Człowiek na torze

Człowiek na torze – polski film psychologiczny z 1956 w reżyserii Andrzeja Munka, zrealizowany na podstawie scenariusza Jerzego Stefana Stawińskiego. Fabuła filmu przedstawia śledztwo w sprawie śmierci starego maszynisty Orzechowskiego (Kazimierz Opaliński), który zginął przejechany przez pociąg. Zeznania trzech świadków zdarzenia, mających odmienne opinie na temat osobowości Orzechowskiego, są wzajemnie sprzeczne, lecz prowadzą ku mrocznej prawdzie o toksycznych relacjach pomiędzy kolejarzami.
Zdjęcia do Człowieka na torze były kręcone pomiędzy kwietniem a wrześniem 1956 jeszcze przed odwilżą październikową 1956. Dzieło Munka i Stawińskiego, zarówno w Polsce, jak i za granicą, zostało przeważnie pozytywnie przyjęte przez krytyków. Zyskało też miano „pierwszego filmu polskiego Października”. W filmie pojawił się unikatowy w kinematografii polskiej rozrachunek z ówczesnymi dokonaniami kina socrealistycznego, a także z okresem stalinizmu. Człowiek na torze jest jednym z pierwszych dzieł polskiej szkoły filmowej.

context: Kontrowersje dzieło Munka i Stawińskiego wywołało również za granicą. W Czechosłowacji, na festiwalu w Karlowych Warach film nie otrzymał żadnej z głównych nagród, a Munk został uhonorowany jedynie nagrodą za reżyserię ex aequo z Vladimirem Pogačiciem. W prasie przeważały wprawdzie pochlebne oceny, na przykład krytyk gazety „Lidová Demokracie” uważał, że Człowiek na torze odznacza się „wyjątkowo wysokim poziomem artystycznym”, natomiast František Vrba dla pisma „Literarné Noviny” chwalił film za zaangażowanie polityczne: „Film Munka z całą żarliwością stawia pytanie: kto odpowiedzialny jest za ludzką tragedię, w której nie było bezpośredniego winowajcy”. Reprezentujący dogmatyzm marksistowski krytyk Jiří Plachetka z „Rudého Práva” wyrażał odmienne stanowisko, krytykując autorów filmu za tendencyjność i bezsensowną bohaterską śmierć protagonisty. Gene Moskowitz z brytyjskiego „Sight & Sound” uznawał Człowieka na torze za anachroniczny już w momencie popaździernikowej odwilży, traktując go jako przejaw kina względnej wolności. Człowieka na torze wyjątkowo cenił sobie natomiast francuski krytyk Georges Sadoul, uznając go za film nawet lepszy od Kanału (1957) Andrzeja Wajdy, wręcz za „odważne i polemiczne [...] arcydzieło młodego polskiego reżysera”. Sadoul pisał, że „film Munka zachwyca wręcz klasyczną lakonicznością”, a „opowiadanie cechuje wielka czytelność”.
qas: question: Jakie wyróżnienie otrzymał Andrzej Munk podczas festiwalu w Karlowych Warach?
answers: text: nagrodą za reżyserię
generative_answer: nagrodę za reżyserię

question: Co o filmie sądził krytyk piszący dla gazety „Lidová Demokracie”?
answers: text: uważał, że Człowiek na torze odznacza się „wyjątkowo wysokim poziomem artystycznym”
generative_answer: uważał, że Człowiek na torze odznacza się „wyjątkowo wysokim poziomem artystycznym”

question: Co zarzucał twórcom Człowieka na torze Jiří Plachetka?
answers: text: tendencyjność i bezsensowną bohaterską śmierć protagonisty
generative_answer: tendencyjność i bezsensowną bohaterską śmierć protagonisty

question: Czy Georges Sadoul uważał, że film Munka niesie za sobą większą wartość niż Kanał wyreżyserowany przez Andrzeja Wajdę?
answers: text: Człowieka na torze wyjątkowo cenił sobie natomiast francuski krytyk Georges Sadoul, uznając go za film nawet lepszy od Kanału (1957) Andrzeja Wajdy
generative_answer: tak

question: Gdzie najbardziej doceniono Człowieka na torze?
plausible_answers: text: na festiwalu w Karlowych Warach
generative_answer: na festiwalu w Karlowych Warach