Projekt "Politechnika nowych szans" jest współfinansowany przez Unię Europejską 
ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego w ramach Programu Operacyjnego Wiedza Edukacja Rozwój 2014-2020.

Projekt "Politechnika nowych szans" jest współfinansowany przez Unię Europejską 
ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego w ramach Programu Operacyjnego Wiedza Edukacja Rozwój 2014-2020.

Standard dostępności informacyjno-komunikacyjnej Politechniki Wrocławskiej

Autorzy: 

Dr Małgorzata Wróblewska

Zespół projektu Politechnika Nowych Szans

Wrocław, 2023 r.



Spis treści

1. Wprowadzenie 3

1.1. Dlaczego dostępność informacyjno-komunikacyjna jest ważna? 4

1.2. Ustawa o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami 5

1.3. Definicje .5

2. Dokument elektroniczny 12

2.1. Czcionka 12

2.2. Kontrast 13

2.3. Nagłówki (tytuły, śródtytuły) 13

2.4. Tabele 13

2.5. Listy punktowe lub numerowane 14

2.6. Kolumny tekstu 14

2.7. Hiperłącza 14

2.8. Przekazywanie informacji z wykorzystaniem koloru 14

2.9. Materiały informacyjno-promocyjne 15

3. Dostosowanie kanałów komunikacji 16

3.1. Nagrania audio (media audio odtwarzane) 16

3.2. Nagrania wideo (media bez dźwięku) 16

3.3. Nagrania filmów 16

3.4. Tłumaczenie w języku migowym 18

4. Informacja drukowana 18

4.1. Czcionka 19

4.2. Linki skrócone 19

5. Informacja ustna 20

6. Informacja odręczna 20

7. Gabloty, tablice informacyjne, banery, telebimy, plakaty 21

8. Kody QR 22

9. Komunikacja z osobami ze szczególnymi potrzebami 22

9.1. Znajomość języka ojczystego 22

9.2. Wybór miejsca do komunikacji z osobami ze szczególnymi potrzebami 23

9.3. Zasady komunikacji werbalnej 24

9.4. Dalsze informacje 26

10. Komunikacja we wnioskowanej formie 26

10.1. Zasady ogólne 26

10.2. Komunikacja elektroniczna 27

10.3. Zajęcia dydaktyczne 28

Bibliografia 30

Publikacje książkowe 30

Akty prawne 31

Inne dokumenty i dodatkowe źródła 32



Wprowadzenie

Celem niniejszego opracowania jest wprowadzenie jednolitych standardów zapewniania dostępności informacyjno-komunikacyjnej na Politechnice Wrocławskiej.

Dostępność informacyjno-komunikacyjna to zapewnienie odpowiedniego sposobu przekazywania informacji z wykorzystaniem środków wspierających komunikację z odbiorcami usług publicznych, w tym także usługi edukacyjnej.

Standard umożliwia studentom i studentkom oraz pracownicom i pracownikom Politechniki Wrocławskiej, również tym ze szczególnymi potrzebami, dostęp do tych samych informacji, na równi ze wszystkimi odbiorcami treści. 

Niniejszy standard określa, jak w praktyce powinna być realizowana dostępność informacyjno-komunikacyjna na Politechnice Wrocławskiej. 

Wytyczne określone w Standardzie dostępności informacyjno-komunikacyjnej Politechniki Wrocławskiej obowiązują wszystkich pracowników tworzących informacje i komunikujących się z innymi osobami. W przypadku braku możliwości zapewnienia wskazanych w dokumencie wytycznych należy przeprowadzić dodatkowe uzgodnienia z koordynatorem ds. dostępności Politechniki Wrocławskiej.

Dlaczego dostępność informacyjno-komunikacyjna jest ważna?

Wdrożenie standardu dostępności informacyjno-komunikacyjnej oznacza, że osoby ze szczególnymi potrzebami mają zapewnione co najmniej minimalne wymagania zaprojektowane i wdrożone zgodnie z koncepcją uniwersalnego projektowania lub racjonalnego usprawnienia, gdy to niezbędne (Art. 2.2. Ustawy o zapewnianiu dostępności). Ideą tworzenia dostępnych treści jest projektowanie uniwersalne, dzięki któremu zapewniamy prawidłowy odbiór jak największej grupie osób. W przypadku uczelni, zapewnienie dostępności informacyjno-komunikacyjnej umożliwia wszystkim studentom i pracownikom równy dostęp do treści przekazywanych przez Uczelnię. 

Jednolite standardy dostępności pomagają Uczelni w spełnieniu swoich obowiązków w zakresie równości dostępu do edukacji i informacji dla wszystkich użytkowników. 



Wszystkie formaty danych używane na Uczelni powinny być wymienione w Krajowych Ramach Interoperacyjności, minimalnych wymagań dla rejestrów publicznych i wymiany informacji w postaci elektronicznej oraz minimalnych wymagań dla systemów teleinformatycznych (Dz.U.2017.2247 z dnia 2017.12.05) zgodnie z Załącznikiem nr 2. Formaty danych oraz standardy zapewniające dostęp do zasobów informacji udostępnianych za pomocą systemów teleinformatycznych używanych do realizacji zadań publicznych.

Ustawa o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami

Ustawa z dnia 19 lipca 2019 r. o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami nakłada następujące minimalne wymagania w zakresie dostępności informacyjno-komunikacyjnej (art. 6 punkt 3):

obsługę z wykorzystaniem środków wspierających komunikowanie się, o których mowa w art. 3 pkt 5 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o języku migowym i innych środkach komunikowania się (Dz. U. z 2017 r. poz. 1824), lub przez wykorzystanie zdalnego dostępu online do usługi tłumacza przez strony internetowe i aplikacje,

instalację urządzeń lub innych środków technicznych do obsługi osób słabosłyszących, w szczególności pętli indukcyjnych, systemów FM lub urządzeń opartych o inne technologie, których celem jest wspomaganie słyszenia,

zapewnienie na stronie internetowej danego podmiotu informacji o zakresie jego działalności – w postaci elektronicznego pliku zawierającego tekst odczytywalny maszynowo, nagrania treści w polskim języku migowym oraz informacji w tekście łatwym do czytania,

zapewnienie, na wniosek osoby ze szczególnymi potrzebami, komunikacji z podmiotem publicznym w formie określonej w tym wniosku.

Definicje

alfabet Braille’a – jest to pismo punktowe używane przez osoby niewidome; jest niezwykle pomocne na każdym etapie edukacji, w Polsce do zapisu w alfabecie Braille’a 



treści technicznych używana jest „Brajlowska Notacja Matematyczna prof. Ephesera”, która została przetłumaczona na język polski oraz rozszerzona przez Marka Kalbarczyka, dr Włodzimierza Wysockiego, dr Jana Omiecińskiego i Igora Busłowicza.

asystent dydaktyczny / asystentka dydaktyczna - osoba wspierająca osobę ze szczególnymi potrzebami, w tym osobę z niepełnosprawnością, mającą obiektywne trudności w pełnym dostępie do kształcenia oraz w pełnym uczestnictwie w życiu społeczności studenckiej. Asystent dydaktyczny wykonuje tylko zadania związane z procesem studiowania lub prowadzenia działalności naukowo – badawczej, np. sporządza notatki lub pomaga w dotarciu na salę osobie niewidomej.

audiodeskrypcja – jest to dźwiękowy opis treści wizualnych występujących w nagraniu wideo. Audiodeskrypcja powinna być dodatkową ścieżką dźwiękową, którą można włączyć lub wyłączyć. W przypadku ograniczeń w odtwarzaczu multimedialnym podczas udostępniania filmu należy umieścić dwa filmy – jeden z audiodeskrypcją, drugi bez.

czcionka bezszeryfowa – czcionka o kroju pozbawionym ozdobników, tzw. szeryfów. Czcionkami bezszeryfowymi są np. Arial, Calibri, Verdana, Tahoma. Czcionki te stosowane są w publikacjach elektronicznych, na stronach internetowych, gdyż nie męczą tak wzroku jak czytanie czcionek szeryfowych (takich jak Times New Roman, Bookman Old Style, Courier New)

czytnik ekranu – udźwiękawiający program komputerowy (ang. screen reader) wykorzystywany przez osoby słabowidzące i niewidome do korzystania z komputera i pozyskiwania informacji. Czytniki ekranu interpretują informacje, które wyświetlane są na monitorze i przekazują je w formie dźwiękowej (mowa syntetyczna) i/lub na urządzenie brajlowskie (monitor brajlowski, linijka brajlowska). Czytniki ekranu nie interpretują treści graficznych - nierozpoznanych skanów, plików JPG, TIFF, itp. W Polsce najbardziej popularne są czytniki: NVDA (darmowy), JAWs (komercyjny), VoiceOver (na urządzeniach firmy Apple), Talkback (urządzenia mobilne z systemem Android)

deskrypcja tekstowa - tekstowy opis treści materiałów audiowizualnych



dostępność - właściwość środowiska fizycznego, transportu, technologii i systemów informacyjno - komunikacyjnych oraz towarów i usług, pozwalająca osobom z niepełnosprawnościami na korzystanie z nich na zasadzie równości z innymi osobami. Dostępność jest warunkiem wstępnym prowadzenia przez wiele osób z niepełnosprawnościami niezależnego życia i uczestniczenia w życiu społecznym i gospodarczym. Dostępność może być zapewniona przede wszystkim dzięki stosowaniu koncepcji uniwersalnego projektowania, a także poprzez stosowanie technologii i urządzeń asystujących (wspierających), rozwiązania architektoniczne i techniczne oraz oprogramowanie.

dokumenty elektroniczne - obiekty cyfrowe, które są nośnikami informacji wymagającymi do przeglądania i edycji zewnętrznych aplikacji. Są to między innymi dokumenty tekstowe, arkusze kalkulacyjne, prezentacje w postaci slajdów.

fokus – wyróżnienie aktywnego elementu na stronie internetowej, które przemieszcza się wraz z nawigacją na kolejne elementy. Fokus powinien być wizualnie wyróżniony (w większości przypadków widoczność fokusa jest domyślna).

G/głuchy – Głuchy (pisany z dużej litery) to osoba, która utożsamia się z mniejszością kulturowo-językową osób Głuchych; osoba głucha to osoba, która nie słyszy – jest to szersze pojęcie niż Głuchy. Obydwie grupy posługują się PJM (polskim językiem migowym), dla osób głuchych PJM jest pierwszym językiem.

informacja odręczna – informacja tekstowa napisana ręcznie.

język prosty (ang. plain language) – sposób organizacji tekstu, który zapewnia przeciętnemu obywatelowi szybki dostęp do zawartych w nim informacji, lepsze ich zrozumienie oraz – jeśli trzeba – skuteczne działanie na ich podstawie. Prosty w formie, ma zastosowanie do różnych rodzajów informacji: pisanej, elektronicznej, mówionej.

język łatwy do czytania i zrozumienia (ang. Easy-to-read; ETR) - prezentowanie informacji w sposób możliwy do zrozumienia dla osób z trudnościami poznawczymi (na przykład z niepełnosprawnościami intelektualnymi, chorobami lub urazami neurologicznymi). Często zawiera proste sformułowania, obrazki i inne grafiki.

język migowy – wizualno-przestrzenny język oparty na gestach. W Polsce komunikacja odbywa się przez:



Polski język migowy (PJM) - naturalny wizualno-przestrzenny język używany w codziennej komunikacji osób g/Głuchych w Polsce; dla osób G/głuchych posługujących się PJM jako językiem ojczystym język polski jest językiem obcym. Jest to najczęstsza w Polsce forma języka migowego;

System językowo - migowy (SJM) - sztuczny system porozumiewania się stworzony przez osoby słyszące w celu ułatwienia komunikacji z osobami głuchymi, w którym znaki migowe wspierają wypowiedź dźwiękowo -artykulacyjną;

Sposób komunikowania się osób głuchoniewidomych (SKOGN) - środek komunikowania się, w którym sposób przekazu komunikatu jest dostosowany do potrzeb wynikających z łącznego występowania niepełnosprawności narządu wzroku i słuchu.

kanały sensoryczne w komunikacji - zmysły w komunikowaniu informacji: dotykowe, słuchowe, wzrokowe.

kod QR - alfanumeryczny, dwuwymiarowy, matrycowy oraz kwadratowy kod graficzny. Kod QR przenosi informację tekstową w postaci graficznej, tj.: udostępnia informację pisaną lub link kierujący do tej informacji.

komunikacja we wnioskowanej formie - rozwiązania lub usługi umożliwiające komunikację (werbalną i pisemną), w szczególności poprzez: 

korzystanie z poczty elektronicznej,