Paprotka zwyczajna

Paprotka zwyczajna (Polypodium vulgare) – gatunek paproci należący do rodziny paprotkowatych. Dawniej uznawana za takson szeroko rozprzestrzeniony w świecie, zwłaszcza na półkuli północnej. Od drugiej połowy XX wieku takie ujęcie odpowiada kompleksowi kilkunastu gatunków, do których należy paprotka zwyczajna wąsko ujmowana jako gatunek powstały w wyniku skrzyżowania Polypodium sibiricum i P. glycyrrhiza. Występuje w Europie i zachodniej Azji. W Polsce jest to roślina dość pospolita na całym obszarze. Rośnie na różnych siedliskach – w lasach, na skałach i murach. Zwłaszcza dawniej wykorzystywana była jako roślina lecznicza, czasem lub lokalnie jako jadalna (zwłaszcza w okresach głodu), przy czym z powodu słodkiego smaku kłączy zwana była zwyczajowo w efekcie „paprotką słodką” i „słodyczką”. Uprawiana bywa jako roślina ozdobna, w tym także w postaci oryginalnych odmian ozdobnych, mocno różniących się od roślin typowych.

context: Gatunek wzmiankowany jest często w źródłach polskojęzycznych już od średniowiecza. Do najstarszych należy wzmianka o nim uczyniona przez Jana Welsa z Poznania z 1490. Zwykle określany był mianem „paproć paprotka”, „paprotka”, „paprotka słodka”, „słodyczka” i „słodyczka lasowa”, czasem też od nazwy czeskiej (osladicz) roślina zwana była „osłodziczą” lub „osłodyczą” (od nazwy tej czescy odkrywcy nazwali także związek nadający słodki smak kłączom – osladyną). Nazwa paprotka zwyczajna została ustalona i utrwalona w kolejnych wydaniach „Roślin polskich” od pierwszego z 1924 roku począwszy (rok wcześniej Józef Rostafiński wciąż używał jako głównej nazwy „słodyczka”, a jako nazwy alternatywnej „paprotka pospolita”).
qas: question: W jakiej epoce po raz pierwszy zanotowano w polskich źródłach wzmiankę o paprotce zwyczajnej?
answers: text: średniowiecza
generative_answer: Średniowieczu

question: Skąd pochodził Jan Wels?
answers: text: z Poznania
generative_answer: z Poznania

question: Co to jest osladyna?
answers: text: związek nadający słodki smak kłączom
generative_answer: związek nadający słodki smak kłączom

question: Z którego roku pochodzi drugie wydanie "Roślin polskich"?
plausible_answers: text: 1924
generative_answer: 1924

question: Czy Rostafiński posługiwał się przede wszystkim nazwą słodyczka?
answers: text: Józef Rostafiński wciąż używał jako głównej nazwy „słodyczka”
generative_answer: tak

context: Paprotka zwyczajna we współczesnym ujęciu występuje niemal w całej Europie, z wyjątkiem niektórych wysp Morza Śródziemnego, w zachodniej Azji sięgając na wschodzie po północno-zachodnie Chiny (region autonomiczny Sinciang) i Buriację w Rosji. Gatunek podawany był z Maroka z masywu Tubkal, poza tym rośnie w oddalonej od zwartego zasięgu południowej Afryce, na Wyspach Kerguelena oraz na Dalekim Wschodzie Azji – od Sachalinu po Koreę. Jako gatunek introdukowany rozprzestrzenia się w Nowej Zelandii. Nie wyjaśniono dotychczas przyczyny rozłącznego areału występowania paprotki zwyczajnej i taksonów, z których skrzyżowania gatunek ten powstał (występujących razem w północno-wschodniej Azji i północno-zachodniej Ameryce Północnej).
qas: question: Czy jest gatunkiem naturalnie występującym w Nowej Zelandii?
answers: text: Jako gatunek introdukowany rozprzestrzenia się w Nowej Zelandii
generative_answer: nie

question: Gdzie w Europie nie można jej spotkać?
answers: text: niektórych wysp Morza Śródziemnego
generative_answer: na niektórych wyspach Morza Śródziemnego

question: Czy występuje również na kontynencie afrykańskim?
answers: text: Gatunek podawany był z Maroka z masywu Tubkal, poza tym rośnie w oddalonej od zwartego zasięgu południowej Afryce
generative_answer: tak

question: Czy w Azji występuje jedynie w regionach położonych niedaleko Europy?
answers: text: Gatunek podawany był z Maroka z masywu Tubkal, poza tym rośnie w oddalonej od zwartego zasięgu południowej Afryce, na Wyspach Kerguelena oraz na Dalekim Wschodzie Azji – od Sachalinu po Koreę
generative_answer: nie