theophrastus-philosophy.de-lapidibus-fr-2-wimmer 2.1
CAP . I . Τῶν ἐν τῇ γῇ συνισταμένων τά μεν ἐστιν ὕδατος τὰ δὲ γῆς . ὕδατος μὲν τὰ μεταλλευόμενα καθάπερ ἄργυρος καὶ χρυσὸς καὶ τἆλλα , γῆς δὲ λίθος τε καὶ ὅσα λίθων εἴδη περιττότερα καὶ εἴ τινες δὴ τῆς γῆς αὐτῆς ἰδιώτεραι φύσεις εἰσὶν ἢ χρώμασιν ἢ λειότησιν ἢ πυκνότησιν ἢ ἄλλῃ τινὶ δυνάμει . περὶ μὲν οὑν τῶν μεταλλευομένων ἐν ἄλλοις τεθεώρηται περὶ δὲ τούτων ( λίθων ? ) νῦν λέγωμεν . ἅπόντα οὖν ταῦτα χρὴ νομίζειν ὡς ἀπλῶς εἰπεῖν ἐκ καθαρὰς τινος συνεστάναι καὶ ὁμαλῆς ὕλης , εἴτε συρροῆς εἴτε διηθήσεως τινος γενομένης , εἴτε ὡς ἀνωτέρω εἴρηται καὶ κατʼ ἄλλον τρόπον ἐκκεκριμένης · τάχα γὰρ ἐνδέχεται τὰ μὲν οὕτως τὰ δʼ ἐκείνως τὰ δʼ ἄλλως . ἀφʼ ὧν δὴ καὶ τὸ λεῖον καὶ τὸ πυκνὸν καὶ τὸ στιλπνὸν καὶ διαφανὲς καὶ τἆλλα τὰ τοιαῦτα ἔχουσι , καὶ ὅσῳ ἄν ὁμαλέστερον καὶ καθαρώτερον ἕκαστον τοσούτῳ καὶ ταῦτα μᾶλλον ὑπάρχει . τὸ γὰρ ὅλον ὡς ἂν ἀκριβείας ἔχῃ τὰ κατὰ τὴν σύστασιν ἢ πῆξιν οὕτως ἀκολουθεῖ καὶ τὰ ἀπʼ ἐκείνων . ἡ δὲ πῆξις τοῖς μὲν ἀπὸ θερμοῦ τοῖς δʼ ἀπὸ ψυχροῦ γίνεται . κωλύει γὰρ ἴσως οὐδὲν ἔνια γένη λίθων ὑφʼ ἑκατέρων συνίστασθαι τούτων . ἐπεὶ τά γε τῆς γῆς ἅπαντα δόξειεν ἂν ὑπὸ πυρός · ἐπείπερ τοῖς ἐναντίοις ἑκάστων ἡ πῆξις καὶ ἡ τῆξις . ἰδιότητες δὲ πλείους εἰσὶν ἐν τοῖς λίθοις · ἐν μὲν γὰρ τῇ γῇ χρώμασί τε καὶ γλισχρότητι καὶ λειότητι καὶ πυκνότητι καὶ τοῖς τοιούτοις αἱ πολλαὶ διαφοραὶ κατὰ δὲ τὰ ἄλλα σπάνιοι . τοῖς δὲ λίθοις αὗταί τε καὶ πρὸς ταύταις αἱ κατὰ τὰς δυνάμεις τοῦ τε ποιεῖν ἢ πάσχειν ἢ τοῦ μὴ πάσχειν . τηκτοὶ γὰρ οἱ δʼ ἄτηκτοι , καὶ καυστοὶ οἱ δʼ ἄκαυστοι , καὶ ἄλλα τούτοις ὅμοια . καὶ ἐν αὐτῇ τῇ καύσει καὶ πυρώσει πλείους ἔχοντες διαφοράς . ἔνιοι δὲ τοῖς χρώμασιν ἐξομοιοῦν λέγονται δυνάμενοι τὸ ὕδωρ ὥσπερ ἡ σμάραγδος , οἱ δʼ ὅλως ἀπολιθοῦν τὰ τιθέμενα εἰς ἑαυτοὺς , ἕτεροι δὲ ὁλκήν τινα ποιεῖν , οἱ δὲ βασανίζειν τὸν χρυσὸν καὶ τὸν ἄργυρον ὥσπερ ἥ τε καλουμένη λίθος ἡρακλεία καὶ ἡ λυδή . θαυμασιωτάτη δὲ καὶ μεγίστη δύναμις , εἴπερ ἀληθὲς , ἡ τῶν τικτόντων · γνωριμωτέρα δὲ καὶ ἐν πλείοσι κατὰ τὰς ἐργασίας · γλυπτοὶ γὰρ ἔνιοι καὶ τορνευτοὶ καὶ πριστοὶ , τῶν δὲ οὐδὲ ὅλως ἅπτεται σιδήριον , ἐνίων δὲ κακῶς καὶ μόλις . εἰσὶ δὲ πλείους καὶ ἄλλαι παρὰ ταύτας διαφοραί . αἱ μὲν οὖν κατὰ τὰ χρώματα καὶ τὰς σκληρότητας καὶ μαλακότητας καὶ λειότητας καὶ τἆλλα τὰ τοισῦτα διὰ τὸ περιττὸν πλείοσιν ὑπάρχουσι καὶ ἐνίοις γε κατὰ τόπον ὅλον . ἐξ ὧν δὴ καὶ διωνομασμέναι λιθοτομίαι Παρίων τε καὶ Πεντελικῶν καὶ Χίων τε καὶ Θηβαϊκῶν , καὶ ὡς ὁ περὶ Αἴγυπτον ἐν Θήβαις ἀλαβατρίτης — καὶ γὰρ οὗτος μέγας τέμνεται — , καὶ ὁ τῷ ἐλέφαντι ὅμοιος ὁ χερνίτης καλούμενος , ἐν ᾗ πυέλῳ φασὶ καὶ Δαρεῖον κεῖσθαι . καὶ ὁ πόρος ὅμοιος τῷ χρώματι καὶ τῇ πυκνότητι τῷ παρίῳ τὴν δὲ κουφότητα μόνον ἔχων τοῦ πόρου , διὸ καὶ ἐν τοῖς σπουδαζομένοις οἰκήμασιν ὥσπερ διάζωμα τιθέασιν αὐτὸν οἱ Αἰγύπτιοι . καὶ μέλας αὐτόθι διαφανὴς ὅμοιος τῷ χίῳ , καὶ παῤ ἄλλοις δὲ ἕτεροι πλείους . αἱ μὲν οὖν τοιαῦται διαφοραὶ καθάπερ ἐλέχθη κοινότεραι πλείοσιν , αἱ δὲ κατὰ τὰς δυνάμεις τὰς προειρημένας οὐκέτι τόποις ὅλοις ὑπάρχουσιν οὐδὲ συνεχείαις λίθων οὐδὲ μεγέθεσιν . ἔνιοι δὲ καὶ σπάνιοι πάμπαν εἰσὶ καὶ σμικροὶ καθάπερ ἥ τε σμάραγδος καὶ τὸ σάρδιον καὶ ὁ ἄνθραξ καὶ ἡ σάπφειρος καὶ σχεδὸν . . . λόγον εἰς τὰ σφραγί δια γλυπτῶν . οἱ δὲ καὶ ἐν ἑτέροις εὑρίσκονται διακοπτομένοις . ὀλίγοι δὲ καὶ οἱ περὶ τὴν πύρωσιν καὶ καῦσιν , ὑπὲρ ὧν δὴ καὶ πρῶτον ἴσως λεκτέον τίνας καὶ πόσας ἔχουσι διαφοράς .
Lemmas: CAP . I . Τοί ἐν ὁ γῆ συνίστημι ὁ μέν εἰμί ὕδωρ ὁ δέ γῆ . ὕδωρ μέν ὁ μεταλλεύω καθά ἄργυρος καί χρυσός καί ἄλλος , γῆ δέ λίθος τε καί ὅσος λίθος εἶδος περισσός καί εἰμί τις δή ὁ γῆ αὐτηες͂ς ἴδιος φύσις εἰμί ἢ χρῶμα ἢ λειότης ἢ πυκνότης ἢ ἄλλος τις δύναμις . περί μέν ἐν ὁ μεταλλεύω ἐν ἄλλος θεωρέω περί δέ οὗτος ( λίθος ? ) νῦν λέγω . ἅπων οὖν οὗτος χράω νομίζω ὡς ἀπλόος λέγω ἐκ καθαρός τις συνίστημι καί ὁμαλός ὕλη , εἴτε συρροή εἴτε διήθησις τις γίνομαι , εἴτε ὡς ἄνω λέγω καί κατά ἄλλος τρόπος ἐκκρίνω · τάχα γάρ ἐνδέχομαι ὁ μέν οὕτως ὁ δέ ἐκεῖνος ὁ δέ ἄλλως . ἀπό ὅς δή καί ὁ λεῖος καί ὁ πυκνός καί ὁ στιλπνός καί διαφανής καί ἄλλος ὁ τοιοῦτος ἔχω , καί ὅσος ἄν ὁμαλής καί καθαρός ἕκαστος τοσοῦτος καί οὗτος μᾶλλον ὑπάρχω . ὁ γάρ ὅλος ὡς ἄν ἀκρίβεια ἔχω ὁ κατά ὁ σύστασις ἢ πῆξις οὕτως ἀκολουθέω καί ὁ ἀπό ἐκεῖνος . ὁ δέ πῆξις ὁ μέν ἀπό θερμός ὁ δέ ἀπό ψυχρός γίγνομαι . κωλύω γάρ ἴσως οὐδείς ἔνιοι γένος λίθος ὑπό ἑκάτερος συνίστημι οὗτος . ἐπεί ὁ γε ὁ γῆ ἅπας δοκέω ἄν ὑπό πῦρ · ἐπεί ὁ ἐναντίος ἕκαστος ὁ πῆξις καί ὁ τῆξις . ἰδιότης δέ πολύς εἰμί ἐν ὁ λίθος · ἐν μέν γάρ ὁ γῆ χρῶμα τε καί γλισχρότης καί λειότης καί πυκνότης καί ὁ τοιοῦτος ὁ πολύς διαφορά κατά δέ ὁ ἄλλος σπάνιος . ὁ δέ λίθος αὐτός τε καί πρός αὐτός ὁ κατά ὁ δύναμις ὁ τε ποιέω ἢ πάσχω ἢ ὁ μή πάσχω . τηκτός γάρ ὁ δέ ἄτηκτος , καί καυστός ὁ δέ ἄκαυστος , καί ἄλλος οὗτος ὅμοιος . καί ἐν αὐτός ὁ καῦσις καί πύρωσις πολύς ἔχω διαφορά . ἔνιοι δέ ὁ χρῶμα ἐξομοιόω λέγω δύναμαι ὁ ὕδωρ ὥσπερ ὁ σμάραγδος , ὁ δέ ὅλος ἀπολιθόω ὁ τίθημι εἰς ἑαυτοῦ , ἕτερος δέ ὁλκή τις ποιέω , ὁ δέ βασανίζω ὁ χρυσός καί ὁ ἄργυρος ὥσπερ ὁ τε καλέω λίθος ἡρακλεία καί ὁ Λυδή . θαυμάσιος δέ καί μέγας δύναμις , εἴπερ ἀληθής , ὁ ὁ τίκτω · γνώριμος δέ καί ἐν πολύς κατά ὁ ἐργασία · γλυπτός γάρ ἔνιοι καί τορνευτός καί πριστός , ὁ δέ οὐδέ ὅλος ἅπτω σιδήριον , ἔνιοι δέ κακῶς καί μόλις . εἰμί δέ πολύς καί ἄλλος παρά αὐτός διαφορά . ὁ μέν οὖν κατά ὁ χρῶμα καί ὁ σκληρότης καί μαλακότης καί λειότης καί ἄλλος ὁ τοισύς διά ὁ περισσός πολύς ὑπάρχω καί ἔνιοι γε κατά τόπος ὅλος . ἐκ ὅς δή καί διονομάζω λιθοτομία Πάρος τε καί Πεντελικός καί Χῖος τε καί θηβαικός , καί ὡς ὁ περί Αἴγυπτος ἐν Θῆβαι αλαβατριος — καί γάρ οὗτος μέγας τέμνω — , καί ὁ ὁ ἐλέφας ὅμοιος ὁ χερνίτης καλώ , ἐν ὅς πύελος φημί καί Δαρεῖος κεῖμαι . καί ὁ πόρος ὅμοιος ὁ χρῶμα καί ὁ πυκνότης ὁ Πάριον ὁ δέ κουφότης μόνος ἔχω ὁ πόρος , διό καί ἐν ὁ σπουδάζω οἴκημα ὥσπερ διάζωμα τίθημι αὐτός ὁ Αἰγύπτιος . καί μέλας αὐτόθι διαφανής ὅμοιος ὁ χῖον , καί παρά ἄλλος δέ ἕτερος πολύς . ὁ μέν οὖν τοιοῦτος διαφορά καθά λέγω κοινός πολύς , ὁ δέ κατά ὁ δύναμις ὁ προλέγω οὐκέτι τόπος ὅλος ὑπάρχω οὐδέ συνέχεια λίθος οὐδέ μέγεθος . ἔνιοι δέ καί σπάνιος πάμπαν εἰμί καί μικρός καθά ὁ τε σμάραγδος καί ὁ σάρδιον καί ὁ ἄνθραξ καί ὁ σάπφειρος καί σχεδόν . . . λόγος εἰς ὁ σφραγίς δα γλύπτης . ὁ δέ καί ἐν ἕτερος εὑρίσκω διακόπτω . ὀλίγος δέ καί ὁ περί ὁ πύρωσις καί καῦσις , ὑπέρ ὅς δή καί πρῶτος ἴσως λεκτέος τίς καί πόσος ἔχω διαφορά .