Gospodarka Irokezów

Gospodarka Irokezów pierwotnie była formą produkcji wspólnotowej, łącząc łowiectwo, zbieractwo i rolnictwo (głównie ogrodnictwo). Plemiona Konfederacji Irokezów (zwanej też Ligą Haudenosaunee) i inne ludy mówiące językami irokeskimi, w tym Huroni, żyły w rejonie Wielkich Jezior i na terenie obecnego stanu Nowy Jork. W jej skład wchodziło początkowo pięć plemion: Mohawkowie, Oneidowie, Onondagowie, Kajugowie, Senekowie, które zjednoczyły się przed pierwszym kontaktem z Europejczykami, a szóste plemię – Tuskarorowie – przyłączyło się później. Plemię Huronów, nie będących Irokezami, należało do tej samej grupy językowej i miało podobny model gospodarki.
Irokezi byli zasadniczo rolnikami, uprawiającymi tzw. „trzy siostry”, czyli powszechne wśród rdzennych Amerykanów rośliny uprawne: kukurydzę, fasolę i dynię. Stworzyli kulturę i zwyczaje związane ze swym stylem życia, w tym koncepcje dotyczące przyrody i zarządzania mieniem. Ich system gospodarczy był bardzo odmienny od dominującej obecnie gospodarki zachodniej. Charakteryzowały go: współwłasność ziemi, podział pracy ze względu na płeć oraz handel oparty głównie na ekonomii darów.
Zetknięcie się z Europejczykami na początku XVII wieku miało głęboki wpływ na gospodarkę Irokezów. Na początku biali stali się ważnymi partnerami handlowymi, ale rozszerzanie się osadnictwa europejskiego zakłóciło równowagę irokeskiej gospodarki. Jeszcze przed początkiem XIX wieku Irokezi zostali zmuszeni do osiedlenia się w rezerwatach i dostosowania swej tradycyjnej gospodarki do nowych warunków. W XX wieku niektóre grupy Irokezów wykorzystały autonomiczny status indiańskich rezerwatów i otworzyły własne kasyna. Inni Irokezi włączyli się bezpośrednio w ogólną gospodarkę poza rezerwatami.

context: System Rezerwatu Sześciu Narodów (dwa rezerwaty Irokezów w Kanadzie) integruje tradycyjną strukturę własności Irokezów z nowym sposobem życia ograniczającym się do rezerwatu. Idea utworzenia rezerwatów została zapoczątkowana po wydaniu dwóch aktów prawnych w XVIII wieku. Nadały one Irokezom własność gromadną ziem rezerwatu Sześciu Narodów. Pojedynczy członkowie mogli wziąć w wieczystą dzierżawę część ziemi od Konfederacji. W prawie własności rezerwatu istniała irokeska reguła stanowiąca, że ziemia przechodziła w posiadanie jednego z członków plemienia, kiedy nią gospodarował i wracała pod kontrolę publiczną, gdy była porzucana. W jednym dyskusyjnym przypadku własności, Rada Irokezów rozpatrzyła wniosek na korzyść Indianina, który uprawiał ziemię, a nie na korzyść tego, który ją porzucił. Zasoby naturalne ziemi należą do plemienia jako całości, a nie do członka, który zajmuje daną parcelę. Irokezi posiadają prawo do eksploatacji kamieniołomów, ale płacą ustalone należności za każdą produkcję. Po odkryciu w rezerwacie gazu ziemnego Rada Wodzów przejęła na własność naturalne szczeliny gazowe. Tym, którzy mieli na swojej posesji wybudowane szyby gazowe, płaciła kompensaty, ale tylko za zniszczenia spowodowane wydobyciem gazu. Ten układ przypomina bardzo system dystrybucji ziemi w okresie przedeuropejskim, kiedy to plemiona posiadające formalnie ziemię, rozdzielały ją do użytku, a nie na własność. Inny przykład tradycyjnego systemu własności Irokezów, który wpłynął na życie współczesnych Indian dotyczy zakupu ziemi w stanie Nowy Jork przez plemię Seneka-Kajuga. Wybudowano na niej kasyno, które jako własność wspólna stało się dodatkowym źródłem dochodu. Plemię Seneka-Kajuga jest także na tej samej zasadzie właścicielem hali bingo, stacji benzynowej i fabryki papierosów. Późniejsza organizacja własności rezerwatu odzwierciedla bezpośrednio wpływ przedeuropejskiego spojrzenia na własność ziemi.
qas: question: Ile wszystkich rezerwatów Irokezów znajduje się w Kanadzie?
plausible_answers: text: dwa
generative_answer: dwa

question: Czy Irokezi z Kanady są całkowicie podlegli tradycji?
answers: text: System Rezerwatu Sześciu Narodów (dwa rezerwaty Irokezów w Kanadzie) integruje tradycyjną strukturę własności Irokezów z nowym sposobem życia ograniczającym się do rezerwatu
generative_answer: nie

question: Kiedy założono pierwszy na świecie rezerwat dla rdzennych mieszkańców?
plausible_answers: text: XVIII wieku
generative_answer: XVIII wieku

question: Czy zasoby naturalne ziemi uprawianej przez Irokezów są przynależne wyłącznie poszczególnym członkom społeczności?
answers: text: Zasoby naturalne ziemi należą do plemienia jako całości, a nie do członka, który zajmuje daną parcelę
generative_answer: nie

question: Jakie jedyne plemię indian zamieszkiwało stan Nowy Jork?
plausible_answers: text: Seneka-Kajuga
generative_answer: Seneka-Kajuga