Björn Żelaznoboki

Björn Żelaznoboki (z języka staronordyjskiego: Bjǫrn Járnsíða, z islandzkiego: Björn Járnsíða, ze szwedzkiego: Björn Järnsida, z duńskiego: Bjørn Jernside; z łaciny średniowiecznej: Bier Costae ferreae) – syn Ragnara Lodbroka, legendarny król Szwecji, znany w połowie IX w. z wypraw do Francji i na Morze Śródziemne dowódca wikingów; przez pewien czas w służbie Karola II Łysego. Jego życie datuje się na IX w. Przyjmuje się, iż Żelaznoboki był pierwszym władcą z dynastii Englingerów. Na początku XVIII w. przyjęto, że kurhan znajdujący się na wyspie Munsö to kopiec Björna Żelaznobokiego, czyli Björn Järnsidas hög. W źródłach średniowiecznych znaleźć można wzmianki o synach i wnukach, których mógł doczekać się Björn Żelaznoboki. Byli to m.in. Erik Björnsson oraz Björn at Haugi. Uznaje się, iż potomkowie Żelaznobokiego w linii męskiej władali Szwecją do ok. 1060 roku.

context: Mimo że rola Björna w tym wydarzeniu nie jest znana, w kilku frankijskich, arabskich i irlandzkich źródłach można znaleźć wzmianki o dużej wyprawie wikingów na Morze Śródziemne w latach 859-861, w której rzekomo miał on brać udział. Po przepłynięciu wzdłuż wybrzeża Półwyspu Iberyjskiego oraz przedarciu się przez Cieśninę Gibraltarską, Normanowie splądrowali południową Francję, gdzie przezimowali przed wyruszeniem na Włochy. Ich pierwszym zwycięstwem we Włoszech było zdobycie Pizy. W czasie tej wyprawy na Morze Śródziemne wikingowie podbili wiele ziem, w tym Sycylię oraz tereny Afryki Północnej. Odnotowano jednak, że w czasie sztormu stracili oni aż 40 statków. Po wycofaniu się do Cieśniny Gibraltarskiej stracili dalsze 2 statki, gdy ich flota została zaatakowana przez siły andaluzyjskie u wybrzeża Hiszpanii. Pozostałe 20 statków wikingów powróciło na francuskie wody w 862 roku. Z doniesień późniejszego kronikarza, Wilhelma z Jumieges, Björn Żelaznoboki miał być przywódcą wyprawy, natomiast w Kronikach Irlandzkich (Fragmentary Annals of Ireland) przywództwo wyprawy przypisuje się dwóm synom Ragnalla mac Albdana, władcy wygnanego przez własnego brata ze Skandynawii, który osiedlił się na Orkadach. Wilhelm z Jumieges określa Björna jako Bier Costae ferreae (Żelaznoboki), który był Lotbroci regis filio (syn króla Lodbroka). Szczątkowy opis wyprawy na Morze Śródziemne spisany przez Wilhelma skupia się wokół Hasteina, przybranego ojca Björna. Hastein i Björn wspólnie organizowali wiele wypraw na Francję, z których większość zakończyła się sukcesem. Hastein był również pomysłodawcą planu, dzięki któremu Björn miał zostać cesarzem rzymskim. Razem z Björnem poprowadził on wyprawę na Morze Śródziemne gdzie, myśląc, że jest to Rzym, zaatakowali oni miasto Luni, jednak nie byli w stanie sforsować murów miejskich. Aby dostać się do środka stworzono plan, w którym Hastein miał wysłać wiadomość do biskupa miasta twierdząc, że jest śmiertelnie chory, a na łożu śmierci nawrócił się na wiarę chrześcijańską. W liście poprosił on również biskupa o udzielenie sakramentów i pochowanie na poświęconej ziemi kościelnej. Gdy w asyście małej gwardii honorowej wniesiono go do kaplicy, powstał z noszy, a towarzyszący mu Wikingowie otworzyli bramę miasta, wpuszczając swoją armię do środka. Po zdobyciu miasta uświadomili sobie, że nie jest to Rzym, jednak, mimo początkowych chęci, ostatecznie nie zdecydowali się na zaatakowanie Rzymu, gdyż dowiedzieli się, że miasto jest dobrze przygotowane do obrony. Po powrocie na wschód Europy Hastein i Björn rozdzielili się. U wybrzeża Anglii statek Björna zatonął, a on sam ledwo uszedł z życiem. Po tym zdarzeniu popłynął do Fryzji, gdzie zmarł. Relacja ta jest jednak historycznie problematyczna. Hastein pojawia się w źródłach z tamtego okresu później niż Björn, co podważa stwierdzenie, że mógł on być przybranym ojcem Björna. Ponadto, uważa się, że miasto Luni zostało podbite przez Saracenów, a nie wikingów.
qas: question: Czy śmierć Hafsteina była mistyfikacją, ułatwiającą wikingom dostanie się do miasta?
answers: text: Gdy w asyście małej gwardii honorowej wniesiono go do kaplicy, powstał z noszy, a towarzyszący mu Wikingowie otworzyli bramę miasta, wpuszczając swoją armię do środka
generative_answer: tak

question: Jaki charakter miały wyprawy morskie wikingów?
answers: text: W czasie tej wyprawy na Morze Śródziemne wikingowie podbili wiele ziem, w tym Sycylię oraz tereny Afryki Północnej
generative_answer: W czasie tej wyprawy na Morze Śródziemne wikingowie podbili wiele ziem, w tym Sycylię oraz tereny Afryki Północnej

question: Czy Hafstein był rodzonym ojcem Björna?
answers: text: Szczątkowy opis wyprawy na Morze Śródziemne spisany przez Wilhelma skupia się wokół Hasteina, przybranego ojca Björna
generative_answer: nie

question: Z kim Björn zdobywał Rzym?
plausible_answers: text: Razem z Björnem poprowadził on wyprawę na Morze Śródziemne gdzie, myśląc, że jest to Rzym
generative_answer: Razem z Björnem poprowadził on wyprawę na Morze Śródziemne gdzie, myśląc, że jest to Rzym