Pokrzywa zwyczajna

Pokrzywa zwyczajna (Urtica dioica L.) – gatunek rośliny z rodziny pokrzywowatych (Urticaceae). Występuje w stanie dzikim w Europie, Azji, Afryce Północnej, Ameryce Północnej, a zawleczona została także na inne obszary i kontynenty. Rośnie w wilgotnych lasach i zaroślach oraz bardzo często, jako gatunek synantropijny, na żyznych siedliskach ruderalnych.
Pokrzywa zwyczajna jest użytkowana na wiele sposobów – jest rośliną leczniczą i kosmetyczną, jadalną i paszową, dostarcza także włókien, barwnika i jest użytkowana w ogrodnictwie. Pokrzywa odgrywa też rolę w ludzkiej kulturze duchowej. Z powodu obecności kłująco-parzących włosków powoduje bolesne podrażnienia skóry ludzi i zwierząt.

context: Pokrzywy jako rośliny przędzalnicze opisywane były w XII wieku, ale tkaniny z nich znajdowane są w Europie na stanowiskach archeologicznych już z epoki brązu. Pokrzywy traktowane były jako rośliny włókniste mniejszej wartości, przy czym jednak wzrost ich zastosowania następował sukcesywnie do XVII wieku, po czym wyparte zostały przez jedwab i bawełnę. Według niektórych źródeł tkaniny z pokrzyw były cenione, a wyparte zostały przez tańsze materiały bawełniane. Powszechnie wykorzystywano włókna pokrzyw do produkcji szpagatu, lin i tkanin, zarówno grubych (żaglowych, workowych, namiotowych), jak i bieliźnianych. Rejon francuskiego miasta Angers słynął z wyrobu cenionych prześcieradeł z pokrzywy. W całości także z pokrzyw utkano mundury armii francuskich w czasie wojen napoleońskich. Obrusy i prześcieradła z pokrzyw stosowano m.in. w Szkocji i Tyrolu. Ponieważ włókna pokrzyw nie nasiąkają i nie gniją w wodzie, używane były do wyrobu sprzętu rybackiego. Jeszcze w XIX wieku wyrabiano z tych roślin tkaniny oraz sita do cedzenia miodu i przesiewania mąki. Pokrzywa wracała do łask w czasie kryzysów np. podczas I wojny światowej w państwach centralnych z powodu braku dostępu do cenniejszych surowców importowanych. Wyrabiano wówczas z pokrzywy nawet tkaniny ubraniowe, a w Berlinie działało Berlińskie Towarzystwo Uprawy Pokrzywy wypłacające premie pieniężne za uprawę tego gatunku. W efekcie w czasie I wojny światowej szybko rosła produkcja materiałów tekstylnych z pokrzyw, już w 1916 sięgając wydajności 2,7 tys. ton. Z tkanin z włókien pokrzyw szyto m.in. mundury armii niemieckiej. Później w okresie międzywojennym pokrzywy w znacznych ilościach eksportowane były z Niemiec do Wielkiej Brytanii. W czasie II wojny światowej w Niemczech i Austrii uprawiano pokrzywę na ok. 0,5 tys. ha. Od lat 30. do co najmniej 50. XX wieku także w Związku Radzieckim produkowano z pokrzywy powrozy i tkaniny opatrunkowe. W drugiej połowie XX i na początku XXI wieku w kilku instytutach badawczych wciąż utrzymywano klony pokrzyw o podwyższonej zawartości włókien i zwłaszcza na przełomie wieków zintensyfikowano prace badawcze nad ich technicznym wykorzystaniem. Wiodące znaczenie w tych badaniach mają instytucje badawcze z Niemiec, Austrii, Finlandii i Włoch.
qas: question: Jakie włókna wyparły pokrzywy w XVII w.?
answers: text: jedwab i bawełnę
generative_answer: jedwab i bawełna

question: Do wytwarzania jakich materiałów wykorzystywano włókna pokrzyw?
answers: text: szpagatu, lin i tkanin
generative_answer: szpagatu, lin i tkanin

question: W jakim kraju leży miasto Angers?
answers: text: francuskiego
generative_answer: W Francji

question: Dlaczego włókna pokrzyw stały się dobrym materiałem do produkcji sprzętu rybackiego?
answers: text: nie nasiąkają i nie gniją w wodzie
generative_answer: nie nasiąkają i nie gniją w wodzie

question: Na jak dużym terenie uprawiano pokrzywy w Związku Radzieckim w czasie II wojny światowej?
plausible_answers: text: na ok. 0,5 tys. ha
generative_answer: na ok. 0,5 tys. ha

context: W przypadku, gdy pokrzywa jest niepożądana, najlepszym sposobem jej eliminacji jest usuwanie roślin wraz z kłączami wówczas, gdy tylko zacznie się pojawiać w uprawie. Podczas powtarzanego spulchniania gleby za pomocą motyki należy wydobywać z ziemi kłącza pokrzyw i niszczyć siewki pojawiające się wiosną i jesienią. Pokrzywa nie toleruje regularnego wzruszania i przekopywania gleby na głębokości kłączy – źle znoszą one fragmentację i rośliny nie regenerują się z niewielkich ich odcinków. Na dużych powierzchniach zalecane jest powtarzane wydobywanie kłączy za pomocą kultywatorów lub bron. W przypadku wyrastania pokrzyw w runi trawiastej regularne koszenie także skutecznie eliminuje pokrzywy (jednak koszenie jednorazowe w ciągu roku lub nieregularne sprzyja ekspansji pokrzyw). Na pastwiskach ogranicza ich występowanie regularne tratowanie roślin przez zwierzynę. Chcąc wyeliminować kępy pokrzyw na pastwisku warto w ich sąsiedztwie umieszczać lizawki soli. Skuteczne dla eliminacji pokrzyw porastających użytki zielone jest też ich wykoszenie podczas suszy i upału, w takich warunkach bowiem zamierają organy podziemne. Występowanie pokrzyw ogranicza też wałowanie użytków zielonych.
qas: question: Jakie działania można podjąć, aby pozbyć się skupisk pokrzywy z pastwiska?
answers: text: warto w ich sąsiedztwie umieszczać lizawki soli
generative_answer: warto w ich sąsiedztwie umieszczać lizawki soli

question: Dlaczego koszenie pokrzywy warto przeprowadzić w suchych, upalnych warunkach?
answers: text: w takich warunkach bowiem zamierają organy podziemne
generative_answer: w takich warunkach bowiem zamierają organy podziemne

question: Jakie próby pozbycia się pokrzywy mogą doprowadzić do zintensyfikowania jej rozrostu?
answers: text: koszenie jednorazowe w ciągu roku lub nieregularne
generative_answer: koszenie jednorazowe w ciągu roku lub nieregularne

question: Dlaczego roślina ta źle znosi cykliczne przekopywanie ziemi na poziomie kłączy?
answers: text: źle znoszą one fragmentację i rośliny nie regenerują się z niewielkich ich odcinków
generative_answer: źle znoszą one fragmentację i rośliny nie regenerują się z niewielkich ich odcinków

question: Jakich narzędzi warto użyć w przypadku pokrzyw zajmujących wąskie obszary?
plausible_answers: text: kultywatorów lub bron
generative_answer: kultywatorów lub bron