theophilus-apologetics.ad-autolycum 3.7
Θεοὺς γὰρ φήσαντες εἶναι , πάλιν εἰς οὐδὲν αὐτοὺς ἡγήσαντο . οἱ μὲν γὰρ ἐξ ἀτόμων αὐτοὺς ἔφασαν συνεστάναι . οἱ δὲ αὖ χωρεῖν εἰς ἀτόμους , καὶ μηδὲν πλεῖον ἀνθρώπων δύνασθαι τοὺς θεούς φασι . Πλάτων δὲ θεοὺς εἰπὼν εἶναι , ὑλικοὺς αὐτοὺς βούλεται συνιστᾷν . Πυθαγόρας δὲ τοσαῦτα μοχθήσας περὶ θεῶν , καὶ τὴν ἄνω κάτω πορείαν ποιησάμενος , ἔσχατον ὁρίζει φύσιν , καὶ αὐτοματισμὸν εἶναί φησι τῶν πάντων , καὶ θεοὺς ἀνθρώπων μηδὲν φροντίζειν . ὁπόσα τε Κλιτόμαχος ὁ Ἀκαδημαϊκὸς περὶ ἀθεότητος εἰσηγήσατο . τί δ᾿ οὐχὶ καὶ Κριτίας , καὶ Πρωταγόρας ὁ Ἀβδηρίτης λέγων · εἴτε γὰρ εἰσὶ θεοὶ , οὐ δύναμαι περὶ αὐτῶν λέγειν , οὔτε ὁποῖοί εἰσι δηλῶσαι . πολλὰ γάρ ἐστι τὰ κωλύοντά με . τὰ γὰρ περὶ Εὐημέρου τοῦ ἀθεωτάτου περισσὸν ἡμῖν καὶ λέγειν . πολλὰ γὰρ περὶ θεῶν τολμήσας φθέγξασθαι , ἔσχατον καὶ τὸ ἐξόλου μὴ εἶναι θεοὺς , ἀλλὰ τὰ πάντα αὐτοματισμῷ διοικεῖσθαι βούλεται . Πλάτων δὲ ὁ τοσαῦτα εἰπὼν περὶ μοναρχίας Θεοῦ καὶ ψυχῆς ἀνθρώπου , φάσκων ἀθάνατον εἶναι τὴν ψυχὴν , οὐκ αὐτὸς ὕστερον εὑρίσκεται ἐναντία ἑαυτῷ λέγων , τὰς μὲν ψυχὰς μετέρχεσθαι εἰς ἑτέρους ἀνθρώπους , ἐνίων δὲ καὶ εἰς ἄλογα ζῶα χωρεῖν ; πῶς οὐ δεινὸν καὶ ἀθέμιτον δόγμα αὐτοῦ τοῖς γε νοῦν ἔχουσι φανήσεται , ἵνα ὅ ποτε ἄνθρωπος πάλιν ἔσται λύκος , ἢ κύων , ἢ ὄνος , ἢ ἄλλο τι ἄλογον κτῆνος ; τούτῳ ἀκόλουθα καὶ Πυθαγόρας εὑρίσκεται φλυαρῶν , πρὸς τῷ καὶ πρόνοιαν ἐκκόπτειν . τίνι οὖν αὐτῶν πιστεύσωμεν ; Φιλήμονι τῷ κωμικῷ λέγοντι · Οἱ γὰρ Θεὸν σέβοντες ἐλπίδας καλὰς Ἔχουσιν εἰς σωτηρίαν . ἢ οἷς προειρήκαμεν Εὐημέρῳ καὶ Ἐπικούρῳ καὶ Πυθαγόρᾳ , καὶ τοῖς λοιποῖς ἀρνουμένοις εἶναι θεοσέβειαν , καὶ πρόνοιαν ἀναιροῦσιν ; περὶ μὲν οὖν Θεοῦ καὶ προνοίας Ἀρίστων ἔφη · Θάρσει , βοηθεῖν πᾶσι τοῖσιν ἀξίοις Εἴωθεν ὁ Θεός · τοῖς δὲ τοιούτοις σφόδρα . Εἰ μὴ πάρεσται προεδρία τις κειμένη Τοῖς ζῶσιν ὡς δεῖ , τί πλέον ἐστὶν εὐσεβεῖν ; Εἴη γὰρ οὕτως , ἀλλὰ καὶ λίαν ὁρῶ Τοὺς εὐσεβῶς μὲν ἑλομένους διεξάγειν , Πράττοντας ἀτόπως · τοὺς δὲ μηδὲν ἕτερον ἢ Τὸ λυσιτελὲς καὶ τὸ κατ᾿ αὐτοὺς μόνον Ἐντιμοτέραν ἔχοντας ἡμῶν διάθεσιν Ἐπὶ τοῦ πάροντος . ἀλλὰ δεῖ πόῤῥω βλέπειν Καὶ τὴν ἁπάντων ἀναμένειν καταστροφήν . Οὐχ ὃν τρόπον γὰρ παρ᾿ ἐνίοις ἴσχυκέ τις Δόξα κακοήθης τῷ βίῳ τ᾿ ἀνωφελὴς , Φορά τίς ἐστ᾿ αὐτόματος , ἣ βραβεύεται Ὡς ἔτυχε πάντα . ταῦτα γὰρ κρίνουσ᾿ ἔχειν Ἐφόδια πρὸς τὸν ἴδιον οἱ φαῦλοι τρόπον . Ἔστιν δὲ καὶ τοῖς ζῶσιν ὁσίως προεδρία , Καὶ τοῖς πονηροῖς ὡς προσῆκ᾿ ἐπιτιμία . Χωρὶς προνοίας γίνεται γὰρ οὐδὲ ἕν . ὁπόσα τε καὶ ἄλλοι , καὶ σχέδον γε οἱ πλείους εἶπον περὶ Θεοῦ καὶ προνοίας , ὁρᾷν ἐστὶ πῶς ἀνακόλουθα ἀλλήλοις ἔφασαν . οἱ μὲν γὰρ τὸ ἐξ ὅλου Θεὸν καὶ πρόνοιαν εἶναι ἀνεῖλον · οἱ δ᾿ αὖ συνέστησαν Θεὸν καὶ πάντα προνοίᾳ διοικεῖσθαι ὡμολόγησαν . τὸν οὖν συνετὸν ἀκροατὴν καὶ ἀναγινώσκοντα προσέχειν ἀκριβῶς τοῖς λεγομένοις δεῖ · καθὼς καὶ ὁ Σίμυλος ἔφη · Κοινῶς ποιητὰς ἔθος ἐστὶ καλεῖν Καὶ τοὺς περιττοὺς τῇ φύσει καὶ τοὺς καλούς . Ἔδει δὲ κρίνειν . καθάπερ καὶ ὁ Φιλήμων · Χαλεπὸν ἀκροατὴς ἀσύνετος καθημένος . Ὑπὸ γὰρ ἀνοίας οὐχ ἑαυτὸν μέμφεται . χρὴ οὖν προσέχειν , καὶ νοεῖν τὰ λεγόμενα , κριτικῶς ἐξετάζοντα τὰ ὑπὸ τῶν φιλοσόφων καὶ τῶν λοιπῶν ποιητῶν εἰρημένα .
Lemmas: θεός γάρ φημί εἰμί , πάλιν εἰς οὐδείς αὐτός ἡγέομαι . ὁ μέν γάρ ἐκ ἄτομος αὐτός φημί συνίστημι . ὁ δέ αὖ χωρέω εἰς ἄτομος , καί μηδείς πολύς ἄνθρωπος δύναμαι ὁ θεός φημί . Πλάτων δέ θεός λέγω εἰμί , ὑλικός αὐτός βούλομαι συνιστάω . Πυθαγόρας δέ τοσοῦτος μοχθέω περί θεός , καί ὁ ἄνω κάτω πορεία ποιέω , ἔσχατος ὁρίζω φύσις , καί αὐτοματισμός εἰμί φημί ὁ πᾶς , καί θεός ἄνθρωπος μηδείς φροντίζω . ὁπόσος τε Κλιτόμαχος ὁ Ἀκαδημαικός περί ἀθεότης εἰσηγέομαι . τίς δέ οὐ καί Κριτίας , καί Πρωταγόρας ὁ Ἀβδηρίτης λέγω · εἴτε γάρ εἰμί θεός , οὐ δύναμαι περί αὐτός λέγω , οὔτε ὁποῖος εἰμί δηλόω . πολύς γάρ εἰμί ὁ κωλύω ἐγώ . ὁ γάρ περί Εὐήμερος ὁ ἄθεος περισσός ἐγώ καί λέγω . πολύς γάρ περί θεός τολμάω φθέγγομαι , ἔσχατος καί ὁ ἐξόλλυμι μή εἰμί θεός , ἀλλά ὁ πᾶς αὐτοματισμός διοικέω βούλομαι . Πλάτων δέ ὁ τοσοῦτος λέγω περί μοναρχία θεός καί ψυχή ἄνθρωπος , φάσκω ἀθάνατος εἰμί ὁ ψυχή , οὐ αὐτός ὕστερον εὑρίσκω ἐναντίος ἑαυτοῦ λέγω , ὁ μέν ψυχή μετέρχομαι εἰς ἕτερος ἄνθρωπος , ἔνιοι δέ καί εἰς ἄλογος ζῷον χωρέω ; πῶς οὐ δεινός καί ἀθέμιτος δόγμα αὐτός ὁ γε νόος ἔχω φαίνω , ἵνα ὅς ποτέ ἄνθρωπος πάλιν εἰμί λύκος , ἤ κύων , ἤ ὄνος , ἤ ἄλλος τις ἄλογος κτῆνος ; οὗτος ἀκόλουθος καί Πυθαγόρας εὑρίσκω φλυαρέω , πρός ὁ καί πρόνοια ἐκκόπτω . τίς οὖν αὐτός πιστεύω ; Φιλήμων ὁ κωμικός λέγω · ὁ γάρ θεός σέβω ἐλπίς καλός ἔχω εἰς σωτηρία . ἤ ὅς προλέγω Εὐήμερος καί Ἐπίκουρος καί Πυθαγόρας , καί ὁ λοιπός ἀρνέομαι εἰμί θεοσέβεια , καί πρόνοια ἀναιρέω ; περί μέν οὖν θεός καί πρόνοια Ἀρίστων φημί · θαρσέω , βοηθέω πᾶς ὁ ἄξιος εἴωθα ὁ θεός · ὁ δέ τοιοῦτος σφόδρα . εἰ μή πάρειμι προεδρία τις κεῖμαι ὁ ζάω ὡς δέω , τίς πολύς εἰμί εὐσεβέω ; εἰμί γάρ οὕτως , ἀλλά καί λίαν ὁράω ὁ εὐσεβής μέν αἱρέω διεξάγω , πράσσω ἄτοπος · ὁ δέ μηδείς ἕτερος ἤ ὁ λυσιτελής καί ὁ κατά αὐτός μόνος ἔντιμος ἔχω ἐγώ διάθεσις ἐπί ὁ πάρειμι . ἀλλά δέω πρόσω βλέπω καί ὁ ἅπας ἀναμένω καταστροφή . οὐ ὅς τρόπος γάρ παρά ἔνιοι ἰσχύω τις δόξα κακοήθης ὁ βίος τε ἀνωφελής , φορά τις εἰμί αὐτόματος , ἤ βραβεύω ὡς τυγχάνω πᾶς . οὗτος γάρ κρίνω ἔχω ἐφόδια πρός ὁ ἴδιος ὁ φαῦλος τρόπος . εἰμί δέ καί ὁ ζάω ὅσιος προεδρία , καί ὁ πονηρός ὡς προσήκω ἐπιτιμία . χωρίς πρόνοια γίγνομαι γάρ οὐδέ εἷς . ὁπόσος τε καί ἄλλος , καί σχεδόν γε ὁ πολύς λέγω περί θεός καί πρόνοια , ὁράω εἰμί πῶς ἀνακόλουθος ἀλλήλων φημί . ὁ μέν γάρ ὁ ἐκ ὅλος θεός καί πρόνοια εἰμί ἀναιρέω · ὁ δέ αὖ συνίστημι θεός καί πᾶς πρόνοια διοικέω ὁμολογέω . ὁ οὖν συνετός ἀκροατής καί ἀναγιγνώσκω προσέχω ἀκριβής ὁ λέγω δέω · καθώς καί ὁ Σιμύλος φημί · κοινός ποιητής ἔθος εἰμί καλέω καί ὁ περισσός ὁ φύσις καί ὁ καλός . δέω δέ κρίνω . καθά καί ὁ Φιλήμων · χαλεπός ἀκροατής ἀσύνετος κάθημαι . ὑπό γάρ ἄνοια οὐ ἑαυτοῦ μέμφομαι . χρή οὖν προσέχω , καί νοέω ὁ λέγω , κριτικός ἐξετάζω ὁ ὑπό ὁ φιλόσοφος καί ὁ λοιπός ποιητής λέγω .