Literatura szwedzkojęzyczna

Literatura szwedzkojęzyczna – termin odnoszący się do dzieł literackich stworzonych w języku szwedzkim w samej Szwecji oraz w Finlandii i na Wyspach Alandzkich. W artykule omówiono także twórców piszących po łacinie, jeśli ich działalność miała istotny wpływ na rozwój kultury i literatury szwedzkojęzycznej.
Pierwsze przypisywane literaturze szwedzkojęzycznej teksty o charakterze literackim związane są z datowaną na XI wiek kulturą kamieni runicznych. Po wprowadzeniu chrześcijaństwa literatura ta, choć z pewnym opóźnieniem, rozwijała się w rytm europejskich przemian kulturowych. Najwybitniejszym przedstawicielem średniowiecza była tworząca pisma mistyczne katolicka współpatronka Europy, święta Brygida Szwedzka (ok. 1302–1373). Następnym okresem, gdy na gruncie literatury szwedzkiej pojawiły się osobowości o formacie ogólnoeuropejskim, było oświecenie. Warto tutaj wspomnieć przyrodnika Karola Linneusza (1707–1778), mistyka Emanuela Swedenborga (1688–1772) i barda Carla Michaela Bellmana (1740–1795). Swoją obecność w kulturze światowej zaznaczyli też Szwedzi na przełomie XIX i XX wieku naturalistycznymi i mistycznymi dramatami autorstwa Augusta Strindberga (1849–1912) oraz żywą prozą Selmy Lagerlöf (1858–1940). Ich osiągnięciom dorównał w XX wieku eksperymentator, poeta, prozaik i dramaturg Pär Lagerkvist (1891–1974). Popularność zdobyły napisane w języku szwedzkim dzieła Astrid Lindgren (1907–2002), autorki między innymi Dzieci z Bullerbyn, oraz Tove Jansson (1914–2001), twórczyni świata Muminków.


context: Również w ramach reakcji na tematy z lat 60. powróciła w tym okresie powieść o charakterze epickim. Przy pomocy cykli powieściowych portretowano proces przechodzenia różnych regionów kraju ze starego w nowe. Lars Gustafsson (ur. 1936) oddał w cyklu Sprickorna i muren (Szczeliny w murze) klimat współczesnej Szwecji (po polsku z tego cyklu ukazała się m.in. powieść Wełna, szw. Yllet). Sven Delblanc (1931–1992) w swoim cyklu o Hedeby (szw. Hedebysvit), zaczynającym się książką Rzeka pamięci (szw. Åminne) z 1970, przedstawił wiejski Södermanland (pochodził z okolic Vagnhärad). Kerstin Ekman (ur. 1933) wydała w latach 1974–1983 czterotomowy cykl, którego akcja rozpoczyna się w latach 70. XIX w. i opowiada o losach kilku kobiet z okolic Katrineholmu w Södermanlandzie. Bardziej znana jest jednak jej późniejsza powieść Czarna Woda (szw. Händelser vid vatten, 1993). Wspominana już Sara Lidman wróciła na scenę literacką swoją pięciotomową epopeją kolejową (szw. Jernbaneepos, 1977–1985), opisującą pojawienie się w latach 90. XIX wieku linii kolejowej w jej rodzinnej Västerbotni. Göran Tunström (1937–2000) przedstawiał w swoich książkach krainę Värmland. Z książek tego autora na uwagę zasługują Prästungen, 1976 (Dzieciak pastora) i Oratorium na Boże Narodzenie (szw. Juloratoriet, 1983). W dekadzie tej debiutuje też powieścią Jack (Jack, 1976) reprezentant nurtu bitników, piosenkarz rockowy Ulf Lundell (ur. 1949).
qas: question: Czy Ulf Lundell zajmował się tylko pisaniem powieści?
answers: text: W dekadzie tej debiutuje też powieścią Jack (Jack, 1976) reprezentant nurtu bitników, piosenkarz rockowy Ulf Lundell
generative_answer: nie

question: Jaki region Szwecji utrwalił w swoich powieściach Delblanc?
answers: text: Södermanland
generative_answer: Södermanland

question: Czy Delblanc odwołuje się w swoich powieściach do tego samego regionu co Ekman?
answers: text: Sven Delblanc (1931–1992) w swoim cyklu o Hedeby (szw. Hedebysvit), zaczynającym się książką Rzeka pamięci (szw. Åminne) z 1970, przedstawił wiejski Södermanland (pochodził z okolic Vagnhärad). Kerstin Ekman (ur. 1933) wydała w latach 1974–1983 czterotomowy cykl, którego akcja rozpoczyna się w latach 70. XIX w. i opowiada o losach kilku kobiet z okolic Katrineholmu w Södermanlandzie
generative_answer: tak

question: Czego dotyczyła tematyka podnoszona przez szwedzkie powieści epickie w tamtym okresie?
answers: text: proces przechodzenia różnych regionów kraju ze starego w nowe
generative_answer: procesu przechodzenia różnych regionów kraju ze starego w nowe

question: Z jakiego powodu powieść epicka wróciła w tamtym czasie do łask?
answers: text: w ramach reakcji na tematy z lat 60
generative_answer: w ramach reakcji na tematy z lat 60