Zał. nr 1 do ZW 16/2018

Zasady bezpieczeństwa przy wykonywaniu prac w laboratorium

Zasady dotyczące bhp przy wykonywaniu prac w laboratorium

1.1 UWAGI WSTĘPNE

Pomieszczenie pracy, w którym znajduje się laboratorium powinno odpowiadać 
wymogom zapewniającym bezpieczne i higieniczne warunki pracy.

Pracownik wykonujący pracę w laboratorium powinien:

posiadać aktualne zaświadczenie lekarskie stwierdzające brak przeciwwskazań do pracy na danym stanowisku oraz aktualne szkolenie okresowe bhp;

zapoznać się z regulaminem pracowni i instrukcjami bezpiecznej pracy w 
laboratorium.

1.2. PODSTAWOWE CZYNNOŚCI PRZED ROZPOCZĘCIEM PRACY

Pracownik przed przystąpieniem do pracy powinien:

być wyposażony w odzież ochronną oraz środki ochrony indywidualnej, co najmniej
 w fartuch i okulary oraz jednorazowe rękawice, dobrane zgodnie z zaleceniami 
zawartymi w kartach charakterystyk;

po wejściu do pomieszczenia laboratoryjnego sprawdzić stan i działanie wentylacji ogólnej, dygestorium oraz innych odciągów miejscowych;

sprawdzić stan oświetlenia ogólnego i miejscowego;

sprawdzić czy nie ma widocznych uszkodzeń w instalacji elektrycznej, gazów 
technicznych i wodnej;

w przypadku zauważenia nieprawidłowości należy niezwłocznie powiadomić 
kierownika pracowni lub inną osobę odpowiedzialną za jej stan techniczny;

stosować odzież wykonaną z włókien naturalnych, pozbawioną tworzyw sztucznych;

zabezpieczyć długie włosy w taki sposób, aby nie utrudniały pracy oraz nie miały 
bezpośredniego kontaktu z substancjami chemicznymi.

1.3. WARUNKI ZACHOWANIA BEZPIECZEŃSTWA W TRAKCIE PRACY 
W LABORATORIUM 

Podczas wykonywania pracy w laboratorium należy zachować szczególną ostrożność.

Prace z substancjami chemicznymi muszą być prowadzone zgodnie 
z wytycznymi zawartymi w kartach charakterystyki poszczególnych substancji – 
w razie konieczności prace muszą być wykonywane pod dygestorium.

Aparatura pomiarowa powinna być używana zgodnie z jej przeznaczeniem oraz 
instrukcjami bezpiecznej pracy.

W trakcie pracy z substancjami i mieszaninami chemicznymi należy zminimalizować stosowanie otwartego ognia.

Transport chemikaliów w obrębie budynku i pomiędzy budynkami Uczelni powinien 
odbywać się w sposób zapewniający bezpieczeństwo z wykorzystaniem dostępnych środków transportu mechanicznego, ograniczających transport ręczny.

Pracownicy laboratorium powinni zostać przeszkoleni w zakresie pierwszej pomocy przedmedycznej i mają obowiązek udzielić jej osobom poszkodowanym. Szkolenia z



zakresu udzielania pierwszej pomocy powinny obejmować między innymi tematykę 
zatruć i oparzeń chemikaliami.

1.4. W LABORATORIUM ZABRANIA SIĘ:

używania rozpuszczalników łatwopalnych bez zachowania szczególnej ostrożności 
(tj. stosowania możliwie najmniejszej, niezbędnej w procesie ilości, stosowania 
otwartego płomienia, stosowania źródła ciepła z nieosłoniętymi elementami grzejnymi itp.);

pipetowania cieczy ustami;

przechowywania substancji chemicznych w nieoznakowanych i nieprzystosowanych do tego opakowaniach;

używania naczyń laboratoryjnych do celów spożywczych;

przechowywania i spożywania posiłków w pomieszczeniach laboratoryjnych;

przechowywania naczyń spożywczych w zlewie laboratoryjnym;

przebywania w pomieszczeniach laboratorium osobom nieupoważnionym.

1.5. CZYNNOŚCI PO ZAKOŃCZENIU PRACY

Pracownik po zakończeniu pracy powinien:

pozostawić porządek na stanowisku pracy;

środki ochrony indywidualnej odłożyć na wyznaczone miejsca;

3) naczynia po przeprowadzonych eksperymentach umyć i wysuszyć;

 4) zebrać powstałe odpady chemiczne do opisanych pojemników w wyznaczonym 
miejscu ich gromadzenia.

1.6. DODATKOWE WYMOGI DOTYCZĄCE WYPOSAŻENIA LABORATORIÓW

Laboratorium powinno być wyposażone w:

sprawny sprzęt przeciwpożarowy;

apteczkę pierwszej pomocy.

1.7. UWAGI KOŃCOWE

Wszystkie substancje w laboratorium należy traktować jako niebezpieczne.

Należy zachować szczególną ostrożność przy pracy z substancjami niebezpiecznymi 
pożarowo.

Należy zapoznać się z instrukcją przeciwpożarową i metodami gaszenia używanych substancji chemicznych.

W przypadku powstania niebezpiecznego zdarzenia (wypadku) należy o tym 
niezwłocznie powiadomić swojego przełożonego, pozostawiając stanowisko pracy w stanie niezmienionym, tj. takim, jaki zaistniał po wypadku, z wyjątkiem odłączenia 
mediów (woda, prąd, gaz).

W razie wątpliwości, co do bezpiecznego wykonywania pracy, pracownik ma prawo przerwać pracę i zwrócić się do przełożonego o podjęcie działań eliminujących 
zagrożenie.

2. Zasady dotyczące sprawozdawczości i rejestrowania czynników chemicznych 
o działaniu rakotwórczym i mutagennym

Kierownik jednostki organizacyjnej, której pracownicy pracują w warunkach narażenia na działanie czynników chemicznych o działaniu rakotwórczym i mutagennym 
zobowiązany jest w miarę możliwości zastępować te czynniki mniej szkodliwymi dla zdrowia lub stosować inne dostępne środki, które ograniczą stopień narażenia.

Jeżeli w środowisku pracy występuje narażenie na czynniki rakotwórcze lub 
mutagenne, których nie można uniknąć, osoby nadzorujące pracowników na tych 
stanowiskach są zobowiązane do prowadzenia ścisłej ewidencji:

czasu narażenia pracowników w danym dniu roboczym,

ilości substancji/mieszanin zużytych w czasie zmiany roboczej,

stężeń substancji/mieszanin rakotwórczych lub mutagennych na stanowisku 
pracy.

Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 24 lipca 2012 r. w sprawie 
substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w środowisku pracy (t. j. Dz.U. 2016, poz. 1117), Dziekani mają obowiązek przekazania do Działu BHP i PPOŻ. sprawozdania zbiorczego o narażeniu pracowników na czynniki rakotwórcze lub mutagenne do dnia 15 grudnia każdego roku, w formie pisemnej.

Zasady pracy z substancjami toksycznymi

Substancje toksyczne powinny być używane pod szczególnym nadzorem, tj. ściśle 
ewidencjonowane i rozchodowane. W tym celu, w każdym pomieszczeniu, gdzie ma miejsce praca z ww. substancjami/mieszaninami, musi być prowadzona książka 
przychodów i rozchodów. W takiej ewidencji należy umieścić informacje dotyczące producenta lub importera substancji, numer CAS, numer indeksu, datę zakupu lub 
pobrania z magazynu, datę zużycia każdego opakowania jednostkowego, cel użycia 
substancji, imię i nazwisko osoby, która ją użyła oraz osoby odpowiedzialnej za 
prowadzenie ewidencji substancji lub mieszanin wyznaczonej przez Kierownika 
jednostki. 

4. Zasady dotyczące pracy z środkami odurzającymi i substancjami psychoaktywnymi

Wytwarzanie, przetwarzanie i przerób w Politechnice Wrocławskiej środków 
odurzających, substancji psychotropowych i prekursorów jest dopuszczalne po 
spełnieniu wymagań zawartych w ustawie o przeciwdziałaniu narkomanii.

Wszyscy pracownicy stosujący tzw. prekursory są zobowiązani stosować odpowiednio zasady, o których mowa w postanowieniach pkt. 3.

Środki odurzające, substancje psychotropowe, ich preparaty lub produkty zawierające te substancje oraz prekursory kategorii 1 może wytwarzać, przetwarzać, przerabiać 
wyłącznie jednostka organizacyjna uczelni, która uzyskała zgodę Rektora Politechniki Wrocławskiej oraz ma zezwolenie Głównego Inspektora Sanitarnego lub 
Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego.

W przypadku zakupu prekursorów kategorii 1 (załącznik I rozporządzenia (WE) nr 273/2004) oprócz deklaracji ostatecznego użytkownika wymagane jest także 
dostarczenie do podmiotu sprzedającego taką substancję licencji wystawionej przez Główny Inspektorat Farmaceutyczny.

5. Zasady dotyczące zachowania bezpieczeństwa podczas wykonywania pracy z gazami

5.1 Podczas wykonywania pracy z gazami należy:

chronić butle, zabezpieczając je przed niebezpiecznym przegrzaniem, korozją, 
uszkodzeniami mechanicznymi oraz dostępem nieupoważnionych osób;

zabezpieczyć butle przed przewróceniem;

miejsca magazynowania butli oznaczyć znakami ostrzegawczymi określającymi rodzaje zagrożeń oraz znakami zakazu używania otwartego ognia zgodnie z obowiązującymi przepisami;

nie przechowywać butli w pomieszczeniach poniżej poziomu terenu, na schodach lub w ich pobliżu, w korytarzach, przejściach lub garażach, na strychach i poddaszach;

do transportu butli ciśnieniowych używać jedynie wózków przeznaczone do tego celu; nie wolno butli toczyć, rzucać i trzymać za zawór;

do pracy z gazami utleniającymi (np. z tlenem) stosować wyłącznie materiały 
dopuszczone do użytku zgodne z PN; elementy instalacji nie mogą być zanieczyszczone olejami (i smarami), ponieważ mogą ulec samozapłonowi;

tlen podobnie jak inne gazy utleniające (np. chlor) traktować jako niezwykle 
niebezpieczne i stosować tylko wtedy, kiedy nie można ich zastąpić innymi gazami;

przed rozpoczęciem pracy z gazami palnymi cały układ poboru gazu przepłukać 
gazem obojętnym w celu usunięcia powietrza; płukanie wykonać także po zakończeniu pracy z gazem palnym;

butle zawierające gazy palne przechowywać na zewnątrz budynku lub w specjalnie 
przygotowanym do tego celu pomieszczeniu;

podczas stosowania gazów toksycznych zachować szczególną ostrożność; pracownicy Politechniki Wrocławskiej przed podjęciem pracy z takimi gazami powinni przejść 
odpowiednie szkolenie stanowiskowe.

Zabrania się:

przechowywania gazów palnych w obecności gazów utleniających; dopuszcza się 
przechowywanie gazów palnych z gazami obojętnymi;

używania butli bez dokręconego prawidłowo reduktora dedykowanego do konkretnego rodzaju gazu i zakresu ciśnień;

używania butli gazowej bez prawidłowego i jednoznacznego oznakowania zawartości w postaci etykiety produktu wraz z nalepkami ostrzegawczymi umieszczonymi na jej 
czaszy.

5a. Gazy skroplone

W przypadku pracy z cieczami kriogenicznymi konieczne jest podjęcie niezbędnych środków ostrożności ze względu na zagrożenie, jakie te substancje tworzą w przypadku:

bezpośredniego kontaktu (powodującego tzw. zimne oparzenie),

błyskawicznego odparowania ciekłego gazu (mogącego spowodować 
rozerwanie aparatury),

dużej zmiany ilości gazu wprowadzonego do środowiska pracy (mogącego 
spowodować znaczne obniżenie stężenia tlenu, czego konsekwencją może być utrata przytomności i uduszenie osób przebywających w pomieszczeniu),

długotrwałego przebywania pracownika w obniżonej temperaturze (mogącego powodować wyziębienie organizmu, doprowadzającego do hipotermii).



Ze względu na poważne zagrożenia związane z pracą z cieczami kriogenicznymi
istnieje konieczność odbycia szkolenia stanowiskowego dopuszczającego do 
prowadzenia takich prac przez pracowników Uczelni.

Pracownicy Politechniki Wrocławskiej wykonujący prace z cieczami kriogenicznymi mają obowiązek stosowania ubrań ochronnych dobrze izolujących i zabezpieczających osobę przed niską temperaturą (np. pełne buty, termo-izolujące rękawice i osłony 
twarzy).

6. Monitoring czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy

W przypadku podejrzenia przekroczenia wartości najwyższych dopuszczalnych stężeń (NDS) substancji chemicznych na stanowisku pracy, kierownik jednostki organizacyjnej, w której 
substancje te są stosowane, jest zobowiązany do przeprowadzenia niezbędnych pomiarów. 
Zakres pomiarów powinien zostać określony, w porozumieniu z Działem BHP i Ppoż., na 
podstawie dokonanej analizy zagrożenia, uwzględniającej:

rodzaje czynników szkodliwych dla zdrowia;

źródła emisji czynników szkodliwych dla zdrowia;

czas narażenia poszczególnych pracowników na czynniki szkodliwe.

str. 2