theophrastus-philosophy.de-sensu-et-sensibilibus-fr-1-wimmer 1.2
CAP . II . Πλάτων δʼ ἐπὶ πλέον μὲν ἦπταιτῶν κατὰ μέρος , οὐ μὴν εἴρηκέ γε περὶ ἀπασῶν ἀλλὰ μόνον περὶ ἀκοῆς καὶ ὄψεως . καὶ τὴν μὲν ὄψιν ποιεῖ πυρός · διὸ καὶ τὸ χρῶμα φλόγα τὴν ἀπὸ τῶν σωμάτων σύμμετρα μόρια τῇ ὄψει ἔχουσαν ὡς ἀπορροῆς τε γιγνομένης , καὶ δέον οὖν ἁρμόττειν ἀλλήλοις ἐξιοῦσαν μέχρι τινὸς συμφύεσθαι τῇ ἀπορροῇ καὶ οὕτως ὁρᾶν ἡμὰς . ὥσπερ ἄν εἰς τὸ μέσον τιθεὶς τὴν ἑαυτοῦ δόξαν τῶν τε φασκόντων προσπίπτειν τὴν ὄψιν καὶ τῶν φέρεσθαι πρὸς αὐτὴν ἀπὸ τῶν ὁρατῶν . ἀκοὴν δὲ διὰ τῆς φωνῆς ὁρίζεται . φωνὴν γὰρ εἶναι πληγὴν ὑπʼ ἀέρος ἐγκεφάλου καὶ αἵματος διʼ ὤτων μέχρι ψυχῆς , τὴν δʼ ἀπὸ ταύτης κίνησιν ἀπὸ κεφαλῆς μέχρι ἅπατος ἀκοήν . περὶ δὲ ὀσφρήσεως καὶ γεύσεως καὶ ἀφῆς ὅλως οὐδὲν εἴρηκεν , οὐδὲ εἰ παρὰ ταύτας ἂλλαι τινές εἰσιν , ἀλλὰ μᾶλλον ἀκριβολογεῖται περὶ τῶν αἰσθητῶν . Ἐμπεδοκλῆς δὲ περὶ ἁπασῶν ὁμοίως λέγει καί φησι τῷ ἐναρμόττειν εἰς τούς πόρους τούς ἑκάστης αἰσθάνεσθαι · διὸ καὶ οὐ δύνασθαι τὰ ἀλλήλων κρίνειν ὅτι τῶν μὲν εὐρύτεροι · ὄντες τῶν δὲ στενότεροι τυγχάνουσιν οἱ πόροι πρὸς τὸ σἰσθητὸν ὡς τὰ μὲν οὐχ ἁπτόμενα διευτονεῖν τὰ δʼ ὅλως εἰσελθεῖν οὐ δύνασθαι . πειρᾶται δὲ καὶ τὴν ὄψιν λέγειν ποία τις ἐστί · φησὶ γὰρ τὸ μὲν ἐντὸς αὐτῆς εἶναι πῦρ τὸ δὲ περὶ αὐτὸ γῆν καὶ ἀέρα , διʼ ὧν διιέναι λεκτὸν ὂν καθάπερ τὸ ἐν τοῖς λαμπτῆρσι φῶς . τοὺς δὲ πόρους ἐναλλὰξ κεῖσθαι τοῦ τε πυρὸς καὶ τοῦ ὕδατος , ὧν τοῖς μὲν τοῦ πυρὸς τὰ λευκὰ τοῖς δὲ τοῦ ὕδατος τὰ μιίανα γνωρίζειν · ἐναρμόττειν γὰρ ἑκατέροις ἑκάτερα . φέρεσθαι δὲ τὰ χρώματα πρὸς τὴν ὄψιν διὰ τὴν ἀπορροήν . συγκεῖσθαι δʼ οὐχ ὁμοίως , τὰς δʼ ἐκ τῶν ἀντικειμένων , καὶ ταῖς μὲν ἐν μέσῳ ταῖς δʼ ἐκτὸς εἶναι τὸ πῦρ , διὸ καὶ τῶν ζώων τὰ μὲν ἐν ἡμέρᾳ τὰ δὲ νύκτωρ μᾶλλον ὀξυωπεῖν · ὅσα μὲν πυρὸς ἔλαττον ἔχει μεθʼ ἡμέραν · ἐπανισοῦσθαι γὰρ αὐτοῖς τὸ ἐντὸς φῶς ὑπὸ τοῦ ἐκτός · ὅσα δὲ τοῦ ἐναντίου νύκτωρ · ἐπαναπληροῦσθαι γὰρ καὶ τούτοις τὸ ἐνδεές . ἐν δὲ τοῖς ἐναντίοις ἑκάτερον · ἀμβλυωπεῖν μὲν γὰρ καὶ οἷς ὑπερέχει τὸ πῦρ · ἐπαυξηθὲν ( γὰρ ) ἔτι μεθʼ ἡμέραν ἐπιπλάττειν καὶ καταδαμβάνειν τοὺς τοῦ ὕδατος πόρους . οἷς δὲ τὸ ὕδωρ ταὐτὸ τοῦτο γίνεσθαι νύκτωρ · καταλαμβάνεσθαι γὰρ τὸ πῦρ ὑπὸ τοῦ ὕδατος ἕως ἂν τοῖς μὲν ὑπὸ τοῦ ἔξωθεν φωτὸς ἀποκριθῇ τὸ ὕδωρ , τοῖς δʼ ὑπὸ τοῦ ἀέρος τὸ πῦρ · ἑκατέρων γὰρ ἴασιν εἶναι τὸ ἐναντίον . ἄριστα δὲ κεκράσθαι καὶ βελτίστην εἶναι τὴν ἐξ ἀμφοῖν ἴσων συγκπτμένην . καὶ περὶ μὲν ὄψεως σχεδὸν ταῦτα λέγει . τὴν δʼ ἀκοὴν ἀπὸ τῶν ἔξωθεν γίνεσθαι ψόφων · ὅταν γὰρ ὑπὸ τῆς φωνῆς κινηθῇ ἠχεῖν ἐντός · ὥσπερ γὰρ εἶναι κώδωνα τῶν ἔσω ἤχων τὴν ἀκοὴν ἣν προσαγορεύει σάρκινον ὄζον · κινουμένην δὲ παίειν τὸν ἀέρα πρὸς τὰ στερεὰ καὶ ποιεῖν ἦχον . ὄσφρησιν δὲ γίνεσθαι τῇ ἀναπνοῇ , διὸ καὶ μάλιστα ὀσφραίνεσθαι τούτους οἷς σφοδροτάτη τοῦ ἄσθματος ἡ κίνησις · ὀσμὴν δὲ πλείστην ἀπὸ τῶν λεπτῶν καὶ τῶν κούφων ἀπορρεῖν . περὶ δὲ γεύσεως καὶ ἁφῆς οὐ διορίζεται καθʼ ἑτέραν οὔτε πῶς οὔτε διʼ ἁ γίγνονται , πλὴν τὸ κοινὸν ὅτι τῷ συναρμόττειν τούς πόρους αἴσθησίς ἐστιν · ἥδεσθαι δὲ τοῖς ὁμοίοις κατὰ τά τε μόρια καὶ τὴν κρᾶσιν λυπεῖσθαι δὲ τοῖς ἐναντίοις . ὡσαύτως δὲ λέγει καὶ περὶ φρονήσεως καὶ ἀγνοίας . τὸ μὲν γὰρ φρονεῖν εἶναι τοῖς ὁμοίοις τὸ δʼ ἀγνοεῖν τοῖς ἀνομοίοις ὡς ἢ ταὐτὸν ἢ παραπλήσιον ὄν τῇ αἰσθήσει τὴν φρόνησιν . διαριθμησάμενος γὰρ ὡς ἕκαστον ἑκάστῳ γνωρίζομεν ἐκὶ τέλει προσέθηκεν ὡς ἐκ τούτων ,, πάντα πεπήγασιν ρμοσθέντα , καὶ τούτοις φρονέουσι καὶ ἅδονταί τʼ ἀνιῶνται . “ διὸ καὶ τῷ αἵματι μάλιστα φρονεῖν · ἐν τούτῳ γὰρ μάλιστα κεκράσθαι ἐστι τὰ στοιχεῖα τῶν μερῶν ὅσοις μὲν οὖν ἴσα καὶ παραπλήσια μέμικται καὶ μὴ διό πολλοῦ μηδʼ οὖ μικρὰ μηδʼ ὑπερβάλλοντα τῷ μεγέθει , τούτους φρονιμωτάτους εἶναι καὶ κατὰ τὰς αἰσθήσεις ἀκριβεστάτους , κατὰ λόγον δὲ καὶ τούς ἐγγυτάτω τού τῶν , ὅσοις δʼ ἐναντίως ἀφρονεστάτους . καὶ ὧν μὲν μανὰ καὶ ἀραιὰ κεῖται τὰ στοιχεῖα νωθροὺς καὶ ἐπιπόνους , ὧν δὲ πυκνὰ καὶ κατὰ μικρὰ τεθραυσμένα τούς δὲ τοιούτους ὀξέως φερομένους καὶ πολλοῖς ἐπιβαλλομένους ὀλίγα ἐπιτελεῖν διὰ τὴν ὀξύτητα τῆς τοῦ αἵματος φορᾶς . οἷς δὲ καθʼ ἕν τι μόριον ἡ μέση κρᾶσίε ἐστι ταύτῃ σοφοὺς ἑκάστους εἶναι · διὸ τούς μὲν ῥήτορας ἀγαθοὺς τούς δὲ τεχνίτας , ὡς τοῖς μὲν ἐν τοῖε χερσὶ τοῖς δʼ ἐν τῇ γλώττῃ τὴν κρᾶσιν οὖσαν · ὁμοίως δʼ ἔχειν καὶ κατὰ τὰς ἄλλας δυνάμεις .
Lemmas: CAP . II . Πλάτων δέ ἐπί πλείων μέν ηπταιος κατά μέρος , οὐ μήν λέγω γε περί ἀπασάω ἀλλά μόνος περί ἀκοή καί ὄψις . καί ὁ μέν ὄψις ποιέω πῦρ · διό καί ὁ χρῶμα φλόγα ὁ ἀπό ὁ σῶμα σύμμετρος μόριον ὁ ὄψις ἔχω ὡς ἀπορροή τε γίγνομαι , καί δέω οὖν ἁρμόζω ἀλλήλων ἐξέρχομαι μέχρι τις συμφύω ὁ ἀπορροή καί οὕτως ὁράω ἀμάω . ὥσπερ ἄν εἰς ὁ μέσος τίθημι ὁ ἑαυτοῦ δόξα ὁ τε φάσκω προσπίπτω ὁ ὄψις καί ὁ φέρω πρός αὐτός ἀπό ὁ ὁρατός . ἀκοή δέ διά ὁ φωνή ὁρίζω . φωνή γάρ ἔρχομαι πληγή ὑπό αέρας ἐγκέφαλος καί αἷμα διά οὖς μέχρι ψυχή , ὁ δέ ἀπό οὗτος κίνησις ἀπό κεφαλή μέχρι άπατος ἀκοή . περί δέ ὄσφρησις καί γεῦσις καί ἁφή ὅλος οὐδείς λέγω , οὐδέ εἰμί παρά αὐτός ἄλλος τις εἰμί , ἀλλά μᾶλλον ἀκριβολογέομαι περί ὁ αἰσθητός . Ἐμπεδοκλῆς δέ περί ἅπας ὅμοιος λέγω καί φημί ὁ ἐναρμόζω εἰς ὁ πόρος ὁ ἕκαστος αἰσθάνομαι · διό καί οὐ δύναμαι ὁ ἀλλήλων κρίνω ὅτι ὁ μέν εὐρύς · ο ὁ δέ στενότερος τυγχάνω ὁ πόρος πρός ὁ σισθητος ὡς ὁ μέν οὐ ἅπτω διευτονέω ὁ δέ ὅλος εἰσέρχομαι οὐ δύναμαι . πειράω δέ καί ὁ ὄψις λέγω ποῖος τις εἰμί · φημί γάρ ὁ μέν ἐντός αὐτηες͂ς ἔρχομαι πῦρ ὁ δέ περί αὐτός γῆ καί αέρας , διά ὅς διΐημι λεκτός εἰμί καθά ὁ ἐν ὁ λαμπτήρ φάος . ὁ δέ πόρος ἐναλλάξ κεῖμαι ὁ τε πυρός καί ὁ ὕδωρ , ὅς ὁ μέν ὁ πυρός ὁ λευκός ὁ δέ ὁ ὕδωρ ὁ μιαίνω γνωρίζω · ἐναρμόζω γάρ ἑκάτερος ἑκάτερος . φέρω δέ ὁ χρῶμα πρός ὁ ὄψις διά ὁ ἀπορροή . σύγκειμαι δέ οὐ ὅμοιος , ὁ δέ ἐκ ὁ ἀντίκειμαι , καί ὁ μέν ἐν μέσος ὁ δέ ἐκτός ἔρχομαι ὁ πῦρ , διό καί ὁ ζῷον ὁ μέν ἐν ἡμέρα ὁ δέ νύκτωρ μᾶλλον ὀξυωπέω · ὅσος μέν πυρός μικρός ἔχω μετά ἡμέρα · ἐπανισόω γάρ αὐτός ὁ ἐντός φάος ὑπό ὁ ἐκτός · ὅσος δέ ὁ ἐναντίος νύκτωρ · ἐπαναπληρόω γάρ καί οὗτος ὁ ἐνδεής . ἐν δέ ὁ ἐναντίος ἑκάτερος · ἀμβλυωπέω μέν γάρ καί ὅς ὑπερέχω ὁ πῦρ · ἐπαυξάνω ( γάρ ) ἔτι μετά ἡμέρα ἐπιπλάσσω καί καταδαμβάνειν ὁ ὁ ὕδωρ πόρος . ὅς δέ ὁ ὕδωρ αὐτός οὗτος γίγνομαι νύκτωρ · καταλαμβάνω γάρ ὁ πῦρ ὑπό ὁ ὕδωρ ἠώς ἄν ὁ μέν ὑπό ὁ ἔξωθεν φάος ἀποκρίνω ὁ ὕδωρ , ὁ δέ ὑπό ὁ αέρας ὁ πῦρ · ἑκάτερος γάρ ἴασις ἔρχομαι ὁ ἐναντίος . ἀγαθός δέ κράω καί ἀγαθός ἔρχομαι ὁ ἐκ ἄμφω ἴσος συγκπτμένην . καί περί μέν ὄψις σχεδόν οὗτος λέγω . ὁ δέ ἀκοή ἀπό ὁ ἔξωθεν γίγνομαι ψόφος · ὅταν γάρ ὑπό ὁ φωνή κινέω ἠχέω ἐντός · ὥσπερ γάρ ἔρχομαι κώδων ὁ ἔσω ἦχος ὁ ἀκοή ὅς προσαγορεύω σάρκινος ὄζος · κινέω δέ παίω ὁ αέρας πρός ὁ στερεός καί ποιέω ἦχος . ὄσφρησις δέ γίγνομαι ὁ ἀναπνοή , διό καί μάλιστα ὀσφραίνομαι οὗτος ὅς σφοδρός ὁ ἆσθμα ὁ κίνησις · ὀσμή δέ πλεῖστος ἀπό ὁ λεπτός καί ὁ κοῦφος ἀπορρέω . περί δέ γεῦσις καί ἁφή οὐ διορίζω κατά ἕτερος οὔτε πῶς οὔτε διά ὅς γίγνομαι , πλήν ὁ κοινός ὅτι ὁ συναρμόζω ὁ πόρος αἴσθησις εἰμί · ἥδομαι δέ ὁ ὅμοιος κατά ὁ τε μόριον καί ὁ κρᾶσις λυπέω δέ ὁ ἐναντίος . ὡσαύτως δέ λέγω καί περί φρόνησις καί ἄγνοια . ὁ μέν γάρ φρονέω ἔρχομαι ὁ ὅμοιος ὁ δέ ἀγνοέω ὁ ἀνόμοιος ὡς ἢ αὐτός ἢ παραπλήσιος εἰμί ὁ αἴσθησις ὁ φρόνησις . διαριθμέω γάρ ὡς ἕκαστος ἕκαστος γνωρίζω ἐπίτεξ τέλος προστίθημι ὡς ἐκ οὗτος ,, πᾶς πήγνυμι ρμοσθέντα , καί οὗτος φρονέω καί ἀείδω τε ἀνιάω . “ διό καί ὁ αἷμα μάλιστα φρονέω · ἐν οὗτος γάρ μάλιστα κράω εἰμί ὁ στοιχεῖον ὁ Μέρα ὅσος μέν οὖν ἴσος καί παραπλήσιος μείγνυμι καί μή διό πολύς μηδέ οὖον μικρός μηδέ ὑπερβάλλω ὁ μέγεθος , οὗτος φρόνιμος ἔρχομαι καί κατά ὁ αἴσθησις ἀκριβής , κατά λόγος δέ καί ὁ ἐγγύς ὁ ὁ , ὅσος δέ ἐναντίος ἄφρων . καί ὅς μέν μανός καί ἀραιός κεῖμαι ὁ στοιχεῖον νωθρός καί ἐπίπονος , ὅς δέ πυκνός καί κατά μικρός θραύω ὁ δέ τοιοῦτος ὀξύς φέρω καί πολύς ἐπιβάλλω ὀλίγος ἐπιτελέω διά ὁ ὀξύτης ὁ ὁ αἷμα φορά . ὅς δέ κατά εἷς τίς μόριον ὁ μέσος Κρασιός εἰμί οὗτος σοφός ἕκαστος ἔρχομαι · διό ὁ μέν ῥήτωρ ἀγαθός ὁ δέ τεχνίτης , ὡς ὁ μέν ἐν τοῖος χείρ ὁ δέ ἐν ὁ γλῶττα ὁ κρᾶσις εἰμί · ὅμοιος δέ ἔχω καί κατά ὁ ἄλλος δύναμις .