themistius.in-aristotelis-physica-paraphrasis 2
1 . Ἄλλην τοίνυν ἀρχὴν ποιησάμενοι τῆς προύσης θεωρίας οἰκειοτέραν πειραθῶμεν ἀποδοῦναι , τί ποτέ ἐστι τοῦτο ὃ καλοῦμεν φύσιν . ἔστι δὴ τῶν ὄντων τὰ μὲν διὰ φύσιν , τὰ δὲ δι’ ἄλλας αἰτίας · δι’ ἄλλας μὲν αἰτίας οἷον κλίνη βάθρον στρατηγία θησαυροῦ εὕρεσις τούτων γὰρ τὰ μὲν διὰ τέχνην ἐστί , τὰ δὲ διὰ τύχην , τὰ δὲ διὰ προαίρεσιν ) , διὰ φύσιν δέ ἐστι τά τε ζῷα καὶ τὰ μέρη τούτων · τῶν γὰρ φύσει καὶ τὰ μέρη φύσει καὶ οὐχ ὥσπερ ἐπὶ τῶν τεχνητῶν , οἰκία μὲν διὰ τέχνην , λίθοι δὲ οὐκέτι . καὶ τὰ φυτὰ διὰ φύσιν , ἔτι δὲ καὶ τὰ ἁπλᾶ τῶν σωμάτων , γῆ , πῦρ , ὕδωρ , ἀήρ . εἰ δὲ λάβοιμεν , τίνι διαφέρει τὰ φύσει τῶν μὴ φύσει , τοῦτ’ ἄν εἴη φύσις . διαφέρει δὲ τῷ τὰ μὲν φαίνεσθαι ἐν αὐτοῖς ἀρχὴν ἔχοντα καὶ αἰτίαν κινήσεως τε καὶ στάσεως · φανερώτατα μὲν τὰ ζῷα · καὶ γὰρ κινεῖται τόπον ἐκ τόπου καὶ αὔξεται καὶ φθίνει καὶ ἀλλοιοῦται ἐκ τῆς | ἐν αὐτοῖς αἰτίας · τὰ φυτὰ δὲ τὰς μὲν ἄλλας ἔχει κινήσεις , τῆς δὲ μεταβατικῆς κατὰ τόπον ἀφῄρηται , ὥσπερ γε καὶ τὰ ἀπλᾶ τῶν σωμάτων μόνην ἐξ αὐτῶν ἔχει τὴν κατὰ τόπον . οὐ μόνον δὲ κινεῖται , ἀλλὰ καὶ ἵσταται διὰ τῆς ἐν αὐτοῖς αἰτίας τὰ φυσικὰ σύμπαντα σώματα ἐκτὸς τοῦ θείου · τοῦτο γὰρ κινήσεως ἀρχὴν ἔχει μόνον ἐν ἑαυτῷ , κλίνη δὲ καὶ ἱμάτιον καὶ εἴ τι τοιοῦτον ἄλλο γένος ἐστίν , καθ’ ὅσον μὲν κλίνη λέγεται καὶ ἱμάτιον , οὐδεμίαν ἀρχὴν ἔχει μεταβολῆς ἔμφυτον · ἠρεμεῖ γὰρ ἀεὶ τὸ εἶδος τὸ ἐκ τῆς τέχνης ἐπιτεθέν , καθ’ ὅσον δὲ συμβέβηκεν αὐτοῖς λιθίνοις ἢ γηίνοις εἶναι ἢ μικτοῖς ἐκ πλειόνων στοιχείων , κατὰ τοῦτο ἂν καὶ κάτω φέροιτο ἀφεθέντα καὶ εἰς σηπεδόνα ἂν μεταβάλλοι , ὥστε εἴη ἂν ἡ φύσις ἀρχὴ καὶ αἰτία τοῦ κινεῖσθαι καὶ ἠρεμεῖν ἐν οἷς ἐστίν . ἆρα οὖν φυσικὸν σῶμα ὁ ἀνδριὰς ( φέροιτο γὰρ ἄν κάτω ) καὶ ἔχει τὴν αἰτίαν ἐν ἑαυτῷ τῆς κινήσεως ; ἢ οὐκ ἐν ἑαυτῷ πρώτῳ καθὸ λέγεται ἀνδριάς , ἀλλ’ ἐν τῷ χαλκῷ ; ἀλλ’ ἡ ναῦς ἣν ὁ κυβερνήτης κινεῖ , πῶς οὐ ταύτην τὴν κίνησιν φύσει ἕξει , ὅσον γε ἐπὶ τῷ λόγῳ ; ἐν αὐτῇ γάρ ἐστιν ὁ κυβερνήτης καὶ ἐν αὐτῇ πρώτη · οὐ γὰρ ἐν ἄλλῳ τινὶ καὶ πρὸ τῆς νεώς · οὐ γὰρ τὴν κυβερνητικὴν λέγω · αὕτη μὲν γὰρ ἐν πρώτῃ ἄν εἴη τῇ ψυχῇ , ἀλλὰ τὸν κυβερνήτην τὸν κατέχοντα τὸ πηδάλιον . ἀλλὰ ῥητέον ὡς οὐ καθ’ αὑτὴν ἡ ναῦς ὑπὸ τοῦ κυβερνήτου κινεῖται · οὔτε γὰρ ἐν τῷ λόγῳ τῆς νεὼς ὁ κυβερνήτης οὔτε ἡ ναῦς ἐν τῷ λόγῳ τοῦ κυβερνήτου , οἵπερ ἦσαν δύο τρόποι τοῦ καθ’ αὑτό . διὸ καὶ χωρίζεται κυβερνήτης νεώς , ἐπεὶ μὴ καθ’ αὑτὸ ὑπάρχει τῇ νηί , ἐπεὶ καὶ ὁ νοσῶν ἰατρὸς | καὶ ἑαυτὸν ὑγιάζων ἐν ἑαυτῷ μὲν ἔχει πρώτῳ τὴν κινοῦσαν ἀρχήν , τουτέστι τὴν τέχνην , ὑγιάζεται δὲ καὶ κινεῖται οὕτως οὐ καθ’ αὑτό · οὐ γὰρ ἡ νοσεῖ πᾶς γὰρ ὁ νοσῶν ὑγιάζετο ἄν ὑφ’ ἑαυτοῦ ) , ἀλλ’ ᾗ συμβέβηκε τῷ νοσοῦντι καὶ ἰατρῷ εἶναι . διὸ καὶ χωρίζεται ταῦτα ἀπ’ ἀλλήλων , ὁμοίως δὲ καὶ τῶν ἄλλων ἕκαστον τῶν ποιουμένων · ποιούμενα γὰρ ὀνομάζω τὰ τεχνικά · οὐδὲν γὰρ αὐτῶν ἔχει ἐν ἑαυτῷ τὰς ἀρχὰς τῆς ποιήσεως , ἀλλὰ τὰ μὲν ἐν ἄλλοις καὶ ἔξωθεν ἔχει , οἷον οἰκία καὶ τῶν ἄλλων τῶν χειροκμήτων ἕκαστον , τὰ δὲ ἐν αὑτοῖς μέν , ἀλλ’ οὐκ ἐν πρώτοις οὐδὲ καθ’ αὑτό , ὥσπερ εἰρήκαμεν . διὰ δὴ ταῦτα γνωριμώτερον ποιητέον τὸν ὁρισμόν , ὅτι φύσις ἐστὶν ἀρχὴ καὶ αἰτία τοῦ κινεῖσθαι καὶ ἠρεμεῖν ἐν ᾧ πρώτως ὑπάρχει καθ’ αὑτὸ καὶ μὴ κατὰ συμβεβηκός . φύσις μὲν οὖν τοῦτό ἐστιν , φύσιν δὲ ἔχει ὅσα τὴν τοιαύτην ἔχει ἀρχήν · καί εἰσι ταῦτα πάντα οὐσία · σύνθετα γὰρ ἤδη ἐξ ὕλης καὶ εἴδους ἐστίν · ἡ γὰρ φύσις ἀεί τι ὑποκείμενον ἔχει καὶ ἐν ὑποκειμένῳ ἐστίν , ἐν ὑποκειμένῳ δὲ οὐχ ὡς τὰ συμβεβηκότα , ἀλλ’ ὅτι ἀρχὴ ἔνυλος , οὐ τῶν καθ’ αὑτὸ ἀσωμάτων . κατὰ φύσιν δὲ λέγεται τά τε φύσιν ἔχοντα καὶ πρὸς τούτοις αἱ τῶν φύσιν ἐχόντων κατὰ φύσιν ἐνέργειαι , οἷον τοῦ πυρὸς ἡ ἄνω φορά · οὕτε γὰρ φύσις τοῦτο ( ἡ γὰρ τῆς φορᾶς ἀρχὴ φύσις , οὐκ αὐτὴ ἡ φορά ) οὔτε ἔχει φύσιν οὐ γὰρ ὑποκείμενόν τί ἐστιν ἡ ἐνέργεια ) , κατὰ φύσιν δέ ἐστιν , ὥστε ἐπὶ πλεῖον τὸ κατὰ φύσιν λέγεται τοῦ φύσιν ἔχειν . λέγεται δὲ τὸ ‘κατὰ φύσιν’ καὶ ‘φύσει᾿ , ἀλλὰ τούτου γε | ἐπ’ ἔλαττον · φύσει γάρ ἐστίν τινα οὐκ ὄντα κατὰ φύσιν , ὡς τὰ ἐκ γενετῆς πηρώματα . ἔστι μὲν γὰρ καὶ ταῦτα ἔργα τῆς φύσεως , σφαλλομένης δὲ καὶ οὐχ ᾗ πέφυκε προιούσης . ταῦτα μὲν διωρίσθω · ὡς δ’ ἔστιν ἡ φύσις , πειρᾶσθαι δεικνύναι γελοῖον · φανερὸν γὰρ ὅτι πολλὰ τοιαῦτα τῶν ὄντων ἐστίν , ἃ διὰ φύσιν ἐστὶ καὶ φύσει , καὶ ἅμα οὐδὲν ἐναργέστερόν ἐστι τούτου , διὰ δὲ ἀφανεστέρου τὸ φανερὸν ἐπιδεικνύναι οὐκ εἰδότων ἐστὶν χρείαν ἀποδείξεως οὔτε κρίνειν τὸ δι’ αὑτὸ καὶ μὴ δι’ αὑτὸ γνώριμον . τοῦτο δὲ ἄν τις καὶ περὶ χρωμάτων ἀξιώσειε πηρὸς ὢν ἐκ γενετῆς , ὥστε συλλογισμῷ μαθεῖν ὅτι τὰ χρώματα ὄντα ἐστίν · ἀλλ’ εἰ καὶ ἑώρα , περιττὸς ἄν ἦν ὁ συλλογισμός · νῦν δὲ ὀνομάτων ἀκούσεται μόνον , χρώματα δὲ αὐτὸν ὁ συλλογισμὸς οὐ διδάξει · οὐ γὰρ συλλογισμῷ χρώματα , ἀλλ’ ὄψει κρίνεται . εἰ δή τις καὶ τὸν νοῦν πηρὸς ὢν τὰ ἐναργῆ μὴ † καθορᾶν , τούτῳ κἄν συλλογισμοὺς παρεχώμεθα , λόγους μὲν ἐροῦμεν , πράγματα δὲ αὐτὸν οὐ διδάξομεν . τοῦτο μὲν δὴ ἄνευ λόγου θετέον . Ζητητέον δὲ ἐκεῖνο , πότερον ἕν τι σημαίνει πρᾶγμα ἡ φύσις ἢ τῶν πολλαχῶς λεγομένων ἐστίν . ἔοικε δὲ ὁμωνυμία τις ἐμφαίνεσθαι τῷ ὀνόματι · λέγεται δὲ ἕνα μὲν τρόπον ἡ ὕλη φύσις , διττὴ δὲ αὕτη , ἡ μὲν τῶν ἐπὶ μέρους καὶ τινὸς ὕλη τις ἀμόρφωτος μὲν πρὸς ἕτερον , οὐ μὴν ἁπλῶς , ὡς οἰκίας πλίνθοι , πλίνθων δὲ γῆ καὶ ὕδωρ , φυτοῦ δὲ τὰ στοιχεῖα · ἡ δὲ ἀνωτάτω καὶ ἁπλῶς ἀνείδεος οὖσα . ἄλλον δὲ τρόπον ἡ μορφὴ καὶ τὸ εἶδος καὶ ἡ κατὰ τὸν λόγον οὐσία . τρίτη δὲ ἡ κατὰ τὴν γένεσιν λεγομένη | καλεῖται φύσις , αὕτη δέ ἐστιν ἡ ἐπὶ τὸ εἶδος καὶ τὴν μορφὴν κίνησις καὶ ὁδός . ἄλλη δὲ ἡ ταύτης αἰτία τῆς κινήσεως ἐνυπάρχουσα ἑκάστῳ τῶν φύσει ὄντων , ἥτις δὴ καὶ μάλιστα φύσις λέγεται . λέγεται δὲ καὶ πᾶσα οὐσία φύσις ὁπωσδήποτε συνεστῶσα , εἴτε ἁπλῆ εἴτε σύνθετος . περὶ μὲν οὖν τῶν ἄλλων ἔνθα ἂν παρῇ λέξωμεν , νῦν δὲ περὶ τῆς ὕλης καὶ τοῦ εἴδους ἐπισκεπτέον , τί μᾶλλον ἄν νοοῖτο φύσις . ἐνίοις μὲν γὰρ ἡ ὕλη φύσις μᾶλλον δοκεῖ , οἷον κλίνης φύσις τὸ ξύλον , ἀνδριάντος δὲ ὁ χαλκός . κατὰ δὲ τὴν αὐτὴν αἰτίαν καὶ ὕδατος φύσις τὸ πρῶιον αὐτῷ ὑποκείμενον ἀμορφώτατόν τε καὶ ἀσχημάτιστον · σημεῖον δέ φησιν Ἀντιφῶν , ὅτι εἴ τις κατορύξειε κλίνην καὶ λάβοι δύναμιν ἡ σηπεδών , ὥστε ἀφεῖναι βλαστόν , οὐκ ἄν γενέσθαι κλίνην ἀλλὰ ξύλον , ὡς τοῦτο μὲν κατὰ συμβεβηκὸς ὑπάρχον αὐτῷ , τὴν κατὰ ῥυθμὸν διάθεσιν · ῥυθμὸν γὰρ καλεῖ τὴν μορφήν , τὴν δὲ οὐσίαν ἐκείνην οὖσαν , ἣ διαμένει ταῦτα πάσχουσα συνεχῶς . εἰ δὲ καὶ ἄλλο τι πρὸς τὸ ξύλον λόγον ἔχει , ὥσπερ τὸ ξύλον πρὸς τὴν κλίνην , οἱονεὶ ὥσπερ αὐτὸ ὑπόκειται τῇ κλίνῃ , οὕτως ὕδωρ ἢ γῆ ἢ τῶν ἄλλων ὁτιοῦν ὑπόκειται τῷ ξύλῳ , ἐκεῖνα τὴν φύσιν εἶναι τοῦ ξύλου ὥσπερ τὸ ξύλον τῆς κλίνης . διὰ τοῦτο ὅσοι μὲν πῦρ ἐνόμισαν τὴν ὕλην τῶν ὄντων , καὶ φύσιν τοῦτο ἐνόμισαν τῶν ὄντων · ὅσοι δὲ ὕδωρ ὕλην , ταὐτὸν καὶ φύσιν · ὅσοι δὲ πλείους τὰς ὕλας , πλείους καὶ τὰς φύσεις , τὰ δὲ ἄλλα πάντα πάθη τούτων καὶ ἕξεις καὶ διαθέσεις · δεῖ μὲν γὰρ ἀεὶ τὴν φύσιν σῴζεσθαι τῶν ὄντων , τοιοῦτον δὲ τὸ | πρῶτον ὑποκείμενον μόνον , τὰ δὲ ἄλλα γίνεται καὶ φθείρεται ἀπειράκις . οὗτοι μὲν οὖν τοῦτον τὸν τρόπον τὴν ὕλην προσοικειοῦσι τῇ φύσει . Οἱ δὲ ὑπὲρ τοῦ εἴδους ἱστάμενοι καὶ τοῦτο ἀληθέστερον λέγεσθαι φύσιν ὑπολαμβάνοντες πρότερον κέχρηνται τοῖς ἐπὶ τῶν τεχνητῶν παραδείγμασιν . ὡς γὰρ ἐπ’ ἀνδριάντος καὶ νεὼς καὶ τῶν ὑπὸ τέχνης δημιουργουμένων εὕροις ἂν οὐκ ἐν τῇ ὕλῃ τὴν τέχνην , ἀλλ’ ἐν τῷ εἴδει , οὕτω καὶ ἐπὶ φυτοῦ καὶ ἐπὶ ζῴου καὶ τῶν ὑπὸ φύσεως γινομένων εὕροις ἂν οὐκ ἐν τῇ ὕλῃ τὴν φύσιν ἀλλ’ ἐν τῷ εἴδει · καὶ καθάπερ ἐπὶ τῶν τεχνητῶν τὸ εἶδός ἐστιν ἡ τέχνη , οὕτως ἐπὶ τῶν φυσικῶν τὸ εἶδός ἐστιν ἡ φύσις · οὐ γὰρ τὰ ξύλα τῆς νεὼς τέχνη οὐδὲ ὁ χαλκὸς τοῦ ἀνδριάντος , ἀλλὰ τὸ σχῆμα καὶ ἡ μορφή · τοῦτο γάρ ἐστι τὸ κατὰ τέχνην γεγονὸς καὶ τεχνικόν . οὕτως οὖν οὐδὲ τὸ πρῶτον ὑποκείμενον ἡ φύσις , ἀλλ’ ὁ λόγος ἑκάστου καὶ τὸ τί ἦν εἶναι · τοῦτο γάρ ἐστι τὸ κατὰ φύσιν γεγονὸς καὶ τὸ φυσικόν · οὔτε γὰρ ὁ χαλκὸς τέχνην ἔχει , πρὶν τὸ εἶδος τοῦ ἀνδριάντος λαβεῖν , οὔτε ἡ ὕλη φύσιν , πρίν τινα μορφὴν ὑποδέξασθαι , οἱονεὶ δυνάμει σάρξ καὶ τὸ δυνάμει ὀστοῦν , ὅταν γένηται ὀστοῦν ἐνεργείᾳ . εἰ δὲ ἅμα τῷ τὸ εἶδος λαβεῖν καὶ ἔχει φύσιν καὶ κατὰ φύσιν ἐστίν , τὸ εἶδος ἄν εἴη ἡ φύσις . εἰ δὲ οὐχ ὡς σχῆμα οὐδὲ ὡς εὐειδὲς ἐλέγομεν ἡ δυσειδές , ἀλλὰ καθ’ ὃ ἕκαστον ὁριζόμενοι τὸ τί ἐστιν ἀποδίδομεν · καὶ γὰρ αὗ καὶ τοῦτο ἰστέον , ὅτι φύσις μὲν ἑκάστου τὸ εἶναι ἑκάστου καὶ καθό ἐστιν ἕκα | στον ὅ ἐστιν . ἔστι δὲ ἕκαστον ὅ ἐστι κατὰ τὸ εἶδος , οὐ κατὰ τὸ ὑποκείμενον · ὥστε τὸ εἶδος ἡ φύσις . τοῦτο δὲ ἡμεῖς τὸ εἶδος οὐκ ἐλέγομεν χωριστὸν καθ’ ὑπόστασιν , ἀλλὰ κατὰ λόγον , τὸ δὲ ἐκ τούτου καὶ τῆς ὕλης φύσις μὲν οὐκ ἔστιν , φύσει δέ · τὸ γὰρ εἶδος καὶ ἡ ὕλη συνδυασθέντα οὐκέτι λέγονται φύσις , ἀλλὰ τὸ γενόμενον ἐκ τούτων , οἷον τὸ φυτὸν καὶ τὸ ζῷον φύσει μὲν εἶναι λεχθήσεται , οὐκέτι δὲ φύσις . καθ’ ἑαυτὸ μέντοι γε ἕκαστον καὶ ἰδίᾳ λαμβάνοντι μᾶλλον φύσις τὸ εἶδος τῆς ὕλης . εἰ γοῦν ἔτι γίγνοιτό τι καὶ φύοιτο πρὶν ἅπαν τὸ εἶδος ἀπολαβεῖν , λέγομεν οὔπω τὴν αὑτοῦ φύσιν ἔχει’ ἕκαστον γὰρ τότε καὶ ἔστι καὶ εἶναί τι λέγεται , ὅταν ᾖ ἐντελεχείᾳ , τουτέστιν ὅταν ἀπειλήφῃ τὴν αὑτοῦ φύσιν καὶ τελειότητα , τὸ δὲ εἶδος ἡ τελειότης , ὥστε καὶ συλλογισαίμεθα ἄν , οὗ τῇ παρουσίᾳ τὰ φύσει ὄντα φύσει ἐστί , τοῦτο ἔστι φύσις · τῇ δὲ τοῦ εἴδους παρουσίᾳ τὰ φύσει ὄντα φύσει ἐστί , τὸ εἶδος ἄρα φύσις . πρὸς Ἀντιφῶντα δὲ οὐ χαλεπὸν εἰπεῖν , ὡς εἰ διὰ τοῦτο τὴν ὅλην ᾤετο φύσιν , ὅτι γένοιτο ἂν ἐκ κλίνης , εἰ λάβῃ σηπεδόνα βλάστημα , τὸ ξύλον οὐ κλίνη , γίνεται δὲ καὶ ἐξ ἀνθρώπου ἄνθρωπος , πῶς οὐκ ἂν εἴη τὸ εἶδος φύσις ; ὁ γὰρ ἄνθρωπος εἶδος , ὡς ἐκ τοῦ ὁρισμοῦ δῆλον · τὸ μὲν γὰρ τεχνικὸν εἶδος οὐδὲ ἡμεῖς ἂν εἴποιμεν φύσιν , διόπερ οὐδὲ τῆς κλίνης τὸ εἶδος φύσις ἐστίν · οὐ γάρ ἐστιν ἀρχὴ κινήσεως ἐνυπάρχουσα . τὸ μέντοι φυσικὸν καὶ ἔνυλον εἶδος ἀεὶ ἐξ ὁμοίου τὴν γένεσιν ἔχει · κύων γὰρ ἐκ κυνὸς καὶ ἵππος ἐξ ἵππου . ἔτι πᾶν τὸ γιγνόμενον λέγεται | γίγνεσθαι τοῦτο , ἐφ’ ὃ ἡ πρόοδος καὶ οὐκ ἀφ’ οὗ . διὰ τί γὰρ τὸ ξύλον βάθρον γίγνεσθαι λέγεις ὑπὸ τοῦ τέκτονος καὶ οὐχὶ ξύλον ὅταν σχῆματίζηται εἰς βάθρον ; ‘ὅτι πρόεισιν᾿ , εἴποις ἄν , ἱείς τὴν τοῦ βάθρου μορφὴν ἐκ τῆς τοῦ ξύλου.’ διὰ τί δὲ τὸ ὕδωρ εἰς ἀέρα μεταβάλλον ἀέρα φὴς αὐτὸ γίγνεσθαι , οὐχὶ ὕδωρ ; ὅτι τοῦ μὲν ἀπολείπει τὸ εἶδος , τοῦ δὲ σπεύδει λαβεῖν . οὕτως οὖν καὶ τὸ φυόμενον ἡνίκα φύεσθαι λέγεις , ἐπειδὴ εἰς φύσιν ἔρχεται , φύεσθαι λέγεις · ἐπειδὴ καὶ οὐκ ἀπὸ φύσεως μέν , ἔρχεται δὲ ἐπὶ τὸ εἶδος , ὥστε καὶ οὕτως τὸ εἶδος φύσις . οὐ γὰρ ὥσπερ ἡ ἰάτρευσις ἔρχεται μὲν εἰς ὑγείαν , ὀνομάζεται δὲ ἀπὸ τοῦ ποιοῦντος τῆς ἰατρικῆς , οὐχ οὕτως ἡ φύσις ἡ ὡς γένεσις ἔχει πρὸς τὸ εἶδος , ἀλλὰ μᾶλλον ὡς ἡ ὑγίανσις , ὅτι ὁδὸς εἰς ὑγείαν , καὶ ὡς θέρμανσις , ὅτι ὁδὸς εἰς θερμότητα , ἀπὸ τῶν τεχνῶν ὀνομάζεται , οὕτως ἡ φύσις ὅτι ὁδὸς εἰς φύσιν ἐστί , διὰ τοῦτο καλεῖται φύσις . ἐπεὶ οὖν ἐδείξαμεν ὅτι τὸ εἶδος μᾶλλον τῆς ὕλης φύσις ἐστίν , γνωστέον ὅτι ἡ φύσις ἡ ὡς μορφὴ λέγεται διχῶς · καὶ γὰρ ἡ στέρησις εἶδός πώς ἐστι , διὸ φύσει καὶ τὰ πηρώματα . ἀλλὰ τοῦτο μὲν ὅπως ἐνδέχεται λέγεσθαι , ὕστερον ἐπισκεψόμεθα · ἐπισκεψόμεθα δὲ καὶ πῶς ἡ στέρησις ἐναντίον τῷ εἴδει καὶ πῶς ἐξ ἀντικειμένων ἡ γένεσις ἁπλῆ καὶ ἡ τῆς οὐσίας . 2 . Νῦν δὲ ἴσως οὐκ ἀπὸ τρόπου θεωρῆσαι , τίνι διαφέρει ὁ μαθηματικὸς τοῦ φυσικοῦ · περὶ σώματα γὰρ ἄμφω καὶ τὰ σώματι συμβεβηκότα , οἷον μήκη | καὶ στιγμὰς καὶ στερεὰ καὶ ἐπίπεδα , ἢ οὐχ ὁμοίως ; ἀλλ’ ὁ μὲν φυσικὸς ὡς ἀεὶ μεθ’ ὕλης ὄνια θεωρεῖ , ὁ δὲ χωρίζει τῷ λόγῳ τῆς ὕλης · καὶ ὁ μὲν τῆς θεωρίας ἔχει τὴν ἀναφορὰν ἐπὶ τὸ φυσικὸν σῶμα τὸ ἐν κινήσει καὶ γὰρ ὅταν τὰ σχήματα θεωρῇ , ὡς πέρατα φυσικοῦ σώματος αὐτὰ θεωρεῖ ) , ὁ δὲ μαθηματικὸς οὐχ ὡς πέρατα , ἀλλ’ ὡς εἴδη τινὰ ὄντα καθ’ αὑτὰ ἁπάσης ἔξω κινήσεως . μᾶλλον δὲ ἴσως ἄν δόξειεν ὁ ἀστρολόγος ἐγγὺς εἶναι τοῦ φτσικοῦ · περὶ κινουμένων γὰρ οὗτος τὸν λόγον ποιεῖται , λέγει δὲ καὶ περὶ μεγέθους καὶ περὶ σχήματος , ἃ καθ’ ἑαυτὰ ὑπάρχει τοῖ σώμασι τοῖς φυσικοῖς , περὶ ὧν ἀνάγκη καὶ τὸν φυσικὸν εἰδέναι . εἰ γὰρ τί μέν ἐστιν ἥλιος εἴσεται , τῶν δὲ καθ’ αὑτὰ αὐτῷ ὑπαρχόντων οὐδ’ ὁτιοῦν , οὐκ ἔσται ἀληθῶς ἐπιστήμων . εἰ οὖν ἀμφότεροι λέγουσι καὶ περὶ σχημάτων ἡλίου καὶ σελήνης καὶ πότερον ἡ γῆ σφαιροειδὴς καὶ ὁ κόσμος , τίνι διαφέροιεν ἄν ; ἢ καὶ οὗτοι περὶ ταὐτὰ μέν , οὐχ ὡσαύτως δέ ; καὶ γὰρ ὁ ἀστρολόγος ὁμοίως τῷ γεωμέτρῃ τὰ συμβεβηκότα τοῖς θείοις σώμασι θεωρεῖ , οὐχὶ τὴν οὐσίαν αὐτῶν προσεξετάζων , οὐδὲ ὅτι τὰ τοιαῦτα σχήμάτα καὶ μεγέθη καὶ αἱ κινήσεις οἰκεῖα τῇ τοιαύτῃ οὐσία , οὐδὲ τὰς δυνάμεις αὐτῶν , οὐδὲ ὅτι βέλτιον οὕτως · τῷ φυσικῷ δὲ περὶ ταῦτα καὶ ἐκ τούτων ἡ θεωρία . καὶ ὅλως ἄμφω μὲν περὶ κινουμένων τῶν θείων σωμάτων τὸν λόγον ποιοῦνται , ἀλλ’ ὁ μὲν τὸ ποσὸν τῆς κινήσεως , ὁ δὲ τὸ ποιὸν ἐξετάζει , ὁ μὲν ὅτι ὁ ἥλιος ἐν τοσῷδε χρόνῳ τοσόνδε κινεῖται , ὁ δὲ ὅτι κύκλῳ φέρεται ἢ τοιώσδε εἰ τύχοι , διὰ τὴν τοιαύ|την οὐσίαν . καὶ τὸ σχῆμα δὲ ὅτι σφαιρικόν , ὁ μὲν ἐπειδὴ μὴ πύρινον μηδὲ γήινον ἀλλ’ αἰθέριον , ὁ δὲ ἐπειδὴ πανταχόθεν ὁμοίως ὁρᾶται · ὅλως γὰρ τὴν ὕλην οὐ προσποιοῦνται οἱ μαθηματικοὶ παντελῶς , ἀλλὰ τὸ τρίγωνον αὐτὸ ἢ κύβον λαβόντες οὕτως θεωροῦσιν ἄνευ ὕλης τε καὶ κινήσεως . ταῦτα δὲ εἰ μὲν καὶ καθ’ ὑπόστασιν ἐχώριζον , ἀδύνατα ἂν ὑπετίθεντο · οὐ γάρ ἐστιν ὑπόστασις τῶν περάτων καθ’ ἑαυτὰ χωρὶς ὧν ἐστιν πέρατα · νῦν δὲ ἐπειδὴ τῷ λόγῳ μόνον αὐτὰ διαιροῦσιν , ὡς πέφυκε καὶ χωρίζεσθαι , οὐδὲν αὐτοῖς ἕπεται ψεῦδος · οἱ δὲ τὰς ἰδέας λέγοντες ἃ μηδὲ τῷ λόγῳ χωριστά , ταῦτα καὶ ὑποστάσει χωρίζουσι . καίτοι περιττὸν μὲν καὶ ἄρτιον καὶ εὐθὺ καὶ καμπύλον καὶ σχῆμα καὶ γραμμὴν ἔστιν ὁρίσασθαι μὴ προσλαμβάνοντας ἐν τῷ λόγῳ κίνησιν καὶ ὕλην , σαρκὸς δὲ καὶ ὀστοῦ καὶ ἀνθρώπου λόγον ἀποδοῦναι ἢ τοῦ τοιοῦδε σώματος καὶ ὅλως τῆς ὕλης ἐκλαθόμενον ὁμοίως ἀδύνατον , ὥσπερ τοῦ σιμοῦ χωρὶς τῆς ῥινός καὶ τοῦ βλαισοῦ χωρὶς τῶν σκελῶν . ὅτι δὲ τοῦτο ἀληθές , δηλοῖ καὶ τῶν μαθημάτων ὅσα ἐστὶ φυσικώτερα · προσχρῆται γὰρ κινήσει τε καὶ αἰσθήσει , οἷον ὀπτικὴ καὶ ἁρμονικὴ καὶ ἀστρονομία · γραμμὴν γὰρ λαβοῦσαι παρὰ γεωμετρίας , ἣν ἐκείνη φυσικὴν οὖσαν οὐχ ὡς φυσικὴν ἐξετάζει , ἀλλὰ χωρίσασα τῆς ὕλης τῷ λόγῳ · λαβοῦσαι οὖν τὴν τοιαύτην γραμμήν , ἐπειδὴ χρήζουσιν αὐτῆς κατ’ ἐνέργειαν ὑφεστώσης , οὐκέτι χωρίζουσι κινήσεως τε καὶ ὕλης , ἀλλὰ καὶ κέχρηνται ὡς φυσικῇ τε καὶ κινουμένῃ · τῇ γὰρ διόπτρας εὐθείᾳ μεθ’ ὕλης ἤδη χρῶνται καὶ | κινήσεως . εἰ δὴ καὶ ὅσα τῷ λόγῳ δυνατὸν χωρίζειν ὅλως , ὅταν ἐνεργείᾳ ὄντα λαμβάνηται , οὐδὲ τῷ λόγῳ χωρίζεται , πόσῳ μᾶλλον φυλακτέον ἐστὶ χωρίζειν ἐνεργείᾳ τὰ μηδὲ κατ’ ἐπίνοιαν χωριστά ; Ἐπειδὴ τοίνυν ἡ φύσις διχῶς , τό τε εἶδος καὶ ἡ ὕλη , ὥσπερ ὁ περὶ σιμότητος λέγων περὶ ἀμφοῖν ἐρεῖ , καὶ τῆς ὅλης καὶ τοῦ εἴδους τοιοῦτο γὰρ τὸ κοιλότης ἐν ῥινί ) , μᾶλλον μέντοι κατὰ τὸ εἶδος ὁριεῖ κατὰ γὰρ τοῦτο σιμῷ εἶναι ) , οὕτως καὶ περὶ τῶν φυσικῶν λεκτέον ὡς ἐν ὕλῃ μὲν καὶ μεθ’ ὕλης ὄντων , τὸ μέντοι εἶναι ἅ ἐστι παρὰ τοῦ εἴδους ἐχόντων , ὥστε καὶ ὁ ὁριζόμενος προσχρήσεται μὲν τῇ ὕλῃ , ὁριεῖται δὲ κατὰ τὸ εἶδος . καὶ γὰρ δὴ καὶ ἀπορήσειεν ἄν τις , ἐπειδὴ δύο αἱ φύσεις , περὶ ποτέρας τοῦ φυσικοῦ λέγειν · πότερον περὶ ἑκατέρας ἰδίᾳ ἢ περὶ τοῦ ἐξ ἀμφοῖν ; ἀλλ’ εἰ μὲν περὶ τοῦ ἐξ ἀμφοῖν , δεῖ καὶ περὶ ἑκατέρας εἰδέναι . εἰς μὲν οὖν τοὺς ἀρχαίους ἀποβλέψαντι δόξειεν ἄν μόνον ὁ περὶ τῆς ὕλης λόγος διαφέρειν τῷ φυσικῷ · ἐπὶ μικρὸν γάρ τι μέρος Ἐμπεδοκλῆς καὶ Δημόκριτος τὸ εἶδος ὠνειροπόλησαν , ὁ μὲν τὸ νεῖκος καὶ τὴν φιλίαν ἀρχὰς θέμενος εἰδοποιούς , Δημόκριτος δὲ τὰ σχῆ μάτα · εἰς δὲ τὴν ἐκ τῶν προειρημένων ἀνάγκην μᾶλλον ὁ περὶ τῆς μορφῆς καὶ τοῦ εἴδους , οὐ μέντοι γε ὡς τῆς ὕλης παντάπασιν ἐκλανθάνεσθαι . εἰ γὰρ ἡ τέχνη μιμεῖται τὴν φύσιν , τῆς δὲ αὐτῆς τέχνης εἰδέναι τὸ εἶδος καὶ τὴν ὕλην μέχρι τινὸς οἷον ἰατρικῆς , ὑγείαν καὶ χολὴν καὶ φλέγμα ἐν οἷς ἡ ὑγεία , ὁμοίως δὲ καὶ οἰκοδόμου τό τε εἶδος τῆς οἰκίας καὶ τὴν ὕλην ὅτι πλίνθοι καὶ | ξύλα , καὶ τῶν ἄλλων οὕτως ὁμοίως , καὶ τῆς φυσικῆς ἄν εἴη τὸ γνωρίζειν ἀμφοτέρας τὰς φύσεις . ἔτι τε τῆς αὐτῆς τὸ τέλος εἰδέναι καὶ τὰ πρὸς τὸ τέλος , οἷον ἰατρικῆς ὑγείαν καὶ τὰ πρὸς ὑγείαν . οὗ ἄρα τὸ εἶδος γινώσκειν , τούτου καὶ τὴν ὕλην · ἕνεκα γὰρ τοῦ εἴδους ἡ ὕλη . ὅτι γὰρ τὸ εἶδος καὶ ἡ τοιαύτη φύσις τέλος τῶν φυσικῶν σωμάτων ἐστίν , οὕτως ἄν καθόλου μάθοις , ὅταν κινούμενόν τι συνεχῶς κἆτα ἀφικόμενον εἴς τι ἔσχατον καὶ τέλος παύσηται τῆς εἰς τὸ πρόσθεν ὁδοῦ . τοῦτο τῆς κινήσεως τέλος εἶχε καὶ τὸ οὗ ἕνεκα . νόει δέ μοι τὴν κίνησιν ἀνεμπόδιστον προιοῦσαν καὶ περατουμένην καθ’ αὑτήν , οὐκ ἔξωθέν τινος αἰτίας αὐτὴν ἐπισχούσης . τοιοῦτον οὖν τέλος τὸ εἶδος · ἐπὶ τοῦτο γὰρ αἱ φυσικαὶ κινήσεις ἐλθοῦσαι ἡ γένεσις καὶ ἡ αὔξησις τελειοῦνταί τε καὶ ἵστανται καὶ ἔπειτα ἀνακάμπτουσι . γελοίως δὲ ὁ ποιητὴς ‘ἔχει τελευτὴν ἧσπερ οὕνεκ’ ἐγένετο᾿ . ἔστι μὲν γάρ τι ἔσχατον καὶ ὁ θάνατος , οὐ πᾶι δὲ τὸ ἔσχατον τέλος καὶ οὗ ἕνεκα , ἀλλὰ τὸ βέλτιον πᾶν γὰρ ἀγαθοῦ τινος ἐφίεται ) , καὶ ἡ αὔξησις οὐ θανάτου χάριν ἐγίνετο εἴγε καὶ πρὸ τοῦ θανάτου παύεται πολλάκις , ἀλλὰ τῆς τελειότητος καὶ τοῦ εἴδους . καὶ ἵσταται καθ’ αὑτήν , ὅταν εἰς τὸ τοιοῦτον τέλος ἀφίκηται , ὁ δὲ θάνατος τελευταῖον οὐχ ὡς σκοπός , ἀλλ’ ὡς ἀναγκαῖον σύμπτωμα τῆς τοιαύτης οὐσίας . ἔτι καὶ ποιοῦσιν αἱ τέχναι τὴν ὕλην αἱ μὲν ἁπλῶς , αἱ δὲ εὐεργόν · ἁπλῶς μὲν οἰκοδομικὴ τὰς πλίνθους , εὐεργὸν δὲ πλαστικὴ τὸν κηρόν . εἰ δὲ ταῖς ποιητικαῖς συμβαίνει πολλαχοῦ τὸ ποιεῖν τὴν | ὕλην , πῶς οὐ ταῖς θεωρητικαῖς τὸ γινώσκειν αὐτὴν ἀναγκαῖον ; ἀλλὰ καὶ ἡμεῖς τέλος ὄντες ( πολλὰ γὰρ καὶ ἡμῶν γίγνεται χάριν ) οὐ μόνον ἴσμεν τὰ ἡμῶν ἕνεκεν , ἀλλὰ καὶ χρώμεθα αὐτοῖς . πῶς δὲ ἡμεῖς καὶ ὅτι διχῶς τὸ τέλος , ἐν τοῖς ἠθικοῖς λέγεται σκέμμασιν . οὐ χρὴ δὲ θαυμάζειν , εἰ ποιοῦσιν ἔνιαι τέχναι τὴν ὕλην , ὅπου γε καὶ ὅσαι αὐτῶν ἀρχιτεκτονικαί , αἵπερ δοκοῦσι μάλιστα τοῦ εἴδους ἕνεκεν ἐπιτάττειν ταῖς ὑπ’ αὐτάς , ὅμως καὶ τῆς ὕλης λόγον ποιοῦνται . δύο δέ ἐστιν εἴδη τῶν τοιούτων τεχνῶν καὶ ὅμως ἄμφω τῆς ὅλης φροντίζει , ὧν ἡ μὲν χρῆται τῷ εἴδει μόνῳ , τῇ δὲ ὑπ’ αὐτὴν ὁποῖον τοῦτό ἐστιν καὶ ὅπως ἂν γένοιτο , ἐπιτάσσει · οὕτω γὰρ ἔχει κυβερνητικὴ πρὸς ναυπηγικήν · χρῆται μὲν γὰρ τῷ εἴδει τῆς νεὼς ὁ κυβερνήτης , ὑφηγεῖται δὲ ἐργαζομένῳ τῷ ναυπηγῷ ποῖον σχῆμα νεὼς πλωιμώτερον . οὐ μέντοι γε ἐκ παντὸς ξύλου ναυπηγοῦντος ἀνάσχοιτο ἄν , ἀλλὰ μέλει καὶ ὕλης αὐτῷ · τὸ γὰρ εἶδος ᾧ χρῆται τοιᾶσδε ὕλης προσδεῖται , εἰ μέλει τὸ ἑαυτοῦ ἔργον εὖ ἀποδώσειν . ἄλλη δέ τίς ἐστιν τῶν ἀρχιτεκτονικῶν λεγομένων , ἣ χρῆται μὲν οὐκέτι τῷ εἴδει , ἀλλ’ ἐργάζεται αὐτὸ καὶ ποιεῖ , ταῖς δὲ ὑπ’ αὐτὴν ἐπιτάσσει περὶ τῆς ὕλης ὡς ναυπηγικὴ τῇ τε ὑλοτομικῇ καὶ τῇ πριστικῇ . ὥσπερ δὲ ἐν τοῖς κατὰ τέχνην ὅταν γίγνηται ὑπὸ τῆς τέχνης ἡ ὕλη , τοῦ εἴδους χάριν γίγνεται καὶ τοῦ ἔργου , οὕτως ἐφ’ ὧν οὐ γίνεται ἀλλά ἐστιν , τοῦ εἴδους ἕνεκέν ἐστιν καθάπερ ἐν τοῖς φυσικοῖς . εἴρηται δὲ ὅτι τῷ τὸ τέλος γινώσκοντι καὶ τὰ πρὸς τὸ τέλος γνωστέον . ἔτι τῶν | πρός τι ἡ ὕλη · ἡ γὰρ ὕλη τινὸς εἴδους καὶ ἄλλη γε ἄλλου , δῆλον δὲ ὡς προσεχής , ὥστε ὁ θάτερον εἰδὼς καὶ θάτερον εἴσεται ἐξ ἀνάγκης . περὶ μὲν οὖν τῆς ὕλης μέχρι τοσούτου ὁ φυσικὸς ἐπισκέψεται , ὥστε τὴν περὶ αὐτῆς θεωρίαν εἰς τὸ εἶδος ἐπαναφέρειν , περὶ δὲ αὐτοῦ τοῦ εἴδους ἄχρι τινὸς ἢ ὥστε μὴ χωρίζειν αὐτὸ τῆς ὕλης , ἀλλ’ ὥσπερ ὁ ἰατρὸς νεῦρον ἐξετάζει οὕτως ὁ φυσικὸς ἄνθρωπον . εἰ γὰρ καὶ χωρίζεταί ποτε τὸ ἔνυλον εἶδος , ἀλλὰ λόγῳ γε , οὐχ ὑποστάσει . μαρτύριον δὲ τοῦ πάντα ἔνυλα εἶναι τὰ φυσικὰ εἴδη τὸ πάντα , ὅσα γίνεται ὑπὸ τοιούτων , καὶ αὐτὰ γίγνεσθαι τοιαῦτα · ἄνθρωπος γὰρ ἄνθρωπον γεννᾷ καὶ ἥλιος , ὥστε ἀμφότερα ἔνυλα τὰ ποιητικὰ αἴτια , καὶ τὸ προσεχὲς ὁ ἄνθρωπος καὶ τὸ πρῶτον ὁ ἥλιος . εἰ δέ τι χωριστὸν εἶδος κατ’ οὐσίαν ἐστὶ καὶ ὅπως ἔχει πρὸς τὰ φύσει καὶ τί ἐστι , τῆς πρώτης ἔργον φιλοσοφίας διορίσαι . περὶ μὲν τῶν ἀρχῶν τῶν ὡς στοιχείων ἱκανὰ τὰ εἰρημένα ἔστω . 3 . Ἀναλαβόντες δὲ ἄνωθεν περὶ τῶν αἰτίων πειραθῶμεν ἀποδοῦναι καθ’ ὅσους λέγεται τρόπους . ἕνα μὲν οὖν τρόπον αἴτιον λέγεται ἐξ οὗ γίνεταί τι ἐνυπάρχοντος , οἷον ὁ χαλκὸς τοῦ ἀνδριάντος καὶ ὁ χρυσὸς τῆς φιάλης καὶ τὰ τούτων γένη · προσεχῶς μὲν γὰρ ὕλη τῆς φιάλης οὗτος ὁ χρυσός , ὡς γένος δὲ ὁ χρυσὸς καὶ τὸ σῶμα . ἄλλον δὲ τρόπον τὸ εἶδος καὶ τὸ παράδειγμα , τουτέστιν ὁ λόγος τοῦ τί ἦν εἶναι . παράδειγμα δὲ εἶπον οὐχ ὡς οἱ τὰς ἰδέας λέγοντες αὐτό τι καθ’ αὑτὸ ὑφεστὼς καὶ χωριστὸν εἶδος , ἀλλ’ | ἐπειδὴ ὥρισται τὸ εἶδος ἑκάστου τῶν ὑπὸ φύσεως γινομένων , οἷον ἀνθρώπου ἵππου βοὸς ἐλαίας συκῆς πλατάνου , καὶ ἡ ταῦτα δημιουργοῦσα ἀρχὴ μέχρι τοσούτου πρόεισι κινοῦσα τὴν ὕλην μέχρις οὗ τὸ εἶδος τοῦτο καὶ τὴν μορφὴν τελείως ἐναρμόσαι τῇ ὕλῃ . ἔτι ὅθεν ἡ ἀρχὴ πρώτη τῆς μεταβολῆς , οἷον ὁ βουλεύσας αἴτιος καὶ ὁ πατὴρ τοῦ τέκνου . πρώτην δὲ εἶπον ὅτι καὶ τὰ ὄργανα δοκεῖ κινήσεως αἴτια γίγνεθαι , ἀλλ’ οὐ πρῶτα . πρὸς τούτοις ἕτερον αἴτιον ὡς τὸ τέλος , τοῦτο δέ ἐστι τὸ οὗ ἕνεκα , οἷον αἴτιον τοῦ περιπατεῖν ἡ ὑγεία καὶ οὐ μόνον τοὐ περιπατεῖν , ἀλλὰ πάντων ἁπλῶς , ὅσα ὑπὸ τοῦ ποιοῦντος τὸ τέλος γίγνεται μεταξὺ τοῦ τέλους , ἄλλο ἐξ ἄλλου , τούτων ἁπάντων αἴτιον ἡ ὑγεία , οἷον ἰσχνανσίας καθάρσεως φαρμακείας , τῶν πρὸς ταῦτα ὀργάνων · πάντα γὰρ τοῦ τέλους ἕνεκα ταῦτα καὶ ὅσα ἔργα , ὡς τὸ περιπατεῖν , καὶ ὅσα ὄργανα , ὡς σικυῖα σμίλη . τὰ μὲν οὖν αἴτια σχεδὸν τοσαυταχῶς λέγεται , συμβαίνει δὲ πολλαχῶς λεγομένων τῶν αἰτίων πολλὰ τοῦ αὐτοῦ γίγνεσθαι αἴτια , οὐ κατὰ συμβεβηκὸς μέν , οὐ μὴν κατὰ τὸν αὐτὸν λόγον οἷον φιάλης χρυσοχόος τε καὶ χρυσός · ἄμφω μὲν αἴτια καθ’ αὑτά , ἀλλ’ ὁ μὲν ὡς δημιουργός , ὁ δὲ ὡς ὕλη . δύναται δέ τινα καὶ ἀλλήλων αἴτια εἶναι , οἷον οἱ πόνοι τῆς εὐεξίας καὶ αὕτη τοῦ πονεῖν , ἀλλ’ οὐ τὸν αὐτὸν τρόπον , ἀλλὰ τὸ μὲν ὡς τέλος ἡ εὐεξία , οἱ πόνοι δὲ ὡς ἀρχὴ τῆς κινήσεως · ποιητικοὶ γὰρ οἱ πόνοι τῆς εὐεξίας καὶ τέλος ἡ εὐεξία τοῖς πόνοις . ἔτι δύναται ταὐτὸν αἴτιον εἶναι τῶν ἐναντίων ἀλλ’ οὐχ ὡσαύτως ἔχον . ὁ γὰρ | παρὼν αἴτιος τῆς σωτηρίας τῆς νεὼς οὗτος ἀπὼν τῆς ἀνατροπῆς , ὡς ὁ κυβερνήτης . ἅπαντα μέντοι γε ὥσπερ ἔφην εἰς τέσσαρας τρόπους πίπτει τοὺς φανερωτάτους καὶ πάλιν γε αὐτοὺς ἀκριβεία ἕνεκεν ἐξαριθμητέον . πρῶτον μὲν εἰς τὴν ὕλην καὶ τὸ ὑποκείμενον , οὐχ εἷς δὲ ὁ τρόπος τῆς ὕλης · ἄλλως γὰρ ὑπόκειται τὰ στοιχεῖα ταῖς συλλαβαῖς κατὰ σύνθεσιν γάρ ) καὶ ἄλλως ἡ κυρίως ὕλη δέχεται τὸ εἶδος κατὰ ἀλλοιώσεις γάρ ) · γῆ δὲ καὶ ὕδωρ κατ’ ἄμφω τοῖς τῶν ζῴων σώμασι . καὶ τὰ μέρη τῷ ὅλῳ καθ’ ἕτερον τρόπον καὶ αἱ προτάσεις τοῦ συλλογισμοῦ τῷ συμπεράσματι . δεύτερον δὲ τὸ τί ἦν εἶναι καὶ τὸν λόγον . καὶ τοῦτο δὲ λέγεται πολλαχῶς , ὅλον μὲν ἐπὶ τοῖς ἐκ μερῶν συγκειμένοις , ὅλον δὲ οὐ σὺν τοῖς μέρεσι ( τοῦτο γὰρ ἤδη τὸ συναμφότερον ) , ἀλλὰ τὸ ἐπὶ πᾶσιν αὐτοῖς ἐπιθεωρούμενόν τε καὶ ἐπιγιγνόμενον οἷον ἡ τελειότης , καὶ † καθ’ ὃ ὅλον λέγεται ὅλα , σύνθεσις δὲ ἐπὶ τοῖς συντιθεμένοις , εἶδος δὲ ἐπὶ τῆς κυρίως ὕλης . εἰς τρίτον δὲ τὴν ἀρχὴν τῆς κινήσεως , οἷον τὸ σπέρμα καὶ τὸν ἰατρὸν καὶ τὸν βουλεύσαντα καὶ ὅλως τὸ ποιητικὸν αἴτιον . τέταρτον δὲ τὸ τέλος καὶ τὸ ἀγαθόν · τὸ γὰρ οὗ ἕνεκα βέλτιστον καὶ τέλος τῶν ἄλλων ἐθέλει εἶναι , διαφέρει δὲ οὐδὲν ἀγαθὸν αὐτὸ εἰπεῖν ἢ φαινόμενον ἀγαθόν . τὰ μὲν οὖν αἴτια ταῦτα καὶ τοσαῦτά ἐστιν . Ἀποδιδόντες δὲ αὐτὰ πολλαχῶς ἀποδίδομεν ἐφ’ ἑκάστου εἴδους τῶν αἰτίων , οἷον ἐπὶ τοῦ ποιητικοῦ καὶ τῆς τοιαύτης αἰτίας · ἤτοι γὰρ προσεχῶς ἡ κοινότερον , προσεχῶς μὲν ὅταν λέγωμεν αἴτιον τῆς | ὑγείας τὸν ἰατρόν , κοινότερον δὲ ὅταν τὸν τεχνίτην . πάλιν ἢ καθ’ αὑτὸ ἢ κατὰ συμβεβηκός · καθ’ αὑτὸ μὲν γὰρ αἴτιον τῆς ὑγείας ὁ ἰατρός , ἀλλ’ ἐπειδὴ συμβέβηκεν αὐτῷ Ἀκουμενῷ εἶναι , αἴτιον ἄν εἴποιμεν καὶ τὸν Ἀκουμενόν τῆς ὑγείας . καὶ τὰ περιέχοντα τὸ συμβεβηκὸς [ αἴτιον ] καὶ αὐτὰ τὰ αἴτια πολλάκις λέγεται , οἷον ἄνθρωπος τῆς ὑγείας αἴτιος καὶ τὸ ζῷον . ἔστι δὲ καὶ τῶν συμβεβηκότων ἄλλα ἄλλων πορρώτερα καὶ ἐγγύτερα , οἷον ὁ λευκὸς καὶ ὁ μουσικὸς αἴτιος γίγνεται τῆς ὑγείας , ᾗ συμβέβηκε τῷ ἰατρῷ λευκῷ ἡ μουσικῷ εἶναι . πάλιν ταῦτα ἔστιν ἀποδιδόναι ἢ συμπλέκοντας ἢ χωρίς , συμπλέκοντας μὲν ‘ὁ Ἀκουμενὸς ἰατρὸς αἴτιος τῆς ὑγείας ἢ λευκὸς ἰατρός᾿ χωρὶς δὲ ‘ὁ Ἀκουμενὸς αἴτιος ἢ ὁ ἰατρὸς αἴτιος . ἐξ οὗ οἱ τρόποι τῶν ἀποδόσεων · ἢ γὰρ ὡς τὸ προσεχὲς καὶ καθ’ ἕκαστον , ἢ ὡς τὸ γένος , ἢ † κατὰ συμβεβηκός , ἢ ὡς τὸ γένος , ἢ ὡς τὰ συμπλεκόμενα , ἢ χωρίς . τοῦτο δὲ οὐκ ἐπὶ τοῦ ποιητικοῦ μόνον , ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων εὕροις ἂν οὕτω γιγνόμενον , οἷον ἐπὶ τῆς ὕλης . οὗτος ὁ χαλκὸς αἴτιος τοῦ Διαδουμένου καὶ ἀπλῶς χαλκὸς καὶ τὸ σῶμα . πάλιν τὸ ἐρυθρὸν ἔστω γὰρ ἐρυθρὸς ὁ χαλκὸς ) καὶ ἁπλῶς ὁ ἐρυθρὸς καὶ ἔτι μᾶλλον ὁ κεχρωματισμένος καὶ συντιθεὶς ὁ ἐρυθρὸς χαλκὸς ἢ ὁ μέλας χαλκός . τοῖς δὲ αἰτίοις ἀνάλογόν τε καὶ ἐξίσου καὶ | τὰ αἰτιατὰ λέγεται · ἡ γὰρ προσεχῶς αἰτιατὸν ἀποδίδομεν ἢ τὸ γένος τούτου , οἷον Πολύκλειτος ἐποίησε τόνδε τὸν Διαδούμενον ἢ τὸν ἀνδριάντα ἢ ὅλως τὴν εἰκόνα · ὁμοίως ἐπὶ τοῦ κατὰ συμβεβηκότος , ἵνα μὴ καθ’ ἕκαστον ἀπομηκύνωμεν . ἕκαστος δὲ τῶν ἓξ τούτων τρόπων διχῶς αὖθις ἀποδίδοται , ἢ γὰρ δυνάμει ἢ ἐνεργείᾳ · διαφέρει δέ , ὅτι τὰ μὲν ἐνεργοῦντα αἴτια ἅμα τέ ἐστι καὶ οὐκ ἔστι τοῖς ἐνεργουμένοις αἰτιατοῖς , οἷον ὁ τέμνων τῷ τεμνομένῳ καὶ ὁ πρίζων τῷ πριζομένῳ , τὰ δὲ κατὰ δύναμιν οὐκ ἀεί · φθείρεται γὰρ οὐχ ἅμα ὁ οἰκοδόμος τῇ οἰκίᾳ οὐδὲ ὁ τέκτων τῷ βάθρῳ . τὸ δυνάμει δὲ λέγω νῦν οὐ μόνον ἐνεργῆσαι , ἀλλὰ καὶ τὸ πεπαυμένον τῆς ἐνεργείας . δεῖ δὲ ἀεὶ τὸ αἴτιον ἑκάστου τὸ κυριώτατον καὶ προσεχέστατον ζητεῖν , τοῦτο δ’ ἔστιν ἐφ’ ᾧ παύεται ἡ ζήτησις τοῦ διὰ τί , οἷον ἴδιά τί αἴτιος οὗτος τῆς οἰκίας ; ὅτι οἰκοδόμος . διὰ τί δὲ ὅλως οἰκοδόμος αἴτιος οἰκίας ; ὅτι τὴν οἰκοδομικὴν ἔχει τέχνην᾿ . ἐνταῦθα δὲ ἐλθόντα στῆναι ἀνάγκη · ἡ γὰρ ἑξῆς εὐήθης ἐρώτησις . πρώτη ἄρα ἡ τέχνη αἰτία τῆς οἰκίας . λεκτέον δὲ καὶ τὰ γένη τῶν γενῶν αἴτια καὶ τὰ καθ’ ἕκαστον * * * , οἷον ἀνδριαντοποιὸς μὲν ἀνδριάντος αἴτιος , ὅδε δὲ τουδί , καὶ τὰ μὲν δυνάμει αἴτια τοῖς δυνάμει , τὰ δὲ ἐνεργοῦντα τοῖς ἐνεργουμένοις αἰτιατοῖς . πόσα μὲν οὖν τὰ αἴτια καὶ ποσαχῶς ἀποδίδοται , διώρισται καθ’ ἕκαστον ἡμῖν . 4 . Λέγεται δὲ καὶ ἡ τύχη πολλῶν αἰτία καὶ τὸ αὐτόματον καὶ πολλὰ καὶ εἶναι καὶ γίγνεσθαι διὰ | τύχην καὶ τὸ αὐτόματον . ταῦτα μὲν ὑπὸ τίνα τρόπον τῶν προειρημένων αἰτίων ἐστὶν καὶ πότερον ταὐτὸν τύχη καὶ τὸ αὐτόματον ἢ ἕτερον καὶ ὅλως τί ἐστιν ἑκάτερον , ἐπισκεπτέον . <πρότερον ἐπισκεπτέον> δέ , εἰ ἔστιν ὅλως · ἀρχὴ γὰρ αὕτη . φαίη γὰρ ἄν τις κενὸν ὄνομα τὴν τύχην εἶναι · καὶ γὰρ ἐφ’ ὧν αἰτία λέγεται καὶ ὀνομάζεται , πάντως ἔστιν αἴτιον ὡρισμένον λαβεῖν ἐκ τῶν προαποδεδομένων τρόπων ἡμῖν ἐν τοῖς ἔμπροσθεν , οἷον εἰς τὴν ἀγοράν τις ἐλθών , ἵνα τῷ δεῖνι διαλεχθείη , κατέλαβε τὸν ἑταῖρον ἐξ ἀποδημίας ἐπανήκοντα , ὃν ἐβούλετο μὲν ἰδεῖν , οὐκ ᾤετο δὲ τηνικαῦτα . τούτου γὰρ εἰ ἔροιο τὴν αἰτίαν καὶ ὅπως κατείληφε τὸν ἑταῖρον , ἀπὸ τύχης μὲν ἄν φαίη , κενολογεῖ δέ . πῶς γὰρ ἀπὸ τύχης , ἀλλ’ οὐκ ἀπὸ τῆς αὐτοῦ προαιρέσεως , καθ’ ἣν προείλετο εἰς τὴν ἀγορὰν προελθεῖν ; τί γάρ ; εἰ μὴ τούτου προῆλθεν ἕνεκεν , ἀλλὰ ἄλλου του , ἄλλην τινὰ αἰτίαν τῆς θέας τοῦ φίλου περιβλεπτέον καὶ οὐ τὴν πρόοδον . εἰ δὴ τὴν μὲν τύχην ἀόριστον αἰτίαν καὶ οἱ τιθέντες νομίζουσιν , ἐφ’ ἑκάστῳ δὲ τῶν ἀπὸ τύχης λεγομένων ἐστὶν αἴτιον ὡρισμένον λαβεῖν , πῶς οὐκ ὄνομα λέγουσιν ἄνευ πράγματος οἱ τὴν τύχην ὡς αἰτίαν τινῶν ἀποσεμνύνοντες ; οὐ παροπτέον δὲ οὐδὲ τοὺς παλαιούς , ὅσοι περὶ αἰτίων ἐφιλοσόφησαν , ὧν οὐδέ τις αὐτὴν ἐν τούτοις καταριθμήσαιτο .. ταῦτα μὲν οὖν εἴποιεν ἂν τὴν τύχην ἐξελαύνοντες ἐκ τῶν πραγμάτων , ἡμεῖς δὲ τὸν μὲν πρότερον λόγον τοὐναντίον περαίνειν οὗ βούλεται . βούλεται | μὲν γὰρ ἀναιρεῖν τὴν τύχην , λανθάνει δὲ αὐτὴν μᾶλλον κρατύνων . εἰ γὰρ ἔχοντες ἅπαντες ἅπαντα τὰ γιγνόμενα εἰς ὡρισμένας αἰτίας ἀνάγειν ἀεὶ , καὶ τοῦτο οὐκ ἀγνοοῦντες ὅμως οὐχ ἅπαντα ἀπὸ τύχης γενέσθαι λέγομεν , ἀλλὰ τὰ μὲν τὰ δὲ οὕ , δῆλον ὡς αἴτιόν τι παρὰ τὴν ὡρισμένην αἰτίαν ἡ τύχη , εἴγε ἀποροῦμεν μὲν οὐδέποτε ὡρισμένης ἀρχῆς , αἰτιώμεθα δὲ ἐπ’ ἐνίων οὐ τὴν ὡρισμένην καὶ πρόδηλον ἀρχήν , ἀλλὰ τὴν τύχην ὡς οὖσαν ἕτερον παρ’ ἐκείνην . διὰ τί γὰρ Ἀχιλλεὺς μὲν ἐκ προαιρέσεως λέγεται ἀνῃρηκέναι τὸν Ἕκτορα , Ἄδραστος δὲ ἀπὸ τύχης τὸν Κροίσου παῖδα ; ἐχρῆν γὰρ καὶ τοῦτον ἐκ προαιρέσεως λέγειν καθάπερ τὸν Ἀχιλλέα . ἐξήρκει γὰρ αὐτοῖς κἀπὶ τούτου ληρεῖν , ὡς εἰ μὴ προείλετο ἀφεῖναι τὸ δόρυ , οὐκ ἄν ὁ Κροίσου παῖς ἀνῃρέθη · ἀλλὰ προείλετο μὲν ὅτε ἀφῆκε τὸ δόρυ , προείλετο δὲ οὐ κατὰ τοῦ Κροίσου παιδός , ἀλλὰ κατὰ τοῦ θηρίου . τῆς μὲν οὖν ἀφέσεως αἰτιῶ τὴν προαίρεσιν , τοῦ φόνου δὲ μή · πῶς γάρ ; ὃ εἰ προῄδει συμβησόμενον , οὐκ ἂν ἔπεμψε τὸ ἀκόντιον · ὥστε καλῶς ἀπὸ τύχης λέγεται καὶ οὐκ ἀπὸ προνοίας ὁ τοιοῦτος φόνος . οὕτως καὶ συγγνώμης ἐπὶ τούτοις τυγχάνουσιν , καὶ ὁ Κροῖσος εὐγνώμων ἦν οὐ παροξυνόμενος πρὸς τὸν δράσαντα . εἰ δὲ μηδεὶς ἐμνημόνευσε τύχης τῶν παλαιῶν , τί τοῦτο ; ἐκείνων γὰρ ἔγκλημα τοῦτο , οὐχὶ τῆς τύχης ἀναίρεσις . φαίνονται μὲν γὰρ ὡς ἀληθῶς οὐδαμοῦ λόγον πεποιημένοι περὶ αὐτῆς οὐκ Ἐμπεδοκλῆς , οὐκ Ἀναξαγόρας , οὐκ ἄλλος τις · οὕτε γὰρ ἓν ὧν ἔλεγον αἰτίων , ᾤοντο εἶναι τὴν τύχην , | οἷον φιλίαν ἢ [ τὸ ] νεῖκος ἢ νοῦν ἢ πῦρ , οὕτε τι προσόμοιον τούτοις , ἀλλ’ οὐδὲν τοῦτο πρὸς τὸν λόγον ἐστίν , ἐπεὶ καὶ περὶ ἄλλων πολλῶν οὐδένα ἐποιήσαντο λόγον , ἀλλ’ ὅ γε χρόνος ἱκανὸς ἐξευρεῖν τὴν ἀλήθειαν . καίτοι θαυμαστὸν μέν , εἰ μηδὲν ὑπολαμβάνοντες τὴν τύχην ὅμως οὐκ ἔπειθον τοὺς ἀνθρώπους ὡς ἐπὶ κενὸν ὄνομα φέρονται , θαυμαστὸν δέ , εἰ γινώσκοντες οὖσαν κατέλιπον διδάξαι ὅπως ἐστίν . ἐγὼ δὲ ἀναμιμνῄσκομαι , ὡς Ἐμπεδοκλῆς καὶ ἄκων περιπίπτει που τῷ ὀνόματι καὶ χρώμενος εἰς ἀπόδοσιν τῆς φυσιολογίας τῇ τύχῃ πολλάκις λανθάνειν οἴεται · τῆς γὰρ τοῦ ἀέρος ἀποκρίσεως τὴν τύχην αἰτιᾶται λέγων ὡς οὕτω συνέκυρσε θέων τότε , πολλάκι δ’ ἄλλως , καὶ τὰ μόρια τῶν ζῴων τὰ πλεῖστα ἀπὸ τύχης γενέσθαι φησίν . ἀλλ’ οὗτος μὲν εἰς μικρὰ αὐτῇ καταχρώμενος , εἰ μηδένα αὐτῆς πεποίηται λόγον , ἥττονος ἄξιος κατηγορίας ἄν εἴη , Δημοκρίτῳ δὲ καὶ τοῖς ἄλλοις πῶς οὐκ ἄξιον ἐγκαλεῖν ; οἳ τὰ μέγιστα αὐτῇ προστιθέντες οὐδὲ ἐλαχίστου λόγου μεταδεδώκασιν ἀνθρώποις τοὺς ἀπείρους οὐρανοὺς καὶ τὴν δίνην καὶ τὴν κατέχουσαν τάξιν εἰς ἄλλο μὲν οὐδὲν αἴτιον ἀναφέροντες , τύχης δὲ ἀνάψαντες μόνης καὶ τοῦ αὐτομάτου . καίτοι καὶ τοῦτο αὐτὸ καθ’ ἑαυτὸ θαυμάζω τῶν ἀνδρῶν , εἰ τὰ μέγιστα καὶ θειότατα τῶν φαινομένων , τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν τῶν ἄστρων χορείαν , ἐν οἷς οὐδὲν ἀόριστον οὐδὲ ἄτακτον , εἰς τὸ αὐτόματον ἀνάγουσι καὶ τὴν τύχην ὁρῶντες καὶ τὰ φυτὰ καὶ τὰ ζῷα καθ’ ὡρισμένας αἰτίας καὶ τεταγμένας γινόμενα , εἴτε φύσιν εἴτε νοῦν εἴθ’ ἕτερόν | τις ὀνομάζειν βούλοιτο τὰς αἰτίας · οὐ γὰρ περὶ τούτου νῦν διαφέρομαι , ἀλλ’ ὅτι γε πόρρωθεν τὸ ἄλογον καὶ ἄτακτον καὶ αὐτόματον τῆς γενέσεως τούτων δῆλόν ἐστιν . διὰ τί γὰρ οὐ γίγνεται ὅ τι ἔτυχεν ἐξ ὅτου ἔτυχεν , εἰ τύχη τὸ αἴτιον ἦν , ἀλλ’ ἐξ ἀνθρώπου μὲν ἄνθρωπος , ἐκ δὲ ἐλαίας ἐλαία ; καὶ οὐδεὶς ἀπὸ τύχης φησὶν ἵππον ἐξ ἵππου τετέχθαι ἢ τὸν ἄσταχυν ἐκ τοῦ πυροῦ βεβλαστηκέναι . εἰ ταῦτα μὲν οὕτως , ἃ καὶ ἐμποδίζεται καὶ διακόπτεται πολλάκις , ὁ δὲ οὐρανὸς καὶ τὰ ἄστρα καὶ ἡ ἀκίνητος καὶ διαιωνίζουσα τάξις οὐ κατὰ νοῦν οὐδὲ κατὰ λόγον συντέτακται , ἀλλ’ ἐκ ταὐτομάτου καὶ τύχης , ἀμφότερα οὖν ἁμαρτάνουσι , καὶ ὅτι πάντων αὐτὴν αἰτιῶνται καὶ ὅτι μηδὲν ὑπὲρ αὐτῆς ἡμᾶς διδάσκουσιν . εἰσὶ δέ τινες οἳ τὴν τύχην αἰτίαν μὲν εἶναι καὶ πάνυ πολλῶν πεπιστεύκασιν , οὐκ ἔχοντες δὲ <περὶ> τὴν φύσιν αὐτῆς ἀποδοῦναι εὐσχήμονα λόγον ἀποθαυμαστὸν—(5 ) διδράσκουσιν ἄδηλον αὐτὴν αἰτίαν ἀνθρωπίνῃ διανοίᾳ τιθέμενοι . ἐοίκασι δὲ ἐξ ὧν λέγουσιν θεῖόν τι καὶ δαιμονιώτερον αὐτὴν ὑπολαμβάνειν · ταύτης δὲ καὶ οἱ πολλοὶ τῆς δόξης εἰσὶ σεβόμενοι τὴν τύχην καὶ νεὼς οἰκοδομοῦντες αὐτῇ μετὰ τῶν θεῶν .. σκεπτέον οὖν ἡμῖν ὥσπερ ἔφην , περὶ αὐτῆς κατὰ τὴν συνήθη μέθοδον . 5 . Ὅτι μὲν οὖν ἔστιν καὶ ἐν οἷς ἐστιν ἡ τύχη , λάβοιμεν ἄν οὕτως . τῶν γιγνομένων τὰ μὲν ὡσαύτως ἀεὶ γίγνεται ὡς τὰ ἀίδια , τὰ δὲ ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον ὡς τὰ φύσει , τὰ δὲ ἀντικείμενα τούτοις ὡς τὰ ἐπ’ ἔλαττον . ἐπειδὴ γάρ εἰσί τινα ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον γιγνόμενα , δῆλον ὡς ἐστί τινα καὶ ἐπ’ ἔλαττον , ἃ | τὴν ἀναγκαίαν ἐκείνων γένεσιν διακόπτει . πότερον οὖν ἐν τοῖς ἐξ ἀνάγκης ἡ τύχη ; καὶ τίς ἄν εἴποι τὸν ἥλιον ἀπὸ τύχης ἀνατέλλειν ἢ δύεσθαι τήμερον ; ἀλλ’ ἐν τοῖς ἐπὶ τὸ πλεῖστον ; ἀλλ’ οὐδεὶς λέγει Καλλίαν ἐκ τύχης πενταδάκτυλον γενέσθαι ἢ καῦμα ἐν τοῖς ὑπὸ κύνα ἢ χειμῶνα κατὰ τὸν τοξότην ὄντος ἡλίου . ἆρ’ οὖν ἐν τοῖς ἐπ’ ἔλαττον ἡ τύχη ; τοῦτο γὰρ ἡ κοινὴ δόξα φησί · τά τε γὰρ ὑπὸ τύχης γινόμενα σπανίως οἷόν τε συμβαίνειν καὶ τὰ σπανίως συμβαίνοντα ἀπὸ τύχης οἷόν τε γίνεσθαι · καὶ τοῦτο μὲν ἐνταῦθα μενέτω τὸ τὴν τύχην ἐν τοῖς ἐπ’ ἔλαττον εἶναι . πάλιν δὲ ἄλλως διαιρουμένοις τῶν γινομένων τὰ μὲν ἕνεκά τινος γίνεται , ὥσπερ ὅσων διάνοια καὶ ὅσων ἡ φύσις δημιουργός , τὰ δὲ οὐδενὸς χάριν , ὥσπερ ὅταν ἡμεῖς ἐκτείνωμεν τρίχας ἢ κάρφος ἀναιρώμεθα . τούτων δὴ ποῦ τακτέον τὴν τύχην ; φημὶ ὡς ἐν τοῖς ἕνεκά του . πῶς δέ , ἀναμεῖναι μικρὸν βούλομαι · νῦν δὲ ἀναθεμένοις τοῦτο . οὐ γὰρ εἰς μακρὰν ἀποδειχθήσεται , τὸ συμβαῖνον δὲ ἐκ τῶν λημμάτων συλλογισώμεθα . κεῖται δὴ τὴν τύχην ἐν τοῖς ἐπ’ ἔλαττον εἶναι , κεῖται δὲ καὶ ἐν τοῖς ἕνεκά του . τί δὴ τὸ ἐκ τούτων συμπεραινόμενον ; τό τινα γίνεσθαι καὶ ἐπ’ ἔλαττον ἐν τοῖς ἕνεκά τινος γιγνομένοις . τοῦ δὴ χάριν ὑπήχθην τουτὶ συλλογίσασθαι πρὸ τῆς θατέρου τοῖν λημμάτοιν διδασκαλίας ; ὅτι τὸ ἕνεκά τινος οὐκ ἐν τοῖς ὡσαύτως ἔχουσι μόνον , οὐκ ἐν τοῖς ἐπὶ τὸ πλεῖστον ὁμοίως . ἀλλ’ οὐ δεῖ θαυμάζειν , εἰ καὶ ἐν τοῖς ἐπ’ ἔλαττον εὑρεθείη . εἶεν . πῶς οὖν ἡ τύχη καὶ τὸ αὐτόματον ἐν τοῖς ἕνεκά του ; | προσδεῖ γὰρ δὴ τούτου τῷ λόγω . πάντες δὲ συμφαῖεν ἄν , ὅτι ὅσα γίνεται ὑπὸ διανοίας καὶ ὑπὸ φύσεως , ἕνεκά τινος γίνεται , οἷον τὸ προελθεῖν ἔξω τῆς οἰκίας ἢ γὰρ τοῦ λούσασθαι ἕνεκεν ἢ τοῦ τῷ φίλῳ διαλεχθῆναι ) καὶ τὸ πεσεῖν ἐκ τοῦ στέγους τὴν κεραμίδα τοῦ γὰρ εἰς τὸν οἰκεῖον ἐνεχθῆναι τόπον , φημὶ δὲ εἰς τὸν κάτω τὸ βαρὺ καὶ γήινον σῶμα , ἐπειδὴ οὐχ ἱκανῶς ἀνείχετο ) . ὅταν μὲν οὖν ἐκεῖνο τὸ τέλος αὐτοῖς ἀπαντήσῃ μόνον , οὗ καὶ τὴν ἀρχὴν χάριν ἐγίνετο , οὐδὲν ἐνταῦθα ἔχει κοινὸν ἡ τύχη · ὅταν δέ , ὥσπερ εἴωθε πολλάκις , ἕτερόν τι παρὰ τὸ προκείμενον ἐξ ἀρχῆς , ἐνταῦθα ἀναφαίνεται ἡ τύχη καὶ τὸ αὐτόματον . προῆλθε μὲν γὰρ ὑπὲρ τοῦ λούσασθαι , περιέπεσεν δὲ τῷ λυττῶντι κυνί · καὶ κατηνέχθη μὲν ἡ κεραμὶς ὑπὲρ τοῦ τὴν οἰκείαν χώραν ἀπολαβεῖν , ἐπειδὴ παρὰ φύσιν ἦν αὐτῇ τὸ αἰωρεῖσθαι , ἔπληξε δὲ παριόντα τὸν ἄνθρωπον . ἔστι μὲν οὖν καὶ τῶν οὕτως συμβαινόντων ἢ τὴν φύσιν ἢ τὴν προαίρεσιν αἰτίαν πω εἰπεῖν , ἀλλ’ οὐ καθ’ αὑτήν · οὐ γὰρ τούτων χάριν οὔτε προῆλθεν ὁ ἄνθρωπος οὕτε ὁ κέραμος κατηνέχθη , ἀλλ’ εἰ ἄρ , κατὰ συμβεβηκός . τοῦτο οὖν ἐστιν ἡ τύχη καὶ τὸ αὐτόματον , ὅταν αἰτία γίνηται κατὰ συμβεβηκὸς ἡ φύσις τινὸς ἢ ἡ προαίρεσις . οὕτως ἔλεγον τὴν τύχην ἐν τοῖς ἕνεκά τινος εἶναι , ὅτι ἐν τοῖς ἀπὸ διανοίας καὶ ἀπὸ φύσεως , ὅταν γένηται ταῦτα κατὰ συμβεβηκός τινων αἴτια , γίνεται δὲ κατὰ συμβεβηκός τινων αἴτια , ὅταν ἄλλα τινὰ αὐτοῖς ἀπαντήσῃ καὶ μὴ ὧν χάριν ἐγίνετο · ἔστι γὰρ ὥσπερ τῶν ὄντων τὰ μὲν καθ’ | αὑτά , τὰ δὲ κατὰ συμβεβηκός , καθ’ αὑτὰ μὲν ἡ οὐσία , κατὰ συμβεβηκὸς δὲ τὰ ταύτῃ συμβεβηκότα , οὕτως καὶ τῶν αἰτίων τὰ μὲν καθ’ αὑτὰ αἴτια , τὰ δὲ κατὰ συμβεβηκός , καθ’ αὑτὸ μὲν αἴτιον τῆς οἰκίας ὁ οἰκοδόμος , κατὰ συμβεβηκὸς δὲ ὁ λευκὸς ἢ ὁ μουσικός · καὶ τὸ μὲν καθ’ αὑτὸ ὡρισμένον , τὸ δὲ κατὰ συμβεβηκὸς ἀόριστον · ἄπειρα γὰρ ἂν τῷ οἰκοδόμῳ συμβαίη . τοιοῦτον δὲ καὶ ἡ τύχη καὶ διὰ τοῦτο ἀόριστον . διαφέρει δὲ τῶν ἄλλων τῶν κατὰ συμβεβηκὸς αἰτίων ἡ τύχη , ὅτι ἐκείνων μὲν ἕκαστον , ἐπειδὴ τῷ καθ’ αὑτὸ αἰτίῳ συμβέβηκε , οὕτως αἴτιον καὶ αὐτὸ λέγεται τὸ λευκὸν ἢ τὸ μουσικὸν ἢ τὸ περιπατοῦν ἢ τὸ καθήμενον , διόπερ οὐδὲ αἴτιον κυρίως ἐστὶ τὸ τοιοῦτον , ἐπὶ δὲ τῆς τύχης ἡ αὐτὴ πρᾶξις καὶ μία ἄλλου μὲν καθ’ αὑτὴν αἰτία , ἄλλου δὲ κατὰ συμβεβηκός · τὸ γὰρ ὀρύξαι τοὐ μὲν φυτεῦσαι καθ’ αὑτὸ αἴτιον , τοῦ δὲ τὸν θησαυρὸν εὑρεῖν κατὰ συμβεβηκός , ὥστε ἐκεῖ μὲν ἐν τοῖς αἰτίοις ἡ διαφορά ( τὸ μὲν γὰρ καθ’ αὑτό , τὸ δὲ κατὰ συμβεβηκός ) , ἐνταῦθα δὲ ἐν τοῖς τέλεσι τοῦ μὲν καθ’ αὑτό , τοῦ δὲ κατὰ συμβεβηκός . ἔχει μέντοι γε καὶ τὸ ἀόριστον μηδὲν ἧττον , εἰ μὴ καὶ μᾶλλον , ἡ τύχη · τὸ γὰρ εὑρεῖν τὸν θησαυρὸν πολλοῖς ἄν καὶ ἀπείροις αἰτίοις ἐπισυμβαίη χάριν ἄλλου τινὸς γινομένοις , τοῦ φυτεῦσαι χάριν ὀρύσσοντι , τοῦ θεμέλια καταβάλλεσθαι , τοῦ διαγαγεῖν ὀχετὸν φρεατείας ἕνεκεν λάκκου μνήματος ἠρίου μυρίων ἄλλων . καθάπερ οὖν ἐλέχθη καὶ πρότερον ( οὐδὲν γὰρ ἄτοπον σχολὴν ἄγοντα τὰ αὐτὰ πολλάκις ἕνεκεν ἀναλαμβάνειν ) , ὅταν | τὰ ἕνεκά του γινόμενα γένηταί τινος αἴτια κατὰ συμβεβηκός , τὰ τούτοις οὕτως ἀπηντηκότα ἀπὸ τύχης λέγεται γεγονέναι ἢ ταὐτομάτου , οἷον ἕνεκα μὲν τοῦ λούσασθαι προῆλθεν , ἀπέλαβε δὲ τὸ ἀργύριον περιτυχὼν τῷ δεδανεισμένῳ κομιζομένῳ τὸν ἔρανον · τοῦ γὰρ ἀπολαβεῖν αἴτιον κατὰ συμβεβηκὸς τὸ προελθεῖν ( οὐ γὰρ τούτου ἐγίνετο ) · ὡς εἰ τούτου γε ἕνεκεν , οὐκ ἂν ἐλέγετο ἀπὸ τύχης ἀπειληφέναι τὸ ἀργύριον · ἀλλ’ οὔτε εἰ κατὰ ἀνάγκην εἰς τὸν τόπον ἐκεῖνον ἐφοίτα , οὔτε εἰ κατὰ συνήθειαν ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον · οὐκέτι γὰρ παράλογον τὸ τοιοῦτον οὐδὲ σπάνιον . καὶ τοῦτο δὲ ἐπὶ τῆς τύχης θεωρητέον , ὅτι τὸ κατὰ συμβεβηκὸς οὐκ ἐπὶ τοῦ ποιητικοῦ μόνον αἰτίου , ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τοῦ τέλους εὑρίσκεται · ὥσπερ γὰρ τὸ προελθεῖν κατὰ συμβεβηκὸς αἴτιον τοῦ κομίσασθαι , οὕτω καὶ τὸ κομίσασθαι κτὰ συμβεβηκὸς τέλος τοῦ προελθεῖν · καὶ τὸ μὲν ὡς ποιητικὸν αἴτιον τύχη καλεῖται , τὸ δὲ ὡς τελικὸν τὸ ἀπὸ τύχης . δεῖ δὲ καὶ τοῦτο ἀόριστον εἶναι καὶ μὴ τεταγμένον , ὡς εἴγε εἴη τεταγμένον , οὐκέτ’ ἀπὸ τύχης ἐστίν . εὐλόγως δὲ καὶ τοῦτο ἀόριστον · κατὰ συμβεβηκὸς γὰρ καὶ τοῦτο καὶ οἷόν τε ἦν οὐ τὸ κομίσασθαι ἀπαντῆσαι μόνον τὸ προελθεῖν , ἀλλὰ καὶ τὸ πληγῆναι καὶ τὸ θεάσασθαι τὴν πομπήν · ἓν μὲν γάρ ἐστιν οὗ χάριν ἐγένετο τὸ προελθεῖν , ἄπειρα δὲ τὰ τούτῳ δυνάμενα ἐπισυμβῆναι . δῆλον ἄρα ἐκ τῶν εἰρημένων , ὅτι τύχη ἐστὶν αἰτία κατὰ συμβεβηκὸς ἐν τοῖς οὔτε ἐξ ἀνάγκης οὔτε ἐπὶ τὸ πολὺ γινομένοις , ἀλλ’ ἐν τοῖς ἐπ’ ἔλαττον καὶ τούτων γε ἐν τοῖς ἕνε|κά του κατὰ προαίρεσιν · διόπερ ἐν ὅσοις διάνοια , ἐν τούτοις καὶ τύχη · ἡ γὰρ προαίρεσις οὐκ ἄνευ διανοίας . ἀόριστα μὲν οὖν τὰ αἴτια ἀνάγκη εἶναι ἀφ’ ὧν γένοιτο ἂν τὸ ἀπὸ τύχης , ὅθεν δοκεῖ ἡ τύχη ἀόριστον εἶναι · πάντα γὰρ τὰ κατὰ συμβεβηκὸς αἴτια τὸ ὡρισμένον οὐκ ἔχει · ταύτῃ γὰρ μάλιστα τῶν καθ’ αὑτὰ διαφέρει , ὅτι ἐπ’ ἐκείνων μὲν ἔστιν ὁρίσαντας εἰπεῖν τόδε τοῦδε αἴτιον , οἷον τὸν οἰκοδόμον τῆς οἰκίας , ἐπὶ δὲ τῶν κατὰ συμβεβηκὸς οὔ · οὐκέτι γὰρ μᾶλλον ὁ λευκὸς ἢ ὁ μουσικός . οὕτως οὖν καὶ τοῦ κομίσασθαι τὸ ἀργύριον προελθόντα ἄπειρα τὸ πλῆθος αἴτια · καὶ γὰρ ἰδεῖν τινα καὶ βουλόμενος καὶ διώκων καὶ φεύγων καὶ θεασάμενος . εἰ μὲν οὖν τὰ καθ’ αὑτὰ αἴτια λέγει , οὐδὲν ἂν γίνεσθαι δόξειεν ἀπὸ τύχης . παράλογον δὲ οὐδὲν θαυμαστὸν τὴν τύχην λέγεσθαι ( ὁ γὰρ λόγος ἐν τοῖς ἐξ ἀνάγκης ἢ ὡς τὸ πολύ ) , ἀλλ’ ἐπεὶ κατὰ συμβεβηκὸς αἴτιον ἡ τύχη ἀεὶ δὲ ἐν τούτοις ἦν τινα ἐγγυτέρω τε καὶ πορρωτέρω ἐγγυτέρω μὲν ὁ Πολύκλειτος αἴτιος τοῦ ἀνδριάντος , πορρωτέρω δὲ ἄνθρωπος ) , οὕτω γένοιτο ἂν καὶ ἐν τοῖς ἀπὸ τύχης αἰτίοις , οἷον ὑγείας αἴτιον ἐγένετο τῷ νοσοῦντι ἢ πνεῦμα ἢ εἰληθέρησις ἢ τὸ κείρασθαι καὶ ἀραιωθῆναι τὴν κεφαλὴν μηδὲν τούτων ἕνεκα τῆς ὑγείας ποιήσαντι , ἀλλ’ ἢ τοῦ πρᾶξαι χάριν ἢ τοῦ θεάσασθαί τινα ἢ τοῦ τὴν κόμην ἀποθέσθαι · καὶ γὰρ ἐνταῦθα προσεχέστερον τῆς ὑγείας τὸ πνεῦμα αἴτιον τοῦ κείρασθαι . ὅταν μὲν οὖν τὰ κατὰ συμβεβηκὸς ἀλλήλοις ἀντεξετάσωμεν , | ἔστιν εὑρεῖν προσεχέστερα καὶ πορρώτερα · ὅταν δὲ ἁπλῶς ζητήσωμεν , τί ἂν αἴτιον γένοιτο τοῦ ἀπὸ τύχης , οὐκ ἔστιν ὁρίσαντας εἰπεῖν τόδε τι · ἄπειρα γὰρ καὶ ἀόριστα ληφθῆναι δύναται , καθάπερ ἔφθημεν πολλάκις προειρηκότες . Εὐτυχία δέ ἐστιν , ὅταν τοιοῦτόν τι ἀπαντήσῃ τέλος , οἷον ἄν τις καὶ προείλετο ἐξ ἀρχῆς , ἀτυχία δέ , ὅταν μὴ τοιοῦτον . τύχη δὲ ἀγαθὴ μὲν λέγεται , ὅταν ἀγαθόν τι ἀποβῇ , φαύλη δέ , ὅταν φαῦλον . εὐτυχία δὲ καὶ ἀτυχία , ὅταν μέγεθος ἔχῃ ταῦτα . καὶ τὸ παρὰ μικρὸν μέγα ἀγαθὸν λαβεῖν καὶ γενόμενον ἐγγὺς ἀτυχία μεγάλη , ὅτι ὡς ὑπάρχον αὐτὸ ἤδη λέγει ἡ διάνοια τὸ γὰρ παρὰ μικρὸν <ὥσπερ οὐδὲν ἀπέχειν δοκεῖ ) . ὁμοίως δὲ καὶ τὸ παρὰ μικρὸν> μέγα κακὸν λαβεῖν εὐτυχίας λέγεται εἶναι μεγάλης . ἀλλὰ καὶ ἀβέβαιος ἡ εὐτυχία εὐλόγως · ἡ γὰρ τύχη ἀβέβαιος · οὔτε γὰρ ἐξ ἀνάγκης , οὔτε ὡς ἐπὶ τὸ πολύ . 6 . Ἔστι μὲν οὖν καὶ τὸ αὐτόματον αἴτιον κατὰ συμβεβηκός , ὡς προείρηται , ἐν τοῖς ἐπ’ ἔλαττον γενομένοις καὶ ἕνεκά του , διαφέρει δὲ τῆς τύχης , ὅτι τὸ αὐτόματον ἐπὶ πλέον ἐστὶ καὶ λέγεται . τὸ μὲν γὰρ ἀπὸ τύχης πᾶν καὶ ἀπὸ ταὐτομάτου , οὐ πᾶν δὲ τὸ ἀπὸ ταὐτομάτου καὶ ἀπὸ τύχης · ἡ μὲν γὰρ τύχη καὶ τὸ ἀπὸ τύχης ἐστίν , οἷς ἄν καὶ τὸ εὐτυχῆσαι ὑπάρξῃ , καὶ ὅλως πρᾶξίς τις · διὸ καὶ ἀνάγκη περὶ τὰ πρακτὰ εἶναι τὴν τύχην , πρακτὰ δὲ τὰ κατὰ προαίρεσιν , ὡς ἐν Ἠθικοῖς εἴρηται . σημεῖον δέ , ὅτι ἡ εὐτυχία δοκεῖ | ταὐτὸν εἶναι τῇ εὐδαιμονίᾳ , ἡ δὲ εὐδαιμονία εὐπραξία τις καὶ περὶ πρᾶξιν , ὥστε ὅσοις μὴ ἐνδέχεται πρᾶξαι , οὔτε ἀπὸ τύχης τι ποιῆσαι τούτοις ἐνδέχεται . καὶ διὰ τοῦτο οὔτε ἄψυχον οὐδὲν οὔτε θηρίον τι ποιεῖ ἀπὸ τύχης , ὅτι οὐκ ἔχει προαίρεσιν , οὐδὲ εὐτυχία οὐδὲ ἀτυχία ὑπάρχει τούτοις , εἰ μὴ ἄρα καθ’ ὁμοιότητα , ὥσπερ ἔφη Πρώταρχος εὐτυχεῖς εἶναι τοὺς λίθους ἐξ ὧν οἱ βωμοὶ καὶ τὰ ἀγάλματα , ὅτι σεβόμεθα αὐτοὺς μηδὲν εἰς τοῦτο συντελέσαντας , τοὺς δὲ ὁμόζυγας αὐτῶν , ἂν οὕτω τύχῃ , καταπατοῦμεν . ὑπάρχει δὲ τῶν ἀψύχων τισὶ καὶ οὕτως τὸ ἀπὸ τύχης , ὅταν τις ἀπὸ τύχης τι πράξῃ διὰ τοιούτων ὀργάνων , οἷον ὁ τὸν τύραννον Προμηθέα πλήξας μὲν ὑπὲρ τοῦ ἀνελεῖν , διακόψας δὲ τὸ φῦμα καὶ ἰασάμενος · εὐτυχὲς γὰρ ἄν οὕτω λέγοιτο τὸ ξίφος , ἐπεὶ προσκυνοῖτο ὑπὸ τοῦ θεραπευθέντος . τὸ δὲ αὐτόματον οὐκέτι καθ’ ὁμοιότητα ἀλλὰ κυρίως ἄν καὶ τοῖς ἀψύχοις ὑπάρχοι καὶ τοῖς ἄλλοις τῶν ζῴων ἀλόγοις , οἷον ἵππος ἐκ ταὐτομάτου ἐσώθη ληφθεὶς ὑπὸ τῶν πολεμίων , ὅτι ἦλθε μὲν τοῦ πιεῖν ἕνεκεν , ἐλθὼν δὲ ἐσώθη παρὰ τοῦ δεσπότου · καὶ ὁ τρίπους ἐκ ταὐτομάτου κεῖται οὕτως ὥστε καθῆσθαι ἐπ’ αὐτοῦ , οὐ τούτου κατέπεσεν ἕνεκεν · καὶ τὸ τέλος δὲ τὸ ἀπαντῆσαν ἔξωθεν εἶναι δεῖ καὶ οὐκ ἐν τῇ φύσει τοῦ πράγματος · εἰ γὰρ ὁ πεσὼν λίθος κυβικὸν ἔχει τὸ σχῆμα , οὐκ ἐκ ταὐτομάτου κεῖται πρὸς τὸ καθέζεσθαι ἐπιτηδείως · ἐν τῇ φύσει γὰρ ἦν αὐτοῦ τὸ πάντως . εἰ πίπτει , κατὰ τοιοῦτον πεσεῖν τρόπον . καὶ διὰ τοῦτο οὐδὲ | τὸ πῦρ ἀπὸ ταὐτομάτου κινεῖται ἄνω · φύσις γὰρ αὕτη τοῦ πυρός . τὸ μὲν οὖν ἀπὸ ταὐτομάτου τοιοῦτον λέγω , τὸ δὲ κοινὸν ὃ καὶ ἐπὶ τῆς τύχης ἄν λέγοιτο . ἀπὸ τύχης δέ ἐστιν ὅσα γίνεται ἀπὸ ταὐτομάτου ἐν τοῖς προαίρεσιν ἔχουσιν , οὐκέτι δὲ ἅπαντα τὰ παρὰ τὴν προαίρεσιν εὐθὺς ἀπὸ τύχης ἐστίν · τῷ γὰρ πλεύσαντι χειμῶνος ἀπήντησε μὲν οὐ κατὰ προαίρεσιν ἡ ναυαγία , οὐ μὴν οὐδὲ ἀπὸ τύχης · ἐπὶ τὸ πολὺ γὰρ οὕτως συμβαίνει . ὅτι δὲ τὸ αὐτόματον τοιοῦτόν ἐστιν οἷον εἰρήκαμεν , σημεῖόν ἐστιν ὅτι μάτην λέγεται ἐκεῖνα γενέσθαι , οἷς οὐκ ἀπήντησε τὸ τέλος , ὧν χάριν ἐπράχθη . ὅταν γὰρ βαδίσωμεν ὑπὲρ τοῦ τὴν γαστέρα διαχωρῆσαι , τοῦτο δὲ μὴ συμβεβήκῃ , μάτην φαμὲν βεβαδικέναι , ὡς τούτου ὑπάρχοντος μάτην τὸ πεφυκὸς ἄλλου ἕνεκα , ὅταν μή τι γένηται ἐκεῖνο , οὗ ἕνεκεν ἦν ἢ ἐπεφύκει · ἐπεὶ εἴ τις φαίη λελοῦσθαι μάτην , ὅτι οὐκ ἐξέλιπεν ὁ ἥλιος , γελοῖος ἂν εἴη · οὐ γὰρ ἦν τοῦτο ἐκείνου ἕνεκα . οὕτω δὲ καὶ τοὔνομα τοῦ αὐτομάτου παρὰ τὸ μάτην γεγονέναι . πολλάκις μὲν οὖν τῷ μάτην γιγνομένῳ οὐδὲν ἕτερον ἠκολούθησεν , ἀλλὰ μόνον τὸ τοῦ οἰκείου τέλους ἡμαρτηκέναι , ὡς τῷ περιπατοῦντι τὸ μὴ καθαρθῆναι , καὶ τοῦτό ἐστι μάτην , πολλάκις δὲ ἕτερόν τι καὶ οὐχ οὗ πέπρακται ἕνεκεν , ὡς τὸ χρυσίον εὑρεῖν τῷ βαδίζοντι διὰ κάθαρσιν , καὶ τοῦτό ἐστι τὸ ἀπὸ ταὐτομάτου . διαφέρει δὲ τὸ ἀπὸ ταὐτομάτου τοῦ μάτην , ᾗ καὶ τελικὸν τοῦ ποιητικοῦ , καθάπερ καὶ τὸ ἀπὸ τύχης τῆς τύχης . ὅλως γὰρ ὅταν | τι τοιοῦτον ἀποβῇ , ὅπερ ἔχει μὲν οἰκεῖα ποιητικά , γίνεται δὲ μὴ τῶν οἰκείων προϋπαρξάντων , ἀλλ’ ἑτέρων τινῶν , οἷς καὶ αὐτοῖς ἕτερον οἰκεῖον ἠκολούθει τέλος , τότε τὰ μὲν προϋπάρξαντα μάτην λέγεται γεγονέναι , ὅτι μὴ γέγονεν ἐξ αὐτῶν ἅπερ προέκειτο · τὰ δὲ ἐπισυμβάντα ἐκ ταὐτομάτου ὅτι μὴ προϋπαρξάσης ἐγένετο τῆς οἰκείας ἀρχῆς , οἷον ὁ λίθος καταπεσὼν ἐπάταξε τὸν παριόντα · ἐνταῦθα γὰρ τὸ μὲν πατάξαι τέλος , τὸ δὲ πεσεῖν ποιητικὸν αἴτιον εἴποιμεν ἄν . ἀλλὰ καὶ τὸ πατάξαι ἑτέραν εἶχεν οἰκείαν ἀρχὴν οὐ τὸ πεσεῖν , ἀλλὰ φέρε τὸ βληθῆναι ὑπό τινος , ὥστε τι πατάξαι · καὶ τὸ πεσεῖν οὐ τὸ πατάξαι τέλος εἶχεν , ἀλλ’ εἰς τὸν οἰκεῖον ἐνεχθῆναι τόπον , ἀλλήλων δὲ ἐγένετο κατὰ συμβεβηκὸς τὸ μὲν αἴτιον , τὸ δὲ τέλος . ὁ δὲ προιὼν μὲν ὑπὲρ τοῦ πρᾶξαί τι , πληγεὶς δὲ καὶ ἀναστρέψας μάτην μὲν προῆλθεν , ἀπὸ ταὐτομάτου δὲ ἐπλήγη , τάχα δὲ οὗτος καὶ ἀπὸ τύχης · τὸ ἀπὸ ταὐτομάτου γὰρ ἐπὶ πλέον . γνοίης δ’ ἄν κἀκεῖθεν · ὅταν γάρ τι παρὰ φύσιν γένηται , οἷον πολλᾷ τέρατα τίκτεται , τότε οὐκ ἀπὸ τύχης , ἀλλ’ ἐκ ταὐτομάτου φαμὲν γεγονέναι , οἷον τὸν ἑξαδάκτυλον ἢ στρουθοκέφαλον · ἢ ταῦτα οὐκ ἔστιν ἀπὸ ταὐτομάτου ; ἔχει γὰρ οἰκείαν αἰτίαν τὴν προϋπάρξασαν ἐν αὐτοῖς · ἢ γὰρ ψῦξιν ἢ ἔλλειψιν ἢ πλεονασμὸν τῆς ὕλης . ἀλλὰ φήσει τις ὅτι καὶ ὁ πεσὼν λίθος ἔνδον εἶχε τὴν βαρύτητα . ἀλλὰ τοῦ πεσεῖν μὲν αὐτὴ ποιητική , τοῦ πλῆξαι δὲ οὔ , ὃ ἔφαμεν ἐκ ταὐτομάτου . τί μὲν οὖν ἐστὶν ἡ τύχη τί τὸ αὐτόματον , εἴρηται , καὶ τίς ἡ πρὸς ἄλληλα τούτων διαφορά . ἀνάγονται δὲ εἰς τὸ ποιη|τικὸν εἶδος τῶν αἰτίων , ὅτι ποιητικοῖς αἰτίοις ἐπισυμβαίνει ἢ φύσει ἢ διανοίᾳ , φύσει μὲν κατενεχθεὶς ὁ λίθος διὰ τὸ βάρος ἐπάταξε , διανοίᾳ δὲ διορύττων θεμέλιον θησαυρὸν εὗρεν · ἔστι δὲ οὔτε τὸ διορύττειν τύχης καθ’ ἑαυτό , οὔτε τοῦ θησαυροῦ ἡ εὕρεσις · ὀρύξειε γὰρ ἄν τις θησαυρὸν εὑρήσειν ἐλπίζων , ἀλλ’ ὅταν τοῦτο ἐκείνου μὴ γένηται χάριν , ἀπαντήσῃ δὲ ἀλλήλοις καὶ οἷον συγκρούσῃ , ἡ τούτων συνδρομὴ τύχη καλεῖται . ἐπειδὴ δὲ ἡ τύχη καὶ τὸ αὐτόματον ἐπ’ ἐκείνων ἐπεδείχθησαν , ἐφ’ ὧν νοῦς ἢ φύσις γένοιτο ἄν αἴτια κατὰ συμβεβηκός , νοῦς ἄρα καὶ φύσις πρότερα τύχης καὶ αὐτομάτου · ἀεὶ γὰρ πρότερα τὰ καθ’ αὑτὰ τῶν κατὰ συμβεβηκός , ὥστε ὅσοι τοῦδε τοῦ παντὸς τύχην αἰτίαν ἀποδιδόασιν , δῆλον ὅτι νοῦν πρότερον καταλείψουσιν . εἰ οὖν ἐξ ἀνάγκης αὐτοῖς ἀκολουθεῖ τὸν νοῦν αἴτιον τίθεσθαι , ὅρα πῶς τὸ λειπόμενον γελοῖον · εἰ γὰρ κατὰ συμβεβηκὸς αἴτιος ὁ νοῦς τοῦ οὐρανοῦ , οὐχ εὑρίσκω τίνος καθ’ αὑτὸν ἔστι ποιητικὸς . 7 . Ὅτι δὲ τοσαῦτα αἴτια τὸν ἀριθμὸν ὅσα λέγομεν , δῆλον ἐκεῖθεν . ἐρωτώμενοι γὰρ ἐφ’ ἑκάστου διότι ἔστιν ἕκαστον , ἢ τὸν ὁρισμὸν ἀποκρινόμεθα ἔσχατον , ὡς ἐν τοῖς μαθηματικοῖς , οἷον ‘διὰ τί αἵδε ἴσαι ; ὅτι ἐν κύκλῳ ἀπὸ τοῦ κέντρου · διὰ τί δὲ αἱ ἀπὸ τοῦ κέντρου ἐν κύκλῳ ἴσαι ; διότι κύκλος ἐστὶ σχῆμα ἐπίπεδον᾿ καὶ ὥσπερ ὁρίζονται οἱ γεωμέτραι · ἢ τὸ κινῆσαν πρῶτον , οἷον ‘διὰ τί ἐπολέμησαν Φωκεῦσι Θηβαῖοι ; ὅτι ἐσύλησαν οἱ Φωκεῖς τὸν νεών’ , ἢ τὸ οὗ | ἕνεκεν , ‘διὰ τί ἐπολέμησε τοῖς Ἕλλησιν ὁ βασιλεύς ; ἵνα ἄρξῃ τῶν Ἑλλήνων᾿ , ἢ ἐπὶ τὴν ὕλην ἐσχάτην ἐρχόμεθα , οἷον ‘διὰ διὰ τί ἐσάπη τὸ βάθρον ; ὅτι ξύλινον ἦν’ . Ὁ φυσικὸς δὲ εἰς ἁπάσας ἀνάγων τὸ διὰ τί ἀποδώσει . διὰ τί ἄνθρωπος ἀποθνῄσκει ; ἢ γὰρ ὅτι ζῷόν ἐστι λογικὸν θνητόν , ἢ ὅτι τὸ ποιητικὸν αὐτοῦ ἡ ψυχὴ πρόεισι καὶ ἄπεισιν , ἢ ὅτι ἐξ ὕλης ἐστὶ φθαρτῆς , ἢ ὅτι βέλτιον αὐτῷ τὸ ἀποθνῄσκειν . ἔρχεται δὲ τὰ τρία εἰς ἓν πολλάκις , τὸ εἶδος , τὸ οὗ ἕνεκα , ὅθεν ἡ ἀρχὴ τῆς κινήσεως · ἡ γὰρ φύσις καὶ ὡς τέλος καὶ ὡς εἶδος καὶ ὡς ποιητικὸν αἴτιον τῶν φύσει γιγνομένων ἐστίν , ὁμοίως δὲ καὶ ἡ ψυχή , ἀλλὰ καὶ ἄνθρωπος ἄνθρωπον * * * αὐτὸς ὢν κατὰ τὸ εἶδος τῷ γεννωμένῳ · καὶ πάντα δὲ ὅλως ὅσα κινούμενα κινεῖ τε προσεχῶς καὶ οὐ δι’ ἑνὸς μέσου ὁμοιοειδῆ ἐστι τοῖς ὑπ’ αὐτῶν γινομένοις , λέγω δὲ ἐπὶ τῶν φυσικῶν · περὶ γενέσεως γὰρ τοῦτον τὸν τρόπον σκοποῦσι τὰς αἰτίας , τί γίνεται μετὰ τί ἕνεκα γὰρ τοῦ εἴδους ἡ φύσις κινεῖται πρὸ αὐτοῦ καὶ ὅταν αὐτὸ ἐξεργάσηται , παύεται τῆς εἰς τὸ πρόσθεν προόδου ) , τί ἔπαθε καὶ ἠλλοιώθη ὅπερ ἐστὶν ὕλη , τί ἐποίησεν καὶ ἐκίνησεν . ἀλλὰ τοῦτό γε οὐ πᾶν , ἀλλὰ τὸ προσεχὲς καὶ εἴ τι κινούμενον . εἰ δέ τι ἀκίνητον ὂν ἀρχὴ καὶ κινήσεως γίγνεται , οὐκέτι φυσικὸς ἄν ἀλλ’ ὁ πρῶτος φιλόσοφος διορίσειεν . διὸ καὶ τρεῖς αἱ πραγματεῖαι , ἡ μὲν περὶ κινούμενα καὶ φθαρτά , ἡ δὲ περὶ κινούμενα ἄφθαρτα δέ , ἡ δὲ περὶ ἄφθαρτα καὶ ἀκίνητα . διτταὶ γὰρ αἱ ἀρχαὶ αἱ κινοῦσαι φυσικῶς , ὧν ἡ ἑτέρα οὐ φυσική · οὐ γὰρ ἔχει κινήσεως ἀρχὴν ἐν αὑτῇ οὐδὲ φύσιν , τοιοῦτον δέ ἐστιν εἴ τι κινεῖ μὴ κινούμενον , ὥσπερ τὸ παντελὲς ἀκίνητον καὶ τὸ πάντων πρῶτον . κατὰ πάντας οὖν τοὺς τρόπους ἀποδοτέον τὸ διὰ τί , καθάπερ καὶ προειρήκαμεν καὶ πάλιν ἐροῦμεν γυμνασίας χάριν · διὰ τί τόδε ἐγένετο ; ἐπειδὴ τόδε ἦν αὐτοῦ ποιητικόν , ὅπερ ἐν μὲν τοῖς ἀιδίοις ἀπλῶς ποιεῖ καὶ ἐξ ἀνάγκης τῷ γὰρ πρώτῳ τὸ δεύτερον ἕπεται ) , ἐν δὲ τοῖς γενητοῖς ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον , καὶ ἐπειδὴ τόδε μέλλει γενήσεσθαι , ἀνάγκη τήνδε προϋπάρχειν τὴν ὕλην , ὥσπερ ἐν τῷ συλλογισμῷ οὐχ οἷόν τε γενέσθαι τὸ συμπέρασμα μὴ προληφθεισῶν τῶν προτάσεων , καὶ ὅτι τοῦτ’ ἦν τὸ τί ἦν εἶναι καὶ ὁ λόγος τοὐ πράγματος , ὃ πολλάκις , ὥσπερ ἔφ’ ἢν , συντρέχει τῷ οὗ ἕνεκα , ὅταν λαμβάνηται ὅτι βέλτιον οὕτως ἔχειν αὐτῷ · ἄμεινον γὰρ ἦν τοιόνδε εἶδος εἶναι ἀνθρώπου καὶ μὴ ἄλλως . τὸ βέλτιον δὲ οὐχ ἀπλῶς , ἀλλὰ πρὸς τὴν ἑκάστου οὐσίαν ληπτέον · οὐ γὰρ ἓν πᾶσιν τέλος τὸ ἄριστον · ἓν γὰρ ἄν ἦν τοῦτον τὸν τρόπον ἁπάντων τὸ τέλος , ἀλλ’ ἅμα τῶν ἐν τῇ οἰκείᾳ φύσει δυναμένων ἑκάστου γενέσθαι . ὅταν μὲν οὖν οὕτω λαμβάνηται ὁ λόγος , ὡς εὐθὺς ἔχειν τὸ βέλτιον οὕτως ἢ ἄλλως , ὁ αὐτὸς γίνεται τῷ οὗ ἕνεκα , ὥσπερ ἐπὶ τῶν φυσικῶν · ὅταν δὲ μηκέτι ἐγχωρῇ τοῦτο ποιῆσαι , μένει τὸ εἶδος μόνον , ὥσπερ ἐπὶ τῶν μαθηματικῶν · οὐ γὰρ ὥσπερ ἐπ’ ἀνθρώπου καὶ ἵππου καὶ φυτοῦ δυνάμεθα ἐπιδεικνύναι ὑπάρχειν ἀεὶ τῷ εἴδει τὸ τοῦ κρείττονος ἐστοχάσθαι , οὐχ οὕτως ἐπὶ τῶν μαθηματικῶν · λῆρος γὰρ εἴ τις ἐπι|χειροίη δεικνύναι , ὅτι τῷ μὲν κύκλῳ βέλτιον ἦν τὸ τὰς ἀπὸ κέντρου γραμμὰς ἴσας ἔχειν , τῷ τετραγώνῳ δὲ τὰς περιεχούσας αυτο . 8 . Ἀλλ’ ἐπειδὴ τὴν φύσιν ἕνεκά του ποιεῖν πολλάκις ἡμῖν ἔμπροσθεν εἴρηται , καὶ τοῦτο αὐτὸ δεικτέον · ἔχει γάρ τινας ἀμφισβητήσεις . ἀποδεικτέον δέ , ὅπως ἔχει τὸ ἀναγκαῖον τὰ φυσικά , ἐπειδὴ πάντες σχεδὸν οἱ περὶ φύσεως διαλεχθέντες εἰς τὴν ἀνάγκην ἀνάγουσι τὰς αἰτίας , οὐδὲν ἄλλο τὴν ἀνάγκην ἢ τὴν ὕλην νομίζοντες εἶναι · ἐπεὶ γὰρ τὸ θερμὸν τοιονδὶ καὶ τὸ ψυχρὸν καὶ ἕκαστον τῶν ὑλικῶν , ὃ τίθεται ἀρχὴν ἕκαστος , ἐξ ἀνάγκης τόδε ἐγένετο . καὶ γὰρ ὅσοι ποιητικῆς αἰτίας ἐμνημόνευσαν , ὅσον ἁψάμενοι χαίρειν ἐῶσιν ὡς Ἐμπεδοκλῆς τε καὶ Ἀναξαγόρας , καὶ εἰ δή τις ἄλλος τῶν παλαιῶν . λέγουσι δέ τινες τὴν φύσιν οὐχ ἕνεκά του ποιεῖν , οὐδὲ ὅτι βέλτιον οὕτως , ἀλλ’ ὥσπερ ὕει φασὶν ὁ Ζεὺς οὐχ ἵνα τὸν τοῦ δεῖνος σῖτον αὐξήσῃ , οὐδ’ ἵνα διαφθείρῃ τὸν κείμενον ἐν τῇ ἀγῷ , ἀλλ’ ὕει μὲν διὰ τὴν ὑλικὴν ἀνάγκην · δεῖ γὰρ τὴν ἀναχθεῖσαν ἀτμίδα ψυχθῆναι καὶ ὕδωρ γενομένην κατενεχθῆναι , κατενεχθείσης δὲ συμβαίνει τὸν μὲν αὐξηθῆναι σῖτον , τὸν δὲ ἀπολέσθαι . οὕτω δὴ τί κωλύει καὶ τὰ μέρη τῶν ζῴων γενέσθαι μὲν ἐξ ἀνάγκης τοιάδε , ἐπειδὴ ἐξ ὕλης τοιᾶσδε , ἀλλ’ ὅταν μὲν οὕτω συνδράμῃ ὥστε ἐπιτηδείως ἔχειν ἀλλήλοις καὶ πρὸς ἓν ἔργον ἅπαντα συντελεῖν , ὥσπερ ἐγένετο ἄν , εἰ καὶ ἕνεκά του ἐγένετο , ταῦτα μὲν σῴζεσθαι ἀπὸ ταὐτομάτου συστάντα , οἷον ἐπὶ τῶν ὀδόντων ; φαίη γὰρ ἄν τις ἐξ ἀνάγκης μὲν αὐτοὺς ἀνατέλλειν τοὺς μὲν ἔμπροσθεν ὀξεῖς , τοὺς δὲ γομφίους πλατεῖς , οὐχ ἵνα οἱ μὲν διαιρῶσιν , οἱ δὲ λεαίνωσιν , ἀλλὰ ἀνατέλλειν μὲν οὕτως διά τινα ὑλικὴν ἀνάγκην , συμπεσεῖν μέντοι τὴν τοιαύτην θέσιν αὐτῶν ἐπιτηδείως ἔχειν πρὸς τὴν ἐργασίαν τῆς τροφῆς . ὅσα δὲ μὴ οὕτως συμπίπτει , ὥστε μίαν χρείαν ἅπαντα συμπληροῦν , ταῦτα ἀπόλλυσθαι , ὥσπερ Ἐμπεδοκλῆς τὰ βουγενῆ καὶ ἀνδρόπρῳρα . ἃ μὲν οὖν λέγουσι , ταῦτά ἐστιν , λέγουσι δὲ λίαν ἀσύνετα . διὰ τί ; ὅτι τὰ μὲν τῆς φύσεως ἔργα ἡ τὸν αὐτὸν ἀεὶ γίνεται τρόπον ἢ κτά γε τὸ πλεῖστον ὁμοίως · ἄνθρωπος γὰρ ἐξ ἀνθρώπου καὶ ἵππος ἐξ ἵππου ὁμοίως καὶ οἱ ὀδόντες οὕτως . τὰ δὲ ἀπὸ τύχης ἐπ’ ἔλαττον καὶ σπανίως · τότε γὰρ λέγεται ἀπὸ τύχης ὕειν , ὅταν ὑπὸ κύνα , καὶ καῦμα ἀπὸ τύχης , ὅταν ἐν χειμῶνι . εἰ τοίνυν τῆς φύσεως μὲν πάμπολυ τὸ ὡρισμένον , τῆς τύχης δὲ πάμπολυ τὸ ἀόριστον , οὐκ ἂν εἴη τὰ τῆς φύσεως ἔργα ἀπὸ τύχης τε καὶ ταὐτομάτου , ἀλλ’ ὡς ἡμεῖς λέγομεν , ἕνεκά του . φύσεως δὲ ἔργα τὰ ζῷα καὶ τὰ φυτὰ καὶ τὰ μόρια , ἐν οἷς οὐδὲν εἰκῇ οὐδὲ μάτην οὐδὲ ἐνδέον οὐδὲ περιττόν ἐστιν . ὁ δὲ Ζεὺς ὕει † τὸ μὲν μὴ ἕνεκα τοῦ τὸν ἐμὸν σῖτον αὐξῆσαι , ἀλλὰ τί τοῦτο πρὸς τὸ μηδενὸς ἕνεκα ὕειν ; οὐ γάρ , εἰ μὴ τῶν ἐμῶν πυρῶν ἕνεκεν , οὐδενὸς ἕνεκεν · ἀλλ’ ὁ μὲν ὑετὸς ἕνεκεν ἄλλου του γίνεται προηγουμένως ὑπὸ τῆς φύσεως , καὶ τοῦτο μάθοις ἄν ἐν οἷς περὶ τοῦ κόσμου διαλεξόμεθα · προσχρῆται μέντοι τῷ κατὰ φύσιν γιγνομένῳ τούτῳ ἡ γεωργική · σπείρει γὰρ τηνικαῦτα , ἡνίκα | καὶ ὑσθήσεσθαι προσδοκᾷ . ἐν ὅσοις τοίνυν τῶν γιγνομένων τέλος ἐστίν , εἰς ὃ περατοῦται ἡ κίνησις καὶ προ·ἰοῦσα συνεχῶς τελευτᾶ , ἐν τούτοις ἅπαντα τὰ πρὸ τοῦ τέλους τοῦ τέλους ἕνεκεν γίγνεται , ἐν δὲ τοῖς τῆς φύσεως ἔργοις τὸ τοιοῦτον ἔστιν εὑρεῖν ἀκριβῶς · συνεχῶς γὰρ κινεῖται καὶ πρόεισιν ἀδιαλείπτως μέχρι τοῦ τὸ τέλος ὁλόκληρον περιποιήσασθαι · καὶ γὰρ ἡ πόα καὶ ἡ καλάμη καὶ ὁ στάχυς καὶ αἱ ποικίλαι καὶ παμπληθεῖς αὗται μορφαὶ προίασι μέχρι τοῦ πυροῦ , εἶτα ἐντεῦθεν στάσις ἤδη καὶ ἠρεμία , ὥστε δῆλον ὅτι πάντα ἐκεῖνα τοὐ πυροῦ χάριν ἐγένετο . οὐ συμπίπτει ἄρα τὸ πρὸ τοῦ τέλους τῷ τέλει , ἀλλ’ ἐκείνου πέφυκεν ἕνεκα γίγνεσθαι · οὐδὲ γὰρ εἰ ἡ φύσις οἰκίαν ἐποίει , ἄλλως ἄν ἐποίησεν ἡ ὡς πέφυκεν οἰκία ἕνεκα ] γίγνεσθαι , πέφυκεν δὲ γίγνεσθαι οἰκία τῶν πρὸ τοὐ τέλους τοῦ τέλους ἕνεκεν γιγνομένων · λίθοι γὰρ ἁρμόζονται καὶ ξύλα πρίεται καὶ πλάσσεται κέραμος τῆς σκέπης ἕνεκεν ὃ τέλος ἐστὶν οἰκίας . ἀλλ’ οὐδὲ εἰ ἡ τέχνη ζῷον ἐποίει , ἄλλως ἄν ἐποίησεν ἢ ὡς ἡ φύσις ἐποίησεν · ἐποίησε δ’ ἂν ἕνεκα τοῦ τέλους τὰ πρὸ αὐτοῦ . τὸν αὐτὸν ἄρα καὶ ἡ φύσις τρόπον . ὅλως δὲ ἡ τέχνη τὰ μὲν ἐπιτελεῖ , ἃ ἡ φύσις ἀδυνατεῖ ἀπεργάζεσθαι , ὑγείαν καὶ σαρκώσεις φαρμα - κείαις ἰατρική , ὅταν ἡ φύσις ἐξασθενήσῃ , τὰ δὲ μιμεῖται γράφουσα καὶ πλάσσουσα παντοίας ζῴων καὶ φυτῶν ἰδέας . ὁμοίως οὖν ἔχει κατ’ ἀμφοτέρας τὰ τέλη πρὸς τὰ πρὸ αὐτῶν . μάλιστα δὲ φανερὸν ἐπί τινων ζῴων , ὅτι ἡ φύσις ἔχει τὸ ἕνεκά του , οἷον μυρμήκων ἢ ἀραχνῶν , ἃ μηδὲ τέχνῃ μηδὲ προαιρέσει | ποιοῦντα ὅμως ἕνεκά του ποιεῖ , καὶ ἡ χελιδὼν οἰκοδομεῖ τὴν νεοττιὰν ὅτι μάλιστα ἀσφαλῶς συνδέουσα κάρφεσι τὸν πηλὸν καὶ σχῆμα πολυχωρότατόν τε καὶ ἰσχυρότατον ἐργαζομένη καὶ ἡ μέλιττα θαυμαστὴ τῆς τῶν ἑξαγώνων συνθέσεως , τῆς δὲ ἀλκυόνος τὴν καλιὰν ἥκιστα ἄν ὕδωρ λυμαίνοιτο . πολλὰ ἄν ἔχοιμεν λέγειν , εἰ βουληθείημεν τὸ λογοειδὲς τῶν ζῴων ἐπιδεικνύναι . καὶ τί δεῖ λέγειν περὶ τῶν ζῴων , ὅπου καὶ ἐν τοῖς φυτοῖς διώκει πάντως ἡ φύσις τὸ ἕνεκά του ; τά τε γὰρ φύλλα ἕνεκα τῶν καρπῶν καὶ αἱ ῥίζαι ἕνεκα τῆς τροφῆς , ἐπεὶ διὰ τί πρὸς Δῖός οὐκ ἄνω μὲν αἱ ῥίζαι , κάτω δὲ οἱ κλάδοι ; διὰ τί δὲ οὕτως ἀμφιέννυσι τὰ σπέρματα τῶν καρπῶν τὰ μὲν ξύλοις τὰ δὲ χιτῶσιν ἐνδύουσα , εἰ μὴ πολλὴν εἶχε πρόνοιαν τοῦ μὴ διαλείπειν τὴν γένεσιν τὴν ἐξ ἀλλήλων , ὥστε δῆλον ἐξ ἀπάντων τῶν εἰρημένων , ὅτι ἡ φύσις ἕνεκά του ποιεῖ . διττὴ δὲ αὕτη , ἡ μὲν ὡς ὕλη , ἡ δὲ ὡς μορφὴ καὶ τέλος · αὕτη ἕνεκεν ἄρα τοῦ εἴδους · κυριωτέρα γὰρ αἰτία τὸ εἶδος καὶ ὁ λόγος καὶ ἡ μορφή , οἱ δὲ παλαιοὶ τὴν ὕλην ἐσέμνυναν περιττῶς · μόνην γὰρ ᾔδεισαν . καὶ φαίη τις ἂν ‘ἀλλ᾿ εἰ τὸ ἕνεκά του διώκει πάντως ἡ φύσις , πῶς οὐκ ἀεὶ κατορθοῖ;’ πῶς δὲ οὐκ ἀεὶ κατορθοῖ τὸ ἕνεκά του ἡ τέχνη ; ἀλλὰ καὶ τὸ φάρμακον ἔβλαψε πολλάκις τοῦ σώματος δι’ ἀσθένειαν οὐκ ἐνεγκόντος καὶ ὁ κλινόπους κατεάγη συμπηγνύμενος · ἀλλ’ ὅμως ἐδόθη τὸ φάρμακον , ἵνα ὠφελήσῃ , καὶ ὁ κλινόπους ἐξείργασται διὰ τὴν κλίνην , ὥστε ἢ καὶ τῆς τέχνης ἀφαιρετέον τὸ ἕνεκά του ἢ καὶ τῇ φύσει | συγχωρητέον · ἀμφότερα γὰρ ἐπὶ τὸ πλεῖστον μὲν κατορθοῦσιν , ἐν οἷς καὶ μάλιστα φανερὸν τὸ οὗ ἕνεκα , ἐπ’ ἔλαττον δὲ ἁμαρτάνουσιν , ἀλλ’ ὅμως ἐμφαίνεται καὶ ἐν τούτοις , ὅτι ἐστοχάζοντο μέν τινος ἀγαθοῦ , διήμαρτον δὲ ἄκουσαι τοῦ τυχεῖν διὰ τὴν τῆς ὕλης ἀσθένειαν . καὶ γὰρ ὅταν διαμαρτάνωσιν , οὐκ ἐκτοπίζεταί που μακράν , οὐδὲ πόρρω τοῦ προκειμένου τὸ σφάλμα . οὐδέποτε γοῦν ἐξ ἀνδρὸς πλάτανος ἐτέχθη , ἀλλὰ μάλιστα μὲν ἀνήρ · εἰ δὲ μή , γυνή · εἰ δὲ μή , ζῷον · εἰ δὲ μή , σάρξ . καὶ ἡ κέγχρος ἢ συκῆν ἐποίησεν ἢ ἐρινεόν , οὐ δρῦν οὐδὲ ὄχνην · ἥ τε ἐλαία πάλιν ἐλαίαν ἢ κότινον · καὶ οὐ πλάτανον ἢ πίτυν . τοιαῦτα καὶ τὰ Ἐμπεδοκλέους ‘βουγενῆ᾿ καὶ ‘ἀνδρόπρῳρα᾿ ἐπὶ τῆς τῶν ζῴων συστάσεως , ἐλαιόπρῳρα δὲ ἐπὶ τῶν ζῴων οὐδὲ ἐκεῖνος ἐτόλμησεν εἰπεῖν , μᾶλλον δὲ οὐδὲ ἐπὶ τῶν φυτῶν ἀμπελογενῆ καὶ τοιαῦτα ἄλλ’ ἄττα δραματουργῆσαι ἐθάρρησε , καίτοι μᾶλλον ἐχρῆν · ἧττον γὰρ ἐν τοῖς φυτοῖς τὸ ἕνεκά του . περιττὸν μὲν οὖν τερατολογίαν τοιαύτην λόγου τινὸς ἀξιῶσαι , ὅμως δὲ ῥητέον , ὡς εἰ καὶ ἐγένετο κατὰ τὴν ἐξ ἀρχῆς σύστασιν βουγενῆ καὶ ἀνδρόπρῳρα , οὕτως ἄν ἐγένετο ὡς τὰ τέρατα τοῦ σπέρματος ἐξασθενοῦντος καὶ διαφθειρομένης τινὸς ἀρχῆς , οὐκ εὐθὺς ἡμιτόμων ζῴων ἡμιτόμοις συγκολλωμένων · οὐδὲ γὰρ τὸ ὁλοφυές , ὡς αὐτὸς ὀνομάζει , καὶ ὁλόκληρον καὶ δυνάμενον σῴζεσθαι εὐθὺς ζῷον συνίσταται , ἀλλ’ ἀπὸ σπέρματος γίνεται κρατούσης τῆς μορφῆς . ὅλως δὲ οἱ τὸ ἕνεκά του τῆς φύσεως ἀφαιρούμενοι <τὸ> τί ἐστι καὶ τὸ ὄνομα αὐτῆς καταλείπουσιν · ὁ γὰρ μέν τινα γενέσθαι λέγων οὐχ ἕνεκά του δέ , μάτην καὶ τοὔνομα λέγει | τῆς φύσεως · φύσει γάρ ἐστιν ὅσα ἀπό τινος ἀρχῆς ἐνυπαρχούσης κινούμενα ἀφικνεῖται κατὰ τάξιν ἐπί τι τέλος , ἀλλ’ οὐκ ἐπὶ τὸ τυχὸν ἀπὸ τῆς τυχούσης ἀρχῆς . τοῦτο μὲν γὰρ ἐν τοῖς ἀπὸ τύχης συμβαίνει καθάπερ εἴρηται , ἐνταῦθα δὲ ὥρισται ἀφ’ ἑκάστης ἀρχῆς ἕκαστον τέλος καὶ κατορθοῦνται ἐπὶ τὸ πλεῖστον , οὐ σπανιάκις οὐδ’ ἐπ’ ἔλαττον ὥσπερ τὰ τυχηρά . τί οὖν ἀπὸ τύχης τὰ φύσει γίνεσθαι λέγουσιν ; οὐκ ἔστι γὰρ συνάψαι φύσιν καὶ τύχην , εἰ μὴ τηνάλλως ὀνόματι συγκολλᾶν βούλοιο , ἐπεὶ τά γε ἐξ ἀμφοῖν σημαινόμενα παντελῶς ἀλλήλων διέστηκε . νὴ Δία · οὐ γὰρ ὁρῶμεν βουλευομένην τὴν φύσιν , ὥσπερ ὁρῶμεν τοὺς ἕνεκά του ποιοῦντας . οὕτω δ’ ἂν οὐδὲ ταῖς πολλαῖς τῶν τεχνῶν συγχωροῖεν τὸ ἕνεκά του · οὐδὲ γὰρ ὁ τέκτων βουλεύεται , πότερον δεῖ πρίειν πρότερον ἢ ἀποξέειν , οὐδὲ ὁ γραμματιστής , πῶς αὐτὸν δεῖ γράφειν α β , οὐδὲ ὅταν γράφῃ Κλέωνα ἐπισκοπεῖται , τί πρότερον ἢ δεύτερον τῶν στοιχείων αὐτῷ γραπτέον · ὁ οἰκοδόμος ὡσαύτως οὐ βουλεύεται , πότερον τοὺς θεμελίους πρώτους ἢ τοὺς τοίχους ἢ τὴν ὀροφὴν ἐξεργαστέον , ὁ ὑφάντης , ὁ λαοξόος · ἀλλ’ ὥρισται καὶ τῶν ἔργων ἕκαστον καὶ ἡ τάξις ἡ φέρουσα ἐπὶ τὸ προκείμενον τέλος καὶ τὴν ὁδὸν ἕκαστος τῶν δημιουργῶν ὁδεύει τὴν τεταγμένην . ὁμοίως δὲ καὶ ἡ φύσις · παράδειγμα γάρ ἐστι τῆς τέχνης . ἡ διαφορὰ δὲ ἐν τῷ τὴν μὲν ἔξω , τὴν δὲ ἔνδον εἶναι τοῦ ἔργου , ἐπεὶ θῶμεν ἐν τοῖς ξύλοις εἶναι τὴν τεκτονικήν , καὶ οὐκ ἄν ἕτερον τρόπον ἐργάσαιτο | τὴν κλίνην , ἀλλὰ καθάπερ νῦν ἔξω οὖσα . ὥστε εἰ νῦν ἔχει τὸ ἕνεκά του , καὶ τότε ἂν εἶχεν ὁμοίως , ἡνίκα ἄν ὡς φύσις εἰργάζετο . μάλιστα δὲ ἔοικεν ἡ τέχνη τῇ φύσει , ὅταν αὐτός τις ἑαυτὸν ἰατρεύῃ . ἀλλ’ εἴρηται ἡ διαφορά . τοῦτο μὲν οὖν ἐκ τούτων ἄν τις ἱκανῶς πεισθείη . 9 . Μετὰ δὲ ταῦτα σκεπτέον , πῶς ἐν τοῖς φύσει τὸ ἀναγκαῖον καὶ πότερον τὰ φύσει γινόμενα ἀπλῶς ἐξ ἀνάγκης γίνεται , ὡς τὸ τέλος ἁπλῶν ἕπεσθαι τοῖς πρὸ αὐτοῦ γενομένοις , ἢ ὡς ἐνόμιζον οἱ φυσικοί , ἐν ταῖς τῆς ὕλης κινήσεσιν ἕπεσθαι τὰ γιγνόμενα ἐξ ἀνάγκης οἰόμενοι . ἔστι μέν πὼς τὸ ἀναγκαῖον ἐν τοῖς φυσικοῖς , οὐχ οὕτως δὲ ὡς ἐκεῖνοι λέγουσιν . ἐκεῖνοι μὲν γὰρ πάνυ γελοίως τὸ ἀναγκαῖον εἰσάγουσιν εἰς τὰ τῆς φύσεως ἔργα · φασὶ γὰρ ἐξ ἀνάγκης τὴν μὲν γῆν κάτω κεῖσθαι διότι βαρεῖα , τὸν δὲ αἰθέρα ἄνω διότι κοῦφος , ταῖς φυσικαῖς τῆς ὕλης κινήσεσιν προσάπτοντες τὴν ἀνάγκην τῶν γενομένων , ὥσπερ εἴ τις καὶ τὸν τοῖχον ἐξ ἀνάγκης νομίζοι , ὅτι τὰ μὲν βαρέα κάτω πέφυκε φέρεσθαι , τὰ δὲ κοῦφα ἐπιπολῆς , καὶ τῶν μὲν λίθων διὰ τὴν βαρύτητα κάτω πεσόντων , τῶν πλίνθων δὲ διὰ τὴν κουφότητα ἄνω καὶ ἔτι τῶν ξύλων , οὕτω τὸν τοῖχον συνεστηκέναι · ἐμβροντήτου γὰρ τοῦτό γε καὶ οὐδέποτε οἰκοδομουμένην οἰκίαν ἰδόντος . οὐχ οἱ λίθοι κατ’ αὐτούς , οὐδὲ αἱ πλίνθοι καὶ τὰ ξύλα κινούμενα , ὡς ἐπεφύκει , κατασκευάζουσιν οἰκίαν , ἀλλ’ ἡ σύνθεσις ἡ τοιάδε καὶ ἡ μορφὴ καὶ ἡ τέχνη , οὐκ ἄνευ μὲν ἐκείνων , οὐ μὴν δι’ | ἐκεῖνα , προηγουμένως αὐτὴ προελθοῦσα , τοὐναντίον δὲ δι’ αὐτὴν κἀκεῖνα παράγουσα . ἔστι μὲν καὶ ἡ ὕλη τῶν καθ’ αὑτὰ αἰτίων ὥσπερ εἰρήκαμεν , ἀλλὰ κυριωτέρα γε ἡ μορφὴ καὶ ὁ λόγος καὶ τὸ τί ἦν εἶναι καὶ οὐ τοῦτο ταῖς ἐκείνης κινήσεσιν ἐξ ἀνάγκης ἀκολουθεῖ , ἀλλ’ ἐκείνη μᾶλλον τῷ λόγῳ πέφυκε συναρμόζεσθαι . οὐδὲ γὰρ ἐπειδὴ σίδηρος , διὰ τοῦτο ἐξ ἀνάγκης γίνεται σμίλη καὶ ἄροτρον , ἀλλ’ ἐπειδὴ σμίλης καὶ ἀρότρου δεόμεθα , διὰ τοῦτο καὶ σίδηρον μεταλλεύομεν · οἰκίας δὲ οἰκοδομούμεθα οὐκ , ἐπειδὴ πλίνθους ἔχομεν καὶ ξύλα · χρεία μὲν γὰρ καὶ τούτων , ἀλλ’ οὐ διὰ ταῦτα προηγουμένως οἰκοδομούμεθα , ἀλλὰ διὰ τὸ κρύπτειν ἄττα καὶ σῴζειν , ὅπερ ἐστὶ λόγος τῆς οἰκίας . ὁμοίως δὲ καὶ ἐν τοῖς ἄλλοις τοῖς ἕνεκά τινος γινομένοις . διὰ τί γίνεται χιτών ; ἵν’ ἐνδυώμεθα . ἀλλὰ τοῦτο οὐκ ἄνευ ἐρίων · χρὴ τοίνυν ὑποκεῖσθαι τὰ ἔρια . διὰ τί γίνεται ὑποδήματα ; ἵνα μὴ τριβώμεθα βαδίζοντες . ἀλλὰ τοῦτο οὐκ ἄνευ δερμάτων · φροντιστέον ἄρα πρῶτον τῶν δερμάτων . εἰ μὲν οὖν εἵπετο καὶ ἐρίῳ παντὶ τὸ χιτῶνι γίγνεσθαι καὶ δέρματι τὸ ὑποδήματι , ἐξ ἀνάγκης ἂν εἵπετο ταῖς ὕλαις τὰ εἴδη . νῦν δὲ πρίονι μὲν ὑποκεῖσθαι τὸν σίδηρον ἐξ ἀνάγκης καὶ θριγγίῳ λίθους , οὔτε δὲ τῷ σίδηρον εἶναι τὸ πρίονα γενέσθαι ἐξ ἀνάγκης ἀκολουθεῖ οὔτε τῷ λίθους ὑπάρχειν τὸ θριγγίον οἰκοδομεῖσθαι . ἔχει μὲν οὖν ἡ ὕλη τὸ ἀναγκαῖον , ἀλλ’ οὐ δι’ ἑαυτήν , ἀλλὰ διὰ τὴν μορφὴν καὶ τὸ εἶδος . ταύτῃ μὲν γὰρ οὐδὲν ἐξ ἀνάγκης ἀκολουθεῖ , αὐτὴ δὲ ἐξ ἀνάγκης ὀφείλει προυποκεῖσθαι τῷ εἴδει , ὥστε οὐ τὸ τέλος ἐξ | ἀνάγκης ἀκολουθεῖ τοῖς πρὸ αὐτοῦ , ἀλλ’ ὑποθεμένοις τοῦτο διὰ τὴν ὑπόθεσιν ταύτην τὸ ἀναγκαῖον ἕπεται καὶ ἡ ἐξ ἀνάγκης αἰτία . οὐκ ἄρα τὸ τέλος ἐξ ἀνάγκης , ἀλλὰ διὰ τὸ τέλος τὸ ἐξ ἀνάγκης . διὰ γὰρ τὸ τέλος ἡ ὕλη καὶ διὰ τὴν μορφὴν τὸ ὑποκείμενον , ἡ δὲ ὕλη καὶ τὸ ὑποκείμενον ἡ ἐξ ἀνάγκης αἰτία . οἱ μὲν οὖν μόνην αἰτίαν τὴν ὕλην τιθέμενοι καὶ ταῖς ἐκείνης φυσικαῖς κινήσεσιν ἕπεσθαι τὰ γινόμενα λέγοντες ἁπλῶς <ἂν> ἐξ ἀνάγκης γίγνεσθαι τὰ γιγνόμενα λέγοιεν · ἐπειδὴ ἀποδέδεικται ἡμῖν ἄλλη παρὰ τὴν ὕλην αἰτία κυριωτέρα , τὸ εἶδος , καὶ ταύτης ἕνεκεν ἡ ὕλη παραγομένη , οὐκ αὐτὴ παράγουσα τὴν μορφήν , οὐδ’ ἄν ἁπλῶς αἰτία λέγοιτο οὐδ’ ἂν ἀπλῶς ἀναγκαία , ἀλλ’ ἐξ ὑποθέσεως , καθάπερ ἡμῖν ἔθος πολλαχοῦ λέγειν · ὑποθεμένοις γὰρ τὸ εἶδος οὕτως εὑρίσκεται καὶ τῆς ὕλης τὸ ἀναγκαῖον . τὸ δὲ ἐξ ὑποθέσεως ἀναγκαῖόν ἐστί πὼς καὶ ἐν τοῖς μαθήμασιν · ὑποθεμένοις γὰρ τὰς προτάσεις ἐξ ἀνάγκης ἕπεται καὶ τὸ συμπέρασμα , οὐ μέντοι , εἰ τὸ συμπέρασμα τοῦτο , ταδὶ πάντως καὶ τὰ λήμματα . δύναται γὰρ ταὐτὸν ἀποδείκνυσθαι διὰ πλειόνων , καθάπερ ἐν τοῖς ἀριθμοῖς · εἰ μὲν ε καὶ ἑ , πάντως ἐξ αὐτῶν τὰ δέκα , εἰ δὲ δέκα , οὐ πάντως ἑ καὶ ἑ . καὶ γὰρ ἑπτὰ καὶ τρεῖς καὶ ἓξ καὶ τέσσαρες , ὥστε οἷς τεθεῖσιν ἕπεται τὸ συμπέρασμα , ταῦτα οὐχ ἕπεται τεθέντι τῷ συμπεράσματι · μὴ ὄντος μέντοι γε ἀναγκαίου τοῦ συμπεράσματος , οὐδὲ αἱ προτάσεις ἔσονται ἀναγκαῖαι . ἆρ’ οὖν ὁμοίως ἔχει ταῦτα τοῖς φυσικοῖς τὸ ἐξ ὑποθέσεως ἀναγκαῖον ; | οὐδαμῶς , ἀλλὰ ἡ τάξις ἀντέστραπται · ἐνταῦθα μὲν γὰρ εἰ αἱ προτάσεις , καὶ τὸ συμπέρασμα , τουτέστιν εἰ τὰ πρῶτα , καὶ τὰ ὕστερον · ἐπὶ δὲ τῶν φύσει τοὔμπαλιν · εἰ γὰρ τὰ ὕστερον , καὶ τὰ πρῶτα · εἰ γὰρ ἡ μορφή , καὶ ἡ ὕλη , ἐπεὶ τά γε ἄλλα ὁμοίως ἔχει · ὡς ἐπὶ τῶν φυσικῶν ἐξ ἀνάγκης μὲν ἐδεῖτο τὸ εἶδος τῆς ὕλης , οὐχ εἵπετο δὲ ἐξ ἀνάγκης τῇ ὕλῃ , οὕτως ἐπὶ τῶν συλλογισμῶν ποιοῦσι μὲν ἐξ ἀνάγκης τὸ συμπέρασμα αἱ προτάσεις , ὄντος δὲ οὐκ ἐξ ἀνάγκης ὑπάρχουσιν . ἡ τάξις οὖν ἀνάπαλιν ἔχει , τάχα δὲ οὐδὲ αὕτη . σκόπει γάρ · ἐν τῖς ποιητικαῖς τέχναις ἄλλη μέν ἐστιν τῆς θεωρίας ἀρχὴ κτὰ τὸν λόγον καὶ τὸ οὗ ἕνεκα , ἄλλη δὲ ἡ τῆς πράξεως . ἐπὶ γὰρ τῆς οἰκοδομικῆς τὸ μὲν εἶδος τῆς οἰκίας καὶ ὁ λόγος ἀρχὴ τῆς θεωρίας ἐστὶν καὶ οἱ θεμέλιοι δὲ τῆς πράξεως . ὅπου δὲ οὐκ ἔστι ποίησις οὐδὲ τάξις , ἐνταῦθα ἀκόλουθον μίαν ὑπολείπεσθαι τὴν ἀρχὴν τὴν κατὰ τὴν θεωρίαν τε καὶ τὸν λόγον · ἄλλη γὰρ οὐκ ἔνι . αὗται δέ εἰσιν αἱ προτάσεις , ὥστε εἰ ἐνταῦθα μὲν αἱ προτάσεις αἱ κατὰ τὸν λόγον ἀρχαὶ ἐκεῖ δὲ τὸ εἶδος , ἐν ἀμφοτέροις ἂν ὁμοίως ἡ ἀκολούθησις γένοιτο · ταῖς γὰρ κατὰ τὸν λόγον ἀρχαῖς ἕποιτο ἄν τὸ ἀναγκαῖον , ὅπερ ἐπὶ τῶν ποιητικῶν μὲν ὕλη , ἐπὶ δὲ τῶν θεωρητικῶν τὸ συμπέρασμα . ἀπέφηνεν ἄρα διὰ πάντων πῶς ἔχει τὸ ἀναγκαῖον , ἡ ὕλη καὶ αἱ ταύτης κινήσεις τε καὶ ἀλλοιώσεις · ταύτης γὰρ χωρὶς ἀδύνατον γενέσθαι τὴν μορφὴν καὶ τὸ εἶδος . καὶ ἄμφω μὲν τῷ φυσικῷ τὰς αἰτίας ἐπισκεπτέον , μᾶλλον δὲ τὴν τοῦ | οὗ ἕνεκεν ( αἴτιον γὰρ τοῦτο τῆς ὕλης ) , ἔφην δὲ ἐπὶ τῶν φυσικῶν ταὐτὸν εἶναι τὸ εἶδος καὶ τὸ οὗ ἕνεκεν · αὕτη γὰρ ἀρχὴ μάλιστα γίνεται τοῦ λόγου καὶ τοῦ τί ἦν εἶναι , ὥσπερ καὶ ἐν τοῖς τεχνητοῖς , ἐπεὶ οἰκία τοιόνδε , τάδε δεῖ γενέσθαι καὶ ὑπάρχειν ἐξ ἀνάγκης καί , εἴπερ ὑγεία τοιονδί , τάδε γενέσθαι καὶ ὑπάρχειν ἐξ ἀνάγκης . οὕτω δὲ καὶ εἰ ἄνθρωπος , ταδὶ καὶ εἰ κύων , ταδί . ἐπὶ μὲν γὰρ τῶν τεχνητῶν οὐ συντρέχει πολλάκις τὸ εἶδος τῷ οὗ ἕνεκεν , ἐπὶ πολλῶν δὲ ἐμφαίνεται ἐν τῷ λόγῳ καὶ τὸ οὗ ἕνεκεν · οἰκία γὰρ ἐκ τοιῶνδε τοιόνδε σκέπης ἕνεκεν . ἐπὶ δὲ τῶν φύσει ταὐτόν ἐστιν . εἴτε δὲ τῶν φύσει γινομένων εἴτε τῶν κατὰ τέχνην λαμβάνοις , εὑρήσεις , ἄν ὡς φυσικὸς ἐξετάζῃς , ἐν αὐτῷ τῷ λόγῳ τὴν ὕλην καὶ τὸ ἀναγκαῖον αἴτιον περιεχόμενον · ὁρισαμένοις γὰρ τὸ ἔργον τοῦ πρίειν , ὅτι διαίρεσις τοιάδε ξύλων , εὐθὺς ἐμφαίνεται ἡ τοῦ σιδήρου χρεία · καὶ οὕτω μὲν δύναται καὶ ἐξ ἐπιλογισμοῦ τινος , πολλάκις δὲ καὶ ἐνεργείᾳ . τί ἐστιν ὀργή ; ζέσις τοῦ περὶ καρδίαν αἵματος δι’ ὄρεξιν ἀντιλυπήσεως . ὥστε τῷ φυσικῷ γενήσονται μὲν οἱ λόγοι κατὰ τὸ εἶδος , ἐμπεριέξουσι δὲ καὶ τὴν ὕλην · τοιοῦτον γὰρ τὸ φυσικὸν εἶδος , ὥστε ἀεὶ σὺν ὕλῃ καὶ ὑποκειμένῳ τινὶ θεωρεῖται . |
Lemmas: 1 . ἄλλος τοίνυν ἀρχή ποιέω ὁ Προῦσα θεωρία οἰκεῖος πειράω ἀποδίδωμι , τίς ποτός εἰμί οὗτος ὅς καλέω φύσις . εἰμί δή ὁ εἰμί ὁ μέν διά φύσις , ὁ δέ διά ἄλλος αἴτιος · διά ἄλλος μέν αἴτιος οἷος κλίνη βάθρον στρατηγία θησαυρός εὕρεσις οὗτος γάρ ὁ μέν διά τέχνη εἰμί , ὁ δέ διά Τύχη , ὁ δέ διά προαίρεσις ) , διά φύσις δέ εἰμί ὁ τε ζῷον καί ὁ μέρος οὗτος · ὁ γάρ φύσις καί ὁ μέρος φύσις καί οὐ ὥσπερ ἐπί ὁ τεχνητός , οἰκίον μέν διά τέχνη , λίθος δέ οὐκέτι . καί ὁ φυτόν διά φύσις , ἔτι δέ καί ὁ ἁπλόος ὁ σῶμα , γῆ , πῦρ , ὕδωρ , ἀήρ . εἰμί δέ λαμβάνω , τίς διαφέρω ὁ φύσις ὁ μή φύσις , οὗτος ἄν εἰμί φύσις . διαφέρω δέ ὁ ὁ μέν φαίνω ἐν αὐτός ἀρχή ἔχω καί αἴτιος κίνησις τε καί στάσις · φανερός μέν ὁ ζῷον · καί γάρ κινέω τόπος ἐκ τόπος καί αὐξάνω καί φθίω καί ἀλλοιόω ἐκ ὁ | ἐν αὐτός αἴτιος · ὁ φυτόν δέ ὁ μέν ἄλλος ἔχω κινέω , ὁ δέ μεταβατικός κατά τόπος ἀφαιρέω , ὥσπερ γε καί ὁ ἀπολάω ὁ σῶμα μόνος ἐκ αὐτός ἔχω ὁ κατά τόπος . οὖον μόνος δέ κινέω , ἀλλά καί ἵστημι διά ὁ ἐν αὐτός αἴτιος ὁ φυσικός σύμπας σῶμα ἐκτός ὁ θεῖον · οὗτος γάρ κίνησις ἀρχή ἔχω μόνος ἐν ἑαυτοῦ , κλίνη δέ καί ἱμάτιον καί εἰμί τίς τοιοῦτος ἄλλος γένος εἰμί , κατά ὅσος μέν κλίνη λέγω καί ἱμάτιον , οὐδείς ἀρχή ἔχω μεταβολεύς ἔμφυτος · ἠρεμέω γάρ ἀεί ὁ εἶδος ὁ ἐκ ὁ τέχνη ἐπιτίθημι , κατά ὅσος δέ συμβαίνω αὐτός λίθινος ἢ γήϊνος εἰμί ἢ μικτός ἐκ πλείων στοιχεῖον , κατά οὗτος εἄν καί κάτω φέρω ἀφίημι καί εἰς σηπεδών εἄν μεταβάλλω , ὥστε εἰμί εἄν ὁ φύσις ἀρχή καί αἰτία ὁ κινέω καί ἠρεμέω ἐν ὅς εἰμί . ἆρα οὖν φυσικός σῶμα ὁ ἀνδριάς ( φέρω γάρ ἄν κάτω ) καί ἔχω ὁ αἴτιος ἐν ἑαυτοῦ ὁ κίνησις ; ἢ οὐ ἐν ἑαυτοῦ πρῶτος καθό λέγω ἀνδριάς , ἀλλά ἐν ὁ χαλκός ; ἀλλά ὁ ναῦς ὅς ὁ κυβερνήτης κινέω , πῶς οὖον οὗτος ὁ κίνησις φύσις ἔχω , ὅσος γε ἐπί ὁ λόγος ; ἐν αὐτός γάρ εἰμί ὁ κυβερνήτης καί ἐν αὐτός πρῶτος · οὖον γάρ ἐν ἄλλος τις καί πρό ὁ ναῦς · οὖον γάρ ὁ κυβερνητικός λέγω · οὗτος μέν γάρ ἐν πρῶτος ἄν εἰμί ὁ Ψυχή , ἀλλά ὁ κυβερνήτης ὁ κατέχω ὁ πηδάλιον . ἀλλά ῥητέος ὡς οὖον κατά ἑαυτοῦ ὁ ναῦς ὑπό ὁ κυβερνήτης κινέω · οὔτε γάρ ἐν ὁ λόγος ὁ ναός ὁ κυβερνήτης οὔτε ὁ ναῦς ἐν ὁ λόγος ὁ κυβερνήτης , ὅσπερ εἰμί δύο τρόπος ὁ κατά ἑαυτοῦ . διό καί χωρίζω κυβερνήτης ναῦς , ἐπεί μή κατά ἑαυτοῦ ὑπάρχω ὁ ναῦς , ἐπεί καί ὁ νοσέω ἰατρός | καί ἑαυτοῦ ὑγιάζω ἐν ἑαυτοῦ μέν ἔχω πρῶτος ὁ κινέω ἀρχή , τουτέστι ὁ τέχνη , ὑγιάζω δέ καί κινέω οὕτως οὖον κατά ἑαυτοῦ · οὖον γάρ ὁ νοσέω πᾶς γάρ ὁ νοσέω ὑγιάζω ἄν ὑπό ἑαυτοῦ ) , ἀλλά ὅς συμβαίνω ὁ νοσέω καί ἰατρός εἰμί . διό καί χωρίζω οὗτος ἀπό ἀλλήλων , ὁμοίως δέ καί ὁ ἄλλος ἕκαστος ὁ ποιέω · ποιέω γάρ ὀνομάζω ὁ τεχνικός · οὐδείς γάρ αὐτός ἔχω ἐν ἑαυτοῦ ὁ ἀρχή ὁ ποίησις , ἀλλά ὁ μέν ἐν ἄλλος καί ἔξωθεν ἔχω , οἷος οἰκίον καί ὁ ἄλλος ὁ χειρόκμητος ἕκαστος , ὁ δέ ἐν ἑαυτοῦ μέν , ἀλλά οὐ ἐν πρῶτος οὐδέ κατά ἑαυτοῦ , ὥσπερ εἴρω . διά δή οὗτος γνώριμος ποιητέος ὁ ὁρισμός , ὅτι φύσις εἰμί ἀρχή καί αἰτία ὁ κινέω καί ἠρεμέω ἐν ὅς πρῶτος ὑπάρχω κατά ἑαυτοῦ καί μή κατά συμβεβηκός . φύσις μέν οὖν οὗτος εἰμί , φύσις δέ ἔχω ὅσος ὁ τοιοῦτος ἔχω ἀρχή · καί εἰμί οὗτος πᾶς οὐσία · σύνθετος γάρ ἤδη ἐκ ὕλη καί εἶδος εἰμί · ὁ γάρ φύσις ἀεί τίς ὑπόκειμαι ἔχω καί ἐν ὑπόκειμαι εἰμί , ἐν ὑπόκειμαι δέ οὐ ὡς ὁ συμβεβηκός , ἀλλά ὅτι ἀρχή ἔνυλος , οὖον ὁ κατά ἑαυτοῦ ἀσώματος . κατά φύσις δέ λέγω ὁ τε φύσις ἔχω καί πρός οὗτος ὁ ὁ φύσις ἔχω κατά φύσις ἐνέργεια , οἷος ὁ πυρός ὁ ἄνω φορός · ἵημι γάρ φύσις οὗτος ( ὁ γάρ ὁ φορός ἀρχή φύσις , οὐ αὐτός ὁ φορός ) οὔτε ἔχω φύσις οὖον γάρ ὑπόκειμαι τίς εἰμί ὁ ἐνέργεια ) , κατά φύσις δέ εἰμί , ὥστε ἐπί πλείων ὁ κατά φύσις λέγω ὁ φύσις ἔχω . λέγω δέ ὁ κατά φύσις καί φύω , ἀλλά οὗτος γε | ἐπί μικρός · φύσις γάρ εἰμί τις οὐ εἰμί κατά φύσις , ὡς ὁ ἐκ γενετή πήρωμα . εἰμί μέν γάρ καί οὗτος ἔργον ὁ φύσις , σφάλλω δέ καί οὐ ὅς φύω πρόειμι . οὗτος μέν διά-ὁρίζω · ὡς δέ εἰμί ὁ φύσις , πειράω δείκνυμι γελοῖος · φανερός γάρ ὅτι πολύς τοιοῦτος ὁ εἰμί εἰμί , ὁ διά φύσις εἰμί καί φύσις , καί ἅμα οὐδείς ἐναργής εἰμί οὗτος , διά δέ ἀφανής ὁ φανερός ἐπιδείκνυμι οὐ οἶδα εἰμί χρεία ἀπόδειξις οὔτε κρίνω ὁ διά ἑαυτοῦ καί μή διά ἑαυτοῦ γνώριμος . οὗτος δέ ἄν τις καί περί χρῶμα ἀξιόω πηρός εἰμί ἐκ γενετή , ὥστε συλλογισμός μανθάνω ὅτι ὁ χρῶμα εἰμί εἰμί · ἀλλά εἰμί καί ὁράω , περισσός ἄν εἰμί ὁ συλλογισμός · νῦν δέ ὄνομα ἀκούω μόνος , χρῶμα δέ αὐτός ὁ συλλογισμός οὖον διδάσκω · οὖον γάρ συλλογισμός χρῶμα , ἀλλά ὁράω κρίνω . εἰμί δή τις καί ὁ νόος πηρός εἰμί ὁ ἐναργής μή † καθοράω , οὗτος ἄν συλλογισμός παρέχω , λόγος μέν εἴρω , πρᾶγμα δέ αὐτός οὖον διδάσκω . οὗτος μέν δή ἄνευ λόγος θετέος . ζητητέος δέ ἐκεῖνος , πότερος εἷς τίς σημαίνω πρᾶγμα ὁ φύσις ἢ ὁ πολλαχῶς λέγω εἰμί . ἔοικα δέ ὁμωνυμία τις ἐμφαίνω ὁ ὄνομα · λέγω δέ εἷς μέν τρόπος ὁ ὕλη φύσις , δισσός δέ οὗτος , ὁ μέν ὁ ἐπί μέρος καί τις ὕλη τις ἀμόρφωτος μέν πρός ἕτερος , οὖον μήv ἁπλόος , ὡς οἰκίον πλίνθος , πλίνθος δέ γῆ καί ὕδωρ , φυτός δέ ὁ στοιχεῖον · ὁ δέ ἄνω2 καί ἁπλόος ἀνείδεος εἰμί . ἄλλος δέ τρόπος ὁ μορφή καί ὁ εἶδος καί ὁ κατά ὁ λόγος οὐσία . τρίτος δέ ὁ κατά ὁ γένεσις λέγω | καλέω φύσις , οὗτος δέ εἰμί ὁ ἐπί ὁ εἶδος καί ὁ μορφή κίνησις καί ὁδός . ἄλλος δέ ὁ οὗτος αἰτία ὁ κίνησις ἐνυπάρχω ἕκαστος ὁ φύσις εἰμί , ὅστις δή καί μάλιστα φύσις λέγω . λέγω δέ καί πᾶς οὐσία φύσις ὅπως συνίστημι , εἴτε ἁπλόος εἴτε σύνθετος . περί μέν οὖν ὁ ἄλλος ἔνθα εἄν πείρω λέγω , νῦν δέ περί ὁ ὕλη καί ὁ εἶδος ἐπισκεπτέος , τίς μᾶλλον ἄν νοέω φύσις . ἔνιοι μέν γάρ ὁ ὕλη φύσις μᾶλλον δοκέω , οἷος κλίνη φύσις ὁ ξύλον , ἀνδριάς δέ ὁ χαλκός . κατά δέ ὁ αὐτός αἴτιος καί ὕδωρ φύσις ὁ πρώϊος αὐτός ὑπόκειμαι ἄμορφος τε καί ἀσχημάτιστος · σημεῖον δέ φημί Ἀντιφῶν , ὅτι εἰμί τις κατορύσσω κλίνη καί λαμβάνω δύναμις ὁ σηπεδών , ὥστε ἀφίημι βλαστάνω , οὐ ἄν γίγνομαι κλίνη ἀλλά ξύλον , ὡς οὗτος μέν κατά συμβαίνω ὑπάρχω αὐτός , ὁ κατά ῥυθμός διάθεσις · ῥυθμός γάρ καλέω ὁ μορφή , ὁ δέ οὐσία ἐκεῖνος εἰμί , ὅς διαμένω οὗτος πάσχω συνεχῶς . εἰμί δέ καί ἄλλος τίς πρός ὁ ξύλον λόγος ἔχω , ὥσπερ ὁ ξύλον πρός ὁ κλίνη , οἱονεί ὥσπερ αὐτός ὑπόκειμαι ὁ κλίνη , οὕτως ὕδωρ ἢ γῆ ἢ ὁ ἄλλος ὁστισοῦν ὑπόκειμαι ὁ ξύλον , ἐκεῖνος ὁ φύσις εἰμί ὁ ξύλον ὥσπερ ὁ ξύλον ὁ κλίνη . διά οὗτος ὅσος μέν πῦρ νομίζω ὁ ὕλη ὁ εἰμί , καί φύσις οὗτος νομίζω ὁ εἰμί · ὅσος δέ ὕδωρ ὕλη , αὐτός καί φύσις · ὅσος δέ πλείων ὁ Ὕλας , πλείων καί ὁ φύσις , ὁ δέ ἄλλος πᾶς πάθος οὗτος καί ἔχω καί διάθεσις · δεῖ μέν γάρ ἀεί ὁ φύσις σῴζω ὁ εἰμί , τοιοῦτος δέ ὁ | πρῶτος ὑπόκειμαι μόνος , ὁ δέ ἄλλος γίγνομαι καί φθείρω ἀπειράκις . οὗτος μέν οὖν οὗτος ὁ τρόπος ὁ ὕλη προσοικειόω ὁ φύσις . ὁ δέ ὑπέρ ὁ εἶδος ἵστημι καί οὗτος ἀληθής λέγω φύσις ὑπολαμβάνω πρότερος χράομαι ὁ ἐπί ὁ τεχνητός παράδειγμα . ὡς γάρ ἐπί ἀνδριάς καί ναός καί ὁ ὑπό τέχνη δημιουργέω εὑρίσκω εἄν οὐ ἐν ὁ ὕλη ὁ τέχνη , ἀλλά ἐν ὁ εἶδος , οὗτος καί ἐπί φυτός καί ἐπί ζῷον καί ὁ ὑπό φύσις γίγνομαι εὑρίσκω εἄν οὐ ἐν ὁ ὕλη ὁ φύσις ἀλλά ἐν ὁ εἶδος · καί καθάπερ ἐπί ὁ τεχνητός ὁ εἶδος εἰμί ὁ τέχνη , οὕτως ἐπί ὁ φυσικός ὁ εἶδος εἰμί ὁ φύσις · οὖον γάρ ὁ ξύλον ὁ ναός τέχνη οὐδέ ὁ χαλκός ὁ ἀνδριάς , ἀλλά ὁ σχῆμα καί ὁ μορφή · οὗτος γάρ εἰμί ὁ κατά τέχνη γίγνομαι καί τεχνικός . οὕτως οὖν οὐδέ ὁ πρῶτος ὑπόκειμαι ὁ φύσις , ἀλλά ὁ λόγος ἕκαστος καί ὁ τίς εἰμί εἰμί · οὗτος γάρ εἰμί ὁ κατά φύσις γίγνομαι καί ὁ φυσικός · οὔτε γάρ ὁ χαλκός τέχνη ἔχω , πρίν ὁ εἶδος ὁ ἀνδριάς λαμβάνω , οὔτε ὁ ὕλη φύσις , πρίν τις μορφή ὑποδείκνυμι , οἱονεί δύναμις σάρξ καί ὁ δύναμις ὀστέον , ὅταν γίγνομαι ὀστέον ἐνέργεια . εἰμί δέ ἅμα ὁ ὁ εἶδος λαμβάνω καί ἔχω φύσις καί κατά φύσις εἰμί , ὁ εἶδος ἄν εἰμί ὁ φύσις . εἰμί δέ οὐ ὡς σχῆμα οὐδέ ὡς εὐειδής λέγω ὁ δυσειδής , ἀλλά κατά ὅς ἕκαστος ὁρίζω ὁ τίς εἰμί ἀποδίδωμι · καί γάρ αὗ καί οὗτος ἰστέον , ὅτι φύσις μέν ἕκαστος ὁ εἰμί ἕκαστος καί καθό εἰμί ἕκατι | στον ὅς εἰμί . εἰμί δέ ἕκαστος ὅς εἰμί κατά ὁ εἶδος , οὖον κατά ὁ ὑπόκειμαι · ὥστε ὁ εἶδος ὁ φύσις . οὗτος δέ ἐγώ ὁ εἶδος οὐ λέγω χωριστός κατά ὑπόστασις , ἀλλά κατά λόγος , ὁ δέ ἐκ οὗτος καί ὁ ὕλη φύσις μέν οὐ εἰμί , φύσις δέ · ὁ γάρ εἶδος καί ὁ ὕλη συνδυάζω οὐκέτι λέγω φύσις , ἀλλά ὁ γίγνομαι ἐκ οὗτος , οἷος ὁ φυτόν καί ὁ ζῷον φύσις μέν εἰμί λέγω , οὐκέτι δέ φύσις . κατά ἑαυτοῦ μέντοι γε ἕκαστος καί ἴδιος λαμβάνω μᾶλλον φύσις ὁ εἶδος ὁ ὕλη . εἰμί γοῦν ἔτι γίγνομαι τίς καί φύω πρίν ἅπας ὁ εἶδος ἀπολαμβάνω , λέγω οὔπω ὁ αὐτός φύσις χέω ἕκαστος γάρ τότε καί εἰμί καί εἰμί τίς λέγω , ὅταν εἰμί ἐντελέχεια , τουτέστιν ὅταν ἀπολαμβάνω ὁ αὐτός φύσις καί τελειότης , ὁ δέ εἶδος ὁ τελειότης , ὥστε καί συλλογίζομαι ἄν , ὅς ὁ παρουσία ὁ φύσις εἰμί φύσις εἰμί , οὗτος εἰμί φύσις · ὁ δέ ὁ εἶδος παρουσία ὁ φύσις εἰμί φύσις εἰμί , ὁ εἶδος ἄρα φύσις . πρός Ἀντιφῶν δέ οὖον χαλεπός εἶπον , ὡς εἰμί διά οὗτος ὁ ὅλος οἴομαι φύσις , ὅτι γίγνομαι εἄν ἐκ κλίνη , εἰμί λαμβάνω σηπεδών βλάστημα , ὁ ξύλον οὖον κλίνη , γίγνομαι δέ καί ἐκ ἄνθρωπος ἄνθρωπος , πῶς οὐ εἄν εἰμί ὁ εἶδος φύσις ; ὁ γάρ ἄνθρωπος εἶδος , ὡς ἐκ ὁ ὁρισμός δῆλος · ὁ μέν γάρ τεχνικός εἶδος οὐδέ ἐγώ εἄν εἶπον φύσις , διόπερ οὐδέ ὁ κλίνη ὁ εἶδος φύσις εἰμί · οὖον γάρ εἰμί ἀρχή κίνησις ἐνυπάρχω . ὁ μέντοι φυσικός καί ἔνυλος εἶδος ἀεί ἐκ ὁμοιόω ὁ γένεσις ἔχω · κύω γάρ ἐκ κύων καί ἵππος ἐκ ἵππος . ἔτι πᾶς ὁ γίγνομαι λέγω | γίγνομαι οὗτος , ἐπί ὅς ὁ πρόοδος καί οὐ ἀπό ὅς . διά τίς γάρ ὁ ξύλον βάθρον γίγνομαι λέγω ὑπό ὁ τέκτων καί οὐ ξύλον ὅταν σχηματίζω εἰς βάθρον ; ὅστις πρόειμι , εἶπον ἄν , ἵημι ὁ ὁ βάθρον μορφή ἐκ ὁ ὁ ξύλος διά τίς δέ ὁ ὕδωρ εἰς ἀήρ μεταβάλλω ἀήρ φημί αὐτός γίγνομαι , οὐ ὕδωρ ; ὅτι ὁ μέν ἀπολείπω ὁ εἶδος , ὁ δέ σπεύδω λαμβάνω . οὕτως οὖν καί ὁ φύω ἡνίκα φύω λέγω , ἐπεί εἰς φύσις ἔρχομαι , φύω λέγω · ἐπεί καί οὐ ἀπό φύσις μέν , ἔρχομαι δέ ἐπί ὁ εἶδος , ὥστε καί οὕτως ὁ εἶδος φύσις . οὖον γάρ ὥσπερ ὁ ἰάτρευσις ἔρχομαι μέν εἰς ὑγεία , ὀνομάζω δέ ἀπό ὁ ποιέω ὁ ἰατρικός , οὐ οὕτως ὁ φύσις ὁ ὡς γένεσις ἔχω πρός ὁ εἶδος , ἀλλά μᾶλλον ὡς ὁ ὑγίανσις , ὅτι ὁδός εἰς ὑγεία , καί ὡς θέρμανσις , ὅτι ὁδός εἰς θερμότης , ἀπό ὁ τέχνη ὀνομάζω , οὕτως ὁ φύσις ὅτι ὁδός εἰς φύσις εἰμί , διά οὗτος καλέω φύσις . ἐπεί οὖν δείκνυμι ὅτι ὁ εἶδος μᾶλλον ὁ ὕλη φύσις εἰμί , γνωστέον ὅτι ὁ φύσις ὁ ὡς μορφή λέγω διχῶς · καί γάρ ὁ στέρησις εἶδος πως εἰμί , διό φύσις καί ὁ πήρωμα . ἀλλά οὗτος μέν ὅπως ἐνδέχομαι λέγω , ὕστερος ἐπισκοπέω · ἐπισκοπέω δέ καί πῶς ὁ στέρησις ἐναντίος ὁ εἶδος καί πῶς ἐκ ἀντίκειμαι ὁ γένεσις ἁπλόος καί ὁ ὁ οὐσία . 2 . νῦν δέ ἴσως οὐ ἀπό τρόπος θεωρέω , τίς διαφέρω ὁ μαθηματικός ὁ φυσικός · περί σῶμα γάρ ἄμφω καί ὁ σῶμα συμβεβηκός , οἷος μῆκος | καί στιγμή καί στερεός καί ἐπίπεδος , ἢ οὐ ὁμοίως ; ἀλλά ὁ μέν φυσικός ὡς ἀεί μετά ὕλη ὄνιον θεωρέω , ὁ δέ χωρίζω ὁ λόγος ὁ ὕλη · καί ὁ μέν ὁ θεωρία ἔχω ὁ ἀναφορά ἐπί ὁ φυσικός σῶμα ὁ ἐν κινέω καί γάρ ὅταν ὁ σχῆμα θεωρέω , ὡς πέρας φυσικός σῶμα αὐτός θεωρέω ) , ὁ δέ μαθηματικός οὐ ὡς πέρας , ἀλλά ὡς εἶδος τις εἰμί κατά ἑαυτοῦ ἅπας ἔξω κίνησις . μᾶλλον δέ ἴσως ἄν δοκέω ὁ ἀστρολόγος ἐγγύς εἰμί ὁ φτσιπου · περί κινέω γάρ οὗτος ὁ λόγος ποιέω , λέγω δέ καί περί μέγεθος καί περί σχῆμα , ὁ κατά ἑαυτοῦ ὑπάρχω τοῖ σῶμα ὁ φυσικός , περί ὅς ἀνάγκη καί ὁ φυσικός οἶδα . εἰμί γάρ τίς μέν εἰμί ἥλιος εἶμι , ὁ δέ κατά ἑαυτοῦ αὐτός ὑπάρχω οὐδέ ὁστισοῦν , οὐ εἰμί ἀληθής Ἐπιστήμων . εἰμί οὖν ἀμφότερος λέγω καί περί σχῆμα ἥλιος καί σελήνη καί πότερος ὁ γῆ σφαιροειδής καί ὁ κόσμος , τίς διαφέρω ἄν ; ἢ καί οὗτος περί αὐτός μέν , οὐ ὡσαύτως δέ ; καί γάρ ὁ ἀστρολόγος ὁμοίως ὁ γεωμέτρης ὁ συμβεβηκός ὁ θεῖον σῶμα θεωρέω , οὐ ὁ οὐσία αὐτός προσεξετάζω , οὐδέ ὅτι ὁ τοιοῦτος σχῆμα καί μέγεθος καί ὁ κινέω οἰκεῖος ὁ τοιοῦτος οὐσία , οὐδέ ὁ δύναμις αὐτός , οὐδέ ὅτι ἀγαθός οὕτως · ὁ φυσικός δέ περί οὗτος καί ἐκ οὗτος ὁ θεωρία . καί ὅλως ἄμφω μέν περί κινέω ὁ θεῖον σῶμα ὁ λόγος ποιέω , ἀλλά ὁ μέν ὁ ποσός ὁ κίνησις , ὁ δέ ὁ ποιός ἐξετάζω , ὁ μέν ὅτι ὁ ἥλιος ἐν τοσόσδε χρόνος τοσόσδε κινέω , ὁ δέ ὅτι κύκλος φέρω ἢ τοῖος εἰμί τυγχάνω , διά ὁ τοιαύ|την οὐσία . καί ὁ σχῆμα δέ ὅτι σφαιρικός , ὁ μέν ἐπεί μή πύρινος μηδέ γήινος ἀλλά αἰθέριος , ὁ δέ ἐπεί πανταχόθεν ὁμοίως ὁράω · ὅλως γάρ ὁ ὕλη οὖον προσποιέω ὁ μαθηματικός παντελῶς , ἀλλά ὁ τρίγωνος αὐτός ἢ κύβος λαμβάνω οὕτως θεωρέω ἄνευ ὕλη τε καί κίνησις . οὗτος δέ εἰμί μέν καί κατά ὑπόστασις χωρίζω , ἀδύνατος εἄν ὑποτίθημι · οὖον γάρ εἰμί ὑπόστασις ὁ πέρας κατά ἑαυτοῦ Χωρὶς ὅς εἰμί πέρας · νῦν δέ ἐπεί ὁ λόγος μόνος αὐτός διαιρέω , ὡς φύω καί χωρίζω , οὐδείς αὐτός ἕπω ψεῦδος · ὁ δέ ὁ ἰδέα λέγω ὁ μηδέ ὁ λόγος χωριστής , οὗτος καί ὑπόστασις χωρίζω . καίτοι περισσός μέν καί ἄρτιος καί εὐθύς2 καί καμπύλος καί σχῆμα καί γραμμή εἰμί ὁρίζω μή προσλαμβάνω ἐν ὁ λόγος κίνησις καί ὕλη , σάρξ δέ καί ὀστέον καί ἄνθρωπος λόγος ἀποδίδωμι ἢ ὁ τοιόσδε σῶμα καί ὅλως ὁ ὕλη ἐκλανθάνω ὁμοίως ἀδύνατος , ὥσπερ ὁ σιμός Χωρὶς ὁ ῥίς καί ὁ βλαισός Χωρὶς ὁ σκέλος . ὅτι δέ οὗτος ἀληθής , δηλόω καί ὁ μάθημα ὅσος εἰμί φυσικός · προσχράομαι γάρ κινέω τε καί αἴσθησις , οἷος ὀπτικός καί ἁρμονικός καί ἀστρονομία · γραμμή γάρ λαμβάνω παρά γεωμετρία , ὅς ἐκεῖνος φυσικός εἰμί οὐ ὡς φυσικός ἐξετάζω , ἀλλά χωρίζω ὁ ὕλη ὁ λόγος · λαμβάνω οὖν ὁ τοιοῦτος γραμμή , ἐπεί χρῄζω αὐτός κατά ἐνέργεια ὑφίστημι , οὐκέτι χωρίζω κίνησις τε καί ὕλη , ἀλλά καί χράομαι ὡς φυσικός τε καί κινέω · ὁ γάρ διόπτρα εὐθύς μετά ὕλη ἤδη χράω καί | κίνησις . εἰμί δή καί ὅσος ὁ λόγος δυνατός χωρίζω ὅλως , ὅταν ἐνέργεια εἰμί λαμβάνω , οὐδέ ὁ λόγος χωρίζω , πόσος μᾶλλον φυλακτέος εἰμί χωρίζω ἐνέργεια ὁ μηδέ κατά ἐπίνοια χωριστής ; ἐπεί τοίνυν ὁ φύσις διχῶς , ὁ τε εἶδος καί ὁ ὕλη , ὥσπερ ὁ περί σιμότης λέγω περί ἄμφω εἴρω , καί ὁ ὅλος καί ὁ εἶδος τοιοῦτος γάρ ὁ κοιλότης ἐν ῥίς ) , μᾶλλον μέντοι κατά ὁ εἶδος ὁρίζω κατά γάρ οὗτος σιμός εἰμί ) , οὕτως καί περί ὁ φυσικός λεκτέος ὡς ἐν ὕλη μέν καί μετά ὕλη εἰμί , ὁ μέντοι εἰμί ὅς εἰμί παρά ὁ εἶδος ἔχω , ὥστε καί ὁ ὁρίζω προσχράομαι μέν ὁ ὕλη , ὁρίζω δέ κατά ὁ εἶδος . καί γάρ δή καί ἀπορέω ἄν τις , ἐπεί δύο ὁ φύσις , περί πότερος ὁ φυσικός λέγω · πότερος περί ἑκάτερος ἴδιος ἢ περί ὁ ἐκ ἄμφω ; ἀλλά εἰμί μέν περί ὁ ἐκ ἄμφω , δεῖ καί περί ἑκάτερος οἶδα . εἰς μέν οὖν ὁ ἀρχαῖος ἀποβλέπω δοκέω ἄν μόνος ὁ περί ὁ ὕλη λόγος διαφέρω ὁ φυσικός · ἐπί μικρός γάρ τίς μέρος Ἐμπεδοκλῆς καί Δημόκριτος ὁ εἶδος ονειροπολώ , ὁ μέν ὁ νεῖκος καί ὁ φίλιος ἀρχή τίθημι ειδοποιός , Δημόκριτος δέ ὁ ἔχω μάτη · εἰς δέ ὁ ἐκ ὁ προερέω ἀνάγκη μᾶλλον ὁ περί ὁ μορφή καί ὁ εἶδος , οὖον μέντοι γε ὡς ὁ ὕλη παντάπασι ἐκλανθάνω . εἰμί γάρ ὁ τέχνη μιμέομαι ὁ φύσις , ὁ δέ αὐτός τέχνη οἶδα ὁ εἶδος καί ὁ ὕλη μέχρι τις οἷος ἰατρικός , ὑγεία καί χολή καί φλέγμα ἐν ὅς ὁ ὑγεία , ὁμοίως δέ καί οἰκοδόμος ὁ τε εἶδος ὁ οἰκίον καί ὁ ὕλη ὅτι πλίνθος καί | ξύλον , καί ὁ ἄλλος οὕτως ὁμοίως , καί ὁ φυσικός ἄν εἰμί ὁ γνωρίζω ἀμφότερος ὁ φύσις . ἔτι τε ὁ αὐτός ὁ τέλος οἶδα καί ὁ πρός ὁ τέλος , οἷος ἰατρικός ὑγεία καί ὁ πρός ὑγεία . ὅς ἄρα ὁ εἶδος γιγνώσκω , οὗτος καί ὁ ὕλη · ἕνεκα γάρ ὁ εἶδος ὁ ὕλη . ὅτι γάρ ὁ εἶδος καί ὁ τοιοῦτος φύσις τέλος ὁ φυσικός σῶμα εἰμί , οὕτως ἄν καθόλου μανθάνω , ὅταν κινέω τίς συνεχῶς ἄτη ἀφικνέομαι εἰς τίς ἔσχατος καί τέλος παύω ὁ εἰς ὁ πρόσθεν ὁδός . οὗτος ὁ κίνησις τέλος ἔχω καί ὁ ὅς ἕνεκα . νοέω δέ ἐγώ ὁ κίνησις ἀνεμπόδιστος προέρχομαι καί περατόω κατά ἑαυτοῦ , οὐ ἔξωθεν τις αἴτιος αὐτός ἐπέχω . τοιοῦτος οὖν τέλος ὁ εἶδος · ἐπί οὗτος γάρ ὁ φυσικός κινέω ἔρχομαι ὁ γένεσις καί ὁ αὔξησις τελειόω τε καί ἵστημι καί ἔπειτα ἀνακάμπτω . γελοῖος δέ ὁ ποιητής ἔχω τελευτή ὅσπερ οὕνεκα γίγνομαι . εἰμί μέν γάρ τίς ἔσχατος καί ὁ θάνατος , οὖον παῖς δέ ὁ ἔσχατος τέλος καί ὅς ἕνεκα , ἀλλά ὁ ἀγαθός πᾶς γάρ ἀγαθός τις ἐφίημι ) , καί ὁ αὔξησις οὖον θάνατος χάρις γίγνομαι εἰ καί πρό ὁ θάνατος παύω πολλάκις , ἀλλά ὁ τελειότης καί ὁ εἶδος . καί ἵστημι κατά ἑαυτοῦ , ὅταν εἰς ὁ τοιοῦτος τέλος ἀφικνέομαι , ὁ δέ θάνατος τελευταῖος οὐ ὡς σκοπός , ἀλλά ὡς ἀναγκαῖος σύμπτωμα ὁ τοιοῦτος οὐσία . ἔτι καί ποιέω ὁ τέχνη ὁ ὕλη ὁ μέν ἁπλόος , ὁ δέ εὐεργός · ἁπλόος μέν οἰκοδομικός ὁ πλίνθος , εὐεργός δέ πλαστικός ὁ κῆρ . εἰμί δέ ὁ ποιητικός συμβαίνω πολλαχοῦ ὁ ποιέω ὁ | ὕλη , πῶς οὖον ὁ θεωρητικός ὁ γιγνώσκω αὐτός ἀναγκαῖος ; ἀλλά καί ἐγώ τέλος εἰμί ( πολύς γάρ καί ἐγώ γίγνομαι χάρις ) οὖον μόνος οἶδα ὁ ἐγώ ἕνεκα , ἀλλά καί χράω αὐτός . πῶς δέ ἐγώ καί ὅτι διχῶς ὁ τέλος , ἐν ὁ ἠθικός λέγω σκέμμα . οὖον χρή δέ θαυμάζω , εἰμί ποιέω ἔνιοι τέχνη ὁ ὕλη , ὅπου γε καί ὅσος αὐτός ἀρχιτεκτονικός , ὅσπερ δοκέω μάλιστα ὁ εἶδος ἕνεκα ἐπιτάσσω ὁ ὑπό αὐτός , ὅμως καί ὁ ὕλη λόγος ποιέω . δύο δέ εἰμί εἶδος ὁ τοιοῦτος τέχνη καί ὅμως ἄμφω ὁ ὅλος φροντίζω , ὅς ὁ μέν χράω ὁ εἶδος μόνος , ὁ δέ ὑπό αὐτός ὁποῖος οὗτος εἰμί καί ὅπως εἄν γίγνομαι , ἐπιτάσσω · οὗτος γάρ ἔχω κυβερνητικός πρός ναυπηγικός · χράω μέν γάρ ὁ εἶδος ὁ ναός ὁ κυβερνήτης , ὑφηγέομαι δέ ἐργάζομαι ὁ ναυπηγός ποῖος σχῆμα ναός πλώϊμος . οὖον μέντοι γε ἐκ πᾶς ξύλον ναυπηγέω ἀνέχω ἄν , ἀλλά μέλος καί ὕλη αὐτός · ὁ γάρ εἶδος ὅς χράω τοιόσδε ὕλη προσδέω , εἰμί μέλος ὁ ἑαυτοῦ ἔργον εὕω ἀποδίδωμι . ἄλλος δέ τίς εἰμί ὁ ἀρχιτεκτονικός λέγω , ὅς χράω μέν οὐκέτι ὁ εἶδος , ἀλλά ἐργάζομαι αὐτός καί ποιέω , ὁ δέ ὑπό αὐτός ἐπιτάσσω περί ὁ ὕλη ὡς ναυπηγικός ὁ τε υλοτομικός καί ὁ πριστικός . ὥσπερ δέ ἐν ὁ κατά τέχνη ὅταν γίγνομαι ὑπό ὁ τέχνη ὁ ὕλη , ὁ εἶδος χάρις γίγνομαι καί ὁ ἔργον , οὕτως ἐπί ὅς οὖον γίγνομαι ἀλλά εἰμί , ὁ εἶδος ἕνεκα εἰμί καθάπερ ἐν ὁ φυσικός . εἴρω δέ ὅτι ὁ ὁ τέλος γιγνώσκω καί ὁ πρός ὁ τέλος γνωστέον . ἔτι ὁ | πρός τίς ὁ ὕλη · ὁ γάρ ὕλη τις εἶδος καί ἄλλος γε ἄλλος , δῆλος δέ ὡς προσεχής , ὥστε ὁ ἕτερος εἰδοί καί ἕτερος εἶμι ἐκ ἀνάγκη . περί μέν οὖν ὁ ὕλη μέχρι τοσοῦτος ὁ φυσικός ἐπισκοπέω , ὥστε ὁ περί αὐτός θεωρία εἰς ὁ εἶδος ἐπαναφέρω , περί δέ αὐτός ὁ εἶδος ἄχρι τις ἢ ὥστε μή χωρίζω αὐτός ὁ ὕλη , ἀλλά ὥσπερ ὁ ἰατρός νεῦρον ἐξετάζω οὕτως ὁ φυσικός ἄνθρωπος . εἰμί γάρ καί χωρίζω ποτός ὁ ἔνυλος εἶδος , ἀλλά λόγος γε , οὐ ὑπόστασις . μαρτύριον δέ ὁ πᾶς ἔνυλος εἰμί ὁ φυσικός εἶδος ὁ πᾶς , ὅσος γίγνομαι ὑπό τοιοῦτος , καί αὐτός γίγνομαι τοιοῦτος · ἄνθρωπος γάρ ἄνθρωπος γεννάω καί ἥλιος , ὥστε ἀμφότερος ἔνυλος ὁ ποιητικός αἴτιος , καί ὁ προσεχής ὁ ἄνθρωπος καί ὁ πρῶτος ὁ ἥλιος . εἰμί δέ τίς χωριστός εἶδος κατά οὐσία εἰμί καί ὅπως ἔχω πρός ὁ φύσις καί τίς εἰμί , ὁ πρῶτος ἔργον φιλοσοφία διορίζω . περί μέν ὁ ἀρχή ὁ ὡς στοιχεῖον ἱκανός ὁ εἴρω ἵστημι . 3 . ἀναλαμβάνω δέ ἄνωθεν περί ὁ αἴτιος πειράω ἀποδίδωμι κατά ὅσος λέγω τρόπος . εἷς μέν οὖν τρόπος αἴτιος λέγω ἐκ ὅς γίγνομαι τίς ἐνυπάρχω , οἷος ὁ χαλκός ὁ ἀνδριάς καί ὁ χρυσός ὁ φιάλη καί ὁ οὗτος γένος · προσεχῶς μέν γάρ ὕλη ὁ φιάλη οὗτος ὁ χρυσός , ὡς γένος δέ ὁ χρυσός καί ὁ σῶμα . ἄλλος δέ τρόπος ὁ εἶδος καί ὁ παράδειγμα , τουτέστιν ὁ λόγος ὁ τίς εἰμί εἰμί . παράδειγμα δέ εἶπον οὐ ὡς ὁ ὁ ἰδέα λέγω αὐτός τίς κατά ἑαυτοῦ ὑφίστημι καί χωριστός εἶδος , ἀλλά | ἐπεί ὁρίζω ὁ εἶδος ἕκαστος ὁ ὑπό φύσις γίγνομαι , οἷος ἄνθρωπος ἵππος βοῦς ἐλαία συκέα πλάτανος , καί ὁ οὗτος δημιουργέω ἀρχή μέχρι τοσοῦτος πρόειμι κινέω ὁ ὕλη μέχρι ὅς ὁ εἶδος οὗτος καί ὁ μορφή τέλειος ἐναρμόζω ὁ ὕλη . ἔτι ὅθεν ὁ ἀρχή πρῶτος ὁ μεταβολεύς , οἷος ὁ βουλεύω αἴτιος καί ὁ πατήρ ὁ τέκνον . πρῶτος δέ εἶπον ὅτι καί ὁ ὄργανον δοκέω κίνησις αἴτιος γίγνομαι , ἀλλά οὖον πρῶτος . πρός οὗτος ἕτερος αἴτιος ὡς ὁ τέλος , οὗτος δέ εἰμί ὁ ὅς ἕνεκα , οἷος αἴτιος ὁ περιπατέω ὁ ὑγεία καί οὖον μόνος ὁ περιπατέω , ἀλλά πᾶς ἁπλόος , ὅσος ὑπό ὁ ποιέω ὁ τέλος γίγνομαι μεταξύ ὁ τέλος , ἄλλος ἐκ ἄλλος , οὗτος ἅπας αἴτιος ὁ ὑγεία , οἷος ἰσχνασία κάθαρσις φαρμακεία , ὁ πρός οὗτος ὄργανον · πᾶς γάρ ὁ τέλος ἕνεκα οὗτος καί ὅσος ἔργον , ὡς ὁ περιπατέω , καί ὅσος ὄργανον , ὡς σικυῖα σμίλη . ὁ μέν οὖν αἴτιος σχεδόν τοσαυταχῶς λέγω , συμβαίνω δέ πολλαχῶς λέγω ὁ αἴτιος πολύς ὁ αὐτός γίγνομαι αἴτιος , οὖον κατά συμβαίνω μέν , οὖον μήv κατά ὁ αὐτός λόγος οἷος φιάλη χρυσοχόος τε καί χρυσός · ἄμφω μέν αἴτιος κατά ἑαυτοῦ , ἀλλά ὁ μέν ὡς δημιουργός , ὁ δέ ὡς ὕλη . δύναμαι δέ τις καί ἀλλήλων αἴτιος εἰμί , οἷος ὁ πόνος ὁ εὐεξία καί οὗτος ὁ πονέω , ἀλλά οὖον ὁ αὐτός τρόπος , ἀλλά ὁ μέν ὡς τέλος ὁ εὐεξία , ὁ πόνος δέ ὡς ἀρχή ὁ κίνησις · ποιητικός γάρ ὁ πόνος ὁ εὐεξία καί τέλος ὁ εὐεξία ὁ πόνος . ἔτι δύναμαι αὐτός αἴτιος εἰμί ὁ ἐναντίος ἀλλά οὐ ὡσαύτως ἔχω . ὁ γάρ | πάρειμι αἴτιος ὁ σωτηρία ὁ ναός οὗτος ἄπειμι ὁ ἀνατροπή , ὡς ὁ κυβερνήτης . ἅπας μέντοι γε ὥσπερ φημί εἰς τέσσαρες τρόπος πίπτω ὁ φανερός καί πάλιν γε αὐτός ἀκρίβεια ἕνεκα ἐξαριθμητέον . πρῶτος μέν εἰς ὁ ὕλη καί ὁ ὑπόκειμαι , οὐ εἷς δέ ὁ τρόπος ὁ ὕλη · ἄλλως γάρ ὑπόκειμαι ὁ στοιχεῖον ὁ συλλαβή κατά σύνθεσις γάρ ) καί ἄλλως ὁ κύριος ὕλη δέχομαι ὁ εἶδος κατά ἀλλοιόω γάρ ) · γῆ δέ καί ὕδωρ κατά ἄμφω ὁ ὁ ζῷον σῶμα . καί ὁ μέρος ὁ ὅλος κατά ἕτερος τρόπος καί ὁ πρότασις ὁ συλλογισμός ὁ συμπέρασμα . δύο δέ ὁ τίς εἰμί εἰμί καί ὁ λόγος . καί οὗτος δέ λέγω πολλαχῶς , ὅλος μέν ἐπί ὁ ἐκ μέρος σύγκειμαι , ὅλος δέ οὖον σύν ὁ μέρος ( οὗτος γάρ ἤδη ὁ συναμφότεροι ) , ἀλλά ὁ ἐπί πᾶς αὐτός ἐπιθεωρέω τε καί ἐπιγίγνομαι οἷος ὁ τελειότης , καί † κατά ὅς ὅλος λέγω ὅλος , σύνθεσις δέ ἐπί ὁ συντίθημι , εἶδος δέ ἐπί ὁ κύριος ὕλη . εἰς τρίτος δέ ὁ ἀρχή ὁ κίνησις , οἷος ὁ σπέρμα καί ὁ ἰατρός καί ὁ βουλεύω καί ὅλως ὁ ποιητικός αἴτιος . τέταρτος δέ ὁ τέλος καί ὁ ἀγαθός · ὁ γάρ ὅς ἕνεκα ἀγαθός καί τέλος ὁ ἄλλος ἐθέλω εἰμί , διαφέρω δέ οὐδείς ἀγαθός αὐτός εἶπον ἢ φαίνω ἀγαθός . ὁ μέν οὖν αἴτιος οὗτος καί τοσοῦτος εἰμί . ἀποδίδωμι δέ αὐτός πολλαχῶς ἀποδίδωμι ἐπί ἕκαστος εἶδος ὁ αἴτιος , οἷος ἐπί ὁ ποιητικός καί ὁ τοιοῦτος αἴτιος · ἤτοι γάρ προσεχῶς ὁ κοινός , προσεχῶς μέν ὅταν λέγω αἴτιος ὁ | ὑγεία ὁ ἰατρός , κοινός δέ ὅταν ὁ τεχνίτης . πάλιν ἢ κατά ἑαυτοῦ ἢ κατά συμβεβηκός · κατά ἑαυτοῦ μέν γάρ αἴτιος ὁ ὑγεία ὁ ἰατρός , ἀλλά ἐπεί συμβαίνω αὐτός Ἀκουμενός εἰμί , αἴτιος ἄν εἶπον καί ὁ ἀκέω ὁ ὑγεία . καί ὁ περιέχω ὁ συμβαίνω [ αἴτιος ] καί αὐτός ὁ αἴτιος πολλάκις λέγω , οἷος ἄνθρωπος ὁ ὑγεία αἴτιος καί ὁ ζῷον . εἰμί δέ καί ὁ συμβεβηκός ἄλλος ἄλλος πορ́ρος καί ἐγγύτερος , οἷος ὁ λευκός καί ὁ μουσικός αἴτιος γίγνομαι ὁ ὑγεία , ὅς συμβαίνω ὁ ἰατρός λευκός ὁ μουσικός εἰμί . πάλιν οὗτος εἰμί ἀποδίδωμι ἢ συμπλέκω ἢ χωρίς , συμπλέκω μέν ὅς Ἀκουμενός ἰατρός αἴτιος ὁ ὑγεία ἢ λευκός ἰατρός Χωρὶς δέ ὅς Ἀκουμενός αἴτιος ἢ ὁ ἰατρός αἴτιος . ἐκ ὅς ὁ τρόπος ὁ ἀπόδοσις · ἢ γάρ ὡς ὁ προσεχής καί κατά ἕκαστος , ἢ ὡς ὁ γένος , ἢ † κατά συμβεβηκός , ἢ ὡς ὁ γένος , ἢ ὡς ὁ συμπλέκω , ἢ χωρίς . οὗτος δέ οὐ ἐπί ὁ ποιητικός μόνος , ἀλλά καί ἐπί ὁ ἄλλος εὑρίσκω εἄν οὗτος γίγνομαι , οἷος ἐπί ὁ ὕλη . οὗτος ὁ χαλκός αἴτιος ὁ διαδέω καί ἀπλόος χαλκός καί ὁ σῶμα . πάλιν ὁ ἐρυθρός ἵστημι γάρ ἐρυθρός ὁ χαλκός ) καί ἁπλόος ὁ ἐρυθρός καί ἔτι μᾶλλον ὁ χρωματίζω καί συντίθημι ὁ ἐρυθρός χαλκός ἢ ὁ μέλας χαλκός . ὁ δέ αἴτιος ἀνάλογος τε καί ἐξισόω καί | ὁ αἰτιατός λέγω · ὁ γάρ προσεχῶς αἰτιατός ἀποδίδωμι ἢ ὁ γένος οὗτος , οἷος Πολύκλειτος ποιέω ὅδε ὁ διαδέω ἢ ὁ ἀνδριάς ἢ ὅλως ὁ εἰκών · ὁμοίως ἐπί ὁ κατά συμβεβηκός , ἵνα μή κατά ἕκαστος ἀπομηκύνω . ἕκαστος δέ ὁ ἓξ οὗτος τρόπος διχῶς αὖθις ἀποδίδωμι , ἢ γάρ δύναμις ἢ ἐνέργεια · διαφέρω δέ , ὅτι ὁ μέν ἐνεργέω αἴτιος ἅμα τε εἰμί καί οὐ εἰμί ὁ ἐνεργέω αἰτιατός , οἷος ὁ τέμνω ὁ τέμνω καί ὁ πρίζω ὁ πριζομένῳ , ὁ δέ κατά δύναμις οὐ ἀεί · φθείρω γάρ οὐ ἅμα ὁ οἰκοδόμος ὁ οἰκίον οὐδέ ὁ τέκτων ὁ βάθρον . ὁ δύναμις δέ λέγω νῦν οὖον μόνος ἐνεργέω , ἀλλά καί ὁ παύω ὁ ἐνέργεια . δεῖ δέ ἀεί ὁ αἴτιος ἕκαστος ὁ κύριος καί προσεχής ζητέω , οὗτος δέ εἰμί ἐπί ὅς παύω ὁ ζήτησις ὁ διά τίς , οἷος ἴδιος τίς αἴτιος οὗτος ὁ οἰκίον ; ὅτι οἰκοδόμος . διά τίς δέ ὅλως οἰκοδόμος αἴτιος οἰκίον ; ὅτι ὁ οἰκοδομικός ἔχω τέχνη . ἐνταῦθα δέ ἔρχομαι ἵστημι ἀνάγκη · ὁ γάρ ἑξῆς εὐήθης ἐρώτησις . πρῶτος ἄρα ὁ τέχνη αἰτία ὁ οἰκίον . λεκτέος δέ καί ὁ γένος ὁ γένος αἴτιος καί ὁ κατά ἕκαστος * * * , οἷος ἀνδριαντοποιός μέν ἀνδριάς αἴτιος , ὅδε δέ εδί , καί ὁ μέν δύναμις αἴτιος ὁ δύναμις , ὁ δέ ἐνεργέω ὁ ἐνεργέω αἰτιατός . πόσος μέν οὖν ὁ αἴτιος καί ποσαχῶς ἀποδίδωμι , διά-ὁρίζω κατά ἕκαστος ἐγώ . 4 . λέγω δέ καί ὁ τύχη πολύς αἰτία καί ὁ αὐτόματος καί πολύς καί εἰμί καί γίγνομαι διά | Τύχη καί ὁ αὐτόματος . οὗτος μέν ὑπό τίς τρόπος ὁ προερέω αἴτιος εἰμί καί πότερος αὐτός τύχη καί ὁ αὐτόματος ἢ ἕτερος καί ὅλως τίς εἰμί ἑκάτερος , ἐπισκεπτέος . ἄπρος ἐπισκέπτομαι δέ , εἰμί εἰμί ὅλως · ἀρχή γάρ οὗτος . φημί γάρ ἄν τις κενός ὄνομα ὁ Τύχη εἰμί · καί γάρ ἐπί ὅς αἰτία λέγω καί ὀνομάζω , πάντως εἰμί αἴτιος ὁρίζω λαμβάνω ἐκ ὁ προαποδίδωμι τρόπος ἐγώ ἐν ὁ ἔμπροσθεν , οἷος εἰς ὁ ἀγορά τις ἔρχομαι , ἵνα ὁ δεῖνα διαλέγω , καταλαμβάνω ὁ ἑταῖρος ἐκ ἀποδημία ἐπανήκω , ὅς βούλομαι μέν ὁράω , οὐ οἴομαι δέ τηνικαῦτα . οὗτος γάρ εἰμί ἔρομαι ὁ αἴτιος καί ὅπως καταλαμβάνω ὁ ἑταῖρος , ἀπό τυγχάνω μέν ἄν φημί , κενολογώ δέ . πῶς γάρ ἀπό τυγχάνω , ἀλλά οὐ ἀπό ὁ αὐτός προαίρεσις , κατά ὅς προαιρέω εἰς ὁ ἀγορά προέρχομαι ; τίς γάρ ; εἰμί μή οὗτος προέρχομαι ἕνεκα , ἀλλά ἄλλος ὁ , ἄλλος τις αἴτιος ὁ θέα ὁ φίλος περιβλεπτέον καί οὖον ὁ πρόοδος . εἰμί δή ὁ μέν Τύχη ἀόριστος αἴτιος καί ὁ τίθημι νομίζω , ἐπί ἕκαστος δέ ὁ ἀπό τυγχάνω λέγω εἰμί αἴτιος ὁρίζω λαμβάνω , πῶς οὐ ὄνομα λέγω ἄνευ πρᾶγμα ὁ ὁ Τύχη ὡς αἴτιος τις ἀποσεμνύνω ; οὖον παροπτάω δέ οὐδέ ὁ παλαιός , ὅσος περί αἴτιος φιλοσοφέω , ὅς οὐδέ τις αὐτός ἐν οὗτος καταριθμέω .. οὗτος μέν οὖν εἶπον εἄν ὁ Τύχη ἐξελαύνω ἐκ ὁ πρᾶγμα , ἐγώ δέ ὁ μέν πρότερος λόγος ἐναντίος περαίνω ὅς βούλομαι . βούλομαι | μέν γάρ ἀναιρέω ὁ Τύχη , λανθάνω δέ αὐτός μᾶλλον κρατύνω . εἰμί γάρ ἔχω ἅπας ἅπας ὁ γίγνομαι εἰς ὁρίζω αἴτιος ἀνάγω ἀεί , καί οὗτος οὐ ἀγνοέω ὅμως οὐ ἅπας ἀπό τυγχάνω γίγνομαι λέγω , ἀλλά ὁ μέν ὁ δέ ἕ , δῆλος ὡς αἴτιος τίς παρά ὁ ὁρίζω αἴτιος ὁ τύχη , εἰ ἀπορέω μέν οὐδέποτε ὁρίζω ἀρχή , αἰτιάομαι δέ ἐπί ἔνιοι οὖον ὁ ὁρίζω καί πρόδηλος ἀρχή , ἀλλά ὁ Τύχη ὡς εἰμί ἕτερος παρά ἐκεῖνος . διά τίς γάρ Ἀχιλλεύς μέν ἐκ προαίρεσις λέγω ἀναιρέω ὁ Ἕκτωρ , Ἄδραστος δέ ἀπό τυγχάνω ὁ Κροῖσος παῖς ; χρή γάρ καί οὗτος ἐκ προαίρεσις λέγω καθάπερ ὁ Ἀχιλλεύς . ἐξαρκέω γάρ αὐτός ἐπί οὗτος ληρέω , ὡς εἰμί μή προαιρέω ἀφίημι ὁ δόρυ , οὐ ἄν ὁ Κροῖσος παῖς ἀναιρέω · ἀλλά προαιρέω μέν ὅτε ἀφίημι ὁ δόρυ , προαιρέω δέ οὖον κατά ὁ Κροῖσος παῖς , ἀλλά κατά ὁ θηρίον . ὁ μέν οὖν ἄφεσις αἰτιάομαι ὁ προαίρεσις , ὁ φόνος δέ μή · πῶς γάρ ; ὅς εἰμί πρόοιδα συμβαίνω , οὐ εἄν πέμπω ὁ ἀκόντιον · ὥστε καλῶς ἀπό τυγχάνω λέγω καί οὐ ἀπό πρόνοια ὁ τοιοῦτος φόνος . οὕτως καί συγγνώμη ἐπί οὗτος τυγχάνω , καί ὁ Κροῖσος εὐγνώμων εἰμί οὖον παροξύνω πρός ὁ δράω . εἰμί δέ μηδείς μνημονεύω τυγχάνω ὁ παλαιός , τίς οὗτος ; ἐκεῖνος γάρ ἔγκλημα οὗτος , οὐ ὁ τυγχάνω ἀναίρεσις . φαίνω μέν γάρ ὡς ἀληθής οὐδαμοῦ λόγος ποιέω περί αὐτός οὐ Ἐμπεδοκλῆς , οὐ Ἀναξαγόρας , οὐ ἄλλος τις · ἵημι γάρ εἷς ὅς λέγω αἴτιος , οἴομαι εἰμί ὁ Τύχη , | οἷος φίλιος ἢ [ ὁ ] νεῖκος ἢ νόος ἢ πῦρ , ἵημι τίς προσόμοιος οὗτος , ἀλλά οὐδείς οὗτος πρός ὁ λόγος εἰμί , ἐπεί καί περί ἄλλος πολύς οὐδείς ποιέω λόγος , ἀλλά ὅς γε χρόνος ἱκανός ἐξευρίσκω ὁ ἀλήθεια . καίτοι θαυμαστός μέν , εἰμί μηδείς ὑπολαμβάνω ὁ Τύχη ὅμως οὐ πείθω ὁ ἄνθρωπος ὡς ἐπί κενός ὄνομα φέρω , θαυμαστός δέ , εἰμί γιγνώσκω εἰμί καταλείπω διδάσκω ὅπως εἰμί . ἐγώ δέ ἀναμιμνῄσκω , ὡς Ἐμπεδοκλῆς καί ἄκων περιπίπτω ποῦ ὁ ὄνομα καί χράω εἰς ἀπόδοσις ὁ φυσιολογία ὁ τυγχάνω πολλάκις λανθάνω οἴομαι · ὁ γάρ ὁ ἀήρ ἀπόκρισις ὁ Τύχη αἰτιάομαι λέγω ὡς οὗτος συγκυρέω θέω τότε , πολλάκις δέ ἄλλως , καί ὁ μόριον ὁ ζῷον ὁ πλεῖστος ἀπό τυγχάνω γίγνομαι φημί . ἀλλά οὗτος μέν εἰς μικρός αὐτός καταχράομαι , εἰμί μηδείς αὐτός ποιέω λόγος , κακός ἄξιος κατηγορία ἄν εἰμί , Δημόκριτος δέ καί ὁ ἄλλος πῶς οὐ ἄξιος ἐγκαλέω ; ἕ ὁ μέγας αὐτός προστίθημι οὐδέ μικρός λόγος μεταδίδωμι ἄνθρωπος ὁ ἤπειρος οὐρανός καί ὁ δίνη καί ὁ κατέχω τάξις εἰς ἄλλος μέν οὐδείς αἴτιος ἀναφέρω , τυγχάνω δέ ἀνάπτω μόνος καί ὁ αὐτόματος . καίτοι καί οὗτος αὐτός κατά ἑαυτοῦ θαυμάζω ὁ ἀνήρ , εἰμί ὁ μέγας καί θεῖος ὁ φαίνω , ὁ οὐρανός καί ὁ ὁ ἄστρον χορεία , ἐν ὅς οὐδείς ἀόριστος οὐδέ ἄτακτος , εἰς ὁ αὐτόματος ἀνάγω καί ὁ Τύχη ὁράω καί ὁ φυτόν καί ὁ ζῷον κατά ὁρίζω αἴτιος καί τάσσω γίγνομαι , εἴτε φύσις εἴτε νόος ἔτι ἕτερος | τις ὀνομάζω βούλομαι ὁ αἴτιος · οὖον γάρ περί οὗτος νῦν διαφέρω , ἀλλά ὅτι γε πόρρωθεν ὁ ἄλογος καί ἄτακτος καί αὐτόματος ὁ γένεσις οὗτος δῆλος εἰμί . διά τίς γάρ οὖον γίγνομαι ὅς τίς τυγχάνω ἐκ ὅστις τυγχάνω , εἰμί τύχη ὁ αἴτιος εἰμί , ἀλλά ἐκ ἄνθρωπος μέν ἄνθρωπος , ἐκ δέ ἐλαία ἐλαία ; καί οὐδείς ἀπό τυγχάνω φημί ἵππος ἐκ ἵππος τίκτω ἢ ὁ ἄσταχυς ἐκ ὁ πῦρ βλαστάνω . εἰμί οὗτος μέν οὕτως , ὁ καί ἐμποδίζω καί διακόπτω πολλάκις , ὁ δέ οὐρανός καί ὁ ἄστρον καί ὁ ἀκίνητος καί διαιωνίζω τάξις οὖον κατά νόος οὐδέ κατά λόγος συντάσσω , ἀλλά ἐκ αὐτόματος καί τυγχάνω , ἀμφότερος οὖν ἁμαρτάνω , καί ὅτι πᾶς αὐτός αἰτιάομαι καί ὅτι μηδείς ὑπέρ αὐτός ἐγώ διδάσκω . εἰμί δέ τις ἕ ὁ Τύχη αἴτιος μέν εἰμί καί πάνυ πολύς πιστεύω , οὐ ἔχω δέ <περὶ> ὁ φύσις αὐτός ἀποδίδωμι εὐσχήμων λόγος ἀποθαυμαστὸν—(5 ) διδράσκω ἄδηλος αὐτός αἴτιος ἀνθρώπινος διάνοια τίθημι . ἔοικα δέ ἐκ ὅς λέγω θεῖος1 τίς καί δαιμόνιος αὐτός ὑπολαμβάνω · οὗτος δέ καί ὁ πολύς ὁ δόξα εἰμί σέβομαι ὁ Τύχη καί ναός οἰκοδομέω αὐτός μετά ὁ θεός .. σκεπτέος οὖν ἐγώ ὥσπερ φημί , περί αὐτός κατά ὁ συνήθης μέθοδος . 5 . ὅτι2 μέν οὖν εἰμί καί ἐν ὅς εἰμί ὁ τύχη , λαμβάνω ἄν οὕτως . ὁ γίγνομαι ὁ μέν ὡσαύτως ἀεί γίγνομαι ὡς ὁ ἀίδιος , ὁ δέ ὡς ἐπί ὁ πλεῖστος ὡς ὁ φύσις , ὁ δέ ἀντίκειμαι οὗτος ὡς ὁ ἐπί μικρός . ἐπεί γάρ εἰμί τις ὡς ἐπί ὁ πλεῖστος γίγνομαι , δῆλος ὡς εἰμί τις καί ἐπί μικρός , ὁ | ὁ ἀναγκαῖος ἐκεῖνος γένεσις διακόπτω . πότερος οὖν ἐν ὁ ἐκ ἀνάγκη ὁ τύχη ; καί τίς ἄν εἶπον ὁ ἥλιος ἀπό τυγχάνω ἀνατέλλω ἢ δύο σήμερον ; ἀλλά ἐν ὁ ἐπί ὁ πλεῖστος ; ἀλλά οὐδείς λέγω Καλλίας ἐκ τυγχάνω πενταδάκτυλον γίγνομαι ἢ καῦμα ἐν ὁ ὑπό κύω ἢ χειμών κατά ὁ τοξότης εἰμί ἥλιος . ἆρα οὖν ἐν ὁ ἐπί μικρός ὁ τύχη ; οὗτος γάρ ὁ κοινός δόξα φημί · ὁ τε γάρ ὑπό τυγχάνω γίγνομαι σπανίως οἷος τε συμβαίνω καί ὁ σπανίως συμβαίνω ἀπό τυγχάνω οἷος τε γίγνομαι · καί οὗτος μέν ἐνταῦθα μένω ὁ ὁ Τύχη ἐν ὁ ἐπί μικρός εἰμί . πάλιν δέ ἄλλως διαιρέω ὁ γίγνομαι ὁ μέν ἕνεκα τις γίγνομαι , ὥσπερ ὅσος διάνοια καί ὅσος ὁ φύσις δημιουργός , ὁ δέ οὐδείς χάρις , ὥσπερ ὅταν ἐγώ ἐκτείνω θρίξ ἢ κάρφος ἀναιρέω . οὗτος δή ποῦ τακτέον ὁ Τύχη ; φημί ὡς ἐν ὁ ἕνεκα ὁ . πῶς δέ , ἀναμένω μικρός βούλομαι · νῦν δέ ἀνατίθημι οὗτος . οὖον γάρ εἰς μακράν ἀποδείκνυμι , ὁ συμβαίνω δέ ἐκ ὁ λῆμμα συλλογίζομαι . κεῖμαι δή ὁ Τύχη ἐν ὁ ἐπί μικρός εἰμί , κεῖμαι δέ καί ἐν ὁ ἕνεκα ὁ . τίς δή ὁ ἐκ οὗτος συμπεραίνω ; ὁ τις γίγνομαι καί ἐπί μικρός ἐν ὁ ἕνεκα τις γίγνομαι . ὁ δή χάρις ὑπάγω οὗτος συλλογίζομαι πρό ὁ θατέρου ὁ λῆμμα διδασκαλία ; ὅτι ὁ ἕνεκα τις οὐ ἐν ὁ ὡσαύτως ἔχω μόνος , οὐ ἐν ὁ ἐπί ὁ πλεῖστος ὁμοίως . ἀλλά οὖον δεῖ θαυμάζω , εἰμί καί ἐν ὁ ἐπί μικρός εὑρίσκω . ἄγω . πῶς οὖν ὁ τύχη καί ὁ αὐτόματος ἐν ὁ ἕνεκα ὁ ; | προσδέω γάρ δή οὗτος ὁ λόγος . πᾶς δέ σύμφημι ἄν , ὅτι ὅσος γίγνομαι ὑπό διάνοια καί ὑπό φύσις , ἕνεκα τις γίγνομαι , οἷος ὁ προέρχομαι ἔξω ὁ οἰκίον ἢ γάρ ὁ λούω ἕνεκα ἢ ὁ ὁ φίλος διαλέγω ) καί ὁ πίπτω ἐκ ὁ στέγος ὁ κεραμίς ὁ γάρ εἰς ὁ οἰκέω φέρω τόπος , φημί δέ εἰς ὁ κάτω ὁ βαρύς καί γήινος σῶμα , ἐπεί οὐ ἱκανῶς ἀνέχω ) . ὅταν μέν οὖν ἐκεῖνος ὁ τέλος αὐτός ἀπαντάω μόνος , ὅς καί ὁ ἀρχή χάρις γίγνομαι , οὐδείς ἐνταῦθα ἔχω κοινός ὁ τύχη · ὅταν δέ , ὥσπερ εἴωθα πολλάκις , ἕτερος τίς παρά ὁ πρόκειμαι ἐκ ἀρχή , ἐνταῦθα ἀναφαίνω ὁ τύχη καί ὁ αὐτόματος . προέρχομαι μέν γάρ ὑπέρ ὁ λούω , περιπίπτω δέ ὁ λυσσάω κύω · καί καταφέρω μέν ὁ κεραμίς ὑπέρ ὁ ὁ οἰκεῖος χώρα ἀπολαμβάνω , ἐπεί παρά φύσις εἰμί αὐτός ὁ αἰωρέω , πλήσσω δέ πάρειμι ὁ ἄνθρωπος . εἰμί μέν οὖν καί ὁ οὕτως συμβαίνω ἢ ὁ φύσις ἢ ὁ προαίρεσις αἴτιος πω εἶπον , ἀλλά οὖον κατά ἑαυτοῦ · οὖον γάρ οὗτος χάρις οὔτε προέρχομαι ὁ ἄνθρωπος ἵημι ὁ κέραμος καταφέρω , ἀλλά εἰμί ἄρα , κατά συμβεβηκός . οὗτος οὖν εἰμί ὁ τύχη καί ὁ αὐτόματος , ὅταν αἰτία γίγνομαι κατά συμβαίνω ὁ φύσις τις ἢ ὁ προαίρεσις . οὕτως λέγω ὁ Τύχη ἐν ὁ ἕνεκα τις εἰμί , ὅτι ἐν ὁ ἀπό διάνοια καί ἀπό φύσις , ὅταν γίγνομαι οὗτος κατά συμβεβηκός τίνω αἴτιος , γίγνομαι δέ κατά συμβεβηκός τίνω αἴτιος , ὅταν ἄλλος τις αὐτός ἀπαντάω καί μή ὅς χάρις γίγνομαι · εἰμί γάρ ὥσπερ ὁ εἰμί ὁ μέν κατά | ἑαυτοῦ , ὁ δέ κατά συμβεβηκός , κατά ἑαυτοῦ μέν ὁ οὐσία , κατά συμβαίνω δέ ὁ οὗτος συμβεβηκός , οὕτως καί ὁ αἴτιος ὁ μέν κατά ἑαυτοῦ αἴτιος , ὁ δέ κατά συμβεβηκός , κατά ἑαυτοῦ μέν αἴτιος ὁ οἰκίον ὁ οἰκοδόμος , κατά συμβαίνω δέ ὁ λευκός ἢ ὁ μουσικός · καί ὁ μέν κατά ἑαυτοῦ ὁρίζω , ὁ δέ κατά συμβαίνω ἀόριστος · ἤπειρος γάρ εἄν ὁ οἰκοδόμος συμβαίνω . τοιοῦτος δέ καί ὁ τύχη καί διά οὗτος ἀόριστος . διαφέρω δέ ὁ ἄλλος ὁ κατά συμβαίνω αἴτιος ὁ τύχη , ὅτι ἐκεῖνος μέν ἕκαστος , ἐπεί ὁ κατά ἑαυτοῦ αἴτιος συμβαίνω , οὕτως αἴτιος καί αὐτός λέγω ὁ λευκός ἢ ὁ μουσικός ἢ ὁ περιπατέω ἢ ὁ κάθημαι , διόπερ οὐδέ αἴτιος κύριος εἰμί ὁ τοιοῦτος , ἐπί δέ ὁ τυγχάνω ὁ αὐτός πρᾶξις καί εἷς ἄλλος μέν κατά ἑαυτοῦ αἰτία , ἄλλος δέ κατά συμβεβηκός · ὁ γάρ ὀρύσσω ὁ μέν φυτεύω κατά ἑαυτοῦ αἴτιος , ὁ δέ ὁ θησαυρός εὑρίσκω κατά συμβεβηκός , ὥστε ἐκεῖ μέν ἐν ὁ αἴτιος ὁ διαφορά ( ὁ μέν γάρ κατά ἑαυτοῦ , ὁ δέ κατά συμβεβηκός ) , ἐνταῦθα δέ ἐν ὁ τέλος ὁ μέν κατά ἑαυτοῦ , ὁ δέ κατά συμβεβηκός . ἔχω μέντοι γε καί ὁ ἀόριστος μηδείς κακός , εἰμί μή καί μᾶλλον , ὁ τύχη · ὁ γάρ εὑρίσκω ὁ θησαυρός πολύς ἄν καί ἤπειρος αἴτιος ἐπισυμβαίνω χάρις ἄλλος τις γίγνομαι , ὁ φυτεύω χάρις ὀρύσσω , ὁ θεμέλιος καταβάλλω , ὁ διάγω ὀχετός φρεάτειος ἕνεκα λάκκος μνῆμα ἠρίον μυρίος ἄλλος . καθάπερ οὖν λέγω καί πρότερος ( οὐδείς γάρ ἄτοπος σχολή ἄγω ὁ αὐτός πολλάκις ἕνεκα ἀναλαμβάνω ) , ὅταν | ὁ ἕνεκα ὁ γίγνομαι γίγνομαι τις αἴτιος κατά συμβεβηκός , ὁ οὗτος οὕτως ἀπαντάω ἀπό τυγχάνω λέγω γίγνομαι ἢ αὐτόματος , οἷος ἕνεκα μέν ὁ λούω προέρχομαι , ἀπολαμβάνω δέ ὁ ἀργύριον περιτυγχάνω ὁ δανείζω κομίζω ὁ ἔρανος · ὁ γάρ ἀπολαμβάνω αἴτιος κατά συμβαίνω ὁ προέρχομαι ( οὖον γάρ οὗτος γίγνομαι ) · ὡς εἰμί οὗτος γε ἕνεκα , οὐ εἄν λέγω ἀπό τυγχάνω ἀπολαμβάνω ὁ ἀργύριον · ἀλλά οὔτε εἰμί κατά ἀνάγκη εἰς ὁ τόπος ἐκεῖνος φοιτάω , οὔτε εἰμί κατά συνήθεια ὡς ἐπί ὁ πλεῖστος · οὐκέτι γάρ παράλογος ὁ τοιοῦτος οὐδέ σπάνις . καί οὗτος δέ ἐπί ὁ τυγχάνω θεωρητέον , ὅτι ὁ κατά συμβαίνω οὐ ἐπί ὁ ποιητικός μόνος αἴτιος , ἀλλά καί ἐπί ὁ τέλος εὑρίσκω · ὥσπερ γάρ ὁ προέρχομαι κατά συμβαίνω αἴτιος ὁ κομίζω , οὗτος καί ὁ κομίζω κτάομαι συμβαίνω τέλος ὁ προέρχομαι · καί ὁ μέν ὡς ποιητικός αἴτιος τύχη καλέω , ὁ δέ ὡς τελικός ὁ ἀπό τυγχάνω . δεῖ δέ καί οὗτος ἀόριστος εἰμί καί μή τάσσω , ὡς εἰ εἰμί τάσσω , οὐκέτι ἀπό τυγχάνω εἰμί . εὔλογος δέ καί οὗτος ἀόριστος · κατά συμβαίνω γάρ καί οὗτος καί οἷος τε εἰμί οὖον ὁ κομίζω ἀπαντάω μόνος ὁ προέρχομαι , ἀλλά καί ὁ πλήσσω καί ὁ θεάομαι ὁ πομπή · εἷς μέν γάρ εἰμί ὅς χάρις γίγνομαι ὁ προέρχομαι , ἤπειρος δέ ὁ οὗτος δύναμαι ἐπισυμβαίνω . δῆλος ἄρα ἐκ ὁ εἴρω , ὅτι τύχη εἰμί αἰτία κατά συμβαίνω ἐν ὁ οὔτε ἐκ ἀνάγκη οὔτε ἐπί ὁ πολύς γίγνομαι , ἀλλά ἐν ὁ ἐπί μικρός καί οὗτος γε ἐν ὁ ἕνεκα ὁ κατά προαίρεσις · διόπερ ἐν ὅσος διάνοια , ἐν οὗτος καί τύχη · ὁ γάρ προαίρεσις οὐ ἄνευ διάνοια . ἀόριστος μέν οὖν ὁ αἴτιος ἀνάγκη εἰμί ἀπό ὅς γίγνομαι εἄν ὁ ἀπό τυγχάνω , ὅθεν δοκέω ὁ τύχη ἀόριστος εἰμί · πᾶς γάρ ὁ κατά συμβαίνω αἴτιος ὁ ὁρίζω οὐ ἔχω · οὗτος γάρ μάλιστα ὁ κατά ἑαυτοῦ διαφέρω , ὅτι ἐπί ἐκεῖνος μέν εἰμί ὁρίζω εἶπον ὅδε ὅδε αἴτιος , οἷος ὁ οἰκοδόμος ὁ οἰκίον , ἐπί δέ ὁ κατά συμβαίνω οὖον · οὐκέτι γάρ μᾶλλον ὁ λευκός ἢ ὁ μουσικός . οὕτως οὖν καί ὁ κομίζω ὁ ἀργύριον προέρχομαι ἤπειρος ὁ πλῆθος αἴτιος · καί γάρ ὁράω τις καί βούλομαι καί διώκω καί φεύγω καί θεάομαι . εἰμί μέν οὖν ὁ κατά ἑαυτοῦ αἴτιος λέγω , οὐδείς εἄν γίγνομαι δοκέω ἀπό τυγχάνω . παράλογος δέ οὐδείς θαυμαστός ὁ Τύχη λέγω ( ὁ γάρ λόγος ἐν ὁ ἐκ ἀνάγκη ἢ ὡς ὁ πολύς ) , ἀλλά ἐπεί κατά συμβαίνω αἴτιος ὁ τύχη ἀεί δέ ἐν οὗτος εἰμί τις ἐγγυτέρω τε καί πρόσω ἐγγυτέρω μέν ὁ Πολύκλειτος αἴτιος ὁ ἀνδριάς , πρόσω δέ ἄνθρωπος ) , οὗτος γίγνομαι εἄν καί ἐν ὁ ἀπό τυγχάνω αἴτιος , οἷος ὑγεία αἴτιος γίγνομαι ὁ νοσέω ἢ πνεῦμα ἢ εἰληθέρησις ἢ ὁ κείρω καί ἀραιόω ὁ κεφαλή μηδείς οὗτος ἕνεκα ὁ ὑγεία ποιέω , ἀλλά ἢ ὁ πράσσω χάρις ἢ ὁ θεάομαι τις ἢ ὁ ὁ κόμη ἀποτίθημι · καί γάρ ἐνταῦθα προσεχής ὁ ὑγεία ὁ πνεῦμα αἴτιος ὁ κείρω . ὅταν μέν οὖν ὁ κατά συμβαίνω ἀλλήλων ἀντεξετάζω , | εἰμί εὑρίσκω προσεχής καί πορ́ρος · ὅταν δέ ἁπλόος ζητέω , τίς εἄν αἴτιος γίγνομαι ὁ ἀπό τυγχάνω , οὐ εἰμί ὁρίζω εἶπον ὅδε τίς · ἤπειρος γάρ καί ἀόριστος λαμβάνω δύναμαι , καθάπερ φθάνω πολλάκις προλέγω . Εὐτυχία δέ εἰμί , ὅταν τοιοῦτος τίς ἀπαντάω τέλος , οἷος ἄν τις καί προαιρέω ἐκ ἀρχή , ἀτυχία δέ , ὅταν μή τοιοῦτος . τύχη δέ ἀγαθός μέν λέγω , ὅταν ἀγαθός τίς ἀποβαίνω , φαῦλος δέ , ὅταν φαῦλος . εὐτυχία δέ καί ἀτυχία , ὅταν μέγεθος ἔχω οὗτος . καί ὁ παρά μικρός μέγας ἀγαθός λαμβάνω καί γίγνομαι ἐγγύς ἀτυχία μέγας , ὅτι ὡς ὑπάρχω αὐτός ἤδη λέγω ὁ διάνοια ὁ γάρ παρά μικρός ὥσπερ οὐδείς ἀπέχω δοκέω ) . ὁμοίως δέ καί ὁ παρά μικρός μέγας κακός λαμβάνω εὐτυχία λέγω εἰμί μέγας . ἀλλά καί ἀβέβαιος ὁ εὐτυχία εὔλογος · ὁ γάρ τύχη ἀβέβαιος · οὔτε γάρ ἐκ ἀνάγκη , οὔτε ὡς ἐπί ὁ πολύς . 6 . εἰμί μέν οὖν καί ὁ αὐτόματος αἴτιος κατά συμβεβηκός , ὡς προερέω , ἐν ὁ ἐπί μικρός γίγνομαι καί ἕνεκα ὁ , διαφέρω δέ ὁ τυγχάνω , ὅτι ὁ αὐτόματος ἐπί πλέω εἰμί καί λέγω . ὁ μέν γάρ ἀπό τυγχάνω πᾶς καί ἀπό αὐτόματος , οὖον πᾶς δέ ὁ ἀπό αὐτόματος καί ἀπό τυγχάνω · ὁ μέν γάρ τύχη καί ὁ ἀπό τυγχάνω εἰμί , ὅς ἄν καί ὁ εὐτυχέω ὑπάρχω , καί ὅλως πρᾶξις τις · διό καί ἀνάγκη περί ὁ πρακτός εἰμί ὁ Τύχη , πρακτός δέ ὁ κατά προαίρεσις , ὡς ἐν ἠθικός εἴρω . σημεῖον δέ , ὅτι ὁ εὐτυχία δοκέω | αὐτός εἰμί ὁ εὐδαιμονία , ὁ δέ εὐδαιμονία εὐπραξία τις καί περί πρᾶξις , ὥστε ὅσος μή ἐνδέχομαι πράσσω , οὔτε ἀπό τυγχάνω τίς ποιέω οὗτος ἐνδέχομαι . καί διά οὗτος οὔτε ἄψυχος οὐδείς οὔτε θηρίον τίς ποιέω ἀπό τυγχάνω , ὅτι οὐ ἔχω προαίρεσις , οὐδέ εὐτυχία οὐδέ ἀτυχία ὑπάρχω οὗτος , εἰμί μή ἄρα κατά ὁμοιότης , ὥσπερ φημί Πρώταρχος εὐτυχέω εἰμί ὁ λίθος ἐκ ὅς ὁ βωμός καί ὁ ἄγαλμα , ὅτι σέβομαι αὐτός μηδείς εἰς οὗτος συντελέω , ὁ δέ ὁμόζυξ αὐτός , εἄν οὗτος τυγχάνω , καταπατέω . ὑπάρχω δέ ὁ ἄψυχος τις καί οὕτως ὁ ἀπό τυγχάνω , ὅταν τις ἀπό τυγχάνω τίς πράσσω διά τοιοῦτος ὄργανον , οἷος ὁ ὁ τύραννος Προμηθεύς πλήσσω μέν ὑπέρ ὁ ἀναιρέω , διακόπτω δέ ὁ φῦμα καί ἰάομαι · εὐτυχής γάρ ἄν οὗτος λέγω ὁ ξίφος , ἐπεί προσκυνέω ὑπό ὁ θεραπεύω . ὁ δέ αὐτόματος οὐκέτι κατά ὁμοιότης ἀλλά κύριος ἄν καί ὁ ἄψυχος ὑπάρχω καί ὁ ἄλλος ὁ ζῷον ἄλογος , οἷος ἵππος ἐκ αὐτόματος σῴζω λαμβάνω ὑπό ὁ πολέμιος , ὅτι ἔρχομαι μέν ὁ πίνω ἕνεκα , ἔρχομαι δέ σῴζω παρά ὁ δεσπότης · καί ὁ τρίπους ἐκ αὐτόματος κεῖμαι οὕτως ὥστε κάθημαι ἐπί αὐτός , οὖον οὗτος καταπίπτω ἕνεκα · καί ὁ τέλος δέ ὁ ἀπαντάω ἔξωθεν εἰμί δεῖ καί οὐ ἐν ὁ φύσις ὁ πρᾶγμα · εἰμί γάρ ὁ πίπτω λίθος κυβικός ἔχω ὁ σχῆμα , οὐ ἐκ αὐτόματος κεῖμαι πρός ὁ καθέζομαι ἐπιτηδείως · ἐν ὁ φύσις γάρ εἰμί αὐτός ὁ πάντως . εἰμί πίπτω , κατά τοιοῦτος πίπτω τρόπος . καί διά οὗτος οὐδέ | ὁ πῦρ ἀπό αὐτόματος κινέω ἄνω · φύσις γάρ οὗτος ὁ πῦρ . ὁ μέν οὖν ἀπό αὐτόματος τοιοῦτος λέγω , ὁ δέ κοινός ὅς καί ἐπί ὁ τυγχάνω ἄν λέγω . ἀπό τυγχάνω δέ εἰμί ὅσος γίγνομαι ἀπό αὐτόματος ἐν ὁ προαίρεσις ἔχω , οὐκέτι δέ ἅπας ὁ παρά ὁ προαίρεσις εὐθύς ἀπό τυγχάνω εἰμί · ὁ γάρ πλέω χειμών ἀπαντάω μέν οὖον κατά προαίρεσις ὁ ναυαγία , οὖον μήv οὐδέ ἀπό τυγχάνω · ἐπί ὁ πολύς γάρ οὕτως συμβαίνω . ὅτι δέ ὁ αὐτόματος τοιοῦτος εἰμί οἷος εἴρω , σημεῖον εἰμί ὅτι μάτην λέγω ἐκεῖνος γίγνομαι , ὅς οὐ ἀπαντάω ὁ τέλος , ὅς χάρις πράσσω . ὅταν γάρ βαδίζω ὑπέρ ὁ ὁ γαστήρ διαχωρέω , οὗτος δέ μή συμβαίνω , μάτην φημί βαδίζω , ὡς οὗτος ὑπάρχω μάτην ὁ φύω ἄλλος ἕνεκα , ὅταν μή τίς γίγνομαι ἐκεῖνος , ὅς ἕνεκα εἰμί ἢ φύω · ἐπεί εἰμί τις φημί λούω μάτην , ὅτι οὐ ἐκλείπω ὁ ἥλιος , γελοῖος εἄν εἰμί · οὖον γάρ εἰμί οὗτος ἐκεῖνος ἕνεκα . οὗτος δέ καί ὄνομα ὁ αὐτόματος παρά ὁ μάτην γίγνομαι . πολλάκις μέν οὖν ὁ μάτην γίγνομαι οὐδείς ἕτερος ἀκολουθέω , ἀλλά μόνος ὁ ὁ οἰκεῖος τέλος ἁμαρτάνω , ὡς ὁ περιπατέω ὁ μή καθαίρω , καί οὗτος εἰμί μάτην , πολλάκις δέ ἕτερος τίς καί οὐ ὅς πράσσω ἕνεκα , ὡς ὁ χρυσίον εὑρίσκω ὁ βαδίζω διά κάθαρσις , καί οὗτος εἰμί ὁ ἀπό αὐτόματος . διαφέρω δέ ὁ ἀπό αὐτόματος ὁ μάτην , ὅς καί τελικός ὁ ποιητικός , καθάπερ καί ὁ ἀπό τυγχάνω ὁ τυγχάνω . ὅλως γάρ ὅταν | τίς τοιοῦτος ἀποβαίνω , ὅσπερ ἔχω μέν οἰκεῖος ποιητικός , γίγνομαι δέ μή ὁ οἰκέω προυπάρχω , ἀλλά ἕτερος τις , ὅς καί αὐτός ἕτερος οἰκέω ἀκολουθέω τέλος , τότε ὁ μέν προυπάρχω μάτην λέγω γίγνομαι , ὅτι μή γίγνομαι ἐκ αὐτός ὅσπερ πρόκειμαι · ὁ δέ ἐπισυμβαίνω ἐκ αὐτόματος ὅτι μή προϋπάρχω γίγνομαι ὁ οἰκεῖος ἀρχή , οἷος ὁ λίθος καταπίπτω πατάσσω ὁ πάρειμι · ἐνταῦθα γάρ ὁ μέν πατάσσω τέλος , ὁ δέ πίπτω ποιητικός αἴτιος εἶπον ἄν . ἀλλά καί ὁ πατάσσω ἕτερος ἔχω οἰκεῖος ἀρχή οὖον ὁ πίπτω , ἀλλά φέρω ὁ βάλλω ὑπό τις , ὥστε τίς πατάσσω · καί ὁ πίπτω οὖον ὁ πατάσσω τέλος ἔχω , ἀλλά εἰς ὁ οἰκέω φέρω τόπος , ἀλλήλων δέ γίγνομαι κατά συμβαίνω ὁ μέν αἴτιος , ὁ δέ τέλος . ὁ δέ προέρχομαι μέν ὑπέρ ὁ πράσσω τίς , πλήσσω δέ καί ἀναστρέφω μάτην μέν προέρχομαι , ἀπό αὐτόματος δέ πλήσσω , τάχα δέ οὗτος καί ἀπό τυγχάνω · ὁ ἀπό αὐτόματος γάρ ἐπί πλέω . γιγνώσκω δέ ἄν ἐκεῖθεν · ὅταν γάρ τίς παρά φύσις γίγνομαι , οἷος πολύς τέρας τίκτω , τότε οὐ ἀπό τυγχάνω , ἀλλά ἐκ αὐτόματος φημί γίγνομαι , οἷος ὁ ἑξαδάκτυλος ἢ στρουθοκέφαλος · ἢ οὗτος οὐ εἰμί ἀπό αὐτόματος ; ἔχω γάρ οἰκεῖος αἴτιος ὁ προυπάρχω ἐν αὐτός · ἢ γάρ ψῦξις ἢ ἔλλειψις ἢ πλεονασμός ὁ ὕλη . ἀλλά φημί τις ὅτι καί ὁ πίπτω λίθος ἔνδον ἔχω ὁ βαρύτης . ἀλλά ὁ πίπτω μέν αὐτός ποιητικός , ὁ πλήσσω δέ οὖον , ὅς φημί ἐκ αὐτόματος . τίς μέν οὖν εἰμί ὁ τύχη τίς ὁ αὐτόματος , εἴρω , καί τίς ὁ πρός ἀλλήλων οὗτος διαφορά . ἀνάγω δέ εἰς ὁ ποιητικός εἶδος ὁ αἴτιος , ὅτι ποιητικός αἴτιος ἐπισυμβαίνω ἢ φύσις ἢ διάνοια , φύσις μέν καταφέρω ὁ λίθος διά ὁ βάρος πατάσσω , διάνοια δέ διορύσσω θεμέλιος θησαυρός εὑρίσκω · εἰμί δέ οὔτε ὁ διορύσσω τυγχάνω κατά ἑαυτοῦ , οὔτε ὁ θησαυρός ὁ εὕρεσις · ὀρύσσω γάρ ἄν τις θησαυρός εὑρίσκω ἐλπίζω , ἀλλά ὅταν οὗτος ἐκεῖνος μή γίγνομαι χάρις , ἀπαντάω δέ ἀλλήλων καί οἷος συγκρούω , ὁ οὗτος συνδρομή τύχη καλέω . ἐπεί δέ ὁ τύχη καί ὁ αὐτόματος ἐπί ἐκεῖνος ἐπιδείκνυμι , ἐπί ὅς νόος ἢ φύσις γίγνομαι ἄν αἴτιος κατά συμβεβηκός , νόος ἄρα καί φύσις πρότερος τυγχάνω καί αὐτόματος · ἀεί γάρ πρότερος ὁ κατά ἑαυτοῦ ὁ κατά συμβεβηκός , ὥστε ὅσος ὅδε ὁ πᾶς Τύχη αἴτιος ἀποδίδωμι , δῆλος ὅτι νόος πρότερος καταλείπω . εἰμί οὖν ἐκ ἀνάγκη αὐτός ἀκολουθέω ὁ νόος αἴτιος τίθημι , ὁράω πῶς ὁ λείπω γελοῖος · εἰμί γάρ κατά συμβαίνω αἴτιος ὁ νόος ὁ οὐρανός , οὐ εὑρίσκω τίς κατά ἑαυτοῦ εἰμί ποιητικός . 7 . ὅτι2 δέ τοσοῦτος αἴτιος ὁ ἀριθμός ὅσος λέγω , δῆλος ἐκεῖθεν . ἐρωτάω γάρ ἐπί ἕκαστος διότι εἰμί ἕκαστος , ἢ ὁ ὁρισμός ἀποκρίνω ἔσχατος , ὡς ἐν ὁ μαθηματικός , οἷος διά τίς ὅδε Ἴσαι ; ὅτι ἐν κύκλος ἀπό ὁ κέντρον · διά τίς δέ ὁ ἀπό ὁ κέντρον ἐν κύκλος Ἴσαι ; διότι κύκλος εἰμί σχῆμα ἐπίπεδος καί ὥσπερ ὁρίζω ὁ γεωμέτρης · ἢ ὁ κινέω πρῶτος , οἷος διά τίς πολεμέω Φωκεύς Θηβαῖος ; ὅτι συλάω ὁ Φωκεύς ὁ Νεώνη , ἢ ὁ ὅς | ἕνεκα , διά τίς πολεμέω ὁ Ἕλλην ὁ βασιλεύς ; ἵνα ἄρχω ὁ Ἑλλήνων᾿ , ἢ ἐπί ὁ ὕλη ἔσχατος ἔρχομαι , οἷος διά διά τίς σήπω ὁ βάθρον ; ὅτι ξύλινος εἶμαι . ὁ φυσικός δέ εἰς ἅπας ἀνάγω ὁ διά τίς πωλέω . διά τίς ἄνθρωπος ἀποθνῄσκω ; ἢ γάρ ὅτι ζώιον εἰμί λογικός θνητός , ἢ ὅτι ὁ ποιητικός αὐτός ὁ ψυχή πρόειμι καί ἄπειμι , ἢ ὅτι ἐκ ὕλη εἰμί φθαρτός , ἢ ὅτι ἀγαθός αὐτός ὁ ἀποθνῄσκω . ἔρχομαι δέ ὁ τρεῖς εἰς εἷς πολλάκις , ὁ εἶδος , ὁ ὅς ἕνεκα , ὅθεν ὁ ἀρχή ὁ κίνησις · ὁ γάρ φύσις καί ὡς τέλος καί ὡς εἶδος καί ὡς ποιητικός αἴτιος ὁ φύσις γίγνομαι εἰμί , ὁμοίως δέ καί ὁ ψυχή , ἀλλά καί ἄνθρωπος ἄνθρωπος * * * αὐτός εἰμί κατά ὁ εἶδος ὁ γεννάω · καί πᾶς δέ ὅλως ὅσος κινέω κινέω τε προσεχῶς καί οὖον διά εἷς μέσος ὁμοιοειδής εἰμί ὁ ὑπό αὐτός γίγνομαι , λέγω δέ ἐπί ὁ φυσικός · περί γένεσις γάρ οὗτος ὁ τρόπος σκοπέω ὁ αἴτιος , τίς γίγνομαι μετά τίς ἕνεκα γάρ ὁ εἶδος ὁ φύσις κινέω πρό αὐτός καί ὅταν αὐτός ἐξεργάζομαι , παύω ὁ εἰς ὁ πρόσθεν πρόοδος ) , τίς πάσχω καί ἀλλοιόω ὅσπερ εἰμί ὕλη , τίς ποιέω καί κινέω . ἀλλά οὗτος γε οὖον πᾶς , ἀλλά ὁ προσεχής καί εἰμί τίς κινέω . εἰμί δέ τίς ἀκίνητος εἰμί ἀρχή καί κίνησις γίγνομαι , οὐκέτι φυσικός ἄν ἀλλά ὁ πρῶτος φιλόσοφος διορίζω . διό καί τρεῖς ὁ πραγματεία , ὁ μέν περί κινέω καί φθαρτός , ὁ δέ περί κινέω ἄφθαρτος δέ , ὁ δέ περί ἄφθαρτος καί ἀκίνητος . δισσός γάρ ὁ ἀρχή ὁ κινέω φυσικός , ὅς ὁ ἕτερος οὖον φυσικός · οὖον γάρ ἔχω κίνησις ἀρχή ἐν ἑαυτοῦ οὐδέ φύσις , τοιοῦτος δέ εἰμί εἰμί τίς κινέω μή κινέω , ὥσπερ ὁ παντελής ἀκίνητος καί ὁ πᾶς πρῶτος . κατά πᾶς οὖν ὁ τρόπος ἀποδοτέον ὁ διά τίς , καθάπερ καί προαγορεύω καί πάλιν εἴρω γυμνασία χάρις · διά τίς ὅδε γίγνομαι ; ἐπεί ὅδε εἰμί αὐτός ποιητικός , ὅσπερ ἐν μέν ὁ ἀίδιος ἀπλόος ποιέω καί ἐκ ἀνάγκη ὁ γάρ πρῶτος ὁ δύο ἕπω ) , ἐν δέ ὁ γενητός ὡς ἐπί ὁ πλεῖστος , καί ἐπεί ὅδε μέλλω γίγνομαι , ἀνάγκη ὅδε προυπάρχω ὁ ὕλη , ὥσπερ ἐν ὁ συλλογισμός οὐ οἷος τε γίγνομαι ὁ συμπέρασμα μή προλαμβάνω ὁ πρότασις , καί ὅτι οὗτος εἰμί ὁ τίς εἰμί εἰμί καί ὁ λόγος ὁ πρᾶγμα , ὅς πολλάκις , ὥσπερ ἐπί εἄν , συντρέχω ὁ ὅς ἕνεκα , ὅταν λαμβάνω ὅτι ἀγαθός οὕτως ἔχω αὐτός · ἀγαθός γάρ εἰμί τοιόσδε εἶδος εἰμί ἄνθρωπος καί μή ἄλλως . ὁ ἀγαθός δέ οὐ ἀπλόος , ἀλλά πρός ὁ ἕκαστος οὐσία ληπτέος · οὖον γάρ εἷς πᾶς τέλος ὁ ἀγαθός · εἷς γάρ ἄν εἰμί οὗτος ὁ τρόπος ἅπας ὁ τέλος , ἀλλά ἅμα ὁ ἐν ὁ οἰκεῖος φύσις δύναμαι ἕκαστος γίγνομαι . ὅταν μέν οὖν οὗτος λαμβάνω ὁ λόγος , ὡς εὐθύς ἔχω ὁ ἀγαθός οὕτως ἢ ἄλλως , ὁ αὐτός γίγνομαι ὁ ὅς ἕνεκα , ὥσπερ ἐπί ὁ φυσικός · ὅταν δέ μηκέτι ἐγχωρέω οὗτος ποιέω , μένω ὁ εἶδος μόνος , ὥσπερ ἐπί ὁ μαθηματικός · οὖον γάρ ὥσπερ ἐπί ἄνθρωπος καί ἵππος καί φυτός δύναμαι ἐπιδείκνυμι ὑπάρχω ἀεί ὁ εἶδος ὁ ὁ ἀγαθός στοχάζομαι , οὐ οὕτως ἐπί ὁ μαθηματικός · λῆρος γάρ εἰμί τις ἐπιχειρέω δείκνυμι , ὅτι ὁ μέν κύκλος ἀγαθός εἰμί ὁ ὁ ἀπό κέντρον γραμμή ἴσος ἔχω , ὁ τετράγωνος δέ ὁ περιέχω αὐτός . 8 . ἀλλά ἐπεί ὁ φύσις ἕνεκα ὁ ποιέω πολλάκις ἐγώ ἔμπροσθεν εἴρω , καί οὗτος αὐτός δεικτέος · ἔχω γάρ τις ἀμφισβήτησις . ἀποδεικτέον δέ , ὅπως ἔχω ὁ ἀναγκαῖος ὁ φυσικός , ἐπεί πᾶς σχεδόν ὁ περί φύσις διαλέγω εἰς ὁ ἀνάγκη ἀνάγω ὁ αἴτιος , οὐδείς ἄλλος ὁ ἀνάγκη ἢ ὁ ὕλη νομίζω εἰμί · ἐπεί γάρ ὁ θερμός τοονδ́ς καί ὁ ψυχρός καί ἕκαστος ὁ ὑλικός , ὅς τίθημι ἀρχή ἕκαστος , ἐκ ἀνάγκη ὅδε γίγνομαι . καί γάρ ὅσος ποιητικός αἴτιος μνημονεύω , ὅσος ἅπτω χαίρω ἐάω ὡς Ἐμπεδοκλῆς τε καί Ἀναξαγόρας , καί εἰμί δή τις ἄλλος ὁ παλαιός . λέγω δέ τις ὁ φύσις οὐ ἕνεκα ὁ ποιέω , οὐδέ ὅτι ἀγαθός οὕτως , ἀλλά ὥσπερ ὕω φημί ὁ Ζεύς οὐ ἵνα ὁ ὁ Δεῖνος σῖτος αὐξάνω , οὐδέ ἵνα διαφθείρω ὁ κεῖμαι ἐν ὁ ἀγός , ἀλλά ὕω μέν διά ὁ ὑλικός ἀνάγκη · δεῖ γάρ ὁ ἀνάγω ἀτμίς ψύχω καί ὕδωρ γίγνομαι καταφέρω , καταφέρω δέ συμβαίνω ὁ μέν αὐξάνω σῖτος , ὁ δέ ἀπόλλυμι . οὗτος δή τίς κωλύω καί ὁ μέρος ὁ ζῷον γίγνομαι μέν ἐκ ἀνάγκη τοιόσδε , ἐπεί ἐκ ὕλη τοιόσδε , ἀλλά ὅταν μέν οὗτος συντρέχω ὥστε ἐπιτηδείως ἔχω ἀλλήλων καί πρός εἷς ἔργον ἅπας συντελέω , ὥσπερ γίγνομαι ἄν , εἰμί καί ἕνεκα ὁ γίγνομαι , οὗτος μέν σῴζω ἀπό αὐτόματος συνίστημι , οἷος ἐπί ὁ ὀδούς ; φημί γάρ ἄν τις ἐκ ἀνάγκη μέν αὐτός ἀνατέλλω ὁ μέν ἔμπροσθεν ὀξύς , ὁ δέ γομφίος πλατύς , οὐ ἵνα ὁ μέν διαιρέω , ὁ δέ λεαίνω , ἀλλά ἀνατέλλω μέν οὕτως διά τις ὑλικός ἀνάγκη , συμπίπτω μέντοι ὁ τοιοῦτος θέσις αὐτός ἐπιτηδείως ἔχω πρός ὁ ἐργασία ὁ τροφή . ὅσος δέ μή οὕτως συμπίπτω , ὥστε εἷς χρεία ἅπας συμπληρόω , οὗτος ἀπόλλυμι , ὥσπερ Ἐμπεδοκλῆς ὁ βουγενής καί ἀνδρόπρῳρος . ὁ μέν οὖν λέγω , οὗτος εἰμί , λέγω δέ λίαν ἀσύνετος . διά τίς ; ὅτι ὁ μέν ὁ φύσις ἔργον ὁ ὁ αὐτός ἀεί γίγνομαι τρόπος ἢ κτάομαι γε ὁ πλεῖστος ὁμοίως · ἄνθρωπος γάρ ἐκ ἄνθρωπος καί ἵππος ἐκ ἵππος ὁμοίως καί ὁ ὀδούς οὕτως . ὁ δέ ἀπό τυγχάνω ἐπί μικρός καί σπανίως · τότε γάρ λέγω ἀπό τυγχάνω ὕω , ὅταν ὑπό κύω , καί καῦμα ἀπό τυγχάνω , ὅταν ἐν χειμών . εἰμί τοίνυν ὁ φύσις μέν παμπολύς ὁ ὁρίζω , ὁ τυγχάνω δέ παμπολύς ὁ ἀόριστος , οὐ εἄν εἰμί ὁ ὁ φύσις ἔργον ἀπό τυγχάνω τε καί αὐτόματος , ἀλλά ὡς ἐγώ λέγω , ἕνεκα ὁ . φύσις δέ ἔργον ὁ ζῷον καί ὁ φυτόν καί ὁ μόριον , ἐν ὅς οὐδείς εἰκῇ οὐδέ μάτην οὐδέ ἐνδέω οὐδέ περισσός εἰμί . ὁ δέ Ζεύς ὕω † ὁ μέν μή ἕνεκα ὁ ὁ ἐμός σῖτος αὐξάνω , ἀλλά τίς οὗτος πρός ὁ μηδείς ἕνεκα ὕω ; οὖον γάρ , εἰμί μή ὁ ἐμέω πυρά ἕνεκα , οὐδείς ἕνεκα · ἀλλά ὁ μέν ὑετός ἕνεκα ἄλλος ὁ γίγνομαι προηγουμένως ὑπό ὁ φύσις , καί οὗτος μανθάνω ἄν ἐν ὅς περί ὁ κόσμος διαλέγω · προσχράομαι μέντοι ὁ κατά φύσις γίγνομαι οὗτος ὁ γεωργικός · σπείρω γάρ τηνικαῦτα , ἡνίκα | καί ὕω προσδοκάω . ἐν ὅσος τοίνυν ὁ γίγνομαι τέλος εἰμί , εἰς ὅς περατόω ὁ κίνησις καί προέρχομαι συνεχῶς τελευτάω , ἐν οὗτος ἅπας ὁ πρό ὁ τέλος ὁ τέλος ἕνεκα γίγνομαι , ἐν δέ ὁ ὁ φύσις ἔργον ὁ τοιοῦτος εἰμί εὑρίσκω ἀκριβῶς · συνεχῶς γάρ κινέω καί πρόειμι ἀδιαλείπτως μέχρι ὁ ὁ τέλος ὁλόκληρος περιποιέω · καί γάρ ὁ πόα καί ὁ καλάμη καί ὁ στάχυς καί ὁ ποικίλος καί παμπληθής οὗτος μορφή πρόειμι μέχρι ὁ πῦρ , εἶτα ἐντεῦθεν στάσις ἤδη καί ἠρεμία , ὥστε δῆλος ὅτι πᾶς ἐκεῖνος ὁ πῦρ χάρις γίγνομαι . οὖον συμπίπτω ἄρα ὁ πρό ὁ τέλος ὁ τέλος , ἀλλά ἐκεῖνος φύω ἕνεκα γίγνομαι · οὐδέ γάρ εἰμί ὁ φύσις οἰκίον ποιέω , ἄλλως ἄν ποιέω ὁ ὡς φύω οἰκίον ἕνεκα ] γίγνομαι , φύω δέ γίγνομαι οἰκίον ὁ πρό ὁ τέλος ὁ τέλος ἕνεκα γίγνομαι · λίθος γάρ ἁρμόζω καί ξύλον ὠνέομαι καί πλάσσω κέραμος ὁ σκέπη ἕνεκα ὅς τέλος εἰμί οἰκίον . ἀλλά οὐδέ εἰμί ὁ τέχνη ζῷον ποιέω , ἄλλως ἄν ποιέω ἢ ὡς ὁ φύσις ποιέω · ποιέω δέ εἄν ἕνεκα ὁ τέλος ὁ πρό αὐτός . ὁ αὐτός ἄρα καί ὁ φύσις τρόπος . ὅλως δέ ὁ τέχνη ὁ μέν ἐπιτελέω , ὁ ὁ φύσις ἀδυνατέω ἀπεργάζομαι , ὑγεία καί σάρκωσις φαρμος - καίω Ἰατρική , ὅταν ὁ φύσις εξασθένιση , ὁ δέ μιμέομαι γράφω καί πλάσσω παντοῖος ζῷον καί φυτός ἰδέα . ὁμοίως οὖν ἔχω κατά ἀμφότερος ὁ τέλος πρός ὁ πρό αὐτός . μάλιστα δέ φανερός ἐπί τίνω ζῷον , ὅτι ὁ φύσις ἔχω ὁ ἕνεκα ὁ , οἷος μύρμηξ ἢ ἀράχνης , ὁ μηδέ τέχνη μηδέ προαίρεσις | ποιέω ὅμως ἕνεκα ὁ ποιέω , καί ὁ χελιδών οἰκοδομέω ὁ νεοσσιά ὅτι μάλιστα ἀσφαλῶς συνδέω κάρφος ὁ πηλός καί σχῆμα πολύχωρος τε καί ἰσχυρός ἐργάζομαι καί ὁ μέλισσα θαυμαστός ὁ ὁ ἑξάγωνος σύνθεσις , ὁ δέ ἀλκυών ὁ καλιά ἥκιστος ἄν ὕδωρ λυμαίνομαι . πολύς ἄν ἔχω λέγω , εἰμί βούλομαι ὁ λογοειδής ὁ ζῷον ἐπιδείκνυμι . καί τίς δεῖ λέγω περί ὁ ζῷον , ὅπου καί ἐν ὁ φυτός διώκω πάντως ὁ φύσις ὁ ἕνεκα ὁ ; ὁ τε γάρ φύλλον ἕνεκα ὁ καρπός καί ὁ ῥίζα ἕνεκα ὁ τροφή , ἐπεί διά τίς πρός Δῖος οὐ ἄνω μέν ὁ ῥίζα , κάτω δέ ὁ κλάδος ; διά τίς δέ οὕτως ἀμφιέννυμι ὁ σπέρμα ὁ καρπός ὁ μέν ξύλον ὁ δέ χιτών ἐνδύω , εἰμί μή πολύς ἔχω πρόνοια ὁ μή διαλείπω ὁ γένεσις ὁ ἐκ ἀλλήλων , ὥστε δῆλος ἐκ ἀπαντάω ὁ εἴρω , ὅτι ὁ φύσις ἕνεκα ὁ ποιέω . δισσός δέ οὗτος , ὁ μέν ὡς ὕλη , ὁ δέ ὡς μορφή καί τέλος · οὗτος ἕνεκα ἄρα ὁ εἶδος · κύριος γάρ αἰτία ὁ εἶδος καί ὁ λόγος καί ὁ μορφή , ὁ δέ παλαιός ὁ ὕλη σεμνύνω περισσός · μόνος γάρ οἶδα . καί φημί τις εἄν ἀλ εἰμί ὁ ἕνεκα ὁ διώκω πάντως ὁ φύσις , πῶς οὐ ἀεί κατορθόω πῶς δέ οὐ ἀεί κατορθόω ὁ ἕνεκα ὁ ὁ τέχνη ; ἀλλά καί ὁ φάρμακον βλάπτω πολλάκις ὁ σῶμα διά ἀσθένεια οὐ φέρω καί ὁ κλινόπους κατάγνυμι συμπήγνυμι · ἀλλά ὅμως δίδωμι ὁ φάρμακον , ἵνα ὠφελέω , καί ὁ κλινόπους ἐξεργάζομαι διά ὁ κλίνη , ὥστε ἢ καί ὁ τέχνη ἀφαιρετέος ὁ ἕνεκα ὁ ἢ καί ὁ φύσις | συγχωρητέον · ἀμφότερος γάρ ἐπί ὁ πλεῖστος μέν κατορθόω , ἐν ὅς καί μάλιστα φανερός ὁ ὅς ἕνεκα , ἐπί μικρός δέ ἁμαρτάνω , ἀλλά ὅμως ἐμφαίνω καί ἐν οὗτος , ὅτι στοχάζομαι μέν τις ἀγαθός , διαμαρτάνω δέ ἀκούω ὁ τυγχάνω διά ὁ ὁ ὕλη ἀσθένεια . καί γάρ ὅταν διαμαρτάνω , οὐ ἐκτοπίζω ποῦ μακρός , οὐδέ πόρρω ὁ πρόκειμαι ὁ σφάλμα . οὐδέποτε γοῦν ἐκ ἀνήρ πλάτανος τίκτω , ἀλλά μάλιστα μέν ἀνήρ · εἰμί δέ μή , γυνή · εἰμί δέ μή , ζῷον · εἰμί δέ μή , σάρξ . καί ὁ κέγχρος ἢ συκέα ποιέω ἢ ἐρινεός , οὖον δρῦς οὐδέ ὄχνη · ὅς τε ἐλαία πάλιν ἐλαία ἢ κότινος · καί οὖον πλάτανος ἢ πίτυς . τοιοῦτος καί ὁ Ἐμπεδοκλῆς βουγενής καί ἀνδρόπρῳρος ἐπί ὁ ὁ ζῷον σύστασις , ἐλαιόπρῳρος δέ ἐπί ὁ ζῷον οὐδέ ἐκεῖνος τολμάω εἶπον , μᾶλλον δέ οὐδέ ἐπί ὁ φυτός ἀμπελογενής καί τοιοῦτος ἄλλος τις δραματουργέω θαρσέω , καίτοι μᾶλλον χρή · κακός γάρ ἐν ὁ φυτός ὁ ἕνεκα ὁ . περισσός μέν οὖν τερατολογία τοιοῦτος λόγος τις ἀξιόω , ὅμως δέ ῥητέος , ὡς εἰμί καί γίγνομαι κατά ὁ ἐκ ἀρχή σύστασις βουγενής καί ἀνδρόπρῳρος , οὕτως ἄν γίγνομαι ὡς ὁ τέρας ὁ σπέρμα ἐξασθενέω καί διαφθείρω τις ἀρχή , οὐ εὐθύς ἡμίτομον ζῷον ἡμίτομος συγκολλάω · οὐδέ γάρ ὁ ὁλοφυής , ὡς αὐτός ὀνομάζω , καί ὁλόκληρος καί δύναμαι σῴζω εὐθύς ζῷον συνίστημι , ἀλλά ἀπό σπέρμα γίγνομαι κράτος ὁ μορφή . ὅλως δέ ὁ ὁ ἕνεκα ὁ ὁ φύσις ἀφαιρέω ὅς τίς εἰμί καί ὁ ὄνομα αὐτός καταλείπω · ὁ γάρ μέν τις γίγνομαι λέγω οὐ ἕνεκα ὁ δέ , μάτην καί ὄνομα λέγω | ὁ φύσις · φύσις γάρ εἰμί ὅσος ἀπό τις ἀρχή ἐνυπάρχω κινέω ἀφικνέομαι κατά τάξις ἐπί τίς τέλος , ἀλλά οὐ ἐπί ὁ τυγχάνω ἀπό ὁ τυγχάνω ἀρχή . οὗτος μέν γάρ ἐν ὁ ἀπό τυγχάνω συμβαίνω καθάπερ εἴρω , ἐνταῦθα δέ ὁρίζω ἀπό ἕκαστος ἀρχή ἕκαστος τέλος καί κατορθόω ἐπί ὁ πλεῖστος , οὖον σπανιάκις οὐδέ ἐπί μικρός ὥσπερ ὁ τυχηρός . τίς οὖν ἀπό τυγχάνω ὁ φύσις γίγνομαι λέγω ; οὐ εἰμί γάρ συνάπτω φύσις καί Τύχη , εἰμί μή τηνάλλως ὄνομα συγκολλάω βούλομαι , ἐπεί ὁ γε ἐκ ἄμφω σημαίνω παντελῶς ἀλλήλων διΐστημι . νή Ζεύς · οὖον γάρ ὁράω βουλεύω ὁ φύσις , ὥσπερ ὁράω ὁ ἕνεκα ὁ ποιέω . οὗτος δέ εἄν οὐδέ ὁ πολύς ὁ τέχνη συγχωρέω ὁ ἕνεκα ὁ · οὐδέ γάρ ὁ τέκτων βουλεύω , πότερος δεῖ ὠνέομαι πρότερος ἢ ἀποξέω , οὐδέ ὁ γραμματιστής , πῶς αὐτός δεῖ γράφω ὅς Β , οὐδέ ὅταν γράφω Κλέων ἐπισκοπέω , τίς πρότερος ἢ δύο ὁ στοιχεῖον αὐτός γραπτέος · ὁ οἰκοδόμος ὡσαύτως οὖον βουλεύω , πότερος ὁ θεμέλιος πρῶτος ἢ ὁ τοῖχος ἢ ὁ ὀροφή ἐξεργαστέον , ὁ ὑφάντης , ὁ λαοξόος · ἀλλά ὁρίζω καί ὁ ἔργον ἕκαστος καί ὁ τάξις ὁ φέρω ἐπί ὁ πρόκειμαι τέλος καί ὁ ὁδός ἕκαστος ὁ δημιουργός ὁδεύω ὁ τάσσω . ὁμοίως δέ καί ὁ φύσις · παράδειγμα γάρ εἰμί ὁ τέχνη . ὁ διαφορά δέ ἐν ὁ ὁ μέν ἔξω , ὁ δέ ἔνδον εἰμί ὁ ἔργον , ἐπεί τίθημι ἐν ὁ ξύλον εἰμί ὁ τεκτονικός , καί οὐ ἄν ἕτερος τρόπος ἐργάζομαι | ὁ κλίνη , ἀλλά καθάπερ νῦν ἔξω εἰμί . ὥστε εἰμί νῦν ἔχω ὁ ἕνεκα ὁ , καί τότε εἄν ἔχω ὁμοίως , ἡνίκα ἄν ὡς φύσις ἐργάζομαι . μάλιστα δέ ἔοικα ὁ τέχνη ὁ φύσις , ὅταν αὐτός τις ἑαυτοῦ ἰατρεύω . ἀλλά εἴρω ὁ διαφορά . οὗτος μέν οὖν ἐκ οὗτος ἄν τις ἱκανῶς πείθω . 9 . μετά δέ οὗτος σκεπτέος , πῶς ἐν ὁ φύσις ὁ ἀναγκαῖος καί πότερος ὁ φύσις γίγνομαι ἀπλόος ἐκ ἀνάγκη γίγνομαι , ὡς ὁ τέλος ἁπλόος ἕπω ὁ πρό αὐτός γίγνομαι , ἢ ὡς νομίζω ὁ φυσικός , ἐν ὁ ὁ ὕλη κίνησις ἕπω ὁ γίγνομαι ἐκ ἀνάγκη οἴομαι . εἰμί μέν πως ὁ ἀναγκαῖος ἐν ὁ φυσικός , οὐ οὕτως δέ ὡς ἐκεῖνος λέγω . ἐκεῖνος μέν γάρ πάνυ γελοῖος ὁ ἀναγκαῖος εἰσάγω εἰς ὁ ὁ φύσις ἔργον · φημί γάρ ἐκ ἀνάγκη ὁ μέν γῆ κάτω κεῖμαι διότι βαρύς , ὁ δέ αἰθήρ ἄνω διότι κοῦφος , ὁ φυσικός ὁ ὕλη κίνησις προσάπτω ὁ ἀνάγκη ὁ γίγνομαι , ὥσπερ εἰμί τις καί ὁ τοῖχος ἐκ ἀνάγκη νομίζω , ὅτι ὁ μέν βαρύς κάτω φύω φέρω , ὁ δέ κοῦφος ἐπιπολή , καί ὁ μέν λίθος διά ὁ βαρύτης κάτω πίπτω , ὁ πλίνθος δέ διά ὁ κουφότης ἄνω καί ἔτι ὁ ξύλον , οὗτος ὁ τοῖχος συνίστημι · εμβρόντητος γάρ οὗτος γε καί οὐδέποτε οἰκοδομέω οἰκίον ὁράω . οὐ ὁ λίθος κατά αὐτός , οὐδέ ὁ πλίνθος καί ὁ ξύλον κινέω , ὡς φύω , κατασκευάζω οἰκίον , ἀλλά ὁ σύνθεσις ὁ τοιόσδε καί ὁ μορφή καί ὁ τέχνη , οὐ ἄνευ μέν ἐκεῖνος , οὖον μήv διά | ἐκεῖνος , προηγουμένως αὐτός προέρχομαι , ἐναντίος δέ διά αὐτός ἐκεῖνος παράγω . εἰμί μέν καί ὁ ὕλη ὁ κατά ἑαυτοῦ αἴτιος ὥσπερ εἴρω , ἀλλά κύριος γε ὁ μορφή καί ὁ λόγος καί ὁ τίς εἰμί εἰμί καί οὖον οὗτος ὁ ἐκεῖνος κίνησις ἐκ ἀνάγκη ἀκολουθέω , ἀλλά ἐκεῖνος μᾶλλον ὁ λόγος φύω συναρμόζω . οὐδέ γάρ ἐπεί σίδηρος , διά οὗτος ἐκ ἀνάγκη γίγνομαι σμίλη καί ἄροτρον , ἀλλά ἐπεί σμίλη καί ἄροτρον δήω , διά οὗτος καί σίδηρος μεταλλεύω · οἰκίον δέ οἰκοδομέω οὐ , ἐπεί πλίνθος ἔχω καί ξύλον · χρεία μέν γάρ καί οὗτος , ἀλλά οὖον διά οὗτος προηγουμένως οἰκοδομέω , ἀλλά διά ὁ κρύπτω τις καί σῴζω , ὅσπερ εἰμί λόγος ὁ οἰκίον . ὁμοίως δέ καί ἐν ὁ ἄλλος ὁ ἕνεκα τις γίγνομαι . διά τίς γίγνομαι χιτών ; ἵνα ἐνδύω . ἀλλά οὗτος οὐ ἄνευ ἔριον · χρή τοίνυν ὑπόκειμαι ὁ ἔριον . διά τίς γίγνομαι ὑπόδημα ; ἵνα μή τρίβω βαδίζω . ἀλλά οὗτος οὐ ἄνευ δέρμα · φροντιστέον ἄρα πρῶτος ὁ δέρμα . εἰμί μέν οὖν ἕπω καί ἔριον πᾶς ὁ χιτών γίγνομαι καί δέρμα ὁ ὑπόδημα , ἐκ ἀνάγκη εἄν ἕπω ὁ ὕλη ὁ εἶδος . νῦν δέ πρίων μέν ὑπόκειμαι ὁ σίδηρος ἐκ ἀνάγκη καί θριγγίον λίθος , οὔτε δέ ὁ σίδηρος εἰμί ὁ πρίων γίγνομαι ἐκ ἀνάγκη ἀκολουθέω οὔτε ὁ λίθος ὑπάρχω ὁ θριγγίον οἰκοδομέω . ἔχω μέν οὖν ὁ ὕλη ὁ ἀναγκαῖος , ἀλλά οὖον διά ἑαυτοῦ , ἀλλά διά ὁ μορφή καί ὁ εἶδος . οὗτος μέν γάρ οὐδείς ἐκ ἀνάγκη ἀκολουθέω , αὐτός δέ ἐκ ἀνάγκη ὀφείλω προυποκέω ὁ εἶδος , ὥστε οὖον ὁ τέλος ἐκ | ἀνάγκη ἀκολουθέω ὁ πρό αὐτός , ἀλλά ὑποτίθημι οὗτος διά ὁ ὑπόθεσις οὗτος ὁ ἀναγκαῖος ἕπω καί ὁ ἐκ ἀνάγκη αἰτία . οὐ ἄρα ὁ τέλος ἐκ ἀνάγκη , ἀλλά διά ὁ τέλος ὁ ἐκ ἀνάγκη . διά γάρ ὁ τέλος ὁ ὕλη καί διά ὁ μορφή ὁ ὑπόκειμαι , ὁ δέ ὕλη καί ὁ ὑπόκειμαι ὁ ἐκ ἀνάγκη αἰτία . ὁ μέν οὖν μόνος αἴτιος ὁ ὕλη τίθημι καί ὁ ἐκεῖνος φυσικός κίνησις ἕπω ὁ γίγνομαι λέγω ἁπλόος ὅς ἐκ ἀνάγκη γίγνομαι ὁ γίγνομαι λέγω · ἐπεί ἀποδείκνυμι ἐγώ ἄλλος παρά ὁ ὕλη αἰτία κύριος , ὁ εἶδος , καί οὗτος ἕνεκα ὁ ὕλη παράγω , οὐ αὐτός παράγω ὁ μορφή , οὐδέ ἄν ἁπλόος αἰτία λέγω οὐδέ εἄν ἀπλόος ἀναγκαῖος , ἀλλά ἐκ ὑπόθεσις , καθάπερ ἐγώ ἔθος πολλαχοῦ λέγω · ὑποτίθημι γάρ ὁ εἶδος οὕτως εὑρίσκω καί ὁ ὕλη ὁ ἀναγκαῖος . ὁ δέ ἐκ ὑπόθεσις ἀναγκαῖον εἰμί πως καί ἐν ὁ μάθημα · ὑποτίθημι γάρ ὁ πρότασις ἐκ ἀνάγκη ἕπω καί ὁ συμπέρασμα , οὖον μέντοι , εἰμί ὁ συμπέρασμα οὗτος , ὅδε πάντως καί ὁ λῆμμα . δύναμαι γάρ αὐτός ἀποδείκνυμι διά πλείων , καθάπερ ἐν ὁ ἀριθμός · εἰμί μέν ε καί ὅς , πάντως ἐκ αὐτός ὁ δέκα , εἰμί δέ δέκα , οὖον πάντως ὅς καί ὅς . καί γάρ ἑπτά καί τρεῖς καί ἓξ καί τέσσαρες , ὥστε ὅς τίθημι ἕπω ὁ συμπέρασμα , οὗτος οὐ ἕπω τίθημι ὁ συμπέρασμα · μή εἰμί μέντοι γε ἀναγκαῖος ὁ συμπέρασμα , οὐδέ ὁ πρότασις εἰμί ἀναγκαῖος . ἆρα οὖν ὁμοίως ἔχω οὗτος ὁ φυσικός ὁ ἐκ ὑπόθεσις ἀναγκαῖος ; | οὐδαμῶς , ἀλλά ὁ τάξις ἀντιστρέφω · ἐνταῦθα μέν γάρ εἰμί ὁ πρότασις , καί ὁ συμπέρασμα , τουτέστιν εἰμί ὁ πρῶτος , καί ὁ ὕστερος · ἐπί δέ ὁ φύσις ἔμπαλιν · εἰμί γάρ ὁ ὕστερος , καί ὁ πρῶτος · εἰμί γάρ ὁ μορφή , καί ὁ ὕλη , ἐπεί ὁ γε ἄλλος ὁμοίως ἔχω · ὡς ἐπί ὁ φυσικός ἐκ ἀνάγκη μέν δήω ὁ εἶδος ὁ ὕλη , οὐ ἕπω δέ ἐκ ἀνάγκη ὁ ὕλη , οὕτως ἐπί ὁ συλλογισμός ποιέω μέν ἐκ ἀνάγκη ὁ συμπέρασμα ὁ πρότασις , εἰμί δέ οὐ ἐκ ἀνάγκη ὑπάρχω . ὁ τάξις οὖν ἀνάπαλιν ἔχω , τάχα δέ οὐδέ οὗτος . σκοπέω γάρ · ἐν Τῖς ποιητικός τέχνη ἄλλος μέν εἰμί ὁ θεωρία ἀρχή κτάομαι ὁ λόγος καί ὁ ὅς ἕνεκα , ἄλλος δέ ὁ ὁ πρᾶξις . ἐπί γάρ ὁ οἰκοδομικός ὁ μέν εἶδος ὁ οἰκίον καί ὁ λόγος ἀρχή ὁ θεωρία εἰμί καί ὁ θεμέλιος δέ ὁ πρᾶξις . ὅπου δέ οὐ εἰμί ποίησις οὐδέ τάξις , ἐνταῦθα ἀκόλουθος εἷς ὑπολείπω ὁ ἀρχή ὁ κατά ὁ θεωρία τε καί ὁ λόγος · ἄλλος γάρ οὐ ἐν . οὗτος δέ εἰμί ὁ πρότασις , ὥστε εἰμί ἐνταῦθα μέν ὁ πρότασις ὁ κατά ὁ λόγος ἀρχή ἐκεῖ δέ ὁ εἶδος , ἐν ἀμφότερος εἄν ὁμοίως ὁ ἀκολούθησις γίγνομαι · ὁ γάρ κατά ὁ λόγος ἀρχή ἕπω ἄν ὁ ἀναγκαῖος , ὅσπερ ἐπί ὁ ποιητικός μέν ὕλη , ἐπί δέ ὁ θεωρητικός ὁ συμπέρασμα . ἀποφαίνω ἄρα διά πᾶς πῶς ἔχω ὁ ἀναγκαῖος , ὁ ὕλη καί ὁ οὗτος κινέω τε καί ἀλλοιόω · οὗτος γάρ Χωρὶς ἀδύνατος γίγνομαι ὁ μορφή καί ὁ εἶδος . καί ἄμφω μέν ὁ φυσικός ὁ αἴτιος ἐπισκεπτέος , μᾶλλον δέ ὁ ὁ | ὅς ἕνεκα ( αἴτιος γάρ οὗτος ὁ ὕλη ) , φημί δέ ἐπί ὁ φυσικός αὐτός εἰμί ὁ εἶδος καί ὁ ὅς ἕνεκα · οὗτος γάρ ἀρχή μάλιστα γίγνομαι ὁ λόγος καί ὁ τίς εἰμί εἰμί , ὥσπερ καί ἐν ὁ τεχνητός , ἐπεί οἰκίον τοιόσδε , ὅδε δεῖ γίγνομαι καί ὑπάρχω ἐκ ἀνάγκη καί , εἴπερ ὑγεία τοονδ́ς , ὅδε γίγνομαι καί ὑπάρχω ἐκ ἀνάγκη . οὗτος δέ καί εἰμί ἄνθρωπος , ὅδε καί εἰμί κύω , ὅδε . ἐπί μέν γάρ ὁ τεχνητός οὖον συντρέχω πολλάκις ὁ εἶδος ὁ ὅς ἕνεκα , ἐπί πολύς δέ ἐμφαίνω ἐν ὁ λόγος καί ὁ ὅς ἕνεκα · οἰκίον γάρ ἐκ τοιόσδε τοιόσδε σκέπη ἕνεκα . ἐπί δέ ὁ φύσις αὐτός εἰμί . εἴτε δέ ὁ φύσις γίγνομαι εἴτε ὁ κατά τέχνη λαμβάνω , εὑρίσκω , ἄν ὡς φυσικός ἐξετάζω , ἐν αὐτός ὁ λόγος ὁ ὕλη καί ὁ ἀναγκαῖος αἴτιος περιέχω · ὁρίζω γάρ ὁ ἔργον ὁ ὠνέομαι , ὅτι διαίρεσις τοιόσδε ξύλον , εὐθύς ἐμφαίνω ὁ ὁ σίδηρος χρεία · καί οὗτος μέν δύναμαι καί ἐκ ἐπιλογισμός τις , πολλάκις δέ καί ἐνέργεια . τίς εἰμί ὀργή ; ζέσις ὁ περί Καρδία αἷμα διά ὄρεξις ἀντιλύπησις . ὥστε ὁ φυσικός γίγνομαι μέν ὁ λόγος κατά ὁ εἶδος , ἐμπεριέχω δέ καί ὁ ὕλη · τοιοῦτος γάρ ὁ φυσικός εἶδος , ὥστε ἀεί σύν ὕλη καί ὑπόκειμαι τις θεωρέω . |