theodoretus.de-providentia-orationes-decem pg083_0287.1
ὑμῖν αὐτός , τίς ὁ συνέχων τὰς οὐρανίας ἀφίδας · πῶς ἐν τοσαύταις ἐτῶν χιλιάσιν ἀήρως ἐμεινεν ὁ οὐρανός , οὐδεμίαν μεταβολὴν ἐκ τοῦ χρόνου δεξάμενος , καὶ ταῦτα παθητὴν ἔχων τὴν φύσιν , ὡς ὁ μακάριος διδάσκει Δαβὶδ · « Αὐτοὶ ( οὐρανοὶ ) φησίν , ἀπολύονται , σὺ δὲ διαμένεις , καὶ πάντες ὡς ἱμάτιον παλαιωθήσονται , καὶ ὡσεὶ περιδδαιον ἐλίξεις αὐτούς , καὶ ἀλλαγήσονται , σὺ δὲ ὁ αὐτὸς εἶ , καὶ τὰ ἔτη σου οὐκ ἐκλείψουσιν . » Ἄλλ᾽ ὅμως καὶ παθητὴν ἔχων καὶ φθαρτὴν τὴν οὐσίαν , ἐμεινεν οἷός περ ἦν , τῷ τοῦ πεποιηκότος κατεχόμενος λόγῳ . Ὁ γὰρ δημιουργήσας αὐτὸν λόγος , συνέχει καὶ κατέχει , καὶ τὸ σταθερὸν αὐτῷ καὶ ἕδραιον μέχρις ἐν ἀεὶλῃ χαρίζεται . Τοῦτο γάρ , τοσοῦτον περὶ αὐτὸν πυρὸς ὄχουμένου , ἥλιον γὰρ , καὶ σελήνην , καὶ τῶν ἄλλων φωστήρων , ἐν τοσοῦτοις ἐνιαυτῶν κύκλοις οὐ τήκεται , οὐ ξηραίνεται , οὐκ ἐμπιπράται · ταύτας γὰρ τοῦ πυρὸς ἡ φύσις μὲν ἐνεργείας ὑπὸ τοῦ πεποιηκότος ἐδέξατο . Χρυσὸν μὲν γὰρ , καὶ ἀργυρον , καὶ σίδηρον , καὶ χαλκόν , καὶ μόλυβδον , καὶ κασσίτερον , καὶ κηρὸν , καὶ πίσσαν , καὶ ὅσα τοιαῦτα , τήκει καὶ διαλύει , καὶ εἰς τὴν ροοῦν μεταφέρει φύσιν · πηλὸν δὲ , καὶ τὰ πελματώδη τῶν ὑδάτων , ξηραίνει , τὸ ὑγρὸν δαπανῶσα . Λίθους δὲ ζέει , καὶ τὸ στερέμιον αὐτῶν ἀφαιρεῖται , καὶ τὴν στερεότατην φύσιν ἀποδείκνυσιν χώνην · ξύλα δὲ , καὶ χόρτον , καὶ καλάμην μάλα ῥάδιως ἐμπιπρήσιν . Ἄλλ᾽ οὐδὲν τούτων ὁ οὐρανὸς ὑπομένει . Οὐ τήκει γὰρ αὐτοῦ ὡς χρυσταλλώδες τοσαύτην οὖσα τοῦ πυρὸς ἡ οὐσία , οὐδὲ λυμαίνεται τῇ λειότητι , οὐδὲ γαλαρὸν ποιεῖ τὸ σφαιροειδὲς αὐτοῦ σχῆμα · ἀλλ᾽ ἣν ἐξ ἀρχῆς ἔλαχε στάσιν , ταύτην εἰς τέλος διαφυλάττει . Ὁ γὰρ στήσας αὐτὸν ὡσεὶ καμάραν , καὶ διατείνας αὐτὸν ὡς σκηνὴν κατοικεῖσθαι , τὰς ἐναντίας φύσεις εἰς φιλίαν συνέγαγε . Καὶ οὔτε τοῦ πυρὸς ἡ φύσις ὑπὸ τοῦ πλήθους σβέννυται τῶν ὑδάτων , οὔτε τὸ χρυσταλλώδες , ἡ ἀερώδες , ἡ νεφελώδης οὐράνιον σῶμα , τῇ τοῦ πυρὸς οὐσίᾳ πλείστην ὄσην τίθεται καὶ φθείρεται · ἀλλ᾽ ἐκ γειτόνων ἀλλήλοις οἰκοῦντες , τὰς πολεμίας ( 15 ) κρύπτουσιν ἐνεργείας , καὶ τῷ τοῦ πεποιηκότος λόγῳ πεισθέντες , τὴν δι᾽ αἰῶνος φιλίαν ἐσπέλασαν , καὶ ταῦτα ἀψυχα ὄντα , καὶ νοῦν κυβερνητὴν οὐκ ἔχοντα , ἀλλ᾽ ὅμως μένει τὸν ἐξ ἀρχῆς ὅρον φυλάττοντα . Κυβερνᾷ γὰρ τὴν κτίσιν ὁ Ποιητής , καὶ οὐ κατέλιπεν ἀκυβερνητὸν ὁ πεποίηκε σκάφος , ἀλλ᾽ αὐτὸς ὤν καὶ ναυπηγός , καὶ τῆς ὕλης φυτουργός , καὶ κατὰ ταῦτόν τὴν τε ὕλην δημιουργήσας , καὶ τὸ σκάφος ὑφάνας , κατέχων διατελεῖ τὰ πηδάλια . Καὶ μαρτυρεῖ τῶν τοσούτων ἐνιαυτῶν ὁ κύκλος , καὶ ὁ μακρότατος χρόνος , μὴ διαφθείρας τὸ σκάφος , σῶον δὲ αὐτό , καὶ ἀκραιφνές , οὐ μόνον τοῖς πρώτοις , ἀλλὰ καὶ τοῖς ὀψιγνοῖς ἐπιδεικνύς .
Lemmas: σύ αὐτός , τίς ὁ συνέχω ὁ οὐράνιος αφίδα · πῶς ἐν τοσοῦτος ἔτος χιλιάς ἀήρ μένω ὁ οὐρανός , οὐδείς μεταβολή ἐκ ὁ χρόνος δέχομαι , καί οὗτος παθητός ἔχω ὁ φύσις , ὡς ὁ μακάριος διδάσκω Δαυίδ · « αὐτός ( οὐρανός ) φημί , ἀπολύω , σύ δέ διαμένω , καί πᾶς ὡς ἱμάτιον παλαιόω , καί ὡσεί περιδαίω ἑλίσσω αὐτός , καί ἀλλάσσω , σύ δέ ὁ αὐτός εἰμί , καί ὁ ἔτος σύ οὐ ἐκλείπω . » ἄλλος ὅμως καί παθητός ἔχω καί φθαρτός ὁ οὐσία , μένω οἷος περ εἰμί , ὁ ὁ ποιέω κατέχω λόγος . ὁ γάρ δημιουργέω αὐτός λόγος , συγχέω καί κατέχω , καί ὁ σταθερός αὐτός καί ἕδρα μέχρι ἐν ἀείλη χαρίζομαι . οὗτος γάρ , τοσοῦτος περί αὐτός πυρός ὀχέω , ἥλιος γάρ , καί σελήνη , καί ὁ ἄλλος φωστήρ , ἐν τοσοῦτος ἐνιαυτός κύκλος οὖον τήκω , οὖον ξηραίνω , οὐ ἐμπίμπρημι · οὗτος γάρ ὁ πυρός ὁ φύσις μέν ἐνέργεια ὑπό ὁ ποιέω δέχομαι . χρυσός μέν γάρ , καί ἄργυρος , καί σίδηρος , καί χαλκός , καί μόλυβδος , καί κασσίτερος , καί κηρός , καί πίσσα , καί ὅσος τοιοῦτος , τήκω καί διαλύω , καί εἰς ὁ ῥέω μεταφέρω φύσις · πηλός δέ , καί ὁ πελματώδη ὁ ὕδωρ , ξηραίνω , ὁ ὑγρός δαπανάω . λίθος δέ ζέω , καί ὁ στερέμιον αὐτός ἀφαιρέω , καί ὁ στερεός φύσις ἀποδείκνυμι χώνη · ξύλον δέ , καί χόρτος , καί καλάμη μάλα ῥᾳδίως ἐμπίμπρημι . ἄλλος οὐδείς οὗτος ὁ οὐρανός ὑπομένω . οὖον τήκω γάρ αὐτός ὡς κρυσταλλώδης τοσοῦτος εἰμί ὁ πυρός ὁ οὐσία , οὐδέ λυμαίνομαι ὁ λειότης , οὐδέ γάλλαρος ποιέω ὁ σφαιροειδής αὐτός σχῆμα · ἀλλά ὅς ἐκ ἀρχή λαγχάνω στάσις , οὗτος εἰς τέλος διαφυλάσσω . ὁ γάρ ἵστημι αὐτός ὡσεί καμάρα , καί _ αὐτός ὡς σκηνή κατοικέω , ὁ ἐναντίος φύσις εἰς φίλιος συνάγω . καί οὔτε ὁ πυρός ὁ φύσις ὑπό ὁ πλῆθος σβέννυμι ὁ ὕδωρ , οὔτε ὁ κρυσταλλώδης , ὁ αερώδης , ὁ νεφελώδης οὐράνιος σῶμα , ὁ ὁ πυρός οὐσία πλεῖστος ὅσος τίθημι καί φθείρω · ἀλλά ἐκ γείτων ἀλλήλων οἰκέω , ὁ πολέμιος ( 15 ) κρύπτω ἐνέργεια , καί ὁ ὁ ποιέω λόγος πείθω , ὁ διά αἰών φίλιος εἰσπλέω , καί οὗτος άψυχος εἰμί , καί νόος κυβερνήτης οὐ ἔχω , ἀλλά ὅμως μένω ὁ ἐκ ἀρχή ὅρος φυλάσσω . κυβερνάω γάρ ὁ κτίσις ὁ Ποιητής , καί οὖον καταλείπω ἀκυβερνητὸν ὁ ποιέω σκάφος , ἀλλά αὐτός εἰμί καί ναυπηγός , καί ὁ ὕλη φυτουργός , καί κατά αὐτός ὁ τε ὕλη δημιουργέω , καί ὁ σκάφος ὑφαίνω , κατέχω διατελέω ὁ πηδάλιον . καί μαρτυρέω ὁ τοσοῦτος ἐνιαυτός ὁ κύκλος , καί ὁ μακρός χρόνος , μή διαφθείρω ὁ σκάφος , σῶς δέ αὐτός , καί ἀκραιφνής , οὖον μόνος ὁ πρῶτος , ἀλλά καί ὁ ὀψιγνοῖς ἐπιδείκνυμι .