theophilus-apologetics.ad-autolycum 2.36
Σίβυλλα δὲ ἐν Ἕλλησι , καὶ ἐν τοῖς λοιποῖς ἔθνεσι γενομένη προφῆτις , ἐν ἀρχῇ τῆς προφητείας αὐτῆς ὀνειδίζει τὸ τῶν ἀνθρώπων γένος λέγουσα · Ἄνθρωποι θνητοὶ καὶ σάρκινοι , οὐδὲν ἐόντες , Πῶς ταχέως ὑψοῦσθε , βίου τέλος οὐκ ἐσορῶντες ; Οὐ τρέμετ᾿ , οὐδὲ φοβεῖσθε Θεὸν , τὸν ἐπίσκοπον ὑμῶν , Ὕψιστον , γνώστην , πανεπόπτην , μάρτυρα πάντων , Παντοτρόφον , κτίστην , ὅστις γλυκὺ πνεῦμ᾿ ἐν ἁπᾶσι Κάτθετο , χ᾿ ἡγητῆρα βροτῶν πάντων ἐποίησεν ; Εἷς Θεὸς , ὃς μόνος ἄρχει , ὑπερμεγέθης , ἀγένητος , Παντοκράτωρ , ἀόρατος , ὁρῶν μόνος αὐτὸς ἅπαντα , Αὐτὸς δ᾿ οὐ βλέπεται θνητῆς ὑπὸ σαρκὸς ἁπάσης . Τίς γὰρ σὰρξ δύναται τὸν ἐπουράνιον καὶ ἀληθῆ Ὀφθαλμοῖσιν ἰδεῖν Θεὸν ἄμβροτον , ὃς πόλον οἰκεῖ ; Ἀλλ᾿ οὐδ᾿ ἀκτίνων κατενάντιον ἠελίοιο Ἄνθρωποι στῆναι δυνατοὶ , θνητοὶ γεγαῶτες Ἄνδρες , ἐν ὀστήεσσι φλέβες καὶ σάρκες ἐόντες · Αὐτὸν τὸν μόνον ὄντα σέβεσθ᾿ ἡγήτορα κόσμου , Ὃς μόνος εἰς αἰῶνα καὶ ἐξ αἰῶνος ἐτέχθη , Αὐτογενὴς , ἀγένητος , ἅπαντα κρατῶν διαπαντὸς , Πᾶσι βροτοῖσιν ἐνὼν τὸ κριτήριον ἐν φαῒ κοινῷ . Τῆς κακοβουλοσύνης δὲ τὸν ἄξιον ἕξετε μισθὸν , Ὅττι Θεὸν προλιπόντες ἀληθινὸν ἀεναόν τε Δοξάζειν , αὐτῷ τε θύειν ἱερὰς ἑκατόμβας , Δαίμοσι τὰς θυσίας ἐποιήσατε τοῖσιν ἐν ᾅδου . Τύφῳ καὶ μανίῃ δὲ βαδίζετε , καὶ τρίβον ὀρθὴν Εὐθεῖαν προλιπόντες ἀπήλθετε τὴν δι᾿ ἀκανθῶν Καὶ σκολόπων · τί πλανᾶσθε ; βροτοὶ παύσασθε μάταιοι Καὶ λίπετε σκοτίην νυκτὸς , φωτὸς δὲ λάβεσθε · Οὗτος ἰδοὺ πάντεσσι σαφὴς ἀπλάνητος ὑπάρχει . Ἔλθετε , μὴ σκοτίην δὲ διώκετε καὶ γνόφον αἰεὶ , Ἠελίου γλυκυδερκὲς ἰδοὺ φάος ἔξοχα λάμπει . Γνῶτε δὲ κατθέμενοι σοφίην ἐν στήθεσιν ὑμῶν · Εἷς Θεός ἐστι , βροχὰς , ἀνέμους , σεισμοὺς ἐπιπέμπων , Ἀστεροπὰς , λιμοὺς , λοιμοὺς καὶ κήδεα λυγρὰ , Καὶ νιφετοὺς , κρύσταλλα . τί δὴ καθ᾿ ἓν ἐξαγορεύω ; Οὐρανοῦ ἡγεῖται , γαίης κρατεῖ , αὐτὸς ὑπάρχει . καὶ πρὸς τοὺς γενητοὺς λεγομένους ἔφη · Εἰ δὲ γενητὸν ὅλως καὶ φθείρεται , οὐ δύνατ᾿ ἀνδρὸς Ἐκ μηρῶν μήτρας τε Θεὸς τετυπωμένος εἶναι . Ἀλλὰ Θεὸς μόνος εἷς πανυπέρτατος , ὃς πεποίηκεν Οὐρανὸν ἠέλιόν τε , καὶ ἀστέρας , ἠδὲ σελήνην , Καρποφόρον γαῖάν τε , καὶ ὕδατος οἴδματα πόντου , Οὔρεά θ᾿ ὑψήεντα , καὶ ἀέναα χεύματα πηγῶν · Τῶν τ᾿ ἐνύδρων πάλι γεννᾷ ἀνήριθμον πολὺ πλῆθος · Ἑρπετὰ δ᾿ ἐκ γαίης κινούμενα ψυχροτροφεῖ τε , Ποικίλα τε κτηνῶν λιγυροθρόα , τραυλίζοντα , Ξουθὰ λιγυπτερόφωνα , ταράσσοντ᾿ ἀέρα ταρσοῖς · Ἐν δὲ νάπαις ὀρέων ἀγρίαν γένναν θέτο θηρῶν · Ἡμῖν τε κτήνη ὑπέταξεν πάντα βροτοῖσιν , Πάντων δ᾿ ἡγητῆρα κατέστησεν θεότευκτον , Ἀνδρὶ δ᾿ ὑπαὶ τάξεν παμποίκιλα κ᾿ οὐ κατάληπτα . Τίς γὰρ σὰρξ δύναται θνητῶν γνῶναι τάδ᾿ ἅπαντα ; Ἀλλ᾿ αὐτὸς μόνος οἶδεν ὁ ποιήσας τάδ᾿ ἀπ᾿ ἀρχῆς , Ἄφθαρτος , κτίστης , αἰώνιος , αἰθέρα ναίων , Τοῖς ἀγαθοῖς ἀγαθὸν προφέρων πολὺ πλείονα μισθὸν , Τοῖς δὲ κακοῖς ἀδίκοις τε χόλον καὶ θυμὸν ἐγείρων , Καὶ πόλεμον , καὶ λοιμὸν , ἢ ἄλγεα δακρυόεντα . Ἄνθρωποι τί μάτην ὑψούμενοι ἐκριζοῦσθε ; Αἰσχυνθῆτε γαλᾶς καὶ κνώδαλα θειοποιοῦντες . Οὐ μανίη καὶ λύσσα φρενῶν καὶ ἐτώσια βάρη , Εἰ λοπάδας κλέπτουσι θεοὶ , συλοῦσι δὲ χύτρας ; Ἀντὶ δὲ χρυσήεντα πόλον κατὰ πίονα ναίειν Σητόβρωτα δέδορκε , πυκναῖς δ᾿ ἀράχναις δεδίασται . Προσκυνέοντες ὄφεις , κύνας , αἰλούρους ἀνόητοι , Καὶ πετεεινὰ σέβεσθε , καὶ ἑρπετὰ θηρία γαίης Καὶ λίθινα ξόανα , καὶ ἀγάλματα χειροποίητα , Κἀν παρόδοισι λίθων συγχώματα · ταῦτα σέβεσθε , Ἄλλα τε πολλὰ μάταια , ἃ δὴ κ᾿ αἰσχρὸν ἀγορεύειν · Καί γε θεοὶ μερόπων δολοήτορές εἰσιν ἀβούλων , Τῶν δὴ κἀκ στόματος χεῖται θανατηφόρος ἰός . Οὗ δ᾿ ἔστι ζωή τε καὶ ἄφθιτον ἀέναον φῶς , Καὶ μέλιτος γλυκεροῦ γλυκερώτερον ἀνδράσι χάρμα Ἐκπροχέῃ · τῷ δὴ μόνῳ αὐχένα κάμπτε . Καὶ τρίβον αἰώνεσσιν ἐν εὐσεβέεσσ᾿ ἀνάκλινε . Ταῦτα λιπόντες ἅπαντα , δίκης μεστόν τε κύπελλον Ζωρότερον , στιβαρὸν , βεβαρημένον , εὖ μάλ᾿ ἄκρητον Εἱλκύσατ᾿ ἀφροσύνῃσι μεμῃνότι πνεύματι πάντες , Κοὐ θέλετ᾿ ἐκνῆψαι καὶ σώφρονα πρὸς νόον ἐλθεῖν , Καὶ γνῶναι βασιλῆα Θεὸν , τὸν πάντ᾿ ἐφορῶντα . Τοὔνεκεν αἰθομένοιο πυρὸς σέλας ἔρχετ᾿ ἐφ᾿ ὑμᾶς , Λαμπάσι καυθήσεσθε δι᾿ αἰῶνος , τὸ πανῆμαρ , Ψεύδεσιν αἰσχυνθέντες ἐπ᾿ εἰδώλοσιν ἀχρήστοις . Οἱ δὲ Θεὸν τιμῶντες ἀληθινὸν , ἀέναόν τε , Ζωὴν κληρονομοῦσι τὸν αἰῶνος χρόνον , αὐτοὶ Οἰκοῦντες παραδείσου ὁμῶς ἐριθηλέα κῆπον , Δαινύμενοι γλυκὺν ἄρτον ἀπ᾿ οὐρανοῦ ἀστερόεντος . ὅτι μὲν οὖν ταῦτα ἀληθῆ καὶ ὠφέλιμα καὶ δίκαια καὶ προσφιλῆ πᾶσιν ἀνθρώποις τυγχάνει , δῆλόν ἐστι · καὶ ὅτι οἱ κακῶς δράσαντες ἀναγκαίως ἔχουσι κατ᾿ ἀξίαν τῶν πράξεων κολασθῆναι .
Lemmas: Σίβυλλα δέ ἐν Ἕλλην , καί ἐν ὁ λοιπός ἔθνος γίγνομαι προφῆτις , ἐν ἀρχή ὁ προφητεία αὐτός ὀνειδίζω ὁ ὁ ἄνθρωπος γένος λέγω · ἄνθρωπος θνητός καί σάρκινος , οὐδείς εἰμί , πῶς ταχύς ὑψόω , βίος τέλος οὐ εἰσοράω ; οὐ τρέμω , οὐδέ φοβέω θεός , ὁ ἐπίσκοπος σύ , ὕψιστος , γνώστης , πανεπόπτης , μάρτυς πᾶς , παντοτρόφος , κτίστης , ὅστις γλυκύς πνεῦμα ἐν ἅπας κατατίθημι , ἄν ἡγητήρ βροτός πᾶς ποιέω ; εἷς θεός , ὅς μόνος ἄρχω , ὑπερμεγέθης , ἀγένητος , παντοκράτωρ , ἀόρατος , ὁράω μόνος αὐτός ἅπας , αὐτός δέ οὐ βλέπω θνητός ὑπό σάρξ ἅπας . τίς γάρ σάρξ δύναμαι ὁ ἐπουράνιος καί ἀληθής ὀφθαλμός ὁράω θεός ἄμβροτος , ὅς πόλος οἰκέω ; ἀλλά οὐδέ ἀκτίς κατεναντίον ἥλιος ἄνθρωπος ἵστημι δυνατός , θνητός γίγνομαι ἀνήρ , ἐν ὀσταῦς φλέψ καί σάρξ εἰμί · αὐτός ὁ μόνος εἰμί σέβω ἡγήτωρ κόσμος , ὅς μόνος εἰς αἰών καί ἐκ αἰών τίκτω , αὐτογενής , ἀγένητος , ἅπας κρατέω διαπαντός , πᾶς βροτός νάω ὁ κριτήριον ἐν φάος κοινός . ὁ κακοβουλοσύνη δέ ὁ ἄξιος ἔχω μισθός , ὅτι θεός προλείπω ἀληθινός ἀεναός τε δοξάζω , αὐτός τε θύω ἱερός ἑκατόμβη , δαίμων ὁ θυσία ποιέω ὁ ἐν ᾍδης . τῦφος καί μανία δέ βαδίζω , καί τρίβος ὀρθός εὐθύς προλείπω ἀπέρχομαι ὁ διά ἄκανθα καί σκόλοψ · τίς πλανάω ; βροτός παύω μάταιος καί λείπω σκοτία νύξ , φώς δέ λαμβάνω · οὗτος ἰδού πᾶς σαφής ἀπλάνητος ὑπάρχω . ἔρχομαι , μή σκοτία δέ διώκω καί γνόφος ἀεί , ἡέλιος γλυκυδερκής ἰδού φάος ἔξοχος λάμπω . γιγνώσκω δέ κατατίθημι σοφία ἐν στῆθος σύ · εἷς θεός εἰμί , βροχή , ἄνεμος , σεισμός ἐπιπέμπω , ἀστεροπή , λιμός , λοιμός καί κῆδος λυγρός , καί νιφετός , κρύσταλλος . τίς δή κατά εἷς ἐξαγορεύω ; οὐρανός ἡγέομαι , γῆ κρατέω , αὐτός ὑπάρχω . καί πρός ὁ γενητός λέγω φημί · εἰ δέ γενητός ὅλος καί φθείρω , οὐ δύναμαι ἀνήρ ἐκ μηρός μήτρα τε θεός τυπόω εἰμί . ἀλλά θεός μόνος εἷς πανυπέρτατος , ὅς ποιέω οὐρανός ἥλιος τε , καί ἀστήρ , ἠδέ σελήνη , καρποφόρος γῆ τε , καί ὕδωρ οἶδμα πόντος , ὄρος τε ὑψήεις , καί ἀέναος χεῦμα πηγή · ὁ τε ἔνυδρος πάλιν γεννάω ἀνήριθμος πολύς πλῆθος · ἕρπετα δέ ἐκ γῆ κινέω ψυχροτροφέω τε , ποικίλος τε κτῆνος λιγυροθρόος , τραυλίζω , ξουθός λιγυπτερόφωνος , ταράσσω ἀήρ ταρσός · ἐν δέ νάπη ὄρος ἄγριος γέννα τίθημι θήρ · ἐγώ τε κτῆνος ὑποτάσσω πᾶς βροτός , πᾶς δέ ἡγητήρ καθίστημι θεότευκτος , ἀνήρ δέ ὑπό τάζω παμποίκιλος ἄν οὐ καταληπτός . τίς γάρ σάρξ δύναμαι θνητός γιγνώσκω ὅδε ἅπας ; ἀλλά αὐτός μόνος οἶδα ὁ ποιέω ὅδε ἀπό ἀρχή , ἄφθαρτος , κτίστης , αἰώνιος , αἰθήρ ναίω , ὁ ἀγαθός ἀγαθός προφέρω πολύς πολύς μισθός , ὁ δέ κακός ἄδικος τε χόλος καί θυμός ἐγείρω , καί πόλεμος , καί λοιμός , ἤ ἄλγος δακρυόεις . ἄνθρωπος τίς μάτην ὑψόω ἐκριζόω ; αἰσχύνω γαλέη καί κνώδαλον θειοποιέω . οὐ μανία καί λύσσα φρήν καί ἐτώσιος βάρος , εἰ λοπάς κλέπτω θεός , συλάω δέ χύτρα ; ἀντί δέ χρυσήεις πόλος κατά πίων ναίω σητόβρωτος δέρκομαι , πυκνός δέ ἀράχνη διάζομαι . προσκυνέω ὄφις , κύων , αἴλουρος ἀνόητος , καί πετεινός σέβω , καί ἑρπετόν θηρίον γῆ καί λίθινος ξόανον , καί ἄγαλμα χειροποίητος , Καν πάροδος λίθος συγχώματα · οὗτος σέβω , ἄλλος τε πολύς μάταιος , ὅς δή ἄν αἰσχρός ἀγορεύω · αἴ γε θεός μέροψ δολοήτορές εἰμί ἄβουλος , ὁ δή ἐκ στόμα χέω θανατηφόρος ἰός . ἕ δέ εἰμί ζωή τε καί ἄφθιτος ἀέναος φάος , καί μέλι γλυκερός γλυκύς ἀνήρ χάρμα ἐκπροχέω · ὁ δή μόνος αὐχήν κάμπτω . καί τρίβος αἰών ἐν εὐσεβής ἀνακλίνω . οὗτος λείπω ἅπας , δίκη μεστός τε κύπελλον ζωρός , στιβαρός , βαρέω , εὖ μάλα ἄκρατος ἕλκω ἀφροσύνη μαίͅνομαι πνεῦμα πᾶς , οὐ ἐθέλω ἐκνήφω καί σώφρων πρός νόος ἔρχομαι , καί γιγνώσκω βασιλεύς θεός , ὁ πᾶς ἐφοράω . ἕνεκα αἴθω πῦρ σέλας ἔρχομαι ἐπί σύ , λαμπάς καίω διά αἰών , ὁ πανῆμαρ , ψευδής αἰσχύνω ἐπί εἰδωλόω ἄχρηστος . ὁ δέ θεός τιμάω ἀληθινός , ἀέναος τε , ζωή κληρονομέω ὁ αἰών χρόνος , αὐτός οἰκέω παράδεισος ὁμῶς ἐριθηλής κῆπος , δαίνυμι γλυκύς ἄρτος ἀπό οὐρανός ἀστερόεις . ὅτι μέν οὖν οὗτος ἀληθής καί ὠφέλιμος καί δίκαιος καί προσφιλής πᾶς ἄνθρωπος τυγχάνω , δῆλος εἰμί · καί ὅτι ὁ κακός δράω ἀναγκαῖος ἔχω κατά ἀξία ὁ πρᾶξις κολάζω .