Inkwizycja papieska w Hiszpanii

„Inkwizycja hiszpańska” – określenie zazwyczaj odnoszone jest do państwowo-kościelnej instytucji utworzonej przez króla Ferdynanda II i królową Izabelę I w 1480, jednak trybunały inkwizycyjne istniały na Półwyspie Iberyjskim na długo przed tą datą. Podobnie jak większość katolickich krajów europejskich, kraje hiszpańskie zostały objęte działalnością średniowiecznej inkwizycji papieskiej, a działalność inkwizycyjną prowadziło tam także co najmniej kilku biskupów. Faktyczna działalność inkwizycji ograniczała się do krajów wchodzących w skład monarchii aragońskiej, natomiast w Kastylii i Portugalii była ona instytucją prawie nieznaną.

context: W kwietniu 1238 Grzegorz IX powierzył prowadzenie śledztw inkwizycyjnych w Aragonii i Nawarze dominikanom i franciszkanom, stąd tę datę można traktować jako właściwy moment wprowadzenia do Hiszpanii papieskiej inkwizycji. Na synodzie w Tarragonie w 1242 dopracowano normy proceduralne nowo utworzonego trybunału. Jego działalność napotkała na opór heretyków. W 1242 inkwizytor Ponce de Blanes został otruty w czasie prowadzenia ponownego śledztwa w wicehrabstwie Castelbò, a w 1260 heretycy zabili inkwizytora Bernarda Travesser Zdecydowanego poparcia inkwizycji udzielił jednak król Jakub I Zdobywca. Bulle papieża Innocentego IV z 1248 i 1254 stanowiły, że funkcje papieskich inkwizytorów w Aragonii będą pełnić wyłącznie dominikanie, odsuwając od tego zadania franciszkanów. Okres formowania się stałych struktur inkwizycji papieskiej w Aragonii zamyka decyzja papieża Urbana IV z 1262 o powierzeniu prowincjałowi hiszpańskiej prowincji dominikanów prawa mianowania i odwoływania inkwizytorów (nie więcej niż dwóch) na terenie królestwa Aragonii.
qas: question: Za czyją sprawą do Hiszpanii wkroczyła papieska inkwizycja?
answers: text: Grzegorz IX
generative_answer: Grzegorza IX

question: Jacy zakonnicy mieli trafić do Hiszpanii w ramach działań inkwizycyjnych?
answers: text: dominikanom i franciszkanom
generative_answer: dominikanie i franciszkanie

question: Na jakim synodzie powstał trybunał inkwizycyjny?
plausible_answers: text: w Tarragonie
generative_answer: w Tarragonie

question: Komu nie odpowiadały działania trybunału?
answers: text: heretyków
generative_answer: heretykom

question: Czy Jakub I Zdobywca był przeciwny inkwizycji?
answers: text: poparcia inkwizycji udzielił jednak król Jakub I Zdobywca
generative_answer: nie

context: Powyższe dane (kilkaset procesów, 21 faktycznych egzekucji) z pewnością nie odzwierciedlają całej działalności inkwizycji papieskiej w Hiszpanii. Juan Antonio Llorente, a za nim Henry Charles Lea, podają dane o rzekomych procesach i egzekucjach będących dziełem inkwizytorów w 1302 (inkwizytor Bernard), 1304 (inkwizytor Domingo Peregrino), ok. 1413 (inkwizytor Roussillon Bernard Pages i inkwizytor Majorki Wilhelm Sagarra), w latach 30. XV wieku w Walencji (trzej kolejni inkwizytorzy tego okręgu) oraz w 1441 (inkwizytor Aragonii Miguel Ferriz i inkwizytor Walencji Martin Trilles). Informacje te opierają się jednak wyłącznie na zapisach siedemnastowiecznych historiografów dominikańskich, w szczególności Vincenzo Maria Fontany, gloryfikujących antyheretycką działalność swych braci zakonnych. Ogólnikowość i schematyczność tych wzmianek, brak potwierdzenia w źródłach współczesnych, omyłki dotyczące dat i imion inkwizytorów, wymienianie ruchów heretyckich nie odnotowanych w ogóle w Hiszpanii skłaniają jednak współczesnych historyków do sceptycyzmu wobec tych zapisów. Zarówno Fontana, jak i sam Llorente, podając informacje o aktywności poszczególnych inkwizytorów w Hiszpanii, często powołują się na pracę szesnastowiecznego historyka aragońskiej prowincji dominikanów Francisco Diago Historia de la Provincia de Aragon de la Orden de Predicadores. W rzeczywistości jednak Diago w cytowanych miejscach najczęściej jedynie potwierdza fakt urzędowania poszczególnych inkwizytorów, nie przekazując przy tym żadnych danych o wytaczanych przez nich procesach. Możliwe, że jakaś część tych wzmianek jest oparta na faktach, jednak w oparciu o istniejący materiał źródłowy nie jest możliwa ich weryfikacja.
qas: question: Jakie procesy i egzekucje przeprowadzone z udziałem papieskiej inkwizycji zostały odnotowane przez Juana Antonia Llorentego?
answers: text: w 1302 (inkwizytor Bernard), 1304 (inkwizytor Domingo Peregrino), ok. 1413 (inkwizytor Roussillon Bernard Pages i inkwizytor Majorki Wilhelm Sagarra), w latach 30. XV wieku w Walencji (trzej kolejni inkwizytorzy tego okręgu) oraz w 1441 (inkwizytor Aragonii Miguel Ferriz i inkwizytor Walencji Martin Trilles)
generative_answer: w 1302 (inkwizytor Bernard), 1304 (inkwizytor Domingo Peregrino), ok. 1413 (inkwizytor Roussillon Bernard Pages i inkwizytor Majorki Wilhelm Sagarra), w latach 30. XV wieku w Walencji (trzej kolejni inkwizytorzy tego okręgu) oraz w 1441 (inkwizytor Aragonii Miguel Ferriz i inkwizytor Walencji Martin Trilles)

question: Jakie właściwości zapisów siedemnastowiecznych historiografów dominikańskich sprawiają, że nie są one uznawane za w pełni wiarygodne źródła przez współczesnych historyków?
answers: text: Ogólnikowość i schematyczność tych wzmianek, brak potwierdzenia w źródłach współczesnych, omyłki dotyczące dat i imion inkwizytorów, wymienianie ruchów heretyckich nie odnotowanych w ogóle w Hiszpanii
generative_answer: Ogólnikowość i schematyczność tych wzmianek, brak potwierdzenia w źródłach współczesnych, omyłki dotyczące dat i imion inkwizytorów, wymienianie ruchów heretyckich nie odnotowanych w ogóle w Hiszpanii

question: Na jakie zapiski powołują się Juan Antonio Llorente oraz Vincenzo Maria Fontana, opisując działania hiszpańskiej inkwizycji?
answers: text: szesnastowiecznego historyka aragońskiej prowincji dominikanów Francisco Diago Historia de la Provincia de Aragon de la Orden de Predicadores
generative_answer: szesnastowiecznego historyka aragońskiej prowincji dominikanów Francisco Diago Historia de la Provincia de Aragon de la Orden de Predicadores

question: Czy dane na temat hiszpańskiej inkwizycji zebrane przez Francisco Diago zostały jednoznacznie zweryfikowane?
answers: text: Możliwe, że jakaś część tych wzmianek jest oparta na faktach, jednak w oparciu o istniejący materiał źródłowy nie jest możliwa ich weryfikacja
generative_answer: nie

question: Jakie dane dotyczące działań inkwizycji znalazły się na oficjalnej liście sporządzonej przez papieża?
plausible_answers: text: kilkaset procesów, 21 faktycznych egzekucji
generative_answer: kilkaset procesów, 21 faktycznych egzekucji