Usman ibn Affan

Usman ibn Affan, arab. ‏عثمان بن عفان‎ (ur. w Mekce, zm. 17 czerwca 656 w Medynie) – trzeci „kalif prawowierny”, panujący w latach 644 do 656.
Usman był członkiem potężnego rodu Umajjadów i jednym z pierwszych nawróconych na islam. Ponieważ był pierwszą osobą nawróconą na nową religię o tak wysokim społecznym statusie, Mahomet darzył go szczególnymi względami, co objawiło się m.in. w oddaniu mu za żony dwóch córek Proroka, Rukajji i Umm Kulsum. Ciesząc się jednocześnie poparciem pobożnych muzułmanów, jak i dawnej mekkańskiej arystokracji, po śmierci Umara w roku 644 Usman został wybrany na kalifa. Chociaż udało mu się kontynuować podboje Umara, to jednak okazał się słabym władcą, skoncentrowanym przede wszystkim na umacnianiu pozycji swojego rodu, który zajął wszystkie najważniejsze stanowiska w państwie. Ta polityka niekontrolowanego nepotyzmu doprowadziła do wybuchu buntu i Usman zginął zamordowany przez rebeliantów w swoim pałacu w roku 656. To szokujące dla współczesnych wydarzenie dało początek późniejszym podziałom w dotychczas jednolitej społeczności muzułmanów. W muzułmańskiej tradycji Usman zapisał się także jako władca, który doprowadził do zredagowania kanonicznej wersji „Koranu”. Późniejsi sunnici zaliczyli Usmana do czterech kalifów prawowiernych, natomiast szyici ostatecznie odrzucili Usmana jako uzurpatora bezprawnie dzierżącego władzę należną Alemu.

context: Muzułmańska tradycja dzieli kalifat Usmana na dwa okresy o równej długości, najpierw sześciu lat dobrych rządów, po których miało nastąpić sześć lat bezprawia i anarchii. Zmiana w sposób symboliczny jest reprezentowana przez utratę pieczęci Proroka, którą, zgodnie z legendą, Usman upuścił do studni Aris w 30 roku hidżry. W rzeczywistości jednak zarzuty kierowane w stosunku do Usmana wiążą się z działaniami podejmowanymi przez niego od początku jego panowania i nie da się go podzielić w ten sposób. To w roku 650/651 ogólne niezadowolenie z rządów Usmana zaczęło objawiać się w otwarty sposób. Początkowo kalif wszedł w konflikt z kilkoma towarzyszami Proroka, którzy wywodzili się z nizin społecznych, ale byli powszechnie szanowani ze względu na swoją pobożność. Doszło wówczas m.in. do starcia z Ibn Masudem. Jako pierwszy publiczny protest miał jednak podnieść znany z ascetyzmu Abu Zarr al-Ghifari, który skrytykował rozrzutność Mu’awiji budującego swój pałac w Damaszku. Na żądanie Mu’awiji Abu Zarr został przeniesiony do Medyny, ponieważ jednak tam kontynuował swoją agitację, został ostatecznie wygnany do Ar-Rabadha, na pustynię, gdzie zmarł w roku 652. Inny towarzysz Mahometa, Ammar ibn Jasir, miał przyłączyć się do publicznego protestu, jaki Ali urządził w meczecie przeciwko rozdzielaniu przez Usmana ziemi należącej do faj. Usman nie mógł nic zrobić Alemu, nakazał jednak pobicie Ammara aż do nieprzytomności. Traktując w ten sposób tych towarzyszy Usman zniechęcił do siebie plemię Abu Huzajl, do którego należał Ibn Masud, plemię Ghifar, do którego należał Abu Zarr, oraz potężny ród Machzum, którego konfederatem (halif) był Ammar. Jego postępowanie doprowadziło także do protestów niektórych z najbardziej wpływowych towarzyszy Proroka, na czele z Alim, który miał stanąć w obronie Ibn Masuda, publicznie solidaryzować się z Abu Zarrem i interweniować w sprawie Ammara. Ali wielokrotnie występował przeciwko Usmanowi w trakcie jego kalifatu, przede wszystkim oskarżając go o różnorakie naruszenia zasad religijnych. Spośród dawnych członków szury najbardziej zatwardziałym wrogiem Usmana był jednak Talha, który od początku zdawał się kwestionować jego wybór, by następnie krytykować go przy różnych okazjach i ostatecznie wysyłać do prowincji listy wzywające do buntu. Także A’isza miała się ująć za Ibn Masudem, a po pobiciu Ammara publicznie oskarżyć Usmana o sprzeniewierzenie się sunnie Proroka. Według Al-Jakubiego źródłem niezadowolenia A’iszy z Usmana miała być obniżka jej pensji do wysokości takiej samej jak innych wdów po Mahomecie. Najprawdopodobniej A’isza napisała również listy do prowincji zachęcające do rebelii przeciwko Usmanowi, chociaż po jego śmierci miała temu zaprzeczać. W różnych sytuacjach agitował przeciwko Usmanowi także Amr ibn al-As, który nie mógł się pogodzić z utratą namiestnictwa Egiptu.
qas: question: Który okres jego panowania jest tradycyjnie wskazywany jest jako lepszy: wcześniejszy czy późniejszy?
answers: text: Muzułmańska tradycja dzieli kalifat Usmana na dwa okresy o równej długości, najpierw sześciu lat dobrych rządów, po których miało nastąpić sześć lat bezprawia i anarchii
generative_answer: wcześniejszy

question: Przeciwko czemu zaprotestował al-Ghifari?
answers: text: rozrzutność Mu’awiji budującego swój pałac w Damaszku
generative_answer: rozrzutności Mu'awiji budującego swój pałac w Damaszku

question: Jaki los spotkał al-Ghifariego?
answers: text: został przeniesiony do Medyny, ponieważ jednak tam kontynuował swoją agitację, został ostatecznie wygnany do Ar-Rabadha, na pustynię, gdzie zmarł w roku 652
generative_answer: został przeniesiony do Medyny, ponieważ jednak tam kontynuował swoją agitację, został ostatecznie wygnany do Ar-Rabadha, na pustynię, gdzie zmarł w roku 652

question: O co Ali oskarżał władcę?
answers: text: różnorakie naruszenia zasad religijnych
generative_answer: różnorakie naruszenia zasad religijnych

question: Z jakiego powodu, według niektórych, A'isza była niechętna Usmanowi?
answers: text: obniżka jej pensji do wysokości takiej samej jak innych wdów po Mahomecie
generative_answer: obniżki jej pensji do wysokości takiej samej jak innych wdów po Mahomecie