Esperanto

Esperanto (esperanto: osoba mająca nadzieję, pierwotnie Lingvo Internacia, w tłum. język międzynarodowy) – najbardziej rozpowszechniony na świecie międzynarodowy język pomocniczy. Jego nazwa pochodzi od pseudonimu „Dr. Esperanto” (doktor mający nadzieję), pod którym Ludwik Zamenhof opublikował w 1887 podstawy języka w książce Język międzynarodowy. Przedmowa i podręcznik kompletny. Jego celem było stworzenie neutralnego i łatwego do nauki języka, przydatnego do międzynarodowej komunikacji, nie zastępującego jednak innych języków narodowych.
Pomimo że żadne państwo nie uznaje esperanto za swój język urzędowy, jest ono używane przez międzynarodową wspólnotę, której wielkość, według różnych źródeł, szacowana jest na od stu tysięcy do dwóch milionów użytkowników (zależnie od poziomu opanowania języka); dla około tysiąca z nich esperanto jest pierwszym językiem.
Esperanto doczekało się także międzynarodowego uznania, w postaci dwóch rezolucji UNESCO, a także wsparcia ze strony znanych osobistości życia publicznego. W setną rocznicę powstania Światowego Związku Esperantystów Sejm Rzeczypospolitej Polskiej podjął uchwałę, w której złożył wyrazy uznania dla kontynuatorów dzieła dr. Ludwika Zamenhofa. W 2014 roku z inicjatywy polskich esperantystów język esperanto został wpisany na krajową listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego. Współcześnie używa się tego języka w podróży, korespondencji, podczas międzynarodowych spotkań, kongresów, dyskusji naukowych (np. w działalności Międzynarodowej Akademii Nauk San Marino), tworzenia oryginalnej literatury oraz jej tłumaczenia, w muzyce, teatrze, kinie, reportażu internetowym i mediach prasowych oraz do tworzenia audycji radiowych i telewizyjnych. Przesłanką wskazującą na popularność języka esperanto jest liczba krajowych organizacji esperantystów (np. Czeski Związek Esperantystów, Polski Związek Esperantystów), jak również duża liczba i różnorodność organizacji tematycznych grupujących esperantystów – zwolenników jakiegoś światopoglądu, ideologii, religii, zawodów, hobby itd. (np. Esperancki Związek Prawniczy, Międzynarodowa Liga Nauczycieli Esperantystów). O popularności esperanto świadczą też liczne i bardzo różnorodne ZEOj (obiekty upamiętniające esperanto i postać Ludwika Zamenhofa) na całym świecie.
Zdecydowana większość słownictwa w esperanto pochodzi z języków zachodnioeuropejskich, jednocześnie ukazując wpływy języków słowiańskich poprzez swoją syntaktykę i morfologię. Morfemy nie podlegają zmianom i można tworzyć z nich ogromną liczbę kombinacji, tworząc zróżnicowane znaczeniowo wyrazy; esperanto ma więc wiele wspólnego z językami analitycznymi, do których zalicza się między innymi chiński. Z drugiej jednak strony, struktura wewnętrzna esperanto w pewnym stopniu odzwierciedla języki aglutynacyjne, takie jak japoński, suahili czy turecki.

context: Podczas I Światowego Kongresu Esperanta (1905) ks. Peltier przygotował mszę świętą w języku esperanto, a podczas II Światowego Kongresu Esperanta w Genewie w roku 1906 wygłosił pierwsze w historii kazanie w języku esperanto. Od roku 1990 esperanto jest oficjalnie zaliczone do liturgicznych języków Kościoła katolickiego. Na esperanto jest przetłumaczona także Biblia, a Stary Testament jest pierwszym dziełem literackim wydanym w esperanto z tłumaczeniem dokonanym przez samego Ludwika Zamenhofa. W Polsce pierwszą mszę w języku esperanto odprawił biskup Jan Maria Michał Sitek zwierzchnik Kościoła Starokatolickiego Mariawitów. Było to 2 sierpnia 1959 roku w kościele ewangelicko-augsburskim pw. Świętej Trójcy w Warszawie. Śpiewy liturgiczne przygotował chór parafii mariawickiej z Leszna. Okazją do dokonania przekładu tekstów liturgii był XLIV Światowy Kongres Esperanto, który obradował wówczas w Warszawie. Inicjatywa nabożeństwa ekumenicznego w języku esperanto wyszła od Polskiej Rady Ekumenicznej. Zdecydowano również, że nabożeństwo zostanie odprawione w obrządku mariawickim, najbliższym rzymskokatolickiemu, a tym samym większości uczestników Kongresu. Przekład liturgii powierzono bp. Janowi Marii Michałowi Sitkowi, zaś opiekę merytoryczną kapłanom mariawitom. Mariawici aktywnie uczestniczyli w międzynarodowym ruchu esperanckim od 1906 roku. Papież Jan Paweł II znał esperanto i również w tym języku udzielał błogosławieństwa „Urbi et Orbi”.
qas: question: W jakim języku Pelier planował odprawić nabożeństwo?
answers: text: esperanto
generative_answer: esperanto

question: Kiedy Peliter po raz pierwszy wykonał kazanie w esperanto?
answers: text: podczas II Światowego Kongresu Esperanta
generative_answer: podczas II Światowego Kongresu Esperanta

question: W jakim języku zostały napisane księgi Biblii?
plausible_answers: text: esperanto
generative_answer: esperanto

question: Kto wystąpił w roli tłumacza Biblii na esperanto?
answers: text: Janowi Marii Michałowi Sitkowi
generative_answer: Jan Maria Michał Sitek

question: Kiedy działalność rozpoczął międzynarodowy ruch języka esperanto?
plausible_answers: text: 1906
generative_answer: w 1906

context: Biblioteka Internacia Esperanto-Muzeo (Międzynarodowego Muzeum Esperanta) w Wiedniu w swojej kolekcji posiada ponad 35 000 woluminów w 500 językach sztucznych, z czego najwięcej w esperanto. Jest tym samym największą biblioteką esperancką na świecie. Do innych dużych bibliotek (z ponad 20 000 woluminów) zaliczają się Biblioteka Hectora Hodlera w biurze UEA w Rotterdamie, Biblioteka Bultera przy Esperanto-Asocio de Britio (Brytyjskim Związku Esperantystów) w Stoke-on-Trent, Germana Esperanto-Biblioteko (Niemiecka Biblioteka Esperancka) w Aalen oraz biblioteka Japana Esperanto-Instituto (Japońskiego Instytutu Esperanta) w Tokio.
qas: question: W jakim mieście znajduje się biblioteka z największą liczbą dzieł w języku esperanto?
answers: text: Wiedniu
generative_answer: Wiedniu

question: Czy biblioteki posiadające bogaty zbiór utworów w esperanto znajdują się tylko w Europie?
answers: text: Do innych dużych bibliotek (z ponad 20 000 woluminów) zaliczają się Biblioteka Hectora Hodlera w biurze UEA w Rotterdamie, Biblioteka Bultera przy Esperanto-Asocio de Britio (Brytyjskim Związku Esperantystów) w Stoke-on-Trent, Germana Esperanto-Biblioteko (Niemiecka Biblioteka Esperancka) w Aalen oraz biblioteka Japana Esperanto-Instituto (Japońskiego Instytutu Esperanta) w Tokio
generative_answer: nie

question: Czy esperanto jest jedynym językiem sztucznym na świecie?
answers: text: Biblioteka Internacia Esperanto-Muzeo (Międzynarodowego Muzeum Esperanta) w Wiedniu w swojej kolekcji posiada ponad 35 000 woluminów w 500 językach sztucznych, z czego najwięcej w esperanto
generative_answer: nie

question: W jakiej bibliotece w Tokio możemy znaleźć utwory w języku esperanto?
answers: text: Japana Esperanto-Instituto
generative_answer: Japana Esperanto-Instituto

question: W jakim mieście znajduje się Niemiecka Biblioteka Esperancka?
answers: text: Aalen
generative_answer: Aalen