Barok

Barok (prawdopodobnie z port. barroco – perła o nieregularnym kształcie, z wł. – dziwność, nietypowość) – główny kierunek w kulturze europejskiej, którego trwanie datuje się od końca XVI wieku do XVIII wieku. Nieoficjalny styl Kościoła katolickiego czasów potrydenckich, stąd pojawiające się jeszcze w połowie XX wieku zamienne określenia: „sztuka jezuicka” czy „sztuka kontrreformacyjna”. W odróżnieniu od humanizmu antropocentrycznego doby renesansu, barok reprezentował teocentryczny mistycyzm. W znaczeniu węższym, barok to jeden z nurtów literackich XVII wieku, koegzystujący z klasycyzmem i manieryzmem; od niego XX-wieczni badacze wyprowadzili jednak nazwę dla całej epoki.
Barok obejmował wszystkie przejawy działalności literackiej i artystycznej. U jego podstaw leżało twórcze przekształcenie renesansowego klasycyzmu w dążeniu do uzyskania maksymalnego oddziaływania na odbiorcę. Barok jest pojęciem bogatszym od manieryzmu, przede wszystkim, dlatego że konotuje nie tylko sam styl, ale jak dowodzą niektórzy badacze również procesy historyczne, spory filozoficzne i teologiczne oraz nastroje społeczne. Bogaty w zdobnictwo, pomysłowe rozwiązania i symbolikę styl architektoniczny, malarski i literacki baroku z założenia opierał się na ignacjańskiej zasadzie applicatio sensuum, polegającej na wykorzystaniu ludzkiej zmysłowości i erotyki do przekazania treści religijnych (stąd figury świętych w ekstazie czy wyrazy oblubieńczych uczuć, skierowanych do Chrystusa).
W epoce tej wykształciły się dwa zasadnicze nurty myślowe, które legły u podstaw oświecenia: racjonalizm, który zakładał, że mądrość uzyskać można jedynie dzięki potędze rozumu, oraz empiryzm, którego z kolei założeniem było poznawanie świata dzięki zmysłom i doświadczeniu. W literaturze barokowej swoistymi nurtami stały się z jednej strony poezja libertyńska, tzw. nurt „światowych rozkoszy” (Jan Andrzej Morsztyn), z drugiej natomiast – poezja ascetyczna, mistyczna, religijna (Sebastian Grabowiecki). Centrum rozwoju polskiej liryki barokowej była świadoma kontynuacja wzorów powziętych z Jana Kochanowskiego, podjęta przez takich twórców jak Piotr Kochanowski, Samuel Twardowski, Wespazjan Kochowski i Wacław Potocki. Rozwijała się również poezja nowołacińska (Maciej Kazimierz Sarbiewski), a także moralistyka (Stanisław Herakliusz Lubomirski, Andrzej Maksymilian Fredro).

context: Ogromne znaczenie w XVII wieku zyskała literatura hiszpańska, dla której czasy baroku stały się tzw. „Złotym Wiekiem”; bezpośrednim prekursorem pewnych tendencji nowej poezji Półwyspu Iberyjskiego był portugalski poeta Luís de Camões, autor sonetów miłosnych, w których przełamany został ideał humanistyczny („Wszystkiegom zaznał – i ciągle mnie spala żal owdowiały”). XVII wiek nie był czasem istnienia tylko jednej doktryny literackiej. W kulturze i sztuce europejskiego baroku wyróżnia się bowiem trzy współistniejące ze sobą prądy; jednym z nich jest „barok” rozumiany jako główny styl epoki, figurujący obok klasycyzmu i marinizmu.
qas: question: Jaka literatura była najbardziej znaczącą podczas trwania epoki baroku?
plausible_answers: text: hiszpańska
generative_answer: hiszpańska

question: Kto był pionierem sztuki hiszpańskiej epoki baroku?
answers: text: Luís de Camões
generative_answer: Luís de Camões

question: Jaki rodzaj literatury tworzył Camões?
answers: text: sonetów miłosnych
generative_answer: sonety miłosne

question: Jakie kierunki wyróżnia się w okresie baroku?
answers: text: „barok” rozumiany jako główny styl epoki, figurujący obok klasycyzmu i marinizmu
generative_answer: "barok", klasycyzm i modernizm

question: Jak określić można epokę baroku dla literatury z Hiszpanii?
answers: text: „Złotym Wiekiem”
generative_answer: „Złotym Wiekiem”

context: W Anglii rozwijała się poezja metafizyczna (John Donne, George Herbert, Henry Vaughan). Wielką sławę zyskał dramat hiszpański. Jego najwybitniejszymi twórcami byli Lope de Vega, Tirso de Molina i Pedro Calderón de la Barca. Na progu baroku stał ponadto Cervantes ze słynnym Don Kichotem. Największym poetą niemieckim tego okresu był związany ze Śląskiem Martin Opitz, twórca Schlesische Dichterschule. Z kolei Ivan Gundulić stworzył największe dzieło literatury chorwackiej – chrześcijańską epopeję Osman. Najwybitniejszym twórcą baroku węgierskiego był z kolei prymas Péter Pázmány, autor znakomitych kazań i traktatów.
qas: question: Kto należy do najwybitniejszych przedstawicieli dramatu hiszpańskiego?
answers: text: Lope de Vega, Tirso de Molina i Pedro Calderón de la Barca
generative_answer: Lope de Vega, Tirso de Molina i Pedro Calderón de la Barca

question: Jaki utwór wskazuje się jako największe dzieło literatury chorwackiej?
answers: text: chrześcijańską epopeję Osman
generative_answer: chrześcijańską epopeję Osman

question: Jakiego typu teksty tworzył Pázmány?
answers: text: kazań i traktatów
generative_answer: kazania i traktaty

question: Kto uznawany jest za najwybitniejszego poetę baroku niemieckiego?
answers: text: Martin Opitz
generative_answer: Martin Opitz

question: Kto uznawany jest za największego twórcę tego okresu dla sztuki węgierskiej?
answers: text: Péter Pázmány
generative_answer: Péter Pázmány