Kodeks Grolier

Kodeks Grolier (czasem także Kodeks Sáenz) – prekolumbijska księga astronomiczna, jeden z czterech znanych kodeksów Majów. Autentyczność dokumentu budzi wątpliwości. Kodeks po raz pierwszy pojawił się w prywatnej kolekcji w XX wieku, jego właściciel pokazał go publicznie w nowojorskim Grolier Club(ang.), od którego kodeks wziął swoją nazwę. Składa się z fragmentu majańskiej książki, zawierającego uproszczony opis astronomiczny wędrówki planety Wenus po nocnym niebie.
Jeśli kodeks jest autentyczny, byłby zaledwie czwartym znanym prekolumbijskim kodeksem Majów zachowanym do współczesności. Miał zostać odnaleziony w jednej z jaskiń w meksykańskim stanie Chiapas w latach 60. XX wieku, wraz z mozaikową maską oraz kilkoma niezapisanymi kartkami prekolumbijskiego papieru amate. Między 20 kwietnia a 5 czerwca 1971 roku był eksponowany w nowojorskim Grolier Club, obecnie znajduje się w mieście Meksyk. W 1973 roku Michael D. Coe opublikował wykonaną przez Grolier Club, zmniejszoną o połowę reprodukcję facsimile strony recto dokumentu w książce The Maya Scribe and His World (Skryba Majów i jego świat). Almanach Wenus zawarty w dokumencie przypomina pod względem struktury ten znany z kodeksu drezdeńskiego.
Kodeks zawiera elementy stylistyczne typowe dla kultury misteckiej, uznawany jest jednak za tekst pochodzący z obrębu kultury Majów. Wskazuje na to wykorzystanie papieru amate (w miejsce używanych przez Misteków wyprawionych skór jelenich pokrytych podkładem wapiennym) oraz wykorzystanie dat i cyfr zapisanych w formacie stosowanym w piśmie Majów. Powiązania misteckie mogą także wynikać z niedostatecznej współcześnie znajomości ikonografii Majów z wyżyn Chiapas w okresie postklasycznym.
Rękopis jest słabo zachowany; dające się odczytać strony zawierają przedstawienia postaci typowych dla ikonografii znanej ze środkowego Meksyku, zestawione z cyframi i datami zapisanymi za pomocą glifów pisma Majów. Kodeks znajduje się w zbiorach Narodowego Muzeum Antropologii w mieście Meksyk, jednak nie jest wystawiany na widok publiczny. Wydział Fizyki Narodowego Uniwersytetu Autonomicznego Meksyku poddał kodeks badaniom nieniszczącym(ang.) w celu ustalenia jego autentyczności. Wyniki zostały opublikowane w 2007 roku i nie były jednoznaczne. Uznano, że dokument powstał przy użyciu autentycznych prekolumbijskich materiałów, jednak pewne elementy wzbudziły podejrzenia naukowców, zwłaszcza ślady zużycia dokumentu wyglądające, jakby zostały dokonane celowo. W konkluzji naukowcy uznali, że nie są w stanie ani potwierdzić ani obalić tezy o prekolumbijskiej proweniencji kodeksu.
W 2016 roku zespół majanistów(hiszp.) pod kierunkiem Coe opublikował przegląd dotychczas opublikowanych badań dokumentu i uznał w podsumowaniu, że kodeks jest autentyczny.

context: W grudniu 2015 roku Michael Coe oraz Mary Miller, Stephen Houston i Karl Taube opublikowali kolejny tekst, w którym opowiedzieli się po stronie zwolenników tezy o autentyczności Kodeksu Grolier, choć nie przedstawili żadnych nowych dowodów. Te opublikowała Donna Yates, profesor Uniwersytetu w Glasgow specjalizująca się w przestępstwach na rynku sztuki i fałszerstwach. Z jej badań wynika, że nacięcia papieru, które inni autorzy wzięli za znak współczesnego sztucznego postarzania dokumentu, są w istocie typowymi uszkodzeniami papieru dokonanymi przez gipsowy stiuk, którym pokrywano karty papieru amate, by je wybielić. Badaczka podkreśliła także, że analiza chemiczna nie potwierdziła użycia w dokumencie żadnych współczesnych barwników, znaleziono na nim za to ślady błękitu majańskiego(ang.), powszechnie wykorzystywanego w czasach prekolumbijskich, natomiast niezmiernie trudnego do odtworzenia we współczesności. Jej zdaniem za autentycznością przemawia także fakt, że postaci zdobiące kodeks stworzono według tych samych reguł kompozycyjnych, co wiele postaci znanych z fresków Majów, datowanie metodą radiowęglową konsekwentnie wskazuje na XII–XIII wiek, a autentyczność pozostałych przedmiotów znalezionych rzekomo wraz z kodeksem nie budzi wątpliwości.
qas: question: Czy Karl Taube opowiada się za autentycznością Kodeksu?
answers: text: Karl Taube opublikowali kolejny tekst, w którym opowiedzieli się po stronie zwolenników tezy o autentyczności Kodeksu Grolier
generative_answer: tak

question: Czym zajmuje się Yates?
answers: text: przestępstwach na rynku sztuki i fałszerstwach
generative_answer: przestępstwami na rynku sztuki i fałszerstwami

question: Jakim narzędziem zostały wykonane nacięcia według Yates?
answers: text: gipsowy stiuk
generative_answer: gipsowym stiukiem

question: Kiedy mógł powstać Kodeks Grolier zgodnie z wynikami metody radiowęglowej?
answers: text: XII–XIII wiek
generative_answer: w XII-XIII wieku

question: Czy, zgodnie z wynikami badań, w Kodeksie Grolier korzystano ze współczesnych barwników?
answers: text: analiza chemiczna nie potwierdziła użycia w dokumencie żadnych współczesnych barwników
generative_answer: nie

context: Mimo wątpliwości podnoszonych przez Thompsona w latach 80. i 90. XX wieku wielu badaczy uznawało kodeks Grolier za autentyczny; wśród nich John B. Carlson, Jurij Knorozow, Thomas A. Lee Jr., Jesús Ignacio Mora Echeverría, George E. Stuart i Karl Taube. W 2000 roku precyzja danych zawartych w almanachu Wenus przekonała niemieckiego epigrafika Nikolaia Grubego o autentyczności dokumentu. Jednak dwanaście lat później, w swojej publikacji ten sam autor nazywa go fałszerstwem. W 2002 roku francuski archeolog Claude-François Baudez(fr.) za rozstrzygające na niekorzyść autentyczności kodeksu uznał wątpliwości zgłaszane już wcześniej przez Thompsona: w kodeksie opisowi astronomicznemu nie towarzyszy wyjaśnienie, czy opisywany fenomen należy traktować jako dobry czy zły omen, a więc jako taki najwyraźniej nie zawiera treści przydatnych we wróżbiarstwie, byłby więc bezużyteczny dla kapłanów majańskich. Zdaniem Baudeza świadczy to o tym, że fałszerz użył autentycznych materiałów prekolumbijskich, jednak miał niewielkie pojęcie o tym, do czego Majowie używali swoich kodeksów. Na tle innych znanych materiałów stworzonych w świecie Majów Kodeks Grolier wyróżnia się zarówno przedstawieniem w bardzo zuniformizowany sposób postaci bogów i herosów, niemal całkowitym brakiem tekstu hieroglificznego, ale także brakiem imion przedstawionych bóstw czy brakiem oznaczenia kierunków świata. W artykule opublikowanym w 2003 roku zespół autorów (wśród których był m.in. majanista Stephen D. Houston(ang.)) stwierdził, że nietypowa warstwa ikonograficzna i brak tekstu są wynikiem silnego wpływu kultur środkowego Meksyku, a nie fałszerstwa.
qas: question: Jacy przykładowi badacze twierdzili, że rękopis ten jest prawdziwy?
answers: text: John B. Carlson, Jurij Knorozow, Thomas A. Lee Jr., Jesús Ignacio Mora Echeverría, George E. Stuart i Karl Taube
generative_answer: John B. Carlson, Jurij Knorozow, Thomas A. Lee Jr., Jesús Ignacio Mora Echeverría, George E. Stuart i Karl Taube

question: Co przesądziło o tym, że Nikolai Grube uznał kodeks Grolier za autentyczny?
answers: text: precyzja danych zawartych w almanachu Wenus
generative_answer: precyzja danych zawartych w almanachu Wenus

question: Czy Karl Taube do samego końca uważał, że kodeks Grolier jest autentyczny?
plausible_answers: text: Jednak dwanaście lat później, w swojej publikacji ten sam autor nazywa go fałszerstwem
generative_answer: nie

question: Co sprawiło, że Claude-François Baudez nie wierzył w autentyczność tego rękopisu?
answers: text: wątpliwości zgłaszane już wcześniej przez Thompsona: w kodeksie opisowi astronomicznemu nie towarzyszy wyjaśnienie, czy opisywany fenomen należy traktować jako dobry czy zły omen, a więc jako taki najwyraźniej nie zawiera treści przydatnych we wróżbiarstwie, byłby więc bezużyteczny dla kapłanów majańskich
generative_answer: wątpliwości zgłaszane już wcześniej przez Thompsona: w kodeksie opisowi astronomicznemu nie towarzyszy wyjaśnienie, czy opisywany fenomen należy traktować jako dobry czy zły omen, a więc jako taki najwyraźniej nie zawiera treści przydatnych we wróżbiarstwie, byłby więc bezużyteczny dla kapłanów majańskich

question: Co miało być przyczyną unikatowej warstwy ikonograficznej, a także braku tekstu, zdaniem autorów publikacji z 2003 roku?
answers: text: silnego wpływu kultur środkowego Meksyku, a nie fałszerstwa
generative_answer: silny wpływ kultur środkowego Meksyku, a nie fałszerstwo