Tundra

Zasięg tundry
Tundra (fiń. tunturi – „łysa góra”) – bezdrzewna formacja roślinna kształtująca się w zimnym klimacie strefy arktycznej i subarktycznej na półkuli północnej Ziemi. Charakteryzuje się występowaniem gleb tundrowych, stale zamarzniętym podglebiem i bardzo niską pokrywą roślinną, zdominowaną przez mchy i porosty. Wyróżnia się cztery podstawowe typy tundry (w kolejności z południa na północ): lasotundra, tundra krzewinkowa, tundra mszysto-porostowa, tundra arktyczna (pustynia polarna). Ze względu na przejściowy charakter skrajnych stref mianem tundry właściwej (prawdziwej) określa się jej postać krzewinkową i mszysto-porostową, czasem też włącza się tundrę arktyczną. Od południa tundra sąsiaduje z lasami borealnymi (tajgą), a od północy z pustyniami lodowymi. Na obszarach górskich strefy borealnej wyróżnia się specyficzną tundrę górską, a na półkuli południowej – tundrę subantarktyczną.

context: Południowa granica tundry zbliżona jest do przebiegu izotermy lipca wynoszącej 10 °C. Na zróżnicowanie warunków termicznych wpływa odległość obszarów morskich, które łagodzą temperatury w strefie wybrzeży, podczas gdy wewnątrz lądu różnice temperatur są większe i zwłaszcza zimą temperatury bardzo mocno spadają. Łagodząco na warunki termiczne tundry europejskiej działa Prąd Zatokowy na Atlantyku, a na wschód od Kołymy – Ocean Spokojny. Najsilniejsze cechy kontynentalne, tj. największe różnice temperatur w porze letniej i zimowej występują w klimacie tundry syberyjskiej. Liczba dób z temperaturą powyżej zera wynosi w obrębie strefy od 55 do 188. Także opady są podobnie zróżnicowane, przy czym spadają w miarę oddalania się od wybrzeży. W całej strefie tundry wynoszą zwykle od 150 do 300 mm rocznie. Te relatywnie niewielkie ilości wystarczają by w formacji ogromną powierzchnię zajmowały gleby wilgotne i bagienne, czego powodem jest bardzo słabe parowanie i transpiracja oraz niemożność wsiąkania wody w wieczną zmarzlinę. Opady mają postać najczęściej mżawki, rzadko występują deszcze ulewne. Największe opady występują w drugiej połowie lata, najmniejsze w lutym–marcu.
qas: question: W jakim rejonie obserwuje się największe wahania temperatur w zależności od pory?
answers: text: w klimacie tundry syberyjskiej
generative_answer: w klimacie tundry syberyjskiej

question: Gdzie są większe różnice temperatur: w środku lądu czy na wybrzeżu?
answers: text: wewnątrz lądu
generative_answer: wewnątrz lądu

question: Jakie rodzaje gleb dominują w tundrze?
answers: text: wilgotne i bagienne
generative_answer: wilgotne i bagienne

question: Czy największa ilość opadów pojawia się w sezonie wiosennym?
answers: text: Największe opady występują w drugiej połowie lata
generative_answer: nie

question: Jaki jest przedział liczbowy dób, w których temperatura spada poniżej 0°C?
plausible_answers: text: od 55 do 188
generative_answer: od 55 do 188

context: Świat roślin tundry jest bardzo ubogi i mało zróżnicowany – wiele gatunków ma zasięg cyrkumpolarny (wokółbiegunowy). Stosunkowo największa różnorodność gatunkowa występuje na obszarach, które w plejstocenie nie zostały pokryte lądolodem – takich jak wschodnia Syberia. We florze roślin naczyniowych, liczącej w sumie ok. 300 gatunków, dominują gatunki wieloletnie o karłowym wzroście i charakterystyczny dla niej jest duży udział krzewinek o pokroju poduszkowym i szpalerowym (pędy przywarte do podłoża). Bardzo rzadkie są rośliny jednoroczne (np. Koenigia islandica, pojedyncze gatunki z rodzajów zdrojek, goryczka, gnidosz). Prawie zupełnie brak roślin cebulowych i kłączowych. Największą rolę w krajobrazie tundry właściwej odgrywają mchy i porosty, których występuje ok. 800 gatunków. W miejscach eksponowanych, gdzie wiatr wywiewa zimą pokrywę śnieżną, występują wyłącznie mchy i porosty. Uderzenia wiatru, niosącego drobiny lodu i śniegu, są istotnym czynnikiem mechanicznym, wpływającym na kształtowanie się roślinności niskiej i zwartej. Liczne gatunki mają grube, spichrzowe korzenie. Poszczególne rośliny często są długowieczne, nawet zielne osiągają wiek 100 lat, a w przypadku krzewinek – 200 lat. Znamienną cechą roślin tundry jest wytwarzanie wielkiej liczby kwiatów, często okazałych i jaskrawo zabarwionych.
qas: question: Gdzie w tundrze występuje największa bioróżnorodność roślin?
answers: text: na obszarach, które w plejstocenie nie zostały pokryte lądolodem – takich jak wschodnia Syberia
generative_answer: na obszarach, które w plejstocenie nie zostały pokryte lądolodem – takich jak wschodnia Syberia

question: Ile gatunków flory naczyniowej występuje w Tundrze?
answers: text: ok. 300
generative_answer: ok. 300

question: Czy w Tundrze występują rośliny cebulowe?
answers: text: Prawie zupełnie brak roślin cebulowych
generative_answer: tak

question: Ile gatunków porostów występuje na terenie całej Tundry?
plausible_answers: text: 800
generative_answer: 800

question: Co jest cechą charakterystyczną kwiatów występujących w Tundrze?
answers: text: wielkiej liczby kwiatów, często okazałych i jaskrawo zabarwionych
generative_answer: Ich wielka liczba, okazałość i jaskrawe zabarwienie