Zabór rosyjski

Zabór rosyjski – część terytorium I Rzeczypospolitej zagarnięta przez Imperium Rosyjskie w wyniku rozbiorów Polski (1772–1795), pokoju w Tylży (1807) i postanowień kongresu wiedeńskiego (1815); zabór obejmował ziemie zabrane i Królestwo Polskie.
Obszar ziem dawnej Rzeczypospolitej pod władzą imperatora rosyjskiego zmieniał się na przestrzeni lat od I rozbioru w 1772 do chwili odzyskania niepodległości przez Polskę w 1918. Obszary bezpośrednio przejęte przez Rosję w wyniku rozbiorów (ziemie zabrane) stały się integralną częścią Imperium, na których wprowadzono większość rosyjskich rozwiązań prawno-administracyjnych.
W wyniku postanowień pokoju w Tylży do tych ziem dołączył obwód białostocki. Po kongresie wiedeńskim na terenach byłego Księstwa Warszawskiego (oprócz departamentów: bydgoskiego i poznańskiego) utworzono Królestwo Polskie połączone z Rosją unią personalną. Imperator Aleksander I oktrojował Konstytucję, która była zaliczana do najbardziej liberalnych w pokongresowej Europie. Jednakże swoboda obywateli pod zaborem rosyjskim zmalała, gdy w 1819 Aleksander I zniósł wolność prasy i wprowadził cenzurę prewencyjną, co było jednym z powodów wybuchu powstania listopadowego w 1830. Po upadku powstania car Mikołaj I wydał Statut Organiczny Królestwa Polskiego, którym formalnie zniósł dotychczasową Konstytucję oraz włączył Królestwo bezpośrednio do sytemu rosyjskiego samodzierżawia. Niemniej, aż do powstania styczniowego zachowano niektóre lokalne instytucje podporządkowane organom centralnym (np. Rada Stanu). Królestwo zachowało też aż do odzyskania niepodległości przez Polskę swój własny system prawa cywilnego.

context: Wyprawa wojsk francuskich do Rosji w 1812 zakończyła czasy potęgi Napoleona w Europie. O dalszych losach ziem polskich radzono na kongresie wiedeńskim w 1814 i 1815. Omawiano wówczas problemy związane ze zmianami granic państwowych. Decydującą rolę podczas kongresu odegrał car Aleksander I. Zaproponował utworzenie z terenów byłego Księstwa Warszawskiego – Królestwa Polskiego (zwanego później Kongresówką). Liczyło ono 127 tysięcy km² i 3,3 miliona mieszkańców. 27 listopada 1815 car nadał Królestwu konstytucję, w której tworzeniu pomagał mu Polak – książę Adam Jerzy Czartoryski. Do jednych z najważniejszych postanowień w niej zawartych należały:
qas: question: Gdzie zastanawiano się nad przyszłością ziem polskich? 
answers: text: na kongresie wiedeńskim
generative_answer: na kongresie wiedeńskim

question: Ile osób zamieszkiwało Królestwo Polskie?
answers: text: 3,3 miliona
generative_answer: 3,3 miliona

question: Jak duże było Księstwo Warszawskie?
plausible_answers: text: 127 tysięcy km²
generative_answer: 127 tysięcy km²

question: Kto zaczął rządzić Królestwem Polski od 1812 roku?
plausible_answers: text: car Aleksander I
generative_answer: car Aleksander I

question: Kto pomagał utworzyć carowi konstytucje Królestwa Polskiego?
answers: text: książę Adam Jerzy Czartoryski
generative_answer: książę Adam Jerzy Czartoryski

context: W Warszawie powstało stronnictwo „czerwonych”. Składało się ono z inteligencji, rzemieślników, oficerów w służbie rosyjskiej i studentów. Zwolennicy pełnej autonomii Królestwa na powołanie tej organizacji odpowiedzieli utworzeniem stronnictwa „białych”. Działalność „czerwonych”, przygotowujących powstanie, została wykryta przez władze carskie. Aby uniemożliwić rozpoczęcie zrywu, margrabia Aleksander Wielopolski, powołany przez cara na stanowisko naczelnika rządu cywilnego (zwolennik ugody z carem) zaplanował brankę (pobór młodych ludzi do wojska rosyjskiego). Na wieść o krokach podjętych przez zaborcę, przyspieszono wybuch powstania. Rozpoczęło się ono w nocy z 22 na 23 stycznia 1863. Powołano do życia Rząd Narodowy, który ogłosił manifest wzywający do walki wszystkich Polaków. Wydał też dwa dekrety zapowiadające zniesienie pańszczyzny (projekt ten nie został jednak zrealizowany). Zabrakło silnego wodza, który poprowadziłby cały naród do walki ze znienawidzonym caratem. Na tym tle toczyły się spory pomiędzy stronnictwami „białych” i „czerwonych”. Pierwszym przywódcą powstania został Stefan Bobrowski. Po nim funkcję tę pełnił Ludwik Mierosławski, a następnie Marian Langiewicz, ponownie Stefan Bobrowski i Karol Majewski. Wojna od początku miała charakter partyzancki. Stoczono około tysiąca potyczek. Do ważniejszych należy zaliczyć starcia pod Węgrowem, Małogoszczem, Miechowem i Siemiatyczami. W październiku 1863 władzę dyktatorską objął Romuald Traugutt. Wiosną następnego roku został aresztowany, a potem stracony. Ostatecznym ciosem dla powstania był ukaz uwłaszczeniowy z marca 1864. Nadając chłopom ziemię, car odciągnął ich od walki. Powstanie styczniowe było ostatnim zrywem narodowowyzwoleńczym Polaków w XIX wieku. Podobnie, jak poprzednie próby odzyskania niepodległości, zakończyło się przegraną. Tysiące Polaków wywieziono na zesłanie na Syberię, język polski usunięto ze szkół i urzędów, zlikwidowano odrębność Królestwa Polskiego, powołując na jego miejsce Kraj Nadwiślański, chociaż z samej nazwy "Królestwo Polskie" nigdy nie zrezygnowano (np. Car wciąż tytułował się jako Król Polski). Przez następne lata, na znak żałoby narodowej, spora część społeczeństwa nosiła czarne stroje, a także biżuterię z symbolami narodowymi.
qas: question: Kto wchodził w skład stronnictwa czerwonych podczas zaboru rosyjskiego?
answers: text: z inteligencji, rzemieślników, oficerów w służbie rosyjskiej i studentów
generative_answer: inteligencja, rzemieślnicy, oficerowie w służbie rosyjskiej i studenci

question: W jaki sposób zareagowali entuzjaści autonomii na wieść o utworzeniu stronnictwa czerwonych podczas zaboru rosyjskiego?
answers: text: utworzeniem stronnictwa „białych”
generative_answer: Utworzyli stronnictwo białych

question: W jakim celu Wielopolski podjął się organizacji branki przed powstaniem styczniowym?
answers: text: Aby uniemożliwić rozpoczęcie zrywu
generative_answer: aby uniemożliwić rozpoczęcie zrywu

question: Ilu Polaków zostało wywiezionych na Syberię po klęsce Powstania styczniowego?
plausible_answers: text: Tysiące
generative_answer: Tysiące

question: Do ilu bitew doszło w ramach powstania styczniowego?
answers: text: około tysiąca
generative_answer: około tysiąca