Szlachta w Polsce

Szlachta polska – stan społeczny istniejący w Królestwie Polskim, Rzeczypospolitej Obojga Narodów oraz na ziemiach polskich, litewskich, łotewskich, białoruskich i ukraińskich w czasie zaborów do 1921 roku, kiedy prawnie został zniesiony na mocy konstytucji. Powstała z przekształcenia się stanu rycerskiego w szlachecki.
Do końca XVIII wieku szlachta w Polsce cieszyła się licznymi przywilejami: wyłącznego prawa własności ziemskiej, wolności od uwięzienia przed wydaniem wyroku sądowego (neminem captivabimus nisi iure victum, prawo to nie przysługiwało nieposesjonatom), wolności od podatków z ziem folwarcznych, wolności od ceł przywozowych za towary nabyte za granicą na własny użytek, prawa do nabywania po niskiej cenie soli, wyłączności do korzystania z praw publicznych, wyłączności na dostęp do godności świeckich i publicznych.
Samo szlachectwo nie dawało pełni praw, dopiero w powiązaniu z ziemiaństwem stanowiło obywatelstwo i stwarzało możliwości korzystania ze wszystkich wolności szlacheckich.
W 1791 roku szlachty w Polsce było w stosunku do całej ludności około 8%, w krajach zachodnich współczynnik ten utrzymywał się na poziomie 2%.
Szlachta polska jest Elektorką Królów, matką i zarodem Senatu, stanowicielką Praw, sprawczynią Sądów, mocą wojska, ozdobą pokoju, tarczą wolności. Zaszczytów tych zazdroszczą jej sąsiedzi, nie pojmują barbarzyńcy, lękają się nieprzyjaciele. Piotr Mieszkowski, Polonus iure politus.

context: Pierwsze dokładniejsze informacje na temat podziału polskiego społeczeństwa na stany pochodzą z tzw. spisów pogłównych. W 1520 roku pogłówne zróżnicowano w zależności od stanowisk, wyróżniając prawie 200 różnych grup podatkowych. Upraszczając zagadnienie, wyróżniono 6 stanów: duchowieństwo, urzędnicy koronni, szlachta, ludność wiejska, miejska i Żydzi, przy czym w grupie określonej jako szlachta znaleźli się zarówno bogaci właściciele ziemscy, jak i drobna szlachta, a wreszcie osoby im podległe – sołtysi. Jednakże ówczesny historyk Marcin Kromer dzielił społeczeństwo polskie jeszcze prościej, na duchowieństwo i świeckich, a tych ostatnich na szlachtę i ludzi niskiego pochodzenia. Cała szlachta polska, przeciwnie niż szlachta zachodnia, była równa wobec prawa i cała miała takie same obowiązki. Szlachectwo przysługiwało szlachetnie urodzonym, czyli wywodzącym się od rodziców o takim samym pochodzeniu (od 1505 roku przynajmniej ojciec musiał być szlachcicem), lub nobilitowanym (uszlachconym) w uznaniu jakichś szczególnych zasług, w odróżnieniu od pospólstwa.
qas: question: Co dostarcza informacji o podziale polskiego społeczeństwa z XVI wieku?
answers: text: spisów pogłównych
generative_answer: Spisy pogłówne

question: Ile grup podatkowych wyróżniał spis pogłówny?
answers: text: prawie 200
generative_answer: prawie 200

question: Czy wszyscy sołtysi byli w rzeczywistości szlachcicami?
plausible_answers: text: w grupie określonej jako szlachta znaleźli się zarówno bogaci właściciele ziemscy, jak i drobna szlachta, a wreszcie osoby im podległe – sołtysi
generative_answer: tak

question: Czy Żydzi byli oddzielną kategorią podatkową według spisu pogłównego w Polsce?
answers: text: Żydzi
generative_answer: tak

question: Czy szlachcicem mogła zostać osoba, która miała jedynie matkę urodzoną szlachetnie?
plausible_answers: text: od 1505 roku przynajmniej ojciec musiał być szlachcicem
generative_answer: nie