Szparag lekarski

Szparag lekarski (Asparagus officinalis L.) – gatunek byliny z rodziny szparagowatych. Występuje naturalnie w obszarze śródziemnomorskim i na terenach przyległych. Jest jedynym jadalnym przedstawicielem rodzaju szparag (Asparagus) i jako roślina uprawna rozpowszechniony został na całym świecie, z największym obecnie ośrodkiem produkcji w Chinach.
Jest warzywem cenionym ze względu na walory smakowe i lekkostrawność, przy czym jadalne są młode pędy zwane zwyczajowo szparagami lub wypustkami szparagów. W ofercie handlowej obecne są białe i zielone wypustki, które mimo różnic są pędami tego samego gatunku. Różna barwa wypustek wynika z różnego sposobu uprawy – zielone wypustki wyrastają nad powierzchnię gruntu, a białe rosną przysypane ziemią.
Szparag lekarski stosowany jest także jako roślina ozdobna i lecznicza, choć w Polsce od wielu lat nie jest jednak umieszczany w oficjalnym wykazie roślin leczniczych. Według medycyny ludowej oraz wzmianek w literaturze pięknej bywają uważane za afrodyzjak. Współczesne badania potwierdziły jego działanie moczopędne, ułatwiające defekację, hipotensyjne (tj. obniżające nadciśnienie tętnicze – dzięki poprawie stosunku jonów potasu do sodu), a także dużą zawartość witamin, soli mineralnych i przeciwutleniaczy.

context: Z kiełkujących nasion powstają rośliny, które w pierwszym roku wytwarzają do 10-12 mięsistych korzeni oraz 5-6 dużych pąków pędów rozwijających się w roku kolejnym. Mięsiste korzenie żyją kilka lat, po czym stopniowo obumierają. Nowe wyrastają z kłącza powyżej nasad starych korzeni. Kłącze z każdym kolejnym rokiem rozrasta się na boki i ku górze. Z górnej powierzchni wyrastają pędy nadziemne zamierające w końcu jesieni i w tym czasie powstają grube pąki pędów przyszłorocznych. Młode pędy rosną wiosną, gdy gleba przy pąkach nagrzeje się do ponad 9 °C. Początkowo są grube, mięsiste, soczyste i mają przyjemny smak. W tym stadium rozwoju są jadalne. W optymalnych warunkach tempo przyrostu pędów wynosi ok. 7 mm na godzinę. Po przekroczeniu 25-30 cm wysokości przestają nadawać się do spożycia – grubieje skórka i ścianki włókien łykowych oraz drewna. Nie zebrane do celów spożywczych pędy rosną w górę, zielenieją i rozgałęziają się. Roślina kwitnie od maja do lipca (stosunek roślin męskich do żeńskich wynosi 1:1). Kwiaty zapylane są przez pszczoły. Owoce dojrzewają (czerwienieją) pod koniec lata. Rozsiewane są przez ptaki, zwłaszcza z rodzin drozdowatych i gołębiowatych.
W uprawie rośliny wytwarzają pędy corocznie przez kolejne 12, maksymalnie do 15-18 lat.
qas: question: Ile pędów wytwarza każdego roku pojedyncza roślina?
plausible_answers: text: 10-12
generative_answer: 10-12

question: Czy korzenie rośliny są wieloletnie?
answers: text: korzenie żyją kilka lat
generative_answer: tak

question: Kiedy roślina wypuszcza nowe pędy?
answers: text: wiosną, gdy gleba przy pąkach nagrzeje się do ponad 9 °C
generative_answer: wiosną, gdy gleba przy pąkach nagrzeje się do ponad 9 °C

question: W jakim tempie wzrastają nowe pędy rośliny?
answers: text: ok. 7 mm na godzinę
generative_answer: ok. 7 mm na godzinę

question: Po czym można poznać, że pędy nie nadają się do spożycia?
answers: text: grubieje skórka i ścianki włókien łykowych oraz drewna
generative_answer: grubieje skórka i ścianki włókien łykowych oraz drewna

context: Liczne odmiany hodowlane podgatunku typowego różnią się cechami użytkowymi (plennością, jakością wypustek i odpornością na choroby), są odmiany całkowicie męskie i dwupienne. Odmiany męskie dają bardziej cenione pędy i nie zachwaszczają plantacji trudnymi do zwalczenia siewkami szparaga, ale mają większe od dwupiennych wymagania glebowe. Do najstarszych uprawianych u nas należą niemieckie odmiany 'Huchel's Leistungsauslese' oraz 'Schwetzinger Meisterschuss'. Są one mniej plenne od nowszych odmian, zwłaszcza holenderskich, ale dają wypustki dobrej jakości i są mało wymagające. Do odmian bardzo plennych, ale wymagających dobrych stanowisk należą holenderskie 'Franklin' i 'Gynlim'. Mimo wprowadzania kolejnych odmian szparagi nieznacznie zmieniają się z biegiem lat. Wiele współczesnych kultywarów stanowi jedynie wariacje niewiele odbiegające od oryginału wciąż obecnej w uprawie od XIX wieku odmiany 'Connover's Colossal'.
qas: question: Czy każdy szparag lekarski jest identyczny?
answers: text: Liczne odmiany hodowlane podgatunku typowego różnią się cechami użytkowymi
generative_answer: nie

question: Czy szparagi męskie nie wymagają specjalnej gleby?
answers: text: mają większe od dwupiennych wymagania glebowe
generative_answer: nie

question: Czy szparag męski to najbardziej ceniony ze wszystkich szparagów?
plausible_answers: text: Odmiany męskie dają bardziej cenione pędy
generative_answer: tak

question: Jakie najstarsze typy szparagów uprawia się w Polsce?
answers: text: 'Huchel's Leistungsauslese' oraz 'Schwetzinger Meisterschuss'
generative_answer: 'Huchel's Leistungsauslese' oraz 'Schwetzinger Meisterschuss'

question: Czy 'Schwetzinger Meisterschuss' to szparag wymagający?
answers: text: są mało wymagające
generative_answer: nie