theodoretus.de-providentia-orationes-decem pg083_0377.1
πανδαισία ἐώραν γὰρ αὐτὴν τῇ τῶν εἰδώλων μειανωμένῃ προσηγείρα . Τοσοῦτον δὲ εἶχον θάρσος , καὶ περὶ τὸν πατρῴων Θεὸν ἀγάπην καὶ πίστιν , ὡς ὑποσχεσθαι τὸ κηδεμόνι , τὴν ἀπὸ σπερμάτων τροφὴν λαμπροτέρους αὐτοὺς ἀποδείξειν τῶν βασιλικῶ αἰτουμένων σιτία . Καὶ οὐκ ἐνεδύσθησαν τῆς ἐλπίδος , ἀλλὰ τῆς πίστεως ἐδρέψαντο τοὺς καρπούς . Ἀπεφάνθησαν γὰρ , ὡς ἐπηγγείλαντο , πάντων ὁμοῦ τῶν λαμπρῶς ἐστιωμένων εὐπαθέστεροι τε καὶ εὐτραφέστεροι , καὶ ὥρᾳ πλείονι λάμποντες , καὶ βίῃ κοσμούμενοι σώματος . Ἐπειδὴ δὲ , ὁ χρόνος ὀδεύσων ( 46 ) , καὶ εἰς ἄνδρας τελείν αὐτοὺς παρεσκευάσας , καὶ πεῖραν τῆς ἀρετῆς ἀρετῆς δεδιωκώς , ἄρχειν ἐλαχον τῶν ἐγχωρίων οὐ δορυάλωτα , τῆνικαῦτα πάλιν ἐτέρον αὐτοῖς ἀνοίγεται στάδιον . Ὁ γὰρ ἀλαζὼν ἐκφρόνος , καὶ τῷ τύφῳ τῆς μανίας τὸν πατέρα μιμούμενος , ἀνέστησεν μὲν τὴν μεγίστην εἰκόνα ἐκείνην , τὴν ἐξ ὕλης καὶ χρυσοῦ κατεσκευασμένην , παρακελεύεται δὲ πάντας ὡς Θεὸν προσκυνεῖν τὴν εἰκόνα · τοὺς δὲ προσκυνεῖν οὐκ ἐθέλουσι προέθηκε τιμωρίαν , τὴν κάμινον ἐκείνην , ἀπληστοῖα τροφῆς ταύτῃ τῇ πλεῖον ἀυξήσας . Τότε τοίνυν πολλοὶ μὲν τῷ βασιλεῖ χαριζόμενοι , τὸ κελευόμενον ἐποίουν · πολλοὶ δὲ τὰ συνήθη δρώντες , ὡς ἐνὶ τῶν ἄλλων εἰδώλων τὸ σέβας προσέφερον · ἦσαν δὲ , οἱ τῆς πυρὸς φοβηθέντες τὰς ψυχὰς , καὶ ὑπὸ τοῦ συνειδότος κεντούμενοι , τῷ Θεῷ σέβας ἐπὶ τὴν εἰκόνα μετέφερον . Οἱ δὲ γενναῖαι καὶ ἐκεῖνοι , Ἀνανίας , Ἀζαρίας , καὶ Μισαήλ , οἱ τοῦ νόμου τρόφιμοι , οἱ τῆς Ἀβραμιαίας πίστεως κληρονόμοι , οἱ τῆς εὐσεβείας ἀθληταί , οἱ τῆς χάριτος προδρόμοι , οἱ τῆς πίστεως πρόμαχοι , οἱ δοῦλοι τὰ σώματα , καὶ τὰ φρονήματα ἐλεύθεροι , οἱ αἰχμάλωτοι , καὶ βασιλέων τὰς ψυχὰς ὑψηλότεροι , οὐ μόνον ἐκόντες οὐ προσεκύνησαν τῇ εἰκόνι , ἀλλὰ καὶ καταγνοηθέντες , ὅτι ( 47 ) ὅθ τὸ κελευσθὲν οὐ ποιήσαντες , ἀπολογίαν μὲν οὐδεμίαν προσφέρουσι , ἀντιτυχὸς δὲ ἀπαγορεύουσι τὴν προσκύνησιν , καὶ μεγάλῃ βοῇσι φωνή · « Ἔστι Θεὸς ἐν οὐρανῷ , ὃ ἡμεῖς λατρεύομεν , ὃς δύναται ῥύσασθαι ἡμᾶς ἐκ τῆς καμίνου τοῦ πυρὸς τῆς καίουμένης , καὶ ἐκ τῶν χειρῶν σου , βασιλεῦ , ῥύσεται ἡμᾶς . Καὶ ἐὰν μὴ , γνῶσθον ἔστω σοι , ὦ βασιλεῦ , ὅτι τοὺς θεοὺς σου οὐ λατρεύομεν , καὶ τῇ εἰκόνι τῇ χρυσῇ , ἥν ἐστησας , οὐ προσκυνήσομεν . » Οὐ γὰρ ἐπὶ μισθῷ τῇ πεποιημένῃ δουλεύομεν , οὐδὲ τῇ εὐσεβείᾳ τὴν σωτηρίαν ἀγοράζομεν , οὐδὲ διὰ παντὸς τρόπου ζωῆς τυχεῖν ἐφίεμεθα · ἀλλὰ στέργομεν τοῦ Δεσπότου τὸ βούλημα · κἂν ἀπαλλάξῃ τῶν δεινῶν , χάριν ὁμολογῶμεν · κἂν τοῦτοὺς περιπατεῖν συγχωρήσῃ , προσκυνήσομεν . Ὅσι μὲν γὰρ δύναται κρείττους ἡμᾶς ἀποσφῆναι τῶν ἀπειλουμένων τιμωριῶν , ἴσμεν σαφῶς καὶ ( 48 ) οὐδαμῶς ἀμφιβαλλόμεν · εἰ δὲ καὶ βούλεται , ἀγνοοῦμεν . Ἀνέφικτος γὰρ ὁ τῆς θείας Προνοίας βυθός . Μὴ τοίνυν μέλλε , ἀλλὰ ταῖς ἡτοιμασμέναις ( 49 ) παραπέμπε τιμωρίαις · θλίβων μὲν γὰρ ἡμῖν ὁ μετ’ εὐσεβείας θάνατος , τῆς σὺν ἀσεβείᾳ ζωῆς .
Lemmas: πανδαισία ὥρα γάρ αὐτός ὁ ὁ εἴδωλον μειανωμένῃ προσαγείρω . τοσοῦτος δέ ἔχω θάρσος , καί περί ὁ πατρῷος θεός ἀγάπη καί πίστις , ὡς ὑπισχνέομαι ὁ κηδεμών , ὁ ἀπό σπέρμα τροφή λαμπρός αὐτός ἀποδείκνυμι ὁ βασιλικός αἰτέω σιτίον . καί οὐ ἐνδύω ὁ ἐλπίς , ἀλλά ὁ πίστις δρέπω ὁ καρπός . ἀποφαίνω γάρ , ὡς ἐπαγγέλλω , πᾶς ὁμοῦ ὁ λαμπρῶς ἑστιάω εὐπαθής τε καί εὐτραφής , καί ὥρα πλείων λάμπω , καί βίαιος κοσμέω σῶμα . ἐπεί δέ , ὁ χρόνος ὀδεύω ( 46 ) , καί εἰς ἀνήρ τελέω αὐτός παρασκευάζω , καί πείρω ὁ ἀρετή ἀρετή διώκω , ἄρχω λαγχάνω ὁ ἐγχώριος οὖον δορυάλωτος , τηνικαῦτα πάλιν ἕτερος αὐτός ἀνοίγω στάδιον . ὁ γάρ ἀλαζών έκφρων , καί ὁ τῦφος ὁ μανία ὁ πατήρ μιμέομαι , ἀνίστημι μέν ὁ μέγας εἰκών ἐκεῖνος , ὁ ἐκ ὕλη καί χρυσός κατασκευάζω , παρακελεύομαι δέ πᾶς ὡς θεός προσκυνέω ὁ εἰκών · ὁ δέ προσκυνέω οὐ ἐθέλω προτίθημι τιμωρία , ὁ κάμινος ἐκεῖνος , ἀπληστοῖα τροφή οὗτος ὁ πλείων αὐξάνω . τότε τοίνυν πολύς μέν ὁ βασιλεύς χαρίζομαι , ὁ κελεύω ποιέω · πολύς δέ ὁ συνήθης δράω , ὡς ἐν ὁ ἄλλος εἴδωλον ὁ σέβας προσφέρω · εἰμί δέ , ὁ ὁ πυρός φοβέω ὁ ψυχή , καί ὑπό ὁ σύνοιδα κεντέω , ὁ Θεός σέβας ἐπί ὁ εἰκών μεταφέρω . ὁ δέ γενναῖος καί ἐκεῖνος , Ἀνανίας , Ἀζαρίας , καί Μισαήλ , ὁ ὁ νόμος τρόφιμος , ὁ ὁ αβραμιαίος πίστις κληρονόμος , ὁ ὁ εὐσέβεια ἀθλητής , ὁ ὁ χάρις πρόδρομος , ὁ ὁ πίστις πρόμαχος , ὁ δοῦλος ὁ σῶμα , καί ὁ φρόνημα ἐλεύθερος , ὁ αἰχμάλωτος , καί βασιλεύς ὁ ψυχή ὑψηλός , οὖον μόνος ἑκών οὖον προσκυνέω ὁ εἰκών , ἀλλά καί καταγιγνώσκω , ὅτι ( 47 ) ὅθι ὁ κελεύω οὖον ποιέω , ἀπολογία μέν οὐδείς προσφέρω , ἀντιτυγχάνω δέ ἀπαγορεύω ὁ προσκύνησις , καί μέγας βοή φωνή · « εἰμί θεός ἐν οὐρανός , ὅς ἐγώ λατρεύω , ὅς δύναμαι ῥύομαι ἐγώ ἐκ ὁ κάμινος ὁ πυρός ὁ καίω , καί ἐκ ὁ χείρ σύ , βασιλεύς , ῥύομαι ἐγώ . καί ἐάν μή , γιγνώσκω ἵστημι σύ , εἰμί βασιλεύς , ὅτι ὁ θεός σύ οὖον λατρεύω , καί ὁ εἰκών ὁ χρύσεος , ὅς ἵστημι , οὖον προσκυνέω . » οὖον γάρ ἐπί μισθός ὁ ποιέω δουλεύω , οὐδέ ὁ εὐσέβεια ὁ σωτηρία ἀγοράζω , οὐδέ διά πᾶς τρόπος ζωή τυγχάνω ἐφίημι · ἀλλά στέργω ὁ δεσπότης ὁ βούλημα · κἀν ἀπαλλάσσω ὁ δεινός , χάρις ὁμολογέω · κἀν οὗτος περιπατέω συγχωρέω , προσκυνέω . Αἵμων μέν γάρ δύναμαι ἀγαθός ἐγώ αποσφηνα ὁ ἀπειλέω τιμωρία , οἶδα σαφῶς καί ( 48 ) οὐδαμῶς ἀμφιβάλλω · εἰμί δέ καί βούλομαι , ἀγνοέω . ἀνέφικτος γάρ ὁ ὁ θεῖος Πρόνοια βυθός . μή τοίνυν μέλλω , ἀλλά ὁ ἑτοιμάζω ( 49 ) παραπέμπω τιμωρία · θλίβω μέν γάρ ἐγώ ὁ μετά εὐσέβεια θάνατος , ὁ σύν ἀσέβεια ζωή .