Klitajmestra

Klitajmestra (także Klytajmestra, Klitajmnestra, gr. Κλυταιμήστρα Klytaimḗstra, „Słynna-Oblubienica”) – w mitologii greckiej królewna spartańska i królowa mykeńska, pochodząca od Tyndareosa i Ledy.
Żona i wespół ze swym kochankiem Ajgistem zabójczyni wodza i zwycięzcy spod Troi Agamemnona, ojca ich trójki dzieci, pomszczonego przez ich syna Orestesa, ściganego później za przyczynienie się do śmierci matki przez erynie.

context: Ajgistos wystawił szpiega, by zawczasu dotarła doń informacja o powrocie Atrydy albo i nawet całe straże. Ojaks z zemsty za śmierć Palamedesa namówił Klitajmestrę do mężobójstwa, opowiadając jej też, że Agamemnon pragnie zastąpić ją swą branką. Wiadomość o powrocie męża oznaczała śmierć dla królowej mykeńskiej i jej drugiego męża. Jan Parandowski pisze, że skrzypienie wozów królewskich na drodze brzmiało w uszach obojga winowajców jak zgrzyt piasku w klepsydrze odmierzającej ich ostatnie godziny. Spojrzeli po sobie i bez słów, jednym błyskiem oczu, uknuli plan. Córka Tyndareosa powitała dawno nie widzianego męża. Jako że odczuwał zmęczenie po długiej podróży, poszedł się wykąpać. Odłożył broń i zdjął z siebie zbroję. Gdy tylko zdążył wejść do wanny, w łazience pojawili się oboje – Klitajmestra i Ajgistos – z siekierami, których użyli w celu pozbawienia wodza spod Troi życia. Parandowski podkreśla, że był on bezbronny, Ajgista zaś nazywa „przybłędą”. Późna wersja mitu mówi, że mord zdarzył się po kąpieli. Królowa przygotowała dla męża specjalny ubiór o zaszytych rękawach, uniemożliwiający swobodne ruchy. Gdy Atryda starał odziać się, żona zabiła go bez ryzyka. Inna wersja mówi, że kochankowie zabili męża Klitajmestry w trakcie uczty przez skrytobójstwo. Uczestniczyć w tym miało dwudziestu mężów. Jeszcze inna wersja mitu mówi, że Klitajmestra zabiła męża toporem, gdy ten składał ofiarę. Razem z królem Myken śmierć ponieśli jego towarzysze, Kasandra i jej bliźnięta. Sama Klitajmestra odebrała życie swej rywalce. Pragnęła również zabić Orestesa, który został jednak wyprowadzony z zamku. Taką relację matki do syna podaje Pindar. Starsze wersje mitu, sformułowane w poematach epickich, obwiniały o całą zbrodnię Ajgista. Klitajmestra miała według nich nie brać udziału w mordzie. Jednak późniejsze wersje, przedstawione przez dramaturgów, również i jej przypisują winę, a nawet stawiają ją w centrum wydarzeń, jako tę, która własną ręką zadała śmierć swemu małżonkowi. Zbrodnia ta była niekiedy przedstawiana w sztuce greckiej, ale nie zdarzało się to często. Dzieła takie najczęściej tworzono w okresie archaicznym, można tu też wymienić etruskie urny. Klitajmestra nie zawsze też była na tych dziełach przedstawiona, częściej występował na ich Ajgistos. O jej małżeństwie i jego końcu opowiada też tragedia Ajschylosa Agamemnon z 458 p.n.e., w której Klitajmestra zabija męża, który poświęcił jej córkę zagniewanej bogini i planował postawić brankę wojenną na równi ze swoją prawną żoną, co stanowiło zniewagę Klitajmestry jako żony, matki i królowej. W Agamemnonie Ajschylosa Kasandra staje przed Klitajmestrą, uznającą niewolnicę za zbyt dumną, ale milczy, by dopiero po jej odejściu wyjawić widzom swą przepowiednię.
qas: question: Dlaczego Ajgistos skorzystał z usług informatora?
answers: text: by zawczasu dotarła doń informacja o powrocie Atrydy albo i nawet całe straże
generative_answer: by zawczasu dotarła doń informacja o powrocie Atrydy albo i nawet całe straże

question: Do czego Palamedes namówił królową mykeńską?
answers: text: do mężobójstwa
generative_answer: do mężobójstwa

question: Do czego Parandowski przyrównuje skrzypienie wozów winnych?
answers: text: zgrzyt piasku w klepsydrze odmierzającej ich ostatnie godziny
generative_answer: do zgrzytu piasku w klepsydrze odmierzającej ich ostatnie godziny

question: Jak Parandowski określił Ajgista?
answers: text: przybłędą
generative_answer: przybłędą

question: Ile osób miało uczestniczyć w zabójstwie męża Klitajmestry?
answers: text: dwudziestu
generative_answer: dwadzieścia

context: Odtąd Ajgistos panował w Mykenach. Orestes zaś dorastał, myśląc o zemście. Podobne nadzieje miała jego siostra Elektra, mieszkająca z rodzicami w pałacu mykeńskim. Ajgistos chciał pozbawić córkę Agamemnona życia, Klitajmestra wstawiła się jednak za nią. Matka i jej mąż obawiali się, że małżeństwo Elektry z mężczyzną możnego rodu mogłoby stanowić dla niego podstawę do starań o tron Myken. Wobec tego doprowadzili do jej małżeństwa z mieszkającym w okolicy chłopem. Małżeństwo to pozostało jednak fikcją – mąż uszanował jej wolę. Otaczało ją jednak ubóstwo, żyła samotnie, jak niewolnica, wedle tragików nawet w więzieniu. Wedle odmiennej wersji obiecano ją Polimestorowi, przetrzymując na zamku w Mykenach. Po siedmiu latach jako młodzieniec syn Agamemnona wrócił do miasta. Apollo polecił mu wcześniej dokonać zemsty. Orestes spotkał się z siostrą. Opracowano plan zemsty. Klitajmestrę odwiedzili młodzieńcy, którzy przekazali jej wiadomość o śmierci jej syna. Może nawet pokazali jej urnę z rzekomymi prochami Orestesa. Matka nie poznała okłamującego ją syna. Wezwała do zamku nieobecnego w mieście męża. Klitajmestra i Ajgistos odetchnęli z ulgą, ogarnęła ich radość, że potencjalny mściciel nie żyje. Świętowali swą bezkarność, zrezygnowawszy z uprzedniej czujności. Siostra wprowadziła tymczasem Orestesa do pałacu, gdzie syn Agamemnona przy czynnym udziale siostry zabił wpierw bez większych problemów Ajgista. Jego krzyk usłyszała Klitajmestra i wbiegła do sali, gdzie dostrzegła swego syna uzbrojonego w miecz. Zaczęła błagać go o darowanie życia, obnażyła nawet swą pierś, którą go karmiła w niemowlęctwie. Orestes prawie zgodził się odstąpić od matkobójstwa. Jednak przyjaciel jego Pylades przypomniał mu o świętości zemsty i rozkazie Apollona nakazującym mu jej dokonać. Potem, pomimo próśb i zaklinania matki, ugodził również i ją. W noc tego zabójstwa w pałacu obecni byli Menelaos i Helena, nie wiedzieli jednak, jakie wydarzenia się tam rozegrały. Odyseja przedstawia natomiast, jak po ośmiu latach podróży Menelaos pojawia się w Mykenach na stypie po Ajgiście i Klitajmestrze.
qas: question: Kto poparł córkę Agamemnona u Ajgistosa?
answers: text: Klitajmestra
generative_answer: Klitajmestra

question: Jaki zapędy mógłby zdaniem matki mieć przyszły mąż Elektry, gdyby pochodził z możnego rodu?
answers: text: starań o tron Myken
generative_answer: starań o tron Myken

question: Jaki los spotkał Elektrę po ślubie z chłopem?
answers: text: ubóstwo, żyła samotnie
generative_answer: ubóstwo i samotność

question: Kogo zabił Orestes przy pomocy swojej siostry?
answers: text: Ajgista
generative_answer: Ajgista

question: Kto przypomniał Orestesowi o rozkazie Apollona by ten zabił matkę?
answers: text: Pylades
generative_answer: Pylades