Andora

Andora, Księstwo Andory (kat. Principat d’Andorra [prinsiˈpat dənˈdorə]), nazwa historyczna (tradycyjna): Doliny Andory (kat. Les Valls d’Andorra) – małe państwo w południowo-zachodniej Europie, bez dostępu do morza. Leży w Pirenejach, granicząc od północy z Francją, a od południa z Hiszpanią.

context: Do lat siedemdziesiątych XX w. Andora była ubogim krajem pasterskim z dość dobrze rozwiniętym rękodzielnictwem. Działania podjęte od początku lat 90. w ciągu ćwierćwiecza zmieniły zasadniczo strukturę gospodarczo-społeczną tego minipaństwa. Do kraju napłynęło ponad 30 tys. imigrantów, zatrudnionych głównie w obsłudze żywiołowo rozwijającego się ruchu turystycznego i finansach. Aż 80% PKB stanowią wpływy z turystyki, w tym z handlu towarami, na które państwo wcale lub prawie wcale nie nakłada podatków, głównie paliwem, alkoholami i wyrobami tytoniowymi – każdego roku Andora jest odwiedzana przez 9 milionów turystów. Dzięki korzystnym prawom fiskalnym i celnym Andora ma opinię raju podatkowego, co wspomaga rozwój banków i skłania zagranicznych przedsiębiorców do zakładania tam swoich siedzib. Przemysł jest rozwinięty słabo, głównie wydobycie surowców naturalnych (ruda żelaza, ołów, marmur, granit). Rolnictwo, ze względu na brak ziemi ornej, to prawie wyłącznie hodowla owiec i bydła domowego, z czym związana jest wytwórczość odzieży, produkcja galanterii skórzanej i biżuterii oraz pamiątkarstwo. Sieć drogowa obejmuje 380 km znakomitych dróg powiązanych z siecią państw ościennych. Bilans handlowy jest wybitnie ujemny. W 2002 wyeksportowano towarów za 111 mln euro, zaś sprowadzono za 1,2 mld euro. PKB w tym samym roku wyniósł 1,3 mld euro, czyli około 20 tys. na mieszkańca.
qas: question: W jakich dziedzinach trudnili się imigranci napływający do Andory?
answers: text: ruchu turystycznego i finansach
generative_answer: Ruchu turystycznym i finansach

question: Ilu turystów podróżuje co roku do Andory?
answers: text: 9 milionów
generative_answer: 9 milionów

question: Co sprawia, że Andorę określa się jako "raj podatkowy"?
answers: text: korzystnym prawom fiskalnym i celnym
generative_answer: Korzystne prawa fiskalne i celne

question: Czy przemysł w Andorze jest dobrze rozwinięty?
answers: text: Przemysł jest rozwinięty słabo
generative_answer: nie

question: Wytwarzanie jakich produktów zapewnia Andorze dodatki bilans handlowy?
plausible_answers: text: wytwórczość odzieży, produkcja galanterii skórzanej i biżuterii oraz pamiątkarstwo
generative_answer: wytwórczość odzieży, produkcja galanterii skórzanej i biżuterii oraz pamiątkarstwo

context: W nagrodę za waleczność mieszkańców podczas walk z Maurami Karol Młot nadał Andorze prawa miejskie. Następnie stała się ona lennem hrabiów Urgell, aby ostatecznie w 1133 r. przejść pod władanie biskupa z La Seu d’Urgell. W XII wieku była przedmiotem sporu pomiędzy biskupami a ich francuskimi sąsiadami z północy, hrabiami z Foix. W 1278 r. udało się rozwiązać konflikt – na mocy zawartego porozumienia biskup i hrabia zostali współrządcami. Andora natomiast zobowiązała się płacić obu stronom daniny: biskupom Urgell w wysokości 460 peset rocznie, hrabiom Foix w wysokości 960 franków rocznie. W 1419 r. na wniosek ludności Andory został powołany lokalny parlament nazywany Radą Terytorialną (Consell de la Terra), nazywany również Radą Dwudziestu Czterech, który później został przekształcony w Radę Generalną (Consell General). W 1607 król Henryk IV, hrabia Foix wydał edykt, na mocy którego przekazał swe prawa do współrządzenia Andorą francuskiemu władcy. Rewolucja francuska spowodowała utratę zwierzchnictwa Francji nad Andorą – jej jedynym władcą pozostawał biskup Urgell. Determinacja lokalnej ludności doprowadziła jednak do wydania przez Napoleona I dekretu, na mocy którego zwierzchnik państwa francuskiego ponownie zarządzał Andorą wraz z biskupem.
qas: question: Od kogo mieszkańcy Andory otrzymali prawa miejskie?
answers: text: Karol Młot
generative_answer: Karol Młot

question: Kto objął władztwo nad Andorą w 1133 roku?
answers: text: biskupa z La Seu d’Urgell
generative_answer: Biskup z La Seu d’Urgell

question: Ile wynosiła roczna danina do biskupa Urgellu od Andory?
answers: text: 460 peset
generative_answer: 460 peset

question: Jak nazywał się pierwotnie parlament Andory?
answers: text: Radą Terytorialną
generative_answer: Rada Terytorialna

question: Czy współwładcą Andory musi być król?
answers: text: zwierzchnik państwa francuskiego
generative_answer: nie