List z Mitanni

List z Mitanni – określenie stosowane w historiografii na dokument napisany w języku huryckim przez mitannijskiego króla Tuszrattę, pochodzący z pierwszej połowy XIV wieku p.n.e. List został odkryty w 1887 roku w Amarna. Liczył pierwotnie 494 wersy, zachowało się w całości lub fragmentarycznie 466 wersów. Tekst listu dotyczy spraw, związanych z małżeństwem córki Tuszratty – Taduhepy – z Amenhotepem III. „List z Mitanni” jest jednym z głównych źródeł do analizy języka huryckiego.

context: Pod koniec XV wieku p.n.e. Totmes IV, dążąc do pozyskania sojusznika na Bliskim Wschodzie, który wspierałby go w kontrolowaniu Syrii, nawiązał stosunki polityczne z Artatamą I, władcą Mitanni. Zostały one przypieczętowane mariażem faraona i księżniczki Mutemuji. Sojusz był korzystny również dla Artatamy I, obawiającego się wzrostu potęgi Hetytów. Następcy obu władców – Amenhotep III i Tuszratta – kontynuowali politykę Totmesa IV i Artatamy I. Gwarancją dobrych stosunków były dwa małżeństwa faraona: z księżniczką mitannijską Giluhepą – siostrą Tuszratty, a pod koniec jego życia również z Taduhepą – córką króla Mitanni. Układy pomiędzy obu państwami były poprzedzone wymianą korespondencji dyplomatycznej. Krótko po wysłaniu Taduhepy do Egiptu Amenhotep III zmarł. Księżniczka została więc żoną Echnatona.
qas: question: Kogo Totmes wytypował na pomocnika w kontroli nad Syrią?
answers: text: Artatamą I
generative_answer: Artatamę I

question: Kim był Artatama I?
answers: text: władcą Mitanni
generative_answer: władcą Mitanni

question: Jak nazywały się małżonki Totmesa IV?
answers: text: Giluhepą – siostrą Tuszratty, a pod koniec jego życia również z Taduhepą
generative_answer: Giluhepa, Taduhepa

question: Za kogo za mąż wyszła Giluhepa po zgonie Amenhotepa III?
answers: text: Echnatona
generative_answer: Echnatona

question: Kiedy Totmes IV objął panowanie nad Syrią?
plausible_answers: text: Pod koniec XV wieku p.n.e.
generative_answer: Pod koniec XV wieku p.n.e.

context: „List z Mitanni” pod sygnaturą VAT 422 (EA 24) znajduje się w kolekcji amarneńskiej Muzeum Egipskim w Berlinie. Od chwili odkrycia dokument w zależności od publikacji był numerowany jako WA 27, VS 12, Kn 24. W 1902 roku po raz pierwszy ukazała się transkrypcja tekstu, sporządzona przez Jørgena Alexandra Knudtzona, jej wznowienie miało miejsce w 1964 roku. W 1915 roku autografię klinową „listu z Mitanni” opublikował Otto Schroeder w pracy Die Tontafelm von El-Amarna i nadał mu numer 200. Według Macieja Popko sporządzona przez badacza kopia uchodzi w środowisku naukowym za najlepszą, choć Johannes Friedrich uważał ją za niezbyt dobrą. W 1932 roku transkrypcja listu została opublikowana przez Johannesa Friedricha w pracy Kleinasiatische Sprachdenkmäler. W 1982 roku Gernot Wilhelm umieścił fragmenty tłumaczenia listu na język niemiecki w swojej publikacji Grundzüge der Geschichte und Kultur der Hurriter. Dziesięć lat później ukazał się przekład dokumentu na język angielski, dokonany przez Williama L. Morana. W tym samym roku fragmenty tłumaczenia tekstu na język polski opublikował Maciej Popko w swojej monografii Huryci.
qas: question: W jakim mieście znajduje się List z Mitanni?
answers: text: w Berlinie
generative_answer: w Berlinie

question: Kiedy dokonano pierwszej transkrypcji Listu z Mitanni?
answers: text: W 1902 roku
generative_answer: W 1902 roku

question: Czy panuje powszechna akceptacja tezy, że kopia listu z Mitanni von El-Amarna jest najlepsza?
answers: text: Według Macieja Popko sporządzona przez badacza kopia uchodzi w środowisku naukowym za najlepszą, choć Johannes Friedrich uważał ją za niezbyt dobrą
generative_answer: nie

question: Gdzie opublikowano transkrypcję listu z Mitanni?
answers: text: pracy Kleinasiatische Sprachdenkmäler
generative_answer: pracy Kleinasiatische Sprachdenkmäler

question: Kto przetłumaczył cały list z Mitanni na język niemiecki po raz pierwszy?
plausible_answers: text: Gernot Wilhelm
generative_answer: Gernot Wilhelm