Obóz zagłady w Sobiborze

Obóz zagłady w Sobiborze (oficjalnie SS-Sonderkommando Sobibor) – niemiecki nazistowski obóz zagłady funkcjonujący od maja 1942 roku do października 1943 roku przy stacji kolejowej Sobibór na linii Chełm – Włodawa.
Obóz został utworzony w ramach akcji „Reinhardt”; prowadzono w nim eksterminację ludności żydowskiej. Niemcy kierowali do niego transporty z gett i obozów pracy w okupowanej Polsce, przede wszystkim z dystryktu lubelskiego. Ponadto w Sobiborze byli mordowani Żydzi z Austrii, Protektoratu Czech i Moraw, Francji, Holandii, Niemiec, Słowacji i ZSRR. Ofiary zabijano w stacjonarnych komorach gazowych przy użyciu gazów spalinowych.
Z transportów wyłączano niewielką liczbę Żydów, przede wszystkim fachowców oraz młodych mężczyzn i kobiety, których następnie zatrudniano w komandach pracujących na terenie obozu lub w jego sąsiedztwie. Więźniowie – docelowo również skazani na śmierć – byli narażeni na głód, choroby oraz bestialstwo strażników. Z czasem w Sobiborze zawiązała się obozowa konspiracja. 14 października 1943 roku w obozie wybuchło powstanie, w którego trakcie zbiegło około 300 więźniów. Liczbę tych, którym udało się przeżyć wojnę, historycy szacują na około 40–70 osób.
W literaturze przedmiotu liczbę Żydów zamordowanych w Sobiborze szacuje się w przedziale od 130 tys. do 300 tys. osób. W publicznej świadomości utrwaliła się zwłaszcza liczba 250 tys. ofiar, którą przyjęto w czasie pierwszego powojennego śledztwa. Badania przeprowadzone przez Roberta Kuwałka, których wyniki opublikowano w 2014 roku, wskazują jednak, że liczba ofiar Sobiboru wyniosła w rzeczywistości około 170–180 tys. osób.

context: Większość ofiar Sobiboru stanowili polscy Żydzi. Największą ich grupę przywieziono z gett i obozów pracy w dystrykcie lubelskim. Podczas pierwszej fazy deportacji, tj. w maju i czerwcu 1942 roku, Niemcy wywozili do Sobiboru ludność żydowską z powiatów chełmskiego, hrubieszowskiego, krasnostawskiego, puławskiego i zamojskiego. W tym okresie przybył również jeden transport z Białej Podlaskiej. Latem 1942 roku, czyli w okresie, gdy wstrzymano ruch pociągów między Lublinem a Włodawą, w obozie sobiborskim zgładzono do 2 tys. Żydów doprowadzonych z pobliskich obozów pracy oraz około 1,5 tys. Żydów z getta we Włodawie. W tej ostatniej grupie znalazły się liczne dzieci, które ujęto 7 sierpnia podczas tzw. akcji dziecięcej. Kolejna faza deportacji rozpoczęła się w październiku, a zakończyła w połowie grudnia 1942 roku. W tym okresie do Sobiboru kierowano transporty z powiatów chełmskiego, hrubieszowskiego, krasnostawskiego oraz lubelskiego. Część ofiar przeszła wcześniej przez tzw. getta tranzytowe w Izbicy, Piaskach i Rejowcu. Nadal przywożono także żydowskich więźniów z pobliskich obozów pracy (m.in. z Krychowa i Stawu). Ostatnie transporty z dystryktu lubelskiego dotarły do obozu w 1943 roku. W styczniu i marcu w dwóch transportach przywieziono Żydów z obozów pracy w Chełmie. W lutym dla wizytującego obóz Himmlera urządzono „pokazowe” gazowanie, którego ofiarą padło około 200 Żydówek, specjalnie przywiezionych w tym celu z obozu pracy na „starym lotnisku” w Lublinie. Z kolei pod koniec kwietnia do Sobiboru deportowano Żydów z „gett szczątkowych” w Izbicy i Włodawie oraz z obozu pracy w Łęcznej. Z obliczeń Roberta Kuwałka wynika, że w latach 1942–1943 zgładzono w Sobiborze co najmniej 71,2 tys. Żydów z dystryktu lubelskiego.
qas: question: Jaka grupa społeczna przeważała wśród ofiar Sobiboru?
answers: text: polscy Żydzi
generative_answer: polscy Żydzi

question: Czy na terenie Lubelszczyzny znajdowały się getta i obozy pracy dla ludności żydowskiej?
answers: text: Największą ich grupę przywieziono z gett i obozów pracy w dystrykcie lubelskim
generative_answer: tak

question: Jaki naród wywoził ludność żydowską do obozów zagłady?
answers: text: Niemcy
generative_answer: Niemcy

question: Czy w obozach zagłady ginęły także dzieci?
answers: text: W tej ostatniej grupie znalazły się liczne dzieci, które ujęto 7 sierpnia podczas tzw. akcji dziecięcej
generative_answer: tak

question: Gdzie znajdowały się getta tranzytowe?
answers: text: w Izbicy, Piaskach i Rejowcu
generative_answer: w Izbicy, Piaskach i Rejowcu