theodoretus.historia-religiosa-philotheus prologos
Τῶν ἀρίστων ἀνδρῶν , καὶ τῆς ἀρετῆς ἀθλητῶν , καλὸν μὲν ἰδεῖν τοὺς ἀγῶνας , καὶ τοῖς ὀφθαλμοῖς τὴν ὠφέλειαν ἀρύσασθαι . Ὁρώμενα γὰρ τὰ ἐπαινούμενα ἀξιόκτητά τε φαίνεται , καὶ ἀξιέραστα γίνεται , καὶ πρὸς τὴν κτῆσιν ἐπείγει τοὺς θεατάς . Φέρει δ̓ ὅμως ὄνησιν οὐ μετρίαν τῶν τοιούτων κατορθωμάτων καὶ τὰ διηγήματα , παρὰ τῶν εἰδότων ταῖς τῶν οὐκ εἰδότων ἀκοαῖς προσφερόμενα . Πιστοτέραν μὲν γὰρ τῆς ἀκοῆς εἶναι τὴν ὄψιν φ̔??ʼσί τινες : πείθεται δ̓ ὅμως καὶ ἀκοὴ , τῇ τῶν λεγόντων ἀληθείᾳ κρίνουσα τὰ λεγόμενα . Καθάπερ γὰρ γλυκύτητι , καὶ πικρότητι , καὶ ταῖς ἄλλαις ταῖς τοιαύταις ποιότησι γλῶσσά τε καὶ ὑπερῴα δικάζειν πεπίστευται , καὶ κατὰ ταυτὸν τὴν ψῆφον ἐκφέρουσιν : οὕτως ἀκοὴ τὴν τῶν λόγων ἐνεχειρίσθη διάγνωσιν , καὶ τοὺς ὄνησίν τινα φέροντας τῶν βλαβερῶν ἀποκρίνειν ἐπίσταται . Εἰ μὲν οὖν ἄσυλος ἔμενε τῶν ὀνησιφόρων διηγημάτων ἡ μνήμη , καὶ μὴ τῆς λήθης ἡ λώβη οἶά τις ἀχλὺς ἐπιπαττομένη ἐξίτηλον αὐτὴν ἀπειργάζετο , περιττὸν ἦν δήπουθεν καὶ παρέλκον λογογραφεῖν τὰ τοιαῦτα , τῆς ἐντεῦθεν ὠφελείας καὶ εἰς τοὺς ὕστερον ἐσομένους εὐπετῶς μάλα διαβαινούσης . Ἐπειδὴ δὲ ὁ χρόνος λωβᾶται μὲν σώματι γῆρας ἐπιφέρων καὶ θάνατον , λωβᾶται δὲ κατορθώμασι λήθην ἐμποιῶν , καὶ τὴν μνήμην ἀμβλύνων , οὐκ ἄν τις ἡμῖν εἰκότως νεμεσήσειε τῶν φιλοθέων ἀνδρῶν τὴν πολιτείαν συγγράφειν ἐπιχειροῦσιν . Ὥσπερ γὰρ οἱ τὰ σώματα θεραπεύειν πεπιστευμένοι φάρμακα κατασκευάζουσι , τῇ νόσῳ πολεμοῦντες , καὶ τοῖς κάμνουσιν ἐπαμύνοντες : οὕτως καὶ ἡ τῆς τοιᾶσδε συγγραφῆς φιλοπονία , οἶόν τι φάρμακον ἀλεξίκακον γίνεται , λήθης ἐπίβουλον , καὶ μνήμης ἐπίκουρον . Πῶς γὰρ ἂν οὐκ ἄτοπον , ποιητὰς μὲν καὶ συγγραφέας τὰς ὲν πολέμοις ἀνδραγαθίας συγγράψαι , τραγῳδοποιοὺς δὲ τὰς καλῶς κεκρυμμένας συμφορὰς προφανῶς τραγῳδῆσαι , καὶ τούτων τὴν μνήμην ἀνάγραπτον καταλιπεῖν : ἄλλους δὲ τινας εἰς κωμῳδίαν καὶ γέλωτα καταναλῶσαι τοὺς λόγους : ἡμᾶς δὲ περιιδεῖν λήθῃ παραδιδομένους ἄνδρας ἐν σώματι θνητῷ τε καὶ παθητῷ ἀπάθειαν ἐπιδεδειγμένους , καὶ τὴν ἀσώματον φύσιν ἐζηλωκότας ; Ποίαν δὲ οὐκ ἄν δικαίως τίσαιμεν δίκην τῶν ἀξιαγάστων τούτων ἀγώνων περιορῶντες ἀμαυρουμένην τὴν μνήμην ; εἰ γὰρ αὐτοὶ τῶν πάλαι γεγενημένων ἀγίων τὴν ἄκραν φιλοσοφίαν ζηλώσαντες , οὐ χαλκῷ καὶ γράμμασι τὴν ἐκείνων ἐνεκόλαψαν μνήμην , ἀλλὰ πᾶσαν αὐτῶν τὴν ἀρετὴν ἐκμαξάμενοι , οἶόν τινας εἰκόνας αὐτῶν ἐμψύχους καὶ στήλας σφᾶς αὐτοὺς πεποιήκασι , ποίας ἂν ἡμεῖς τύχοιμεν εἰκότως συγγνώμης , μηδὲ γράμμασι τὸν ἀοίδιμον τούτω γεραίροντες βίον ; Καὶ ταῦτα τῶν ἐν Ὀλυμπίασιν ἀγωνιζομένων , καὶ μέντοι κὰν ταῖς ἱπποδρομίαις τῶν νικηφόρων ἀναφαινομένων ἡνιόχων τοῦτο αὐτὸ δεχομένων τὸ γέρας , Οὐ μόνον δὲ τούτους : ἀλλὰ καὶ συγγενεῖς ἄνδρας , καὶ θηλυδρίας , καὶ ἀμφιβόλους εἴτε ἄνδρες εἶεν εἴτε γυναῖκες , οἱ τῆς τούτων θεωρίας φιλοθεάμονες ταῖς σανίσιν ἐγγράφουσιν , ἐπὶ πλεῖστον αὐτῶν τὴν μνήμην διαρκέσαι φιλονεικοῦντες . Καίτοι τῆς μνήμης λώβην ταῖς ψυχαῖς οὐκ ὄνησιν ἐμποιούσης : ἄλλ̓ ὅμως οἱ μὲν τούτων ἐρῶντες τούτους , οἱ δὲ ἐκείνων ἐκείνους , καὶ ταῦτα λυμαίνοντας , τῇ ζωγραφίᾳ γεραίρουσι . Καὶ ἐπειδὴ θνητὴν οὖσαν ὁ θάνατος τὴν φύσιν ληΐζεται , χρώματα κεραννύντες , καὶ τὰ ἐκείνων ταῖς σανίσιν ἐντιθέντες ἰνδάλματα , πολλῷ τῆς ζωῆς μακροτέραν γενέσθαι τὴν μνήμην σοφίζονται . Ἡμεῖς δὲ βίον μὲν συγγράφομεν φιλοσοφίας διδάσκαλον , καὶ τὴν ὲν οὐρανοῖς πολιτείαν ἐζηλωκότα : ζωγραφοῦμεν δὲ οὐ τῶν σωμάτων τοὺς χαρακτῆρας , οὐδὲ τὰ τούτων ἐκτυπώματα τοῖς ἀγνοοῦσιν ἐπιδείκνυμεν : ἀλλὰ τῶν ἀοράτων ψυχῶν τὰς ἰδέας σκιαγραφοῦμεν , καὶ πολέμους ἀθεάτους καὶ συμπλοκὰς ἀφανεῖς ἐπιδείκνυμεν . Τοιαύτην γὰρ αὐτοῖς καὶ τὴν παντευχίαν ὁ τῆς φάλαγγος αὐτῶν στρατηγὸς καὶ πρόμαχος περιτέθεικε Παῦλος : Ἀναλάβετε γὰρ , φησὶ , τὴν πανοπλίαν τοῦ Θεοῦ , ἵνα δυνηθῆτε ἀντιστῆναι ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῇ πονηρᾷ , καὶ ἅπαντα κατεργασάμενοι στῆναι . Καὶ πάλιν : Στῆτε οὖν περιζωσάμενοι τὴν ὀσφὺν ὑμῶν ἐν ἀληθείᾳ , καὶ ἐνδυσάμενοι τὸν θώρακα τῆς δικαιοσύνης , καὶ ὑποδησάμενοι τοὺς πόδας ἐν ἑτοιμασίᾳ τοῦ Εὐ αγγελίου τῆς εἰρήνης , ἐπὶ πᾶσιν ἀναλαβόντες τὸν θυρεὸν τῆς πίστεως,ἐν ᾧ δυνήσεσθε πάντα τὰ βέλη τοῦ πονηροῦ τὰ πεπυρωμένα σβέσαι , καὶ τὴν περικεφαλαίαν τοῦ σωτηρίου δέξασθαι , καὶ τὴν μαχαιραν τοῦ πνεύματος , ὅ ἔστι ῥῆμα Θεοῦ . Ταύτην αὐτοὺς τὴν πανοπλίαν ἐνδύσας εἰς τοὺς ἀγῶνας εἰσήγαγε . Τοιαύτη γὰρ καὶ τῶν πολεμίων ἡ φύσις , ἀσώματος , ἀόρατος , ἀφανῶς ἐπιοῦσα , κρύβδην ἐπιβουλεύουσα , λοχῶσα καὶ ἐξαπιναίως προσβάλλουσα . Καὶ τοῦτο διδάσκων αὐτὸς οὗτος ὁ στρατηγὸς ἔλεγεν : Οὐκ ἔστιν ἡμῖν ἡ πάλη πρὸς αἷμα καὶ σάρκα , ἀλλὰ πρὸς τὰς ἀρχὰς , πρὸς τὰς ἐξουσίας , πρὸς τοὺς κοσμοκράτορας τοῦ σκότους τοῦ αἰῶνος τούτου , πρὸς τὰ πνευματικὰ τῆς πονηρίας ἐν τοῖς ἐπουρανίοις . Ἀλλ̓ ὅμως καὶ τοιούτους ἔχουσα τοὺς ἀντιπάλους ἡ τῶν ἀγίων τούτων συμμορία , μᾶλλον δὲ τούτων ἕκαστος ὑπὸ τοσούτων καὶ τοιούτων πολεμίων κυκλούμενος : οὔτε γὰρ κοινῇ πᾶσιν ἐπῄεσαν , ἀλλὰ νῦν μὲν τούτῳ , νῦν δ̓ ἐκείνῳ προσέβαλλον : οὕτω λαμπρὰν ἀνεδήσαντο νίκην , ὡς τοὺς μὲν ἀντιπάλους δραπετεῦσαι , τούτου δὲ κατὰ κράτος διῶξαι , καὶ τρόπαιον ἐγεῖραι μηδενὸς ἐμποδὼν γενομένου . Παρεῖχε δὲ αὐτοῖς τὴν νίκην οὐχ ἡ φύσις , θνητὴ γὰρ αὕτη , καὶ μυρίων παθῶν ἀνάπλεως : ἀλλ̓ἡ γνώμη τὴν θείαν χάριν ἐφελκομένη . Ἐρασταὶ γὰρ θερμοὶ τοῦ θείου κάλλους γενόμενοι , καὶ ἀσπασίως ἅπαντα δράσαι καὶ παθεῖν ὑπὲρ τοῦ ἐρωμένου ἑλόμενοι , ἤνεγκαν μὲν γενναίως τὴν τῶν παθῶν ἐπανάστασιν , ἀπεκρούσαντο δὲ καρτερῶς τῶν τοῦ διαβόλου βελῶν τὰς νιφάδας , καὶ ἀποστολικῶς εἰπεῖν , τὸ σῶμα ὑπωπιάσαντες καὶ δουλαγωγήσαντες , τὰς μὲν τοῦ θ̔??ʼμοῦ φλεγμονὰς κατεπράϋναν , τῶν ἐπιθυμῶν δὲ τὸ λυσσῶδες ἡσυχίαν ἄγειν ἠνάγκασαν : ἀσιτίᾳ δὲ καὶ χαμευνίᾳ οὕτω τὰ πάθη κοιμίσαντες καὶ τὰ τούτων σκιρτήματα καταπαύσαντες , σπείσασθαι τὸ σῶμα πρὸς τὴν ψυχὴν κατηνάγκασαν : καὶ τὸν μὲν ἔμφυτον τοῦτον κατέλυσαν πόλεμον : οὕτω δὲ τούτοις τὴν εἰρήνην βραβεύσαντες , ἅπαν τῶν ἐναντίων τὸ στίφος ἐξήλασαν . Τοὺς γὰρ τὰ ἔνδον πρὁ??ʼεμένους λογισμοὺς οὐκ ἔχοντες , καὶ τῆς τῶν ἀνθρωπίνων μελῶν συνεργίας ἐστερημένοι , πολεμεῖν οὐκ ἠδύναντο . Βέλεσι γὰρ καθ̓ ἡμῶν ὁ διάβολος τοῖς ἡμετέροις μέλεσι κέχρηται . Ὀφθαλμῶν γὰρ μὴ δελεαζομένων , μηδὲ ἀκοῶν καταθελγομένων , μηδὲ γαργαλιζομένης ἁφῆς . μηδὲ τοῦ νοῦ τὰ πονηρὰ δεχομένου βουλεύματα , μάταιος τοῖς ἐπιβουλεύουσιν ἦν ἡ σπουδή . Ὥσπερ γὰρ πόλιν ἐφ̓ ὕψους ᾠκοδομημένην , καὶ περιβόλοις ἰσχυροῖς περιτετειχισμένην , καὶ φάραγξι βαθείαις πάντοθεν κυκλουμένην , οὐκ ἄν τις ἕλῃ πολέμιος,μή τινος τῶν ἔνδον πρὁ??ʼεμένου , καὶ πυλίδας τινὰς ὑπανοίγοντος : οὕτως ἀδύνατον τοῖς ἔξωθεν πολεμοῦσι δαίμοσι τὴν ὑπὸ τῆς θείας χάριτος κυκλουμένης περιγενέσθαι ψυχῆς , εἰ μή τινος λογισμοῦ ῥᾳστώνη πυλίδα τινὰ τῶν ὲν ἡμῖν αἰσθητηρίων ἀνοίξειε , καὶ ταύτης εἴσω τὸν πολέμιον δέξαιτο . Ταῦτα σαφῶς ὑπὸ τῆς θείας πεπαιδευμένοι Γραφῆς οἱ παῤ ἡμῶν εὐφημούμενοι , καὶ ἀκούσαντες τοῦ Θεοῦ διὰ τοῦ προφήτου λέγοντος , ὡς Ἀνέβη θάνατος διὰ τῶν θυρίδων , οἶόν τισι μοχλοῖς καὶ κλείθροις , τοῖς θείοις νόμοις τὰ αἰσθητήρια κλείσαντες , τῷ νῷ τὰς τούτων ἐνεχείρισαν κλεῖς : καὶ οὔτε γλῶσσα οὔτε χείλη ἀνεῴγνυτο τοῦ νοῦ μὴ κελεύοντος , οὔτε κόρη μὴ ἐπιτρεπομένη προκύπτειν τῶν βλεφάρων ἠνείχετο : ἀκοὴ δὲ βλεφάροις ἤ χείλεσιν ἀποτειχίσαι μὴ δυναμένη τὴν εἴσοδον , τοὺς ἀνοήτους ἀπεωθεῖτο τῶν λόγων , κἀκείνους ἐδέχετο μόνους , οἷς ὁ νοῦς ἐπετέρπετο . Οὕτω τὴν ὄσφρησιν ἐπαίδευσαν μὴ τὰ εὐώδη ποθεῖν , ἄτε δὴ χαυνοῦν καὶ χαλᾷν πεφυκότα . Οὕτω τῆς γαστρὸς τὸν κόρον ἐξήλασαν , καὶ τοιαῦτα λαμβάνειν ἐδίδαξαν , οἶα οὐχ ἡδονὴν , ἀλλὰ χρείαν ἐπλήῥ??ʼ , καὶ ταῦτα τοσαῦτα , ὅσα τὸν ἐκ λιμοῦ κωλύειν ἠδύνατο θάνατον . Οὕτω τὴν γλυκεῖαν τοῦ ὕπνου τυραννίδα κατέλυσαν , καὶ τὰ βλέφαρα τῆς τούτου δουλείας ἐλευθερώσαντες , κρατεῖν ἀντὶ τοῦ δουλεύειν ἐπαίδευσαν , καὶ δέχεσθαι τὴν παῤ αὐτοῦ χρείαν , οὐχ ὅταν αὐτὸς ἐπίοι , ἀλλ̓ὅταν αὐτοὶ καλῶσιν εἰς βραχεῖαν ἐπικουρίαν τῆς φύσεως . Οὕτω τοιγαροῦν τῆς τῶν τειχῶν καὶ τῶν πυλῶν φροντίσαντες φυλακῆς . καὶ τοῖς ἔνδον λογισμοῖς τὴν ὁμόνοιαν πρυτανεύσαντες , τοὺς ἔξωθεν ἐπιόντας ἀντιπάλους ἐγέλων , ἐπεισιέναι μὲν βίᾳ διὰ τὴν τῆς θείας χάριτος οὐ δυναμένους ἀσφάλειαν , οὐδένα δὲ προδότην εὑρίσκοντες εἰσδέχεσθαι τοὺς δυσμενεῖς προαιρούμενον : καὶ τὴν φύσιν ἀόρατον ἔχοντες οἱ πολέμιοι , σώματος ὁρωμένου , καὶ ταῖς τῆς φύσεως ἀνάγκαις ὑποκειμένου , κρατεῖν οὐκ ἡδύναντο . Ὁ γὰρ ἡνίοχος τούτου , καὶ μουσικὸς , καὶ κυβερνήτης , ἄριστα μὲν κατέχων τὰς ἠνίας , ἐν τάξει φέρεσθαι τοὺς ἵππους ἀνέπεισε : ῥυθμῷ δὲ τὰς τῶν αἰσθήσεων χορδὰς τὴν παναρμόνιον ἠχὴν ἀποτελεῖν παρεσκεύασεν : ἐπιστημόνως δὲ κινῶν τὰ πηδάλια , καὶ τῶν κυμάτων τὴν προσβολὴν , καὶ τὴν τῶν πνευμάτων διέλυσεν ἐμβολήν . Τούτους τοίνυν τοὺς διὰ πόνων μυρίων τὸν βίον ὁδεύσαντας , ἱδρῶσι δὲ καὶ ταλαιπωρίαις τὸ σῶμα δαμάσαντας , καὶ γέλωτος μὲν τὸ πάθος ἀγνοήσαντας , ἐν κλαυθμῷ δὲ καὶ δάκρυσιν ἅπαντα τὸν βίον δαπανήσαντας : καὶ τρυφὴν μὲν Συβαριτικὴν τὴν ἀσιτίαν νομίσαντας , ὕπνον δὲ ἥδιστον τὴν ἐπίπονον ἀγρυπνίαν , στρωμνὴν δὲ μαλακὴν τὴν τοῦ ἐδάφους ἀντιτυπίαν , ἡδονὴν ἄμετρόν τε καὶ ἄπλειστον , τὴν ἐν ταῖς προσευχαῖς καὶ ψαλμῳδίαις διατριβήν : τούτους τοὺς πᾶν εἶδος ἀρετῆς συνειληχότας τίς οὑκ ἃν εἰκότως θαυμάσειε ; μᾶλλον δὲ τίς ἃν πρὸς ἀξίαν εὐφημήσειεν ; Οἶδα μὲν οὖν κἀγὼ σαφῶς . ὡς τῆς τούτων ἀρετῆς οὐδεὶς ἄν ἐφίκοιτο λόγος : ἐγχειρητέον δ̓ ὅμως . Οὐ γὰρ ἄν καλῶς ἔχοι , εἰ ὅτι τελέως ἄνδρες ἐγένοντο φιλοσοφίας τῆς ἀληθοῦς ἐρασταὶ , διὰ τοῦτο μηδὲ μειόνων τύχοιεν ἐπαίνων . Γράψομεν δὲ τὴν εὐφημίαν οὐ κοινῇ πᾶσι μίαν : διάφορα γὰρ αὐτοῖς θεόθεν ἐδόθη χαρίσματα , καὶ τοῦτο διδάσκων ὁ μακάριος ἔλεγε Παῦλος : ᾮ μὲν διὰ τοῦ Πνεύματος δέδοται λόγος σοφίας : ἄλλῳ δὲ λόγος γνώσεως κατὰ τὸ αὐτὸ Πνεῦμα : ἄλλῳ δὲ χαρίσματα ἰαμάτων ἐν τῷ αὐτῷ Πνεύματι : ἄλλῳ δὲ ἐνεργήματα δυνάμεων : ἄλλῳ δὲ προφητεία ἄλλῳ δὲ γένη γλωσσῶν , ἄλλῳ δὲ ἑρμηνεία γλωσσῶν , Καὶ δεικνὺς τὴν τούτων ἀπάντων πηγὴν ἐπήγαγε : Ταῦτα δὲ πάντα ἐνεργεῖ τὸ ἔν καὶ τὸ αὐτὸ Πνεῦμα , διαιροῦν ἰδίᾳ ἑκάστῳ καθὼς βούλεται . Ἐπειδὴ τοίνυν διαφόρων τετυχήκασι δωρεῶν , εἰκότως ἰδίᾳ ἑκάστου ποιησόμεθα τὸ διήγημα : οὐχ ἅπαντα διεξιόντες τὰ πεπολιτευμένα : εἰς γὰρ τὴν τοιαύτην συγγραφὴν οὑδὲ ἅπας ἄν ὁ βίος ἀρκέσειεν : ἀλλ̓ ὀλίγα τῶν ἑκάστῳ βεβιωμένων ἢ πεπραγμένων διηγησάμενοι , καὶ διὰ τῶν ὀλίγων τοῦ παντὸς βίου τὸν χαρακτῆρα παραδείξαντες , ἐφ̓ ἕτερον βαδιούμεθα . Οὐ πάντων δὲ τῶν ἁπανταχοῦ διαπρεψάντων ἁγίων τὴν πολιτείαν ἱστορίᾳ παραδοῦναι πειρασόμεθα : οὔτε γὰρ ἴσμεν τοὺς πανταχου διαλάμψαντας , οὔτε δυνατὸν ἅπαντας ὑφ̓ ἑνὸς συγγραφῆναι . Μόνων τοίνυν τῶν κατὰ τὴν ἔω φωστήρων δίκην ἀναφανέντων , καὶ ταῖς ἀκτῖσι τὰ τῆς οἰκουμένης τέρματα κατειληφότων , ἀναγράψω τὸν βίον . Ἀφηγηματικῶς δὲ ὁ λόγος προβήσεται , οὐ νόμοις ἐγκωμίων χρώμενος , ἀλλ̓ ὀλίγων τινῶν ἀτεχνῶς ποιούμενος τὴν διήγησιν . Ἀξιῶ δὲ τοὺς ἐντευξομένους τῇδε τῇ φιλοθέῳ ἱστορίᾳ , ἢ ἀσκητικῇ πολιτείᾳ : ὡς γὰρ βούλεταί τις καλείτω τὸ σύγγραμμα : μὴ ἀπιστεῖν τοῖς λεγομένοις , εἴ τε ὑπὲρ τὴν ἑαυτῶν ἀκούοιεν δύναμιν . μηδὲ σφίσιν αὐτοῖς τὴν ἐκείνων μετρεῖν ἀρετήν : ἀλλ̓εἰδέναι σαφῶς . ὡς ταῖς τῶν εὐσεβῶν γνώμαις μετρεῖν εἴωθεν ὁ Θεὸς τοῦ ἁγίου Πνεύματος τὰ χαρίσματα , καὶ ταῖς τελειοτέραις τὰ μείζονα δίδωσι . Ταῦτα δέ μοι πρὸς τοὺς οὐ λίαν ἀκριβῶς τὰ θεῖα μεμυημένους εἰρήσθω . Οἱ γὰρ μύσται τῶν ἀδύτων τοῦ Πνεύματος ἴσασι τὰς φιλοτιμίας τοῦ Πνεύματος , καὶ οἶα δἰ ἀνθρώπων ἐν ἀνθρώποις θαυματουργεῖ , τῇ τῶν τεράτων μεγαλουργίᾳ τοὺς ἀπίστους εἰς θεογνωσίαν ἐφελκόμενον . Ὁ δὲ τοῖς παῤ ἡμῶν ῥηθησομένων ἀπιστήσων , εὔδηλον ὡς οὐδὲ τοῖς διὰ Μωσέως , καὶ Ἰησοῦ , καὶ Ἠλία , καὶ Ἑλισσαίου γεγενημένοις ὡς ἀληθέσι πιστεύσειε , μῦθον δὲ ἡγεῖται καὶ τὰς διὰ τῶν ἱερῶν ἀποστόλων γεγενημένας θαυματουργίας . Εἰ δὲ ἐκείνοις ἀλήθειαν μαρτυρεῖ , ψεύδους ἐλεύθερα εἶναι πιστευέτω καὶ ταῦτα . Ἡ γὰρ ὲν ἐκείνοις ἐνεργήσασα χάρις , αὕτη καὶ διὰ τούτων ἐνεργηκέναι πεποίηκεν . Ἀένναος δὲ ἡ χάρις , καὶ τοὺς ἀξίους ἐκλεγομένη , οἷον διά τινων κρουνῶν ἀναβλύζει διὰ τούτων τῆς εὐεργεσίας τά νάματα . Τῶν δὲ λεχθησομένων ἐνίων μὲν αὐτόπτης ἐγενόμην ἐγώ : ὅσα δὲ μὴ τεθέαμαι , παρὰ τῶν ἐκείνους τεθεαμένων ἀκήκοα , ἀνδρῶν ἀρετῆς ἐραστῶν , καὶ τῆς ἐκείνων θέας καὶ διδασκαλίας ἠξιωμένων : ἀξιόχρεως δὲ καὶ τὴν εὐαγγελικὴν συγγράφων διδασκαλίαν οὐ μόνον Ματθαῖος καὶ Ἰωάννης , οἱ πρῶτοι καὶ μεγάλοι τῶν εὐαγγελιστῶν , οἱ τῶν Δεσποτικῶν θαυμάτων αὐτόπται : ἀλλὰ καὶ Λουκᾶς , καὶ Μάρκος , οὓς οἱ ἐξ ἀρχῆς αὐτόπται , καὶ ὑπηρέται τοῦ λόγου , οὐ μόνον ἃ πέπονθέ τε καὶ δέδρακεν ὁ Δεσπότης , ἀλλὰ καὶ ἃ διδάσκων διετέλεσεν , ἀκριβῶς ἐξεπαίδευσαν . Καὶ μὴ γεγενημένος γὰρ αὐτόπτης ὁ μακάριος Λουκᾶς , τῆς συγγραφῆς ἀρξάμενος περὶ πεπληροφορημένων πραγμάτων ποιεῖσθαί φησι τὴν διήγησιν : καὶ ἡμεῖς δὲ , ἀκούοντες ὅτι οὐκ αὐτόπτης ἐγένετο τούτων αὐτῶν διηγημάτων , ἀλλὸ παῤ ἄλλων ταύτην τὴν διδασκαλίαν παρέλαβεν , οὐδὲν ἦττον αὐτῷ καὶ Μάρκῳ προσέχομεν , ἢ Ματθαίῳ καὶ Ἰωάννῃ . Ἀξιόχρεως γὰρ ἑκάτερος διηγούμενος , ἅτε δὴ παρὰ τῶν τεθεαμένων δεδιδαγμένος . Τοιγάρτοι καὶ ἡμεῖς τὰ μὲν ἐροῦμεν ὡς αὐτόπται , τὰ δὲ τοῖς αὐτόπταις διηγησαμένοις πεπιστευκότες , ἀνδράσι τὸν ἐκείνων βίον ἐζηλωκόσι . Πλείονας δὲ περὶ τούτου δεδαπάνηκα λόγους , πεῖσαι βουλόμενος ὡς ἀληθῆ διηγήσομαι . Ἄρξομαι δὲ τῆς διηγήσεως ἔνθεν ἑλών .
Lemmas: ὁ Ἀρίστων ἀνήρ , καί ὁ ἀρετή ἀθλητής , καλός μέν ὁράω ὁ ἀγών , καί ὁ ὀφθαλμός ὁ ὠφέλεια ἀρύω . ὁράω γάρ ὁ ἐπαινέω ἀξιόκτητος τε φαίνω , καί ἀξιέραστος γίγνομαι , καί πρός ὁ κτῆσις ἐπείγω ὁ θεατής . φέρω δέ ὅμως ὄνησις οὖον μέτριος ὁ τοιοῦτος κατόρθωμα καί ὁ διήγημα , παρά ὁ οἶδα ὁ ὁ οὐ οἶδα ἀκοή προσφέρω . πιστός1 μέν γάρ ὁ ἀκοή εἰμί ὁ ὄψις ὅς τις : πείθω δέ ὅμως καί ἀκοή , ὁ ὁ λέγω ἀλήθεια κρίνω ὁ λέγω . καθά γάρ γλυκύτης , καί πικρότης , καί ὁ ἄλλος ὁ τοιοῦτος ποιότης γλῶσσα τε καί ὑπερῷος δικάζω πιστεύω , καί κατά τατός ὁ ψῆφος ἐκφέρω : οὕτως ἀκοή ὁ ὁ λόγος ἐγχειρίζω διάγνωσις , καί ὁ ὄνησις τις φέρω ὁ βλαβερός ἀποκρίνω ἐπίσταμαι . εἰμί μέν οὖν ἄσυλος μένω ὁ ὀνησιφόρος διήγημα ὁ μνήμη , καί μή ὁ λήθη ὁ λώβη οἷος τις ἀχλύς ἐπιπάσσω ἐξίτηλος αὐτός ἀπεργάζομαι , περισσός εἰμί δήπουθεν καί παρέλκω λογογραφέω ὁ τοιοῦτος , ὁ ἐντεῦθεν ὠφέλεια καί εἰς ὁ ὕστερος εἰμί εὐπετής μάλα διαβαίνω . ἐπεί δέ ὁ χρόνος λωβάομαι μέν σῶμα γῆρας ἐπιφέρω καί θάνατος , λωβάομαι δέ κατόρθωμα λήθη ἐμποιέω , καί ὁ μνήμη ἀμβλύνω , οὐ ἄν τις ἐγώ εἰκότως νεμεσάω ὁ φιλόθεος ἀνήρ ὁ πολιτεία συγγράφω ἐπιχειρέω . ὥσπερ γάρ ὁ ὁ σῶμα θεραπεύω πιστεύω φάρμακον κατασκευάζω , ὁ νόσος πολεμέω , καί ὁ κάμνω ἐπαμύνω : οὕτως καί ὁ ὁ τοιόσδε συγγραφεύς φιλοπονία , οἶος τίς φάρμακον ἀλεξίκακος γίγνομαι , λήθη ἐπίβουλος , καί μνήμη ἐπίκουρος . Πῶς γάρ εἄν οὐ ἄτοπος , ποιητής μέν καί συγγραφεύς ὁ εἰμί πόλεμος ἀνδραγαθία συγγράφω , τραγῳδοποιός δέ ὁ καλῶς κρύπτω συμφορά προφανῶς τραγῳδέω , καί οὗτος ὁ μνήμη ἀνάγραπτος καταλείπω : ἄλλος δέ τις εἰς κωμῳδία καί γέλως καταναλίσκω ὁ λόγος : ἐγώ δέ περιοράω λήθη παραδίδωμι ἀνήρ ἐν σῶμα θνητός τε καί παθητός ἀπάθεια ἐπιδείκνυμι , καί ὁ ἀσώματος φύσις ζηλόω ; Ποίας δέ οὐ ἄν δικαίως τίνω δίκη ὁ ἀξιάγαστος οὗτος ἀγών περιοράω ἀμαυρόω ὁ μνήμη ; εἰμί γάρ αὐτός ὁ πάλαι γίγνομαι Ἀγίων ὁ ἄκρος φιλοσοφία ζηλόω , οὖον χαλκός καί γράμμα ὁ ἐκεῖνος ἐγκολάπτω μνήμη , ἀλλά πᾶς αὐτός ὁ ἀρετή ἐκμάσσω , οἶος τις εἰκών αὐτός ἔμψυχος καί στήλη σφεῖς αὐτός ποιέω , Ποίας εἄν ἐγώ τυγχάνω εἰκότως συγγνώμη , μηδέ γράμμα ὁ ἀοίδιμος οὗτος γεραίρω βίος ; καί οὗτος ὁ ἐν Ὀλυμπία ἀγωνίζομαι , καί μέντοι κάν ὁ ἱπποδρομία ὁ νικηφόρος ἀναφαίνω Ἡνίοχοι οὗτος αὐτός δέχομαι ὁ γέρας , οὖον μόνος δέ οὗτος : ἀλλά καί συγγενής ἀνήρ , καί θηλυδρίας , καί ἀμφίβολος εἴτε ἀνήρ ἄγω εἴτε γυνή , ὁ ὁ οὗτος θεωρία φιλοθεάμων ὁ σανίς ἐγγράφω , ἐπί πλεῖστος αὐτός ὁ μνήμη διαρκέω φιλονεικέω . καίτοι ὁ μνήμη λώβη ὁ Ψυχή οὐ ὄνησις ἐμποιέω : ἄλλος ὅμως ὁ μέν οὗτος ἐράω οὗτος , ὁ δέ ἐκεῖνος ἐκεῖνος , καί οὗτος λυμαίνω , ὁ ζωγραφία γεραίρω . καί ἐπεί θνητός εἰμί ὁ θάνατος ὁ φύσις ληΐζομαι , χρῶμα κεράννυμι , καί ὁ ἐκεῖνος ὁ σανίς ἐντίθημι ἴνδαλμα , πολύς ὁ ζωή μακρός γίγνομαι ὁ μνήμη σοφίζω . ἐγώ δέ βίος μέν συγγράφω φιλοσοφία διδάσκαλος , καί ὁ εἰμί οὐρανός πολιτεία ζηλόω : ζωγραφέω δέ οὖον ὁ σῶμα ὁ χαρακτήρ , οὐδέ ὁ οὗτος ἐκτύπωμα ὁ ἀγνοέω ἐπιδείκνυμι : ἀλλά ὁ ἀόρατος Ψυχή ὁ ἰδέα σκιαγραφέω , καί πόλεμος ἀθέατος καί συμπλοκή ἀφανής ἐπιδείκνυμι . τοιοῦτος γάρ αὐτός καί ὁ παντευχία ὁ ὁ φάλαγξ αὐτός στρατηγός καί πρόμαχος περιτίθημι Παῦλος : ἀναλαμβάνω γάρ , φημί , ὁ πανοπλία ὁ Θεός , ἵνα δύναμαι ἀνθίστημι ἐν ὁ ἡμέρα ὁ πονηρός , καί ἅπας κατεργάζομαι ἵστημι . καί πάλιν : ἵστημι οὖν περιζώννυμι ὁ ὀσφῦς σύ ἐν ἀλήθεια , καί ἐνδύω ὁ θώραξ ὁ δικαιοσύνη , καί ὑποδέω ὁ πούς ἐν ἑτοιμασία ὁ εὕω ἀγγέλλω ὁ εἰρήνη , ἐπί πᾶς ἀναλαμβάνω ὁ θυρεός ὁ ἐφίστημι ὅς δύναμαι πᾶς ὁ βέλος ὁ πονηρός ὁ πυρόω σβέννυμι , καί ὁ περικεφαλαία ὁ σωτήριος δέχομαι , καί ὁ μάχαιρα ὁ πνεῦμα , ὅς εἰμί ῥῆμα Θεός . οὗτος αὐτός ὁ πανοπλία ἐνδύω εἰς ὁ ἀγών εἰσάγω . τοιοῦτος γάρ καί ὁ πολέμιος ὁ φύσις , ἀσώματος , ἀόρατος , ἀφανής ἔπειμι , κρύβδην ἐπιβουλεύω , λοχάω καί ἐξαπίναιος προσβάλλω . καί οὗτος διδάσκω αὐτός οὗτος ὁ στρατηγός λέγω : οὐ εἰμί ἐγώ ὁ πάλη πρός αἷμα καί σάρξ , ἀλλά πρός ὁ ἀρχή , πρός ὁ ἐξουσία , πρός ὁ κοσμοκράτωρ ὁ σκότος ὁ αἰών οὗτος , πρός ὁ πνευματικός ὁ πονηρία ἐν ὁ ἐπουράνιος . ἀλλά ὅμως καί τοιοῦτος ἔχω ὁ ἀντίπαλος ὁ ὁ Ἀγίων οὗτος συμμορία , μᾶλλον δέ οὗτος ἕκαστος ὑπό τοσοῦτος καί τοιοῦτος πολέμιος κυκλόω : οὔτε γάρ κοινός πᾶς ἔπειμι , ἀλλά νῦν μέν οὗτος , νῦν δέ ἐκεῖνος προσβάλλω : οὗτος λαμπρός ἀναδέω Νίκη , ὡς ὁ μέν ἀντίπαλος δραπετεύω , οὗτος δέ κατά κράτος διώκω , καί τρόπαιον ἐγείρω μηδείς ἐμποδών γίγνομαι . παρέχω δέ αὐτός ὁ Νίκη οὐ ὁ φύσις , θνητός γάρ οὗτος , καί μυρίος πάθος ἀνάπλεως : ἄλλος γνώμη ὁ θεῖος χάρις ἐφέλκω . Ἐραστής γάρ θερμός ὁ θεῖον κάλλος γίγνομαι , καί ἀσπασίως ἅπας δράω καί πάσχω ὑπέρ ὁ ἐράω αἱρέω , φέρω μέν γενναῖος ὁ ὁ πάθος ἐπανάστασις , ἀποκρούω δέ καρτερός ὁ ὁ διάβολος βέλος ὁ νιφάς , καί ἀποστολικός εἶπον , ὁ σῶμα ὑποπιάζω καί δουλαγωγέω , ὁ μέν ὁ θ̔??ʼμοῦ φλεγμονή καταπραΰνω , ὁ ἐπιθυμέω δέ ὁ λυσσώδης ἡσυχία ἄγω ἀναγκάζω : ἀσιτία δέ καί χαμευνία οὗτος ὁ πάθος κοιμίζω καί ὁ οὗτος σκίρτημα καταπαύω , σπένδω ὁ σῶμα πρός ὁ ψυχή καταναγκάζω : καί ὁ μέν ἔμφυτος οὗτος καταλύω πόλεμος : οὗτος δέ οὗτος ὁ εἰρήνη βραβεύω , ἅπας ὁ ἐναντίος ὁ στίφος ἐξελαύνω . ὁ γάρ ὁ ἔνδον προΐημι λογισμός οὐ ἔχω , καί ὁ ὁ ἀνθρώπινος μέλος συνεργία στερέω , πολεμέω οὐ δύναμαι . Βέλεσι γάρ κατά ἐγώ ὁ διάβολος ὁ ἡμέτερος μέλος χράομαι . ὀφθαλμός γάρ μή δελεάζω , μηδέ ἀκοή καταθέλγω , μηδέ γαργαλίζω ἁφή . μηδέ ὁ νόος ὁ πονηρός δέχομαι βούλευμα , μάταιος ὁ ἐπιβουλεύω εἰμί ὁ σπουδή . ὥσπερ γάρ πόλις ἐπί ὕψος οἰκοδομέω , καί περίβολος ἰσχυρός περιτειχίζω , καί φάραγξ βαθύς πάντοθεν κυκλόω , οὐ ἄν τις αἱρέω πολέμιος τις ὁ ἔνδον πρὁ??ʼεμένου , καί πυλίς τις ὑπανοίγω : οὕτως ἀδύνατος ὁ ἔξωθεν πολεμέω δαίμων ὁ ὑπό ὁ θεῖος χάρις κυκλέω περιγίγνομαι Ψυχή , εἰμί μή τις λογισμός ῥᾳστώνη πυλίς τις ὁ εἰμί ἐγώ αἰσθητήριον ἀνοίγω , καί οὗτος εἴδομαι ὁ πολέμιος δέχομαι . οὗτος σαφῶς ὑπό ὁ θεῖος παιδεύω γραφή ὁ παρά ἐγώ εὐφημέω , καί ἀκούω ὁ Θεός διά ὁ προφήτης λέγω , ὡς ἀναβαίνω θάνατος διά ὁ θυρίς , οἶος τις μοχλός καί κλεῖθρον , ὁ θεῖον νόμος ὁ αἰσθητήριον κλῄζω , ὁ νάω ὁ οὗτος ἐγχειρίζω κλείς : καί οὔτε γλῶσσα οὔτε χεῖλος ἀνοίγω ὁ νόος μή κελεύω , οὔτε κόρη μή ἐπιτρέπω προκύπτω ὁ βλέφαρον ἀνέχω : ἀκοή δέ βλέφαρον ἤ χεῖλος ἀποτειχίζω μή δύναμαι ὁ εἴσοδος , ὁ ἀνόητος ἀπωθέω ὁ λόγος , ἐκεῖνος δέχομαι μόνος , ὅς ὁ νόος ἐπιτέρπομαι . οὕτως ὁ ὄσφρησις παιδεύω μή ὁ εὐώδης ποθέω , αὔγ-ασμα δή χαυνόω καί χαλάω φύω . οὕτως ὁ γαστήρ ὁ κόρος ἐξελαύνω , καί τοιοῦτος λαμβάνω διδάσκω , οἶος οὐ ἡδονά , ἀλλά χρεία ἐπλήῥ??ʼ , καί οὗτος τοσοῦτος , ὅσος ὁ ἐκ λιμός κωλύω δύναμαι θάνατος . οὕτως ὁ γλυκύς ὁ ὕπνος τυραννίς καταλύω , καί ὁ βλέφαρον ὁ οὗτος δουλεία ἐλευθερόω , κρατέω ἀντί ὁ δουλεύω παιδεύω , καί δέχομαι ὁ παρά αὐτός χρεία , οὐ ὅταν αὐτός ἔπειμι , αλλοος αὐτός καλέω εἰς βραχύς ἐπικουρία ὁ φύσις . οὕτως τοιγάρ ὁ ὁ τεῖχος καί ὁ πύλη φροντίζω φυλακή . καί ὁ ἔνδον λογισμός ὁ ὁμόνοια πρυτανεύω , ὁ ἔξωθεν ἔπειμι ἀντίπαλος γελάω , ἐπείσειμι μέν βία διά ὁ ὁ θεῖος χάρις οὖον δύναμαι ἀσφάλεια , οὐδείς δέ προδότης εὑρίσκω εἰσδέχομαι ὁ δυσμενής προαιρέω : καί ὁ φύσις ἀόρατος ἔχω ὁ πολέμιος , σῶμα ὁράω , καί ὁ ὁ φύσις ἀνάγκη ὑπόκειμαι , κρατέω οὐ ἡδύνω . ὁ γάρ ἡνίοχος οὗτος , καί μουσικός , καί κυβερνήτης , ἀγαθός μέν κατέχω ὁ ἡνία , ἐν τάξις φέρω ὁ ἵππος ἀναπείθω : ῥυθμός δέ ὁ ὁ αἴσθησις χορδή ὁ παναρμόνιος ἠχή ἀποτελέω παρασκευάζω : ἐπιστήμων δέ κινέω ὁ πηδάλιον , καί ὁ κῦμα ὁ προσβολή , καί ὁ ὁ πνεῦμα διαλύω ἐμβολή . οὗτος τοίνυν ὁ διά πόνος μυρίος ὁ βίος ὁδεύω , ἱδρόω δέ καί ταλαιπωρία ὁ σῶμα δαμάζω , καί γέλως μέν ὁ πάθος ἀγνοέω , ἐν κλαυθμός δέ καί δάκρυ ἅπας ὁ βίος δαπανάω : καί τρυφή μέν συβαριτικός ὁ ἀσιτία νομίζω , ὕπνος δέ ἡδύς ὁ ἐπίπονος ἀγρυπνία , στρωμνή δέ μαλακός ὁ ὁ ἔδαφος ἀντιτυπία , ἡδονά ἄμετρος τε καί ἄπληστος , ὁ ἐν ὁ προσευχή καί ψαλμῳδία διατριβή : οὗτος ὁ πᾶς εἶδος ἀρετή συλλαγχάνω τίς ἐκ ἄν εἰκότως θαυμάζω ; μᾶλλον δέ τίς ἄν πρός ἄξιος εὐφημέω ; οἶδα μέν οὖν ἐγώ σαφῶς . ὡς ὁ οὗτος ἀρετή οὐδείς ἄν ἐφικνέομαι λόγος : ἐγχειρητέον δέ ὅμως . οὖον γάρ ἄν καλῶς ἔχω , εἰμί ὅτι τέλειος ἀνήρ γίγνομαι φιλοσοφία ὁ ἀληθής ἐραστής , διά οὗτος μηδέ μείων τυγχάνω ἔπαινος . γράφω δέ ὁ Εὐφημία οὖον κοινός πᾶς εἷς : διάφορος γάρ αὐτός θεόθεν δίδωμι χάρισμα , καί οὗτος διδάσκω ὁ μακάριος λέγω Παῦλος : οἶς μέν διά ὁ πνεῦμα δίδωμι λόγος σοφία : ἄλλος δέ λόγος γνῶσις κατά ὁ αὐτός πνεῦμα : ἄλλος δέ χάρισμα ἴαμα ἐν ὁ αὐτός πνεῦμα : ἄλλος δέ ἐνέργημα δύναμις : ἄλλος δέ προφητεία ἄλλος δέ γένος γλῶσσα , ἄλλος δέ ἑρμηνεία γλῶσσα , καί δείκνυμι ὁ οὗτος ἀπαντάω πηγή ἐπάγω : οὗτος δέ πᾶς ἐνεργέω ὁ ἐν καί ὁ αὐτός πνεῦμα , διαιρέω ἴδιος ἕκαστος καθώς βούλομαι . ἐπεί τοίνυν διάφορος τυγχάνω δωρεά , εἰκότως ἴδιος ἕκαστος ποιέω ὁ διήγημα : οὐ ἅπας διέξειμι ὁ πολιτεύω : εἰς γάρ ὁ τοιοῦτος συγγραφή οὐδός ἅπας ἄν ὁ βίος ἀρκέω : ἀλλά ὀλίγος ὁ ἕκαστος βιόω ἢ πράσσω διηγέομαι , καί διά ὁ ὀλίγος ὁ πᾶς βίος ὁ χαρακτήρ παραδείκνυμι , ἐπί ἕτερος βαδίζω . οὖον πᾶς δέ ὁ ἁπανταχοῦ διαπρέπω ἅγιος ὁ πολιτεία ἱστορία παραδίδωμι πειράζω : οὔτε γάρ οἶδα ὁ πανταχοῦ διαλάμπω , οὔτε δυνατός ἅπας ὑπό εἷς συγγράφω . Μόνος τοίνυν ὁ κατά ὁ εἰμί φωστήρ δίκη ἀναφαίνω , καί ὁ ἀκτίς ὁ ὁ οἰκέω τέρμα καταλαμβάνω , ἀναγράφω ὁ βίος . ἀφηγηματικός δέ ὁ λόγος προβαίνω , οὖον νόμος ἐγκώμιον χράω , ἀλλά ὀλίγος τις ἄτεχνος ποιέω ὁ διήγησις . Ἀξιός δέ ὁ ἐντυγχάνω ὅδε ὁ φιλόθεος ἱστορία , ἢ ἀσκητικός πολιτεία : ὡς γάρ βούλομαι τις καλέω ὁ σύγγραμμα : μή ἀπιστέω ὁ λέγω , εἰμί τε ὑπέρ ὁ ἑαυτοῦ ἀκούω δύναμις . μηδέ σφεῖς αὐτός ὁ ἐκεῖνος μετρέω ἀρετή : ἀλλ̓εἰδέναι σαφῶς . ὡς ὁ ὁ εὐσεβής γνώμη μετρέω εἴωθα ὁ θεός ὁ ἅγιος πνεῦμα ὁ χάρισμα , καί ὁ τέλειος ὁ μείζων δίδωμι . οὗτος δέ ἐγώ πρός ὁ οὖον λίαν ἀκριβῶς ὁ θεῖον μυέω εἴρω . ὁ γάρ μύστης ὁ ἄδυτος ὁ πνεῦμα οἶδα ὁ φιλοτιμία ὁ πνεῦμα , καί οἶος διά ἄνθρωπος ἐν ἄνθρωπος θαυμασιουργέω , ὁ ὁ τέρας μεγαλοεργία ὁ ἄπιστος εἰς θεογνωσία ἐφέλκω . ὁ δέ ὁ παρά ἐγώ ἐρῶ ἀπιστέω , εὔδηλος ὡς οὐδέ ὁ διά Μωσῆς , καί Ἰησοῦς , καί Ἠλία , καί Ἐλισσαῖος γίγνομαι ὡς ἀληθής πιστεύω , μῦθος δέ ἡγέομαι καί ὁ διά ὁ ἱερός ἀπόστολος γίγνομαι θαυματουργία . εἰμί δέ ἐκεῖνος ἀλήθεια μαρτυρέω , ψεῦδος ἐλεύθερος εἰμί πιστεύω καί οὗτος . ὁ γάρ εἰμί ἐκεῖνος ἐνεργέω χάρις , οὗτος καί διά οὗτος ἐνεργέω ποιέω . ἀένναος δέ ὁ χάρις , καί ὁ ἄξιος ἐκλέγω , οἷος διά τίνω κρουνός ἀναβλύζω διά οὗτος ὁ εὐεργεσία ὁ νᾶμα . ὁ δέ λέγω ἔνιοι μέν αὐτόπτης γίγνομαι ἐγώ : ὅσος δέ μή θεάομαι , παρά ὁ ἐκεῖνος θεάομαι ἀκούω , ἀνήρ ἀρετή ἐραστής , καί ὁ ἐκεῖνος θέα καί διδασκαλία ἀξιόω : ἀξιόχρεως δέ καί ὁ εὐαγγελικός συγγράφω διδασκαλία οὖον μόνος Ματθαῖος καί Ἰωάννης , ὁ πρῶτος καί μέγας ὁ εὐαγγελιστής , ὁ ὁ δεσποτικός θαῦμα αὐτόπτης : ἀλλά καί Λουκᾶς , καί Μάρκος , ὅς ὁ ἐκ ἀρχή αὐτόπτης , καί ὑπηρέτης ὁ λόγος , οὖον μόνος ὁ πάσχω τε καί δράω ὁ Δεσπότης , ἀλλά καί ὁ διδάσκω διατελέω , ἀκριβῶς ἐκπαιδεύω . καί μή γίγνομαι γάρ αὐτόπτης ὁ μακάριος Λουκᾶς , ὁ συγγραφεύς ἄρχω περί πληροφορέω πρᾶγμα ποιέω φημί ὁ διήγησις : καί ἐγώ δέ , ἀκούω ὅτι οὐ αὐτόπτης γίγνομαι οὗτος αὐτός διήγημα , ἀλλό παρά ἄλλος οὗτος ὁ διδασκαλία παραλαμβάνω , οὐδείς ἀίσσω αὐτός καί Μᾶρκος προσέχω , ἢ Ματθαῖος καί Ἰωάννης . ἀξιόχρεως γάρ ἑκάτερος διηγέομαι , ἅτε δή παρά ὁ θεάομαι διδάσκω . τοιγάρ καί ἐγώ ὁ μέν εἴρω ὡς αὐτόπτης , ὁ δέ ὁ αὐτόπτης διηγέομαι πιστεύω , ἀνήρ ὁ ἐκεῖνος βίος ζηλόω . πλείων δέ περί οὗτος δαπανάω λόγος , πείθω βούλομαι ὡς ἀληθής διηγέομαι . ἄρχω δέ ὁ διήγησις ἔνθεν αἱρέω .