theophilus-apologetics.ad-autolycum 2.12
Τῆς μὲν οὖν Ἑξαημέρου οὐδεὶς ἀνθρώπων δυνατὸς κατ᾿ ἀξίαν τὴν ἐξήγησιν καὶ τὴν οἰκονομίαν πᾶσαν ἐξειπεῖν , οὐδὲ εἰ μυρία στόματα ἔχοι , καὶ μυρίας γλώσσας · ἀλλ᾿ οὐδὲ εἰ μυρίοις ἔτεσι βιώσει τις , ἐπιδημῶν ἐν τῷδε τῷ βίῳ , οὐδὲ οὕτως ἔσται ἱκανὸς πρὸς ταῦτα ἀξίως τι εἰπεῖν , διὰ τὸ ὑπέρβαλλον μέγεθος καὶ τὸν πλοῦτον τῆς σοφίας τοῦ Θεοῦ , τῆς οὔσης ἐν ταύτῃ τῇ προγεγραμμένῃ Ἑξαημέρῳ . πολλοὶ μὲν οὖν τῶν συγγραφέων ἐμιμήσαντο , καὶ ἠθέλησαν περὶ τούτων διήγησιν ποιήσασθαι , καίτοι λαβόντες ἐντεῦθεν τὰς ἀφορμὰς , ἤτοι περὶ κόσμου κτίσεως , ἢ περὶ φύσεως ἀνθρώπου · καὶ οὐδὲ τὸ τυχὸν ἔναυσμα ἄξιόν τι τῆς ἀληθείας ἐξεῖπον . δοκεῖ δὲ τὰ ὑπὸ τῶν φιλοσόφων ἢ συγγραφέων καὶ ποιητῶν εἰρημένα ἀξιόπιστα μὲν εἶναι , παρὰ τὸ φράσει κεκαλλωπίσθαι . μωρὸς δὲ καὶ κένος ὁ λόγος αὐτῶν δείκνυται , ὅτι πολλὴ μὲν πληθὺς τῆς φλυαρίας αὐτῶν ἐστι · τὸ τυχὸν δὲ τῆς ἀληθείας ἐν αὐτοῖς οὐχ εὑρίσκεται . καὶ γὰρ εἴ τι δοκεῖ ἀληθὲς δι᾿ αὐτῶν ἐκπεφωνῆσθαι , σύγκρασιν ἔχει τῇ πλάνῃ . καθάπερ γὰρ φάρμακόν τι δηλητήριον συγκραθὲν μέλιτι , ἢ οἴνῳ , ἢ ἑτέρῳ τινὶ , τὸ πᾶν ποιεῖ βλαβερὸν καὶ ἄχρηστον · οὕτως καὶ ἡ ἐν αὐτοῖς πολυλογία εὑρίσκεται ματαιοπονία , καὶ βλάβη μᾶλλον τοῖς πειθομένοις αὐτῇ . ἔτι μὴν καὶ περὶ τῆς ἑβδόμης ἡμέρας ἥν πάντες μὲν ἄνθρωποι ὀνομάζουσιν , οἱ δὲ πλείους ἀγνοοῦσιν , ὅτι παρ᾿ Ἑβραίοις ὃ καλεῖται σάββατον Ἑλληνιστὶ ἑρμηνεύεται ἑβδομάς · ἥτις εἰς πᾶν γένος ἀνθρώπων ὀνομάζεται μὲν , δι᾿ ἣν δὲ αἰτίαν καλοῦσιν αὐτὴν οὐκ ἐπίστανται . τὸ δὲ εἰπεῖν Ἡσίοδον τὸν ποιητὴν ἐκ χάους γεγενῆσθαι Ἔρεβον , καὶ τὴν γῆν καὶ ἔρωτα κυριεύοντα τῶν κατ᾿ αὐτόν τε Θεῶν καὶ ἀνθρώπων , μάταιον καὶ ψυχρὸν τὸ ῥῆμα αὐτοῦ , καὶ ἀλλότριον πάσης ἀληθείας δείκνυται . Θεὸν γὰρ οὐ χρὴ ὑφ᾿ ἡδονῆς νικᾷσθαι · ὅπου γε καὶ οἱ σώφρονες ἄνθρωποι ἀπέχονται πάσης αἰσχρᾶς ἡδονῆς , καὶ ἐπιθυμίας κακῆς .
Lemmas: ὁ μέν οὖν ἑξαήμερος οὐδείς ἄνθρωπος δυνατός κατά ἀξία ὁ ἐξήγησις καί ὁ οἰκονομία πᾶς ἐκλέγω , οὐδέ εἰ μυρίος στόμα ἔχω , καί μυρίος γλῶσσα · ἀλλά οὐδέ εἰ μυρίος ἔτος βιόω τις , ἐπιδημέω ἐν ὅδε ὁ βίος , οὐδέ οὕτως εἰμί ἱκανός πρός οὗτος ἄξιος τις λέγω , διά ὁ ὑπερβάλλω μέγεθος καί ὁ πλοῦτος ὁ σοφία ὁ θεός , ὁ εἰμί ἐν οὗτος ὁ προγράφω ἑξαήμερος . πολύς μέν οὖν ὁ συγγραφεύς μιμέομαι , καί ἐθέλω περί οὗτος διήγησις ποιέω , καίτοι λαμβάνω ἐντεῦθεν ὁ ἀφορμή , ἤτοι περί κόσμος κτίσις , ἤ περί φύσις ἄνθρωπος · καί οὐδέ ὁ τυγχάνω ἔναυσμα ἄξιος τις ὁ ἀλήθεια ἐκλέγω . δοκέω δέ ὁ ὑπό ὁ φιλόσοφος ἤ συγγραφεύς καί ποιητής λέγω ἀξιόπιστος μέν εἰμί , παρά ὁ φράσις καλλωπίζω . μωρός δέ καί κενός ὁ λόγος αὐτός δείκνυμι , ὅτι πολύς μέν πληθύς ὁ φλυαρία αὐτός εἰμί · ὁ τυγχάνω δέ ὁ ἀλήθεια ἐν αὐτός οὐ εὑρίσκω . καί γάρ εἰ τις δοκέω ἀληθής διά αὐτός ἐκφωνέω , σύγκρασις ἔχω ὁ πλάνη . καθά γάρ φάρμακον τις δηλητήριος συγκεράννυμι μέλι , ἤ οἶνος , ἤ ἕτερος τις , ὁ πᾶς ποιέω βλαβερός καί ἄχρηστος · οὕτως καί ὁ ἐν αὐτός πολυλογία εὑρίσκω ματαιοπονία , καί βλάβη μάλα ὁ πείθω αὐτός . ἔτι μήν καί περί ὁ ἕβδομος ἡμέρα ὅς πᾶς μέν ἄνθρωπος ὀνομάζω , ὁ δέ πολύς ἀγνοέω , ὅτι παρά Ἑβραῖος ὅς καλέω σάββατον Ἑλληνιστί ἑρμηνεύω ἑβδομάς · ὅστις εἰς πᾶς γένος ἄνθρωπος ὀνομάζω μέν , διά ὅς δέ αἰτία καλέω αὐτός οὐ ἐπίσταμαι . ὁ δέ λέγω Ἡσίοδος ὁ ποιητής ἐκ Χάων γίγνομαι ἐρέβω , καί ὁ Γῆ καί Ἔρως κυριεύω ὁ κατά αὐτός τε θεός καί ἄνθρωπος , μάταιος καί ψυχρός ὁ ῥῆμα αὐτός , καί ἀλλότριος πᾶς ἀλήθεια δείκνυμι . θεός γάρ οὐ χρή ὑπό ἡδονή νικάω · ὅπου γε καί ὁ σώφρων ἄνθρωπος ἀπέχω πᾶς αἰσχρός ἡδονή , καί ἐπιθυμία κακός .