Adrian (patriarcha Moskwy)

Adrian, imię świeckie Andriej (ur. 2 (12) października w 1627, 1637 lub 1639 w Moskwie, zm. 16 (27) października 1700) – dziesiąty (de facto jedenasty) patriarcha moskiewski i całej Rusi, sprawujący urząd w latach 1690–1700.
Pierwsze wzmianki o Adrianie pochodzą z 1678, gdy był on już przełożonym moskiewskiego Monasteru Czudowskiego i nosił tytuł archimandryty. Był bliskim współpracownikiem patriarchy moskiewskiego i całej Rusi Joachima. W 1686 przyjął chirotonię biskupią i w tym samym roku został metropolitą kazańskim. W czasie zakończonej śmiercią choroby patriarchy Joachima w marcu 1690 tymczasowo zarządzał całym patriarchatem. Został wybrany na jego następcę dzięki protekcji Natalii Naryszkiny i poparciu większości duchowieństwa. Po swojej intronizacji przedstawił jako główne cele dalszej działalności walkę ze staroobrzędowcami, katolikami i protestantami. Konserwatysta, sprzeciwiał się ponadto wszelkim zmianom w państwie i w ustroju Kościoła, był przywiązany do tradycyjnej pobożności rosyjskiej, wrogo natomiast odnosił się do nowych prądów w myśli politycznej i literaturze.
Koncepcja nadrzędności Kościoła nad państwem, jaką popierał patriarcha, była sprzeczna z lansowaną przez cara Piotra I wizją włączenia Cerkwi w struktury państwowej administracji. Dlatego po 1696 doszło między nimi do konfliktu, w toku którego Adrian, ciężko chory, sukcesywnie zgadzał się na kolejne interwencje cara w życie wewnętrzne Kościoła, w tym na nominowanie przez niego biskupów wbrew woli patriarchy. W ostatnich latach życia hierarcha nie cieszył się niemal żadnym autorytetem wśród duchowieństwa, był publicznie krytykowany przez innych biskupów; szacunek straciła również sama Cerkiew jako instytucja.
Piotr I nie zjawił się na pogrzebie Adriana, zmarłego w 1700 wskutek drugiego wylewu. Po jego śmierci nie dopuścił do zwołania Soboru Lokalnego i wyboru nowego patriarchy, nominując locum tenens metropolitę riazańskiego Stefana, zaś w 1721 ostatecznie skasował patriarchat. Najwyższym organem zarządzającym Rosyjskim Kościołem Prawosławnym stał się kierowany przez świeckich oberprokuratorów Świątobliwy Synod Rządzący.

context: W 1698 patriarcha przewodniczył dwóm soborom lokalnym. W tym samym roku Adrian wypędził z Moskwy braci Joannicjusza i Sofroniusza Lichudów, działając na prośbę patriarchy jerozolimskiego Dosyteusza II. Decyzja ta przyczyniła się do upadku Akademii Słowiańsko-Grecko-Łacińskiej. W tym samym roku patriarcha opublikował tekst, w którym apelował o kształcenie rosyjskich nauczycieli, by Rosjanie nie musieli uczyć się pod kierunkiem obcokrajowców. W 1700 kilkakrotnie spotykał się z carem, by rozmawiać na temat konieczności uzyskiwania przez rosyjskich duchownych wykształcenia wyższego. Za radą patriarchy Dosyteusza II Adrian zlecił kontynuację prac nad tłumaczeniem greckiej literatury teologicznej na język rosyjski. Również w 1698 Adrian przesłał list do starostów cerkiewnych, w którym zawarł szczegółowe wskazówki co do poprawnego odprawiania nabożeństw, wyglądu cerkwi, właściwego zachowania wiernych, stosunków ze staroobrzędowcami, relacji z lokalną świecką administracją. Podkreślał konieczność posługiwania się w praktyce liturgicznej wyłącznie poprawionymi księgami powstałymi po reformie Nikona oraz fakt, iż duchowieństwo nie podlegało sądom świeckim.
qas: question: Z czyjego polecenia Adrian nakazał braciom Lichudom opuszczenie Moskwy?
answers: text: patriarchy jerozolimskiego Dosyteusza II
generative_answer: patriarchy jerozolimskiego Dosyteusza II

question: Jaka uczelnia przestała istnieć, z powodu wypędzenia braci Lichudów z Moskwy?
answers: text: Akademii Słowiańsko-Grecko-Łacińskiej
generative_answer: Akademia Słowiańsko-Grecko-Łacińska

question: Dlaczego, zdaniem Adriana, istotne było kształcenie rosyjskich nauczycieli?
answers: text: by Rosjanie nie musieli uczyć się pod kierunkiem obcokrajowców
generative_answer: by Rosjanie nie musieli uczyć się pod kierunkiem obcokrajowców

question: Jaki temat poruszany był przez Dosyteusza II wielokrotnie podczas jego spotkań z carem w 1700 roku?
plausible_answers: text: konieczności uzyskiwania przez rosyjskich duchownych wykształcenia wyższego
generative_answer: konieczności uzyskiwania przez rosyjskich duchownych wykształcenia wyższego

question: Jakie wytyczne przekazał starostom cerkiewnym w liście, który skierował do nich w 1698 roku?
answers: text: co do poprawnego odprawiania nabożeństw, wyglądu cerkwi, właściwego zachowania wiernych, stosunków ze staroobrzędowcami, relacji z lokalną świecką administracją
generative_answer: co do poprawnego odprawiania nabożeństw, wyglądu cerkwi, właściwego zachowania wiernych, stosunków ze staroobrzędowcami, relacji z lokalną świecką administracją