Tęcza

Tęcza – zjawisko optyczne i meteorologiczne, występujące w postaci charakterystycznego wielobarwnego łuku powstającego w wyniku rozszczepienia światła widzialnego, zwykle promieniowania słonecznego, załamującego się i odbijającego wewnątrz licznych kropli wody (np. deszczu i mgły) mających kształt zbliżony do kulistego.
Rozszczepienie światła jest wynikiem zjawiska dyspersji, powodującego różnice w kącie załamania światła o różnej długości fali przy przejściu z powietrza do wody i z wody do powietrza.
Światło widzialne jest postrzegalną wzrokiem częścią widma promieniowania elektromagnetycznego i w zależności od długości fali postrzegane jest w różnych barwach. Kiedy światło słoneczne przenika przez kropelki deszczu, woda rozprasza światło białe (mieszaninę fal o różnych długościach) na składowe o różnych długościach fal (różnych barwach) i oko ludzkie postrzega wielokolorowy łuk.
Pomimo faktu, że w tęczy występuje niemal ciągłe widmo kolorów, wyszczególnia się z reguły następujące barwy: czerwony (na zewnątrz łuku), pomarańczowy, żółty, zielony, niebieski, indygo i fioletowy (wewnątrz łuku).
Najczęściej obserwowana jest tęcza główna, lecz mogą pojawić się także tęcze wtórne i następne oraz kilka opisanych poniżej zjawisk optycznych, towarzyszących tęczy. Tęcza powstaje naprzeciw słońca i nie należy jej mylić ze zjawiskiem halo, które występuje wokół słońca, a powstaje w wyniku innych zjawisk optycznych.
Tęcza pojawia się często w mitologii, religii, literaturze i sztuce. Tęczowa flaga stanowiła symbol masońskiego zakonu Order of the Rainbow Girls (7 barw). Flagę z sześcioma barwnymi pasami (bez koloru indygo) ustanowiły za swój symbol ruchy LGBT.
symbol przewidziany dla tęczy.

context: Jeszcze inne odmiany tęczy można dostrzec, gdy światło odbija się od lustra wody, zanim zostanie rozszczepione przez krople deszczu. Dochodzi wtedy do powstania tęczy odbiciowej. Promienie słoneczne po odbiciu od poziomej powierzchni, np. wody tworzą tęczę, tak jakby źródło światła było odbiciem źródła światła w wodzie; wówczas środek łuku tęczy jest odbiciem środka łuku tęczy i jest nad horyzontem. Tęcza odbiciowa jest jakby odbiciem w wodzie części łuku tęczy zwykłej, która byłaby pod horyzontem. Z tego powodu łuk tęczy odbiciowej leży powyżej normalnej tęczy, a przy horyzoncie obie tęcze spotykają się, wzmacniając się. Tęcza odbiciowa może występować zarówno dla pierwotnego, jak i wtórnego łuku. Na zdjęciu obok tęcza odbiciowa; słabo widoczny jest prawie pionowy łuk w pasie Aleksandra. By zaobserwować tęczę odbiciową, musi być gładka powierzchnia wody w miejscu, gdzie odbija się promień słoneczny, by po załamaniu w kropli wody trafił do oka obserwatora. Miejsce to jest zależne od położenia obserwatora i kropel tworzących tęczę. Dla górnej części łuku tęczy odbiciowej miejsce odbicia promieni od wody jest położone z tyłu za obserwatorem, a dla części tęczy przy horyzoncie – przed obserwatorem, w pobliżu kropel tworzących tęczę.
qas: question: W jakiej sytuacji powstaje tęcza odbiciowa?
answers: text: gdy światło odbija się od lustra wody, zanim zostanie rozszczepione przez krople deszczu
generative_answer: gdy światło odbija się od lustra wody, zanim zostanie rozszczepione przez krople deszczu

question: Dlaczego łuk tęczy odbiciowej znajduje się wyżej niż zwykła tęcza?
answers: text: Tęcza odbiciowa jest jakby odbiciem w wodzie części łuku tęczy zwykłej, która byłaby pod horyzontem
generative_answer: Tęcza odbiciowa jest jakby odbiciem w wodzie części łuku tęczy zwykłej, która byłaby pod horyzontem

question: Gdzie łączą się obie tęcze?
answers: text: przy horyzoncie
generative_answer: przy horyzoncie

question: Czy można zobaczyć taką tęczę, gdy powierzchnia wody w miejscu odbicia promienia słonecznego jest wzburzona?
answers: text: By zaobserwować tęczę odbiciową, musi być gładka powierzchnia wody w miejscu, gdzie odbija się promień słoneczny
generative_answer: nie

question: Gdzie względem obserwatora odbija się promień słoneczny, tworząc górną część łuku takiej tęczy?
answers: text: z tyłu
generative_answer: z tyłu

context: Tęczę tworzą promienie padające na kroplę w wąskim zakresie kąta, dlatego przyjmuje się, że dla poszczególnych łuków tęczy kąty padania i załamania są jednakowe dla całego widma, współczynniki jasności tęczy są takie same dla wszystkich kolorów w danym łuku. Z zależności tych wynika, że tylko 0,0914 światła padającego w miejscu dającym tęczę pierwotną wychodzi z kropli, tęczy wtórnej 0,0390, kolejnych łuków tęczy – coraz mniej. W wyniku tego światło tęczy jest częściowo spolaryzowane liniowo – tęczy pierwotnej w około 95%, a wtórnej w około 90% – w kierunku stycznym do promienia łuku tęczy (na szczycie łuku pionowo). Kąt Brewstera dla wody jest mniejszy od kąta padania promieni tworzących tęczę, ale dwukrotne załamanie dość dokładnie selekcjonuje światło o polaryzacji stycznej do łuku tęczy.
qas: question: Jakie założenie przyjmuje się w związku z tym, że tęcza powstaje za sprawą promieni, które padają na kroplę w wąskim zakresie kąta?
answers: text: dla poszczególnych łuków tęczy kąty padania i załamania są jednakowe dla całego widma, współczynniki jasności tęczy są takie same dla wszystkich kolorów w danym łuku
generative_answer: dla poszczególnych łuków tęczy kąty padania i załamania są jednakowe dla całego widma, współczynniki jasności tęczy są takie same dla wszystkich kolorów w danym łuku

question: Dlaczego światło tęczy jest częściowo spolaryzowane liniowo w kierunku stycznym do promienia łuku tęczy?
answers: text: tylko 0,0914 światła padającego w miejscu dającym tęczę pierwotną wychodzi z kropli, tęczy wtórnej 0,0390, kolejnych łuków tęczy – coraz mniej
generative_answer: tylko 0,0914 światła padającego w miejscu dającym tęczę pierwotną wychodzi z kropli, tęczy wtórnej 0,0390, kolejnych łuków tęczy – coraz mniej

question: W ilu procentach światło tęczy pierwotnej jest częściowo spolaryzowane liniowo?
answers: text: około 95%
generative_answer: około 95%

question: Czy kąt Brewstera dla wody jest większy niż kąt padania promieni odpowiedzialnych za powstawanie tęczy?
answers: text: Kąt Brewstera dla wody jest mniejszy od kąta padania promieni tworzących tęczę
generative_answer: nie