Zakłady Chemiczne „Tarnowskie Góry”

Zakłady Chemiczne „Tarnowskie Góry” w Tarnowskich Górach w likwidacji – działające w latach 1922–1995 państwowe przedsiębiorstwo branży chemicznej, powstałe na terenie wcześniej funkcjonującej huty oraz zakładów papierniczych położonych między wsiami Sowice i Lasowice na Górnym Śląsku (obecnie dzielnice miasta Tarnowskie Góry); firma uznawana za jeden z najbardziej niebezpiecznych i szkodliwych dla środowiska zakładów przemysłowych w Polsce.
Początki przemysłu na tym obszarze przypadają na XVI–XVII wiek, kiedy to przetapiano tutaj wydobywane na niewielką skalę kruszce oraz produkowano ałun glinowo-potasowy oraz witriol. W 1842 z inicjatywy hrabiego Hugona I Henckel von Donnersmarcka uruchomiono tu hutę żelaza Hugohütte, która funkcjonowała do 1892. W międzyczasie założono również pierwszą na Śląsku celulozownię, w której wytwarzano niebieloną masę celulozową, a od 1892 także papier. Zakład ten o nazwie Cellulose- und Papierfabrik również należał do Donnersmarcków, w latach 1893–1908 był kilkukrotnie rozbudowywany i działał do 1919.
Po I wojnie światowej rozpoczęto na tym terenie produkcję związków nieorganicznych, m.in. litoponu, farb i lakierów, siarczanu glinu, dichromianu sodu, a w późniejszym okresie również chlorku baru, nadboranu sodu, siarczanu cynku czy boraksu. W styczniu 1945 zakład przeszedł pod zarząd polski jako Zakłady Chemiczne „Czarna Huta”, a w 1947 został oficjalnie znacjonalizowany. W latach 1958–1968 przedsiębiorstwo – funkcjonujące już pod nazwą Zakłady Chemiczne „Tarnowskie Góry” – rozbudowano o nowe oddziały produkcji, a w kolejnych latach oddano do użytku nowe laboratorium, zmodernizowano zaplecze infrastrukturalne oraz socjalne. Pod koniec lat 80. XX wieku przedsiębiorstwo zaczęło podupadać, a odkryte w następnych latach ogromne zanieczyszczenie środowiska związane z obecnością niezabezpieczonych odpadów poprzemysłowych wokół zakładów, skutkowało wpisaniem ich na krajową listę największych trucicieli – tzw. Listę 80. Przedsiębiorstwo w stan likwidacji postawiono w 1995 i od tego momentu cały czas trwa rekultywacja terenu, a także proces usuwania zalegających na zwałowiskach odpadów, które zagrażają Głównemu Zbiornikowi Wód Podziemnych 330 – Gliwice oraz przepływającej nieopodal rzece Stole.

context: Pierwsze prace rewitalizacyjne na terenie zakładów trwały od września 1997 do grudnia 1998 i polegały na modernizacji przyzakładowej oczyszczalni ścieków, przygotowaniu terenu pod przyszłe składowisko odpadów niebezpiecznych oraz ujęciu w kolektor części wód rzeki Stoły. W kwietniu 1999 ogłoszono przetarg na wykonanie dokumentacji projektowej likwidacji zwałowisk pozakładowych, budowy szczelnego składowiska odpadów (tzw. Centralnego Składowiska Odpadów – CSO), przeprowadzenia prac wyburzeniowych oraz wykonanie projektu rewitalizacji rzeki Stoły. Pod koniec tego samego roku przeprowadzono natomiast procedurę przetargową na generalne wykonawstwo przedsięwzięcia, które uzyskało nazwę Ochrona Głównego Zbiornika Wód Podziemnych 330 – Gliwice, poprzez kompleksowe unieszkodliwienie odpadów wraz z rekultywacją terenów skażonych Zakładów Chemicznych „Tarnowskie Góry” w Tarnowskich Górach w likwidacji, wygraną przez konsorcjum składające się z czterech firm z Katowickim Przedsiębiorstwem Budownictwa Przemysłowego BUDUS S.A. jako liderem.
qas: question: Kiedy zakończono pierwsze prace modernizacyjne?
answers: text: grudnia 1998
generative_answer: W grudniu 1998

question: Kto wygrał przetarg na wykonanie dokumentacji projektowej likwidacji zwałowisk pozakładowych?
plausible_answers: text: Katowickim Przedsiębiorstwem Budownictwa Przemysłowego BUDUS S.A
generative_answer: Katowickie Przedsiębiorstwo Budownictwa Przemysłowego BUDUS S.A

question: Co miała na celu pierwsza rewitalizacja przeprowadzona na terenie zakładów?
answers: text: modernizacji przyzakładowej oczyszczalni ścieków, przygotowaniu terenu pod przyszłe składowisko odpadów niebezpiecznych oraz ujęciu w kolektor części wód rzeki Stoły
generative_answer: Modernizację przyzakładowej oczyszczalni ścieków, przygotowanie terenu pod przyszłe składowisko odpadów niebezpiecznych oraz ujęcie w kolektor części wód rzeki Stoły

question: Jak brzmiała pełna nazwa przedsięwzięcia, na które przetarg ogłoszono pod koniec 1999 roku?
answers: text: Ochrona Głównego Zbiornika Wód Podziemnych 330 – Gliwice, poprzez kompleksowe unieszkodliwienie odpadów wraz z rekultywacją terenów skażonych Zakładów Chemicznych „Tarnowskie Góry” w Tarnowskich Górach w likwidacji
generative_answer: Ochrona Głównego Zbiornika Wód Podziemnych 330 – Gliwice, poprzez kompleksowe unieszkodliwienie odpadów wraz z rekultywacją terenów skażonych Zakładów Chemicznych „Tarnowskie Góry” w Tarnowskich Górach w likwidacji