Język fiński

Język fiński (fiń. suomen kieli, suomi [ˈsuomi]) – język należący do podgrupy języków bałtycko-fińskich, zaliczanej do podrodziny języków ugrofińskich z rodziny uralskiej. Najbliżej jest spokrewniony m.in. z językiem estońskim oraz językami ludów północno-zachodniej Rosji, dalsze pokrewieństwo łączy go z językiem węgierskim.
Fiński jest obok szwedzkiego jednym z dwóch języków urzędowych w Finlandii oraz jednym z języków urzędowych Unii Europejskiej. W Finlandii za język ojczysty uważa go ok. 4,7 mln ludzi (92% populacji). W Szwecji, gdzie posługuje się nim około 300 tys. mieszkańców pochodzenia fińskiego, jest oficjalnie uznawany jako język mniejszości, jest też oficjalnie językiem mniejszości w Republice Karelii w Rosji. Niewielkie fińskojęzyczne mniejszości znajdują się również w prowincji Finnmark na północy Norwegii oraz w Estonii.
Jako przedstawiciel rodziny uralskiej, różni się znacznie od rodziny indoeuropejskiej, w skład której wchodzi większość języków używanych w Europie. Odróżnia go przede wszystkim aglutynacyjność, piętnaście przypadków, złożona gramatyka, zwłaszcza harmonia samogłosek, wymiany spółgłoskowe, brak rodzaju gramatycznego i czasu przyszłego. Wielowiekowe kontakty sprawiły jednak, że pod względem składni i słownictwa fiński ma pewne cechy wspólne z językami indoeuropejskimi, przede wszystkim szwedzkim.
Jest językiem żywym, używanym w mowie i piśmie, rozwijającym się, mającym bogatą i cenioną na świecie literaturę. Po fińsku nadaje ponad dziesięć stacji telewizyjnych o zasięgu krajowym i regionalnym, ponad pięćdziesiąt rozgłośni radiowych, ponadto w języku tym wychodzi ponad 120 gazet krajowych, regionalnych i lokalnych.

context: W języku fińskim istnieją zapożyczenia z różnych, nierzadko oddalonych od siebie epok historycznych. Ich powstaniem zajmuje się gramatyka diachroniczna. Na przykład słowo sata, liczebnik fiński oznaczający '100', wywodzi się z formy pierwotnej języków indoirańskich. W czasach prehistorycznych Finowie mieli kontakt z Bałtami, plemionami germańskimi i Słowianami, z których to języków przyjęli liczne zapożyczenia. Oryginalne brzmienie tych wyrazów zachowało się w języku fińskim lepiej niż w językach macierzystych. Przykładowo fińskie słowo kuningas (król) jest prawie identyczne ze starogermańską formą kuningaz, podczas gdy w innych germańskich językach słowo przeszło nieraz poważną ewolucję (por. niem. König, ang. king, szw. konung lub kung). Przykładowymi słowiańskimi zapożyczeniami w języku fińskim są: ikkuna (okno), kimalainen (trzmiel) czy lentää (latać).
qas: question: Co bada gramatyka diachroniczna?
answers: text: zapożyczenia z różnych, nierzadko oddalonych od siebie epok historycznych. Ich powstaniem
generative_answer: powstanie zapożyczeń z różnych, nierzadko oddalonych od siebie epok historycznych

question: Jak w języku fińskim brzmi słowo "sto"?
answers: text: sata
generative_answer: sata

question: Z języków jakich grup etnicznych Finowie włączyli do swojego języka zapożyczenia?
answers: text: Bałtami, plemionami germańskimi i Słowianami
generative_answer: Bałtów, plemion germańskich i Słowian

question: Jak niegdyś określało się po fińsku "króla"?
plausible_answers: text: kuningas
generative_answer: kuningas

question: Jakiego słowa używa się do określenia "króla" w języku niemieckim?
answers: text: König
generative_answer: König

context: Język fiński jest jednym z dwóch oficjalnych języków Republiki Finlandii, obok języka szwedzkiego, którego używa 5,49% mieszkańców. Jest jednym z 23 oficjalnych języków Unii Europejskiej. Ponadto jest formalnie uznanym językiem mniejszości narodowej w Szwecji oraz w Republice Karelii w Rosji. Zgodnie z nordycką konwencją językową osoby mówiące językiem fińskim jako ojczystym mają na terenie krajów Unii Nordyckiej prawo do używania własnego języka i bezpłatnej pomocy w tłumaczeniach w sprawach urzędowych.
qas: question: Jakie są języki urzędowe w Finlandii?
answers: text: fiński jest jednym z dwóch oficjalnych języków Republiki Finlandii, obok języka szwedzkiego
generative_answer: fiński i szwedzki

question: Gdzie poza granicami Finlandii używany jest oficjalnie język fiński?
answers: text: w Szwecji oraz w Republice Karelii w Rosji
generative_answer: W Szwecji oraz w Republice Karelii w Rosji

question: Ile kosztuje tłumaczenie spraw urzędowych na język fiński na terenie Unii Nordyckiej?
answers: text: bezpłatnej
generative_answer: Nic

question: Ile jest oficjalnych języków Unii Europejskiej?
answers: text: 23
generative_answer: 23

question: Jaki odsetek populacji mieszkającej w Finlandii zajmują Szwedzi?
plausible_answers: text: 5,49% mieszkańców
generative_answer: 5,49% mieszkańców