theophrastus-philosophy.de-sensu-et-sensibilibus-fr-1-wimmer 1.8
CAP . VIII . Διογένης δὲ , ὥσπερ τὸ ζῆν καὶ τὸ φρονεῖν , τῷ ἀέρι καὶ τὰς αἰσθήσεις ἀνάπτει , διὸ καὶ δόξειεν ἂν τῷ ὁμοίῳ ποιεῖν · οὐδὲ γὰρ τὸ ποιεῖν εἶναι καὶ πάσχειν εἰ μὴ πάντα ἦν ἐξ ἑνός . τὴν μὲν ὄσφρησιν τῷ περὶ τὸν ἐγκέφαλον ἀέρι · τοῦτον γὰρ ἄθρουν εἶναι καὶ σύμμετρον τῇ ἀκοῇ ( ἀναπνοῇ Sch . ) · τὸν ἐγκέφαλον αὐτὸν μόνον καὶ φλεβία , λεπτότατον δʼ ἐν οἷς ἡ θέσις ἀσύμμετρος , καὶ οὐ μίγνυσθαι ταῖς ὀσμαῖς · ὡς εἴ τις εἴη τῇ κράσει σύμμετρος δῆλον ὡς αἰσθανόμενον ἄν . τὴν δʼ ἀκοὴν ὅταν ὁ ἐν τοῖς ὠσὶν ἀὴρ κινηθεὶς ὑπὸ τοῦ ἔξω διαδῷ πρὸς τὸν ἐγκέφαλον . τὴν δʼ ὄψιν ὁρᾷν ἐμφαινομένων εἰς τὴν κόρην , ταύτην δὲ μιγνυμένην τῷ ἐντὸς ἀέρι ποιεῖν αἴσθησιν · σημεῖον δὲ · ἐὰν γὰρ φλεγμασία γένηται τῶν φλεβῶν οὐ μίγνυσθαι τῷ ἐντὸς οὔθ᾿ ὁρᾷν ὁμοίως τῆς ἐμφάσεως οὔσης . τὴν δὲ γεῦσιν τῇ γλώττῃ διὰ τὸ μανὸν καὶ ἁπαλόν . περὶ δὲ ἁφῆς οὐδὲν ἀφώρισεν , οὔτε πῶς οὔτε τίνων ἰκτίν · ἀλλὰ μετὰ ταῦτα πειρᾶται λέγειν διὰ τί συμβαίνει τὰς αἰσθήσεις ἀκριβεστέρας εἶναι καὶ τῶν ποίων . ὄσφρησιν μὶν οὖν ὀξυτάτην οἷς ἐλάχιστος ἀὴρ ἐν τῇ κεφαλῇ , ἥκιστα γὰρ μίγνυσθαι · καὶ πρὸς τούτοις ἐὰν ἕλκῃ διὰ μακροτέρου καὶ στενοτέρου , θᾶττον γὰρ οὕτω κρίνεσθαι · διόπερ ἔνια τῶν ζώων ὀσφραντικώτερα τῶν ἀνθρώπων εἶναι · οὐ μὴν ἀλλὰ συμμέτρου γε οὔσης τῆς ὀσμῆς τῷ ἀέρι πρὸς τὴν κρᾶσιν μάλιστα ἂν αἰσθάνεσθαι τὸν ἄνθρωπον . ἀκούειν δʼ ὀξύτατα ὧν αἵ τε φλέβες λεπταὶ αἰ παρὰ τῇ αἰσθήσει καὶ ἡ ἀκοὴ τέτρηται βραχὺ καὶ λεπτὸν καὶ ἰθὺ , καὶ πρὸς τούτοις τὸ οὖς ὀρθὸν ἔχει καὶ μέγα · κινούμενον γὰρ τὸν ἐν τοῖς ὠσὶν ἀέρα κινεῖν τὸν ἐντός . ἐὰν δὲ εὐρυτέρα ᾖ κινουμένου τοῦ ἀέρος ἦχον εἶναι καὶ τὸν ψόφον ἄναρθρον διὰ τὸ μὴ προσπίπτειν πρὸς ἠρεμοῦν . ὁρᾷν δʼ ὀξύτατον ὅσα τε τὸν ἀέρα καὶ τὰς φλέβας ἔχει λεπτὰς ὥσπερ ἐπὶ τῶν ἄλλων καὶ ὅσα τὸν ὀφθαλμὸν λαμπρότατον . μάλιστα δʼ ἐμφαίνεσθαι τὸ ἐναντίον χρῶμα , διʼ ὃ τοὺς μελανοφθάλμους μεθʼ ἡμέραν καὶ τὰ λαμπρὰ μᾶλλον ὁρᾷν τοὺς δʼ ἐναντίους νύκτωρ . ὅτι δὲ ὁ ἐντὸς ἀὴρ αἰσθάνεται μικρὸν ὢν μόριον τοῦ θεοῦ σημεῖον εἶναι ὅτι πολλάκις πρὸς ἄλλα τὸν νοῦν ἔχοντες οὔθ᾿ ὁρῶμεν οὔτʼ ἀκούομεν . ἡδονὴν δὲ καὶ λύπην γίνεσθαι τόνδε τὸν τρόπον . ὅταν μὲν πολὺς ὁ ἀὴρ μίσγηται τῷ αἵματι καὶ κουφίζῃ κατὰ φύσιν ὢν καὶ κατὰ πᾶν τὸ σῶμα διεξιὼν ἡδονήν · ὅταν δὲ παρὰ φύσιν καὶ μὴ μίσγηται συνιζάνοντος τοῦ αἵματος καὶ ἀσθενεστέρου καὶ πυκνοτέρου γιγνομένου λύπην . ὁμοίως καὶ θράσος καὶ ὑγίειαν καὶ τἀναντία . κριτικώτατον δὲ ἡδονῆς τὴν γλῶτταν · ἁπαλώτατον γὰρ εἶναι καὶ μανὸν καὶ τὰς φλέβας ἁπάσας ἀνήκειν εἰς ωὐτήν · διὸ σημεῖά τε πλεῖστα τοῖς κάμνουσιν ἐπʼ αὐτῆς εἶναι , καὶ τῶν ἄλλων ζώων τὰ χρώματα μηνύειν , ὁπόσα γὰρ ἂν ᾖ καὶ ὁποῖα τοσαῦτα ἐμφαίνεσθαι . τὴν μὲν οὖν αἴσθησιν οὕτω καὶ διὰ τοῦτο γίγνεσθαι . φρονεῖν δὲ ὥσπερ ἐλέχθη τῷ ἀέρι καθαρῷ καὶ ξηρῷ κωλύειν γὰρ τὴν ἰκμάδα τὸν νοῦν , διὸ καὶ ἐν τοῖς ὕπνοις καὶ ἐν ταῖς μέθαῖς καὶ ἐν ταῖς πλησμοναῖς ττον φρονεῖν . ὅτι δὲ ἡ ὑγρότης ἀφαιρεῖται τὸν νοῦν σημεῖον ὅτι τὰ ἄλλα ζῶα χείρω τὴν διάνοιαν · ἀναπνεῖν τε γὰρ τὸν ἀπὸ τῆς γῆς ἀέρα καὶ τροφὴν ὑγροτέραν προσφέρεσθαι . τοὺς δὲ ὄρνιθας ἀναπνεῖν μὲν καθαρὸν φύσιν δὲ ὁμοίαν ἔχειν τοῖς ἰχθύσι · καὶ γὰρ τὴν σάρκα στιφρὰν καὶ τὸ πνεῦμα οὐ διιέναι διὰ παντὸς ἀλλὰ ἑστάναι περὶ τὴν κοιλίαν . διὸ τὴν μὲν τροφὴν ταχὺ πέττειν αὐτὸ δʼ ἄφρον εἶναι . συμβάλλεσθαι δʼ ἔτι πρὸς τῇ τροφῇ καὶ τὸ στόμα καὶ τὴν γλῶτταν · οὐ γὰρ δύνασθαι συνιέναι ἀλλήλων . τὰ δὲ φυτὰ διὰ τὸ μὴ εἶναι κοῖλα μηδὲ ἀναδέχεσθαι τὸν ἀέρα παντελῶς ἀφῃρῆσθαι τὸ φρονεῖν . ταὐτὸν δʼ αἴτιον εἶναι καὶ ὅτι τὰ παίδια ἄφρονα . πολὺ γὰρ ἔχειν τὸ ὑγρὸν ὥστε μὴ δύνασθαι διὰ παντὸς διιέναι τοῦ σώματος ( τὸν ἀέρα ) ἀλλὰ ἐκκρίνεσθαι περὶ τὰ στήθη , διὸ νωθῆ τε εἶναι καὶ ἄφρονα . ὀργίλα δὲ καὶ ὅλως ὀξύρροπα καὶ εὐμετάπτωτα διὰ τὸ ἐν μικρῷ κινεῖσθαι τὸν ἀέρα πολύν · ὅπερ καὶ τῆς λήθης αἴτιον εἶναι · διὰ γὰρ τὸ μὴ ἰέναι διὰ παντὸς τοῦ σώματος οὐ δύνασθαι καὶ συνιέναι · σημεῖον δέ · καὶ γὰρ τοῖς ἀναμιμνησκομένοις τὴν ἀπορίαν εἶναι περὶ τὸ στῇθος , ὅταν δὲ εὕρωσι διασκίδνασθαι καὶ ἀνακουφίζεσθαι τῆς λύπης .
Lemmas: CAP . VIII . Διογένης δέ , ὥσπερ ὁ ζάω καί ὁ φρονέω , ὁ ἀήρ καί ὁ αἴσθησις ἀνάπτω , διό καί δοκέω ἄν ὁ ὅμοιος ποιέω · οὐδέ γάρ ὁ ποιέω ἔρχομαι καί πάσχω εἰμί μή πᾶς εἰμί ἐκ εἷς . ὁ μέν ὄσφρησις ὁ περί ὁ ἐγκέφαλος ἀήρ · οὗτος γάρ ἀθρόος ἔρχομαι καί σύμμετρος ὁ ἀκοή ( ἀναπνοή Sch . ) · ὁ ἐγκέφαλος αὐτός μόνος καί φλέβιον , λεπτός δέ ἐν ὅς ὁ θέσις ἀσύμμετρος , καί οὐ μείγνυμι ὁ ὀσμή · ὡς εἰμί τις εἰμί ὁ κρᾶσις σύμμετρος δῆλος ὡς αἰσθάνομαι ἄν . ὁ δέ ἀκοή ὅταν ὁ ἐν ὁ οὖς ἀήρ κινέω ὑπό ὁ ἔξω διαδίδωμι πρός ὁ ἐγκέφαλος . ὁ δέ ὄψις ὁράω ἐμφαίνω εἰς ὁ κόρη , οὗτος δέ μείγνυμι ὁ ἐντός ἀήρ ποιέω αἴσθησις · σημεῖον δέ · ἐάν γάρ φλεγμασία γίγνομαι ὁ φλέψ οὐ μείγνυμι ὁ ἐντός οὔτε ὁράω ὅμοιος ὁ ἔμφασις σέω . ὁ δέ γεῦσις ὁ γλῶττα διά ὁ μανός καί ἁπαλός . περί δέ ἁφή οὐδείς ἀφορίζω , οὔτε πῶς οὔτε τίς ἰκτίν · ἀλλά μετά οὗτος πειράω λέγω διά τίς συμβαίνω ὁ αἴσθησις ἀκριβής ἔρχομαι καί ὁ ποῖος . ὄσφρησις μιν οὖν ὀξύς ὅς μικρός ἀήρ ἐν ὁ κεφαλή , ἦκα γάρ μείγνυμι · καί πρός οὗτος ἐάν ἕλκω διά μακρός καί στενός , ταχύς γάρ οὕτως κρίνω · διόπερ ἔνιοι ὁ ζῷον ὀσφραντικός ὁ ἄνθρωπος ἔρχομαι · οὐ μήν ἀλλά σύμμετρος γε σέω ὁ ὀσμή ὁ ἀήρ πρός ὁ κρᾶσις μάλιστα ἄν αἰσθάνομαι ὁ ἄνθρωπος . ἀκούω δέ ὀξύς ὅς ὁ τε φλέβα λεπτός ὁ παρά ὁ αἴσθησις καί ὁ ἀκοή τετραίνω βραχύς καί λεπτός καί εὐθύς , καί πρός οὗτος ὁ οὖς ὀρθός ἔχω καί μέγας · κινέω γάρ ὁ ἐν ὁ οὖς αέρας κινέω ὁ ἐντός . ἐάν δέ εὐρύς εἰμί κινέω ὁ αέρας ἦχος ἔρχομαι καί ὁ ψόφος ἄναρθρος διά ὁ μή προσπίπτω πρός ἠρεμέω . ὁράω δέ ὀξύς ὅσος τε ὁ αέρας καί ὁ φλέβα ἔχω λεπτός ὥσπερ ἐπί ὁ ἄλλος καί ὅσος ὁ ὀφθαλμός λαμπρός . μάλιστα δέ ἐμφαίνω ὁ ἐναντίος χρῶμα , διά ὁ ὁ μελανόφθαλμος μετά ἡμέρα καί ὁ λαμπρός μᾶλλον ὁράω ὁ δέ ἐναντίος νύκτωρ . ὅτι δέ ὁ ἐντός ἀήρ αἰσθάνομαι μικρός εἰμί μόριον ὁ θεός σημεῖον ἔρχομαι ὅτι πολλάκις πρός ἄλλος ὁ νόος ἔχω οὔτε ὁράω οὔτε ἀκούω . ἡδονή δέ καί λύπη γίγνομαι ὅδε ὁ τρόπος . ὅταν μέν πολύς ὁ ἀήρ μείγνυμι ὁ αἷμα καί κουφίζω κατά φύσις εἰμί καί κατά πᾶς ὁ σῶμα διεξέρχομαι ἡδονή · ὅταν δέ παρά φύσις καί μή μείγνυμι συνιζάνω ὁ αἷμα καί ἀσθενής καί πυκνός γίγνομαι λύπη . ὅμοιος καί θράσος καί ὑγίεια καί ἐναντίος . κριτικός δέ ἡδονή ὁ γλῶττα · ἁπαλός γάρ ἔρχομαι καί μανός καί ὁ φλέβα ἅπας ἀνήκω εἰς οὐτάω · διό σημεῖον τε πλεῖστος ὁ κάμνω ἐπί αὐτηες͂ς ἔρχομαι , καί ὁ ἄλλος ζῷον ὁ χρῶμα μηνύω , ὁπόσος γάρ ἄν εἰμί καί ὁποῖος τοσοῦτος ἐμφαίνω . ὁ μέν οὖν αἴσθησις οὕτως καί διά οὗτος γίγνομαι . φρονέω δέ ὥσπερ λέγω ὁ ἀήρ καθαρός καί ξηρός κωλύω γάρ ὁ ἰκμάς ὁ νόος , διό καί ἐν ὁ ὕπνος καί ἐν ὁ μέθη καί ἐν ὁ πλησμονή του φρονέω . ὅτι δέ ὁ ὑγρότης ἀφαιρέω ὁ νόος σημεῖον ὅτι ὁ ἄλλος ζῷον χείρων ὁ διάνοια · ἀναπνέω τε γάρ ὁ ἀπό ὁ γῆ αέρας καί τροφή ὑγρός προσφέρω . ὁ δέ ὄρνις ἀναπνέω μέν καθαρός φύσις δέ ὅμοιος ἔχω ὁ ἰχθύς · καί γάρ ὁ σάρκα στιφρός καί ὁ πνεῦμα οὐ διΐημι διά πᾶς ἀλλά ἵστημι περί ὁ κοιλία . διό ὁ μέν τροφή ταχύς πέσσω αὐτός δέ ἄφρων ἔρχομαι . συμβάλλω δέ ἔτι πρός ὁ τροφή καί ὁ στόμα καί ὁ γλῶττα · οὐ γάρ δύναμαι συνίημι ἀλλήλων . ὁ δέ φυτόν διά ὁ μή ἔρχομαι κοῖλος μηδέ ἀναδέχομαι ὁ αέρας παντελής ἀφαιρέω ὁ φρονέω . αὐτός δέ αἴτιος ἔρχομαι καί ὅτι ὁ παιδί ἄφρων . πολύς γάρ ἔχω ὁ ὑγρός ὥστε μή δύναμαι διά πᾶς διΐημι ὁ σῶμα ( ὁ αέρας ) ἀλλά ἐκκρίνω περί ὁ στῆθος , διό νωθής τε ἔρχομαι καί ἄφρων . ὀργίλος δέ καί ὅλος ὀξύρροπος καί εὐμετάπτωτος διά ὁ ἐν μικρός κινέω ὁ αέρας πολύς · ὅς καί ὁ λήθη αἴτιος ἔρχομαι · διά γάρ ὁ μή ἔρχομαι διά πᾶς ὁ σῶμα οὐ δύναμαι καί συνίημι · σημεῖον δέ · καί γάρ ὁ ἀναμιμνῄσκω ὁ ἀπορία ἔρχομαι περί ὁ στῆθος , ὅταν δέ εὑρίσκω διασκίδνημι καί ἀνακουφίζω ὁ λύπη .