theophrastus-philosophy.de-lapidibus-fr-2-wimmer 2.9
CAP . IX . Τῶν δὲ μεταλλευτῶν τὰ ἐν τοῖς γεωφανέσι ἔτι λοιπὰ , ὧν ἡ γένεσις ὥσπερ ἐλέχθη κατʼ ἀρχὰς ἐκ συρροῆς τινὸς καὶ ἐκκρίσεως γίνεται καθαρωτέρας καὶ ὁμαλωτέρας τῶν ἄλλων . χρώματα δὲ παντοῖα λαμβάνουσι καὶ διὰ τὴν τῶν ὑποκειμένων διὰ τὴν τῶν ουντων διαφορὰν , ἐξ ὧν τὰς μὲν μαλάττοντες τὰς δὲ τήκοντες καὶ τρίβοντες συντιθέασι τὰς λίθους τὰς ἐκ τῆς Ἀσίας ταύτας ἀγομένας . αἱ δʼ αὐτοφυεῖς καὶ ἄμα τῷ περιττῷ τὸ χρήσιμον ἔχουσαι σχεδὸν τρεῖς εἰσὶν ἢ τέτταρες , ἣ τε μηλιὰς καὶ ἡ κιμωλία καὶ ἡ σαμία καὶ ἡ τυμφαῖκὴ τετάρτη παρὰ ταύτας ἢ γύψος . χρῶνται δὲ οἱ γραφεῖς τῇ μηλιάδι μόνον , τῇ σαμίᾳ δʼ οὔ καίπερ οὔσῃ καλῇ , διὰ τὸ λίπος ἔχειν καὶ πυκνότητα καὶ λειότητα . τὸ γὰρ ἢρεμον καὶ δες καὶ ἀλιπὲς ἐπὶ τῆς γραφῆς ἁρμόττει μᾶλλον ὅπερ ἡ μηλιὰς ἔχει τῷ φαρίδι . εἰσὶ δὲ ἐν τῇ Μήλῳ καὶ ἐν τῇ Σάμῳ διαφοραὶ τῆς γῆς πλείους . ὀρύττοντα μὲν οὖν οὐκ ἔστιν ὀρθὸν στῆναι ἐν τοῖς ἐν Σάμῳ ἀλλʼ ἀναγκαῖον ἢ ὕπτιον ἢ πλάγιον . ἡ δὲ φλὲψ ἐπὶ πολὺ διατείνει , τὸ μὲν ὕψος ἡλίκη δίπους , τὸ δὲ βάθος πολλῷ μείζων · ἐφʼ ἑκάτερα δʼ αὐτὴν λίθοι περιέχουσιν ἐξ ὧν ἐξαιρεῖται . διαφυὴν ἔχει διὰ μέσου καὶ ἡ διαφυὴ βελτίων ἐστὶ τῶν ἔξω καὶ πάλιν ἑτέραν αὐτῆς καὶ ἑτέραν ἄχρι τεττάρων . . ἐστὶν ἡ ἐσχάτη , καλεῖται ἀστήρ · χρῶνται δὲ τῇ γῇ πρὸς τὰ ἱμάτια μάλιστα ἢ μόνον . χρῶνται δὲ καὶ τῇ τυμφαϊκῇ πρὸς τὰ ἱμάτια καὶ καλοῦσι γύψον οἱ περὶ τὸν Ἄθων καὶ τοὺς τόπους ἐκείνους . ἡ δὲ γύψος γίνεται πλείστη μὲν ἐν Κύπρῳ καὶ περιφανεστάτη . μικρὸν γὰρ ἀφαιροῦσι τῆς γῆς ὀρύττοντες . ἐν Φοινίκῃ δὲ καὶ ἐν Συρίᾳ καίοντες τοὺς λίθους ποιοῦσιν . ἔπειτα δʼ ἐν Θουρίοις καὶ γὰρ ἐκεῖ γίνεται πολλή . τρίτη δὲ ἡ περὶ Τυμφαίαν καὶ περὶ Περραιβίαν καὶ κατʼ ἄλλους τόπους . ἡ δὲ φύσις αὐτῆς ἰδία · λιθωδεστέρα γὰρ μᾶλλόν ἐστιν ἢ γεώδης · ὁ δὲ λίθος ἐμφερὴς τῷ ἀλαβαστρίτῃ · μέγας δʼ οὐ τεμνεται ἀλλὰ χαλικώδης . ἡ δὲ γλισχρότης καὶ θερμότης ὅταν βρεχθῇ θαυμαστή . χρῶνται γὰρ πρός τε τὰ οἰκοδομήματα τὸν λίθον περιχέοντες κἄν τι ἄλλο βούλωνται τοιοῦτον κολλῆσαι . κόψαντες δὲ καὶ ὕδωρ ἐπιχέοντες ταράττουσι ξύλοις , τῇ χειρὶ γὰρ οὐ δύνανται διὰ τὴν θερμότητα . βρέχουσι δὲ παραχρῆμα πρὸς τὴν χρείαν · ἐὰν ( δὲ ) μικρὸν πρότερον ταχὺ πήγνυται καὶ οὐκ ἔστι διελεῖν . θαυμαστὴ δὲ καὶ ( ἡ ) ἰσχύς · ὅτε γὰρ οἱ λίθοι ῥήγνυνται ἢ διαφέρονται ἡ γύψος οὐκ ἀνίησι , πολλάκις δὲ καὶ τὰ μὲν πέπτωκε καὶ ὑφῄρηται , τὰ δʼ ἄνω κρεμάμενα μένει συνεχόμενα τῇ κολλήσει . δύναται δὲ καὶ ὑφαιρουμένη πάλιν καὶ πάλιν ὀπτᾶσθαι καὶ γίνεσθαι χρησίμη . περὶ μὲν οὖν Κύπρον καὶ Φοινίκην εἰς ταῦτα μάλιστα , περὶ δὲ Ἰταλίαν καὶ εἰς τὸν οἶνον · καὶ οἱ γραφεῖς ( πρὸς ) ἔνια τῶν κατὰ τὴν τέχνην ἔτι δὲ οἱ γναφεῖς ἐμπάττοντες εἰς τὰ ἱμάτια . διαφέρειν δὲ δοκεῖ καὶ πρὸς ἀπομάγματα πολὺ τῶν ἄλλων , εἰς ὃ καὶ χρῶνται μᾶλλον καὶ μάλισθʼ οἱ περὶ τὴν Ἑλλάδα , γλισχρότητι καὶ λειότητι . ἡ μὲν δύναμις ἐν τούτοις καὶ τοιούτοις . ἡ δὲ φύσις ἔοικεν ἀμφότερά πως ἔχειν καὶ τὰ τῆς κονίας καὶ τὰ τῆς γῆς , θερμότητα καὶ γλισχρότητα , μᾶλλον δὲ ἑκατέραν ὑπερέχουσαν . ὅτι δʼ ἔμπυρος κἀκεῖθεν φανερόν . ἤδη γάρ τις ναῦς ἱματηγὸς βρεχθέντων ἱματίων ὡς ἐπυρώθησαν συγκατεκαύθη καὶ αὐτή . καίουσι δὲ καὶ ἐν Φοινίκῃ καὶ ἐν Συρίᾳ καμινεύοντες αὐτήν · καίουσι δὲ μάλιστα τούς μαρμάρους καὶ ἁπλουστέρους . στερεωτάτους μὲν παρατιθέντες ( βόλιτον , ἕνεκα ) τοὐ θᾶττον καίεσθαι καὶ μᾶλλον . δοκεῖ γὰρ θερμότατον εἶναι πυρωθὲν καὶ πλεῖστον χρόνον διαμένει . ὀπτήσαντες δὲ κόπτουσι ὥσπερ τὴν κονίαν . ἐκ τούτου δʼ ἂν δόξειεν εἶναι φανερὸν ὅτι πυρώδης τις ἡ γένεσις αὐτῆς τὸ ὅλον ἐστίν .
Lemmas: CAP . IX . Τῶν δέ μεταλλευτής ὁ ἐν ὁ γεωφανής ἔτι λοιπός , ὅς ὁ γένεσις ὥσπερ λέγω κατά ἀρχή ἐκ συρροή τις καί ἔκκρισις γίγνομαι καθαρός καί ὁμαλός ὁ ἄλλος . χρῶμα δέ παντοῖος λαμβάνω καί διά ὁ ὁ υποκείμενος διά ὁ ὁ ουντων διαφορά , ἐκ ὅς ὁ μέν μαλάσσω ὁ δέ τήκω καί τρίβω συντίθημι ὁ λίθος ὁ ἐκ ὁ Ἀσία αὐτός ἄγω . ὁ δέ αὐτοφυής καί ἄμη ὁ περισσός ὁ χρήσιμος ἔχω σχεδόν τρεῖς εἰμί ἢ τέσσαρες , ὁ τε μηλιάς καί ὁ κιμωλία καί ὁ Σάμιος καί ὁ τυμφαῖκὴ τέταρτος παρά αὐτός ἢ γύψος . χράω δέ ὁ γραφεύς ὁ μηλιάς μόνος , ὁ Σάμιος δέ οὐ καίπερ εἰμί καλός , διά ὁ λίπος ἔχω καί πυκνότης καί λειότης . ὁ γάρ ἤρεμος καί δες καί ἀλιπής ἐπί ὁ γραφεύς ἁρμόζω μᾶλλον ὅς ὁ μηλιάς ἔχω ὁ φάρις . εἰμί δέ ἐν ὁ Μῆλος καί ἐν ὁ Σάμος διαφορά ὁ γῆ πολύς . ὀρύσσω μέν οὖν οὐ εἰμί ὀρθός ἵστημι ἐν ὁ ἐν Σάμος ἀλλά ἀναγκαῖος ἢ ὕπτιος ἢ πλάγιος . ὁ δέ φλέψ ἐπί πολύς διατείνω , ὁ μέν ὕψος ἡλίκος δίπους , ὁ δέ βάθος πολύς μέγας · ἐπί ἑκάτερος δέ αὐτός λίθος περιέχω ἐκ ὅς ἐξαιρέω . διαφυή ἔχω διά μέσος καί ὁ διαφυή ἀγαθός εἰμί ὁ ἔξω καί πάλιν ἕτερος αὐτηες͂ς καί ἕτερος ἄχρι τέσσαρες . . εἰμί ὁ ἔσχατος , καλέω ἀστήρ · χράω δέ ὁ γῆ πρός ὁ ἱμάτιον μάλιστα ἢ μόνος . χράω δέ καί ὁ τυμφαϊκῇ πρός ὁ ἱμάτιον καί καλέω γύψος ὁ περί ὁ Άθων καί ὁ τόπος ἐκεῖνος . ὁ δέ γύψος γίγνομαι πλεῖστος μέν ἐν Κύπρος καί περιφανής . μικρός γάρ ἀφαιρέω ὁ γῆ ὀρύσσω . ἐν Φοινίκη δέ καί ἐν Συρία καίω ὁ λίθος ποιέω . ἔπειτα δέ ἐν Θούριος καί γάρ ἐκεῖ γίγνομαι πολύς . τρίτος δέ ὁ περί Τυμφαῖος καί περί Περραιβία καί κατά ἄλλος τόπος . ὁ δέ φύσις αὐτηες͂ς ἴδιος · λιθώδης γάρ μάλα εἰμί ἢ γεώδης · ὁ δέ λίθος ἐμφερής ὁ ἀλαβαστρίτης · μέγας δέ οὐ τέμνω ἀλλά χαλικώδης . ὁ δέ γλισχρότης καί θερμότης ὅταν βρέχω θαυμαστός . χράω γάρ πρός τε ὁ οἰκοδόμημα ὁ λίθος περιχέω ἄν τίς ἄλλος βούλομαι τοιοῦτος κολλάω . κόπτω δέ καί ὕδωρ ἐπιχέω ταράσσω ξύλον , ὁ χείρ γάρ οὐ δύναμαι διά ὁ θερμότης . βρέχω δέ παραχρῆμα πρός ὁ χρεία · ἐάν ( δέ ) μικρός πρότερος ταχύς πήγνυμι καί οὐ εἰμί διαιρέω . θαυμαστός δέ καί ( ὁ ) ἰσχύς · ὅτε γάρ ὁ λίθος ῥήγνυμι ἢ διαφέρω ὁ γύψος οὐ ἀνίημι , πολλάκις δέ καί ὁ μέν πίπτω καί ὑφαιρέω , ὁ δέ ἄνω κρεμάννυμι μένω συνέχω ὁ κόλλησις . δύναμαι δέ καί ὑφαιρέω πάλιν καί πάλιν ὀπτάω καί γίγνομαι χρήσιμος . περί μέν οὖν Κύπρος καί Φοινίκη εἰς οὗτος μάλιστα , περί δέ Ἰταλία καί εἰς ὁ οἶνος · καί ὁ γραφεύς ( πρός ) ἔνιοι ὁ κατά ὁ τέχνη ἔτι δέ ὁ κναφεύς ἐμπάσσω εἰς ὁ ἱμάτιον . διαφέρω δέ δοκέω καί πρός ἀπόμαγμα πολύς ὁ ἄλλος , εἰς ὁ καί χράω μᾶλλον καί μάλιστα ὁ περί ὁ Ἑλλάς , γλισχρότης καί λειότης . ὁ μέν δύναμις ἐν οὗτος καί τοιοῦτος . ὁ δέ φύσις ἔοικα ἀμφότερος πως ἔχω καί ὁ ὁ κονία καί ὁ ὁ γῆ , θερμότης καί γλισχρότης , μᾶλλον δέ ἑκάτερος ὑπερέχω . ὅτι δέ ἔμπυρος ἐκεῖθεν φανερός . ἤδη γάρ τις ναῦς ἱματηγός βρέχω ἱμάτιον ὡς πυρόω συγκατακαίω καί αὐτός . καίω δέ καί ἐν Φοινίκη καί ἐν Συρία καμινεύω αὐτός · καίω δέ μάλιστα ὁ μάρμαρος καί ἁπλόος . στερεός μέν παρατίθημι ( βόλιτον , ἕνεκα ) ὁ ταχύς καίω καί μᾶλλον . δοκέω γάρ θερμός ἔρχομαι πυρόω καί πλεῖστος χρόνος διαμένω . ὀπτάω δέ κόπτω ὥσπερ ὁ κονία . ἐκ οὗτος δέ ἄν δοκέω ἔρχομαι φανερός ὅτι πυρώδης τις ὁ γένεσις αὐτηες͂ς ὁ ὅλος εἰμί .