theophrastus-philosophy.de-lapidibus-fr-2-wimmer 2.8
CAP . VII . Αἱ μὲν οὖν τῶν λίθων διαφοραὶ καὶ δυνάμεις εἰσὶν ἐν τούτοις . αἱ δὲ τῆς γῆς ἐλάττονες μὲν ἰδιώτεραι δέ . τὸ μὲν γὰρ τήκεσθαι καὶ μαλάττεσθαι καὶ πάλιν ἀποσκληρύνεσθαι καὶ ταύτῃ συμβαίνει . τήκεται μὲν γὰρ τοῖς χυτοῖς καὶ ὀρυκτοῖς ὥσπερ καὶ ὁ λίθος · μαλάττεται δὲ , λίθους τε ποιοῦσιν , ὧν τάς τε ποικίλας καὶ τὰς ἄλλας συντιθεμένας ἁπάσας γὰρ πυροῦντες καὶ μαλάττοντες ποιοῦσιν . εἰ δὲ καὶ ὁ ὕελος ἐκ τῆς ὑελίτιδος ὥς τινές φασι , καὶ αὕτη πυκνώσει γίνεται . ἰδιωτάτη δὲ ἡ τῷ χαλκῷ μιγνυμένη · πρὸς γὰρ τῷ τήκεσθαι καὶ μίγνυσθαι καὶ δύναμιν ἔχει περιττὴν ὥστε τῷ κάλλει τῆς χρόας ποιεῖν διαφοράν . περὶ δὲ Κιλικίαν ἐστί τις ἢ ἕψεται γῆ καὶ γίνεται γλισχρά · ταύτῃ δʼ ἀλείφουσι τὰς ἀμπέλους ἀντὶ ἰξοῦ πρὸς τούς ἶπας . εἴη δʼ ἂν λαμβάνειν καὶ ταύτας τὰςφορὰς , ὅσαι πρὸς τὴν ἀπολίθωσιν εὐφυεῖς · ἐπεὶ αἵ γε τῶν τόπων ποιοῦσαι χυμούς διαφόρους ἀλλήλων ( ἰδίαν ) τινʼ ἔχουσι φύσιν , ὥσπερ καὶ αἱ τοὺς τῶν φυτῶν . ἀλλὰ μᾶλλον ἄν τις ( αὐ)τὰς τοῖς χρώμασι διαριθμήσειεν οἷσπερ καὶ οἱ γραφεῖς χρῶνται . καὶ γὰρ ἡ γένεσις τούτων , ὥσπερ ἐξ ἀρχῆς εἴπομεν , ἤτοι συρροῆς τινὸς ἢ διηθήσεως γινομένης . καὶ ἔνιά γε δὴ φαίνεται πεπυρωμένα καὶ οἷον κατακεκαυμένα οἷον καὶ ἡ σανδαράκη καὶ τὸ ἀρρενικὸν καὶ τὰ ἄλλα τὰ τοιαῦτα πάντα δʼ ὡς ἀπλῶς εἰπεῖν ἀπὸ τῆς ἀναθυμιάσεως ταῦτα τῆς ξηρᾶς καὶ καπνώδους . εὑρίσκεται δὴ πάντα ἐν τοῖς μετάλλοις τοῖς ἀργυρείοις τε καὶ χρυσείοις , ἔνια δὲ καὶ ἐν τοῖς χαλκορυχείοις , οἶον ἀρρενικὸν , σανδαράκη , χρυσοκόλλα , μίλτος , ὦχρα , κύανος · ἐλάχιστος δὲ οὗτος καὶ κατʼ ἐλάχιστα . τῶν δʼ ἄλλων τῶν μέν εἰσι ῥάβδοι , τὴν δʼ ὦχραν ἀθρόαν πώς φασιν εἶναι · μίλτον δὲ παντοδαπὴν ὥστε εἰς τὰ ἀνδρείκελα χρῆσθαι τοὺς γραφεῖς · καὶ ὦχραν ἀντʼ ἀρρενικοῦ διὰ τὸ μηδὲν τῇ χρόᾳ διαφέρειν , δοκεῖν δέ . ἀλλὰ μίλτου τε καὶ ὤχρας ἐστὶν ἐνιαχοῦ μέταλλα καὶ κατὰ ταὐτὰ καθάπερ ἐν Καππαδοκίᾳ , καὶ ὀρύττεται πολλή . χαλεπὸν δὲ τοῖς μεταλλεῦσι φασὶν εἶναι τὸ πνίγεσθαι · ταχύ γὰρ καὶ ἐν ὀλίγῳ τοῦτο ποιεῖν . βελτίστη δὲ δοκεῖ μίλτος ἡ κεία εἶναι · γίνονται γὰρ πλείους . ἡ μὲν οὖν ἐκ τῶν μετάλλων , ἐπειδὴ καὶ τὰ σιδηρεῖα ἔχει μίλτον . ἀλλὰ καὶ ἡ λημνία καὶ ἥν καλοῦσι σινωπικήν . αὕτη δʼ ἐστὶν ἡ καππαδοκικὴ κατάγεται δʼ εἰς Σινώπην . ἐν δὲ τῷ μικρῷ μεταλλεύεται καθʼ αὐτήν . ἔστι δὲ αὐτῆς γένη τρία , ἡ μὲν ἐρυθρὰ σφόδρα , ἡ δὲ ἔκλευκος , ἡ δὲ μέση . ταύτην αὐτάρκη καλοῦμεν διὰ τὸ μὴ μίγνυσθαι , τὰς δʼ ἑτέρας μιγνύουσι . γίνεται δὲ καὶ ἐκ τῆς ὤχρας κατακαιομένης ἀλλὰ χείρων , τὸ δʼ εὕρημα Κυδίου . συνεῖδε γὰρ ἐκεῖνος , ὥς φασι , κατακαυθέντος τινὸς πανδοχείου τὴν ὦχραν ἰδὼν ἡμίκαυστον καὶ πεφοινιγμένην . τιθέασι δʼ εἰς τὰς καμίνους χύτρας καινὰς περιπλάσαντες πηλῷ · ὀπτῶσι γὰρ διάπυροι γενόμεναι · ὅσῳ δʼ ἄν μᾶλλον πυρωθῶσι , τοσούτῳ μᾶλλον μελαντέραν καὶ ἀνθρακωδεστέραν ποιοὕσι . μαρτυρεῖ δʼ ἡ γένεσις αὐτή · δόξειε γὰρ ἄν ὑπὸ πυρὸς ἅπαντα ταῦτα μεταβαλεῖν , εἴπερ ὁμοίαν ἢ παραπλησίαν δεῖ τὴν ἐνταῦθα τῇ φυσικῇ νομίζειν . ἔστι δὲ , ὥσπερ καὶ μίλτος ἡ μὲν αὐτόματος ἡ δὲ τεχνικὴ , καὶ κύανος ὁ μὲν αὐτοφυὴς ὁ δὲ σκευαστὸς ὥσπερ ἐν Αἰγύπτῳ . γένη δὲ κυάνου τρία , ὁ αἰγύπτιος καὶ σκύθης καὶ τρίτος ὁ κύπριος . βέλτιστος δʼ ὁ αἰγύπτιος εἰς τὰ ἄκρατα λειώματα ὁ δὲ σκύθης εἰς τὰ ὑδαρέστερα . σκευαστὸς δʼ ὁ αἰγύπτιος . καὶ οἱ γράφοντες τὰ περὶ τοὺς βασιλεῖς καὶ τοῦτο γράφουσι , τίς πρῶτος βασιλεύς ἐποίησε χυτὸν κύανον μιμησάμενος τὸν αὐτοφυῆ , δῶρά τε πέμπεσθαι παρʼ ἄλλων τε καὶ ἐκ Φοινίκης φόρον κυάνου , τοῦ μὲν ἀπύρου τοῦ δὲ πεπυρωμένου . φασὶ δὲ οἱ τὰ φάρμακα τρίβοντες τὸν μὲν κύανον ἐξ ἑαυτοῦ ποιεῖν χρώματα τέτταρα , τὸ μὲν πρῶτον ἐκ τῶν λεπτοτάτων λεπτότατον , τὸ δὲ δεύτερον ἐκ παχυτάτων μελάντατον . ταῦτά τε δὴ τέχνῃ γίνεται καὶ ἔτι τὸ ψιμύθιον . τίθεται γὰρ μόλυβδος ὑπὲρ ὄξους ἐν πίθοις ἡλίκον πλίνθος . ὅταν δὲ λάβῃ πάχος , λαμβάνει δὲ μάλιστα ἐν ἡμέραις δέκα , τότʼ ἀνοίγουσιν , εἶτʼ ἀποξύουσιν ὥσπερ εὐρῶτά τινα ἀπʼ αὐτοῦ , καὶ πάλιν , ἕως ἄν καταναλώσωσι . τὸ δʼ ἀποξυόμενον ἐν τριπτῆρι τρίβουσι καὶ ἀφηθοῦσιν ἀεὶ , τὸ δʼ ἔσχατον ὑφιστάμενόν ἐστι τὸ ψιμύθιον . παραπλησίως δὲ καὶ ὁ ἰὸς γίνεται · χαλκὸς γὰρ ἐρυθρὸς ὑπὲρ τρυγὸς τίθεται καὶ ἀποξύεται τὸ ἐπιγινόμενον αὐτῷ · ἐπιφαίνεται γὰρ ὁ ἰός . γίνεται δὲ καὶ κιννάβαρι τὸ μὲν αὐτοφυὲς τὸ δὲ κατʼ ἐργασίαν . αὐτοφυὲς μὲν τὸ περὶ Ἰβηρίαν σκληρὸν σφόδρα καὶ λιθῶδες , καὶ τὸ ἐν Κόλχοις . τοῦτο δέ φασιν εἶναι ( ἐπὶ ) κρημνῶν ὃ καταβάλλουσι τοξεύοντες . τὸ δὲ κατʼ ἐργασίαν ὑπὲρ Ἐφέσου μικρὸν ἐξ ἑνὸς τόπου μόνον . ἔστι δʼ ἄμμος ἣν συλλέγουσι λαμπυρίζουσαν καθάπερ ὁ κόκκος · ταύτην δὲ τρίψαντες ὅλως ἐν ἀγγείοις λιθίνοις λειοτάτην πλύνουσιν ἐν χαλκοῖς τὸ δʼ ὑφιστάμενον πάλιν λαβόντες πλύνουσι καὶ τρίβουσιν , ἐν ᾧπέρ ἐστι τὸ τῆς τέχνης οἱ μὲν γὰρ ἐκ τοῦ ἴσου πολὺ περιποιοῦσιν , οἱ δʼ ὀλίγον ἢ οὐθέν · ἀλλὰ πλύσματι ( τῷ ) ἐπάνω χρῶνται ἓν πρὸς ἓν ἀλείφοντες . γίνεται δὲ τὸ μὲν ὑφιστάμενον κάτω κιννάβαρι , τὸ δʼ ἐπάνω καὶ πλεῖον πλύσμα . καταδεῖξαι δέ φασι καὶ εὑρεῖν τὴν ἐργασίαν Καλλίαν τινὰ Ἀθηναῖον ἐκ τῶν ἀργυρείων , ὃς οἰόμενος ἔχειν τὴν ἄμμον χρυσίον διὰ τὸ λαμπυρίζειν ἐπραγματεύετο καὶ συνέλεγεν . ἐπεὶ δʼ ἤσθετο ὅτι οὐκ ἔχει τὸ δὲ τῆς ἄμμου κάλλος ἐθαύμαζε διὰ τὴν χρόαν οὕτως ἐπὶ τὴν ἐργασίαν ἦλθε ταύτην . οὐ παλαιὸν δʼἐστὶν ἀλλὰ περὶ ἔτη μάλιστʼ ἐνενήκοντα εἰς ἄρχοντα Πραξίβουλον Ἀθήνῃσι . φανερὸν δʼ ἐκ τούτων ὅτι μιμεῖται τὴν φύσιν ἡ τέχνη , τὰ δʼ ἴδια ποιεῖ , καὶ τούτων τὰ μὲν χρήσεως χάριν τὰ δὲ μόνον φαντασίας ὥσπερ τὰς ἄλπεις ἔνια δὲ ἴσως ἀμφοῖν ὥσπερ χυτὸν ἄργυρον . ἔστι γάρ τις χρεία καὶ τούτου . ποιεῖται δὲ ὅταν τὸ ( κιννάβαρι ) τριφθῇ μετʼ ὄξους ἐν ἀγγείῳ χαλκῷ καὶ δοίδυκι χαλκῷ . τὰ μὲν οἦν τοιαύτα τάχʼ ἄν τις λάβοι πλείω .
Lemmas: CAP . VII . ὁ μέν οὖν ὁ λίθος διαφορά καί δύναμις εἰμί ἐν οὗτος . ὁ δέ ὁ γῆ μικρός μέν ἴδιος δέ . ὁ μέν γάρ τήκω καί μαλάσσω καί πάλιν ἀποσκληρύνω καί ταύτῃ συμβαίνω . τήκω μέν γάρ ὁ χυτός καί ὀρυκτός ὥσπερ καί ὁ λίθος · μαλάσσω δέ , λίθος τε ποιέω , ὅς ὁ τε ποικίλος καί ὁ ἄλλος συντίθημι ἅπας γάρ πυρόω καί μαλάσσω ποιέω . εἰμί δέ καί ὁ ὕαλος ἐκ ὁ ὑελῖτις ὅς τις φημί , καί οὗτος πύκνωσις γίγνομαι . ἴδιος δέ ὁ ὁ χαλκός μείγνυμι · πρός γάρ ὁ τήκω καί μείγνυμι καί δύναμις ἔχω περισσός ὥστε ὁ κάλλος ὁ χροιά ποιέω διαφορά . περί δέ Κιλικία εἰμί τις ἢ ἕπομαι γῆ καί γίγνομαι γλίσχρος · οὗτος δέ ἀλείφω ὁ ἄμπελος ἀντί ἰξός πρός ὁ ἴψ . εἰμί δέ ἄν λαμβάνω καί αὐτός ταςφοηρα , ὅσος πρός ὁ ἀπολίθωσις εὐφυής · ἐπεί ὁ γε ὁ τόπος ποιέω χυμός διάφορος ἀλλήλων ( ἴδιος ) τις ἔχω φύσις , ὥσπερ καί ὁ ὁ ὁ φυτόν . ἀλλά μᾶλλον ἄν τις ( αὐτός ὁ χρῶμα διαριθμέω ὅς καί ὁ γραφεύς χράω . καί γάρ ὁ γένεσις οὗτος , ὥσπερ ἐκ ἀρχή λέγω , ἤτοι συρροή τις ἢ διήθησις γίγνομαι . καί ἔνιοι γε δή φαίνω πυρόω καί οἷος κατακαίω οἷος καί ὁ σανδαράκη καί ὁ ἀρρενικός καί ὁ ἄλλος ὁ τοιοῦτος πᾶς δέ ὡς ἀπλόος λέγω ἀπό ὁ ἀναθυμίασις οὗτος ὁ ξηρός καί καπνώδης . εὑρίσκω δή πᾶς ἐν ὁ μέταλλον ὁ ἀργύρειος τε καί χρύσεος , ἔνιοι δέ καί ἐν ὁ χαλκορυχεῖον , οἶος ἀρρενικός , σανδαράκη , χρυσοκόλλα , μίλτος , ὤχρα , κύανος · μικρός δέ οὗτος καί κατά μικρός . ὁ δέ ἄλλος ὁ μέν εἰμί ῥάβδος , ὁ δέ ὦχρα ἀθρόος πῶς φημί ἔρχομαι · μίλτος δέ παντοδαπός ὥστε εἰς ὁ ἀνδρείκελος χράω ὁ γραφεύς · καί ὦχρα ἀντί ἀρρενικός διά ὁ μηδείς ὁ χρώς διαφέρω , δοκέω δέ . ἀλλά μίλτος τε καί ὤχρα εἰμί ἐνιαχοῦ μέταλλον καί κατά αὐτός καθά ἐν Καππαδοκία , καί ὀρύσσω πολύς . χαλεπός δέ ὁ μεταλλεύς φημί ἔρχομαι ὁ πνίγω · ταχύς γάρ καί ἐν ὀλίγος οὗτος ποιέω . ἀγαθός δέ δοκέω μίλτος ὁ κεῖος ἔρχομαι · γίγνομαι γάρ πολύς . ὁ μέν οὖν ἐκ ὁ μέταλλον , ἐπεί καί ὁ σιδηρεῖα ἔχω μίλτος . ἀλλά καί ὁ Λήμνιος καί ὅς καλέω σινωπικός . οὗτος δέ εἰμί ὁ καππαδοκικός κατάγω δέ εἰς Σινώπη . ἐν δέ ὁ μικρός μεταλλεύω κατά αὐτός . εἰμί δέ αὐτηες͂ς γένος τρεῖς , ὁ μέν ἐρυθρός σφόδρα , ὁ δέ ἔκλευκος , ὁ δέ μέσος . οὗτος αὐτάρκης καλέω διά ὁ μή μείγνυμι , ὁ δέ ἕτερος μείγνυμι . γίγνομαι δέ καί ἐκ ὁ ὤχρα κατακαίω ἀλλά χείρων , ὁ δέ εὕρημα Κυδίας . συνοράω γάρ ἐκεῖνος , ὅς φημί , κατακαίω τις πανδοχεῖον ὁ ὦχρα ὁράω ἡμίκαυστος καί φοινίσσω . τίθημι δέ εἰς ὁ κάμινος χύτρα καινός περιπλάσσω πηλός · ὀπτάω γάρ διάπυρος γίγνομαι · ὅσος δέ ἄν μᾶλλον πυρόω , τοσοῦτος μᾶλλον μέλας καί ἀνθρακώδης ποιέω . μαρτυρέω δέ ὁ γένεσις αὐτός · δοκέω γάρ ἄν ὑπό πυρός ἅπας οὗτος μεταβάλλω , εἴπερ ὅμοιος ἢ παραπλήσιος δέω ὁ ἐνταῦθα ὁ φυσικός νομίζω . εἰμί δέ , ὥσπερ καί μίλτος ὁ μέν αὐτόματος ὁ δέ τεχνικός , καί κύανος ὁ μέν αὐτοφυής ὁ δέ σκευαστός ὥσπερ ἐν Αἴγυπτος . γένος δέ κύανος τρεῖς , ὁ Αἰγύπτιος καί Σκύθης καί τρίτος ὁ κύπριος . ἀγαθός δέ ὁ Αἰγύπτιος εἰς ὁ ἄκρατος λείωμα ὁ δέ Σκύθης εἰς ὁ ὑδαρής . σκευαστός δέ ὁ Αἰγύπτιος . καί ὁ γράφω ὁ περί ὁ βασιλεύς καί οὗτος γράφω , τίς πρῶτος βασιλεύς ποιέω χυτός κύανος μιμέομαι ὁ αὐτοφυής , δῶρον τε πέμπω παρά ἄλλος τε καί ἐκ Φοινίκη φόρος κύανος , ὁ μέν ἄπυρος ὁ δέ πυρόω . φημί δέ ὁ ὁ φάρμακον τρίβω ὁ μέν κύανος ἐκ ἑαυτοῦ ποιέω χρῶμα τέσσαρες , ὁ μέν πρῶτος ἐκ ὁ λεπτός λεπτός , ὁ δέ δεύτερος ἐκ παχύς μελάνς . οὗτος τε δή τέχνη γίγνομαι καί ἔτι ὁ ψιμύθιον . τίθημι γάρ μόλυβδος ὑπέρ ὄξος ἐν πίθος ἡλίκος πλίνθος . ὅταν δέ λαμβάνω πάχος , λαμβάνω δέ μάλιστα ἐν ἡμέρα δέκα , τότε ἀνοίγνυμι , εἶτα ἀποξύω ὥσπερ εὐρώς τις ἀπό αὐτός , καί πάλιν , ἠώς ἄν καταναλίσκω . ὁ δέ ἀποξύω ἐν τριπτήρ τρίβω καί ἀφηθέω ἀεί , ὁ δέ ἔσχατος ὑφίστημι εἰμί ὁ ψιμύθιον . παραπλήσιος δέ καί ὁ ἰός γίγνομαι · χαλκός γάρ ἐρυθρός ὑπέρ τρύξ τίθημι καί ἀποξύω ὁ ἐπιγίγνομαι αὐτός · ἐπιφαίνω γάρ ὁ ἰός . γίγνομαι δέ καί κιννάβαρις ὁ μέν αὐτοφυής ὁ δέ κατά ἐργασία . αὐτοφυής μέν ὁ περί Ἰβηρία σκληρός σφόδρα καί λιθώδης , καί ὁ ἐν Κόλχος . οὗτος δέ φημί ἔρχομαι ( ἐπί ) κρημνός ὁ καταβάλλω τοξεύω . ὁ δέ κατά ἐργασία ὑπέρ Ἔφεσος μικρός ἐκ εἷς τόπος μόνος . εἰμί δέ ἄμμος ὅς συλλέγω λαμπυρίζω καθά ὁ κόκκος · οὗτος δέ τρίβω ὅλος ἐν ἀγγεῖον λίθινος λεῖος πλύνω ἐν χαλκός ὁ δέ ὑφίστημι πάλιν λαμβάνω πλύνω καί τρίβω , ἐν ὅς εἰμί ὁ ὁ τέχνη ὁ μέν γάρ ἐκ ὁ ἴσος πολύς περιποιέω , ὁ δέ ὀλίγος ἢ οὐδείς · ἀλλά πλύσμα ( ὁ ) ἐπάνω χράω εἷς πρός εἷς ἀλείφω . γίγνομαι δέ ὁ μέν ὑφίστημι κάτω κιννάβαρις , ὁ δέ ἐπάνω καί πλέως πλύμα . καταδείκνυμι δέ φημί καί εὑρίσκω ὁ ἐργασία Καλλίας τις Ἀθηναῖος ἐκ ὁ ἀργύρειος , ὅς οἴομαι ἔχω ὁ ἄμμος χρυσίον διά ὁ λαμπυρίζω πραγματεύομαι καί συλλέγω . ἐπεί δέ ἔσθω ὅτι οὐ ἔχω ὁ δέ ὁ ἄμμος κάλλος θαυμάζω διά ὁ χροιά οὕτως ἐπί ὁ ἐργασία ἔρχομαι οὗτος . οὐ παλαιός δʼἐστὶν ἀλλά περί ἔτος μάλιστα ἐνενήκοντα εἰς ἄρχω Πραξίβουλος Ἀθῆναι . φανερός δέ ἐκ οὗτος ὅτι μιμέομαι ὁ φύσις ὁ τέχνη , ὁ δέ ἴδιος ποιέω , καί οὗτος ὁ μέν χρῆσις χάρις ὁ δέ μόνος φαντασία ὥσπερ ὁ Ἄλπις ἔνιοι δέ ἴσως ἄμφω ὥσπερ χυτός ἄργυρος . εἰμί γάρ τις χρεῖος καί οὗτος . ποιέω δέ ὅταν ὁ ( κιννάβαρις ) τρίβω μετά ὄξος ἐν ἀγγεῖον χαλκός καί δοῖδυξ χαλκός . ὁ μέν οὖς τοιοῦτος τάχα ἄν τις λαμβάνω πλείων .