Norwegia

Norwegia (bokmål Norge i lub nynorsk Noreg i), urzędowo Królestwo Norwegii – państwo w Europie Północnej będące monarchią konstytucyjną, którego terytorium obejmuje zachodnią i północną część Półwyspu Skandynawskiego, Jan Mayen, Svalbard, Wyspę Bouveta i Lofoty. Ma łączną powierzchnię 385 207 km² i liczy 5 367 580 mieszkańców (2015). Graniczy ze Szwecją niemal na całej długości granicy; znacznie krótsze odcinki oddzielają Norwegię od Finlandii i Rosji. Kraj ma również granicę morską (przez cieśninę Skagerrak) z Danią. Stolicą Norwegii jest Oslo. Długa, licząca ponad 20 tys. kilometrów linia brzegowa znana jest z charakterystycznych zatok, tzw. fiordów. Nazwa kraju pochodzi od staronordyckiego nord vegen (pol. droga na północ).

context: Pierwszy kościół powstał w Norwegii w Moster w 995 roku, za sprawą króla Olafa Tryggvasona. Jako symboliczny moment chrystianizacji kraju uznaje się jednak bitwę pod Stiklestad, gdzie poległ władca Norwegii Olaf Haraldsson, uznany później świętym. XIII wiek to czas świetności Norwegii: pod panowaniem Håkona IV w skład terytorium norweskiego wchodziły także Jämtland, Islandia, Wyspy Owcze, Orkady, Szetlandy i Grenlandia. W XIV wieku kraj został osłabiony przez zwiększające się wpływy Hanzy, epidemię czarnej śmierci w 1349 i walki o tron. Po śmierci Håkona VI w 1380 tron objął jego syn Olaf IV, a następnie żona zmarłego króla, Małgorzata I, która była także królową Danii, a później i Szwecji. W 1397 Norwegia, Szwecja i Dania zawarły unię, zwaną kalmarską. Szwecja wyłamała się z unii w 1523. Norwegia, coraz bardziej zależna od Danii, pozostała w unii do 1814. Wtedy to zwycięzcy w wojnach napoleońskich podpisali traktat w Kilonii, na podstawie którego Norwegia miała stać się częścią Szwecji, jako odszkodowanie dla tej ostatniej za stratę Finlandii na rzecz Rosji. Uchwalona 17 maja 1814 (w Eidsvoll) Konstytucja Norwegii była próbą odzyskania przez kraj całkowitej suwerenności. Skończyło się jednak na unii personalnej ze Szwecją. Pełną suwerenność odzyskali Norwegowie w 1905, w wyniku referendum niepodległościowego.
qas: question: Jaki król przyczynił się do budowy pierwszego kościoła?
answers: text: Olafa Tryggvasona
generative_answer: Olaf Tryggvason

question: Czym była dla Norwegii bitwa pod Stiklestad?
answers: text: symboliczny moment chrystianizacji
generative_answer: symbolicznym momentem chrystianizacji

question: Jaki mnich został uznany za świętego?
plausible_answers: text: Olaf Haraldsson
generative_answer: Olaf Haraldsson

question: Jakimi ziemiami, oprócz Norwegii, władał Håkon IV?
answers: text: Jämtland, Islandia, Wyspy Owcze, Orkady, Szetlandy i Grenlandia
generative_answer: Jämtland, Islandia, Wyspy Owcze, Orkady, Szetlandy i Grenlandia

question: Czy Håkon IV miał potomstwo?
answers: text: tron objął jego syn
generative_answer: tak

context: Ważnym działem gospodarki Norwegii pozostaje, między innymi dzięki obfitości ryb w wodach przybrzeżnych, rybołówstwo, mimo rzeczywistego zmniejszania się połowów. 1980 – 2409 tys. t, 1985 – 2119 tys. t, 1989 – 1909 tys. t, 1991 – 2096 tys. t. W przeliczeniu na 1 mieszkańca – 488 kg (2000), co daje Norwegii 2. miejsce w świecie (po Islandii). Łowi się głównie śledzie, makrele i dorsze (do 1987 również wieloryby). Wyporność floty rybackiej 1991 wynosiła 281 tys. BRT. Największymi portami rybackimi są Bergen i Stavanger.
qas: question: Z jakiego powodu rybołówstwo jest istotnym elementem gospodarczym Norwegii?
answers: text: obfitości ryb w wodach przybrzeżnych
generative_answer: obfitości ryb w wodach przybrzeżnych

question: Czy w Norwegii łowi się coraz więcej ryb?
answers: text: mimo rzeczywistego zmniejszania się połowów
generative_answer: nie

question: Ile kilogramów ryb, według danych z 2000 roku, przypadało na jednego mieszkańca?
answers: text: 488
generative_answer: 488

question: Jakie 3 gatunki ryb łowi się w Norwegii po 1987 roku?
plausible_answers: text: śledzie, makrele i dorsze
generative_answer: śledzie, makrele i dorsze

question: Jakie dwa porty rybackie w Norwegii górują nad innymi pod względem wielkości?
answers: text: Bergen i Stavanger
generative_answer: Bergen i Stavanger