Traktat w Trianon

Traktat w Trianon – podpisany 4 czerwca 1920 w pałacu Grand Trianon(ang.) w Wersalu traktat pokojowy między Węgrami a państwami Ententy: Stanami Zjednoczonymi (które go nigdy nie ratyfikowały), Wielką Brytanią, Francją, Włochami, Japonią, Rumunią, Królestwem SHS (późniejsza Jugosławia), Czechosłowacją i Polską (która również nigdy go nie ratyfikowała).
Nowe Królestwo Węgier powstało w miejsce dawnego Królestwa Węgier (Kraje Korony Świętego Stefana), części dualistycznej monarchii austro-węgierskiej, która rozpadła się po I wojnie światowej). Do jego utworzenia potrzebna była wspólna ofensywa wojsk czeskich, serbskich, francuskich i rumuńskich, która rozbiła w 1919 roku Węgierską Republikę Rad, Budapeszt zajęły oddziały rumuńskie. W listopadzie, za zgodą aliantów, do miasta wkroczyła organizowana w pośpiechu Armia Narodowa admirała Miklósa Horthyego, którego rząd był jednak tak słaby, że musiał przyjąć do wiadomości warunki postawione przez zwycięzców.

context: Rewizja traktatu stała się głównym celem polityki zagranicznej Węgier w okresie międzywojennym i przyczyniła się do zbliżenia z III Rzeszą. W latach 1938–1941 Węgrom udało się, przy poparciu Rzeszy, bez walki zrewidować część postanowień z Trianon. Po pierwszym arbitrażu wiedeńskim w listopadzie 1938 Węgry uzyskały kosztem Czechosłowacji południową Słowację. 14 marca 1939 roku, po rozpadzie Czecho-Słowacji, Węgrzy zajęli Karpato-Ukrainę, w wyniku drugiego arbitrażu wiedeńskiego w sierpniu 1940 uzyskali od Rumunii północny Siedmiogród. Po ataku na Jugosławię Niemcy przekazali Węgrom serbską Wojwodinę (Baczkę), słoweńskie Prekmurje oraz chorwackie Baranję i Međimurje. W sumie bezpośrednio przed II wojną światową i w czasie jej trwania wróciły do kraju ziemie zamieszkane przez 2 mln Węgrów, a terytorium powiększyło się do 172 tys. km². Zmiany terytorialne powiększające terytorium Węgier zostały anulowane w 1947 przez postanowienia pokoju paryskiego.
qas: question: Z jakim państwem Węgry nawiązały bliższe stosunki dyplomatyczne, dzięki rewizji traktatu z Trianon?
answers: text: III Rzeszą
generative_answer: III Rzeszą

question: Jakie tereny zostały przyznane Węgrom w listopadzie 1938 roku?
answers: text: południową Słowację
generative_answer: południowa Słowacja

question: W jaki sposób do terytorium Węgier przyłączony został Siedmiogród?
answers: text: w wyniku drugiego arbitrażu wiedeńskiego
generative_answer: w wyniku drugiego arbitrażu wiedeńskiego

question: Jakie tereny zostały przyznane Jugosławi przez Niemcy, w konsekwencji ataku na Węgry?
plausible_answers: text: serbską Wojwodinę (Baczkę), słoweńskie Prekmurje oraz chorwackie Baranję i Međimurje
generative_answer: serbska Wojwodina (Baczka), słoweńskie Prekmurje oraz chorwackie Baranja i Međimurje

question: Jakie rozporządzenie sprawiło, że Węgry utraciły tereny zdobyte w okresie międzywojennym?
answers: text: postanowienia pokoju paryskiego
generative_answer: postanowienia pokoju paryskiego

context: Po II wojnie światowej, za czasów rządzonej przez komunistów Węgierskiej Republiki Ludowej, temat traktatu z Trianon nie był oficjalnie podnoszony i uległ w dużej mierze w społeczeństwie zapomnieniu, a kładziono nacisk na współpracę w ramach obozu państw socjalistycznych. Dopiero w latach 80. XX wieku zaczęły się ukazywać publikacje na ten temat. Podczas transformacji ustrojowej, po wprowadzeniu demokracji i pojawieniu się nurtów nacjonalistycznych w polityce, temat mniejszości węgierskich za granicami kraju zaczął być ponownie wykorzystywany politycznie i na początku lat 90. Węgry podejmowały próby wspierania ruchów separatystycznych za granicami. Unormowanie stosunków granicznych z sąsiednimi państwami stało się jednak jednym z warunków przystąpienia Węgier do NATO.
qas: question: Czy Węgry to państwo należące do NATO?
plausible_answers: text: przystąpienia Węgier do NATO
generative_answer: przystąpienia Węgier do NATO

question: Jaka forma ustroju została wprowadzona na Węgrzech na początku lat 90.?
answers: text: demokracji
generative_answer: Demokracja

question: Jaki temat został ponownie podjęty na początku lat 90. przez polityków węgierskich?
answers: text: temat mniejszości węgierskich za granicami kraju
generative_answer: temat mniejszości węgierskich za granicami kraju

question: Kto był u władzy w państwie węgierskim po II wojnie światowej?
answers: text: komunistów Węgierskiej Republiki Ludowej
generative_answer: Komuniści Węgierskiej Republiki Ludowej

question: Kiedy pojawiły się publikacje dotyczące traktatu?
answers: text: w latach 80. XX wieku
generative_answer: w latach 80. XX wieku