Załącznik nr 1 do PO 6/2004

Warunki jakie muszą spełniać laboratoria i pracownie specjalistyczne

aby mogły być w nich prowadzone zajęcia dydaktyczne

Zapewnienie bezpieczeństwa i higieny pracy w laboratoriach i pracowniach specjalistycznych następuje w szczególności przez:

określenie wymagań dotyczących pomieszczeń, w których zorganizowane są laboratoria

 i pracownie specjalistyczne; wymagania takie wynikają z przepisów techniczno

-budowlanych, przepisów ogólnych i szczegółowych przepisów bhp,

wyposażenie pomieszczeń laboratoryjnych, pracowni specjalistycznych i stanowisk

 dydaktycznych w stosowne urządzenia, instalacje i sprzęt,

organizację pracy dydaktycznej i sprawdzenie, czy wymagania te zgodnie z funkcją

 i przeznaczeniem laboratoriów i pracowni specjalistycznych są spełnione.

Dla realizacji tych celów należy w laboratoriach i pracowniach specjalistycznych: 

1. Spełnić warunki dotyczące oświetlenia, wentylacji, ogrzewania i powierzchni użytkowej zgodnie z odpowiednimi przepisami, a także z uwzględnieniem potrzeb użytkowych i funkcji poszczególnych pomieszczeń:

 1.1. Oświetlenie dzienne na poszczególnych stanowiskach dydaktycznych powinno być

 dostosowane do rodzaju wykonywanych prac i wymaganej dokładności oraz powinno

 spełniać wymagania określone w Polskiej Normie. Niezależnie od oświetlenia

 dziennego, w pomieszczeniach laboratoryjnych i pracowniach specjalistycznych

 należy zapewnić oświetlenie elektryczne. Średnie natężenie oświetlenia 

 w pomieszczeniach laboratoryjnych powinno wynosić 300 Lx, a na miejscach

 demonstracji, stołach laboratoryjnych i dla prac wymagających szczególnej

 dokładności - 500 Lx.

 1.2. Wentylacja powinna zapewnić wymianę powietrza wynikającą z potrzeb użytkowych 

 i funkcjonalnych pomieszczeń, bilansu ciepła i wilgotności oraz zanieczyszczeń

 stałych i gazowych. W pomieszczeniach laboratoryjnych, w których wydzielają się

 substancje szkodliwe dla zdrowia, powinna być zapewniona taka wymiana

 powietrza, aby nie były przekroczone wartości najwyższych dopuszczalnych stężeń

 tych substancji na stanowiskach pracy i nauki. Utrzymanie odpowiednich warunków

 osiąga się poprzez stosowanie wentylacji naturalnej (grawitacyjnej), mechanicznej

 ogólnej oraz stanowiskowej. Wentylacja nie powinna powodować przeciągu,

 wyziębienia lub przegrzania pomieszczeń. Skuteczność wentylacji powinna być

 potwierdzona odpowiednimi pomiarami.

 1.3. Urządzenia będące wyposażeniem laboratoriów i pracowni specjalistycznych

 powinny odpowiadać warunkom technicznym określonym w Polskich Normach 

 i właściwych przepisach branżowych. Eksploatacja i obsługa urządzeń

 laboratoryjnych winna być zgodna z dokumentacją techniczno- ruchową. 

 1.4. W konstrukcjach urządzeń powinna być przewidziana ochrona przed porażeniem

 prądem elektrycznym, spełniająca następujące wymagania podstawowe:

 1.4.1. Części urządzeń przewodzących prąd elektryczny, będące źródłem 

 zagrożenia, powinny być izolowane lub osłonięte.

 1.4.2. Metalowe części urządzeń, które na skutek uszkodzenia izolacji mogą 

 znaleźć się pod napięciem o niebezpiecznej wartości, powinny być uziemione.

 1.5. Konstrukcja urządzeń powinna zapobiegać gromadzeniu się ładunków elektrycznych 

 o wartościach niebezpiecznych. 

 1.6. Rozmieszczenie urządzeń powinno zapewniać dogodne przejścia, swobodny dostęp 

 do urządzeń oraz wyjść ewakuacyjnych.

 1.7. Przejścia komunikacyjne w laboratoriach powinny mieć szerokość minimalną 

 1,0–1,2 m, z uwzględnieniem specyfiki ćwiczeń. W laboratoriach chemicznych

 szerokość przejść powinna wynosić 1,5 – 1,8 m pomiędzy stołami laboratoryjnymi 

 przy pracy dwustronnej oraz 1,4 – 1,5 m w ciągu głównym.

 1.8. Stanowiska pracy w laboratoriach powinny być wyposażone w maszyny i inne

 urządzenia techniczne, które uzyskały wymagany certyfikat na znak bezpieczeństwa 

 i zostały oznaczone takim znakiem (jeżeli podlegają takiemu obowiązkowi) – 

 lub posiadają deklarację zgodności tych wyrobów z normami wprowadzonymi 

 do obowiązkowego stosowania oraz z wymaganiami określonymi właściwymi

 przepisami w pozostałych przypadkach.

2. Wywiesić w widocznym i dostępnym miejscu regulamin porządkowy uwzględniający specyfikę pomieszczenia i prowadzone zajęcia, warunki przebywania w nim studentów, zakazy i nakazy dotyczące bezpiecznego użytkowania laboratorium, wielkości grup studenckich oraz nadzór pracownika lub innej osoby prowadzącej zajęcia, posiadającej odpowiednie przygotowanie gwarantujące przeprowadzenie zajęć zgodnie z przepisami bezpieczeństwa i higieny pracy, a nadto:

2.1. Każde stanowisko dydaktyczne musi posiadać instrukcję określającą czynności, jakie 

 należy wykonać przed ćwiczeniem, w trakcie i po jego zakończeniu. Wskazywać elementy niebezpieczne (jeżeli takie występują) i sposób postępowania w sytuacjach awaryjnych. 

2.2. Meble i krzesła powinny spełniać zasady ergonomii i nie powodować zagrożeń wypadkowych.

2.3. Stanowiska, na których wydzielają się szkodliwe czynniki (pary i pyły) powinny posiadać stanowiskowe (miejscowe) odciągi zapewniające ich usuwanie w miejscach ich powstawania, z zachowaniem bezpieczeństwa osób trzecich.

2.4. W pracowniach biologicznych, gdzie istnieje możliwość występowania materiału zakaźnego, muszą być zainstalowane lampy UV, a odzież robocza musi być przechowywana bez kontaktu z odzieżą własną pracowników. 

2.5. Urządzenia poddozorowe (dźwigi, suwnice, podnośniki, zbiorniki ciśnieniowe, autoklawy, kotły), podlegające jednorazowym lub okresowym dopuszczeniom do pracy przez Urząd Dozoru Technicznego, muszą posiadać dokumenty to potwierdzające. Dokumenty powinny być dostępne w jednostce organizacyjnej, której podlega laboratorium.

2.6. Miejsca i strefy gdzie występują zagrożenia dla zdrowia muszą być stosownie i zgodnie z przepisami oznakowane (promieniowanie mikrofalowe, laserowe, rentgenowskie, izotopowe itp.). Znaki te muszą być umieszczone również na zewnątrz pomieszczeń.

2.7. Elementy wirujące i ruchome przy urządzeniach i stanowiskach dydaktycznych muszą posiadać osłony lub ekrany i być oznakowane barwami zgodnymi z Polską Normą.

2.8. Pomieszczenia lub stanowiska, w których są prowadzone prace zaliczane do prac niebezpiecznych, muszą mieć opracowane procedury postępowania na wypadek zagrożenia zdrowia lub życia.

2.9. W laboratoriach chemicznych i w innych, w których używa się substancji chemicznych, obowiązują wymagania ustawy z dnia 11 stycznia 2001r. o substancjach i preparatach chemicznych, wraz z aktami wykonawczymi do tej ustawy tj. rozporządzeniami Ministra Zdrowia.

W szczególności należy:

2.9.1. Sporządzić wykaz niebezpiecznych substancji chemicznych aktualnie

 stosowanych w pracach laboratoryjnych.

2.9.2. Dysponować kartami charakterystyki dla każdej stosowanej substancji

 chemicznej.

2.9.3. Zapoznać studentów wykonujących ćwiczenia z tymi substancjami 

 z informacjami zawartymi w kartach charakterystyk.

2.9.4. Przygotować roztwory do neutralizacji oparzeń i zatruć, zgodnie 

 z informacjami podanymi w kartach charakterystyki.

2.9.5. Opracować procedury postępowania w przypadku wystąpienia zagrożenia,

 jakie może spowodować stosowana substancja.

 2.10. Pracownie specjalistyczne (rentgenowskie, izotopowe) muszą odpowiadać przepisom

 szczegółowym, a ich dopuszczenie do użytkowania jest wydawane przez organa

 nadzoru państwowego. 

 2.11. Istniejące w laboratoriach instalacje muszą być okresowo sprawdzane zgodnie 

 z przepisami prawa budowlanego.

 2.12. Temperatura w pomieszczeniach dydaktycznych w zależności od charakteru zajęć

 winna wynosić od 18oC do 20oC. W przypadku temperatury niższej niż 15oC,

 decyzję o zawieszeniu zajęć podejmuje dziekan.

 2.13. W pobliżu pomieszczeń dydaktycznych powinny znajdować się dostępne apteczki

 pierwszej pomocy medycznej, wyposażone w niezbędne środki farmaceutyczne 

 i materiały medyczne odpowiednie do specyfiki laboratoriów, wraz z instrukcją 

 ich stosowania. 

 2.14. Podręczny sprzęt p/pożarowy winien znajdować się w miejscu ogólnie dostępnym,

 oznakowanym, a sposób jego stosowania znany pracownikom i studentom.

 2.15. Dopuszczalny poziom hałasu na stanowiskach pracy i nauki nie może przekraczać

 wartości 55 dB w przeliczeniu na 8 godzinne narażenia w cyklu tygodniowym. 

Przed dopuszczeniem studentów do zajęć dydaktycznych w laboratoriach, pracowniach specjalistycznych i zajęć z wychowania fizycznego, muszą być oni przeszkoleni z zakresu bhp przez pracowników prowadzących zajęcia. Fakt ten powinien być odnotowany na piśmie. A nadto:

3.1. Nie wolno prowadzić zajęć bez zapewnienia stałego nadzoru przez pracowników dydaktycznych za to odpowiedzialnych. Powinny być opracowane procedury dotyczące dozoru i nadzoru nad samodzielnymi pracami dyplomantów i doktorantów.

3.2. W przypadku zaistnienia wypadku studenckiego, osoba mająca nadzór nad poszkodowanym jest obowiązana zapewnić mu pierwszą pomoc medyczną, natychmiast powiadomić dziekana właściwego wydziału o zdarzeniu, a w przypadku wypadku ciężkiego zabezpieczyć miejsce zdarzenia. 

Sposób prowadzenia dochodzenia powypadkowego i jego dokumentację reguluje Zarządzenie Wewnętrzne 39/2000 z dnia 21.07.2000 r. w sprawie ustalenia okoliczności i przyczyn wypadków studentów oraz sposobu ich dokumentowania.

3.3. Pracownicy dydaktyczni i studenci muszą posiadać wiedzę na temat sposobów ewakuacji z budynków, w przypadku takiej potrzeby oraz wzywania Straży Pożarnej i pomocy medycznej.

3.4. Laboratoria, warsztaty i pracownie specjalistyczne, w których występują niebezpieczne i szkodliwe czynniki dla zdrowia należy wyposażyć w środki ochrony indywidualnej, które uzyskały wymagany certyfikat na znak bezpieczeństwa i zostały oznaczone tym znakiem oraz posiadają deklarację zgodności z normami wprowadzonymi do obowiązkowego stosowania oraz z właściwymi przepisami.

3.5. W laboratoriach i pracowniach dydaktycznych powinny być przestrzegane przepisy ujęte w Zarządzeniu Wewnętrznym 25/2000 z dnia 28.04.2000 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy w Politechnice Wrocławskiej.