Hermogen (patriarcha Moskwy)

Hermogen, cs. Swiaszczennomuczenik Jermogien, patriarch Moskowskij i wsieja Rusi czudotworiec (ur. ok. 1530 w Kazaniu w Chanacie Kazańskim, zm. 17 lutego 1612 w Moskwie) – drugi (de facto trzeci) patriarcha moskiewski i całej Rusi, cudotwórca, męczennik i święty prawosławny.
Dokładna data i miejsce urodzenia hierarchy pozostają nieustalone. Przed 1579 przyjął święcenia kapłańskie i służył w Kazaniu. W 1579 brał udział w zainicjowaniu kultu Kazańskiej Ikony Matki Bożej. W 1587 złożył wieczyste śluby mnisze, po czym został wyświęcony na biskupa kazańskiego i astrachańskiego, a następnie podniesiony do godności metropolity. W eparchii kazańskiej prowadził działalność misyjną wśród Tatarów i innych ludów niesłowiańskich, nawracając na prawosławie wyznawców islamu we współpracy z miejscową świecką administracją.
Urząd patriarchy moskiewskiego i całej Rusi objął w 1606, po usunięciu z niego Ignacego, współpracującego z Dymitrem Samozwańcem I. Objęcie przezeń najwyższej godności w hierarchii Cerkwi rosyjskiej było możliwe dzięki poparciu cara Wasyla Szujskiego. Do obalenia Szujskiego w 1610 Hermogen wspierał swoim autorytetem jego władzę, m.in. potępiając powstanie Bołotnikowa i działalność Dymitra Samozwańca II. Po upadku Szujskiego patriarcha wzywał do wyboru nowego cara spośród Rosjan, zgadzając się na objęcie tronu przez polskiego królewicza Władysława Wazę jedynie po przyjęciu przezeń powtórnego chrztu prawosławnego. Po śmierci drugiego Samozwańca, gdy Hermogen zorientował się, że scenariusz taki jest nierealny, a na nowego cara chciałby koronować się król polski Zygmunt III Waza, wezwał Rosjan do zbrojnego oporu przeciwko polskiej interwencji w Rosji. W gramotach kierowanych do poszczególnych miast rosyjskich przedstawiał walkę z Polakami jako jedyną drogę ratunku dla Rosji oraz świętą wojnę prawdziwej wiary – prawosławia – z herezją katolicyzmu. Po zebraniu się pod Moskwą pierwszego pospolitego ruszenia przeciwko Polakom i wybuchu rozruchów w stolicy w końcu marca 1611 Hermogen odmówił potępienia powstańców, za co został w kwietniu tego samego roku uwięziony w Monasterze Czudowskim. Mimo nacisków polskiej załogi Kremla i popierających ją bojarów nie wycofał się ze swoich wezwań do walki o wyzwolenie Rosji. W sierpniu 1611 przesłał z więzienia ostatnią utrzymaną w tym duchu gramotę, kierowaną do metropolity kazańskiego Efrema i mieszkańców Niżnego Nowogrodu. Zmarł w lutym roku następnego, najprawdopodobniej zamorzony głodem.
Nieformalny kult Hermogena pojawił się natychmiast po jego śmierci. W 1913 Rosyjski Kościół Prawosławny oficjalnie uznał go za świętego kapłana-męczennika (swiaszczennomuczenik). Relikwie patriarchy są przechowywane w soborze Zaśnięcia Matki Bożej na Kremlu moskiewskim.

context: Po śmierci Dymitra Samozwańca II Hermogen otwarcie wezwał do powstania przeciwko polskiej interwencji w Rosji. Do tej pory wstrzymywał się z tą decyzją, nie chcąc, by walka z Polakami przyczyniła się do wzmocnienia pozycji Samozwańca. Za pierwsze listy z wezwaniami do oporu, jakie napisał, uważa się gramoty z 25 grudnia 1610, kolejne patriarcha przesłał w pierwszych dniach stycznia 1611 do Suzdalu lub Włodzimierza nad Klaźmą oraz do Niżnego Nowogrodu. Pisał również m.in. do mieszkańców Kostromy, Galicza i Muromia, W pałacu patriarszym powstała w styczniu 1611 także tzw. „gramota smoleńska”, którą propagowano w Moskwie jako ulotkę napisaną przez Rosjan przebywających pod Smoleńskiem w obozie wojskowym Zygmunta III (Polacy zorientowali się zresztą w mistyfikacji i w odwecie splądrowali rezydencję patriarszą, zaś 16 stycznia umieścili patriarchę pod strażą). Pisma Hermogena, kolportowane w całym kraju, mobilizowały ludność do walki w obronie prawosławia i Świętej Rusi, wzywały, by Rosjanie bez lęku przed śmiercią stanęli do walki z "heretykami", broniąc jedności ziem ruskich. Wobec braku cara największym autorytetem w państwie stał się patriarcha, ogromnie wzrosła społeczna rola Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego. Hermogen zyskał sławę bożego posłańca, któremu prawosławni winni byli bezwzględne posłuszeństwo. Wykorzystując tę pozycję, patriarcha usiłował zjednoczyć podzielonych na stronnictwa i skłóconych bojarów, jednak bez większych sukcesów. Jako kandydata na przyszłego cara protegował A. Golicyna, nie przestając podkreślać, że Wasyl Szujski został bezprawnie pozbawiony władzy. Hermogen popierał również swoim autorytetem pisma Prokopa Lapunowa, jednego z organizatorów detronizacji Szujskiego, obecnie wzywającego do walki z Polakami. W styczniu 1611 patriarcha jednoznacznie potępił również pretensje do tronu wysuwane przez Marynę Mniszchównę w imieniu jej syna, jakiego urodziła w małżeństwie z atamanem Iwanem Zarudzkim. W tym okresie Hermogen całkowicie odrzucał już możliwość objęcia tronu rosyjskiego przez polskiego księcia, choćby ten zmienił wyznanie na prawosławne. Stale korespondował z wojewodami, bojarami i dowódcami wojskowymi, wzywając do natychmiastowych działań zbrojnych, które miały ratować ginącą Rosję.
qas: question: Kiedy powstała "gramota smoleńska”?
answers: text: w styczniu 1611
generative_answer: w styczniu 1611

question: Dzięki czemu ludzie byli bardziej zmotywowani do walki w obronie prawosławia?
answers: text: Pisma Hermogena
generative_answer: Pismom Hermogena

question: Z kim mieliby walczyć Rosjanie w obronie swojej religii?
answers: text: "heretykami"
generative_answer: "heretykami"

question: Kto był najważniejszy w Rosji, gdy nie było cara?
answers: text: patriarcha
generative_answer: patriarcha

question: Kto miałby być kolejnym władcą Rosji?
plausible_answers: text: Iwanem Zarudzkim
generative_answer: Iwan Zarudzki