Historia Madagaskaru

Historia Madagaskaru – dzieje położonej na Oceanie Indyjskim u południowo-wschodnich wybrzeży Afryki wyspy Madagaskar od momentu pojawienia się na niej człowieka.
Najstarsze wzmianki o Madagaskarze pochodzą z I wieku, gdy wyspa została przypuszczalnie po raz pierwszy wymieniona w źródłach pisanych. Madagaskar, położony na szlakach handlowych między Arabią a wschodnim wybrzeżem kontynentu afrykańskiego, prawdopodobnie był znany Arabom już w IV wieku, zaś opisany został przez arabskich podróżników w X wieku. Możliwe, że w XI wieku o wyspie wiedzieli Chińczycy. Europejczycy przybyli na nią w 1500 roku.
Najstarsze ślady człowieka na Madagaskarze pochodzą z epoki żelaza. W I wieku przybyła tu ludność pochodzenia malajsko-polinezyjskiego. Przez kolejne stulecia miało miejsce kilka faz zaludnienia wyspy. Nierówne odstępy czasu, w jakim przybywali osadnicy, przyczyniły się do zróżnicowania etnicznego mieszkańców. Przed przybyciem Europejczyków główną siłą ekonomiczną Madagaskaru był handel, realizowany przez osiadłych na północnym wybrzeżu Arabów. W XIV wieku rozpoczęło się zasiedlenie centrum Madagaskaru przez przybyłych z Indonezji przodków Merina, jednej z obecnych grup etnicznych. Od XV wieku nastąpił rozwój handlu niewolnikami.
Pierwszymi Europejczykami na Madagaskarze byli Portugalczycy, którzy przez ponad stulecie wykorzystywali wyspę jako punkt przystankowy w drodze do Indii. W XVII wieku swoją pozycję na Madagaskarze zaczęli wzmacniać Francuzi, traktujący go jako źródło taniej siły roboczej, pozyskiwanej dla zakładanych na pobliskich wyspach plantacji. Na przełomie XVII–XVIII wieku Madagaskar stanowił bazę dla piratów, poszukujących niewolników na sprzedaż. Po ich pokonaniu Francja umocniła swoją pozycję ekonomiczną i rozpoczęła zakładanie na wybrzeżach faktorii, stopniowo zmierzając do kolonizacji wyspy. Na przełomie XVIII–XIX wieku rywalem osłabionej politycznie Francji w sporze o wpływy na Madagaskarze była Anglia. Ostatecznie Anglia w 1896 roku zaakceptowała aneksję Madagaskaru przez Francję.
Najwcześniejsze organizmy państwowe na Madagaskarze pojawiły się w XVII wieku. Tworzyły je ludy ze szczepów Sakalawa, Betsimasaraka i Merina. Panujące prawo rodowo-plemienne nie sprzyjało zjednoczeniu wyspy aż do początków XIX wieku, gdy doszło do scalenia terytorium pod berłem króla z ludu Merina. W XIX wieku Europejczycy zdobywali coraz większe wpływy w królestwie Imerina poprzez uzyskiwanie kolejnych koncesji. Władcy zjednoczonego Madagaskaru podejmowali działania, aby zapobiec podporządkowaniu wyspy państwom europejskim. Po konfliktach zbrojnych między Madagaskarem po jednej stronie a Francją i Anglią po drugiej królestwo Imerina przestało istnieć, a wyspa została kolonią francuską.
Na początku XX wieku na wyspie narodziły się ruchy nacjonalistyczne, skierowane na uzyskanie praw politycznych od metropolii. Dążenia mieszkańców Madagaskaru do niezależności przybrały na sile po II wojnie światowej. Francja poszła na ustępstwa, ogłaszając najpierw Madagaskar swoim terytorium zamorskim, a w 1960 roku dając mu suwerenność. Najnowsza historia Madagaskaru obejmuje okres czterech republik. Pierwsza, trzecia i czwarta miały ustrój demokratyczny, druga – socjalistyczny. Zmiany ustrojowe były powodowane kryzysem gospodarczym i różnicami etnicznymi, które przekładały się na kryzys polityczny.

context: Madagaskar był w znacznym stopniu zróżnicowany etnicznie i kulturowo, co było spowodowane licznymi falami migracji. Do początku XVI wieku na wyspie mieszkało około osiemnastu grup etnicznych. Przybysze osiedlali się początkowo na wybrzeżach, ale z biegiem czasu przenosili się coraz bardziej w głąb wyspy. W XIII wieku centrum wyspy zostało zajęte przez Vazimba, lud o afrykańskich korzeniach, który nie posiadał nawet najprostszych form organizacji politycznej, dlatego został zdominowany przez napływających na jego tereny przybyszy. Wchłonęli go nacierający ze wschodu Hova, którzy wprowadzili indonezyjski typ umocnień osadniczych i upowszechnili uprawę ryżu w wodzie. Poszczególne grupy ludności różniły się przede wszystkim formą działalności gospodarczej (Sakalawa – na zachodnim wybrzeżu – zajmowali się głównie hodowlą bydła, natomiast Merina – w centrum – uprawiali ryż, Wezu – na zachodzie wyspy – zajmowali się rybołówstwem). W X wieku mieszkańcy Madagaskaru regularnie odbywali wyprawy łupieskie na afrykańskie osady handlowe. W XII–XIII wieku podstawową formą gospodarki Madagaskaru był handel w basenie Oceanu Indyjskiego. Z wyspy wywożono głównie ryż. Na Madagaskar importowano żelazo, złoto i prawdopodobnie miedź. W XV wieku rozkwitł handel niewolnikami, sprzedawano ich głównie na wschodnie wybrzeża Afryki i prawdopodobnie na Daleki Wschód. Nieznane jest, skąd dokładnie ich sprowadzano. Mogli pochodzić zarówno z wypraw wojennych (Bantu), jak i być skutkiem wymiany handlowej (Malgasze).
qas: question: Co było przyczyną zróżnicowania kulturowego Madagaskaru?
answers: text: licznymi falami migracji
generative_answer: liczne fale migracji

question: Czy Madagaskar zamieszkiwała tylko jedna grupa etniczna?
answers: text: Do początku XVI wieku na wyspie mieszkało około osiemnastu grup etnicznych
generative_answer: nie

question: Jaki lud zamieszkiwał centrum Madagaskaru w XIII wieku?
answers: text: Vazimba
generative_answer: Vazimba

question: Jaki lud zaczął uprawiać ryż na Madagaskarze? 
answers: text: Hova
generative_answer: Hova

question: W którym wieku pojawiły się na Madagaskarze pierwsze plemiona afrykańskie? 
plausible_answers: text: XVI wieku
generative_answer: XVI wieku

context: Dla Portugalczyków Madagaskar nie stanowił źródła zainteresowania, gdyż nie posiadał bogactw naturalnych. Przybysze dążyli do rozwoju handlu w regionie i dla nich powiązania wyspy ze wschodnim wybrzeżem Afryki Wschodniej mogło stanowić zagrożenie dla tego przedsięwzięcia. Dlatego podporządkowali sobie wpierw sojuszników Madagaskaru, a później spacyfikowali osłabione miasta na północy wyspy. Z czasem w basenie Oceanu Indyjskiego pojawili się Holendrzy, Anglicy i Francuzi. Między konkurentami doszło do podziału stref wpływów w regionie Afryki Wschodniej. Europejczycy dążyli do utworzenia baz i portów, gdzie mogliby uzupełniać prowiant podczas rejsów handlowych z Europy do Indii. Na Madagaskar statki europejskie przybijały nieregularnie. Zjawienie się tu Europejczyków zapoczątkowało upadek organizacji państwowej i gospodarki wyspy. Pod koniec XVI wieku ludność, zamieszkała na Madagaskarze, była oceniana na około 700 tysięcy. W XVI wieku Portugalczycy niejednokrotnie rabowali Madagaskar, nie zadbali jednak o umocnienie swoich wpływów w kraju.
qas: question: Dlaczego Portugalczycy nie byli zainteresowani kolonizacją tej wyspy?
answers: text: nie posiadał bogactw naturalnych
generative_answer: nie posiadała bogactw naturalnych

question: Dlaczego Portugalczycy objęli kontrolę nad swoimi madagaskarskimi sprzymierzeńcami, a następnie spacyfikowali obszary położone na północnej części wyspy?
answers: text: dążyli do rozwoju handlu w regionie i dla nich powiązania wyspy ze wschodnim wybrzeżem Afryki Wschodniej mogło stanowić zagrożenie dla tego przedsięwzięcia
generative_answer: dążyli do rozwoju handlu w regionie i dla nich powiązania wyspy ze wschodnim wybrzeżem Afryki Wschodniej mogło stanowić zagrożenie dla tego przedsięwzięcia

question: Jakich negatywnych skutków doświadczył Madagaskar z powodu podboju Europejczyków?
answers: text: upadek organizacji państwowej i gospodarki wyspy
generative_answer: upadku organizacji państwowej i gospodarki wyspy

question: Ile osób żyło na tej wyspie pod koniec szesnastego wieku?
answers: text: około 700 tysięcy
generative_answer: około 700 tysięcy

question: Jacy kolonizatorzy odebrali Madagaskar Portugalczykom?
plausible_answers: text: Holendrzy, Anglicy i Francuzi
generative_answer: Holendrzy, Anglicy i Francuzi