theophanes-confessor.chronographia theofanis1.10
Κόσμου ἔτη ͵εωιζʹ . Τῆς θείας σαρκώσεως ἔτη τιζʹ . Ρωμαίων βασιλεὺς Κωνσταντῖνος ἔτη λβʹ . καʹ . Περσῶν βασιλεὺς Σαβώρης ἔτη οʹ . κγʹ . Ρώμης ἐπίσκοπος Σίλβεστρος ἔτη κηʹ . κεʹ . Κωνσταντ . ἐπίσκοπος Ἀλέξανδρος ἔτη κγʹ . ϛʹ . Ἱεροσολύμων ἐπίσκοπος Μακάριος ἔτη κʹ . ιαʹ . Ἀλεξανδρείας ἐπίσκοπος Ἀλέξανδρος ἔτη κγʹ . ιθʹ . Ἀντιοχείας ἐπίσκοπος Εὐστάθιος ἔτη ιηʹ . ιαʹ . Τούτῳ τῷ ἔτει Ἰουδαῖοί τε καὶ Πέρσαι τὸν χριστιανισμὸν ὁρῶντες ἀκμάζοντα κατὰ τὴν Περσίδα διαβάλλουσι Σαβώρῃ , βασιλεῖ Περσῶν , Συμεῶνα , τὸν ἀρχιεπίσκοπον Κτησιφῶντος , καὶ τὸν Σελευκείας , ὡς φίλους τοῦ βασιλέως Ρωμαίων καὶ μηνυτὰς τῶν Περσικῶν πραγμάτων · ὥστε διωγμοῦ μεγάλου ἐν Περσίδι κινηθέντος πλεῖστοι τῷ ὑπὲρ Χριστοῦ μαρτυρίῳ κατεκοσμήθησαν , ἐν οἷς καὶ Οὐσθαξάδης , παιδαγωγὸς Σαβώρου , καὶ Συμεὼν ὁ ἀρχιεπίσκοπος καὶ πρὸς ἄλλοις πολλοῖς ἑκατὸν κληρικοὶ καὶ ἐπίσκοποι ἐν ἡμέρᾳ μιᾷ ἐμαρτύρησαν καὶ πολλὰ πλήθη ἀναρίθμητα . ἐκ δὲ τῶν πολλῶν τοὺς ἐπισήμους ιηʹ χιλιάδας ἠρίθμησαν μαρτύρων βασάνοις φρικώδεσι καὶ ξέναις τῆς φύσεως τελειωθέντας ὑπὸ Σαβώρου τοῦ ἀθεωτάτου . τότε καὶ Ἀκεψιμᾶς ἐπίσκοπος καὶ Ἀειθαλᾶς πρεσβύτερος καὶ Τερβουλία , ἡ ἀδελφὴ Συμεὼν τοῦ ἀρχιεπισκόπου , σὺν ἑτέραις πλείσταις ἐμαρτύρησαν . Κωνσταντῖνος δέ , ὁ θειότατος βασιλεύς , Σαβώρῃ διὰ γραμμάτων παρῄνει φείσασθαι Χριστιανῶν αἰτῶν καὶ παύσασθαι τῆς τοσαύτης ὠμότητος · ἥ τις ἐπιστολὴ θαυμασίως συντέτακται καὶ θειότατα · ἀλλ' οὐκ ἔπεισεν . Τῷ δ' αὐτῷ ἔτει Ἑλένην τὴν μακαρίαν μετὰ χρημάτων καὶ στρατευμάτων ἀπέστειλεν εἰς τὰ Ἱεροσόλυμα ὁ θεῖος Κωνσταντῖνος πρὸς τὸ ἀναζητῆσαι τὸν ζωοποιὸν τοῦ κυρίου σταυρόν . Μακάριος δέ , ὁ πατριάρχης Ἱεροσολύμων , συναντήσας τῇ βασιλίδι μετὰ τῆς δεούσης τιμῆς τὴν ζήτησιν τοῦ ποθουμένου ζωοποιοῦ ξύλου ἐποιεῖτο σὺν αὐτῇ μεθ' ἡσυχίας καὶ προσευχῶν σπουδαίων καὶ νηστείας . τούτων δὲ γενομένων , ἐφάνη συντόμως θεόθεν ὁ τόπος τῷ αὐτῷ Μακαρίῳ δειχθείς , ἐν ᾧ ἵδρυτο τῆς ἀκαθάρτου δαίμονος Ἀφροδίτης ὁ ναὸς καὶ τὸ ἄγαλμα · ὃν τῇ βασιλικῇ αὐθεντίᾳ χρωμένη συντόμως καθεῖλεν ἡ θεόστεπτος Ἑλένη διὰ πλήθους τεχνιτῶν ἐκ βάθρων κατασκάψασα καὶ τὸν χοῦν ἀπορρίψασα , ὑπὸ Ἀδριανοῦ Αἰλίου πάλαι κτισθέντα πολυτελῶς . αὐτίκα δὲ τὸ ἅγιον μνῆμα καὶ ὁ τόπος τοῦ κρανίου ἀνεδείχθησαν , καὶ πρὸς ἀνατολὴν σύνεγγυς τούτων τρεῖς σταυροὶ κεχωσμένοι · ἐρευνήσαντες δὲ εὗρον καὶ τοὺς ἥλους . ἀμηχανούντων · δὲ πάντων , ποῖος ἄρα εἴη ὁ δεσποτικὸς σταυρός , καὶ σφόδρα τῆς μακαρίας Ἑλένης λυπουμένης , ὁ Μακάριος φερώνυμος ἐπίσκοπος διὰ πίστεως ἔλυσε τὸ ζητούμενον . ἀπεγνωσμένῃ γάρ τινι γυναικὶ τῶν ἐμφανῶν καὶ σχεδὸν τεθνηκυίᾳ προσαγαγὼν ἑκάτερον τῶν σταυρῶν τὸν δεσποτικὸν διέγνω . μόνον γὰρ ἤγγισε τῇ ἀσθενούσῃ ἡ σκιὰ αὐτοῦ , καὶ εὐθὺς ἡ ἄπνους καὶ ἀκίνητος θείᾳ δυνάμει παραχρῆμα ἀνεπήδησε δοξάζουσα τὸν θεὸν μεγάλῃ φωνῇ . ἡ δὲ πανευσεβὴς Ἑλένη μετὰ φόβου καὶ πολλῆς χαρᾶς ἀνελομένη τὸ ζωοποιὸν ξύλον μέρος μὲν αὐτοῦ σὺν τοῖς ἥλοις ἤγαγε πρὸς τὸν παῖδα , τὸ δὲ λοιπὸν εἰς ἀργυροῦν καταθεμένη γλωσσόκομον παρέδωκε τῷ ἐπισκόπῳ Μακαρίῳ εἰς μνημόσυνον ταῖς μετέπειτα γενεαῖς . τότε δὲ καὶ ἐκκλησίας ἐκέλευσε κτισθῆναι ἔν τε τῷ ἁγίῳ μνήματι καὶ ἐν τῷ κρανίῳ καὶ ἐπ' ὀνόματι τοῦ ἑαυτῆς υἱοῦ , ἔνθα εὑρέθη τὸ ζωοποιὸν ξύλον , καὶ ἐν Βηθλεὲμ καὶ ἐν τῷ ὄρει τῶν ἐλαιῶν · καὶ οὕτως ἐπανῆλθε πρὸς τὸν πανεύφημον Κωνσταντῖνον ὁ δὲ δεξάμενος αὐτὴν μετὰ χαρᾶς τὴν μὲν τοῦ ζωοποιοῦ ξύλου μοῖραν ἐν χρυσῇ θήκῃ παρέθετο , παραδοὺς τῷ ἐπισκόπῳ εἰς τήρησιν · τῶν δὲ ἥλων τοὺς μὲν εἰς τὴν ἑαυτοῦ περικεφαλαίαν ἐχάλκευσεν , τοὺς δὲ ἀνέμιξε τῷ σαλιβαρίῳ τοῦ ἵππου αὐτοῦ , ἵνα πληρωθῇ τὸ ῥηθὲν διὰ τοῦ προφήτου λέγοντος · « ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ ἔσται τὸ ἐπὶ τὸν χαλινὸν τοῦ ἵππου ἅγιον τῷ κυρίῳ παντοκράτορι . » ὁ δὲ αὐτὸς πανεύφημος Κωνσταντῖνος ἔγραψε τῷ φερωνύμῳ Μακαρίῳ ἐπισπεύδειν τὴν οἰκοδομήν , καὶ ἄρχοντα τοῦ ἔργου ἀπέστειλε μετὰ δαψιλείας χρημάτων , κελεύσας οὕτω κτισθῆναι τοὺς ἁγίους τόπους , ὡς μὴ εἶναι τοιαύτην καλλονὴν ἐν ὅλῃ τῇ οἰκουμένῃ , γράψας καὶ τοῖς ἡγεμόσι τῆς ἐπαρχίας συνδραμεῖν τοῖς ἔργοις σπουδαίως ἐκ τοῦ δημοσίου λόγου . ἦν δὲ ὁ βασιλεὺς φαιδρῶς ἑορτάζων καὶ εὐχαριστῶν τῷ θεῷ τῷ ποιήσαντι τοιαῦτα ἀγαθὰ ἐν τοῖς χρόνοις αὐτοῦ . Τῷ δ' αὐτῷ ἔτει καὶ ὁ φερώνυμος Μακάριος , ὁ πατριάρχης Ἱεροσολύμων , ἐκοιμήθη ἐν εἰρήνῃ , καὶ διεδέξατο τὸν θρόνον αὐτοῦ Μάξιμος , πρᾷος ἀνὴρ καὶ ἐπίσημος , πολλὰς βασάνους ὑποστὰς διὰ τὸν θεὸν ἐν τῷ διωγμῷ καὶ τὸν δεξιὸν ὀφθαλμὸν ἀπολέσας . Κατ' αὐτὸν τὸν καιρὸν καὶ ἡ μακαρία Ἑλένη ἐκοιμήθη ἐν κυρίῳ ἐτῶν πʹ πολλὰ ἐντειλαμένη τῷ υἱῷ περὶ τῆς εἰς Χριστὸν εὐσεβείας . ἐτάφη δὲ ἐν τῷ ναῷ τῶν ἁγίων ἀποστόλων ἐν Κωνσταντινουπόλει , ὃν ἔκτισεν ὁ υἱὸς αὐτῆς Κωνσταντῖνος εἰς τὸ θάπτεσθαι τοὺς τελευτῶντας βασιλεῖς Χριστιανούς . πρώτη δὲ ἐτάφη ἐν αὐτῷ ἡ μακαρία Ἑλένη , μνήμαις φαιδραῖς καὶ παννυχίσι τιμηθεῖσα . αἱ δὲ ἐν Ἱεροσολύμοις ἱεραὶ παρθένοι , ἃς ἑστιῶσα δι' ἑαυτῆς , ὡς θεράπαινα , ταῖς τραπέζαις διηκόνει ἡ θεόφρων Ἑλένη , διὰ παντὸς θείαις μνήμαις αὐτὴν ἐμακάριζον . Εὐσεβίῳ δὲ τῷ Παμφίλου βίβλους ἱερὰς κατασκευάσαι ὁ βασιλεὺς προσέταξε λόγῳ τῶν ἐκκλησιῶν Κωνσταντινουπόλεως παρασχὼν αὐτῷ καὶ δημόσια χρήματα .
Lemmas: Κόσμος ἔτος ͵εωιζʹ . ὁ θεῖος σάρκωσις ἔτος τίζω . Ῥωμαῖος βασιλεύς Κωνσταντῖνος ἔτος λβʹ . καί . Πέρσης βασιλεύς Σαβώρης ἔτος οὐ . κγʹ . Ῥώμη ἐπίσκοπος Σίλβεστρος ἔτος καίω . κύ . Κωνστάντ . ἐπίσκοπος Ἀλέξανδρος ἔτος κγʹ . ϛυʹ . Ἱερουσαλήμ ἐπίσκοπος Μακάριος ἔτος καί . ἰά . Ἀλεξάνδρεια ἐπίσκοπος Ἀλέξανδρος ἔτος κγʹ . εὐθύς . Ἀντιόχεια ἐπίσκοπος Εὐστάθιος ἔτος ΙΗΥ . ἰά . οὗτος ὁ ἔτος Ἰουδαῖος τε καί Πέρσης ὁ χριστιανισμός ὁράω ἀκμάζω κατά ὁ Περσίς διαβάλλω Σαβώρῃ , βασιλεύς Πέρσης , Συμεών , ὁ ἀρχιεπίσκοπος Κτησιφῶν , καί ὁ Σελεύκεια , ὡς φίλος ὁ βασιλεύς Ῥωμαῖος καί μηνυτής ὁ Περσικός πρᾶγμα · ὥστε διωγμός μέγας ἐν Περσίς κινέω πλεῖστος ὁ ὑπέρ Χριστός μαρτύριον κατακοσμέω , ἐν ὅς καί Οὐσθαξάδης , παιδαγωγός Σαβώρου , καί Συμεών ὁ ἀρχιεπίσκοπος καί πρός ἄλλος πολύς ἑκατόν κληρικός καί ἐπίσκοπος ἐν ἡμέρα εἷς μαρτυρέω καί πολύς πλῆθος ἀναρίθμητος . ἐκ δέ ὁ πολύς ὁ ἐπίσημος ΙΗΥ χιλιάς ἀριθμέω μάρτυς βάσανος φρικώδης καί ξένος ὁ φύσις τελειόω ὑπό Σαβώρου ὁ ἄθεος . τότε καί Ακεψιμάς ἐπίσκοπος καί Αειθαλάς πρέσβυς καί Τερβουλία , ὁ ἀδελφή Συμεών ὁ ἀρχιεπίσκοπος , σύν ἕτερος πλεῖστος μαρτυρέω . Κωνσταντῖνος δέ , ὁ θεῖος βασιλεύς , Σαβώρῃ διά γράμμα παραινέω φείδομαι Χριστιανός αἰτέω καί παύω ὁ τοσοῦτος ὠμότης · ὅς τις ἐπιστολή θαυμάσιος συντάσσω καί θεῖος · ἀλλά οὐ πείθω . ὁ δέ αὐτός ἔτος Ἑλένη ὁ μακάριος μετά χρῆμα καί στράτευμα ἀποστέλλω εἰς ὁ Ἱερουσαλήμ ὁ θεῖος Κωνσταντῖνος πρός ὁ ἀναζητέω ὁ ζωοποιός ὁ κύριος σταυρός . Μακάριος δέ , ὁ πατριάρχης Ἱερουσαλήμ , συναντάω ὁ βασιλίδι μετά ὁ δήω τιμή ὁ ζήτησις ὁ ποθέω ζωοποιός ξύλον ποιέω σύν αὐτός μετά ἡσυχία καί προσευχή σπουδαῖος καί νηστεία . οὗτος δέ γίγνομαι , φαίνω σύντομος θεόθεν ὁ τόπος ὁ αὐτός Μακάριος δείκνυμι , ἐν ὅς ἱδρύω ὁ ἀκάθαρτος δαίμων Ἀφροδίτη ὁ ναός καί ὁ ἄγαλμα · ὅς ὁ βασιλικός αὐθεντία χράω σύντομος καθαιρέω ὁ θεόστεπτος Ἑλένη διά πλῆθος τεχνίτης ἐκ βάθρον κατασκάπτω καί ὁ χόω ἀπορρίπτω , ὑπό Ἀδριανός Αἴλιος πάλαι κτίζω πολυτελής . αὐτίκα δέ ὁ ἅγιος μνῆμα καί ὁ τόπος ὁ κρανίον ἀναδείκνυμι , καί πρός ἀνατολή σύνεγγυς οὗτος τρεῖς σταυρός χόω · ἐρευνάω δέ εὑρίσκω καί ὁ ἧλος . ἀμηχανάω · δέ πᾶς , ποῖος ἄρα εἰμί ὁ δεσποτικός σταυρός , καί σφόδρα ὁ μακάριος Ἑλένη λυπέω , ὁ Μακάριος φερώνυμος ἐπίσκοπος διά πίστις λύω ὁ ζητέω . απεγνωσμένος γάρ τις γυνή ὁ ἐμφαίνω καί σχεδόν θνῄσκω προσάγω ἑκάτερος ὁ σταυρός ὁ δεσποτικός διαγιγνώσκω . μόνος γάρ ἐγγίζω ὁ ἀσθενέω ὁ σκιά αὐτός , καί εὐθύς ὁ ἄπνοος καί ἀκίνητος θεῖος δύναμις παραχρῆμα ἀναπηδάω δοξάζω ὁ θεός μέγας φωνή . ὁ δέ πανευσεβής Ἑλένη μετά φόβος καί πολύς χαρά ἀναιρέω ὁ ζωοποιός ξύλον μέρος μέν αὐτός σύν ὁ ἧλος ἄγω πρός ὁ παῖς , ὁ δέ λοιπός εἰς ἀργύρεος κατατίθημι γλωσσοκομεῖον παραδίδωμι ὁ ἐπίσκοπος Μακάριος εἰς μνημόσυνον ὁ μετέπειτα γενεά . τότε δέ καί ἐκκλησία κελεύω κτίζω ἐν τε ὁ ἅγιος μνῆμα καί ἐν ὁ κρανίον καί ἐπί ὄνομα ὁ ἑαυτοῦ υἱός , ἔνθα εὑρίσκω ὁ ζωοποιός ξύλον , καί ἐν Βηθλεέμ καί ἐν ὁ ὄρος ὁ ἐλαία · καί οὕτως ἐπανέρχομαι πρός ὁ πανεύφημος Κωνσταντῖνος ὁ δέ δέχομαι αὐτός μετά χαρά ὁ μέν ὁ ζωοποιός ξύλον μοῖρα ἐν χρύσεος θήκη παρατίθημι , παραδίδωμι ὁ ἐπίσκοπος εἰς τήρησις · ὁ δέ ἁλίσκομαι ὁ μέν εἰς ὁ ἑαυτοῦ περικεφαλαία χαλκεύω , ὁ δέ ἀναμίσγω ὁ σαλιβάριον ὁ ἵππος αὐτός , ἵνα πληρόω ὁ ἐρώ διά ὁ προφήτης λέγω · « ἐν ὁ ἡμέρα ἐκεῖνος εἰμί ὁ ἐπί ὁ χαλινός ὁ ἵππος ἅγιος ὁ κύριος παντοκράτωρ . » ὁ δέ αὐτός πανεύφημος Κωνσταντῖνος γράφω ὁ φερωνυμέω Μακάριος ἐπισπεύδω ὁ οἰκοδομή , καί ἄρχω ὁ ἔργον ἀποστέλλω μετά δαψίλεια χρῆμα , κελεύω οὗτος κτίζω ὁ ἅγιος τόπος , ὡς μή εἰμί τοιοῦτος καλλονή ἐν ὅλος ὁ οἰκέω , γράφω καί ὁ ἡγεμών ὁ ἐπαρχία συντρέχω ὁ ἔργον σπουδαῖος ἐκ ὁ δημόσιος λόγος . εἰμί δέ ὁ βασιλεύς φαιδρός ἑορτάζω καί εὐχαριστέω ὁ θεός ὁ ποιέω τοιοῦτος ἀγαθός ἐν ὁ χρόνος αὐτός . ὁ δέ αὐτός ἔτος καί ὁ φερώνυμος Μακάριος , ὁ πατριάρχης Ἱερουσαλήμ , κοιμάω ἐν εἰρήνη , καί διαδέχομαι ὁ θρόνος αὐτός Μάξιμος , πρᾶος ἀνήρ καί ἐπίσημος , πολύς βάσανος ὑφίστημι διά ὁ θεός ἐν ὁ διωγμός καί ὁ δεξιός ὀφθαλμός ἀπόλλυμι . κατά αὐτός ὁ καιρός καί ὁ μακάριος Ἑλένη κοιμάω ἐν κύριος ἔτος ἀπό πολύς ἐντέλλω ὁ υἱός περί ὁ εἰς Χριστός εὐσέβεια . θάπτω δέ ἐν ὁ ναός ὁ ἅγιος ἀπόστολος ἐν Κωνσταντινούπολις , ὅς κτίζω ὁ υἱός αὐτός Κωνσταντῖνος εἰς ὁ θάπτω ὁ τελευτή βασιλεύς Χριστιανός . πρῶτος δέ θάπτω ἐν αὐτός ὁ μακάριος Ἑλένη , μνήμη φαίδρα καί παννυχίς τιμάω . ὁ δέ ἐν Ἱερουσαλήμ ἱερός παρθένος , ὅς ἑστιάω διά ἑαυτοῦ , ὡς θεράπαινα , ὁ τράπεζα διακονέω ὁ θεόφρων Ἑλένη , διά πᾶς θεῖος μνήμη αὐτός μακαρίζω . Εὐσέβιος δέ ὁ Πάμφιλος Βίβλος ἱερή κατασκευάζω ὁ βασιλεύς προστάσσω λόγος ὁ ἐκκλησία Κωνσταντινούπολις παρέχω αὐτός καί δημόσιος χρῆμα .