Powiat (Polska)

Powiat – jednostka samorządu terytorialnego i podziału administracyjnego II stopnia w Polsce. Jednostką wyższego stopnia jest województwo, a niższego stopnia – gmina. Funkcjonowanie powiatów reguluje ustawa z dnia 5 czerwca 1998 roku o samorządzie powiatowym (Dz.U. z 2022 r. poz. 528).
Potocznie stosuje się często terminy powiat ziemski i powiat grodzki. Rozróżnienie takie nie znajduje jednak podstaw w ustawie o samorządzie powiatowym. Bardziej poprawne jest mówienie o powiatach, czyli jednostkach samorządu obejmujących kilka gmin i posiadających własne organy, omówione w ustawie, oraz o miastach na prawach powiatu, w których organy samorządu gminnego mają również zadania i kompetencje samorządu powiatowego (niemniej miasta na prawach powiatu nawet w niektórych aktach prawnych nazywane są powiatami).
W Polsce jest 314 powiatów oraz 66 miast na prawach powiatu.

context: W późniejszym okresie powiaty istniały w dwujęzycznym Wielkim Księstwie Poznańskim, jako odpowiednik niemieckiego Kreis. W zaborze rosyjskim odpowiednikiem powiatów były ujezdy. W Galicji jednostkami administracyjnymi były dystrykty, a od 1867 – powiaty. Spis powiatów na ziemiach polskich pod zaborami można znaleźć w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego. Powiaty funkcjonowały w okresie II Rzeczypospolitej, a później w PRL do 1975, kiedy to zlikwidowano duże województwa podzielone na powiaty, wprowadzając w ich miejsce 49 mniejszych województw. Podział na powiaty przywróciła reforma administracyjna, która weszła w życie 1 stycznia 1999.
qas: question: Jak nazywano w Niemczech powiaty?
answers: text: Kreis
generative_answer: Kreis

question: Jak nazywano z zaborze rosyjskim powiaty?
answers: text: ujezdy
generative_answer: ujezdy

question: Gdzie dystrykty były odpowiednikiem powiatu?
answers: text: W Galicji
generative_answer: W Galicji

question: Gdzie można sprawdzić jakie powiaty były w Polsce podczas zaborów?
answers: text: w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego
generative_answer: w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego

question: W którym roku zakończył się PRL?
plausible_answers: text: 1975
generative_answer: 1975

context: W końcu XIV w. funkcjonował już nowy system podziału terytorialnego, opierający się na ustroju sądowo-ziemskim. Jego podstawą była ziemia, składająca się z 2–3 powiatów sądowych. Należy sądzić, że ziemie powstały w wyniku podziału dystryktów. Dla każdej z ziem ustanowiono delegowany sąd książęcy, złożony z sędziego i podsędków oraz lokalnych urzędników. Sądy ziemskie nie miały stałych siedzib, ale dokonywały objazdów całego terytorium, zatrzymując się na pewien czas w znaczniejszych ośrodkach. Okolice tych ośrodków, przeważnie miejskich, wraz z mieszkańcami podległymi jurysdykcji sądów ziemskich utworzyły powiaty.
qas: question: Jaki ustrój był podstawą dla sposobu podziału terytorialnego, wprowadzonego pod koniec czternastego wieku?
answers: text: sądowo-ziemskim
generative_answer: sądowo-ziemski

question: Jak prawdopodobnie zostały utworzone ziemie, będące podstawą nowego systemu podziału terytorialnego?
answers: text: w wyniku podziału dystryktów
generative_answer: w wyniku podziału dystryktów

question: Jakie osoby wchodziły w skład sądu książęcego?
answers: text: sędziego i podsędków oraz lokalnych urzędników
generative_answer: sędzia i podsędkowie oraz lokalni urzędnicy

question: Czy każdemu sądowi ziemskiemu była przyporządkowana konkretna siedziba?
answers: text: Sądy ziemskie nie miały stałych siedzib
generative_answer: nie