Bazylika Grobu Świętego

Bazylika Grobu Świętego (hebr. כנסיית הקבר, Kenesijat ha-Kewer; łac. Sanctum Sepulchrum; w wielu językach zwana „kościołem Zmartwychwstania Pańskiego”: gr. Ναός της Αναστάσεως, Naos tes Anastaseos, arab. ‏كنيسة القيامة‎, Kanisat al-Kijama, lub „Święte Zmartwychwstanie”: orm. Սուրբ Հարություն, Surp Harutiun) – najważniejsza świątynia chrześcijańska położona w Dzielnicy Chrześcijańskiej na Starym Mieście Jerozolimy, w domniemanym miejscu męki, ukrzyżowania, złożenia do grobu i zmartwychwstania Jezusa Chrystusa.
Pierwsza bazylika w tym miejscu została wybudowana w IV wieku z polecenia cesarza Konstantyna. Była ona trzykrotnie większa od współczesnej budowli – rozciągała się od obecnej rotundy (Anastasis), w której mieści się edykuła Grobu, aż do ówczesnej głównej ulicy miasta – Cardo Maximus, gdzie dzisiaj znajduje się cerkiew św. Aleksandra Newskiego. Budowla konstantyńska została zniszczona przez Persów pod wodzą Chosrowa II Parwiza, który w 614 zdobył Jerozolimę. Za panowania cesarza Herakliusza sanktuarium – w mniejszych rozmiarach – odbudował patriarcha Modest. Bazylika została jednak doszczętnie zniszczona w 1009 na polecenie kalifa Al-Hakima. W 1099 roku krzyżowcy zdobyli Jerozolimę i na miejscu ruin wznieśli nową świątynię. Na przestrzeni wieków sanktuarium było wielokrotnie przebudowywane oraz nękane przez pożary, trzęsienia ziemi i grabieże. W efekcie pod względem architektonicznym kształt świątyni jest rezultatem różnej jakości przebudów i remontów. Mimo że zewnętrzny wygląd Grobu został znacznie odmieniony, a skała Golgoty w dużym stopniu zniszczona, nadal należą one do najcenniejszych relikwii chrześcijańskich, a sanktuarium przyciąga ogromne liczby pielgrzymów z całego świata.
Bazylika nie jest wyłączną własnością żadnego Kościoła chrześcijańskiego, ale pozostaje we współposiadaniu przedstawicieli kilku wyznań. W bazylice swoje siedziby mają przedstawiciele trzech kościołów: greckiego Prawosławnego Patriarchatu Jerozolimy, Kościoła łacińskiego reprezentowanego przez Zakon Braci Mniejszych (franciszkanie) oraz Apostolskiego Kościoła Ormiańskiego; mogą oni pełnić na zmiany funkcje liturgiczne w sanktuarium. W największe święta przestrzeń bazyliki jest udostępniana dla liturgii Syryjskiego Kościoła Ortodoksyjnego i Etiopskiego Kościoła Ortodoksyjnego. Z kolei Koptyjski Kościół Ortodoksyjny ma prawa tylko do kilku pomieszczeń, a w wybrane dni jego wspólnota może sprawować liturgię we własnej kaplicy znajdującej się na tyłach kaplicy Grobu. Relacje między wspólnotami reguluje wywodząca się z czasów Imperium Osmańskiego zasada Statu Quo.
Od 1980 bazylika wraz z całym Starym Miastem Jerozolimy figuruje na liście światowego dziedzictwa UNESCO.

context: We wnętrzu Grobu w rotundzie bazyliki nie przeprowadzono żadnych badań naukowych aż do 2016 r. Wiadomo, że jeszcze w pierwszych latach istnienia bazyliki bizantyńskiej wnętrze Grobu było sukcesywnie niszczone przez pielgrzymów, którzy starali się odłupać kawałki świętej skały, by zachować je w formie relikwii. Cesarzowa Helena nakazała wówczas, by szczelnie zakryto wnękę grobu alabastrową płytą. Po raz pierwszy płytę podniesiono podczas remontu bazyliki w 1555, a najprawdopodobniej kolejny dopiero w 1809, po pożarze bazyliki. Ostatnie otworzenie grobu nastąpiło 26 października 2016, podczas prac remontowych całej edykuły. Wstępne opinie badaczy potwierdziły wcześniejsze opisy wnętrza.
qas: question: Z jakiego powodu pielgrzymi niszczyli wnętrze Grobu?
answers: text: starali się odłupać kawałki świętej skały, by zachować je w formie relikwii
generative_answer: starali się odłupać kawałki świętej skały, by zachować je w formie relikwii

question: Jaki rozkaz wydała cesarzowa Helena?
answers: text: by szczelnie zakryto wnękę grobu alabastrową płytą
generative_answer: by szczelnie zakryto wnękę grobu alabastrową płytą

question: Co wydarzyło się w 1555 roku?
answers: text: Po raz pierwszy płytę podniesiono podczas remontu bazyliki
generative_answer: Pierwszy raz podniesiono płytę podczas remontu bazyliki

question: Czy w bazylice wybuchł pożar?
answers: text: po pożarze bazyliki
generative_answer: tak

question: W którym roku odbyło się ostatnie zwiedzanie bazyliki przed jej zamknięciem?
plausible_answers: text: Ostatnie otworzenie grobu nastąpiło 26 października 2016
generative_answer: Ostatnie otworzenie grobu nastąpiło 26 października 2016

context: Kaplica Syryjczyków (zwana także kaplicą Nikodema) jest zlokalizowana w absydzie Anastasis, na północ od edykuły Grobu. Można w niej znaleźć fragmenty oryginalnego muru bazyliki z IV wieku. Po lewej stronie kaplicy znajduje się małe niskie wejście do żydowskiej komory grobowej, z typowymi dla I wieku przed i I wieku po Chrystusie, niszami grobowymi kochim. Musiały powstać przed włączeniem tych terenów w granice Jerozolimy w 41 r. n.e. Grobowiec został odkryty w XV w. i bywa określany jako miejsce pochówku Józefa z Arymatei. Fakt istnienia tych grobów stanowi potwierdzenie, że ten teren był wykorzystywany do pochówków.
qas: question: Gdzie znajduje się kaplica Syryjczyków?
answers: text: w absydzie Anastasis
generative_answer: w absydzie Anastasis

question: Gdzie znajduje się absyd Anastasis?
answers: text: na północ od edykuły Grobu
generative_answer: na północ od edykuły Grobu

question: Co znajduje się w kaplicy Syryjczyków?
answers: text: fragmenty oryginalnego muru bazyliki z IV wieku
generative_answer: fragmenty oryginalnego muru bazyliki z IV wieku

question: Kto mógł zostać pochowany w znajdującym się tam grobowcu?
answers: text: Józefa z Arymatei
generative_answer: Józef z Arymatei

question: Dla jakiego okresu charakterystyczne są nisze grobowe, które zostały tam odkryte?
answers: text: I wieku przed i I wieku po Chrystusie
generative_answer: I wieku przed i I wieku po Chrystusie