Humphrey Bogart

Humphrey DeForest Bogart (wym. [ˈhʌmfri dɪˈfɔrəst ˈboʊˌgɑrt]; ur. 25 grudnia 1899 w Nowym Jorku, zm. 14 stycznia 1957 w Los Angeles) – amerykański aktor filmowy i teatralny, ikona kultury popularnej, symbol męskości lat 40. XX wieku. Uznawany za jedną z największych oraz najwybitniejszych gwiazd filmowych w historii amerykańskiego kina i okresu „Złotej Ery Hollywood”, a także najbardziej wpływowego aktora kina noir. W 1999 American Film Institute umieścił jego nazwisko na 1. miejscu w rankingu „największych aktorów wszech czasów” (The 50 Greatest American Screen Legends).
Bogart rozpoczął karierę sceniczną na początku lat 20. XX wieku, występując na Broadwayu. W 1930 zadebiutował na dużym ekranie w komedii W górze rzeki. Kontynuował występy teatralne do 1934. Pierwszy rozgłos zyskał rolą więźnia Duke’a Mantee w kryminale Skamieniały las (1936). Po związaniu się kontraktem z wytwórnią Warner Bros., przez następne kilka lat grywał w filmach klasy B, kreując znaczące role w takich produkcjach jak Czarny legion (1937) i Śmiertelny zaułek (1937). Przełomem w jego karierze był udział w gangsterskim High Sierra (1941). W następnej dekadzie występował w produkcjach, które na trwałe wpisały się do kanonu klasyki kinematografii amerykańskiej i ugruntowały jego status gwiazdy Hollywood: Sokół maltański (1941), Casablanca (1942), Mieć i nie mieć (1944), Wielki sen (1946), Mroczne przejście (1947), Skarb Sierra Madre (1948) oraz Koralowa wyspa (1948). W latach 50. Bogart zasłynął z ról w filmach: Pustka (1950), Afrykańska królowa (1951), Sabrina (1954) i Bunt na okręcie (1954).
Bogart stworzył w kinie charakterystyczny typ bohatera; twardego, nieustępliwego cynika z duszą romantyka, którego nieodłącznym atrybutem były fedora, papieros i trencz. W latach 40. był najlepiej opłacanym aktorem na świecie. W trakcie 34-letniej kariery trzykrotnie uzyskiwał nominację do nagrody Akademii Filmowej w kategorii dla najlepszego aktora pierwszoplanowego, raz zdobywając statuetkę za rolę łowcy przygód Charliego Allnuta w Afrykańskiej królowej. Wystąpił w 74 filmach fabularnych.

context: Począwszy od 1964 w Brattle Theatre odbywa się corocznie festiwal filmowy imienia Humphreya Bogarta. W kinoteatrze zorganizowano salę Blue Parrot, by upamiętnić kawiarnię z Casablanki. Aktor był również bohaterem utworu „Don’t Bogart Me”, zawartego na ścieżce dźwiękowej do filmu Swobodny jeździec (1969, reż. Dennis Hopper) (imię aktora pojawia się w ponad dwudziestu piosenkach – od „Key Largo” Bertiego Higginsa po „What Would Bogie Do?” Murraya McLauchlana). Pod koniec lat 60. postać Bogarta ponownie weszła do kanonu popkultury, za sprawą spektaklu Play It Again, Sam w reżyserii Woody’ego Allena, z powodzeniem wystawianego na Broadwayu. W 1972 przeniesiono go na ekran, a rolę ducha Bogarta wykreował Jerry Lacy. Na fali sukcesu filmu powstawały inne sztuki – Bogart Slept Here (reż. Mike Nichols), When Bogart Was czy off-broadwayowska A Kiss is Just a Kiss, która skupiała się na analizie dwóch małżeństw aktora z Helen Menken i Mayo Methot. Na podstawie książki Bogart: The Good Bad Guy pióra Ezry Goodmana, w Londynie wystawiano musical. Aktor był wymieniany również w innych spektaklach (m.in. Bogie i Lost in Yonkers), produkcjach telewizyjnych (czego przykładem mogą być seriale M*A*S*H, Prawo i porządek) oraz literaturze (Dream Songs Johna Berrymana, eseje Umberto Eco, Nasza ulica V.S. Naipaula). Również samemu aktorowi poświęcono wiele biografii i książek. Bogart był także bohaterem kilku filmów dokumentalnych, takich jak Bogart and Bacall (1988, reż. Dave Heeley) stacji PBS czy Humphrey Bogart: The Man Behind the Myth (1991, reż. Mike Omansky).
qas: question: W którym roku odbył się pierwszy festiwal imienia Bogarta?
answers: text: 1964
generative_answer: w 1964

question: Jaki było założenie utworzenia pokoju Blue Parrot?
answers: text: upamiętnić kawiarnię z Casablanki
generative_answer: upamiętnienie kawiarni z Casablanki

question: Kto wyreżyserował realizację z 1969 roku?
answers: text: Dennis Hopper
generative_answer: Dennis Hopper

question: W jakiej realizacji Allena wystąpił Bogart?
plausible_answers: text: Play It Again, Sam
generative_answer: Play It Again, Sam

question: Kto zagrał zjawę Bogarta w realizacji z 1972 roku?
answers: text: Jerry Lacy
generative_answer: Jerry Lacy

context: W 1934 zmarł Belmont DeForest Bogart. Aktor postanowił spłacić pozostawione przez ojca długi, wynoszące 10 tys. dolarów. Zastój w karierze i brak pieniędzy spowodował u Bogarta alkoholizm i depresję. Dużą część czasu spędzał w nowojorskich barach. Przyjaciel aktora, dramaturg i scenarzysta Robert E. Sherwood, polecił Bogarta reżyserowi teatralnemu Arturowi Hopkinsowi, przygotowującemu spektakl Skamieniały las z główną rolą męską Lesliego Howarda. Hopkins zdecydował się zaangażować Bogarta po tym, gdy zobaczył go w kreacji przestępcy w Invitation to a Murder. Największe wrażenie na reżyserze zrobiło milczenie aktora, a nie wypowiadanie przez niego kwestii. „Kiedy nic nie mówił, czas jakby się zatrzymywał” – wspominał. Bogart otrzymał rolę Duke’a Mantee, zbiegłego więźnia. Premiera spektaklu odbyła się 17 stycznia 1935 i zdaniem Kanfera była to kluczowa data w historii amerykańskiego teatru i kina. Krytycy wyrażali pochlebne opinie, nazywając Skamieniały las „perełką” i „melodramatycznym krzykiem zachodu”. Brooks Atkinson z „The New York Timesa” oceniał, że Bogart wykonał „najlepszą robotę w swojej karierze jako zmotoryzowany partyzant”. Z kolei Robert Garland przyznawał że „Humphrey Bogart to gangster Mantee aż po czubek swojego obrzyna”.
qas: question: Ile długów w całym życiu uzbierał Belmont DeForest Bogart?
plausible_answers: text: 10 tys. dolarów
generative_answer: 10 tys. dolarów

question: W którym roku doszło do śmierci Belmonta DeForest Bogarta?
answers: text: 1934
generative_answer: 1934

question: W jakie dwa schorzenia wpędził się Bogart przez brak ofert pracy i pieniędzy?
answers: text: alkoholizm i depresję
generative_answer: alkoholizm i depresję

question: W jakiej sztuce Hopkinsa wystąpił Bogart?
answers: text: Skamieniały las
generative_answer: Skamieniały las

question: Co w grze Bogarta szczególnie fascynowało Hopkinsa?
answers: text: milczenie
generative_answer: milczenie