Efekt potwierdzenia

Efekt potwierdzenia, błąd konfirmacji, strategia konfirmacyjna – tendencja do preferowania informacji, które potwierdzają wcześniejsze oczekiwania i hipotezy, niezależnie od tego, czy te informacje są prawdziwe. Powoduje, że ludzie poszukują informacji i zapamiętują je w sposób selektywny, interpretując je w błędny sposób. Efekt ten jest szczególnie silny w przypadku zagadnień wywołujących silne emocje i dotyczących mocno ugruntowanych opinii. Przykładowo, czytając o polityce dostępu do broni, ludzie zwykle preferują źródła, które potwierdzają to, co sami na ten temat sądzą. Mają również tendencję do interpretowania niejednoznacznych dowodów jako potwierdzających ich własne zdanie.
Selektywne poszukiwanie informacji, ich zapamiętywanie i interpretowanie jest przytaczane jako wytłumaczenie efektu polaryzacji przekonań (gdy różnica zdań staje się jeszcze większa po zaprezentowaniu dwóm stronom tych samych dowodów), trwałości przekonań (gdy przekonania pozostają niezmienione nawet po obaleniu dowodów, z których wynikały), efektu pierwszeństwa (gdy większa waga przykładana jest do informacji, które uzyskało się wcześniej) i iluzji korelacji (doszukiwania się korelacji tam, gdzie ich w rzeczywistości nie ma).
Serie eksperymentów prowadzonych w latach 60. XX wieku pokazały, że ludzie mają tendencję do poszukiwania potwierdzeń dla swoich wcześniejszych przeświadczeń. Późniejsze badania wyjaśniły to jako wynik tendencji do testowania hipotez bardzo selektywnie, skupiając się na jednej możliwości i ignorując alternatywy. W połączeniu z innymi efektami taka strategia wpływa na konkluzje, do jakich ludzie dochodzą. Błąd ten może wynikać z ograniczonych możliwości przetwarzania informacji przez ludzki mózg lub z ewolucyjnej optymalizacji, gdy szacowane koszty tkwienia w błędzie nie są większe niż koszty analizy prowadzonej w obiektywny, naukowy sposób.
Efekt potwierdzenia wzmacnia pewność siebie i pozwala ludziom zachować silne przekonania nawet w obliczu przeczących im dowodów. Dlatego może prowadzić do katastrofalnych błędów w podejmowaniu decyzji, w szczególności w przypadku decyzji społecznych, politycznych i militarnych.

context: Metoda naukowa obejmuje wiele procedur, których celem jest niwelowanie efektów błędów poznawczych, takich jak efekt potwierdzenia. W historii nauki wielokrotnie zdarzało się jednak, że naukowcy odrzucali nowe odkrycia z powodu selektywnego interpretowania informacji i ignorowania niewygodnych danych. Przeprowadzone badania pokazały, że efekt potwierdzenia może bardzo wyraźnie wpływać na osiągnięcia naukowe. Wielokrotnie pokazano, że naukowcy znacznie lepiej oceniają badania, których wyniki potwierdzają ich własne opinie, niż badania, których wyniki są z nimi sprzeczne. Jest to niezgodne z założeniami nauki, które uznają że wyniki każdego badania powinny być oceniane jedynie na podstawie tego, jak zostało ono przeprowadzone i opisane, a nie na podstawie tego, jakie są jego wyniki. Efekt potwierdzenia może w ten sposób blokować postęp naukowy, sprawiając, że przełomowe wyniki są traktowane jako skutek błędów w badaniach i ignorowane przez naukowców. W kontekście prowadzenia badań naukowych efekt potwierdzenia może powodować utrzymywanie się jakichś teorii i dalsze prowadzenie nad nimi badań nawet wtedy, gdy istnieją dowody obalające je. Przykładem mogą być prowadzone przez dziesięciolecia badania nad parapsychologią mimo braków jakichkolwiek sukcesów. Efekt potwierdzenia w szczególności może sprawiać, że publikowane wyniki nie obejmują całego zakresu badań nad jakimś zagadnieniem. Wyniki, które kłócą się z oczekiwaniami eksperymentatora, mogą zostać odrzucone jako „niepowodzenia” i nigdy nie opublikowane. Jest to nazywane „efektem szuflady”. Aby go zwalczyć, niektóre uniwersytety prowadzą specjalne szkolenia z unikania błędów poznawczych. Współcześnie, aby uznać eksperyment za dobrze przeprowadzony, wymaga się, żeby był przeprowadzony na losowej próbce danych, a jeśli uczestniczą w nich ludzie, żeby stosować podwójnie ślepą próbę. Wymaga się również, żeby cały proces został zrecenzowany, choć według badań sam proces recenzowania też może ulegać temu samemu błędowi.
qas: question: Czy efekt potwierdzenia może być przyczyną braku postępu naukowego?
answers: text: Efekt potwierdzenia może w ten sposób blokować postęp naukowy
generative_answer: tak

question: Czy naukowcy nadal badają różne zjawiska mimo braku sukcesów z tym związanych?
answers: text: prowadzone przez dziesięciolecia badania nad parapsychologią mimo braków jakichkolwiek sukcesów
generative_answer: tak

question: Czym charakteryzuje się "efekt szuflady"?
answers: text: Wyniki, które kłócą się z oczekiwaniami eksperymentatora, mogą zostać odrzucone jako „niepowodzenia” i nigdy nie opublikowane
generative_answer: Wyniki, które kłócą się z oczekiwaniami eksperymentatora, mogą zostać odrzucone jako „niepowodzenia” i nigdy nie opublikowane

question: W jaki sposób jednostki naukowe chcą walczyć z "efektem szuflady"?
answers: text: prowadzą specjalne szkolenia z unikania błędów poznawczych
generative_answer: prowadzą specjalne szkolenia z unikania błędów poznawczych

question: Czy badania naukowe są recenzowane?
answers: text: Wymaga się również, żeby cały proces został zrecenzowany
generative_answer: tak