Rasa człowieka

Rasa człowieka – system klasyfikacji ludzi na duże i odrębne populacje lub grupy ze względu na dziedziczne cechy zewnętrzne (fenotyp), pochodzenie geograficzne, kulturę, historię, język, wygląd zewnętrzny, etniczność i status społeczny. Na początku XX wieku termin ten był często stosowany w znaczeniu taksonomicznym, w celu podkreślenia genetycznego zróżnicowania ludzkich populacji określonych przez fenotyp.
Termin „rasa” wzbudza kontrowersje związane z brakiem porozumienia, czy dotyczy on stosowanej w klasyfikacji biologicznej naturalnej jednostki, czy też jest konstruktem społecznym. Określenie to nadal funkcjonuje w swoim ścisłym, terminologicznym znaczeniu. W antropologii pojęcie rasa zostało sformalizowane i jest stosowane w odniesieniu do ludzi zgodnie z ogólną praktyką zoologiczną. W formalnej taksonomii rasa, rozumiana jako podgatunek jest stosowana do opisu mikroewolucji. Jednak w potocznym użyciu wyraz „rasa” może określać grupę religijną, kulturową, społeczną, narodową, etniczną, językową, genetyczną, geograficzną lub anatomiczne, co stanowi potencjalne źródło nieporozumień.
Słowo „rasa” pochodzi z języka arabskiego (ras „głowa, początek, pochodzenie”). Określenie zostało użyte po raz pierwszy w roku 1606 przez Fanta, a użyte do klasyfikacji form ludzkich przez F. Berniera w roku 1684. Termin był stosowany w kolejnych wiekach przez wielu przyrodników. W XX wieku powstały liczne definicje rasy człowieka. Trzy główne koncepcje to koncepcja typologiczna, populacyjna i koncepcja klin.
Biolodzy stosują termin „rasa” w opisie grup o wspólnym pochodzeniu, jednak słowo używane jest często w naiwny i uproszczony sposób. Społeczne postrzeganie i grupowanie ras zmieniają się z upływem czasu. W przeszłości rasy ludzkie wyróżniano na podstawie kryteriów morfologicznych. Powstało wiele klasyfikacji rasowych wyróżniających od 2 do 63 ras. Wraz z rozwojem wiedzy o zróżnicowaniu gatunku ludzkiego pierwotne klasyfikacje zostały uznane za konstrukt społeczny, w znacznym stopniu wynikający z uprzedzeń bez potwierdzenia w badaniach naukowych. Od połowy XX wieku koncepcje podziałów rasowych są krytykowane. Wraz z rozwojem genetyki opis zmienności gatunku ludzkiego koncentruje się na zmienności genetycznej. Po zakończeniu Human Genome Project naukowcy pozostali podzieleni, czy klasyfikacja rasowa pozwoli właściwie uporządkować pozyskane dane genetyczne, czy też należy stosować inną terminologię. Współczesna wiedza nie pozwala na stosowanie jakiejkolwiek hierarchii grup ludzi, a tym samym nie może być wykorzystana do wspierania ideologii rasistowskich. Postrzeganie ras często opiera się na popularnej taksonomii (folk taxonomy), która definiuje główne typy na podstawie spostrzeganych cech zewnętrznych. Część naukowców zaleca rezygnację ze stosowania pojęcia rasa.
Związek pojęcia rasa z ideologiami i teoriami (np. antysemityzm lub eugenika) powstałymi na bazie XIX-wiecznej antropologii i fizjologii sprawił, że od drugiej połowy XX wieku samo używanie pojęcia rasa stało się problematyczne. Mimo ciągłego używania, pojęcie to jest coraz częściej zastępowane innymi słowami, które są obciążone mniejszym ładunkiem emocjonalnym, np. populacja, ludność, grupa etniczna albo wspólnota, w zależności od kontekstu.

context: Termin „rasa ludzka” nawiązuje do ras hodowlanych zwierząt, które ze względu na swoje użyteczne cechy były wyróżniane na długo przed sformułowaniem teorii ewolucji. Od powstania antropologii fizycznej jako odrębnej nauki w XVIII wieku jako aksjomat przyjmowano istnienie ras ludzkich. Chociaż nie jest możliwe ustalenie, który z naukowców wprowadził do antropologii pojęcie rasy, pojęcie zostało niewątpliwie spopularyzowane przez niemieckiego antropologa Johanna Fridricha Blumenbacha. Jego dzieło De generis humani varietate nativa zyskało dużą popularność wśród naukowców w Europie, szczególnie trzecie wydanie książki z 1795 roku. Typologia antropologiczna była rozwijana przez wielu kolejnych naukowców i rozpowszechniła się wśród przyrodników w wieku XIX. W tym czasie powstało wiele koncepcji i klasyfikacji. Teorie rasowe stały się także popularne poza nauką. Koncepcja istnienia ras początkowo opierała się na kreacjonistycznym założeniu i ich niezmienności. Opisywane rasy według tego podejścia zostały stworzone przez Boga i istniały zawsze, podejście takie określane jest jako esencjalizm biologiczny. Charles Darwin w dziele The Descent of Man and Selection in Relation to Sex, w rozdziale VII: On the Races of Man zwrócił uwagę na istnienie wielu typologii rasowych i związany z tym brak wartości klasyfikacyjnych takich podziałów. Dodatkowym problemem było samo określanie człowieka jako gatunku. Zarówno określenie „rodzaj ludzki”, jak i „rasa ludzka” odnosiły się do gatunku. Darwin, zwracając uwagę na ciągły charakter zmienności w obrębie gatunku ludzkiego, odrzucał przypisywanie rasom statusu gatunków, wykazując na możliwość swobodnego krzyżowania się osobników różnych ras i płodność potomstwa. W odniesieniu do teorii ewolucji uznawał wszystkie rasy ludzkie za grupy jednego gatunku zamieszkujące różne tereny, co odpowiada pojęciu populacja.
qas: question: Kiedy antropologia fizyczna została uznana za odrębny nurt nauki?
answers: text: XVIII wieku
generative_answer: XVIII wieku

question: Czy podział ludzi na rasy funkcjonował od zarania dziejów?
answers: text: Od powstania antropologii fizycznej jako odrębnej nauki w XVIII wieku jako aksjomat przyjmowano istnienie ras ludzkich
generative_answer: nie

question: Czy wiadomo kto wprowadził do nauki podział ludzi na rasy?
answers: text: Chociaż nie jest możliwe ustalenie, który z naukowców wprowadził do antropologii pojęcie rasy
generative_answer: nie

question: Kto był popularyzatorem podziału ludzi na rasy?
answers: text: Johanna Fridricha Blumenbacha
generative_answer: Johan Fridrich Blumenbach

question: W którym roku po raz pierwszy ukazało się De generis humani varietate nativa?
plausible_answers: text: 1795
generative_answer: 1795