Oligarchia

Oligarchia (gr. ὀλιγαρχία „panowanie nielicznych”, od wyrazów ὀλίγος oligos „nieliczny” + ἀρχή arche „władza”) – forma rządów, polegająca na sprawowaniu władzy przez niewielką grupę ludzi. Najczęściej ludzie ci wywodzili się z arystokracji lub bogatych rodzin.
Najogólniej rzecz ujmując, oligarchia to rządy mogące upodabniać się do dyktatorskich, które cechują się przywłaszczeniem suwerennej roli w państwie przez dość wąską grupę, np. wyodrębnioną ze starszyzny rodowej lub elit majątkowych. Grupa rządząca jest zamknięta i wszystkie najważniejsze stanowiska w państwie oraz realna władza jest sprawowana przez jej członków. Nawet jeśli w obrębie elity władzy toczy się mniej lub bardziej zakulisowa walka o władzę, to oligarchia na zewnątrz występuje zdecydowanie jednolitym frontem, starając się nie dopuścić do władzy innych grup społecznych.
Występowała np. w wielu polis starożytnej Grecji, w średniowiecznym państwie egipskich mameluków (oligarchia wojskowa), w Republice Weneckiej (oligarchia kupiecka), w pewnym okresie istnienia Rzeczypospolitej szlacheckiej (oligarchia magnacka) czy w XVIII-wiecznej Wielkiej Brytanii (oligarchia arystokratyczna). Współcześnie w publicystyce mianem rządów oligarchicznych często określa się rządy postkomunistyczne w Rosji (zwłaszcza za czasów Borysa Jelcyna) czy na Ukrainie (szczególnie za prezydentury Łeonida Kuczmy czy Wiktora Janukowycza). Za specyficzny rodzaj oligarchii są też uważane współczesne Chiny, gdzie władza sprawowana jest przez kolejne pokolenie komunistycznej „arystokracji”.

context: W XVII i XVIII wieku w Rzeczypospolitej ze względu na osłabienie pozycji króla powszechna stała się specyficzna forma oligarchii, zwana oligarchią magnacką. To specyficzny rodzaj oligarchii stanowej. Jej apogeum w Rzeczypospolitej przypadło na lata, od kiedy pojedynczy poseł po raz pierwszy zawetował przedłużenie obrad sejmu poza regulaminowy czas w 1652 roku (Władysław Siciński), do czasu, w którym przyjęto reformy na sejmie konwokacyjnym w 1764 roku. Ustrój ten polegał na dużym, jeśli nie jedynym wpływie najbogatszych rodów możnowładczych na politykę zewnętrzną oraz wewnętrzną państwa. Spośród tej grupy wywodzili się także niemal wszyscy urzędnicy centralni. Posłowie już przed 1652 rokiem odwoływali się do zasady liberum veto, jednak musieli ulec pod presją autorytetu królewskiego lub nie uwzględniano ich protestów.
qas: question: Dlaczego w siedemnastym i osiemnastym wieku w Polsce doszło do rozpowszechnienia się oligarchii magnackiej?
answers: text: ze względu na osłabienie pozycji króla
generative_answer: ze względu na osłabienie pozycji króla

question: Rodzajem jakiej formy rządów jest oligarchia magnacka?
answers: text: oligarchii stanowej
generative_answer: oligarchii stanowej

question: W jakim okresie oligarchia magnacka cieszyła się największą popularnością w Polsce?
answers: text: lata, od kiedy pojedynczy poseł po raz pierwszy zawetował przedłużenie obrad sejmu poza regulaminowy czas w 1652 roku (Władysław Siciński), do czasu, w którym przyjęto reformy na sejmie konwokacyjnym w 1764 roku
generative_answer: latach, od kiedy pojedynczy poseł po raz pierwszy zawetował przedłużenie obrad sejmu poza regulaminowy czas w 1652 roku (Władysław Siciński), do czasu, w którym przyjęto reformy na sejmie konwokacyjnym w 1764 roku

question: Czym charakteryzowała się oligarchia stanowa?
plausible_answers: text: dużym, jeśli nie jedynym wpływie najbogatszych rodów możnowładczych na politykę zewnętrzną oraz wewnętrzną państwa
generative_answer: dużym, jeśli nie jedynym wpływie najbogatszych rodów możnowładczych na politykę zewnętrzną oraz wewnętrzną państwa

question: Czy większość urzędników centralnych w tym okresie było przedstawicielami najbogatszych rodów możnowładczych?
answers: text: Spośród tej grupy wywodzili się także niemal wszyscy urzędnicy centralni
generative_answer: tak