Marek Edelman

Marek Edelman, ps. „Marek” (jid. מאַרעק עדעלמאַן; data i miejsce urodzin niepewne, przyjęto 1 stycznia 1922 w Warszawie lub 1 stycznia 1919 w Homlu, zm. 2 października 2009 w Warszawie) – polski polityk i działacz społeczny pochodzenia żydowskiego, lekarz kardiolog, jeden z przywódców powstania w getcie warszawskim. Doktor nauk medycznych (1962). Kawaler Orderu Orła Białego.

context: Po agresji Niemiec na Polskę razem z przyjaciółką wyjechał z Warszawy. Po powrocie do miasta jesienią 1939 zatrudnił się jako goniec w Szpitalu Bersohnów i Baumanów, gdzie kiedyś pracowała jego matka. Ponownie zaangażował się w działalność w Bundzie. W listopadzie 1940 rejon miasta, w którym mieszkał (okolice więzienia Pawiak), znalazł się w warszawskim getcie. Przez pewien czas posiadał przepustkę uprawniającą do opuszczania getta, niezbędną do dostarczania kart chorobowych i próbek krwi do Urzędu Higieny na ul. Nowogrodzką, a później ul. Spokojną. W szpitalu pomagał także w przeprowadzaniu sekcji zwłok dzieci zmarłych na tyfus.
qas: question: Kto towarzyszył mu podczas wyjazdu z Warszawy?
answers: text: przyjaciółką
generative_answer: Przyjaciółka

question: W jakim miejscu rozpoczął pracę po powrocie do kraju?
plausible_answers: text: jako goniec w Szpitalu Bersohnów i Baumanów
generative_answer: jako goniec w Szpitalu Bersohnów i Baumanów

question: Do czego uprawniała go przepustka?
answers: text: do opuszczania getta
generative_answer: do opuszczania getta

question: Do czego była mu potrzebna przepustka?
answers: text: do dostarczania kart chorobowych i próbek krwi do Urzędu Higieny
generative_answer: do dostarczania kart chorobowych i próbek krwi do Urzędu Higieny

question: Czy przeprowadzał sekcje zwłok?
answers: text: pomagał także w przeprowadzaniu sekcji zwłok
generative_answer: tak

context: 13 grudnia 1981, po wprowadzeniu stanu wojennego, został internowany w ośrodku odosobnienia w Łęczycy. Na skutek licznych interwencji (m.in. Jana Józefa Szczepańskiego, prezesa Związku Literatów Polskich i Aleksandra Gieysztora, prezesa PAN) już 16 grudnia tego samego roku odzyskał wolność. Nawiązał następnie kontakty z redakcją podziemnego „Tygodnika Mazowsze”. W 1983 odmówił wejścia w skład Honorowego Komitetu Obchodów 40. rocznicy Powstania w Getcie Warszawskim, natomiast Służba Bezpieczeństwa uniemożliwiła mu udział w obchodach niezależnych. Wówczas jego list pod pomnikiem Bohaterów Getta odczytał Roman Zimand. W 1984, wraz z Jerzym Dłużniewskim, został członkiem podziemnej Regionalnej Komisji Wykonawczej Ziemia Łódzka. W drugim obiegu ukazywały się wznowienia jego książki z 1945 pt. Getto walczy. Udział Bundu w obronie getta warszawskiego. W 1985 podpisał list (wraz z Władysławem Bartoszewskim, Janem Józefem Lipskim i Tadeuszem Mazowieckim) przeciw uniemożliwieniu Sewerynowi Blumsztajnowi powrotu do Polski.
qas: question: Jaką funkcję pełnił Szczepański w Związku Literatów Polskich?
answers: text: prezesa
generative_answer: prezesa

question: Kim był w 1981 roku Aleksander Gieysztor?
answers: text: prezesa PAN
generative_answer: Prezesem PAN

question: Kiedy Marek Edelman odzyskał wolność po internowaniu w stanie wojennym?
answers: text: 16 grudnia tego samego roku
generative_answer: 16 grudnia tego samego roku

question: Które obchody powstania w Getcie Warszawskim miały miejsce w 1983 roku?
answers: text: 40
generative_answer: 40

question: Z kim Edelman zaangażował się w umożliwienie przylotu Blumsztajna do Polski?
plausible_answers: text: z Władysławem Bartoszewskim, Janem Józefem Lipskim i Tadeuszem Mazowieckim
generative_answer: z Władysławem Bartoszewskim, Janem Józefem Lipskim i Tadeuszem Mazowieckim