Malaria

Malaria, zimnica (śrdw. wł. mala aria 'złe powietrze'; łac. malaria, plasmodiosis, dawne nazwy: febra z łac. febris = gorączka i paludyzm) – ostra lub przewlekła, tropikalna choroba pasożytnicza, której różne postacie wywoływane są przez jeden lub więcej z pięciu gatunków jednokomórkowego pierwotniaka z rodzaju Plasmodium:
Wyniki najnowszych badań wykazały, że występujący w Azji Południowo-Wschodniej zarodziec małpi, który – jak wcześniej sądzono – jest chorobotwórczy przede wszystkim dla małp, może także prowadzić do zarażeń u człowieka. Jego cechy podobne są do zarodźca malarycznego, ale przebieg zachorowania jest ciężki i zbliżony do zarodźca sierpowatego.
U człowieka najczęściej dochodzi do zarażeń zarodźcem ruchliwym i sierpowatym, przy czym ten ostatni powoduje najcięższą postać choroby i stosunkowo najczęściej prowadzi do zgonu.
Inne gatunki z rodzaju Plasmodium zarażają zwierzęta.
Wektorem malarii przenoszącym ją między osobami chorymi i zdrowymi są samice komarów z rodzaju Anopheles.
Jest to najczęstsza na świecie choroba zakaźna, na którą co roku zapada ponad 220 mln osób, a umiera 1-3 mln (są to głównie dzieci poniżej 5 roku życia z Czarnej Afryki). Szacuje się, że w roku 2016 zachorowało na malarię 216 milionów osób, to jest o 5 milionów osób więcej w porównaniu z rokiem 2015.
Zachorowania poza terenami tropikalnymi i subtropikalnymi endemicznego występowania tej choroby spotykane są u osób powracających z tych regionów, a także sporadycznie w pobliżu lotnisk i portów, gdzie zostają zawleczone komary z rodzaju Anopheles.

context: Malaria jest wywoływana przez pierwotniaki z rodzaju Plasmodium. U człowieka są to cztery gatunki: P. falciparum, P. malariae, P. ovale i P. vivax. Ten ostatni jest najczęstszym czynnikiem etiologicznym malarii w skali światowej, odpowiadając za około 80% zachorowań. Jednak P. falciparum uważany jest za istotniejszy patogen, wprawdzie odpowiedzialny tylko za 15% zachorowań, ale aż za 90% zgonów. Pasożytnicze gatunki z rodzaju Plasmodium zarażają też ptaki, gady, małpy i gryzonie. Udokumentowano przypadki zarażeń człowieka gatunkami typowo wywołującymi chorobę u małp, mianowicie P. knowlesi, P. inui, P. cynomolgi, P. simiovale, P. brazilianum, P. schwetzi i P. simium; znaczenie epidemiologiczne tych infekcji jest jednak bardzo ograniczone. Ptasia zimnica może być śmiertelna dla kur i indyków, ale nie przyczynia się do ekonomicznych strat u hodujących te ptaki. Jej zawleczenie na Hawaje przyczyniło się jednak do poważnego zagrożenia występującej tam endemicznej awifauny.
qas: question: Jakie organizmy żywe powodują malarię? 
answers: text: pierwotniaki z rodzaju Plasmodium
generative_answer: pierwotniaki z rodzaju Plasmodium

question: Jakie gatunki z rodzaju Plasmodium powodują malarię u ludzi?
answers: text: P. falciparum, P. malariae, P. ovale i P. vivax
generative_answer: P. falciparum, P. malariae, P. ovale i P. vivax

question: Jaki gatunek pierwotniaków wywołuje większość zachorowań na malarię u ludzi na świecie?
answers: text: P. vivax
generative_answer: P. vivax

question: Czy na malarię mogą zachorować tylko ludzie?
answers: text: Pasożytnicze gatunki z rodzaju Plasmodium zarażają też ptaki, gady, małpy i gryzonie
generative_answer: nie

question: Na jakich wyspach jest najwięcej zakażonych na malarię ludzi?
plausible_answers: text: na Hawaje
generative_answer: na Hawajach

context: Sporozoity zarodźca dostają się do krwi. Część z nich zostaje zniszczona przez leukocyty, ale wiele z biegiem krwi dostaje się do wątroby. W ciągu ok. 30 minut sporozoity znikają z krwi. W komórkach wątroby (hepatocytach) w ciągu 1-3 tygodni przebiega dalsza faza rozwojowa, tzn. pozakrwinkowa faza rozwojowa (schizogonia pozakrwinkowa). Sporozoity zmieniają swój kształt, tworząc formę schizonta. Schizonty dzielą się wielokrotnie, przekształcają się i ostatecznie pękają, uwalniając 2-40 tys. merozoitów, które uwalniane są do krwi. Proces ten w zależności od gatunku zarodźca trwa 5-21 dni, lecz w wypadku P. vivax i P. ovale schizogonia pozakrwinkowa może być opóźniona nawet do 1-2 lat – takie "uśpione" formy pierwotniaka nazywane są hypnozoitami. Z tego względu mogą występować późne nawroty malarii. Chociaż zjawisko takie nie występuje w przypadku P. falciparum i P. malariae, to występuje u nich przewlekła faza choroby we krwi, co powoduje nawroty w ciągu kilku lat (P. falciparum) lub nawet kilkanaście (P. malariae).
qas: question: Co dzieje się ze sporozoitami po tym, jak przedostaną się do krwi?
answers: text: Część z nich zostaje zniszczona przez leukocyty, ale wiele z biegiem krwi dostaje się do wątroby
generative_answer: Część z nich zostaje zniszczona przez leukocyty, ale wiele z biegiem krwi dostaje się do wątroby

question: Jak nazywane jest zjawisko, które spotyka sporozoity w trakcie pierwszych kilku tygodni po przedostaniu się przez nie do wątroby?
answers: text: pozakrwinkowa faza rozwojowa (schizogonia pozakrwinkowa)
generative_answer: pozakrwinkowa faza rozwojowa (schizogonia pozakrwinkowa)

question: Jaki proces zachodzi po pęknięciu schizontów?
answers: text: uwalniając 2-40 tys. merozoitów, które uwalniane są do krwi
generative_answer: uwalniają 2-40 tys. merozoitów, które uwalniane są do krwi

question: Jak długo potrafi trwać pozakrwinkowa faza rozwojowa u niektórych z gatunków zarodźca?
plausible_answers: text: nawet do 1-2 lat
generative_answer: nawet do 1-2 lat

question: Jakie gatunki zarodźców wywołują przewlekłą fazę malarii we krwi?
answers: text: P. falciparum i P. malariae
generative_answer: P. falciparum i P. malariae