theophilus-apologetics.ad-autolycum 2.35
Ὁ μὲν οὖν θεῖος νόμος οὐ μόνον κωλύει τὸ εἰδώλοις προσκυνεῖν · ἀλλὰ καὶ τοῖς στοιχείοις , ἡλίῳ , σελήνῃ , ἢ τοῖς λοιποῖς ἄστροις · ἀλλ᾿ οὔτε τῷ οὐρανῷ , οὔτε γῇ , οὔτε θαλάσσῃ , ἢ πηγαῖς ἢ ποταμοῖς θρησκεύειν , ἀλλ᾿ ἢ μόνῳ τῷ ὄντως Θεῷ καὶ ποιητῇ τῶν ὅλων χρὴ λατρεύειν ἐν ὁσιότητι καρδίας καὶ εἰλικρινεῖ γνώμῃ . διό φησιν ὁ ἅγιος νόμος · οὐ μοιχεύσεις , οὐ φονεύσεις , οὐ κλέψεις , οὐ ψευδομαρτυρήσεις , οὐκ ἐπιθυμήσεις τὴν γυναῖκα τοῦ πλησίον σου . ὁμοίως καὶ οἱ προφῆται · Σολομῶν μὲν οὖν καὶ τὸ διὰ νεύματος μὴ ἁμαρτάνειν διδάσκει ἡμᾶς , λέγων · οἱ ὀφθαλμοί σου ὀρθὰ βλεπέτωσαν · τὰ δὲ βλεφαρά σου νευέτω δίκαια . καὶ Μωσῆς δὲ καὶ αὐτὸς προφήτης περὶ μοναρχίας Θεοῦ λέγει · οὗτος ὁ Θεὸς ὑμῶν ὁ στερεῶν τὸν οὐρανὸν , καὶ κτίζων τὴν γῆν , οὗ αἱ χεῖρες κατέδειξαν πᾶσαν τὴν στρατιὰν τοῦ οὐρανοῦ , καὶ οὐ παρέδειξεν ὑμῖν αὐτὰ τοῦ ὀπίσω αὐτῶν πορεύεσθαι . Ἠσαΐας δὲ καὶ αὐτός φησιν · οὕτως λέγει κύριος ὁ Θεὸς , ὁ στερεώσας τὸν οὐρανὸν καὶ θεμελιώσας τὴν γῆν καὶ τὰ ἐν αὐτῇ , καὶ διδοὺς πνοὴν τῷ λαῷ τῷ ἐπ᾿ αὐτῆς , καὶ πνεῦμα τοῖς πατοῦσιν αὐτὴν , οὗτος κύριος ὁ Θεὸς ὑμῶν . καὶ πάλιν δι᾿ αὐτοῦ · ἐγὼ , φησὶν , ἐποίησα γῆν , καὶ ἄνθρωπον ἐπ᾿ αὐτῇ . ἐγὼ τῇ χειρί μου ἐστερέωσα τὸν οὐρανόν . καὶ ἐν ἑτέρῳ κεφαλαίῳ · οὗτος ὁ Θεὸς ὑμῶν ὁ κατασκευάσας τὰ ἄκρα τῆς γῆς , οὐ πεινάσει , οὐδὲ κοπιάσει , οὐδ᾿ ἔστιν ἐξεύρησις τῆς φρονήσεως αὐτοῦ . ὁμοίως καὶ Ἱερεμίας , καί φησιν · ὁ ποιήσας τὴν γῆν ἐπὶ τῇ ἴσχυϊ αὐτοῦ , ἀνορθώσας τὴν οἰκουμένην ἐν τῇ σοφίᾳ αὐτοῦ , καὶ ἐν τῇ φρονήσει αὐτοῦ ἐξέτεινε τὸν οὐρανὸν καὶ πλῆθος ὕδατος ἐν οὐρανῷ , καὶ ἀνήγαγε νεφέλας ἐξ ἐσχάτου τῆς γῆς , ἀστραπὰς εἰς ὑετὸν ἐποίησε , καὶ ἐξήγαγεν ἀνέμους ἐκ θησαυρῶν αὐτοῦ . ὁρᾷν ἔστι , πῶς φίλα καὶ σύμφωνα ἐλάλησαν πάντες οἱ προφῆται , ἑνὶ καὶ τῷ αὐτῷ πνεύματι ἐκφωνήσαντες , περί τε μοναρχίας Θεοῦ , καὶ τῆς τοῦ κόσμου γενέσεως , καὶ τῆς ἀνθρώπου ποιήσεως · οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ ὤδιναν , πενθοῦντες τὸ ἄθεον γένος τῶν ἀνθρώπων · καὶ τοὺς δοκοῦντας εἶναι σόφους , διὰ τὴν ἐν αὐτοῖς πλάνην καὶ πώρωσιν τῆς καρδίας , κατῄσχυναν . ὁ μὲν Ἱερεμίας ἔφη · ἐμωράνθη πᾶς ἄνθρωπος ἀπὸ γνώσεως αὐτοῦ · κατῃσχύνθη πᾶς χρυσοχόος ἀπὸ τῶν γλυπτῶν αὐτοῦ · εἰς μάτην ἀργυροκόπος ἀργυροκοπεῖ , οὐκ ἔστι πνεῦμα ἐν αὐτοῖς , ἐν ἡμέρᾳ ἐπισκοπῆς αὐτῶν ἀπολοῦνται . τὸ αὐτὸ καὶ ὁ Δαυὶδ λέγει · ἐφθάρησαν καὶ ἐβδελύχθησαν ἐν ἐπιτηδεύμασιν αὐτῶν , οὐκ ἔστι ποιῶν χρηστότητα , οὐκ ἔστιν ἕως ἑνός · πάντες ἐξέκλιναν , ἅμα ἠχρειώθησαν . ὁμοίως καὶ Ἁββακούκ · τί ὠφελεῖ γλυπτὸν ἄνθρωπον , ὅτι ἔγλυψεν αὐτὸ φαντασίαν ψευδῆ ; οὐαὶ τῷ λέγοντι τῷ λίθῳ ἐξεγέρθητι , καὶ τῷ ξύλῳ ὑψώθητι . ὁμοίως εἶπον καὶ οἱ λοιποὶ τῆς ἀληθείας προφῆται . καὶ τί μοι τὸ πλῆθος καταλέγειν τῶν προφητῶν πολλῶν ὄντων , καὶ μυρία φίλα καὶ σύμφωνα εἰρηκότων ; οἱ γὰρ βουλόμενοι δύνανται ἐντυχόντες τοῖς δἰ αὐτῶν εἰρημένοις ἀκριβῶς γνῶναι τὸ ἀληθὲς , καὶ μὴ παράγεσθαι ὑπὸ διανοίας καὶ ματαιοπονίας . οὗτοι οὖν οὓς προειρήκαμεν προφῆται ἐγένοντο ἐν Ἑβραίοις ἀγράμματοι καὶ ποιμένες καὶ ἰδιῶται .
Lemmas: ὁ μέν οὖν θεῖος νόμος οὐ μόνος κωλύω ὁ εἴδωλον προσκυνέω · ἀλλά καί ὁ στοιχεῖον , ἥλιος , σελήνη , ἤ ὁ λοιπός ἄστρον · ἀλλά οὔτε ὁ οὐρανός , οὔτε γῆ , οὔτε θάλασσα , ἤ πηγή ἤ ποταμός θρησκεύω , ἀλλά ἤ μόνος ὁ ὄντως θεός καί ποιητής ὁ ὅλος χρή λατρεύω ἐν ὁσιότης καρδία καί εἰλικρινής γνώμη . διό φημί ὁ ἅγιος νόμος · οὐ μοιχεύω , οὐ φονεύω , οὐ κλέπτω , οὐ ψευδομαρτυρέω , οὐ ἐπιθυμέω ὁ γυνή ὁ πλησίον σύ . ὅμοιος καί ὁ προφήτης · Σολομών μέν οὖν καί ὁ διά νεῦμα μή ἁμαρτάνω διδάσκω ἐγώ , λέγω · ὁ ὀφθαλμός σύ ὀρθός βλέπω · ὁ δέ βλέφαρον σύ νεύω δίκαιος . καί Μωσῆς δέ καί αὐτός προφήτης περί μοναρχία θεός λέγω · οὗτος ὁ θεός σύ ὁ στερεόω ὁ οὐρανός , καί κτίζω ὁ γῆ , ὅς ὁ χείρ καταδείκνυμι πᾶς ὁ στρατιά ὁ οὐρανός , καί οὐ παραδείκνυμι σύ αὐτός ὁ ὀπίσω αὐτός πορεύω . Ἠσαΐας δέ καί αὐτός φημί · οὕτως λέγω κύριος ὁ θεός , ὁ στερεόω ὁ οὐρανός καί θεμελιόω ὁ γῆ καί ὁ ἐν αὐτός , καί δίδωμι πνοή ὁ λαός ὁ ἐπί αὐτός , καί πνεῦμα ὁ πατέω αὐτός , οὗτος κύριος ὁ θεός σύ . καί πάλιν διά αὐτός · ἐγώ , φημί , ποιέω γῆ , καί ἄνθρωπος ἐπί αὐτός . ἐγώ ὁ χείρ ἐγώ στερεόω ὁ οὐρανός . καί ἐν ἕτερος κεφάλαιος · οὗτος ὁ θεός σύ ὁ κατασκευάζω ὁ ἄκρον ὁ γῆ , οὐ πεινάω , οὐδέ κοπιάω , οὐδέ εἰμί ἐξεύρεσις ὁ φρόνησις αὐτός . ὅμοιος καί Ἰερεμίας , καί φημί · ὁ ποιέω ὁ γῆ ἐπί ὁ ἰσχύς αὐτός , ἀνορθόω ὁ οἰκουμένη ἐν ὁ σοφία αὐτός , καί ἐν ὁ φρόνησις αὐτός ἐκτείνω ὁ οὐρανός καί πλῆθος ὕδωρ ἐν οὐρανός , καί ἀνάγω νεφέλη ἐκ ἔσχατος ὁ γῆ , ἀστραπή εἰς ὑετός ποιέω , καί ἐξάγω ἄνεμος ἐκ θησαυρός αὐτός . ὁράω εἰμί , πῶς φίλος καί σύμφωνος λαλέω πᾶς ὁ προφήτης , εἷς καί ὁ αὐτός πνεῦμα ἐκφωνέω , περί τε μοναρχία θεός , καί ὁ ὁ κόσμος γένεσις , καί ὁ ἄνθρωπος ποίησις · οὐ μήν ἀλλά καί ὠδίνω , πενθέω ὁ ἄθεος γένος ὁ ἄνθρωπος · καί ὁ δοκέω εἰμί σοφός , διά ὁ ἐν αὐτός πλάνη καί πώρωσις ὁ καρδία , καταισχύνω . ὁ μέν Ἰερεμίας φημί · Ἐμοράνω πᾶς ἄνθρωπος ἀπό γνῶσις αὐτός · καταισχύνω πᾶς χρυσοχόος ἀπό ὁ γλύπτης αὐτός · εἰς μάτην ἀργυροκόπος ἀργυροκοπέω , οὐ εἰμί πνεῦμα ἐν αὐτός , ἐν ἡμέρα ἐπισκοπή αὐτός ἀπόλλυμι . ὁ αὐτός καί ὁ Δαυίδ λέγω · φθείρω καί βδελύσσομαι ἐν ἐπιτήδευμα αὐτός , οὐ εἰμί ποιέω χρηστότης , οὐ εἰμί ἕως εἷς · πᾶς ἐκκλίνω , ἅμα ἀχρειόω . ὅμοιος καί Ἁββακούκ · τίς ὠφελέω γλυπτός ἄνθρωπος , ὅτι γλύφω αὐτός φαντασία ψευδής ; οὐαί ὁ λέγω ὁ λίθος ἐξεγείρω , καί ὁ ξύλον ὑψόω . ὅμοιος λέγω καί ὁ λοιπός ὁ ἀλήθεια προφήτης . καί τίς ἐγώ ὁ πλῆθος καταλέγω ὁ προφήτης πολύς εἰμί , καί μυρίος φίλος καί σύμφωνος λέγω ; ὁ γάρ βούλομαι δύναμαι ἐντυγχάνω ὁ διά αὐτός λέγω ἀκριβής γιγνώσκω ὁ ἀληθής , καί μή παράγω ὑπό διάνοια καί ματαιοπονία . οὗτος οὖν ὅς προλέγω προφήτης γίγνομαι ἐν Ἑβραῖος ἀγράμματος καί ποιμήν καί ἰδιώτης .