Żywioły

Żywioły, elementy, pierwiastki – redukcjonistyczna koncepcja filozoficzna, według której świat materialny (Wszechświat) składa się z kilku podstawowych elementów. Różne proporcje w jakich występują one w różnych obiektach i substancjach ma odpowiadać za złożoność świata materialnego, a sposoby, w jaki reagują one ze sobą, mają wyjaśniać przemiany w tym świecie. Teorie żywiołów były w wielu kulturach przednaukowym sposobem wyjaśniania rzeczywistości przyrodniczej.

context: Rozwój filozofii przyrody, badań empirycznych i aparatury w XVII w. związany był m.in. z porzuceniem celów dawnej alchemii i skupieniu się na bardziej ogólnych celach poznawczych. Stopniowo przyczyniło się to do porzucenia klasycznych żywiołów i sformułowanie idei pierwiastka chemicznego. Jeden z pierwszych chemików, Robert Boyle, zauważył, że niektóre substancje, poddawane „wpływowi Wulkana” (podgrzewaniu) nie dają się rozłożyć na prostsze elementy, co stawia pod znakiem zapytania koncepcję czterech żywiołów. Choć jego pisma unikały radykalnych wniosków, wynikało z nich, że podstawowe elementy materii powinny być określane drogą eksperymentalną, a nie na podstawie filozoficznej spekulacji. Było to wyraźne odejście od fizyki Arystotelesowskiej, opierającej się na apriorycznych założeniach, ilustrowanych różnego rodzaju „obserwacjami”, które nie były empirycznie sprawdzane. Na koncepcji 5 żywiołów opierał się jeszcze Kartezjusz, pomimo tego, że jego „nowa nauka” odrzucała większość tez fizyki arystotelejskiej. Żywioły nie były dla Kartezjusza najbardziej podstawową formą materii, lecz już formą jej zorganizowania. Odrzucał też istnienie próżni, przyjmując koncepcję ciągłej, nieskończenie podzielnej materii. Przestrzeń postrzegana jako pusta miała być jego zdaniem wypełniona eterem. Rzeczywiste zerwanie z koncepcją żywiołów nastąpiło dopiero wraz z badaniami Lavoisiera i odkryciem tlenu.
qas: question: Jak nazywał się pierwszy badacz z dziedziny chemii?
answers: text: Robert Boyle
generative_answer: Robert Boyle

question: Co miał na myśli Boyle używając sformułowania "wpływ Wulkana"?
answers: text: podgrzewaniu
generative_answer: podgrzewanie

question: Jakie wnioski można wyciągnąć z publikacji Boyle'a?
answers: text: że podstawowe elementy materii powinny być określane drogą eksperymentalną, a nie na podstawie filozoficznej spekulacji
generative_answer: że podstawowe elementy materii powinny być określane drogą eksperymentalną, a nie na podstawie filozoficznej spekulacji

question: Jakie były podstawy fizyki Arystotelesa?
answers: text: apriorycznych założeniach
generative_answer: aprioryczne założenia

question: Czym jawiły się żywioły według Kartejusza?
answers: text: formą jej zorganizowania
generative_answer: formą zorganizowania materii

context: Zasadniczym przedmiotem zainteresowania alchemików były metale i ich transmutacje, których celem miało być otrzymanie złota lub odkrycie kamienia filozoficznego. Dżabir Ibn Hajjan uznawał ziemię, powietrze, ogień i wodę za podstawowe elementy materii. Bezpośrednimi „zasadami” tworzącymi wszystkie metale były jednak siarka i rtęć. Następcy Dżabira, czasami utożsamiali je z ogniem i wodą, czasami zaś pozostawiali nieomówione ich związki z czterema żywiołami. W XVI w. Paracelsus dodał do nich sól, formułując wpływową koncepcję trójzasadową. Trzy zasady były u Paracelsusa bezpośrednimi, obserwowalnymi manifestacjami żywiołów. Koncepcja ta była wielokrotnie przekształcana, np. przez Jeana Beguina, który uznawał istnienie pięciu żywiołów: rtęci, siarki, soli, flegmy i ziemi.
qas: question: Jaki był powód prób transmutacji metali, których podejmowali się alchemicy?
answers: text: otrzymanie złota lub odkrycie kamienia filozoficznego
generative_answer: otrzymanie złota lub odkrycie kamienia filozoficznego

question: Co wchodziło w skład bazowych elementów materii, zdaniem Dżabira Ibn Hajjana?
answers: text: ziemię, powietrze, ogień i wodę
generative_answer: ziemia, powietrze, ogień i woda

question: Z czego miały składać się wszystkie metale, zdaniem Dżabira Ibn Hajjana?
answers: text: siarka i rtęć
generative_answer: siarki i rtęci

question: Kto uważał, że metale powstają z połączenia siarki, rtęci i soli?
answers: text: Paracelsus
generative_answer: Paracelsus

question: Za istnieniem jakich żywiołów opowiadał się jako jedyny Jean Beguin?
plausible_answers: text: rtęci, siarki, soli, flegmy i ziemi
generative_answer: rtęci, siarki, soli, flegmy i ziemi