Lalka (powieść)

Lalka – powieść społeczno-obyczajowa Bolesława Prusa publikowana w odcinkach w latach 1887–1889 w dzienniku „Kurier Codzienny”, wydana w 1890 w Warszawie w wydawnictwie „Gebethner i Wolff”.

context: W pierwszych latach po ukazaniu się utworu recenzje zawierały mieszane opinie na jego temat – chwalili go przede wszystkim pisarze starszego pokolenia: Waleria Marrené (wskazująca na trafne ukazanie walki namiętności z rozsądkiem w kreacji głównego bohatera oraz zawarty w powieści tragizm) oraz Teodor Tomasz Jeż (akcentujący głębokie przesłanie ideowe Lalki). Pozostali spośród recenzentów, doceniali co prawda niektóre elementy powieści (m.in. cenne obserwacje, wynikające z doświadczenia dziennikarskiego Prusa, dobrze zarysowaną postać Rzeckiego, brak tendencyjności powieści i dokonany przez autora rozrachunek z cynizmem współczesności), w ich wypowiedziach przeważały jednak zarzuty wobec utworu. Krytykowano przede wszystkim kompozycję Lalki, mimo że Prus twierdził, że poświęcił temu aspektowi utworu wiele uwagi. Zarzucano jej przede wszystkim przypadkowość, brak spójności i harmonii. Według Aleksandra Świętochowskiego Prus nie miał zaplanowanej całości utworu przed przystąpieniem do pisania i komponował go na bieżąco, natomiast według Władysława Bogusławskiego braki w kompozycji wynikały z dziennikarskiego doświadczenia Prusa, dzięki któremu mógł on dobrze opracowywać drobne elementy, które jednak tworzyły raczej zbiór felietonowych obrazków niż powieść. Antoni Lange twierdził z kolei, że całość jest chaotyczna, a tomy powieści można w zasadzie czytać w dowolnej kolejności. Chaotyczność kompozycji wytykał utworowi także Józef Kotarbiński, natomiast Piotr Chmielowski uznawał za nieuzasadnione umieszczenie w tekście pamiętników Rzeckiego i ich luźne wkomponowanie w tekst. Anatol Krzyżanowski uznał natomiast, że błędem kompozycyjnym było wprowadzenie postaci Stawskiej i związanego z nią procesu o Lalkę. Recenzent powieści na łamach „Gazety Warszawskiej” zarzucił Prusowi niekonsekwencje w budowie charakterystyki postaci oraz błędy w kompozycji utworu. Pojawiały się także inne zarzuty: trudność w rozpoznaniu myśli przewodniej utworu, nieprawdopodobne sprzeczności w postaci Wokulskiego oraz pesymizm powieści.
qas: question: Którzy z recenzentów podeszli do tekstu z największym optymizmem?
answers: text: chwalili go przede wszystkim pisarze starszego pokolenia: Waleria Marrené (wskazująca na trafne ukazanie walki namiętności z rozsądkiem w kreacji głównego bohatera oraz zawarty w powieści tragizm) oraz Teodor Tomasz Jeż
generative_answer: Waleria Marrené i Teodor Tomasz Jeż

question: Co było głównym elementem krytyki Lalki?
answers: text: kompozycję
generative_answer: kompozycja

question: Który z recenzentów był negatywie nastawiony do fragmentów wspomnień Rzeckiego w powieści?
answers: text: Piotr Chmielowski
generative_answer: Piotr Chmielowski

question: Czym, oprócz pisarstwa, zajmował się Prus?
answers: text: doświadczenia dziennikarskiego Prusa
generative_answer: dziennikarstwem

question: Czy Prus publicznie odpierał zarzuty wobec jego dzieła?
plausible_answers: text: mimo że Prus twierdził, że poświęcił temu aspektowi utworu wiele uwagi
generative_answer: mimo że Prus twierdził, że poświęcił temu aspektowi utworu wiele uwagi