Arsen

Arsen (As, łac. arsenicum) – pierwiastek chemiczny z grupy azotowców o właściwościach metaloidu. Arsen i jego związki są silnie trujące.
Występuje w skorupie ziemskiej w ilości 2,5 ppm (zajmując 20. miejsce pod względem rozpowszechnienia wśród pierwiastków). Tworzy ponad 200 minerałów, z których najbardziej rozpowszechnione są: arsenopiryt, lelingit, aurypigment, realgar. Często towarzyszący także złożom siarczkowym innych metali, np. pirytom, chalkopirytom, galenie, blendzie cynkowej. W naturze arsen występuje również w stosunkowo dużej liczbie związków arsenoorganicznych. Są to np. kwas kakodylowy i inne kwasy arsenoorganiczne, organiczne pochodne arsyny, arsenowe analogi biocząsteczek, np. arsenobetaina lub arsenocholina.
Do naturalnych źródeł arsenu w przyrodzie zalicza się erupcje wulkanów (około 17 000 ton rocznie) oraz (w mniejszym stopniu) ługowanie arsenu ze skał osadowych i magmowych. Jako źródła antropogeniczne wymienia się: uboczną emisję w wyniku procesów wydobycia i hutnictwa rud metali nieżelaznych (około 61 000 ton rocznie), spalanie paliw kopalnianych (głównie węgla brunatnego i kamiennego).
Łączne wydobycie arsenu na świecie wynosi około 35 000 ton (w przeliczeniu na As2O3), z czego jedynie 3% stanowi czysty metal. Największymi jego wydobywcami są Chiny (około 50% światowego wydobycia) i Chile (25%). Metaliczny arsen uzyskuje się głównie na 2 sposoby: poprzez rozkład arsenopirytu lub lelingitu w temperaturze 650–700 °C; poprzez redukcję arszeniku węglem lub tlenkiem węgla.
Arsen ma dwie odmiany alotropowe:

context: Objawy zatrucia przewlekłego występują zwykle po kilku latach. Mogą nimi być liczne nowotwory skóry, płuc, nerek, wątroby, a niekiedy i pęcherza moczowego. Sam długotrwały kontakt skóry z pyłem arsenowym może wywołać kilkanaście odmian nowotworu skóry. Bardzo często jednak przewlekłe zatrucia doprowadzają jedynie do zwykłych zmian skórnych – rogowacenie, przebarwienia, zapalenia skórne, a w przypadku zatrucia drogą pokarmową – podrażnienie i stany zapalne układu pokarmowego. Jako ciekawostkę można dodać fakt, iż dłuższe przyjmowanie małych dawek związków arsenu wywołuje wzrost odporności na zatrucia ostre tymi substancjami. Pewien minimalny odsetek ludzi posiada również wrodzoną odporność na pochodne arsenu.
qas: question: Czy istnieją ludzie, którzy urodzili się z odpornością na pochodne tego pierwiastka?
answers: text: Pewien minimalny odsetek ludzi posiada również wrodzoną odporność na pochodne arsenu
generative_answer: tak

question: Czy przewlekłe zatrucie tym pierwiastkiem może skutkować wystąpieniem zmian nowotworowych?
answers: text: Mogą nimi być liczne nowotwory
generative_answer: tak

question: Co może uodparniać na ostre zatrucia związkami tego pierwiastka?
answers: text: dłuższe przyjmowanie małych dawek związków arsenu
generative_answer: dłuższe przyjmowanie ich małych dawek

question: Czy przewlekłe zatrucie tym pierwiastkiem zawsze skutkuje wystąpieniem zmian nowotworowych?
answers: text: Bardzo często jednak przewlekłe zatrucia doprowadzają jedynie do zwykłych zmian skórnych
generative_answer: nie

question: Jakie nienowotworowe zmiany skórne może spowodować przewlekłe zatrucie tym pierwiastkiem?
answers: text: rogowacenie, przebarwienia, zapalenia
generative_answer: rogowacenie, przebarwienia, zapalenia