Film dokumentalny

Film dokumentalny – jeden z trzech (obok filmu fabularnego oraz filmu animowanego) podstawowych rodzajów filmowych. Filmy dokumentalne w założeniu przedstawiają wycinek rzeczywistości, która podlega możliwie najmniejszej ingerencji ze strony reżysera. Użyte przez Johna Griersona określenie documentary oznacza nadanie twórczego kształtu rzeczywistości, w związku z czym film dokumentalny posługuje się chwytami retorycznymi, które służą przekonaniu widza do wizji świata promowanej przez filmowca.
Za pierwsze dokumenty uznawane są eksperymentalne filmy wykonane przez ekipy filmowe Thomasa Edisona oraz braci Lumière, a za pierwszą pracę teoretyczną poświęconą potencjałowi dokumentalnemu sztuki filmowej – Nowe źródło historii Bolesława Matuszewskiego. Nowe środki wyrazu do rozwijającego się rodzaju filmowego wnieśli Robert J. Flaherty (pionier filmu etnograficznego) oraz przedstawiciele radzieckiej szkoły montażu. Z inspiracji tych ostatnich zrodził się gatunek symfonii miejskiej (Dżiga Wiertow, Joris Ivens, Walter Ruttmann, Jean Vigo). Jednakże w latach trzydziestych i czterdziestych XX wieku dokument odegrał szczególną rolę jako narzędzie propagandy – zarówno totalitarnej (Leni Riefenstahl, Ołeksandr Dowżenko), jak i w państwach demokratycznych (Humphrey Jennings). W latach sześćdziesiątych szczególną popularność zdobyła nowa forma dokumentu pod nazwą kina bezpośredniego (Direct Cinema w Stanach Zjednoczonych i Kanadzie, cinéma-vérité we Francji), a główny ciężar produkcji filmów dokumentalnych zaczął spoczywać na telewizji. Współcześnie walor dokumentu jako wiarygodnego zapisu rzeczywistości zanika w obliczu zjawisk takich jak mockument oraz cyfrowa obróbka obrazu, które stwarzają większe możliwości manipulacji widzem.

context: Stopień, w jakim dany film uznać można za dokument, zależy głównie od decyzji odbiorczej widza i jego wiary w prawdziwość wydarzeń przedstawianych na ekranie. Jakkolwiek część twórców kina dokumentalnego deklarowało obiektywizm w filmowaniu zdarzeń (na przykład nurt Direct Cinema), tak naprawdę gatunek ten wykazuje cechy subiektywne. Dokument zawsze odzwierciedla poglądy reżysera tudzież dominującej ideologii. Posługuje się również chwytami retorycznymi, które służą przede wszystkim perswazji, nie zaś ukazaniu prawdy. Przykładowo, zgromadzenie partii nazistowskiej w Norymberdze w roku 1934 zostało przygotowane specjalnie na potrzeby filmu Triumf woli Leni Riefenstahl. Film niemieckiej reżyserki podniósł zaaranżowany wiec do rangi wydarzenia historycznego.
qas: question: Od czego zależy czy dany film uznaje się za dokument?
answers: text: decyzji odbiorczej widza i jego wiary w prawdziwość wydarzeń przedstawianych na ekranie
generative_answer: decyzji odbiorczej widza i jego wiary w prawdziwość wydarzeń przedstawianych na ekranie

question: Czy możliwy jest całkowicie obiektywny film dokumentalny?
answers: text: Jakkolwiek część twórców kina dokumentalnego deklarowało obiektywizm w filmowaniu zdarzeń (na przykład nurt Direct Cinema), tak naprawdę gatunek ten wykazuje cechy subiektywne
generative_answer: nie

question: czemu służą chwyty retoryczne w filmie dokumentalnym? 
answers: text: perswazji
generative_answer: perswazji

question: Jaki film stworzyła Lenia Riefenstahl?
answers: text: Triumf woli
generative_answer: Triumf woli

question: Jakiej narodowości jest Lenia Riefenstahl?
answers: text: niemieckiej
generative_answer: niemieckiej

context: Autorami bardziej obywatelskich w zamyśle dokumentów prorządowych byli głównie Amerykanie i Brytyjczycy. Brytyjska szkoła dokumentalna, uformowana w ramach państwowych spółek Empire Marketing Board (1927–1934) oraz General Post Office (1934–1939), pod nadzorem producenta Johna Griersona tworzyła dokumenty poświęcone sprawom społecznym. Przedmiotem obserwacji byli w nich rybacy (Poławiacze śledzi, 1929, autorstwa Griersona), górnicy (Twarz węgla, 1935, Alberta Cavalcantiego), pracownicy poczty (Nocna poczta, 1936, Basila Wrighta i Henry’ego Watta), a także mieszkańcy slumsów (Problemy mieszkaniowe, 1938, Arthura Eltona i Edgara Ansteya). Jakkolwiek brytyjska szkoła dokumentu uwznioślała przeciętną pracę ludzką tudzież podejmowała krytykę społeczną, jej twórcy zawsze mieli na uwadze zgodność z polityką rządową. W Stanach Zjednoczonych ujawniła się z kolei działalność Ligi Filmu i Fotografii. Jej przedstawiciele, tacy jak Pare Lorentz, Leo Hurwitz oraz Paul Strand, realizowali na zlecenie administracji Franklina Delano Roosevelta ambitne dokumenty zachęcające do wspierania inwestycji rządowych. Wśród przykładów dzieł Ligi znajdują się Pług, który przeciął Wielkie Równiny (1936) oraz Rzeka (1936) Lorentza, Kraj rodzinny (1942) Hurwitza i Stranda, a także Prąd i ziemia (1940) Jorisa Ivensa oraz Ziemia (1942) Flaherty’ego.
qas: question: Jakie spółki uczestniczyły w procesie rozwijania się brytyjskiej szkoły kręcenia dokumentów?
answers: text: Empire Marketing Board (1927–1934) oraz General Post Office (1934–1939)
generative_answer: Empire Marketing Board (1927–1934) oraz General Post Office (1934–1939)

question: Jakie grupy społeczne były prezentowane w produkcjach brytyjskiej szkoły dokumentalnej?
answers: text: rybacy (Poławiacze śledzi, 1929, autorstwa Griersona), górnicy (Twarz węgla, 1935, Alberta Cavalcantiego), pracownicy poczty (Nocna poczta, 1936, Basila Wrighta i Henry’ego Watta), a także mieszkańcy slumsów (Problemy mieszkaniowe, 1938, Arthura Eltona i Edgara Ansteya)
generative_answer: rybacy (Poławiacze śledzi, 1929, autorstwa Griersona), górnicy (Twarz węgla, 1935, Alberta Cavalcantiego), pracownicy poczty (Nocna poczta, 1936, Basila Wrighta i Henry’ego Watta), a także mieszkańcy slumsów (Problemy mieszkaniowe, 1938, Arthura Eltona i Edgara Ansteya)

question: Czy twórcy tworzący w obrębie nurtu brytyjskiej szkoły dokumentalnej stawali często w opozycji do polityki rządu?
answers: text: Jakkolwiek brytyjska szkoła dokumentu uwznioślała przeciętną pracę ludzką tudzież podejmowała krytykę społeczną, jej twórcy zawsze mieli na uwadze zgodność z polityką rządową
generative_answer: nie

question: Jakie dokumenty składają się na pełny dorobek Ligi Filmu i Fotografii?
plausible_answers: text: Pług, który przeciął Wielkie Równiny (1936) oraz Rzeka (1936) Lorentza, Kraj rodzinny (1942) Hurwitza i Stranda, a także Prąd i ziemia (1940) Jorisa Ivensa oraz Ziemia (1942) Flaherty’ego
generative_answer: Pług, który przeciął Wielkie Równiny (1936) oraz Rzeka (1936) Lorentza, Kraj rodzinny (1942) Hurwitza i Stranda, a także Prąd i ziemia (1940) Jorisa Ivensa oraz Ziemia (1942) Flaherty’ego

question: Jak nazywała się organizacja zajmująca się tworzeniem w tym okresie tego typu produkcji na terenie Stanów Zjednoczonych?
answers: text: Ligi Filmu i Fotografii
generative_answer: Liga Filmu i Fotografii