Bazylika św. Piotra na Watykanie

Bazylika Świętego Piotra na Watykanie (wł. Basilica Papale di San Pietro in Vaticano, łac. Basilica Sancti Petri) – rzymskokatolicka bazylika na Wzgórzu Watykańskim, zbudowana w latach 1506–1626, na miejscu starszej bazyliki wczesnochrześcijańskiej, fundacji cesarza Konstantyna Wielkiego, jedna z czterech bazylik większych Rzymu oraz jedna z wielu bazylik papieskich (dawniej patriarchalnych), sanktuarium, jeden z najważniejszych ośrodków pielgrzymkowych.
Wedle tradycji bazylika stoi na miejscu pochówku św. Piotra, uznawanego przez katolików za pierwszego papieża – jego grób leży pod głównym ołtarzem. Świątynia jest nekropolią papieży, w tym świętych m.in. Leona Wielkiego, Leona III, Grzegorza Wielkiego, Piusa X, Jana XXIII i Jana Pawła II. Miejsce obrad dwóch ostatnich soborów Kościoła katolickiego – Watykańskiego I i Watykańskiego II.
Czołowe dzieło architektury renesansu i baroku, z bardzo bogatym wystrojem wnętrza, gdzie znalazły się również zabytki pochodzące z dawnej konstantyńskiej bazyliki zbudowanej w tym miejscu (m.in. brązowa figura św. Piotra Arnolfa di Cambio). W okresie nowożytnym swoje dzieła sztuki wykonali tu Michał Anioł (Pieta Watykańska), Gianlorenzo Bernini (m.in. ołtarz świętego Piotra z baldachimem, Cathedra Petri, nagrobki papieży Aleksandra VII i Urbana VIII, figura św. Longinusa), Alessandro Algardi, Antonio Canova, Bertel Thorvaldsen.
Bazylika watykańska jest drugim co do wielkości kościołem na świecie (powierzchnia 23 000 m²; większą świątynią jest tylko bazylika Matki Bożej Królowej Pokoju w Jamusukro o powierzchni 30 000 m²) i jednym z najważniejszych świętych miejsc katolicyzmu. Usytuowana jest przy placu Świętego Piotra, do którego prowadzi z centrum Rzymu Via della Conciliazione.

context: Południowo-zachodnie naroże obejścia mieści kaplicę Marii Matki Kościoła. W ołtarzu jej dedykowanym mieści się fresk pochodzący z kolumny pierwszej, konstantyńskiej bazyliki, z postacią Marii zwanej Matką Bożą z Kolumny. Tytuł Matki Bożej Kościoła został nadany w 1964 przez Pawła VI. Wmurowany tu wtórnie przez Giacoma della Portę i ukoronowany w 1607. Obok ołtarz Świętego Leona Wielkiego ozdobiony reliefem z połowy XVII wieku, wykonanym przez Alessandra Algardiego przedstawiającym spotkanie Leona I z Attylą pod Rzymem. Podstawę ołtarza zajmuje nagrobek Leona I, pierwszego papieża pochowanego w bazylice konstantyńskiej. Za kaplicą w obejściu, przy zachodniej ścianie XVIII-wieczny pomnik Aleksandra VIII, naprzeciwko barokowy ołtarz św. Piotra, uzdrawiającego chromego, z obrazem pędzla Francesca Manciniego.
qas: question: Co przedstawia relief?
answers: text: spotkanie Leona I z Attylą pod Rzymem
generative_answer: spotkanie Leona I z Attylą pod Rzymem

question: Czyj nagrobek stanowi podstawę ołtarza?
answers: text: Leona I
generative_answer: Leona I

question: Jak nazywana jest postać uwieczniona na fresku?
answers: text: Matką Bożą z Kolumny
generative_answer: Matką Bożą z Kolumny

question: Co przedstawia obraz Aleksandra VIII?
plausible_answers: text: św. Piotra, uzdrawiającego chromego
generative_answer: św. Piotra, uzdrawiającego chromego

question: Czy w Bazylice św. Piotra znajduje się nagrobek Leona I?
answers: text: Podstawę ołtarza zajmuje nagrobek Leona I
generative_answer: tak

context: Dzieło Bramantego, Rafaela i Michała Anioła było kontynuowane przez architektów Pirro Ligorio, Vignolę, Giacomo della Portę (który w 1590 ukończył kopułę według projektu Michała Anioła), Domenico Fontanę, Giovanniego Fontanę i Carlo Maderno (od 1605). Ten ostatni na polecenie papieża Pawła V zmienił plan kościoła na krzyż łaciński dobudowując podłużną nawę od wschodu oraz zaprojektował obecną fasadę od strony placu św. Piotra, utrzymaną w duchu baroku. Za pontyfikatu papieży Urbana VIII, Aleksandra VII i Klemensa IX Gianlorenzo Bernini wraz z zespołem uczniów i współpracowników wykonał zespół dzieł architektury i rzeźby tworzących spójną całość, zarówno w obrębie bazyliki i na zewnątrz, aż po rzekę Tyber. Most Aniołów otrzymał figury anielskie trzymające arma Christi. Poprzedzający bazylikę plac otoczył portyk w kształcie elipsy i trapezu, zwieńczony figurami świętych. Wnętrze bazyliki otrzymało bogaty wystrój w postaci m.in. baldachimu nad grobem św. Piotra otoczonego z czterech stron monumentalnymi figurami świętych Andrzeja, Weroniki, Longinusa i Heleny oraz zamykająca prezbiterium Cathedra Petri.
qas: question: Jakich modyfikacji w wyglądzie bazyliki dokonał Domenico Fontana?
plausible_answers: text: zmienił plan kościoła na krzyż łaciński dobudowując podłużną nawę od wschodu oraz zaprojektował obecną fasadę od strony placu św. Piotra, utrzymaną w duchu baroku
generative_answer: zmienił plan kościoła na krzyż łaciński dobudowując podłużną nawę od wschodu oraz zaprojektował obecną fasadę od strony placu św. Piotra, utrzymaną w duchu baroku

question: Co dzierżyły w rękach postaci składające się na Most Aniołów?
answers: text: arma Christi
generative_answer: arma Christi

question: Jaki rodzaj konstrukcji otacza plac znajdujący się przed tą świątynią?
answers: text: portyk w kształcie elipsy i trapezu, zwieńczony figurami świętych
generative_answer: portyk w kształcie elipsy i trapezu, zwieńczony figurami świętych

question: Podobizny jakich postaci ustawione są po czterech stronach baldachimu?
answers: text: świętych Andrzeja, Weroniki, Longinusa i Heleny
generative_answer: świętych Andrzeja, Weroniki, Longinusa i Heleny

question: W jakim okresie Gianlorenzo Bernini pracował nad wystrojem bazyliki i jej okolic?
answers: text: Za pontyfikatu papieży Urbana VIII, Aleksandra VII i Klemensa IX
generative_answer: Za pontyfikatu papieży Urbana VIII, Aleksandra VII i Klemensa IX