Droga śmierci Berezwecz-Taklinowo

Droga śmierci Berezwecz-Taklinowo – szlak kaźni więźniów ewakuowanych z więzienia w Berezweczu (ob. Głębokie), których po wybuchu wojny niemiecko-sowieckiej NKWD usiłowało odeskortować na wschód.
W nocy z 23 na 24 czerwca 1941 roku część więźniów, których Sowieci uznali za szczególnie niebezpiecznych, zamordowano w piwnicach berezweckiego więzienia. Następnego dnia pozostałych więźniów pognano w kierunku Witebska. Podczas 120-kilometrowego marszu więźniowie masowo ginęli na skutek wyczerpania, głodu, pragnienia i okrucieństwa strażników. Ostatnim punktem „drogi śmierci” stał się kołchoz Taklinowo (ob. Mikałajewa), gdzie 28 czerwca sowiecka eskorta rozstrzelała niemal wszystkich więźniów.
Według różnych danych podczas ewakuacji więzienia w Berezweczu zostało zamordowanych około 1–2 tys. osób. Większość ofiar była narodowości polskiej.

context: Przygotowania do pieszej ewakuacji rozpoczęły się już w nocy z 23 na 24 czerwca. O godzinie 2:00 więźniów zaczęto wyprowadzać z cel i gromadzić na więziennym dziedzińcu. Wymarsz nastąpił trzy godziny później. Liczba więźniów, których wyprowadzono wówczas z Berezwecza, pozostaje trudna do ustalenia, gdyż nawet sowieckie archiwa podają sprzeczne informacje w tym zakresie. Wykaz odjazdów i ruchu transportów z więzień NKWD Białoruskiej SRR informuje, że pieszej ewakuacji podlegało 830 więźniów. Według meldunku prokuratora garnizonu witebskiego Glinki kolumna marszowa liczyła „916 skazanych oraz więźniów będących w śledztwie”. Z ustaleń OKBZpNP w Łodzi wynika natomiast, że z Berezwecza wyprowadzono od 1,5 tys. do 3 tys. więźniów. Wraz z nimi ewakuowali się członkowie więziennego personelu oraz ich rodziny. Michał Bogowicz, któremu udało się przeżyć „marsz śmierci”, oceniał, że kolumna marszowa była długa na 1,5 kilometra.
qas: question: Kiedy rozpoczęła się organizacja pierwszego wywozu jeńców?
answers: text: w nocy z 23 na 24 czerwca
generative_answer: w nocy z 23 na 24 czerwca

question: Co stało się o 2:00?
answers: text: więźniów zaczęto wyprowadzać z cel i gromadzić na więziennym dziedzińcu
generative_answer: więźniów zaczęto wyprowadzać z cel i gromadzić na więziennym dziedzińcu

question: Ile czasu dzieliło zgromadzenie jeńców na placu i wymarsz?
answers: text: trzy godziny
generative_answer: trzy godziny

question: O jakiej liczbie wyprowadzonych jeńców informuje wykaz transportów?
answers: text: 830
generative_answer: 830

question: Kto miał znajdować się w kordonie zgodnie z meldunkiem prokuratora?
answers: text: 916 skazanych oraz więźniów będących w śledztwie
generative_answer: 916 skazanych oraz więźniów będących w śledztwie

context: Liczba ofiar „marszu śmierci” pozostaje trudna do ustalenia. W raporcie na temat ewakuacji więzień NKWD Białoruskiej SRR, sporządzonym 3 września 1941 roku przez zastępcę naczelnika zarządu więziennictwa NKWD BSRR lejtnanta bezpieczeństwa państwowego Opalewa, podano, że rozstrzelanych zostało „do 600 osób”. Wykaz odjazdów i ruchu transportów z więzień NKWD Białoruskiej SRR oraz raport prokuratora Glinki informują natomiast, że w trakcie ewakuacji eskorta rozstrzelała 714 więźniów. Z kolei więzień Paweł Kożuch, który ocalał ukryty pod ciałami zamordowanych i był świadkiem jak enkawudziści liczyli zwłoki, usłyszał liczbę 1773. Sławomir Kalbarczyk oceniał, że liczba ofiar przekroczyła tysiąc. Inni historycy, opierając się na zeznaniach świadków, szacowali, że zamordowano około 1–2 tys. więźniów.
qas: question: Czy wiadomo z dość dużą dokładnością ile osób zginęło w tych okolicznościach?
answers: text: Liczba ofiar „marszu śmierci” pozostaje trudna do ustalenia
generative_answer: nie

question: Jaką liczbę ofiar marszu śmierci podaje raport z 3 września 1941?
answers: text: „do 600 osób”
generative_answer: „do 600 osób”

question: W jakim dokumencie odnotowano, że liczba ofiar marszu śmierci nie przekroczyła sześciuset osób?
answers: text: raporcie na temat ewakuacji więzień NKWD Białoruskiej SRR
generative_answer: raporcie na temat ewakuacji więzień NKWD Białoruskiej SRR

question: Jakie dokumenty wskazują, że w tych okolicznościach zginęło dokładnie 714 Białorusinów?
plausible_answers: text: Wykaz odjazdów i ruchu transportów z więzień NKWD Białoruskiej SRR oraz raport prokuratora Glinki
generative_answer: Wykaz odjazdów i ruchu transportów z więzień NKWD Białoruskiej SRR oraz raport prokuratora Glinki

question: Gdzie ukrył się Paweł Kożuch, aby uniknąć śmierci na drodze śmierci?
answers: text: pod ciałami zamordowanych
generative_answer: pod ciałami zamordowanych