Ziemie Odzyskane

Ziemie Odzyskane (początkowo także: Ziemie Zachodnie i Północne, Postulowane lub Powracające, również Kresy Zachodnie) – ziemie zachodnie i północne współczesnej Polski, które zgodnie z postanowieniami konferencji poczdamskiej zostały przyznane Polsce.
Określenie użyte w II Rzeczypospolitej w październiku 1938 w odniesieniu do Zaolzia po jego rewindykacji od Czechosłowacji, znalazło zastosowanie po II wojnie światowej i zostało spopularyzowane w państwie powołanym w 1944 r. w odniesieniu do terytoriów III Rzeszy włączonych do Polski. Współcześnie przez niektórych autorów bywa ono uznawane za niezasadne i jako takie zapisywane w cudzysłowie.
W czasie trwania II wojny światowej wielka trójka omówiła kilka razy sprawę granic przyszłej Polski. W wyniku uzgodnień podjętych na konferencji w Teheranie uznano m.in. zbrojną aneksję terytorium Polski dokonaną przez ZSRR w 1939 roku. Przebieg granicy polsko-sowieckiej był też przedmiotem konferencji w Jałcie w lutym 1945 i znalazł się w protokole końcowym konferencji. Podjęte zmiany granic Polski przez Wielką Brytanię, USA i ZSRR w roku 1943 i 1945, bez pytania o zdanie rządu polskiego, były wyraźnym pogwałceniem zasad Karty Atlantyckiej, która gwarantowała sygnatariuszom nienaruszalność ich granic bez zgody własnych rządów. Granica polsko-sowiecka została ostatecznie w wymiarze prawnomiędzynarodowym ustalona w umowie pomiędzy RP a ZSRR, zawartej przez wyłoniony w konsekwencji realizacji porozumień jałtańskich Tymczasowy Rząd Jedności Narodowej i rząd ZSRR w Moskwie w dniu 16 sierpnia 1945. Umowa ta weszła w życie 6 lutego 1946 r. Skutkiem tej umowy była cesja Kresów Wschodnich na rzecz Związku Sowieckiego i ustalenie współczesnej wschodniej granicy Polski. Zgodnie z art. 1 powyższej umowy granica państwowa między Rzecząpospolitą Polską a ZSRR miała być ustalona wzdłuż tzw. linii Curzona z odchyleniami od tej linii na rzecz Polski w niektórych rejonach od pięciu do ośmiu kilometrów.
Status i przynależność tych ziem unormowano umowami dwustronnymi: układem zgorzeleckim z NRD zawartym w roku 1950, Układem PRL-RFN z roku 1970 i ostatecznie 14 listopada 1990 z RFN, gdy Rzeczpospolita Polska i Republika Federalna Niemiec podpisały polsko-niemiecki traktat graniczny uznający granicę na Odrze i Nysie Łużyckiej.
Powierzchnia Ziem Odzyskanych wynosi 101 000 km², co stanowi blisko ⅓ obszaru Polski.

context: Pomorze Gdańskie, zajęte w początkach XIV w. przez niemiecki zakon krzyżacki, Polska odzyskała częściowo w 1454, a w całości po zakończeniu wojny trzynastoletniej na podstawie pokoju toruńskiego w 1466. Jako główny port Gdańsk był największym i najbogatszym miastem Polski w XVI i XVII wieku. Ziemię bytowsko-lęborską, początkowo lenno polskie w rękach książąt zachodniopomorskich, w 1637 inkorporowano do Korony Królestwa Polskiego, a traktatem welawsko-bydgoskim (1657) ponownie przekształcono w lenno, tym razem powierzone Brandenburgii-Prusom. Polska zrzekła się zwierzchności lennej na rzecz króla Prus na mocy traktatu warszawskiego z 1773 roku, po tym jak rok wcześniej, w I rozbiorze Polski straciła prawie całe Pomorze Gdańskie, włącznie z położonymi na zachodzie Człuchowem, Białym Borem, Czarnem i Debrznem. Gdańsk został zajęty przez Królestwo Prus w II rozbiorze w 1793. Po pierwszej wojnie światowej traktat wersalski przyznał Polsce Pomorze, ale bez Lęborka, Bytowa, Człuchowa, Białego Boru, Czarnego i Debrzna. Sam Gdańsk stał się Wolnym Miastem; dlatego też – jako że bezpośrednio przed wybuchem II wojny światowej nie należał do Niemiec – oficjalnie nie traktowano go jako części Ziem Odzyskanych.
qas: question: Przez kogo okupowane było Pomorze Gdańskie w XIV wieku?
answers: text: zakon krzyżacki
generative_answer: zakon Krzyżacki

question: W ramach jakich ustaleń Rzeczpospolita odzyskała całkowicie Pomorze w 1466?
answers: text: na podstawie pokoju toruńskiego
generative_answer: W ramach pokoju toruńskiego

question: Z jakiego powodu Gdańsk pozostawał najbardziej rozwiniętym i najbogatszym miejscem?
answers: text: Jako główny port
generative_answer: Ponieważ był głównym portem

question: Na mocy jakiego traktatu w XVIII wieku Polska zrzekła się supremacji nad Prusami?
answers: text: traktatu warszawskiego
generative_answer: Traktatu warszawskiego

question: Czy Gdańsk stanowił fragment Ziem Odzyskanych?
answers: text: nie traktowano go jako części Ziem Odzyskanych
generative_answer: nie