Lubrza (województwo lubuskie)

Lubrza (niem. Liebenau) (dawne miasto) – wieś w Polsce położona w województwie lubuskim w powiecie świebodzińskim. Siedziba gminy Lubrza.
Według danych z 31 grudnia 2019 roku wieś miała 1078 mieszkańców. Dodatkowo do sołectwa w Lubrzy należą dwa przysiółki: Romanówek z 45 mieszkańcami oraz Chałupczyn z 10 mieszkańcami.
Lubrza jest miejscowością o charakterze turystycznym, położoną nad jeziorami Goszcza, Lubie oraz Lubrza, w pobliżu licznych obiektów południowego odcinka MRU, tzw. Pętli Boryszyńskiej. Przez wieś przepływa rzeka Rakownik.
Pierwsza wzmianka o Lubrzy pochodzi z 1246 roku. Miejscowość posiadała prawa miejskie od 1319 roku do XVII wieku oraz w latach 1857–1946.

context: Od 1526 roku miejscowość znalazła się w granicach monarchii Habsburgów. W 1531 roku Ferdynand I Habsburg potwierdził wszystkie wcześniejsze przywileje przysługujące klasztorowi w Paradyżu, co umocniło wpływy zakonne w Lubrzy. W XVI wieku prowadzono tu produkcję własnego piwa oraz sukna, w tym czasie jednak miasto Świebodzin otrzymało cechowy monopol na te produkty i cechy lubrzańskie straciły na znaczeniu. Od 1613 roku miastu przysługiwał przywilej organizowania trzech jarmarków w roku, a w 1616 roku miejscowy cech szewców otrzymał nowy wilkierz. Przymus zrzeszania się w świebodzińskich cechach ograniczał ponadto rozwój rzeźnictwa i piekarnictwa. Mimo to w XVII wieku istniały w Lubrzy mocne rzemieślnicze cechy: szewski, kowalski, kołodziejów i krawców. Miejscowość straciła status małego ośrodka miejskiego na skutek wojny trzydziestoletniej (1618–1648). Wynikało to z braku obwarowania miasta, co ułatwiało jego plądrowanie przez przemieszczające się wojska. Od 1742 roku w granicach Królestwa Prus. W 1762 roku miał miejsce duży pożar, którego pozytywnym skutkiem była odbudowa miejscowości, nadająca jej bardziej miejski charakter. XVIII wiek to także stopniowe zmniejszanie się roli handlu na rzecz rzemieślnictwa, w konsekwencji czego część rynku została przeznaczona pod zabudowę mieszkalną. Część domów była już wówczas murowana, poza tym w Lubrzy funkcjonowały dwie szkoły wyznaniowe, dwa młyny oraz folwark zakonny. Lubrza w XVIII wieku posiadała zwarte założenie z małym rynkiem pośrodku. Własność klasztoru paradyskiego utrzymała się do 1810 roku, kiedy to na mocy rozporządzeń królewskich zsekularyzowano dobra klasztorów w Prusach. Dzięki temu pełnię praw uzyskał samorząd lokalny z burmistrzem na czele. Ta zmiana pobudziła miejscowość do dalszego rozwoju. W 1824 roku podczas drążenia studni przypadkowo odnaleziono pokłady węgla brunatnego. Późniejsze wydobycie tego surowca w okolicy Lubrzy spowodowało rozwój gospodarczy oraz związany z nim przyrost liczby ludności, co przyczyniło się do odzyskania w 1857 roku praw miejskich. W 1890 roku miejscowość osiągnęła najwyższą zarejestrowaną liczbę ludności – 1303. Dalszy rozwój miasta został zahamowany z powodu wyczerpania się złóż węgla brunatnego w najbliżej okolicy, w wyniku czego część mieszkańców przeniosła się do miejscowości w pobliżu Lubrzy, gdzie znajdowały się bogatsze pokłady tego surowca.
qas: question: Co wytwarzano w Lubrzy w XVI wieku?
answers: text: piwa oraz sukna
generative_answer: piwo oraz sukno

question: Jaki ośrodek miejski posiadał monopol na wytwarzanie piwa i sukna w XVI wieku?
answers: text: Świebodzin
generative_answer: Świebodzin

question: W którym roku Lubrza zaczęła podlegać monarchii Habsburgów? 
answers: text: 1526
generative_answer: w 1526

question: Jaka była konsekwencja wydania rozporządzeń w 1810 roku?
answers: text: zsekularyzowano dobra klasztorów w Prusach
generative_answer: zsekularyzowano dobra klasztorów w Prusach

question: Ile najwięcej osób zamieszkiwało w Lubrzy?
answers: text: 1303
generative_answer: 1303

context: Po drugiej wojnie światowej na skutek zmiany przynależności państwowej oraz wysiedlenia dotychczasowych niemieckich mieszkańców nastąpiło wyludnienie miasta. Pierwsi polscy przesiedleńcy zostali osiedleni w Lubrzy 1 czerwca 1945 roku i według rejestru Państwowego Urzędu Repatriacyjnego pochodzili z Brzeżan, Czortkowa, Stanisławowa, Tarnopola oraz Tłumacza. Zniszczenia wojenne oraz brak perspektyw rozwoju spowolniły proces zaludniania miasta Polakami wysiedlonymi z Kresów Wschodnich. Według spisu ludności z 1946 roku Lubrza liczyła 579 mieszkańców. Powolny proces zasiedlania byłego niemieckiego miasta spowodował odebranie praw miejskich Lubrzy, co doprowadziło do dalszej stagnacji. W ciągu piętnastu lat pomiędzy 1946 a 1961 rokiem w Lubrzy przybyło zaledwie 32 mieszkańców. W latach 1961–1998 liczba mieszkańców wsi wzrastała powoli, jednak dość równomiernie. Od początku XXI w. odnotowuje się natomiast przyśpieszenie tej tendencji (do 1078 osób w 2019 roku), które w dużej mierze spowodowane jest rozwojem budownictwa jednorodzinnego na terenie miejscowości i związanej z tym migracji mieszkańców z pobliskich miast.
qas: question: Z jakiego powodu po II wojnie światowej Lubrza opustoszała?
answers: text: na skutek zmiany przynależności państwowej oraz wysiedlenia dotychczasowych niemieckich mieszkańców
generative_answer: na skutek zmiany przynależności państwowej oraz wysiedlenia dotychczasowych niemieckich mieszkańców

question: Z jakich miejscowości przybyli do tego miasta pierwsi przesiedleńcy polskiego pochodzenia?
answers: text: Brzeżan, Czortkowa, Stanisławowa, Tarnopola oraz Tłumacza
generative_answer: Brzeżan, Czortkowa, Stanisławowa, Tarnopola oraz Tłumacza

question: Jakie czynniki wydłużyły proces zaludniania Lubrzy po drugiej wojnie światowej?
answers: text: Zniszczenia wojenne oraz brak perspektyw rozwoju
generative_answer: Zniszczenia wojenne oraz brak perspektyw rozwoju

question: Czy, zgodnie z dokumentami, w 1946 roku w Lubrzy mieszkało mniej niż tysiąc osób?
answers: text: Według spisu ludności z 1946 roku Lubrza liczyła 579 mieszkańców
generative_answer: tak

question: Jak dużo nowych osób zamieszkało w Lubrzy w latach 1961–1998?
plausible_answers: text: 32
generative_answer: 32