Warschau (KL)

Waffen-SS Konzentrationslager Warschau, Arbeitslager Warschau, potocznie „Gęsiówka” – niemiecki nazistowski obóz koncentracyjny utworzony na rozkaz Reichsführera-SS Heinricha Himmlera na terenie byłego getta warszawskiego, funkcjonujący od lipca 1943 do sierpnia 1944.
KL Warschau zajmował obszar pomiędzy ówczesnymi ulicami Gęsią, Zamenhofa, Okopową, Glinianą, Ostrowską i Wołyńską. Początkowo funkcjonował jako samodzielny obóz, później został przekształcony w filię obozu na Majdanku. Przeszło przezeń co najmniej 7250 więźniów. Byli to Żydzi z różnych krajów Europy, których zmuszano do pracy przy rozbiórce ruin getta oraz przy pozyskiwaniu i segregowaniu wszelkiego wartościowego mienia znajdującego się jeszcze na jego terenie. Obóz oraz przylegające do niego ruiny były także wykorzystywane przez Niemców jako miejsce egzekucji. Masowo rozstrzeliwano tam polskich więźniów politycznych, ofiary łapanek oraz Żydów ujętych „po aryjskiej stronie”. Liczba ofiar KL Warschau jest szacowana na ok. 20 tys., w tym ok. 10 tys. Polaków.
Pod koniec lipca 1944 Niemcy przystąpili do ewakuacji obozu. Blisko 4 tys. więźniów pognano pieszo do Kutna, a tych, którzy przeżyli ów „marsz śmierci”, wywieziono do KL Dachau. 5 sierpnia 1944 obóz został zdobyty przez żołnierzy batalionu „Zośka”, którzy wyzwolili 348 przebywających w nim jeszcze Żydów.
Zdaniem Marii Trzcińskiej KL Warschau miał o wiele większe rozmiary, niż przyjmuje to oficjalna historiografia, oraz stanowił obóz zagłady, w którym przy użyciu komór gazowych Niemcy masowo eksterminowali mieszkańców Warszawy. W obozie miało zginąć 200 tys. osób, w większości etnicznych Polaków. Teoria Trzcińskiej jest odrzucana przez Instytut Pamięci Narodowej oraz przez większość historyków.

context: W latach 70. i 80. XX wieku śledztwo w sprawie zbrodni popełnionych przez Niemców w KL Warschau prowadziła z ramienia GKBZH sędzia Maria Trzcińska. W późniejszych latach działała ona bardzo aktywnie na rzecz upamiętnienia ofiar obozu. W 2002 roku Trzcińska opublikowała książkę Obóz zagłady w centrum Warszawy. Konzentrationslager Warschau, w której zawarła wyniki swoich dotychczasowych badań nad historią KL Warschau. Publikacja ta przyczyniła się w istotny sposób do przywrócenia pamięci o istnieniu niemieckiego obozu koncentracyjnego w centrum Warszawy. Gdy w 2007 roku IPN wydał książkę Bogusława Kopki Konzentrationslager Warschau. Historia i następstwa, w której zakwestionowano najważniejsze ustalenia Trzcińskiej, wydała ona kolejną książkę – zatytułowaną KL Warschau w świetle dokumentów – w której podtrzymała wszystkie swoje dotychczasowe ustalenia. Przedstawiały się one następująco:
qas: question: W jakiej części miasta położony był KL Warschau?
answers: text: centrum
generative_answer: centrum

question: Z jakiego powodu książkę Trzcińskiej z 2002 roku można uznać za znaczącą?
answers: text: przyczyniła się w istotny sposób do przywrócenia pamięci o istnieniu niemieckiego obozu koncentracyjnego w centrum Warszawy
generative_answer: przyczyniła się w istotny sposób do przywrócenia pamięci o istnieniu niemieckiego obozu koncentracyjnego w centrum Warszawy

question: Jaka instytucja wydała publikację Kropki?
answers: text: IPN
generative_answer: Instytut Pamięci Narodowej

question: W jaki sposób Trzcińska zareagowała na polemikę Kropki?
answers: text: wydała ona kolejną książkę – zatytułowaną KL Warschau w świetle dokumentów – w której podtrzymała wszystkie swoje dotychczasowe ustalenia
generative_answer: wydała ona kolejną książkę – zatytułowaną KL Warschau w świetle dokumentów – w której podtrzymała wszystkie swoje dotychczasowe ustalenia

question: Czy Trzcińska kwestią KL Warschau zajmowała się zawodowo?
answers: text: W latach 70. i 80. XX wieku śledztwo w sprawie zbrodni popełnionych przez Niemców w KL Warschau prowadziła z ramienia GKBZH sędzia Maria Trzcińska
generative_answer: tak

context: KL Warschau stanowił także miejsce kaźni ludności Warszawy. Na terenie obozu oraz w rozciągających się wokół niego ruinach getta Niemcy masowo rozstrzeliwali polskich więźniów politycznych, zakładników schwytanych w czasie ulicznych łapanek, a także Żydów ujętych „po aryjskiej stronie”. W okresie od maja 1943 do końca lipca 1944 egzekucje odbywały się tam niemal codziennie. Miały miejsce przypadki, gdy w pojedynczych egzekucjach mordowano dziesiątki, a nawet setki Polaków i Żydów. W rozstrzeliwaniach uczestniczyli często esesmani z załogi KL Warschau, a ciała ofiar były palone w obozowym krematorium lub na stosach ułożonych na wolnym powietrzu (w obrębie obozu lub w jego sąsiedztwie). Do zbierania i palenia zwłok zmuszani byli żydowscy więźniowie zatrudnieni w tzw. komandzie śmierci. Po wykonaniu zadania członkowie komanda często byli likwidowani. Inną kategorią ofiar KL Warschau byli Żydzi ukrywający się w ruinach getta, których często odnajdywano podczas prac rozbiórkowych i rozstrzeliwano na miejscu.
qas: question: Jacy Warszawiacy ginęli z rąk Niemców na terenie KL Warschau?
answers: text: polskich więźniów politycznych, zakładników schwytanych w czasie ulicznych łapanek, a także Żydów ujętych „po aryjskiej stronie”
generative_answer: polscy więźniowie polityczni, zakładnicy schwytani w czasie ulicznych łapanek, a także Żydzi ujęci „po aryjskiej stronie”

question: Co działo się ze zwłokami ofiar zamordowanych przez Niemców na tym terenie?
answers: text: były palone w obozowym krematorium lub na stosach ułożonych na wolnym powietrzu
generative_answer: były palone w obozowym krematorium lub na stosach ułożonych na wolnym powietrzu

question: Jakie osoby musiały zajmować się utylizacją ciał?
answers: text: żydowscy więźniowie zatrudnieni w tzw. komandzie śmierci
generative_answer: żydowscy więźniowie zatrudnieni w tzw. komandzie śmierci

question: Czy na osobach pracujących w komandzie śmierci również przeprowadzano egzekucje?
answers: text: Po wykonaniu zadania członkowie komanda często byli likwidowani
generative_answer: tak

question: Co członkowie komanda śmierci robili z Żydami, których schwytali na terenie ruin getta?
plausible_answers: text: rozstrzeliwano na miejscu
generative_answer: rozstrzeliwali na miejscu