James Cook

James Cook (ur. 27 października?/ 7 listopada 1728 w Marton koło Middlesbrough, Wielka Brytania, zm. 14 lutego 1779 na wybrzeżu Kealakekua, Hawaje) – angielski żeglarz i odkrywca, kartograf, astronom.
Organizator i kierownik trzech wypraw dookoła świata (1768–1780). W trakcie pierwszej (1768–1771) zdobył Wyspy Towarzystwa, spenetrował obszary Melanezji i Nowej Zelandii, dotarł do wybrzeży Australii (1770) i przepłynął cieśninę Torresa. Podczas drugiej (1772–1775) odkrył, między innymi: Nową Kaledonię, archipelag Fidżi, wyspy w Polinezji. Trzecia wyprawa (1776–1780) zorganizowana w celu odnalezienia przejścia morskiego z Oceanu Spokojnego na Ocean Atlantycki, dotarła do wybrzeży Alaski, na Morze Czukockie oraz na Hawaje, gdzie Cook zginął w potyczce z tubylcami.
Sporządzone przez Cooka mapy zmieniły wyobrażenie o zarysach lądów i mórz. Doniosłe znaczenie miało również stwierdzenie możliwości kolonizacji Australii. Laureat Medalu Copleya.

context: Za zgodą króla żołnierze utworzyli nad wodą linię obronną. Tubylcy zaczęli zbierać kamienie i dzidy. W celu odwrócenia uwagi, Hawajczycy pozwolili żołnierzom przejść. Widząc znaczącą przewagę miejscowych, Cook porzucił plan wzięcia króla na zakładnika. Zgodnie z relacją Phillipsa Cook miał wydać rozkaz wejścia na łodzie, jednak jeden człowiek w tłumie zaczął machać żelaznym sztyletem i zagroził, że zaatakuje kapitana. Cook wystrzelił z pistoletu załadowanym śrutem. Huk wystraszył Hawajczyków. Wyspiarze zaczęli rzucać w Anglików kamieniami i dziadami. Cook strzelił po raz drugi, zabijając jednego człowieka. Następnie rozkazał żołnierzom oddać salwę i uciec do łodzi. Żołnierze oddali w tłum salwę, ale zanim ponownie załadowali broń, Hawajczycy rzucili się do zatoki, by zmoczyć wodą bitewne maty. Do walki dołączyli żołnierze znajdujący się na łodziach. Cook próbował dostać się łodzi. Ludzie w jednej szalupie zaczęli wiosłować ku plaży, a drugiej (dowodzonej przez Johna Williamsona) oddaliła się w głąb zatoki. Będąc dziesięć metrów od szalupy został zaatakowany przez Hawajczyków i porwany w głąb lądu. Cook zdążyłby dostać się łódź, gdyby potrafił pływać. Jeden z tubylców, o imieniu Kalanimano, skoczył na Cooka znienacka i dużą pałką uderzył go w tył głowy. Według relacji spisanej na początku XIX wieku, wojownik był zaskoczony, że Cook krzyknął z bólu. Wtedy Kalanimano pomyślał, że to człowiek, nie bóg, więc można było zabić kapitana. Po pierwszym ataku podbiegł kolejny mężczyzna i ugodził kapitana żelazem między łopatki. O ósmej rano, godzinę po opuszczeniu „Resolution”, kilka minut po wybuchu walk, Cook i czterech jego żołnierzy leżało martwych. Cudem przeżył George Vancouver. Zginęło również siedemnastu tubylców. Śmierć kapitana zszokowała załogę statku. Śmierć Cooka była tym bardziej szokująca ze względu na wcześniejsze zachowanie Cooka, zabraniającego żołnierzom strzelania do nowo napotkanych ludzi.
qas: question: Ludzie jakiej narodowości zezwolili na przejście żołnierzy?
answers: text: Hawajczycy
generative_answer: hawajskiej

question: Jakim sztyletem Cook zabił kapitana?
plausible_answers: text: żelaznym
generative_answer: żelaznym

question: Kto został zaatakowany dzidami i kamieniami?
answers: text: Anglików
generative_answer: Anglicy

question: Czy Cook kogoś zabił?
answers: text: Cook strzelił po raz drugi, zabijając jednego człowieka
generative_answer: tak

question: Czy tubylcy ponieśli śmierć?
answers: text: Zginęło również siedemnastu tubylców
generative_answer: tak

context: 27 czerwca 1778 roku Cook dopłynął do wyspy Unalaska. Cook nadał wyspie nazwę Wyspy Opatrzności (ang. Providence Island), za sprawą uratowania statku przed rozbiciem o skały. Przedostawszy się przez Cieśninę Beringa (nazwę nadał James Cook na cześć Vitusa Beringa, duńskiego żeglarza służącego w rosyjskiej marynarce), ekspedycja dotarła do 71° szerokości geograficznej. Nie mogąc pokonać pola lodowego ekspedycja sporządziła jedynie mapy Półwyspu Czukockiego i Alaski. Cookowi udało się określić dokładny zasięg lądów na Morzu Beringa, czego nie udało się wyprawie Vitusa Beringa podczas Wielkiej Ekspedycji Północnej z 1741 roku. Nie mogąc pokonać pokrywy lodowej Cook zdecydował się zawrócić. Statki wycofały się na południe pod koniec sierpnia 1778 roku. Ze względu na uszkodzenia „Resolution”, Cook wrócił na kilka dni do Unalaski. Płynąc wzdłuż wybrzeży Ameryki Północnej Cook dotarł do Alaski, a stamtąd popłynął najpierw ku Kamczatce, a potem na południe.
qas: question: Odpowiedzialność za jakie pozytywne wydarzenie przypisywał wyspie Unalaska James Cook?
answers: text: uratowania statku przed rozbiciem o skały
generative_answer: uratowanie statku przed rozbiciem o skały

question: Jakim terminem określił Unalaskę James Cook?
answers: text: Wyspy Opatrzności
generative_answer: Wyspy Opatrzności

question: Z jakiego powodu wybrał nazwę Cieśnina Beringa?
answers: text: na cześć Vitusa Beringa, duńskiego żeglarza służącego w rosyjskiej marynarce
generative_answer: na cześć Vitusa Beringa, duńskiego żeglarza służącego w rosyjskiej marynarce

question: Mapy jakich obszarów udało się skonstruować ludziom Jamesa Cooka?
answers: text: Półwyspu Czukockiego i Alaski
generative_answer: Półwyspu Czukockiego i Alaski

question: Z jakiego powodu James Cook zawrócił i zamieszkał na wyspie Unalaska?
plausible_answers: text: Ze względu na uszkodzenia „Resolution”
generative_answer: Ze względu na uszkodzenia „Resolution”