theophilus-apologetics.ad-autolycum 2.8
Καὶ τί μοι τὸ λοιπὸν τὸ πλῆθος τῶν τοιούτων ὀνομασιῶν καὶ γενεαλογιῶν καταλέγειν ; ὥστε κατὰ πάντα τρόπον ἐμπαίζονται οἱ συγγραφεῖς πάντες καὶ ποιηταὶ καὶ φιλόσοφοι λεγόμενοι · ἔτι μὴν καὶ οἱ προσέχοντες αὐτοῖς . μύθους γὰρ μᾶλλον καὶ μωρίας συνέταξαν περὶ τῶν κατ᾿ αὐτοὺς θεῶν . οὐ γὰρ ἀπέδειξαν αὐτοὺς θεοὺς , ἀλλὰ ἀνθρώπους , οὓς μὲν μεθύσους , ἑτέρους πόρνους καὶ φονεῖς . ἀλλὰ καὶ περὶ τῆς κοσμογονίας , ἀσύμφωνα ἀλλήλοις καὶ φαῦλα ἐξεῖπον . πρῶτον μὲν ὅτι τινὲς ἀγέννητον τὸν κόσμον ἀπεφήναντο , καθὼς καὶ ἔμπροσθεν ἐδηλώσαμεν · καὶ οἱ μὲν ἀγέννητον αὐτὸν καὶ ἀϊδίαν φύσιν φάσκοντες , οὐκ ἀκόλουθα εἶπον τοῖς γενητὸν αὐτὸν δογματίσασιν . εἰκασμῷ γὰρ ταῦτα καὶ ἀνθρωπίνῃ ἐννοίᾳ ἐφθέγξαντο , καὶ οὐ κατὰ ἀλήθειαν . ἕτεροι δ᾿ αὖ εἶπον πρόνοιαν εἶναι , καὶ τὰ τούτων δόγματα ἀνέλυσαν . Ἄρατος μὲν οὖν φησιν · Ἐκ Διὸς ἀρχώμεσθα , τὸν οὐδέποτ᾿ ἄνδρες ἐῶμεν Ἄῤῥητον · μεσταὶ δὲ Διὸς πᾶσαι μὲν ἀγυιαὶ , Πᾶσαι δ᾿ ἀνθρώπων ἀγοραὶ , μεστὴ δὲ θάλασσα , Καὶ λιμένες , πάντη δὲ Διὸς κεχρήμεθα πάντες . Τοῦ γὰρ καὶ γένος ἐσμέν . ὁ δ᾿ ἤπιος ἀνθρώποισι Δέξια σημαίνει · λαοὺς δ᾿ ἐπὶ ἔργον ἐγείρει , Μιμνήσκων βιότοιο · λέγει δ᾿ ὅτε βῶλος ἀρίστη Βουσί τε καὶ μακέλῃσι · λέγει δ᾿ ὅτε δέξιαι ὧραι Καὶ φυτὰ γυρῶσαι , καὶ σπέρματα πάντα βαλέσθαι . τίνι οὖν πιστεύσωμεν ; πότερον Ἀράτῳ τῷδε , ἢ Σοφοκλεῖ λέγοντι · πρόνοια δ᾿ ἐστιν οὐδενὸς σαφὴς , εἰκῆ κράτιστον ζῆν ὅπως δύναιτό τις . Ὅμηρος δὲ πάλιν τούτῳ οὐ συνᾴδει · λέγει γάρ · Ζεὺς δ᾿ ἀρετὴν ἄνδρεσσιν ὀφέλλει τε μινύθει τε . καὶ Σιμωνίδης · Οὔτις ἄνευ θεῶν ἀρετὰν λάβεν , Οὐ πόλις , οὐ βροτός · Θεὸς ὁ παμμῆτις . Ἀπήμαντον δ᾿ οὐδέν ἐστιν ἐν αὐτοῖς . ὁμοίως καὶ Εὐριπίδης · οὐκ ἔστιν οὐδὲν χωρὶς ἀνθρώποις Θεοῦ . καὶ Μένανδρος · οὐκ ἄρα φροντίζει τις ἡμῶν , ἢ μόνος Θεός . καὶ πάλιν Εὐριπίδης · σῶσαι γὰρ ὁπόταν τῷ Θεῷ δοκῇ , πολλὰς προφάσεις δίδωσιν εἰς σωτηρίαν . καὶ Θέστιος · Θεοῦ θέλοντος , κἂν ἐπὶ ῥιπὸς πλέῃς , σώζῃ . καὶ τὰ τοιαῦτα μυρία εἰπόντες , ἀσύμφωνα ἑαυτοῖς ἐξεῖπον . ὁ γοῦν Σοφοκλῆς ἀπρονοησίαν λέγων ἐν ἑτέρῳ λέγει · Θεοῦ δὲ πληγὴν οὐχ ὑπερπηδᾷ βροτός . πλὴν καὶ πληθὺν εἰσήγαγον , ἢ μοναρχίαν εἶπον · καὶ πρόνοιαν εἶναι , τοῖς λέγουσιν ἀπρονοησίαν τἀνάντια εἰρήκασιν . ὅθεν Εὐριπίδης ὁμολογεῖ λέγων · σπουδάζομεν δὲ πολλ᾿ ὑπ᾿ ἐλπίδων μάτην πόνους ἔχοντες , οὐδὲν εἰδότες . καὶ μὴ θέλοντες ὁμολογοῦσι τὸ ἀληθὲς μὴ ἐπίστασθαι · ὑπὸ δαιμόνων δὲ ἐμπνευσθέντες , καὶ ὑπ᾿ αὐτῶν φυσιωθέντες , ἃ εἶπον , δι᾿ αὐτῶν εἶπον . ἤτοι γὰρ οἱ ποιηταὶ , Ὅμηρος δὴ καὶ Ἡσίοδος , ὥς φασιν , ὑπὸ μουσῶν ἐμπνευσθέντες , φαντασίᾳ καὶ πλάνῃ ἐλάλησαν , καὶ οὐ καθαρῷ πνεύματι , ἀλλὰ πλάνῳ . ἐκ τούτου δὲ σαφῶς δείκνυται , εἰ καὶ οἱ δαιμονῶντες ἐνίοτε καὶ μέχρι τοῦ δεῦρο ἐξορκίζονται κατὰ τοῦ ὀνόματος τοῦ ὄντως Θεοῦ , καὶ ὁμολογεῖ αὐτὰ τὰ πλάνα πνεύματα εἶναι δαίμονες , οἱ καὶ τότε εἰς ἐκείνους ἐνεργήσαντες · πλὴν ἐνίοτέ τινες τῇ ψυχῇ ἐκνήψαντες ἐξ αὐτῶν , εἶπον ἀκόλουθα τοῖς προφήταις , ὅπως εἴη εἰς μαρτύριον αὐτοῖς τε καὶ πᾶσιν ἀνθρώποις , περί τε Θεοῦ μοναρχίας καὶ κρίσεως , καὶ τῶν λοιπῶν ἇν ἔφασαν .
Lemmas: καί τίς ἐγώ ὁ λοιπός ὁ πλῆθος ὁ τοιοῦτος ὀνομασία καί γενεαλογία καταλέγω ; ὥστε κατά πᾶς τρόπος ἐμπαίζω ὁ συγγραφεύς πᾶς καί ποιητής καί φιλόσοφος λέγω · ἔτι μήν καί ὁ προσέχω αὐτός . μῦθος γάρ μάλα καί μωρία συντάσσω περί ὁ κατά αὐτός θεός . οὐ γάρ ἀποδείκνυμι αὐτός θεός , ἀλλά ἄνθρωπος , ὅς μέν μέθυσος , ἕτερος πόρνος καί φονεύς . ἀλλά καί περί ὁ κοσμογονία , ἀσύμφωνος ἀλλήλων καί φαῦλος ἐκλέγω . πρῶτος μέν ὅτι τις ἀγέννητος ὁ κόσμος ἀποφαίνω , καθώς καί ἔμπροσθεν δηλόω · καί ὁ μέν ἀγέννητος αὐτός καί ἀΐδιος φύσις φάσκω , οὐ ἀκόλουθος λέγω ὁ γενητός αὐτός δογματίζω . εἰκασμός γάρ οὗτος καί ἀνθρώπινος ἔννοια φθέγγομαι , καί οὐ κατά ἀλήθεια . ἕτερος δέ αὖ λέγω πρόνοια εἰμί , καί ὁ οὗτος δόγμα ἀναλύω . Ἄρατος μέν οὖν φημί · ἐκ Ζεύς ἄρχω , ὁ οὐδέποτε ἀνήρ ἐάω ἄρρητος · μεστός δέ Ζεύς πᾶς μέν ἀγυιά , πᾶς δέ ἄνθρωπος ἀγορά , μεστός δέ θάλασσα , καί λιμήν , πάντῃ δέ Ζεύς χράω πᾶς . τίς γάρ καί γένος εἰμί . ὁ δέ ἤπιος ἄνθρωπος δεξιός σημαίνω · λαός δέ ἐπί ἔργον ἐγείρω , μιμνῄσκω βίοτος · λέγω δέ ὅτε βῶλος ἀγαθός βοῦς τε καί μακέλη · λέγω δέ ὅτε δεξιός ὥρα καί φυτόν γυρόω , καί σπέρμα πᾶς βάλλω . τίς οὖν πιστεύω ; πότερος Ἄρατος ὅδε , ἤ Σοφοκλῆς λέγω · πρόνοια δέ εἰμί οὐδείς σαφής , εἰκῇ κρατύς ζάω ὅπως δύναμαι τις . Ὅμηρος δέ πάλιν οὗτος οὐ συνᾴδω · λέγω γάρ · Ζεύς δέ ἀρετή ἀνήρ ὀφέλλω τε μινύθω τε . καί Σιμωνίδης · οὔτις ἄνευ θεός ἀρετή λαμβάνω , οὐ πόλις , οὐ βρότος · θεός ὁ παμμῆτις . ἀπήμαντος δέ οὐδείς εἰμί ἐν αὐτός . ὅμοιος καί Εὐριπίδης · οὐ εἰμί οὐδείς χωρίς ἄνθρωπος θεός . καί Μένανδρος · οὐ ἄρα φροντίζω τις ἐγώ , ἤ μόνος θεός . καί πάλιν Εὐριπίδης · σῴζω γάρ ὁπόταν ὁ θεός δοκέω , πολύς πρόφασις δίδωμι εἰς σωτηρία . καί Θέστιος · θεός ἐθέλω , ἐάν ἐπί ῥίψ πλέω , σῴζω . καί ὁ τοιοῦτος μυρίος λέγω , ἀσύμφωνος ἑαυτοῦ ἐκλέγω . ὁ γοῦν Σοφοκλῆς ἀπρονοησία λέγω ἐν ἕτερος λέγω · θεός δέ πληγή οὐ ὑπερπηδάω βροτός . πλήν καί πληθύς εἰσάγω , ἤ μοναρχία λέγω · καί πρόνοια εἰμί , ὁ λέγω ἀπρονοησία ἐναντίος λέγω . ὅθεν Εὐριπίδης ὁμολογέω λέγω · σπουδάζω δέ πολύς ὑπό ἐλπίς μάτην πόνος ἔχω , οὐδείς οἶδα . καί μή ἐθέλω ὁμολογέω ὁ ἀληθής μή ἐπίσταμαι · ὑπό δαίμων δέ ἐμπνεύσκω , καί ὑπό αὐτός φυσιόω , ὅς λέγω , διά αὐτός λέγω . ἤτοι γάρ ὁ ποιητής , Ὅμηρος δή καί Ἡσίοδος , ὡς φημί , ὑπό Μοῦσα ἐμπνεύσκω , φαντασία καί πλάνη λαλέω , καί οὐ καθαρός πνεῦμα , ἀλλά πλάνος . ἐκ οὗτος δέ σαφής δείκνυμι , εἰ καί ὁ δαιμονάω ἐνίοτε καί μέχρι ὁ δεῦρο ἐξορκίζω κατά ὁ ὄνομα ὁ ὄντως θεός , καί ὁμολογέω αὐτός ὁ πλάνος πνεῦμα εἰμί δαίμων , ὁ καί τότε εἰς ἐκεῖνος ἐνεργέω · πλήν ἐνίοτε τις ὁ ψυχή ἐκνήφω ἐκ αὐτός , λέγω ἀκόλουθος ὁ προφήτης , ὅπως εἰμί εἰς μαρτύριον αὐτός τε καί πᾶς ἄνθρωπος , περί τε θεός μοναρχία καί κρίσις , καί ὁ λοιπός ὅς φημί .