Hagia Sophia

Hagia Sophia (gr. Ἁγία Σοφία, Aja Sofia; tur. Ayasofya) – meczet w Stambule, a w przeszłości kolejno świątynia chrześcijańska, meczet i muzeum. Uważana za najważniejsze dzieło architektury bizantyńskiej.
Pierwotny budynek powstał jako kościół Mądrości Bożej (zwany też Wielkim Kościołem). Była świątynią najwyższej rangi w Cesarstwie Bizantyńskim, katedra patriarsza oraz miejsce modłów i koronacji cesarzy bizantyńskich, na przestrzeni wieków niedościgniony wzór świątyni doskonałej i niemal symbol Kościoła bizantyńskiego. Ufundowana przez Justyniana I Wielkiego, w obecnym kształcie powstawała w okresie od 23 lutego 532 do 27 grudnia 537. Po zdobyciu Konstantynopola przez Turków w 1453 została zamieniona na meczet (wtedy dobudowano minarety). Świątynię miał przyćmić wybudowany w XVII wieku Błękitny Meczet.
Od 1934 do lipca 2020 świątynia pełniła rolę muzeum. Po decyzji sądu administracyjnego Turcji unieważniającego dekret z 1934 i decyzji prezydenta Recepa Tayyipa Erdoğana została ponownie zamieniona w meczet.

context: W sklepieniu głównej absydy znajduje się wizerunek Matki Bożej z Dzieciątkiem Jezus. Jest to pierwsza mozaika jak powstała w kościele po zakończeniu okresu ikonoklazmu. Została ona odsłonięta 29 marca 867 przez patriarchę Konstantynopola, Focjusza I Wielkiego, oraz dwóch współpanujących cesarzy: Michała III i Bazylego I. Uważa się, że jest to rekonstrukcja wcześniejszej, pochodzącej z VI wieku mozaiki, która została zniszczona w okresie ikonoklazmu. Maria siedzi na tronie bez oparcia, nogi trzyma na piedestale. Tak tron, jak i piedestał ozdobione są drogimi kamieniami. Prawa dłoń Maryi spoczywa na prawym kolanie, zaś lewą przytrzymuje Jezusa, który gestem ręki udziela błogosławieństwa. Jak pisze Anna Różycka-Bryzek, mozaika ta świadczy o trwaniu nurtu klasycznego w sztuce konstantynopolitańskiej tego okresu.
qas: question: W jakim miejscu Hagi Sophii umieszczony jest wizerunek Matki Bożej z Dzieciątkiem Jezus?
answers: text: W sklepieniu głównej absydy
generative_answer: W sklepieniu głównej absydy

question: Kiedy wizerunek Matki Bożej z Dzieciątkiem Jezus pojawił się w świątyni?
answers: text: 29 marca 867
generative_answer: 29 marca 867

question: Jacy cesarzowie odsłonili wizerunek Matki Bożej w tej świątyni?
answers: text: Michała III i Bazylego I
generative_answer: Michał III i Bazyli I

question: W jakim nurcie została wykonana mozaika Matki Bożej z tej świątyni? 
answers: text: klasycznego
generative_answer: klasycznym

question: Jaka badaczka zajmuje się badaniem świątyni Hagia Sophia?
plausible_answers: text: Anna Różycka-Bryzek
generative_answer: Anna Różycka-Bryzek

context: Ta pochodząca z 944 mozaika została ponownie odkryta w 1849 przez braci Fossatich w trakcie wykonywanego przez nich remontu świątyni. Znajduje się ona w wewnętrznym narteksie, nad wejściem południowo-zachodnim, naprzeciw mozaiki Pantokratora z cesarzem Leonem VI. Matka Boża siedzi na tronie bez oparcia, jej stopy zaś opierają się o piedestał wysadzany drogimi kamieniami. Dzieciątko Jezus siedzi na jej kolanie udzielając prawą ręką błogosławieństwa, a w lewej trzymając zwój. Postacie te otacza dwóch cesarzy. Po lewej stoi Konstantyn I Wielki który prezentuje Maryi model nowego miasta – Konstantynopola – po prawej zaś Justynian I Wielki prezentujący model Hagii Sophii.
qas: question: Kiedy powstała Haga Sophia?
answers: text: 944
generative_answer: 944

question: Kto odkrył ponownie mozaikę w Meczecie Haga Sophia?
answers: text: braci Fossatich
generative_answer: Bracia Fossatich

question: Co przedstawia mozaika?
answers: text: Pantokratora z cesarzem Leonem VI
generative_answer: Pantokratora z cesarzem Leonem VI

question: Czy matka boska w Hadze Sophii jest przedstawiona jako uboga?
answers: text: jej stopy zaś opierają się o piedestał wysadzany drogimi kamieniami
generative_answer: nie

question: Kto był twórcą planu urbanistycznego Konstantynopola? 
answers: text: Konstantyn I Wielki
generative_answer: Konstantyn I Wielki