Słonecznik bulwiasty

Słonecznik bulwiasty, topinambur, bulwa, bulwy (Helianthus tuberosus L.) – gatunek rośliny z rodziny astrowatych, pochodzący z Ameryki Północnej. Został rozpowszechniony na różnych kontynentach jako roślina jadalna, pastewna i ozdobna. Gatunek jest ceniony ze względu na duży potencjał produkcyjny biomasy zielonej oraz z powodu jadalnych bulw. Mają one oryginalny smak i są wartościowym warzywem, zwłaszcza w diecie cukrzycowej. Poszczególne części rośliny znajdują wielorakie zastosowania, a rozwój techniki pozwala na coraz lepsze wykorzystanie uzyskiwanych plonów. W ostatnich latach gatunek ten przykuwa uwagę naukowców jako roślina użytkowa o potencjalnie dużym znaczeniu. Cechuje się niewielkimi wymaganiami, rośnie w bardzo różnych warunkach. Ze względu na łatwość, z jaką odrasta z organów podziemnych, skutecznie się rozprzestrzenia i dziczeje z upraw. Na wielu obszarach jest z tego powodu uciążliwym gatunkiem inwazyjnym.

context: Słonecznik bulwiasty jest niewymagający i łatwy w uprawie. Uprawy są wieloletnie, choć zwykle pola zajmowane są przez 2–3 lata. Dłuższa uprawa w tym samym miejscu wiąże się ze zmniejszeniem wielkości plonów. Mimo że gatunek uprawiany jest głównie w strefie klimatu umiarkowanego, wprowadzany jest także do upraw w strefie międzyzwrotnikowej, gdzie słabsze plony rekompensowane są szybkim wzrostem w warunkach wyższych temperatur. Przy planowaniu uprawy rozstrzygnąć trzeba, czy ma ona na celu uzyskanie dużego plonu bulw, czy biomasy nadziemnej. W przypadku bowiem ścięcia pędów zanim liście same na nich obumrą, bulwy nie osiągną maksymalnych rozmiarów. Ścięcie pędów w optymalnym dla pozyskania biomasy okresie, tuż przed kwitnieniem, powoduje ograniczenie wzrostu bulw nawet o 40–60%. Z kolei zachowanie do mrozów części nadziemnych rośliny pozwala na maksymalny wzrost bulw, jednak zupełnie znika wówczas wartość paszowa pędów.
qas: question: Czy słonecznik bulwiasty można uprawiać kilka lat?
answers: text: Uprawy są wieloletnie
generative_answer: tak

question: W jakiej strefie klimatycznej uprawia się najwięcej słoneczników bulwiastych?
answers: text: klimatu umiarkowanego
generative_answer: klimatu umiarkowanego

question: Jaki będzie skutek, jeśli będziemy hodować słonecznik bulwiasty dłużej niż 3 lata?
answers: text: zmniejszeniem wielkości plonów
generative_answer: zmniejszenie wielkości plonów

question: Co cechuje uprawę słonecznika bulwiastego w strefie międzyzwrotnikowej?
answers: text: szybkim wzrostem
generative_answer: szybki wzrost

question: Ile procent wszystkich upraw w Polsce stanowi uprawa słonecznika bulwiastego?
plausible_answers: text: 40–60
generative_answer: 40–60

context: Słonecznik bulwiasty jest generalnie rośliną odporną na choroby i szkodniki. Najpoważniejsze straty w uprawach powoduje rdza słonecznika wywołana przez Puccinia helianthi – po jej pojawieniu konieczne jest porzucenie pola i zmiana miejsca uprawy. Podstawy łodyg porażane są poza tym przez zgniliznę twardzikową wywoływaną przez workowca twardnicę pasożytniczą Sclerotinia sclerotiorum. Porażone łodygi pokrywają się białym nalotem i zamierają. W celu ograniczenia szkód należy stosować fungicydy, a zaatakowane rośliny usuwać i palić. Mniejsze znaczenie mają liczne inne gatunki grzybów wywołujące choroby słoneczników. Szkody w plonach powodują także ślimaki oraz nornice zjadające bulwy. Na łodygach u ich nasady żerują gąsienice rolnicy zbożówki (Agrotis segetum).
qas: question: Jakie czynności muszą zostać podjęte w przypadku wystąpienia rdzy słonecznika?
answers: text: porzucenie pola i zmiana miejsca uprawy
generative_answer: porzucenie pola i zmiana miejsca uprawy

question: Jaki gatunek grzyba jest odpowiedzialny za występowanie rdzy słonecznika?
answers: text: Puccinia helianthi
generative_answer: Puccinia helianthi

question: Jaka przypadłość mogąca spotkać te rośliny odpowiada za największe straty w uprawach?
answers: text: rdza słonecznika
generative_answer: rdza słonecznika

question: Co dzieje się z łodygami słoneczników porażonych przez zgniliznę twardzikową?
answers: text: pokrywają się białym nalotem i zamierają
generative_answer: pokrywają się białym nalotem i zamierają

question: Jakie zwierzęta zjadają łodygi oraz korzenie słoneczników?
plausible_answers: text: gąsienice rolnicy zbożówki
generative_answer: gąsienice rolnicy zbożówki