zeno-rhodius.fragmenta 3.3
Ἐπεὶ δέ τινες τῶν τὰς κατὰ μέρος γραφόντων πράξεις γεγράφασι καὶ περὶ τούτων τῶν καιρῶν , ἐν οἷς τά τε κατὰ Μεσσηνίους καὶ τὰ κατὰ τὰς προειρημένας ναυμαχίας συνετελέσθη , βούλομαι βραχέα περὶ αὐτῶν διαλεχθῆναι . Ποιήσομαι δὲ οὐ πρὸς ἅπαντας , ἀλλ’ ὅσους ὑπολαμβάνω μνήμης ἀξίους εἶναι καὶ διαστολῆς · εἰσὶ δ’ οὗτοι Ζήνων καὶ Ἀντισθένης οἱ Ῥόδιοι ... Τούτους δὲ ἀξίους εἶναι κρίνω διὰ πλείους αἰτίας . Καὶ γὰρ κατὰ τοὺς καιροὺς γεγόνασι , καὶ πατρίδι πεπολίτευνται , καὶ καθόλου πεποίηνται τὴν πραγματείαν οὐκ ὠφελείας χάριν , ἀλλὰ δόξης καὶ τοῦ καθήκοντος ἀνδράσι πολιτικοῖς . Τῷ δὲ τὰς αὐτὰς γράφειν ἡμῖν πράξεις , ἀναγκαῖόν ἐστι μὴ παρασιωπᾶν , ἵνα μὴ τῷ τῆς πατρίδος ὀνόματι καὶ τῷ δοκεῖν οἱκειοτάτας εἶναι Ῥοδίοις τὰς κατὰ θάλατταν πράξεις , ἡμῶν ἀντιδοξούντων πρὸς αὐτοὺς , ἔνιοι μᾶλλον ἐπακολουθήσωσιν ἐκείνοις , ἤπερ ἡμῖν , οἱ φιλομαθοῦντες . Οὗτοι τοιγαροῦν ἀμφότεροι πρῶτον μὲν τὴν περὶ Αάδην ναυμαχίαν οὐχ ἥττω τῆς περὶ Χίον , ἀλλ’ ἐνεργεστέραν καὶ παραβολωτέραν ἀποφαίνουσι , καὶ τῇ κατὰ μέρος τοῦ κινδύνου χρείᾳ καὶ συντελείᾳ , καὶ καθόλου , φασὶ , τὸ νίκημα γεγονέναι κατὰ τοὺς Ῥοδίους . Ἐγὼ δὲ διότι μὲν δεῖ ῥοπὰς διδόναι ταῖς αὑτῶν πατρίσι τοὺς συγγραφέας συγχωρήσαιμ’ ἆν , οὐ μὴν τὰς ἐναντίας τοῖς συμβεδηκόσιν ἀποφάσεις ποιεῖσθαι περὶ αὐτῶν . Ἱκανὰ γὰρ τὰ κατ’ ἄγνοιαν γιγνόμενα τοῖς γράφουσιν , ἃ διαφυγεῖν ἄνθρωπον δυσχερές . Ἐὰν δέ κατὰ προαίρεσιν ψευδογραφῶμεν , ἢ πατρίδος ἕνεκεν , ἢ φίλων , ἢ χάριτος , τί διοίσομεν τῶν ἀπὸ τούτου τὸν βίον ποριζομένων ; Ὥσπερ γὰρ ἐκεῖνοι , τῷ λυσιτελεῖ μετροῦντες , ἀδοκίμους ποιοῦσι τὰς αὑτῶν συντάξεις · οὕτως οἱ πολιτικοὶ , τῷ μισεῖν ἢ τῷ φιλεῖν ἑλκόμενοι , πολλάκις εἰς τὸ αὐτὸ τέλος ἐμπίπτουσι τοῖς προειρημένοις . Δι’ ὃ δεῖ καὶ τοῦτο τὸ μέρος ἐπιμελῶς τοὺς μὲν ἀναγινώσκοντας παρατηρεῖν , τοὺς δὲ γράφοντας αὐτοὺς παραφυλάττεσθαι . XV . Δῆλον δ’ ἔστι τὸ λεγόμενον ἐκ τῶν ἐνεστώτων . Ὁμολογοῦντες γὰρ οἱ προειρημένοι , διὰ τῶν κατὰ μέρος , ἐν τῇ περὶ Λάδην ναυμαχίᾳ δύο μὲν αὐτάνδρους πεντήρεις τῶν Ῥοδίων ὑποχειρίους γενέσθαι τοῖς πολεμίοις · ἐκ δὲ τοῦ κινδύνου μιᾶς νηὸς ἐπαραμένης τὸν δόλωνα διὰ τὸ τετρωμένην αὐτὴν θαλαττοῦσθαι , πολλοὺς καὶ τῶν ἐγγὺς τὸ παραπλήσιον ποιοῦντας ἀποχωρεῖν πρὸς τὸ πέλαγος · τέλος δὲ μετ’ ὀλίγων καταλειφθέντα τὸν ναύαρχον ἀναγκασθῆναι ταυτὸ τοῖς προειρημένοις πράττειν · καὶ τότε μὲν εἰς τὴν Μυνδίαν ἀπουρώσαντας καθορμισθῆναι , τῇ δ’ ἐπαύριον ἀναχθέντας εἰς Κῶ διᾶραι · τοὺς δὲ πολεμίους τὰς πεντήρεις ἐνάψασθαι , καὶ καθορμισθέντας ἐπὶ τὴν Λάδην , ἐπὶ τῇ ἐκείνων στρατοπεδείᾳ ποιήσασθαι τὴν ἔπαυλιν · ἔτι δὲ τοὺς Μιλησίους , καταπλαγέντας τὸ γεγονὸς , οὐ μόνον τὸν Φίλιππον , ἀλλὰ καὶ τὸν Ἡρακλείδην στεφανῶσαι διὰ τὴν ἔφοδον . Ταῦτα δ’ εἰρηκότες , ἃ προφανῶς ἐστιν ἴδια τῶν ἡττημένων , ὅμως καὶ διὰ τῶν κατὰ μέρος , καὶ διὰ τῆς καθολικῆς ἀποφάσεως , νικῶντας ἀποφαίνουσι τοὺς Ῥοδίους · καὶ ταῦτα , τῆς ἐπιστολῆς ἔτι μενούσης ἐν τῷ πρυτανείῳ , τῆς ὑπ’ αὐτοὺς καιροὺς ὑπὸ τοῦ ναυάρχου πεμφθείσης περὶ τούτων τῇ τε βουλῇ καὶ τοῖς πρυτάνεσιν , οὐ ταῖς Ἀντισθένους καὶ Ζήνωνος ἀποφάσεσιν * , ἀλλὰ ταῖς ἡμετέραις . XVI . Ἑξῆς δὲ τοῖς προειρημένοις γράφουσι περὶ τοῦ κατὰ Μεσσηνίους παρασπονδήματος . Ἐν ᾧ φησιν ὁ Ζήνων , ὁρμήσαντα τὸν Νάβιν ἐκ τῆς Λακεδαίμονος , καὶ διαβάντα τὸν Εὐρώταν ποταμὸν , παρὰ τὸν Ὁπλίτην διαβάντα τὸν Εὐρώταν ποταμὸν , παρὰ τὸν Ὁπλίτην προσαγορευόμενον πορεύεσθαι διὰ τῆς ὁδοῦ τῆς στενῆς παρὰ τὸ Πολιάσιον . Ἕως ἐπὶ τοὺς κατὰ Σελλασίαν ἀφίκετο τόπους · ἐντεῦθεν δὲ ἐπὶ Θαλάμας ἐπιβαλόντα κατὰ Φαρὰς παραγενέσθαι πρὸς τ.ν Πάμισον ποταμόν . Ὑπὲρ ὧν οὐκ οἶδα πῶς χρὴ λέγειν . Τοιαύτην γὰρ φύσιν ἔχει τὰ προειρημένα πάντα συλλήβδην , ὥστε μηδὲν διαφέρεν τοῦ λέγειν , ὅτι ποιησάμενός τις ἐκ Κορίνθου τὴν ὁρμὴν , καὶ διαπορευθεὶς τὸν Ἰσθμὸν , καὶ συνάψας ταῖς Σκιρωνίσιν , εὐθέως ἐπὶ τὴν Κοντοπορίαν ἐπεβάλετο , καὶ παρὰ τὰς Μυκήνας ἐποιεῖτο τὴν πορείαν εἰς Ἄργος . Ταῦτα γὰρ οὐχ οον παρὰ μικρόν ἐστιν , ἀλλὰ τὴν ἐναντίαν διάθεσιν ἔχει πρὸς ἄλληλα . Καὶ τὰ μὲν κατὰ τὸν Ἰσθμόν ἐστι καὶ τὰς Σκιράδας πρὸς ἀνατολὰς τῆς Κορίνθου , τὰ δὲ κατὰ τὴν Κοντοπορίαν καὶ Μυκήνας , ἔγγιστα πρὸς δύσεις χειμερινάς . Ὥστ’ εἶναι τελέως ἀδύνατον , ἀπὸ τῶν προηγουμένων ἐπιβαλεῖν τοῖς προειρημένοις τόποις . Τὸ δ’ αὐτὸ καὶ περὶ τοὺς κατὰ τὴν Λακεδαίμονα συμβέβηκεν . Ὁ μὲν γὰρ Εὐρώτας καὶ τὰ περὶ τὴν Σελλασίαν κεῖται τῆς Σπάρτης ὡς πρὸς τὰς θερινὰς ἀνατολάς · τὰ δὲ κατὰ Θαλάμας καὶ Φαρὰς καὶ Πάμισον , ὡς πρὸς τὰς χειμερινὰς δύσεις . Ὅθεν οὐχ οἷον ἐπὶ τὴν Σελλασίαν , ἀλλ’ οὐδὲ τὸν Εὐρώταν δέον ἐστὶ διαβαίνειν τὸν προτιθέμενον παρὰ Θαλάμας ποιεῖσθαι τὴν πορείαν εἰς τὴν Μεσσηνίαν . XVII . Πρὸς δὲ τούτοις φησὶ , τὴν ἐπάνοδον ἐκ τῆς Μεσσήνης πεποιῆσθαι τὸν Νάβιν κατὰ τὴν πύλην τὴν φέρουσαν ἐπὶ Τέγεαν . Τοῦτο δ’ ἔστιν ἄλογον . Πρόκειται γὰρ τῆς Τεγέας ἡ Μεγάλη Πόλις ὡς πρὸς τὴν Μεσσήνην , ὥστ’ ἀδύνατον εἶναι , καλεῖσθαί τινα πύλην παρὰ τοῖς Μεσσηνίοις ἐπὶ Τέγεαν . Ἀλλ’ ἔστι περ’ αὐτοῖς πύλη Τεγεᾶτις προσαγορευομένη , καθ’ ἥν ἑποίησε τὴν ἐπάνοδον Νάβις · ᾧ πλανηθεὶς , ἔγγιον ὑπέλαβε τὴν Τέ γεαν εἶναι Μεσσηνίων . Τὸ δ’ ἔστιν οὐ τοιοῦτον , ἀλλ’ ἡ Λακωνικὴ καὶ ἡ Μεγαλοπολῖτις χώρα μεταξὺ κεῖται τῆς Μεσσηνίας καὶ Τεγεάτιδος . Τὸ δὲ τελευταῖον · φησὶ γὰρ τὸν Ἀλφειὸν , ἐκ τῆς πηγῆς εὐθέως κρυφθέντα , καὶ πολύν ἐνεχθέντα τόπον ὑπὸ γῆς , ἐκβάλλειν περὶ Λυκόαν τῆς Ἀρκαδίας . Ὁ δὲ ποταμὸς , οὐ πολὺν τόπον ἀποσχὼν τῆς πηγῆς , καὶ κρυφθεὶς ἐπὶ δέκα στάδια , πάλιν ἐκπίπτει · καὶ τὸ λοιπὸν φερόμενος διὰ τῆς Μεγαλοπολίτιδος , τὰς μὲν ἀρχὰς ἐλαφρὸς , εἶτα λαμβάνων αὔξησιν , καὶ διανύσας ἐπιφανῶς πᾶσαν τὴν προειρημένην χώραν ἐπὶ σ' σταδίους , γίγνεται πρὸς Λυκόαν , ἤδη προσειληφὼς καὶ τὸ τοῦ Λουσίου ῥεῦμα , καὶ παντελῶς ἄβατος ὤν καὶ βαρύς . * * * Οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ πάντα μοι δοκεῖ τὰ προειρημένα , διαπτώματα μὲν εἶναι , πρόφασιν δὲ ἐπιδέχεσθαι καὶ παραίτησιν · τὰ μὲν γὰρ δι’ ἄγνοιαν γέγονε , τὸ δὲ περὶ τὴν ναυμαχίαν διὰ τὴν τρὸς τὴν πατρίδα φιλοστοργίαν . Εἶτα , τίς οὐκ εἰκότως ἂν Ζήνωνι μέμψαιτο , διότι τὸ πλεῖον οὐ περὶ τὴν τῶν πραγμάτων ζήτησιν , οὐδὲ περὶ τὸν χειρισμὸν τῆς ὑποθέσεως , ἀλλὰ περὶ τὴν τῆς λέξεως κατασκευὴν ἐσπούδακε , καὶ δῆλός ἐστι πολλάκις ἐπὶ τούτῳ σεμνυνόμενος , καθάπερ καὶ πλείους ἕτεροι τῶν ἐπιφανῶν συγγραφέων ; Ἐγὼ δὲ φημὶ μὲν , δεῖν πρόνοιαν ποιεῖσθαι καὶ σπουδάζειν ὑπὲρ τοῦ δεόντως ἐξαγγέλλειν τὰς πράξεις · δῆλον γὰρ , ὡς οὐ μικρὰ , μεγάλα δὲ συμβάλλεται τοῦτο πρὸς τὴν ἱστορίαν · οὐ μὴν ἡγεμονικώτατόν γε καὶ Πρῶτον αὐτὸ παρὰ τοῖς μετρίοις ἀνδράσι τίθεσθαι . Πολλοῦ γε δεῖ · ἄλλα γὰρ ἂν εἴη καλλίω μέρη τῆς ἱστορίας , ἐφ’ οἷς ἂν μᾶλλον σεμνυνθείη πολιτικὸς ἀνήρ . XVIII . Ὅ δὲ λέγειν βούλομαι , γένοιτ’ ἂν οὕτω μάλιστα καταφανές . Ἐξηγούμενος γὰρ ὁ προειρημένος συγγραφεὺς τήν τε Γάζης πολιορκίαν καὶ τὴν γενομένην παράταξιν Ἀντιόχου πρὸς Σκόπαν ἐν Κοίλῃ Συρίᾳ περὶ τὸ Πάνιον , περὶ μὲν τὴν τῆς λέξεως κατασκευὴν δῆλός ἐστιν ἐπὶ τοσοῦτον ἐσπουδακὼς , ὡς ὑπερβολὴν τερατείας μὴ καταλιπεῖν τοῖς τὰς ἐπιδεικτικὰς καὶ πρὸς ἔκπληξιν τῶν πολλῶν συντάξεις ποιουμένοις · τῶν γε μὴν πραγμάτων ἐπὶ τοσοῦτόν ὠλιγώρηκεν , ὥστε πάλιν ἀνυπέρβλητον εἶναι τὴν εὐχέρειαν καὶ τὴν ἀπειρίαν τοῦ συγγραφέως . Προθέμενος γὰρ πρώτην διασαφεῖν τὴν τῶν περὶ τὸν Σκόπαν ἔκταξιν , τῷ μὲν δεξιῷ κέρατί φησι τῆς ὑπωρείας ἔχεσθαι τὴν φάλαγγα μετ’ ὀλίγων ἰππέων · τὸ δ’ εὐώνυμον αὐτῆς , καὶ τοὺς ἱππεῖς πάντας τοὺς ἐπὶ τούτου τεταγμένους , ἐν τοῖς ἐπιπέδοις κεῖσθαι . Τὸν δ’ Ἀντίοχον ἔτι μὲν τῆς ἑωθινῆς ἐκπέμψαι φησὶ τὸν πρεσβύτερον υἱὸν Ἀντίοχον , ἔχοντα μέρος τι τῆς δυνάμεως , ἵνα προκαταλάβηται τῆς ὀρεινῆς τοὺς ὑπερκειμένους τῶν πολεμίων τόπους · τὴν δὲ λοιπὴν δύναμιν ἅμα τῷ φωτὶ διαβιβάσαντα τὸν ποταμὸν , μεταξὺ τῶν στρατοπέδων ἐν τοῖς ἐπιπέδοις ἐκτάττειν , τιθέντα τοὺς μὲν φαλαγγίτας ἐπὶ μίαν εὐθεῖαν κατὰ μέσην τὴν τῶν πολεμίων τάξιν , τῶν δ’ ἱππέων τοὺς μὲν ἐπὶ τὸ λαιὸν κέρας τῆς φάλαγγος , τοὺς δ’ ἐπὶ τὸ δεξιὸν , ἐν οἷς εἶναι καὶ τὴν κατάφρακτον ἵππον , ἧς ἡγεῖτο πάσης ὁ νεώτερος Ἀντίοχος τῶν υἱῶν . Μετὰ δὲ ταῦτα , φησὶ , τὰ θηρία προτάξαι τῆς φάλαγγος ἐν διαστήματι , καὶ τοὺς μετ’ Ἀντιπάτρου Ταραντίνους , τὰ δὲ μεταξὺ τῶν θηρίων πληρῶσαι τοῖς τοξόταις καὶ σφενδονήταις , αὐτὸν δὲ μετὰ τῆς ἑταιρικῆς ἵππου καὶ τῶν ὑπασπιστῶν κατόπιν ἐπιστῆναι τοῖς θηρίοις . Ταῦτα δὲ ὑποθέμενος , τὸν μὲν νεώτερον Ἀντίοχον , φησὶν , ὃν ἐν τοῖς ἐπιπέδοις ἔθηκε κατὰ τὸ λαιὸν τῶν πολεμίων , ἔχοντα τὴν κατάφρακτον ἵππον , τοῦτον ἐκ τῆς ὀρεινῆς ἐπενεχθέντα τρέψασθαι τοὺς ἱππέας τοὺς περὶ τὸν Πτολεμαῖον τὸν Ἀερόπου , καὶ καταδιώκειν , ὅς ἐτύγχανε τοῖς Αἰτωλοῖς ἐπιτεταγμένος ἐν τοῖς ἐπιπέδοις ἐπὶ τῶν εὐωνύμων · τὰς δὲ φάλαγγας , ἐπεὶ συνέβαλον ἀλλήλαις , μάχην ποιεῖν ἰσχυράν . Ὅτι δὲ συμβαλεῖν ἀδύνατον ἦν , τῶν θηρίων καὶ τῶν ἱππέων καὶ τῶν εὐζώνων προτεταγμένων , τοῦτο οὐκέτι συνορᾷ XIX . Μετὰ δὲ ταῦτα , φησὶ , καταπροτερουμένην τὴν φάλαγγα ταῖς εὐχερείαις καὶ πιεζομένην ὑπὸ τῶν Αἰτωλῶν , ἀναχωρεῖν ἐπὶ πόδα · τὰ δὲ θηρία , τοὺς ἐγκλίνοντας ἐκδεχόμενα , καὶ συμπίπτοντα τοῖς πολεμίοις , μεγάλην παρέχεσθαι χρείαν . Πῶς δὲ ταῦτα γέγονεν ὀπίσω τῆς φάλαγγος , οὐ ῥᾴδιον καταμαθεῖν , ἢ πῶς , γενόμενα , παρείχετο χρείαν μεγάλην . Ὅτε γὰρ ἅπαξ αἱ φάλαγγες συνέπεσον ἀλλήλαις , οὐκέτι δυνατὸν ἦν , κρῖναι τὰ θηρία , τίς τῶν ὑποπιπτόντων φίλιος ἢ πολέμιός ἐστι . Πρὸς δὲ τούτοις φησὶ , τοὺς Αἰτωλῶν ἱππέας δυσχρηστεῖσθαι κατὰ τὸν κίνδυνον διὰ τὴν ἀσυνήθειαν τῆς τῶν θηρίων φαντασίας . Ἀλλ’ οἱ μὲν ἐπὶ τοῦ δεξιοῦ ταχθέντες ἐξαρχῆς ἀκέραιοι διέμενον , ὡς αὐτός φησι · τὸ δὲ λοιπὸν πλῆθος τῶν ἱππέων , τὸ μερισθὲν ἐπὶ τὸ λαιὸν , ὑποφεύγει πᾶν ὑπὸ τῶν περὶ τὸν Ἀντίοχον ἡττημένον . Ποῖον οὖν μέρος τῶν ἱππέων ἦν κατὰ μέσην τὴν φάλαγγα τὸ τοὺς ἐλέφαντας ἐκπληττόμενον ; ποῦ δὲ ὁ βασιλεὺς γέγονε ; καὶ τίνα παρέσχηται χρείαν ἐν τῇ μάχῃ , τὸ κάλλιστον σύστημα περὶ αὐτὸν ἐσχηκὼς καὶ τῶν πεζῶν καὶ τῶν ἱππέων ; ἁπλῶς γὰρ οὐδὲν εἴρηται περὶ τούτων . Ποῦ δὲ ὁ πρεσβύτερος τῶν υἱῶν Ἀντίοχος , ὁ μετὰ μέρους τινὸς τῆς δυνάμεως προκαταλαβόμενος τοὺς ὑπερδεξίους τόπους ; Οὗτος μὲν γὰρ οὐδὲ εἰς τὴν στρατοπεδείαν ἀνακεχώρηκεν αὐτῷ μετὰ τὴν μάχην . Εἰκότως · δύο γὰρ Ἀντιόχους ὑπέθετο τοῦ βασιλέως υἱοὺς , ὄντος ἑνὸς τοῦ τότε συνεστρατευμένου . Πῶς δὲ ὁ Σκόπας ἅμα μὲν αὐτῷ πρῶτος , ἅμα δ’ ἔσχατος ἀναλέλυκεν ἐκ τοῦ κινδύνου ; Φησὶ γὰρ αὐτὸν ἰδόντα τοὺς περὶ τὸν νεώτερον Ἀντίοχον ἐκ τοῦ διώγματος ἐπιφαινομένους κατὰ νώτου τοῖς φαλαγγίταις , καὶ διὰ τοῦτο τὰς τοῦ νικᾶν ἐλπίδας ἀπογνόντα , ποιεῖσθαι τὴν ἀποχώρησιν · μετὰ δὲ ταῦτα συστῆναι τὸν μέγιστον κίνδυνον , κυκλωθείσης τῆς φάλαγγος ὑπό τε τῶν θηρίων καὶ τῶν ἱππέων , καὶ τελευταῖον ἀποχωρῆσαι τὸν Σκόπαν ἀπὸ τοῦ κινδύνου . XX . Ταῦτα δέ μοι δοκεῖ , καὶ καθόλου τὰ τοιαῦτα τῶν ἀλογημάτων , πολλὴν ἐπιφέρειν αἰσχύνην τοῖς συγγραφεῦσι . Διὸ δεῖ μάλιστα μὲν πειρᾶσθαι πάντων κρατεῖν τῶν τῆς ἱστορίας μερῶν · καλὸν γάρ · εἰ δὲ μὴ τοϋτο δυνατὸν , τῶν ἀναγκαιοτάτων καὶ τῶν μεγίστων ἐν αὐτῇ πλείστην ποιεῖσθαι πρόνοιαν . Ταῦτα μὲν οὖν προήχθην εἰπεῖν , θεωρῶν νῦν , καθάπερ καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων τεχνῶν καὶ ἐπιτηδευμάτων , τὸ μὲν ἀληθινὸν καὶ πρὸς τὴν χρείαν ἀνῆκον ἐν ἑκάστοις ἐπισεσυρμένον · τὸ δὲ πρὸς ἀλαζονείαν καὶ φαντασίαν ἐπαινούμενον καὶ ζηλούμενον , ὡς μέγα τι καὶ θαυμάσιον , ὃ καὶ τὴν κατασκευὴν ἔχει ῥᾳδιεστέραν , καὶ τὴν εὐδόκησιν ὀλιγοδεεστέραν , καθάπερ αἱ λοιπαὶ τῶν γραφῶν . Περὶ δὲ τῆς τῶν τόπων ἀγνοίας τῶν κατὰ τὴν Λακωνικὴν , διὰ τὸ μεγάλην εἶναι τὴν παράπτωσιν , οὐκ ὤκνησα γράψαι καὶ πρὸς αὐτὸν Ζήνωνα · κρίνων . Καλὸν εἶναι τὸ μὴ τὰς τῶν πέλας ἁμαρτίας ἴδια προτερήματα νομίζειν , καθάπερ ἔνιοι ποιεῖν εἰώθασιν · ἀλλὰ μὴ μόνον τῶν ἰδίων ὑπομνημάτων , ἀλλὰ καὶ τῶν ἀλλοτρίων , καθόσον οἷοί τε ἐσμὲν , ποιεῖσθαι πρόνοιαν καὶ διόρθωσιν χάριν τῆς κοινῆς ὠφελείας . Ὁ δὲ λαβὼν τὴν ἐπιστολὴ , καὶ γνοὺς ἀδύνατον οὖσαν τὴν μετάθεσιν , διὰ τὸ προεκδεδωκέναι τὰς συντάξεις , ἐλυπήθη μὲν ὡς ἔνι μάλιστα , ποιεῖν δ’ οὐδὲν εἶχε · τήν γε μὴν ἡμετέραν αἵρεσιν ἀπεδέξατο φιλοφρόνως .
Lemmas: ἐπεί δέ τις ὁ ὁ κατά μέρος γράφω πρᾶξις γράφω καί περί οὗτος ὁ καιρός , ἐν ὅς ὁ τε κατά Μεσσήνιος καί ὁ κατά ὁ προλέγω ναυμαχία συντελέω , βούλομαι βραχύς περί αὐτός διαλέγω . ποιέω δέ οὐ πρός ἅπας , ἀλλά ὅσος ὑπολαμβάνω μνήμη ἄξιος ἔρχομαι καί διαστολεύς · εἰμί δέ οὗτος Ζήνων καί Ἀντισθένης ὁ Ῥόδιος ... Τουτοῦς δέ ἄξιος ἔρχομαι κρίνω διά πολύς αἰτία . καί γάρ κατά ὁ καιρός γίγνομαι , καί πατρίς πολιτεύω , καί καθόλου ποιέω ὁ πραγματεία οὐ ὠφέλεια χάρις , ἀλλά δόξα καί ὁ καθήκω ἀνήρ πολιτικός . ὁ δέ ὁ αὐτός γράφω ἐγώ πρᾶξις , ἀναγκαῖον εἰμί μή παρασιωπάω , ἵνα μή ὁ ὁ πατρίς ὄνομα καί ὁ δοκέω οἰκεῖος ἔρχομαι Ῥόδιος ὁ κατά θάλασσα πρᾶξις , ἐγώ ἀντιδοξέω πρός αὐτός , ἔνιοι μᾶλλον ἐπακολουθέω ἐκεῖνος , ἤ ἐγώ , ὁ φιλομαθέω . οὗτος τοιγάρ ἀμφότερος πρῶτος μέν ὁ περί Αάδην ναυμαχία οὐ κακός ὁ περί Χίος , ἀλλά ἐνεργός καί παράβολος ἀποφαίνω , καί ὁ κατά μέρος ὁ κίνδυνος χρεῖος καί συντέλεια , καί καθόλου , φημί , ὁ νίκημα γίγνομαι κατά ὁ Ῥόδιος . ἐγώ δέ διότι μέν δέω ῥοπή δίδωμι ὁ αὐτός πατρίς ὁ συγγραφεύς συγχωρέω ἄναξ , οὐ μήν ὁ ἐναντίος ὁ συμβλέπω ἀπόφασις ποιέω περί αὐτός . ἱκανός γάρ ὁ κατά ἄγνοια γίγνομαι ὁ γράφω , ὅς διαφεύγω ἄνθρωπος δυσχερής . ἐάν δέ κατά προαίρεσις ψευδογραφέω , ἢ πατρίς ἕνεκα , ἢ φίλος , ἢ χάρις , τίς διαφέρω ὁ ἀπό οὗτος ὁ βίος πορίζω ; ὥσπερ γάρ ἐκεῖνος , ὁ λυσιτελής μετρέω , ἀδόκιμος ποιέω ὁ αὐτός σύνταξις · οὕτως ὁ πολιτικός , ὁ μισέω ἢ ὁ φιλέω ἕλκω , πολλάκις εἰς ὁ αὐτός τέλος ἐμπίπτω ὁ προλέγω . διά ὁ δέω καί οὗτος ὁ μέρος ἐπιμελής ὁ μέν ἀναγιγνώσκω παρατηρέω , ὁ δέ γράφω αὐτός παραφυλάσσω . XV . Δῆλος δέ εἰμί ὁ λέγω ἐκ ὁ ἐνίστημι . ὁμολογέω γάρ ὁ προλέγω , διά ὁ κατά μέρος , ἐν ὁ περί Λάδη ναυμαχία δύο μέν αὔτανδρος πεντήρης ὁ Ῥοδιακός ὑποχείριος γίγνομαι ὁ πολέμιος · ἐκ δέ ὁ κίνδυνος εἷς ναός ἐπαίρω ὁ δόλων διά ὁ τιτρώσκω αὐτός θαλασσόω , πολύς καί ὁ ἐγγύς ὁ παραπλήσιος ποιέω ἀποχωρέω πρός ὁ πέλαγος · τέλος δέ μετά ὀλίγος καταλείπω ὁ ναύαρχος ἀναγκάζω τατός ὁ προλέγω πράσσω · καί τότε μέν εἰς ὁ Μύνδιος ἀπουρόω καθορμίζω , ὁ δέ ἐπαύριον ἀνάγω εἰς Κῶς διαίρω · ὁ δέ πολέμιος ὁ πεντήρης ἐνάπτω , καί καθορμίζω ἐπί ὁ Λάδη , ἐπί ὁ ἐκεῖνος στρατοπεδεία ποιέω ὁ ἔπαυλις · ἔτι δέ ὁ Μιλήσιος , καταπλάσσω ὁ γίγνομαι , οὐ μόνος ὁ Φίλιππος , ἀλλά καί ὁ Ἡρακλείδης στεφανόω διά ὁ ἔφοδος . Ταΰς δέ λέγω , ὅς προφανής εἰμί ἴδιος ὁ ἡσσάομαι , ὅμως καί διά ὁ κατά μέρος , καί διά ὁ καθολικός ἀπόφασις , νικάω ἀποφαίνω ὁ Ῥόδιος · καί οὗτος , ὁ ἐπιστολή ἔτι μένω ἐν ὁ πρυτανεῖον , ὁ ὑπό αὐτός καιρός ὑπό ὁ ναύαρχος πέμπω περί οὗτος ὁ τε βουλή καί ὁ πρύτανις , οὐ ὁ Ἀντισθένης καί Ζήνων ἀπόφασις * , ἀλλά ὁ ἡμέτερος . XVI . ἑξῆς δέ ὁ προλέγω γράφω περί ὁ κατά Μεσσήνιος παρασπόνδημα . ἐν ὅς φημί ὁ Ζήνων , ὁρμάω ὁ Νάβις ἐκ ὁ Λακεδαίμων , καί διαβαίνω ὁ Εὐρώτας ποταμός , παρά ὁ Ὁπλίτης διαβαίνω ὁ Εὐρώτας ποταμός , παρά ὁ Ὁπλίτης προσαγορεύω πορεύω διά ὁ ὁδός ὁ στενός παρά ὁ Πολιάσιον . Ἕως ἐπί ὁ κατά Σελλασία ἀφικνέομαι τόπος · ἐντεῦθεν δέ ἐπί Θαλάμαι ἐπιβάλλω κατά Φάρας παραγίγνομαι πρός τ.ν Πάμισος ποταμός . ὑπέρ ὅς οὐ οἶδα πῶς χράω λέγω . τοιοῦτος γάρ φύσις ἔχω ὁ προλέγω πᾶς συλλήβδην , ὥστε μηδείς διαφέρω ὁ λέγω , ὅτι ποιέω τις ἐκ Κόρινθος ὁ ὁρμή , καί διαπορεύω ὁ Ἰσθμός , καί συνάπτω ὁ Σκίρων , εὐθύς ἐπί ὁ Κοντοπορεία ἐπιβάλλω , καί παρά ὁ Μυκῆναι ποιέω ὁ πορεία εἰς Ἄργος . οὗτος γάρ οὐ ὄον παρά μικρός εἰμί , ἀλλά ὁ ἐναντίος διάθεσις ἔχω πρός ἀλλήλων . καί ὁ μέν κατά ὁ Ἰσθμός εἰμί καί ὁ Σκιράς πρός ἀνατολή ὁ Κόρινθος , ὁ δέ κατά ὁ Κοντοπορεία καί Μυκῆναι , ἔγγιστος πρός δύσις χειμερινός . ὥστε ἔρχομαι τέλειος ἀδύνατος , ἀπό ὁ προηγέομαι ἐπιβάλλω ὁ προλέγω τόπος . Τέ δέ αὐτός καί περί ὁ κατά ὁ Λακεδαίμων συμβαίνω . ὁ μέν γάρ Εὐρώτας καί ὁ περί ὁ Σελλασία κεῖμαι ὁ Σπάρτη ὡς πρός ὁ θερινός ἀνατολή · ὁ δέ κατά Θαλάμαι καί Φάρας καί Πάμισος , ὡς πρός ὁ χειμερινός δύσις . ὅθεν οὐ οἷος ἐπί ὁ Σελλασία , ἀλλά οὐδέ ὁ Εὐρώτας δέω εἰμί διαβαίνω ὁ προτίθημι παρά Θαλάμαι ποιέω ὁ πορεία εἰς ὁ Μεσσηνία . XVII . πρός δέ οὗτος φημί , ὁ ἐπάνοδος ἐκ ὁ Μεσσήνη ποιέω ὁ Νάβις κατά ὁ πύλη ὁ φέρω ἐπί Τεγέα . Τοῦτης δέ εἰμί ἄλογος . πρόκειμαι γάρ ὁ Τεγέα ὁ Μεγάλη Πόλις ὡς πρός ὁ Μεσσήνη , ὥστε ἀδύνατος ἔρχομαι , καλέω τις πύλη παρά ὁ Μεσσήνιος ἐπί Τεγέα . ἀλλά εἰμί περί αὐτός πύλη Τεγεᾶτις προσαγορεύω , κατά ὅς ποιέω ὁ ἐπάνοδος Νάβις · ὅς πλανάω , ἐγγίων ὑπολαμβάνω ὁ τε γεαν ἔρχομαι Μεσσήνιος . Τέ δέ εἰμί οὐ τοιοῦτος , ἀλλά ὁ Λακωνικός καί ὁ Μεγαλοπολῖτις χώρα μεταξύ κεῖμαι ὁ Μεσσηνία καί Τεγεᾶτις . Τέ δέ τελευταῖος · φημί γάρ ὁ Ἀλφειός , ἐκ ὁ πηγή εὐθύς κρύπτω , καί πολύς φέρω τόπος ὑπό γῆ , ἐκβάλλω περί Λυκόη ὁ Ἀρκαδία . ὁ δέ ποταμός , οὐ πολύς τόπος ἀπέχω ὁ πηγή , καί κρύπτω ἐπί δέκα στάδιον , πάλιν ἐκπίπτω · καί ὁ λοιπός φέρω διά ὁ Μεγαλοπολῖτις , ὁ μέν ἀρχή ἐλαφρός , εἶτα λαμβάνω αὔξησις , καί διανύω ἐπιφανής πᾶς ὁ προλέγω χώρα ἐπί σός στάδιον , γίγνομαι πρός Λυκόη , ἤδη προσλαμβάνω καί ὁ ὁ Λούσιος ῥεῦμα , καί παντελής ἄβατος εἰμί καί βαρύς . * * * οὐ μήν ἀλλά καί πᾶς ἐγώ δοκέω ὁ προλέγω , διάπτωμα μέν ἔρχομαι , πρόφασις δέ ἐπιδέχομαι καί παραίτησις · ὁ μέν γάρ διά ἄγνοια γίγνομαι , ὁ δέ περί ὁ ναυμαχία διά ὁ τρος ὁ πατρίς φιλοστοργία . εἶτα , τίς οὐ ἔοικα ἄν Ζήνων μέμφομαι , διότι ὁ πλέως οὐ περί ὁ ὁ πρᾶγμα ζήτησις , οὐδέ περί ὁ χειρισμός ὁ ὑπόθεσις , ἀλλά περί ὁ Τῆς λέξις κατασκευή σπουδάζω , καί δῆλος εἰμί πολλάκις ἐπί οὗτος σεμνύνω , καθά καί πολύς ἕτερος ὁ ἐπιφανής συγγραφεύς ; ἐγώ δέ φημί μέν , δεῖ πρόνοια ποιέω καί σπουδάζω ὑπέρ ὁ δεόντως ἐξαγγέλλω ὁ πρᾶξις · δῆλος γάρ , ὡς οὐ μικρός , μέγας δέ συμβάλλω οὗτος πρός ὁ ἱστορία · οὐ μήν ἡγεμονικός γε καί Πρῶτος αὐτός παρά ὁ μέτριος ἀνήρ τίθημι . Πολύς γε δέω · ἄλλος γάρ ἄν εἰμί καλός μέρος ὁ ἱστορία , ἐπί ὅς ἄν μᾶλλον σεμνύνω Πολιτικὸς ἀνήρ . XVIII . ὅς δέ λέγω βούλομαι , γίγνομαι ἄν οὕτως μάλιστα καταφανής . ἐξηγέομαι γάρ ὁ προλέγω συγγραφεύς ὁ τε Γάζα πολιορκία καί ὁ γίγνομαι παράταξις Ἀντίοχος πρός Σκόπας ἐν Κοίλη Συρία περί ὁ Πάνιον , περί μέν ὁ ὁ λέξις κατασκευή δῆλος εἰμί ἐπί τοσοῦτος σπουδάζω , ὡς ὑπερβολή τερατεία μή καταλείπω ὁ ὁ ἐπιδεικτικός καί πρός ἔκπληξις ὁ πολύς σύνταξις ποιέω · ὁ γε μήν πρᾶγμα ἐπί τοσοῦτος ὀλιγωρέω , ὥστε πάλιν ἀνυπέρβλητος ἔρχομαι ὁ εὐχέρεια καί ὁ ἀπειρία ὁ συγγραφεύς . προτίθημι γάρ πρῶτος διασαφέω ὁ ὁ περί ὁ Σκόπας ἔκταξις , ὁ μέν δεξιός κέρας φημί ὁ ὑπώρεια ἔχω ὁ φάλαγξ μετά ὀλίγος ἱππεύς · ὁ δέ εὐώνυμος αὐτηες͂ς , καί ὁ ἱππεύς πᾶς ὁ ἐπί οὗτος τάσσω , ἐν ὁ ἐπίπεδος κεῖμαι . ὁ δέ Ἀντίοχος ἔτι μέν ὁ ἑωθινός ἐκπέμπω φημί ὁ πρέσβυς υἱός Ἀντίοχος , ἔχω μέρος τίς ὁ δύναμις , ἵνα προκαταλαμβάνω ὁ ὀρεινός ὁ ὑπέρκειμαι ὁ πολέμιος τόπος · ὁ δέ λοιπός δύναμις ἅμα ὁ φάος διαβιβάζω ὁ ποταμός , μεταξύ ὁ στρατόπεδον ἐν ὁ ἐπίπεδος ἐκτάσσω , τίθημι ὁ μέν φαλαγγίτης ἐπί εἷς εὐθύς κατά μέσος ὁ ὁ πολέμιος τάξις , ὁ δέ ἱππεύς ὁ μέν ἐπί ὁ λαιός κέρας ὁ φάλαγξ , ὁ δέ ἐπί ὁ δεξιός , ἐν ὅς ἔρχομαι καί ὁ κατάφρακτος ἵππος , ὅς ἡγέομαι πᾶς ὁ νέος Ἀντίοχος ὁ υἱός . μετά δέ οὗτος , φημί , ὁ θηρίον προσάγω ὁ φάλαγξ ἐν διάστημα , καί ὁ μετά Ἀντίπατρος Ταραντῖνος , ὁ δέ μεταξύ ὁ θηρίον πληρόω ὁ τοξότης καί σφενδονήτης , αὐτός δέ μετά ὁ ἑταιρικός ἵππος καί ὁ ὑπασπιστής κατόπιν ἐφίστημι ὁ Θήριος . Ταΰς δέ ὑποτίθημι , ὁ μέν νέος Ἀντίοχος , φημί , ὅς ἐν ὁ ἐπίπεδος τίθημι κατά ὁ λαιός ὁ πολέμιος , ἔχω ὁ κατάφρακτος ἵππος , οὗτος ἐκ ὁ ὀρεινός ἐπιφέρω τρέπω ὁ ἱππεύς ὁ περί ὁ Πτολεμαῖος ὁ Ἀέροπος , καί καταδιώκω , ὅς τυγχάνω ὁ Αἰτωλός ἐπιτάσσω ἐν ὁ ἐπίπεδος ἐπί ὁ εὐώνυμος · ὁ δέ φάλαγξ , ἐπεί συμβάλλω ἀλλήλων , μάχη ποιέω ἰσχυρός . ὅστις δέ συμβάλλω ἀδύνατος εἰμί , ὁ θηρίον καί ὁ ἱππεύς καί ὁ εὔζωνος προτάσσω , οὗτος οὐκέτι συνοράω XIX . μετά δέ οὗτος , φημί , καταπροτερέω ὁ φάλαγξ ὁ εὐχέρεια καί πιέζω ὑπό ὁ Αἰτωλός , ἀναχωρέω ἐπί πόδας · ὁ δέ θηρίον , ὁ ἐγκλίνω ἐκδέχομαι , καί συμπίπτω ὁ πολέμιος , μέγας παρέχω χρεία . Πῶς δέ οὗτος γίγνομαι ὀπίσω ὁ φάλαγξ , οὐ ῥᾴδιος καταμανθάνω , ἢ πῶς , γίγνομαι , παρέχω χρεία μέγας . ὅτε γάρ ἅπαξ ὁ φάλαγξ συμπίπτω ἀλλήλων , οὐκέτι δυνατός εἰμί , κρίνω ὁ θηρίον , τίς ὁ ὑποπίπτω φίλιος ἢ πολέμιος εἰμί . πρός δέ οὗτος φημί , ὁ Αἰτωλός ἱππεύς δυσχρηστέω κατά ὁ κίνδυνος διά ὁ ἀσυνήθεια ὁ ὁ θηρίον φαντασία . ἀλλά ὁ μέν ἐπί ὁ δεξιός τάσσω ἐξαρχῆς ἀκέραιος διαμένω , ὡς αὐτός φημί · ὁ δέ λοιπός πλῆθος ὁ ἱππεύς , ὁ μερίζω ἐπί ὁ λαιός , ὑποφεύγω πᾶς ὑπό ὁ περί ὁ Ἀντίοχος ἡσσάομαι . ποῖος οὖν μέρος ὁ ἱππεύς εἰμί κατά μέσος ὁ φάλαγξ ὁ ὁ ἐλέφας ἐκπλήσσω ; ποῦ δέ ὁ βασιλεύς γίγνομαι ; καί τίς παρέχω χρεία ἐν ὁ μάχη , ὁ καλός σύστημα περί αὐτός ἔχω καί ὁ πεζός καί ὁ ἱππεύς ; ἁπλῶς γάρ οὐδείς λέγω περί οὗτος . Που δέ ὁ πρέσβυς ὁ υἱός Ἀντίοχος , ὁ μετά μέρος τις ὁ δύναμις προκαταλαμβάνω ὁ ὑπερδέξιος τόπος ; οὗτος μέν γάρ οὐδέ εἰς ὁ στρατοπεδεία ἀναχωρέω αὐτός μετά ὁ μάχη . ἔοικα · δύο γάρ Ἀντίοχος ὑποτίθημι ὁ βασιλεύς υἱός , εἰμί εἷς ὁ τότε συστρατεύω . πῶς δέ ὁ Σκόπας ἅμα μέν αὐτός πρῶτος , ἅμα δέ ἔσχατος ἀναλύω ἐκ ὁ κίνδυνος ; φημί γάρ αὐτός ὁράω ὁ περί ὁ νέος Ἀντίοχος ἐκ ὁ δίωγμα ἐπιφαίνω κατά νῶτον ὁ φαλαγγίτης , καί διά οὗτος ὁ ὁ νικάω ἐλπίς ἀπογιγνώσκω , ποιέω ὁ ἀποχώρησις · μετά δέ οὗτος συνίστημι ὁ μέγας κίνδυνος , κυκλόω ὁ φάλαγξ ὑπό τε ὁ θηρίον καί ὁ ἱππεύς , καί τελευταῖος ἀποχωρέω ὁ Σκόπας ἀπό ὁ κίνδυνος . XX . οὗτος δέ ἐγώ δοκέω , καί καθόλου ὁ τοιοῦτος ὁ ἀλόγημα , πολύς ἐπιφέρω αἰσχύνη ὁ συγγραφεύς . Διὸ δέω μάλιστα μέν πειράω πᾶς κρατέω ὁ ὁ ἱστορία μέρος · καλός γάρ · εἰμί δέ μή οὗτος δυνατός , ὁ ἀναγκαῖος καί ὁ μέγας ἐν αὐτός πλεῖστος ποιέω πρόνοια . Ταΰς μέν οὖν προάγω λέγω , θεωρέω νῦν , καθά καί ἐπί ὁ ἄλλος τέχνη καί ἐπιτήδευμα , ὁ μέν ἀληθινός καί πρός ὁ χρεία ἀνήκω ἐν ἕκαστος ἐπισύρω · ὁ δέ πρός ἀλαζονεία καί φαντασία ἐπαινέω καί ζηλέω , ὡς μέγας τίς καί θαυμάσιος , ὁ καί ὁ κατασκευή ἔχω ῥᾴδιος , καί ὁ εὐδόκησις ὀλιγοδεής , καθά ὁ λοιπός ὁ γραφεύς . περι δέ ὁ ὁ τόπος ἄγνοια ὁ κατά ὁ Λακωνικός , διά ὁ μέγας ἔρχομαι ὁ παράπτωσις , οὐ ὀκνέω γράφω καί πρός αὐτός Ζήνων · κρίνω . Κηλόν ἔρχομαι ὁ μή ὁ ὁ πέλας ἁμαρτία ἴδιος προτέρημα νομίζω , καθά ἔνιοι ποιέω εἴωθα · ἀλλά μή μόνος ὁ ἴδιος ὑπόμνημα , ἀλλά καί ὁ ἀλλότριος , καθόσον οἷος τε εἰμί , ποιέω πρόνοια καί διόρθωσις χάρις ὁ κοινός ὠφέλεια . ὁ δέ λαμβάνω ὁ ἐπιστολή , καί γιγνώσκω ἀδύνατος εἰμί ὁ μετάθεσις , διά ὁ προεκδίδωμι ὁ σύνταξις , λυπέω μέν ὡς ἔνειμι μάλιστα , ποιέω δέ οὐδείς ἔχω · ὁ γε μήν ἡμέτερος αἵρεσις ἀποδέχομαι φιλόφρων .