Via Maris

Via Maris (hebr. דרך הים , tłum. na język polski jako Droga Nadmorska lub Droga Morska) – ważny strategicznie starożytny szlak handlowy, który łączył Afrykę Północną z krajami Lewantu na północy i był jednym z głównych traktów w starożytnej Palestynie. Nazwa Via Maris była używana od czasów rzymskich, lecz w źródłach nie występowała łącznie z opisami przebiegu trasy. Szlak został powiązany z nazwą Via Maris dopiero w początku XX wieku. W czasach antycznych trasa bywała także określana jako droga nadbrzeżna lub droga Filistynów. Współczesna identyfikacja szlaku i jego dokładnego przebiegu jest trudna.

context: Zachowane holenderskie, hiszpańskie, niemieckie, włoskie portugalskie, francuskie i brytyjskie mapy, które powstały w okresie 1474–1800 pokazywały znaczący szlak wiodący do Damaszku przez Gazę, Megiddo, Kuneitrę oraz Chasor. Używały dla niej innej nazwy lub nazw, lecz nigdy nazwy Via Maris. Francesco Quaresmi włoski franciszkanin, kapłan katolicki, palestynolog, teolog i kustosz Ziemi Świętej, opublikował w pierwszej połowie XVII wieku kilka książek na temat Palestyny i stwierdzał, że Via Maris to szlak łączący Syrię z morzem Śródziemnym, przecinający Jordan i przez Dolną Galileę zmierzający do Acre (Akka). Zarówno Quaresmi, jak i Burchard z góry Syjon – średniowieczny dominikanin niemieckiego pochodzenia, który w XIII wieku podróżował po Palestynie i spisał swe wrażenia w „Descriptio Terrae Sanctae” – nie wspominali, by we współczesnych im realiach nazywano szlak Via Maris, lecz wiązali identyfikację z łacińskim tekstem biblijnym.
qas: question: Mapy jakich krajów zachowały się do 1800 roku?
plausible_answers: text: holenderskie, hiszpańskie, niemieckie, włoskie portugalskie, francuskie i brytyjskie
generative_answer: holenderskie, hiszpańskie, niemieckie, włoskie portugalskie, francuskie i brytyjskie

question: Czy Via Maris to powszechna nazwa stosowana w XVII wieku?
answers: text: Używały dla niej innej nazwy lub nazw, lecz nigdy nazwy Via Maris
generative_answer: nie

question: Kim był Francesco Quaresmi?
answers: text: włoski franciszkanin, kapłan katolicki, palestynolog, teolog i kustosz Ziemi Świętej
generative_answer: Włoskim franciszkaninem, kapłanem katolickim, palestynologiem, teologiem i kustoszem Ziemi Świętej

question: Kto jest autorem „Descriptio Terrae Sanctae”?
answers: text: Burchard z góry Syjon
generative_answer: Burchard z góry Syjon

question: Czym była Via Maris według Francesca Quaresmiego?
answers: text: szlak łączący Syrię z morzem Śródziemnym, przecinający Jordan i przez Dolną Galileę zmierzający do Acre (Akka)
generative_answer: Szlakiem łączącym Syrię z Morzem Śródziemnym, przecinającym Jordan i przez Dolną Galileę zmierzającym do Acre (Akka)

context: Trakt rozpoczynający swój bieg w egipskim Tell Abu Seifeh wiódł przez Gazę, Aszkelon, Jawne, Jafę, Cezareę Nadmorską, a na równinie przybrzeżnej Izraela droga się rozwidlała. Jeden szlak wiódł przez Ptolemaidę wzdłuż wybrzeża na północ przez Tel Afek. Natomiast druga odnoga na terenie równiny Szaron skręcała do doliny Jezreel ku Megiddo i – jak twierdzi część źródeł – ponownie się rozwidlała. Trakt wiodący na wschód kierował się ku Bet Sze’an (dawne Scytopolis), czyli do wiodącej doliną Jordanu Drogi Królewskiej, natomiast główny szlak przecinał Galileę i wiódł wzdłuż zachodniego brzegu Jeziora Galilejskiego przez Kuneitrę, Chinnereth, Kafarnaum, Betsaidę, Dan, Chasor i dalej do Damaszku i Mezopotamii.
qas: question: Gdzie miała swój początek Via Maris?
answers: text: Tell Abu Seifeh
generative_answer: Tell Abu Seifeh

question: W którym miejscu dochodziło do pierwszego rozwidlenia szlaku?
answers: text: równinie przybrzeżnej Izraela
generative_answer: na równinie przybrzeżnej Izraela

question: Jaka była dalsza trasa wschodniego szlaku po przecięciu Galilei?
plausible_answers: text: główny szlak przecinał Galileę i wiódł wzdłuż zachodniego brzegu Jeziora Galilejskiego przez Kuneitrę, Chinnereth, Kafarnaum, Betsaidę, Dan, Chasor i dalej do Damaszku i Mezopotamii
generative_answer: główny szlak przecinał Galileę i wiódł wzdłuż zachodniego brzegu Jeziora Galilejskiego przez Kuneitrę, Chinnereth, Kafarnaum, Betsaidę, Dan, Chasor i dalej do Damaszku i Mezopotamii

question: Jak dawniej nazywane było Bet Sze’an?
answers: text: Scytopolis
generative_answer: Scytopolis

question: Przez jakie regiony przebiegał trakt przed pierwszym rozwidleniem?
answers: text: Gazę, Aszkelon, Jawne, Jafę, Cezareę Nadmorską
generative_answer: Gazę, Aszkelon, Jawne, Jafę, Cezareę Nadmorską