theophrastus-philosophy.de-sensu-et-sensibilibus-fr-1-wimmer 1.11
CAP . XI . Πρῶτον μὲν οὖν ἄτοπος ἡ ἀποτύπωσις ἡ ἐν τῷ ἀέρι . δεῖ γὰρ ἔχειν πυκνότητα καὶ μὴ θρύπτεσθαι τὸ πυκνούμενον , ὥσπερ καὶ αὐτὸς λέγει παραβάλλων τοιαύτην εἶναι τὴν ἐντύπωσιν οἷον εἰ ἐκμάξειας εἰς σκληρόν . ἔπειτα μᾶλλον ἐν ὕδατι τυποῦσθαι δυνατὸν ὅσῳ πυκνότερον · ἧττον δὲ ὁρᾶται . καίτοι προσῆκε μᾶλλον . ὅλως δὲ ἀπορροὴν ποιοῦντι τῆς μορφῆς ὥσπερ ἐν τοῖς περὶ τῶν εἰδώλων τί δεῖ τὴν ἀποτύπωσιν ποιεῖν ; αὐτὰ γὰρ ἐμφαίνεται τὰ εἴδωλα . εἰ δὲ δὴ τοῦτο συμβαίνει καὶ ὁ ἀὴρ ἀπομάττεται καθάπερ κηρὸς ὠθούμενος καὶ πυκνούμενος , πῶς καὶ ποῖά τις ἡ ἔμφασις γίνεται ; δῆλον γὰρ ὡς ἐπὶ προσώπου τύπος ἔσται τῷ ὁρωμένῳ καθάπερ ἐν τοῖς ἄλλοις . τοιούτου δʼ ὄντος ἀδύνατον ἐξ ἐναντίας ἔμφασιν γίνεσθαι μὴ στραφέντος τοῦ τύπου . τοῦτο δὲ ὑπὸ τίνος ἔσται καὶ πῶς δεικτέον · οὐχ οἷόν τε γὰρ ἄλλως γίνεσθαι τὸ ὁρᾷν . ἔπειτα ὅταν ὁρᾶται πλείονα κατὰ τὸν αὐτὸν τόπον πῶς ἐν τῷ αὐτῷ ἀέρι πλείους ἔσονται τύποι ; καὶ πάλιν πῶς ἀλλήλους ὁρᾷν ἐνδέχεται ; τοὺς γὰρ τύπους ἀνάγκη συμβάλλειν ἑαυτοῖς , ἑκάτερον ἀντιπρόσωπον ὂν ἀφʼ ὧν ἐστίν . ὥστε τοῦτο ζήτησιν ἔχει . καὶ πρὸς τούτῳ διὰ τί ποτε ἕκαστος αὐτὸς αὐτὸν οὐχ ὁρᾷ ; καθάπερ γὰρ τοῖς τῶν πέλας ὄμμασιν οἱ τύποι , καὶ τοῖς αὐτῶν ἐμφαίνοιντʼ ἄν · ἄλλως τε εἰ καὶ εὐθύς ἀντιπρόσωποι κεῖνται καὶ ταὐτὸ συμβαίνει πάθος ὧσπερ ἐπὶ τῆς ἠχοῦς . ἀνακλᾶσθαι γάρ φησι καὶ πρὸς αὐτὸν τὸν φθεγξάμενον τὴν φωνήν . ὅλως δὲ ἄτοπος ἡ τοῦ ἀέρος τύπωσις . ἀνάγκη γὰρ ἐξ ὧν λέγει πάντα ἐναποτυποῦσθαι τὰ σώματα καὶ πολλὰ ἐναλλάττειν , ὃ καὶ πρὸς τὴν ὄψιν ἐμπόδιον ἂν εἴη καὶ ἄλλως οὐκ εὔλογον . ἔτι δὲ εἴπερ ἡ τύπωσις διαμένει καὶ μὴ φανερῶν μηδὲ πλησίον ὄντων τῶν σωμάτων , ἐχρῆν ὁρᾷν εἰ καὶ μὴ νύκτωρ ἀλλὰ μεθʼ ἡμέραν . καίτοι τούς γε τύπους οὐχ ἧττον εἰκὸς διαμένειν νυκτὸς ὅσῳ ἐμψυχρότερος ὁ ἀήρ . ἀλλʼ ἴσως τὴν ἔμφασιν ὁ ἥλιος ποιεῖ τὸ φῶς ὥσπερ ἐπιφέρων ἐπὶ τὴν ὄψιν , καθάπερ ἔοικε βούλεσθαι λέγειν . ἐπεὶ τό γε τὸν ἥλιον ἀπωθοῦντα ἀφʼ ἑαυτοῦ καὶ ἀποπλαττόμενον πυκνοῦν τὸν ἀέρα , καθάπερ φησὶν , ἄτοπον · διακρίνειν γὰρ πέφυκε μᾶλλον . ἄτοπον δὲ καὶ τὸ μὴ μόνον τοῖς ὄμμασιν ἀλλὰ καὶ τῷ ἄλλῳ σώματι μεταδιδόναι τῆς αἰσθήσεως . φηεὶ γὰρ διὰ τοῦτο κενότητα καὶ ὑγρότητα ἔχειν δεῖν τὸν ὀφθαλμὸν ἵνʼ ἐπιπλέον δέχηται καὶ τῷ ἄλλῳ σώματι παραδιδῷ . ἄλογον δὲ καὶ τὸ μάλιστα μὲν ὁρᾷν φάναι τὰ ὁμόφυλα , τὴν δὲ ἔμφασιν ποιεῖν τοῖς ἀλλόχρωσιν ὡς οὐκ ἐμφαινομένων τῶν ὁμοίων . τὰ δὲ μεγέθη καὶ τὰ διαστήματα πῶς φαίν εται καίπερ ἐπιχειρήσας λέγειν οὐκ ἀποδίδωσιν . περὶ μὲν οὖν ὄψεως ἰδίως ἔνια βουλόμενος λέγειν πλείω παραδίδωσι ζήτησιν . τὴν δʼ ἀκοὴν παραπλησίως ποιεῖ τοῖς ἄλλοις . εἰς γὰρ τὸ κενὸν ἐμπίπτοντα τὸν ἀέρα κίνησιν ἐμποιεῖν , πλὴν ὅτι κατὰ πᾶν μὲν ὁμοίως τὸ σῶμα εἰσιέναι μάλιστα δὲ καὶ πλεῖστον διὰ τῶν ὤτων , ὅτι διὰ πλείστου τε κενοῦ διέρχεται καὶ ἥκιστα διαμίμνει . διὸ καὶ κατὰ μὲν τὸ ἄλλο σῶμα οὐκ αἰσθάνεσθαι ταύτῃ δὲ μόνον . ὅταν δὲ ἐντὸς γένηται σκίδνασθαι διὰ τὸ τάχος · τὴν γὰρ φωνὴν εἶναι πυκνουμένου τοῦ ἀέρος καὶ μετὰ βίας εἰσιόντος . ὥσπερ οὖν ἐκτὸς ποιεῖ τῇ ἀφῇ τὴν αἴσθησιν οὕτω καὶ ἐντός . ὀξύτατον δʼ ἀκούειν , εἰ ὁ μὲν ἔξω χιτὼν εἴη πυκνὸς τὰ δὲ φλεβία κενὰ καὶ ὡς μάλιστα ἄνικμα καὶ εὔτρητα κατά τε τὸ ἄλλο σῶμα καὶ τὴν κεφαλὴν καὶ τὰς ἀκοὰς , ἔτι δὲ τὰ ὀστᾶ πυκνὰ καὶ ὁ ἐγκέφαλος εὔκρατος καὶ τὸ περὶ αὐτὸν ὡς ξηρότατον ἀθρόον γὰρ οὕτως εἰσιέναι τὴν φωνὴν ἅτε διὰ πολλοῦ κενοῦ καὶ ἀνίκμου καὶ εὐτρήτου εἰσιοῦσαν , καὶ ταχὺ σκίδνασθαι καὶ ὁμαλῶς κατὰ τὸ σῶμα καὶ οὐδὲ ἐκπίκτειν ἔξω . τὸ μὲν οὖν ( οὐ ) σαφῶς ἀφορίζειν ὁμοίως ἔχει τοῖς άλλοις . ἄτοπον δὲ τὸ ἴδιον , κατὰ πᾶν τὸ σῶμα τὸν ψόφον εἰσιέναι , καὶ ὅταν εἰσέλθῃ διὰ τῆς ἀκοῆς διαχεῖσθαι κατὰ πᾶν , ὥσπερ οὐ ταῖς ἀκοαῖς ἀλλʼ ὅλῳ τῷ σώματι τὴν αἴσθησιν οὖσαν . εἰ γὰρ καὶ συμπάσχει τι τῇ ἀκοῇ διὰ τοῦτʼ οὐκ αἰσθάνεται . πάσαις γὰρ τοῦτό γε ὁμοίως ποιεῖ , καὶ οὐ μόνον ταῖς αἰσθήσεσιν ἀλλὰ καὶ τῇ ψυχῇ . καὶ περὶ μὲν ὄψεως καὶ ἀκοῆς οὕτως ἀποδίδωσι , τὰς δʼἄλλας αἰσθήσεις σχεδὸν ὁμοίας ποιεῖ τοῖς πλείστοις . περὶ δὲ τοῦ φρονεῖν ἐπὶ τοσοῦτον εἴρηκεν ὅτι γίνεται συμμέτρως ἐχούσης τῆς ψυχῆς μετὰ τὴν κίνησιν · ἐὰν δὲ περίθερμός τις ἢ περίψυχρος γένηται μεταλλάττειν φησί . διότι καὶ τούς παλαιούς καλῶς τοῦθʼ ὑπολαβεῖν ὅτι ἐστὶν ἀλλοφρονεῖν . ὥστε φανερὸν ὅτι τῇ κράσει τοῦ σώματος ποιεῖ τὸ φρονεῖν , ὅπερ ἴσως αὐτῷ καὶ κατὰ λόγον ἐστὶ σῶμα ποιοῦντι τὴν ψυχήν . αἱ μὲν οὖν περὶ αἰσθήσεως καὶ τοῦ , φρονεῖν δόξαι σχεδὸν αὗται καὶ τοσαῦται τυγχάνουσιν οὖσαι παρὰ τοῖς πρότερον .
Lemmas: CAP . XI . Πρῶτος μέν οὖν ἄτοπος ὁ ἀποτύπωσις ὁ ἐν ὁ ἀήρ . δέω γάρ ἔχω πυκνότης καί μή θρύπτω ὁ πυκνόω , ὥσπερ καί αὐτός λέγω παραβάλλω τοιοῦτος ἔρχομαι ὁ ἐντύπωσις οἷος εἰμί ἐκμάσσω εἰς σκληρός . ἔπειτα μᾶλλον ἐν ὕδωρ τυπόω δυνατός ὅσος πυκνός · κακός δέ ὁράω . καίτοι προσήκω μᾶλλον . ὅλος δέ ἀπορροή ποιέω ὁ μορφή ὥσπερ ἐν ὁ περί ὁ εἴδωλον τίς δέω ὁ ἀποτύπωσις ποιέω ; αὐτός γάρ ἐμφαίνω ὁ εἴδωλον . εἰμί δέ δή οὗτος συμβαίνω καί ὁ ἀήρ ἀπομάσσω καθά Κήρ ὠθέω καί πυκνόω , πῶς καί ποῖος τις ὁ ἔμφασις γίγνομαι ; δῆλος γάρ ὡς ἐπί πρόσωπον τύπος εἰμί ὁ ὁράω καθά ἐν ὁ ἄλλος . τοιοῦτος δέ εἰμί ἀδύνατος ἐκ ἐναντίος ἔμφασις γίγνομαι μή στράπτω ὁ τύπος . οὗτος δέ ὑπό τίς εἰμί καί πῶς δείκνυμι · οὐ οἷος τε γάρ ἄλλως γίγνομαι ὁ ὁράω . ἔπειτα ὅταν ὁράω πολύς κατά ὁ αὐτός τόπος πῶς ἐν ὁ αὐτός ἀήρ πολύς εἰμί τύπος ; καί πάλιν πῶς ἀλλήλων ὁράω ἐνδέχομαι ; ὁ γάρ τύπος ἀνάγκη συμβάλλω ἑαυτοῦ , ἑκάτερος ἀντιπρόσωπος εἰμί ἀπό ὅς εἰμί . ὥστε οὗτος ζήτησις ἔχω . καί πρός οὗτος διά τίς ποτέ ἕκαστος αὐτός αὐτός οὐ ορά ; καθά γάρ ὁ ὁ πέλας ὄμμα ὁ τύπος , καί ὁ αὐτός ἐμφαίνω ἄν · ἄλλως τε εἰμί καί εὐθύς ἀντιπρόσωπος κεῖμαι καί αὐτός συμβαίνω πάθος ὡς ἐπί ὁ ἠχώ . ἀνακλάω γάρ φημί καί πρός αὐτός ὁ φθέγγομαι ὁ φωνή . ὅλος δέ ἄτοπος ὁ ὁ αέρας τύπωσις . ἀνάγκη γάρ ἐκ ὅς λέγω πᾶς ἐναποτυπόομαι ὁ σῶμα καί πολύς ἐναλλάσσω , ὁ καί πρός ὁ ὄψις ἐμπόδιος ἄν εἰμί καί ἄλλως οὐ εὔλογος . ἔτι δέ εἴπερ ὁ τύπωσις διαμένω καί μή φανερός μηδέ πλησίος εἰμί ὁ σῶμα , χρή ὁράω εἰμί καί μή νύκτωρ ἀλλά μετά ἡμέρα . καίτοι ὁ γε τύπος οὐ κακός ἔοικα διαμένω νύξ ὅσος ἔμψυχρος ὁ ἀήρ . ἀλλά ἴσως ὁ ἔμφασις ὁ ἥλιος ποιέω ὁ φάος ὥσπερ ἐπιφέρω ἐπί ὁ ὄψις , καθά ἔοικα βούλομαι λέγω . ἐπεί ὁ γε ὁ ἥλιος ἀπωθέω ἀπό ἑαυτοῦ καί ἀποπλήσσω πυκνόω ὁ αέρας , καθά φημί , ἄτοπος · διακρίνω γάρ φύω μᾶλλον . ἄτοπος δέ καί ὁ μή μόνος ὁ ὄμμα ἀλλά καί ὁ ἄλλος σῶμα μεταδίδωμι ὁ αἴσθησις . φημί γάρ διά οὗτος κενότης καί ὑγρότης ἔχω δεῖ ὁ ὀφθαλμός ἵνα ἐπιπολύ δέχομαι καί ὁ ἄλλος σῶμα παραδίδωμι . ἄλογος δέ καί ὁ μάλιστα μέν ὁράω φημί ὁ ὁμόφυλος , ὁ δέ ἔμφασις ποιέω ὁ αλλοχραω ὡς οὐ ἐμφαίνω ὁ ὅμοιος . ὁ δέ μέγεθος καί ὁ διάστημα πῶς Φάιν ἔτης καίπερ ἐπιχειρέω λέγω οὐ ἀποδίδωμι . περί μέν οὖν ὄψις ἴδιος ἔνιοι βούλομαι λέγω πλείων παραδίδωμι ζήτησις . ὁ δέ ἀκοή παραπλήσιος ποιέω ὁ ἄλλος . εἰς γάρ ὁ κενός ἐμπίπτω ὁ αέρας κίνησις ἐμποιέω , πλήν ὅτι κατά πᾶς μέν ὅμοιος ὁ σῶμα εἴσειμι μάλιστα δέ καί πλεῖστος διά ὁ οὖς , ὅτι διά πλεῖστος τε κενός διέρχομαι καί ἦκα διαμίμνω . διό καί κατά μέν ὁ ἄλλος σῶμα οὐ αἰσθάνομαι ταύτῃ δέ μόνος . ὅταν δέ ἐντός γίγνομαι σκίδνημι διά ὁ τάχος · ὁ γάρ φωνή ἔρχομαι πυκνόω ὁ αέρας καί μετά βία εἰσέρχομαι . ὥσπερ οὖν ἐκτός ποιέω ὁ ἁφή ὁ αἴσθησις οὕτως καί ἐντός . ὀξύς δέ ἀκούω , εἰμί ὁ μέν ἔξω χιτών εἰμί πυκνός ὁ δέ φλέβιον κενός καί ὡς μάλιστα ἄνικμος καί εὔτρητος κατά τε ὁ ἄλλος σῶμα καί ὁ κεφαλή καί ὁ ἀκοή , ἔτι δέ ὁ ὀστέον πυκνός καί ὁ ἐγκέφαλος εὔκρατος καί ὁ περί αὐτός ὡς ξηρός ἀθρόος γάρ οὕτως εἴσειμι ὁ φωνή ἅτε διά πολύς κενός καί ἄνικμος καί εὔτρητος εἰσέρχομαι , καί ταχύς σκίδνημι καί ὁμαλής κατά ὁ σῶμα καί οὐδέ ἐκπίπτω ἔξω . ὁ μέν οὖν ( οὐ ) σαφής ἀφορίζω ὅμοιος ἔχω ὁ ἄλλος . ἄτοπος δέ ὁ ἴδιος , κατά πᾶς ὁ σῶμα ὁ ψόφος εἴσειμι , καί ὅταν εἰσέρχομαι διά ὁ ἀκοή διαχέω κατά πᾶς , ὥσπερ οὐ ὁ ἀκοή ἀλλά ὅλος ὁ σῶμα ὁ αἴσθησις εἰμί . εἰμί γάρ καί συμπάσχω τίς ὁ ἀκοή διά οὗτος οὐ αἰσθάνομαι . πᾶς γάρ τούτος γε ὅμοιος ποιέω , καί οὐ μόνος ὁ αἴσθησις ἀλλά καί ὁ ψυχή . καί περί μέν ὄψις καί ἀκοή οὕτως ἀποδίδωμι , ὁ δʼἄλλας αἴσθησις σχεδόν ὅμοιος ποιέω ὁ πλεῖστος . περί δέ ὁ φρονέω ἐπί τοσοῦτος λέγω ὅτι γίγνομαι σύμμετρος ἔχω ὁ ψυχή μετά ὁ κίνησις · ἐάν δέ περίθερμος τις ἢ περίψυχρος γίγνομαι μεταλλάσσω φημί . διότι καί ὁ παλαιός καλός οὗτος ὑπολαμβάνω ὅτι εἰμί ἀλλοφρονέω . ὥστε φανερός ὅτι ὁ κρᾶσις ὁ σῶμα ποιέω ὁ φρονέω , ὅς ἴσως αὐτός καί κατά λόγος εἰμί σῶμα ποιέω ὁ ψυχή . ὁ μέν οὖν περί αἴσθησις καί ὁ , φρονέω δόξα σχεδόν αὐτός καί τοσοῦτος τυγχάνω εἰμί παρά ὁ πρότερος .