Prawo Hardy’ego-Weinberga

Prawo Hardy’ego-Weinberga – prawo określające stosunki pomiędzy frekwencją alleli a częstością genotypów w populacji oraz warunki, w jakich stosunki te będą zachowane.
Proporcje genotypów w populacji spełniającej założenia prawa Hardy’ego-Weinberga określa się jako rozkład Hardy’ego-Weinberga (dla genu z dwoma allelami proporcje te odpowiadają rozwinięciu kwadratu sumy frekwencji alleli). Gdy genotypy w określonym locus występują z częstościami przewidzianymi na podstawie tego prawa, mówimy, że locus (gen) jest w równowadze Hardy’ego-Weinberga.
Prawo zostało sformułowane przez matematyka Godfreya H. Hardy’ego i, niezależnie od niego, przez lekarza Wilhelma Weinberga. Prawo, sformułowane początkowo dla pojedynczego locus dwuallelicznego, można uogólnić dla wielu loci, dla loci wieloallelicznych oraz systemów poliploidalnych. Prawo stanowi jeden z fundamentów teorii genetyki populacji organizmów płciowych. Ma duże znaczenie dla zrozumienia procesu ewolucji i związanych z nim zmian częstości alleli i genotypów w populacjach.

context: Hardy, podsumowując swoje osiągnięcia jako czystego matematyka, stwierdził przekornie, że w swojej karierze nie zrobił nic, z czego mogłaby wynikać jakaś praktyczna korzyść („Nothing I have ever done is of the slightest practical use”). W rzeczywistości trudno o przykład prawa mającego większe konsekwencje praktyczne, niż prawo nazwane jego imieniem. Z prawa tego wynika, że, przy określonych warunkach, częstości genotypów w populacji mogą być przewidziane na podstawie częstości alleli, w rezultacie analizy mogą być przeprowadzone na podstawie częstości alleli, a nie częstości genotypów. W gruncie rzeczy całe badanie ewolucji genetycznej sprowadza się do zadawania pytań, co się stanie, gdy jedno lub więcej z założeń prawa H-W nie będzie spełnione, i identyfikowanie przyczyn powodujących odchylenia w obserwowanych częstościach genotypów od przewidywanych na podstawie prawa H-W.
qas: question: Jakimi słowami Hardy podsumował swoje osiągnięcia?
answers: text: Nothing I have ever done is of the slightest practical use
generative_answer: Nothing I have ever done is of the slightest practical use

question: Co wynika z prawa Hardy'ego?
answers: text: przy określonych warunkach, częstości genotypów w populacji mogą być przewidziane na podstawie częstości alleli, w rezultacie analizy mogą być przeprowadzone na podstawie częstości alleli, a nie częstości genotypów
generative_answer: przy określonych warunkach, częstości genotypów w populacji mogą być przewidziane na podstawie częstości alleli, w rezultacie analizy mogą być przeprowadzone na podstawie częstości alleli, a nie częstości genotypów

question: Jaką dziedziną nauki zajmował się Hardy?
answers: text: matematyka
generative_answer: matematyką

question: Czy prawo Hardy'ego ma praktyczne zastosowanie?
answers: text: trudno o przykład prawa mającego większe konsekwencje praktyczne, niż prawo nazwane jego imieniem
generative_answer: tak

context: Warto zauważyć, że w gruncie rzeczy obliczenia te rozwijają jedynie prawidłowości, które wynikają z praw Mendla, i w podobnych postaciach, choć w mniej ogólny sposób (tzn. tylko dla konkretnych wartości częstości alleli lub genotypów) były formułowane wcześniej także przez innych naukowców: G.U. Yule’a, K. Pearsona, W.E. Castle’a, S. Wrighta. To, co wyróżnia sformułowanie problemu przez Hardy’ego i Weinberga, to, oprócz formalnego dowodu, który jest w gruncie rzeczy trywialny, zwrócenie uwagi na warunki, jakie muszą być spełnione (założenia prawa), żeby częstości alleli i genotypów w populacji nie zmieniały się w kolejnych pokoleniach. Weinberg ponadto pokazał, że prawo to funkcjonuje także w odniesieniu do więcej niż dwóch alleli (pomimo tego, że nie miał pojęcia o tym, czy takie wieloalleliczne układy istnieją) oraz że w takich przypadkach dojście do stanu równowagi nie będzie natychmiastowe (tj. w następnym pokoleniu), ale asymptotyczne (nastąpi po wielu pokoleniach).
qas: question: Z jakich innych praw wynikają prawidłowości opisywane przez prawo Hardy’ego-Weinberga?
answers: text: praw Mendla
generative_answer: praw Mendla

question: Jacy czterej inni naukowcy publikowali podobne prawa, choć w mniej ogólny sposób?
answers: text: G.U. Yule’a, K. Pearsona, W.E. Castle’a, S. Wrighta
generative_answer: G.U. Yule, K. Pearson, W.E. Castle, S. Wright

question: Czym w sposób szczególny na tle innych odznaczają się prawa sformułowane przez Hardy’ego i Weinberga?
answers: text: warunki, jakie muszą być spełnione (założenia prawa), żeby częstości alleli i genotypów w populacji nie zmieniały się w kolejnych pokoleniach
generative_answer: warunkami, jakie muszą być spełnione, żeby częstości alleli i genotypów w populacji nie zmieniały się w kolejnych pokoleniach

question: Możliwość zastosowania swojego prawa do ilu różnych alleli wykazał Weinberg?
answers: text: dwóch
generative_answer: dwóch

question: Czy Weinberg był świadom istnienia układów wieloallelicznych w momencie formułowania prawa?
answers: text: nie miał pojęcia o tym, czy takie wieloalleliczne układy istnieją
generative_answer: nie