z roku 1785 przeszedł raczej bez echa i nie był nawet wydrukowany (nastąpiło to dopiero w roku 1843). Te okoliczności doprowadziły do silnych napięć między nim a lokalną społecznością. W wyniku tego zerwał na sześć lat przed zakończeniem swój kontrakt, gdy caryca Katarzyna zaoferowała mu możliwość wzięcia udziału w podróży dookoła świata za wysokie wynagrodzenie wraz z obietnicą posady profesora w Petersburgu. Doprowadziło to do silnego konfliktu między nim i Jędrzejem Śniadeckim. Ostatecznie rosyjska propozycja nie doszła do skutku z powodu wybuchu wojny rosyjsko-szwedzkiej, a Forster musiał opuścić Wilno w końcu sierpnia 1787. Pozostawił po sobie zaczątki ogrodu botanicznego i cenny księgozbiór. Osiedlił się w Moguncji, gdzie zajął posadę jako bibliotekarz Uniwersytetu w Moguncji. Posadę tę zajmował przed nim jego przyjaciel Johannes von Müller, który upewnił się, że właśnie Forster ją zajmie po jego przejściu do administracji elektora Friedricha von Erthal. Forster pozostawił po sobie dzieła przyrodnicze i geograficzne oparte głównie na doświadczeniach zebranych w czasie podróży dookoła świata. Zostawił też 300 stron rękopisu Compendiolum proprium, stanowiącego konspekt jego wykładów, ilustrowanych okazami botanicznymi i etnograficznymi z Mórz Południowych.
qas: question: Czy Forster był dobry w zarządzaniu funduszami?
answers: text: nigdy nie był zresztą zbyt dobry w kontrolowaniu swoich wydatków
generative_answer: tak

question: Z jaką uczelnią wyższą był związany Forster?
answers: text: Uniwersytecie Wileńskim
generative_answer: z Uniwersytetem Wileńskim

question: Jakie stanowisko na początku objął Forster na Uniwersytecie Wileńskim?
answers: text: szefem katedry historii naturalnej
generative_answer: szefa katedry historii naturalnej

question: O czym Forster napisał swój doktorat?
answers: text: o roślinach Południowego Pacyfiku
generative_answer: o roślinach Południowego Pacyfiku

question: W jakim mieście zmarł Forster?
plausible_answers: text: w Moguncji
generative_answer: w Moguncji