Wukan Nemanicz

Wukan Nemanicz także Vukan Nemanjić (serb.: Вукан Немањић, ur. ok. 1160, zm. po 1209) – władca Zety od około 1190 do 1208, początkowo jako wielki książę Zety, a po 1196 jako król Dukli i Dalmacji, w latach od 1202 do 1203 lub 1204/1205 wielki żupan Raszki. Syn Stefana Nemanii.
Wukan urodził się około 1160 roku jako najstarszy syn Stefana Nemanii. Na przełomie 1189 i 1190 roku ojciec przekazał mu władzę nad Zetą. Fakt przekazania Wukanowi Zety i szereg towarzyszących mu okoliczności skłania część historyków do przyjęcia hipotezy, że Wukan był przewidziany na następcę tronu wielkożupańskiego w Raszce. Ostatecznie w 1196 roku Nemania abdykował na rzecz młodszego syna Stefana, prawdopodobnie z powodu umocnienia się jego pozycji po przejęciu władzy przez teścia Aleksego III nad Bizancjum. Dążąc do uniezależnienia Zety od Raszki, Wukan nawiązał stosunki z papiestwem i Węgrami, doprowadzając do uznania przez obydwa państwa tytułu króla Dukli i Dalmacji, którego używał od 1195 roku. Dzięki zabiegom prowadzonym w Rzymie doprowadził też w 1199 roku do przywrócenia metropolii w Barze. W tym czasie przeszedł na katolicyzm, który wyznawała większość jego poddanych. W 1202 roku przy pomocy Węgrów Wukan opanował Raszkę i przyjął tytuł wielkiego żupana. Stefan zbiegł do Bułgarii, skąd w 1203 roku wyruszyła wyprawa odwetowa na Raszkę pod wodzą cara Kałojana. Wukan utracił władzę nad Raszką w 1203 lub na przełomie 1204/1205 roku. W 1207 roku został zawarty traktat pokojowy między obu braćmi, w którym uznawali wzajemne staus quo. W 1208 roku Wukan przekazał władzę nad Zetą w ręce syna Jerzego. Zmarł w 1209 roku lub krótko potem.

context: W 1202 roku Emeryk węgierski zdobył bułgarskie: Belgrad i Braniczewo. Latem 1203 roku car bułgarski Kałojan, przeciwdziałając wzrostowi wpływów swego głównego rywala: Węgier, najechał Raszkę, pustosząc jej ziemie i przyłączył do Bułgarii Nisz. Na ogół przyjmuje się, że akcja Kałojana pomogła Stefanowi powrócić na tron raszkański, a oddanie Niszu Bułgarii było ceną, którą władca serbski musiał zapłacić swojemu sojusznikowi. Czas i okoliczności odzyskania Raszki przez Stefana i wyparcia Wukana do Zety nie są znane. Jest całkiem możliwe, że w walce o tron Stefan oparł się nie na Kałojanie, lecz na Kulinie albo na możnowładcach raszkańskich. Również data, kiedy to nastąpiło, jest kwestią otwartą. Ponieważ we wrześniu 1203 roku papież napisał do Kałojana list wzywający go do zawarcia pokoju z Wukanem, nie można wykluczyć, że Wukan był w tym czasie wciąż jeszcze władcą graniczącej z Bułgarią Raszki, a nie tylko położonej za Raszką Zety. Na początku 1204 roku papież napisał z kolei do króla Emeryka o zamierzonej koronacji Wukana. Ponieważ Wukan był już w tym czasie królem Zety, wydaje się, że list dotyczy koronacji Wukana na króla Raszki, co wskazywałoby, że w tym czasie wciąż jeszcze nią władał. Część uczonych przyjmuje więc, że Wukan utracił Raszkę dopiero pod koniec 1204 albo na początku 1205 roku. Zwolennicy wcześniejszego powrotu Stefana do władzy w Raszce przyjmują, że papież mógł, wysyłając obydwa listy, nie być świadomy zmian zaistniałych w Serbii.
qas: question: Jaki kraj był głównym rywalem Bułgarii podczas panowania Kałojana?
answers: text: Węgier
generative_answer: Węgry

question: jaki region został przyłączony do Bułgarii, gdy Kałojan najechał na Węgry?
answers: text: Nisz
generative_answer: Nisz

question: Jakie tereny zdobył w 1202 roku Emeryk?
answers: text: Belgrad i Braniczewo
generative_answer: Belgrad i Braniczewo

question: Czy Wukan został rządzącym Zety?
answers: text: Ponieważ Wukan był już w tym czasie królem Zety
generative_answer: tak

question: Do kogo papież napisał wiadomość na początku 1204 roku?
answers: text: do króla Emeryka
generative_answer: do króla Emeryka

context: Wydaje się, że Wukan jeszcze za swego życia przekazał władzę w ręce swego syna Jerzego, który w dokumencie z lipca 1208 roku wymieniany jest jako król, podczas gdy w inskrypcji z 1209 roku Wukan jest nazywany wielkim księciem. Ponieważ inskrypcja pochodzi ze Studenicy, gdzie przebywał Sawa, nie wiadomo, czy tytuł jest wyrazem rezygnacji Wukana z tytułu królewskiego na rzecz syna, czy raczej poglądów raszkańskich na status władcy Zety. Przyczyny abdykacji Wukana nie są znane. Być może przekazując władzę nad Zetą w ręce syna jeszcze za swego życia, chciał zabezpieczyć jego prawa do tronu.
qas: question: Jaką funkcję w państwie pełnił Jerzy Nemanicz według dokumentu z lipca 1208?
answers: text: król
generative_answer: króla

question: Kim mianuje Jerzego dokument z 1209 roku?
plausible_answers: text: wielkim księciem
generative_answer: wielkim księciem

question: Czy można określić powód odejścia Wukana z funkcji króla?
answers: text: Przyczyny abdykacji Wukana nie są znane
generative_answer: nie

question: Jaki jest możliwy powód przedśmiertnego oddania władzy Jerzemu?
answers: text: zabezpieczyć jego prawa do tronu
generative_answer: zabezpieczenie jego prawa do tronu

question: Jakie jest pochodzenie inskrypcji z 1209 roku?
answers: text: Studenicy
generative_answer: studenickie