theodoretus.de-providentia-orationes-decem pg083_0347.1
Καὶ ταῦτά φαμεν , οὐ τοῦ πλοῦτου κατηγοροῦντες , οὔτε κακῷ τὸ κακὸν λύοντες · εἰ γὰρ πονηρὰ τὸ πλοῦτον , ἡ βλασφημία κατὰ τοῦ δεδωκότος χωρεῖ · ἀλλὰ πλοῦτον μὲν καὶ πενίαν , οἷον ὕλας τινάς , ἢ ὄργανα , τοῖς ἀνθρώποις παρὰ τοῦ Πειστηκότος προκεισθαι φαμεν , διὰ δὲ τούτων τοὺς ἀνθρώπους , οἷον τινὰς δημιουργούς , ἢ τὸ τῆς ἀρετῆς ἀγαλμα διασκάπτεσθαι , ἢ τὸν τῆς κακίας ἐκτυποῦν ἀνδριάντα . Ἄλλα διὰ μὲν πλοῦτον μόλις ἂν ὀλίγα τις ( 38 ) ἀρετῆς εἰς κάλλος διαγλύψει μόρια , διὰ δὲ πενίας καὶ πολλοὶ καὶ πάντα δημιουργεῖν ἐστι δυνατόν . Μὴ τοίνυν σκώπτωμεν τὴν πενίαν τῆς ἀρετῆς τὴν μητέρα , μήτε μὴν τοῦ πλοῦτον διαβάλλωμεν , ἀλλὰ τῶν οὐκ εἰς δέον τούτοις χειρομένων κατηγορήσωμεν . Ἐπεὶ γὰρ ὁ σίδηρος ἐδόθη μὲν τοῖς ἀνθρώποις , οἰκοδομίας , καὶ γεωπονίας , καὶ ναυτιλίας συνεργός , καὶ τῶν ἄλλων τεχνῶν τῶν κατὰ τὸν βίον ἐπίκουρος . Οἱ δὲ κατ’ ἀλλήλων λυττόντες , οὐκ ἐώσι τούτον μόνον ταῖς ἀναγκαίαις χρείαις ὑπηρετεῖν , ἀλλὰ καὶ τὴν ἀλλήλων στραφὴν δι’ αὐτοῦ μηχανοῦνται . Οὐ μὴν διὰ τοῦτο τοῦ σιδήρου κατηγοροῦμεν , ἀλλὰ τῶν κακῶς χειρομένων ( 39 ) τὴν πονηρίαν διαβάλλομεν . Οὕτως ἡ τοῦ οἴνου χρήσις ἐδόθη μὲν τοῖς ἀνθρώποις εἰς εὐφροσύνην , ἀλλὰ οὐ παραφροσύνην καρδίας · οἱ δὲ τὴν ἀμέτριαν τιμῶντες , καὶ οἰνοφλυγίᾳ προστετηχότες , τὸν εὐφροσύνης γεννήτορα , παραφροσύνης ποιοῦσι πατέρα . Ἄλλ’ ἡμεῖς τῇ δικαίᾳ ψφῷ διζάζοντες , τοὺς μὲν κακῶς τῷ θείῷ δώρῳ χρωμένους ( 40 ) , οἰνοφλύγας , καὶ μεθύσιους , καὶ πονηροὺς ἀποκαλοῦμεν , τὸν δὲ οἶνον ὡς θεοδότον δῶρον θαυμάζομεν . Οὕτω τοιγαροῦν τῷ πλοῦτῳ καὶ τοῖς χρωμένοις δικάζομεν , καὶ τὸν μὲν , τῆς κατηγορίας ἐξέλωμεν , τοὺς δὲ , εἰ μὲν οἰκονόμοι τούτου δίκαιοι γένοιντο , ταῖς μεγάλας στεφανώσωμεν εὐφημίαις · εἰ δὲ τὴν τάξιν ἀμείψαντες , δοῦλοι τοῦ πλοῦτου φαίνεσθαι , πᾶν τὸ κελεύσόμενον δρῶντες , καὶ πᾶσαν πονηρὰν διακονίαν μετιόντες , τὴν πονηρίαν γραφὴν κατ’ αὐτῶν εἰσενέγκωμεν , ὅτι δεσπόται χειροτονηθέντες , τὴν ἡγεμονίαν διεφθείραν , καὶ τὴν δουλείαν τῆς δεσποτείας ἡλλάξαντο .
Lemmas: καί οὗτος φημί , οὖον ὁ πλοῦτος κατηγορέω , οὔτε κακός ὁ κακός λύω · εἰμί γάρ πονηρός ὁ πλοῦτος , ὁ βλασφημία κατά ὁ δίδωμι χωρέω · ἀλλά πλοῦτος μέν καί πενία , οἷος Ὕλας τις , ἢ ὄργανον , ὁ ἄνθρωπος παρά ὁ πειστηκοος πρόκειμαι φημί , διά δέ οὗτος ὁ ἄνθρωπος , οἷος τις δημιουργός , ἢ ὁ ὁ ἀρετή ἄγαλμα διασκάπτω , ἢ ὁ ὁ κακία ἐκτυπόω ἀνδριάς . ἄλλος διά μέν πλοῦτος μόλις εἄν ὀλίγος τις ( 38 ) ἀρετή εἰς κάλλος διαγλύφω μόριον , διά δέ πενία καί πολύς καί πᾶς δημιουργέω εἰμί δυνατός . μή τοίνυν σκώπτω ὁ πενία ὁ ἀρετή ὁ μήτηρ , μήτε μήv ὁ πλοῦτος διαβάλλω , ἀλλά ὁ οὐ εἰς δήω οὗτος χειρόω κατηγορέω . ἐπεί γάρ ὁ σίδηρος δίδωμι μέν ὁ ἄνθρωπος , οἰκοδομία , καί γεωπονία , καί ναυτιλία συνεργός , καί ὁ ἄλλος τέχνη ὁ κατά ὁ βίος ἐπίκουρος . ὁ δέ κατά ἀλλήλων λυσσάω , οὐ ἐάω οὗτος μόνος ὁ ἀναγκαῖος χρεία ὑπηρετέω , ἀλλά καί ὁ ἀλλήλων στραπή διά αὐτός μηχανάομαι . οὖον μήv διά οὗτος ὁ σίδηρος κατηγορέω , ἀλλά ὁ κακῶς χειρόω ( 39 ) ὁ πονηρία διαβάλλω . οὕτως ὁ ὁ οἶνος χρῆσις δίδωμι μέν ὁ ἄνθρωπος εἰς Εὐφρόσυνος , ἀλλά οὖον παραφροσύνη Καρδία · ὁ δέ ὁ ἀμετρία τιμή , καί οἰνοφλυγία προστάσσω , ὁ Εὐφρόσυνος γεννήτωρ , παραφροσύνη ποιέω πατήρ . ἄλλος ἐγώ ὁ Δίκαιος φῶψ διζάζοντες , ὁ μέν κακῶς ὁ θεῖον δῶρον χράω ( 40 ) , οινοφλυγη , καί μεθυσίος , καί πονηρός ἀποκαλέω , ὁ δέ οἶνος ὡς θεοδότος δῶρον θαυμάζω . οὕτως τοιγάρ ὁ πλοῦτος καί ὁ χράω δικάζω , καί ὁ μέν , ὁ κατηγορία ἐξαιρέω , ὁ δέ , εἰμί μέν οἰκονόμος οὗτος Δίκαιος γίγνομαι , ὁ μέγας στεφανόω εὐφημία · εἰμί δέ ὁ τάξις ἀμείβω , δοῦλος ὁ πλοῦτος φαίνω , πᾶς ὁ κελεύω δράω , καί πᾶς πονηρός διακονία μετέρχομαι , ὁ πονηρία γραφή κατά αὐτός εἰσφέρω , ὅτι δεσπότης χειροτονέω , ὁ ἡγεμονία διαφθείρω , καί ὁ δουλεία ὁ δεσποτεία ἀλλάσσω .