Schizofrenia

Schizofrenia (stgr. σχίζειν, schizein, „rozszczepić” i stgr. φρήν, φρεν-, phrēn, phren-, „umysł”) – zaburzenie psychiczne zaliczane do grupy psychoz, czyli stanów charakteryzujących się zmienionym chorobowo, nieadekwatnym postrzeganiem, przeżywaniem, odbiorem i oceną rzeczywistości. Osoby będące w stanie psychozy mają poważnie upośledzoną umiejętność krytycznej, realistycznej oceny własnej osoby, otoczenia i relacji z innymi, a nawet mogą nie być do niej zdolni. Schizofrenia ma bardzo zmienny przebieg i różne jej objawy mogą dominować w zależności od osoby. Początek zaburzenia występuje najczęściej we wczesnej dorosłości, najczęściej między 18. a 35. rokiem życia, dotykając 0,4–0,6% populacji. Rozpoznanie stawia się na podstawie wywiadu z pacjentem, a także na podstawie zaobserwowanego zachowania. Wykrycie schizofrenii nie jest możliwe za pomocą współcześnie dostępnych badań laboratoryjnych. Z uwagi jednak na możliwe rozwinięcie na podłożu organicznych schorzeń mózgu zaburzeń o obrazie podobnym do schizofrenii należy je wykluczyć. Około 45% pacjentów wraca do zdrowia po jednym lub kilku epizodach.
Wyniki badań wskazują na to, że w patogenezie tego zaburzenia mają znaczenie czynniki genetyczne, wczesne warunki środowiskowe, procesy socjologiczne i neurobiologiczne. W zaburzeniu tym zwiększona jest aktywność dopaminergiczna w szlaku mezolimbicznym mózgu, co konsekwentnie wykazują różne badania. Szczególną rolę odgrywa tu receptor dopaminergiczny D2. Podstawą leczenia jest farmakoterapia z użyciem leków przeciwpsychotycznych, które działają głównie poprzez hamowanie aktywności dopaminergicznej. Psychoterapia, rehabilitacja zawodowa i społeczna są także ważne. W okresowym pogorszeniu przebiegu choroby, przy pierwszym jej epizodzie, lub gdy pacjent zagraża własnemu życiu albo zdrowiu lub życiu innych osób, może być stosowana hospitalizacja, także przymusowa, chociaż obecnie pobyty w szpitalu są krótsze i rzadsze niż w dawniejszych czasach.
Ze względu na często niejednorodny obraz kliniczny powstała hipoteza, że schizofrenia to nie jedno zaburzenie, lecz grupa chorób, dla których stosuje się określenie zbiorcze psychozy schizofreniczne. Z tego powodu Eugen Bleuler określił to zaburzenie jako „schizofrenie” (liczba mnoga). Słowo „schizofrenia” dosłownie oznacza „rozszczepienie umysłu”, ale pomimo swojej etymologii, nazwa ta nie oznacza posiadania więcej niż jednej osobowości (tzw. osobowość mnoga, „rozdwojenie jaźni”); według obowiązujących w psychiatrii kryteriów diagnostycznych podstawowym objawem schizofrenii jest rozszczepienie (gr. schisis) pomiędzy myśleniem, zachowaniem, emocjami, sferą motywacyjną, ekspresją emocji, przejawiające się m.in. w niedostosowaniu zachowania, emocji pacjenta do sytuacji i treści jego wypowiedzi. W Polsce zdarza się, że w praktyce klinicznej pojawia się określenie "proces psychotyczny", jednak ten termin nie ma określonej definicji i nie powinien być stosowany.
U osób ze zdiagnozowaną schizofrenią zwiększone jest prawdopodobieństwo wykrycia zaburzeń współtowarzyszących, takich jak depresja, zaburzenia lękowe, a występowanie nadużywania różnych substancji psychoaktywnych w ciągu całego życia wynosi 40%. Powszechne są również problemy społeczne, takie jak długotrwałe bezrobocie, zadłużenie, ubóstwo i bezdomność, a oczekiwana długość życia osób z tym rozpoznaniem jest mniejsza o około 10–12 lat z powodu problemów ze zdrowiem fizycznym (głównie otyłość z zespołem metabolicznym, cukrzyca) oraz sięgającego 10% wskaźnika samobójstw.

context: Terapia elektrowstrząsowa nie jest uważana obecnie za leczenie pierwszego rzutu w żadnej postaci schizofrenii, lecz jest zalecana jako metoda drugiego rzutu w schizofrenii katatonicznej, schizofrenii opornej na inne metody leczenia, w złośliwym zespole neuroleptycznym oraz u kobiet w ciąży z rozpoznaniem zaburzeń schizofrenicznych i schizoafektywnych. Przynosi większe korzyści, gdy obecne są objawy katatoniczne i jest zalecana zgodnie z wytycznymi NICE w Wielkiej Brytanii do stosowania w katatonii, jeśli wcześniej była skuteczna, inaczej nie ma zaleceń do użycia w schizofrenii. Psychochirurgia w schizofrenii jest rzadką procedurą i nie jest zalecana do leczenia schizofrenii.
qas: question: Czy terapia z wykorzystaniem elektrowstrząsów jest aktualnie stosowana jako metoda w leczeniu pierwszego rzutu?
answers: text: Terapia elektrowstrząsowa nie jest uważana obecnie za leczenie pierwszego rzutu w żadnej postaci schizofrenii
generative_answer: nie

question: W jakich przypadkach zaleca się aktualnie stosowanie takiej terapii w leczeniu drugiego rzutu?
answers: text: schizofrenii katatonicznej, schizofrenii opornej na inne metody leczenia, w złośliwym zespole neuroleptycznym oraz u kobiet w ciąży z rozpoznaniem zaburzeń schizofrenicznych i schizoafektywnych
generative_answer: schizofrenii katatonicznej, schizofrenii opornej na inne metody leczenia, złośliwym zespole neuroleptycznym oraz u kobiet w ciąży z rozpoznaniem zaburzeń schizofrenicznych i schizoafektywnych

question: W jakim przypadku NICE pozwala na stosowanie terapii z wykorzystaniem elektrowstrząsów w UK?
answers: text: w katatonii, jeśli wcześniej była skuteczna
generative_answer: w katatonii, jeśli wcześniej była skuteczna

question: Czy metody psychochirurgiczne mogą być powszechnie wykorzystane w leczeniu tej choroby?
answers: text: Psychochirurgia w schizofrenii jest rzadką procedurą i nie jest zalecana do leczenia schizofrenii
generative_answer: nie

context: Nie istnieją żadne wiarygodne wskaźniki rozwinięcia się schizofrenii, chociaż prowadzi się badania mające ustalić jakie znaczenie rokownicze ma połączenie czynników genetycznych z nieupośledzającymi epizodami przypominającymi psychozę. Osoby spełniające kryteria „stanu psychicznego bardzo wysokiego ryzyka”: wywiad rodzinnego występowania schizofrenii oraz samoograniczającej się psychozy mają 20–40% ryzyko zachorowania na schizofrenię w ciągu roku. Zastosowanie terapii psychologicznych oraz leków okazało się przynosić korzyści w redukcji ryzyka u ludzi, którzy spełniają kryteria „wysokiego ryzyka” wystąpienia pełnoobjawowej schizofrenii. Z drugiej strony, leczenie osób, które mogą nigdy nie zachorować jest kontrowersyjne biorąc pod uwagę efekty uboczne leczenia antypsychotycznego; w szczególności dyskinez późnych oraz rzadkiego, ale potencjalnie śmiertelnego złośliwego zespołu neuroleptycznego. Najpowszechniej stosowaną formą prewencji schizofrenii są kampanie edukacji społeczeństwa, które dostarczają informacje o czynnikach ryzyka, wczesnym rozpoznaniu oraz opcjach leczenia.
qas: question: Jak duże jest ryzyko zachorowania na schizofrenię osób o „stanie psychicznym bardzo wysokiego ryzyka”?
answers: text: 20–40%
generative_answer: 20–40%

question: Czy wyłącznie terapia farmakologiczna zmniejsza ryzyko zachorowania?
plausible_answers: text: Zastosowanie terapii psychologicznych oraz leków okazało się przynosić korzyści w redukcji ryzyka u ludzi
generative_answer: nie

question: Jakie mogą być skutki uboczne leczenia bez potrzeby?
answers: text: dyskinez późnych oraz rzadkiego, ale potencjalnie śmiertelnego złośliwego zespołu neuroleptycznego
generative_answer: dyskineza późna oraz zespół neuroleptyczny

question: Czego można dowiedzieć się z kampanii informacyjnych społeczeństwa dot. schizofrenii?
answers: text: czynnikach ryzyka, wczesnym rozpoznaniu oraz opcjach leczenia
generative_answer: czynnikach ryzyka, wczesnym rozpoznaniu oraz opcjach leczenia

question: Czy zaleca się leczenie osób, które nie są w grupie ryzyka zachorowania?
plausible_answers: text: leczenie osób, które mogą nigdy nie zachorować jest kontrowersyjne
generative_answer: nie