Państwo Inków

Państwo Inków (kecz. Tahuantinsuyu, dosłownie: Imperium Czterech Części, Zjednoczone Cztery Części) – historyczne państwo w zachodniej części Ameryki Południowej, w okresie swego największego rozkwitu obejmujące tereny dzisiejszego Peru, Ekwadoru oraz częściowo Boliwii, Chile, Kolumbii i Argentyny.
Państwo Inków, założone w XII wieku, rozbudowane zostało w rozległe imperium w ciągu niespełna 200 lat przed odkryciem Ameryki przez Europejczyków. Na początku wieku XVI obejmowało prawie całe wybrzeże Pacyfiku wzdłuż Andów oraz tereny dzisiejszego Peru i Boliwii w głębi kontynentu, a zamieszkane było przez około 12 milionów mieszkańców. Zajmowali się oni głównie rolnictwem, uprawiając kukurydzę, ziemniaki, komosę ryżową, bawełnę i kokę, oraz hodowlą lam i alpak. Część pól nawadniano przy pomocy sztucznych kanałów irygacyjnych. Domy mieszkalne budowano z cegły suszonej lub ciosanych kamieni łączonych zaprawą glinianą. Rozwinięta była ceramika, zdobiona inkrustacjami i malowidłami.

context: Władcy Inków otoczeni byli wielkim przepychem i czczeni jak bogowie. Każdy władca budował dla siebie nowy pałac zwany panaca. Po śmierci ich ciała mumifikowano i czczono w panaca. Do nich i kapłanów należała cała ziemia w państwie. Najważniejszymi bóstwami były Inti, czyli słońce i Illapa, władający siłami przyrody. Na ich cześć budowano kultowe kamienne piramidy. Stolicą państwa Inków było miasto Cuzco na Płaskowyżu Andyjskim. Interesującym i zagadkowym miastem, odkrytym w 1911, jest Machu Picchu, położone wysoko w górach i zbudowane tak, że nie jest widoczne z dołu. Z niewiadomych powodów zostało opuszczone przez mieszkańców krótko przed przybyciem Hiszpanów do Ameryki. Miejsce pochówku większości Inków jest niewiadome. Prawdopodobnie niektórzy zostali pochowani w mieście Pachacamac. Ciała Atahualpy również nie odnaleziono.
qas: question: Jak w kulturze inkaskiej określano budowlę, którą konstruował dla siebie każdy władca?
answers: text: panaca
generative_answer: panaca

question: Co robiono ze szczątkami inkaskich władców po ich zgonie?
answers: text: mumifikowano i czczono w panaca
generative_answer: mumifikowano i czczono w panaca

question: Jaką gwiazdę reprezentował Inti?
answers: text: słońce
generative_answer: słońce

question: Gdzie znajdowała się inkaska stolica?
answers: text: na Płaskowyżu Andyjskim
generative_answer: na Płaskowyżu Andyjskim

question: W którym roku ludność Machu Picchu opuściła ośrodek miejski?
plausible_answers: text: w 1911
generative_answer: w 1911

context: Imperium Inków, przed najazdem oddziału Francisco Pizarro, było bardzo osłabione wcześniejszą wojną domową oraz epidemią ospy. Pizarro wykorzystał tę sytuację i zaprosił zwycięskiego władcę Atahualpę wraz z pięcioma tysiącami szlachciców inkaskich. Przybyli oni bez broni, zaś w czasie uczty zostali podstępnie napadnięci i wymordowani przez żołnierzy hiszpańskich. Z rzezi oszczędzono i wzięto do niewoli tylko samego władcę. Obiecano mu wolność w zamian za duży okup. Faktycznie Hiszpanie otrzymali sześć ton złota i dwanaście ton srebra, lecz mimo to Atahualpa został skazany na śmierć przez spalenie na stosie. Według wierzeń Inków spalenie ciała było równoznaczne z zabiciem duszy. Hiszpanie zgodzili się więc na zamianę wyroku śmierci na uduszenie, wszakże pod warunkiem wcześniejszego przejścia skazańca na chrześcijaństwo. Tak też się stało. Ciało Atahualpy zostało w nocy potajemnie wykopane z grobu przez wiernych Indian i ukryte. Po śmierci władcy Inków jego dwie armie się rozpierzchły, a niewielka armia Pizarro opanowała w ciągu kilku lat całe imperium Inków. Przez jakiś czas broniły się jeszcze oddziały partyzanckie pod dowództwem m.in. wodza imieniem Challcuchima.
qas: question: Jaka klęska spadła na Inków przed najazdem Pizarro?
answers: text: wojną domową oraz epidemią ospy
generative_answer: wojna domowa i epidemia ospy

question: Kto zwyciężył w wojnie domowej u Inków?
answers: text: Atahualpę
generative_answer: Atahualpa

question: Podczas jakiego wydarzenia Hiszpanie zamordowali pięć tysięcy żołnierzy inkaskich? 
answers: text: uczty
generative_answer: uczty

question: Czy masakrę podczas uczty przetrwała więcej niż jedna osoba?
answers: text: Z rzezi oszczędzono i wzięto do niewoli tylko samego władcę
generative_answer: nie

question: Czyje wyłącznie oddziały były aktywne po śmierci Atahualpy?
plausible_answers: text: Challcuchima
generative_answer: Challcuchima