Mohammad Reza Pahlawi

Mohammad Reza Pahlawi (pers. محمدرضا پهلوی, ur. 26 października 1919 w Teheranie, zm. 27 lipca 1980 w Kairze) – ostatni szachinszach Iranu, z dynastii Pahlawich, nastawiony prozachodnio, inicjator reform społecznych i gospodarczych w Iranie. W 1979 został odsunięty od władzy w wyniku irańskiej rewolucji islamskiej.

context: W tym czasie wpływowi politycy, a wśród nich Mohammad Mosaddegh, później demokratycznie wybrany premier Iranu, czynili wysiłki na rzecz unowocześnienia i demokratyzacji państwa. Na tle konfliktu, jaki wybuchł w 1951 po nacjonalizacji brytyjskiej spółki naftowej, w sierpniu 1953 doszło do odsunięcia od władzy urzędującego premiera Mohammeda Mossadegha. Twarda i niezależna polityka Mossadegha, prowadząca do utraty wpływów w Iranie przez Wielką Brytanię, stała się przyczyną nacisków politycznych na szacha ze strony rządu brytyjskiego oraz współpracującej z nim amerykańskiej agencji wywiadowczej CIA, aby ten – korzystając ze swoich konstytucyjnych uprawnień – odwołał premiera. Kiedy Mossadegh odmówił ustąpienia z urzędu, CIA zorganizowała w Teheranie demonstrację poparcia dla szacha, w wyniku której doszło do zamieszek, obalenia rządu i przejęcia przez szacha pełnej władzy w państwie. Pahlawi poparł pucz po otrzymaniu przez niego i jego najbliższą rodzinę dużych łapówek z rąk agentów wywiadu Stanów Zjednoczonych.
qas: question: Jakie państwo utraciło swoje wpływy w Iranie na skutek polityki Mosaddegha?
answers: text: Wielką Brytanię
generative_answer: Wielka Brytania

question: Czy Mossadegh dobrowolnie zrezygnował z pełnienia funkcji premiera?
answers: text: Mossadegh odmówił ustąpienia z urzędu
generative_answer: nie

question: Z kim współpracowało CIA?
answers: text: rządu brytyjskiego
generative_answer: Z rządem brytyjskim

question: Gdzie zorganizowano demostrację poparcia dla Pahlawiego?
answers: text: w Teheranie
generative_answer: w Teheranie

question: Co przekonało Pahlawiego do poparcia puczu?
answers: text: dużych łapówek
generative_answer: Duże łapówki

context: W latach 60. doszło do dużej kompromitacji szacha spowodowanej woltą szefa SAWAK. Zdymisjonowany w 1961 roku szef SAWAK, Tejmur Bachtijar, który został podejrzany o działalność antyrządową, próbował bez powodzenia uzyskać poparcie Brytyjczyków dla swoich planów odsunięcia szacha od władzy, a następnie nawiązał kontakt ze środowiskami irańskiej opozycji w Iraku. W 1967 Pahlawi polecił SAWAK zamordować Bachtijara, którego zagranicznej działalności coraz bardziej się obawiał. W marcu 1968 generał został zatrzymany w Libanie pod zarzutem nielegalnego wwozu broni, jednak starania Iranu o jego ekstradycję zostały w ostatniej chwili odrzucone, a wojskowy otrzymał zgodę na wyjazd do Szwajcarii. Następnie udał się do Iraku, dokąd zaprosił go Saddam Husajn, obiecując mu równocześnie pomoc w utworzeniu i szkoleniu zbrojnej organizacji, która mogłaby obalić szacha. Jego najbliższe otoczenie było już wtedy całkowicie zinfiltrowane przez irańską tajną policję. Ostatecznie
Tejmur Bachtijar został zastrzelony przez agenta SAWAK podczas polowania, w sierpniu 1970.
qas: question: Kto sprzeciwił się szachinszachowi w latach 60 XX wieku?
answers: text: Tejmur Bachtijar
generative_answer: Tejmur Bachtijar

question: Jaki kraj chciał zaangażować Tejmur Bachtijar w celu odsunięcia od władzy Pahlawiego?
answers: text: Brytyjczyków
generative_answer: Wielką Brytanię

question: Jaka organizacja zabiła Pahlawiego?
plausible_answers: text: SAWAK
generative_answer: SAWAK

question: Kto zaprosił Tejmura Bachtijara do Iraku?
answers: text: Saddam Husajn
generative_answer: Saddam Husajn

question: Czy Bachtijar został wydany do Iranu przez Liban?
answers: text: starania Iranu o jego ekstradycję zostały w ostatniej chwili odrzucone
generative_answer: nie