Konflikt językowy w Norwegii

Konflikt językowy w Norwegii (norw. målstriden, språkstriden lub sprogstriden) – długotrwały i wciąż istniejący spór związany z występowaniem dwóch standardów piśmienniczych języka norweskiego: bokmål i nynorsk. Od XVI wieku do roku 1814 językiem urzędowym na terenie Norwegii był duński, co wynikało bezpośrednio z duńskiego panowania na terytorium Norwegii. W rezultacie język norweski nie rozwijał się w sposób skoordynowany i stał się przedmiotem walki różnych frakcji domagających się wpływów własnych dialektów i odmian standardowych. Konflikty występowały w dziedzinie ortografii, standaryzacji, a także polityki, kultury i literatury.
Miejskie klasy wyższe używały języka duńsko-norweskiego, odmiany języka duńskiego z norweską wymową i pewnymi różnicami lokalnymi. Po rozpadzie unii w 1814 r. język duńsko-norweski pozostał oficjalnym językiem kraju i stopniowo ewoluował w stronę niezależnego języka; wymowa już wtedy znacznie różniła się od duńskiej. Na początku XX w. przyjęto inne podejście do języka w sferze publicznej, co doprowadziło do reform odzwierciedlających i gruntujących podział społeczeństwa na wiejskie i miejskie. Początkowo język, który wyewoluował z duńsko-norweskiego, nazywany był riksmål, od 1929 r. przyjęto nazwę bokmål. W tym samym czasie tworzyła się druga odmiana języka, oparta głównie na dialektach wiejskich, zwana nynorsk. Próby połączenia tych form mowy i stworzenia jednego obowiązującego standardu nie przyniosły powodzenia i zostały zakończone oficjalnie w 2002 r.
Język norweski jest językiem skandynawskim używanym obecnie przede wszystkim w Norwegii, gdzie jest językiem urzędowym. Oba jego warianty: bokmål (dosł. język książkowy) i nynorsk (dosł. język nowonorweski) mają od 1885 r. urzędowo zapewnioną równoprawność i pełnoprawność na terenie całej Norwegii. De facto jednak w życiu publicznym i politycznym używa się wersji mówionej odmiany bokmål, nazywanej Standard Østnorsk. Historycznie ujmując, bokmål to znorwegizowana wersja duńskiego, podczas gdy nynorsk wywodzi się z dialektów norweskich i stoi w opozycji do języka duńskiego.
W XX w. próbowano standaryzować język i nadać mu jednolitą formę, zwłaszcza w wersji pisanej. Samnorsk, bo tak nazywano tę odmianę, miał łączyć cechy obu wariantów. Jednocześnie krystalizowały się inne odmiany, głównie społeczne, jak np. purystyczny i konserwatywny høgnorsk. Obecnie w szkołach prowadzi się naukę zarówno w bokmål, jak i nynorsk. Oba warianty języka są podobne, Norwegowie używający różnych odmian rozumieją się wzajemnie.

context: Do roku 1917 rozwój języka norweskiego związany był z ruchem narodowym i romantycznym z początków XIX w., co zaowocowało wykształceniem się dwóch rywalizujących ze sobą standardów, które różniły się znacznie od języka szwedzkiego i duńskiego. W 1913 roku parlament norweski polecił przygotowanie reformy języka, którą wprowadzono w życie w cztery lata później. Reforma zastąpiła pisany język duński standardem duńsko-norweskim, odpowiadającym mówionemu językowi wykształconych i pochodzących z wyższych klas mieszkańców Oslo. Reforma była także krokiem naprzód w stronę jednolitego standardu samnorsk. Jednym z większych osiągnięć reformy było uregulowanie zasad pisowni. Dokonano rozróżnienia między literami e i æ oraz wprowadzono szwedzki znak å. Zmiany zostały wprowadzone w ten sposób, że nowe formy mogły być używane przez użytkowników wedle ich uznania. Twórcy reformy nie przewidzieli jednak oporu, jaki wywołają zmiany, wśród wykształconych Norwegów władających duńsko-norweskim, którym nagle zaproponowano język kojarzony z klasą niższą. Podziały okazały się silniejsze, niż przewidywali to reformatorzy. Pojawiły się zarzuty o wulgaryzację języka. Reforma dotyczyła obu odmian, ale odbiła się przede wszystkim na riksmålu, który w 1922 r. zmienił nazwę na bokmål. Powstały de facto dwie odmiany – konserwatywna, używana przez klasy wyższe, i radykalna, oparta na dialektach niskoprestiżowych. Obie wersje walczyły o prymat: w roku 1917 64% szkół, w których uczono bokmålem, preferowało wersję radykalną, pod koniec lat 20. XX w. proporcje były już bardziej wyważone. Sytuacja między oboma wariantami języka była bardziej stabilna niż na początku wieku, jednak mimo wszystko dochodziło do naruszeń. W roku 1930 parlament wydał ustawę o pracy w służbie cywilnej, która wymagała w określonych przypadkach używania i bokmål, i nynorsk, co stanowiło pogwałcenie decyzji z 1885 r. o równoprawności języków.
qas: question: Czy język norweski w XIX w. był podobny do języka występującego w Danii?
answers: text: różniły się znacznie od języka szwedzkiego i duńskiego
generative_answer: nie

question: Jaki organ nakazał zreformowanie języka norweskiego?
answers: text: parlament norweski
generative_answer: parlament norweski

question: W którym roku wprowadzono reformę języka norweskiego?
answers: text: cztery lata później
generative_answer: w 1917 roku

question: Co było najpotrzebniejszą reformą w języku norweskim?
answers: text: uregulowanie zasad pisowni
generative_answer: uregulowanie zasad pisowni

question: Na jakich dialektach był oparty język nynorsk?
plausible_answers: text: niskoprestiżowych
generative_answer: niskoprestiżowych

context: W 1814 r. Norwegia, na skutek unii, znalazła się pod politycznym wpływem Szwecji, pozostając jednak autonomicznym organizmem państwowym z własną konstytucją, parlamentem, uniwersytetem. Przeszkodą na drodze do osiągnięcia pełnej świadomości narodowej stał język, ponieważ język duński był nadal używany w celach urzędowych i nauczany w szkołach. Sytuacja socjolingwistyczna w 1814 r. wskazywała na dwie możliwe drogi rozwoju jednolitego języka norweskiego: albo przez elitę i wyższe klasy społeczne, albo na bazie dialektów używanych przez klasy niższe. Według Knuda Knudsena, możliwe było tylko pierwsze rozwiązanie i stopniowe zastępowanie form duńskich norweskimi. Szczegółowy plan opracowano w latach 30.; jego najistotniejszą częścią miała być reforma pisowni przeprowadzona w taki sposób, by uzyskać spójność między formą pisaną a mówionym językiem wyższych warstw. Mimo iż reformę istotnie przeprowadzono w 1862 r., plan nie został do końca zrealizowany. Jedną z przyczyn tej porażki był skład społeczeństwa XIX-wiecznej Norwegii: 95% Norwegów wywodziło się z chłopstwa, mówiącego dialektami bezpośrednio wywodzącymi się z języka staronordyjskiego. Kontinuum to zostało wykazane przez Ivara Aasena, który badał dialekty w latach 40. Aasen był zwolennikiem drugiej metody – stworzenia zupełnie nowego standardu przez unifikację dialektów wiejskich. Twierdził, że dialekty norweskie cechują się pewnymi uniwersaliami, które można nazwać „norweskimi”. Na ich podstawie Aasen skonstruował nynorsk, nazywany wówczas „landsmål” (mowę wiejską). Nynorsk bazował na dialektach zachodnich najmniej zniekształconych przez obce wpływy, zwłaszcza duńskie i niemieckie. Puryzm wersji nynorsk spowodowany był chęcią uzyskania języka w miarę blisko spokrewnionego ze staronordyjskim. Aasen rugował wszelkie formy duńskie mimo tego, że wiele z nich powstało już na terenie Norwegii. Prace Aasena doprowadziły do tego, iż w tamtych czasach norweski był najlepiej opisanym językiem na świecie. Od roku 1885 obie odmiany języka są równoprawne w mowie i piśmie.
qas: question: W którym roku doszło do unii Norwesko-Szwedzkiej?
answers: text: 1814
generative_answer: 1814

question: Jaki język w 1814 roku był używany w Norwegii?
answers: text: duński
generative_answer: duński

question: W którym roku zrealizowano reformę języka norweskiego?
plausible_answers: text: 1862
generative_answer: 1862

question: Jaki odsetek chłopstwa był obecny w XIX wiecznym społeczeństwie norweskim?
answers: text: 95%
generative_answer: 95%

question: Kto doprowadził w końcówce XIX wieku do opisania języka norweskiego?
answers: text: Ivara Aasena
generative_answer: Ivan Aasen