Szczętki

Szczętki (l. poj.: szczętka), eufauzje, eufazje (Euphausiacea), popularnie zwane krylem – rząd morskich pancerzowców liczący 86 gatunków. W odróżnieniu od innych skorupiaków szczętki mają skrzela zewnętrzne.
Szczętki występują we wszystkich oceanach świata, gdzie stanowią kluczowe, dolne ogniwo w łańcuchu pokarmowym. Odżywiają się fitoplanktonem oraz w mniejszym stopniu zooplanktonem, same zaś są zjadane przez wiele gatunków większych zwierząt, dla których kryl jest najważniejszym elementem diety, np. fiszbinowców, mant, rekinów wielorybich, krabojadów oraz innych płetwonogich, a także kilku gatunków ptaków morskich. Szacuje się, że w Oceanie Południowym organizmy z gatunku kryla antarktycznego (Euphausia superba) mają biomasę 500 milionów ton – dwa razy więcej niż ogólna biomasa ludzi. Połowa tego zjadana jest corocznie przez wieloryby, płetwonogie, pingwiny, kałamarnice i ryby. W poszukiwaniu pokarmu wiele gatunków szczętek odbywa pionową migrację, stanowiąc w nocy pokarm dla drapieżników żerujących przy powierzchni wody, a w dzień – w głębinach.
Człowiek poławia szczętki w ilości 150–200 tys. ton rocznie. Połowy prowadzi się głównie na wodach Oceanu Południowego i u wybrzeży Japonii. Szczętki wykorzystuje się przeważnie w rolnictwie i gospodarstwach rybackich jako paszę, w wędkarstwie jako przynęty, a także w przemyśle farmaceutycznym. W Rosji i Japonii kryl jest również pokarmem ludzi.
Nazwa „kryl” pochodzi od norweskiego słowa krill oznaczającego „narybek”.

context: Szczętki linieją za każdym razem, gdy wyrosną ze swojego sztywnego egzoszkieletu. Młode okazy, które rosną szybciej, linieją częściej niż starsze i większe zwierzęta. Częstotliwość linienia różni się u poszczególnych gatunków. W zależności od czynników zewnętrznych (szerokość geograficzna, temperatura wody, zasoby pokarmowe) może być różna nawet u tego samego gatunku. Okres między linieniami podtropikalnego gatunku Nyctiphanes simplex waha się ogólnie od dwóch do siedmiu dni – podczas gdy larwy linieją średnio co 4 dni, okazy młode i dorosłe zrzucają egzoszkielet co 6 dni. W wypadku kryla antarktycznego (Ocean Południowy) okresy między linieniami wahają się od 9 do 28 dni w zależności od temperatury wody (od 0 °C do 4 °C). Okresy te trwają u kryla północnego (Morze Północne) również od 9 do 28 dni, jednak przy temperaturach od 2,5 °C do 15 °C. Kryl antarktyczny potrafi także zmniejszyć rozmiar swojego ciała, gdy nastąpi niedobór pokarmu. Również wtedy zwierzę linieje, zrzucając swój za duży egzoszkielet. Podobna umiejętność kurczenia się jest charakterystyczna dla kryla pacyficznego występującego w wodach od klimatu umiarkowanego do polarnego. Jest to adaptacja do wysokich temperatur panujących okresowo w wodach, w których gatunek występuje. Naukowcy tłumaczą tę samą adaptację w przypadku innych gatunków szczętek zamieszkujących umiarkowane akweny.
qas: question: Kiedy następuje proces linienia w szczętków?
answers: text: gdy wyrosną ze swojego sztywnego egzoszkieletu
generative_answer: gdy wyrosną ze swojego sztywnego egzoszkieletu

question: Czy starsze osobniki linieją częściej niż młodsze?
answers: text: Młode okazy, które rosną szybciej, linieją częściej niż starsze
generative_answer: nie

question: Jak często linieją dorosłe osobniki Nyctiphanes simplex zamieszkujące wody tropikalne?
answers: text: co 6 dni
generative_answer: co 6 dni

question: W jakim oceanie występuje najwięcej szczętków?
plausible_answers: text: Południowy
generative_answer: Południowym

question: Jaka dodatkowa cecha gatunkowa pozwala szczętkom dostosować się do warunków?
answers: text: kurczenia
generative_answer: kurczenie

context: Szczętki są ważnym ogniwem łańcucha pokarmowego. Częściowo wchodzą w skład gildii filtratorów. Kryl antarktyczny odżywia się fitoplanktonem, przeobrażając energię pierwszego rzędu w formę materii przystępną dla konsumpcji większych zwierząt, które nie mogą odżywiać się bezpośrednio mikroskopijnymi algami. Inne gatunki, jak np. kryl północny, mają stosunkowo drobny system filtrów umożliwiający im aktywne polowanie na widłonogi i większy zooplankton. Z drugiej strony szczętki są pożywieniem wielu gatunków zwierząt. Do nich należą zarówno mniejsze zwierzęta, np. ryby albo ptaki, jak i większe ssaki, np. płetwonogie, a nawet fiszbinowce.
qas: question: Czy szczęki są filtratorami?
answers: text: wchodzą w skład gildii filtratorów
generative_answer: tak

question: Czym pożywia się kryl?
answers: text: fitoplanktonem
generative_answer: fitoplanktonem

question: Czy kryle północne posiadają znaczący system filtrów?
answers: text: drobny system
generative_answer: nie

question: Czy szczękami żywią się gady?
plausible_answers: text: np. ryby albo ptaki, jak i większe ssaki
generative_answer: nie

question: Na co poluje kryl północny?
answers: text: na widłonogi i większy zooplankton
generative_answer: na widłonogi i większy zooplankton