Getto w Olkuszu

Getto w Olkuszu – getto dla ludności żydowskiej istniejące w Olkuszu w okresie niemieckiej okupacji.
Getto zostało utworzone we wrześniu 1941 roku i objęło północno-wschodnią część miasta, a także podolkuskie wsie Parcze, Sikorka i Słowiki. W końcowym okresie swojego istnienia liczyło około 3,4 tys. mieszkańców. W czerwcu 1942 roku zostało zlikwidowane przez Niemców, a większość jego mieszkańców zgładzono w komorach gazowych, najprawdopodobniej w obozie zagłady Auschwitz II – Birkenau.

context: Kontrowersje budzi również kwestia ustalenia personaliów olkuskich Żydów zamordowanych w czasie Holocaustu. Na liście ofiar, którą opracował Krzysztof Kocjan, widnieje blisko 2,3 tys. nazwisk. Przy jej tworzeniu Kocjan wykorzystał listę wysiedleńczą z nazwiskami 726 olkuskich Żydów, którą odnaleziono w archiwach Żydowskiego Instytutu Historycznego. Adam Cyra uważa jednak, że lista ŻIH nie może służyć za źródło przy ustalaniu personaliów olkuskich ofiar Holocaustu, gdyż nie wiadomo, kto i kiedy ją sporządził oraz czy osoby, których nazwiska na niej widnieją, rzeczywiście zostały zamordowane. Wskazuje ponadto, że na liście znajdują się również nazwiska Żydów z Chorzowa i okolic, których wysiedlono do Olkusza w czerwcu 1940 roku. Zdaniem Cyry opracowanie wiarygodnego wykazu Żydów z Olkusza i powiatu olkuskiego zgładzonych w komorach gazowych nie jest możliwe, gdyż ofiary takie mordowano bez formalnej rejestracji w obozowych kartotekach. Dlatego w swoim opracowaniu Mieszkańcy ziemi olkuskiej w hitlerowskich więzieniach i obozach koncentracyjnych (2005) zamieścił nazwiska jedynie 86 Żydów z Olkusza i powiatu olkuskiego, których śmierć w niemieckich obozach koncentracyjnych znajduje potwierdzenie w obozowej dokumentacji. Zamieścił także nazwiska dwojga Żydów zmarłych w niemieckich więzieniach, a także nazwiska 95 Żydów, którzy przeżyli pobyt w obozach lub ich los pozostaje nieznany.
qas: question: Dlaczego według Cyry nie można stworzyć wyczerpującej listy wyznawców judaizmu z Olkusza i okolic, którzy zostali zagazowani w czasie Holocaustu?
answers: text: gdyż ofiary takie mordowano bez formalnej rejestracji w obozowych kartotekach
generative_answer: gdyż ofiary takie mordowano bez formalnej rejestracji w obozowych kartotekach

question: Na jakiej podstawie listę ofiar stworzył Kocjan?
answers: text: listę wysiedleńczą z nazwiskami 726 olkuskich Żydów, którą odnaleziono w archiwach Żydowskiego Instytutu Historycznego
generative_answer: listy wysiedleńczej z nazwiskami 726 okulskich Żydów, którą odnaleziono w archiwach Żydowskiego Instytutu Historycznego

question: Czy według informacji Cyry na liście Żydowskiego Instytutu Historycznego znajdują się wyłącznie nazwiska Żydów pochodzących z Olkusza?
answers: text: Wskazuje ponadto, że na liście znajdują się również nazwiska Żydów z Chorzowa i okolic, których wysiedlono do Olkusza w czerwcu 1940 roku
generative_answer: nie

question: Czyje nazwiska oprócz tych należących do Żydów, którzy zostali zamordowani w obozach koncentracyjnych, zamieścił w swojej pracy Cyra?
answers: text: dwojga Żydów zmarłych w niemieckich więzieniach, a także nazwiska 95 Żydów, którzy przeżyli pobyt w obozach lub ich los pozostaje nieznany
generative_answer: dwojga Żydów zmarłych w niemieckich więzieniach, a także nazwiska 95 Żydów, którzy przeżyli pobyt w obozach lub ich los pozostaje nieznany

question: Czy niektórzy Żydzi z tego regionu przetrwali pobyt w obozach koncentracyjnych?
answers: text: a także nazwiska 95 Żydów, którzy przeżyli pobyt w obozach
generative_answer: tak

context: Wśród badaczy Zagłady nie ma pełnej zgody co do miejsca, w którym zgładzono olkuskich Żydów. United States Holocaust Memorial Museum podawało, że zostali oni wywiezieni do obozu zagłady w Bełżcu. Podobnego zdania był również badacz historii tego obozu, Robin O’Neil. W rezultacie Olkusz jest jednym z miast, które upamiętniono w Muzeum – Miejscu Pamięci w Bełżcu. Zdaniem Krzysztofa Kocjana, autora pierwszej monografii poświęconej olkuskiemu gettu, jest jednak mało prawdopodobnym, iż olkuscy Żydzi zostali zgładzeni w komorach gazowych Bełżca. Wskazuje on w tym kontekście na oddalenie obozu od Olkusza oraz na fakt, że do Bełżca nigdy nie kierowano transportów z ziem polskich wcielonych do Rzeszy. Kocjan i Ireneusz Cieślik stoją na stanowisku, że transporty z Olkusza skierowano do obozu zagłady Auschwitz II – Birkenau. Adam Cyra uważa to za prawdopodobne, podkreślając jednocześnie, iż zachowana dokumentacja poobozowa nie zawiera żadnych informacji na temat zgładzenia olkuskich Żydów w Auschwitz-Birkenau. Informacja o wywiezieniu olkuskich Żydów do tego obozu widnieje ponadto w publikacji Encyclopedia of Camps and Ghettos wydanej przez USHMM w 2012 roku. Żydzi z Olkusza prawdopodobnie zginęli w tzw. czerwonym domku, pierwszej prowizorycznej komorze gazowej w Birkenau.
qas: question: Czy wiadomo dokładnie, gdzie zamordowano Żydów z Olkusza?
answers: text: Wśród badaczy Zagłady nie ma pełnej zgody co do miejsca, w którym zgładzono olkuskich Żydów
generative_answer: nie

question: Jakie miejsce wywózki Żydów z Olkusza podano w publikacji Encyclopedia of Camps and Ghettos?
answers: text: Auschwitz-Birkenau
generative_answer: Auschwitz-Birkenau

question: Czym był "czerwony domek" w Auschwitz-Birkenau?
answers: text: pierwszej prowizorycznej komorze gazowej
generative_answer: pierwszą prowizoryczną komorą gazową

question: Kto napisał pierwszą monografię o getcie w Olkuszu?
answers: text: Krzysztofa Kocjana
generative_answer: Krzysztof Kocjan

question: Jakie miejsce wywózki Żydów z Olkusza zostało wskazane przez United States Holocaust Memorial Museum?
answers: text: obozu zagłady w Bełżcu
generative_answer: obóz zagłady w Bełżcu