Zbrodnia w Markowej (1944)

Zbrodnia w Markowej (1944) – mord na szesnastu osobach narodowości polskiej i żydowskiej dokonany przez okupantów niemieckich we wsi Markowa pod Łańcutem.
Prawdopodobnie pod koniec 1942 roku Józef i Wiktoria Ulmowie z Markowej przyjęli pod swój dach dwie żydowskie rodziny z Łańcuta i Markowej. Na skutek donosu złożonego przez „granatowego policjanta” Włodzimierza Lesia kryjówka została odkryta przez Niemców. 24 marca 1944 roku żandarmi z posterunku w Łańcucie zamordowali Józefa i Wiktorię (będącą w zaawansowanej ciąży) oraz szóstkę ich dzieci, z których najstarsze liczyło 8 lat, a najmłodsze półtora roku. Zginęło także ośmioro ukrywanych Żydów, w tym dwie kobiety i dziecko.
Zbrodnia w Markowej stała się symbolem martyrologii Polaków mordowanych za niesienie pomocy Żydom.

context: W 2011 roku Mateusz Szpytma, historyk IPN i badacz historii rodziny Ulmów, wyraził na łamach „Więzi” przypuszczenie, że zbrodnia, o której wspominał Erlich, mogła mieć miejsce w sąsiedniej Sieteszy – najprawdopodobniej na dwa lata przed śmiercią Ulmów. W opublikowanym trzy lata później artykule wskazywał z kolei, że żadna inna relacja czy dokument archiwalny nie potwierdzają, aby na polach w okolicach Markowej znaleziono zwłoki zamordowanych Żydów. Jednocześnie wyraził przypuszczenie, że Erlihowi mogła zlać się w jedną całość pamięć o egzekucji Ulmów oraz o obławach na ukrywających się Żydów, które w 1942 roku przeprowadzono w Markowej oraz w Sieteszy z udziałem miejscowych Polaków. O prawdziwości relacji Erlicha przekonani są natomiast Jan Grabowski i Dariusz Libionka.
qas: question: W jakim czasopiśmie opublikował swój artykuł Szpytma?
answers: text: „Więzi”
generative_answer: w "Więzach"

question: W którym roku Szpytma opublikował artykuł w "Więzach"?
answers: text: 2011
generative_answer: 2011

question: W jakiej instytucji naukowej działał Szpytma?
answers: text: IPN
generative_answer: IPN

question: Jacy badacze wierzą Erlichowi?
answers: text: Jan Grabowski i Dariusz Libionka
generative_answer: Jan Grabowski i Dariusz Libionka

question: Czy Szpytma potwierdził Zbrodnie w Markowej jakimś dokumentem?
answers: text: że żadna inna relacja czy dokument archiwalny nie potwierdzają
generative_answer: nie

context: W meldunku komendanta miejscowego obwodu Ludowej Straży Bezpieczeństwa odnotowano, że masakra rodziny Ulmów „na ludności polskiej zrobiła bardzo przykre wrażenie”. Jehuda Erlich, który w czasie okupacji ukrywał się w okolicach Markowej, sporządził relację, w której znalazła się informacja, że zbrodnia do tego stopnia wstrząsnęła miejscową ludnością, iż w okolicach Markowej znaleziono później ciała 24 Żydów, których w obawie przed denuncjacją zamordowali ich polscy opiekunowie. Jego relacja cytowana jest m.in. w informacji na temat rodziny Ulmów, którą zamieszczono na stronie internetowej Instytutu Jad Waszem.
qas: question: Jakie wydarzenia były następstwem silnych emocji wywołanych w okolicznych mieszkańcach skalą tej zbrodni, zdaniem Jehudy Erlicha?
answers: text: w okolicach Markowej znaleziono później ciała 24 Żydów, których w obawie przed denuncjacją zamordowali ich polscy opiekunowie
generative_answer: w okolicach Markowej znaleziono później ciała 24 Żydów, których w obawie przed denuncjacją zamordowali ich polscy opiekunowie

question: W jakim przykładowym miejscu można przeczytać fragmenty relacji Jehudy Erlicha opisującej zbrodnię w Markowej?
answers: text: na stronie internetowej Instytutu Jad Waszem
generative_answer: na stronie internetowej Instytutu Jad Waszem

question: Jak do zbrodni w Markowej odniósł się komendant w swoim raporcie?
answers: text: „na ludności polskiej zrobiła bardzo przykre wrażenie”
generative_answer: „na ludności polskiej zrobiła bardzo przykre wrażenie”

question: Czy miejscowe służby odniosły się jakkolwiek do wydarzeń, które miały miejsce w Markowej?
answers: text: W meldunku komendanta miejscowego obwodu Ludowej Straży Bezpieczeństwa odnotowano, że masakra rodziny Ulmów „na ludności polskiej zrobiła bardzo przykre wrażenie”
generative_answer: tak

question: Jakie było powiązanie Jehudy Erlicha z tą zbrodnią?
answers: text: w czasie okupacji ukrywał się w okolicach Markowej
generative_answer: w czasie okupacji ukrywał się w okolicach Markowej