Agnieszka Holland

Agnieszka Irena Holland (ur. 28 listopada 1948 w Warszawie) – polska reżyserka filmowa i teatralna, scenarzystka filmowa i aktorka, reprezentantka nurtu zwanego kinem moralnego niepokoju, dama Krzyża Komandorskiego Orderu Odrodzenia Polski, córka Henryka Hollanda i Ireny Rybczyńskiej, starsza siostra reżyserki i scenarzystki Magdaleny Łazarkiewicz. W grudniu 2020 została przewodniczącą Europejskiej Akademii Filmowej.
W latach 1966–1971 studiowała na Wydziale Filmowym i Telewizyjnym Akademii Sztuk Scenicznych w Pradze, biorąc w międzyczasie udział w wydarzeniach Praskiej Wiosny. Po raz pierwszy uznanie ze strony krytyków zagranicznych zdobyła kameralnym dramatem Aktorzy prowincjonalni (1978), a swoją renomę w Polsce ugruntowała nagrodzonym na Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych filmem historycznym Gorączka (1980). Ukończywszy film Kobieta samotna (1981), krytyczny zarówno wobec środowiska „Solidarności”, jak i wobec pełnej marazmu komunistycznej rzeczywistości, wyemigrowała do Francji, gdzie pozostała po wprowadzeniu w Polsce stanu wojennego.
Realizując filmy we Francji i Niemczech, a potem głównie w Stanach Zjednoczonych, Holland zasłynęła filmami, takimi jak Gorzkie żniwa (1985, nominowany do Oscara dla filmu nieanglojęzycznego) czy Europa, Europa (1990, nominowany do Oscara dla filmu nieanglojęzycznego) o Zagładzie Żydów, a także mniej politycznymi dramatami pokroju Oliviera, Oliviera (1991) lub Placu Waszyngtona (1997). Od 2007 ponownie kręciła filmy w Polsce, gdzie jej kolejne dwa dzieła: W ciemności (2011, nominowany do Oscara dla filmu nieanglojęzycznego) oraz Obywatel Jones (2019), otrzymały Złote Lwy na Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych.
W swoich filmach Holland skupia się na jednostkowych doświadczeniach osób znajdujących się na uboczu politycznych wydarzeń. Częstym poruszanym przez nią motywem jest krytyka zbrodni nazistowskich oraz komunistycznych. Holland była wielokrotnie honorowana, między innymi w 2020 otrzymała nagrodę FIPRESCI Platinum Award na Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Sofii, a w 2021 – Platynowe Lwy za całokształt twórczości.

context: W 1988 Holland zrealizowała w koprodukcji amerykańsko-francuskiej film Zabić księdza, poświęcony morderstwu popełnionym w Polsce cztery lata wcześniej na księdzu Jerzym Popiełuszce, w które zaangażowani byli funkcjonariusze Służby Bezpieczeństwa. Holland problematyzowała jednak kontekst morderstwa, zamiast na charyzmatycznym księdzu (granym przez Christophera Lamberta) skupiając się na postaci mordercy (Ed Harris), który znajduje się na marginesie społeczeństwa i spotyka się z odrzuceniem. Toteż w recenzjach polskich z epoki film budził zarówno niechęć komunistycznej, jak i katolickiej prasy. Zabić księdza chwalił natomiast Wajda, który stwierdził, że film Holland jest zwieńczeniem szkoły polskiej. Wajda przygotowywał się wówczas do realizacji scenariusza Holland pod tytułem Korczak, który został przez nią napisany jeszcze w 1983, ale dopiero w 1989 został skierowany do produkcji. Scenariusz Holland drobiazgowo opisywał żywot Janusza Korczaka od połowy lat 30. do zamordowania go wraz z wychowankami w obozie zagłady w Treblince, uwydatniając przy tym kwestię powszechnego antysemityzmu w okupowanej Polsce. Jednak Wajda, skracając scenariusz, znacząco zredukował wątki antysemityzmu ze strony Polaków, zachowując przy tym złożoność postaw Żydów wobec Zagłady. Zwłaszcza końcowa, oniryczna scena rozpłynięcia się Korczaka i jego wychowanków we mgle rozsierdziła Claude’a Lanzmanna oraz Danièle Heymann z pisma „Le Monde”, którzy w napastliwym tonie oskarżyli Wajdę i Holland o zafałszowanie losów pedagoga i banalizację Holocaustu, co wpłynęło na negatywny odbiór Korczaka na świecie. Holland miała zresztą pretensje do Wajdy, iż przyczynił się do potwierdzenia oskarżeń dziennikarzy „Le Monde”:
qas: question: Jaki film z 1988 roku wyreżyserowała Holland?
answers: text: Zabić księdza
generative_answer: Zabić księdza

question: Jakie wydarzenie zostało ujęte w filmie Zabić księdza?
answers: text: morderstwu popełnionym w Polsce cztery lata wcześniej na księdzu Jerzym Popiełuszce
generative_answer: morderstwo na księdzu Jerzym Popiełuszce

question: Kto zlecił zabójstwo księdza Popiełuszki?
plausible_answers: text: Służby Bezpieczeństwa
generative_answer: Służby Bezpieczeństwa

question: Kto wystąpił w roli mordercy księdza Popiełuszki?
answers: text: Ed Harris
generative_answer: Ed Harris

question: Kto posądzał Holland i Wajdę o przedstawienie w filmie nieprawdziwych informacji?
answers: text: Claude’a Lanzmanna oraz Danièle Heymann
generative_answer: Claude’a Lanzmanna oraz Danièle Heymann