Deinocheir

Deinocheir (Deinocheirus mirificus, z gr. „straszna ręka”, „strasznoręki”, mirificus – łac. „niezwykły”, „dziwny”) – rodzaj dinozaura, dużego ornitomimozaura żyjącego w kredzie późnej, ok. 70 milionów lat temu. W 1965 odkryto parę wielkich kończyn przednich, obręcz barkową i kilka innych kości w formacji Nemegt w Mongolii. W 1970 okaz ten określono holotypem gatunku w monotypowym rodzaju, Deinocheirus mirificus. Nazwa rodzajowa pochodzi z greki, oznaczając „straszną rękę”. Przez prawie 50 następnych lat nie znaleziono kolejnych szczątków, jednak w 2014 odkryto w Mongolii dwa bardziej kompletne okazy, co rzuciło światło na wiele aspektów zwierzęcia.
Deinocheirus był niezwykłym ornitomimozaurem, największym przedstawicielem tego kladu. Mierzył 11 m długości i ważył 6,36 ton. Cechował się ciężką budową, jednak jego szkielet obfitował w wydrążone kości, co zmniejszało jego masę. Kończyny przednie należały do największych wśród dwunożnych dinozaurów i mierzyły 2,4 m długości, kończąc się wielkimi, tępymi pazurami na trójpalczastych dłoniach. Kończyny tylne były zaś względnie krótkie, zakończone tępymi pazurami. Ogon kończył się kręgami przypominającymi pygostyl, co wskazywać może na obecność wachlarza piór. Czaszka mierzyła ok. 1 m długości, miała szeroki dziób i głęboką żuchwę, podobnie jak u hadrozaurów.
Klasyfikacja deinocheira pozostawała długo niejasna. Pierwotnie umieszczono go wśród teropodów w grupie karnozaurów. Jednak niedługo potem zauważono podobieństwa do ornitomimozaurów. Po znalezieniu bardziej kompletnych szczątków Deinocheirus okazał się prymitywnym ornitomimozaurem, najbliżej spokrewnionym z mniejszymi zwierzętami z rodzajów Garudimimus i Beishanlong, razem z nimi tworząc rodzinę Deinocheiridae. Członkowie tej grupy nie zaadaptowali się do szybkości, co różniło ich od innych ornitomimozaurów. Deinocheira uważa się za wszystkożercę. Kształt jego czaszki wskazuje na żywienie się roślinami, jednak wraz z okazem znaleziono łuski ryb, a w okolicy odpowiadającej żołądkowi znaleziono gastrolity. Wielkie pazury mogły służyć do kopania i zgarniania roślin. Ugryzienia na kościach deinocheira przypisano tyranozaurydowi tarbozaurowi.

context: Zanim poznano bardziej kompletne pozostałości deinocheira, proponowano różne sposoby odżywiania się tego zauropsyda. Najpierw widziano w nim drapieżnika, zwierzę przypominające allozaura o wielkich kończynach górnych. W ich oryginalnym opisie Osmólska i Roniewicz pokazały, że ręce deinocheira nie nadawały się do chwytania, mogły zaś służyć do rozrywania zdobyczy. W 1970 rosyjski paleontolog Anatolij Rożdiestwienski porównał kończyny deinocheira z przednimi łapami leniwca, zapoczątkowując hipotezę ukazującą deinocheira jako wyspecjalizowane we wspinaczce zwierzę żywiące się roślinami i mieszkające na drzewach. W 1988 Gregory S. Paul zasugerował, że pazury były zbyt tępe, by służyć drapieżnictwu, stanowiły natomiast dobre narzędzie samoobrony. Starając się ustalić niszę ekologiczną deinocheira i terizinozaura w 2010, Phil Senter i James H. Robins zasugerowali, że Deinocheirus posiadał największy pionowy zasięg dostępności pożywienia z powodu wysokich bioder, i specjalizował się w żerowaniu na wysoko rosnącym listowiu.
qas: question: Do którego zwierzęcia podobny miał być zauropsyd zgodnie z pierwszymi opiniami?
answers: text: allozaura
generative_answer: do allozaura

question: Kto sporządził pierwszy opis gatunku?
plausible_answers: text: Osmólska i Roniewicz
generative_answer: Osmólska i Roniewicz

question: Do rąk którego zwierzęcia podobne były te allozaura według Rożdiestwienskiego?
plausible_answers: text: leniwca
generative_answer: leniwca

question: Co o pazurach gatunku napisał Paul?
answers: text: były zbyt tępe, by służyć drapieżnictwu, stanowiły natomiast dobre narzędzie samoobrony
generative_answer: były zbyt tępe, by służyć drapieżnictwu, stanowiły natomiast dobre narzędzie samoobrony

question: Gdzie miał żerować gatunek zgodnie z opisem z 2010 roku?
answers: text: na wysoko rosnącym listowiu
generative_answer: na wysoko rosnącym listowiu

context: Uważa się, że Deinocheirus był szeroko rozprzestrzeniony w obrębie terenów formacji Nemegt, trzy znane okazy znaleziono w odległości 50 km od siebie. Systemy rzeczne tych obszarów tworzyły odpowiednią niszę ekologiczną dla wszystkożernego deinocheira. Środowisko to przypominało dzisiejszą Deltę Okawango (Botswana). W obrębie tamtego ekosystemu deinocheir zjadał rośliny i małe zwierzęta, w tym ryby. Mógł konkurować o drzewa z innymi dużymi dinozaurami spożywającymi pokarm roślinny, jak długoszyi teropod terizinozaur, różnorodne zauropody tytanozaury i mniejszy hadrozaur zaurolof. Deinocheirus mógł konkurować z tymi roślinożercami o wysoko rosnące liście drzew, potrafił też żerować na niedostępnych dla nich źródłach pożywienia. Odkrycia terizinozaura i gigantoraptora obok deinocheira ukazują, że te trzy grupy roślinożernych teropodów (ornitomimozaury, terizinozaury i owiraptorozaury) niezależnie osiągnęły wielkie rozmiary w późnokredowej Azji.
qas: question: Jaki aspekt terenów formacji Nemegt sprzyjał rozprzestrzenianiu się przedstawicieli tego rodzaju dinozaurów?
answers: text: Systemy rzeczne
generative_answer: Systemy rzeczne

question: Jakie współczesne tereny posiadają środowisko zbliżone do tego panującego w obszarze formacji Nemegt?
answers: text: Deltę Okawango (Botswana)
generative_answer: Delta Okawango (Botswana)

question: Czym żywił się ten rodzaj dinozaura?
answers: text: rośliny i małe zwierzęta, w tym ryby
generative_answer: roślinami i małymi zwierzętami, w tym rybami

question: Jakie zwierzęta uniemożliwiały prawdopodobnie deinocheirowi zjadanie liści drzew?
plausible_answers: text: innymi dużymi dinozaurami spożywającymi pokarm roślinny, jak długoszyi teropod terizinozaur, różnorodne zauropody tytanozaury i mniejszy hadrozaur zaurolof
generative_answer: inne duże dinozaury spożywające pokarm roślinny, jak długoszyi teropod terizinozaur, różnorodne zauropody tytanozaury i mniejszy hadrozaur zaurolof

question: Jaki grupy roślinożernych teropodów urosły do ogromnych rozmiarów niezależnie od siebie nawzajem na terenie Azji, w epoce późnej kredy?
answers: text: ornitomimozaury, terizinozaury i owiraptorozaury
generative_answer: ornitomimozaury, terizinozaury i owiraptorozaury