Uran (pierwiastek)

Uran (U, łac. uranium) – pierwiastek chemiczny z grupy aktynowców w układzie okresowym. Wśród pierwiastków występujących naturalnie na Ziemi ma największą liczbę atomową – 92 (nie licząc śladowych ilości 93Np i 94Pu).
W uranie naturalnym występuje głównie słabo promieniotwórczy izotop 238U (około 99,3%), któremu towarzyszy 235U (około 0,7%) i ślady 234U. Jądra wszystkich izotopów uranu ulegają rozpadowi radioaktywnemu. Jądra izotopów 235U i 233U ulegają rozszczepieniu spontanicznemu, wymuszonemu rozszczepieniu jądra. Syntetyczny rozszczepialny izotop 233U otrzymuje się przez bombardowanie toru 232Th neutronami.

context: Rabunkowe wydobycie rud uranu w Miedziance doprowadziło do zniszczenia i wysiedlenia miasta. W Kowarach u stóp Karkonoszy dla turystów otwarta jest kopalnia uranu Podgórze. W latach 1974–1989 działało w Kowarach Inhalatorium Radonowe; zamknięto je po 15 latach działalności, po zawaleniu się nieeksploatowanej części kopalni stanowiącej źródło radonu. Później uruchomiono nowe, komercyjne inhalatorium radonowe w dawnej kopalni uranu i fluorytu „Liczyrzepa”. Dziś kompleks nazywa się Sztolnie Kowary, poprowadzono tam podziemną trasę turystyczną. Występująca tam koncentracja radonu jest bardzo niska. Jest to jedna z pięciu tego typu atrakcji na świecie. Wyrobisko Kopaliny w pobliżu Kletna jest także udostępnione do zwiedzania przez turystów.
qas: question: Co spowodowało wysiedlenie miasta?
answers: text: Rabunkowe wydobycie rud uranu
generative_answer: Rabunkowe wydobycie rud uranu

question: Przy jakich górach leży miasto Kowary?
answers: text: Karkonoszy
generative_answer: Karkonoszach

question: Czy możliwe jest zwiedzanie kopalni uranu?
answers: text: W Kowarach u stóp Karkonoszy dla turystów otwarta jest kopalnia uranu Podgórze
generative_answer: tak

question: Ile lat działało Inhalatorium Radonowe?
answers: text: 15
generative_answer: 15

question: W jakich latach działała kopalnia uranu?
plausible_answers: text: 1974–1989
generative_answer: 1974–1989

context: Uran reaguje z tlenem z powietrza, pokrywając się stopniowo najpierw złotożółtą, a następnie czarną warstwą tlenków. W podwyższonych temperaturach jest reaktywny. Podgrzany do 450 °C reaguje z azotem, tworząc azotki, ogrzany w wodorze tworzy wodorek UH3, a w temperaturze wrzenia wydziela z wody wolny wodór. Uran roztwarza się łatwo w rozcieńczonych kwasach. Zapala się w powietrzu już po umiarkowanym ogrzaniu, a sproszkowany nawet w temperaturze pokojowej. Reaguje z kwasami, siarką, chlorem, fluorem. Wszystkie rozpuszczalne związki chemiczne uranu są trujące.
qas: question: W jaki sposób pierwiastek ten wchodzi w reakcję z tlenem?
answers: text: pokrywając się stopniowo najpierw złotożółtą, a następnie czarną warstwą tlenków
generative_answer: pokrywając się stopniowo najpierw złotożółtą, a następnie czarną warstwą tlenków

question: W jakich okolicznościach uran reaguje z azotem?
answers: text: Podgrzany do 450 °C
generative_answer: Podgrzany do 450 °C

question: Co dzieje się z azotem, kiedy zostanie ogrzany w wodorze?
plausible_answers: text: tworzy wodorek UH3
generative_answer: tworzy wodorek UH3

question: Co dzieje się z uranem w temperaturze wrzenia?
answers: text: wydziela z wody wolny wodór
generative_answer: wydziela z wody wolny wodór

question: Jak szybko jest w stanie zapalić się ten pierwiastek?
answers: text: w powietrzu już po umiarkowanym ogrzaniu, a sproszkowany nawet w temperaturze pokojowej
generative_answer: w powietrzu już po umiarkowanym ogrzaniu, a sproszkowany nawet w temperaturze pokojowej