Komentarz do Zał. Nr 1 do ZW 20 / 2003

Postępowanie w zakresie ewidencji i użytkowania wartości niematerialnych i prawnych.

Wybrane zagadnienia.

1. Definicje:

Licencja na użytkowanie oprogramowania

prawo do użytkowania danego oprogramowania na warunkach określonych w odpowiednim

dokumencie (np. umowie licencyjnej); licencji może ale nie musi towarzyszyć żaden składnik materialny.

Licencja grupowa

 licencja na użytkowanie oprogramowania stanowiąca prawo do zainstalowania danego 
 oprogramowania na określonej liczbie komputerów lub prawo do równoczesnego użytko-
 wania przez określoną liczbę użytkowników.

Oprogramowanie w postaci kompletnego pakietu

 produkt programowy obejmujący licencję na jego użytkowanie wraz z towarzyszącym mu 
 składnikiem materialnym, jak dokumentacja lub nośnik lub obydwoma równocześnie;
 zazwyczaj we własnym opakowaniu jednostkowym (pudełku).

Ulepszenie (aktualizacja) oprogramowania

 proces, którego celem jest podniesienie właściwości użytkowych danego oprogramowania
 (np. rozszerzenie zakresu funkcji, usunięcie wad, usprawnienia działania, ułatwienia obsługi 
 itp.); ulepszenie zazwyczaj realizowane jest przez jednorazowe wykonanie procedury 
 zaleconej przez producenta, polegającej na częściowej lub całkowitej wymianie elementów 

 składowych danego oprogramowania na nowe , stanowiące składniki dodatkowego produktu 

 programowego nakładanego na posiadane oprogramowanie.

Oprogramowanie ulepszające (ang. upgrade, update)

 dodatkowy produkt programowy służący do dokonywania ulepszenia oprogramowania danego 

 oprogramowania, zawierający elementy składowe zastępujące lub dodawane do produktu 
 istniejącego.

2. Komentarze

 2.1 Z każdym oprogramowaniem , niezależnie od tego , czy zostało ono zakupione jako kompletny
 pakiet czy „czysta” licencja (prawo niematerialne), związana jest licencja na użytkowanie 
 pozwalająca na korzystanie z niego w ściśle określonym zakresie tzw. polu eksploatacji).
 Pole eksploatacji określa m.in. liczbę i rodzaj dozwolonych użytkowników, okres użytkowania 
 oprogramowania i inne warunki postawione przez licencjodawcę.

2.2 Bazy danych (np. słowniki komputerowe), zestawy plików (czcionki, ikony, grafiki,
 biblioteki podprogramów), wydawnictwa multimedialne (np. nagrania dźwięku, obrazu, publikacje elektroniczne) oraz wszelkie inne utwory utrwalone na nośnikach elektronicznych, a objęte działaniem prawa autorskiego podlegają tym samym zasadom ewidencji i użytkowania co oprogramowanie.

Nośniki elektroniczne dołączone do wydawnictw tradycyjnych (utrwalonych na papierze) 
 ewidencjonowane są razem z tymi wydawnictwami.

Z faktu, że na dostarczonym przez dystrybutora oprogramowania nośniku instalacyjnym – 
 oprócz zakupionych – znajdują się również inne składniki oprogramowania, nie wynika

 automatycznie prawo do zainstalowania i eksploatacji składników dodatkowych ( por.pkt.2.1)

W odniesieniu do oprogramowania serwerów uniwersalnych, serwerów baz danych, 
 serwerów aplikacyjnych i innych (np. MS Windows Server, MS SQL Server, Oracle DBMS, 
 MS Windows Terminal Services itp) należy zwrócić uwagę na konieczność posiadania 
 odpowiedniej liczby tzw. licencji dostępowych, stanowiących upoważnienie do korzystania z 
 zasobów tych serwerów poprzez sieć komputerową. Reguły korzystania z licencji 
 dostępowych określone są przez dystrybutora oprogramowania.

Licencje dostępowe ewidencjonowane są odrębnie.

 2.7 Ulepszenie danego oprogramowania może mieć miejsce jedynie wtedy, gdy jego posiadana
 ( „stara ”) wersja jest użytkowana legalnie, nawet wtedy gdy oprogramowanie ulepszające 
 rozpowszechniane jest bezpłatnie.

 2.8 W wyniku dokonania ulepszenia, posiadane oprogramowanie nabywa nowych własności 
 nie zmienia się jednak zakres uprawnień do jego użytkowania, w tym nie zwiększa się liczba
 użytkowników, którzy z niego mogą korzystać, chyba że warunki licencjonowania 
 oprogramowania ulepszającego stanowią inaczej.

2.9 Z punktu widzenia sposobu ewidencjonowania i zakresu użytkowania oprogramowania, nie 
 jest istotne w jaki sposób odpowiednie zamówienie zostało złożone i zrealizowane , np. czy 
 zakup został dokonany w sposób tradycyjny, czy metodami tzw. handlu elektronicznego.

W odniesieniu do oprogramowania zakupionego w postaci aktualizacji wersji już 
 posiadanej, nie ma znaczenia czy z odpowiedniego nośnika można zainstalować pełną 
 samodzielnie działającą wersję oprogramowania, czy też jedynie ulepszyć wersję posiadaną. 
 W każdym przypadku o sposobie ewidencjonowania i zakresie użytkowania 
 oprogramowania decyduje zakres nabytych praw licencyjnych.

2.11 Należy zwrócić uwagę , że niektóre firmy – poprzez swoje sieci dystrybucyjne - niekiedy 
 sprzedają samodzielne (kompletne) wersje oprogramowania jako oprogramowanie 
 ulepszające (ang. upgrade), a z faktury lub dostarczonych składników oprogramowania 
 (materialnych i niematerialnych) nie wynika wprost jaki zakres uprawnień nabył 
 użytkownik. 
 W takim przypadku, użytkownik przed zaewidencjonowaniem oprogramowania winien je 
 zakwalifikować bądź jako ulepszenie wersji posiadanej bądź jako produkt odrębny i 
 użytkować je w zakresie odpowiadającym przyjętej kwalifikacji.

2.12 Każdy użytkownik powinien posiadać indywidualne certyfikaty lub inne dokumenty 
 stwierdzające prawo użytkowania obejmujące wszystkie produkty programowe i ich 
 ulepszenia, zainstalowane w konkretnym komputerze. Certyfikaty i dokumenty, o których 
 mowa wyżej winny być na żądanie okazywane organom kontrolnym. W przypadku 
 korzystania z licencji grupowych, wewnętrzne certyfikaty stwierdzające prawo do 
 korzystania z danego oprogramowania przez konkretną osobę lub stanowisko pracy powinien 
 wystawić dysponent licencji w danej jednostce organizacyjnej.

2.13 W odniesieniu do oprogramowania rozpowszechnianego na zasadach „wypróbuj i kup”

 (ang. shareware) należy zadbać o to, aby dystrybutor wraz z fakturą dostarczył odpowiedni 
 dokument licencyjny. Zakupu spełniającego ten warunek można dokonać np. poprzez 
 krajowych pośredników, co dodatkowo upraszcza realizację płatności (faktury krajowe 
 wystawiane są w złotych polskich ).

2.14 W przypadku oprogramowania rozpowszechnianego nieodpłatnie (ang. freeware), 
 użytkownik powinien umieć udokumentować brak wymagania posiadania dokumentu 
 licencyjnego, np. poprzez okazanie odpowiednich ustaleń autora lub dystrybutora programu 
 zawartych w samym oprogramowaniu lub związanej z nim dokumentacji.

3. Przykłady interpretacji prawnych dotyczących użytkowania wartości niematerialnych i prawnych

 Przykład 1

Korzystamy z prawa użytkowania systemu programowania MS Visual Basic 3.0 na jednym komputerze. Zakupiliśmy licencję na jedno ulepszenie z wersji 3.0 do wersji 6.0 a z odpowiedniego dokumentu licencyjnego wynika , że nabyliśmy prawo użytkowania wersji 6.0 jedynie w powiązaniu z wersją posiadaną poprzednio.

W takim przypadku, zakupione ulepszenie nie stanowi samodzielnego produktu programowego i nie może być zaewidencjonowane jako odrębna pozycja inwentarzowa. W ślad za tym, po zainstalowaniu ulepszenia mamy prawo do użytkowania jedynie wersji ulepszonej. Innymi słowy, nie przysługuje nam prawo do równoczesnego ( lub naprzemiennego) korzystania z wersji 3.0 i 6.0, nawet w tym samym komputerze.

 Przykład 2

 Korzystamy z prawa użytkowania na jednym komputerze systemu operacyjnego MS Back 
 Office Small Buisnes Server w wersji 4.0. Otrzymaliśmy bezpłatne uaktualnienie do wersji 
 4.5.

Analogicznie jak w przykładzie 1, uaktualnienie nie stanowi odrębnej pozycji inwentarzowej. Nadal korzystamy z prawa użytkowania systemu operacyjnego MS BO SBS na jednym tylko komputerze, jednak w wersji ulepszonej.

 Przykład 3


Korzystamy z prawa użytkowania edytora MS Word 6.0 na 5 komputerach. Zakupiliśmy licencje grupową na wersję 7.0 w ilości 10 sztuk, a z odpowiedniego dokumentu licencyjnego nie wynika, że jest to jednie ulepszenie z wersji 6.0 do wersji 7.0. 

W takim przypadku wersja MS Word 7.0 stanowi samodzielny produkt programowy i winna być zaewidencjonowana odrębnie. Wersje 6.0 i 7.0 mogą być zainstalowane na tym samym komputerze bądź na różnych, jednak łączna liczba instalacji nie może przekroczyć liczby 5 dla MS Word 6.0 i liczby 10 dla MS Word 7.0.

Przykład 4

Korzystamy z prawa użytkowania 20 kopii systemu operacyjnego MS Windows 3.11. Nabyliśmy prawo do uaktualnienia 15 kopii tego systemu do wersji MS Windows 98.

W tym przypadku, po dokonaniu technicznej procedury ulepszania, możemy użytkować system operacyjny MS Windows 98 na 15 komputerach, na pozostałych 5 komputerach zaś – system operacyjny MS Windows 3.11.