theodoretus.de-providentia-orationes-decem pg083_0298.1
ὑπωρείας φαινομένας , ἀλλ’ ἐκ βαθυτάτων φρεάτων παρεχούσας τοῖς ἀνθρώποις τὰ νάματα . Ἵνα γὰρ μὴ νοήσης αὐτόματον ἄτεινε ἄνω τῶν ὑδάτων τὴν φύσιν , διδάσκει σε ὁ Ποιητὴς διὰ τῶν πραγμάτων , ὡς τῷ θείῳ λόγῳ πειθόμενον τὸ ὕδωρ , καὶ τὰς ἀκρωρείας ἀπὸνῶς καταλαμβάνον , οὐδὲ βιαζόμενον ὑπὸ τῆς σῆς τέχνης , εἰς τὴν τῶν πεδίων ἀνεσιν ἐπιφάνειαν · ἀλλ’ ἄρύτεες μὲν καὶ βαθύνεις τὰ φρέατα , ἀπολαύεις δὲ τῶν ὑδάτων κάτωθεν ἀνιμῶμενος · ὁμόδοῦλος γάρ , ἀλλ’ οὗ ποιητὴς τῶν στοιχείων ὑπάρχεις . Τῷ δὲ Ποιητῇ ῥάδιον · οὐχ εἰς ἀκρωρείαν μόνον , ἀλλὰ καὶ εἰς ἄερα μέσον ἀνασπᾶσαι τῶν ὑδάτων τὴν φύσιν , καὶ τὴν πικρὰν γλυκύναι , καὶ πῆξαι τὴν λελυμένην , καὶ λύσαι τὴν δεδεμένην , καὶ τὴν συνεχῆ διαχῆσαι , καὶ τὴν ῥοὴν στήσαι ( 59 ) , καὶ τὴν κάτω φέρεσθαι περυχυλίαν ἀνατρέψαι δεῖξαι , καὶ τὴν ψυχρὰν δίχα πυρὸς θερμῆσαι ( 60 ) . Καὶ ταῦτα ποιεῖ διὰ σὲ τὸν ἀχάριστον , ἵν’ ἔχῃς ἀπολαύειν καὶ θερμῶν ἀχειροποίητων , Ἵνα τὰ τοῦ σώματος ὀσραπύσης παθήματα . Καὶ ταῦτα δὲ πάλιν ποικίλα σοι προὔθηκεν καὶ εἰς ἐναντίας χρείας ἀρμόζοντα . Τὰ μὲν γὰρ χαινοῦ καὶ τεταμένα τῶν νεύρων · τὰ δὲ σφίγγει καὶ τονοῖ τὰ λελυμένα · καὶ τὰ μὲν φλέγματι πολεμεῖ , τὰ δὲ μελαίνῃ χολῇ · τὰ δὲ ἔλκη ἑπαίνει . Τοσαύτην καὶ ἐν τοῖς θερμοῖς ὕδασι χρείαν ὁ κηδεμὼν σοι προτέθεικε ( 61 ) · σὲ δὲ οὐδὲν πείθει · μὴ βλασφημεῖν , ἀλλὰ μένειν ἀχαριστῶν , καὶ λοιδορούμενος , καὶ τὰ Μανιχαίου νοσῶν , ὅς ( 62 ) σιτίων καὶ ποτῶν ἀπολαύων , λοιδορεῖται τοῖς χορηγοῖσι , καὶ θεισταῖς ὁμοῦ καὶ ἄρτοποιοῖς ( 63 ) , καὶ τοῖς τὸν ἄρτον διχῇ τέμνουσιν ἐπαρδται , αὐτὸς τέμνεναι μὲν οὐχ ἀνεχόμενος , ἐσθίειν δὲ τοῦ τεμνόμενου . Οὕτω καὶ σύ , μυρίων ὄσων ἀγαθῶν ἀπολαύων , ὧν ὁ Δημιουργὸς σοι προσφέρει καθεκάστην ἡμέραν διὰ τῆς κτίσεως , ἀχαριστεῖς τῷ προσφέροντι , καὶ λοιδρῆθ , καὶ βλασφημεῖς , λέγων αὐτὸν μὴ προνοεῖν ὧν πεποίηκεν . Ὅρα δὲ πόσην ἀδικίαν αὐτοῦ καταψηφίζῃ , τοιαῦτα συκοφαντῶν . Τί δήποτε γάρ καὶ πεποίηκε , τούτων ἐπιμελεῖσθαι μὴ θέλων ; Τίνος δὲ χάριν οὐ κήδεταί ; ὡς δυνάμενος μὲν , οὐ βουλόμενος δέ ; ἢ βούλεται μὲν , οὐ δύναται δέ ; Ἄλλ’ ὅτι μὲν δύναται , μαρτυρεῖ τὰ γεγονότα . Πῶς γὰρ ἂν ἐποίησεν τῶν ὀρωμένων τὰ μεγέθη ( 64 ) , τὰ κάλλη , τὴν ἁρμονίαν , δύναμιν οὐχ ἔχων ἀρκοῦσαν τῇ γνῶμῃ ( 65 ) ; Πῶς δ’ ἂν εἰς κοινωνίαν καὶ σχέσιν τὰ διεστῶτα συνήγαγεν , ὕδωρ καὶ πῦρ , ἡμέραν καὶ νύκτα , καὶ μίαν ἐκ πάντων ἁρμονίαν καὶ συμφωνίαν εἰργάσατο , ὁ προνοεῖν οὐ δυνάμενος ; Μεῖζον γὰρ πολλῷ τῇ μέτρῳ , τὸ ἐκ μὴ δυντὸν εἰς τὸ εἶναι παραγαγεῖν , τοῦ τῶν δυντῶν προνοεῖν . Ἄλλ’ ὅτι μὲν δύναται , μάρτυς ἡ κτίσις · ὅτι δὲ καὶ βούλεται , πάλιν αὐτὴ μαρτυρεῖ . Οὐ γὰρ ἄλλου τινὸς ἀναγκάζοντος ἐπὶ τὴν δημιουργίαν ἐλήλυθεν , οὔτε μὴν ὡς δεόμενος τὴν κτίσιν παρήγαγεν · ἀλλὰ ἀγαθὸς ὢν , καὶ ἀγαθότητα
Lemmas: ὑπώρεια φαίνω , ἀλλά ἐκ βαθύς φρέαρ παρέχω ὁ ἄνθρωπος ὁ νᾶμα . ἵνα γάρ μή νοέω αὐτόματος ἀτεινέω ἄνω ὁ ὕδωρ ὁ φύσις , διδάσκω σύ ὁ Ποιητής διά ὁ πρᾶγμα , ὡς ὁ θεῖον λόγος πείθω ὁ ὕδωρ , καί ὁ ἀκρώρεια ἄπονος καταλαμβάνω , οὐδέ βιάζομαι ὑπό ὁ σός τέχνη , εἰς ὁ ὁ πεδίον ἄνεσις ἐπιφάνεια · ἀλλά ἀρύω μέν καί βαθύνω ὁ φρέαρ , ἀπολαύω δέ ὁ ὕδωρ κάτωθεν ἀνιμάω · ὁμόδουλος γάρ , ἀλλά ὅς ποιητής ὁ στοιχεῖον ὑπάρχω . ὁ δέ Ποιητής ῥούδιον · οὐ εἰς ἀκρώρεια μόνος , ἀλλά καί εἰς ἀήρ μέσος ἀνασπάω ὁ ὕδωρ ὁ φύσις , καί ὁ πικρός γλυκύνω , καί πήγνυμι ὁ λύω , καί λύω ὁ δέω1 , καί ὁ συνεχής διαχέω , καί ὁ ῥοή ἵστημι ( 59 ) , καί ὁ κάτω φέρω περυχυλίαν ἀνατρέπω δείκνυμι , καί ὁ ψυχρός δίχα πυρός θερμέω ( 60 ) . καί οὗτος ποιέω διά σύ ὁ ἀχάριστος , ἵνα ἔχω ἀπολαύω καί θερμός αχειροποίητος , ἵνα ὁ ὁ σῶμα οσραπυσος πάθημα . καί οὗτος δέ πάλιν ποικίλος σύ προτίθημι καί εἰς ἐναντίος χρεία αρμόζων . ὁ μέν γάρ χαίνω καί τείνω ὁ νεῦρον · ὁ δέ σφίγγω καί τονόω ὁ λύω · καί ὁ μέν φλέγμα πολεμέω , ὁ δέ μέλας χολή · ὁ δέ ἕλκω ἐπαινέω . τοσοῦτος καί ἐν ὁ θερμός ὕδωρ χρεία ὁ κηδεμών σύ προτίθημι ( 61 ) · σύ δέ οὐδείς πείθω · μή βλασφημέω , ἀλλά μένω ἀχαριστέω , καί λοιδορέω , καί ὁ Μανιχαῖος νοσέω , ὅς ( 62 ) σιτίον καί ποτός ἀπολαύω , λοιδορέω ὁ χορηγός , καί θεισταῖς ὁμοῦ καί ἀρτοποιός ( 63 ) , καί ὁ ὁ ἄρτος διχή τέμνω ἐπαρδέω , αὐτός τέμνω μέν οὐ ἀνέχω , ἐσθίω δέ ὁ τέμνω . οὕτως καί σῦς , μυρίος ὅσος ἀγαθός ἀπολαύω , ὅς ὁ Δημιουργός σύ προσφέρω καθεκάστην ἡμέρα διά ὁ κτίσις , ἀχαριστέω ὁ προσφέρω , καί λοιδρῆθ , καί βλασφημέω , λέγω αὐτός μή προνοέω ὅς ποιέω . Ὅρας δέ πόσος ἀδικία αὐτός καταψηφίζω , τοιοῦτος συκοφάντης . τις δήποτε γάρ καί ποιέω , οὗτος ἐπιμελέομαι μή ἐθέλω ; τίς δέ χάρις οὖον κήδω ; ὡς δύναμαι μέν , οὖον βούλομαι δέ ; ἢ βούλομαι μέν , οὖον δύναμαι δέ ; ἄλλος ὅτι μέν δύναμαι , μαρτυρέω ὁ γίγνομαι . Πῶς γάρ εἄν ποιέω ὁ ὁράω ὁ μέγεθος ( 64 ) , ὁ κάλλος , ὁ ἁρμονία , δύναμις οὐ ἔχω ἀρκέω ὁ γνώμη ( 65 ) ; Πῶς δέ εἄν εἰς κοινωνία καί σχέσις ὁ διίστημι συνάγω , ὕδωρ καί πῦρ , ἡμέρα καί νύξ , καί εἷς ἐκ πᾶς ἁρμονία καί συμφωνία ἐργάζομαι , ὁ προνοέω οὖον δύναμαι ; μέγας γάρ πολύς ὁ μέτρον , ὁ ἐκ μή δύντος εἰς ὁ εἰμί παράγω , ὁ ὁ δύο προνοέω . ἄλλος ὅτι μέν δύναμαι , μάρτυς ὁ κτίσις · ὅτι δέ καί βούλομαι , πάλιν αὐτός μαρτυρέω . οὖον γάρ ἄλλος τις ἀναγκάζω ἐπί ὁ δημιουργία ἔρχομαι , οὔτε μήv ὡς δήω ὁ κτίσις παράγω · ἀλλά ἀγαθός εἰμί , καί ἀγαθότης