Bez czarny

Bez czarny, dziki bez czarny (Sambucus nigra L.) – gatunek rośliny z rodziny piżmaczkowatych (Adoxaceae), dawniej zaliczany był także do rodziny bzowatych (Sambucaceae) i przewiertniowatych (Caprifoliaceae). Inne zwyczajowe nazwy polskie: bez lekarski, bez pospolity, bzowina, bzina, buzina, hyczka, baźnik, bess, best, bestek, bez apteczny, bez aptekarski, bez biały, bez dziki, bzowina czarna, bzowki, côrny bez, flider, gołębia pokrzywa, hebz, holunder, hyćka, kaszka, suk. Gatunek szeroko rozprzestrzeniony w Europie, w Polsce pospolity. Wykorzystywany jest jako roślina lecznicza, kosmetyczna, ozdobna i jadalna. Spożycie niedojrzałych i nieprzetworzonych owoców skutkować może jednak zatruciem. Gatunek zmienny – wyróżnia się kilka podgatunków, przy czym klasyfikacja ich nie jest ustalona. Wyhodowano liczne odmiany ozdobne różniące się głównie ubarwieniem i kształtem liści.

context: Klasyfikacja biologiczna w obrębie rodzaju Sambucus, w tym także w odniesieniu do gatunku Sambucus nigra budzi liczne kontrowersje i pozostaje niejasna. Przyczyną tego stanu rzeczy jest szerokie rozprzestrzenienie roślin z tego rodzaju oraz ich duża zmienność morfologiczna. Systematycy wyróżniają w obrębie rodzaju od ok. 30 do 9 gatunków, nadając różnym taksonom różną rangę. W 1994 zaproponowano włączenie w randze podgatunków do S. nigra pięć wyodrębnianych wcześniej gatunków: S. canadensis (wschodnia Ameryka Północna), S. cerulea (zachodnia Ameryka Północna), S. peruviana (Ameryka Południowa), S. maderensis (Madera) i S. palmensis (Wyspy Kanaryjskie). W nowszej monografii z 2016 uznano za uzasadnione wyodrębnienie lub wymagające dalszych badań w celu podważenia trzy podgatunki (obok podgatunku nominatywnego): S. nigra subsp. palmensis, maderensis i canadensis. Wyodrębnienie w randze gatunku Sambucus cerulea uznano za uzasadnione ze względu na morfologiczną odrębność. Z kolei Sambucus peruviana, bardzo podobny do S. nigra subsp. nigra i subsp. canadensis (prawdopodobnie autopoliploid tego ostatniego taksonu) ma preferowaną przez taksonomów rangę odrębnego gatunku ze względu na oddalenie geograficzne zasięgu. Brak wyraźnych cech morfologicznych wyróżniających podgatunki. Dowódów na relacje filogenetyczne między taksonami nie dostarczyły także genetyczne badania molekularne. Różnice między nimi bazują w dużym stopniu na odrębności zasięgów, poza tym budowy pyłku, częściowo różnicach biochemicznych.
qas: question: Dlaczego trudno jest zaklasyfikować biologicznie rośliny w obrębie rodzaju Sambucus? 
answers: text: szerokie rozprzestrzenienie roślin z tego rodzaju oraz ich duża zmienność morfologiczna
generative_answer: szerokie rozprzestrzenienie roślin z tego rodzaju oraz ich duża zmienność morfologiczna

question: Ile gatunków liczy rodzaj Sambucus?
answers: text: od ok. 30 do 9
generative_answer: od ok. 30 do 9

question: Czy wszystkie taksony z gatunku Sambucus są równe rangą?
answers: text: nadając różnym taksonom różną rangę
generative_answer: nie

question: Gdzie występuje S. palmensis?
answers: text: Wyspy Kanaryjskie
generative_answer: Wyspy Kanaryjskie

question: Czym wyłącznie różnią się między sobą gatunki Sambucus?
plausible_answers: text: odrębności zasięgów, poza tym budowy pyłku, częściowo różnicach biochemicznych
generative_answer: odrębnością zasięgów, budową pyłku, biochemią