Topór (herb szlachecki)

Topór (Bipenium, Kołki, Starża, Wścieklica) – polski herb szlachecki, jeden z najstarszych herbów polskich, noszący zawołanie Starza. Był najbardziej rozpowszechniony na ziemi krakowskiej, lubelskiej, sandomierskiej oraz na Mazowszu. Najwcześniejsza pieczęć z jego wizerunkiem pochodzi z 1282. Aktem unii horodelskiej został przeniesiony na Litwę.
Spośród ponad 630 rodów (według obecnego stanu wiedzy – 639) używających Topora największe znaczenie uzyskali Tęczyńscy i Ossolińscy. Potwierdzeniem ich statusu były tytuły arystokratyczne i stosowne dodatki do herbów (patrz poniżej). Wysokie godności w państwie polskim piastowali również Tarłowie. Toporczykiem był także poeta i dramaturg Cyprian Kamil Norwid.

context: Wielkopolski ród Pałuków używał pierwotnie herbu wprawdzie podobnego, ale wyraźnie różniącego się od Topora. Józef Szymański zamieszcza następujący jego opis: w polu topór z krzyżykiem, może kawalerskim, zaćwieczonym na obuchu, barwy nieznane. Taki wizerunek zachował się na większości pieczęci Pałuków. Zachowała się też jedna pieczęć, gdzie w miejsce krzyżyka były dwa języki zakończone kulkami. Franciszek Piekosiński przytacza wizerunki obu wersji herbu, ale w lustrzanym odbiciu. Herb Pałuków, prawdopodobnie z racji podobieństwa do herbu znacznie potężniejszych małopolskich Toporczyków, zanikł na jego rzecz całkowicie na przełomie XIV i XV wieku. Istnieje teoria, jakoby nastąpiło to po odziedziczeniu (zapewne po kądzieli po Toporczykach) Chrobrza w ziemi wiślickiej. Jednak nie wszystkie linie weszły do tego rodu, a część z nich zachowała swoją odrębność, co wyrażali w używaniu dawnego herbu. Godło ich znamy wyłącznie z pieczęci, gdyż nie zostało odnotowane ani przez Długoszowe Klejnoty, ani przez inne herbarze. Świadczy to, że unifikacja rodu Pałuków z Toporczykami musiała nastąpić przed XV wiekiem.
qas: question: Jaki ród używał podobnego herbu do Topora? 
answers: text: Wielkopolski ród Pałuków
generative_answer: Wielkopolski ród Pałuków

question: Kto sporządził opis herbu Topór?
answers: text: Józef Szymański
generative_answer: Józef Szymański

question: Czy na pieczęciach stosowanych przez Pałuków znajdował się wizerunek Toporu?
answers: text: Taki wizerunek zachował się na większości pieczęci Pałuków
generative_answer: tak

question: Na czym zachowało się godło Toporczyków?
answers: text: z pieczęci
generative_answer: na pieczęciach

question: W jakim herbarzu znajdowało się godło Pałuków?
plausible_answers: text: Długoszowe Klejnoty
generative_answer: w Długoszowych Klejnotach

context: Podobna sytuacja występuje w przypadku nazwiska Jakubowski. Sebastian Jakubowski otrzymał w roku 1790 herb Topór z odmianą (Jakubowski – odmiana Topora II). Wcześniej, w 1764, herb Topór z inną odmianą (Jakubowski – odmiana Topora I) otrzymali inni Jakubowscy – Michał, Kazimierz i Felicjan. Również i w tym przypadku, nazwisko Jakubowski Tadeusz Gajl przypisuje nie tylko herbom własnym, ale i Toporowi. Faktycznie, również i tutaj Topora bez odmiany przypisuje Jakubowskim Nałęcz-Małachowski i Teodor Jeske-Choiński. Od tego drugiego dowiadujemy się dodatkowo, że nobilitowani Jakubowscy byli neofitami.
qas: question: Jacy członkowie rodu Jakubowskich dostali w 1764 roku ten herb szlachecki z pierwszą odmianą?
answers: text: Michał, Kazimierz i Felicjan
generative_answer: Michał, Kazimierz i Felicjan

question: Jaki badacz twierdził, że członkowie rodu Jakubowskich byli neofitami?
answers: text: Teodor Jeske-Choiński
generative_answer: Teodor Jeske-Choiński

question: Kiedy Sebastianowi Jakubowskiemy przyznano ten herb szlachecki z pierwszą odmianą?
plausible_answers: text: w roku 1790
generative_answer: w roku 1790

question: Czy Sebastian Jakubowski był pierwszym członkiem swojego rodu, który otrzymał herb Topór?
answers: text: Wcześniej, w 1764, herb Topór z inną odmianą (Jakubowski – odmiana Topora I) otrzymali inni Jakubowscy – Michał, Kazimierz i Felicjan
generative_answer: nie