Efekt litery z imienia

Efekt litery z imienia (ang. name-letter effect) – tendencja do preferowania przez ludzi liter występujących w ich imieniu i nazwisku. Badani poproszeni o ocenę wszystkich liter w alfabecie, wybór preferowanej z podanej pary bądź wyróżnienie niewielkiej grupy preferowanych liter najczęściej stale oceniali najwyżej litery tworzące zapis ich imienia lub nazwiska. Zasadniczo nie byli świadomi wybierania liter występujących w zapisie ich imienia lub nazwiska.
Odkryty w 1985 przez belgijskiego psychologa Jozefa Nuttina, efekt litery z imienia obserwowano w tuzinach replikowanych badań przeprowadzanych na osobach z ponad 15 państw, używających czterech różnych alfabetów. Utrzymuje się mimo różnego wieku i płci badanych. Ludzie, którzy zmienili nazwisko wiele lat wcześniej, wykazują tendencję do preferencji liter zarówno swych obecnych, jak i pierwotnych nazwisk ponad inne litery. Efekt ten najbardziej wyraźny jest w przypadku inicjałów, ale nawet po ich wykluczeniu pozostałe litery imienia i nazwiska są preferowane ponad litery w nich nie występujące.
Większość ludzi lubi siebie samych. Ich imię wiąże się z self i w związku z tym litery tworzące jego zapis są preferowane, mimo że pojawiają się też w zapisie wielu innych słów. Ludzie nie lubiący siebie mają skłonność do braku efektu litery z imienia. Podobny efekt znaleziono w przypadku liczb związanych z datą urodzin: ludzie wykazują tendencję do preferowania liczb oznaczających numer dnia i miesiąca, w których przyszli na świat. Alternatywne wyjaśnienie efektu litery z imienia, jak częsta ekspozycja czy wczesne opanowywanie, wykluczono. W ocenie psychologicznej Name Letter Preference Task jest szeroko wykorzystywanym narzędziem oceniającym samoocenę.
Istnieją dowody na implikacje efektu litery z imienia na podejmowane w życiu decyzje. Podczas eksperymentów badani faworyzowali marki zawierające ich inicjały. Analiza dużej bazy danych datków charytatywnych ujawniła nieproporcjonalnie dużą liczbę ludzi wspomagających zarządzanie kryzysowe po huraganach o nazwach zaczynających się na pierwszą literę ich imienia (np. Kate i Kevin po huraganie Katrina). Badania oceniające wpływ efektu litery z imienia na podejmowanie życiowych decyzji (wybór miejsca życia, małżonka, pracy) budzą kontrowersje.

context: Litery, których dziecko uczy się na początku, najczęściej występujące w zapisie jego imienia, mogą mieć trwałe pozytywne skojarzenia. Hoorens i Todorova zbadali tę kwestię, szukając efektu litery z imienia z dwujęzycznych osób, których pierwszy język zapisywano cyrylicą, kolejny zaś – alfabetem łacińskim. Ponieważ uczenie się języka obcego nie nakłada zwykle specjalnej uwagi na litery zapisu nazwiska, efekt nie powinien występować w przypadku ich drugiego alfabetu, a być obecny tylko w pierwszym. Badanie, które objęło 100 osób bułgarskich, którzy w starszym wieku nauczyli się angielskiego, niemieckiego, francuskiego lub hiszpańskiego, ujawniło efekt litery imienia tak samo jak w cyrylicy. Nie wynikał on ze wspólnych liter obydwu alfabetów. Stwierdzono go dla wspólnych liter o identycznej wymowie (AEKMT), wspólnych liter o różnej wymowie (BCFPYU) i dużych liter łacińskich nie występujących w cyrylicy (DFGIJNRVWZ). Badacze doszli do wniosku, że mastery pleasure nie stanowi głównej przyczyny efektu. W kolejnym badaniu Hoorens, Nuttin, Herman & Pavakanun przetestowali siłę efektu litery z imienia u dzieci szkoły podstawowej w badaniu przekrojowym uczniów flamandzkich i węgierskich z II, IV i VI klasy. Zamiast spodziewanego spadku działania badanego efektu z wiekiem znaleziono jego wzrost, dowodząc, że mastery pleasure nie jest jego główną przyczyną. Inne badania również wykazały wzrost efektu z wiekiem, przykładowo Corenblum i Armstrong w badaniu aborygeńskich dzieci kanadyjskich. Przebadano również występowanie efektu litery z imienia w dwujęzycznej grupie tajskiej, z której część osób uczyła się angielskiego alfabetu w tym samym czasie, co pisma tajskiego, inni zaś podjęli naukę angielskiego później. Jako bodźce prezentowano tylko tajskie spółgłoski. Samogłosek tajskich nie można użyć samodzielnie, gdyż ich brzmienie zależy od kontekstu. Badacze odkryli, że czas, w którym uczniowie uczą się drugiego alfabetu, nie wpływa na siłę efektu litery z imienia, wykluczając w ten sposób mastery pleasure jako jeden z kodeterminantów.
qas: question: Które litery zazwyczaj dziecko uczy się na początku?
answers: text: występujące w zapisie jego imienia
generative_answer: występujące w zapisie jego imienia

question: Jacy naukowcy zajęli się badaniem związku występowania liter z imion z innymi kwestiami?
answers: text: Hoorens i Todorova
generative_answer: Hoorens i Todorova

question: Ile osób wzięło udział w badaniu?
answers: text: 100
generative_answer: 100

question: Jakiej narodowości byli naukowcy Hoorens i Todorov?
plausible_answers: text: bułgarskich
generative_answer: bułgarskiej

question: Jaki efekt był badany u dzieci ze szkoły podstawowej?
answers: text: litery z imienia
generative_answer: litery z imienia

context: Subiektywna częstość to poczucie, jak często dany bodziec pojawia się wedle badanego. Litery z nazwiska mogą być zauważane w większym stopniu i w konsekwencji przypisuje im się częstsze niż w przypadku innych liter występowanie. Wczesne badania wpływu ekspozycji wykazały, że różnice w subiektywnej częstości przyniosły odmienne rezultaty, nawet gdy rzeczywista częstość była taka sam. Hoorens i Nuttin zbadali, czy subiektywna częstość może stanowić wyjaśnienie efektu litery z imienia, prosząc badanych o dwukrotną ocenę wszystkich liter z alfabetu: raz w zakresie preferencji liter i raz w kwestii szacowanej częstości występowania. Badani rzeczywiście znacznie przeszacowywali częstość występowania liter ich nazwisk, jednak nie wykryto pozytywnej korelacji pomiędzy przeszacowaniem częstości występowania danej litery a efektem litery imienia. Badacze poprosili również badanych o ocenę, jak bardzo lubią swe nazwisko. Osoby lubiące je wykazywały silniejszy efekt litery z imienia od osób nielubiących swego nazwiska, jednak nie przeszacowywały częstości tychże liter bardziej, niż osoby nie lubiące swego nazwiska. Hoorens & Nuttin doszli do wniosku, że badania nie wspierają hipotezy subiektywnej częstości.
qas: question: Czy jest subiektywna częstość?
answers: text: poczucie, jak często dany bodziec pojawia się wedle badanego
generative_answer: poczucie, jak często dany bodziec pojawia się wedle badanego

question: Jakie badanie przeprowadzili Hoorens i Nuttin?
answers: text: czy subiektywna częstość może stanowić wyjaśnienie efektu litery z imienia
generative_answer: czy subiektywna częstość może stanowić wyjaśnienie efektu litery z imienia

question: Jaka była podstawa działania w badaniu Hoorens i Nuttin?
answers: text: dwukrotną ocenę wszystkich liter z alfabetu: raz w zakresie preferencji liter i raz w kwestii szacowanej częstości występowania
generative_answer: dwukrotną ocenę wszystkich liter z alfabetu: raz w zakresie preferencji liter i raz w kwestii szacowanej częstości występowania

question: Czy badania Hoorens i Nuttin powiodły się?
plausible_answers: text: Hoorens & Nuttin doszli do wniosku, że badania nie wspierają hipotezy subiektywnej częstości
generative_answer: nie

question: Czy według badania Hoorens i Nuttin efekt litery ma związek z upodobaniem do własnego nazwiska?
answers: text: Osoby lubiące je wykazywały silniejszy efekt litery z imienia od osób nielubiących swego nazwiska
generative_answer: tak