Świstak tatrzański

Świstak tatrzański (Marmota marmota latirostris) – endemiczny podgatunek świstaka występujący w Tatrach. W przeszłości był zwierzęciem łownym, w XIX wieku jego liczebność drastycznie spadła. Jest roślinożercą aktywnym latem, żyje w terytorialnych klanach rodzinnych w górach od regla górnego do piętra turniowego. Należy do najrzadziej występujących kręgowców w Polsce i podlega tu ścisłej ochronie gatunkowej. Chroniony jest także prawnie na Słowacji. Czerwona lista zwierząt ginących i zagrożonych w Polsce oraz Polska czerwona księga zwierząt określają świstaka tatrzańskiego jako podgatunek silnie zagrożony (EN), zaś Czerwona lista dla Karpat dla Polski nadaje mu oznaczenie „CR” – skrajnie zagrożony. Jest to zwierzę stosunkowo słabo poznane.

context: Zaliczany do rodziny wiewiórkowatych (Sciuridae) gatunek Marmota marmota zaczął zasiedlać tereny Europy już w plejstocenie. Występował na rozległym terenie – od obecnej Belgii i wybrzeży kanału La Manche po Kotlinę Panońską. W holocenie, wraz z ociepleniem klimatu, świstaki musiały wybierać bardziej sprzyjające miejsca. Umiarkowane ciepło terenów zalesionych nie było dla nich przyjazne, bowiem ich organizmy nie są dobrze dostosowane do wyższych temperatur. Chłodniejsze siedliska znalazły w wypiętrzonych łańcuchach górskich Europy. Z czasem musiały zawęzić swoje tereny do pasma alpejskiego i Tatr. Rozdzielenie populacji alpejskiej od karpackiej mogło nastąpić 15–50 tysięcy lat temu, jednak przez wiele lat nie zauważano różnic między świstakiem mieszkającym w Tatrach a jego alpejskim kuzynem i obie populacje traktowano jako rozdzielone geograficznie lokalizacje jednolitego gatunku. Na przełomie lat pięćdziesiątych i sześćdziesiątych XX wieku czechosłowaccy naukowcy podjęli badania porównawcze. W tym celu 31 maja 1961 roku odstrzelono świstaka z kolonii w Wielkim Żlebie Krywańskim. Badania holotypu przeprowadził Josef Kratochvíl, zoolog brneńskiej uczelni rolniczej, i stwierdził znaczne różnice w budowie kości nosowej w stosunku do przedstawicieli populacji alpejskich. Po przeprowadzeniu dodatkowych porównań wyników badań kraniologicznych czaszek 10 świstaków tatrzańskich (wyselekcjonowanych z 16 pozyskanych do badań) i 40 świstaków z Alp (27 czaszek zbadał osobiście, a dane pomiarów 13 były wynikiem pracy Gerrita Millera z 1912 roku) Kratochvíl stwierdził, że w grupie porównawczej pojawia się prawidłowość polegająca na tym, że przednia, twarzowa część kości nosowej jest znacznie szersza i dłuższa u świstaków tatrzańskich niż u zwierząt z Alp. Dodatkowo stwierdził, że świstaki mieszkające w Tatrach są mniejsze od swych kuzynów i mają nieco inne ubarwienie futra. Ostatecznie Kratochvíl wydzielił świstaki z Tatr do odrębnego podgatunku M. marmota latirostris, zaś świstaki z populacji alpejskiej oznaczył jako M. marmota marmota. Niektórzy zoolodzy podają w wątpliwość, czy zaobserwowane różnice nie mogą być jedynie przejawem zmienności osobniczej w obrębie nielicznej populacji. Dotychczas nie przeprowadzono jednak badań genetycznych, które mogłyby przesądzić o tej sprawie.
qas: question: Do jakiej rodziny należy świstak?
answers: text: wiewiórkowatych
generative_answer: wiewiórkowatych

question: Kiedy świstak pojawił się na europejskich obszarach?
answers: text: w plejstocenie
generative_answer: w plejstocenie

question: Kto zabił świstaka w celach badawczych w 1961 roku?
plausible_answers: text: Josef Kratochvíl
generative_answer: Josef Kratochvíl

question: Do jakiego podgatunku uczony zaliczył tatrzańskie osobniki?
answers: text: M. marmota latirostris
generative_answer: M. marmota latirostris

question: Do jakiego podgatunku uczony zaliczył osobniki z Alp?
answers: text: M. marmota marmota
generative_answer: M. marmota marmota