Kaligrafia chińska

Kaligrafia chińska (chiń. upr. 书法; chiń. trad. 書法; pinyin shūfǎ; dosł. „sposób pisania”) – sztuka kaligraficzna rozwinięta w Chinach, wykorzystująca pismo chińskie. Wykonywana, podobnie jak malarstwo, na papierze za pomocą pędzla kaligraficznego i czarnego tuszu (zob. cztery skarby gabinetu). W odróżnieniu od kaligrafii europejskiej nie była wyłącznie sztuką dekoracyjną i sposobem pięknego pisania, ale miała status samodzielnej sztuki, a dzieła kaligraficzne były wysoko cenione, oprawiane jak obrazy i kolekcjonowane. Rozwinęła się w pełni od czasów dynastii Jin i jest kontynuowana do dnia dzisiejszego. Wchodziła w skład tzw. czterech sztuk (które winien znać każdy wykształcony człowiek), a w połączeniu z poezją chińską i malarstwem, tworzyła tzw. „trzy doskonałości”. Umiejętność tworzenia kaligrafii była oznaką człowieka uczonego, osoby o wysokim statusie (wśród wybitnych kaligrafów byli nawet cesarze); osoby takie, zwłaszcza politycy zaznaczały swój patronat podarunkiem w postaci dzieła kaligraficznego. Z kaligrafii chińskiej wywodzą się inne kaligrafie wschodnioazjatyckie (japońska, koreańska i wietnamska).

context: Historia pisma chińskiego, w tym tworzenia ozdobnych napisów, sięga czasów dynastii Shang, ale wczesne typy pisma jak np. pismo małopieczęciowe były dość trudne do pisania; podobnie, wczesne materiały piśmiennicze, jak listewki bambusowe, bardzo ograniczały piszących. Rozpowszechnianie się za czasów dynastii Han papieru i pędzla jako narzędzi pisarskich oraz opracowanie „miękkiego” i łatwego w zapisie pisma kancelaryjnego lishu, umożliwiło rozwój kaligrafii jako samodzielnej sztuki. Kombinacja nowego pisma i nowego nośnika pisma pozwoliła piszącym na swobodniejsze tworzenie, większą zmienność kresek i ekspresję. Znanymi kaligrafami tego okresu byli Zhong Yao i Zhang Zhi; Cai Yong pozostawił pierwsze znane nam dzieło krytyczne na temat kaligrafii.
qas: question: Jakie przyrządy do pisania zyskały na popularności podczas panowania Hanów?
answers: text: papieru i pędzla
generative_answer: papier i pędzel

question: Jaką funkcję pełniły papier i pędzel za panowania Hanów?
answers: text: narzędzi pisarskich
generative_answer: narzędzi pisarskich

question: Jakie pismo stworzono za panowania Hanów?
answers: text: lishu
generative_answer: lishu

question: Jakie były przyczyny rozkwitu sztuki kaligrafii?
answers: text: Rozpowszechnianie się za czasów dynastii Han papieru i pędzla jako narzędzi pisarskich oraz opracowanie „miękkiego” i łatwego w zapisie pisma kancelaryjnego lishu
generative_answer: Rozpowszechnianie się za czasów dynastii Han papieru i pędzla jako narzędzi pisarskich oraz opracowanie „miękkiego” i łatwego w zapisie pisma kancelaryjnego lishu

question: Jak nazywali się najznamienitsi kaligrafowie dynastii Han?
plausible_answers: text: Zhong Yao i Zhang Zhi
generative_answer: Zhong Yao i Zhang Zhi

context: Koreańska kaligrafia także rozwijała się pod wpływem kolejnych stylów chińskich. Za czasów zjednoczonego królestwa Silla dominowały wpływy artystów tangowskich; styl Ouyang Xuna i Yu Shinana był naśladowany do połowy XIV w., kiedy to głównym wzorem do naśladowania stało się "miększe", bardziej zaokrąglone pismo Zhao Mengfu – tzw. styl zhao stał się podstawą późniejszej kaligrafii koreańskiej. Za czasów dynastii Joseon najwybitniejszym kaligrafem był Kim Jeong-hui, który na bazie pisma lishu rozwinął własny styl, zwany chusa (秋史體). W pierwszej połowie XX w. w Korei silne były wpływy kaligrafii japońskiej, a w drugiej – zaznaczyły się efekty promowania przez władze wyłącznego użycia pisma hangul
qas: question: Czy kaligrafia koreańska miała wpływ na chińską?
plausible_answers: text: Koreańska kaligrafia także rozwijała się pod wpływem kolejnych stylów chińskich
generative_answer: nie

question: Jaki styl kaligrafii koreańskiej dominował do połowy XIV wieku?
answers: text: Ouyang Xuna i Yu Shinana
generative_answer: Ouyang Xuna i Yu Shinana

question: Jaki styl zastąpił Ouyanga Xuna?
answers: text: Zhao Mengfu
generative_answer: Zhao Mengfu

question: Jaki styl zapoczątkował Kim Jeong-hui?
answers: text: chusa
generative_answer: chusa

question: Jaki rodzaj kaligrafii starali się narzucić Japończycy Koreańczykom?
answers: text: hangul
generative_answer: hangul