Krążowniki rakietowe projektu 1134

Krążowniki rakietowe projektu 1134 (Bierkut) – radzieckie krążowniki rakietowe, które weszły do służby w latach 1967–1969. Oficjalnie klasyfikowane początkowo jako duże okręty przeciwpodwodne, a od 1977 roku jako krążowniki rakietowe. W kodzie NATO znane jako typ Kresta I. Określane są też jako typ Admirał Zozula, od nazwy pierwszego okrętu. Zbudowano w Leningradzie cztery jednostki, z których ostatnią wycofano ze służby w 1994 roku.
Były to uniwersalne okręty, przeznaczone do walki z okrętami nawodnymi, lotnictwem i okrętami podwodnymi, lecz miały umiarkowane możliwości bojowe. Ich wyporność pełna sięgała 7160 ton, a długość 156 metrów. Napędzały je turbiny parowe. Zasadnicze uzbrojenie stanowiły cztery wyrzutnie pocisków przeciwokrętowych dalekiego zasięgu P-35, dwie podwójne wyrzutnie rakiet przeciwlotniczych średniego zasięgu M-1 Wołna oraz torpedy przeciw okrętom podwodnym, natomiast artyleria była zredukowana do armat uniwersalnych kalibru 57 mm. Jako pierwsze okręty radzieckie przenosiły na stałe śmigłowiec pokładowy w hangarze.

context: Prace nad uniwersalnym okrętem tego rodzaju zostały formalnie zainicjowane postanowieniem Komitetu Centralnego KPZR i Rady Ministrów ZSRR z 30 grudnia 1961 roku. Opracowanie projektu technicznego zlecono Północnemu Biuru Projektowemu (CKB-53), pod kierunkiem głównego konstruktora Wasilija Anikijewa, jako jego pierwszy projekt. Jako podstawę do projektowania miał służyć kadłub krążownika projektu 58, stąd zaniechano sporządzenia projektu wstępnego, chociaż w toku prac zaszła konieczność powiększenia kadłuba. Zastosowano również zmodyfikowaną siłownię okrętów projektu 58. Od początku przewidywano uzbrojenie w pociski przeciwokrętowe kompleksu P-35, lecz w porównaniu do krążowników projektu 58 liczba ich wyrzutni zmalała z ośmiu do czterech (zrezygnowano z przewidywanych dodatkowych czterech pocisków z uwagi na długotrwałe i utrudnione przeładowywanie na morzu oraz konieczność wygospodarowania na nie miejsca). W stosunku do okrętów projektu 58 zastosowano jednak drugą wyrzutnię rakiet przeciwlotniczych i pięciorurowe wyrzutnie torped przeciw okrętom podwodnym zamiast trzyrurowych. W toku prac okazało się, że nowo opracowywane pociski przeciwlotnicze M-11 Sztorm nie osiągną gotowości na czas, dlatego zdecydowano przeprojektować okręty pod dotychczas stosowane pociski M-1 Wołna, o słabszych parametrach. Ubocznym skutkiem projektowania pod potężniejszy system było jednak dwukrotne zwiększenie zapasu rakiet Wołna na wyrzutnię w stosunku do projektów 58 i 61. Projekt wymagał korekty także w zakresie stacji hydrolokacyjnej, gdyż nowa stacja Titan-2 nie była gotowa i zastosowano starsze wzory Titan i Wyczegda, jak na BPK projektu 61. Zestaw uzbrojenia nadał okrętom znamiona uniwersalności – mogły zwalczać cele nawodne, powietrzne i w ograniczonym stopniu podwodne. Ich możliwości w tym ostatnim zakresie w stosunku do okrętów projektu 61 zwiększał bazujący na stałe w hangarze śmigłowiec pokładowy (po raz pierwszy w ZSRR). Maszyna Ka-25 miała jednak jeszcze ograniczone możliwości i można było zabierać śmigłowiec albo w wersji przeciwpodwodnej PŁ, albo wskazywania celów dla przeciwokrętowych pocisków manewrujących na dużych odległościach C. Projekt otrzymał numer 1134 i po raz pierwszy w radzieckiej praktyce nazwę kodową Bierkut (ros. Беркут). Typ ten bywa także określany w literaturze od pierwszego okrętu jako Admirał Zozula. W kodzie NATO typ ten został nazwany Kresta I (dla odróżnienia od późniejszego Kresta II).
qas: question: Jaka firma wykonała techniczny projekt okrętu?
answers: text: Północnemu Biuru Projektowemu
generative_answer: Północne Biuro Projektowe

question: Kto wykonał pierwszy projekt okrętu?
answers: text: Wasilija Anikijewa
generative_answer: Wasilij Anikijew

question: Czy nowy projekt okrętu przewidywał więcej wyrzutni niż projekt 58?
answers: text: lecz w porównaniu do krążowników projektu 58 liczba ich wyrzutni zmalała z ośmiu do czterech
generative_answer: nie

question: Ile wyrzutni przewidywał projekt okrętu?
answers: text: czterech
generative_answer: cztery

question: Jak nazwano okręt w kodzie NATO?
answers: text: Kresta I
generative_answer: Kresta I

context: Typowo dla marynarki radzieckiej, okręty nie przechodziły w toku służby żadnych poważniejszych modernizacji uzbrojenia ani wyposażenia elektronicznego, wobec czego ich uzbrojenie szybko stało się mało efektywne i nienadążające za postępem na polu walki. Ciężkie pociski przeciwokrętowe P-35, zwłaszcza w przenoszonej liczbie, wraz z rozwojem środków obrony miały małe szanse na zagrożenie lotniskowcom. Na skutek kompromisów związanych z szybszą budową, od początku uzbrojenie przeciwlotnicze i możliwości wykrywania i zwalczania okrętów podwodnych przez sam okręt pozostawały na poziomie mniejszych i starszych niszczycieli projektu 61, chociaż krążowniki przenosiły dwa razy więcej rakiet i torped. Zastosowane stacje hydrolokacyjne miały zaś stosunkowo niewielki zasięg wykrywania okrętów podwodnych. Zaletą było natomiast wyposażenie w stale bazujący śmigłowiec, zwiększający możliwości walki z okrętami podwodnymi. W stosunku do mniejszych okrętów rozbudowane było także wyposażenie walki radioelektronicznej. Mimo swoich ograniczeń, okręty projektu 1134 odegrały istotną rolę w rozwoju aktywności oceanicznej floty radzieckiej.
qas: question: Dlaczego uzbrojenie krążowników rakietowych projektu 1134 szybko przestało być skuteczne?
answers: text: Typowo dla marynarki radzieckiej, okręty nie przechodziły w toku służby żadnych poważniejszych modernizacji uzbrojenia ani wyposażenia elektronicznego
generative_answer: Typowo dla marynarki radzieckiej, okręty nie przechodziły w toku służby żadnych poważniejszych modernizacji uzbrojenia ani wyposażenia elektronicznego

question: Jaki element uzbrojenia tych okrętów stwarzał istotne zagrożenie dla wrogich lotniskowców?
plausible_answers: text: Ciężkie pociski przeciwokrętowe P-35
generative_answer: Ciężkie pociski przeciwokrętowe P-35

question: Czy niszczyciele projektu 61 posiadały na swoim wyposażeniu więcej uzbrojenia niż krążowniki rakietowe projektu 1134?
answers: text: od początku uzbrojenie przeciwlotnicze i możliwości wykrywania i zwalczania okrętów podwodnych przez sam okręt pozostawały na poziomie mniejszych i starszych niszczycieli projektu 61, chociaż krążowniki przenosiły dwa razy więcej rakiet i torped
generative_answer: nie

question: Jaki sprzęt pomagał tym krążownikom rakietowym w zwalczaniu okrętów podwodnych?
answers: text: stale bazujący śmigłowiec
generative_answer: stale bazujący śmigłowiec

question: W potyczkach z jakimi maszynami pomagał tym krążownikom rakietowym stale bazujący śmigłowiec?
answers: text: okrętami podwodnymi
generative_answer: okrętami podwodnymi