Modraszek telejus

Modraszek telejus (Phengaris teleius) – w stadium larwalnym drapieżny, myrmekofilny gatunek motyla z rodziny modraszkowatych, pasożyt społeczny mrówek. Zasiedla przede wszystkim tradycyjnie zagospodarowane ekosystemy łąkowe. Gąsienice żerują w kwiatostanach krwiściągu lekarskiego, a następnie kontynuują swój rozwój w gniazdach niektórych gatunków mrówek odżywiając się ich larwami. Ze względu na duże wymagania ekologiczne motyl uważany za wskaźnik dobrego stanu zachowania środowiska. Zasięg gatunku obejmuje obszar od Dalekiego Wschodu poprzez Syberię po Europę. W Polsce motyl ten podlega ochronie i spotykany jest w centralnej i południowej części kraju. Gatunek ginący w Europie, w Unii Europejskiej stanowi przedmiot ochrony w sieci Natura 2000 na mocy dyrektywy siedliskowej. W Polsce podlega prawnej ochronie gatunkowej.

context: Niektóre populacje modraszka telejusa znajdują na terenach między innymi takich parków narodowych jak Poleski Park Narodowy i Kampinoski Park Narodowy. Zakres ochrony, administrowanie i inne kwestie dotyczące tej formy ochrony przyrody reguluje ustawa o ochronie przyrody. Istotnym aktem prawnym mogącym służyć ochronie modraszka telejusa w danym parku narodowym, w którym występuje jest Plan ochrony tego parku narodowego. Równie ważnym, a zarazem praktycznym sposobem ochrony dla modraszka telejusa na omawianych obszarach są, czy też mogą być wdrażane programy ochrony czynnej, rzadziej programy rolnośrodowiskowe.
qas: question: Czy w Parkach Narodowych znajdują się modraszki telejusa?
answers: text: Niektóre populacje modraszka telejusa znajdują na terenach między innymi takich parków narodowych jak Poleski Park Narodowy i Kampinoski Park Narodowy
generative_answer: tak

question: Czy modraszka telejusa jest pod ochroną?
answers: text: Zakres ochrony, administrowanie i inne kwestie dotyczące tej formy ochrony przyrody reguluje ustawa o ochronie przyrody
generative_answer: tak

question: W jakich parkach występują modraszki telejusa?
answers: text: Poleski Park Narodowy i Kampinoski Park Narodowy
generative_answer: Poleskim Parku Narodowym i Kampinoskim Parku Narodowym

question: Czy programy ochronny czynnej pomagają chronić ten gatunek?
answers: text: Równie ważnym, a zarazem praktycznym sposobem ochrony dla modraszka telejusa na omawianych obszarach są, czy też mogą być wdrażane programy ochrony czynnej
generative_answer: tak

question: Pod jakie programy nie podchodzi ochrona modraszki telejusa?
plausible_answers: text: rolnośrodowiskowe
generative_answer: rolnośrodowiskowe

context: Samica modraszka telejusa składa jaja, zazwyczaj pojedynczo, na kwiatostanach krwiściągu lekarskiego (Sanguisorba officinalis). Preferowane są młode, nie w pełni rozwinięte kwiatostany ulokowane w połowie wysokości rośliny żywicielskiej. Młoda gąsienica żyje w ukryciu, odżywiając się elementami kwiatostanów. Okres ten trwa 2–3 tygodnie, aż do osiągnięcia IV stadium larwalnego. Następnie gąsienica spada na ziemię (lub schodzi po łodydze rośliny żywicielskiej). Leżąc na ściółce imituje zagubioną larwę mrówki. Gąsienice w tym okresie są w stanie wydzielać substancje chemiczne (atraktory) działające niewybiórczo na wiele gatunków mrówek z rodzaju wścieklic (Myrmica). Po odnalezieniu przez robotnice leżącej zazwyczaj nieruchomo larwy rozpoczyna się proces jej adopcji. U modraszka telejusa trwa on średnio kilkadziesiąt minut (u gatunków modraszków dysponujących lepszym kamuflażem chemicznym często tylko kilka sekund). Gąsienica telejus wydziela w tym czasie z gruczołu nektarowego słodką substancję dodatkowo zachęcając mrówki do adopcji. Następnie, o ile zostanie zaakceptowana, przenoszona jest do wnętrza mrowiska. Odkryto, że samica przy wyborze miejsca składania jaj kieruje się nie tylko obecnością rośliny żywicielskiej na odpowiednim etapie rozwoju i strukturą roślinności, ale też najprawdopodobniej obecnością w pobliżu gniazd właściwego gatunku mrówki (stwierdzono częstsze składanie jaj oraz przebywanie osobników dorosłych w pobliżu odpowiednich mrowisk, szczególnie przy niskim zagęszczeniu populacji). Ma to szczególne znaczenie, gdyż krwiściąg lekarski jest przeważnie szerzej rozprzestrzeniony niż gniazda mrówek gospodarzy (larwa nieadoptowana lub adoptowana przez niewłaściwy gatunek mrówki ginie). Skuteczność adopcji jest niższa niż w przypadku spokrewnionego modraszka nausitousa. Śmiertelność gąsienic w tym kluczowym okresie może wynosić 40%, podczas gdy w trakcie wielomiesięcznego przebywania w mrowisku 80%. Po znalezieniu się w mrowisku gąsienica dostosowuje swoje feromony do konkretnych feromonów wydzielanych przez gatunek mrówek gospodarzy, co w większości przypadków, choć nie zawsze, zapewnia jej nietykalność. Wewnątrz gniazda larwa żywi się jajami i larwami mrówek, unikając w miarę możliwości kontaktu z robotnicami. Przemieszczają się powoli nie wykonując gwałtownych ruchów, co ma na celu ograniczenie agresji ze strony mrówek. W okresie między adopcją a przepoczwarczeniem zwiększa masę swojego ciała blisko stukrotnie. Prawdopodobnie w latach kiedy modraszek telejus występuje szczególnie licznie drapieżnictwo jego gąsienic może silne wpływać na przeżywalność kolonii mrówek, co jednocześnie potencjalnie ogranicza jego liczebność w kolejnych sezonach (redukcja bazy rozwojowej). Przepoczwarczenie następuje w czerwcu w górnych warstwach mrowiska. Stwierdzono, że zagęszczenie poczwarek telejusa w mrowiskach (średnio 1,2 na mrowisko na terenach zasiedlonych) jest niższe niż u innych europejskich modraszków myrmekofilnych z rodzaju Phengaris. Po trzech tygodniach od przepoczwarczenia wylęga się motyl dorosły, który następnie opuszcza mrowisko.
qas: question: W jakich miejscach osobniki tego gatunku składają swoje jaja?
answers: text: na kwiatostanach krwiściągu lekarskiego
generative_answer: na kwiatostanach krwiściągu lekarskiego

question: Jaki rodzaj kwiatostanów krwiściągu lekarskiego wybierany jest najchętniej przez osobniki tego gatunku?
answers: text: młode, nie w pełni rozwinięte kwiatostany ulokowane w połowie wysokości rośliny żywicielskiej
generative_answer: młode, nie w pełni rozwinięte kwiatostany ulokowane w połowie wysokości rośliny żywicielskiej

question: Co stanowi pokarm dla młodych gąsienic modraszka telejusa?
answers: text: elementami kwiatostanów
generative_answer: elementy kwiatostanu

question: Co dzieje się z gąsienicą modraszka telejusa, kiedy osiągnie IV stadium larwalne?
answers: text: spada na ziemię (lub schodzi po łodydze rośliny żywicielskiej)
generative_answer: spada na ziemię (lub schodzi po łodydze rośliny żywicielskiej)

question: Jakie zwierzę stara się naśladować gąsienica mmodraszka telejlusa, kiedy spadnie na ziemię w IV stadium larwalnym?
answers: text: zagubioną larwę mrówki
generative_answer: zagubioną larwę mrówki