Żydzi

Żydzi (dosł. „chwalcy Jahwe” lub „czciciele Jahwe” z hebr. Jehudim, יהודים, jid. Jidn, ייִדן, ladino ג׳ודיוס Gjudios) – naród semicki, zamieszkujący w starożytności Palestynę (określany wtedy jako Hebrajczycy albo Izraelici), posługujący się wówczas językiem hebrajskim, a w średniowieczu i czasach nowożytnych mieszkający w diasporze na całym świecie i posługujący się wieloma różnymi językami, w rezultacie czego niestanowiący jednolitej grupy religijnej i etnicznej.
Hebrajczycy wchodzili prawdopodobnie w skład grupy Habiru, którą w II tysiącleciu p.n.e. tworzyły ludy przybyłe do Syropalestyny z obszarów Mezopotamii. Uważa się, iż termin Hebrajczycy pochodzi właśnie od nazwy Habiru. Na podstawie przekazu biblijnego nazwa „Hebrajczycy” jest wywodzona od postaci Hebera.
Wiele emocji i dyskusji wzbudza kwestia przynależności rasowej, narodowościowej, a nawet antropologicznej Żydów. I tak np. dla żydów ortodoksyjnych Żydem jest tylko osoba, która ma ortodoksyjną matkę lub przeszła konwersję na judaizm. Za Żydów uważa się jednak wiele osób, które nie są żydami ortodoksyjnymi. Kto jest Żydem (hebr.? מיהו יהודי) jest pytaniem, na które nie da się jednoznacznie odpowiedzieć, gdyż może to być identyfikacja kulturowa, etniczna lub religijna. Wiele osób, które uważają się z jakichś powodów za Żydów, nie jest uznawanych przez inne grupy lub instytucje. Dotyczy to na przykład żydów reformowanych, którzy nawet pomimo etnicznego pochodzenia żydowskiego czasem nie są uznawani przez żydów ortodoksyjnych. Według prawa izraelskiego Żydem jest osoba, która ma ortodoksyjną żydowską matkę, chociaż prawo do obywatelstwa bez oficjalnego uznania takiej osoby za Żyda ma każda osoba, która ma przynajmniej jednego dziadka, który był ortodoksyjnym Żydem.

context: W średniowieczu najliczniejsza była diaspora europejska. Głównymi ośrodkami osadnictwa żydowskiego były Nadrenia, w której duże skupiska Żydów pojawiły się w okresie rządów Karola Wielkiego (stąd aszkenazim, hebr. „Niemcy”) oraz Andaluzja – muzułmańska Hiszpania (stąd sefardim, hebr. „Hiszpanie”), gdzie warunki dla Żydów do przybycia Almorawidów w 1086 r. były tak korzystne, że często sprawowali najważniejsze funkcje państwowe. Diaspora andaluzyjska uległa częściowo rozproszeniu (po reszcie Europy, Afryce północnej i po Bliskim Wschodzie) po wypędzeniu Żydów z Hiszpanii i Portugalii w latach 1492–1497, a częściowo uległa asymilacji. Natomiast w Polsce Żydzi masowo osiedlali się od XIII wieku. W połowie XVI wieku na ziemiach polskich żyło już ok. 80 proc. ogółu Żydów świata.
qas: question: Jakie ośrodki w średniowieczu były największymi z osadnictw żydowskich?
answers: text: Nadrenia, w której duże skupiska Żydów pojawiły się w okresie rządów Karola Wielkiego (stąd aszkenazim, hebr. „Niemcy”) oraz Andaluzja
generative_answer: Nadrenia i Andaluzja

question: Czy w czasie panowania Karola Wielkiego Żydzi przebywali w Nadrenii? 
answers: text: w której duże skupiska Żydów pojawiły się w okresie rządów Karola Wielkiego
generative_answer: tak

question: Jak nazywano Andaluzje? 
answers: text: muzułmańska Hiszpania
generative_answer: muzułmańska Hiszpania

question: Czy w czasie średniowiecza Żydzi w Andaluzji mogli zasiadać na funkcjach państwowych?
answers: text: że często sprawowali najważniejsze funkcje państwowe
generative_answer: tak

question: Kiedy Żydzi zaczęli przybywać do Polski?
answers: text: od XIII wieku
generative_answer: od XIII wieku

context: W diasporze częste były akty wrogości wobec Żydów, szczególnie w okresach klęsk żywiołowych, za które ich winiono. Przybierały one zwykle formę pogromów – ruchawek tłumu, mordującego Żydów i rabującego dzielnice żydowskie. Ponadto oskarżano Żydów o mordy rytualne (sprawa Szymona z Trydentu) i profanacje. Aż do czasów reżimu Hitlera w Europie nie zdarzały się natomiast prześladowania w formie represyjnego ustawodawstwa – bo nie należy za takie uważać systemu feudalnego prawa, w którym każda grupa ludności („nacja”, „stan”) miała właściwe dla siebie przywileje i ograniczenia. Wyjątkiem była Rosja, gdzie carowie nakładali na Żydów dalej idące ograniczenia i dopuszczali do pogromów. Do XX wieku ogólne nastawienie chrześcijan do Żydów, których wciąż uważano za „nieprzyjaciół Chrystusa”, było nieprzyjazne, a niekiedy otwarcie wrogie.
qas: question: Kogo winiono w przeszłości za katastrofy żywiołowe?
answers: text: Żydów
generative_answer: Żydów

question: Co to jest pogrom?
answers: text: ruchawek tłumu, mordującego Żydów i rabującego dzielnice żydowskie
generative_answer: Ruchawki tłumu, mordujący Żydów i rabujący dzielnice żydowskie

question: Czy Żydzi odprawiali mordy rytualne?
answers: text: oskarżano Żydów o mordy rytualne (sprawa Szymona z Trydentu) i profanacje
generative_answer: nie

question: Czy w Europie istniało prawo stygmatyzujące Żydów?
answers: text: nie zdarzały się natomiast prześladowania w formie represyjnego ustawodawstwa – bo nie należy za takie uważać systemu feudalnego prawa
generative_answer: nie zdarzały się natomiast prześladowania w formie represyjnego ustawodawstwa – bo nie należy za takie uważać systemu feudalnego prawa

question: Czy Żydzi byli uznani za nieprzyjaciół Jezusa?
answers: text: Do XX wieku ogólne nastawienie chrześcijan do Żydów, których wciąż uważano za „nieprzyjaciół Chrystusa”, było nieprzyjazne, a niekiedy otwarcie wrogie
generative_answer: Do XX wieku ogólne nastawienie chrześcijan do Żydów, których wciąż uważano za „nieprzyjaciół Chrystusa”, było nieprzyjazne, a niekiedy otwarcie wrogie