theophilus-apologetics.ad-autolycum 2.13
Ἀλλὰ καὶ τὸ ἐκ τῶν ἐπιγείων κάτωθεν ἄρξασθαι καὶ λέγειν τὴν ποίησιν τῶν γεγενημένων , ἀνθρώπινον καὶ ταπεινὸν καὶ πάνυ ἀσθενὲς τὸ ἐννόημα αὐτοῦ , ὡς πρὸς Θεόν ἐστιν . ἄνθρωπος γὰρ κάτω ὢν , ἄρχεται ἐκ τῆς γῆς οἰκοδομεῖν , καὶ οὐ πρὸς τάξιν δύναται καὶ τὴν ὀροφὴν ποιῆσαι , ἐὰν μὴ τὸν θεμέλιον ὑπόθηται . Θεοῦ δὲ τὸ δυνατὸν ἐκ τούτου δείκνυται , ἴνα πρῶτον μὲν ἐξ οὐκ ὄντων ποιῇ τὰ γινόμενα , εἶτα καθὼς βούλεται . τὰ γὰρ παρὰ ἀνθρώποις ἀδύνατα , δυνατά ἐστι παρὰ Θεῷ · διὸ καὶ ὁ προφήτης πρῶτον εἴρηκε τὴν ποίησιν τοῦ οὐρανοῦ γεγενῆσθαι , τρόπον ἐπέχοντα ὀροφῆς , λέγων · ἐν ἀρχῇ ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸν οὐρανὸν , τουτέστι διὰ τῆς ἀρχῆς γεγενῆσθαι τὸν οὐρανὸν καθὼς ἔφθημεν δεδηλωκέναι . γῆν δὲ λέγει δυνάμει ἔδαφος καὶ θεμέλιον , ἄβυσσον δὲ τὴν πληθὺν τῶν ὑδάτων · καὶ σκότος διὰ τὸ τὸν οὐρανὸν , γεγονότα ὑπὸ τοῦ Θεοῦ , ἐσκεπακέναι καθαπερεὶ πῶμα τὰ ὕδατα σὺν τῇ γῇ . πνεῦμα δὲ τὸ ἐπιφερόμενον ἐπάνω τοῦ ὕδατος , ὃ ἔδωκεν ὁ Θεὸς εἰς ζωογόνησιν τῇ κτίσει καθάπερ ἀνθρώπῳ ψυχὴν , τῷ λεπτῷ τὸ λεπτὸν συγκεράσας · τὸ γὰρ πνεῦμα λεπτὸν καὶ τὸ ὕδωρ λεπτόν · ὅπως τὸ μὲν πνεῦμα τρέφῃ τὸ ὕδωρ , τὸ δὲ ὕδωρ σὺν τῷ πνεύματι τρέφῃ τὴν κτίσιν διϊκνούμενον πανταχόσε . ἓν μὲν τὸ πνεῦμα , φωτὸς τύπον ἔπεχον , ἐμεσίτευε τοῦ ὕδατος καὶ τοῦ οὐρανοῦ , ἵνα τρόπῳ τινι μὴ κοινωνῇ τὸ σκότος τῷ οὐρανῷ ἐγγυτέρῳ ὄντι τοῦ Θεοῦ , πρὸ τοῦ εἰπεῖν τὸν Θεόν · γενηθήτω φῶς . ὥσπερ οὖν καμάρα ὁ οὐρανὸς ὢν συνεῖχε τὴν ὕλην βώλῳ ἐοικυῖαν . καὶ γὰρ εἴρηκε περὶ τοῦ οὐρανοῦ ἕτερος προφήτης ὀνόματι Ἠσαΐας λέγων · Θεὸς οὗτος ὁ ποιήσας τὸν οὐρανὸν ὡς καμάραν , καὶ διατείνας ὡς σκηνὴν κατοικεῖσθαι . ἡ διάταξις οὖν τοῦ Θεοῦ , τοῦτό ἐστιν ὁ λόγος αὐτοῦ , φαίνων ὥσπερ λύχνος ἐν οἰκήματι συνεχομένῳ , ἐφώτισε τὴν ὑπ᾿ οὐρανὸν , χωρὶς μὲν τοῦ κόσμου ποιήσας . καὶ τὸ μὲν φῶς ὁ Θεὸς ἐκάλεσεν ἡμέραν , τὸ δὲ σκότος νύκτα · ἐπειτοί γε ἄνθρωπος οὐκ ἂν ᾔδει καλεῖν τὸ φῶς ἡμέραν , ἢ τὸ σκότος νύκτα · ἀλλ᾿ οὐδὲ μὲν τὰ λοιπὰ εἰ μὴ τὴν ὀνομασίαν εἰλήφει ἀπὸ τοῦ ποιήσαντος αὐτὰ Θεοῦ . τῇ μὲν οὖν πρώτῃ ὑποθέσει τῆς ἱστορίας , καὶ γενέσεως τοῦ κόσμου , εἴρηκεν ἡ ἁγία γραφὴ οὐ περὶ τούτου τοῦ στερεώματος , ἀλλὰ περὶ ἑτέρου οὐρανοῦ τοῦ ἀοράτου ἡμῖν ὄντος , μεθ᾿ ὃν οὗτος ὁ ὁρατὸς οὐρανὸς κέκληται στερέωμα , ἐφ᾿ ᾧ ἀνείληπται τὸ ἥμισυ τοῦ ὕδατος , ὅπως ᾖ τῇ ἀνθρωπότητι εἰς ὑετοὺς καὶ ὄμβρους καὶ δρόσους . τὸ δὲ ἥμισυ ὕδατος ὑπελείφθη ἐν τῇ γῇ εἰς ποταμοὺς καὶ πηγὰς καὶ θαλάσσας · ἔτι οὖν συνέχοντος τοῦ ὕδατος τὴν γῆν , μάλιστα κοίλους τόπους , ἐποίησεν ὁ Θεὸς διὰ τοῦ λόγου αὐτοῦ τὸ ὕδωρ συναχθῆναι εἰς συναγωγὴν μίαν , καὶ ὁρατὴν γενηθῆναι τὴν ξηρὰν , πρότερον γεγονυῖαν αὐτὴν ἀόρατον . ὁρατὴ οὖν ἡ γῆ γενομένη ἔτι ὑπῆρχεν ἀκατασκεύαστος . κατεσκεύασεν οὖν αὐτὴν καὶ κατεκόσμησεν ὁ Θεὸς διὰ παντοδαπῶν χλοῶν καὶ σπερμάτων καὶ φυτῶν .
Lemmas: ἀλλά καί ὁ ἐκ ὁ ἐπίγειος κάτωθεν ἄρχω καί λέγω ὁ ποίησις ὁ γίγνομαι , ἀνθρώπινος καί ταπεινός καί πάνυ ἀσθενής ὁ ἐννόημα αὐτός , ὡς πρός θεός εἰμί . ἄνθρωπος γάρ κάτω εἰμί , ἄρχω ἐκ ὁ γῆ οἰκοδομέω , καί οὐ πρός τάξις δύναμαι καί ὁ ὀροφή ποιέω , ἐάν μή ὁ θεμέλιος ὑποτίθημι . θεός δέ ὁ δυνατός ἐκ οὗτος δείκνυμι , ἵνα πρῶτος μέν ἐκ οὐ εἰμί ποιέω ὁ γίγνομαι , εἶτα καθώς βούλομαι . ὁ γάρ παρά ἄνθρωπος ἀδύνατος , δυνατός εἰμί παρά θεός · διό καί ὁ προφήτης πρῶτος λέγω ὁ ποίησις ὁ οὐρανός γίγνομαι , τρόπος ἐπέχω ὀροφή , λέγω · ἐν ἀρχή ποιέω ὁ θεός ὁ οὐρανός , τουτέστι διά ὁ ἀρχή γίγνομαι ὁ οὐρανός καθώς φθάνω δηλόω . γῆ δέ λέγω δύναμις ἔδαφος καί θεμέλιος , ἄβυσσος δέ ὁ πληθύς ὁ ὕδωρ · καί σκότος διά ὁ ὁ οὐρανός , γίγνομαι ὑπό ὁ θεός , σκεπάω καθαπερεί πῶμα ὁ ὕδωρ σύν ὁ γῆ . πνεῦμα δέ ὁ ἐπιφέρω ἐπάνω ὁ ὕδωρ , ὅς δίδωμι ὁ θεός εἰς ζωογόνησις ὁ κτίσις καθά ἄνθρωπος ψυχή , ὁ λεπτός ὁ λεπτός συγκεράννυμι · ὁ γάρ πνεῦμα λεπτός καί ὁ ὕδωρ λεπτός · ὅπως ὁ μέν πνεῦμα τρέφω ὁ ὕδωρ , ὁ δέ ὕδωρ σύν ὁ πνεῦμα τρέφω ὁ κτίσις διικνέομαι πανταχοῦ . εἷς μέν ὁ πνεῦμα , φώς τύπος ἐπέχω , μεσιτεύω ὁ ὕδωρ καί ὁ οὐρανός , ἵνα τρόπος τις μή κοινωνέω ὁ σκότος ὁ οὐρανός ἐγγύτερος εἰμί ὁ θεός , πρό ὁ λέγω ὁ θεός · γίγνομαι φάος . ὥσπερ οὖν καμάρα ὁ οὐρανός εἰμί συνέχω ὁ ὕλη βῶλος ἔοικα . καί γάρ λέγω περί ὁ οὐρανός ἕτερος προφήτης ὄνομα Ἠσαΐας λέγω · θεός οὗτος ὁ ποιέω ὁ οὐρανός ὡς καμάρα , καί _ ὡς σκηνή κατοικέω . ὁ διάταξις οὖν ὁ θεός , οὗτος εἰμί ὁ λόγος αὐτός , φαίνω ὥσπερ λύχνος ἐν οἴκημα συνέχω , φωτίζω ὁ ὑπό οὐρανός , χωρίς μέν ὁ κόσμος ποιέω . καί ὁ μέν φάος ὁ θεός καλέω ἡμέρα , ὁ δέ σκότος νύξ · επειος γε ἄνθρωπος οὐ ἄν οἶδα καλέω ὁ φάος ἡμέρα , ἤ ὁ σκότος νύξ · ἀλλά οὐδέ μέν ὁ λοιπός εἰ μή ὁ ὀνομασία λαμβάνω ἀπό ὁ ποιέω αὐτός θεός . ὁ μέν οὖν πρῶτος ὑπόθεσις ὁ ἱστορία , καί γένεσις ὁ κόσμος , λέγω ὁ ἅγιος γραφή οὐ περί οὗτος ὁ στερέωμα , ἀλλά περί ἕτερος οὐρανός ὁ ἀόρατος ἐγώ εἰμί , μετά ὅς οὗτος ὁ ὁρατός οὐρανός καλέω στερέωμα , ἐπί ὅς ἀναλαμβάνω ὁ ἥμισυς ὁ ὕδωρ , ὅπως εἰμί ὁ ἀνθρωπότης εἰς ὑετός καί ὄμβρος καί δρόσος . ὁ δέ ἥμισυς ὕδωρ ὑπολείπω ἐν ὁ γῆ εἰς προσαμόω καί πηγή καί θάλασσα · ἔτι οὖν συνέχω ὁ ὕδωρ ὁ γῆ , μάλα κοῖλος τόπος , ποιέω ὁ θεός διά ὁ λόγος αὐτός ὁ ὕδωρ συνάγω εἰς συναγωγή εἷς , καί ὁρατός γίγνομαι ὁ ξηρός , πρότερος γίγνομαι αὐτός ἀόρατος . ὁρατός οὖν ὁ γῆ γίγνομαι ἔτι ὑπάρχω ἀκατασκεύαστος . κατασκευάζω οὖν αὐτός καί κατακοσμέω ὁ θεός διά παντοδαπής χλόη καί σπέρμα καί φυτόν .