Krzysztof Zanussi

Krzysztof Pius Zanussi (ur. 17 czerwca 1939 w Warszawie) – polski reżyser, scenarzysta i producent filmowy, związany z dwiema formacjami filmowymi: kinem Młodej Kultury oraz kinem moralnego niepokoju, komandor Orderu Odrodzenia Polski, od 1992 profesor sztuk filmowych.
Renomę intelektualisty dotykającego problemów moralności, wiary, zła i człowieczeństwa zdobył takimi filmami, jak Struktura kryształu (1969), Iluminacja (1972), Barwy ochronne (1976), Spirala (1978), Constans (1980) i Imperatyw (1982). Realizował filmy nie tylko w Polsce, ale również w Republice Federalnej Niemiec, we Włoszech oraz w Rosji. Był także producentem między innymi Weisera (2000) Wojciecha Marczewskiego, Pręg (2003) Magdaleny Piekorz i Pokotu (2016) Agnieszki Holland. Laureat Złotego Lwa w Wenecji za film Rok spokojnego słońca (1984), dwukrotny laureat Grand Prix Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych za Barwy ochronne oraz Życie jako śmiertelną chorobę przenoszoną drogą płciową (2000).

context: Barwy ochronne (1976) stanowią szczególnie ważny film w dorobku reżysera. Zanussi wpisał się nim w formację nazywaną kinem moralnego niepokoju, w ostrym, satyrycznym świetle przedstawiając mikrokosmos obozu naukowego dla językoznawców. Tematem filmu jest pojedynek postaw oderwanego od rzeczywistości uczelnianej doktoranta Jarosława Kruszyńskiego (Piotr Garlicki) oraz pozbawionego złudzeń docenta Jakuba Szelestowskiego (Zapasiewicz), który otwiera mu oczy na wszechobecną korupcję panującą na rodzimej uczelni. Satyra ta, jak podkreślał Marek Radziwon, obejmuje całe środowisko uczelniane: „prorektor jest zwykłym nieukiem, jego żona – idiotką, […] Jarek – obrońcą głupiej sprawy, a studenci – dzieciarnią […]. Jedyną osobą, która nie manifestuje wielkich ambicji albo też skrywa je najskuteczniej, jest Jakub”. Barwy ochronne otrzymały Grand Prix Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych, jednak okoliczności przyznania nagrody były dla Zanussiego poniżające. Ówczesny wiceminister kultury Janusz Wilhelmi, który uwielbiał twórczość Zanussiego, wywarł presję na jury festiwalu tak, aby pogrążyć Andrzeja Wajdę i nie dopuścić do przyznania jakiejkolwiek nagrody konkursowej filmowi Człowiek z marmuru (1976) tegoż. Wilhelmi wysłał po Zanussiego śmigłowiec, którym reżyser Barw ochronnych miał dotrzeć do Gdańska. Jednak w geście solidarności z Wajdą Zanussi nie przybył na uroczystość, co przypłacił koniecznością czasowego wyjazdu za granicę. Na terenie RFN-u nakręcił dwa obyczajowe filmy: Lekcję anatomii (Anatomiestunde, 1977) oraz Dom kobiet (Haus der Frauen, 1977).
qas: question: Jaki tytuł nosi najpopularniejsza produkcja Zanussiego? 
plausible_answers: text: Barwy ochronne
generative_answer: Barwy ochronne

question: Do jakiej kategorii filmów zalicza się Barwy ochronne?
answers: text: kinem moralnego niepokoju
generative_answer: kina moralnego niepokoju

question: Jaki jest przedmiot produkcji Barwy ochronne?
answers: text: pojedynek postaw oderwanego od rzeczywistości uczelnianej doktoranta Jarosława Kruszyńskiego (Piotr Garlicki) oraz pozbawionego złudzeń docenta Jakuba Szelestowskiego
generative_answer: pojedynek postaw oderwanego od rzeczywistości uczelnianej doktoranta Jarosława Kruszyńskiego oraz pozbawionego złudzeń docenta Jakuba Szelestowskiego

question: Kto wcielił się w postać Kruszyńskiego?
answers: text: Piotr Garlicki
generative_answer: Piotr Garlicki

question: Kto wyreżyserował Człowieka z marmuru?
answers: text: Andrzeja Wajdę
generative_answer: Andrzeja Wajdę

context: Po realizacji Cwału Zanussi podjął się wyreżyserowania serialu Opowieści weekendowe (1996–2000), w zamierzeniu kontrapunktu dla cyklu telewizyjnego Dekalog (1988) Krzysztofa Kieślowskiego. Nakręcił też kolejny hagiograficzny film, Brata naszego Boga (1997) na podstawie sztuki Wojtyły o Adamie Chmielowskim. Jednakże największy sukces artystyczny w Polsce po 1989 roku reżyser osiągnął filmem Życie jako śmiertelna choroba przenoszona drogą płciową (2000). Jego główny bohater, śmiertelnie chory i zgorzkniały profesor (Zapasiewicz), z zemsty za niemożność odwrócenia swojego losu obraca swój gniew przeciwko młodej parze. Życie spotkało się z uznaniem krytyków i zostało nagrodzone Grand Prix Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych, jednak nie miało szans na szeroką dystrybucję poza Polską. Derek Elley z „Variety” pisał, że „Życie, przejrzyście wyreżyserowane, bardzo proste i świadome ograniczeń sztuki filmowej, jest łatwym, wciągającym seansem – rodzajem pewnego jakościowego kina europejskiego, które już prawie wygasło, pochodzącego prosto z serca, nie zaś podręcznikowego”. Zanussi podjął wkrótce po nakręceniu Życia decyzję o wyreżyserowaniu jego spin-offa pod nazwą Suplement (2002), który skupiał się właśnie na młodej parze. „Nieoświeceni odrzucą dzieło rzemieślnika jako filozoficzną operę mydlaną, ale dla nadających na tych samych falach, co Zanussi, Suplement będzie pochłaniał aż do momentu rozproszenia uwagi” – pisano w „Variety”. Suplement został uhonorowany nagrodą FIPRESCI na Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Moskwie.
qas: question: Jakie dzieło stanowiło dla Zanussiego inspirację do Brata naszego Boga?
answers: text: sztuki Wojtyły o Adamie Chmielowskim
generative_answer: sztuka Wojtyły o Adamie Chmielowskim

question: Jaki film uważa się za największe dzieło Zanussiego po 1989?
answers: text: Życie jako śmiertelna choroba przenoszona drogą płciową
generative_answer: Życie jako śmiertelna choroba przenoszona drogą płciową

question: Jaką nagrodę zdobyło Życie jako śmiertelna choroba przenoszona drogą płciową?
answers: text: Grand Prix Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych
generative_answer: Grand Prix Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych

question: Czy Życie jako śmiertelna choroba przenoszona drogą płciową zostało rozsławione poza Polską?
answers: text: jednak nie miało szans na szeroką dystrybucję poza Polską
generative_answer: nie

question: Czy Suplement został równie dobrze odebrany przez krytyków, co Życie?
plausible_answers: text: Suplement został uhonorowany nagrodą FIPRESCI na Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Moskwie
generative_answer: tak