Lambeozaur

Lambeozaur (Lambeosaurus, „jaszczur Lambe'a”) − rodzaj dinozaura kaczodziobego, żyjącego od 76 do 75 milionów lat temu, w kampanie, w kredzie późnej, w Ameryce Północnej. Ten dwu- lub czworonożny roślinożerca znany jest z charakterystycznych wydrążonych tworów na głowie, u najlepiej poznanego gatunku przypominających toporek. Wyróżniono kilka prawdopodobnych gatunków z Alberty w Kanadzie i Montany w Stanach Zjednoczonych, jednak tylko dwa gatunki kanadyjskie są obecnie dobrze poznane.
Lambeosaurus został opisany przez Williama Parksa późno: w 1923, ponad 20 lat po zbadaniu pierwszych szczątków przez Lawrence'a Lambe'a. Rodzaj cechuje się skomplikowaną historią taksonomiczną, po części dlatego, że mniejsze grzebieniaste kaczodziobe, dzisiaj uważane za osobniki młodociane, umieszczano niegdyś w osobnych rodzajach i gatunkach. Obecnie zróżnicowane czaszki przypisywane gatunkowi typowemu L. lambei interpretowane są jako efekt różnego wieku zwierząt lub dymorfizmu płciowego. Lambeozaur spokrewniony był blisko z lepiej poznanym korytozaurem, znajdywanym w nieco starszych skałach, a także z mniej znanym hipakrozaurem czy olorotytanem. Wszystkie one dysponowały ciekawymi grzebieniami, którym przypisuje się funkcje społeczne: udział w generowaniu dźwięków i rozpoznawaniu się zwierząt.

context: W 1975 Peter Dodson, badając zagadkę różnorodności gatunków Lambeosaurinae żyjących w tak krótkim okresie na małym obszarze, opublikował wyniki badania morfometrycznego, w którym zmierzył tuziny czaszek. Zauważył, że wiele gatunków bazuje na szczątkach, które lepiej interpretować jako pozostałości osobników młodocianych lub odmiennej płci. W przypadku Lambeosaurus odkrył, że L. clavinitialis był prawdopodobnie samicą L. lambei, natomiast Corythosaurus frontalis czy Procheneosaurus praeceps stanowiły prawdopodobnie osobniki młodociane tego gatunku. L. magnicristatus wyróżniał się dostatecznie, by dać podstawę dla umieszczenia w oddzielnym gatunku. Naukowiec uznał też Procheneosaurus cranibrevis i P. erectofrons za młode korytozaury. Jednakże powtórne przestudiowanie szczątków Procheneosaurus/Tetragonosaurus pokazało, że klasyfikowanie ich w obrębie tego gatunku było mylne, a okaz typowy P. cranibrevis to młodociany lambeozaur, podczas gdy inne zaliczały się do Corythosaurus. Wnioski te opierają się o odmienne formy spojenia pomiędzy kością nosową i przysieczną.
qas: question: Czym zajął się Dodson w swoim badaniu z 1975 roku?
answers: text: zmierzył tuziny czaszek
generative_answer: zmierzył tuziny czaszek

question: Czego samicą miał być L. clavinitialis według Dodsona?
answers: text: L. lambei
generative_answer: L. lambei

question: Czy L. magnicristatus został wyodrębniony przez naukowca jako oddzielny gatunek?
answers: text: L. magnicristatus wyróżniał się dostatecznie, by dać podstawę dla umieszczenia w oddzielnym gatunku
generative_answer: tak

question: Do jakiego rodzaju dinozaura Dodson zaklasyfikował P. erectofrons?
answers: text: korytozaury
generative_answer: korytozaurów

question: Jaki argument podważył zaproponowaną przez Dodsona klasyfikację m.in. P. cranibrevisa?
answers: text: odmienne formy spojenia pomiędzy kością nosową i przysieczną
generative_answer: odmienne formy spojenia pomiędzy kością nosową i przysieczną

context: Obecnie za pewne uznaje się tylko dwa gatunki lambeozaura, trzeci jest szeroko akceptowany, czwarty zaś tylko czasami. L. lambei Parks, 1923 znany jest z co najmniej 17 osobników. Znaleziono 7 czaszek i niekompletnych szkieletów oraz około 10 izolowanych czaszek. L. clavinitialis Sternberg, 1935, Corythosaurus frontalis Parks, 1935 i Procheneosaurus praeceps Parks, 1931 uznaje się w najnowszych pracach za synonimy L. lambei. Możliwe, że czaszka L. clavinitialis bez odchylającego się w tył wyrostka reprezentuje L. magnicristatus, choć opcję tą odrzucono w redeskrypcji L. magnicristatus z 2007. Wiedza o L. magnicristatus Sternberg, 1935 pochodzi definitywnie tylko z dwóch okazów, w obu przypadkach czaszek. Niestety utracono większość połączonego stawowo szkieletu holotypowego. Wiele kości doznało rozległych uszkodzeń spowodowanych wodą w miejscu przechowywania i trzeba je było odrzucić jeszcze przed opisem. Stracono też inne części szkieletu. Szczątki te pochodzą z nieco młodszych skał, niż L. lambei. Epitet gatunkowy pochodzi od łacińskich słów magnus (wielki) i cristatus (grzebieniasty). Odnosi się on do kostnego grzebienia zwierzęcia. Ponadto Jack Horner zidentyfikował fragmentarycznie szczęki Lambeosaurinae z formacji Bearpaw z Montany jako prawdopodobnie należące do L. magnicristatus; jako pierwsze reprezentują one szczątki lambepoaurynów ze skał morskich. Ogromny meksykański gatunek „L.” laticaudus Morris, 1981, znany z niepołączonych pozostałości kilku osobników, bywał przez część autorów uznawany za osobny gatunek lambeozaura, a przez innych za gatunek hipakrozaura. Jego pewność zakwestionowali autorzy opisu Velafrons, uważający jego pozostałości za niediagnostyczne dla tego rodzaju. Ostatecznie gatunek ten w 2012 r. ustanowiony został gatunkiem typowym odrębnego rodzaju Magnapaulia.
qas: question: Ile gatunków lambeozaura istnieje z całą pewnością?
answers: text: dwa
generative_answer: dwa

question: Ile dokładnie osobników L. lambei Parks udało się odnaleźć?
plausible_answers: text: 17
generative_answer: 17

question: Jakie elementy ciała L. lambei Parks udało się odkopać?
answers: text: czaszek i niekompletnych szkieletów
generative_answer: czaszki i niekompletne szkielety

question: Na jakim znalezisku opierają się badania L. magnicristatus Sternberg?
answers: text: czaszek
generative_answer: czaszkach

question: Od jakich dwóch łacińskich słów powstało wyrażenie magnicristatus?
answers: text: magnus (wielki) i cristatus
generative_answer: magnus i cristatus