Kofeina

Kofeina (łac. coffeinum) – organiczny związek chemiczny, alkaloid purynowy znajdujący się w ziarnach kawy i wielu innych surowcach roślinnych. Może również być otrzymywana syntetycznie. Została odkryta przez niemieckiego chemika Friedricha Ferdinanda Rungego w 1819 roku. W zależności od źródła nazywana jest także teiną (gdy źródłem jest herbata), guaraniną (gdy pochodzi z guarany) i mateiną (gdy pochodzi z yerba mate).
Kofeina jest środkiem psychoaktywnym z grupy stymulantów. Jest stosowana jako dodatek do niektórych produktów, w tym napojów energetyzujących, a także do innych napojów, przede wszystkim gazowanych (na przykład coli). Po dłuższym okresie regularnego przyjmowania kofeiny występuje zjawisko tachyfilaksji (tolerancji), czyli stopniowego osłabienia odpowiedzi biologicznej ustroju.

context: Najbardziej rozpowszechnionymi źródłami kofeiny są kawa, herbata i w mniejszym stopniu kakao. Rzadziej używa się w tym celu liści ostrokrzewu paragwajskiego (yerba mate) i nasion guarany, stosowanych do przyrządzania herbat i napojów energetyzujących. Dwie z alternatywnych nazw omawianego związku, mateina i guaranina, odnoszą się bezpośrednio do odpowiednich roślin. Niektórzy miłośnicy yerby mate zapewniają, że mateina jest stereoizomerem kofeiny, co czyniłoby je dwoma różnymi środkami. Takie twierdzenia są fałszywe, gdyż kofeina jest cząsteczką achiralną, z definicji niemogącą posiadać żadnych izomerów optycznych – w tym enancjomerów. Rozbieżność w doświadczanych doznaniach czy skutkach działania kofeiny różnego pochodzenia może być związana z faktem, iż oprócz kofeiny surowce roślinne zawierają szeroki zakres innych alkaloidów purynowych (ksantyn), w tym działające stymulująco na akcję serca teofilinę i teobrominę oraz zupełnie odrębne substancje (np. polifenole), mogące tworzyć z kofeiną nierozpuszczalne kompleksy.
qas: question: Dlaczego mateina nie może być stereoizomerem kofeiny?
answers: text: gdyż kofeina jest cząsteczką achiralną, z definicji niemogącą posiadać żadnych izomerów optycznych – w tym enancjomerów
generative_answer: gdyż kofeina jest cząsteczką achiralną, z definicji niemogącą posiadać żadnych izomerów optycznych – w tym enancjomerów

question: Z czego może wynikać fakt, że kofeina z różnych źródeł wykazuje inny wpływ na organizm?
answers: text: oprócz kofeiny surowce roślinne zawierają szeroki zakres innych alkaloidów purynowych (ksantyn), w tym działające stymulująco na akcję serca teofilinę i teobrominę oraz zupełnie odrębne substancje (np. polifenole), mogące tworzyć z kofeiną nierozpuszczalne kompleksy
generative_answer: oprócz kofeiny surowce roślinne zawierają szeroki zakres innych alkaloidów purynowych (ksantyn), w tym działające stymulująco na akcję serca teofilinę i teobrominę oraz zupełnie odrębne substancje (np. polifenole), mogące tworzyć z kofeiną nierozpuszczalne kompleksy

question: Jak nazywa się kofeinę pochodzącą z yerba mate?
answers: text: mateina
generative_answer: mateiną

question: Jak nazywa się kofeinę pochodzącą z nasion guarany?
answers: text: guaranina
generative_answer: guaraniną

question: Do czego używa się nasion guarany?
answers: text: do przyrządzania herbat i napojów energetyzujących
generative_answer: do przyrządzania herbat i napojów energetyzujących

context: Najważniejsze światowe źródło kofeiny stanowią ziarna kawowe (będące nasionami roślin z rodzaju kawowców), z których przygotowuje się kawę. Zawartość kofeiny w kawie zmienia się zależnie od gatunku kawowca, z którego pochodzą nasiona, sposobu przygotowywania nasion do spożycia oraz przyrządzania napoju; nawet nasiona z pojedynczej rośliny mogą wykazywać wahania jej stężenia. Mocno spiekane ziarna są w nią uboższe niż krócej palone, ponieważ palenie prowadzi do zmniejszenia zawartości kofeiny. Kawa Arabica zwykle zawiera mniej kofeiny niż odmiana Robusta. W kawie występują również śladowe ilości teofiliny; nie stwierdzono zaś obecności teobrominy.
qas: question: Czy globalnie najwięcej kofeiny jest pozyskiwane z ziaren kawowych?
answers: text: Najważniejsze światowe źródło kofeiny stanowią ziarna kawowe
generative_answer: tak

question: Jakie czynniki mają wpływ na poziom zawartości kofeiny w danej kawie?
answers: text: gatunku kawowca, z którego pochodzą nasiona, sposobu przygotowywania nasion do spożycia oraz przyrządzania napoju
generative_answer: gatunek kawowca, z którego pochodzą nasiona, sposób przygotowywania nasion do spożycia oraz przyrządzania napoju

question: Czy im dłużej palone są ziarna kawy, tym wyższą zawartość kofeiny posiadają?
answers: text: Mocno spiekane ziarna są w nią uboższe niż krócej palone
generative_answer: nie

question: Czy w kawie może występować związek chemiczny o nazwie teofilina?
answers: text: W kawie występują również śladowe ilości teofiliny
generative_answer: tak

question: Dlaczego w im wyższej temperaturze zaparzymy kawę, tym niższa będzie zawartość w niej kofeiny?
plausible_answers: text: ponieważ palenie prowadzi do zmniejszenia zawartości kofeiny
generative_answer: ponieważ palenie prowadzi do zmniejszenia zawartości kofeiny