Michał Heller

Michał Kazimierz Heller (ur. 12 marca 1936 w Tarnowie) – polski naukowiec, fizyk teoretyczny, filozof, teolog, prezbiter katolicki, profesor zwyczajny nauk filozoficznych, historyk nauki oraz jej popularyzator. Laureat Nagrody Templetona (2008), jako pierwszy Polak i do tej pory (2022) jedyny tej narodowości; kawaler Orderu Orła Białego. Wieloletni wykładowca UPJP2 w Krakowie, pomysłodawca, fundator i pierwszy dyrektor Centrum Kopernika Badań Interdyscyplinarnych, związanego z tą uczelnią i z Uniwersytetem Jagiellońskim, członek Papieskiej Akademii Nauk, Polskiej Akademii Umiejętności oraz działającej w jej ramach Komisji Filozofii Nauk.
W obrębie fizyki teoretycznej zajmował się głównie ogólną teorią względności Einsteina, w szczególności kosmologią relatywistyczną. Analizował m.in. zasadę Macha, zjawisko osobliwości czasoprzestrzennych, zastosowania geometrii nieprzemiennej do tych problemów i do kwantowania grawitacji, w tym do kosmologii kwantowej. Jako filozof specjalizuje się w filozofii nauki, przyrody oraz relacjach nauka–wiara. Jest badaczem historycznych związków filozofii z fizyką, obrońcą platonizmu matematycznego, matematycznej struktury świata, realizmu poznawczego i filozofii w nauce – będącej w żywym kontakcie z naukami szczegółowymi. Uważa, że wprawdzie nauka i religia bywają w konflikcie, ale nie są nań skazane. Jednocześnie, nie uznaje ich za całkowicie niezależne, gdyż jego zdaniem oddziałują na siebie poprzez twórcze napięcie. Pomimo tego nauka i religia nie potwierdzają się wzajemnie; Heller wielokrotnie krytykował apologetyczne interpretacje Wielkiego Wybuchu oraz hipotezy inteligentnego projektu.
Wszystkie trzy dyscypliny – fizykę, filozofię i teologię – zaczął popularyzować w latach 60., tworząc łącznie dziesiątki książek, setki artykułów i publicznych wystąpień. Oprócz Nagrody Templetona i Orderu Orła Białego otrzymał ponad 20 innych wyróżnień polskich i zagranicznych, m.in. za upowszechnianie wiedzy. Opublikował też kilka dzieł homiletycznych – tomików swoich kazań.

context: Heller uważa, że – mimo upadku neopozytywizmu, rozwinięcia filozofii nauki oraz zbliżenia się części uczonych do tej dziedziny – wciąż wielu naukowców ma nikłe pojęcie o filozofii i odwrotnie. Wielu filozofów, zwłaszcza w tradycji kontynentalnej, niewiele wie o naukach ścisłych, co prowadzi do nieporozumień i napięć. Stąd pilna potrzeba edukacji filozoficznej wśród szerokiego grona naukowców. Pierwszym krokiem tego typu ma być uruchomienie studiów Filozofia w nauce. Oprócz tego Heller jest autorem specjalnych podręczników Zagadnienia filozoficzne współczesnej nauki i Elementy filozofii przyrody (wraz z T. Pabjanem). Są one kierowane do studentów filozofii, teologii i pokrewnych kierunków, aby przybliżyć im obraz współczesnej nauki, a także do ludzi fizyki i innych dziedzin ścisłych, aby przybliżyć im zagadnienia filozoficzne tych dyscyplin.
qas: question: Mimo rozwoju jakiej dziedziny naukowcy mają współcześnie niewielkie pojęcie o filozofii?
plausible_answers: text: filozofii nauki
generative_answer: filozofii nauki

question: Z czego wynikają nieporozumienia między filozofami?
answers: text: niewiele wie o naukach ścisłych
generative_answer: braku wiedzy o naukach ścisłych

question: Jaki nowy kierunek studiów ma w swoim założeniu rozprzestrzenić wiedzę filozoficzną w szerokim gronie naukowców?
answers: text: Filozofia w nauce
generative_answer: Filozofia w nauce

question: Jakie podręczniki wydał Heller?
answers: text: Zagadnienia filozoficzne współczesnej nauki i Elementy filozofii przyrody
generative_answer: Zagadnienia filozoficzne współczesnej nauki i Elementy filozofii przyrody

question: Czego z podręczników Hellera mogą nauczyć się badacze przedmiotów ścisłych?
answers: text: zagadnienia filozoficzne tych dyscyplin
generative_answer: zagadnień filozoficznych z ich dyscyplin