Sobór św. Aleksandra Newskiego w Łodzi

Sobór św. Aleksandra Newskiego – sobór prawosławny w Łodzi, katedra diecezji łódzko-poznańskiej Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego oraz siedziba miejscowej parafii (w dekanacie Łódź). Mieści się przy ulicy Jana Kilińskiego 56, w sąsiedztwie parku im. Stanisława Moniuszki i stacji kolejowej Łódź Fabryczna.
Parafialną cerkiew wzniesiono w latach 1880–1884 z inicjatywy komitetu utworzonego przez największych łódzkich fabrykantów, którzy poprzez budowę prawosławnego obiektu sakralnego zamierzali dowieść swojej lojalności wobec władz carskich. Świątynię zaprojektował Hilary Majewski. Cerkiew została wyświęcona w 1884 przez arcybiskupa chełmskiego i warszawskiego Leoncjusza. Była nieprzerwanie czynna także podczas I wojny światowej, gdy miasto opuścili rosyjscy urzędnicy i żołnierze. W dwudziestoleciu międzywojennym, w odróżnieniu od wielu innych świątyń wzniesionych w Królestwie Polskim na potrzeby Rosjan, nie została zrewindykowana na rzecz Kościoła katolickiego ani rozebrana, co zwykle tłumaczy się okolicznościami jej budowy – została ufundowana przez zamożnych, szanowanych obywateli Łodzi. W 1951, w związku z utworzeniem diecezji łódzko-poznańskiej, świątynia otrzymała rangę soboru katedralnego.
We wnętrzu budynku zachowało się oryginalne dziewiętnastowieczne wyposażenie z trzyrzędowym ikonostasem.

context: W odrodzonym państwie polskim cerkiew św. Aleksandra Newskiego stała się oficjalnie siedzibą parafii w 1920. Mieli uczęszczać do niej nie tylko wierni z miasta i powiatu Łódź, ale i z obszarów powiatów kaliskiego, kolskiego, konińskiego, łaskiego, łęczyckiego, sieradzkiego, słupeckiego, tureckiego i wieluńskiego. W pierwszych latach powojennych, podczas rewindykacji cerkwi prawosławnych, gdy wiele świątyń wzniesionych z inicjatywy władz carskich zostało rozebranych, cerkiew św. Aleksandra Newskiego nigdy nie była przeznaczona do zamknięcia i likwidacji. Analogiczne magistrat łódzki nigdy nie rozważał zniszczenia cerkwi św. Olgi i cmentarnej cerkwi Zaśnięcia Matki Bożej. W literaturze domniemywano, że przetrwaniu świątyni sprzyjał fakt, że w jej budowę zaangażowały się znane postacie związane z Łodzią, nie tylko przedstawiciele carskich władz. Być może jednak decyzję o zachowaniu świątyni podjęto z pobudek pragmatycznych (w Ministerstwie Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego lub na szczeblu władz miejskich), uznając, że prawosławna parafia w Łodzi realnie potrzebowała tego obiektu sakralnego.
qas: question: Co było siedzibą parafii?
answers: text: cerkiew św. Aleksandra Newskiego
generative_answer: cerkiew św. Aleksandra Newskiego

question: W którym roku wybudowano cerkiew św. Aleksandra Newskiego?
plausible_answers: text: 1920
generative_answer: 1920

question: Ludność z jakich powiatów przyczyniła się do budowy świątyni?
plausible_answers: text: kaliskiego, kolskiego, konińskiego, łaskiego, łęczyckiego, sieradzkiego, słupeckiego, tureckiego i wieluńskiego
generative_answer: kaliskiego, kolskiego, konińskiego, łaskiego, łęczyckiego, sieradzkiego, słupeckiego, tureckiego i wieluńskiego

question: Czy cerkiew św. Aleksandra Newskiego została zamknięta?
answers: text: cerkiew św. Aleksandra Newskiego nigdy nie była przeznaczona do zamknięcia i likwidacji
generative_answer: nie

question: Czy cerkiew św. Olgi została zniszczona?
answers: text: Analogiczne magistrat łódzki nigdy nie rozważał zniszczenia cerkwi św. Olgi i cmentarnej cerkwi Zaśnięcia Matki Bożej
generative_answer: nie

context: Do 1906 liczba prawosławnych mieszkańców Łodzi ponownie wzrosła. Rosjanie tego wyznania stanowili w 1906 około 3% wszystkich mieszkańców miasta (10 tys. osób), co miało związek z napływem robotników pracujących przy rozbudowie linii kolejowej z Warszawy do Kalisza, jak również ze sprowadzeniem dodatkowych urzędników w okresie rewolucji 1905 roku. W kolejnych latach zauważalny był ponowny spadek liczby prawosławnych, którzy w 1911 ponownie stanowili około 1% mieszkańców Łodzi. Większość osób tego wyznania wyjechała z miasta podczas ewakuacji rosyjskich urzędników w 1915, przez co w 1918 udział prawosławnych w populacji Łodzi wynosił 0,4%. W mieście pozostał natomiast do 1917 proboszcz parafii św. Aleksandra Newskiego ks. Antoni Rudlewski. Po skierowaniu go do pracy duszpasterskiej w Warszawie jego obowiązki przejął ks. Teodor Walikowski. Oznaczało to, że przez cały okres I wojny światowej świątynia pozostawała czynna i nie poniosła strat materialnych. Dzięki ks. Rudlewskiemu dzwon z cerkwi św. Aleksandra Newskiego, o wadze blisko dwóch ton, nie został zarekwirowany przez wojsko niemieckie.
qas: question: Czy na początku XX wieku liczba prawosławnych w Łodzi rosła?
answers: text: Do 1906 liczba prawosławnych mieszkańców Łodzi ponownie wzrosła
generative_answer: tak

question: Ilu Rosjan żyło w Łodzi w 1906 roku?
answers: text: 10 tys.
generative_answer: 10 tys.

question: W którym roku nastąpiła ewakuacja rosyjskich urzędników z Łodzi?
answers: text: 1915
generative_answer: 1915

question: Jakiej parafii przewodził ks. Antoni Rudlewski?
answers: text: św. Aleksandra Newskiego
generative_answer: św. Aleksandra Newskiego

question: Ile prawosławnych znajdowało się po pierwszej wojnie światowej w Łodzi?
plausible_answers: text: populacji Łodzi wynosił 0,4%
generative_answer: populacji Łodzi wynosił 0,4%