theophrastus-philosophy.de-sensu-et-sensibilibus-fr-1-wimmer 1.13
CAP . XIII . Βαρὺ μὲν οὖν καὶ κοῦφον τῷ μεγέθε διαιρεῖ Δημόκριτος . εἰ γὰρ διακριθῇ ἔνθεν ἕκαστον εἰ καὶ κατὰ σχῆμα διαφέροι , σταθμὸν ἂν ἐπὶ μεγέθεν τὴν φύσιν ἔχειν . οὐ μὴν ἀλλʼ ἔν γε τοῖς μικτοῖς κουφότερον ἂν εἶναι τὸ πλέον ἔχον κενὸν , βαρύτερον δὲ τὸ ἔλαττον . ἐν ἐνίοις μὲν οὕτως εἴρηκεν . ἐν ἄλλοις δὲ κοῦφον εἶναί φησιν ἁπλῶς τὸ λεπτόν . παραπλησίως δὲ καὶ περὶ σκληροῦ καὶ μαλακοῦ . σκληρὸν μὲν γὰρ εἶναι τὸ πυκνὸν , μαλακὸν δὲ τὸ μανὸν , καὶ τὸ μᾶλλόν τε καὶ ἧττον καὶ μάλιστα κατὰ λόγον . διαφέρειν δʼ ἔτι τὴν θέσιν καὶ τὴν ἐναπόλειψιν τῶν κενῶν τοῦ σκληροῦ καὶ μαλακοῦ καὶ βαρέος καὶ κούφου . διὸ σκληρότερον μὲν εἶναι σίδηρον βαρύτερον δὲ μόλυβδον · τὸν μὲν γὰρ σίδηρον ἀνωμάλως συγκεῖσθαι καὶ τὸ κενὸν ἔχειν πολλαχῆ καὶ κατὰ μεγάλα πεπυκνῶσθαι καὶ κατὰ ἔνια , ἀπλῶς δὲ πλέον ἔχειν κενόν . τὸν δὲ μόλυβδον ἔλαττον ἔχοντα κενὸν ὁμαλῶς συγκεῖσθαι κατὰ πᾶν ὁμοίως , διὸ βαρύτερον μὲν μαλακώτερον δʼ εἶναι τοῦ σιδήρου . περὶ μὲν βαρέος καὶ κούφου καὶ σκληροῦ καὶ μαλακοῦ ἐν τούτοις ἀφορίζει . τῶν δʼ ἄλλων αἰσθήσεων οὐδενὸς εἶναι φύσιν ἀλλὰ πάντα πάθη τῆς αἰσθήσεως ἀλλοιουμένης ἐξ ἧς γίνεσθαι τὴν φαντασίαν . οὐδὲ γὰρ τοῦ ψυχροῦ καὶ τοῦ θερμοῦ φύσιν ὑπάρχειν ἀλλὰ τὸ σχῆμα μεταπίπτον ἐργάζεσθαι καὶ τὴν ἡμετέραν ἀλλοίωσιν · ὅτι γὰρ ἂν ἄθρουν ᾖ τοῦτʼ ἐνισχύειν ἑκάστῳ , τὸ δʼ εἰς μικρὰ διανενημένον ἀναίσθητον εἶναι . σημεῖον δὲ ὡς οὐκ εἰσὶ φύσει τὸ μὴ ταὐτὰ πᾶσι φαίνεσθαι τοῖς ζώοις ἀλλʼ ὃ ἡμῖν γλυκὺ τοῦτ᾿ ἄλλοις πικρὸν καὶ ἑτέροις ὀξὺ καὶ ἄλλοις δριμὺ τοῖς δὲ στρυφνὸν , καὶ τὰ ἄλλα δὲ ὡσαύτως . ἔτι δʼ αὐτοὺς μεταβάλλειν τῇ κράσει καὶ τὰ πάθη κατὰ τὰς ἡλικίας · καὶ φανερὸν ὡς ἡ διάθεσις αἰτία τῆς φαντασίας . ἀπλῶς μὲν οὖν περὶ τῶν αἰσθητῶν οὕτως δεῖν ὑπολαμβάνειν . οὐ μὴν ἀλλʼ ὥσπερ καὶ τὰ ἄλλα καὶ ταῦτα ἀνατίθησι τοῖς σχήμασι · πλὴν οὐχ ἀπάντων ἀποδίδωσι τὰς μορφὰς ἀλλὰ μᾶλλον τῶν χυλῶν καὶ τῶν χρωμάτων , καὶ τούτων ἀκριβέστερον διορίζει τὰ περὶ τούς χυλούς ἀναφέρων τὴν φαντασίαν πρὸς ἄνθρωπον . τὸν μὲν οὖν ὀξὺν εἶναι τῷ σχήματι γωνιοειδῆ τε καὶ πολυκαμπῆ καὶ μικρὸν καὶ λεπτόν . διὰ γὰρ τὴν δριμύτητα ταχὺ καὶ πάντη διαδύνεσθαι , τραχὺν δʼ ὄντα καὶ γωνιοειδῆ συνάγειν καὶ συσπᾷν , διὸ καὶ θερμαίνειν τὸ σῶμα κενότητας ἐμποιούντα · μάλιστα γαρ θερμαίνεσθαι τὸ πλεῖστον ἔχον κενόν . τὸν δὲ γλυκὺν ἐκ περιφερῶν συγκεῖσθαι σχημάτων οὐκ ἄγαν μικρῶν , διὸ καὶ διαχεῖν ὅλως τὸ σῶμα καὶ οὐ βιαίως καὶ οὐ ταχ πάντα περαίνειν · τούς δʼ ἄλλους ταράττειν ὅτι διαδύνων πλανᾷ τὰ ἄλλα καὶ ὑγραίνει · ὑγραινόμενα δὲ καὶ ἐκ τῆς τάξεως κινούμενα συρρεῖν εἰς τὴν κοιλίαν · ταύτην γὰρ εὐπορώτατον εἶναι διὰ τὸ ταύτῃ πλεῖστον εἶναι κενόν . τὸν δὲ στρυφνὸν ἐκ μεγάλων σχημάτων καὶ πολυγωνίων καὶ περιφερὲς ἥκιστ᾿ ἐχόντων · ταῦτα γὰρ ὅταν εἰς τὰ σώματα ἔλθῃ ἐπιτυφλοῦν ἐμπλάττοντα τὰ φλεβία καὶ κωλύειν συρρεῖν , διὸ καὶ τὰς κοιλίας ἱστάναι . τὸν δὲ πικρὸν ἐκ μικρῶν καὶ λείων καὶ περιφερῶν τὴν περιφέρειαν εἰληχότα καὶ καμπὰς ἔχουσαν , διὸ καὶ γλίσχρὸν καὶ κολλώδη . ἁλμυρὸν δὲ τὸ ἐκ μεγάλων καὶ οὐ περιφερῶν ἀλλʼ ἐπʼ ἐνίων μὲν σκαληνῶν διὸ οὐδὲ πολυκαμπῶν . βούλεται δὲ σκαληνὰ λέγειν ἅπερ παράλλαξιν ἔχει πρὸς ἄλληλα καὶ συμπλοκήν . μεγάλων μὲν ὅτι ἡ ἁλμυρὶς ἐπιπολάζει · μικρὰ γὰρ ὄντα καὶ τυπτόμενα τοῖς περιέχουσι μίγνυσθαι ἄν ἐν τῷ παντί · οὐ περιφερῶν δὲ ὅτι τὸ μὲν ἁλμυρὸν τραχὺ τὸ δὲ περιφερὲς λεῖον · σκαληνὸν δὲ διὰ τὸ μὴ περιπλάττεσθαι , διὸ ψαφαρὸν εἶναι . τὸν δὲ δριμὺν μικρὸν καὶ περιφερῆ καὶ γωνιοειδῆ , σκαληνὸν δὲ οὐκ ἔχειν . τὸν μὲν γὰρ δριμὺν πολυγώνιον ποιεῖν τῇ τραχύτητι , θερμαίνειν καὶ διαχεῖν διὰ τὸ μικρὸν εἶναι καὶ περιφερῆ καὶ γωνιοειδῆ · καὶ γὰρ τὸ γωνιοειδὲς εἶναι τοιοῦτον . * ὡσαύτως δὲ καὶ τὰς ἄλλας ἑκάστου δυνάμεις ἀποδίδωσιν ἀνάγων εἰς τὰ σχήματα . ἀπάντων δὲ τῶν σχημάτων οὐδὲν ἀκέραιον εἷναι καὶ ἀμιγὲς τοῖς ἄλλοις ἀλλʼ ἐν ἑκάστῳ πολλὰ εἶναι καὶ τὸν αὐτὸν ἔχειν λείου καὶ τραχέος καὶ περιφεροῦς καὶ ὀξέος καὶ τῶν λοιπῶν . οὐ δʼ ἂν ἐνῇ πλεῖστον τοῦτο μάλιστα ἐνισχύειν πρός τε τὴν αἱσθησιν καὶ τὴν δύναμιν . ἔτι δὲ εἰς ὁποίαν ἔξιν ἂν εἰσέλθῃ διαφέρειν οὐκ ὀλίγον . καὶ διὰ τοῦτο τὸ αὐτὸ τἀναντία , καὶ τἀναντία τὸ αὐτὸ πάθος ποιεῖν ἐνίοτε . καὶ περὶ μὲν τῶν χυλῶν οὕτως ἀφώρικεν · ἄτοπον δʼ ἂν φανείη πρῶτον μὲν τὸ μὴ πάντων ὁμοίως ἀποδοῦναι τὰς αἰτίας ἀλλὰ βαρὺ μὲν καὶ κοῦφον καὶ μαλακὸν καὶ σκληρὸν καὶ μεγέθει καὶ σμικρότητι καὶ τῷ μανῷ καὶ πυκνῷ , θερμὸν δὲ καὶ ψυχρὸν καὶ τὰ ἄλλα τοῖς σχήμασιν . ἔπειτα βαρέος μὲν καὶ κούφου καὶ σκληροῦ καὶ μαλακοῦ καθʼ αὑτὰ ποιεῖν φύσεις · μέγεθος μὲν γὰρ καὶ σμικρότης καὶ τὸ πυκνὸν καὶ τὸ μανὸν οὐ πρὸς ἕτερόν ἐστι · θερμῶν δὲ καὶ ψυχρῶν καὶ τῶν ἄλλων πρὸς τὴν αἴσθησιν , καὶ ταῦτα πολλάκις λέγοντα διότι τοῦ χυμοῦ τὸ σχῆμα σφαιροειδές . ὅλως δὲ μέγιστον ἐναντίωμα καὶ κοινὸν ἐπὶ πάντων ἅμα μὲν πάθη ποιεῖν τῆς αἰσθήσεως ἅμα δὲ τοῖς σχήμασι διορίζειν · καὶ τὸ αὐτὸ φαίνεσθαι τοῖς μὲν πικρὸν τοῖς δὲ γλυκὺ τοῖς δʼ ἄλλο · οὐχ οἷόν τε γὰρ τὸ σχῆμα πάθος εἶναι οὔτε ταὐτὸ τοῖς μὲν σφαιροειδὲς τοῖς δʼ ἄλλως . ἀνάγκη δʼ εἴπερ ὡς εἶπε τοῖς μὲν γλυκὺ τοῖς δὲ πικρὸν οὐδὲ κατὰ τὰς ἡμετέρας ἔξεις μεταβάλλειν τὰς μορφάς . ἀπλῶς δὲ τὸ μὲν σχῆμα καθʼ αὑτό ἐστι , τὸ δὲ γλυκὺ καὶ ὅλως τὸ αἰσθητὸν πρὸς ἄλλο καὶ ἐν ἄλλοις ὥς φησιν . ἄτοπον δὲ καὶ τὸ πᾶσιν ἀξιοῦν ταὐτὸ φαίνεσθαι τῶν αὐτῶν αἰσθανομένοις καὶ τούτων τὴν ἀλήθειαν ἐλέγχειν , καὶ ταῦτα εἰρηκότα πρότερον τὸ τοῖς ἀνομοίως διακειμένοις ἀνόμοια φαίνεσθαι καὶ πάλιν τὸ μηθὲν μᾶλλον ἕτερον ἑτέρου τυγχάνειν τῆς ἀληθείας . εἰκὸς γὰρ τὸ βέλτιον τοῦ χείρονος καὶ τὸ ὑγιαῖνον τοῦ κάμνοντος · κατὰ φύσιν γὰρ μᾶλλον . ἔτι δὲ εἴπερ μή ἐστι φύσις τῶν αἰσθητῶν διὰ τὸ μὴ ταὐτὰ πᾶσι φαίνεσθαι , δῆλον ὡς οὐδὲ τῶν ζώων οὐδὲ τῶν ἄλλων σωμάτων · οὐδὲ γὰρ περὶ τούτων ὁμοδοξοῦσι . καίτοι εἰ μὴ καὶ . διὰ τῶν αὐτῶν γίνεται πᾶσι τὸ γλυκὺ καὶ τὸ πικρὸν , ἀλλʼ ἣ γε φύσις τοῦ πικροῦ καὶ τοῦ γλυκέος ἡ αὐτὴ φαίνεται πᾶσιν . ὅπερ καὶ αὐτὸς ἂν δόξειεν ἐπιμαρτυρεῖν . πῶς γὰρ ἄν τὸ ἡμῖν πικρὸν ἄλλοις ἦν γλυκὺ καὶ στρυφνὸν εἰ μή τις ἦν ὡρισμένη φύσις αὐτῶν . ἔτι δὲ ποιεῖ σαφέστερον ἐν οἷς φησὶ γίνεσθαι μὲν ἕκαστον καὶ εἶναι κατʼ ἀλήθειαν * ἰδίως δὲ ἐπὶ μικροῦ μοῖραν ἔχειν συνέσεως . ὥστε διά τε τούτων ἐναντίον ἄν φανείη τὸ μὴ ποιεῖν φύσιν τινὰ τῶν αἰσθητῶν , καὶ πρὸς τούτοις ὅπερ ἐλέχθη καὶ πρότερον , ὅταν σχῆμα μὲν ἀποδιδῷ τῆς οὐσίας ὥσπερ καὶ τῶν ἄλλων μὴ εἶναι δὲ λέγῃ φύσιν · ἢ γὰρ οὐδενὸς ὅλως ἢ καὶ τούτων ἔσται τῆς αὐτῆς γε ὑπαρχούσης αἰτίας . ἔτι δὲ τὸ θερμόν τε καὶ ψυχρὸν ἅπερ ἀρχὰς τιθέασιν εἰκὸς ἔχειν τινὰ φύσιν , εἰ δὲ ταῦτα καὶ τὰ ἄλλα . νῦν δὲ σκληροῦ μὲν καὶ μαλακοῦ καὶ βαρέος καὶ κούφου ποιεῖ τὴν οὐσίαν , ἅπερ οὐχ ἧττον ἔδοξε λέγεσθαι πρὸς ἡμᾶς , θερμοῦ δὲ καὶ ψυχροῦ καὶ τῶν ἄλλων οὐδενός . καίτοι τό γε βαρὺ καὶ κοῦφον ὅταν διορίζῃ τοῖς μεγέθεσιν ἀνάγκη τὰ ἀπλᾶ πάντα τὸν αὐτὸν ἔχειν ὅρον τῆς μορφῆς , ὥστε μιᾶς τινος ἂν ὕλης εἴη καὶ τῆς αὐτῆς φύσεως . ἀλλὰ περὶ μὲν τούτων ἔοικε συνηκολουθηκέναι τοῖς ποιοῦσιν ὅλως τὸ φρονεῖν κατὰ τὴν ἀλλοίωσιν , ἥπερ ἐστὶν ἀρχαιοτάτη δόξα . πάντες γὰρ οἱ παλαιοὶ καὶ οἱ ποιηταὶ καὶ σοφοὶ κατὰ τὴν διάθεσιν ἀποδιδόασι τὸ φρονεῖν . τῶν δὲ χυλῶν ἑκάστῳ τὸ σχῆμα ἀποδίδωσι πρὸς τὴν δύναμιν ἀφομοιῶν τὴν ἐν τοῖς πάθεσιν · ὅπερ οὐ μόνον ἐξ ἐκείνων ἀλλὰ καὶ ἐκ τῶν αἰσθητηρίων ἔδει συμβαίνειν ἄλλως τε καὶ πάθη τούτων ἐστίν . οὐ γὰρ πᾶν τὸ σφαιροειδὲς οὐδὲ τὰ ἄλλα σχήματα τὴν αὐτὴν ἔχει δύναμιν , ὥστε καὶ κατὰ τὸ ὑποκείμενον ἔδει διορίζειν πότερον ἐξ ὁμοίων ἢ ἐξ ἀμφοῖν ἐστί , καὶ πῶς ἡ τῶν αἰσθήσεων ἀλλοίωσις γίνεται , καὶ πρὸς τούτοις ὁμοίως ἐπὶ πάντων ἀποδοῦναι τῶν διὰ τῆς ἁφῆς καὶ μὴ μόνον τὰ περὶ γεῦσιν . ἀλλὰ καὶ ταῦτα μὲν ἤτοι διαφοράν τινα ἔχει πρὸς τούς χυλοὺς ἢν ἔδει διελεῖν , ἢ καὶ παρεῖται δυνατὸν ὄν ὁμοίως εἰπεῖν . τῶν δὲ χρωμάτων ἁπλᾶ μὲν λέγει τέτταρα . λευκὸν μὲν οὖν εἶναι τὸ λεῖον . ὃ γὰρ ἂν μὴ τραχὺ μηδʼ ἐπισκιάζῃ μηδὲ δυσδίοδον ᾖ τοιοῦτον πᾶν λαμπρὸν εἶναι . δεῖ δὲ καὶ εὐθύτρυπα καὶ διαυγῆ τὰ λαμπρὰ εἶναι . τὰ μὲν οὖν σκληρὰ τῶν λευκῶν ἐκ τοιούτων σχημάτων συγκεῖσθαι οἷον ἡ ἐντὸς πλὰξ τῶν κογχυλίων · οὕτω γὰρ ἂν ἄσκια καὶ εὐαγῆ καὶ εὐθύπορα εἶναι . τὰ δὲ ψαθυρὰ καὶ εὔθρυπτα ἐκ περιφερῶν μὲν λοξῶν τῇ θέσει πρὸς ἄλληλα · καὶ τὰς δύο συζεύξεις τήν τ᾿ ὅλην τάξιν ἔχειν ὅτι μάλιστα ὁμοίαν . τοιούτων δʼ ὄπτων ψαθυρὰ μὲν εἶναι διότι κατὰ μικρὸν ἡ σύναψις · εὔθρυπτα δὲ ὅτι ὁμοίως κεῖνται · ἄσκια δὲ διότι λεῖα καὶ πλατέα · λευκότερα δʼ ἄλλα ἄλλων τῷ τὰ σχήματα τὰ εἰρημένα καὶ ἀκριβέστερα καὶ ἀμιγέστερα εἶναι καὶ τὴν τάξιν καὶ τὴν θέσιν ἔχειν μᾶλλον τὴν εἰρημένην . τὸ μὲν οὖν λευκὸν ἐκ τοιούτων εἶναι σχημάτων . τὸ δὲ μέλαν ἐκ τῶν ἐναντίων ἐκ τραχέων καὶ σκαληνῶν κοὶ ἀνομοίων · οὕτω γὰρ ἂν σκιάζειν καὶ οὐκ εὐθεῖς εἶναι τοὺς πόρους οὐδʼ εὐδιόδους . ἔτι δὲ τὰς ἀπορροίας νωθεῖς καὶ ταραχώδεις · διαφέρειν γάρ τι καὶ τὴν ἀπορροὴν τῷ ποιὰν εἶναι πρὸς τὴν φαντασίαν ἣν γίνεσθαι διὰ τὴν ἐναπόληψιν τοῦ ἀέρος ἀλλοίαν . ἐρυθρὸν δʼ ἐξ οἵωνπερ τὸ θερμὸν , πλὴν ἐκ μειζόνων . ἐὰν γὰρ αἱ συγκρίσεις ὦσι μείζους ὁμοίων ὄντων τῶν σχημάτων μᾶλλον ἐρυθρὸν εἶναι . σημεῖον δʼ ὅτι ἐκ τοιούτων τὸ ἐρυθρόν · ἡμᾶς τε γὰρ θερμαινομένους ρυθραίνεσθαι καὶ τὰ ἄλλα τὰ πυρούμενα μέχρις ἂν οὗ ἔχῃ τὸ τοῦ πυροειδοῦς . ἐρυθρότερα δὲ τὰ ἐκ μεγάλων ὄντα σχημάτων οἷον τὴν φλόγα καὶ τὸν ἄνθρακα τῶν χλωρῶν ξύλων ἢ τῶν αὔων . καὶ τὸν σίδηρον δὲ καὶ τὰ ἄλλα τὰ πυρούμενα · λαμπρότατα μὲν γὰρ εἶναι τὰ πλεῖστον ἔχοντα καὶ λεπτότατον πῦρ , ἐρυθρότερα δὲ τὰ παχύτερον καὶ ἔλαττον . διὸ καὶ ἧττον εἶναι θερμὰ τὰ ἐρυθρότερα · θερμὸν μὲν γὰρ τὸ λεπτόν . τὸ δὲ χλωρὸν ἐκ τοῦ στερεοῦ καὶ τοῦ κενοῦ συνεστάναι μεγάλων ἐξ ἀμφοῖν τῇ θέσει καὶ τῇ τάξει αὐτῶν τὴν χρόαν . τὰ μὲν οὖν ἁπλᾶ χρώματα τούτοις κεχρῆσθαι τοῖς σχήμασιν · ἕκαστον δὲ καθαρώτερον ὅσῳ ἂν ἐξ ἀμιγεστέρων ᾖ τὰ δὲ ἄλλα κατὰ τὴν τούτων μίξιν · οἷον τὸ μὲν χρυσοειδὲς καὶ τὸ τοῦ χαλκοῦ καὶ πᾶν τὸ τοιοῦτον ἐκ τοῦ λευκοῦ καὶ τοῦ ἐρυθροῦ · τὸ μὲν γὰρ λαμπρὸν ἔχειν ἐκ τοῦ λευκοῦ , τὸ δὲ ὑπέρυθρον ἀπὸ τοῦ ἐρυθροῦ · πίπτειν γὰρ εἰς τὰ κενὰ τοῦ λευκοῦ τῇ μίξει τὸ ἐρυθρόν . ἐὰν δὲ προστεθῇ τούτοις τὸ χλωρὸν γίνεσθαι τὸ κάλλιστον χρῶμα , δεῖν δὲ μικρὰς τοῦ χλωροῦ τὰς συγκρίσεις εἶναι · μεγάλας γὰρ οὐχ οἷόν τε συγκειμένων οὕτω τοῦ λευκοῦ καὶ τοῦ ἐρυθροῦ . διαφόρους δʼ ἔσεσθαι τὰς χρόας τῷ πλέον καὶ ἔλαττον λαμβάνειν . τὸ δὲ πορφυροῦν ἐκ λευκοῦ καὶ μέλανος καὶ ἐρυθροῦ , πλείστην μὲν μοῖραν ἔχοντος τοῦ ἐρυθροῦ , μικρὰν δὲ τοῦ μέλανος μέσην δὲ τοῦ λευκοῦ , διὸ καὶ ἡδὺ φαίνεσθαι πρὸς τὴν αἴσθησιν . ὅτι μὲν οὖν τὸ μέλαν καὶ τὸ ἐρυθρὸν αὐτῷ ἐνυπάρχει φανερὸν εἶναι τῇ ὄψει , διότι δὲ τὸ λευκὸν τὸ λαμπρὸν καὶ διαυγὲς σημαίνειν , ταῦτα γὰρ ποιεῖν τὸ λευκόν . τὴν δʼ ἴσατιν ἐκ μέλανος σφόδρα καὶ χλωροῦ , πλείω δὲ μοῖραν ἔχειν τοὐ μέλανος · τό δὲ πράσινον ἐκ πορφυροῦ καὶ τῆς ἰσάτιδος , ἢ ἐκ χλωροῦ καὶ πορφυροειδοῦς . τὸ γὰρ θεῖον εἶναι τοιοῦτον καὶ μετέχειν τού λαμπροῦ . τὸ δὲ κυανοῦν ἐξ ἰσάτιδος καὶ πυρώδους , σχημάτων δὲ περιφερῶν καὶ βελονοειδῶν ὅπως τὸ στίλβον τῷ μέλανι ἐνῇ . τὸ δὲ καρύῖνον ἐκ χλωρο καὶ κυανοειδοῦς · ἐὰν δὲ ( πλέον ) χλωρὸν μιχθῇ φλογοειδὲς γίνεσθαι , τὸ γὰρ ἄσκιον καὶ μελανόχρων ἐξείργεσθαι . σχεδὸν δὲ καὶ τὸ ἐρυθρὸν τῷ λευκῷ μιχθὲν χλωρὸν ποιεῖν εὐαγὲς καὶ οὐ μέλαν · διὸ καὶ τὰ φυόμενα χλωρὰ τὸ πρῶτον εἶναι πρὸ τοῦ θερμανθῆναι καὶ διαχεῖσθαι . καὶ πλήθει μὲν τοσούτων ἐπιμέμνηται χρωμάτων , ἄπειρα δὲ εἶναι τὰ χρώματα καὶ τοὺς χυλούς κατὰ τὰς μίξεις , ἔαν τις τὰ μὲν ἀφαιρῇ τὰ δὲ προστιθῇ καὶ τῶν μὲν ἔλαττον μίσγῃ τῶν δὲ πλέον . οὐθὲν γὰρ ὅμοιον ἔσεσθαι θάτερον θατέρου .
Lemmas: CAP . XIII . βαρύς μέν οὖν καί κοῦφος ὁ μέγεθος διαιρέω Δημόκριτος . εἰμί γάρ διακρίνω ἔνθεν ἕκαστος εἰμί καί κατά σχῆμα διαφέρω , σταθμός ἄν ἐπί μίγνυμι ὁ φύσις ἔχω . οὐ μήν ἀλλά ἐν γε ὁ μικτός κοῦφος ἄν ἔρχομαι ὁ πλείων ἔχω κενός , βαρύς δέ ὁ μικρός . ἐν ἔνιοι μέν οὕτως λέγω . ἐν ἄλλος δέ κοῦφος εἰμί φημί ἁπλῶς ὁ λεπτός . παραπλήσιος δέ καί περί σκληρός καί μαλακός . σκληρός μέν γάρ ἔρχομαι ὁ πυκνός , μαλακός δέ ὁ μανός , καί ὁ μάλα τε καί κακός καί μάλιστα κατά λόγος . διαφέρω δέ ἔτι ὁ θέσις καί ὁ ἐναπόλειψις ὁ κενός ὁ σκληρός καί μαλακός καί βαρύς καί κοῦφος . διό σκληρός μέν ἔρχομαι σίδηρος βαρύς δέ μόλυβδος · ὁ μέν γάρ σίδηρος ἀνώμαλος σύγκειμαι καί ὁ κενός ἔχω πολλαχῆ καί κατά μέγας πυκνόω καί κατά ἔνιοι , ἀπλόος δέ πλείων ἔχω κενός . ὁ δέ μόλυβδος μικρός ἔχω κενός ὁμαλής σύγκειμαι κατά πᾶς ὅμοιος , διό βαρύς μέν μαλακός δέ ἔρχομαι ὁ σίδηρος . περί μέν βαρύς καί κοῦφος καί σκληρός καί μαλακός ἐν οὗτος ἀφορίζω . ὁ δέ ἄλλος αἴσθησις οὐδείς ἔρχομαι φύσις ἀλλά πᾶς πάθος ὁ αἴσθησις ἀλλοιόω ἐκ ὅς γίγνομαι ὁ φαντασία . οὐδέ γάρ ὁ ψυχρός καί ὁ θερμός φύσις ὑπάρχω ἀλλά ὁ σχῆμα μεταπίπτω ἐργάζομαι καί ὁ ἡμέτερος ἀλλοίωσις · ὅτι γάρ ἄν ἀθρόος εἰμί οὗτος ἐνισχύω ἕκαστος , ὁ δέ εἰς μικρός διανοέομαι ἀναίσθητος ἔρχομαι . σημεῖον δέ ὡς οὐ εἰμί φύσις ὁ μή αὐτός πᾶς φαίνω ὁ ζῷον ἀλλά ὁ ἐγώ γλυκύς οὗτος ἄλλος πικρός καί ἕτερος ὀξύς καί ἄλλος δριμύς ὁ δέ στρυφνός , καί ὁ ἄλλος δέ ὡσαύτως . ἔτι δέ αὐτός μεταβάλλω ὁ κρᾶσις καί ὁ πάθος κατά ὁ ἡλικία · καί φανερός ὡς ὁ διάθεσις αἴτιος ὁ φαντασία . ἀπλόος μέν οὖν περί ὁ αἰσθητός οὕτως δεῖ ὑπολαμβάνω . οὐ μήν ἀλλά ὥσπερ καί ὁ ἄλλος καί οὗτος ἀνατίθημι ὁ σχῆμα · πλήν οὐ ἀπαντάω ἀποδίδωμι ὁ μορφή ἀλλά μᾶλλον ὁ χυλός καί ὁ χρῶμα , καί οὗτος ἀκριβής διορίζω ὁ περί ὁ χυλός ἀναφέρω ὁ φαντασία πρός ἄνθρωπος . ὁ μέν οὖν ὀξύς ἔρχομαι ὁ σχῆμα γωνιοειδής τε καί πολυκαμπής καί μικρός καί λεπτός . διά γάρ ὁ δριμύτης ταχύς καί πάντῃ διαδύνω , τραχύς δέ εἰμί καί γωνιοειδής συνάγω καί συσπάω , διό καί θερμαίνω ὁ σῶμα κενότης ἐμποιέω · μάλιστα γαρ θερμαίνω ὁ πλεῖστος ἔχω κενός . ὁ δέ γλυκύς ἐκ περιφερής σύγκειμαι σχῆμα οὐ ἄγαν μικρός , διό καί διαχέω ὅλος ὁ σῶμα καί οὐ βίαιος καί οὐ τα πᾶς περαίνω · ὁ δέ ἄλλος ταράσσω ὅτι διαδύνω πλανάω ὁ ἄλλος καί ὑγραίνω · ὑγραίνω δέ καί ἐκ ὁ τάξις κινέω συρρέω εἰς ὁ κοιλία · οὗτος γάρ εὔπορος ἔρχομαι διά ὁ ταύτῃ πλεῖστος ἔρχομαι κενός . ὁ δέ στρυφνός ἐκ μέγας σχῆμα καί πολυγώνιος καί περιφερής ἥκιστος ἔχω · οὗτος γάρ ὅταν εἰς ὁ σῶμα ἔρχομαι ἐπιτυφλόω ἐμπλήσσω ὁ φλέβιον καί κωλύω συρρέω , διό καί ὁ κοιλία ἵστημι . ὁ δέ πικρός ἐκ μικρός καί λεῖος καί περιφερής ὁ περιφέρεια λαγχάνω καί καμπή ἔχω , διό καί γλίσχρος καί κολλώδης . ἁλμυρός δέ ὁ ἐκ μέγας καί οὐ περιφερής ἀλλά ἐπί ἔνιοι μέν σκαληνός διό οὐδέ πολυκαμπής . βούλομαι δέ σκαληνός λέγω ὅς παράλλαξις ἔχω πρός ἀλλήλων καί συμπλοκή . μέγας μέν ὅτι ὁ ἁλμυρίς ἐπιπολάζω · μικρός γάρ εἰμί καί τύπτω ὁ περιέχω μείγνυμι ἄν ἐν ὁ πᾶς · οὐ περιφερής δέ ὅτι ὁ μέν ἁλμυρός τραχύς ὁ δέ περιφερής λεῖος · σκαληνός δέ διά ὁ μή περιπλάσσω , διό ψαφαρός ἔρχομαι . ὁ δέ δριμύς μικρός καί περιφερής καί γωνιοειδής , σκαληνός δέ οὐ ἔχω . ὁ μέν γάρ δριμύς πολυγώνιος ποιέω ὁ τραχύτης , θερμαίνω καί διαχέω διά ὁ μικρός ἔρχομαι καί περιφερής καί γωνιοειδής · καί γάρ ὁ γωνιοειδής ἔρχομαι τοιοῦτος . * ὡσαύτως δέ καί ὁ ἄλλος ἕκαστος δύναμις ἀποδίδωμι ἀνάγω εἰς ὁ σχῆμα . ἀπαντάω δέ ὁ σχῆμα οὐδείς ἀκέραιος ἔρχομαι καί ἀμιγής ὁ ἄλλος ἀλλά ἐν ἕκαστος πολύς ἔρχομαι καί ὁ αὐτός ἔχω λεῖος καί τραχύς καί περιφερής καί ὀξύς καί ὁ λοιπός . οὐ δέ ἄν ἔνειμι πλεῖστος οὗτος μάλιστα ἐνισχύω πρός τε ὁ αἴσθησις καί ὁ δύναμις . ἔτι δέ εἰς ὁποῖος ἐξέρχομαι ἄν εἰσέρχομαι διαφέρω οὐ ὀλίγος . καί διά οὗτος ὁ αὐτός ἐναντίος , καί ἐναντίος ὁ αὐτός πάθος ποιέω ἐνίοτε . καί περί μέν ὁ χυλός οὕτως ἀφορίζω · ἄτοπος δέ ἄν φαίνω πρῶτος μέν ὁ μή πᾶς ὅμοιος ἀποδίδωμι ὁ αἰτία ἀλλά βαρύς μέν καί κοῦφος καί μαλακός καί σκληρός καί μέγεθος καί μικρότης καί ὁ μανός καί πυκνός , θερμός δέ καί ψυχρός καί ὁ ἄλλος ὁ σχῆμα . ἔπειτα βαρύς μέν καί κοῦφος καί σκληρός καί μαλακός κατά αὐτός ποιέω φύσις · μέγεθος μέν γάρ καί μικρότης καί ὁ πυκνός καί ὁ μανός οὐ πρός ἕτερος εἰμί · θερμός δέ καί ψυχρός καί ὁ ἄλλος πρός ὁ αἴσθησις , καί οὗτος πολλάκις λέγω διότι ὁ χυμός ὁ σχῆμα σφαιροειδής . ὅλος δέ μέγας ἐναντίωμα καί κοινός ἐπί πᾶς ἅμα μέν πάθος ποιέω ὁ αἴσθησις ἅμα δέ ὁ σχῆμα διορίζω · καί ὁ αὐτός φαίνω ὁ μέν πικρός ὁ δέ γλυκύς ὁ δέ ἄλλος · οὐ οἷος τε γάρ ὁ σχῆμα πάθος ἔρχομαι οὔτε αὐτός ὁ μέν σφαιροειδής ὁ δέ ἄλλως . ἀνάγκη δέ εἴπερ ὡς λέγω ὁ μέν γλυκύς ὁ δέ πικρός οὐδέ κατά ὁ ἡμέτερος ἔχω μεταβάλλω ὁ μορφή . ἀπλόος δέ ὁ μέν σχῆμα κατά ἑαυτοῦ εἰμί , ὁ δέ γλυκύς καί ὅλος ὁ αἰσθητός πρός ἄλλος καί ἐν ἄλλος ὅς φημί . ἄτοπος δέ καί ὁ πᾶς ἀξιόω αὐτός φαίνω ὁ αὐτός αἰσθάνομαι καί οὗτος ὁ ἀλήθεια ἐλέγχω , καί οὗτος λέγω πρότερος ὁ ὁ ἀνόμοιος διάκειμαι ἀνόμοιος φαίνω καί πάλιν ὁ μηδείς μᾶλλον ἕτερος ἕτερος τυγχάνω ὁ ἀλήθεια . ἔοικα γάρ ὁ ἀγαθός ὁ χείρων καί ὁ ὑγιαίνω ὁ κάμνω · κατά φύσις γάρ μᾶλλον . ἔτι δέ εἴπερ μή εἰμί φύσις ὁ αἰσθητός διά ὁ μή αὐτός πᾶς φαίνω , δῆλος ὡς οὐδέ ὁ ζῷον οὐδέ ὁ ἄλλος σῶμα · οὐδέ γάρ περί οὗτος ὁμοδοξέω . καίτοι εἰμί μή καί . διά ὁ αὐτός γίγνομαι πᾶς ὁ γλυκύς καί ὁ πικρός , ἀλλά ὁ γε φύσις ὁ πικρός καί ὁ γλυκύς ὁ αὐτός φαίνω πᾶς . ὅς καί αὐτός ἄν δοκέω ἐπιμαρτυρέω . πῶς γάρ ἄν ὁ ἐγώ πικρός ἄλλος εἰμί γλυκύς καί στρυφνός εἰμί μή τις εἰμί ὁρίζω φύσις αὐτός . ἔτι δέ ποιέω σαφής ἐν ὅς φημί γίγνομαι μέν ἕκαστος καί ἔρχομαι κατά ἀλήθεια * ἴδιος δέ ἐπί μικρός μοῖρα ἔχω σύνεσις . ὥστε διά τε οὗτος ἐναντίος ἄν φαίνω ὁ μή ποιέω φύσις τις ὁ αἰσθητός , καί πρός οὗτος ὅς λέγω καί πρότερος , ὅταν σχῆμα μέν ἀποδίδωμι ὁ οὐσία ὥσπερ καί ὁ ἄλλος μή ἔρχομαι δέ λέγω φύσις · ἢ γάρ οὐδείς ὅλος ἢ καί οὗτος εἰμί ὁ αὐτηες͂ς γε ὑπάρχω αἰτία . ἔτι δέ ὁ θερμός τε καί ψυχρός ὅς ἀρχή τίθημι ἔοικα ἔχω τις φύσις , εἰμί δέ οὗτος καί ὁ ἄλλος . νῦν δέ σκληρός μέν καί μαλακός καί βαρύς καί κοῦφος ποιέω ὁ οὐσία , ὅς οὐ κακός δοκέω λέγω πρός ἐγώ , θερμός δέ καί ψυχρός καί ὁ ἄλλος οὐδείς . καίτοι ὁ γε βαρύς καί κοῦφος ὅταν διορίζω ὁ μέγεθος ἀνάγκη ὁ ἀπολάω πᾶς ὁ αὐτός ἔχω ὅρος ὁ μορφή , ὥστε εἷς τις ἄν ὕλη εἰμί καί ὁ αὐτηες͂ς φύσις . ἀλλά περί μέν οὗτος ἔοικα συνακολουθέω ὁ ποιέω ὅλος ὁ φρονέω κατά ὁ ἀλλοίωσις , ὅς εἰμί ἀρχαῖος δόξα . πᾶς γάρ ὁ παλαιός καί ὁ ποιητής καί σοφός κατά ὁ διάθεσις ἀποδίδωμι ὁ φρονέω . ὁ δέ χυλός ἕκαστος ὁ σχῆμα ἀποδίδωμι πρός ὁ δύναμις ἀφομοιόω ὁ ἐν ὁ πάθος · ὅς οὐ μόνος ἐκ ἐκεῖνος ἀλλά καί ἐκ ὁ αἰσθητήριον δέω συμβαίνω ἄλλως τε καί πάθος οὗτος εἰμί . οὐ γάρ πᾶς ὁ σφαιροειδής οὐδέ ὁ ἄλλος σχῆμα ὁ αὐτός ἔχω δύναμις , ὥστε καί κατά ὁ ὑπόκειμαι δέω διορίζω πότερος ἐκ ὅμοιος ἢ ἐκ ἄμφω εἰμί , καί πῶς ὁ ὁ αἴσθησις ἀλλοίωσις γίγνομαι , καί πρός οὗτος ὅμοιος ἐπί πᾶς ἀποδίδωμι ὁ διά ὁ ἁφή καί μή μόνος ὁ περί γεῦσις . ἀλλά καί οὗτος μέν ἤτοι διαφορά τις ἔχω πρός ὁ χυλός εἄν δέω διαιρέω , ἢ καί παρίημι δυνατός εἰμί ὅμοιος λέγω . ὁ δέ χρῶμα ἁπλόος μέν λέγω τέσσαρες . λευκός μέν οὖν ἔρχομαι ὁ λεῖος . ὁ γάρ ἄν μή τραχύς μηδέ ἐπισκιάζω μηδέ δυσδίοδος εἰμί τοιοῦτος πᾶς λαμπρός ἔρχομαι . δέω δέ καί εὐθύτρυπος καί διαυγής ὁ λαμπρός ἔρχομαι . ὁ μέν οὖν σκληρός ὁ λευκός ἐκ τοιοῦτος σχῆμα σύγκειμαι οἷος ὁ ἐντός πλάξ ὁ κογχύλιον · οὕτως γάρ ἄν ἄσκιος καί εὐαγής καί εὐθύπορος ἔρχομαι . ὁ δέ ψαθυρός καί εὔθρυπτος ἐκ περιφερής μέν λοξός ὁ θέσις πρός ἀλλήλων · καί ὁ δύο σύζευξη ὁ τε ὅλος τάξις ἔχω ὅτι μάλιστα ὅμοιος . τοιοῦτος δέ ὀπτός ψαθυρός μέν ἔρχομαι διότι κατά μικρός ὁ σύναψις · εὔθρυπτος δέ ὅτι ὅμοιος κεῖμαι · ἄσκιος δέ διότι λεῖος καί πλατύς · λευκός δέ ἄλλος ἄλλος ὁ ὁ σχῆμα ὁ λέγω καί ἀκριβής καί ἀμιγής ἔρχομαι καί ὁ τάξις καί ὁ θέσις ἔχω μᾶλλον ὁ λέγω . ὁ μέν οὖν λευκός ἐκ τοιοῦτος ἔρχομαι σχῆμα . ὁ δέ μέλας ἐκ ὁ ἐναντίος ἐκ τραχύς καί σκαληνός κοί ἀνόμοιος · οὕτως γάρ ἄν σκιάζω καί οὐ εὐθύς ἔρχομαι ὁ πόρος οὐδέ εὐδίοδος . ἔτι δέ ὁ ἀπόρροια νωθής καί ταραχώδης · διαφέρω γάρ τίς καί ὁ ἀπορροή ὁ ποιός ἔρχομαι πρός ὁ φαντασία ὅς γίγνομαι διά ὁ ἐναπόληψις ὁ αέρας ἀλλοῖος . ἐρυθρός δέ ἐκ οἷος ὁ θερμός , πλήν ἐκ μέγας . ἐάν γάρ ὁ σύγκρισις εἰμί μείζων ὅμοιος εἰμί ὁ σχῆμα μᾶλλον ἐρυθρός ἔρχομαι . σημεῖον δέ ὅτι ἐκ τοιοῦτος ὁ ἐρυθρός · ἐγώ τε γάρ θερμαίνω ρυθραινω καί ὁ ἄλλος ὁ πυρόω μέχρι ἄν ὅς ἔχω ὁ ὁ πυροειδής . ἐρυθρός δέ ὁ ἐκ μέγας εἰμί σχῆμα οἷος ὁ φλόγα καί ὁ ἄνθραξ ὁ χλωρός ξυλών ἢ ὁ αὖος . καί ὁ σίδηρος δέ καί ὁ ἄλλος ὁ πυρόω · λαμπρός μέν γάρ ἔρχομαι ὁ πλεῖστος ἔχω καί λεπτός πῦρ , ἐρυθρός δέ ὁ παχύς καί μικρός . διό καί κακός ἔρχομαι θερμός ὁ ἐρυθρός · θερμός μέν γάρ ὁ λεπτός . ὁ δέ χλωρός ἐκ ὁ στερεός καί ὁ κενός συνίστημι μέγας ἐκ ἄμφω ὁ θέσις καί ὁ τάξις αὐτός ὁ χροιά . ὁ μέν οὖν ἁπλόος χρῶμα οὗτος χράω ὁ σχῆμα · ἕκαστος δέ καθαρός ὅσος ἄν ἐκ ἀμιγής εἰμί ὁ δέ ἄλλος κατά ὁ οὗτος μίξις · οἷος ὁ μέν χρυσοειδής καί ὁ ὁ χαλκός καί πᾶς ὁ τοιοῦτος ἐκ ὁ λευκός καί ὁ ἐρυθρός · ὁ μέν γάρ λαμπρός ἔχω ἐκ ὁ λευκός , ὁ δέ ὑπέρυθρος ἀπό ὁ ἐρυθρός · πίπτω γάρ εἰς ὁ κενός ὁ λευκός ὁ μίξις ὁ ἐρυθρός . ἐάν δέ προστίθημι οὗτος ὁ χλωρός γίγνομαι ὁ καλός χρῶμα , δεῖ δέ μικρός ὁ χλωρός ὁ σύγκρισις ἔρχομαι · μέγας γάρ οὐ οἷος τε συγκείμενος οὕτως ὁ λευκός καί ὁ ἐρυθρός . διάφορος δέ εἰμί ὁ χροιά ὁ πλείων καί μικρός λαμβάνω . ὁ δέ πορφύρεος ἐκ λευκός καί μέλας καί ἐρυθρός , πλεῖστος μέν μοῖρα ἔχω ὁ ἐρυθρός , μικρός δέ ὁ μέλας μέσος δέ ὁ λευκός , διό καί ἡδύς φαίνω πρός ὁ αἴσθησις . ὅτι μέν οὖν ὁ μέλας καί ὁ ἐρυθρός αὐτός ἐν-ὑπάρχω φανερός ἔρχομαι ὁ ὄψις , διότι δέ ὁ λευκός ὁ λαμπρός καί διαυγής σημαίνω , οὗτος γάρ ποιέω ὁ λευκός . ὁ δέ ἰσάτις ἐκ μέλας σφόδρα καί χλωρός , πλείων δέ μοῖρα ἔχω ὁ μέλας · ὁ δέ πράσινος ἐκ πορφύρεος καί ὁ ἰσάτις , ἢ ἐκ χλωρός καί πορφυροειδής . ὁ γάρ θεῖος ἔρχομαι τοιοῦτος καί μετέχω ὁ λαμπρός . ὁ δέ κυάνεος ἐκ ἰσάτις καί πυρώδης , σχῆμα δέ περιφερής καί βελονοειδής ὅπως ὁ στίλβω ὁ μέλας ἔνειμι . ὁ δέ καρύϊνος ἐκ χλωρός καί κυανοειδής · ἐάν δέ ( πλείων ) χλωρός μείγνυμι φλογοειδής γίγνομαι , ὁ γάρ ἄσκιος καί μελανοχραω ἐξέργω . σχεδόν δέ καί ὁ ἐρυθρός ὁ λευκός μείγνυμι χλωρός ποιέω εὐαγής καί οὐ μέλας · διό καί ὁ φύω χλωρός ὁ πρῶτος ἔρχομαι πρό ὁ θερμαίνω καί διαχέω . καί πλῆθος μέν τοσοῦτος ἐπιμιμνήσκομαι χρῶμα , ἤπειρος δέ ἔρχομαι ὁ χρῶμα καί ὁ χυλός κατά ὁ μίξις , ἐάω τις ὁ μέν ἀφαιρέω ὁ δέ προστίθημι καί ὁ μέν μικρός μίσγω ὁ δέ πλείων . οὐδείς γάρ ὅμοιος εἰμί ἕτερος ἕτερος .