themistius.in-aristotelis-libros-de-anima-paraphrasis 1
1 . Περὶ ψυχῆς ὅσα δυνατὸν σὺν ἐπιστήμῃ λαβεῖν , ἀκολουθοῦντας Ἀριστοτέλει πειρατέον ἡμῖν ἐν τῇδε τῇ πραγματείᾳ ἐκθέσθαι τῷ [ καὶ ] μὲν ἐκκαλύψαι , τοῖς δὲ συστῆναι , τοῖς δὲ ἐπιστῆσαι , τὰ δὲ εἰ μὴ φορτικὸν εἰπεῖν ) καὶ ἐξεργάσασθαι . καὶ γὰρ πολλῶν ὄντων συνταγμάτων ἅ τις ἄν θαυμάσειεν Ἀριστοτέλους , πάντων ἄγασθαι μᾶλλον προσήκει τὴν Περὶ ψυχῆς πραγματείαν καὶ τοῦ πλήθους ἕνεκεν τῶν προβλημάτων , ἃ μηδὲ ἐξαριθμήσασθαι μόνον οἱ πρὸ Ἀριστοτέλους ἐξίκοντο , καὶ τῆς εὐπορίας τῶν εἰς ἕκαστον ἀφορμῶν , καὶ τῶν μεθόδων ὅσας ἐνέδωκε τῇ θεωρία · δῆλον δὲ ἐξ αὐτῶν ἔσται τῶν λεγομένων . Φησὶ δὲ ἀρχόμενος εὐθὺς τοῦ λόγου πᾶσαι μὲν γνῶσιν καὶ ἐπιστήμην καλὴν καὶ τιμίαν ὑπάρχειν , πλεονεκτεῖν δὲ ἑτέραν ἑτέρας ἢ τῇ τῶν ἀποδείξεων ἀκριβείᾳ ἢ τῇ τιμιότητι τῶν ὑποκειμένων πραγμάτων · ὃ πεπόνθασι πρὸς ἀλλήλας γεωμετρία τε καὶ ἀστρονομία · τῆς μὲν γὰρ | πλέον τὸ ἀκριβές , τῆς δὲ πλέον τὸ θαυμάσιον διὰ τὴν ὑποκειμένην φύσιν , περὶ ἧς πραγματεύεται , ἐπεὶ μαλακώτεραί γε αἱ ἀποδείξεις ἀστρονομίας · τῷ γὰρ ἔγγιστα χρῆται ἐπὶ πολλῶν . μόνῃ δὲ τῇ περὶ ψυχῆς ἐπιστήμῃ συντρέχειν ἄμφω ταῦτα ἀνάγκη καὶ νικᾶν αὐτὴν καὶ τῷ ἀκριβεῖ καὶ τῷ θαυμασίῳ · τῷ μὲν ἀκριβεῖ , διότι καὶ ταῖς ἄλλαις ἐπιστήμαις παρὰ ψυχῆς ἡ ἀκρίβεια . τῷ θαυμασίῳ δέ , ὅτι σχεδὸν διὰ πάντων διήκει τῶν ὄντων ἡ τῆς ψυχῆς φύσις ἀπὸ τῆς ἐσχάτης ἀρχομένοις τῆς φυτικῆς μέχρι τῆς πρώτης , λέγω δὲ τοῦ νοῦ , ὃς εἴτε μέρος εἴτε δύναμίς ἐστι τῆς ψυχῆς εἴτε συγγενὴς ἄλλως καὶ ἐμφύεσθαι δυνάμενος , τί ἂν εἴη τῆς φύσεως ταύτης θαυμασιώτερον ; τρίτον ἡμᾶς πρὸς τούτοις παρακαλεῖ πρὸς τὴν προκειμένην φροντίδα , ὅτι εἰ μὲν περὶ ἄλλου του μάθοιμεν τἀληθές , οὐκ ἔστιν ἡμῖν τὸ ἀληθὲς τοῦτο πρὸς τὰ λοιπὰ ὁρμητήριον · εἰ δέ τι περὶ ψυχῆς ἀληθὲς κατανοήσαιμεν , πάμμεγα ἂν ἐφόδιον εἴη τοῦτο πρὸς σύμπασαν τὴν ἀλήθειαν . πρὸς γὰρ ἅπαντα τὰ μέρη τῆς φιλοσοφίας ἀξιολόγους δίδωσιν ἀφορμάς , τὸ μὲν πρακτικόν , ὅτι τὰς ἀρετὰς αὐτῆς καὶ τὰς τελειότητας οὕτως ἂν ῥᾷον καταστησαίμεθα , εἰ τὴν οὐσίαν αὐτῆς πρότερον καταμά - θοιμεν · τὴν δὲ περὶ φύσεως θεωρίαν , ὅτι πηγὴ καὶ ἀρχὴ πάσης κινήσεως ἡ ψυχὴ ἴσως μὲν καὶ πᾶσι τοῖς σώμασι , μάλιστα δὲ τοῖς τῶν ζώων καὶ τῶν φυτῶν . γιγνώσκουσα μὲν οὖν ἑαυτὴν ἀξιόπιστος καὶ περὶ τῶν ἄλλων , ὑπὲρ ἑαυτῆς δὲ ἀπατωμένη περὶ τίνος ἄν ἄλλου πιστὴ νομισθείη ; ἡ μὲν οὖν χρεία τοσαύτη τῆς προκειμένης θεωρίας ἐστί · οὐ μὴν ῥᾷστόν | γε τὸ ἔργον , ἀλλὰ καὶ σχεδὸν χαλεπώτατον . αὐτὸ γὰρ πρῶτον τὸ γνῶναι τί ἐστι καὶ τὸν ὁρισμὸν αὐτῆς ἀποδοῦναι , οὐ λίαν πρόχειρον οὐδὲ εὐπετές . ὅλως μὲν γὰρ ἡ μέθοδος ἡ ὁριστική , τίς ποιέ ἐστι καὶ κατὰ τίνα πρόεισι τρόπον , ἔτι καὶ νῦν παρὰ τοῖς φιλοσόφοις ἀμφισβητήσιμος , καὶ οὐ μόνον γε παρὰ τοῖς φιλοσόφοις , ἀλλὰ καὶ παρὰ τοῖς ἄλλοις ἅπασιν , ὅσοι τι διὰ λόγου διδάσκουσι . πάντες γὰρ ὁρισμῷ χρῆσθαι πειρῶνται , καὶ τοῖς μὲν εἶναι δοκεῖ μία μέθοδος περὶ πάντων , ὧν βουλόμεθα γνῶναι τὸν ὁρισμόν , ὥσπερ καὶ περὶ τῶν καθ’ αὑτὰ ὑπαρχόντων μία μέθοδός ἐστιν ἡ ἀπόδειξις · τοῖς δὲ οὐ μία ἀλλὰ κατὰ τὰς τῶν ὄντων διαφορὰς διαφόρους εἶναι καὶ τὰς περὶ τῶν ὁρισμῶν πραγματείας,ὃ τὴν χαλεπότητα τῆς σκέψεως μείζω ποιεῖ . δεήσει γὰρ λαβεῖν περὶ ἑκάστου τῶν ὄντων , τίς τρόπος οἰκεῖος · | τοῦτο δὲ εἰ καὶ μίαν τις εἶναι συγχωρήσειε τὴν ὁριστικὴν πραγματείαν , ἤτοι κατὰ διαίρεσιν , καθάπερ ἤρεσκε Πλάτωνι , ἢ συνθέσει μᾶλλον , καθάπερ βούλεται Ἀριστοτέλης , ἢ τρόπον τινὰ ἕτερον ἀποδείξεως , ὅμως οὐδὲν ἧττον ἀπαντᾷ · δεήσει γὰρ καὶ οὕτως ὑπὲρ ἑκάστου τῶν οἰκείων ἀρχῶν , εἰ μέλλοιμεν σὺν ἐπιστήμῃ τῆς φύσεως τοῦ πρά - γματος περιέσεσθαι · καὶ εἰς τὴν αὐτὴν χαλεπότητα ὁ λόγος αὖθις ἡμῖν περιίσταται · ἄλλαι γὰρ ἄλλων αἱ ἀρχαί , καθάπερ ἀριθμῶν καὶ ἐπιπέδων · καίτοι συγγενεῖς αὗται αἱ μέθοδοι καὶ περὶ τὸ ποσὸν ἀμφότεραι πραγματεύονται . Οτι μὲν οὖν καὶ ἀναγκαία καὶ ἐργώδης ἡ θεωρία , διὰ τοσούτων εἰρήσθω · λέγωμεν δὲ ἐφεξῆς , ὅσα τῷ | καθ’ ὁδὸν μετιόντι περὶ ψυχῆς διοριστέον . πρῶτον μὲν ληπτέον ἂν εἴη τὴν φύσιν αὐτῆς καὶ τὴν οὐσίαν , εἶθ’ ὅσα συμβέβηκε περὶ αὐτήν , ὧν τὰ μὲν ἴδια πάθη τῆς ψυχῆς εἶναι δοκεῖ , τὰ δὲ δι’ ἐκείνην καὶ τοῖς ζώοις ὑπάρχειν · ἴδια μὲν νόησις καὶ θεωρία , δι’ ἐκείνην δὲ καὶ τοῖς ζώοις προσγίγνεσθαι ἡδονὴ καὶ λύπη καὶ αἴσθησις καὶ φαντασία . δυοῖν δὲ ὄντων τῶν περὶ αὐτῆς ζητουμένων , τῆς τε οὐσίας καὶ τῶν συμβεβηκότων , πρῶτον ὅσα χρήσιμα πρὸς τὴν οὐσίαν ληπτέον . χρήσιμον δὲ πρῶτον μὲν ἐξευρεῖν τὸ γένος τὸ ἀνωτάτω τῶν ἐν ταῖς κατηγορίαις διηριθμημένων , ἐν ᾧ τακτέον τὴν ψυχήν , ἆρ’ ἐν οὐσίᾳ ἢ ἐν ποσῷ ἢ ἐν ποιῷ · καὶ οὐ μόνον γε τὸ ἀνωτάτω , ἀλλὰ καὶ τὸ προσεχέστερον καὶ τὸ ἐγγυτέρω · οὐδὲ γὰρ ὅταν ἄνθρωπον ὁριζώμεθα , τὴν οὐσίαν λαμβάνομεν , ἀλλὰ τὸ ζῶον . δεύτερον ἡνίκα ἂν τὸ γένος διακριθῇ , ἐπειδὴ διχῶς ἕκαστον λέγεται γένος , τὸ μὲν δυνάμει τὸ δὲ ἐνεργείᾳ , καθάπερ τὸ ζῶον καὶ τὸ φυτόν · τὸ μὲν γὰρ ὠὸν καὶ τὸ σπέρμα δυνάμει ζῶον καὶ φυτόν , ὁ δὲ ὄρνις καὶ τὸ δένδρον ἐνεργείᾳ ζῶον καὶ φυτόν , ὅπερ λέγομεν ἐντελεχείᾳ , διότι δὲ οὕτω λέγομεν ἐν τοῖς ἐφεξῆς ἔσται δῆλον · εἴπερ οὖν τὴν οὐσίαν εὕροιμεν τῆς ψυχῆς , ἐν τίνι τῶν διαφορῶν τούτων αποταχθήσεται , ἆρ’ ὡς δύναμις ὑποκειμένη καὶ πρὸς οὐσίαν ἔχουσα εὐφυῶς , ἢ μᾶλλον ὡς ἐντελέχεια ; ἔστι δὲ καὶ τῶν ἐντελεχειῶν τις διπλόη , καὶ ἡ μέν τις πρώτη , ἡ δὲ δευτέρα · πρώτη μὲν ἡ ὥσπερ ἕξις , δευτέρα δὲ ἡ τῆς ἕξεως ἐνέργεια . Σκεπτέον δὲ | καὶ εἰ μεριστὴ ἢ ἀμερής , καὶ εἴπερ φανείη μεριστή , πότερον ὡς σῶμα εἰς ὄγκους , ἢ ὡς τέχνη καὶ ἐπιστήμη · λέγεται γὰρ καὶ ἰατρικῆς εἶναι μέρη καὶ φιλοσοφίας . εἰ δὲ ἀμερής , ἆρα παντάπασιν ἁπλῆ τις καὶ πλήθους ἀνέμφατος φύσις , ἢ μερῶν μὲν πλῆθος περὶ αὐτὴν οὐ θεωρεῖται , δυνάμεων δὲ ποικιλία ; διαφέρει γὰρ οὕτως ἢ ἐκείνως . μέρους μὲν γὰρ μέρος κατὰ τὸ ὑποκείμενον ἐξαλλάττει , δύναμις δὲ δυνάμεως τῷ διάφορα ἐνεργεῖν διενήνοχε ) · διὰ τοῦτο γὰρ οἱ μὲν πολυδύναμον ἀξιοῦσιν εἶναι τὴν ψυχὴν ἐφ’ ἑνὸς οὖσαν ὑποκειμένου , οἱ δὲ πολυμερῆ , διορίζοντες καὶ τοῖς τόποις τὰ μέρη , ὥσπερ οἱ Στωικοί , τυχὸν δὲ καὶ Πλάτων’ . τέταρτον ἂν εἴη ζήτημα τῶν εἰρημένων , ἄρα ὁμοειδὴς πᾶσα ψυχὴ πρὸς πᾶσάν ἐστιν , ἢ οὐδαμῶς , καὶ εἴπερ ὑφ’ ἕτερον καὶ ἕτερον εἶδος , ἀρ’ οὐδ’ ὑφ’ ἓν γένος ; οἷον ἡ ἀνθρώπου καὶ ἵππου · εἰ δὲ μὴ ταὐτὸν ἔχουσιν εἷδος ψυχῆς , ἆρ’ οὐδὲ γένος ταὐτόν ; ἀλλ’ ὁ μὲν ἄνθρωπος καὶ ἵππος ὑπὸ τὸ ζῶον , αἱ ψυχαὶ δὲ αὐτῶν οὐκέτι ὑφ’ ἓν γένος ψυχῆς ; ταῦτα δὲ οὐχ οἷόν τε διακρῖναι τὰ προβλήματα μὴ περὶ πάσης ψυχῆς ἐπισκοπουμένους , ὅπερ ἔνιοι τῶν πρότερον παρεώρων · περὶ γὰρ τῆς ἀνθρωπίνης μόνης ἐοίκασι πεφροντικέναι , ἡμῖν δὲ τὴν καθόλου φύσιν ἐπισκεπτέον , ἆρα εἷς ὁρισμὸς καὶ ἓν τὸ τί ἦν εἶναι πάσης ψυχῆς , ἢ ἄλλος μὲν τῆς ἀνθρώπου , ἄλλος δὲ τῆς ἵππου . | λέγω δὲ ὧδε · ἔστιν ὁρισμὸς τοῦ ζώου καθόλου , ὅτι οὐσία ἔμψυχος αἰσθητική , ἔστι δὲ καὶ ἀνθρώπου χωρίς , ὅτι ζῶον λογικὸν θνητόν . ζητοῦντας οὗν τῆς ψυχῆς τὸν ὁρισμὸν ἆρα τοιοῦτον | προσήκει ζητεῖν , οἷός ἐστιν ὁ τοῦ ζώου , ἢ μᾶλλον οἷος ὁ τοῦ ἀνθρώπου ; τοῦτο δὲ ταὐτὸν τῷ ζητεῖν , ἆρα ὥσπερ εἴδους ζητητέον τὸ τί ἦν εἶναι τοῖς καθ’ ἕκαστον προσεχομένου , ὥσπερ ὁ ἄνθρωπος Σωκράτει καὶ Δίωνι καὶ Θεαιτήτῳ , ἢ ὥσπερ γένους εἰς εἴδη ἤδη διαιρουμένου · διαφέρει δὲ οὐ παρὰ μικρὸν ἡ θεωρία · τὸ μὲν γὰρ γένος ἐννόημά ἐστιν ἀνυπόστατον ἐξ ἀμυδρᾶς τῶν καθ’ ἕκαστον ὁμοιότητος κεφαλαιούμενον καἰ ἤτοι παντάπασιν οὐδὲν τὸ γένος , ἢ πολλῷ ὕστερον τῶν καθ’ ἕκαστα , τὸ δὲ εἶδος φύσις τις εἶναι βούλεται καὶ μορφή · μόνης γὰρ ὕλης προσδεῖται ὁ τοῦ ἀνθρώπου λόγος καὶ ἔστιν ἄνθρωπος ἤδη · ἐπεὶ καὶ καθ’ αὑτὸ ἔχει τινὰ ἀξιόλογον θεωρίαν , ἆρ’ οἱ τῶν γενῶν καὶ τῶν εἰδῶν ὁρισμοὶ νοημάτων εἰσὶν ὁρισμοὶ ἢ φύσεων ἐν τοῖς καθ’ ἕκαστα ὑφισταμένων · ἐοίκασι γὰρ βούλεσθαι μὲν εἶναι τῶν νοημάτων ἃ συναθροίζεται ἐκ τῆς ) τῶν καθ’ ἕκαστον ὁμοιότητος , ἀποπίπτειν δὲ εἰς τὰ καθ’ ἕκαστον καὶ εἰς τὰς φύσεις τὰς ὑφεστηκυίας · κυίας · οὔτε γὰρ τὸ τοῦ ζώου νόημα οὐσία ἐστὶν ἔμψυχος αἰσθητική , οὔτε μᾶλλον τὸ τοῦ ἀνθρώπου ζῶον λογικὸν θνητόν , ἀλλὰ τὰ καθ’ ἕκαστον ὤα οὐσίαι ἔμψυχοι αἰσθητικαί , καὶ οἱ καθ’ ἕκαστον ἄνθρωποι ζῷα λογικὰ θνητά . δῆλον δὲ ἐντεῦθεν · εἰ γὰρ καταλειφθείη πρὸς ὑπόθεσιν ἄνθρωπος εἷς , οἷον οἱ μῦθοι ποιοῦσι τὸν Δευκαλίωνα ἐν τῷ κατακλυσμῷ , τηνικαῦτα ὁ τοῦ ἀνθρώπου λόγος εἰς τὸν τοῦ τινὸς ἀνθρώπου περιορισθήσεται . ἀλλὰ ταῦτα μὲν τῆς περὶ γενῶν καὶ εἰδῶν θεωρίας οἰκειότερα , νῦν δ’ ἐπεξιτέον τῷ ἀριθμῷ , ὧν περὶ ψυ|χῆς ἄν τις ζητήσειεν . Ἄξιον δὴ καὶ τοῦτο πολλῆς ἂν εἴη φροντίδος , ἆρα πολλὰς θετέον ψυχὰς ὑπάρχειν τῷ ζῴῳ οἷον φυτικὴν θρεπτικὴν ὀρεκτικὴν διανοητικήν , ἐφ’ ὧν καὶ αὗται , ἢ πολλαὶ μὲν οὐκ εἰσὶν ἐν ἑκάστῳ ψυχαί γελοῖον γὰρ ὥς φησιν ὁ θεῖος Πλάτων , καθάπερ ἐν δουρείῳ ἵππῳ καθεζομένας φέρειν ἕκαστον ἡμῶν πλείους ψυχάς ) , μιᾶς δὲ ὅλης αὐτῆς ὑπαρχούσης τὰ μόρια διενήνοχε · καὶ εἰ μιᾶς θετέον μέρη , χαλεπὸν τὸ διορίσαι , ποῖα καὶ πῶς · οἷον εὐθύς , ἆρ’ ἕτερον τὸ θρεπτικὸν τοῦ αὐξητικοῦ καὶ ἄμφω τοῦ γεννητικοῦ , ἢ τῷ λόγῳ μὲν ἕτερα , τῷ δ’ ὑποκειμένῳ ταὐτά ; καὶ ταῦτ’ ἆρα τὰ τρία ἕτερα τοῦ αἰσθητικοῦ καὶ φανταστικοῦ καὶ ὀρεκτικοῦ ; δοκεῖ γὰρ ἐν τούτοις ἤδη καὶ τῶν ὑποκειμένων εἶναι διαφορά , ἅ γε καὶ χωρίζεται ἀπ’ ἀλλήλων · πολλὰ γὰρ τρέφεται μὲν καὶ αὔξεται καὶ γεννᾷ , αἰσθάνεται δὲ οὔ , καὶ αἰσθά - νεται μὲν , νοεῖ δὲ οὔ . εἰ δ’ οὖν φανείη τινὰ μὲν ἕτερα τῶν μερῶν καὶ πῶς ἕτερα , τινὰ δὲ ταὐτά , ἆρα ὑπὲρ τῆς ὅλης ψυχῆς σαφέστερον ἡμῖν ἢ περὶ τῶν μορίων πρῶτον ἐπισκοπεῖν ; δόξειε γὰρ ἂν πὼς μὲν τὸ ὅλον σαφέστερον εἶναι · καὶ γὰρ ἐν τοῖς μεγέθεσι τρόπον τινὰ τοὐ ὅλου πρῶτον αἰσθανόμεθα ἢ τῶν μερῶν ] καὶ ἐν ταῖς ἐπιστήμαις ἀπὸ τῶν καθόλου πρῶτον ἀρχόμεθα ὡς σαφεστέρων · πὼς δὲ αὖ τὰ μέρη πρότερα · ἀεὶ γὰρ πρότερα τὰ ἐξ ὧν , ἐκ δὲ τῶν μερῶν τὸ ὅλον . καὶ εἰ δόξειε περὶ τῶν μερῶν , πότερον τὰς οὐσίας αὐτῶν ἢ τὰς ἐνεργείας ἡμῖν προτέρας διδακτέον ; σαφέστεραι γὰρ ἐπὶ πολλῶν ἡμῖν αἱ ἐνέργειαι · ὅτι μὲν γὰρ | αἰσθανόμεθα , δῆλον · τί δὲ ἡ αἴσθησις , οὐ σαφές . καὶ εἰ περὶ τῶν ἐνεργειῶν , ἆρα περὶ αὐτῶν πρότερον ἢ περὶ τῶν ὑποκειμένων ταῖς ἐνεργείαις ; σαφέστερα γὰρ ἐπὶ πολλῶν ἡμῖν τὰ πράγματα περὶ ἃ γίνονται καὶ αἱ ἐν τοῖς μέρεσιν ἐνέργειαι , ὥσπερ τὰ ὁρατὰ τῆς ὁράσεως καὶ τὰ ἀκουστὰ τῆς ἀκοῆς , ἴσως δὲ καὶ τὰ νοητὰ τοὐ νοῦ · καὶ γὰρ ἀντίκειται ὡς τὰ πρός τι τὸ μὲν νοητὸν πρὸς τὸν νοῦν , τὸ δὲ αἰσθητὸν πρὸς τὴν αἴσθησιν . Τὰ μὲν οὖν κεφάλια ταῦτα καὶ τοσαῦτά ἐστι τῶν περὶ ψυχῆς ζητουμένων , καὶ πάντα γε προὔργου καὶ ἀναγκαῖα πρὸς τὴν εὕρεσιν τοῦ τί ἦν εἶναι . ἔοικε δὲ οὐ μόνον τὸ τί ἐστιν ἐφ’ ἑκάστου προληφθὲν καλῶς χρήσιμον εἶναι πρὸς τὸ θεωρῆσαι τὰ καθ’ αὑτὰ συμβεβηκότα τῷ πράγματι , ὅπερ μάλιστά ἐστιν ἐν τοῖς μαθήμασι · προλαβόντες γὰρ τὸ τί ἦν εἶναι τῆς εὐθείας καὶ τῆς καμπύλης καὶ τριγώνου καὶ ἐπιπέδου ῥᾷον μανθάνομεν τὰ καθ’ αὑτὰ συμβεβηκότα τοῖς σχήμασιν · ἀλλὰ καὶ ἀνάπαλιν τὸ προλαβεῖν τὰ συμβεβηκότα καλῶς συμβάλλεται μέγα μέρος πρὸς τὴν ἐπιστήμην τοῦ τί ἦν εἶναι . τὸ δὲ καλῶς εἶπον οὐχ ὅτι μετὰ ἀποδείξεως · ἀδύνατον γὰρ ἄνευ τοῦ γνώριμον γενέσθαι τὸν ὁρισμὸν θηρεῦσαί τι τῶν ὑπαρχόντων δι’ ἀποδείξεως · ἀλλ’ ἱκανὸν καὶ τὸ φαινόμενον καὶ ἡ φαντασία . τὰ μὲν γὰρ ἀπηρτημένα τῶν συμβεβηκότων καὶ λίαν ἔξω τῆς φύσεως οὐδὲν ἡμᾶς ὀνήσει πρὸς τὴν εὕρεσιν τῶν ὁρισμῶν , ὥσπερ εἴ τις θεὸν ὁρίσασθαι προελόμενος τὸ βωμοὺς εἶναι θεῶν καὶ θυσίας καὶ νεὼς καὶ ἀγάλματα οἴοιτο αὐτῷ συμβαλεῖσθαι πρὸς τὴν ἀπόδειξιν τοῦ τί ἦν εἶναι , | καθάπερ ὑπελάμβανε Χρύσιππος · λίαν γὰρ ἀπηρτημένα ταῦτα τῆς οὐσίας ἐστὶ τῶν θεῶν · τὸ μέντοι γε κινεῖσθαι ἀεί , καὶ τὸ προλέγειν μὲν τὸν Ἀπόλλω , θεραπεύειν δὲ τὸν Ἀσκληπιόν , ἱκανὸν ἤδη προοίμιον τοῦ τί ἦν εἶναι , οἷον ὅτι θεός ἐστι ζῶον ἀίδιον εὐποιητικὸν ἀνθρώπων . ἀρχὴ μὲν οὖν πάσης ἀποδείξεως ὁ ὁρισμός . ἔστι μέντοι γε ὥσπερ κύκλος τις · καθάπερ γὰρ ἐν τοῖς καθ’ αὑτὰ ὑπάρχουσιν ἐμφαίνεται τὸ τί ἦν εἶναι , εἰ κατὰ τὸ φαινόμενον ὀρθῶς προληφθείη , οὕτω κἂν τῷ τί ἦν εἶναι τὰ καθ’ αὑτὰ ὑπάρχοντα προδηλοῦται , καὶ ἐφ’ ὧν μὲν ῥᾴων ἡ πρόοδος ἐκ τῶν ὁρισμῶν ἀρχομένοις ἐπὶ τὰ καθ’ αὑτὰ συμβεβηκότα , ὅπερ ἐπὶ τῶν μαθημάτων μάλιστα συμβαίνει , ἐφ’ ὧν δὲ ἀνάπαλιν ἐκ τῶν καθ’ αὑτὰ ὑπαρχόντων , ὡς σχεδὸν ἐπὶ πάντων τῶν φυσικῶν . κακία δὲ καὶ τῆς τῶν συμβεβηκότων ἐκλογῆς , ὅταν μηδὲν πρὸς τὸν ὁρισμὸν ὠφελώμεθα , καὶ τῆς τῶν ὁρισμῶν κατασκευῆς , ἐξ ὧν οὐδέν ἐστι παραδηλῶσαι τῶν ὑπαρχόντων τῷ πράγματι · ὥστε ὁπόσοι τοῦτον τὸν τρόπον εἰσὶν ἀποδεδομένοι , ὡς μηδὲ εἰκάσαι τι περὶ τῶν συμβεβηκότων ὑπάρχειν εὐμαρῶς , δηλονότι λογικῶς εἴρηνται καὶ κενῶς ἅπαντες . οὐδενὸς οὖν ἧττον τῶν εἰρημένων ἀναγκαῖόν ἐστι πρὸς τὴν εὕρεσιν τῆς οὐσίας αὐτῆς τὸ διελέσθαι καὶ τὰ ἔργα καὶ τὰ πάθη σύμπαντα τῆς ψυχῆς , ὅπως ἄν γνοίημεν , πότερον ἅπαντα κοινά ἐστιν αὐτῇ πρὸς τὸ σῶμα , καὶ τοῦ ζώου σύμπαντά ἐστι τοῦ συγκειμένου ἔκ τε ψυχῆς καὶ τοῦ σῶμα . τος , ἢ τινὰ μὲν κοινὰ τινὰ δὲ αὐτῆς μόνης τῆς ψυχῆς . τοῦτο γὰρ προλαβεῖν | μὲν ἀναγκαῖον , οὐ ῥᾴδιον δέ · λέγεται μὲν γὰρ ὑπὸ πολλῶν τῆς ψυχῆς εἶναι τὸ ὀργίζεσθαι καὶ τὸ θαρρεῖν καὶ τὸ ἐπιθυμεῖν καὶ τὸ αἰσθάνεσθαι ὅλως , φαίνεται δὲ τὰ πλεῖστα πάθη τοῦ ζώου κοινὰ τῆς ψυχῆς καὶ τοῦ σώματος , μάλιστα δ᾿ ἔοικεν ἴδιον τῆς ψυχῆς τὸ νοεῖν . εἰ δ’ ἔστι καὶ τοῦτο φαντασία τις ἢ μὴ ἄνευ φαντασίας , οὐκ ἐνδέχοιτ’ ἄν οὐδὲ τοῦτο ἄνει ) σώματος εἶναι · ἐξ αἰσθήσεως γὰρ καὶ δι’ αἰσθήσεως ἡ φαντα - σία . ὅθεν εὐθὺς ἐν ἀρχῇ διοριστέον , ὡς εἰ μὲν ἔστι τι τῶν τῆς ψυχῆς ἔργων καὶ παθημάτων ἴδιον τῆς ψυχῆς , ἐνδέχοιτ’ ἂν αὐτὴν καὶ χωρί - ζεσθαι τοῦ σώματος · εἰ μέντοι γε μηδέν ἐστιν ἴδιον αὐτῆς , μηδὲ μόνης τῆς πυχῆς , ἀλλὰ πάσας τὰς ἐνεργείας μετὰ σώματος ἀποδίδωσιν , ἢ τούτου γε τοῦ ὁρωμένου , ἢ ἑτέρου τινὸς ἀφανεστέρου , πάντως δὲ σώματος , οὐκ ἄν οἵα τε εἴη σώζεσθαι καὶ χωρὶς σώματος , εἴπερ μηδὲν ἡ φύσις παρήγαγεν γαγεν ἀργὸν παντελῶς , ἀλλὰ παντὶ τῷ ὄντι καὶ ἔργον τι προσνενέμηται . Ὁ δὲ ἐνιστάμενος πρὸς τοῦτον τὸν λόγον , ὡς μὴ τὴν ἀγωγὴν ἔχοντα ὑγιῆ , λίαν τῆς δυνάμεως αὐτοῦ παρακήκοε . δέον γάρ φησι τὸ τοῦ λήγοντος ἀντικείμενον προσλαβόντα ἀνελεῖν τὸ ἡγούμενον , ὁ δὲ προσλαβὼν τὸ ἀντικείμενον τοῦ ἡγουμένου πειρᾶται ἀναιρεῖν τὸ ἑπόμενον . ὁ δὲ τῶν οὕτω προχείρων ἐν διαλεκτικῇ ἄγνοιαν ἐγκαλῶν Ἀριστοτέλει αὐτὸς ἔοικεν ἀγνοεῖν , ὅτι τὸ ‘ἐνδέχοιτ’ ἂν αὐτὴν καὶ χωρίζεσθαι᾿ οὐκ ἦν ἀναγκαίας ἀκολουθίας , ἐφ’ οἵας ἡ ἀναίρεσις τοῦ ἑπομένου συναναιρεῖ τὸ ἡγούμενον , ἀλλ’ | ἐνδεχομένης , ἐφ’ ἧς ἔμπαλίν ἐστι τὸ συμβαῖνον · ἡ γὰρ ἀναίρεσις τοῦ ἡγουμένου συναναιρεῖ τὸ ἑπόμενον · εἰ μὲν γὰρ πλευσεῖται Δίων , ἐνδέχεται αὐτὸν καὶ εὐπλοῆσαι , εἰ δ’ οὐ πλευσεῖται Δίων , οὐδ’ εὐπλοῆσαι αὐτὸν ἐνδέχεται · ἀλλ’ οὐχί , εἰ μὴ εὐπλοῆσαι αὐτὸν ἐνδέχεται , οὐκ ἐνδέχεται αὐτὸν οὐδὲ πλεῦσαι . ὁμοίως δὲ καὶ ἐπὶ τοῦ βαδίσαι καὶ ἐπὶ τοῦ πρᾶξαι καὶ ἐφ’ ἀπάντων , ἐφ’ ὧν ἡ ἀκολούθησις ἐνδεχομένη ἦν , οὐκ ἀναγκαία . οὕτως δὲ καί , εἰ μὲν ζῶόν ἐστι τὸ πόρρωθεν προσιόν , ἐνδέχεται αὐτὸ ἵππον εἶναι , εἰ δὲ μὴ ζῶον . οὐδ’ ἵππον · ἀλλ’ οὐχὶ εἰ μὴ ἵππον , οὐδὲ ζῶον ἁπλῶς γὰρ τὸ ἐνδεχομένως ἀκολουθοῦν ὡς μέρος γίνεται τοῦ ἡγουμένου , εἴ γε ποτὲ μὲν αὐτῶ ὑπάρχει , ποτὲ δὲ οὔ , ἐπὶ τούτων δὲ ἡ τοῦ ὅλου ἀναίρεσις συναναιρεῖ καὶ τὸ μέρος . οὐκ ἀδιάβλητον οὖν καὶ τοῦτο τὸ συνημμένον ‘εἰ μὲν ἔστι τι ἴδιον ἔργον τῆς ψυχῆς , ἐνδέχοιτο ἂν αὐτὴν χωρίζεσθαι᾿ · οὐ γὰρ ἐξ ἀνάγκης . τί γὰρ εἰ καὶ ἴδιον μὲν ἔργον ἔχει , μὴ χωρίζεται δέ , ὥσπερ ὀφθαλμὸς καὶ χείρ ; ἀναγκαία δὲ καὶ ἡ τοῦ ἡγουμένου ἀναίρεσις συναναιροῦσα τὸ ἑπόμενον · ἱεῖ δὲ μηδέν , οὐκ ἂν εἴη χωριστή᾿ · ταύτην γὰρ τὴν ἀκολουθίαν ἐναργὲς ἀξίωμα βεβαιοῖ , τὸ μηδὲν ὑπὸ τῆς φύσεως ἀργὸν γεγενῆσθαι . Πῶς οὖν λέγομεν τὴν ψυχὴν φιλεῖν καὶ μισεῖν καὶ ὀργίζεσθαι ; πῶς δὲ λέγομεν τὴν εὐθεῖαν ἅπτεσθαι τῆς σφαίρας κατὰ στιγμήν ; οὐ γὰρ ὅτι ἡ εὐθεῖα καθ’ ἑαυτήν οὐδὲν γάρ ἐστιν ) , ἀλλ’ ὅτι ὁ κανὼν ὁ εὐθύς , οὐδὲ ὅτι τῆς σφαίρας καθ’ ἑαυτήν , ἀλλ’ ὅτι τῆς χαλκῆς · ἀχώριστον γὰρ καὶ τὸ εὐθὺ καὶ τὸ σχῆμα τοῦ ξυλίνου κανόνος καὶ τῆς χαλκῆς σφαίρας , καὶ ἡ κατὰ | στιγμὴν ἁφή , μᾶλλον δὲ ὅλως ἁφὴ τοῦ συνόλου πρὸς τὸ σύνολον . οὕτω δὲ καὶ τὰ τῆς ψυχῆς πάθη πάντα ἔοικεν εἶναι κοινὰ μετὰ τοῦ σώματος , τὸ θυμοῦσθαι καὶ τὸ πραΰνεσθαι καὶ τὸ φοβεῖσθαι καὶ τὸ θαρρεῖν καὶ τὸ χαίρειν , ὁμοίως δὲ καὶ τὸ φιλεῖν καὶ μισεῖν · οὐδὲν γὰρ τούτων οἵα τε ποιεῖν ἡ ψυχὴ μὴ τὸ σῶμα ἐφελκομένη , εἰς ὃ καὶ τὰς ἐνεργείας ἑαυτῆς ἐμφανῶς ἀποστηρίζεται · ἐρυθραίνονται γὰρ καὶ ὠχριῶσι καὶ τρέμουσι , καὶ οὐδὲ τοῖς ποιηταῖς ταῦτα ἄδηλα · ‘ὄσσε δέ οἱ πυρὶ λαμπετόωντι εΐκτην᾿ , καὶ ‘ὦχρος τέ μιν εἷλε παρειάς᾿ καὶ ‘ἄραβος δὲ διὰ στόμα γένετ’ ὀδόντων᾿ μηνύει δὲ μάλιστα ἐναργῶς τὸ ταῦτα εἶναι τὰ πάθη κοινὰ τῆς ψυχῆς καὶ τοῦ σώματος τὸ ποτὲ μὲν ἰσχυρᾶς προσπεσούσης τοῖς ζώοις αἰτίας καὶ ἱκανῆς εἰς ὀργὴν ἐκκαλέσασθαι ἢ φόβον ἐμποιῆσαι , μηδὲν παροξύνεσθαι ἢ φοβεῖσθαι , ἐνίοτε δὲ σμικρῶν γινομένων καὶ ἀμυδρῶν τῶν αἰτιῶν κινεῖσθαι λίαν , ὅταν ἐνδεὲς ᾖ τροφῆς τὸ ζῶον ἢ ὑπὸ χυμῶν τινῶν ἐνοχλῆται · ὃ μάλιστα ἐπὶ τῶν μελαγχολικῶν ἔκδηλον γίγνεται , οἳ μηδενὸς πολλάκις φοβεροῦ συμπίπτοντος ἐν τοῖς πάθεσι γίγνονται τῶν φοβουμένων διὰ τὴν κρᾶσιν τοῦ σώματος καὶ δεδίασι τὰ ἀδεῆ , καὶ ἔοικεν ἅπαντα τὰ τοιαῦτα πάθη ταῖς κράσεσιν ἕπεσθαι τοῦ σώματος καὶ ἐπιτείνεσθαι καὶ ἀνίεσθαι τοίας ἢ τοίας αὐτῆς ὑπαρχούσης · καὶ οὐχ ὡς ὄργανον τούτοις τοῖς πάθεσιν ὑπηρετεῖται τὸ σῶμα , ὥσπερ τῇ αἰσθητικῇ δυνάμει τὰ αἰσθητήρια , ἀλλὰ πλείων ἡ συγγένεια τῷ σώματι πρὸς τὰ πάθη ἢ τοῖς ὀργάνοις τῆς αἰσθήσεως πρὸς τὴν αἴσθησιν | ταῦτα μὲν γὰρ παρὰ φύσιν διατεθέντα ἐμποδὼν γίνεται μόνον ταῖς τῆς αἰσθήσεως ἐνεργείαις · τοῦ σώματος δὲ ἡ φαύλη κρᾶσις οὐκ ἐμποδίζει τοῖς πάθεσιν , ἀλλ’ ἐγείρει μᾶλλον αὐτὰ καὶ ἐπιτείνει . ἅτε τῆς τούτου φύσεως προσεχέστερον ἐξημμένα . εἰ δὲ ταῦτα τοῦτον ἔχει τὸν τρόπον , δῆλον ὅτι τὰ πάθη ταῦτα καὶ ὅσα ἄλλα τοιαῦτα τῆς ψυχῆς , λόγοι ἔνυλοί εἰσι , τουτέστιν ἐν ὕλῃ τὸ εἶναι ἔχοντες · ὥστε καὶ οἱ ὁριζόμενοι τούτων ἕκαστον τῆς ὑποκειμένης ὕλης οὐκ ἀποστήσονται , ὡς ὁ τὴν ὀργὴν ἀποδιδοὺς ζέσιν τοῦ περὶ καρδίαν αἵματος δι’ ὄρεξιν ἀντιλυπήσεως . καὶ διὰ ταῦτα οὖν φυσικοῦ τὸ θεωρῆσαι περὶ τῆς τοιαύτης ψυχῆς , ὅση πρὸς τὰ ἔργα αὐτῆς ἡ τὰ πάθη τὴν ὕλην συνεφέλκεται . διαφερόντως δ’ ἄν ὁ φυσικός τε καὶ ὁ διαλεκτικὸς ἕκαστον αὐτῶν ἀφορίσαιντο · ὁ μὲν γὰρ ὄρεξιν ἀντιλυπήσεως , ὁ δὲ ζέσιν τοῦ περὶ καρδίαν ἵματος , ὁ διαλεκτικὸς μὲν τὸ εἶδος , ὁ φυσικὸς δὲ τὴν ὕλην · ὁ μὲν γὰρ λόγος τῆς ὀργῆς ὄρεξις ἀντι - λυπήσεως , ἀνάγκη δὲ ἐγγίνεσθαι τοῦτο τὸ εἶδος ἐν ὕλῃ τοιᾷδε · ὥσπερ οἰκίας ὁ μὲν τὸ εἶδος καὶ τοῦ εἴδους τὸν λόγον ἀποδίδωσιν , ὅτι σκέπασμα κωλυτικὸν φθορᾶς τῆς ὑπ’ ἀνέμων καὶ ὄμβρων καὶ καυμάτων , ἄλλος δὲ τὴν ὕλην , ὅτι λίθοι καὶ πλίνθοι καὶ ξύλα , ἕτερος δὲ ἄμφω συλλαβών , ὅτι σκέπασμα τοιονδὶ ἐξ ὕλης τοιᾶσδε . τίς οὖν ὁ φυσικὸς τούτων ; πότερον ὁ περὶ τὸν λόγον μόνον , τὴν ὕλην δὲ ἀγνοῶν , ἢ ὁ τῆς ὕλης μόνον πεφροντικώς , τοῦ λόγου δὲ ἐκλανθανόμενος ; ἢ μᾶλλον ὁ ἐξ ἀμφοῖν . ἐκείνων δὴ τίς ἑκάτερος ; ὁ μὲν δὴ τὸ εἶδος ὁριζόμενος καθ’ αὑτό , ὃ μὴ πέφυκεν εἶναι καθ’ αὑτό , διαλεκτικός , ὅθεν αὐτῷ κενολογεῖν συμβαίνει πολλάκις · ὁ δὲ περὶ τὴν ὕλην μᾶλλον πραγματευόμενος καὶ τὰ ἀχώριστα πάθη τῆς ὕλης οὐδεὶς ἄλλος ἐστίν , ἀλλ’ ὁ φυσικός · ὁ γὰρ φυσικὸς περὶ πάντα , ὅσα τῆς ὕλης ἔργα καὶ πάθη . παραλήψεται μὲν οὖν καὶ τὸ εἶδος , ἀποστήσει δὲ αὐτὸ οὐδέποτε τῆς ὕλης , οὐδ’ εἴπερ ὁ λόγος δύναιτο συγχωρήσει ) δεῖται γὰρ ἀεὶ τῆς ὕλης καὶ οὐχ ὥσπερ ὁ μαθηματικὸς ἐφήσει τῷ λόγῳ τὴν εὐθεῖαν ἄνευ τῆς ὕλης ὁριζομένῳ · οὐ γὰρ προσδεῖται τῆς ὑποκειμένης ὕλης αὕτη . καθόλου γὰρ ἄνωθεν ὑπομνηστέον , ὅτι τοῦ φυσικοῦ σώματος τὰ μέν ἐστι φυσικὰ πάθη καὶ ἔργα , τὰ δὲ ἔξωθεν αὐτῷ προσγίγνεται · φυσικὰ μὲν θερμότητες ψυχρότητες , ξηρότητες ὑγρότητες , τροφή , αὔξησις καὶ φθίσις · ἔξωθεν δὲ προσγίγνεται ὁπόσα αὐτῷ αἱ τέχναι προστιθέασιν ἢ κοσμοῦσαι τὴν ὕλην ἢ διορθούμεναι τὸ ἐνδεὲς αὐτῆς καὶ ἐλλεῖπον . χαλκευτικὴ μὲν καὶ τεκτονικὴ κοσμοῦσαι τὴν ὕλην . ἰατρικὴ δὲ καὶ γεωργία βοηθοῦσαι αὐτῆς ταῖς ἐλλείψεσιν . ἔστι μέντοι γε καὶ ἕτερον εἶδος ἀχώριστον μὲν τοῦ φυσικοῦ σώματος , οὐχ ᾗ δὲ φυσικὸν σῶμα ὑπάρχον αὐτῷ , εἴτε πάθος εἴτε συμβεβηκὸς ἐθέλοι τις αὐτὸ ὀνομάζειν , οἷον τὸ εὐθὺ τὸ κεκλασμένον τὸ τρίγωνον τὸ κοῖλον τὸ κυρτὸν καὶ ὅσα ἄλλα ἡ μαθηματικὴ θεωρεῖ , ἀφαιροῦσα μὲν τὰ φυσικὰ σύμπαντα πάθη , μόνα δὲ αὐτοῦ τὰ πέρατα καὶ τὰ διαστήματα ἐξετάζουσα καὶ μηδαμοῦ προσλαμβάνουσα ἐν τοῖς λόγοις τὴν ὕλην ἢ τὰς φυσικὰς ποιότητας . | Πάλιν οὖν ἄνωθεν ἀναληπτέον , ὅτι πολλαὶ θεωρίαι περὶ τοῦ εἴδους , τὸ δὲ εἶδος ἤτοι φυσικὸν ἢ μαθηματικὸν ἢ τεχνικόν . τὸ μὲν οὖν φυσικὸν καὶ ὁ φυσικὸς καὶ ὁ διαλεκτικὸς θεωρεῖ , ἀλλ’ ὁ μὲν ἄνευ τῆς ὕλης , ὁ δὲ ἀεὶ μετὰ τῆς ὕλης , τὰ λοιπὰ δὲ οἱ ἐπιστήμονες καὶ οἱ τεχνῖται , οἱ μὲν θεωροῦντες αὐτὰ μόνον , οἱ δὲ καὶ ἐργαζόμενοι ἐν τῇ ὕλη , διὸ καὶ οἱ μὲν ἄνευ τῆς ὕλης , οἱ δὲ μεθ’ ὕλης . τούτων δὲ ἁπάντων ἐστὶν ἀνωτέρω ὁ περὶ τὰ ὄντως εἴδη πραγματευόμενος τὰ παντάπασι κεχωρισμένα τῆς ὕλης καὶ τῷ λόγῳ καὶ τῇ ὑποστάσει , ὥσπερ ὁ πρῶιος φιλόσοφος . ταῦτα μὲν οὖν ἔξωθεν διῃρήσθω οὐ λίαν ὄντα τῆς προκειμένης πραγματείας ἀλλότρια · ἐπανιτέον δὲ ὅθεν ὁ λόγος . ἐλέγομεν δὲ ὅτι τὰ πάθη τῆς ψυχῆς ἀχώριστα τῆς φυσικῆς ὕλης τῶν ζώων ἐστί , καὶ οὐχ ὥσπερ γραμμὴν καὶ ἐπίπεδον τῷ λόγῳ δυνατὸν ἀποστῆσαι τῆς ὑποκειμένης ὕλης , οὕτω καὶ θυμὸν καὶ φόβον , ἀλλὰ δεῖ τοὺς ὅρους τούτους συμπλέκεσθαι τοῖς παθήμασι τοῦ σώματος . 2 . ταῦτ’ οὖν προδιορισάμενοι ἁπτόμεθα λοιπὸν τῆς περὶ ψυχῆς θεωρίας . ἀνάγκη δὲ πρότερον τὰς τῶν παλαιῶν δόξας ἐπιδραμεῖν καὶ κοινω - νοῦς συμπαραλαβεῖν εἰς σκέψιν , ὅσοι τι περὶ αὐτῆς ἀπεφήναντο , ὅπως τὰ μὲν καλῶς εἰρημένα λάβωμεν , τὰ δὲ μὴ καλῶς φυλαξώμεθα . ἐπειδὴ τοίνυν τὸ ἔμψυχον τοῦ ἀψύχου δύο τούτοις μάλιστα διενήνοχε , τῷ τε κινεῖσθαι ἐξ ἑαυτοῦ καὶ τῷ αἰσθάνεσθαι , εἰς τὰ δύο ταῦτα εὐθὺς οἱ παλαιότεροι ταῖς δόξαις διενεμήθησαν , οἱ μὲν ἀπὸ τῆς κινήσεως μάλιστα , | οἱ δὲ ἀπὸ τῆς αἰσθήσεως ὁρισάμενοι τὴν ψυχήν , κινήσεως μὲν Δημόκριτος καὶ Ἀναξαγόρας , τυχὸν δὲ καὶ Πλάτων’ . οὗτοι δὲ προστιθέντες , ὡς ᾤοντο , καὶ τὸ ἐφεξῆς , ὅτι τὸ μὴ κινούμενον αὐτὸ οὐκ ἐνδέχεται κινεῖν ἕτερον , τῶν κινουμένων τὴν ψυχὴν ἀπεφήναντο . ὅθεν Δημόκριτος πῦρ καὶ θερμόν φησι τὴν ψυχήν · ἀπείρων γὰρ ὄντων τῶν σχημάτων ἃ ταῖς ἀτόμοις προςτίθησι , τὴν μὲν πανσπερμίαν αὐτῶν στοιχεῖα ποιεῖ τῆς ὅλης φύσεως , τούτων δὲ τὰ σφαιροειδῆ τῆς ψυχῆς , διὰ τὸ μάλιστα διὰ παντὸς τοῦ σώματος διαδύεσθαι τοῦτο τὸ σχῆμα καὶ κινεῖν τὰ λοιπὰ αὐτὴν κινουμένην . εἰ δὲ μὴ ὁρᾶται ἡ ψυχὴ καίτοι σῶμα οὖσα οὐ θαυμαστόν · καὶ γὰρ τὰ ἐν τῷ ἀέρι καλούμενα ὥς φησι ξύσματα , ἃ φαίνεται ἐν ταῖς διὰ τῶν θυρίδων ἀκτῖσιν , οὐκ ἂν φανείη μὴ ἐλλάμποντος τοῦ ἡλίου , ἀλλὰ κενὸς παντάπασιν ἡμῖν ὁ ἀὴρ δοκεῖ καίτοι σωμάτων στερεῶν πεπληρωμένος ; ὧν ἔτι πολὺ σμικροτέρας καὶ ταχυτέρας τἀς ἀτόμους ὑπολαμβάνει καὶ μάλιστά γε ἁπασῶν τὰς σφαιροειδεῖς , ἐξ ὧν ἡ ψυχή . διὸ καὶ τοῦ ζῆν ὅρον εἶναί φησι τὴν ἀναπνοήν · τοῦ γὰρ περιέχοντος συνάγοντος τὰ τῶν ζώων σώματα καὶ διὰ τῆς τοιαύτης συναγωγῆς ἐκθλίβοντος ἐν αὐτοῖς τὰ σφαιροειδῆ σχήματα , ἅπερ αἰεὶ κινούμενα τῆς τῶν ζώων κινήσεως αἴτια γίνεται , βοήθειαν γίγνεσθαι τῷ ζῴῳ , θύραθεν ἐπεισιόντων ἄλλων τοιούτων ἐν τῷ ἀναπνεῖν καὶ ὥσπερ ἀντισηκώσεως γιγνομένης τῶν ὑπὸ τῆς ἐκπνοῆς σκεδαννυμένων καὶ τῶν ὑπὸ τῆς ἀναπνοῆς εἰσελκομένων , καὶ ζῆν δὴ μέχρις ἄν δύνηται τὰς σφαιροειδεῖς ταύτας ἀτόμους εἰσέλκειν τε καὶ ἀποπέμπειν . 30 μήποτε δὲ καὶ τῶν Πυθαγορείων τινές , | φησὶν Ἀριστοτέλης οὐκ οἶδα οὕστινας λέγων τοὺς οὕτως λέγοντας Πυθαγορείους ) , εἰς τοιαύτην δόξαν περὶ τῆς ψυχῆς ὑποφέρονται , οἱ μὲν αὐτὰ τὰ ἐν τῷ ἀέρι κινούμενα σώματα , οἱ δὲ τὴν ταῦτα κινοῦσαν αἰτίαν τὴν ψυχὴν ἀποφηνάμενοι , διότι μηδέποτε ἠρεμεῖ κἂν παντελὴς ᾖ νηνεμία . ἴδιον δὲ μάλιστα τῆς ψυχῆς τὸ κινεῖν ὑπολαμβάνουσι καὶ ὅσοι τὴν ψυχὴν τῷ αὐτοκινήτῳ χαρακτηρίζουσιν · ἐοίκασι γὰρ ἅπαντες οὗτοι πεπιστευκέναι τὴν κίνησιν οἰκειότατον εἶναι τῇ ψυχῇ , καὶ τὰ μὲν ἄλλα κινεῖσθαι ὑπὸ τῆς ψυχῆς , ταύτην δὲ μόνην ὑφ’ ἑαυτῆς . Ὁμοίως δὲ καὶ Ἀναξαγόρας ψυχὴν λέγει τὴν κινοῦσαν ἀρχήν , καὶ εἴ τις ἄλλος εἴρηκεν ὡς τὸ πᾶν ἐκίνησε νοῦς . οὐ μὴν ὁμοίως ὥσπερ Δημόκριτος · ἐκεῖνος μὲν γὰρ οἴεται νοῦν καὶ ψυχὴν μηδὲν διαφέρειν · τὸ γὰρ ἀληθὲς εἶναι τὸ φαινόμενον τῇ αἰσθήσει , ὡς καὶ τὸν νοῦν συλλαμβανούσῃ , καὶ ταὐτὸν ὑπολαμβάνει τῷ αἰσθάνεσθαι τὸ φρονεῖν , καὶ ἐπάγεται μάρτυρα Ὅμηρον , ὅτι καλῶς παποίηκε τὴν Ἕκτορα ἡνίκα ἔκειτο ἀναισθητῶν , ὅτι ἔκειτο ἀλλοφρονέων . οὐ δὴ χρῆται τῷ νῷ ὡς διαφέροντι τῆς αἰσθήσεως καὶ δυνάμει τινὶ περὶ τὴν ἀλήθειαν , ἀλλὰ ταὐτὸν ποιεῖ νοῦν τε καὶ αἴσθησιν , τουτέστι ταὐτὸν ψυχήν τε καὶ νοῦν . Ἀναξαγόρας δὲ ἧττον μὲν διασαφεῖ περὶ τούτων , πολλαχόθι μὲν γὰρ τὸ αἴτιον τοῦ καλῶς καὶ ὀρθῶς τὸν νοῦν λέγει ὡς ὄντα θειότερον τῆς ἄλλης ψυχῆς , πολλαχόθι δὲ καὶ συγχεῖ , ταὐτὸν λέγων νοῦν καὶ ψυχήν · ἐν ἅπασι γὰρ αὐτὸν ὑπάρχειν τίθεται τοῖς ζώοις καὶ μεγάλοις καὶ μικροῖς καὶ τιμιωτέ|ροις καὶ ἀτιμοτέροις . οὕτω δ’ ἂν τὴν αἴσθησιν νοῦν λέγοι · αὕτη γὰρ σχεδὸν πᾶσιν ὑπάρχει τοῖς ζώοις · οὐ γὰρ δὴ ὁ κατὰ φρόνησιν νοῦς λεγόμενος πᾶσιν ὁμοίως ὑπάρχει τοῖς ζώοις , ἀλλ’ οὐδὲ τῶν ἀνθρώπων ἴσως τοῖς πολλοῖς · Ὅσοι μὲν οὖν ἐπὶ τὸ κινεῖσθαι ἐξ ἑαυτοῦ τὸ ἔμψυχον ἀπέβλεψαν , οὗτοι τὸ κινητικώτατον ὑπέλαβον εἶναι τὴν ψυχὴν ] ὡς αὐτὴν κινοῦσαν τὸ ζῶον · ὅσοι δ’ ἐπὶ τὸ γινώσκειν καὶ τὸ αἰσθάνεσθαι τῶν ὄντων , οὗτοι δὴ λέγουσι τὴν ψυχὴν τὰς ἀρχάς , οἱ μὲν πλείους ποιοῦντες τὰς ἀρχὰς ταύτας καὶ τὴν ψυχήν , οἱ δὲ μίαν ταύτην . οὕτω γὰρ αὐτὴν ἐκ τῶν ἀρχῶν συγ - κειμένην αὐτῶν τε ἐκείνων ἀντιλαμβάνεσθαι καὶ τῶν ἐξ αὐτῶν , ὥσπερ Ἐμπεδοκλῆς ἀρχὰς ἡγούμενος εἶναι πάντων τὰ τέτταρα στοιχεῖα καὶ τὸ νεῖκος καὶ τὴν φιλίαν ἐκ ταὐτοῦ ποιεῖ τὴν ψυχὴν καὶ τὴν αἴσθησιν · λέγει γὰρ ὡς ‘γαίῃ μὲν γαῖαν ὀπώπαμεν , ὕδατι δ’ ὕδωρ᾿ · τίθεται δὲ καὶ ἕκαστον τούτων ψυχήν , ὡς οὐκ ἂν ἄλλως αἰσθανομένης τῶν ἔξωθεν , εἰ μὴ τῷ ὁμοίῳ · κοινὴ γὰρ καὶ τούτων αὕτη ἡ δόξα τὸ γιγνώσκεσθαι τῷ ὁμοίῳ τὸ ὅμοιον . διὰ τοῦτο δὲ τὸν αὐτὸν τρόπον καὶ ὁ Τίμαιος τὴν ψυχὴν ἐκ τῶν στοιχείων ποιεῖ , ἐκ τῆς ἀμερίστου φύσεως καὶ πάντη ἀύλου καὶ ἀσωμάτου καὶ τῆς περὶ τὰ σώματα μεριστῆς μέσην αὐτὴν συγκεκράσθαι λέγων . τὴν μὲν οὖν ἀμέριστον καὶ ἄυλον ἥντινα λέγει , μᾶλλον ἄν τις ὑπονοήσειεν · περὶ δὲ τὰ σώματα μεριστὰς εἰ μὲν τὰς πρώτας λέγοι ποιότητας , οἷον | ὑγρότητα καὶ ξηρότητα καὶ τὰς συστοίχους , οὐκ ἂν εἶεν αὗται περὶ | τὰ σώματα μερισταί , ἀλλὰ περὶ τὴν ὕλην · εἰ δὲ τὴν φυτικὴν δύναμιν , εἴη μὲν ἂν αὕτη περὶ σώματα μεριστή · προσχρῆται γὰρ οὐ τῇ ὕλη τῇ ἀμόρφῳ παντελῶς , ἀλλὰ τοῖς στοιχείοις , καὶ ταύτα συγκρίνει τε καὶ διακρίνει , καὶ περὶ ταῦτά ἐστι μεριστή . διὰ τί δὲ οὐ καὶ τὴν αἰσθητικὴν τοιαύτην ἂν εἴποιμεν καὶ τὴν ἐπιθυμητικὴν καὶ τὴν θυμικήν ; ἅπασαι γὰρ περὶ σώματα καὶ ἐν σώμασι , καὶ ὅσαι αὐτῶν ἄλογοι παντελῶς καὶ ὅσαι ὑπήκοοι λόγῳ . εἰ δὲ ταύτας ἁπάσας λέγοι περὶ τὰ σώματα μεριστάς , τὴν λογικὴν ἂν λοιπὸν μόνην ψυχὴν μέσην εἶναι ποιοῖ τῆς τε ἀμερίστου καὶ τῆς περὶ τὰ σώματα μεριστῆς καὶ ἐκ τούτων συντεθεῖσθαι καὶ συγκεκράσθαι , οὐ κυρίως λέγων τὸ συγκεκράσθαι · οὐ γὰρ δήπου συμφθαρέντος τῷ ἀμερίστῳ τοῦ μεριστοῦ καὶ τὴν μὲν οἰκείαν δύναμιν ἀπολεσάντων , συστησάντων δὲ ἐν τῷ κράματι ποιότητα ἰδιάζουσαν , οὕτω γέγονεν ἡ ψυχή , ἀλλ’ ὅτι ἡ φύσις τῆς λογικῆς ψυχῆς νοῦ μέν ἐστι φαυλοτέρα τῶν δὲ ἀλόγων δυνάμεων πολὺ βελτίων , ἔχουσα πρὸς ἑκάτερα συγγένειαν , ὥσπερ καὶ τὰ κεκραμένα πρὸς τὰ στοιχεῖα ἐξ ὧν ἐκράθη . καὶ διὰ τοῦτο χρῆσθαι δύο δυνάμεσι πρὸς κατάληψιν τῶν ὄντων τῇ τὲ ταὐτοῦ καὶ τῇ θατέρου . ὅταν μὲν γὰρ τὰ γένη καὶ τὰ εἴδη συνάγῃ , τὴν ταὐτότητα ἀνιχνεύει · ὅταν δὲ τὰς διαφορὰς προσλαμβάνῃ , τὴν ἑτερότητα ἐξευρίσκει . ἃς καὶ αὐτὰς ἀπὸ τῶν στοιχείων ἐρανίζεται , τὴν ταὐτοῦ μὲν ἀπὸ τῆς ἀμερίστου φύσεως , τὴν θατέρου δὲ ἀπὸ τῆς μεριστὴς . οὕτω μὲν οὖν καὶ ὁ Τίμαιος τὴν ψυχὴν ἐκ τῶν στοιχείων ποιεῖ , καὶ μήποτε ὅπερ | εἴρηται οὐ πᾶσαν ἀλλὰ τὴν λογικὴν μόνην , ἥπερ ἂν εἴη καὶ τοῦ κόσμου ψυχή · τὰς γὰρ παθητικὰς δυνάμεις ὕστερον προσυφῆναί φησι τοὺς δευτέρους θεούς , τοὺς τῶν θνητῶν ζώων δημιουργούς . ἀλλ’ ὅτι γε καὶ αὐτὸς προσεδεήθη τῶν στοιχείων εἰς τὴν σύστασιν τῆς ψυχῆς , ἵνα γινώσκειν ἔχοι τοῖς ὁμοίοις τὰ ὅμοια , δῆλόν ἐστιν . Ὁμοίως δὲ καὶ ἐν τοῖς περὶ φιλοσοφίας διώρισται αὐτὸ μὲν τὸ ζῶον ἐξ αὐτῆς τῆς τοῦ ἑνὸς ἰδέας εἶναι καὶ τοῦ πρώτου μήκους καὶ πλάτους καὶ βάθους , τὰς δ’ ἄλλας ὁμοιοτρόπως . ] τὴν γὰρ ἀσώματον φύσιν τοῦ μὲν συνεχοῦς ποσοῦ πόρρωθεν εἶναι παντάπασιν ὑπελάμβανον οἱ ἄνδρες ἐκεῖνοι , ἅτε ἐν ὄγκῳ μὴ ὑφεστῶσαν , τοῦ διωρισμένου δὲ οἰκείαν εἶναι · πλῆθος γὰρ καὶ ἐκείνης εἶναι τῆς φύσεως ἐξ ἑνάδων ἀληθινῶν συντεθειμένον ὑπενόουν , οὐχ οἵαις ἡμεῖς χρώμεθα ἐπὶ τῶν σωμάτων μονάσιν , ὧν οὐδέν ἐστιν ἓν ἀκριβῶς , ἀλλὰ πλείω , μᾶλλον δὲ ἄπειρα · διὸ καὶ εἰδητικὸν ἐκάλουν τοῦτον τὸν ἀριθμὸν ἅτε συγκείμενον ἐξ εἰδῶν , καὶ τοὺς ἀριθμοὺς ἐκείνους εἴδη τῶν ὄντων ἐτίθεντο · ‘ἀριθμῷ δέ τε πάντ’ ἐπέοικέ . τοῦ μὲν οὖν αὐτοζώου , τουτέστι τοῦ κόσμου τοῦ νοητοῦ , στοιχεῖα τὰ πρῶτα ἐποίουν τῶν εἰδητικῶν ἀριθμῶν τὴν τοῦ ἑνὸς ἰδέαν καὶ τὴν τῆς πρώτης δυάδος καὶ τὴν τῆς πρώτης τριάδος καὶ τὴν τῆς πρώτης τετράδος · ἐπειδὴ γὰρ ἐν τῷ νοητῷ κόσμῳ δεῖ πάντως τὰς ἀρχὰς παρεμφαίνεσθαι τοῦ αἰσθητοῦ , ὁ δὲ αἰσθητὸς ἐκ μήκους ἤδη καὶ πλάτους καὶ βάθους , | τοῦ μὲν μήκους ἰδέαν εἶναι τὴν πρώτην ἀπεφήναντο δυάδα · ἀπὸ γὰρ ἑνὸς ἐφ’ ἓν τὸ μῆκος , τουτέστιν ἀπὸ σημείου ἐπὶ σημεῖον · τοῦ δὲ μήκους ἅμα καὶ πλάτους τὴν πρώτην τριάδα · πρῶτον γὰρ τῶν ἐπιπέδων σχημάτων ἐστὶ τὸ τρίγωνον · τοῦ δὲ μήκους καὶ πλάτους καὶ βάθους τὴν πρώτην τετράδα · πρῶτον γὰρ τῶν στερεῶν ἐστὶν ἡ πυραμίς . ταῦτα δὲ ἅπαντα λαβεῖν ἔστιν ἐκ τῶν Περὶ φύσεως Ξενοκράτους . τὸ μὲν οὖν αὐτοζῷον , τουτέστι τὸν κόσμον τὸν νοητόν , ἐκ τῶν πρώτων ἐποίουν ἀρχῶν , τὰ δὲ ἐπὶ μέρους ἐκ τῶν ὑφειμένων · ὥσπερ γὰρ τὰ αἰσθητὰ ἔχει πρὸς ἄλληλα , οὕτω καὶ τὰς ἰδέας αὐτῶν πρὸς ἀλλήλας ἔχειν . Ἔτι δὲ καὶ ἄλλως τὸν αὐτὸν τοῦτον λόγον μετῄεσαν · ἐπειδὴ γὰρ ἡ ψυχὴ πλείοσι δυνάμεσι χρῆται εἰς κατάληψιν τῶν ὄντων , νῷ καὶ ἐπιστήμῃ καὶ δόξῃ καὶ αἰσθήσει , τὸν μὲν νοῦν ἔχειν ἐκ τῆς τοῦ ἑνὸς ἰδέας αὐτὴν διωρίζοντο , τὴν δὲ ἐπιστήμην ἐκ τῆς πρώτης δυάδος · ἀφ’ ἑνὸς γὰρ ἐφ’ ἓν καὶ ἡ ἐπιστήμη , ἀπὸ γὰρ τῶν προτάσεων ἐπὶ τὸ συμπέρασμα · τὴν δόξαν δὲ ἐκ τῆς πρώτης τριάδος , ὅσος ἦν καὶ τοῦ ἐπιπέδου ἀριθμός · τῆς γὰρ δόξης ἤδη καὶ τὸ ἀληθὲς καὶ τὸ ψεῦδος ἐκ τῶν προτάσεων · αἴσθησιν δὲ ἀπὸ τῆς πρώτης τετράδος , ἐξ ἧς καὶ ἡ τοῦ στερεοῦ σώματος ἰδέα · περὶ γὰρ τὸ τοιοῦτον σῶμα ἡ αἴσθησις . τῶν μὲν γὰρ ὄντων ἁπάντων ἀρχὴ τὰ εἴδη καὶ ὁ εἰδητικὸς ἀριθμός , αὐτοῦ δὲ τοῦ ἀριθμοῦ στοιχεῖα τὸ ἓν καὶ ἡ δυὰς ἡ ἀόριστος ἣν ὑπετίθεσαν τῷ ἐνὶ πρὸς γένεσιν τοῦ πλήθους τῶν ἀριθμῶν · ἐξ αὐτοῦ μὲν γὰρ τοῦ ἑνός , εἴπερ ἓν εἴη τῷ | ὄντι , οὐδὲν ἂν ἕτερον παραχθείη , πλήθους δὲ ἐν τοῖς εἴδεσιν ὄντος δεῖ φύσεως ἑτέρας ὑποκειμένης τῷ ἑνί , παρ᾿ ἧς τὸ πλῆθος , ἣν ἀόριστον δυάδα ἐκάλουν · δυάδα μὲν ὅτι μεριστὴ καὶ πλήθους ἤδη ποιητική , ἀόριστον δὲ ὅτι μὴ εἶχεν οἰκεῖον ὅρον , ἀλλὰ παρὰ τοῦ ἑνὸς αὐτῇ ὁ ὅρος ἑκάστου εἴδους ἐχορηγεῖτο , καὶ ταύτης τῷ ἑνὶ παρυποστάσης τῆς φύσεως οὕτω πληθυνθῆναι τὸν εἰδητικὸν ἀριθμόν , καὶ ταύτης εἶναι εἰκόνα τὴν ἐν τοῖς σώμασιν ὕλην , ὥσπερ τοῦ ἑνὸς τὸ ἔνυλον εἶδος . τὴν οὖν ψυχὴν συγκειμένην ἐκ τῶν αὐτῶν ἀρχῶν ἐξ ὧνπερ ὁ εἰδητικὸς ἀριθμός , συγκειμένην δὲ οὐ τῷ κεκρᾶσθαι ἀλλὰ τῷ μέσην ἔχειν τάξιν ὑπὸ μὲν τοῦ ἑνὸς παραχθεῖσαν , τὴν δὲ περὶ τὰ σώματα μεριστὴν φύσιν παραγαγοῦσαν · συγκειμένην οὖν ἐκ τῶν αὐτῶν ἀρχῶν τοῖς εἰδητικοῖς ἀριθμοῖς εἰκότως γιγνώσκειν τὰ ὄντα . οὕτω μὲν οὖν καὶ ὁ παρὰ Πλάτωνι Τίμαιος καὶ αὐτὸς Πλάτων’ ἐκ τῆς πρὸς τὰς ἀρχὰς συγγενείας τῇ ψυχῇ τῶν ὄντων τὴν κατάληψιν ἀποδιδόασιν . δόασιν . ἦσαν δ’ ἕτεροι οἱ καὶ τὰ δύο ἅμα συμπλέκοντες εἰς τὴν ἀπόδοσιν τῆς ψυχῆς , τό τε κινεῖν καὶ τὸ γιγνώσκειν , ὡς ὁ τὴν ψυχὴν ἀποφηνάμενος ἀριθμὸν κινοῦντα ἑαυτόν , διὰ μὲν τοῦ ἀριθμοῦ τὴν γνωστικὴν δύναμιν ἐνδεικνύμενος , διὰ δὲ τοῦ κινεῖν ἑαυτὸν τὴν κινητικήν . Άπαντες μέντοι γε ὅσοι τὸ γιγνώσκειν οἰκεῖον ἔθεντο τῇ ψυχῇ καὶ διὰ ταῦτα ἐκ τῶν ἀρχῶν αὐτὴν συνεστήσαντο , τῇ περὶ τῶν ἀρχῶν διαφορᾷ καὶ περὶ τῆς ψυχῆς συνδιηνέχθησαν . περὶ δὲ τῶν ἀρχῶν δια|φέρονται πρὸς ἀλλήλους οὐ μόνον , τίνες εἰσίν , ἀλλὰ καὶ ὁπόσαι , καὶ καθ’ ἑκάτερόν γε αὐτῶν οἱ μὲν μᾶλλον , οἱ δὲ ἧττον . μᾶλλον μὲν οἱ σωματικὰς ποιοῦντες τὰς ἀρχὰς τοῖς ἀσωμάτους , ἧττον δὲ πρὸς τούτους οἱ μίξαντες καὶ τὰς μὲν τοίας τὰς δὲ τοίας τὰς ἀρχὰς ἀποφηνάμενοι · καὶ πάλιν γε αὖ περὶ τοῦ πλήθους μᾶλλον μὲν οἱ μίαν τοῖς ἀπείρους , ἧττον δὲ οἱ πλείους μιᾶς πρὸς ἑκατέρους . ἑπομένως δὲ ταῖς περὶ τῶν ἀρχῶν ὑποθέσεσι καὶ περὶ τῆς ψυχῆς διορίζονται . τοῦτο δὲ ἠκολούθει μὲν μάλιστα τοῖς οἰκειότατον τῆς ψυχῆς τὴν πάντων γνῶσιν ὑπολαμβάνουσιν καὶ διὰ τοῦτο ἐκ τῶν ἀρχῶν καὶ ταύτην ποιοῦσιν · οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ ὅσοι τὸ κινεῖν τῆς ψυχῆς σύμφυτον δύναμιν ὑπενόησαν , εἰκότως καὶ οὗτοι συγγενῆ ταῖς ἀρχαῖς αὐτὴν ἀποφαίνονται · εὔλογον γὰρ καὶ λίαν πιθανὸν τὴν κινητικωτάτην αἰτίαν ἐν ταῖς πρώταις ἀρχαῖς κατατάσσειν . ὅθεν ἔδοξέ τισιν ἐκ πυρὸς εἶναι μάλιστα ἡ ψυχή , ὅτι τὸ πῦρ λεπτομερέστατον καὶ ἥκιστα σωματῶδες καὶ αὐτό τε κινεῖσθαι ἐξ ἑαυτοῦ δοκεῖ καὶ τὰ ἄλλα κινεῖν , οἷσπερ ἄν πελάσῃ . Δημόκριτος δὲ τούτων ἑκάτερον καὶ γλαφυρωτέρως ἐδείκνυ , τὸ μὲν κινεῖν διὰ τὴν σμικρομέρειαν , τὸ δὲ κινεῖσθαι διὰ τὸ σχῆμα · ἄμφω γὰρ οἴεται ὑπάρχειν ταῖς σφαιροειδέσιν ἀτόμοις , ἐξ ὧν συνίστησιν οὐ μόνον τὴν ψυχὴν ἀλλὰ καὶ τὸ πῦρ . Ἀναξαγόρας δέ , ὥσπερ καὶ πρότερον εἴπομεν , διασαφεῖ μὲν οὐδὲν φανερῶς , εἴτε ταὐτὸν τίθεται νοῦν καὶ ψυχὴν εἴτε ἕτερον , ἀλλὰ τόν γε νοῦν ἀρχήν φησι σχεδόν τι τῶν ὄντων ἀπάντων . μόνον γοῦν αὐτὸν ἁπλοῦν καὶ ἀμι|γῆ προσαγορεύει , τὰς δὲ ὁμοιομερείας ὡς ὕλην αὐτῷ ὑποτίθησιν · οἴεται μέντοι καὶ αὐτὸς ἄμφω τῇ ψυχῇ ἀναγκαῖα , καὶ τὸ γινώσκειν καὶ τὸ κινεῖν ) καὶ τὸ μὲν κινεῖν καὶ πάνυ σαφῶς · ‘ἦν ὁμοῦ πάντα χρήματα , νοῦς δὲ αὐτὰ διέκρινεν ἐπελθών᾿ · τὸ γιγνώσκειν δὲ ὅτι μάλιστα νοῦ νοῦ ἴδιον τοῦτο . ἔοικε δὲ καὶ Θαλῆς κινητικόν τι τὴν ψυχὴν ὑπολαβεῖν , εἴπερ διὰ τοῦτο ἔφη τὸν σίδηρον ἕλκεσθαι ὑπὸ τῆς λίθου τῆς ἡρακλείας , ὅτι ἔμψυχος ἐκείνη ἡ λίθος . οὕτως δὲ καὶ Ἀναξιμένης καὶ Διογένης καὶ ὅσοι ἀέρα λέγουσι τὴν ψυχὴν ἀμφότερα πειρῶνται διασώζειν , καὶ τὸ κινεῖν διὰ τὴν λεπτομέρειαν , καὶ τὸ γιγνώσκειν διὰ τὸ τίθεσθαι ταύτην ἀρχήν . καὶ Ἡράκλειτος δὲ ἣν ἀρχὴν τίθεται τῶν ὄντων , ταύτην τίθεται καὶ ψυχήν · πῦρ γὰρ καὶ οὗτος . τὴν γὰρ ἀναθυμίασιν ἐξ ἧς τὰ ἄλλα συνίστησιν οὐκ ἄλλο τι ἢ πῦρ ὑποληπτέον , τοῦτο δὲ καὶ ἀσώματον καὶ ῥέον ἀεί . ἐν κινήσει δὲ εἶναι τὰ ὄντα ἅπαντα κἀκεῖνος ᾤετο καὶ οἱ πολλοί . τούτοις δὲ παραπλησίως καὶ Ἀλκμαίων ὁ Κροτωνιάτης φυσικός · φησὶ γὰρ αὐτὴν ἀθάνατον εἶναι διὰ τὸ μάλιστα ἐοικέναι τοῖς ἀθανάτοις αἰεὶ κινουμένην · κινεῖσθαι γὰρ καὶ τὰ ἀθάνατα πάντα συνεχῶς , ἥλιον σελήνην τοὺς ἀστέρα τὸν οὐρανόν . φορτικῶς δὲ Ἵππων καὶ οἵτινες Ἵππωνι παραπλησίως ὕδωρ τὴν ψυχὴν ἀπεφήναντο διὰ τὴν γονήν , ὅτι πάντων ὑγρά . φορτικῶς δὲ καὶ ὅσοι αἷμα , καθάπερ καὶ Κριτίας , τὸ αἰσθάνεσθαι τῇ ψυχῇ οἰκειότατον ὑπολαβών , τοῦτο δὲ ὑπάρχειν διὰ τὴν τοῦ αἵματος φύσιν ] τὰ γὰρ ἄναιμα , καίτοι τά γε νεῦρα ἄναιμα ὄντα αἰσθητικώτατά ἐστι . πάντα δ᾿ οὗν τὰ στοιχεῖα κριτὴν εἴληφε πλὴν τῆς γῆς , ταύτην δὲ οὐδεὶς ἀποπέφανται πλὴν εἴ τις αὐτὴν εἴρηκεν ἐκ πάντων εἶναι τῶν στοιχείων ἢ πάντα . Ἐκ δὴ τῆς ἱστορίας δῆλόν ἐστιν , ὅτι δύο μὲν προτίθενται περὶ τὴν ψυχὴν θεωρεῖν κίνησιν καὶ γνῶσιν , ὑποφέρονται δὲ ὥσπερ καὶ ἄκοντες ἐπὶ τρίτον ἕτερον τὸ ἀσώματον · οἱ γὰρ λεπτομερέστατον αὐτὴν τιθέμενοι καὶ διὰ τοῦτο εὐκίνητον ὀνειροπολεῖν ἐοίκασι ταύτην τὴν φύσιν , λέγω δὲ τὴν ἀσώματον . ἀλλ’ ὅτι γε εἰς τὰς ἀρχὰς ἀνάγουσιν ἅπαντες τὴν ψυχὴν οἱ μὲν ὡς κινοῦσαν , οἱ δὲ ὡς γιγνώσκουσαν πάντα διὰ τὴν πρὸς ἐκεῖνα συγγένειαν , δῆλόν ἐστιν . Ἀναξαγόρας δὲ μόνος τὴν συγγένειαν ταύτην αὐτῆς ἀφαιρεῖται , καὶ γιγνώσκεσθαι πάντα ὑπ’ αὐτῆς συγχωρῶν τὰ ὄντα , πάντη ἀμιγῆ καὶ ἁπλοῦν φησιν εἶναι τὸν νοῦν , καὶ οὐδενὶ ὅμοιον ὧν γιγνώσκει · διὰ τίνα δὲ ἑτέραν αἰτίαν γινώσκει , οὔτε ἐκεῖνος εἴρηκεν , οὔτε ἐκ τῶν εἰρημένων συμφανές ἐστιν . οἱ δὲ ἄλλοι πάντες οὐκ ἀφίενται τῶν ἀρχῶν , ἀλλὰ καὶ ὅσοι τιθέασιν ἐν ταῖς ἀρχαῖς ἐναντίωσιν , καὶ τὴν ψυχὴν συνιστᾶσιν ἐκ τῶν ἐναντίων , ὥσπερ Ἐμπεδοκλῆς . δοὺς γὰρ ἐν τοῖς στοιχείοις θερμότητα ψυχρότητα , ὑγρότητα ξηρότητα , δίδωσι καὶ τῇ ψυχῇ τὰς ἐναντιώσεις ταύτας ὑπάρχειν · γαίῃ μὲν γάρ φησι γαῖαν ὀπώπαμεν , ὕδατι δ’ ὕδωρ . ὥσθ’ ὅσοι γε ἓν τῶν στοιχείων τὴν ψυχὴν ἔθεντο τὴν ἐκείνου ποιότητα μόνην προστιθέασι καὶ τῇ ψυχῇ , οἱ μὲν πυρὸς τὴν θερμότητα καθάπερ Ἡράκλειτος , οἱ δὲ ὕδατος τὴν ὑγρότητα καθάπερ Ἵππων . οὕτω γοῦν καὶ ἐκ τῶν ὀνομάτων κομψεύονται , οἷς ἐπὶ τῆς ψυχῆς κέχρηται ἡ συνήθεια , οἱ μὲν τὸ θερμὸν λέγοντες ὅτι καὶ τὸ ζῆν παρὰ τὸ ζεῖν ὠνομάσθη , οἱ δὲ τὸ ψυχρὸν ὅτι καὶ τοὔνομα τῆς ψυχῆς ἐντεῦθεν · διὰ γὰρ τὴν κατάψυξιν ἣ σώζει τὸ ζῶον ἐκ τῆς ἀναπνοῆς . τὴν μὲν οὖν παραδοθεῖσαν ἡμῖν ἱστορίαν περὶ ψυχῆς διεληλύθαμεν , τὰ μὲν οἷς λέγουσιν ἀκολουθοῦντες , τὰ δὲ οἷς εἰκὸς αὐτοὺς βούλεσθαι λέγειν . 3 . ἐπισκεπτέον δὲ πρῶτον μὲν τοὺς τὴν κίνησιν οἰκειότατον θεμένους τῇ ψυχῇ καὶ διὰ τὸ κινεῖν κινεῖσθαι καὶ αὐτὴν ὑπολαμβάνοντας , ὡς καὶ τὸν ὅρον αὐτῆς τοιοῦτον ἀποδιδόναι , ψυχὴν εἶναι τὸ κινοῦν ἑαυτὸ ἢ δυνάμενον κινεῖν ἑαυτό · οὕτω γὰρ καὶ Πλάτων’ ἐν τῷ δεκάτῳ τῶν Νόμων . ἴσως γὰρ οὐ τοῦτο μόνον ψεῦδός ἐστι τὸ τὴν ψυχὴν διὰ τὸ κινεῖσθαι κινεῖν , ἀλλ’ ὅλως ἀδύνατον ὑπάρχειν αὐτῇ τὸ κινεῖσθαι . ὅτι μὲν οὖν οὐκ ἀνάγκη πᾶν τὸ κινοῦν καὶ αὐτὸ κινεῖσθαι , δέδεικται μὲν ἐν τοῖς Φυσικοῖς διὰ πλειόνων , ὅμως δὲ καὶ νῦν τοῦ σάφ’ οὗς ἕνεκα ἐκεῖθεν ὀλίγα μετενεκτέον . εἰ γὰρ ἅπαν τὸ κινοῦν καὶ κινεῖται , ἤτοι ὑφ’ ἑαυτοῦ κινεῖσθαι αὐτὸ ἀναγκαῖόν ἐστιν ἢ ὑπ’ ἄλλου . ὑπ’ ἄλλου μὲν δὴ οὐκ ἀνάγκη · εἰς ἄπειρον γὰρ ὁ λόγος προήξει . ὑφ’ ἑαυτοῦ δὲ ἀδύνατον διὰ τάδε · ἢ γὰρ κατ’ ἄλλο μέν τι αὑτοῦ κινεῖ , κατ’ ἄλλο δὲ κινεῖται τὸ αὐτοκίνητον , ᾖ κατὰ ταὐτόν . εἰ μὲν | δὴ κατ’ ἄλλο , ἔσται τι αὐτοῦ κινοῦν μόνον μὴ κινούμενον δέ , ὅπερ οὐκ οἴονται δυνατόν · καὶ οὐκέτ’ ἂν ἀκριβῶς αὐτοκίνητον εἴη , ἀλλ’ ἕτερον μὲν αὐτοῦ τὸ κινοῦν ἕτερον δὲ τὸ κινούμενον . τοῦτον δὲ τὸν τρόπον οὐδὲν κωλύει καὶ τὰ ζῷα λέγειν αὐτοκίνητα καὶ τὰ φυτά · κινεῖται γὰρ καὶ ταῦτα ὑπὸ τῆς φυτικῆς ψυχῆς τρεφόμενα καὶ αὐξόμενα . εἰ δὲ καθ’ ὅλον ἑαυτὸ κινεῖ καὶ κινεῖται , οὐδ’ ὑπονοήσαι τις ἄν , πῶς φέροιτο ἄν ἅμα καὶ φέροι , καὶ ἀλλοιοῖτο καὶ ἀλλοιοῖ , ὥστε ἅμα διδάσκοι ἂν καὶ μανθάνοι , καὶ ὑγιάζοι καὶ ὑγιάζοιτο τὴν αὐτὴν ὑγείαν . ἄτοπα μὲν δὴ καὶ ταῦτα , ἀτοπώτερον δ’ ἂν μᾶλλον φανείη , ὅτι πᾶν μὲν τὸ κινούμενον ἔτι δυνάμει ἐστὶ καθὸ κινεῖται , πᾶν δὲ τὸν κινοῦν ἐνεργείᾳ καθὸ κινεῖ , ὥστ’ εἰ τὸ αὐτοκίνητον κινεῖται αὐτὸ ὅλον ὑφ’ ἑαυτοῦ , ἅμα τε ἄν δυνάμει εἴη καὶ ἐνεργεία πρὸς τὸ αὐτό , καὶ ἀτελὲς ἅμ καὶ τέλειον , ὥστε ἅμα ἄν εἴη θερμὸν ἤδη καὶ οὔπω θερμόν , καὶ ἅμα ἄν οὔπω νοοῖ καὶ ἤδη νοοῖ . ταῦτα μὲν οὖν ὅπερ εἶπον ἐπ’ ἀκριβὲς ἐν τοῖς Φυσικοῖς ἐξείργασται , κἀκεῖθεν τὰ λοιπὰ ληπτέον , ὅτῳ μὴ αὐτάρκη τὰ εἰρημένα . ἡμεῖς δὲ ὃ προὐθέμεθα τέως ὅτι μὴ οἷόν τε ὅλως κινεῖσθαι τὴν ψυχὴν ἀποδείξομεν . Διχῶς δὴ κινουμένου τοῦ κινουμένου παντός , ἢ γὰρ καθ’ αὑτὸ ἢ κατ’ ἄλλο · κατ’ ἄλλο δὲ λέγομεν ὅσα κινεῖται τῷ ἐν κινουμένοις εἶναι , οἷον ἐπὶ τῆς νεὼς καὶ τῶν πλωτήρων ( ἡ μὲν γὰρ ναῦς καθ’ ἑαυτήν , δὲ πλωτῆρες κατ’ ἄλλο · κείσθωσαν γὰρ ἠρεμοῦντες ἐν τῇ νηὶ καὶ μὴ κινούμενοι τὴν οἰκείαν | κίνησιν ἀνθρώπου . οὕτω δ’ ἂν φαίης καὶ τὰ συμβεβηκότα τοῖς σώμασιν οἷον λευκότητα μελανίαν τὸ δίπηχυ καὶ τρίπηχυ κινεῖσθαι , καθ’ ἕτερον δέ , τῷ ἐν κινουμένοις ὑπάρχειν · τὰ δὲ τοῦτον τὸν τρόπον κινούμενα ἐνδέχεται μήτε σώματα εἶναι μήτε προσδεῖσθαι τόπου καθ’ ἑαυτά)—διχῶς οὖν λεγομένου τοῦ κινεῖσθαι σκοποῦμεν νῦν ἐπὶ τῆς ψυχῆς , εἰ καθ’ αὑτὴν κινεῖσθαι πέφυκε καὶ μετέχειν τοῦτον τὸν τρόπον κινήσεως · ἐπεὶ ὅτι κατὰ συμβεβηκὸς καὶ κατ’ ἄλλο καὶ ἡμεῖς ἄν συγχωροίημεν , οὖσάν γε ἐν σώματι κινουμένῳ . τεσσάρων τοίνυν κινήσεων οὐσῶν φορᾶς ἀλλοιώσεως φθίσεως αὐξήσεως , ἢ μίαν τούτων κινοῖτ’ ἄν ἢ πλείους ἡ πάσας . ἀλλὰ δέδεικται ὡς πᾶν τὸ φύσει κινούμενον κατά τινα τῶν τεσσάρων τούτων κινήσεων μὴ κατὰ συμβεβηκὸς πάντως ἐν τόπῳ καὶ σώματι ) ὅτι δὲ οὐ κατὰ συμβεβηκὸς κινοῦσιν αὐτήν , δῆλόν ἐστιν , οἵγε καὶ τὴν οὐσίαν αὐτῆς ἐξάπτουσι τὴν κινήσεως . εἰ δὴ σῶμα ἡ ψυχή , δῆλον ὅτι καὶ τόπον οἰκεῖον ἕξει . τίνα οὖν τοῦτον ; εἰς ἐκεῖνον γὰρ φύσει κινήσεται καὶ γενομένη ἐν ἐκείνῳ φύσει ἠρεμήσει . τῷ δὲ ταῦτα συγχωροῦντι λόγῳ καὶ βιαίους συγχωρητέον τινὰς εἶναι κινήσεις τῆς ψυχῆς καὶ ἠρεμίας · εἰς ὃ γὰρ κινεῖται φύσει , ἐκ τούτου καὶ βίᾳ κινήσεται · ποῖαι δὲ βίαιοι τῆς ψυχῆς κινήσεις ἔσονται καὶ ἠρεμίαι , οὐδὲ πλάσαι βουλομένοις ῥᾴδιόν ἐστιν · τὸ μὲν γὰρ ἔμψυχον σῶμα ὁρῶμεν καὶ βίᾳ πολλάκις καὶ παρὰ φύσιν κινούμενον , ὅταν ὠθῆται ἢ ἀναρρίπτηται , τῆς δὲ ψυχῆς οὐχ οἷόν τε ταύτας τὰς βιαίους κινήσεις λέγειν · εἶεν γὰρ αὐτῇ | κατὰ φύσιν αἱ ἀντικείμεναι . ἀλλ’ ἴσως τὴν μὲν παρὰ φύσιν κίνησιν τῆς ψυχῆς ἀφαιρήσονται , κατὰ φύσιν δὲ αὐτὴν κινεῖσθαι φήσουσι πάσας τὰς κινήσεις , καὶ τὰς ἐναντίας · ἀλλ’ οὐδὲν ὁρῶμεν τῶν στοιχείων οὕτω κινούμενον ἐξ ὧν αὐτὴν ποιοῦσιν οἱ μὲν ἐξ ἑνός , οἱ δὲ ἐκ πλειόνων · ἀλλὰ τὸ μὲν πῦρ αἰεὶ ἄνω , τὴν δὲ γῆν κάτω ) τὰ δὲ λοιπὰ στοιχεῖα μεταξύ . ἔτι δὲ εἴπερ διὰ τοῦτο ἀναγκαῖον εἶναι νομίζουσι τὸ κινεῖσθαι τὴν ψυχήν , ἐπειδὴ τὸ σῶμα κινεῖ , ὡς ἀδυνάτου καθεστῶτος τοῦ κινεῖν τὸ σῶμα μὴ πρότερον αὐτὴν κινουμένην , ἑπόμενον ἂν οὕτω καὶ εὔλογον εἴη καὶ τὸν τρόπον τῆς κινήσεως τὸν αὐτὸν αὐτήν τε κινεῖσθαι καὶ κινεῖν τὸ σῶμα · εἰ δὲ τοῦτο ἀκόλουθον , δηλονότι καὶ ἀντιστρέψασιν ἀληθές , ὡς κινεῖται τὸ σῶμα , οὕτω κινεῖσθαι καὶ τὴν ψυχήν . τὸ δὲ σῶμα κινεῖται κατὰ τόπον , ὥστε καὶ ἡ ψυχὴ κατὰ τόπον ἤτοι γε ὅλη ἢ κατὰ μόρια μεθισταμένη . τούτῳ δὲ ἕπεται καὶ ἐξελθοῦσαν εἰσιέναι πάλιν , τούτω δὲ τὸ ἀνίστασθαι τὰ τεθνεῶτα τῶν ζώων . Ὁ δὲ τῶν Ἀριστοτέλους ἐξεταστὴς ἐνίσταται τοῖς εἰλημμένοις · οὔτε γάρ φησιν ἃς αὐτὴ κινήσεις κινεῖται , καὶ τὸ σῶμα κινεῖ · κρίσεις μὲν γὰρ καὶ συγκαταθέσεις αἱ κινήσεις αἱ τῆς ψυχῆς , τοπικαὶ δὲ αἱ τοῦ σώματος · οὔτε τὴν ἀντιστροφὴν ἀναγκαίαν εἶναι · οὐ γὰρ πάντως ἣν τὸ σῶμα κινεῖται , ταύτην κινεῖσθαι καὶ τὴν ψυχήν · καὶ γὰρ ἕλκεται τὸ ξύλον ὑπὸ τῶν ἀνθρώπων , οὐχ ἕλκονται δὲ οἱ ἄνθρωποι , καὶ ἕλκει μὲν ἄνω κατ’ εὐθεῖαν γραμμὴν τὰς ἀναθυμιάσεις ὁ ἥλιος , κύκλῳ δὲ αὐτὸς περίεισιν . πρῶτον μὲν | οὖν τὰς κρίσεις αὐτῷ καὶ τὰς συγκαταθέσεις δεικτέον κινήσεις τηροῦντί γε τὰς ὑποθέσεις , ἐφ’ αἷς τὴν κίνησιν ἐνοήσαμεν συνεχῆ τε εἶναι καὶ χρόνῳ παρατείνεσθαι καὶ μὴ συγκεῖσθαι ἐξ ἀμερῶν κινημάτων καὶ προιέναι ἐκ τοῦ δυνάμει εἰς ἐντελέχειαν σώζουσαν ἔτι τὸ δυνάμει · ὧν ἔοικεν ἐκλελῆσθαι παντάπασι καίτοι σύνοψιν ἐκδεδωκὼς τῶν περὶ κινήσεως εἰρημένων Ἀριστοτέλει . οἱ δὲ ἕλκοντες τὸ ξύλον ἄνθρωποι καὶ ὁ κύκλῳ φερόμενος ἥλιος ἣν κινοῦσι κίνησιν καὶ αὐτοὶ κινοῦνται · κινοῦσι γὰρ καὶ κινοῦνται τὴν κατὰ τόπον . εἰ δὲ ἑτέραν τῷ ἀριθμῷ ἢ καὶ τῷ εἴδει , οὐδὲν πρὸς τὸν λόγον · οὐδὲν γάρ πλέον πρόκειται νῦν τῷ φιλοσόφῳ ἢ ὅτι τὸ κατὰ τόπον κινοῦν , εἰ διὰ τὸ κινεῖσθαι κινεῖ , καὶ αὐτὸ ἄν κατὰ τόπον κινοῖτο . ἀλλ’ οὐδὲ τοῦτο ἀνάγκη φησίν , εἰ κατὰ τόπον ἡ ψυχὴ κινεῖται , καὶ ἐξελθοῦσαν αὐτὴν εἰσιέναι πάλιν . οὐδὲ γὰρ οἱ πνεῦμα τὴν ψυχὴν λέγοντες καὶ τὴν κίνησιν αὐτῇ τὴν κατὰ τόπον διδόντες ἐξελθοῦσαν εἰσιέναι πάλιν συγχωρήσειαν ἄν . κακῶς οὖν ὧ βέλτιστε καὶ οὐκ ἀκολούθως τῇ ὑποθέσει , ἣν δογματίζουσιν εἰ γὰρ ὡς σῶμα ἔξεισιν ἐκ τοῦ σώματος , διὰ τί καὶ οὐκ εἴσεισι πάλιν ; τοῦτο γὰρ ἐπὶ τῶν ἄλλων ὁρῶμεν , οἷον τῶν ἐν τόπῳ καὶ τῶν ἐν ἀγγείῳ . ἀλλ’ ὅμως Ζήνωνι μὲν ὑπολείπεταί τις ἀπολογία κεκρᾶσθαι ὅλην δι’ ὅλου τοῦ σώματος φάσκοντι τὴν ψυχὴν καὶ τὴν ἔξοδον αὐτῆς ἄνευ φθορᾶς τοῦ συγκρίματος μὴ ποιοῦντι , τοῖς δ’ ὡς ἐν τόπῳ τῷ σώματι περιέχεσθαι αὐτὴν τιθεμένοις καὶ ὡς ἐν ἀγγείῳ τοῦτό φησι τὸ ἄτοπον ἀκολουθεῖν Ἀριστοτέλης , οὗτοι δὲ ἄν οἱ | περὶ Δημόκριτον εἶεν , καὶ εἴ τις πῦρ , καὶ εἴ τις ὕδωρ τὴν ψυχὴν ἀπεκρίνατο . Ἀλλ’ ἴσως τὰς μὲν σωματικὰς ταύτας κινήσεις διὰ τοῦτο τὴν ψυχὴν κατὰ συμβεβηκὸς ἐροῦσι κινεῖσθαι τῷ ἐνυπάρχειν τῷ σώματι · ταύτας γὰρ καὶ ὑπ’ ἄλλου κινεῖσθαι αὐτὴν οὐδὲν κωλύει · καὶ γὰρ ὠθουμένου βίᾳ τοῦ ζώου συναπολαύειν ἀνάγκη τὴν ψυχὴν τῆς βιαίου ταύτης κινήσεως . ἀλλὰ τὰς τῆς ψυχῆς κινήσεις καὶ ὡς ψυχῆς ταύτας ἐροῦσιν αὐτὴν ὑφ’ αὑτῆς κινεῖσθαι , καὶ ταύτας εἶναι ἐκ τῆς οὐσίας τῆς ψυχικῆς , ἃς οὐχ οἷόν τε αὐτὴν ὑπ’ ἄλλου κινεῖσθαι , ὡς τῆς ἔνδοθεν φύσεως ἐξηρτημένας . τίνες οὖν αὗται , διδασκέτωσαν ἡμᾶς σαφῶς · ἡ μὲν γὰρ αἴσθησις ὑπὸ τῶν ἔξωθεν σχεδὸν θυροκοπουμένη κινεῖται , ἡ δὲ ὄρεξις σύρεται ὑπὸ τῶν ὀρεκτῶν , αἱ διανοήσεις δὲ ἐξήρτηνται τῶν αἰσθήσεων , εἴπερ οὐδέποτε ἄνευ φαντασίας · εἰ δὲ καθ’ αὑτάς , ἀλλ’ οὐ συνεχεῖς οὐδ’ ἐν χρόνῳ , οὐδὲ κινήσεις . εἰ οὖν καὶ ταύτας ὑπ’ ἄλλων κινεῖται , τίνας ὑφ’ ἑαυτῆς . , οὐ γὰρ δὴ τὰς αὐτὰς ἅμα καὶ ὑπ’ ἄλλων καὶ ὑφ’ ἑαυτῆς · οὐδὲν γὰρ τῶν ὑπαρχόντων τινὶ καὶ καθ’ αὑτὸ καὶ ἔξωθεν ἅμα ὑπάρχει , οὐδὲ ἅμα δι’ αὑτὸ καὶ δι’ ἄλλο , ὥσπερ οὐδὲ τοῖς ποταμοῖς ἡ κίνησις οὐδὲ τῇ φλογὶ οὐδ’ εἴ τι ἄλλο τοιοῦτον · ἀχώριστα γὰρ τὰ καθ’ αὑτὰ καὶ τῆς αἰτίας τῆς ἔξωθεν οὐ δεόμενα . ἀλλ’ οὐ κινεῖ , φησί , τὴν αἴσθησιν τὰ αἰσθητά , ἀλλὰ τὸν ὧν οὐκ ἄνευ λόγον ἐπέχει , καὶ παραβάλλει τοῖς ἀράχναις τὴν αἴσθησιν , οἳ προσπηδῶσι τοῖς ἐμπίπτουσι ζώοις εἰς τὰ ὑφάσματα , οὐ τῶν ἐμπιπτόντων κινούντων ἀλλὰ τῆς οἰκείας ὁρμῆς · οὕτω γὰρ τὰ αἰσθητὰ ἐμπίπτοντα τοῖς αἰσθητικοῖς ὀργάνοις τὴν | ψυχὴν εἰς ἐπίκρισιν αὐτῶν ἐκκαλεῖται . ἀλλ’ εἰ μέν τι δεῖ τοῖς κομψοῖς τούτοις ἀκολουθεῖν παραδείγμασιν , ὥσπερ τὸν ἀράχνην ἡ ἐμπὶς κινεῖ καὶ πᾶν θήραμα τοὺς θηρῶντας καὶ πᾶν ὀρεκτὸν τὸν ὀρεγόμενον , οὕτω καὶ τὴν ψυχὴν τὰ ἔξωθεν ἄν κινοῖεν · νῦν δὲ καὶ αὐτὸς ἔοικεν αὐτῶν ὡς μὴ οἰκείων καταψηφίζεσθαι · ἀπὸ γὰρ τῶν ἀραχνῶν ἐπὶ τοὔδαφος μεταβὰς τοῦτον ἐπέχειν τὸν λόγον φησὶ τὸ ὁρατὸν πρὸς τὴν ὅρασιν , ὃν τοὔδαφος πρὸς τοὺς περιπατοῦντας καίτοι γελοῖον εἰ χώρα καὶ τόπος ἐστὶ τὰ αἰσθητὰ ταῖς τῶν αἰσθήσεων ἐνεργείαις , ἀλλὰ μὴ μᾶλλον ἔοικε τοῖς ἕλκουσιν ἢ καλοῦσιν ἢ νύττουσι . τοῦτο δὲ ἐπὶ τῶν ὀρεκτῶν φανερώτερον · πᾶν γὰρ τὸ ὀρεκτὸν ἀτεχνῶς ἕλκοντι καὶ σύροντι προσέοικε τὴν δύναμιν τὴν ὀρεκτικήν , καὶ οὐ τῷ τόπος αὐτῆς εἶναι καὶ χώρα . ἔτι τοίνυν τὰς ψυχικὰς ταύτας κινήσεις ἆρα καθό ἐστιν [ ἡ ] ψυχὴ αὐτὴν ἐροῦσιν ἢ κατ’ ἄλλο τι ; εἰ γὰρ καθὸ ψυχή ( κατὰ τοῦτο γὰρ καὶ κινεῖ ) , ὥσπερ τὸ κινούμενον κατὰ χρῶμα ἐξίσταται τοῦ χρώματος καὶ τὸ κινούμενον κατὰ τόπον ἐξίσταται τοῦ τόπου , οὕτω καὶ ἡ ψυχή , εἰ κινεῖται καθὸ ψυχή , ἐξίσταιτο ἂν τοῦ ψυχὴ εἶναι . οἱ μὲν γὰρ κατά τι τῶν συμβεβηκότων αὐτὴν κινοῦντες , οἷον τόπον ἢ μέγεθος ἢ ποιότητα , οὐκ ἀνάγκην ἔχουσιν ἔκστασιν ὁμολογεῖν τῆς οὐσίας αὐτῆς εἶναι τὴν κίνησιν , ἀλλὰ μόνου τοῦ συμβεβηκότος καθὸ μεταβάλλει · ὅσοι δὲ κινεῖσθαι αὐτὴν καθὸ ψυχή ἐστι λέγουσι καὶ σχεδὸν ποιοῦσι τὴν κίνησιν αὐτῆς τὴν οὐσίαν , ἀνάγκη προσίεσθαι τούτοις τὴν ἐκ τοὐ λόγου συμβαίνουσαν | ἀτοπίαν · εἰ γὰρ κινεῖται καθὸ ψυχή , ἡ δὲ κίνησις αὑτῆς οὐσία αὐτῆς ἐστί , κινουμένη καθὸ ψυχὴ ἐξίσταιτο ἄν τῆς οὐσίας αὐτῆς . ὥσπερ γὰρ ἡ φλὸξ καὶ οἱ ἄνεμοι καὶ οἱ ποταμοί , ἐπειδὴ κατ’ οὐσίαν αὐτοῖς ἡ κίνησις , οὐδὲ ἀκαρεῖ μένουσιν ἐπὶ τῆς αὐτῆς οὐσίας ( μὴ ῥέων γὰρ οὐκέτι ποταμὸς ἀλλ’ ὕδωρ , καὶ κινούμενος οὐκέτ’ ἄνεμος ἀλλ’ ἀὴρ ἢ ἀναθυμίασις ) · οὕτως ἀνάγκη καὶ τῇ ψυχῇ ἐν συνεχεῖ καὶ ἀπαύστῳ ῥοῇ καθεστάναι αὐτῆς τὸ κινεῖσθαι . πόθεν οὖν ἡμῖν ἡ μνήμη ; πόθεν ἡ τῶν ἐπιστημῶν βεβαιότης ; τούτῳ δὲ ὥσπερ ὁμόσε χωρῶν καὶ ὁμολογῶν τὴν κίνησιν τῆς ψυχῆς οὐσίαν εἶναι καὶ φύσιν , διὰ τοῦτό φησιν , ὅσῳ ἄν μᾶλλον κινῆται , τοσούτῳ μᾶλλον τῆς οὐσίας αὐτῆς μὴ ἐξίστασθαι · ζωὴ γάρ φησιν ἐστὶν αὐτῆς ἡ κίνησις καὶ τὸ ζῆν αὐτῇ ταὐτὸν τῷ κινεῖσθαι . ὁ δὲ ταῦτα λέγων ἀγνοεῖν ἔοικε διαφορὰν κινήσεως καὶ ἐνεργείας , καὶ ὅτι τὸ μὲν ἐνεργεῖν κατ’ οὐσίαν διατηρητικόν ἐστι τῆς φύσεως τοῦ ἐνεργοῦντος , οἷον καὶ τῆς ὄψεως τὸ ὁρᾶν , τὸ δὲ κινεῖσθαι κατ’ οὐσίαν πάντως ἔκστασιν ἔχει τῆς οὐσίας ἐκείνης ἐξ ἧς κινεῖται , καὶ ἐνέργεια μὲν καθ’ ἕκαστον μόριον τοῦ χρόνου τέλειος ἐν ᾧ γίνεται , ὥσπερ καὶ ἡ ὄψις καὶ ἡ νόησις , ἀτελὴς δὲ ἡ κίνησις ἐντελέχεια καὶ ἀεὶ τὸ ἄλλο καὶ ἄλλο προσλαμβάνουσα , τόπον μὲν εἰ κατὰ τόπον , μέγεθος δὲ εἰ κατὰ μέγεθος , οὐσίαν δὲ εἰ κατ’ οὐσίαν , ὥσπερ οἱ ποταμοὶ καὶ τὰ πνεύματα · ἐπεὶ καὶ τὰ οὐράνια σώματα διὰ τοῦτ’ ἄφθαρτα παντελῶς , ὅτι κινεῖται κατὰ τὸν ἔξωθεν τόπον , καὶ ἡ μὲν φύσις αὐτῶν ὡσαύτως ἔχουσα μένει , ὁ τόπος δ’ ἄλλος καὶ ἄλλος . εἰ δ’ ὅπερ ἡμεῖς ἐνέργειαν ὀνομάζομεν , τοῦτο κίνησιν καλεῖν φιλονικοῖεν , περὶ μὲν τοῦ ὀνόματος οὐ διοισόμεθα · χρῆσθαι γὰρ ἐφεῖται ὥς τις βούλεται τοῖς ὀνόμασι , καὶ μάλιστα τοῖ εἴδεσιν ἀντὶ τῶν γενῶν · εἶδος γὰρ ἐνεργείας ἡ κίνησις , καὶ εἰ μέν τι κίνησις , καὶ ἐνέργεια · εἰ δέ τι ἐνέργεια , οὐ πάντως κίνησις , ἃ οὕτω πολλαχοῦ καὶ ὁ Πλάτων μεταλαμβάνων δῆλός ἐστι . διὸ περὶ μὲν ὀνόματος οὐ χρὴ φιλονικεῖν , τὰ δὲ πράγματα δεῖ εἰδέναι πάμπολυ διαφέροντα , τήν τε ἀτελῆ καὶ τὴν τέλειον ἐντελέχειαν . ἀλλ’ οἵ γε ὑπολαμβάνοντες κινεῖσθαι τὴν ψυχὴν αὐτὴν μὲν ἴσως οὐδεπώποτε εἶδον κινουμένην καθ᾿ ἑαυτήν , τὸ μέντοι ζῶον καὶ τὸ σῶμα ἰδόντες προσυπέλαβον αὐτὴν εἶναι τὴν πρώτην κινουμένην , ὅπερ αὐτοῖς ἐπὶ πολλῶν καὶ ἡ αἴσθησις ἐμαρτύρησε · πολλὰ γὰρ τῶν ἄλλα κινούντων καὶ αὐτὰ συνεκινεῖτο . εἰ δὲ κινεῖται ὅτε κινεῖ τὸ σῶμα , καὶ ἠρεμοῖ ἂν ὅτε ἠρεμίζει τὸ σῶμα · οὐ μᾶλλον ἄρα αὐτῇ τουτὶ πρόσεστιν ἢ τουτί · οὐκ ἄρα κατὰ τὸν ἴδιον λόγον ἐνυπάρχει κίνησις αὐτῇ , ἥκιστα δὲ ἡ ἀίδιος καὶ ἄπαυστος . πόθεν γὰρ ἡ ἠρεμί τοῖς ζώοις ; τοῦτο δὲ ἀπαντᾶ μὲν καὶ τοῖς ἀσωμάτους κινήσεις ὀνειροπολοῦσι φῆς ψυχῆς , Δημοκρίτῳ δ’ ἄντικρυς διὰ τὸ κινεῖσθαι τὰς ἀτόμους αἰεὶ καὶ μηδέποτε ἠρεμεῖν κινούσας τὸ ζῶον · ὅλως γὰρ οἱ κινουμένην κατὰ τόπον τὴν ψυχὴν κινεῖν τὸ σῶμα ἀποφαινόμενοι παραπλήσιόν τι λέγουσι Φιλίππῳ τῷ κωμῳδοδιδασκάλῳ · φησὶ γὰρ ὁ Δαίδαλος παρ’ αὐτῷ κινουμένην ποιῆσαι τὴν ξυλίνην Ἀφροδίτην ἐγχέας ἄργυρον χυτόν . ταὐτὸν δὴ καὶ οὗτοι λέγουσι . καίτοι γε ἐναργὲς λίαν ὅτι κινεῖται τὸ ζῶον οὐ προκινη|θείσης κατὰ τόπον ἔνδοθεν τῆς ψυχῆς , ἀλλὰ προελομένης μόνον καὶ κρινάσης εὐθὺς ὑπηρετεῖται τὸ σῶμα . ΘΕΜΙΣΤΙΟΥ ΠΕΡΙ ΨΥΧΗΣ ΛΟΓΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟΣ . Δόξειε δ’ ἂν τὸν αὐτὸν τρόπον καὶ ὁ Τίμαιος Δημοκρίτῳ φυσιολογεῖν περὶ ψυχῆς · καὶ γὰρ οὗτος τῷ κινεῖσθαι τὴν ψυχὴν τὸ σῶμα κινεῖν ἀποφαίνεται . διὰ γὰρ τὸ συμπεπλέχθαι πρὸς αὐτὸ συνεστηκυῖαν ἐκ τῶν ἐκκειμένων στοιχείων καὶ μεμερισμένην κατὰ τοὺς ἁρμονικοὺς ἀριθμοὺς τῇ ἑαυτῆς κινήσει καὶ τὸ σῶμα συμπεριάγειν , κινεῖσθαι δὲ αὐτὴν κατὰ κύκλον . ὅτι μὲν οὖν Πλάτων’ οὐκ οἴεται σῶμα τὴν ψυχήν , πολλαχόθεν ἐστὶ συμφανὲς ἐκ τῶν ἐν πολλοῖς διαλόγοις αὐτῷ γεγραμμένων . Ἀριστοτέλης δὲ οὐ πρὸς Πλάτωνά φησιν ἀντιλέγειν , ἀλλὰ πρὸς Τίμαιον , ὃς εἴτε σῶμα νοεῖ τὸν κύκλον , εἴτε μὴ νοῶν σῶμα οὕτως ὠνόμαζεν , ὑπεύθυνός ἐστιν ἢ τῆς δόξης ἢ τῆς φωνῆς ὑπὸ τῶν μὴ προαιρουμένων ἐν φιλοσοφίᾳ καὶ μάλιστα ἐν τηλικούτοις προβλήμασιν ἄλλα μὲν νοεῖν , ἄλλα δὲ λέγειν · ἀγαπητὸν γὰρ ἐπὶ τῶν τοιούτων ταὐτὰ φρονοῦντας καὶ φθεγγομένους σαφεστέρους γίνεσθαι τῆς ἐν τοῖς πράγμασιν ἀσαφείας . ἄλλως τε πρὸς οὐδεμίαν | οὕτω δόξαν ἀγωνιστέον τοῖς μήτε τὴν ψυχήν , μήτε μᾶλλον τὸν νοῦν σῶμα εἶναι πεπιστευκόσιν , ὡς πρὸς ἐκείνην ἣ πάντα τὰ ἐν ποσὶ σώματα ἀτιμάσασα ἐκ τοῦ θείου καὶ οὐρανίου σώματος καὶ τὴν ψυχὴν ποιεῖ καὶ τὸν νοῦν · πιθανότητα γὰρ ἔχει πολλὴν ἥδε ἡ δόξα , καὶ παρὰ Πλάτωνι μὲν τὸ αὐγοειδὲς ὄχημα ταύτης ἔχεται τῆς ὑπονοίας , παρὰ Ἀριστοτέλει δὲ τὸ ἀνάλογον τῷ πέμπτῳ σώματι ὅ φησιν ὑπάρχειν ἐν πάσαις σχεδὸν ταῖς τῶν ζώων ψυχαῖς · ἐπεὶ τό γε μὴ εἶναι πῦρ ἢ ὕδωρ τὴν ψυχὴν ἢ αἷμα ἢ τὰς σφαιροειδεῖς ἀτόμους οὐδὲν σεμνὸν ἦν διελέγχειν , ἀλλὰ παντὶ ῥᾴδιον καὶ τῷ Ἀριστοτέλους ἀγχινοίας πολὺ λειπομένῳ . εἰ τοίνυν μέλλων κινεῖν δόξαν ἰσχυρὰν καὶ ἀρχαίαν , προσιοῦσαν ἐγγὺς τῇ φύσει τῆς ψυχῆς , ἐπιφανὲς ἐν φιλοσοφίᾳ πρόσωπον προεστήσατο , ᾧ καὶ Πλάτων’ ἀνέθηκε τὸν διάλογον , οὐκ ἄν τις ἐπικαλοίη δικαίως ἢ ὡς Πλάτων’ ἢ ὡς Τίμαιον συκοφαντοῦντι · σχεδὸν γὰρ ὁ λόγος αὐτῷ πρὸς τὴν δόξαν , οὐ πρὸς τοὺς ἄνδρας , εἰ καὶ διδόασιν ὑπονοίας ἐξ ὧν λέγουσιν ὡς καὶ αὐτοὶ τῆς δόξης προεστηκότες . ὑπομιμνήσκει γὰρ ἐφεξῆς τῶν εἰρημένων ὑπὸ Τιμαίου καί φησιν κατασκευάσαντα τὸν δημιουργὸν τὴν ψυχὴν ἐκ τῆς εὐθυωρίας εἰς κύκλον αὐτὴν κατακάμψαι , καὶ ἐπειδὴ πλάτος περὶ τὴν εὐθυωρίαν ἦν τῆς ψυχῆς , διελεῖν τὸν ἕνα κύκλον καὶ ποιῆσαι δύο δισσαχῇ συνημμένους , τὸν μὲν ἐκτός τε καὶ περιέχοντα , τὸν δὲ ἐντὸς καὶ περιεχόμενον , καὶ τὸν εἴσω διελεῖν εἰς ἑπτὰ κύκλους καὶ διὰ τοῦτο κύκλῳ κινεῖσθαι τὸν οὐρανόν , ὅτι κύκλος ἦν ἡ ψυχή , καὶ δὴ καθ’ ἁρ|μονίαν κινεῖσθαι τὰ θεῖα σώματα , διότι καὶ αὐτὴ ἡ ψυχὴ μεμέρισται κατὰ τοὺς ἁρμονικοὺς ἀριθμούς · δύο γὰρ τούτων ἕνεκα εἰς τοὺς λόγους τοὺς μουσικοὺς αὐτὴν διῃρῆσθαι , ὅπως αἴσθησίν τε σύμφυτον ἁρμονίας ἔχῃ καὶ τὸ πᾶν φέρηται συμφώνους φοράς . Πρῶτον μὲν οὖν οὐκ εὖ λέγει τὴν ψυχὴν μέγεθος εἶναι , καὶ ταῦτα λογικὴν τιθέμενος · τὴν γὰρ τοῦ παντὸς δηλονότι τοιαύτην ὁ Τίμαιος εἶναι βούλεται , οἷόν πότ’ ἐστιν ὁ καλούμενος νοῦς · οὐ γὰρ δὴ τῶν ἄλλων δυνάμεων ἡ τοῦ παντὸς ψυχὴ προσδεήσεται · οὔτε γὰρ αἰσθήσεως οὔτε ἐπιθυμίας οὔτε θυμοῦ · ταύτας γὰρ ὕστερον οἱ δεύτεροι θεοὶ προσυφαίνουσι τῇ ψυχῇ ἐπὶ τῶν ζώων τῶν μερικῶν , καὶ ὅλως τούτων ἡ κίνησις τῶν δυνάμεων οὐ κυκλοφορία · καὶ γὰρ ἡ αἴσθησις ὥσπερ κατ’ εὐθεῖαν ἐπὶ τὰ ἔξω , καὶ παραπλησίως ἡ ὄρεξις . οὐκ ὀρθῶς οὖν τὸν νοῦν μέγεθος ποιοῦσιν , εἴτε ὡς κύκλον εἴτε ὡς σφαῖραν αὐτὸν σχηματίζοιεν · μέγεθος μὲν γὰρ ἅπαν συνεχές , καὶ οὕτως ἓν τῷ συνεχὲς εἶναι καὶ τῷ συνάπτειν αὐτοῦ πρός τινα κοινὸν ὅρον τὰ μόρια · ὁ δὲ νοῦς εἷς καὶ συνεχὴς κατ’ ἄλλον τρόπον , εἰ δεῖ τὸ συνεχὲς ὅλως ἐπ’ αὐτοῦ λέγειν . ἐπεὶ γὰρ δείξομεν ἐφεξῆς , ὅτι ταὐτὸν ὁ νοῦς τῇ νοήσει , λέγω δὲ τὸν νοῦν τὸν ἐνεργείᾳ , δῆλον δήπουθεν ὅτι ὅπως ἄν ἡ νόησις ἔχῃ τὸ συνεχές , καὶ ὁ νοῦς ἕξει τὸν αὐτὸν τρόπον . ἀλλ’ ἡ νόησις ταὐτὸν δείκνυται τοῖς νοήμασι , ταῦτα δὲ τῷ ἐφεξῆς τὸ ἓν ἔχει καὶ ὡς ἀριθμός , ἀλλ’ οὐχ ὡς μέγεθος . ὅταν γὰρ τόδε μετὰ τόδε νοῶμεν , διωρισμένα μὲν τὰ νοήματα , τὸ δὲ ἐφεξῆς ἀλλήλοις ἔχει , καὶ τελευτᾷ εἰς ἓν πολλάκις τὰ πλείω , | ὥσπερ ἐν τοῖς συλλογισμοῖς τὰ λήμματα εἰς τὸ συμπέρασμα , ἀλλ’ οὐ τῷ συνεχῆ εἶναι , οὐδὲ τῷ πρὸς ὅρον κοινὸν συνάπτειν . εἴπερ οὖν τὰ νοήματα οὕτως ἕν , δηλονότι καὶ ὁ νοῦς , καὶ ἤτοι παντάπασιν ἀμερής , ὥσπερ ἔχει ὁ τῶν πρώτων ὅρων , ἢ οὐχ ὡς μέγεθος συνεχής , ἀλλ’ ὡς τὸν ἀριθμὸν εἴποιμεν ἄν , εἰ ἐφεξῆς ἀριθμοίημεν μονάδα , εἶτα δυάδα , εἶτα τριάδα . καὶ γὰρ ἄλλως ἀνάξιον καὶ Τιμαίου καὶ Πυθαγόρου τὸν νοῦν μέγεθος ὑπολαμβάνειν . πῶς γὰρ δὴ καὶ νοεῖ μέγεθος ὤν , καὶ μάλιστα , εἰ καθάπερ φησὶν ὁ Τίμαιος ἁφῆς χρεία τῇ ψυχῇ καὶ τῷ νῷ καὶ πελάσεως πρὸς τὸ νοούμενον ; ἢ γὰρ τῶν μορίων ἑκάστῳ θιγγάνων τὸ ὅλον νοήσει , ἢ οὐχ ἑκάστῳ μὲν τῶν μορίων , ὅλῃ δὲ τῇ τοῦ κύκλου περιφορᾷ , ἢ ἑκάστῳ μὲν τῶν μορίων τὰ μόρια , ὅλῳ δὲ τὸ ὅλον . εἰ μὲν οὖν ἑκάστῳ τῶν μορίων τὸ ὅλον νοεῖ , ἐπειδὴ τὰ μόρια ταῦτα ἢ στιγμαί εἰσιν ἢ μεγέθη , εἰ δεῖ καὶ τὴν στιγμὴν μόριον λέγειν , εἰ μὲν κατὰ στιγμήν , αὗται δὲ ἄπειροι , δῆλον ὡς οὐδέποτε διέξεισιν · εἰ δὲ κατὰ μέγεθος , πολλάκις ἢ ἀπειράκις ταὐτὸν νοήσει . ἀλλὰ μὴν καὶ ἅπαξ ἀπόχρη · τὸ γὰρ εὖ οὐκ ἐν τῶ πολλάκις ταὐτόν , ἀλλ’ ἐν τῷ ἅπαξ τὸ ἀληθές . εἰ δὲ ἱκανὸν θιγεῖν ὁτῳοῦν τῶν μορίων , τί δεῖ κινεῖσθαι ἡ καὶ ὅλως μέγεθος ἔχειν ; ᾧ γὰρ οὐδὲν συντελεῖ τὸ μέγεθος εἰς τὴν φύσιν , τοῦτο ἀμέγεθες καθ’ αὑτό , εἰ καὶ κατὰ συμβεβηκὸς διαιροῖτο · οὐδὲ γὰρ τὸ πηχυαῖον λευκὸν μᾶλλον λευκὸν τοῦ ποδιαίου , οὐδέ γε τὸ ποδιαῖον τοὐ σπιθαμιαίου . διὸ καὶ τὸ μέγεθος ταῖς ποιότησιν οὐ συντελεῖ , ἀλλὰ ἀδιαίρετος ἡ λευκότης ὡς λευκότης καὶ | ἐν τῷ μεγέθει . ὡσαύτως δὲ καὶ ἐπὶ τοῦ νοῦ καὶ τῆς τούτου δυνάμεως · εἰ τοῦ κύκλου καὶ τοῦ μεγέθους τό τε μεῖζον ὁμοίως καὶ τὸ σμικρότερον μόριον νοήσει , οὐδὲν πρὸς τὴν οὐσίαν τοῦ νοῦ τὸ μέγεθος , εἴπερ οὐσία αὐτοῦ ἡ ἐνέργεια . οὕτω γάρ τινα καὶ ἀχρόνως γίνεσθαι λέγομεν , οἷς οὐδὲν ὁ χρόνος πρὸς τὴν τελείωσιν συνεισφέρει , ἀλλ’ εὐθὺς τέλει καὶ ὁλόκληρα γίνεται ἐν ὁτῳοῦν μορίῳ τοῦ χρόνου . εἰ δὲ ἑκάστῳ μὲν τῶν μορίων οὐκ ἐροῦσι τὸν κύκλον νοεῖν , ὅλῳ δέ , τίς αὖ γίνεται πάλιν ἡ χρεία τῆς ἁφῆς τῆς κατὰ μόριον ; ἢ πῶς ἐκ μορίων μηδὲν νοούντων ὅλος νοήσει ; καίτοι εἰ διὰ τοῦτο ἐφάπτεται , ἐφάπτεται δὲ τοῖς μορίοις , τοῖς μορίοις ἂν πρῶτον νοοίη . εἰ δὲ ταῦτα ἄμφω διαφυγγάνοντες ἐροῦσιν , ὅτι τὰ μὲν μόρια τοῖς μορίοις , τὸ δὲ ὅλον τῷ ὅλῳ νοήσει , πῶς τὰ ἀμερῆ γνώσεται , ἐπειδὴ πολλὰ καὶ ἀμερῆ τῶν νοουμένων ; καὶ τί μάτην ταῦτα ἀκριβολογούμεθα ; εἰ γὰρ μέγεθος ὅλως ὁ νοῦς καὶ ἡ νόησις διὰ θίξεως καὶ ἁφῆς , οὔτε κατὰ σημεῖον αὐτῷ θιγγάνοντι δυνατὸν νοεῖν , οὔτε κατὰ μέγεθος ἐφαπτομένῳ · κατὰ μὲν γὰρ σημεῖον θιγγάνων πῶς τῶν μεριστῶν ἀντιλήψεται ; εἴπερ ἀδύνατον ἐφαρμόσαι πρὸς τὰ μεριστὰ τῷ ἀμερεῖ · κατὰ μέγεθος δὲ ἐφαπτόμενος πῶς αὖθις τὰ ἀμερῆ καταλήψεται ; φαίνεται δ ἄμφω ταῦτα ποιῶν ὁ νοῦς καὶ οὐ μᾶλλον τὰ μεριστὰ νοῶν ἢ τὰ ἀμέριστα , ὥστε οὐκ ἄν εἴη μέγεθος οὐδ’ ἂν ἁφῆς δέοιτο πρὸς τὴν σύνεσιν , ἀλλά τις ἑτέρα φύσις ὁ νοῦς ἔξω παντελῶς σωματικοῦ διαστήματος , καὶ τὰ ἀμερῆ μὲν νοεῖ , διότι μηδὲ αὐτὸς ἐν μεγέθει , τὰ μεριστὰ δὲ καταλαμβάνει , ὅτι καὶ ταῦτα ἑαυτῷ συναιρεῖ καὶ ποιεῖ ὡς οἷόν τε | ἀμέριστα . τὸ γὰρ εἶδος ἑκάστου καὶ τὸ τί ἦν εἶναι ἀμερὲς ἑαυτῷ ποιεῖ καὶ ἁπλοῦν , καὶ οἱ πρῶτοι ὅροι ταῦτα τὰ εἴδη , ἃ ἐκλαμβάνων τῆς ὕλης , κἂν ἐν ὕλῃ ᾗ , οὕτω νοεῖ . ὅτι δὲ ἀκολουθεῖ τοῖς τὸν νοῦν οὕτω νοεῖν τιθεμένοις , λέγω δὲ τῷ περιφέρεσθαι κύκλῳ , συγχωρεῖν εἶναι τοῦτον τὸν νοῦν κύκλον καὶ μέγεθος , δῆλον . εἰ μὲν γὰρ ἄλλως ἐνεργῶν νοεῖ , τί μάτην αὐτῷ προσάπτουσι τὴν περιφοράν ; εἰ δὲ τῷ περιφέρεσθαι κύκλῳ καθάπερ φασί , κύκλος ἂν εἴη καὶ μέγεθος , εἴπερ διὰ τοῦτο εἰς κύκλον τὴν εὐθυωρίαν κατέκαμψεν ἵνα νοοίη . τὸν οὖν οὕτω νοοῦντα περιπίπτειν οἷς εἴπομέν ἐστιν ἀναγκαῖον · ἢ γὰρ κατὰ στιγμὴν ἀνάγκη νοεῖν , ἢ κτὰ μέγεθος · ἀλλ’ εἰ μὲν κατὰ στιγμήν , ἐκφεύξεται αὐτὸν ἡ νόησις τῶν μεριστῶν · εἰ δὲ κατὰ μέγεθος , ἐκφεύξεται αὐτὸν ἡ νόησις τῶν ἀμερῶν . ἀλλὰ καὶ ἀίδιος ἡ περιφορά , ἀίδιος οὖν καὶ ἡ νόησις . ἢ τοίνυν αἰεὶ νοεῖ καὶ διὰ τοῦτο ταὐτὸν αἰεί , ἢ ἄλλο καὶ ἄλλο . εἰ μὲν γὰρ ταὐτὸν , ἠρεμήσει μᾶλλον ἡ τοιαύτη νόησις ἔοικεν · εἰ δὲ ἄλλο καὶ ἄλλο , πῶς τῆς αὐτῆς οὔσης περιφορᾶς , καὶ ἅμα ’πό τε συντελέσει τὴν νόησιν ; μάτην οὖν ἔτι περιενεχθήσεται , εἰ οὐδέποτε συντελέσει . οὐδέποτε οὖν ἔσται νενοηκώς · καίτοι πάσης νοήσεως ἐστι πέρατα , καὶ τῆς πρακτικῆς πᾶσαι γὰρ ἑτέρου χάριν ) καὶ τῆς θεωρητικῆς · αὕτη γὰρ τοῖς λόγοις ὁμοίως ὁρίζεται , οἷς καὶ κέχρηται πρὸς τὴν θεωρίαν , λόγος δὲ ἢ ὁρισμὸς ἢ ἀπόδειξις . καὶ οἱ μὲν ὁρισμοὶ πάντες πεπερασμένοι · ἀπόδειξις δὲ οὐδεμία τὴν πρόοδον ἐπ’ ἄπειρον ἔχει , οὐδὲ ἀνακάμπτει εἰς τὰς προτάσεις | τὰς ἐξ ἀρχῆς , ἀλλ’ εὐθυπορίᾳ μᾶλλον ἐοίκασιν αἱ ἐπιστῆμαι . φαίνεται δὲ οὐχ ὅπως κατὰ φύσιν ἡ κίνησις ὑπάρχειν τῷ νῷ , ἀλλὰ παρὰ φύσιν μᾶλλον καὶ λυμαντικὴ τῆς ἐνεργείας · ἐπιστάσει γὰρ ἔοικε μᾶλλον ἡ νόησις , ἡ μὲν τῶν ἁπλῶν ὅρων καὶ παντελῶς , οὐδὲν δὲ ἧττον καὶ ἡ χρωμένη συλλογισμῷ στάσις μᾶλλόν ἐστι πρὸς τῷ συμπεράσματι καὶ ἠρέμησις ἢ κίνησις καὶ ἀναχώρησις τοῦ δεδειγμένου . διὰ τοῦτο δὲ καὶ οἱ νήφοντες τῶν μεθυόντων μᾶλλον νοοῦσι , καὶ ἐν νυκτὶ μᾶλλον ἢ ἐν ἡμέρᾳ , καὶ καθεστῶτος τοῦ σώματος ἢ θορυβουμένου , καὶ ἧττον οἱ νέοι τῶν πρεσβυτέρων , διότι πλείους αὐτοῖς κινήσεις τὸ σῶμα κινεῖται . μᾶλλον οὖν ἡ κίνησις παρὰ φύσιν τῷ νῷ τῆς ἠρεμίας , ὥστε οὐδὲ μακάριον τὸ μὴ ῥᾴδιον · βίαιον γὰρ ἅπαν τὸ παρὰ φύσιν . οἱ δὴ τὴν κίνησιν οὐσίαν αὐτοῦ ποιοῦντες φύσιν αὐτοῦ ποιοῦσι τὴν λυμαινομένην ταῖς ἐνεργείαις . ἔτι εἴπερ ἡ κίνησις οὐσία τοῦ νοῦ , πῶς νοήσει τὰ ἄυλα καὶ ἀκίνητα ; τοῦτο δὲ οὐχ οἷόν τε ἀντεπιστρέφειν καὶ πρὸς ἡμᾶς τοὺς ἀκίνητον αὐτὸν τιθεμένους , πῶς νοήσει τὰ ἐν κινήσει ; νοεῖ γὰρ καὶ τὰ κινούμενα οὐχ ὡς κινούμενα , ἀλλὰ καθόσον τὴν αὐτὴν ἔχει μορφήν · οὐ γὰρ κατὰ τὴν ὕλην ἀλλὰ κατὰ τὸ εἶδος καὶ τὸ τί ἦν εἶναι ὅ γε κατ’ ἐνέργειαν νοῦς , καὶ ὅταν τῶν μεθ’ ὕλης ἀντιλαμβάνηται · οὕτω δὲ καὶ αὐτὴν νοεῖ τὴν κίνησιν , τὸ εἶδος αὐτῆς νοῶν καὶ τὸν λόγον , ὅτι τοιάδε ἐστὶν ἡ ἐνέργεια . τοῖς δὲ τὴν κίνησιν οὐσίαν αὐτοῦ τιθεμένοις χαλεπὸν ἀποδοῦναι τὴν νόησιν τῶν ἀκινήτων . ἐπίπονον τε καὶ τὸ μεμῖχθαι τῷ σώματι μὴ | δυνάμενον ἀπολυθῆναι , καὶ προσέτι φευκτόν , εἴπερ βέλτιον τῷ νῷ τὸ μὴ μετὰ σώματος εἶναι , καθάπερ εἴωθέ τε λέγεσθαι καὶ πολλοῖς συνδοκεῖ καὶ τῶν πάλαι καὶ τῶν καθ’ ἡμᾶς , οἳ οὐκ αἰσχύνονται τὰς τῶν ζώων ψυχὰς βελτίους ὁμολογεῖν τῆς τοῦ ἀνθρώπου , εἴπερ τάς μὲν οἷόν τε ἀπολυθῆναι τοῦ σώματος , τὴν δὲ οὐκ ἐνδέχεται . ἄδηλος δὲ ὅσον ἐκ τῶν εἰρημένων καὶ τοῦ κύκλῳ φέρεσθαι τὸν οὐρανὸν ἡ αἰτία . εἰ γὰρ δεῖ προσέχειν τοῖς γεγραμμένοις , οὐκ ἔστι τῆς ψυχῆς ἡ οὐσία κυκλοφορία ἀλλ’ ἐκ τῆς εὐθυωρίας εἰς κύκλον ὕστερον κατεκάμφθη , ὡς ἐκείνης μᾶλλον οὔσης αὐτῇ τῆς φύσεως οἴκοθεν ἢ τῆς τοῦ κύκλου καὶ κατὰ συμβεβηκὸς ἔξωθεν ὑπαρξάσης τῆς περιφορᾶς , οὐ διὰ τὴν οὐσίαν τὴν ἐξ ἀρχῆς , ἀλλ’ ὅπως ἂν τὸ πᾶν φέρηται συμφώνους φοράς · ὥστε τὸ σῶμα αἴτιον ποιεῖ τῇ ψυχῇ τῆς κινήσεως , οὐ τῷ σώματι τὴν ψυχήν . ἀλλ’ οὐδ’ ὅτι βέλτιον αὐτῇ τὸ κινεῖσθαι τοῦ ἠρεμεῖν , καὶ τὸ κινεῖσθαι τοῦτον τὸν τρόπον δίδωσι λόγον ὁ Τίμαιος · καίτοι τοῦτο μάλιστα ἐν τοῖς ἔργοις τοῦ θεοῦ ζητητέον . Ἐκεῖνο δὲ ἄτοπον συμβαίνει καὶ τούτῳ τῷ λόγῳ καὶ τοῖς πλείστοις τῶν περὶ ψυχῆς · συνάπτουσι γὰρ καὶ τιθέασιν εἰς σῶμα τὴν ψυχὴν οὐκέτι προσδιορίζοντες , διὰ τίνα αἰτίαν καὶ πῶς ἔχοντος τοῦ σώματος καὶ τίνα συγγένειαν κεκτημένου πρὸς αὐτήν . οὐδὲ γὰρ τὸ τυχὸν τῷ τυχόντι σύνεισι καὶ συνάπτεται , οὐδὲ ἅπαν εἰς ἅπαν τὸ μὲν ποιεῖ , τὸ δὲ πάσχει , οὐδὲ τὸ μὲν κινεῖ , τὸ δὲ κινεῖται , ἐὰν μή τις ᾖ κοινωνία καὶ συγγένεια τούτων τῶν φύσεων , ἐξ ὧν ἕν | τι γίνεται ἔργον συντιθεμένων ἑκάστων · ἐκ δὲ τῶν τυχόντων οὐδαμῶς , οἷον ἐκ λίθου καὶ φωνῆς , ἢ ἐξ ἀνθρώπου καὶ δένδρου . οἱ δὲ μόνον ἐπιχειροῦσι λέγειν ποῖόν τι ἡ ψυχή , ποῖον δέ τι τὸ σῶμα τὸ δεχόμενον αὐτὴν οὐκέτι προσδιορίζουσιν , ὥσπερ ἐνδεχόμενον κατὰ τοὺς Πυθαγορικοὺς μύθους , οἷς ἐκεῖνος μὲν ἐχρῆτο πολιτικῶς , οὗτοι δὲ φυσικῶς [ ὑπολαμβάνουσι ] , τὴν τυχοῦσαν ψυχὴν εἰς τὸ τυχὸν σῶμα · ὁρῶμεν γὰρ ὅτι τῶν ζώων ἕκαστον , μᾶλλον δὲ τῶν ἐν τοῖς ζώοις σωμάτων ἴδιον εἶδος κέκτηται καὶ ἰδίαν μορφήν , καὶ πολὺ διέστηκε τὸ σκώληκος σῶμα πρὸς τὸ ἵππου , καὶ τὸ ψύλλης πρὸς τὸ ἀνθρώπου . οἳ δὲ οἴονται εἰς τὸ τυχὸν σῶμα τὴν τυχοῦσαν ψυχὴν εἰσοικίζεσθαι , εἰς τὸ τοῦ ἐλέφαντος , ἄν οὕτω τύχῃ , τὴν τῆς ἐμπίδος , παραπλήσιον δὴ οὖν τι λέγουσιν , ὥσπερ εἴ τις φαίη εἰς αὐλοὺς ἐνδύεσθαι τὴν ὑφαντικήν , ἢ τὴν χαλκευτικὴν εἰς κερκίδας · καίτοι καὶ ταῖς τέχναις εἰ φύσις ἦν ἐξ ἑαυτῶν εἰσδύεσθαι εἰς τὰ ὄργανα , αὐλητικὴ μὲν ἂν εἰς αὐλοὺς εἰσέδυ , καὶ οὐκ εἰς λύραν , κιθαριστικὴ δὲ εἰς κιθάραν , καὶ οὐκ εἰς αὐλούς · καὶ ταῖς ψυχαῖς τοίνυν , εἴπερ ὄργανά ἐστι τὰ σώματα , ἑκάστην εἰς τὸ οἰκεῖον εἰσφοιτᾶν προσήκει , μᾶλλον δὲ οὐδὲ εἰσφοιτᾶν , ἀλλὰ ποιεῖν οἰκεῖον αὑτῇ καὶ ἐπιτήδειον · πλάττει γὰρ αὐτὴ τὸ σῶμα καὶ οὐχ ἕτοιμον παραλαμβάνει , καθάπερ ἡ κιθαριστικὴ τὴν κιθάραν . τί οὖν τὸ οἰκεῖον ἑκάστῃ καὶ πῶς αὐτὸ καὶ τίς οὖσα | πρὸ τοὐ σώματος εὑρήσει τε καὶ ἐργάσεται , παντελῶς ὁ Τίμαιος ἀπεσιώπησεν . 4 . Καὶ ἄλλη δέ τις δόξα παραδέδοται περὶ ψυχῆς πιθανὴ μὲν οὐδεμιᾶς ἧσσον τῶν λεγομένων , δεδωκυῖα δὲ εὐθύνας καὶ ἐξητασμένη καὶ ἐν τοῖς κοινοῖς λόγοις καὶ ἐν τοῖς ἰδίοις · λέγουσι γάρ τινες αὐτὴν ἁρμονίαν · καὶ γὰρ τὴν ἁρμονίαν κρᾶσιν καὶ σύνθεσιν ἐναντίων εἶναι καὶ τὸ σῶμα συγκεῖσθαι ἐξ ἐναντίων . τὴν οὖν τἀναντία ταῦτα εἰς συμφωνίαν ἄγουσαν καὶ ἁρμόζουσαν , θερμὰ λέγω καὶ ψυχρὰ καὶ ὑγρὰ καὶ ξηρὰ καὶ σκληρὰ καὶ μαλακὰ καὶ ὅσαι ἄλλαι ἐναντιώσεις τῶν πρώτων σωμάτων , οὐδὲν ἄλλο εἶναι ἢ τὴν ψυχήν , ὥσπερ καὶ ἡ τῶν φθόγγων ἁρμονία τὸ βαρὺ καὶ τὸ ὀξὺ συναρμόζει . πιθανότητα μὲν οὖν ὁ λόγος ἔχει , διελήλεγκται δὲ πολλαχῇ καὶ ὑπ’ Ἀριστοτέλους καὶ ὑπὸ Πλάτωνος . καὶ γὰρ ὅτι τὸ μὲν πρῶιον τοῦ σώματος , τουτέστιν ἡ ψυχή , ἁρμονία δὲ ὕστερον , καὶ ὅτι τὸ μὲν ἄρχει καὶ ἐπιστατεῖ τῷ σώματι καὶ μάχεται πολλάκις , ἁρμονία δὲ οὐ μάχεται τοῖς ἡρμοσμένοις , καὶ ὅτι τὸ μᾶλλον καὶ ἧττον ἁρμονία μὲν δέχεται , ψυχὴ δὲ οὔ , καὶ ὡς ἁρμονία μὲν σωζομένη οὐ προσίεται ἀναρμοστίαν , ψυχὴ δὲ κακίαν προσίεται , καὶ ὅτι εἴπερ τοῦ σώματος ἡ ἀναρμοστία νόσος ἐστὶν ἢ αἶσχος ἢ ἀσθένεια , ἡ ἁρμονία τοῦ σώματος κάλλος ἂν εἴη καὶ ὑγίεια καὶ δύναμις ἀλλ’ οὐ ψυχή , ταῦτα μὲν ἅπαντα εἴρηται ὑπὸ τῶν φιλοσόφων ἐν ἄλλοις · ἃ δὲ νῦν Ἀριστοτέλης φησί , τοιαῦτά ἐστιν . ἡ ἁρμονία λόγος ἐστὶ τῶν ἡρμοσμένων | καὶ σύνθεσις τῶν μεμιγμένων , ἡ ψυχὴ δ’ οὕτε σύνθεσις οὕτε λόγος · καὶ ἡ μὲ οὐσία ἡ δὲ οὔ · καὶ ἡ μὲν κινεῖ τὸ σῶμα , ἁρμονία δὲ οὐ κινεῖ τὰ ἡρμοσμένα , ἀλλ’ ἐπιγίγνεται μὲν ἡρμοσμένοις , ἁρμόζει δὲ ἄλλος , ὥσπερ τὰς χορδὰς ὁ μουσικός · ἄλλης οὗν δεήσει τῇ ψυχῇ τῆς ποιούσης αὐτῇ τὴν ἁρμονίαν . φανερῶς δ’ <ἂν> ἄτοπος ὁ λόγος φανείη πειρωμένοις τὰ πάθη τῆς ψυχῆς καὶ τὰ ἔργα ἕκαστον εἰς ἁρμονίαν τινὰ ἀναφέρειν . ποίας γὰρ ἁρμονίας τὸ αἰσθάνεσθαι , καὶ ποίας τὸ φιλεῖν ἢ μισεῖν ; ἐλήλυθε δὲ αὕτη · ἡ δόξα μάλιστα μὲν ἐκ τῶν μεγεθῶν , ὅσα ἔχει θέσιν καὶ κίνησιν , ἐπειδὴ ταῦτα , ὅταν οὕτως ἀλλήλοις παρατεθῇ ὥστε μηδὲν συγγενὲς παραδέχεσθαι , τότε λέγεται ἡρμόσθαι καλῶς , καὶ ἡ σύνθεσις αὐτῶν ὀνομάζεται ἁρμονία , ὥσπερ ξύλα καὶ λίθοι καὶ ὅσα ἁρμόζουσιν αἱ τέχναι φυσικὰ σώματα . ἐντεῦθεν δὲ καὶ τὰ μεμιγμένα κατὰ λόγον τινὰ ἢ κεκραμένα πρὸς ἄλληλα ἡρμόσθαι φαμέν , ὅτι συμφώνως μέμικται καὶ οὐ διέστηκεν οὐδὲ ἀπήρτηται οὐδὲ παραδέχεταί τινα ἕτερον μεταξὺ λόγον , ὃς μᾶλλον αὐτὰ ἁρμόσει καὶ συγκεράσει , ὥσπερ καὶ τοὺς φθόγγους τοὺς μουσικοὺς ἡρμόσθαι τηνικαῦτα οἰόμεθα , ὅταν μηδεὶς εὑρίσκηται μεταξὺ λόγος ὃς ἡδίω ποιήσει τῶν φθόγγων τὴν συμφωνίαν . κατὰ τίνα οὖν τούτων τῶν τρόπων ἁρμονίαν καλεῖν ἔνεστι τὴν ψυχήν ; οὔτε γὰρ ὡς σύνθεσιν ἢ παράθεσιν , οἷον τῶν ὀστῶν πρὸς τὰ ὀστᾶ , ἢ τῶν ὀστῶν πρὸς τὰ νεῦρα · γελοῖον γὰρ τοιούτων μορίων ἢ τὸν | νοῦν ἢ τὴν αἴσθησιν σύνθεσιν λέγειν . ἀλλ’ οὔτε ὡς τὸν λόγον τῆς μίξεως ἢ τῆς κράσεως · ἄλλης γὰρ οὔσης τῆς ἑκάστου μορίου κράσεως ἄλλη ἂν εἴη καὶ ἡ ψυχή , ὥστε πολλὰς ἕκαστον ἔχειν ψυχάς . τοῦτο δὲ καὶ παρ’ Ἐμπεδοκλέους ἀπαιτητέον · κίρνησι γὰρ καὶ οὗτος ἕκαστον τῶν τοῦ σώματος μορίων τῷ ἰδίῳ λόγῳ , ἄλλως μὲν ὀστᾶ , ἄλλως δὲ σάρκας . πότερον οὖν ὁ λόγος οὗτος ἔσται κατ’ αὐτὸν ἡ ψυχή , καὶ εἰ πολλοὶ οἱ λόγοι , πολλαὶ καὶ αἱ ψυχαί ; ἢ ἄλλο τι οὖσα ἡ ψυχὴ παρὰ τὸν λόγον τῷ λόγῳ προβάλλοντι ἐμφύεται ; ἔτι δὲ πότερον ἡ φιλία ταύτης αἰτία τῆς μίξεως ἢ τῆς τυχούσης ; καὶ αὕτη πότερον ὁ λόγος ἢ ἕτερόν τι παρὰ τὸν λόγον ; Ὅτι μὲν οὖν οἱ λέγοντες ἁρμονίαν τὴν ψυχὴν οὔτε ἐγγὺς ἄγαν , οὔτε πόρρω τῆς ἀληθείας βάλλειν ἂν δόξειαν , καὶ ἐκ τῶν νῦν εἰρημένων καὶ ἐκ τῶν ἐν ἄλλοις δῆλόν ἐστι · πιθανότητα δὲ πολλὴν ὁ λόγος ἔχει , καθάπερ καὶ πρότερον ἔφην . πάλιν γὰρ εἰ παντελῶς ἕτερον ἡ ψυχὴ τῆς μίξεως καὶ τῆς κράσεως , διὰ τί τούτων φθειρομένων φθείρεται εὐθὺς ἡ ψυχή ; λυομένου γὰρ τοῦ λόγου τῆς σαρκὸς καὶ τῶν ἄλλων ἑκάστου τῶν τοιούτων λύεται εὐθὺς καὶ ἡ ψυχή . ἀλλὰ καὶ ἔμπαλιν ἀπορητέον , διὰ τί τῆς ψυχῆς ἀπολιπούσης τὸ σῶμα εὐθὺς φθείρεται καὶ ἡ κρᾶσις καὶ ἡ μῖξις , ἥν φασιν ἁρμονίαν τοῦ σώματος . εἰ γὰρ καὶ τῆς κράσεως φθειρομένης φθείρεται ἡ ψυχή , καὶ τῆς ψυχῆς ἀπολιπούσης φθείρεται ἡ κρᾶσις , οὐ πόρρω ἄν εἴη ταῦτα ἀλλήλων . ἀλλ’ οὐ φθείρεταί φησιν ἡ ψυχὴ τῆς κρά|σεως φθειρομένης , ἀλλ’ ἡ ἐμψυχία , ἣν ἡ ψυχὴ τῷ σώματι ἐπιδίδωσιν , αὐτὴ μὲν οὖσα χωριστή , ἐλλάμπουσα δὲ τὴν ζωήν , ὥσπερ ὁ ἥλιος τὸ φῶς τῷ ἀέρι . ἐγὼ δὲ θαυμάζω τῶν ταῦτα λεγόντων , ὅτι πρῶτον μὲν ἀποδείξεις οἴονται τὰ παραδείγματα · καίτοι τῶν πίστεων ἀσθενέστατον τὸ παράδειγμα · ἔπειθ’ ὅτι μηδὲ αὐτοῖς τούτοις ἀκολουθοῦσιν . ὁ μὲν γὰρ ἥλιος εἷς ὢν χορηγεῖ τὸ φῶς πᾶσι τοῖς σώμασι , τὴν ψυχὴν δὲ οὐκ ἄν εἴποιεν μίαν τὴν ἐλλάμπουσαν τὴν ζωὴν πᾶσι τοῖς ζώοις . διὸ καὶ ὁ ἥλιος μὲν εἷς , μεταλαμβάνει δὲ τοῦ φωτὸς οὐχ ἅπαντα παραπλησίως , ἀλλ’ ἄλλως μὲν ἀήρ , ἄλλως δὲ ὕδωρ , ἄλλως δὲ ἄργυρος , ἄλλως δὲ λίθος , ἄλλως δὲ ξύλον , καὶ ἑτέρως μὲν τοδὶ τὸ χρῶμα , ἑτέρως δὲ τοδί · τὴν ψυχὴν δὲ εἰ μίαν τις λέγοι , δεῖ τὸν αὐτὸν τρόπον ἀπολαύειν αὐτῆς ἄλλως καὶ ἄλλως τὰ ζῷα , καὶ οὐ ψυχαῖς ἔτι διοίσει τὰ ὦα ἀλλ’ ἐμψυχίαις . ἴ’ ἔπειτα ἐκείνη ἡ μία ψυχὴ τίς ἔσται ; καὶ ἥτις ἄν ᾖ , τῷ γε Ἀριστοτέλους λόγῳ οὐδὲν διοίσει . φησὶ γὰρ ἐκεῖνος τὴν μὲν ψυχὴν ἐκείνην τὴν μίαν οὔτε ἐπιζητεῖν ἐν τῷ παρόντι λόγῳ οὔτε ὁρίζεσθαι , ἐπιζητεῖν δὲ τὴν ἀνθρώπου καὶ τὴν ἵππου καὶ τὴν βοός , ἣν εἴτε ἐμψυχίαν ὀνομάζειν ἐδέλουσιν εἴτε ψυχήν , συγχωρήσει · ἀλλ’ ὥσπερ τὸ φῶς ὁριζόμενος ἐντελέχειαν τοῦ κατ’ ἐνέργειαν διαφανοῦς οὐ τὸν ἥλιον ὁρίζεσθαί φησιν , ἀλλὰ ὃ δίδωσιν ὁ ἥλιος , καίτοι γε τὸν ἥλιον ἄλλως ἔχων εἰπεῖν ἐντελέχειαν τοῦ κατ’ ἐνέργειαν διαφανοῦς , οὕτω καὶ νῦν τὴν ψυχὴν ὁριζόμενος οὐ τὴν ἔξωθεν καὶ μίαν ὁρίζεσθαί φησιν , ἀλλὰ τὴν παρ’ ἐκείνης | ἐγγινομένην τοῖς σώμασι τοῖς ὀργανικοῖς ἐντελέχειαν , δυνάμενος ἴσως ὁρίσασθαι κἀκείνην τὸν αὐτὸν τρόπον . οὐδὲν γὰρ κωλύει τῶν ἐντελεχειῶν τῶν δυεῖν τοῦ διαφανοῦς τὴν μὲν εἶναι τελειοτέραν , οἷον τὸν ἥλιον , τὴν δὲ ἀτελεστέραν , οἷον τὸ φῶς · οὕτω τοίνυν καὶ τῆς ψυχῆς τὴν μὲν εἶναι τελειοτέραν , οἷον τὴν ἔξωθεν , τὴν δὲ ἀτελεστέραν , οἷον τὴν ἑκάστου . ταύτην οὖν τὴν ἑκάστου ψυχὴν ἣν σὺ μὲν ἐμψυχίαν ὀνομάζεις , ἐγὼ δὲ ψυχήν , ἀχώριστόν φησι καὶ φθαρτήν , φθαρτὴν δὲ οὐχ ἁπλῶς ἀλλ’ ὥσπερ τὸ ἐν τῷ ὕδατι φῶς , καὶ σὺ δὲ ὡς ἔοικε παραπλησίως · περὶ γὰρ τοῦ ὀνόματος ἀμφισβητῶν τὸ πρᾶγμα καὶ λίαν σαφῶς ὁμολογεῖς . ὅτι δὲ τὴν τοῦ παντὸς ψυχὴν εἰκὸς ἐλλάμπειν τοῖς σώμασι τὴν εἴτε ψυχὴν εἴτε ἐμψυχίαν δύναμίν τινα ὑπάρχουσαν ζωτιτὴν καὶ διὰ παντὸς τεταμένην , μάλιστα ἂν δόξειε δῆλον ποιεῖν τῶν ζώων τὰ αὐτομάτως γινόμενα , ἃ τῇ τοιᾷδε κράσει τοῦ σώματος ἅμα εὐθὺς ἐμπνεῖ τε καὶ ζῇ καὶ κινεῖται ἐξ ἑαυτῶν , ὥσπερ τοὺς μῦς φασὶν ἐν Αἰγύπτῳ , καὶ παρ’ ἡμῖν εὐλαὶ καὶ ἐμπίδες καὶ πολλὰ εἴδη ζώων τοιαῦτα . ἀλλὰ τί τοῦτο πρὸς τὸ χωριστὰς εἶναι τὰς τοιαύτας ψυχάς ; ἀλλ’ ἴσως τοῦ μὲν παραδείγματος ἀμελήσουσι , φήσουσι δὲ ἑκάστῳ παρεῖναι ψυχὴν ἰδίαν τῆς ἐμψυχίας τῆς ἑκάστου ποιητικήν . λεγέτωσαν οὖν ἡμῖν , ἆρ’ ἐπὶ πάντων τοῦτο τῶν ζώων ἢ ἐπὶ μόνων ἀνθρώπων ; ἐπὶ πάντων μὲν γὰρ μὴ γελοιότερον ᾖ τῶν μύθων ἐφεστάναι τινὰ ψύλλης ψυχὴν ἐλλάμπουσαν τῇ ψύλλῃ τὴν ἐμψυχίαν · εἰ δὲ ἐπὶ μόνων τῶν ἀνθρώπων , τίς ἡ ἀποκλήρωσις καὶ | πόθεν ἡ διαφορὰ ταῖς ἀνθρωπίναις ταύταις ψυχαῖς , λέγω δὲ ταῖς ἔξωθεν ἐφεστώσαις ; ὁμοειδεῖς γὰρ πᾶσαι , τὸ δ᾿ ὁμοειδὲς ἅπαν τῷ τῆς ὕλης μερισμῷ τὰς διαφορὰς προσλαμβάνει . ὅλως τε ἡ τὴν φυτικὴν ζωὴν χορηγοῦσα πῶς ἔξωθεν ἐφεστήξει τῷ σώματι , ἢ ἡ τὸν θυμόν , ἢ ἡ τὴν ἐπιθυμίαν ; ὁ νοῦς μὲν γὰρ ἴσως οἷός τε καὶ ἔξωθεν ἐφεστὼς ἐλλάμπειν δύναμιν νοερὰν τῇ ψυχῇ , ταύτας δὲ ἀνάγκη τὰς φύσεις ἐνυπάρχειν καὶ ἐμπεπλέχθαι τοῖς σώμασιν , εἰ μέλλουσι τὰ αὑτῶν ἔργα παρέξεσθαι . ἀλλ’ ἡ μὲν τοιαύτη κομψεία καὶ καθ’ ἑαυτὴν ἴσως τεύξεται λόγου , ὅτι δὲ οὔτε ἁρμονίαν οἷόν τε εἶναι τὴν τοιαύτην ψυχήν , οὔτε ἄνευ ἁρμονίας , παντάπασιν δῆλον ἐκ τῶν εἰρημένων . εὐλογώτερον δὲ ἀπορήσειεν ἄν τις περὶ αὐτῆς ὡς κινουμένης εἰς τὰ τοιαῦτα ἀποβλέψας . φαμὲν γὰρ τὴν ψυχὴν φοβεῖσθαι θαρρεῖν λυπεῖσθαι , ἔτι δὲ ὀργίζεσθαι καὶ αἰσθάνεσθαι καὶ διανοεῖσθαι · ταῦτα δὲ ἅπαντα κινήσεις εἶναι δοκοῦσιν , ὅθεν οἰηθείη τις ἂν αὐτὴν ταύτας τὰς κινήσεις κινεῖσθαι · τὸ δὲ οὐκ ἔστιν ἀναγκαῖον . διπλοῦν γὰρ ἔχει τὸν ἔλεγχον οὗτος ὁ λόγος · οὔτε γὰρ κινήσεις ταῦτα τὰ πάθη , καὶ εἰ δοθεῖεν κινήσεις εἶναι , οὐ τῆς ψυχῆς κινήσεις εἰσίν , ἀλλ’ ὑπὸ ψυχῆς ὅλου τοῦ ζώου , οἷον ἐν ταῖς ὀργαῖς κρίνει μὲν ἄξιον εἶναι τὸ πρᾶγμα ὀργῆς ἡ ψυχή , τοῦ ζώου δὲ ἡ καρδία κινεῖται καὶ ζεῖ τὸ περὶ αὐτὴν αἷμα καὶ ἀνοιδαίνει . εἰ μὲν οὖν ἡ ζέσις καὶ ἡ πήδησις τῆς ψυχῆς ἐστιν , ἡ ψυχὴ κατὰ τὰς ὀργὰς ἄν κινοῖτο · εἰ δὲ ἀδύνατον τοῦτο συγχωρεῖν τοῖς ἀσώματον αὐτὴν τιθεμέ|νοις , τὸ ζῶον μὲν ἄν κινοῖτο ὅτε ὀργίζεται , ἡ ψυχὴ δὲ κρίνοι ἂν μόνον , ἡ κρίσις δὲ οὐ κίνησις , ἀλλ’ ἠρεμία καὶ στάσις μᾶλλον . οὕτω δὲ ἔχει καὶ πρὸς τοὺς φόβους · ἡ μὲν κρίνει τὸ φοβερόν , συστέλλεται δὲ μόριόν τι τοῦ σώματος καὶ καταψύχεται καὶ ἀλλοιοῦται · ‘χλωροὶ γάρ’ φησιν ‘ὑπαὶ δείους᾿ ὁ ποιητής , καὶ ‘ὦχρός τέ μιν εἷλε παρειάς᾿ , ταῦτα δὲ τοῦ μὲν σώματος τοῦ ἐμψύχου , τουτέστι τοῦ ζώου πάθη καὶ κινήσεις φανερῶς ἂν εἶεν , τὴν ψυχὴν δ’ αὐτὴν ὠχριᾶν ἢ ἐρυθραίνεσθαι γελοῖον πάνυ . καὶ τὸ διανοεῖσθαι τοίνυν , εἴπερ κίνησις , ὅλῳ ἄν τῷ ἀνθρώπῳ προσήκοι , οὐ τῇ ψυχῇ τῇ τοῦ ἀνθρώπου , μορίου τινὸς ἔνδοθεν ἀλλοιουμένου τοῦ ἀνάλογον τῷ αἵματι ἢ τῷ πνεύματι . διχῶς γὰρ ἴσως ἐν τοῖς πάθεσι τοῖς τοιούτοις ὑπὸ τῆς ψυχῆς κινεῖται τὸ ἔμψυχον σῶμα , ἢ κατὰ φοράν τινα μορίων αὐτοῦ κινουμένων , ὥσπερ τὸ αἷμα ἐν τοῖς θυμοῖς προπηδᾷ ἐπιπολῆς καὶ προεξάλλεται τοῦ λοιποῦ σώματος , ἢ κατὰ ἀλλοίωσιν , ὅταν καταψύχηται ἐν τοῖς φόβοις . ποῖα δὲ πάθη ποίας συναπολαύει κινήσεως σωματικῆς , ἕτερος λόγος . οἱ δὲ τὰς ὑπὸ τῆς ψυχῆς κινήσεις εἰς τὴν ψυχὴν αὐτὴν ἀναφέροντες ὁμοίως ποιοῦσιν , ὥσπερ εἴ τις λέγοι τὴν ψυχὴν ὑφαίνειν ἢ οἰκοδομεῖν ἢ κιθαρίζειν · καὶ γὰρ τούτων αἰτία μὲν ἡ ψυχὴ τῶν κινήσεων · ἡ γὰρ ἕξις ἡ οἰκοδομικὴ ἐν αὐτῇ . ἀλλ’ ὥσπερ ὁ οἰκοδόμος οἰκοδομεῖ , οὐχ ἡ τέχνη , καὶ ὁ κιθαριστὴς κιθαρίζει , οὐχ ἡ μουσική , καίτοι ὁ μὲν οἰκοδόμος οἰκοδομεῖ τῇ οἰκοδομικῇ , ὁ δὲ κιθαριστὴς κιθαρίζει τῇ κιθαριστικῇ · οὕτω καὶ οὐχ ἡ ψυχὴ ἐλεεῖ ἀλλ’ ὁ ἄνθρωπος , τῇ μέντοι ψυχῇ , | ὡς καὶ λούεται καὶ ἀριστᾷ καὶ νήχεται ὁ ἄνθρωπος , οὐχ ἡ γνώμη ἀφ’ ἧς ταῦτα ποιεῖ . ὅταν δὲ λέγω τῇ ψυχῇ , οὐχ οὕτω λέγω ὡς ἐν ἐκείνῃ τῆς κινήσεως ἐνυπαρχούσης , αρχούσης , ὥσπερ ὅταν λέγω κινεῖσθαι τὸν ἄνθρωπον τῇ χειρί · τότε γὰρ αὐτὴ ἡ χεὶρ τὴν κίνησιν ὑπομένει . ἀλλὰ πῶς λέγω κινεῖσθαι τὸν ἄνθρωπον τῇ ψυχῇ ; ἢ ὡς μέχρις ἐκείνης ἢ ὡς ἀπ’ ἐκείνης . ὅταν μὲν γὰρ τῶν ἔξωθεν αἰσθητῶν ἀντιλαμβάνηται , μέχρι τῆς ἐπ’ ἐκείνην ἀναφορᾶς τὸ σῶμα κινεῖται , τῶν αἰσθητηρίων εἰς τὴν ἀρχὴν αὐτῆς παραπεμπόντων τὰ πάθη , ἃ ἀπὸ τῶν ἔξωθεν ἀνεμάξατο , ὧν ἀντιλαμβάνεται αὐτὴ ἀκίνητος μένουσα . λεγόμεθα τοίνυν τῇ ψυχῇ ταύτην κινεῖσθαι τὴν κίνησιν , ὅτι τοῦ πάθους τῶν αἰσθητηρίων ἡ ψυχὴ ἡμῖν αἰτία , καὶ τῆς δι’ αὐτῶν διαδόσεως , ἐπεὶ νεκρωθέντων γε τῶν ὀργάνων τὸ τοιοῦτον πάθος οὐχ ἅπτεται . αἱ δὲ ἀναμνήσεις οὐκέτι μέχρις ἐκείνης , ἀλλ’ ἀπ’ ἐκείνης · εἰς ὃ γὰρ ἐτελεύτησεν ἡ αἴσθησις , ἐντεῦθεν ἡ ἀρχὴ τῆς ἀναμνήσεως · προβάλλουσα γὰρ τὰ φαντάσματα ἀφ’ αὑτῆς ἡ ψυχὴ καὶ ταῦτα ἀνελίττουσα ἐπὶ τὴν ἀνάμνησιν ἀφικνεῖται . τῷ οὖν ἀπ’ ἐκείνης ἄρχεσθαι τὴν προβολὴν τῶν φαντασμάτων , ἃ ὡς θησαυρίσασα ἔχει , λέγεται ἀπ’ ἐκείνης ἡ ἀνάμνησις . Εἰ δὲ μὴ κίνησίν τις λέγοι τὰ ἐγκαταλείμματα τῶν αἰσθητῶν , ἀλλὰ μονὴν μᾶλλον καὶ ἠρεμίαν , πρός γε τὸν παρόντα λόγον οὐδὲν διοίσει . πολλάκις μὲν γὰρ ἡ ἀνάμνησις ἀπὸ τῆς προβολῆς ἀρξαμένη τῶν φαντασμάτων εἰς αὐτὸ τοῦτο ἀπετελεύτησεν ἄνευ τοῦ κίνησιν σωματικὴν ἐφελκύσασθαι , πολλάκις δὲ ἀναμνησθέντες αἰσχροῦ τινὸς ἐρυ|θραινόμεθα , ἢ φοβεροῦ ναυτιῶμεν , πολλάκις δέ βαδίζομεν καὶ διαλεγόμεθα ἐξ ἀναμνήσεως . ἀλλὰ τὸ μὲν βαδίζειν καὶ διαλέγεσθαι καὶ ναυτιᾶν καὶ ἐρυθραίνεσθαι καὶ πάντα τὰ τοιαῦτα κινήσεις ἐναργῶς , τὸ δὲ κρίνειν καὶ ἀντιλαμβάνεσθαι κινήσεις μὲν οὐδαμῶς ἢ οὐ τοιαῦται , ἐνέργειαι δὲ τῆς ψυχῆς . εἰ δὲ καὶ τὰς ἐνεργείας τις κινήσεις λέγοι , πρὸς τοὔνομα ὅπερ εἶπον καὶ πρότερον οὐ χρὴ φιλονικεῖν , διορίζεσθαι δέ , ὅτι εἴπερ καὶ τὰ τοιαῦτα κινήσεις , ἀλλ’ ἕτερόν γε εἶδος τοῦτο κινήσεως , ὅπερ καὶ αὐτὸς διαρρήδην ἐφεξῆς συγχωρεῖ . φησὶ γὰρ ἐπὶ τοῦ θεωροῦντος καὶ φρονοῦντος καὶ διδασκομένου ὅπερ ἡ οὐκ ἔστιν ἀλλοιοῦσθαι εἰς αὐτὸ γὰρ ἡ ἐπίδοσις καὶ εἰς ἐντελέχειαν ) ἢ ἕτερον γένος ἄλλο ἰώσεως . καὶ πάλιν · τὸ δὲ ἐκ δυνάμει ὄντος μανθάνον καὶ λαμβάνον ἐπιστήμην ὑπὸ τοῦ ἐντελεχείᾳ ἐπισταμένου ἤτοι οὐδὲ πάσχειν φατέον , ἢ δύο τρόπους εἶναι ἀλλοιώσεως . καὶ ἐν τῷ τρίτῳ γε αὖθις · φαίνεται δὲ τὸ μὲν αἰσθητὸν ἐκ δυνάμει ὄντος τοῦ αἰσθητικοῦ ἐνεργεία ποιοῦν · οὐ γὰρ πάσχει οὐδὲ ἀλλοιοῦται , διὸ ἄλλο τοῦτο εἶδος κινήσεως · ἡ γὰρ κίνησις τοῦ ἀτελοῦς ἐνέργεια · ἡ δὲ ἀπλῶς ἐνέργεια ἑτέρα ἐστὶν ἡ τοῦ τετελεσμένου . ἐν οἷς σαφῶς τὴν μὲν κυρίως λεγομένην κίνησιν οὐχ ἁπλῶς ἐνέργειαν , ἀλλ’ ἀτελοῦς ἐνέργειαν λέγει , τὴν δὲ τοῦ τετελεσμένου ἁπλῶς ἐνέργειαν , καὶ διὰ τοῦτο ἄλλο εἶδος κινήσεως , ὥστε δηλονότι μάχοιτο ἄν οὐ πρὸς τὸ κινεῖσθαι προηγουμένως τὴν ψυχήν , ἀλλὰ πρὸς τὸ μὴ ] κινεῖσθαι τὰς τοῦ σώματος κινήσεις . καὶ ταῦτα μὲν οὐχ οὕτω χαλεπῶς ἄν διακριθείη , καίτοι καὶ ταῦτα οὐ πολλὴ ῥᾳστώνη διιδεῖν . εἰ γὰρ ὥσπερ ἡ μάχαιρα τέμνει τῷ σχήματι , καὶ ἡ σφαῖρα κυλινδεῖται τῷ σχήματι , αὐτὸ δὲ τὸ σχῆμα οὔτε τέμνει οὔτε κυλινδεῖται , οὕτω καὶ ὁ ἄνθρωπος ὀργίζεται μὲν τῇ ψυχὴ , αὐτὴ δὲ οὐκ ὀργίζεται ἡ ψυχή , ἄγαν ὁμοίαν ἐστὶ ποιούντων τοῖς συμβεβηκόσι τὴν ψυχήν . ἀλλ’ ἡ μὲν σφαῖρα οὐχ οἵα τε ἐξ ἑαυτῆς ἄλλας ἀπ’ ἄλλων κινεῖσθαι κινήσεις , οὐδὲ ἡ μάχαιρα τέμνει ποικίλας τομὰς ἐξ ἑαυτῆς , ἡ δὲ ψυχὴ τῶν κινήσεων αὐτὴ κατάρχει καὶ μεταβαίνειν οἵα τε ἐξ ἄλλης εἰς ἄλλην , καὶ τὸ μεταβαίνειν ἐπ’ αὐτῆς , καὶ τὸ μεταβάλλειν οὐ λέγεται τὸν αὐτὸν τρόπον ὅνπερ ἐπὶ τῶν σωμάτων · ἐπὶ μὲν γὰρ τῶν σωμάτων ἅπασαι αἱ τοιαῦται φωναὶ σημαίνουσι τὸ κινεῖσθαι αὐτὰ σωματικῶς , τοῦτο δέ ἐστιν ἐν χρόνῳ καὶ συνεχεῖ κινήσει καὶ ἐξ ἀτελοῦς εἰς τὸ τέλειον · ἐπὶ δὲ τῆς ψυχῆς αἱ τοιαῦται μεταβολαὶ ἄχρονοί τε πᾶσαι καὶ διωρισμέναι καὶ οὐκ ἠρέμα προιοῦσαι ἐκ τοῦ δυνάμει εἰς ἐνέργειαν , ἀλλὰ ἀθρόως , ὥσπερ ἡ ὄψις ἀπὸ τῶν λευκῶν εἰς τὰ μέλανα . ἀλλὰ ταῦτα μὲν ὅπερ ἔφην οὐ λίαν ἐργώδη • ἃ δὲ ἐπάγει περὶ τοῦ νοῦ , πολλῆς δεῖται ἐπισκέψεως καὶ φροντίδος . Ἀναγκαῖον δὲ αὐτὴν παραθέσθαι τοῦ φιλοσόφου τὴν ῥῆσιν μηδὲν μεταθέντας ἕνεκα τῆς σαφηνείας · οὐ γὰρ οὕτως ἀσαφῆ τὰ λεγόμενα ὡς δύσκριτα εἶναι καὶ δυσδιόριστα . λέγει τοίνυν ὁ δὲ νοῦς ἔοικεν ἐγγίγνεσθαι οὐσία τις οὖσα καὶ οὐ φθείρεσθαι · μάλιστα γὰρ ἐφθείρετο ἄν ὑπὸ τῆς ἐν τῷ γήρᾳ ἀμαυρώσεως · | νῦν δὲ ὅπερ ἐπὶ τῶν αἰσθητηρίων συμβαίνει . εἰ γὰρ λάβοι ὁ πρεσβύτης ὄμμα τοιονδί , βλέποι ἄν ὥσπερ καὶ ὁ νέος , ὥστε τὸ γῆρας οὐ τῷ τὴν ψυχὴν πεπονθέναι , ἀλλ’ ἐν ᾧ , καθάπερ ἐν μέθαις καὶ νόσοις . καὶ τὸ νοεῖν δὴ καὶ τὸ θεωρεῖν μαραίνεται ἄλλου τινὸς εἴσω φθειρομένου , αὐτὸ δὲ ἀπαθές ἐστι · τὸ δὲ διανοεῖσθαι καὶ φιλεῖν ἢ μισεῖν οὐκ ἔστιν ἐκείνου πάθη , ἀλλὰ τουδὶ τοῦ ἔχοντος ἐκεῖνο ᾗ ἐκεῖνο ἔχει . διὸ καὶ τούτου φθειρομένου οὔτε μνημονεύει οὕτε φιλεῖ · οὐ γὰρ ἐκείνου ἦν , ἀλλὰ τοῦ κοινοῦ ὃ ἀπόλωλεν · ὁ δὲ νοῦς ἴσως θειότερόν τι καὶ ἀπαθές ἐστιν . ἐν γὰρ τούτοις πρῶτον μὲν ἐπιζητητέον ὑπὲρ τῆς ἀκολουθίας τῶν λεγομένων · περὶ γὰρ τοῦ μὴ κινεῖσθαι τὴν ψυχὴν λέγων τὸν νοῦν οὐσίαν φησὶν οὖσαν ἐγγίγνεσθαι καὶ μὴ φθείρεσθαι , οὐδεμιᾶς οὔσης ἀνάγκης περὶ φθορᾶς νῦν ἐπισκοπεῖν τοῦ νοῦ , διότι μηδὲ περὶ τῆς ἄλλης ψυχῆς , ἀλλ’ εἴπερ ἄρα περὶ τοῦ κινεῖσθαι τὸν νοῦν ἢ μὴ κινεῖσθαι . εἶτα ἃ φέρει εἰς σύστασιν τοῦ μὴ φθείρεσθαι τὸν νοῦν , πῶς οὐ ταῦτα ἁρμόσει καὶ ἐπὶ τῶν αἰσθήσεων ἄντικρυς ; καὶ οὐχ ἡμᾶς τοῦτο δεῖ προσαπορεῖν , ἀλλ’ αὐτός φησι διαρρήδην · μάλιστα γὰρ ἐφθείρετ’ ἄν ὑπὸ τῆς ἐν τῷ γήρᾳ ἀμαυρώσεως , νῦν δὲ ὅπερ ἐπὶ τῶν αἱσθητηρίων συμβαίνει . εἰ γὰρ λάβοι ὁ πρεσβύτης ὄμμα τοιονδί , βλέποι ἂν ὥσπερ καὶ ὁ νέος καὶ τὰ ἑξῆς · ἐξ ὧν δῆλός ἐστι , καθάπερ τὴν αἴσθησιν τίθεται μὴ συμπάσχειν καμοῦσι τοῖς ὀργάνοις ὑπὸ τοῦ γήρως , οὕτω καὶ τὸν νοῦν μὴ συγκάμνειν τῷ ἔνδον ὀργάνῳ . καὶ οὐδὲ ἐπὶ τῆς αἰσθήσεως ἵσταται | μόνης · ἀλλὰ τί φησι ὥστε τὸ γῆρας οὐ τῷ τὴν ψυχὴν πεπονθέναι , ἀλλ’ ἐν ᾧ , καθάπερ ἐν μέθαις καὶ νόσοις ; εἰ οὖν μάλιστα μὲν ὁ νοῦς ἐφθείρετ’ ἄν ὑπὸ τῆς ἐν τῷ γήρᾳ ἀμαυρώσεως , οὐ φθείρεται δέ , ἀλλὰ ἄλλου τινὸς εἴσω φθειρομένου αὐτὸς ἀπαθὴς καὶ ἀθάνατος , ταὐτὸν ἁρμόζει καὶ ἐπὶ τῆς ψυχῆς · εἰ γὰρ τὸ γῆρας οὐκ ἐν τῷ τὴν ψυχὴν πεπονθέναι , ἀλλ’ ἐν ᾧ , καθάπερ ἐν μέθαις καὶ νόσοις , ἀπαθὴς ἄν εἴη καὶ ἡ ψυχή , καὶ διὰ τοῦτο ἀθάνατος . ἀλλὰ καὶ τὸ ὄργανον τοῦ νοῦ τί ποτ’ ἄν εἴη τὸ τοῖς ὄμμασιν ἀναλογοῦν , οὗ φησιν εἴσω φθειρομένου τὸν νοῦν ἀπαθῆ διαμένειν ; καὶ τοῦτό γε τὸ ὄργανον ἆρα μόνον ἐν ἀνθρώπῳ ἢ καὶ ἐν τοῖς ἄλλοις ζώοις ὑπάρχει ; καὶ ὅλως εἰ χρῆται ὀργάνῳ ἀφανεστέρῳ , πῶς οὐκ εὔλογον καὶ τὴν ψυχὴν τὴν αἰσθητικὴν χωριστὴν ποιεῖν τῶν ὀργάνων ; οὐ γὰρ δὴ ὅτι τοῦ μὲν εἴσω τὸ ὄργανον , τῆς δὲ ἔξω καὶ ἐν προδήλῳ , τοῦτο ἀρκέσει πρός γε τοσαύτην διαφοράν . τί δὲ δὴ διαφέρει τὸ διανοεῖσθαι τοῦ νοεῖν ; ἆρα τὸ νοεῖν μὲν ὅταν τοὺς ἁπλοῦς ὅρους καταλαμβάνῃ , τὸ διανοεῖσθαι δὲ ἐν τῷ συντιθέναι τούτους καὶ διαιρεῖν ; τίς οὖν ἀμείνων δύναμις ; ἆρα ἡ τῶν ἁπλῶν ἀντιλαμβανομένη ἢ ἡ τὰ ἀπλᾶ ταῦτα συντιθεῖσα καὶ διαιροῦσα ; δόξειε γὰρ ἂν τοῦτο μείζονος εἶναι δυνάμεως , ὥσπερ καὶ ἐπὶ τῶν τεχνῶν . τὸ μὲν γὰρ τὰ ἁπλᾶ γιγνώσκειν ξύλα καὶ λίθους , οὐ τέχνης · τὸ δὲ τὴν τούτων σύνθεσιν , τοῦτ’ ἤδη τέχνης . ἢ τοῦτο μὲν οὐ χαλεπὸν ἀπολύσασθαι · τὸ γὰρ ψεῦδος ἐν τῇ συνθέσει καὶ τὸ ἀληθές , καὶ νοεῖν μὲν οὐχ οἷόν τε | ψευδῶς , διανοεῖσθαι δὲ οἷόν τε · κἀκεῖνο μὲν ἐπιβολὴ καὶ θίξις ἐστὶ τοῦ νοουμένου , τοῦτο δὲ ὥσπερ κίνησις περὶ αὐτὸ καὶ ἐπέλευσις καὶ ἀσθένεια τοῦ κατασχεῖν ἄθρουν , ὥσπερ καὶ οἱ τυφλώττοντες παρὰ τοὺς ὀξὺ ὁρῶντας . ἀλλ’ ἃ μὲν ἀπορήσειεν ἄν τις , ταῦτα καὶ τοιαῦτά ἐστιν · ἃ δ’ ἄν τις περὶ αὐτῶν θαρρήσειεν ὑπονοῆσαι , εἰς ἕτερον χρὴ καιρὸν ταμιεύεσθαι , ἐν ᾧ καὶ ὁ φιλόσοφος φανερόν τι περὶ αὐτῶν διορίζεται . νῦν γὰρ ἀποροῦντι καὶ αὐτὸς μᾶλλον ἢ διδάσκοντι προσέοικεν . Μετὰ δὲ ταῦτα διελέγχει τὸν Ξενοκράτους ὁρισμὸν τῆς ψυχῆς , οὐ πρὸς τοὔνομα τοῦ ἀριθμοῦ μαχόμενος , ὥς φησιν Ἀνδρόνικος καὶ Πορφύριος , ἀλλὰ καὶ πάνυ τὴν διάνοιαν ἐπιζητῶν τὴν Ξενοκράτους , ὡς δῆλόν ἐστιν ἐκ τῶν Περὶ φύσεως αὐτῷ γεγραμμένων . ἐν οἷς ἄν δόξειε μοναδικὸν ποιεῖν ἀριθμὸν τὴν ψυχὴν ὁ Ξενοκράτης . τοῦτον γὰρ τὸν λόγον φησὶ πολὺ τῶν εἰρημένων ἀλογώτατον εἶναι · ὑπάρχειν γὰρ ἀδύνατα τοῖς οὕτω λέγουσι πρῶτον μὲν τὰ ἐκ τοῦ κινεῖσθαι συμβαίνοντα , ἰδίᾳ δὲ τὰ ἐκ τοῦ λέγειν αὐτὴν ἀριθμόν . πῶς γὰρ χρὴ νοῆσαι μονάδας κινουμένας ; καὶ πότερον αἱ μὲν κινοῦσιν αὐτῶν , αἱ δὲ κινοῦνται , ἢ ἑκάστη ἅμα κινεῖ καὶ κινεῖται ; εἰ μὲν γὰρ ἑκάστη ἅμα , πῶς ἀμερὴς καὶ ἀδιάφορος οὖσα κινητική τε ἅμα ἂν εἴη καὶ κινητή ; ταῦτα γὰρ πολὺ διαφέρει . εἰ δὲ αἱ μέν κινοῦσι τῶν μονάδων , αἱ δὲ κινοῦνται , οὐ τὸ σύστημα αὐτῶν ὅλον ψυχή , ἀλλ’ εἴπερ ἄρα αἱ κινοῦσαι μόνον ἐν τῷ συστήματι . ὅλως | δὲ εἰ κινεῖται μονάς , ἀναγκαῖον δήπου θέσιν ἔχειν αὐτήν , θέσιν δὲ προσλαμβάνουσα μονὰς στιγμὴ γίνεται , στιγμῆς δὲ κίνησις γραμμὴν μὲν ποιεῖ , ζωὴν δὲ οὔ . ἀναγκαῖον δὲ τὴν ἐν τῇ ψυχῇ μονάδα θέσιν ἔχειν , καὶ ἤδη που εἶναι · καὶ γὰρ καὶ ἡ ψυχή . ἔτι δὲ ἀπ’ ἀριθμοῦ μὲν ἐὰν ἀφέλῃς ἀριθμὸν ἢ μονάδα , λείπεται ἄλλος ἀριθμός · τὰ δὲ φυτὰ καὶ τῶν ζώων πολλὰ οἷον τὰ ἔντομα διαιρούμενα ζῇ καὶ δοκεῖ τὴν αὐτὴν ἔχειν ψυχὴν τῷ εἴδει . πρὸς δὲ τούτοις εἰ θέσιν ἔχουσιν αἱ μονάδες αἱ τῆς ψυχῆς , οὐδὲν διοίσει μονάδας λέγειν ἢ σώματα σμικρὰ τὴν ψυχήν , οἷα καὶ Δημόκριτος τὰ σφαιρικά · καὶ γὰρ εἴ τις ὑπόθοιτο τὰς Δημοκρίτου σφαίρας μηκέτι σφαίρας , ἀλλὰ στιγμάς , μόνον δὲ αὐτῶν τηροίη τὸ ποσόν , οὐδὲν κωλύει τὰς μὲν κινεῖν αὐτῶν , τὰς δὲ κινεῖσθαι , ὥσπερ εἰ σμικρὰ σώματα ἦσαν . οὐ γὰρ διὰ τὸ μεγέθει διαφέρειν ἢ σμικρότητι αἱ μὲν ἔσονται ψυχαί , αἱ δ’ οὔ · ἀλλ’ εἰ τὸν ἀριθμὸν φυλάττοιεν , ἡ σμικρότης γε αὐτὰς οὐδὲν κωλύσει . πῶς δὲ δὴ καὶ δυνατὸν μονάδας εἶναι τὴν ψυχήν ; τίνι γὰρ διοίσουσι τῶν ἄλλων μονάδων ; εἰ γὰρ μόνῃ τῇ θέσει καὶ τῶ κινεῖσθαι , στιγμὰς αὐτὰς ἤδη προσήκει καλεῖν , οὐχὶ μονάδας . ἐπειδὴ τοίνυν ἅπαν σῶμα στιγμὰς ἔχει καὶ πρὸ τῆς ψυχῆς , δῆλον ὅτι αἱ τῆς ψυχῆς στιγμαὶ ἐν τῷ αὐτῷ ἔσονται τόπῳ ταῖς ἐν τῷ σώματι , καὶ καθέξει χώραν ἑκάστη στιγμὴ τῆς ψυχῆς τῆς ἐν τῷ σώματι · καὶ τί κωλύσει ἐν τῷ αὐτῷ εἶναι καὶ δύο ; καὶ εἰ δύο , διὰ τί μὴ καὶ πλείους ἢ καὶ ἀπείρους ; ὧν | γὰρ ὁ τόπος ἀδιαίρετος , καὶ αὐτὰ συντιθέμενα διαιρετὸν οὐ ποιεῖ μέγεθος , οὐδὲ δεῖ πλείονος τόπου . εἰ δὲ ὁ τῶν ἐν τῷ σώματι στιγμῶν ἀριθμός ἐστιν ἡ ψυχή , διὰ τί οὐ πάντα ψυχὴν ἔχει τὰ σώματα ; ἔτι δὲ πῶς ἄν ἀπολύοιντο τῶν σωuά - τῶν , εἴπερ μηδὲ αἱ στιγμαὶ τῶν γραμμῶν , μηδὲ αἱ γραμμαὶ τῶν ἐπιπέδων ; 5 . Συμβαίνει γὰρ τοῖς οὕτω τιθεμένοις τὸ μέν τι κοινὸν ἄτοπον , ὃ καὶ τοῖς σῶμα λεπτομερὲς τὴν ψυχὴν ποιοῦσιν , ἕτερον δὲ παρὰ τούτους , ὃ καὶ τοῖς συνιστᾶσιν αὐτὴν ἐκ μικρῶν σφαιρίων , ὥσπερ Δημόκριτος . τὸ μὲν οὖν κοινὸν τοῖς σῶμα αὐτὴν τιθεμένοις , ὅτι ἐκεῖνοι μὲν δύο σώματα ποιοῦσιν ἐν τῷ αὐτῷ τόπῳ , οὗτοι δὲ ἐν μιᾷ στιγμῇ πολλὰς στιγμάς . ἴδιον δέ , ὅτι κινοῦσι τὸ ζῶον ὑπ’ ἀριθμοῦ , καθάπερ καὶ Δημόκριτον ἔφαμεν ὑπὸ τοὐ ἀριθμοῦ τῶν σφαιρῶν · τί γὰρ διαφέρει σφαίρας μικρὰς ὑποτί - θέσθαι τῆς κινήσεως αἰτίας xtf μεταρρεῖν ἢ μονάδας , εἴτε μεγάλας εἴτε σμικράς , ἀλλ’ ὅμως κινουμένας , καὶ κατὰ τοῦτο κινούσας ; τοῖς δὴ συμπλέ - ξασιν εἰς τὸ αὐτὸ κίνησιν καὶ ἀριθμὸν ταῦτά τε συμβαίνει καὶ πολλὰ ἕτερα τοιαῦτα · οὐ γὰρ ὅλως τοῦ ετῃους τῆς ψυχῆς εἰς ἔννοιαν ἐλθεῖν ἐκ τοῦ τοιούτου λόγου δυνατόν , ὅπερ βούλεται πᾶς ὁρισμός , ἀλλ’ οὐδὲ τῶν συμ - βεβηκότων τι λαβεῖν . δῆλον δὲ εἴ τις ἐπιl̀--οιρήσο͂,-εν ἐκ τοῦ λόγου τούτου τὰ πάθη καὶ τὰ ἔργα τῆς ψυχῆς ἀποδιδόναι , οἷον λογισμοὺς αἰσθήσεις , ἡδονὰς λύπας , ὅσα ἄλλα τοιαῦτα · ὡς γὰρ εἴπομεν πρότερον , οὐδὲ μαντεύ - σασθαί τι ῥᾴδιον ἐξ αὐτῶν . | Α μὲν οὖν Ἀριστοτέλης ἀπορεῖ πρὸς τὸν - ̓̀--ανοκ̀ράτου,́ ὁρισμὸν τῆς ψυχῆς , ταῦτά ἐστιν · ἃ δὲ ὁ τὰ Ἀριστοτ--́-)ου , - ἀδιανόητα ὀνομάζων , καὶ τὰ καλῶς ἄλλοις εἰρημένα καὶ ἐν καιρῷ οὔτε καλῶς οὔτε ἐν καιρa - μετα - φέρων αὐτός , ἄλλης ἂν εἴη σχολῆς ἐξετάζειν . ἀλλὰ χρὴ παραβάλλειν τὰ Ἀνδρονίκου πρὸς τὰ ἐκείνου , ὅσῳ καὶ σαφέστερα καὶ πιθανώτερα πρὸς σύστασιν τοῦ λόγου τοῦ -- ̓ενοκρά-ουν͂ . ιἀριθμὸν γὰρ ἐκάλουν’ φησὶ ἰτὴν ψυχήν , ὅτι μηδὲν ζῶον ἐξ ἁπλοῦ σώματος , ἀλλὰ κατά τινας λόγους καὶ ἀριθμοὺς κραθέντων τῶν πρώτων στοιχείων . σχεδὸν οὖν ταὐτὸν ἀπεφαί - νοντο τοῖς ἁρμονίαν αὐτὴν τιθεμένοις , πλὴν ὅσῳ σαφέστερον οὗτοι τῇ προσθήκῃ τὸν λόγον ἐποίουν , οὐ πάντα ἀριθμόν . ἀλλὰ τὸν κινοῦντα ἑαυτὸν τὴν ψυχὴν φ̓ορι,ομενοι , ὥσπερ ἂν εἰ καὶ ἐκε-.́νοι μὴ πᾶσαν ἁρμονίαν , ἀλλὰ τὴν ἁρμόζουσαν ἑαυτήν · αὐτὴ γάρ ἐστιν ἡ ψυχὴ τῆς κράσεως ταύ - τηζ αἰτία καὶ τοῦ λόγου καὶ τῆς μίξεως τῶν πρώτων στοιχείων.’ ἀλλ’ ὅπερ εἶπον , ὅπως μὲν ἔλεγε τὴν ψυχὴν ἀριθμὸν εἶναι κινοῦντα ἑαυτὸν εενοκράιης , ἐκ τῶν ἐκείνου ληπτέον καὶ μάλιστα ἐκ τοῦ πέμπτου τῶν Περὶ φύσεως τἀνδρὶ γεγραμμένων · τὰ δὲ ἐφεξῆς ὑπόμνησιν ἔχει τῶν ἀκολουθούντων ἀτόπων τοῖς τε κινεῖσθαι λέγουσι τὴν ψυχὴν καὶ τοῖς σῶμα αὐτὴν τιθεμένοις , κἂν τὸ λεπτο1uερ-ζ́στατον αὐτὸ ποιῶσι , κἂν τὸ τῶν ἄλλων ἀσωματώτατον . Λείπεται δέ φησιν ἐπισκέψασθαι , πῶς λέγεται τὸ ἐκ τῶν στοιχείων αὐτὴν εἶναι · λέγουσι μὲν γάρ , ἵνα αἰσθάνηται τῶν ὄντων καὶ ἕκαστον ὅπως ἔχῃ γνωρίζῃ , | ἀναγκαῖον δὲ μηδὲ οὕτως συμβαίνειν ὃ προαιροῦνται . θέμενοι γὰρ ὅτι γνωρίζεται τῷ ὁμοίῳ τὸ ὅμοιον , διὰ τοῦτο ποιοῦσιν αὐτὴν ἐκ τῶν στοιχείων , οἰόμενοι πάντα αὐτὴν οὕτω τὰ πράγματα γνωριεῖν . εἰ μὲν οὗν τὰ στοιχεῖα μόνα ἦν τὰ ὄντα , καλῶς · νῦν δὲ πολλῷ πλείω τὰ ἐκ τῶν στοιχείων , μᾶλλον δὲ ἴσως καὶ ἄπειρα · γαίῃ μὲν οὖν γαῖαν ὀπώπαμεν καὶ ὕδατι ὕδωρ , θεὸν δὲ πῶς ; ἄνθρωπον πῶς ; τὰ δὲ ἄλλα σύνθετα οἷον σάρκας καὶ ὀστοῦν <πῶς> ; οὐ γὰρ δήπου τῷ ἐν ἡμῖν ἵππῳ τὸν ἔξω οὐ γὰρ ὁπωσοῦν ἔχοντα τὰ στοιχεῖα τούτων ἕκαστον , ἀλλὰ λόγῳ τινὶ καὶ συνθέσει , καθάπερ φησὶν Ἐμπεδοκλῆς τὸ ὀστοῦν · ἡ δὲ χθὼν ἐπίηρος ἐν εὐστέρνοις χοάνοισι τῶν δύο τῶν ὀκτὼ μερέων λάχε νήστιδος αἴγλης , τέσσαρα δ’ Ἡφαίστοιο , τὰ δ’ ὀστέα λεύκ’ ἐγένοντο . οὐδὲν οὖν ὄφελος εἶναι τὰ στοιχεῖα τὴν ψυχήν , εἰ μὴ καὶ ὁ λόγος ἑκάστου ἐνέσται καὶ ἡ σύνθεσις ἡ ἑκάστου · γνωριεῖ γὰρ οὕτως ἑκάστῳ τὸ ὅμοιον , τοῖς μὲν στοιχείοις ἐξ ὧν αὐτὴ τὰ στοιχεῖα ἐξ ὧν τὸ πρᾶγμα , τῇ δὲ συνθέσει τῇ ἐν αὐτῇ τὴν σύνθεσιν τὴν ἐν τῶ πράγματι . τοῦτο δὲ ὅτι ἀδύνατον , οὐδὲν δεῖ λέγειν . τίς γὰρ ἂν ἀπορήσειεν , εἰ ἐν τῇ ψυχῇ λίθος ἢ ἄνθρωπος , καὶ εἰ πλάτανος , καὶ εἰ συκῆ , ὁμοίως δὲ καὶ τὸ ἀγαθὸν καὶ τὸ μὴ ἀγαθόν , καὶ ὅλως πάντα τὰ ὄντα , καὶ οὐ τοὺς λόγους αὐτῶν μόνον , ἀλλὰ αὐτὰ ὅλα τὰ πράγματα . τὰ δὲ γένη καὶ τὰ καθόλου πῶς γνωριεῖ , ἃ διηρίθμηται ἐν κατηγορίαις , οἷον οὐσίαν , ποσὸν καὶ πρός τι καὶ τὰ ἐφεξῆς ; οὐ γὰρ δὴ καὶ τὰ γένη στοιχεῖα , ἀλλ’ οὐδὲ ἐκ τῶν στοιχείων , ἀλλὰ τὰ | μὲν πλείω τῶνδε καὶ πόρρω παντάπασι τοῦ καὶ νομισθῆναι στοιχεῖα , οἷον τὸ πρός τι ἢ τὸ ποιεῖν ἢ τὸ πάσχειν ἢ τὸ κινεῖσθαι ἡ τὸ ἔχειν · τὸ ποιὸν δὲ εἴπερ ἄρα καὶ τὸ ποσὸν ἀμφισβητήσιμα · ἀλλ’ οὐδὲ ταῦτα . νοήματα γὰρ ἦν ἡμέτερα τὰ γένη καὶ οὐ στοιχεῖα τῶν ὄντων . ἀλλ’ ἔστωσαν καὶ αἱ κατηγορίαι στοιχεῖα . πότερον οὖν ἐξ ἀπασῶν ἔσται ἡ ψυχή ; ἀλλ’ οὐ δοκεῖ κοινὰ πασῶν εἶναι στοιχεῖα , οἷον ἀνθρώπου καὶ τοῦ ποιεῖν καὶ τοῦ πάσχειν καὶ τῶν ἐφεξῆς . ἀλλ’ ἐκ μόνης τῆς οὐσίας ; πῶς οὖν γνωριεῖ τὸ ποσόν ; ἢ φήσουσιν ἑκάστου γένους εἶναι στοιχεῖα καὶ ἀρχὰς ἰδίας ἐξ ὧν τὴν ψυχὴν συνεστάναι ; ἀλλ’ ἡ μὲν ψυχὴ οὐσία , ἐκ δὲ τῶν τοῦ ποσοῦ στοιχείων ποσὸν γίγνεται καὶ οὐκ οὐσί , καὶ ἐκ τῶν τοῦ πρός τι πρός τι γίνεται καὶ οὐκ οὐσία · τοῦ δὲ δὴ ποιεῖν καὶ τοῦ πάσχειν καὶ τοῦ κινεῖσθαι καὶ τοῦ ἔχειν στοιχεῖα ζητεῖν μὴ γελοῖον ᾗ , εἰ δεῖ γελοῖον λέγειν τὸ ἀδύνατον . ἑτέραν οὖν αἰτίαν ζητητέον τοῦ τὴν ψυχὴν γιγνώσκειν τὰ ὄντα καὶ τοῦ τὰ ὄντα πὼς εἶναι · τοῖς γὰρ διὰ τοῦτο λέγουσιν ἐκ πάντων αὐτήν , ἵνα πάντα γνωρίζῃ καὶ ἅπαντα ᾖ , ταῦτα καὶ τοιαῦθ’ ἕτερα ἄτοπα συμβαίνει . ἀτοπώτεροι δὲ τούτων οἱ δόντες μὲν ἀπαθὲς εἶναι τὸ ὅμοιον ὑπὸ τοῦ ὁμοίου , αἰσθάνεσθαι δὲ πάλιν τιθέμενοι τὸ ὅμοιον τοῦ ὁμοίου , εἶτα τὸ αἰσθάνεσθαι πάσχειν τι λέγοντες καὶ τὸ νοεῖν καὶ τὸ γιγνώσκειν . θαυμαστὸς δὲ Ἐμπεδοκλῆς , ᾿γαίῃ μὲν γὰρ γαῖαν ἀπώπαμεν᾿ λέγων , οὐχ ὁρῶν δὲ ὅτι καὶ ἐν τοῖς τοῦ ζώου μορίοις ὅσα γῆς ἀπλῶς , οἷον ὀστᾶ νεῦρα | τρίχες , ταῦτα τῶν ἄλλων ἀναισθητότατα · καίτοι προσῆκεν τῶν γοῦν ὁμοίων ταῦτα αἰσθάνεσθαι . ἔτι δὲ ἑκάστῳ τῶν στοιχείων ἄγνοια πλείων ἢ σύνεσις ὑπάρξει · γνώσεται μὲν γὰρ ἔν , πολλὰ δ’ ἀγνοήσει · πάντα γὰρ τὰ ἄλλα . συμβαίνει δὲ Ἐμπεδοκλεῖ καὶ ἀφρονέστατον ποιεῖν τὸν θεόν . ὁ μὲν γὰρ σφαῖρος αὐτῷ ὁ θεὸς παριὼν ἐκ τῆς κατὰ τὴν φιλίαν συκρίσεως , ἀμέτοχος δὲ ὢν τοῦ νείκους , οὐ γνωριεῖ μόνος τὸ νεῖκος , τὰ δὲ ζῷα καὶ θνητὰ πάντα τῷ πάντων μετέχειν ἅπαντα γνωριεῖ · ἐκ πάντων γὰρ τὰ θνητὰ τῶν στοιχείων . ὅλως τε διὰ τίνα αἰτίαν οὐχ ἅπαντα ψυχὴν ἔχει τὰ ὄντα , ἐπειδὴ πάντα ἢ στοιχεῖά ἐστιν ἢ ἐκ στοιχείων ; πῶς δὲ δὴ καὶ ἓν ἔσται κατ’ αὐτοὺς ἡ ψυχή ; πλῆθος γὰρ τὰ στοιχεῖα . διὸ καὶ ὕλῃ μᾶλλον ἔοικεν , εἰδοποιεῖ δὲ ταῦτα καὶ κίρνησιν ἄλλη τις φύσις κυριωτέρα ἡ καὶ συνέχουσα ταῦτα καὶ ἑνοποιοῦσα . ἐκείνην οὖν μᾶλλον εἶναι τὴν ψυχὴν θετέον ἢ τὰ στοιχεῖα · τὸ γὰρ βέλτιον καὶ κρεῖττον ψυχή · κρεῖττον δὲ αἰεὶ τὸ συνέχον τοῦ σκεδαννυμένου . οἱ δὲ οὐκ αἰσχύνονται καὶ τοῦ νοῦ τὰ στοιχεῖα ποιοῦντες στοιχεῖα τὸ γὰρ βέλτιον αἰεὶ ποιεῖ ] , ὥσπερ ἂν εἰ καὶ τοῦ τεχνίτου τὴν ὕλην · καίτοι γε εὔλογον τὸ βέλτιον εἶναι καὶ προγενέστατον καὶ κυριώτατον , οὐ τὰ στοιχεῖα . κοινῇ δὲ ἅπασιν ἄν τις τοῦτο ἐπικαλέσειεν , ὅτι μὴ περὶ πάσης λέγουσι τῆς ψυχῆς , ἀλλ’ οἱ μὲν ἐπὶ τὴν κινητικὴν δύναμιν αὐτῆς ἀπενεχθέντες τῶν λοιπῶν ὠλιγώρησαν , οἱ δὲ ἐπὶ τὴν καταληπτικὴν καὶ γνωριστικὴν , τὰς δ’ ἄλλας οὐ προσπεποίηνται . καίτοι γε ἔστι πολλὰ τῶν ζώων φανερῶς μὲν ἔμψυχα , | μόνιμα δὲ κατὰ τόπον , ὥστε οὐκ ἂν ἔχοι τὴν κινητικὴν ψυχὴν ἧς οὐκ ἀπολαύει . δυοῖν τοίνυν θάτερον ἀναγκαῖον · ἢ γὰρ ἄψυχα ταῦτα θετέον , ἢ εἴπερ ἔμψυχα ὡς δοκεῖ , ζητητέον , τί δήποτε οὐ κινεῖται κατὰ τόπον , ἀλλὰ τρέφεται μὲν καὶ αὔξεται καὶ αἰσθάνεται , μεταβαίνει δὲ οὐκέτι . καίτοι ταύτας μὲν τὰς κινήσεις , λέγω δὲ τὴν αὔξησιν καὶ τὴν αἴσθησιν , εἰ καὶ κινεῖται ὡς ἔμψυχα , ἀλλ’ οὐχ ὑπὸ μόνης τῆς ψυχῆς , ἀλλὰ συναίτια γίνεται αὐτοῖς καὶ τὰ ἔξωθεν , τοῦ μὲν τρέφεσθαι τὰ τρέφοντα , τοῦ δὲ αἰσθάνεσθαι τὰ αἰσθητά · τῆς δὲ κατὰ τόπον κινήσεως ἡ ψυχὴ μάλιστα κυρία εἶναι δοκεῖ . ὁμοίως δὲ καὶ ὅσοι τὸν νοῦν καὶ τὴν αἴσθησιν ἐκ τῶν στοιχείων ποιοῦσι καὶ μάλιστα ἰδίας εἶναι ὑπέλαβον τῆς ψυχῆς ταύτας τὰς δυνάμεις , ἀμελοῦσι τῆς φυτικῆς . ἐκ ποίας οὖν λέγεται ζῆν τὰ φυτά ; οὐκ ἔχει γὰρ αἴσθησιν οὐδὲ νοῦν ταῦτα μέν γε οὐδὲ κίνησιν τὴν κατὰ τόπον . ὅταν δὲ δὴ καὶ ταὐτὸν λέγωσιν αἴσθησίν τε καὶ νοῦν , ὥσπερ Δημόκριτος , πῶς οὐ λέγουσι παρὰ τὰ λίαν ἐναργῆ ; δῆλα γὰρ δὴ πολλὰ τῶν ζώων αἰσθήσεως μὲν κοινωνοῦντα , διανοίας δὲ μή . εἰ δ’ οὗν τις καὶ τοῦτο συγχωρήσειεν’ Ἀναξαγόρᾳ καὶ θείη τὸν νοῦν ἀνυπάρχειν ἁπάσῃ ψυχῇ , καὶ μέρος τι εἷναι ταύτης τῆς φύσεως , καὶ πᾶσαν εἶναι ψυχὴν ἐκ πασῶν τῶν δυνάμεων • οὕτω γὰρ ἂν δόξειεν ὑπολαμβάνειν καὶ ὁ οὕτω λέγων ἤδη γάρ ποτ’ ἐγὼ γενόμην κούρη τε κόρος τε θάμνος τ’ οἰωνός τε ) | ὅμως οὐδ’ ἄν οὗτοι λέγοιεν καθόλου περὶ πάσης ψυχῆς · οὐδὲ γὰρ ἐπεξίασιν ἁπάσαις ταῖς δυνάμεσιν , οὐδὲ περὶ ὅλης οὐδεμιᾶς διαλέγονται . τοῦτο δὲ πέπονθε καὶ ὁ λόγος ὁ λεγόμενος ἐν τοῖς καλουμένοις Ὀρφέως ἔπεσι · φησὶ γὰρ τῆς ψυχῆς μεταλαμβάνειν τὰ ὤα παρὰ τὴν πρώτην ἀναπνοήν . πόθεν οὖν τὰ μὴ ἀναπνέοντα ζῇ ; λέγω δὲ τὰ φυτὰ καὶ τὰ καλούμενα ζώφυτα καὶ τὰ ἔντομα . καὶ τοῦτο δὲ λέληθε τοὺς διὰ τοῦτο ἐκ τῶν στοιχείων ποιοῦντας τὴν ψυχήν , ἵνα γινώσκῃ τὰ ὄντα , ὡς οὐκ ἐχρῆν γε ἐξ ἁπάντων διὰ ταύτην τὴν αἰτίαν αὐτὴν συντιθέναι · ἱκανὸν γὰρ θάτερον μέρος τῆς ἐναντιώσεως ἑαυτό τε κρίνειν καὶ τὸ ἀντικείμενον · καὶ γὰρ τῷ εὐθεῖ καὶ τὸ εὐθὺ κρίνομεν καὶ τὸ καμπύλον · κριτὴς γὰρ ἀμφοῖν ὁ κανών , τὸ δὲ καμπύλον οὔτε καμπύλου κριτήριον οὔτ’ εὐθέος . ἔστι δὲ κὼ ἑτέρα τις δόξα παρὰ τὰς εἰρημένας περὶ ψυχῆς , ἐν παντὶ τῷ ὄντι μεμῖχθαι λέγουσα τὴν ψυχὴν καὶ διὰ παντὸς διήκειν τοῦ κόσμου καὶ πᾶν αὐτοῦ μόριον ἔμψυχον εἷναι . διὰ γὰρ ταύτην τὴν δόξαν καὶ Θαλῆς ᾠήθη πάντα πλήρη θεῶν εἶναι . τοιοῦτον δὲ καὶ τὸ μεσταὶ δὲ Δῖός πᾶσαι μὲν ἀγυιαί , πᾶσαι δ’ ἀνθρώπων ἀγοραί · τάχα δὲ καὶ τοῖς ἀπὸ Ζήνωνος σύμφωνος ἡ δόξα , διὰ πάσης οὐσίας πεφοιτηκέναι τὸν θεὸν τιθεμένοις , καὶ ποῦ μὲν εἶναι νοῦν , ποῦ δὲ ψυχήν , ποῦ δὲ φύσιν , ποῦ δὲ ἕξιν · τάχα δὲ καὶ αὐτῷ Πλάτωνι · ᾿ψυχὴν γάρ φησιν ‘εἰς τὸ μέσον θεὶς διὰ παντός τε ἔτεινε | καὶ ἔτι ἔξωθεν τὸ σῶμα αὐτῇ περιεκάλυψεν.’ ἔχει δὲ καὶ αὕτη ἡ δόξα πολλὰς ἀπορίας . διὰ τίνα γὰρ αἰτίαν ἐν μὲν τῷ ἀέρι καὶ τῷ πυρὶ ἐνυπάρχουσα ἡ ψυχὴ οὐ ποιεῖ ζῶον , ἐν δὲ τοῖς μικτοῖς ; καίτοι φασὶ τὴν ἐν τῷ ἀέρι βελτίω , μηδὲ αὐτοῦ τούτου τὴν αἰτίαν ἀποδιδόντες , διὰ τί βελτίων ἡ ἐν τοῖς ἁπλοῖς σώμασι ψυχὴ τῆς ἐν τοῖς συνθέτοις . ἀλλ’ ἀμφοτέρως γε ἄτοπόν τι καὶ παράλογον ἀπαντᾷ · καὶ γὰρ τὸ λέγειν ζῶον τὸ πῦρ ἢ τὸν ἀέρα τῶν παραβολωτέρων ἐστί , καὶ τὸ μὴ λέγειν ζῷα σώματα ἔμψυχα ὄντα οὐδὲν ἧττον καὶ αὐτὸ ἄτοπον . ὑπολαβεῖν δὲ ἐοίκασι τὴν ψυχὴν εἶναι ἐν ὅλοις τοῖς ἁπλοῖς σώμασιν , οἷον ἐν ὅλῳ τῷ ἀέρι καὶ ἐν ὅλῳ τῷ ὕδατι , ὅτι ἑώρων ἕκαστον τούτων τοῖς ἑαυτοῦ μορίοις ὁμοειδές , ὥστε εἴπερ τὸ ἐν ἡμῖν ὕδωρ ἔμψυχον , καὶ τὸ πᾶν ὕδωρ · ὥσπερ γὰρ τὰ μόρια τῶν ἁπλῶν σωμάτων ἐναπολαμβανόμενα τοῖς ζώοις σύνθετα αὐτὰ ἐκ πάντων ποιεῖ οὕτω καὶ τὰ μόρια τῆς ἑκάστου τῶν στοιχείων ψυχῆς ἔμψυχα αὐτὰ ἀπεργάζεται . ἆρ’ οὖν ὥσπερ τὸ σῶμα ὁμοειδὲς τοῦ ἀέρος τό τε ἐν ἡμῖν καὶ τὸ τοῦ ὅλου , οὕτω καὶ τῆς ψυχῆς τῆς ἐν τῷ ὅλῳ ἀέρι ὁμοειδὲς μόριον τὸ ἐν ἡμῖν ; ἀλλὰ ὁμοειδὲς μὲν οὔ φασι · βελτίω γὰρ ἐκείνην καὶ ἀθανατωτέραν τιθέασιν . ἀνομοειδὲς δὲ εἴπερ εἴη , οὐκέτ’ ἂν αὐτοῖς ὁδῷ προβαίνοι τὸ εὔλογον τοῦ λόγου ᾧ ἠκολούθησαν , ὅτι διὰ τοῦτο ἔμψυχος ὁ ὅλος ἀήρ , ἐπειδὴ καὶ τὸ μόριον αὐτοῦ τὸ ἐν ἡμῖν , εἴπερ ἄλλο μὲν ἐν τούτῳ εἶδος ψυχῆς , ἄλλο δὲ ἐν ἐκείνω ἐστίν , καὶ τὸ μέν τι ὑπάρχει τῆς ψυχῆς εἶδος τῷ ἀέρι τῷ ἐν ἡμῖν , τὸ δέ τι οὐκέτι , | ἀλλὰ τῷ ὅλῳ . ἢ οὖν οὐ ῥητέον τὴν μὲν ἐν τῷ ὅλῳ ἀέρι ἀθάνατον , τὴν δὲ ἐν ἡμῖν οὐκέτι , ἢ οὐδεμία ἀνάγκη , ὅσον ἐκ τῶν παρ’ αὐτῶν λεγομένων , ἐπειδὴ τὰ ἐν ἡμῖν στοιχεῖα ἔχει ψυχήν , καὶ τὰ ἐν τῷ παντὶ στοιχεῖα ἔμψυχα εἶναι . ταύτης δὲ τῆς λέξεως ὅτι μὴ κατεκράτησαν οἱ πρὸ ἡμῶν , ῥᾴδιον συνιδεῖν τοῖς βουλομένοις . ἄλλην οὖν αἰτίαν ζητητέον τοῦ γινώσκειν τὰ ὄντα τὴν ψυχὴν καὶ μὴ τὴν σύνθεσιν τὴν ἐκ τῶν στοιχείων , ἄλλον δὲ καὶ τρόπον κινήσεως αὐτῇ δοτέον , εἴπερ ἄρα ἀναγκαῖον αὐτῇ τὸ κινεῖσθαι , καὶ μὴ τούτων τινά , ὧν ὑπ’ αὐτῆς κινεῖται τὰ σώματα , μηδὲ ὅλως τὴν τοῦ ἀτελοῦς ἐντελέχειαν , ἀλλ’ εἴπερ τὴν ἐνέργειαν τοῦ τετελεσμένου . ἐπειδὴ δὲ τὸ ἐπίστασθαι καὶ τὸ αἰσθάνεσθαι καὶ τὸ δοξάζειν τῷ ἀνθρώπῳ ὑπάρχει διὰ τῆς ψυχῆς , ἔτι δὲ τὸ θυμοῦσθαι καὶ τὸ ἐπιθυμεῖν καὶ τὸ βουλεύεσθαι , καὶ ὅλως ἡ δύναμις ἡ ὀρεκτική , γίνεται δὲ καὶ ἡ κατὰ τόπον κίνησις τοῖς ζώοις ὑπὸ τῆς ψυχῆς , πρὸς τούτοις δὲ αὔξησις καὶ ἀκμὴ καὶ φθίσις , ἀλλὰ αὔξησις μὲν καὶ ἀκμὴ προηγουμένως , φθίσις δὲ κατὰ συμβεβηκός , ὅταν περιῇ τῆς ἐπιρροῆς ἡ ἀπορροή · ταῦτα δὴ ἅπαντά τις ἐννοήσας τὰ ἔργα τῆς ψυχῆς καὶ ὁπόσην ἔχει πρὸς ἄλληλα διαφοράν , εἰκότως ἂν ἀπορήσειεν , πότερον ὅλῃ τῇ ψυχῇ τούτων ἕκαστον ἐνεργοῦμεν , καὶ πᾶσα ἡμῖν ὁμοίως αἰσθήσεως τε αἰτία καὶ ἐπιστήμης καὶ δόξης καὶ ἐπιθυμίας καὶ θυμοῦ καὶ βουλήσεως καὶ τῶν ἄλλων ἃ διηρίθμηται , καὶ δι’ ὅλης ἑαυτῆς ταῦτα ἅπαντα ἀποδίδωσι · καὶ τὸ ζῆν δὲ πότερον ἐξ ἑνὸς τούτων ἐστὶν ἢ πλειόνων ἢ | καὶ ἐκ πάντων , ἢ τούτων μὲν οὐδενός , ἄλλης δέ τινος αἰτίας συνυπαρχούσης . ὅπερ οὖν εἶπον , ἢ διὰ πάσης ἅπαντα , ἢ τὸ μέν τι μόριον αὐτῆς αἰσθητικόν , τὸ δὲ ἐπιστημονικόν , τὸ δὲ ἐπιθυμητικόν · ὡς δόξειεν ἂν ποιεῖν καὶ ὁ Τίμαιος ἄλλῳ μὲν ἐννοεῖν ἡμάς λέγων , ἄλλῳ δὲ ἐπιθυμεῖν , ἄλλῳ δὲ θυμοῦσθαι , καὶ διοικίζων γε ταῦτα τὰ μόρια τῆς ψυχῆς τὸ μὲν ἐν κεφαλῇ , τὸ δὲ ἐν καρδίᾳ , τὸ δὲ ἐν ἥπατι . τί οὖν δήποτε συνέχει τὴν ψυχὴν καὶ μίαν ποιεῖ καὶ μάλιστα , εἴπερ τοσοῦτον ἐξήλλακται αὐτῆς τὰ μόρια , ὅσονπερ καὶ αἱ ἐνέργειαι , ὧν αἱ πλείους οὐδὲ ἀλλήλων ἀντιλαμβάνονται ; τί οὖν τὸ συνέχον τὰς τοσοῦτον διεστηκυίας δυνάμεις ; οὐ γὰρ δὴ τὸ σῶμα συνέχει τὴν ψυχὴν καὶ ἑνοῖ · δοκεῖ γὰρ τοὐναντίον αὐτὸ μᾶλλον συνέχεσθαι ὑπὸ ψυχῆς · ἀπολιπούσης γοῦν αὐτὸ σκίδναται εὐθὺς καὶ διαπνεῖται καὶ διασήπεται . εἰ οὖν ἕτερόν τι μίαν αὐτὴν ποιεῖ , ἐκεῖνο μάλιστα ἄν εἴη ψυχή , δεήσει τε πάλιν κἀκεῖνο ζητεῖν ἆρα ἓν ἢ πολυμερές . εἰ μὲν γὰρ ἕν , διὰ τί οὐκ εὐθὺς καὶ ἡ ψυχὴ ἕν ; αἰτίαν γὰρ ἀποδοτέον , δι’ ἣν ἐκεῖνο μὲν συνέχον τὰ διεστῶτα μέρη τῆς ψυχῆς ἕν , ψυχὴ δὲ αὐτὴ συνέχουσα τὰ τοῦ σώματος μόρια πολλῷ μᾶλλον διεστηκότα οὐχ ἐν . εἰ ’δε μεριστὸν ἐξ ἀνάγκης ἅπαν ὅπερ ἂν συνεκτικὸν ᾖ τοῦ μεριστοῦ , δηλονότι καὶ τὸ τὴν ψυχὴν συνέχον ὑπ’ ἄλλου τινὸς σθσχεθήσεται , κἀκεῖνο ὑπ’ ἄλλου , καὶ οὕτω δὴ πρόεισιν ἐπ’ ἄπειρον , καὶ οὐ συστήσεται εἰς τὸ ἓν οὔτε ὁ λόγος οὔτε ἡ ψυχή · ἐπεὶ κἂν τῷ | ὑποκειμένῳ τις μίαν αὐτὴν λέγῃ , πλείοσι δὲ χρῆσθαι δυνάμεσιν , ὥσπερ τὸ μῆλον τῷ μὲν ὑποκειμένῳ ἕν , διαφόρους δὲ ἔχει δυνάμεις , τὴν εὐωδίαν τὴν εὔχροιαν τὸ σχῆμα τὸ χρῶμα , ἀλλ’ οὐδ’ αὕτη γε ἡ ὑπόθεσις ἀναμφισβήτητος , καὶ μάλιστα κατ’ ἐκείνους , ὅσοι τὴν μέν τινα δύναμιν ἀθάνατον αὐτῆς ποιοῦσιν , τὰς δέ τινας θνητάς · ὅ μοι δοκοῦσιν ὑπειδόμενοι Πλάτων’ καὶ Ἀριστοτέλης , ὁ μὲν εὐθὺς ἐν τῇ συστάσει τὸν νοῦν τῶν ἄλλων διοικίζειν , ὁ δ’ ἐπεισκρίνεσθαι θύραθεν , ὅπως ἂν ὁ περὶ τῆς ἀφθαρσίας αὐτοῦ λόγος ὑπὸ τῶν φθαρτῶν εἴτε μερῶν εἴτε δυνάμεων μὴ διοχλῆται . τοῦτο γὰρ δὴ καὶ τοῖς ἐκ μερῶν αὐτὴν ποιοῦσιν ὁμοίως ἐμποδών , τὸ διηλλάχθαι τοσοῦτον αὐτῆς τὰ μέρη , ὅσον τὰ θνητὰ τῶν ἀθανάτων . χαλεπὸς δὲ ὢν ὁ λόγος κατ’ ἄμφω , καὶ εἰ πολυδύναμος εἴη καὶ εἰ πολυμερὴς ἡ ψυχή , ὅμως χαλεπώτερος , εἰ πολυμερής . εἰ γὰρ ὅλη ἡ ψυχὴ ὅλον τὸ σῶμα συνέχει , προσήκει δὴ καὶ τῶν μερῶν αὐτῆς ἕκαστον συνέχειν τι μέρος του σώματος · ποῖον δὲ μόριον ἢ πῶς ὁ νοῦς συνέξει , δύσκολον καὶ πλάσαι . καίτοι γε ὅτι τοῖς μέρεσι τοῖς τοῦ σώματος οὐ συνδιῴκισται τὰ μέρη τῆς ψυχῆς , δῆλον μάλιστα ἐπὶ τῶν φυτῶν · οὐ γὰρ ἐν ταῖς ῥίζαις μὲν ἄλλο μόριον τῆς φυτικῆς ψυχῆς , ἐν τῷ στελέχει δὲ ἕτερον , καὶ ἕτερον αὖ ἐν τοῖς κλάδοις , ἀλλ᾿ ἐν ὅλῳ τῷ φυτῷ πᾶσα καὶ ἡ αὐτή . ζῇ γοῦν διατεμνόμενα , καὶ φυτευθέντα ὁμοειδὲς φυτὸν ἀποδίδωσιν . ὁρῶμεν δέ , ὅτι καὶ τῶν ζώων τινὰ τῶν ἐντόμων διακοπτόμενα ὅμως ἐπὶ πολὺ ζῇ καὶ κινεῖται ἑκατέρῳ χωρὶς τῶν μερῶν ὡς ἐνυπαρχούσης τῆς ψυχῆς , ἀριθμῷ μὲν οὐκέτι μιᾶς , | ( πῶς γὰρ ἐν τοῖς μέρεσι τοῖς διῃρημένοις ; ) εἴδει δὲ μιᾶς . πάσας γὰρ ἑκάτερον τῶν μερῶν τὰς δυνάμεις ἀποδίδωσιν ἐπί τινα χρόνον · καὶ γὰρ αἰσθανόμενα δῆλά ἐστι καὶ κινούμενα κατὰ τόπον . εἶδον δὲ ἐγὼ τοῦτο καὶ ἐπὶ ἐχθύων τινῶν συμβαῖνον βαῖνον ὡς δυσκάθεκτα εἶναι τὰ μέρη τοῦ ὅλου διακοπέντος · ἑτέρων δὲ οὐραὶ δῆλαί εἰσιν ἰλυσπώμεναι ἐπὶ πολύ , ἑτέρων δὲ τὸ ἄλλο σῶμα ἄνευ τῆς κεφαλῆς , ὥσπερ τῆς στρουθοῦ τῆς καταγαίου . ἐξ ὧν ἁπάντων δῆλόν ἐστιν , ὅτι ὁμοειδῆ τὰ μόρια τῆς ψυχῆς καὶ ἀλλήλοις καὶ τῇ ὅλῃ , ἀλλήλοις μὲν τὰ ἐν τοῖς μέρεσι τοῖς διῃρημένοις τοῦ σώματος , ὅλῃ δὲ τῇ πρὸ τῆς διαιρέσεως ἐνυπαρχούσῃ τῷ ζώῳ , καὶ φαίνονται ἐν ταὐτῷ μὲν ἅπασαι εἶναι καὶ περὶ ἕν τι ὑποκείμενον καὶ ἀχώριστοι ἀλλήλων , διαιρεῖσθαι δὲ ἡ ψυχὴ καὶ περὶ ἕν τι ὑποκείμενον καὶ ἀχώριστοι ἀλλήλων , διαιρεῖσθαι δὲ ἡ ψυχὴ μὴ καθ᾿ ἑαυτήν , μηδὲ κατὰ τὰς ἰδίας δινάμεις , ἀλλὰ κατὰ τὸν ὄγκον τοῦ σώματος , ἐν ᾧ ὑπάρχει . εἰ δὲ μὴ διατελεῖ τὰ μέρη τῶν ἐντόμων καὶ τῶν ἐχθύων ζῶντα καὶ κινούμενα , οὐδὲν θαυμαστόν · ὄργανα γὰρ αὐτοῖς οὐχ ὑπάρχει , ὥστε σώζειν τὴν φύσιν , ἀλλ᾿ οὐδὲν ἧττον ἑκατέρῳ τῶν μορίων ἅπαντα ὑπάρχει τὰ καὶ ἐν ὅλῳ τῷ σώματι παροϋπάρχοντα μόρια τῆς ψυχῆς · τὰ δὲ δὴ φυτὰ καὶ διατελεῖ ζῶντα καὶ ὁλόκληρον ἀποδίδωσι τὴν ζωής · οὐ γὰρ δὴ ἄξιόν γε ἀμφισβητεῖν περὶ τῆς φυτικῆς δυνάμεως , εἰ παρὰ ψυχῆς καὶ ψυχῆς ἐστὶν ἡ θρεπτικὴ καὶ αὐξητικὴ καὶ γεννητική · ἧς γὰρ μόνης κοινωνεῖ ψυχῆς τὰ ζῶα καὶ τὰ φυτά , αὕτη ἐστόν . πῶς οὖν ἡ αὐτὴ ἐν ζώῳ μὲν οὖσα ψυχή , ἐν φυτῷ δὲ τὸ ζῆν τοῖς φυτῖς , εἰ μὴ | παρὰ ψυχῆς ; διαφέρει γοῦν καὶ ἐπὶ τούτων τὰ ζῶντα τῶν μὴ ζώντων τῷ δύνασθαι τρέφεσθαι καὶ αὔξεσθαι καὶ γεννᾶν . εἰ δὲ χωρίζεται ἐπὶ τῶν φυτῶν καὶ καθ᾿ ἑαυτὴν ἐνεργεῖ , οὐδὲν θαυμαστόν · καὶ γὰρ ἡ αἰσθητικὴ τῆς κινητικῆς κατὰ τόπον ἐπί τινων ζώων χωρίζεται , ἀλλ᾿ ὅμως ψυχή . μήποτε δὲ καὶ ᾗ ζῶμεν δυν;μει , αὕτη πρώτη ἐστίν , ὡς ὕστερον ἀκριβέστερον ἐπιδειχθήσεται . ΘΕΜΙΣΤΙΟΥ ΠΕΡΙ ΨΥΧΗΣ . 1 . Ἃ μὲν παρὰ τῶν πρότερον εἴχομεν παραδεδομένα περὶ ψυχῆς , εἴρηται ἱκανῶς . νῦν δὲ ἀρχὴν ἀλλην ποιησάμενοι πειραθῶμεν αὐτοὶ διορίσαι ρίσαι τί ἐστι ψυχὴ καὶ τίς ἄν εἴη κοινότατος λόγος αὐτῆς , ὃς ἁπάσῃ τῇ ψυχῇ ἐφαρμόσει καὶ οὐ μόνῃ τῇ τοῦ ἀνθρώπου , εἰς οἵους λόγους οἱ πρὸ ἡμῶν οἱ μὲν ἄκοντες , οἱ δὲ ἑκόντες ὑπεφέροντο . λέγομεν δὴ γένος ἕν τι τῶν ὄντων τὸ πρῶτον καὶ κυριώτατον τὴν οὐσίαν , ταύτης δὲ τὸ μὲν ὡς ὕλην φαμέν , τὸ δὲ ὡς εἶδος , καὶ τρίτον τὸ ἐξ ἀμφοῖν . περὶ τούτων δὲ εἴρηται μὲν ἱκανῶς ἐν τοῖς περὶ τῶν ἀρχῶν τῆς ὅλης φύσεως , καὶ νῦν δὲ ὑπομνηστέον , ὅτι ἡ μὲν ὡς ὕλη οὐσία δυνάμει ἐστὶν οὐσία καὶ οὔπω τόδε τι καθ’ αὑτήν , ἀλλ’ οἷον εὐφυία πρὸς τοῦτο καὶ παρασκευὴ πρὸς τὸ | γενέσθαι τόδε τι , τὸ δὲ εἶδος ἡ τελειότης καὶ ὥσπερ ἀναπλήρωσις τῆς εὐφυίας καὶ τοῦ δυνάμει πρὸς τὸ τέλος προαγωγή , τοῦτό τοῦτό ἐστι καθὸ λέγεται ἤδη τόδε τι . τρίτον δὲ ἦν τὸ ἐκ τούτων ὥσπερ συγκείμενον , ᾧ πάρεστι μὲν ὕλη , πάρεστι δὲ μορφή , καὶ τοῦτό ἐστι τὸ σύνολον , καὶ οὐκ ἔστι μόνως τῷ λόγῳ , ἀλλὰ καὶ τῇ αἰσθήσει τόδε τι , ἀπολαῦον τοῦ μὲν γίνεσθαι παρὰ τῆς ὕλης , τοῦ δὲ εἶναι παρὰ τοῦ εἴδους . ἀλλ’ οὖν λέγεται τηνικαῦτα τέλειον εἶναι καὶ ἐντελῶς ἔχειν , ἡνίκα ἄν ἀπολάβῃ τὴν οἰκείαν μορφήν , ἐφ’ ἣν ἐσπουδάκει . ταύτην οὖν τὴν μορφὴν καὶ τὸ εἶδος εἴ τις ἐντελέχειαν ὀνομάζοι , οὐ δικαίως ἄν συκοφαντοῖτο ὡς πάνυ ξένῳ τῷ ὀνόματι κεχρημένος . εἰ γὰρ τὰ προειρημένα ἀληθῆ , καὶ ἡ τελείωσις ἑκάστῳ παρὰ τοῦ εἴδους καὶ τὸ ἐντελῶς ἔχειν παρὰ τῆς μορφῆς , σημαίνοι ἄν οὐδὲν ἄλλο ἡ ἐντελέχεια ἢ τὴν ἕξιν τῆς τελειότητος . ἀλλὰ διχῶς γε ἡ ἐντελέχεια ἐφ’ ἑκάστου , ἡ μὲν ὡς ἐπιστήμη , ἡ δὲ ὡς τὸ θεωρεῖν , καὶ ἔστι τὸ μὲν ὡς ἕξις , τὸ δὲ ὡς ἔργον τῆς ἕξεως . ταῦτ’ οὖν ἀναμνήσαντες τοὺς ἀκροωμένους προαγάγωμεν εἰς τὸ ἐφεξῆς . οὐσίαι τοίνυν μάλιστα δοκοῦσιν εἶναι τὰ σώματα , καὶ τούτων τὰ φυσικά , οἷον γῆ πῦρ ὕδωρ ἀήρ , καὶ ὅσα ἐκ τούτων ἡ φύσις ἀπεργάζεται · ταῦτα γὰρ τῶν ἄλλων ἀρχαί · κλίνη δὲ καὶ πρίων καὶ ἱμάτιον καὶ ὅλως τὰ τεχνικὰ συμβεβηκότος χώραν ἔχει πρὸς τὰ τῆς φύσεως . ἐπισυμβαίνει γὰρ τὸ μὲν ξύλοις , τὸ δὲ σιδήρῳ , τὸ δὲ ἐρίοις , καὶ πᾶν σῶμα τεχνικὸν ἐν ὑποκειμένῳ τῷ φυσικῷ θεωρεῖται . τὰ μὲν 1 οὖν τεχνικὰ ἀφείσθω · τῶν δὲ φυσικῶν σωμάτων τὰ μὲν ἔχει ζωήν , τὰ δὲ οὐκ ἔχει . ζωὴν δὲ λέγομεν τὴν δι’ ἑαυτοῦ τροφήν τε καὶ αὔξησιν . δῆλον τοίνυν , ὅτι πᾶν σῶμα φυσικὸν μετέχον ζωῆς οὐσία , οὐσία δ’ οὕτως ὡς συνθετή , συνθετὴ δὲ ἐξ ὕλης καὶ εἴδους . ἐπεὶ τοίνυν οὐχ ἀπλῶς σῶμα τὸ ζωὴν ἔχον , ἀλλὰ σῶμα τοιονδὶ καὶ ἔστιν ἐν αὐτῷ τὸ μὲν σῶμα ὥσπερ ὑποκείμενόν τι καὶ ὕλη , τὸ δὲ τοιονδὶ ἡ μορφὴ καὶ τὸ εἶδος · οὐδεὶς γὰρ ἄν εἴποι τὸ σῶμα εἶδος τοῦ ζῶντος σώματος · τοῦτο γὰρ ὑποκειμένου χώραν ἔχει καὶ ὕλης , καὶ ἡ διαφορὰ αὐτῷ πρὸς τὰ μὴ ζῶντα σώματα οὐχ ᾗ σῶμα , ἀλλ’ · ᾗ τοιόνδε , τουτέστιν ᾗ ζῇ καὶ ψυχὴν ἔχει · ἀναγκαῖον ἄρ τὴν ψυχὴν εἶδος εἶναι καὶ ἐντελέχειαν καὶ οὕτως οὐσίαν ὡς εἶδος . Ὅτι γὰρ οὐ σῶμα ἡ ψυχὴ οὐδὲ ὑποκειμένου χώραν ἔχει , δέδεικται μὲν ἤδη καὶ πρόσθεν , οὐ χαλεπὸν δὲ καὶ νῦν ὑπομνῆσαι . τὰ γὰρ ἔμψυχα τῶν ἀψύχων διαφέρει μὲν τῷ ζωὴν ἔχειν , οὐ διαφέρει δὲ τῷ σώματα εἶναι , ὥστε οὐ σῶμα ἡ ζωή , οὐδ’ ἄρα ἡ ψυχή , ἡ τῆς ζωῆς ταύτης αἰτία . ἔτι καὶ ὧδε ταὐτὸν τοῦτο γένοιτ’ ἂν φανερόν . ἐπεὶ γὰρ ἐν τῇ συνθέτῳ οὐσίᾳ οὔτε ἄμφω ὑποκείμενα οἷόν τε εἶναι , οὔτε ἄμφω εἴδη , τὸ σῶμα δὲ ὑποκείμενον δῆλόν ἐστιν ἐν τῷ ὅλῳ τὸ γὰρ ἀγόμενον καὶ πλασσόμενον καὶ μορφούμενον καὶ κρατούμενον καὶ ἕτοιμον πρὸς σκέδασιν καὶ φθοράν , εἰ μὴ συνέχοιτο ὑπὸ ψυχῆς , τοῦτό ἐστιν ) , ἀνάγκη πάσα τὸ ] εἶδος εἶναι τὴν ψυχὴν καὶ ἐντελέχειαν . καὶ γὰρ οὐδ’ ἄν ἄλλως ἔχοιμεν εἰπεῖν τὸ ζῶον ἐκ σώματος καὶ ψυχῆς , εἰ μὴ ὡς ἐξ ὕλης καὶ εἴδους . τριχῶς | γὰρ τὸ ἐκ τῶνδε ὡς ἐνυπαρχόντων , φανερώτατα μὲν ὡς ἐκ τῶν μερῶν , ὅταν τὴν οἰκίαν ἐκ τῶν πλίνθων ἢ τῶν τοίχων λέγωμεν , καὶ τὸ ζῶον ἐξ ὀστέων καὶ σαρκός . εἶς μὲν δὴ τρόπος οὗτος . ἄλλος δέ , ὅταν ἐξ ὕδατος καὶ μέλιτος τὸ μελίκρατον , καὶ ὅλως ἐκ τῶν κερασθέντων τὸ κεκερασμένον . διαφέρει δὲ οὗτος τοῦ προτέρου , ὅτι ἐπ’ ἐκείνου μὲν καὶ τὰ μέρη καὶ τὸ ὅλον τόπῳ κεχώρισται , ἐπὶ δὲ τούτου τὰ κεχωρισμένα κατὰ τόπον οὔπω κέκραται · δοκεῖ μὲν γὰρ ἐν τῷ αὐτῷ τόπῳ καὶ τὸ ὅλον εἶναι καὶ τὰ μέρη , τῇ δὲ ἀληθείᾳ τὰ μὲν διέφθαρται , τὸ δὲ ἔστι . τρίτος δέ , ὅταν ἐκ τοῦ χαλκοῦ καὶ τοῦ σχήματος τὸν ἀνδριάντα φῶμεν , καὶ ἐκ τῶν πλίνθων καὶ ἐκ τῆς συνθέσεως τὴν οἰκίαν . ὥστε καὶ τὸ ζῶον εἴδη φαμεν ἐκ ψυχῆς καὶ σώματος , εἰ μὲν κατὰ τὸν πρῶτον τρόπον , οὐκ ἄν εἴη τὸ σῶμα ἔμψυχον ὅλον δι’ ὅλου , οὐδ’ ἂν αἰσθάνοιτο ὅλον δι’ ὅλου , οὐδ’ ἄν τρέφοιτο , ἀλλὰ παρακείσεται ἡ ψυχὴ ἢ ὅλη ὅλῳ τῷ σώματι , ἡ τὰ μόρια τοῖς μορίοις , ὅπερ οὐδὲ ἐννοῆσαι δυνατόν · καὶ εἰς τὸ ποσὸν συντελέσει τῷ ζῴῳ ἡ ψυχή , οὐκ εἰς τὸ ποιόν , ὥσπερ τὰ μέρη τῷ ὅλῳ . οὐ μὴν οὐδὲ κατὰ τὸν δεύτερον τρόπον · οὐ γὰρ φθειρομένης τῆς ψυχῆς οὐδὲ φθειρομένου τοῦ σώματος τὸ ζῶον γίνεται , ἀλλὰ τοὐναντίον σώζοντος ἑκατέρου τὴν ἑαυτοῦ καὶ φύσιν καὶ ἐνέργειαν . λείπεται τοίνυν τὸν τρίτον τρόπον ἐκ ψυχῆς καὶ σώματος εἷναι τὸ ζῶον . ἦν δὲ οὕτω τὸ μὲν ὕλη , τὸ δὲ εἶδος , καὶ οὐ τὸ σῶμα τῆς ψυχῆς εἶδος · αὕτη ἄρα εἶδος τοῦ σώματος . ὥσπερ οὖν ἀνδριὰς ὀνομάζεται κατὰ τὴν μορφήν , οὕτω καὶ τὸ | ζῶον · κατὰ γὰρ τὴν ψυχὴν τὸ μὲν ζῶον λέγεται , τὸ δὲ νεκρὸν εἶναι · ἅμα γὰρ ταύτῃ πάρεστι καὶ ἄπεστι τὸ ζῆν αὐτοῖς . εἶδος ἄρα τι καὶ ἐπὶ τοῦ ζώου καὶ μορφὴ ἡ ψυχή . Αὕτη δὲ λέγεται διχῶς , ἡ μὲν ὡς ἐπιστήμη . ἡ δὲ ὡς τὸ θεωρεἴν , καὶἡ μὲν ὡς ἕξις , ἡ δὲ ὡς ἐνέργεια τῆς ἕξεως . καὶ ταύτην οὖν ἔστιν εὑρεῖν ἐπὶ τῆς ψυχῆς τὴν διπλόην · ὁ μὲν γὰρ ὕπνος οἷον ἕξις τις τῆς ψυχῆς , ἡ δὲ ἐγρήγορσις οἷον ἐνέργεια , καὶ οὐ τοῦτο λέγω , ὅτι ἐν τοῖς ὕπνοις σύμπασα παύεται ἡ ἐνέργεια τῆς ψυχῆς , μένει δὲ μόνη ἡ ἕξις τὸ γὰρ θρεπτικὸν αὐτῆς καὶ ἡ δύναμις ἡ τοιαύτη ἀκοίμητος καὶ ἐν τοῖς ὕπνοις ) · ἀλλὰ πολλαί γε δυνάμεις αὐτῆς καθευδόντων τῶν ζώων οὐκ ἐνερ - γοῦσι , λέγω δὲ τὴν αἰσθητικὴν καὶ τὴν κατὰ τόπον κινητικήν . ἐντελέχεια οὖν ἡ ψυχὴ τοῦ ζωὴν ἔχοντος σώματος καὶ ὡς ἡ πρώτη , οὐχ ὡς ἡ δευτέρα . προτέρα γὰρ τῆ γενέσει ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ ἡ ἐπιστήμη · πρότερον γὰρ λαμβάνει τὴν ἐπιστήμην Σωκράτης , εἶθ’ οὕτω θεωρεῖ . ὁ οὖν λέγων , ὅτι εἴπερ ἐντελέχεια ἡ ψυχή , οὐκ ἂν ὕπνος ἐγένετο , θαυμαστός , εἰ μὴ συνίησι τὰ διαρρήδην ὑπ’ Ἀριστοτέλους λεγόμενα · ἐν γὰρ τῷ ὑπάρχειν , φησί , τὴν ψυχὴν καὶ ὕπνος καὶ ἐγρήγορσις . ἀλλ’ ἐκεῖνό γε ἐπισκεπτέον · ὅταν γὰρ προσθῶμεν τῇ ἐντελεχείᾳ τὴν πρώτην , μήποτε τὴν μὲν ἄλλην ψυχὴν ὁ λόγος περιλαμβάνῃ , τὴν θρεπτικὴν δὲ οὐκέτι · ἐπ’ ἐκείνης γὰρ οὐ χωρίζεται ἡ ἕξις ἰῆς ἐνεργείας . ἢ ὅπου μὲν ἡ ἐνέργεια , πάντως καὶ ἡ ἕξις , καὶ μάλιστα ἐν τοῖς φυσικοῖς , ἃ γίνεται οὐκ ἔξωθέν τινος ἐπιστατοῦντος οὐδὲ διδάσκοντος · ὅπου δὲ ἡ ἕξις , οὐ πάντως καὶ ἡ ἐνέργεια , ὥστε ὁ πρώτην ἐν|τελέχειαν ὁριζόμενος τὴν ψυχὴν ἁπάσας τὰς δυνάμεις περιλαμβάνει . ἐν γὰρ τοῖς ὕπνοις τῶν μὲν ἡ ἕξις ἐστὶ μόνη , τῆς θρεπτικῆς δὲ μεῖά τῆς ἕξεως ἡ ἐνέργεια . Τί μὲν οὖν ἐστὶν ἡ ψυχὴ κατὰ τὸ γένος , εἴρηται · οὐσία γὰρ ἡ κατὰ τὸν λόγον καὶ ἐντελέχεια ἡ πρώτη . τίνος δὲ αὕτη , λοιπὸν ἀποδοῦναι . ὅτι μὲν δὴ σώματος , δῆλον · ὁποίου δέ , σαφέστερον ἐφεξῆς διοριστέον . φαίνεται δὴ τῶν σωμάτων τὰ μὲν εἶναι φυσικά , τὰ δ’ οὔ , λέγω δὲ φυσικὰ μὲν ὅσα ἔχει καθ’ ἑαυτὰ κινήσεως ἀρχήν , οἷον γῆ καὶ ὕδωρ καὶ φυτὰ καὶ ζῷα οὐ φυσικὰ δὲ ὅσα μὴ ἔχει , οἷον κλίνη καὶ ναῦς καὶ ἱμάτιον . καὶ ταῦτα διώρισται σαφῶς καὶ ἡμῖν καὶ πρώτῳ Ἀριστοτέλει ἐν τοῖς περὶ τῶν ἀρχῶν τῆς ὅλης φύσεως . τῶν δὲ φυσικῶν τὰ μὲν ἔχει ζωήν , τὰ δὲ οὐκ ἔχει . τίνα δὲ λέγομεν τὴν ζωήν , ἔφθημεν εἰπόντες , ὅτι τὴν δι’ ἑαυτοῦ τροφήν τε καὶ αὔξησιν . ταῦτα δὲ ἦν τὰ ζῷα καὶ τὰ φυτά · τὰ γὰρ λεγόμενα στοιχεῖα φυσικὰ μέν , ὅτι κινήσεως ἀρχὴν ἔχει , οὐ ζῶντα δέ , ὅτι μὴ τρέφεται δι’ ἑαυτῶν · ἡ γὰρ τῶν λίθων αὔξησις ὁμώνυμος , ὅτι προσθήκη , ἢ εἴπερ καὶ οἱ λίθοι διόλου αὔξονται , εἴη ἄν καὶ ἐν τούτοις εἶδος ζωῆς , ἀλλὰ λίαν γε ἀμυδρᾶς · ἐπεὶ καὶ γεννᾶν τινὲς λίθοι λέγονται , ὡς Κλέαρχός φησιν . ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τούτων ἢ ὁμώνυμος ἡ γένεσις ἢ ἄλλον τρόπον · πολλαχοῦ γὰρ ἡ φύσις δήλη γίνεται κατὰ σμικρὸν μεταβαίνουσα , ὥστε ἀμφισβητεῖσθαι ἐπί τινων , πότερον ζῶον ἢ φυτόν , καὶ πότερον φυτὸν ἢ λίθος . ἀλλ’ ἐπεὶ τῶν σωμάτων τὰ μὲν φυσικὰ τὰ δὲ οὐχί , καὶ τῶν φυσικῶν τὰ μὲν ἔχει ζωὴν τὰ δὲ οὐχί , οὔτε παντὸς σώματος ἐντελέχεια ἡ ψυχή , ἀλλὰ τοῦ φυσικοῦ , οὔτε παντὸς φυσικοῦ , ἀλλὰ τοῦ καὶ ζῶντος . πᾶν δὲ τὸ ζωῆς μετέχον ὀργανικόν , λέγω δὲ ὅσα θνητὰ καὶ ἐν γενέσει · πάντα γὰρ ταῦτα προσδεῖται τροφῆς καὶ οὐδὲν αὐτῶν γέγονε καὶ ἔστιν ἁπλῶς , ἀλλ’ αἰεὶ καὶ συνεχῶς γίνεται τῆς τοιαύτης ψυχῆς οὐ δυναμένης ποτὲ ἠρεμῆσαι · διόπερ ὀργάνων προσδεῖται τῶν πρὸς τοῦτο διακονούντων . καὶ ἐπὶ μὲν τῶν ζώων δῆλον , στόμα γὰρ καὶ γαστὴρ καὶ φλέβες καὶ τὰ λοιπὰ ὄργανα τῆς τροφῆς · ἐπὶ δὲ τῶν φυτῶν τὸ ἀνάλογον θηρευτέον ἐκ τῶν ἔργων · αἰ μὲν γὰρ ῥίζαι τῷ στόματι ἀνάλογον ἄμφω γὰρ ἕλκει τὴν τροφήν ) , ἶνες δὲ καὶ ἐντεριῶναι φλεψί , καὶ φλοιὸς μὲν καὶ ξύλον ὥσπερ ὀστοῦν καὶ σάρξ , τὸ φύλλον δὲ οἷον σκέπασμα περικαρπίου , τὸ δὲ περικάρπιον καρποῦ , λέγω δὲ περικάρπιον μέν , ᾧ τὰ σπέρματα ἀμφιέννυσιν ἡ φύσις , εἴτε ἐδώδιμον τοῦτο εἴτε καὶ μὴ , καρπὸν δὲ τὸ σπέρμα . εἰ δή τι κοινὸν ἐπὶ πάσης ψυχῆς δεῖ λέγειν , εἴη ἂν ἡ ψυχὴ ἐντελέχεια ἡ πρώτη σώματος φυσικοῦ ὀργανικοῦ . διὸ καὶ οὐ δεῖ ζητεῖν , πῶς ἓν ὁ κηρὸς καὶ τὸ σχῆμα , οὐδ’ ὅλως τὴν ἑκάστου ὕλην καὶ τὸ ἐπικείμενον αὐτὴ πῶς ἕν · ὥσπερ γὰρ τὸ εἶναι παρὰ τοῦ εἴδους , οὕτω καὶ τὸ ἓν παρ’ ἐκείνου . πολλαχῶς δὲ καὶ τὸ εἶναι καὶ τὸ ἓν εἶναι δεκαχῶς γάρ ) · ἀλλ’ ὅμως ἐφ’ ἁπάντων τὸ εἶδος ἀμφοῖν αἴτιον καὶ ἣν λέγομεν ἐντελέχειαν . οἷον εἰ φυσικὸν σῶμα ὁ πέλεκυς ἦν καὶ τὸ εἶδος τοῦτο εἶχεν , ὡς δύνασθαι τέμνειν οὐ παρὰ τῆς τέχνης ἀλλὰ παρὰ τῆς φύσεως , ζῶον ἄν ἦν , καὶ τὸ μὲν σῶμα αὐτοῦ ὁ σίδηρος , ἡ ψυχὴ δὲ τὸ τοιόνδε σχῆμα καὶ ἡ ἀκμὴ καὶ τὸ τέμνειν · | τοῦτο γὰρ ἦν τὸ πελέκει εἶναι · ἀμβλυνθέντος δὲ καὶ μεταβαλόντος τὸ σχῆμα οὐκέτι πέλεκυς ἀλλ’ ὁμωνύμως , ὥσπερ οὐδὲ Σωκράτης ἄνθρωπος μετὰ τὸ κώνειον ἀλλ’ ὁμωνύμως . νῦν δὲ κἂν σώζηται ἡ μορφή , πέλεκυς μέν ἐστι , ζῶον δὲ οὐκ ἔστιν · οὐ γὰρ τεχνικοῦ ὀργάνου τὸ εἶδος καὶ ὁ λόγος ἡ ψυχή , ἀλλὰ φυσικοῦ ζωὴν ἔχοντος , τοῦτο δὲ ἦν τὸ ὀργανικόν . εἰ δὲ ἀντὶ τοῦ ὀργανικοῦ τὸ δυνάμει ζωὴν ἔχοντος ἐθέλοις λαμβάνειν , ληπτέον ἐνταῦθά σοι δυνάμει τῇ παρούσῃ , ἡ δὴ ὑποβέβληται ἐνέργεια , ὡς λέγεται δυνατὸν εἶναι βαδίζειν , ὅ τι βαδίζει , καὶ ὅλως δυνατὸν εἶναι , ὅ τι ἤδη ἐστὶ κατ’ ἐνέργειαν · ἦν γὰρ καὶ οὗτος ὁ τρόπος τοῦ δυνατοῦ , ὥσπερ εἴρηται ἐν τοῖς περὶ προτάσεων . τοῦ ζῶντος οὖν ἤδη καὶ τοῦ οὕτω ζῆν δυναμένου ὡς ἐντελέχεια πρώτη ἡ ψυχή , τοῦτο δὲ ἦν τὸ σύνθετον καὶ τὸ ἐξ ἀμφοῖν , ὅπερ οὐδὲν ἄλλο ἐστὶν ἡ τὸ ζῶον · τὰ γὰρ εἴδη γίνεται μὲν ἐν τῇ ὕλῃ , οὐκ ἐστι δὲ εἴδη τῆς ὕλης , ἀλλὰ τοῦ συνθέτου · τούτων γάρ ἕκαστον ἤδη τόδε τι . ἐξήγησιν οὖν τὸ ὀργανικὸν νομιστέον τοῦ δυνάμει ζωὴν ἔχοντος , καὶ οὐχ ὡς ἄλλο μὲν τούτου , ἄλλο δὲ ἐκείνου σημαίνοντος . θεώρει δὲ καὶ ἐπὶ τῶν μερῶν τὸ λεχθέν . εἰ γὰρ ἦν ὁ ὀφθαλμὸς ζῶον , ἡ ] ψυχὴ ἄν αὐτοῦ ἡ ὄψις ἦν · αὕτη γὰρ οὐσία ὀφθαλμοῦ καὶ εἶδος καὶ μορφή , ὁ δὲ ὀφθαλμὸς τὸ σύνολον , τὸ δὲ σῶμα τοῦ ὀφθαλμοῦ ὕλη τῆς ὄψεως , ἧς ἀπολιπούσης οὐκέτ’ ὀφθαλμὸς πλὴν ὁμωνύμως , καθάπερ ὁ λίθινος καὶ ὁ γεγραμμένος . δεῖ δὴ λαβεῖν τὸ ἐπὶ μέρους λεχθὲν ἐφ’ ὅλου τοῦ ζῶντος σώματος · ἀνάλογον γὰρ ἔχει τὸ μέρος πρὸς τὸ μέρος , τουτέστιν ἡ ὄψις πρὸς | τὸν ὀφθαλμόν , καὶ ἡ ὅλη αἴσθησις πρὸς τὸ ὅλον σῶμα τὸ αἰσθητικόν , καὶ ἡ ψυχῇ πρὸς τὸ ἔμψυχον σῶμα . δῆλον τοίνυν ἐκ τῶν εἰρημένων , ὡς οὔτε τοῦ νεκροῦ σώματος ἐντελέχεια ἡ ψυχή , οὔτε τοῦ σπέρματος · τὸ μὲν γὰρ οὐκ ἔχει ζωήν , τὸ δὲ οὐδέπω , καὶ τὸ μὲν οὔτε δύναται ζῆν ἔτι , τὸ δὲ δύναται μὲν ἀλλ’ ὕστερον . καὶ τὸ δυνάμει ἐπ’ αὐτοῦ , ὅτι δύναται γενέσθαι ὀργανικὸν καὶ δέξασθαι ζωήν · ὥσπερ γὰρ ὁ σίδηρος ὁ ἀμόρφωτος δυνάμει πρίων , ὅτι δέξασθαι δύναται τοιόνδε σχῆμα , ἀλλ’ ὅμ·ως οὐδέπω πρίων , ἀλλ’ ἡνίκα ἂν μορφωθῇ καὶ ἔχῃ τὸ σχῆμα τὸ τμητικόν , οὕτω καὶ τὸ σπέρμα δυνάμει ζῶον , ὅτι δύναται γενέσθαι ὀργανικὸν σῶμα , ἀλλ’ ὅμως οὐδέπω ζῶον , ἀλλ’ ἡνίκα ἄν δι’ αὑτοῦ τρέφεσθαι δύνηται . ὡς μὲν οὖν ἡ πρίσις καὶ ἡ ὅρασις , οὕτω καὶ ἡ ἐγρήγορσις ἐντελέχεια · ὡς δὲ ἡ τοιάδε κατασκευὴ καὶ ἡ ἕξις , ἀφ’ ἧς τὸ πρίειν καὶ τὸ ὁρᾶν , οὕτως ὁ ὕπνος . τούτων δὲ τὸ μὲν ἡ πρώτη ἦν ἐντελέχεια , τὸ δὲ ἡ δευτέρα . ψυχὴ μὲν οὖν ἄμφω αἱ ἐντελέχειαι καὶ μᾶλλον ἡ πρώτη , τὸ δὲ σῶμα τὸ ὑποκείμενον . πάλιν δὲ ὥσπερ ἐκεῖ ὁ πρίων , ὅτε σίδηρος ἦν καὶ τὸ τοιονδὶ σχῆμα ὁμοῦ , καὶ ὀφθαλμὸς αὖθις ἥ τε κόρη καὶ ἡ ὄψις , οὕτω καὶ τὸ ζῶον ἥ τε ψυχὴ ὁμοῦ καὶ τὸ σῶμα . ὅτι μὲν οὖν οὐκ ἔστιν ἡ ψυχὴ χωριστὴ τοῦ σώματος , ἢ ὅλη , εἴπερ ὅλη εἶδος τοιοῦτον , οἷον ἦν καὶ τὸ σχῆμα τοῦ σιδήρου , ἢ μέρη τινὰ αὐτῆς εἰ μεριστὴ πέφυκεν , οὐκ ἄδηλον · ἐνίων γὰρ μερῶν τοῦ σώματος ἔνια μέρη τῆς ψυχῆς προφανῶς ἐντελέχεια καὶ τελειότης , ὥσπερ ἡ ὄψις τοῦ ὀφθαλμοῦ . οὐ μὴν ἀλλ’ ἔνιά γε | οὐδὲν κωλύει τῶν μερῶν τῆς ψυχῆς δύνασθαι καὶ χωρίζεσθαι τοὐ σώματος , ὅσα μήτε ὅλου τοῦ σώματος μήτε μερῶν τινῶν τοιαύτη ἐστὶν ἐντελέχεια , ὡς τὸ σχῆμα καὶ ἡ μορφή . οὕτω δὲ καὶ ὁ νοῦς ἔχειν δοκεῖ . οὔπω γὰρ δῆλον , εἰ καὶ οὗτος σώματός τινος ἐντελέχεια ἄρα τοιαύτη ὥστε ἀχώριστος εἶναι , ἢ ὥστε χωρίζεσθαι , ὥσπερ ὁ κυβερνήτης τοῦ πλοίου . οὗτος γὰρ ἐντελέχεια μέν , ἀλλὰ χωριστή . τάχα δὲ καὶ περὶ πάσης τῆς ψυχῆς τύπῳ μὲν ἤδη διώρισται , ἀκριβῶς δὲ οὔ · ἀλλ’ ὑπογραφῇ προσέοικε τέως ὁ λόγος , ἕως ἄν ἐπέλθωμεν πάσαις τῆς ψυχῆς ταῖς δυνάμεσιν · οὕτω γὰρ ἄν γένοιτο δῆλον , εἴτε ὅλη χωριστὸν εἶδος τοῦ σώματος , εἴτε τὰ μὲν τινα μέρη χωριστὰ ἀύτης , τὰ ’δε οὐ . 2 . Λέγωμεν οὖν , ὃ πολλάκις εἰώθαμεν λέγειν , ὅτι τὸ πρὸς ἡμᾶς σαφὲς καὶ τὸ πρὸς τὴν φύσιν τοὔμπαλιν ἔχει , καὶ τὰ μὲν σύνθετα ἡμῖν σαφῆ , τὰ δὲ ἁπλᾶ τῇ φύσει . καὶ τῷ λόγῳ πρότερον οὖν προιτέον ἀπὸ τῶν ἡμῖν φανερῶν ἐπὶ τὰ τῇ φύσει τοιαῦτα , ὥστε καὶ περὶ ψυχῆς ὁμοίως ὑποληπτέον , αὐτὴν μὲν ἁπλῆν , τὸ δὲ ζῶν σῶμα τὸ σύνθετον εἶναι . ἐκ τούτου οὖν ἐπ᾿ ἐκείνην ήμῖν βαδιστέον . οῦτω γὰρ γένοιτο ἂν ἡμῖν ὁ ὁρισμὸς οὐ τὸ τί μόνον δηλῶν , ὅπερ οἱ πλεῖστοι τῶν ὅρων ποιοῦσιν , ἀλλὰ καὶ τὴν αἰτίαν ἐνσημαινόμενος . νὺν δ’ ὥσπερ συμπεράσματα ἀποδείξεων οἱ πλείους τῶν ὅρων εἰσίν , οἷον τί ἐστι τετραγωνισμός ; τὸ ἴσον ἑτερομήκει τετράγωνον κατασκευάσασθαι · καὶ οὗτος μὲν ὥσπερ συμπέρασμα , ὁ δὲ | λέγων ὅτι . ἐστὶ τετραγωνισμὸς μέσης εὕρεσις , τοῦ πράγματος λέγει τὸ αἴτιον . λέγομεν οὖν ἀρχὴν ποιησάμενοι φανερωτέραν ἡμῖν πρὸς τὴν εὕρεσιν τῶν ἀφανεστέρων . Διώρισται δὴ τὸ ἔμψυχον τοῦ ἀψύχου τῷ ζῆν , πολλὰς δὲ ἐχούσης δυνάμεις τῆς ψυχῆς , ἃς πολλάκις ἀπηριθμήσαμεν , πρὸς μὲν τὸ ζῆν αὐτὸ ἀποχρῶσαν καὶ μίαν ὁρῶμεν , οἷον τὴν καλουμένην φυτικήν , ἧς ἔργα πρῶτον μὲν τὸ θρέψαι , δεύτερον δὲ τὸ αὐξήσαι , τελευταῖον δὲ τὸ γεννῆσαι . διὸ καὶ τὰ φυόμενα πάντα δοκεῖ ζῆν · φαίνεται γὰρ ἐν ἑαυτοῖς ἔχοντα δύναμιν καὶ ἀρχὴν τοιαύτην , δι’ ἧς κινεῖται ἅμα ἐπὶ τοὺς ἐναντίους τόπους · τὸ γὰρ αὐξανόμενον ἅμα τοῖς κλάδοις ἐπὶ τὸν ἄνω τόπον αὐξάνεται καὶ ταῖς ῥίζαις ἐπὶ τὸν κάτω , ὅπερ οὐδενὶ τῶν μὴ ζώντων φυσικῶν δὲ σωμάτων συμβαίνει , ἀλλὰ μοναχῶς τούτων ἡ κίνησις · τὰ δὲ φυτὰ οὐκ αὔξεται μόνον ἐπὶ τοὺς ἐναντίους τόπουν , ἀλλὰ καὶ φθίνει καὶ μειοῦται . ἀλλ’ οὖν πρὸς τὸ ζῆν ἀποχρῶσά ἐστιν ἡ δύναμις αὕτη ἡ καλουμένη φυτική , καὶ ταύτης μάλιστα τὸ θρεπτιπὸν μέρος · πολλὰ γὰρ μήτε αὐξανόμενα ἔτι μήτε γεννῶντα ὅμως ζῇ καὶ φυτὰ καὶ ὦα . χωρίζεσθαι δὲ αὕτη μὲν ἡ δύναμις τῶν ἄλλων δύναται , αἱ δὲ ἄλλαι ταύτης οὐχ οἷαί τε , λέγω δὲ ἔν γε τοῖς θνητοῖς , ἐπεὶ ταῖς γε φύσεσι ταῖς θειοτέραις εἰκὸς εἶναι τὸν νοῦν οὐκ ἄνευ φυτικῆς μόνης , ἀλλὰ καὶ τῶν ἄλλων δυνάμεων . ὅτι δὲ ἐπὶ τῶν θνητῶν χωρίζεται αὕτη ἡ δύναμις , φανερὸν ἐκ τῶν φυομένων · οὐδεμία γὰρ αὐτοῖς ὑπάρχει δύναμις ἄλλη ψυχῆς . τὸ μὲν οὖν ζῆν διὰ τὴν ἀρχὴν ταύτην ὑπάρχει πᾶσι τοῖς | ζῶσι , τὸ δὲ ζῶον διὰ τὴν αἰσθητικὴν πρώτως . καὶ γὰρ τὰ μὴ κινούμενα κατὰ τόπον , ἔχοντα δὲ αἴσθησίν τινα , ὥσπερ τὰ ὄστρεα , ἤτοι ζώφυτα ἡ καὶ ζῷα . αἰσθήσεως δὲ πρώτη πᾶσιν ὑπάρχει τοῖς ζῶσιν ἁφή . ὥσπερ δὲ τὸ θρεπτικὸν δύναται χωρίζεσθαι τῆς αἰσθήσεως , οὕτως αὖ πάλιν ἡ ἁφὴ τῶν λοιπῶν αἰσθήσεων χωρίζεται ἐπὶ τῶν ζωφύτων , καὶ ταύτην ἅπαντα φαίνεται τὴν αἴσθησιν ἔχειν , λέγω δὲ τὴν ἁπτικήν · δι’ ἣν δὲ αἰτίαν ἡ μὲν φυτικὴ τῆς αἰσθητικῆς , ἡ δὲ ἁφὴ τῶν ἄλλων αἰσθήσεων χωρίζεσθαι δύναται , ὕστερον ἐροῦμεν . Ὅτι δὲ τῆς αἰσθήσεως προσγενομένης οὐκέτι φυτόν , ἀλλὰ ζῶον ἤδη , φανερὸν ἐκ τῶν ὀνομάτων , οἷς χρώμεθα πρὸς τὴν δήλωσιν τούτων τῶν πραγμάτων . ζῆν μὲν γὰρ ἄμφω καὶ τὰ φυτὰ καὶ τὰ ζῷά φαμεν , ὅτι τρέφεται ἐξ αὑτῶν , ζῷα δὲ οὐκέτ’ ἄμφω καλεῖται , ὅτι οὐκ ἄμφω αἰσθάνεται , ἀλλὰ τὸ μὲν φυτόν , τὸ δὲ ζῶον . τὸ δὲ ζῆν ἐπ’ ἀμφοτέρων οὐχ ὁμώνυμον , ὡς οἴονταί τινες , ὅτι τὸ μέν ἐστι φύσει χρῆσθαι , τὸ δὲ ψυχῇ . εἰ γὰρ τὸ τρέφειν καὶ αὐξάνειν φύσεως ἐστι καὶ οὐ ψυχῆς , ἤτοι ῥητέον μηδὲ ζῆν ἡμᾶς , ὅταν μὴ αἰσθανώμεθα , ἢ δύο ζωὰς ἡμῖν ὑπάρχειν , ὧν ἑκάτερον ἄτοπον . ἔτι δὲ καὶ πολλὰ κινούμενα κατὰ φύσιν , ὥσπερ τὰ ἁπλᾶ , φύσει μὲν χρῆται , οἷον γῆ καὶ ὕδωρ , ζῆν δὲ οὐ λέγεται , ὥστε οὐκ ἄν εἴη τὸ φύσει χρῆσθαι τὸ ζῆν , ἀλλὰ τὸ ψυχὴ καὶ ταύτης τῷ πρώτῳ καὶ θρεπτικῷ . πῶς δὲ ὁμολογούμενον τὸ μὲν γεννητικὸν μέρος αὐτοὺς ποιεῖν ψυχῆς μέρος , τὴν φυτικὴν δὲ αὐτὴν δύναμιν , ἧς ἔργον καὶ τέλος τὸ γεννῆσαι , μηκέτι λέγειν ψυχήν , | ἀλλὰ φύσιν ; ῥητέον τοίνυν καὶ τὰ φυτὰ ψυχῆς μόριον ἔχοντα καὶ ζῆν καὶ ἔμψυχα εἶναι , ζῷα δὲ οὐκέτι . καὶ τούτου λόγον οὐκ ἀπαιτητέον διὰ τί ζῶντα οὐ ὦα λέγεται , ἀλλ’ ἐπιλητέον τὴν κοινὴν συνήθειαν μόνον , ὅτι ζῆν μὲν τὰ φυτὰ λέγομεν , ζῷα δὲ μὴ εἶναι · οὐδὲ γὰρ τὸν τρέχοντα πάντα δρομέα , οὐδὲ τὸν παλαίοντα παλαιστήν , ἀλλὰ τῆς τελειοτέρας τοῦ πράγματος ἕξεως ταῦτα ὀνόματα . μέσος τοίνυν Πλάτωνος καὶ τῶν ἀπὸ τῆς στοᾶς ᾿Αριστοτέλης , ἔμψυχα μὲν τὰ φυτὰ λέγων , ζῷα δὲ μή · ἐκείνων δὲ ὁ μὲν ἄμφω , οἱ δὲ οὐδέτερον . Ὀτι μὲν οὖν τὰς πρώτας ταύτας δυνάμεις , καθ’ ἃς ἔμψυχα λέγεται καὶ ζῷα , λέγω δὲ τήν τε φυτικὴν καὶ τὴν αἰσθητικήν , ἐντελεχείας εἶναι σώματος φυσικοῦ ὀργανικοῦ ἀναγκαῖον , οὐ πολλοῦ ἄν δεοίμεθα λόγου · ἀλλ’ ἐπειδὴ καὶ ἑτέρων ἐστὶν ἡ ψυχὴ δυνάμεων τε καὶ ἔργων ἀρχή , λέγω δὲ ὀρέξεως διανοίας κινήσεως τῆς κατὰ τόπον , ἐπεξιτέον ἁπάσαις , εἴτε καὶ ταύτας ἐντελεχείας εἶναι παραπλησίως ταῖς εἰρημέναις ἐστὶν ἀναγκαῖον . ἢ τὰς μὲν τὰς δ’ οὔ · τοῦτο δὲ γένοιτο ἂν φανερόν , εἰ πρότερον διακρίναιμεν , πότερον ἑκάστη τούτων τῶν προειρημένων δυνάμεων ἐστι ψυχὴ καθ’ ἑαυτήν , ἢ μόριόν τι ψυχῆς , καὶ εἰ μόριον , πότερον οὕτως , ὥστε εἶναι χωριστὸν τῷ λόγῳ μόνον , ἢ καὶ τόπῳ . περὶ μὲν οὖν τινῶν οὐ χαλεπὸν ἰδεῖν , ὅτι λόγῳ μὲν κεχώρισται , τόπῳ δὲ οὔ · τὸ γὰρ θρεπτικὸν καὶ αὐητικὸν καὶ γεννητικὸν οὔτε ἐπὶ τῶν ζώων κεχώρισται , οὔτε μᾶλλον ἐπὶ τῶν φυτῶν , ἀλλὰ διὰ παντὸς τοῦ σώματος τῶν τριῶν | ἅμα πεφοίτηκεν ἡ τοιαύτη ἀρχή . δῆλον δέ , ὅτι καὶ διαιρούμενα ζῇ καὶ κεχωρισμένα ἀπ’ ἀλλήλων , ὡς οὔσης τῆς ἐν αὐτοῖς ψυχῆς ἐντελεχείᾳ μὲν μιᾶς ἐν ἑκάστῳ φυτῷ , δυνάμει δὲ πλειόνων . ὁμοίως δὲ καὶ τὸ αἰσθητικὸν τοῦ κινητικοῦ χαλεπὸν τόπῳ διαστῆσαι , ἀλλ’ ὅπουπερ ἴχνος αἰσθήσεως , πάντως ἐκεῖ καὶ ἴχνος κινήσεως , ὥσπερ ἔφαμεν ἐπὶ τῶν ἐντόμων . καὶ γὰρ αἴσθησιν ἑκάτερον τῶν μερῶν ἔχει καὶ κίνησιν τὴν κατὰ τόπον · εἰ δὲ αἴσθησιν , καὶ κρίσιν τινὰ τοῦ οἰκείου καὶ ἀλλοτρίου , καὶ διὰ τοῦτο λύπην καὶ ἡδονήν , καὶ διὰ ταῦτα ὄρεξιν , ὥστε ὅπερ εἶπον , ταύτας ἁπάσας τὰς δυνάμεις τῷ λόγῳ μὲν ῥᾴδιον διαστῆσαι ( ὧν γὰρ ἕτερα τὰ ἔργα περιφανῶς , οὐκ ἄδηλον ὡς καὶ αὐτὰ ἕτερα ) , τόπῳ δὲ ἀδύνατον . περὶ μέντοι τοῦ νοῦ καὶ τῆς θεωρητικῆς δυνάμεως οὐδέν πω φανερόν ἀλλ’ ἔοικε ψυχῆς γένος ἕτερον εἶναι τοῦτο μόνον ἐνδέχεσθαι , καθάπερ τὸ ἀίδιον τοῦ φθαρτοῦ . τῇ μὲν οὖν πρώτῃ διαφορᾷ τὰ ζῷα ταύτῃ διήνεγκεν , ὅτι τοῖς μὲν ἅπασαι τῆς ψυχῆς ὑπάρ - χοῦσιν αἱ εἰρημέναι δυνάμεις , τοῖς δὲ πλείους , τοῖς δὲ ἐλάιγους , τοῖς δὲ καὶ μία μόνη , ἅπερ οὐ ζῷά φαμεν , ἀλλὰ ζῶντα . δευτέρα δέ , ὅτι τοῖς μὲν μᾶλλον , τοῖς δὲ ἧττον ἀκριβής , ἀλλ’ ὕστερον περὶ τούτων · νῦν δὲ τοσοὄ - ’τον λάβωμεν ἐν τῶν εἰρημένων . εἴρηται δέ , ὅτ.́ τὸ μὲν ἔμψυχον τοῦ ἀψύχου διώρισται τῷ ζῆν , τὸ δὲ ζῶον τοῦ μὴ ζώου καὶ τῷ αἰσθάνεσθαι . ὧι τοίνυν ζῶμεν καὶ ᾧ αἰσθανόμεθα , διχῶς λέγεται , ὥσπερ καὶ ᾧ ἐπιστάμεθα · διχῶς γὰρ καὶ ᾧ | ἐπιστάμεθα · καὶ γὰρ τῇ ψυχῇ καὶ τῇ ἐπιστήμῃ . διχ’ ὡς δὲ καὶ ᾧ ὑγιαίνομεν · καὶ γὰρ τῷ σώματι καὶ τῇ ὑγιείᾳ , καὶ ἔστι τούτων τὸ μὲν ᾧ δεδέγμεθα , τὸ δὲ ὃ δεδέγμεθα , καὶ τὸ μὲν οἷον ὕλη , τὸ δὲ οἷον εἶδος . ἐπιστάμεθα δὲ πρῶτον τῇ ἐπιστήμῃ • κατὰ γὰρ ταύτην ἐπίστασθαι καὶ τῇ ψυχῇ λεγόμεθα , καὶ ὑγιαίνομεν πρῶτον τῆ ὑγιείᾳ · διὰ γὰρ ταύτην καὶ τῷ σώματι . καὶ τοίνυν ζῶμεν τῇ ψυχῇ πρώτῃ καὶ αἰσθανόμεθα τῇ ψυχῇ . πρώτη ἄρα αὕτη αἰτία τοῦ ζῆν οὐχ ὡς ὑποκείμενόν τι καὶ ὕλη , ἀλλ’ ὡς εἶδος καὶ ἐντελέχεια . ὡς γὰρ ἐπ’ ἐκείνων ἡ ἐπιστήμη καὶ ἡ ὑγίεια μορφή τις καὶ εἶδος καὶ λόγος καὶ ἐντελέχεια τῶν δεκτικῶν , τοῦ τε ἐπίστασθαι δυναμένου καὶ τοῦ ὑγιαίνειν , οὕτως καὶ ἐπὶ τῶν ζώντων ἡ ψυχή . καὶ γὰρ εἰ παρ’ ἄλλων ἐνίοτε ἡ ἐπιστήμη καὶ ἡ ὑγίεια , οἷον παρὰ τοῦ διδάσκοντος καὶ τοῦ ἰατροῦ , ἀλλ’ ἔν γε τῷ πάσχοντι καὶ διατιθεμένῳ τὰς τῶν ποιούντων ἐνυπάρχειν ἐνεργείας ἔφθημεν ἐν τοῖς Περὶ φύσεως ἀποδείξαντες , ὥστε καὶ ἡ ψυχὴ ἐν τῷ σώματι ὡς εἶδος ἐν ὕλῃ . τριχῶς γὰρ λεγομένης τῆς οὐσίας ( πολλάκις γὰρ τὰ αδτὰ ὑπομνηστέον εὐλαβουμά-νους , μή τι παρίδωμεν ) τὸ μὲν ὕλη , τὸ δὲ εἶδος , τὸ δὲ ἐξ ἀμφοῖν . τούτων δὲ ἡ μὲν ὕλη δύναμις , τὸ δὲ εἶδος ἐντελέχεια , τὸ δὲ ἐξ ἀμφοῖν τόδε τι καὶ τὸ σύνθετον ἤδη . ἐπεὶ δὲ τὸ ἔμψυχον ἐξ ἀμφοῖν , οὐχ ἡ ψυχὴ δήπουθέν ἐστιν ὑποκείμενον τῷ σώματι , ἀλλὰ τῇ ψυχῇ ιοῦτο · καὶ διὰ τοῦτο καλῶς ὑτͅολαa-βάνουσ-̓ν , οἷς δοκεῖ μήτε σῶμα εἶναι μήτε ἄνευ σώματος ἡ ψυχή · σῶμα μὲν γὰρ οὐκ ἔστι , σώματος δέ τι , καὶ ἐν σώματι ὑπάρχει καὶ σώματι τοιούτῳ , λέγω δὲ φυσικῷ | καὶ ὀργανικῷ , καὶ οὐχ ὥσπερ οἱ πρότεροι τὴν τυχοῦσαν εἰς τὸ τυχὸν σῶμα ἐνήρμοζον , καίπερ οὐδαμοῦ φαινομένου τοῦ τυχόντος δέχεσθαι τὸ τυχόν · οὐδὲ γὰρ λίθος φωνὴν δέξαιτο ἂν οὐδὲ φυτὸν ἐπιστήμην . νῦν δὲ γίνεται κατὰ λόγον · οὐ γὰρ πᾶσα ψυχὴ παντὸς σώματος εἶδός ἐστιν , ἀλλὰ τοῦ πρὸς αὐτὴν ὀργανικῶς κατεσκευασμένου καὶ ἔχοντος ζωαῖς καὶ τοῖς βίοις τὸ σῶμα ἐπιτηδείως πλασσόμενον έκάστου ζώου καὶ οἰκείως ἔχον πρὸς τὰς ἐνεργείας τῆς ψυχῆς , καὶ ἔστιν ἁπλῶς οἰκεία ὕλη ἑκάστῳ εἴδει , οἰκεία μὲν ἡδί , κοινὴ δὲ ἡδί , καὶ ζῴῳ μὲν ἁπλῶς τὸ φυσικὸν σῶμα ὀργανικόν , τοιῷδε δὲ ζῴῳ τὸ τοιόνδε ὄργανον . ὅτι μὲν οὖν ἐντελέχειά τίς ἐστι καὶ λόγος τοῦ δύναμιν ἔχοντος εἷναι τοιούτου , φανερὸν ἐκ τῶν εἰρημένων . 3 . τῶν δὲ δυνάμεων τῆς ψυχῆς αἱ λεχθεῖσαι τοῖς μὲν ὑπάρχουσι πᾶσαι , καθάπερ εἴπομεν , τοῖς δὲ τινὲς αὐτῶν , ἐνίοις δὲ μία μόνον . καὶ πάλιν γε αὐτὰς ἐν κεφαλαίῳ <πρὸ> τοῦ προιέναι τὸν λόγον ἐφεξῆς ἀναληπτέον . δυνάμεις δὲ εἴπομεν θρεπτικὴν αἰσθητικὴν ὀρεκτικὴν κινητικὴν κατὰ τόπον διανοητικήν . ὑπάρχει δὲ τοῖς μὲν φυτοῖς ἡ θρεπτική , τοῖς δὲ ζώοις καὶ ἡ αἰσθητική , ᾗ ἀκολουθεῖν ἀναγκαῖον τὴν ὀρεκτικήν . ὀρεκτικὴ δέ ἐστιν ὄρεξις ] θυμὸς καὶ ἐπιθυμία καὶ βούλησις , καὶ οὐ τοῦτο λέγω , ὅτι τοῖς αἰσθανομένοις ἅπασιν ἡ ὀρεκτικὴ πᾶσα ὑπάρχει · πολλοῖς γὰρ οὔτε θυμὸς οὔτε βούλησις ἀλλ’ ἐπιθυμία μόνον . ὅσοις | γὰρ οὐδὲ ἡ αἴσθησις ὁλόκληρος , τούτοις οὐδὲ ἡ ὄρεξις ὅλη . τοῖς δὲ καλουμένοις ζωφύτοις ἁφὴν μόνην προσοῦσαν ὁρῶμεν · ὥσπερ οὖν τῆς ἐσχάτης αὐτοῖς μέτεστι τῶν αἰσθήσεων , οὕτως καὶ τῆς ἐσχάτης τῶν ὀρέξεων καὶ κοινοτάτης , λέγω δὲ τῆς ἐπιθυμίας · ἅπασα γὰρ αἴσθησις κρίνει τό τε οἰκεῖον καὶ τὸ ἀλλότριον , ἀκολουθεῖ δὲ τοῖς μὲν οἰκείοις ἡδονή , τοῖς δὲ ἀλλοτρίοις λύπη καὶ ἀποστροφή , καὶ ἡδονῇ μὲν ἐπιθυμία , λύπῃ δὲ ἀποστροφή . αἰσθάνεται δὲ τὰ ζώφυτα τῆς γε τροφῆς · τῇ γὰρ ἀφῇ χρῆται καὶ ἀντὶ γεύσεως . ξηροῖς γὰρ καὶ ὑγροῖς καὶ θερμοῖς καὶ ψυχροῖς τρέφεται τὰ ζῶντα πάντα , τούτων δὲ αἴσθησις ἁφή . ἁπτόμενα οὖν τῶν ξηρῶν καὶ τῶν ὑγρῶν καὶ τῶν θερμῶν καὶ τῶν ψυχρῶν καὶ οὐχ ὡς ἁπτῶν μόνον , ἀλλὰ καὶ ὡς γευστῶν συναισθανόμενα τὰ μὲν οἰκεῖα προσίεται , τὰ δὲ ἀλλότρια ἀποσκευάζεται , ὥστε καὶ τῶν μὲν ὀρέγεται , τὰ δὲ ἐκκλίνει ὡς οἷόν τε . δῆλον δὲ τοῦτο ἐπὶ τῶν ὀστρεωδῶν ἀπάντων . ὅτι δὲ ἐκ τῶν ἀπιὼν τούτων ἐναντιώσεων προηγουμένως ἐστὶν ἡ τροφή , λέγω δὲ τῶν θερμῶν τε καὶ ψυχρῶν καὶ τῶν ὑγρῶν καὶ τῶν ξηρῶν , δῆλον ποιοῦσιν αἱ τῆς τροφῆς ἐπιθυμίαι , πεῖνα καὶ δίψα καὶ οἱ λόγοι αὐτῶν · πεῖνα μὲν γάρ ἐστιν ἐπιθυμία ξηροῦ καὶ θερμοῦ , δίψα δὲ ἐπιθυμία ψυχροῦ καὶ ὑγροῦ . τῶν δὲ ἄλλων αἰσθητῶν κατὰ συμβεβηκὸς ταῖς τροφαῖς ὀρεγόμεθα · οὐδὲν γὰρ εἰς τροφὴν συμβάλλεται ψόφος οὐδὲ χρῶμα οὐδὲ ὀσμή . ὁ δὲ χυμὸς μάλιστα μὲν καὶ ἁπτός , εἴπερ γευστός · γεῦσις γὰρ ἅπασα δι’ ἁφῆς · ἀλλ’ οὐδὲ τροφὴ ὁ χυμός , ἀλλ’ ἥδυσμα τροφῆς . διασαφητέον δὲ περὶ αὐτῶν ὕστερον · νῦν δὲ τοσοῦτον διωρίσθω , ὅτι τῶν ζώων τοῖς ἔχουσιν ἁφὴν καὶ · ὄρεξις ὑπάρχει · εἰ δὲ καὶ φαντασία , μετὰ ταῦτα ἐπισκεπτέον . τοῖς δὲ τελειοτέροις τῶν ζώων πρὸς ταύταις ὑπάρχει καὶ ἡ κατὰ τόπον κινητική , ἑτέροις δὲ καὶ ἡ διανοητική τε καὶ ὁ νοῦς , οἷον ἀνθρώποις καὶ εἴ τι τοιοῦτόν ἐστιν ἕτερον ἢ καὶ τιμιώτερον . οὔπω γὰρ φανερόν , εἰ δύναιντο εἶναι φύσεις ἄλλαι τοιαῦται , αἷς μετὰ τοῦ νοῦ καὶ τῶν ὑποκειμένων τινὲς δυνάμεων ἀκολουθοῦσι . Πέφηνε τοίνυν , ὅτι καθάπερ ἐν τοῖς σχήμασι τάξις ἐστὶ καὶ τὸ ἐφεξῆς , οὕτω καὶ ἐπὶ τῶν δυνάμεων τῆς ψυχῆς . ὥσπερ οὖν οὐδὲ ἐπὶ τῶν σχημάτων τούτων ἔστι κοινὸν λαβεῖν γένος καὶ μίαν ὁμοίως ἀπάντων διήκουσαν φύσιν , οὕτως οὐδὲ ἐπὶ τῶν ψυχικῶν τούτων δυνάμεων . ἐν οἷς γὰρ τὸ πρότερον καὶ τὸ ὕστερον , ἐν τούτοις τὸ κοινῇ κατηγορούμενον οὐ γένος οὐδὲ φύσιν μίαν σημαίνει , ἣν δυνατὸν ἐπινοῆσαι χωρίσαντα τῶν ὑπ’ αὐτῆς δηλουμένων . διόπερ καὶ τοὺς ὁρισμοὺς αὐτῶν ἐξαριθμήσει μᾶλλον ἐοικότας ἀποδιδόασιν , ἢ γενικήν τινα φύσιν δηλοῦντας . τοιοῦτος γὰρ καὶ ὁ τοῦ σχήματος ὁρισμός , τοιοῦτος καὶ ὁ τῆς προτάσεως . δῆλον δὲ ἐκ τοῦ μηδὲ ὁλοκλήρως αὐτοὺς ἐφαρμόζειν ἑκάστῳ τῶν εἰδῶν . ὅμως δὲ καίπερ οὕτως ἐχόντων πολλῶν οὐ χρὴ δυσολαίνεν , ἀλλὰ δέχεσθαι τοὺς ἀποδεδομένους λόγους ἑπομένους τῇ φύσει τῇ τῶν πραγμάτων . ὥσπερ οὖν ὁ τοῦ σχήματος νῦν ἀποδεδομένος λόγος περιείληφε μὲν πάντα τὰ σχήματα , ἴδιος δὲ οὐκ ἔστιν οὐδενός , οὕτω καὶ ὁ τῆς ψυχῆς λόγος ὁ εἰρημένος περιείληφε μὲν ἁπάσας τὰς | δυνάμεις αὐτῆς , ἴδιος δὲ μιᾶς οὐκ ἔστι · τοῦτον δὲ ἀφέντας χαλεπὸν εὑρεῖν ἕτερον παραπλήσιον . εἴτε γὰρ ἀπὸ τῆς κινήσεως ὁριούμεθα τὴν ψυχήν , μιᾶς οἰκεῖος ἔσται δυνάμεως τῆς κινητικῆς , εἴτε ἀπὸ τῆς αἰσθήσεως , μιᾶς ὁμοίως τῆς αἰσθητικῆς . διὸ γελοῖον ἐπὶ τῶν οὕτω κοινῇ κατηγορουμένων , ὡς μᾶλλον ἐοικέναι τοῖς πολλαχῶς λεγομένοις ἢ τοῖς γένεσι , τοιοῦτον ζητεῖν τὸν κοινὸν λόγον , ὃς οὐδενὸς ἴδιος ἔσται τῶν ὑπὸ τῆς κοινῆς φωνῆς δηλουμένων , οὐδὲ οἰκεῖός τινος τῶν ἀτόμων εἰδῶν , ἀλλὰ πᾶσιν ὁμοίως ἐφαρμόσει τοῖς εἴδεσιν εἴπερ εἴδη χρὴ καλεῖν τὰ τοιαῦτα , ἐφ’ ὧν μία κοινὴ φύσις οὐ θεωρεῖται ) , <μὴ> ἀγαπᾶν δὲ τὸν ἐνδεχόμενον τρόπον τῶν κοινῶν λόγων , οἵῳ καὶ ἡμεῖς ἐχρησάμεθα · καὶ γὰρ εἰ μηδὲ οὗτός γε τέλειος ἀπάσης ψυχῆς , ἀλλὰ κοινότατός γε ἁπάντων τῶν νῦν λεγομένων . διὸ καθάπερ ἐπὶ τῶν σχημάτων καὶ τῶν ἀριθμῶν ἀεὶ τῷ ἐφεξῆς ἐνυπάρχει δυνάμει τὸ πρότερον , οἷον τετραγώνῳ τρίγωνον , καὶ δυάδι μονάς , οὕτω καὶ ἐπὶ τῶν ἐμψύχων ἐν αἰσθη - τικῷ μὲν τὸ θρεπτικόν , ἐν ὀρεκτικῷ δὲ τὸ αἰσθητικόν . τύπῳ μὲν οὖν εἴρηται περὶ ψυχῆς καὶ ὡς οἷόν τε ἦν εἰπεῖν καθόλου περὶ τοῦ μὴ ὄντος καθόλου · τὸν δὲ μέλλοντα ἀκριβέστερον ὁριεῖσθαι ἀποδοτέον ἰδίᾳ , τίς ἐστι λόγος ἑκάστης ψυχῆς , οἷον τῆς φυτοῦ , ὅτι ἐντελέχεια τοῦ πρὸς τροφὴν ὀργανικοῦ , καὶ ὖ πάλιν τῆς θηρίου , ὅτι ἐντελέχεια τοῦ πρὸς τροφήν τε καὶ ὄρεξιν ὀργανικοῦ · καὶ οὕτω δὴ ταῖς τελειοτέραις ἐφεξῆς τὰς ἀτελεστέρας περιληπτέον μέχρι τῆς τελευταίας μὲν τῇ γενέσει , πρώτης δὲ τῇ δυνάμει τῆς λό’ γικῆς , εἰς ἣν προελθοῦσα ἐπὶ τῶν φθαρτῶν ἡ φύσις ἀπεπαύσατο . οἷς μὲν γὰρ ἔδωκε λογισμὸν τῶν θνητῶν , τούτοις καὶ τὰς λοιπὰς ἁπάσας δυνάμεις εἰς δορυφορίαν τοῦ λόγου προϋποβάλλεαι · οἷς δὲ ἐκείνας , οὐ πᾶσι λογισμόν , ἀλλὰ τοῖς μὲν οὐδὲ φαντασίαν , τὰ δὲ τελειότερα τῶν ἀλόγων ταύτῃ μόνῃ ζῶσι . περὶ δὲ τοῦ θεωρητικοῦ νοῦ ἕτερος λόγος . μήποτε γὰρ οὗτος οὔτε δύναμις οὔτε μέρος τῆς προειρημένης ψυχῆς , οὐσία δὲ ἑτέρα βελτίων ἐγγιγνομένη τῇ χείρονι . ὅτι μὲν οὗν οἰκειότερον ἀποδίδωσιν ὁ τὰς δυνάμεις τῆς ψυχῆς χωρὶς ἑκάστην ἀφοριζόμενος , ἢ ὁ φιλονικῶν ἐξευρεῖν τινὰ λόγον ὥσπερ μιᾶς φύσεως ἁπάσης ψυχῆς , φανερὸν ἐκ τῶν εἰρημένων . 4 . Ἀναγκαῖον δὲ τὸν μέλλοντα περὶ τούτων σκέψιν ποιήσασθαι λαβεῖν ἑκάστης τῶν δυνάμεων τῆς ψυχῆς πρῶτον τὸ τί ἐστι καὶ τὸν ὁρισμόν , εἶθ’ οὕτω περὶ τῶν ἐχομένων ἐπιζητεῖν . ἐχόμενα δέ ἐστι τὰ καθ’ αὑτὰ ὑπαρχοντα ἑκάστῃ δυνάμει . εἰ δὲ χρὴ λέγειν , τί ἕκαστον τούτων , οἷον τί τὸ νοητικόν , ἢ τί τὸ αἰσθητικόν , ἢ τί τὸ θρεπτικόν , πρότερον ἐπισκεπτέον τί τὸ νοεῖν καὶ τί τὸ αἰσθάνεσθαι · πρότεραι γὰρ καὶ σαφέστεραι πρὸς ἡμᾶς τῶν δυνάμεων εἰσιν αἱ ἐνέργειαι · προεντυγχάνομεν γὰρ αὐταῖς καὶ τὰς δυνάμεις ἀπὸ τούτων ἐπινοοῦμεν , καὶ τὸ εἶδος δὲ ἑκάστης καὶ ὁ λόγος κατὰ τὸ ἔργον · τοῦτο γὰρ αὐτῶν τὸ τέλος ἐστίν . εἰ δὲ ἡ φύσις προϋποβάλλεται τὰς δυνάμεις καὶ προτέρας ἐκείνας ἐνδίδωσι τῶν ἐνεργειῶν , οὐδὲν θαυμαστόν · ἄλλο γὰρ τὸ τῇ φύσει πρότερον καὶ ἄλλο τὸ πρὸς ἡμᾶς . πάλιν τοίνυν , ἐπειδὴ | τὸ ἔργον ἑκάστης δυνάμεως περί τι ὑποκείμενον θεωρεῖται , καὶ οὐ πάσης περὶ ἅπασαν ὕλην ἐστὶν ἡ ἐνέργεια , ἀλλὰ τῇ μὲν ὁρατικὴ περὶ τὸ ὁρατόν , τῇ δὲ ἀκουστικῇ περὶ τὸ ἀκουστόν , καὶ ταῦτα ὥσπερ ἀντίκειται ἀλλήλοις κατὰ τὸ πρός τι , τάχα ἴσως ὅν προσήκοι τὰ ὑποκείμενα ταῖς ἐνεργείαις πρὸ τῶν ἐνεργειῶν διορισθῆναι . ταῦτα γὰρ σαφέστερα ἡμῖν τῶν ἐνεργειῶν . πρὸ τοίνυν τοῦ νοεῖν τί τὸ νοητὸν ἐξεταστέον , καὶ πρὸ τοῦ αἰσθάνεσθαι τί τὸ αἰσθητόν , καὶ πρὸ τοῦ τρέφειν τίς ἡ τροφή . Ὁτι μὲν οὖν τὸ αἰσθητὸν καὶ ἡ τροφὴ σαφέστερα τῆς θρεπτικῆς δυνάμεως καὶ τῆς αἰσθήσεως καὶ τῶν κατὰ ταύτας ἐνεργειῶν , δῆλον · τὰ μὲν γὰρ τῇ αἰσθήσει πρόκειται εἰς τοὐμφανές , αἱ δὲ ἐνέργειαι καὶ ἔτι μᾶλλον αἱ δυνάμεις τῷ λόγω μόνῳ θηρεύονται . εἰ δὲ καὶ τὸ νοητὸν τοῦ νοεῖν πρότερον , οὐ ῥᾴδιον ἀποφήνασθαι . ἀλλὰ τοῦτο μὲν ἐπισκέψεται προιὼν ὁ λόγος , νῦν δὲ ἀκολουθοῦντες ᾿Αριστοτέλει τὴν κοινοτάτην καὶ πρώτην τῶν τῆς ψυχῆς δυνάμεων προχειρισώμεθα καὶ τοὖργον αὐτῆς καὶ τὴν ὕλην περὶ ἣν πραγματεύεται · ἀπὸ γὰρ ταύτης ἀρκτέον . Κοινοτάτη δὲ ἡ θρεπτικὴ ψυχὴ καὶ πᾶσιν ὑπάρχουσα τοῖς ζῶσι · παρὰ ταύτης γὰρ τὸ ζῆν πρῶτόν ἐστιν , ἧς ἐστὶν ἔργα θρέψαι τε καὶ αὐξῆσαι καὶ γεννῆσαι καὶ ἕτερα παραπλήσια · τοῦτο γὰρ ὥσπερ τέλος καὶ τῶν ἄλλων ἔργων τῆς θρεπτικῆς ψυχῆς καὶ φυσικώτατον ἁπάντων τοῖς ζῶσιν , ὅσα τέλεια καὶ μὴ πηρώματα , μηδὲ τὴν γένεσιν αὐτομάτην ἔχει ἢ καὶ ἐκ τέχνης πεπορισμένην , τὸ ποιῆσαι ἕτερον οἷον αὐτό , | ζῶον μὲν ζῶον , φυτὸν δὲ φυτόν , ἵνα τοῦ ἀεὶ καὶ τοῦ θείου μετέχωσιν ᾗ δύναται τὰ ἐν γενέσει . πάντα γὰρ ἐκείνου ὀρέγεται , καὶ ἐκείνου ἕνεκα πράττει , ὅσα πράττει κατὰ φύσιν . τὸ δ’ οὗ ἕνεκα δισσόν , τὸ μὲν οὗ , τὸ δὲ ᾧ · ὥσπερ γὰρ καὶ ἐν τοῖς Ἠθικοῖς ἐλέγετο , διττὸν τὸ τέλος , ὡς μὲν τὸ οὗ εὐδαιμονία , ὡς δὲ τὸ ᾧ αὐτὸς ἕκαστος αὑτῷ . καὶ γὰρ τὴν εὐδαιμονίαν δι’ αὑτὸν αἱρεῖται , καὶ ὥστε ἑαυτῷ ταύτην περιποιήσασθαι , ὥσπερ καὶ ἐπὶ ἰατρικῆς οὗ μὲν ἡ ὑγίεια , ᾧ δὲ τῷ κάμνοντι · οὕτω δὴ καὶ ἐν τῇ φύσει τὴν διπλόην ταύτην θετέον τοῦ τέλους , καὶ οὗ μέν ἐστι , ῥητέον τοῦτο εἶναι τὸ θεῖον καὶ τὸ ἀίδιον , ᾦ δέ , τοῦτο εἶναι τὸ ἔμψυχον καὶ τὸ ἐν γενέσει · τούτῳ γὰρ περιποιῆσαι βούλεται εἰκόνα θειότητος καὶ ἀιδιότητος ἡ φύσις , καθόσον δύναται · δύναται δὲ τῇ συνεχείᾳ μόνῃ διὰ τὸ μηδὲν ἐνδέχεσθαι τῶν φθαρτῶν ταὐτὸ καὶ ἓν ἀριθμῷ διαμένειν . ᾗ οὖν δύναται μετέχειν ἕκαστον , ταύτῃ κοινωνεῖ τοῦ θείου τὸ μὲν μᾶλλον , τὸ δὲ ἧττον · μᾶλλον μὲν ὅσων ἡ γένεσις ἐξ ἀλλήλων οὐδεπώποτε διαλείπει , ἧττον δὲ ὡς ἐπί τινων ζώων , ἃ ταῖς ὥραις δοκεῖ ποτὲ μὲν φθείρεσθαι ὁλόκληρα , ποτὲ δὲ γίνεσθαι . διαμένει τοίνυν οὐκ αὐτὸ ἕκαστον , ἀλλ’ οἷον αὐτό , ἀριθμῷ μὲν οὐχ ἕν , εἴδει δὲ ἕν . Εστι δὲ ἡ ψυχὴ τοῦ ζῶντος σώματος αἰτία καὶ ἀρχή . πλεοναχῶς δὲ λεγομένης τῆς ἀρχῆς καὶ τῆς αἰτίας ὁμοίως ἡ ψυχὴ κατὰ τοὺς διωρισμένους | ἐν τοῖς περὶ τῶν ἀρχῶν τρόπους τριχῶς ἐστὶν αἰτία τοῦ ζῶντος σώ ματος · καὶ γὰρ ὅθεν ἡ κίνησις αὐτή , καὶ οὗ ἕνεκα , καὶ ὡς εἶδος . ὅτι μὲν οὖν ὅθεν ἡ κίνησις αἴτιον ἡ ψυχή , γένοιτ’ ἂν δῆλον , εἰ τὰ εἴδη πρῶτον τῆς κινήσεως ἀριθμήσαιμεν . πάντων γὰρ εὑρεθήσεται τοῖς ζώοις αἰτία , καὶ τῆς κατὰ τόπον , εἰ καὶ μὴ πᾶσι , καὶ τῆς κατὰ ἀλλοίωσιν ἡ μὲν γὰρ αἴσθησις ἀλλοίωσίς τις εἶναι δοκεῖ , αἰσθάνεται δὲ οὐδέν , ὃ μὴ ψυχὴν ἔχει ) , ὁμοίως δὲ καὶ αὐξήσεως αὕτη αἰτία · οὐδὲν γὰρ αὔξεται φυσικῶς μὴ τρεφόμενον , τρέφεται δὲ οὐδέν , ὃ μὴ κοινωνεῖ ζωῆς . Ἐμπεδοκλῆς δὲ οὐκ ὀρθῶς ποιεῖ τὴν αἰτίαν τῆς αὐξήσεως ἀνάπτων ταῖς ῥοπαῖς τῶν στοιχείων , οὐ τῇ ψυχῇ · τὰ γὰρ φυτά φησι κάτω μὲν ῥιζοῦσθαι διὰ τὸ τὴν γῆν φέρεσθαι κάτω καὶ ὅσον ἐν αὐτοῖς μᾶλλον γεῶδες , ἄνω δὲ τοῖς κλάδοις καὶ ὅσον ἐν αὐτοῖς μᾶλλον πυρῶδες . οὔτε γὰρ τὸ ἄνω καὶ κάτω καλῶς λαμβάνει · οὐ γὰρ τὸ αὐτὸ πᾶσι τὸ ἄνω καὶ κάτω , ἁλλ’ ἡμῖν μὲν ταὐτὸν τὸ ἄνω , ὅπερ καὶ τῷ παντί , τοῖς φυτοῖς δὲ τοὔμπαλιν ἔχει . τὸ γὰρ κάτω τοῦ παντὸς ἐκείνοις ἄνω ἐστίν · ὃ γὰρ ἡ κεφαλὴ τῷ ζῴῳ , τοῦτο ἡ ῥίζα τῷ φυτῷ , εἰ χρὴ τὰ ὄργανα λέγειν ἕτερα καὶ ταὐτὰ τοῖς ἔργοις . ὥσπερ οὖν τοῖς ζώοις ἡ κεφαλὴ ἄνω , ἐν ᾗ τὸ στόμα καὶ τὰ ὄργανα τὰ πρὸς τροφήν , οὕτω τοῖς φυτοῖς αἱ ῥίζαι ἄνω , δι’ ὧν ἕλκουσι τὴν τροφήν . ἔτι ’δε καὶ τοῦτο ἄν τις παρὰ Ἐμπεδοκλέους οὕτω λέγοντος ἐπιζητήσειεν , τί τὸ συνέχον εἰς τἀναντία φερόμενα τό τε πῦρ καὶ τὴν γῆν ; διασπασθήσεται γὰρ ἐπὶ τὰ ἀντικείμενα γινομένης | τῆς φορᾶς τῶν στοιχείων , εἰ μὴ τὸ συνέχον ἄμεινον ἔσται καὶ διακρατήσει τἀς ἀντικειμένας ῥοπάς . τοῦτο δὲ οὐ τῶν στοιχείων ἄν τι εἴη , ἀλλὰ ψυχή . εἰ δὲ τοῦτο , αὕτη αἰτία τοῦ αὐξάνεσθαι καὶ τοῦ τρέφεσθαι , οὐ τὰ στοιχεῖα . ᾿Εμπεδοκλῆς μὲν οὖν τὴν γῆν καὶ τὸ πῦρ τῆς αὐξήσεως αἰτιᾶται , ἄλλοι δὲ οὐ συναριθμοῦσι τὴν γῆν , ἀλλὰ τὴν τοῦ πυρὸς φύσιν καθ’ ἑαυτὴν ἀποχρῆν ὑπολαμβάνουσι πρὸς τὰς αὐξήσεις · φαίνεται γὰρ μόνον τῶν στοιχείων τὸ πῦρ τρεφόμενον καὶ αὐξανόμενον , ὥστε καὶ τοῖς ζώοις καὶ τοῖς φυτοῖς ἐν τούτῳ θετέον τὴν αἰτίαν τῆς αὐξήσεως . τὸ δὲ συναίτιον μέν πώς ἐστιν , οὐ μὴν καθ’ αὑτό γε αἴτιον , ἀλλ’ ἡ χρωμένη τούτῳ ψυχή · ἡ μὲν γὰρ τοῦ πυρὸς αὔξησις ἀόριστος , ἕως ἂν ἔχῃ τὴν ὕλην τὴν πρὸς τὸ καίεσθαι ἐπιτηδείαν , τῶν δὲ φύσει συνισταμένων πάντων ἐστὶ πέρας καὶ λόγος καὶ μεγέθους καὶ αὐξήσεως , λόγος δὲ οὐ πυρὸς ἔργον , ἀλλὰ ψυχῆς , καὶ εἴδους μᾶλλον ἢ ὕλης . ᾿Αλλ᾿ οὖν ἐπειδὴ ἡ δύναμις αὕτη τῆς ψυχῆς ἄρχεται μὲν ἐκ τοῦ τρέφειν , τελευτᾷ δὲ εἰς τὸ γεννᾶν , περὶ τροφῆς ἀναγκαῖον διορίσασθαι πρῶτον · τούτῳ γὰρ τῷ ἔργῳ πρώτῳ διενήνοχε τῶν λοιπῶν δυνάμεων τῆς ψυχῆς . τοῖς μὲν οὖν ἔδοξεν εἶναι τροφὴ τὸ ἐναντίον τῷ ἐναντίῳ , οὐ πᾶν δὲ ἐναντίον παντὶ ἐναντίῳ , ἀλλ’ ὅσα τῶν ἐναντίων μὴ μόνον γίνεται ἐξ ἀλλήλων , ἀλλὰ καὶ τρέφεται ἢ καὶ αὔξεται · ἔστι γάρ τινα ἃ γίνεται μέν , οὐ τρέφεται δέ , οἷον τὸ κάμνον ἐκ τοῦ ὑγιαίνοντος , τὸ λευκὸν ἐκ τοῦ μέλανος · ἔστι δὲ ἃ πρὸς τῷ γίνεσθαι καὶ τρέφεται ἐξ οὗ γίνεται , ὥσπερ τὸ πῦρ · τρέφεται γὰρ ὑπὸ τοῦ ὑγροῦ καὶ τῆς φύσεως τῆς | ὑδατώδους · καὶ γὰρ τὸ ἔλαιον ὕδατός ἐστι καὶ ἀέρος , ταῦτα δὲ ὑγρά , καὶ πάντα ὅσα λιπαρὰ καὶ τηκτά . οὐκ ἀνακάμπτει μὲν οὖν οὐδὲ ἐπὶ τούτων ἡ τροφή , ἀλλὰ τὸ μὲν ὑγρὸν τροφὴ τοῦ πυρός , τὸ πῦρ δ’ οὐκέτι ὑγροῦ . αἴτιον δὲ ὅτι εἰδικώτερον μὲν τὸ πῦρ , ὑλικώτερον δὲ τὸ ὕδωρ . εἴδει μὲν οὖν ὕλη τροφή , τῇ ὕλῃ δὲ οὐκέτι τὸ εἶδος . ὅσα τοίνυν τῶν ἐναντίων φασὶν οὕτως ἔχει πρὸς ἄλληλα , ὡς ὕδωρ καὶ πῦρ , ἐπὶ τούτων ἡ τροφὴ φαίνεται οὖσα τοῦ ἐναντίου τῷ ἐναντίῳ . τοῖς μὲν οὖν οὕτως ἀρέσκει , τοῖς δὲ ἔμπαλιν · τρέφεσθαι γὰρ τῶ ὁμοίῳ τὸ ὅμοιον , καθάπερ καὶ αὐξάνεσθαι . λόγους δὲ ἔχουσιν ἑκάτεροι βοηθοῦντας ὧν ἀκουστέον . Ὁ μὲν δὴ ἐκ τῶν ἐναντίων τρέφεσθαι λέγων ἀπαθὲς εἶναί φησι τὸ ὅμοιον ὑπὸ τοῦ ὁμοίου . τὴν δὲ τροφὴν δεῖ παθεῖν καὶ μεταβαλεῖν · ἡ γὰρ πέψις μεταβολή . ἡ δὲ μεταβολὴ πᾶσιν εἰς τὸ ἀντικείμενον ἢ τὸ μεταξύ . ὥστε ἐκ τῆς ἐναντίας ὁρμηθῆναι προσήκει φύσεως εἰς τὴν ὁμοίαν , ἵνα προσκριθῇ , ἀμήχανον δὲ προςκριθῆναι μηδὲν παθοῦσαν τὴν τροφήν , ἀλλὰ μείνασαν ἐν τῇ αὐτῇ φύσει , οἷον τὸν ἄρτον ἢ τὸ κρέας . μεταβάλλει δὲ ἡ τροφὴ ὑπὸ τοῦ σώματος τοῦ τρεφομένου , ἀλλ’ οὐ τὸ σῶμα ὑπὸ τῆς τροφῆς · ἕλκει γὰρ αὐτὴν τὸ σῶμα καὶ ἀλλοιοῖ , λέγω δὲ τὸ ἔμψυχον σῶμα καὶ ζῶον . ὥσπερ οὖν ὁ τέκτων οὐ μεταβάλλεται ὑπὸ τῶν ξύλων , ἀλλ’ ὑπ’ ἐκείνου μεταβάλλεται τὰ ξύλα , οὕτω καὶ τὸ σῶμα τὸ ἔμψυχον ἔχει πρὸς τὴν τροφήν . εἰ δὲ καὶ τοῦτο μεταβάλλειν φιλονικοίη τις , συγχωρητέον μὲν τοὔνομα , ἕτερον δὲ εἶδος τοῦτο θετέον εἶναι τῆς μεταβολῆς , | καθὸ μεταβάλλει εἰς ἐνέργειαν ἐξ ἀργίας · οὕτω γὰρ καὶ τὸ ἔμψυχον σῶμα περὶ τὴν τροφὴν καὶ ὁ τέκτων μεταβάλλει περὶ τὰ ξύλα . οὕτω μὲν οὗν ὁ ἐξ ἐναντίων , ὁ δὲ ἐκ τῶν ὁμοίων ἰσχυρίζεται τῇ προσκρίσει · προσκρίνεσθαι γὰρ οὐ τὸ ἐναντίον τῷ ἐναντίῳ , ἀλλὰ τὸ ὅμοιον τῷ ὁμοίῳ . ἃ μὲν οὖν ἑκάτεροι λέγουσι , ταῦτά ἐστιν · ἡμᾶς δὲ ὥσπερ διαιτῶντας αὐτοῖς ἄξιον προσανέρεσθαι , τί λέγουσι τὴν τροφήν ; πότερον τὸ τελευταῖον προσκρινόμενον τῷ σώματι , ἢ τὸ πρῶτον , οἷον πότερον τὸν ἄρτον ἢ τὸ αἷμα ; ὁ μὲν γὰρ ἄρτος ἡ πρώτη τροφή , τὸ δὲ αἷμα ἡ ἐσχάτη . δῆλον οὖν ὡς οἱ μὲν τὸ οἱ δὲ τὸ ἐροῦσιν · ἡμεῖς δὲ ἀμφότερα κατά τινα τρόπον · τὴν μὲν γὰρ ἄπεπτον τροφὴν τὴν δὲ πεπεμμένην . οὕτω δὲ ἀμφοτέρους ἐνδέχοιτο ἂν λέγειν ὀρθῶς · ᾗ μὲν γὰρ ἄπεπτος , ὡς ἐναντίον ἂν εἴη τροφὴ τῶν ἐναντίων , ᾗ δὲ πεπεμμένη , ὡς τὸ ὅμοιον . ὥσπερ οὖν ἐξ ἡμισείας ἑκάτεροι καὶ ψεύδονται καὶ ἀληθεύουσιν , ἀληθεύει δὲ ὁ ἄμφω συνάγων . Εἰ δὲ οὐδὲν τρέφεται μὴ μετέχον ζωῆς , τὸ ἔμψυχον ἄν εἴη σῶμα τὸ τρεφόμενον , ᾗ ἔμψυχον , καὶ οὐχ ᾗ λευκὸν οὐδὲ μέλαν , ὥστε καὶ ἡ τροφὴ πρὸς τὸ ἔμψυχόν ἐστι , καὶ οὐ πρὸς τὰ συμβεβηκότα τῷ τοιούτῳ σώματι . ἔστι δὲ ἕτερον τροφῇ καὶ αὐξητικῷ εἶναι , καὶ τῷ μὲν ὑποκειμένῳ ταὐτόν , τῷ λόγῳ δὲ διενήνοχε · τρέφει μὲν γὰρ καθὸ τὴν οὐσίαν διαφυλάττει , αὔξει δὲ καθὸ τῷ ποσῷ προστίθησιν . οὐκ ἀεὶ δὲ ἄμφω ταῦτα συνάπτεται , ἀλλ’ ἐνίοτε τρέφει μὲν αὔξει δ’ οὔ · τοῦ μὲν γὰρ τρέφεσθαι δεῖται , ἕως ἄν ᾖ τὸ ἔμψυχον σῶμα , τοῦ αὔξεσθαι | δὲ οὐκ ἀεί . ᾗ μὲν οὖν τόδε τί ἐστιν , οἷον ἵππος ἢ ἄνθρωπος , τοῦ τρέφεσθαι δεῖται , ᾗ δὲ πῶλος καὶ μειράκιον , καὶ τοῦ αὔξεσθαι · ὅταν δὲ ἤδη εἰς ἀκμὴν ἔλθῃ τὸ ἔμψυχον σωμα , του μὲν αὔξειν παύεται ἡ τροφή , τοῦ τρέφειν δὲ οὐδαμῶς , ἀλλ’ ἤδη ποιεῖ καὶ γεννητικόν τοῦ ὁμοίου γάρ ] · τὸ γὰρ σπέρμα περίττωμα ἦν τῆς ἐσχάτης τροφῆς . γίνεται οὖν τηνικαῦτα καὶ γενέσεως αἰτία τροφή , γενέσεως δὲ οὐ τοῦ τρεφομένου τοῦτο γὰρ ἔστιν ) , ἀλλὰ τοῦ ἐξ αὐτοῦ γεννωμένου . τριῶν οὖν ἔργων τῆς τροφῆς ὄντων , τοῦ τρέφειν τοῦ αὔξειν τοῦ γεννᾶν , τὸ πρῶτόν ἐστι τὸ ἀναγκαιότατον τῷ ζῶντι σώματι · πρὸς γὰρ τὸ εἶναι αὐτῷ συντελεῖ καὶ πρὸς τὴν οὐσίαν · τὰ δὲ πρὸς τὸ ποσὸν εἶναι ἢ ποιητικὸν ἄλλου ὁμοίου . ὀρέγεται γοῦν ἡ δύναμις αὕτη τοῦ θείου καὶ μιμεῖται ἐκεῖνο , ὡς ἐνδέχεται , σώζουσά γε τὸ ὑποκείμενον καὶ συνείρουσα τὴν γένεσιν . διὸ στερηθὲν τροφῆς τὸ ζῶον οὐ δύναται εἶναι · οὐ γὰρ οἵα τε ἐνεργεῖν ἡ σώζουσα αὐτὸ δύναμις χωρὶς τῆς ὅλης . τρία δέ ἐστιν οὐ μόνον ἔργα ταύτης τῆς δυνάμεως , ἀλλὰ καὶ ἁπλῶς τρία , ἃ περὶ αὐτὴν θεωρεῖται · τὸ γὰρ τρεφόμενόν ἐστι καὶ ᾧ τρέφεται καὶ τὸ τρέφον . τὸ μὲν οὖν τρέφον ἐστὶν ἡ πρώτη ψυχή , λέγω δὲ πρώτην τὴν θρεπτικήν , τὸ δὲ τρεφόμενον τὸ ἔμψυχον σῶμα καὶ τὸ ταύτην ἔχον τὴν ψυχήν , ᾧ δὲ τρέφεται , τοῦτ’ ἔστιν ἡ τροφή · ὥστε ἀνάγκη τὰ τρία ὑπάρχειν εἰς σύστασιν τοῦ γεννητικοῦ ζώου . εἴτε δὲ γεννητικὸν λέγεις τὸ τοιοῦτον ζῶον , εἴτε θρεπτικόν , οὐ λίαν τῷ λόγῳ διοίσει , πλὴν ὅσον γε ἀπὸ τοῦ τέλους μᾶλλον ἅπαντα προς|αγορεύειν δίκαιον , τέλος δὲ τὸ γεννῆσαι οἷον αὐτό , ὥστε καὶ τὴν τοιαύτην ψυχὴν γεννητικὴν ἄν δικαιότερον καλοίημεν τοῦ ὁμοίου ἢ φυλακτικὴν τοῦ ὄντος · τέλος γὰρ ἐκεῖνο , καὶ οὗ χάριν καὶ τὸ φυλάττειν . ἔστι δὲ δύο οἷς χρῆται ἡ ψυχὴ πρὸς τὸ τρέφειν τὸ ἔμψυχον σῶμα , τῇ τε δυνάμει τῇ θρεπτικῇ καὶ τῷ θερμῷ τῷ ἐμφύτῳ , ἀλλά τῇ μὲν ἑαυτῇ συμφυεῖ , τῷ δὲ ὥσπερ ἔξωθεν ὑποβεβλημένῳ ὀργάνῳ , καθάπερ ἂν καὶ τὸν κυβερνήτην εἴποις χρῆσθαι πρὸς τὸ κινεῖν τὴν ναῦν τῇ τε χειρὶ καὶ τῷ πηδαλίῳ , ἀλλὰ τῇ μὲν συμφυεῖ , τῷ δ’ ἔξωθεν λεχωρισμένῳ . ἡ μὲν οὖν δύναμις ἀκίνητος οὖσα κινεῖ μόνον , τὸ θερμὸν δὲ κινεῖται μὲν ὑπὸ τῆς δυνάμεως , κινεῖ δὲ τὴν τροφήν , ἡ τροφὴ δὲ αὖθις κινεῖται μόνον ὥσπερ τὸ πλοῖον . πᾶσαν δὲ ἀναγκαῖον τροφὴν δύνασθαι πέσσεσθαι · ἡ γὰρ μὴ τοῦτο πάσχειν δυναμένη οὐδὲ τροφή . ἐργάζεται δὲ τὴν πέψιν τὸ ἔμφυτον θερμόν , διὸ πᾶν ἔμψυχον ἔχει τοιαύτην θερμότητα . τύπῳ μὲν οὖν ἡ τροφὴ τί ἐστιν εἴρηται · διασαφητέον δέ ἐστιν ὕστερον περὶ αὐτῆς ἐν τοῖς οἰκείοις λόγοις . νῦν δὲ τοσοῦτον ἔστω δῆλον , ὅτι ἔστιν ἡ θρεπτικὴ δύναμις τῆς ψυχῆς σωστικὴ τοῦ ἔχοντος αὐτὴν διὰ τῆς οἰκείας ἐνεργείας παρουσίᾳ τροφῆς , ἢ πρώτη δύναμις τῆς ψυχῆς γεννητικὴ τοῦ ὁμοίου τῷ ἔχοντι . 5 . Διωρισμένων δὲ τούτων λέγομεν κοινῇ πρῶτον περὶ πάσης αἰσθήσεως , εἶτα οὕτω περὶ ἑκάστης ἰδίᾳ . δοκεῖ δ’ ἅπασα αἴσθησις ἐν τῷ κινεῖσθαί πὼς καὶ πάσχειν συμβαίνειν , χρὴ δὲ ἁπλούστερον τέως ἀκούειν | τοῦ πάσχειν τε καὶ τοῦ κινεῖσθαι · ὕστερον γὰρ πῶς ἐπὶ τῆς αἰσθήσεως ταῦτα λέγομεν διορισθήσεται . πᾶν γὰρ τὸ ἀλλοιούμενον διὰ πάθους τινὸς καὶ κινήσεως ἀλλοιοῦται , ἡ δὲ αἴσθησις ἀλλοιουμένη δοκεῖ τὰ εἴδη τῶν αἰσθητῶν ἀναμάττεσθαι , ὥστε καὶ πάσχουσα . δείξει δὲ ὁ λόγος προιὼν καὶ τὴν ἀλλοίωσιν ἐπ’ αὐτῆς ὅπως χρὴ λέγειν , καὶ τὸ πάσχειν ἐπ’ αὐτῆς ὅτι μὴ κυρίως · τέως δὲ ὅπερ ἔφην , ἁπλούστερον ἀκουστέον τούτων ἀπάντων τῶν ὀνομάτων . ἐπεὶ δὲ καὶ πάσχειν τὴν αἴσθησιν οἱ μὲν ὑπὸ τοῦ ὁμοίου φασίν , οἱ δὲ ὑπὸ τοῦ ἀνομοίου , ταῦτα δὲ διωρίσθη τε ἤδη ἐν τοῖς κοινοῖς λόγοις Περὶ γενέσεως καὶ φθορᾶς , ὅτι ἀμφότερά πώς ἐστιν ἀληθῆ οὐκ ἐπὶ τῆς αἰσθήσεως μόνης , ἐλλ᾿ ἐπὶ πάντων ὁμοίως ἃ λέγομεν πάσχειν , καὶ νῦν δὲ διορισθήσεται . ἐπειδὴ γὰρ τὸ πάσχον ὑπό τινος δυνάμει ἐστὶν οἷον τὸ ποιοῦν , πεπονθὸς μὲν ὅμοιόν ἐστι τῷ ποιοῦντι , πάσχον δὲ ἀνόμοιον . ἀλλ’ ὅπερ εἶπον , περιμένειν προιόντα προσήκει τὸν λόγον · διοριεῖ γὰρ ταῦτα ἅπαντα ἀκριβῶς πῶς ἐπὶ τῆς αἰσθήσεως λέγεται · πρότερον δὲ ὅσα ἄν τις ἀπορήσειεν ὑπὲρ αὐτῆς ἐπεξίωμεν . Εἰ τοίνυν ἡ αἴσθησίς ἐστιν ἡ ἀντιληπτικὴ τῶν αἰσθητῶν , ἔστι δὲ καὶ τῶν αἰσθητηρίων ἕκαστον αἰσθητόν σῶμα γὰρ ἕκαστον καὶ ἐκ τῶν στοιχείων , οἷον ὀφθαλμὸς καὶ γλῶττα καὶ οὖς ) · διὰ τί οὐχὶ καὶ τῶν αἰσθητηρίων αὐτῶν ἡ αἴσθησις ἀντιλαμβάνεται , ὡς καὶ μηδενὸς ἔξωθεν παρόντος ὑπὸ τῶν αἰσθητηρίων κινεῖσθαι ; πῶς οὖν οὐχ ὁρῶμεν τοὺς ὀφθαλμούς , ἢ τὰ χρώματα τῶν ὀφθαλμῶν , ἀλλὰ τοῖς ὀφθαλμοῖς τὰ ἄλλα ; καὶ πῶς οὐχ ἁπτόμεθα τῆς σαρκὸς καὶ τῆς περὶ τὴν σάρκα θερμότητος , ἀλλὰ τῇ σαρκὶ τῶν ἄλλων ; δῆλον οὗν ὅτι τὸ αἰσθητὸν καὶ ἡ αἴσθησις συνείληπται ἐν τοῖς | ὀργάνοις καὶ δυνάμει ἐστὶν ἑκάτερον , οὐκ ἐνεργείᾳ . καθάπερ οὖν τὸ καυστὸν οὐ κάεται ὑφ’ ἑαυτοῦ , ἀλλ’ ὑφ’ ἑτέρου τοῦ καυστικοῦ ἔκαε γὰρ ἂν ἑαυτὰ δήπου τὰ ξύλα , νῦν δὲ δεῖται πυρός ) , οὕτω καὶ τὸ αἰσθητικὸν οὐχ οἷόν τε , καθ’ ἣν ἔχει δύναμιν , ἐνεργῆσαι μὴ κινοῦντος αὐτὴν τοῦ αἰσθητοῦ , κινεῖ δὲ ὅταν ἔξωθεν ᾖ καὶ μὴ συνειλημμένον καὶ ὥσπερ ἕν · οὐδὲ γὰρ ἡ σφύρα αὐτάρκης κινῆσαι τὴν τέχνην οὐδὲ τὸ τρύπανον οὐδὲ ὁ πρίων , ἄν μὴ τὸ μέλλον πρίεσθαι ἢ μέλλον τρυπᾶσθαι ἔξωθεν ᾖ . δοκεῖ δέ μοι ταύτην μὴ ἀπλῶς κινεῖν τὴν ἀπορίαν Ἀριστοτέλης , ἀλλ’ ὡς καθαπτομένην μάλιστα τῶν καὶ χωρισθεῖσαν τὴν ψυχὴν τοὐ σώματος αἰσθητικὴν εἷναι λεγόντων . εἰ γὰρ οἵα τε καὶ χωρὶς τῶν ὀργάνων αἰσθάνεσθαι , διὰ τί οὐχὶ καὶ αὐτῶν αἰσθάνεται τῶν ὀργάνων ; ἐπεὶ οὖν τὸ αἰσθάνεσθαι λέγομεν διχῶς καὶ γὰρ τὸν καθεύδοντα ἀκούειν καὶ ὁρᾶν λέγομεν ἀλλὰ δυνάμει , καὶ τὸν ἀκούοντα ἤδη καὶ ὁρῶντα ἀλλ’ ἐνεργείᾳ ) διχῶς ἄν λέγοιτο καὶ ἡ αἴσθησις καὶ τὸ αἰσθάνεσθαι , τὸ μὲν δυνάμει , τὸ δὲ ἐνεργείᾳ . ἔστι δὲ τὸ ἐνεργεῖν καὶ τὸ κινεῖσθαι οὐχὶ τὸ αὐτό , ἀλλ’ οὐδὲ τὸ ἐνεργεῖν ταὐτὸν καὶ τὸ πάσχειν , ἀλλ’ εἴ τι μὲν κινεῖται , πάντως καὶ ἐνεργεῖ , τὸ δὲ ἐνεργοῦν οὐ πάντως κινεῖται , ἀλλ’ ὃ τὰ γένη πέπονθε πρὸς τὰ εἴδη , τοῦτο πάσχει καὶ ἡ ἐνέργεια πρὸς τὴν κίνησιν · τῆς γὰρ ἐνεργείας ἡ μέν τις αἰεὶ τελεία καὶ ἐν ὁτῳοῦν μέρει τοῦ χρόνου καθ’ ὃν γίνεται ἡ αὐτή , ἡ δὲ ἀτελὴς καὶ ἀεὶ ἄλλη · ἡ δὲ κίνησις οὐκ ἦν ἡ τέλειος ἐνέργεια , καθάπερ εἴρηται πρότερον , ἀλλ’ ἡ | ἀτελής . πάσχει δ᾿ αἰεὶ τὰ δυνάμει τοιαῦτα ὑπὸ τῶν ἐνεργείᾳ τοιούτων , διὸ ἔστι μὲν ὡς ὑπὸ τοῦ ὁμοίου , ἔστι δὲ ὡς ὑπὸ τοῦ ἀνομοίου . πάσχει μὲν γὰρ τὸ ἀνόμοιον , πεπονθὸς δὲ ὅμοιον γίνεται . τοῦτό τε οὖν διαιρετέον , ὅτι οὐ ταὐτὸν τὸ ἐνεργεῖν καὶ τὸ κινεῖσθαι , οὐδὲ δὴ τὸ ἐνεργεῖν καὶ τὸ πάσχειν , καὶ ἔτι πρὸς τούτῳ καθόλου περὶ δυνάμεως καὶ έντελεχείας , ὅτι οὐχ ἁπλῶς λέγεται . λέγεται μὲν γὰρ καὶ οὕτως ἐπιστήμων ὁ ἄνθρωπος , ὅτι πέφυκε δέχεσθαι ἐπιστήμην , λέγεται δὲ ἐπιστήμων ὁ γεωμέτρης , ὅτι ἔχει ἤδη τὴν ἐπιστήμην · ἑκάτερος δὲ τούτων οὐ τὸν αὐτὸν τρόπον δυνατός ἐστιν , ἀλλ’ ὁ μὲν ὅτι τὸ γένος τοιοῦτον καὶ ἡ φύσις ἡ τοὐ ἀνθρώπου , ὡς εἶναι δεκτικὴ ἐπιστήμης , ὁ δὲ ὅτι βουληθεὶς θεωρεῖν εὐθὺς δύναται , εἰ μή τι κωλύει τῶν ἔξωθεν · τρίτος δ’ ἐπὶ τούτοις ἐστὶν ὁ γεωμετρῶν ἤδη καὶ θεωρῶν , ἐντελεχείᾳ τις οὗτος ὢν ἐπιστήμων καὶ τέλειος μόνος , οἱ δὲ πρότεροι ἀμφότεροι μὲν κατὰ δύναμιν ἐπιστήμονες · ἀλλ’ ὁ μὲν δεῖται μαθήσεως καὶ τῆς κτὰ τὴν μάθησιν ἀλλοιώσεως καὶ τοῦ μεταβάλλειν ἐκ τῆς ἕξεως τῆς ἐναντίας ἐκ γὰρ ἀγνοίας εἰς γνῶσιν καὶ ἐξ ἀνεπιστημοσύνης εἰς ἐπιστήμην κινεῖται ) · ὁ δὲ ἔχει μὲν τὴν ἕξιν , οἷον τὴν ἀριθμητικὴν ἢ τὴν γραμματικήν , δεῖται δὲ μόνου τοῦ ἐνεργῆσαι . οὐκ ἔστιν οὖν ὁ αὐτὸς τρόπος ἀμφοῖν τῆς ἐνδείας , τοῦ τε μὴ ἔχειν ὅλως ἀλλὰ πεφυκέναι , καὶ τοῦ ἔχοντα μὴ κεχρῆσθαι , καὶ οὐ ταὐτὸν τὸ πάσχειν ἐπ’ ἀμφοτέρων τοῦ τε μανθάνοντος τὴν ἐπιστήμην καὶ τοῦ ἔχοντος ἠρεμοῦσαν , ἀλλ’ ὁ μὲν ἣν ἔχει διάθεσιν , ταύτην ἀπόλλυσι · φθείρεται γὰρ ἡ ἄγνοια καὶ ἐκχωρεῖ ἐπεισιούσης ἐπιστήμης • ὁ δὲ ἡνίκα ἄν ἐνεργῇ κατὰ τὴν ἐπιστήμην , ἣν ἔχει , ταύτῃ χρῆται , ὥστε ἐκεῖ μὲν φθορὰ τῆς προυπούσης ποιότητος , ἐνταῦθα δὲ τελείωσις μᾶλλον · θεωροῦν γὰρ γίνεται τὸ ἔχον τὴν ἐπιστήμην , τοῦτο δὲ οὐκ ἀναιρεῖ τὴν ἐπιστήμην , ἀλλὰ τελειοῖ . διὰ ταῦτα οὖν οὐδὲ ἀλλοίωσιν τοῦτο θετέον , εἴπερ ἀλλοίωσις πᾶσα ἐξίστησι τοῦ προϋπάρχοντος , ἐνταῦθα δὲ εἰς αὐτὸ ἡ ἐπίδοσις καὶ εἰς τὴν τελειότητα τοῦ προϋπάρχοντος . εἰ δέ τις τοὔνομα ἀγαπώῃ τῆς ἀλλοιώσεως καὶ ἐπὶ τούτων , ἀλλὰ διοριστέον γε ἀκριβῶς , ὅτι τὸ μὲν ὄνομα ἴσως ταὐτόν , τὸ δὲ πρᾶγμα οὐχὶ ταὐτόν , ἀλλ’ ἕτερον τοῦτο γένος ἀλλοιώσεως . διὸ οὐ καλῶς ἔχει λέγειν τὸν ἔχοντα τὴν φρόνησιν ὅταν φρονῇ ἀλλοιοῦσθαι . οὐδὲ γὰρ τὸν οἰκοδόμον ὅταν οἰκοδομῇ , οὐδὲ τὸν χαλκοτύπον ὅταν χαλκεύῃ , μήποτε δὲ οὐδὲ τὸν μανθάνοντα καὶ λαμβάνοντα τὴν ἐπιστήμην ὑπὸ τοῦ κατ’ ἐνέργειαν ἐπιστήμονος οὐδὲ τοῦτον πάσχειν κυρίως θετέον , ἀλλὰ δύο τρόπους εἶναι τοῦ τε πάσχειν καὶ τοῦ ἀλλοιοῦσθαι , καὶ τὸν μὲν κυρίως , τὸν δὲ οὐ πάνυ · οὐ γὰρ ὁμοίως πάσχειν ῥητέον τὸν μεταβάλλοντα ἐξ ἐπιστήμης εἰς ἄγνοιαν καὶ τὸν ἐξ ἀγνοίας εἰς ἐπιστήμην , ἀλλ’ ἐκεῖνον μὲν πάσχειν κυρίως μεταβάλλει γὰρ ἐπὶ τὴν στέρησιν ) , τοῦτον δὲ οὐκέτι . πρόεισι γὰρ ἐπὶ τὴν ἕξιν καὶ τὴν τῆς φύσεως τελειότητα , εἰς ἣν ἡ κίνησις . ὥσπερ οὖν ἐπὶ τῆς ἐπιστήμης ὁ μὲν ἄρτι μανθάνων τὴν πρώτην κινεῖται μεταβολήν , ὁ δὲ μεμαθηκὼς ἔχει μὲν ἤδη τὴν ἕξιν , προς|δεῖται δὲ τῆς ἐνεργείας , οὕτω καὶ ἐπὶ τῆς αἰσθήσεως τὸ μὲν σπέρμα τοῦ ζώου καὶ τὸ ὠὸν τὴν πρώτην μεταβάλλει μεταβολήν , καθ’ ἣν γίνεται αἰσθητικόν . ὅταν δὲ γένηται ζῶον , ἔχει ἤδη τὴν ἕξιν , ἐλλείπει δὲ αὐτῷ ἡ ἐνέργεια . διαφέρει δὲ τοσοῦτον τῆς ἐπιστήμης ἡ αἴσθησις , ὅτι τῇ μὲν ἔξωθεν δεῖ παραγενέσθαι τἂ προαξόμενα αὐτὴν εἰς ἐνέργειαν , τὸ ὁρατὸν καὶ τὸ ἀκουστὸν καὶ τὸ ἁπτόν · ἡ δὲ ἐπιστήμη οἴκοθεν ἔχει τὰ ἐπιστητά · τὰ γὰρ νοήματα ἐπιστητά ἐστι τὰ καθόλου , ἅπερ αὐτὴ συναθροίζει καὶ ἑαυτῇ θησαυρίζεται . καὶ ἐπ’ αὐτῇ προχειρίζεσθαι , ὅταν βούληται , τῇ δὲ αἰσθήσει τὰ καθέκαστα ὑπέκειτο καὶ τὰ ἐν μέρει , ταῦτα δ’ ἔξωθεν καὶ τῆς φύσεως ἔργα , οὐ τῆς ψυχῆς . διὸ νοῆσαι μὲν ἐφ’ ἡμῖν , ὅταν βουλώμεθα , αἰσθέσθαι δὲ οὐκ ἐφ’ ἡμῖν , ἀλλ’ ἀνάγκη ἔξωθεν ὑπάρχειν τὸ αἰσθητόν . διὰ δὲ τοῦτο καὶ ὅσαι τῶν τεχνῶν ποιητικώτεραι , ἃς τῶν αἰσθητῶν ἐπιστήμας ὠνόμασεν ᾿Ἀριστοτέλης , καὶ περὶ τὸ καθ’ ἕκαστον μᾶλλον ἢ περὶ τὸ καθόλου , οὐδὲ αὗται ἐνεργοῦσιν , ὅταν προαιρῶνται . ἡ γὰρ ὕλη καὶ ταύταις ἔξωθεν , ὡς χαλκευτιπῇ μὲν ὁ χαλκός , οἰκοδομικῇ δὲ οἱ λίθοι . ἀλλὰ περὶ μὲν τούτων ὕστερον , νῦν δὲ λέγομεν ὅτι ἐστὶ τὸ αἰσθητικὸν δυνάμει , οἷον τὸ αἰσθητὸν ἐντελεχείᾳ . τὸ δὲ δυνάμει ὅπως ἀκουστέον , προείρηται , ὅτι οὐχ ὡς τὸν παῖδα λέγομεν δυνάμει στρατηγόν , ἀλλ’ ὡς τὸν ἐν ἡλικίᾳ ὄντα καὶ ἕξιν ἔχοντα . πάσχον μὲν οὖν οὐχ ὅμοιον , πεπονθὸς δὲ ὡμοίωται καὶ ἔστιν οἷον ἐκεῖνο . | 6 . Πῶς δὲ ἐπ’ αὐτοῦ τὸ πάσχειν ἀκουστέον , καὶ ὅτι μὴ κυρίως , προείρηται . τίνα γάρ ἐστι τὰ πάσχοντα κυρίως , καὶ τίνα τὰ ἀλλοιούμενα , διώρισται ἐν τοῖς προτέροις λόγοις ἱκανῶς . ἀλλ’ ἐπειδὴ μήτε τῆς δυνάμεως ἔχομεν ὄνομα ἴδιον ἐπὶ τῶν τὴν ἕξιν ἐχόντων , μήτε τοῦ τὴν ἕξιν μεταβάλλειν εἰς ἐνέργειαν , χρώμεθα μὲν ἐπ’ αὐτῶν τῇ κοινῶς λεγομένῃ δυνάμει καὶ τῶ κοινῶς λεγομένῳ πάσχειν , διαστελλόμεθα δὲ τὰ σημαινόμενα . ὅτι γὰρ οὔ πάσχουσα κυρίως ἡ αἴσθησις ὑπὸ τῶν αἰσθητῶν , ἀλλ᾿ οὐδὲ ἀλλοιουμένη δέχεται αὐτῶν τὰ εἴδη , δῆλον ἐκεῖθεν · οὐ γὰρ λευκὴ γινομένη τῶν λευκῶν ἀντιλαμβάνεται , οὐδὲ θερμὴ τῶν θερμῶν , οὐδὲ γλυκεῖα τῶν γλυκέων , ἀλλ’ ἐκμάττεται μὲν τὰ εἴδη τῶν αἰσθητῶν καὶ τοὺς λόγους ἄνευ τῆς ὕλης , ὥσπερ ὁ κηρὸς τὸ εἶδος τῆς χρυσῆς σφραγῖδος ἄνευ τοῦ χρυσοῦ , οὐ μὴν ὕλη γινομένη τῷ εἴδει , οὐδὲ τρεπομένη σωματικῶς , ἀλλ’ οὐδὲ σχηματιζομένη ἐπιπολῆς · ὁ γὰρ κηρός , εἰ καὶ μὴ τὴν ὕλην δέχεται τῆς σφραγῖδος , ἀλλ’ ἐπιπολῆς ἐσχηματίζετο , ἡ δὲ αἴσθησις ὅλη δι’ ὅλης τὸ εἶδος ἀναλαμβάνει τοῦ αἰσθητοῦ καὶ οὐ μεταβάλλουσα ἐκ τῆς ἕξεως , ἧς πρότερον εἶχεν , ἀλλὰ τοὐναντίον ἣν ἔχει τελειοῦσα καὶ βεβαιουμένη τῷ ἐνεργεῖν . τοιοῦτον μὲν οὖν ἡ καθόλου αἴσθησις , καθ’ ἑκάστην δὲ ἰδίᾳ ῥητέον · οὐδὲ γὰρ ὁ κοινὸς λόγος αὐτῆς ἀκριβῶς ἂν εἴη κοινός , ἐπειδὴ καὶ ἐν τῇ αἰσθήσει τὸ πρότερον καὶ τὸ ὕστερον . τοὐ δὲ περὶ ἑκάστης αἰσθήσεως λόγου πρότερον τὰ αἰσθητὰ διαιρετέον . τῶν τοίνυν αἰσθητῶν τὰ μὲν καθ’ αὑτά ἐστιν αἰσθητά , τὰ δὲ κατὰ συμβε|βηκός . καὶ τῶν καθ’ αὑτὰ τὰ μὲν κοινά ἐστιν ἀπασῶν <τῶν σθήσεων> , <τῶν τὰ δὲ ἴδια καθ’ ἑκάστην · ἴδια μὲν ἑκάστης , ὧν οὐχ οἷόν τε ἄλλην ἀντιλαμβάνεσθαι καὶ περὶ ἃ ἥκιστα ἀπατᾶται , εἰ κατὰ φύσιν τε ἔχοι καὶ μηδὲν ἐμποδίζοι τῶν ἔξωθεν , οἷον ἢ θέσις ἢ διάστημα ἀσύμμετρον · ἀνεξαπάτητος γὰρ περὶ τὰ χρώματα ἡ ὄψις , ὅταν αὐτή τε ἔχῃ εἰλικρινῶς καὶ διὰ καθαροῦ τοῦ ἀέρος τὰς ἐνεργείας ποιῆται καὶ ἀπὸ συμμέτρου διαστήματος καὶ τῶν χρωμάτων οὕτως κειμένων . οὕτως δὲ ἔχει καὶ ἡ ἀκοὴ περὶ τοὺς ψόφους · δεῖ γὰρ αὐτήν τε ὑγιαίνειν καὶ τὸ μεταξὺ ἠρεμοῦν εἶναι καὶ τὸ διάστημα σύμμετρον . οὕτως καὶ περὶ χυμοὺς ἡ γεῦσις . ἡ δὲ ἁφὴ πλείους μὲν ἔχει διαφορὰς καὶ οὐχ οἷόν τε ἑνὶ περιλαβεῖν ὀνόματι τὸ ὑποκείμενον ταύτῃ τῇ αἰσθήσει , ὡς τὸ χρῶμά ἐστιν ἐπὶ τῆς ὄψεως καὶ οἱ ψόφοι ἐπὶ τῆς ἀκοῆς · καὶ γὰρ λείων καὶ τραχέων καὶ σκληρῶν καὶ μαλακῶν καὶ βαρέων καὶ κούφων καὶ θερμῶν καὶ ψυχρῶν καὶ ξηρῶν καὶ ὑγρῶν ἀντιλαμβάνεται , καὶ ἔστι πεντὰς αὕτη συζυγιῶν ἀνώνυμος ἑνὶ καθάπερ εἶπον ὀνόματι . οὐ μήν , εἰ καὶ πλείω ταύτῃ τὰ ὑποκείμενα , ἕτερον τρόπον ἐνεργεῖ περὶ αὐτὰ ἡ ὅνπερ ἑκάστη τῶν λοιπῶν περὶ τὰ ἴδια , ἀλλὰ καὶ αὐτὴ περὶ τὰ αὑτῆς ἥκιστα εὐεξαπάτητος · καὶ ὥσπερ ἡ ὄψις οὐκ ἐξαπατᾶται τί τὸ χρῶμα , ἀλλὰ τί τὸ κεχρωσμένον , οὐδὲ ἡ ἀκοὴ τίς ὁ ψόφος , ἀλλὰ τί τὸ ψοφοῦν ἢ ἐν ποίῳ τόπῳ , πότερον ἐν δεξιᾷ ἢ ἐν ἀριστερᾷ , ἢ ὄπισθεν ἢ ἔμπροσθεν · οὕτως καὶ ἡ ἁφὴ τοῦ σκληροῦ μὲν ἀντιλαμβάνεται καθ’ αὑτήν , τί δὲ τὸ σκληρόν , οὐχ οἵα τε εἰπεῖν καθ’ αὑτήν . τὰ μὲν οὖν | τοιαῦτα λέγεται ἴδια ἑκάστης εἶναι αἰσθήσεως , κοινὰ δὲ πλειόνων κίνησις ἠρεμία ἀριθμὸς σχῆμα μέγεθος . ἀλλὰ κίνησις μὲν ἁπασῶν κοινόν τι τῶν αἰσθήσεων · ἀντιλαμβάνεται γὰρ αὐτῆς καὶ ὄψις καὶ ἀκοή · ᾿ἵππων μ’ ὠκυπόδων ἀμφὶ κτύπος οὔατα βάλλει.’ ἀλλὰ καὶ ὄσφρησις προσιόντος καὶ ἀπιόντος τοῦ ὀσφρητοῦ , καὶ γεῦσις ὁμοίως , ἡ δὲ ἁφὴ καὶ σαφέστερον . τάχα δὲ οὐ μόνον κίνησις , ἀλλὰ καὶ ἠρεμία καὶ ἀριθμὸς κοινὰ πασῶν αἰσθητὰ τῶν αἰσθήσεων · ἑκάστη γὰρ οἵα τέ ἐστι τῶν ἰδίων αἰσθητῶν συμπαρατηρεῖν τὸν ἀριθμόν . μέγεθος δὲ καὶ σχῆμα κοινὰ μάλιστα τῇ τε ὁράσει καὶ τῇ ἁφῇ . κατὰ συμβεβηκὸς δὲ λέγεται αἰσθητὰ ἃ καθ’ αὑτὰ μὲν οὐκ ἔστιν αἰσθητά , τῷ δὲ συμβεβηκέναι τοῖς ἀπλῶς αἰσθητοῖς · αἰσθητὸς γὰρ ὁ Διάρους υἱὸς ἢ ὁ Διάρης οὐχ ᾗ Διάρης , ἀλλ’ ὅτι συμβέβηκε τῷ Διάρει καὶ λευκῷ εἶναι . ᾿Αριστοτέλης δὲ τὰ κατὰ συμβεβηκὸς αἰσθητὰ οὕτως ἑρμηνεύει · κατὰ συμβεβηκὸς γὰρ τούτου αἰσθάνεται , διότι τῷ λευκῷ τοῦτο συμβέβηκεν οὗ αἰσθάνεται , ὥσπερ ἄν εἰ λέγοι ὅτι κατὰ συμβεβηκὸς τοῦ Διάρους αἰσθάνεται , ὅτι τῷ λευκῷ συμβέβηκε Διάρει εἶναι . ἔθος δὲ αὐτῷ πολλάκις καὶ ἐπὶ τῶν ὑποκειμένων τῷ τοῦ συμβεβηκότος ὀνόματι κεχρῆσθαι , ὥσπερ καὶ ἐν Κατηγορίαις · περιαιρουμένων γάρ φησι τῶν ἄλλων , ὅσα συμβεβηκότα ἐστὶ τῷ δεσπότῃ , οἷον τοῦ ἄνθρωπον εἶναι καὶ τὰ ἑξῆς . διὸ καὶ οὐδὲν πάσχει φησὶν ὑπὸ τῶν τοιούτων ἡ αἴσθησις ᾗ τοιαῦτά ἐστιν , οἷον ἡ ὄψις ὑπὸ τοῦ Διάρους ᾗ Διάρης ἐστίν · οὐ γὰρ ὁρατὸν ὁ Διάρης ἐστίν , | ἀλλὰ τὸ χρῶμα Διάρους . τῶν δὲ καθ’ αὑτὰ αἰσθητῶν τὰ ἴδια κυρίως αἰσθητά , καὶ πρὸς ἃ ἡ ἑκάστης πέφυκεν οὐσία τε καὶ ἐνέργεια . περὶ ὧν καὶ δὴ λέγομεν τὴν ἀρχὴν ἀπὸ ἦς ὄψεως ποιησάμενοι . ΘΕΜΙΣΤΙΟΥ ΠΕΡΙ ΨΥΧΗΣ . ΛΟΓΟΣ ΤΕΤΑΡΤΟΣ . 7 . τῆς ὄψεως ἴδιον αἰσθητὸν τὸ ὁρατόν · ἡ γὰρ ὄψις ὅρασις , ἡ δὲ ὅρασις πρὸς τὸ ὁρατόν . ὁρατὸν δὲ λέγω πρώτως τὸ χρῶμα · εἰ δέ τι καὶ ἄλλο ἐστὶν ὁρατόν , προιὼν ὁ λόγος μηνύσει · δοκεῖ γάρ τινα ἐν φωτὶ μὲν οὐχ ὁρᾶσθαι , ὅπερ ἴδιον τῶν χρωμάτων , ἐν σκότει δὲ λάμπειν , ἀνώνυμα δὲ ἑνὶ ὀνόματι . ἀλλὰ ταῦτα μὲν ὥσπερ ἔφην προιὼν ὁ λόγος διακρινεῖ , νῦν δὲ τοσοῦτον κείσθω τὴν πρώτην , ὅτι τὸ ὁρατόν ἐστι χρῶμα . τοῦτο δὲ εἶναι πέφυκεν αἰεὶ ἐπὶ τῆς τῶν σωμάτων ἐπιφανείας , ἣ καθ’ αὑτὴν ὁρτή , καθ’ αὑτὴν δ’ οὐχ ὅτι ἐνυπάρχει αὐτῆς ἐν τῷ λόγῳ τὸ ὁρατόν , οὐδὲ ὅτι αὐτὴ ἐν τῷ λόγῳ τοῦ ὁρατοῦ περιέχεται , οἵπερ ἦσαν δύο τρόποι τῶν καθ’ αὑτὰ ὑπαρχόντων , ἀλλ’ ὅτι πάντως ἐν ἑαυτῇ ἔχει τὸ χρῶμα , καὶ οὐχ οἷόν τε ἄνευ χρώματος ἐπιφάνειαν σώματος οὔτε εὑρεῖν οὔτε νοῆσαι . ἐπεὶ τοίνυν τὸ αἴτιον τοῦ ὁρατὴν εἶναι τὴν ἐπιφάνειαν ἐν αὐτῇ ἐστὶ τῇ ἐπιφαὅτι ] νεῖα , διὰ τοῦτο λέγοιτ’ ἄν ἡ ἐπιφάνεια καθ’ αὑτὴν ὁρατή . τῷ μὲν οὖν ὑποκειμένῳ ταὐτὸν τό τε ὁρατὸν καὶ τὸ χρῶμα , τῷ λόγῳ δὲ ἕτερον · τὸ μὲν γὰρ ὁρατὸν πρὸς τὴν ὅρασιν λέγεται , τὸ χρῶμα δὲ καθ’ αὑτό , καὶ ὁρατὸν μὲν οὐκ ἔστιν ἀπελθούσης τῆς ὁράσεως , εἰ μὴ δυνάμει , χρῶμα δὲ οὐ κωλύεται εἶναι , κἄν μὴ ὁρᾶται . πᾶν δὲ χρῶμα κίνησίς ἐστι τοῦ κατ’ ἐνέργειαν διαφανοῦς , καὶ τοῦτό ἐστιν αὐτοῦ ἡ φύσις , καὶ οὐκ ἔστιν ὁρατὸν ἄνευ φωτός , ἀλλὰ πάντως ἕκαστον χρῶμα ἐν φωτὶ ὁρατόν . διὸ περὶ φωτὸς πρῶτον λεκτέον , τί ἐστιν , εἴπερ διὰ τοῦτο γίνεται ὁρατὸν τὸ χρῶμα . πρῶτον δὲ τί τὸ διαφανές · τούτου γὰρ τὸ φῶς οἷον ἐνέργειά τις καὶ τελειότης . Λέγω τοίνυν εἶναι διαφανὲς ὅ ἐστι μὲν ὁρατόν , οὐ καθ’ αὑτὸ δὲ ὁρατὸν ὡς ἁπλῶς εἰπεῖν , ἀλλὰ δι’ ἀλλότριον χρῶμα . τοιοῦτον δέ ἐστιν ἀὴρ καὶ ὕδωρ , εἴποις δ’ ἄν καὶ λίθους τινάς , οἳ καὶ αὐτῷ τούτω τῷ ὀνόματι προσαγορεύονται , καὶ τὴν ὕελον καὶ τὰ κέρατα καὶ ἄλλας φύσεις σωμάτων , μάλιστα δὲ τὸ ἀίδιον καὶ θεῖον σῶμα . καὶ τοῦτο μὲν πρώτως διαφανές , δευτέρως δὲ ὁ ἀήρ , τρίτον δὲ τὸ ὕδωρ , ἔπειτα ὅσα ἐφεξῆς ἠριθμήσαμεν , καὶ τούτων ἕκαστον διαφανὲς οὐχ ἡ ὕδωρ οὐδ’ ᾗ ἀήρ , ἀλλ’ ᾗ κοινῆς τινὸς φύσεως ἅπαντα κεκοινώνηκεν , δι’ ἣν ἐνυπάρχουσαν αὐτοῖς καὶ ἔστι διαφανῆ καὶ ὀνομάζεται . γίνεται οὖν ἅπαντα ταῦτα ὁρατὰ οὐ δι’ οἰκεῖον χρῶμα · οὐ γὰρ ἄν εἴη τι διαφανὲς κεχρωματισμένον , ἀλλ’ ὅσα μάλιστα ἀχρωμάτιστα , ταῦτα μάλιστα διαφανῆ . ὁρᾶται οὖν , εἴπερ ὁρᾶται , δι’ ἀλλότριον ὡς ἔφην χρῶμα · κινεῖται γὰρ ὑπὸ τῶν ἀλλοτρίων χρωμάτων , κινεῖται δὲ οὐχ ὡς | ἀλλοιοῦσθαι , οὐδ’ ὡς μεταβάλλειν εἰς αὐτά , οὐδ’ ὥσπερ ὁ κηρὸς τῶν σφραγίδων δέχεται τὰ γλύμματα . οὗτος μὲν γὰρ ἐπιπολῆς , ὁ δὲ ἀὴρ ὅλος δι’ ὅλου παραπέμπει τῇ ὄψει τὰ χρώματα , καὶ ὁ αὐτὸς ἐνίοτε ἅμα τὰ ἐναντία πλείοσιν ὄψεσιν , ὅπερ οὐχ οἷός τ’ ἂν ἦν , εἰ συνετρέπετο τοῖς χρώμασι καὶ συνηλλοιοῦτο . παραπέμπει δὲ οὐκ αἰεὶ τὰ χρώματα πρὸς τὴν ὄψιν οὔτε ὁ ἀὴρ οὔτε τὰ ἄλλα τὰ προειρημένα διαφανῆ , ἀλλ’ ἡνίκα ἂν γένηται ἐνεργείᾳ διαφανῆ · γίνεται δὲ ἐνεργείᾳ διαφανῆ φωτὸς παρουσίᾳ . τὸ μὲν οὖν θεῖον σῶμα ἀεὶ διαφανὲς ἐνεργείᾳ · ἀεὶ γὰρ αὐτῷ πάρεστι καὶ τὸ φῶς , ὁ δὲ ἀὴρ καὶ τὰ λοιπὰ ποτὲ μὲν δυνάμει , ποτὲ δὲ ἐνεργείᾳ διαφανῆ . ἐν οἷς οὖν δυνάμει τὸ φῶς , ἐν τούτοις ἐστὶ καὶ τὸ σκότος · οὐδὲν γὰρ ἄλλο ἐστὶ τὸ σκότος ἢ τὸ δυνάμει διαφανές , τὸ δὲ φῶς ἐντελέχειά τις καὶ τελειότης τοῦ διαφανοῦς ᾗ διαφανές . οὐ γὰρ ᾗ ἀήρ , οὐδὲ ᾗ ὕδωρ · ἑτέρα γὰρ ἑκάστου καθ’ ὅ ἐστιν ἕκαστον τελειότης , ᾗ δὲ διαφανῆ πάντων τελειότης τὸ φῶς · οἷον γὰρ χρῶμά ἐστι τοὐ διαφανοῦς , τὸ δὲ οἷον εἶπον , ὅτι οὐ χρωματίζει τὸν ἀέρα τὸ φῶς , ὥσπερ ἡ λευκότης τὴν χιόνα , ἀλλ’ αἴτιόν ἐστι τῷ ἀέρι τοῦ γενέσθαι αὐτὸν ὁρατόν , ὥσπερ τὰ χρώματα τοῖς σώμασι τοῦ ὁρᾶσθαι αἴτια γίνεται , καὶ προάγει τὸ δυνάμει διαφανὲς εἰς τὸ γίγνεσθαι ἐντελεχείᾳ . ἔστι δὲ οὔτε τὸ πῦρ αὐτὸ φῶς οὔτε ὁ ἥλιος οὐδὲ τὰ λοιπὰ ἄστρα , ἀλλ’ ἡ ἐν τῷ διαφανεῖ αὐτῶν παρουσία , καὶ τοῦτο κοινὸν ὑπάρχει τοῖς τοιούτοις ἅπασι σώμασι τὸ δύνασθαι τὰ δυνάμει δια|φανῆ ἐνεργείᾳ ποιεῖν , καὶ μάλιστα τῷ ἡλίῳ καὶ τοῖς λοιποῖς θείοις σώμασι , δεύτερον δὲ τῷ πυρὶ καὶ εἴ τι ἄλλο πυρῶδες . ἔοικεν οὖν οὐχ ᾗ πῦρ ὑπάρχειν αὐτῷ τὸ φωτίζειν , ἀλλ’ ᾗ τινὸς ἄλλης φύσεως κεκοινώνηκεν . δῆλον δὲ καὶ ἐκ τῶν παρ’ ἡμῖν ζώων , οἷον τῶν καλουμένων πυγολαμπίδων , ἃ πῦρ μὲν οὐκ ἔχει , φωτίζει δὲ ὅμως κατὰ τὸ μέγεθος τοῦ σώματος τὸν πέριξ ἀέρα . Τί μὲν οὖν τὸ διαφανὲς εἴρηται , εἴρηται δὲ ὁμοίως καὶ τί τὸ φῶς , ὅτι οὔτε πῦρ οὔθ’ ὅλως σῶμα οὐδὲ ἀπορροὴ σώματος οὐδενός εἴη γὰρ ἄν καὶ οὕτως σῶμα ) · ἀλλὰ πυρὸς ἢ τοιούτου τινὸς ἐν τῷ διαφανεῖ παρουσία , παρουσία δὲ οὐχ ὡς ἡ τῶν κιρναμένων πρὸς ἄλληλα , οὐδ’ ὡς τῶν ἐν τῷ αὐτῷ τόπῳ παρακειμένων ἀλλήλοις ἅπαντα γὰρ ταῦτα σωμάτων τὰ πάθη ) · ἀλλ’ ὡς ἡ τοῦ δρῶντος ἐνέργεια ἐν τῷ πάσχοντι , μᾶλλον δὲ τελειουμένῳ . οὔτε γὰρ σῶμα διὰ σώματος χωρεῖν ὅλον δι’ ὅλου δυνατόν , οὔτε δύο σώματα ἅμα κατέχειν τὸν αὐτὸν τόπον , ὡς διὰ πολλῶν ἔμπροσθεν ἀποδέσεικται . ἐχρῆν δὲ παχύτερον εἶναι τὸν ἀέρα , ἡνίκα ἂν ἔχῃ τὸ φῶς ἢ ὁπηνίκα ἂν ἔχῃ τὸ σκότος , νῦν δὲ τὸ ἐναντίον δοκεῖ . ἄλλως δέ , εἰ τὸ σκότος στέρησις ἐν τῷ διαφανεῖ τῆς τοῦ πυρὸς παρουσίας , ἡ τούτου παρουσία τὸ φῶς ἐστί . παρουσία δὲ ἅπασα σχέσις τοῦ παρόντος πρὸς ἐκεῖνο , ᾧ πάρεστι , καὶ οὐχὶ σῶμα . ἔτι δὲ εἰ σῶμα τὸ φῶς , κἂν ἐκινεῖτο ὑπὸ τῶν πνευμάτων . ἀλλ’ οὐδ’ ἂν ἡ κίνησις αὐτοῦ κατὰ φύσιν ἦν ἡ εἰς τὸ κάτω , εἴγε καὶ λεπτότερον τοῦ πυρὸς τὸ φῶς . ἔτι ἐχρῆν ἐν | χρόνῳ κινεῖσθαι τὸ φῶς , εἴπερ σῶμα ἦν , νῦν δὲ ἀθρόως ἅπας ὁ οἶκος πυρὸς εἰσκομισθέντος φωτίζεται , μᾶλλον δὲ ἅπας ὁ ἀὴρ ἀνατείλαντος τοῦ ἡλίου . Ἐμπεδοκλῆς δ’ οὐκ ὀρθῶς λέγει , οὐδ’ εἴ τις ἄλλος οὕτω λέγει , ὡς κινουμένου τοῦ φωτὸς καὶ γινομένου πρῶτον μεταξὺ τῆς γῆς καὶ τοῦ # x003E ; , εἶθ’ οὕτω πρὸς τὴν γῆν , ἡμᾶς δὲ λανθάνοντος διὰ τὴν ταχυτῆτα τῆς κινήσεως · τοῦτο γάρ ἐστι καὶ παρὰ τὴν ἐν τῷ λόγῳ ἀλήθειαν καὶ παρὰ τὰ φαινόμενα . ἐν μικρῷ μὲν γὰρ διαστήματι καὶ μικροῦ φωτὸς κίνησις λάθοι ἄν , ἀπ’ ἀνατολῆς δὲ εἰς δυσμὰς λανθάνειν τηλικούτου σώματος κίνησιν μέγα λίαν τὸ αἴτημα . ἐστι δὲ χρώματος μὲν δεκτικὸν τὸ ἄχρουν , ψόφου δὲ τὸ ἄψοφον , ὥσπερ σχήματος τὸ μὴ ἔχον οἰκεῖον σχῆμα , καὶ χυμοῦ τὸ μὴ ἔχον οἰκεῖον χυμόν . ἄχορουν δέ ἐστι τὸ διαφανὲς οἰκείου χρώματος · διὰ τοῦτο γὰρ διαφανὲς καὶ κινεῖται ὑπὸ τῶν ἀλλοτρίων χρωμάτων · ὡς εἴπερ οἰκεῖον εἶχεν , ἐκεῖνο ἂν ἀντιφράττον ἐκώλυε τὴν αἴσθησιν τῶν ἀλλοτρίων . ἀλλ’ ὅταν μὲν ἐνεργείᾳ γένηται διαφανὲς ὑπὸ τοῦ φωτός , τότε γίνεται αὐτοῦ οἷον χρῶμα τὸ φῶς , καὶ τηνικαῦτα γίνεται καὶ αὐτό πὼς ὁρατὸν καὶ αἴτιον τοῖς σώμασι τοῦ ὁρᾶσθαι · ὅταν δὲ δυνάμει , οἷον δοκεῖ τὸ σκότος εἶναι , τότε καὶ αὐτὸ ἀόρατον καὶ ἀφαιρεῖται τῶν ἄλλων χρωμάτων τὴν θέαν . ἀόρατον δ’ ἔφαμεν τὸ σκότος οὐχ ὅτι παντελῶς οὐχ ὁρᾶται , ἀλλ’ ὅτι μόλις . διακρίνει γὰρ καὶ τὸ σκότος ἡ ὄψις , ὥσπερ καὶ ἅπασα αἴσθησις τὴν στέρησιν τοῦ αὑτῆς αἰσθητοῦ , ἡ δὲ αὐτὴ φύσις | καὶ τὸ αὐτὸ ὑποκείμενον ὁτὲ μὲν σκότος , ὁτὲ δὲ φῶς ἐστίν , ὥσπερ τὸ αὐτὸ ὑποκείμενον ὁτὲ μὲν ὁρᾷ , ὁτὲ δὲ τυφλοῦται . οὐ πάντα δὲ τὰ ὁρατὰ ἐν φωτὶ ὁρατά , ἀλλὰ τὸ μὲν οἰκεῖον ἑκάστου χρῶμα ἐν φωτὶ μόνον , ἔνια δὲ ἐν μὲν τῷ φωτὶ οὐχ ὁρατὰν , ἐν δὲ τῷ σκότῳ κινεῖ τὴν αἴσθησιν , ἅπερ ἢ οὐ χρώματα ῥητέον , εἴπερ ὀρθῶς ἀφώρισται ἴδιον χρώματος εἷναι τὸ κινητικὸν τοῦ κατ’ ἐνέργειαν διαφανοῦς , ἢ ἄλλον τρόπον , οἷον τὰ πυρώδη φαινόμενα καὶ ἐν νυκτὶ λάμποντα , ὧν ἓν μὲν γένος οὐκ ἔστι , διόπερ οὐδὲ ὀνομάζεται ἑνὶ ὀνόματι , πολλοῖς δὲ οὖσι καὶ διαφέρουσι κατ’ εἶδος ἀλλήλων ἓν κοινὸν ὑπάρχει τὸ πυρώδη εἶναι δοκεῖν καὶ λάμπειν ἐν σκότει · τοιοῦτοι δὲ καὶ οἱ μύκητες καὶ κέρατά τινων ζώων καὶ ἰχθύων κεφαλαὶ καὶ λεπίδες καὶ ὀφθαλμοί , καὶ ξύλα δέ τινα σεσηπότα · καὶ τούτων δὲ ἑκάστου τὸ μὲν οἰκεῖον χρῶμα ἐν φωτὶ ὁρᾶται , τὸ δὲ πυρῶδες τοῦτο καὶ ἐκλάμπον ἐν τῇ νυκτὶ ἴσως οὐδὲ χρῶμα , ἀλλὰ τῶν ἡμετέρων πάθος ὀφθαλμῶν . Δι’ ἣν μὲν οὖν αἰτίαν ταῦτα ὁρᾶται , ἄλλον εἶναί φησι λόγον καὶ προσήκοντα μᾶλλον τοῖς περὶ αἰσθήσεως καὶ αἰσθητῶν · λέγει δὲ αὐτὸν Σωσιγένης ὁ Ἀλεξάνδρου διδάσκαλος ἐν τῷ τρίτῳ Περὶ ὄψεως , εἴ τῳ πιθανὸς ὁ Σωσιγένης , μετέχειν καὶ ταῦτα φάσκων φύσεως τινος ἐπ’ ὀλίγον τοιαύτης , οἵας καὶ τὸ πέμπτον σῶμα καὶ τὸ πῦρ αὕτη δέ ἐστι τὸ δύνασθαι λάμπειν τε καὶ φωτίζειν τὸν παρακείμενον ἀέρα ἢ τὸ σῶμα τὸ διαφανές . φωτίζεσθαι οὖν πὼς καὶ ὑπὸ τούτων τὸν ἀέρα νύκτωρ , ὅταν μὴ ὑπὸ τοὐ μᾶλλον φωτίζοντος καταλάμπηται | καὶ ἀφανὲς τὸ παρὰ τούτων γίνηται φῶς ἀμαυρούμενον τῷ λαμπροτέρῳ . ἐν μέντοι τῇ νυκτὶ μέχρι τινὸς οἷά τε φωτίζειν τὸν πλησίον αὐτῶν ἀέρα , οὐχ ὥστε καὶ ἄλλα ποιεῖν ὁρατά , ἀλλ’ ὡς αὐτὰ ἀγαπητῶς διαφαίνεσθαι διὰ τὸ τὴν οὐσίαν ἐκείνην ὀλίγην αὐτοῖς ὑπάρχειν , παρ’ ἧς τὸ φῶς . καὶ τὸ πῦρ δὲ αὐτὸ τὸν μὲν πλησίον ἀέρα οὕτω φωτίζει , ὥστε καὶ τὰ τῶν ἄλλων χρώματα ποιεῖν ὁρατά , τὸν πόρρω δὲ οὕτως , ὥστε ἑαυτὸ μόνον ποιεῖν ὁρατόν . νῦν δὲ ἐπὶ τοσοῦτον ἔστω δῆλον , ὅτι τὸ μὲν ἐν φωτὶ ὁρώμενον τοῦτο κυρίως χρῶμά ἐστι · τοῦτο γὰρ ἦν αὐτῷ χρώματι εἶναι τὸ κινητικῷ εἶναι τοῦ κατ’ ἐνέργειν διαφανοῦς , τὸ δὲ ἐν σκότει ἢ οὐ χρῶμα , ἢ ἕτερον τρόπον · ὥστε δύο εἶναι διαφορὰς ταύτας τῶν ὁρατῶν τε καὶ χρωμάτων , ὅτι τὰ μὲν ἐν φωτὶ ὁρᾶται ἐν σκότει δ᾿ οὔ , τὰ δὲ ἐν σκότει μὲν ἐν φωτὶ δὲ οὔ . τὸ πῦρ δὲ ἐν ἀμφοῖν ὁρᾶται , καὶ εἰκότως · τὸ γὰρ διαφανὲς ὑπὸ τούτου γίνεται διαφανές , καὶ τὸ φῶς τοῦ πυρὸς ἦν τις δύναμις καὶ παρουσία , ὥστε ἀναγκαίως καὶ ἐν ἡμέρᾳ καὶ ἐν νυκτὶ τὸ πῦρ ὁρατόν · φῶς γὰρ πάντως περὶ αὐτό . καὶ τοῦτο μόνῳ τῷ τοῦ πυρὸς χρώματι ὑπάρχει τὸ φωτίζειν δύνασθαι τὸν πλησίον ἀέρα , τοῖς λοιποῖς δὲ χρώμασιν οὐκέτι , τάχα δὲ οὐδὲ τῷ τοῦ πυρὸς χρώματι ᾗ πῦρ , ἀλλ’ ἡ τινὸς ἄλλης φύσεως κεκοινώνηκεν · διὸ ἐκεῖνο μὲν ὁρᾶται καὶ ἐν τῷ σκότει , τὰ λοιπὰ δ’ οὔ . ὅτι δὲ τὸ χρῶμα κινητικόν ἐστι τοῦ κατ’ ἐνέργειαν διαφανοῦς , σημεῖον · ἐὰν γάρ τις θῇ τὸ ἔχον χρῶμα ἐπ’ αὐτὴν τὴν ὄψιν , οὐκ ὄψεται , ἀλλὰ τὸ μὲν χρῶμα κινεῖ τὸ διαφανές , οἷον τὸν ἀέρα , ὑπὸ | τούτου δὲ ἤδη συνεχοῦς ὄντος κινεῖται τὸ αἰσθητήριον . εἰ δὲ μὴ χρεία τοῦ διαφανοῦς ἣν , ὥστε διαπορθμεύειν τὸ χρῶμα τῇ ὄψει , καὶ ἐπ’ αὐτὴν ἄν τὴν ὄψιν τιθέμενον ἑωρᾶτο . οὐ καλῶς οὖν λέγει Δημόκριτος οἰόμενος , εἰ γένοιτο κενὸν τὸ μεταξύ , ὁρᾶσθαι ἄν ἀκριβέστερον · τοῦτο γὰρ ἀδύνατον · ἀλλοιουμένης γὰρ τῆς αἰσθήσεως καὶ οἷον πασχούσης γίνεται τὸ ὁρᾶν . ὑπ’ αὐτοῦ μὲν οὖν τοῦ ὁρωμένου χρώματος οὐ πάσχει · ἦ γὰρ ἄν μᾶλλον ἔπασχεν ἐπιτιθεμένου τῇ κόρῃ · λείπεται δὲ ὑπὸ τοῦ μεταξύ · τοῦτο δέ ἐστι τὸ διαφανές . ὥστε οὐχ ὅπως ἄν ἀκριβέστερον ἑωρῶμεν διὰ τοῦ κενοῦ , ἀλλ’ οὐδὲ ἂν ἑωρῶμεν ὅλως μηδενὸς ὄντος , ὃ πρῶτον αὐτὸ ἀλλοιούμενον οὕτω τὴν αἴσθησιν ἀλλοιοῖ . ᾿Ο δὲ αὐτὸς λόγος καὶ περὶ ψόφου καὶ περὶ ὀσμῆς ἐστίν · οὐδὲ γὰρ οὐδὲ τούτων οὐδὲν ἁπτόμενον τῶν ὀργάνων κινεῖ τὴν αἴσθησιν , ἀλλ’ ὑπὸ μὲν ὀσμῆς καὶ ψόφου τὸ μεταξὺ κινεῖται , ὑπὸ δὲ τούτων τὰ αἰσθητήρια . ἐὰν δὲ αὐτοῖς τις τοῖς ὀργάνοις ἢ ψόφον ἢ ὀσμὴν προσαγάγῃ , οἷον τῷ πόρῳ τῶν ὤτων ἢ τῷ πόρῳ τῶν μυκτήρων , ἢ οὐδ’ ὅλως ἄν κινήσειε ταύτας τὰς αἰσθήσεις ἢ οὐχ ὁμοίως . περὶ δὲ ἁφῆς καὶ γεύσεως ἔχει μὲν ὁμοίως , οὐ δοκεῖ δέ · δι’ ἣν δὲ αἰτίαν , ὕστερον λεχθήσεται . τὸ δὲ μεταξὺ ψόφου καὶ ὀσμῆς ἀὴρ καὶ ὕδωρ , οὐχ ᾗ ἀὴρ καὶ ὕδωρ , ἀλλ’ ὥσπερ τὸ διαφανὲς κοινὸν ἦν πάθος τῶν δύο μάλιστα τούτων στοιχείων , δι’ οὗ παραπέμπει τὰ χρώματα , οὕτως ἄλλο τι ὑποληπτέον κοινὸν εἶναι πάθος τῶν αὐτῶν τούτων στοιχείων , ὃ παραπέμπει τοὺς ψόφους , καὶ αὖ ἄλλο , ὃ παραπέμπει τὰς ὀσμάς · ὀνομάζουσι δὲ οἱ ἐξηγηταὶ τὸ μὲν διηχές , τὸ δὲ δίοσμον · οὐ γὰρ αὐτός γε ’Ἀριστοτέλης . φαίνεται γὰρ καὶ τὰ ἔνυδρα τῶν ζώων ἔχειν αἴσθησιν ὀσμῆς , ἀλλ’ ὁ μὲν ἄνθρωπος καὶ τῶν ζώων ὅσα ἀναπνεῖ ἀδυνατεῖ ὀσμᾶσθαι μὴ ἀναπνέοντα , τὰ δὲ ἔνυδρα καὶ μὴ ἀναπνέοντα ὅμως ὀσμᾶται . ἡ δὲ αἰτία καὶ περὶ τούτων ὕστερον λεχθήσεται , νῦν δὲ ἐκ τῶν ὁρατῶν δῆλόν ἐστι , τί ποτέ ἐστιν καὶ ἡ ὄψις · ἡ γὰρ δύναμις ἡ δεχομένη τοὺς τῶν χρωμάτων λόγους ἄνευ τῆν’ ὕλης διὰ τοῦ μεταξὺ διαφανοῦς ὄψις ἂν εἴη . 8 . Μετὰ δὲ τὴν ὄψιν περὶ ἀκοῆς ῥητέον καὶ πρό γε τῆς ἀκοῆς περὶ ψόφου . ἔστι δὲ διττὸς ὁ ψόφος ὁ μὲν ἐνεργείᾳ τις , ὁ δὲ δυνάμει · τὰ μὲν γὰρ οὐδ’ ὅλως φαμὲν ἔχειν ψόφον οὔτε δυνάμει οὔτε ἐνεργείᾳ , οἷον σπόγγους καὶ ἔρια , τὰ δὲ ἔχειν , ἀλλὰ ποτὲ μὲν δυνάμει ποτὲ δὲ καὶ ἐνεργείᾳ , οἷον χαλκὸν καὶ λίθους καὶ ὅσα στερεά τε καὶ λεῖα , ἅπερ ὅταν μὲν ἠρεμῇ , δυνάμει τὸν ψόφον ἔχει , ὅταν δὲ πλήττηται ὑπ’ ἀλλήλων , τότε δὴ καὶ ἐνεργείᾳ ψοφεῖ . ψοφεῖ δέ , ὅταν δύνηται ἑαυτοῦ μεταξὺ καὶ τῆς ἀκοῆς ἐμποιῆσαι τὸν κατ’ ἐνέργειαν ψόφον . γίνεται δὲ ὁ κατ’ ἐνέργειαν ψόφος αἰεί τινος πρός τι καὶ ἔν τινι · σώματος γὰρ στερεοῦ πρὸς σῶμα στερεὸν καὶ ἐν ἀέρι · οὐ γὰρ οἷόν τε ἄνευ φορᾶς πληγὴν γενέσθαι , αὕτη δὲ πάντως ἐν ἀέρι , πληγὴ δὲ οὐχ ἡ τυχοῦσα ποιεῖ τὸν ψόφον οὐδὲ τῶν τυχόντων σωμάτων , οἷον καὶ ἐρίου καὶ σπόγγου , ἀλλὰ δεῖ εἶναι στερεὰ καὶ λεῖα ἡ κοῖλα ἢ πλατέα τὰ | μέλλοντα ποιήσειν τὸν ψόφον . ἡ μὲν γὰρ λειότης αἰτία τοῦ μὴ θρύπτεσθαι τὸν ἀέρα · δεῖ γὰρ ἀθρόον καὶ μὴ διῃρημένον προσπεσεῖν , ὥστε κινῆσαι τὴν ἀκοήν · ἡ πλατύτης δὲ τοῦ πλείω τὸν ἀέρα katalambqanesuai ὑπὸ τῶν ψοφούντων · τὰ κοῖλα δὲ ὅτι πολλὰς ἤδη πληγὰς ποιεῖ μετὰ τὴν πρώτην ἀδυνατοῦντος ἐξελθεῖν τοῦ κινηθέντος ἀέρος , ἀλλ’ ἐνειλουμένου καὶ ἐπὶ πολὺ σειομένου , ὃ μάλιστα ἐπὶ τῶν χαλκῶν ἀγγείων συμβαίνει καὶ τῶν ὁμοίων , ἐφ’ ὧν καὶ ἡ λειότης συντρέχει . ψόφος δὲ καὶ ἐν ἀέρι καὶ ἐν ὕδατι , ἀλλ’ ἧσσον ἐν ὕδατι . ὅμως δὲ εἰ καὶ μᾶλλον τοῦ ὕδατος ὁ ἀὴρ συντελεῖ πρὸς ψόφον , ἀλλὰ οὐκ αὐτάρκης ὁ ἀήρ , οὐδὲ κύριος τοῦ ψόφου , ἀλλὰ δεῖ καὶ ποιῶν σωμάτων καὶ ποιᾶς πληγῆς , ποιῶν μὲν στερεῶν τε καὶ λείων καὶ πλατέων καὶ κοίλων , ὡς προειρήκαμεν , ποιὰν δὲ τὴν πληγὴν ὅτι σφοδρὰν καὶ ταχεῖαν , ἵνα μὴ φθάσῃ διαιρεθεὶς ὁ ἀὴρ καὶ διαφύγῃ τὴν κίνησιν τοῦ ῥαπίζοντος · εὔθρυπτος γὰρ καὶ εὐόλισθος , διὸ καὶ ταχείας δεῖ τῆς πληγῆς , ἐπεὶ εἰ καὶ τύμπανον τυμπάνῳ ἠρέμα προσάγοις , οὐ ποιήσεις ψόφον , αἱ δὲ μάστιγες ποιοῦσι τὸν ψόφον καὶ αἱ ῥάβδοι παραπλησίως αὐτὸν τύπτουσαι τὸν ἀέρα , κἀν τῇ ταχυτῆτι προλαμβάνουσαι αὐτοῦ τὴν θρύψιν , ὥσπερ καὶ εἰ ἄμμου σωρὸν φερόμενον παίσοι τις προλαμβάνων τῇ πληγῇ τὴν φοράν · τηνικαῦτα δὲ τοὺς δύο ἀνδέχεται λόγους ὁ ἀὴρ τόν τε τοῦ τυπτομένου σώματος καὶ τὸν τοῦ ἐν ᾧ τύπτεται . Ἡχὼ δὲ γίνεται , ὅταν ὁ πληγεὶς ἀὴρ ὑπὸ τοῦ ψοφήσαντος ἢ φωνήσαντος προσπεσὼν στερεῷ τε καὶ λείῳ καὶ ἑνὶ | ὄντι διὰ τὸν τόπον τὸν ὁρίζοντα αὐτὸν καὶ κωλύοντα θρύπτεσθαι εἰς τοὐπίσω πάλιν ἀποπάλληται , ὥσπερ σφαῖρα . ἔοικε δὲ ἀεὶ μὲν γίγνεσθαι ἠχώ , ἀλλ’ οὐκ ἀεὶ σαφής . ἀνακλᾶται μὲν γὰρ ἀεὶ ὁ πληγεὶς εἷς ἀήρ · οὐδὲ γὰρ οἷόν τε ἄν ἦν αὐτόν τινα ἀκούειν ἑαυτοῦ φωνοῦντος · ἀλλὰ τὰ πολλὰ συμβαίνει τὴν ἀνάκλασιν διαλανθάνειν , καθάπερ καὶ ἐπὶ τοῦ φωτὸς · καὶ γὰρ τὸ φῶς ἀεὶ μὲν ἀναἀκοῆς κλᾶται · οὐ γὰρ ἄν ἐγένετο φῶς καὶ ἐν ταῖς σκιαῖς , ἀλλὰ σκότος παντελὲς ἀπὸ τῶν λείων οἷον ὕδατος ἢ ἀργύρου · διὰ τοῦτο δὲ οὐδὲ ἀνακλᾶσθαι δοκεῖ · ἐκ γὰρ τῶν λείων καὶ στιλπνῶν ἡ ἀνάκλασις ἐκδηλοτέρα διὰ τὸ καὶ σκιὰν δύνασθαι ποιεῖν τὸ ἀποπαλλόμενον φῶς , ὅπερ ἐπὶ τῶν ἄλλων ἀνακλάσεων οὐ συμβαίνει . οὕτως οὖν καὶ ἠχὼ πανταχόθεν μὲν γίνεται τοὐ ἀέρος ἀνακλωμένου , οὐ πανταχόθεν δὲ γεγωνεῖ , ἐὰν μὴ ὁ πληγεὶς ἀὴρ λείῳ καὶ κοίλω προσπέσῃ καὶ ἓν ἐπίπεδον ἔχοντι · ἓν γὰρ τὸ τοῦ λείου ἐπίπεδον · τότε δὲ καὶ αὐτὸς εἷς γίνεται ἅμα καὶ συνεχὴς καὶ ἀποπάλλεται ὡς εἷς καὶ ἅμα . ἡ δὲ τραχύτης διαιρεῖ καὶ ὥσπερ πλείω ποιεῖ τὰ ἐπίπεδα τοῦ ἀέρος ψαθυροῦ κατὰ φύσιν ὄντος καὶ εὐδιαιρέτου . κύριος μὲν οὖν οὐκ ἔστιν ὁ ἀὴρ τοῦ ψόφου , κυριώτατος δὲ τῶν ἄλλων στοιχείων · διὸ καὶ ὅσοι τὸ κενὸν κύριον ὑπολαμβάνουσι τοῦ ἀκούειν , κενὸν ἡγούμενοι τὸν ἀέρα , οὐ πάντη διαμαρτάνουσι . Ψοφητικὸν μὲν οὖν ἐστὶ τὸ κινητικὸν ἑνὸς ἀέρος συνεχοῦς μέχρις ἀκοῆς , ἀκοὴ δὲ συμφυὴς ἀέρι · ἐγκατῳκοδόμη|ται γὰρ ἐν τοῖς ὠσὶν ἀὴρ ὑπὸ τῆς φύσεως τῇ μήνιγγι συμφυὴς καὶ τῷ ἐν αὐτῇ πνεύματι ἐν ᾧ πρώτῳ ἡ αἴσθησις . κινουμένου τοίνυν τοῦ ἔξω ἀέρος γίνεται διάδοσις εἰς τὸν εἴσω συνεχῆ αὐτῷ γινόμενον · συνεχὴς γὰρ ἀὴρ ἀέρι , καὶ οὐχ ἅπτεται , ὥσπερ οὐδὲ ὕδωρ ὕδατος , ἀλλ’ ἓν γίγνεται . παραπέμπει οὖν ὁ ἔξω διὰ τοῦ εἴσω τὴν φωνήν , διόπερ οὐκ ἐκ παντὸς μορίου τὸ ζῶον ἀκούει , ἀλλ’ ἐν ᾧ μόνῳ ὑπὸ τῆς φύσεως ὁ ἀὴρ ἐγκατῳκοδόμηται . αὐτὸς μὲν δὴ ἄψοφον ὁ ἀήρ · οἰκείαν γὰρ ἀρχὴν ψόφου οὐκ ἔχει , ἀλλ’ εὔθρυπτος καὶ εὐδιαίρετος καὶ εὔεικτος ἅπαντι σώματι . ὅταν δὲ κωλυθῇ θρύπτεσθαι καὶ διαχεῖσθαι , ἡ τούτου κίνησις ψόφος . ὁ δὲ ἐν τοῖς ὠσὶν ἀὴρ γίνεται μὲν συνεχὴς καθάπερ ἔφην τῷ ἔξω , ἄψοφος δὲ μᾶλλον αὐτὸς τῇ οἰκείᾳ φύσει · ὥστε ἀκριβῶς αἰσθάνεται πάσας τὰς διαφορὰς τῶν ἔξωθεν ψόφων μὴ τραραττόμενος ὑπὸ οἰκείου σάλου · γίνεται γὰρ ὥσπερ μεθόριον ὁ τῇ μήνιγγι συμφυὴς ἀὴρ τοῦ τε εἴσω πνεύματος τοῦ αἰσθητικοῦ καὶ τοῦ ἔξωθεν ἀέρος , καὶ οὐκ ἐᾷ τὸν ἀέρα τὸν ἔξωθεν πλήττειν τὴν μήνιγγα , ἀλλὰ αὐτὸς ὑποδεχόμενος τὰ εἴδη τῶν ψόφων διὰ τὸ εἷς καὶ ἤρεμος καὶ ἄθρυπτος εἶναι τῇ αἰσθητικῇ ἀρχῇ διαπέμπει . ὅτι δὲ οὐκ εἰσιόντος τοῦ ἔξωθεν ἀέρος οὐδὲ τὴν μήνιγγα αὐτοῦ πλήττοντος , ἀλλὰ τὸν ἐν τοῖς ὠσὶν ἀέρα τὸ ἀκούειν συμβαίνει , δῆλον μάλιστα , ὅταν ἀκούωμεν καὶ ἐν ὕδατι . οὐ γὰρ εἴσεισι τὸ ὕδωρ ἄχρι τῆς μήνιγγος , ἀλλ’ ἅπτεται τοῦ ἐν τοῖς ὠσὶν ἀέρος . ἀλλὰ ἐνταῦθα μὲν ἡ διαφορὰ τῶν στοιχείων τὴν ἁφὴν ἔνδηλον ποιεῖ · ἀέρος δὲ πρὸς ἀέρα ἁφὴ | οὐκ ἔστιν , ἀλλ’ εὐθὺς συνεχὴς γίνεται ὁ ἁπτόμενος . ἀλλ’ ὥσπερ τὸ ὕδωρ εἴπερ εἰς τὸ οὖς παραρρυείη , κωλυόμεθα ἀκούειν , οὕτω καὶ ὁ ἔξωθεν ἀὴρ ὅταν διὰ σφοδρότητα πληγεὶς αὐτῆς ἅψηται τῆς μήνιγγος . καὶ τοῦτο ἡ φύσις εὐλαβουμένη ἐν τῷ διὰ τῶν ὤτων πόρῳ τὰς ἕλικας ἐμηχανήσατο , ὥστε μὴ ῥᾳδίαν εἶναι τὴν εἴσδυσιν μήτε τοῦ ὕδατος μήτε τοῦ ἔξωθεν ἀέρος εἰς τὴν ἀκοήν . ὥσπερ οὖν τὸ ὕδωρ τὸ ἐπὶ τῆς κόρης καὶ αὐτὸ διαφανὲς ὑπάρχον δέχεται παρὰ τοῦ ἔξω διαφανοῦς τοὺς τύπους τῶν χρωμάτων καὶ παραπέμπει τῆ ὄψει , οὕτως ὁ ἐν τοῖς ὠσὶν ἀὴρ δέχεται παρὰ τοῦ ἔξωθεν τοὺς ψόφους καὶ τῇ ἀκοῇ παραπέμπει . ἀλλὰ τοῦ μὲν ὑγροῦ τοῦ ἐπὶ τῆς κόρης προεβάλλετο ὑμένας ἡ φύσις τὴν σκέδασιν αὐτοῦ φυλαττομένη οὐ γὰρ οἷόν τε ἦν τὸ ὑγρὸν συμμένειν μὴ ὥσπερ ἀγγείῳ τινὶ συνειλημμένον ) · ἡ μῆνιγξ δὲ αὐτὴν περιέχει μᾶλλον <τὴν ἀκοὴν ἢ> τὸν ἐν τοῖς ὠσὶν γὰρ αὐτὸν συνεχῆ εἶναι τῷ ἔξω ) , ἀντὶ σκεπάσματος δὲ αἱ ἕλικες οὐκ ἐῶσαι θρύπτεσθαι αὐτὸν καὶ διαχεῖσθαι . κάματος δὲ μήνιγγος βλάβη τῆς ἀκοῆς , ὥσπερ καὶ κάματος τοῦ ἐπὶ τῇ κόρῃ ὑμένος βλάβη τῆς ὄψεως . οὐ μήν , ἐπεί γε ἀκίνητον ἔφην τὸν ἐν τοῖς ὠσὶν ἀέρα , παντελῶς αὐτὸν ὑποληπτέον ἀκίνητον εἶναι , ἀλλὰ ἀκίνητος οὕτως , ὅτι οὐ μεθίσταται ὅλος οὐδὲ ἄλλος καὶ ἄλλος ὑπάρχει , ἀλλ’ ὁ αὐτὸς ἀεὶ διαμένει συμφυὴς ὢν τῆ μήνιγγι καὶ τῇ ἀκοῇ , ἐπεὶ τοῖς γε μορίοις οἰκείαν τινὰ κίνησιν ἀεὶ κινεῖται ἤρεμον καὶ ἀτάραχον · διὸ καὶ ἠχεῖ τὸ οὖς ἀεὶ ὑπὸ τῆς τοιαύτης κινήσεως . ὁ δὲ ψόφος οὐχ ἡ τοιαύτη 1 κίνησις ἦν , ἀλλ’ ὁ ] ἀλλότριος καὶ μὴ ἴδιος . κατὰ φύσιν δὲ ἀέρι παντὶ τὸ κινεῖσθαι , διὸ καὶ ἐν ταῖς μάλιστα νηνεμίαις κινεῖται ὁ ἀήρ · καὶ τοῦτο γίνεται ἔκδηλον διὰ τῶν ξυσμάτων , οὐδεπώποτε γὰρ ἠρεμεῖ . διὰ τοῦτο δὲ κἄν προσθῶμεν κέρας τοῖς ὠσίν , ἀκούομεν ψόφου , κινεῖται γὰρ ὁ ἐν τῷ κέρατι τὴν οἰκείαν κίνησιν . σημεῖον δὲ τοῦ ὑγιαίνειν τὴν ἀκοὴν τὸ ἠχεῖν τὸ οὖς · δῆλος γὰρ ὁ ἀὴρ ὁ συμφυὴς τῇ μήνιγγι κατὰ φύσιν ἔχων καὶ οἷον ζῶν . πότερον δὲ ψοφεῖ τὸ τυπτόμενον ἢ τὸ τύπτον ; ἢ δῆλον ὡς ἄμψω · ἀλλὰ τὸ μὲν ὡς πάσχον , τὸ δὲ ὡς ποιοῦν , πεῖσις δὲ ποιήσει τῷ μὲν ὑποκειμένῳ ταὐτόν , τῷ λόγῳ δὲ διενήνοχεν . ἔστι δὲ ὁ ψόφος ὡς ἀπλῶς εἰπεῖν πάθος ἀέρος , διττὸς δὲ οὗτος · ὁ μὲν γὰρ τοῦ μεταξὺ τῶν συναραττόντων σωμάτων , ὁ δὲ κατὰ τὴν ἐκείνου κίνησιν ἐκ διαδοχῆς ἀποπαλλόμενος · ὅπερ ἐστὶ τὸ ἀκουόμενον , ὅταν ἀκοῆς ἐπιλάβηται . οὐδὲ τὸ παράδειγμα ᾧ κέχρηται ᾿Αριστοτέλης πάντη ἔοικε · φησὶ γὰρ τὸν ψόφον εἶναι κίνησιν τοῦ δυναμένου κινεῖσθαι τὸν τρόπον τοῦτον , ὃν τὰ ἀφαλλόμενα ἀπὸ τῶν λείων , ὅταν τις κρούσῃ . τὰ μὲν γὰρ ἀφαλλόμενα χωρίζεται ὧν ἀφάλλεται , ὁ δὲ πρώτως ψοφήσας ἀὴρ οὐκ αὐτὸς ἀφάλλεται ἐπὶ τὴν ἀκοήν , ἀλλὰ τὸν συνεχῆ ἀέρα κινεῖ , καὶ ἔοικε μᾶλλον τοῖς κύμασιν , ὧν ἄλλο ὑπ’ ἄλλου προωθεῖται . Αἱ δὲ διαφοραὶ τῶν ψόφων ἐν τοῖς κατ’ ἐνέργειαν ψόφοις δηλοῦνται , ἐπεὶ μέχρις ἄν ᾖ ψοφητικὰ τῇ δυνάμει , ἄδηλος ἡ τῶν ψόφων τῶν παρ’ αὐτῶν γινομένων διαφορά . ὥσπερ γὰρ ἐπὶ τῶν ἄλλων αἰσθήσεων , ὅταν αἰσθητὰ γένηται ἐνεργείᾳ , τότε καὶ τὰς διαφορὰς παραδείκνυσιν , οὕτως ἔχει | καὶ ἐπὶ τοῦ ψόφου . ψόφου δὲ πρῶται διαφοραὶ τὸ ὀξὺ καὶ τὸ βαρύ , ταῦτα δὲ λέγεται κατὰ μεταφορὰν ἀπὸ τῶν ἁπτῶν · τὸ μὲν γὰρ ὀξὺ τῷ σχήματι κινεῖ τὴν σάρκα ἢ τὸ σῶμα ἐν ὀλίγῳ χρόνῳ ἐπὶ πολύ , τὸ δὲ ἀμβλὺ ἐπ’ ὀλίγον ἐν πολλῷ χρόνῳ . οὕτω δὲ ἔχει καὶ ἐπὶ τῆς ἀκοῆς τὸ ὀξὺ καὶ τὸ βαρύ · τὸ μὲν γὰρ ὀξὺ οἷον κεντεῖ , τὸ δὲ βαρὺ οἷον ὠθεῖ , ὥσπερ καὶ τὸ ἀμβλύ , διὰ τὸ κινεῖν τὸ μὲν ἐν ὀλίγῳ χρόνῳ ἐπὶ πολύ , τὸ δὲ ἐν πολλῷ χρόνῳ ἐπ’ ὀλίγον . οὐ ταὐτὸν οὖν τὸ ὀξὺ τῷ ταχεῖ , οὐδὲ τὸ βραδὺ τῷ βαρεῖ ὡς οἴονταί τινες , ἀλλ’ ὅτι συμβαίνει τοῦ μὲν ὀξέος ταχεῖαν εἶναι τὴν κίνησιν , τοὐ δὲ ἀμβλέος ἢ τοῦ βαρέος βραδεῖαν , διὰ τοῦτο ἀπὸ τῶν λειοτέρων καὶ λεπτοτέρων καὶ μᾶλλον τεταμένων ὀξύτερος ἦχος ἀποτελεῖται , ὅτι θάττον τὴν κίνησιν ἐνδίδωσι τῷ ἀέρι καὶ διὰ τοῦ ἀέρος τῇ ἀκοῇ . Φωνὴ δέ ἐστι ψόφος ἐμψύχου · τῶν γὰρ ἀψύχων οὐδὲν φωνεῖ , ἀλλ’ ὅταν λέγηται εὔφωνος ὁ αὐλὸς καὶ ἡ λύρα , καθ’ ὁμοιότητα λέγεται τῷ ὑπὸ τοιούτων ὀργάνων ἐνίοτε καὶ τὰς λέξεις ἀποσαφεῖσθαι . πολλὰ δὲ τῶν ζώων οὐκ ἔχει φωνήν , οἷον τά τε ἄναιμα πάντα , ταῦτα δέ ἐστι τὰ ἔντομα καὶ τὰ ὀστρακόδερμα καὶ τὰ μαλακόστρακα · ὁ γὰρ ἀπὸ τῶν τεττίγων ἀποτελούμενος ἦχος ὑμένος τινός ἐστι ψόφος . ἀλλ’ οὐδὲ οἱ ἰχθύες φωνοῦσι , καὶ τοῦτο εὐλόγως · ἀέρος γὰρ κίνησίς ἐστιν ἡ φωνή , οἱ δὲ οὐ δέχονται τὸν ἀέρα ἅτε ἐν ὕδατι διαιτώμενοι τοὺς δὲ ἐν τῷ Ἀχελώῳ ψοφεῖν τοῖς βραγχίοις μᾶλλον ἢ φωνεῖν ἄν τις νομίσειεν . ζώου μὲν οὖν ψόφος ἡ φωνή , οὐ παντὸς δὲ ὥσπερ ἔφην , ἀλλ’ οὐδὲ παντὶ | μορίῳ · οὐ γὰρ τῷ τυχόντι · ψοφοῦμεν γὰρ καὶ τὰς χεῖρας συμπαταγοῦντες · τινὶ οὖν καὶ πώς . ἐπειδὴ οὖν τρία ταῦτά ἐστ’ , δι’ ὧν ἅπας ψόφος , τὸ τύπτον τὸ τυπτόμενον ἐν ᾧ τύπτεται , τὸ μὲν ἐν ᾧ τύπτεται οὐκ ἐπὶ τῆς φωνῆς μόνον ἀλλὰ καὶ ἐφ’ ἅπαντος ψόφου ἐστὶν ὁ ἀήρ , οὐχ ἀπλῶς δὲ ἐπὶ τῆς φωνῆς ὁ ἀήρ , ἀλλ’ ὃν ἐκπνέομεν καὶ ὃν εἰσπνέομεν . τούτῳ γὰρ χρῆται ἐπὶ δύο ἔργα , καθάπερ τῇ γλώττῃ ἐπί τε τὴν γεῦσιν καὶ τὴν διάλεκτον · ὧν ἡ μὲν γεῦσις ἀναγκαία · πρὸς γὰρ τὸ εἶναι συμβάλλεται , διὸ καὶ πλείοσιν ὑπάρχει · ἡ δὲ ἑρμηνεία χάριν τοῦ εὖ · διὸ καὶ τοῖς τελειοτέροις ὑπάρχει τῶν ζώων . οὕτω δὴ καὶ τῷ ἀναπνεῖν χρῆται ἡ φύσις πρός τε τὴν θερμότητα τὴν ἐντὸς ὡς ἀναγκαίῳ καὶ πρὸς τὴν φωνήν , τοῦτο δὲ τοῦ βελτίονος ἕνεκεν . ὄργανον δὲ τῆς ἀναπνοῆς ὁ φάρυγξ . ἀναπνέομεν δὲ εἰσπνέοντες καὶ ἐκπνέοντες . φάρυγξ δὲ ἕνεκεν πνεύμονος , τούτῳ δὲ τῷ μορίῳ , φημὶ δὲ τῷ πνεύμονι , πλεῖον ἔχει τὸ θερμὸν τὰ πεζὰ καὶ τὰ ἔναιμα ζῷα · παράκειται γὰρ τῇ καρδίᾳ πηγῇ οὔσῃ τῆς θερμότητος . αὐτός τε οὖν δεῖται τῆς καταψύξεως καὶ πολλῷ μᾶλλον ἡ καρδία · διόπερ ἀναγκαία ἡ ἀναπνοή · εἴσεισι γὰρ διὰ τοῦ φάρυγγος ἑλκόμενος ὁ ἔξωθεν ἀὴρ καταψύχων τὴν θερμότητα . τούτου δὲ τοῦ ἀέρος ὃν ἀναπνέομεν ἡ κατὰ τὴν ὁρμὴν τῆς ψυχῆς ὑπὸ τῶν ἀναπνευστικῶν ὀργάνων γινομένη πληγὴ πρὸς τὴν καλουμένην ἀρτηρίαν φωνή ἐστιν · ἀναπνευστικὰ δὲ ὄργαν γλῶττα καὶ ὑπερῷά καὶ φάρυγξ . ἡ βῆξις δὲ οὐκ ἔστι φωνή , εἰ καὶ διὰ τούτων γίνεται τῶν ὀργάνων · οὐ γὰρ καθ’ ὁρμήν · | ἀλλ’ οὐδὲ τὸ χρέμπτεσθαι οὐδὲ τὸ ποππύζειν φωνεῖν ἐστίν · οὐ γὰρ γίνεται μετὰ φαντασίας τινός · δεῖ γὰρ καὶ τοῦτο προσεῖναι τῷ ὅρῳ τῆς φωνῆς · σημαντικὸς γάρ τις ψόφος ἐστὶν ἡ φωνή , ἀλλὰ τῶν μὲν φύσει , οἷον ὁ τῶν ἀλόγων ζώων σημαίνει γὰρ καὶ τὰ ἄλογα τὰ πρῶτα πάθη , τὸ ἥδεσθαι ἢ τὸ λυπεῖσθαι ) , τῶν δὲ καὶ συνθήκῃ οἷον ἡ τῶν ἀνθρώπων . καὶ ἄλλως δὲ ἡ βῆξις οὐκ ἔστι φωνή · τοῦ γὰρ ἀναπνεομένου ἀέρος ἐστὶ πληγή , ἡ φωνὴ δὲ οὐχὶ τούτου πληγή , ἀλλὰ τούτῳ · τούτῳ γὰρ τύπτει τὸν ἀπειλημμένον τῇ ἀρτηρίᾳ . ὧδε γὰρ χρὴ νοῆσαι τὸ συμβαῖνον · ὁ μὲν ἀναπνεόμενος ἀὴρ τὸν ἐν τῇ ἀρτηρίᾳ πλήττει , οὗτος δὲ αὐτὴν τὴν ἀρτηρίαν , ὥσπερ ἐν ταῖς ἀκοαῖς ὁ ἐν τοῖς ὠσὶν ἐγκατῳκοδομημένος ἀὴρ ὑπὸ τοῦ ἔξωθεν πληττόμενος αὐτὸς ἔπληττε τὴν μήνιγγα . σημεῖον δὲ τοῦ τὸν ἀναπνεόμενον ἀέρα χρησιμώτατον εἶναι τῇ φωνῇ τὸ μήτε εἰσπνέοντα μήτε ἐκπνέοντα δύνασθαι φωνεῖν · δεῖ γὰρ κατασχεῖν τὸν εἰσπνεύσαντα ἀέρα καὶ οὕτω πλῆξαι τὸν εἴσω · ὁ γὰρ ἐπὶ πολὺ τοῦτο δυνάμενος μακροφωνότατος . οὐ γὰρ συγχωρεῖ ἡ ἔνδον θερμότης δεομένη συνεχοῦς καταψύξεως . συνελόντι δ’ οὖν εἰπεῖν ἡ φωνή ἐστι ψόφος ὑπ’ ἐμψύχου γινόμενος διὰ τῶν ἀναπνευστικῶν μορίων τοῦ ἀναπνεομένου ἀέρος πρὸς τὸν ἐν τῇ ἀρτηρίᾳ περιειλημμένον ἢ πρὸς αὐτὴν τὴν ἀρτηρίαν κατά τινα ὁρμὴν τῆς ψυχῆς μετὰ φαντασίας σημαντικῆς . 9 . Ἡ δὲ ὀσμὴ καὶ τὸ ὀσφραντὸν τί ποτέ ἐστιν , οὐχ οὕτω ῥᾴδιον ἀποδοῦναι , ὥσπερ καὶ τὸ χρῶμα καὶ τὸ | διαφανὲς καὶ τὸν ψόφον . διὰ τοῦτο γὰρ οὐδὲ ὀνόματι δηλῶσαι τὸ ὀσφραντόν ἐστι , καθάπερ τὸ ἀκουστὸν ὅτι <ψόφος ἢ> φωνή , καὶ τὸ ὁρατὸν ὅτι φῶς ἢ χρῶμα . αἴτιον δέ , ὅτι τὴν αἴσθησιν ταύτην ἀσθενεστάτην κεκτήμεθα καὶ πολλὰ τῶν ζώων ἀκριβεστέραν ἡμῶν τὴν ὄσφρησιν ἔχει , ὥσπερ τῶν πεζῶν κύνες καὶ τῶν πτηνῶν γῦπες . οὔκουν οὐδὲ τοσαύτας διαφορὰς καταλαμβάνομεν τῶν ὀσφραντῶν , ὅσας τῶν ψόφων ἢ τῶν χρωμάτων , καὶ οὐδενὸς αἰσθανόμεθα τῶν ὀσφραντῶν ἄνευ τοῦ λυπεῖσθαι ἢ ἥδεσθαι , οὐχ ὡς ἡ ὄψις οὐδ’ ὡς ἡ ἀκοὴ πολλῶν αἰσθάνονται χρωμάτων καὶ ψόφων ἄνευ τῶν τοιούτων παθῶν . τοῦτο δὲ σημεῖον τοῦ πρὸς τὴν χρείαν μόνην ἡμῖν μεμηχανῆσθαί τινές φασι ταύτην , τὴν δὲ ἔξω τῆς χρείας ἀκρίβειαν μὴ προσειληφέναι · καὶ διὰ τοῦτο πῶς ἔχει πρὸς ἡμᾶς , οὐ πῶς ἔστι τὰ ὀσφραντὰ διαγινώσκομεν . εὔλογον δὲ οὕτω καὶ τὰ σκληρόφθαλμα τῶν χρωμάτων αἰσθάνεσθαι , καὶ μὴ δήλας αὐτοῖς εἶναι τὰς διαφορὰς τῶν χρωμάτων πλὴν τοῦ φοβεροῦ διὰ τὴν παχύτητα τοῦ ὀργάνου . ὅμως δέ , ἐπειδὴ μήτε τὰ ὀνόματα τῶν διαφορῶν τῆς ὀσμῆς μήτε τὴν φύσιν αὐτῶν καταλαμβάνομεν , ἐκ τῶν γευστῶν μεταφέρομεν τὰς ἐπικλήσεις καὶ ταῖς τῶν χυμῶν προσηγορίαις ἀνάλογον χρώμεθα ἐπὶ τῶν ὀσφραντῶν · οὐδεμία γὰρ λανθάνει χυμοῦ διαφορὰ τὴν γεῦσιν τὴν ἀνθρωπίνην , ἀλλ’ ἀκριβῆ ταύτην ἔχομεν τὴν αἴσθησιν · ἔστι γὰρ οἷον ἁφή τις ἡ γεῦσις , τῇ δὲ τῆς ἁφῆς ἀκριβείᾳ σύμπαντα πλεονεκτοῦμεν τὰ ζῷα . διὸ καὶ φρονιμώτατόν ἐστι τῶν ζώων ὁ ἄνθρωπος · μαλακωτέρα γὰρ | ἡμῶν ἡ σὰρξ παρὰ τὰ λοιπὰ ζῷα , αὕτη δὲ ἡ κρᾶσις πρὸς φρόνησιν μᾶλλον ἐπιτηδεία . σημεῖον δέ , ὅτι καὶ ἐν αὐτῷ τῷ γένει τῶν ἀνθρώπων οἱ μαλακόσαρκοι τῶν σκληροσάρκων ὡς ἐπίπαν εὐφυέστεροι , λέγω δὲ τὴν κατὰ φύσιν κρᾶσιν καὶ μή , εἴ τῳ δι’ ἄσκησιν ἢ γυμνασίαν . αἴτιον δὲ ἴσως τὸ τὴν μαλακότητα τῆς σαρκὸς εὔλυτον καὶ εὐδίοδον εἶναι τῷ πρώτῳ πνεύματι τῆς ψυχῆς , τὴν σκληρὰν δὲ οἷον δεσμὸν μᾶλλον καὶ ἔμφραξιν . καὶ τὰ μὲν ἄλλα αἰσθητήρια μορίῳ τινὶ τοῦ πνεύματος ὑπηρετεῖται · οὐκ ἔστιν οὖν γνωρίσματα τῆς ὅλης ψυχῆς · ἡ σὰρξ δὲ τῷ δι’ ὅλης διήκοντι . πλὴν ὅπερ εἶπον , οὐκ εὐποροῦντες τῶν οἰκείων ὀνομάτων ἐπὶ τῆς ὀσμῆς ἀπὸ τῆς γεύσεως αὐτὰ μεταφέρομεν , καὶ ὥσπερ τῶν χυμῶν τοὺς μὲν γλυκεῖς , τοὺς δὲ πικροὺς ὀνομάζομεν , οὕτω καὶ τῶν ὀσμῶν τὰς μὲν γλυκείας , τὰς δὲ πικράς . ἐνίοτε μὲν οὖν ἐπὶ τῶν αἰσθήσεων ἀμφοτέρων συντρέχει καὶ τὰ ὀνόματα καὶ τὰ πράγματα , καὶ ὁ γλυκὺς τῇ γεύσει χυμὸς καὶ τῇ ὀσμῇ γλυκύς , ὥσπερ τοῦ μέλιτος · πολλὰ δὲ ἡδέα μὲν τῇ ὀσμῇ , πικρὰ δὲ τῇ γεύσει , ὥσπερ τὰ πολλὰ τῶν μύρων . ὁμοίως δὲ καὶ αὐστηρὰ ὀσμὴ καὶ λιπαρὰ λέγεται καὶ ὀξεῖα καὶ πάντα ταῦτα ἀπὸ τῶν γευστῶν μετελήλυθεν . πῶς δέ ποτε καὶ τοῖς γευστοῖς παρακολουθούσης ἡδονῆς καὶ λύπης ὅμως ἀκριβεστέρα ἡ γεῦσις τῆς ὀσφρήσεως , οὐδὲ ὁ φιλόσοφος αὐτὸς οὐδὲ τῶν ἐξηγουμένων τις ἐπεζήτησεν . Ἔστι δὲ ὥσπερ ἡ ἀκοὴ καὶ ἡ ὄψις ἡ μὲν τοῦ ἀκουστοῦ καὶ ἀνηκούστου , ἡ δὲ | τοῦ ὁρατοῦ καὶ ἀοράτου , οὕτω καὶ ἡ ὄσφρησις τοῦ ὀσφραντοῦ καὶ ἀνοσφράντου · τῆς γὰρ αὐτῆς κρῖναι καὶ τὴν παρουσίαν τοῦ οἰκείου αἰσθητοῦ καὶ τὴν στέρησιν , ἀλλὰ τὴν μὲν καθ’ αὑτό , τὴν δὲ κατὰ συμβεβηκός . ἀνόσφραντον δὲ ὥσπερ καὶ ἀόρατον πολλαχῶς · καὶ γὰρ τὸ ἀόρατον τὸ μὲν διὰ τὸ μηδ’ ὅλως τῆς φύσεως εἶναι τῶν ὁρατῶν , ὥσπερ ἡ φωνὴ καὶ ὁ ψόφος , τὸ δὲ διὰ τὸ μόλις ὁρᾶσθαι ὥσπερ τὸ σκότος , τὸ δὲ καὶ διὰ τὸ βλάπτειν τὴν ὄψιν ὡς τὰ λίαν στιλπνὰ καὶ ἀνταυγοῦντα τοῖς ὄμμασιν . οὕτω δὴ καὶ τὸ ἀνόσφραντον καὶ τὸ μηδ’ ὅλως πεφυκὸς ἔχειν ὀσμὴν καὶ τὸ μικρὰν ἔχον καὶ τὸ φαύλην λίαν καὶ οὗ ἡ ὄσφρησις οὐκ ἀνέχεται . τὰ αὐτὰ δὲ καὶ ἐπὶ γευστοῦ καὶ ἀγεύστου διαιρετέον . Δεῖται δὲ καὶ ἡ ὄσφρησις ὥσπερ καὶ ἡ γεῦσις καὶ ἡ ἀκοὴ μεταξύ τινος ἑτέρου σώματος τοῦ διαπέμποντος πρὸς αὐτὴν τὰς τῶν ὀσφραντῶν διαφοράς , καὶ ἔοικε καὶ πρὸς ταύτην ὑπηρετεῖσθαι ταὐτὰ στοιχεῖα ἅπερ καὶ πρὸς τὴν ἀκοὴν καὶ πρὸς τὴν ὄψιν , λέγω δὲ ἀέρα καὶ ὕδωρ · καὶ γὰρ τὰ ἔνυδρα τῶν ζώων ὀσμῆς αἰσθάνεσθαι φαίνεται , καὶ ὥσπερ ἐπὶ τῆς ὄψεως ἦν τὸ διαφανὲς κοινόν τι πάθος ἀέρος καὶ ὕδατος , οὕτως ἐπὶ τῆς ὀσφρήσεως ἄλλο ἄν εἴη τι πάθος κοινόν , ὃ καθάπερ ἔφην δίοσμόν τινες ὀνομάζουσιν . ἀλλὰ τοῦτο μὲν οὐδὲν θαυμαστόν , εἰ ἐοίκασιν ἀλλήλαις αἱ αἰσθήσεις , ἐκεῖνο δὲ ἄξιον ἀπορίας · ἐπειδὴ γὰρ ὁρῶμεν καὶ τὰ ἔντομα τῶν ζώων αἰσθανόμενα τῆς ὀσμῆς ὥσπερ τὰς μελίσσας πόρρωθεν γοῦν ἀπαντῶσιν ἐπὶ τὴν τροφὴν καὶ φεύγουσιν αὖθις καπνοῦ θυμιωμένου ) , ἕπεται ζητεῖν , τί δήποτε ἄνθρωπος μὲν καὶ τὰ ἔναιμα σύμπαντα ὀσφραίνεται ἀναπνέοντα , μὴ ἀναπνέοντα δὲ ἢ κατέχοντα τὸ πνεῦμα οὐδαμῶς οὔτε πόρρωθεν οὕτε ἐγγύθεν , οὐδ’ ἄν ἐπὶ τοῦ μυκτῆρός τις ἐπιθῇ . καὶ τοῦτο μὲν οὐκ ἄτοπον · κοινὸν γὰρ ἦν καὶ πρὸς τὰς εἰρημένας αἰσθήσεις · οὐδὲ γὰρ ἐκεῖναι τοῖς ὀργάνοις αὐτοῖς ἐπιτιθεμένων τῶν αἰσθητῶν ἀντελαμβάνοντο . ἀλλὰ τοῦτο ἄξιον ἀπορίας , πῶς ὀσμᾶται τὰ ἔντομα μὴ ἀναπνέοντα · εἷς γὰρ ὁ τρόπος ἐφ’ ἁπάσης αἰσθήσεως τοῖς ἔχουσιν αὐτήν . ἢ οὖν ἑτέραν τινὰ αἴσθησιν ἄν ἔχοι τὰ τοιαῦτα ζῷα παρὰ τὴν τοιαύτην ὄσφρησιν , ἢ ῥητέον τὴν αἰτίαν τῆς διαφορᾶς . ἀλλ’ ἑτέραν μὲν οὐκ ἂν ἔχοι · τῶν γὰρ ὀσφραντῶν ἡ ἀντίληψις ὄσφρησις ἦν , ὥσπερ τῶν ὁρατῶν ὄψις καὶ τῶν ἀκουστῶν ἀκοή · ἀδύνατον οὖν ἀντιλαμβάνεσθαι μὲν ταῦτα τὰ ζῷα τῶν ὀσφραντῶν καὶ τὸ εὐῶδες ἑαυτοῖς καὶ τὸ δυσῶδες διαγινώσκειν , ἑτέρᾳ δὲ αἰσθήσει χρώμενα καὶ μὴ ὀσφρήσει . ἔτι δὲ φθειρόμενα φαίνεται ὑπὸ τῶν ἰσχυρῶν καὶ ταῦτα τὰ ζῷα , ὑφ’ ὧνπερ καὶ τὰ ἀναπνέοντα , οἷον ἀσφάλτου καὶ θείου καὶ τῶν τοιούτων . ὥστε ὅτι μὲν ὀσφραίνεται δῆλον , πῶς δὲ μὴ ἀναπνέοντα , τοῦτο ῥητέον . ἔοικεν οὖν τοῖς ἐναίμοις διαφέρειν τὸ αἰσθητήριον τοῦτο τῶν ἐντόμων , καὶ ὥσπερ ἐπὶ τῆς ὄψεως τὰ μὲν χρῆται βλεφάροις ὥσπερ περιφράγμασι καὶ ἐλύτροις , ἃ μὴ κινήσαντα μηδὲ ἀνασπάσαντα οὐχ ὁρᾷ , τὰ δὲ οὐδὲν ἔχει προκάλυμμα ἐπικείμενον , ὡς τὰ σκληρόφθαλμα , ἀλλ’ εὐθὺς ὁρᾷ ὡς οἷόν τέ ἐστιν ὁρᾶν τὸ γινόμενὸν ἐν τῷ διαφανεῖ χρῶμα · οὕτω δὲ | ἄρα ἔχει καὶ ἐπὶ τῆς ὀσφρήσεως , τοῖς μὲν ἐντόμοις ἀκαλυφὲς εἶναι τὸ ὀσφραντικὸν ὄργανον , ὥσπερ τὸ ὄμμα τοῖς σκληροφθάλμοις , τοῖς δὲ ἀναπνέουσιν ἔχειν τι ἐπικάλυμμα , ὃ ἀναπνεόντων ἀναπετάννυται διευρυ - νομένων τῶν φλεβῶν καὶ τῶν πόρων . διὰ τοῦτο οὖν τὰ ἀναπνέοντα οὐκ ὀσμᾶται ἐν τῷ ὕδατι · οὐδὲ γὰρ ἀναπνεῦσαι αὐτοῖς δυνατόν ; ὥστε μὴ δυναμένων ἀναπετασθῆναι τῶν πόρων εἰκότως οὐ δύναται τηνικαῦτα χρῆσθαι τῇ ὀσφρήσει . τὸ τοίνυν ἀναπνεῖν οὐ τοῦ ὀσμᾶσθαι αἴτιον θετέον , ὥσπερ οὐδὲ τὰ βλέφαρα τοῦ ὁρᾶν , ἀλλὰ τῆς τοῦ πόρου τοῦ ὀσφραντικοῦ ἀνακαλύψεως . ἔστι δὲ ἡ ὀσμὴ τοῦ ξηροῦ , ὥσπερ ὁ χυμὸς τοῦ ὑγροῦ · δοκεῖ γὰρ τὰ θυμιώμενα καὶ θερμαινόμενα μᾶλλον ὀδωδέναι . δείξει δὲ ταῦτα τὰ ἐν τοῖς Περὶ τῆς αἰσθήσεως ἀκριβῶς , καὶ ἐκεῖνα περιμενετέον . τὸ δὲ αἰσθητήριον τὸ ὀσφραντικὸν τὸ δυνάμει τοιοῦτόν ἐστιν οἷον τὸ ὀσφραντόν , ὅταν δὲ ὀσφραίνηται ἤδη , οὐκέτι ὀσφραντικὸν ἀλλ’ ὀσφραινόμενον γίνεται . 10 . Τὸ δὲ γευστόν ἐστιν ἁπτόν τι , ὥστε καὶ ἡ γεῦσις ἁφή τις . ὅτι γὰρ τὸ γευστὸν ἁπτὸν , οὕτως ἂν λάβοις . ἐπεὶ γὰρ τὸ γευστὸν οὐδὲν ἄλλο ἐστὶν ἢ χυμός , πᾶς δὲ χυμὸς ἐν ὑγρῷ , τὸ δὲ ὑγρὸν ἁφῇ κρίνεται , ἀνάγκη τὸ γευστὸν καὶ ἁπτὸν εἶναι . διὰ τοῦτο ἄρα , ἐπειδὴ ἁφή τις καὶ ἡ γεῦσίς ἐστιν , οὐ δεῖταί τινος μεταξὺ ὄντος ἀλλοτρίου σώματος τοῦ μέλλοντος αὐτῇ παραπέμψειν τὰς διαφορὰς τῶν χυμῶν , ὥσπερ ἡ ὅρασις τοῦ διαφανοῦς ἐδεῖτο , καὶ ἡ ἀκοὴ τοῦ διηχοῦς καὶ ἡ ὄσφρησις τοῦ διόσμου · πᾶσαι γὰρ αὗται δέον|ται μεταξύ τινος ἀλλοτρίου , δι’ οὗ ποιοῦνται τὰς ἀντιλήψεις τῶν αἰσθητῶν , καὶ οὐκ ἔστιν αὐτῶν τι τὸ μεταξὺ τοῦτο , ἀλλ’ ἀπολέλυται τῆς αἰσθήσεως . ἡ δὲ γεῦσις οὐχ οὕτως · οὐδὲ γὰρ ἡ ἁφή . ἀλλ’ εἰ καὶ δέοιντό τινος καὶ αὗται μεταξὺ ὄντος , ὡς ἐπιδείξομεν , ἀλλὰ τοῦτο τὸ μεταξὺ ὁ λόγος εὑρήσει αὐτῶν τι ὂν τῶν αἰσθήσεων · τοιοῦτον γὰρ ἡ σὰρξ ἢ τὸ τῇ σαρκὶ ἀνάλογον . διὰ τοῦτο κἄν ἐν ὕδατι ὦμεν , αἰσθάνεσθαι δυνάμεθα τοῦ χυμοῦ , ὅντινα ἄν ἔχῃ τὸ ὕδωρ , καθάπερ καὶ οἱ ἐν τῇ θαλάττῃ καταδυόμενοι · αἰσθάνονται γὰρ καὶ οὗτοι τῆς ἁλμυρότητος , ἀλλ’ οὐ τῇ ἀφῇ ἀλλὰ τῇ γεύσει , καὶ οὐ διὰ τοῦ ὕδατος μεταξὺ ὄντος , ἀλλὰ τῷ μεμῖχθαι τῷ ὕδατι τὸν χυμόν · καὶ γὰρ τῶν πομάτων γευόμεθα ἐν ὑγρῷ ὄντων , ἀλλ’ οὐ τοῦ ὑγροῦ μεταξὺ ὄντος ἀλλ’ αὐτοῦ δεξαμένου τὸν χυμόν , δεξαμένου δὲ οὐχ ὡς τὸ διαφανὲς τὰ χρώματα · οὐ γὰρ οὕτως ὁρᾶται τὰ χρώματα τῷ ἀναμίγνυσθαι πρὸς τὸν ἀέρα ἢ ἀπορρεῖν τι αὐτῶν καὶ ἀνακίρνασθαι πρὸς τὸ διαφανές . τὸν χυμὸν δὲ κερασθῆναι δεῖ τῇ ὑγρότητι καὶ μιχθῆναι καὶ ὥσπερ ἐν ὕλη εἶδος γενέσθαι · ποιότης γὰρ ὑγροῦ ὁ χυμός , ἀλλ’ οὐχ ᾗ ὑγρόν · ἄλλαι γὰρ ποιότητες ὑγροῦ ἡ ὑγρόν , οἷον τὸ εὔεικτον καὶ εὐόλισθον καὶ εὐδιαίρετον , ὁ χυμὸς δὲ ποιότης ὑγροῦ , ὅτι πάντως ἐν ὑγρῷ . καὶ οὕτω καθ’ αὑτὸ ὑπάρχει τῷ ὑγρῷ ὁ χυμός , ὅτι τῷ εἶναι αὐτοῦ ἐμπεριέχεται ἡ ὑγρότης , ἐμπεριέχεται δὲ ἢ δυνάμει ἢ ἐνεργείᾳ · οἱ γὰρ ἅλες δυνάμει ὑγροί · ἅμα γὰρ τῷ πελάσαι τῇ γλώττῃ συντήκονται καὶ ἐξυγραίνουσι τὴν γλῶτταν . Τὸ μὲν οὖν μεταξύ , λέγω δὲ τὸ τοιοῦτο | μεταξὺ τὸ ἀλλότριον , ἐπὶ τῶν αἰσθήσεων τούτων ἐλλείπει , τὰ μέντοι γε λοιπὰ ἀνάλογόν ἐστιν · ὡς γὰρ τὸ χρῶμα ἦν ὁρατόν , οὕτω γευστόν ἐστιν ὁ χυμός · καὶ ὥσπερ ἡ ὄψις τοῦ τε ὁρατοῦ καὶ τοῦ ἀοράτου τὸ γὰρ σκότος ἀόρατον , κρίνει δὲ καὶ τοῦτο ἡ ὄψις ) , οὕτω καὶ ἡ γεῦσις τοῦ τε γευστοῦ καὶ τοῦ ἀγεύστου · τῆς γὰρ οἰκείας στερήσεως ἑκάστη τῶν αἰσθήσεων ἀντιληπτική , καὶ οὐ μόνον γε τῆς στερήσεως , ἀλλὰ καὶ τῆς ὑπερβολῆς , ἀλλὰ ταύτης γε σὺν βλάβῃ · οὐ γὰρ ὁμοίως αἰσθάνεται σιγῆς ἡ ἀκοὴ καὶ τῶν μεγάλων καὶ βιαίων ψόφων , ἀλλ’ ἐκείνης μὲν τῷ μὴ κινεῖσθαι , τούτων δὲ τῷ φθείρεσθαι · γίνονται γάρ πὼς καὶ αἱ ὑπερβολαὶ τῶν αἰσθητῶν ἀναίσθητοι διὰ τὸ τὴν δύναμιν ὑπερτείνειν τῆς αἰσθήσεως , καὶ διὰ τοῦτο οὐ μόνον ὁ μικρὸς ψόφος ἀνήκουστος , ἀλλὰ τρόπον τινὰ καὶ ὁ μέγιστος καὶ ὁ βίαιος . οὕτως οὖν διττὸν καὶ τὸ ἄγευστον , τὸ μὲν τῷ λίαν ἐλλείπειν , ὥσπερ οἱ λίθοι , τὸ δὲ τῷ λίαν ὑπερβάλλειν καὶ φθείρειν τὴν γεῦσιν , ὥσπερ καὶ τὰ ἄγαν δριμέα καὶ ὀξέα καὶ αὐστηρά . τρίτος δέ ἐστι τρόπος ἀγεύστου τοῦ παντάπασι χυμὸν δέχεσθαι μὴ πεφυκότος , οἷον φωνῆς ἢ ἀέρος . οὕτω δὲ εἶχε καὶ ἐπὶ τοῦ ἀοράτου καὶ ἀνηκούστου · ἦν γὰρ ἐπ’ αὐτῶν καὶ οὗτος ὁ τρόπος τοῦ ἀδυνάτου . τῶν γευστῶν τοίνυν ἀρχὴ τὸ ὑγρόν · ὕλη γὰρ τοῦτο γίνεται τοῖς χυμοῖς , ἀρχὴ δέ τις ἦν καὶ ἡ ὕλη , τῶν γευστῶν δὲ καὶ τὸ ποτόν · ὑγρὸν γὰρ καὶ τοῦτο καθὸ χυμὸν ἔχει ἢ πλείονα ἢ ἐλάττονα , ἀλλ’ ἤδη τὸ μὲν κατὰ φύσιν τοῖς ζώοις , ὅπερ καὶ κυρίως ποτόν , τὸ δὲ λυμαντικὸν μᾶλλον καὶ φθαρτικόν , ὅπερ καὶ ἄποτον μᾶλλον ἄν εἴποις · φθείρει γὰρ τὴν γεῦσιν . καὶ χρὴ πρῶτον αὐτὸ γευστόν , εἶθ’ οὕτω καὶ ποτὸν γενέσθαι . κοινὸν δὲ ἁφῆς καὶ γεύσεως τὸ ποτόν · καὶ γὰρ ὑγρὸν καὶ ἔγχυμον , ὧν τοῦ μὲν ἡ ἁφή , τοῦ δὲ ἡ γεῦσις ἀντιλαμβάνεται . εἰ οὖν ὑπερβάλλοι τὴν συμμετρίαν , ὡς μὲν γευστὸν φθείρει τὴν γεῦσιν , ὡς δὲ ἁπτὸν ὅλον τὸ ζῶον . ἐπεὶ οὖν ἐν ὑγρῷ τὸ γευστόν , ἀνάγκη τὸ αἰσθητήριον αὐτοῦ , λέγω δὲ τὸ ὄργανον ᾧ κέχρηται ἡ ψυχὴ πρὸς τὴν γεῦσιν , μήτε ὑγρὸν εἶναι ἐντελεχείᾳ μήτε ἀδύνατον ὑγραίνεσθαι · πάσχει γὰρ ἡ γεῦσις ὑπὸ τοῦ γευστοῦ ᾗ γευστόν · δεῖ οὖν αὐτὸ δυνάμει μὲν εἶναι ὑγρόν , ὑγραίνεσθαι δὲ ἐνεργείᾳ , ὑγραίνεσθαι δὲ οὕτως , ὥστε σώζεσθαι αὐτοῦ τὴν οἰκείαν κατασκευὴν καὶ ὁπηνίκα ὑγραίνεται . σημεῖον δὲ τὸ μήτε κατάξηρον οὖσαν τὴν γλῶτταν αἰσθάνεσθαι , μήτε λίαν ὑγράν , ὥσπερ ἐπὶ τῶν καμνόντων · τότε γὰρ διὰ τὴν περικεχυμένην ὑγρότητα τῆς πρώτης ἀντιλαμβάνεται , τοὺς δὲ ἄλλους χυμοὺς μόλις διακρίνει , καὶ φαίνεται τοῖς κάμνουσι πάντα πικρά , διότι τῇ γλώσσῃ περικέχυται τοιοῦτος χυμός , ὥσπερ καὶ ὅταν προγευσάμενοι χυμοῦ ἰσχυροῦ γευσώμεθα εὐθὺς ἑτέρου , οὐχ ὁμοίως δ’ αἰσθανόμεθα τῆς διαφορᾶς τῷ προκατέχεσθαι τῷ σφοδροτέρῳ . ἔστι δὲ καὶ τὰ εἴδη τῶν χυμῶν ἀνάλογον τοῖς τῶν χρωμάτων , ἁπλᾶ μὲν τὰ ἐναντία , τὸ γλυκὺ καὶ τὸ πικρόν , ἐχόμενα δὲ τοὐ μὲν γλυκέος τὸ λιπαρόν , τοῦ πικροῦ δὲ τὸ ἁλμυρόν , μεταξὺ δὲ τούτων τὸ δριμὺ καὶ αὐστηρὸν καὶ στρυφνὸν καὶ ὀξύ · σχεδὸν γὰρ αὗται δοκοῦσιν εἶναι διαφοραὶ χυμῶν . συγκε|φαλαιοῦται δὴ καὶ ἐπὶ ταύτης ὁμοίως ὁ λόγος , καθάπερ ἐπὶ τῶν ἄλλων αἰσθήσεων , ὅτι τὸ μὲν γευστικὸν ὄργανόν ἐστι τὸ δυνάμει τοιοῦτον , γευστὸν δὲ τὸ ποιοῦν ἐντελεχείᾳ τὸ ὄργανον οἷον αὐτό . 11 . Περὶ δὲ ἁφῆς δύο ταῦτα ἄν τις ἀπορήσειεν · ἓν μὲν πότερον μία αἴσθησίς ἐστιν ἢ πλείους , ἕτερον δὲ τί ταύτης τὸ ὄργανον τῆς αἰσθήσεως , ἆρα ἡ σὰρξ καὶ τὸ ἀνάλογον ἐπὶ τῶν μὴ σάρκας ἐχόντων , ἢ οὔ , ἀλλὰ τοῦτο μέν ἐστι μεταξὺ , τὸ δὲ ὄργανον ἄλλο τι καὶ εἴσω ; ὅτι μὲν οὖν οὐκ ἔστι μία αἴσθησις ἡ ἀφ’ ἡ , σημεῖον ἄν τις νομίζοι τὸ μὴ μιᾶς ἐναντιώσεως εἶναι κριτικὴν ταύτην τὴν αἴσθησιν , ὥσπερ τὴν ὄψιν λευκοῦ καὶ μέλανος μόνον καὶ τῶν μεταξύ , καὶ τὴν ἀκοὴν ὀξέος καὶ βαρέος καὶ τῶν μεταξύ , καὶ τῆν’ γεῦσιν πικροῦ καὶ γλυκέος · ἐν δὲ τοῖς ἁπτοῖς πολλαί εἰσιν ἐναντιώσεις καὶ πᾶσαι ἔμμεσοι μεσότητος καθ’ ἑκάστην οἰκείας θεωρουμένης , οἷον θερμὸν ψυχρόν , ξηρὸν ὑγρόν , σκληρὸν μαλακόν , βαρὺ κοῦφον , λεῖον τραχύ . τοῦτο μὲν οὖν ἴσως ἄν τις οὐκ ἀποχρώντως μὲν ἀλλὰ πιθανῶς διαλύσει , ὅτι καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων αἰσθήσεων πλείους μιᾶς φαίνονται ἐναντιώσεις , οἷον ἐν φωνῇ οὐ μόνον ὀξύτης καὶ βαρύτης , ἀλλὰ καὶ μέγεθος καὶ σμικρότης καὶ λειότης καὶ τραχύτης φωνῆς , εὕροι δ’ ἄν τις καὶ περὶ τὸ χρῶμα διαφορὰς ἴσως τοιαύτας . ἀλλ’ οὐχ ἱκανὴ καθάπερ εἶπον ἡ παραμυθία · μέγεθος μὲν γὰρ καὶ σμικρότης κοινὰ πασῶν ἐστὶ τῶν αἰσθήσεων καὶ τοὐ καθ’ ἑαυτὴν ἑκά|στη μεγάλου καὶ μικροῦ αἰσθάνεται , λειότης δὲ καὶ τραχύτης ἤτοι λέγονται ἐκ μεταφορᾶς τῶν ἁπτῶν , ἢ τοῦ σχήματος καὶ αὗται ἄν εἶεν , εἴπερ καὶ φωνῆς σχῆμα θετέον διὰ τὸν πληττόμενον ὑπ’ αὐτῆς ἀέρα · τὸ δὲ σχῆμα κοινὸν ἦν καὶ αὐτὸ αἰσθητόν . οὐχ οὕτω δὲ ἔχει τὸ θερμὸν καὶ τὸ ψυχρόν , καὶ τὸ σκληρὸν καὶ τὸ μαλακόν , καὶ τὸ βαρὺ καὶ τὸ κοῦφον , ἀλλὰ καὶ πάντα ταῦτα ἴδια τῆς ἁφῆς αἰσθητὰ καὶ οὐδὲν αὐτῶν ἑτέρᾳ αἰσθήσει προσήκει . τί οὖν τὸ γένος ἢ τίς ἡ φύσις ἡ ὑποκειμένη ταύτῃ τῇ αἰσθήσει ; καὶ πότερον μία ἢ πλείους ; οὐδὲ γὰρ τοὔνομα αὐτῆς πρόχειρον ὥσπερ ἐπὶ τῆς ἀκοῆς ὁ ψόφος , καὶ ἐπὶ τῆς ὄψεως τὸ χρῶμα , καὶ ἐπὶ τῆς γεύσεως ὁ χυμός . αὕτη μὲν . οὖν τοιαύτη τίς ἐστιν ἀπορία . Πότερον δέ ἐστι τὸ αἰσθητήριον τῆς ἁφῆς εἴσω τῆς σαρκός , ἢ οὐδαμῶς , ἀλλ’ εὐθὺς ἡ σάρξ , οὐκ ἀκριβεῖ ἄν τις χρῷτο σημείῳ ἐκ τοῦ γίνεσθαι τὴν αἴσθησιν ἅμ θιγγάνοντι · καὶ γὰρ νῦν εἴ τις περὶ τὴν σάρκα περιτείνειεν οἷον ὑμένα ποιήσας ἢ λεπτὴν ὀθόνην , ὅμως εὐθὺς ἁψαμένοις γίνεται ἔνδηλος ἡ θερμότης ἢ ἡ ψυχρότης ἢ ἡ σκληρότης ἢ ἡ μαλακότης ἢ ἑκάστη τῶν λοιπῶν ἐναντιώσεων · καίτοι δῆλον ὡς οὐκ ἔστιν ὁ ὑμὴν αἰσθητήριον · οὐδὲ γὰρ εἰ συμφυὲς γένοιτο , ὥσπερ οἱ μῦθοί φασι τὸν χιτῶνα τῷ ᾿Ηρακλεῖ , οὐδὲν ἧττον ἀλλὰ καὶ μᾶλλον ἡ αἴσθησις ἂν διικνοῖτο . τάχα οὖν καὶ νῦν τὸ τοιοῦτο μόριον τοῦ σώματος , οἷόν ἐστιν ἡ σάρξ , ἔνδον οὖσι τοῖς ὀργάνοις τοῖς πρὸς ἑκάστην τῶν ἐναντιώσεων πεφυκόσι καὶ τοσούτοις γε , ὅσαιπερ καὶ αἱ ἐναντιώσεις | εἰσί , περιπέπλασται ἓν καὶ ὅμοιον ἅπασιν ὥσπερ ἔλυτρον , καθάπερ εἰ καὶ ἀὴρ ἐν κύκλῳ ἡμῖν περιεπεφύκει καὶ συμφυὴς ἦν καὶ ἀχώριστος ἄχρι τινὸς ἐν τῷ σχήματι τοῦ στερεοῦ τούτου τηνικαῦτα δι’ ἑνὸς ἀντιλαμβάνεσθαι αἰσθητηρίου καὶ ψόφων καὶ χρωμάτων καὶ ὀσμῶν , καὶ μίαν τινὰ αἴσθησιν εἶναι ὄψιν ἀκοὴν ὄσφρησιν μὴ διακρινομένων τῶν ὀργάνων ἐν τῷ περικεχυμένῳ ἀέρι , ἀλλὰ διὰ παντὸς ὁμοίως καὶ τὰ χρώματα ὁρώντων ἡμῶν , καὶ τοὺς ψόφους ἀκουόντων , καὶ τὰς ὀσμὰς ὀσμωμένων . νῦν δὲ ὅτι διώρισται τὰ ὄργανα πρὸς τὴν ἐκτὸς ἐπιφάνειαν τοῦ σώματος , δι’ ὧν γίνονται αἱ αἰσθήσεις , φανερὰ τὰ εἰρημένα αἰσθητήρια ἕτερα ὄντα · ἐπὶ δὲ τῆς ἁφῆς ἄδηλον εἰ πλείω ἢ ἕν . τί γὰρ κωλύει πλείω μὲν εἶναι , τὴν σάρκα δὲ ἅπασιν ἔξωθεν ὁμοίαν οὖσαν ὥσπερ ἔλυτρον περιπεπλάσθαi ; τὸ δὲ ὥσπερ ἔλυτρον εἶπον , ὅτι ἐξ ἀέρος ἢ ὕδατος ἀδύνατον ἦν συστῆναι τὸ ἔμψυχον σῶμα · δεῖ γὰρ στερεὸν εἶναι ᾧ χρῆται τὸ γενητὸν καὶ φθαρτὸν ζῶον . λείπεται δὴ μικτὸν εἶναι ἐκ γῆς καὶ τῶν ἄλλων στοιχείων , οἷον βούλεται εἶναι ἡ σὰρξ καὶ τὸ ἀνάλογον . εἰ δέ τις ὑπόθοιτο ζῷα εἶναι πύρινα ἢ ἀέρινα , ἐπὶ τούτων χαλεπὸν διακρῖναι ὥσπερ ἔφην τὰς πέντε αἰσθήσεις καὶ τὰ ὄργανα , οἷς χρῆται ἑκάστη . θέα δὲ καὶ τὸν λόγον , εἰ μὴ προσάγεται . εἰ γὰρ πᾶσα αἴσθησις διὰ τοῦ μεταξύ , καὶ ἡ ἀφ’ ἡ ἁφή · τοῦ δὲ ἁπτοῦ καὶ τοὐ ἁπτικοῦ οὐδέν ἐστιν ἕτερον μεταξὺ ἢ τὸ σῶμα , τὸ σῶμα ἄρα | τὸ μεταξύ , δι’ οὗ γίνεται ἡ ἀντίληψις . διοίσει δὲ τοῦ ἀέρος τε καὶ τοῦ ὕδατος , ἅπερ ἐπὶ τῶν ἄλλων αἰσθήσεων ἦν μεταξύ , ὅτι μὴ κεχώρισται ὥσπερ ἐκεῖνα , ἀλλ’ ἔστι συμφυὲς τῷ ζῴῳ . ὅτι δ’ οὐχ ἱκανὸν τεκμήριον τοῦ μίαν εἶναι αἴσθησιν τὴν ἁφὴν τὸ τὴν σάρκα εἶναι μίαν , δι’ ἧς τῶν ἁπτῶν λεγομένων ποιούμεθα τὰς ἀντιλήψεις , δηλοῖ ἡ ἐπὶ τῆς γλώττης ἁφή · ἁπάντων γὰρ τῶν ἁπτῶν αἰσθάνεται κτὰ τὸ αὐτὸ μόριον καὶ χυμοῦ . εἰ μὲν οὗν καὶ ἡ ἄλλη σὰρξ ᾐσθάνετο τῶν τε ἄλλων ἐναντιώσεων καὶ τοῦ χυμοῦ , ἐδόκει ἄν ἡ αὐτὴ καὶ μία αἴσθησις γεῦσις καὶ ἁφή · νῦν δὲ δύο φαίνονται διὰ τὸ μὴ ἀντιστρέφειν τὰ ὄργανα , ἀλλὰ δι’ οὗ μὲν μορίου τῶν χυμῶν αἰσθανόμεθα , διὰ τοῦ αὐτοῦ καὶ τῶν ἁπτῶν · δι’ οὗ δὲ τῶν ἁπτῶν , οὐ διὰ παντὸς καὶ τῶν χυμῶν . ἔτι καὶ τοῦτο ἄν τις περὶ τῆς ἁφῆς ἀπορήσειεν · εἰ γὰρ πᾶν σῶμα βάθος ἔχει , τοῦτο δέ ἐστι τὸ τρίτον μέγεθος , ὧν δέ ἐστι σωμάτων μεταξὺ ἕτερον σῶμα , οὐκ ἐνδέχεται ταῦτα ἀλλήλων ἀπίεσθαι , εἴπερ ἅπτεται ἀλλήλων , ὧν τὰ πέρατά ἐστιν ἅμα , τοῖς δὲ ὑγροῖς περίκειται πάντως ὑγρότης καὶ τοῖς διεροῖς , πῶς ἄν ἅπτοιτο ἐν τῷ ὕδατι στερεὰ σώματα ἀλλήλων ; ἢ γὰρ ἀνάγκη ξηρὰ εἶναι τὰ ἄκρα καὶ ταῦτα ἐν ὕδατι ὄντα , ἢ ὕδωρ γίγνεσθαι αὐτῶν μεταξύ , οὗ ἀνάπλεα τὰ ἔσχατα . εἰ δὲ τοῦτο ἀληθές , ἀδύνατον ἅψασθαι ἄλλο ἄλλου ἐν ὕδατι , ὥστε οὐδὲ τὰ ἄγκιστρα ἅπτεται τῶν ἰχθύων , οὐδὲ οἱ ἰχθύες ἀλλήλων . εἰ δὲ ὅτι ὀλίγον τὸ μεταξύ , οὐδὲν πρὸς τὸν λόγον . εἴποι δ’ ἄν τις ταὐτὸν καὶ ἐπὶ τῶν ἐν τῷ | ἀέρι δοκούντων ἅπτεσθαι , ὅτι πάντως μὲν ὁ ἀὴρ μεταξὺ παρεμπίπτει τῶν τε ἁπτικῶν καὶ τῶν ἁπτῶν , λανθάνει δὲ μᾶλλον ἡμᾶς · ἧττον γὰρ αἰσθητὸς ὁ ἀὴρ πρὸς τὴν ἁφήν , ἢ τὸ ὕδωρ . αὕτη δὲ ἡ ἀπορία τὸ μέν τι πιθανῶς ἂν λέγοι , τὸ δέ τι καὶ σφόδρα ἄν παρορῴη . αὐτοῦ γὰρ τοῦ ὕδατος πῶς ἅπτεται τὰ ἐν ὕδατι , καὶ αὐτοῦ τοῦ ἀέρος πῶς ἅπτεται τὰ ἐν ἀέρι ; οὐ γὰρ δήπου δι’ ἑτέρου καὶ τούτων εἴτε πλείονος εἴτε ἐλάττονος , ἀλλ’ εὐθὺς ἡ σὰρξ τοῖς στοιχείοις τούτοις προσπίπτει . ἀλλ’ ὅ γε ἐξ ἀρχῆς προὐθέμεθα ζητεῖν , οὐ τοῦτο ἦν , ἀλλ’ εἰ ἡ σὰρξ αὐτὴ αἰσθητήριον τῶν ἁπτῶν , ὥσπερ ἡ κόρη τῶν ὁρατῶν , ἢ τὸ μὲν αἰσθητήριον εἴσω , ἡ σὰρξ δὲ μεταξὺ τοῦ τε ὀργάνου τοῦ πρώτου καὶ τῶν ἁπτῶν . δοκεῖ γὰρ δυσωπεῖν ἡμᾶς ὁ λόγος τὸ ὅμοιον ἀπαιτῶν ἐπὶ τῆς ἁφῆς , ὅπερ καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων αἰσθήσεων , καὶ ἀξιῶν καὶ τὴν γεῦσιν καὶ τὴν ἁφὴν μὴ τῷ ἅπτεσθαι καὶ θιγγάνειν αὐτὰς τῶν αἰσθητῶν , ἀλλὰ διά τινος μέσου τὰς ἀντιλήψεις ποιεῖσθαι , τὴν διαφορὰν δὲ εἴπερ ἄρα ὑπάρχειν ἐν μόνῳ τῷ πόρρωθεν καὶ ἐγγύθεν · ἐκείνας μὲν γὰρ διὰ πλείονος τοῦ μεταξύ , ταύτας δὲ δι’ ἐλάττονος ἐνεργεῖν · διὸ καὶ λανθάνειν τὸ μέσον οὐ μόνον , ὅτι ὀλίγον , ἀλλ’ ὅτι καὶ συμφυὲς ταῖς αἰσθήσεσι . πῶς δὲ ἅμα ἁφήν τε ῥητέον τὴν αἴσθησιν ταύτην καὶ διὰ μέσου τινός , οὐ χρὴ θαυμάζειν . πλεοναχῶς γὰρ ἡ ἁφή , καὶ ἄλλον μὲν τρόπον κοινῶς ἐφ’ ἀπάντων τῶν μεγεθῶν ἐάν τε σώματα , ἐάν τε ἀσώματα ᾖ λέγονται γὰρ καὶ γραμμαὶ ἅπτεσθαι κύκλων , καὶ κύκλοι ἀλλήλων ) , ἑτέρως δ’ ἐπὶ τῶν αἰσθητῶν καὶ τῶν αἰσθήσεων · ἐπ’ ἐκείνων μὲν γὰρ κατὰ πα|ράθεσιν μόνον λέγομεν τὴν ἁφήν , ὅταν ὁμοῦ τὰ πέρατα ᾖ , ἐπὶ δὲ τῆς ὡς αἰσθήσεως ἁφῆς κατὰ ἀντίληψιν · ὥστε ἐπ’ ἐκείνων μὲν οὐχ οἷόν τε εἶναί # x003E ; μεταξύ , τὴν δὲ ὡς αἴσθησιν ἁφὴν ἅτε οὐ ψιλὴν παράθεσιν οὖσαν ἀλλ’ ἀντίληψιν τοῦ προκειμένου οὐδὲν κωλύει καὶ διά τινος μέσου ἀντιλαμβάνεσθαι , τὸ δὲ μέσον λανθάνειν ἡμάς , ὥσπερ καὶ νῦν , ἡνίκα ἄν ἐν ὕδατι ἁπτώμεθα , λανθάνει ἡμᾶς ἡ ὑγρότης ἡ περικεχυμένη τοῖς ἐσχάτοις τῶν ἁπτομένων σωμάτων , καὶ ἐν ἀέρι παραπλήσιον μὲν τὸ συμβαῖνον , ἡμᾶς δὲ μᾶλλον ἐκφεύγει τὸ μέσον . ταὐτὸν δ’ ἂν συνέβαινεν ἡμῖν , καθάπερ καὶ τὸ πρότερον εἶπον , εἰ καὶ δι’ ὑμένος αἰσθανοίμεθα τῶν ἁπτῶν λανθάνοντος ᾗ διείργει . ἀλλ’ ὥσπερ ἐν τῷ ὕδατι θιγγάνειν μὲν δοκοῦμεν τῶν ἁπτῶν , λανθάνει δὲ τὸ μεταξύ , οὕτως ἴσως καὶ ἐπὶ τῆς πρώτης ἁφῆς , λέγω δὲ πρώτην τὸ ἐντὸς αἰσθητήριον . ἅπτεσθαι μὲν γὰρ αὐτῷ δοκοῦμεν ἐκείνων , λανθάνει δὲ τὸ μέσον καὶ τοσούτω μᾶλλον , ὅσῳ καὶ συμφυέστερον τῷ ὀργάνῳ . Μέσον μὲν οὖν τι εἶναι θετέον καὶ ταύτης τῆς αἰσθήσεως , καὶ μὴ κατὰ τοῦτο εἶναι τὴν διαφορὰν τῆς ἁφῆς καὶ ἰῆς γεύσεως πρὸς τὰς ἄλλας , ἀλλὰ κατ’ ἐκεῖνο μᾶλλον , ὅτι ἐπ’ ἐκείνων μὲν οὐ τὸ μέσον αὐτὸ ἀλλοιοῦται , ἀλλὰ διὰ τοῦ μέσου τὸ αἰσθητήριον τὸ δὲ ὅπως ἀκουστέον τοῦ ἀλλοιοῦσθαι , προείρηται ) · ἐνταῦθα δὲ ἅμα πάσχει τό τε αἰσθητικὸν καὶ τὸ μέσον · ψύχεται γὰρ αὐτὴ ἡ σὰρξ καὶ θερμαίνεται . ὥσπερ οὖν ὁ τὴν ἀσπίδα πλήξας ἅμα πλήττει καὶ τὸν ὁπλίτην , οὕτω τὸ αὐτὸ ἅμα ἰὴν σάρκα καὶ τὴν ἁφήν . τὸ διαφανὲς | δὲ οὐκ ἠλλοιοῦτο λευκὸν αὐτὸ ἢ μέλαν γιγνόμενον , οὐδὲ ὁ ἐν τοῖς ὠσὶν ἐγκατῳκοδομημένος ἀὴρ αὐτὸς ὀξὺς ἢ βαρὺς γινόμενος ἀπὸ τοῦ ψόφου . οὐχ ὅτι οὖν αἱ μὲν χρῶνται μέσῳ , ἡ δὲ οὐ χρῆται , διενηνόχασιν , ἀλλ’ ὅτι τοῖς μὲν ἄλλο ἴσως , τοῖς δὲ ἄλλο ὑπηρετεῖται τὸ μέσον , ἐπεὶ ταὐτόν γε ἡ σὰρξ πρὸς τὴν ἁφήν , ὅπερ ἀὴρ καὶ ὕδωρ πρὸς τὴν ὄψιν καὶ τὴν ἀκοήν . σκόπει δὲ καὶ τοῦτο · τῇ μὲν κόρῃ εἴ τις ἐπιθείη τι λευκὸν ἢ τῷ ἐν τοῖς ὠσὶν ἀέρι τὸν ψόφον ἢ τῷ πόρῳ τῷ διὰ τῶν μυκτήρων τὴν ὀσμήν , οὐ γίνεται ταῖς αἰσθήσεσι ταύταις ἀντίληψις , τῇ σαρκὶ δὲ αὐτῇ ἐπιτιθεμένων τῶν ἁπτῶν αἰσθανόμεθα . δῆλον ἄρα , ὡς οὐδὲ αὕτη τὸ πρῶτον αἰσθητήριον τῶν ἁπτῶν ταὐτὸν γὰρ ἂν ἔπασχε τοῖς λοιποῖς ) · ἀλλ’ ἐκεῖνο μὲν εἴσω , αὕτη δὲ μεταξύ . Οἱ λόγοι δὲ οἱ περὶ τῆς ἁφῆς ὁ σύμπαντες ὧδε ἔχουσιν , ἐπειδὴ καὶ φιλοτιμότερον ἀνέστραπται περὶ τὸν τόπον Ἀριστοτέλης . πᾶσα αἴσθησις διὰ τοῦ μεταξύ , ὥστε καὶ ἡ ἁφή , καὶ οὐδὲν ἄλλο μεταξὺ τῆς ἁφῆς εὑρίσκεται καὶ τῶν ἁπτῶν , ἢ 003E ; σάρξ , ὥστε αὕτη μεταξύ . εἰ δι’ ὑμένος ἁπτοίμεθα ἢ δι’ ὕδατος , λανθάνει τὸ μέσον · οὐδὲν οὖν θαυμαστόν , εἰ καὶ νῦν λανθάνει τὸ μέσον , ὅσῳ καὶ συμφυέστερον . οὐδενὶ τῶν αἰσθητηρίων προστιθεμένου τοῦ αἰσθητοῦ γίνεται ἀντίληψις , τῇ σαρκὶ δὲ προστιθεμένων τῶν αἰσθητῶν · οὐκ ἄρα ἡ σὰρξ αἰσθητήριον . τοῦ κούφου καὶ τοῦ βαρέος οὐ θιγγάνοντες αἰσθανόμεθα , ἀλλὰ τῇ εἴσω δυνάμει · οὐδὲν οὖν θαυμαστόν , εἰ καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων ἐναντιώσεων ταὐτὸ συμβαίνει , εἴσω μέν τισι δυνάμεσιν | ἑκάστης αἰσθανόμεθα , δοκοῦμεν δὲ τῇ σαρκί . οὗτος δὲ οὐκ εἴρηται ὑπ’ Ἀ ριστοτέλους ὁ λόγος . Ὅτι μὲν οὖν διὰ τοῦ μεταξύ , τοσοίδε · ὅτι δὲ πλείους αἰσθήσεις ἡ ἁφή , τοσοίδε . μία αἴσθησις περὶ μίν ἐστὶν ἐναντίωσιν , ἡ δὲ δοκοῦσα ἁφὴ περὶ πλείους , οὐκ ἄρα μία αἴσθησις ἡ ἁφή . ὥσπερ πλείους αἰσθήσεις ὄψις καὶ ἀκοή , δι’ ἑνὸς δὲ τοῦ μεταξὺ ἐνεργοῦσιν , οὕτως οὐδὲν κωλύει πλείους μὲν εἶναι αἰσθήσεις καθ’ ἑκάστην τῶν λεγομένων ἁπτῶν ἐναντιώσεων , ἑνὶ δὲ χρῆσθαι τῷ μεταξύ , λέγω δὲ τῇ σαρκί . περὶ τὸ αὐτὸ μόριον οἷον τὴν γλῶτταν καὶ γεῦσίς ἐστι καὶ ἁφή , καὶ ὅμως πλείους εἰσὶν αἱ αἰσθήσεις · οὐδὲν οὖν κωλύει καὶ περὶ πᾶσαν τὴν σάρκα ταὐτὸν συμβαίνειν , αἰσθάνεσθαι μὲν διὰ τοῦ αὐτοῦ μορίου τῶν ἁπτῶν ἀπάντων , εἶναι δὲ πλείους τὰς αἰσθήσεις . εἰ ἦν τι ζῶον ἀέρινον , οὐκ ἂν ἐδόκει διαφέρειν ὄψις τῆς ἀκοῆς · δι’ ὅλου γὰρ ἂν ἑαυτοῦ καὶ ἤκουε καὶ ἑώρα · ἀλλ’ ὅμως ἦσαν ἄν δύο τῇ διαφορᾷ τῶν κρινομένων · καὶ νῦν τοίνυν , ἐπειδὴ σάρκινόν ἐστι τὸ ζῶον καὶ δι’ ὅλης αἰσθάνεται τῆς σαρκὸς ἀπάντων τῶν ἁπτῶν , δοκεῖ μὲν εἶναι μία αἴσθησις ἡ ἁφή , οὐκ ἔστι δὲ ἀλλ’ ὅσαι ἐναντιώσεις . ὃ δὲ ἐπιζητεῖ πρὸς τὸν περὶ τῆς σαρκὸς λόγον Ἀλέξανδρος , οὐχ ἱκανόν · εἰ γὰρ μὴ ἡ σὰρξ αἰσθητήριον τῶν ἁπτῶν , τί , φησιν , ἕτερον ; δεῖ γὰρ εἶναί τι ἀφωρισμένον ὡς ὀφθαλμοὶ ὄψεως καὶ ὦτα ἀκοῆς καὶ τῶν ὀσφραντῶν οἱ μυκτῆρες καὶ τῶν ὑπὸ τὴν γεῦσιν ἡ γλῶττα . ἀκουέτω γάρ’ Αριστοτέλους τῶν ἁπτῶν εἶναι τὸ αἰσθητήριον πρὸς τῇ καρδίᾳ . πάλιν | εἰ δεῖ τὸ ἀνάλογον ἐπὶ τῶν αἰσθήσεων ζητεῖν , ἔδει , φησίν , ὥσπερ τῶν ἄλλων αἰσθήσεων τὰ μεταξὺ οὐκ αἰσθάνεται , οὕτω μηδὲ τὴν σάρκα αἰσθάνεσθαι , εἴπερ δι’ αὐτῆς μέσης ἡ ἁφή . ἀκουέτω δὲ πρὸς τοῦτο Ἀριστοτέλους , ὅτι οὐκ αἰσθάνεται τῇ σαρκὶ τὸ ζῶον , ἀλλ’ ἅμα τῇ σαρκί . καὶ τὸ ἀνάλογον οὖν οὐ πάντη ληπτέον , ἐπεὶ καὶ συμφυὲς τὸ μεταξὺ τῆς ἁφῆς καὶ τῆς γεύσεως , τῶν λοιπῶν δὲ οὔ · καὶ οὐχ οἶόν τε τοῦ αὐτοῦ σώματος τῷ ἀριθμῷ κατὰ ταὐτὸ μέρος πλείονας ἅψασθαι ἅμα , ὥσπερ οὐδὲ γεύσασθαι τοῦ αὐτοῦ χυμοῦ πλείονας ἅμα , ἰδεῖν μέντοι τὸ αὐτὸ χρῶμα πλείονας ἅμα καὶ ἀκοῦσαι τοῦ αὐτοῦ ψόφου μυρίους δυνατόν , καθάπερ ἐν τοῖς θεάτροις . ταῦτα μὲν οὖν τοῦτον τὸν τρόπον καὶ ἠπορήσθω καὶ διακεκρίσθω . Σωματικωτάτη μέντοι τῶν αἰσθήσεων ἐστιν ἡ ἁφή · καὶ γὰρ τὰ ὑποκείμενα ταύτῃ σωματικώτατα καὶ σώματος καθὸ σῶμα διαφοραί , οὐ καθὸ ἔμψυχον σῶμα . εἰδοποιοὶ γὰρ τῶν πρώτων στοιχείων θερμότης ψυχρότης , ὑγρότης ξηρότης , περὶ ὧν εἴρηται ἐπ’ ἀκριβὲς ἐν τοῖς Περὶ γενέσεως καὶ φθορᾶς . τὸ δὲ αἰσθητήριον τῶν ἁπτῶν καὶ ἐν ᾧ ἡ καλουμένη ἁφὴ πρώτῳ ὑπάρχει , καλεῖν μὲν ἁπτικὸν προσήκει , ὥσπερ ἀκουστικὸν καὶ ὁρατικὸν καὶ ὀσφραντικόν , εἰδέναι δέ , ὅτι τὸ μόριον ἐν ᾧ πρώτῳ ἡ δύναμις αὕτη τῆς ψυχῆς , δυνάμει τοιοῦτόν ἐστιν οἷα τὰ ἁπτὰ ἐνεργείᾳ . δυνάμει οὖν τὸ ] θερμὸν καὶ δυνάμει ψυχρὸν καὶ τὰ λοιπά · διόπερ εἶπον αὐτὸ καὶ σωματικώτατον εἶναι · τὸ γὰρ αἰσθάνεσθαι καθόλου εἴρηται , ὅτι πάσχειν πὼς ἦν , εἴρηται δ’ ὅτι καὶ τὸ πάσχον πῇ μὲν ταὐτόν ἐστι | τῷ ποιοῦντι , τῆ δὲ οὐ ταὐτόν · πάσχον μὲν γὰρ οὐ ταὐτόν , πεπονθὸς δὲ ταὐτόν . διὸ τοῦ ὁμοίως θερμοῦ ἢ ψυχροῦ ἢ σκληροῦ ἢ μαλακοῦ τὸ αἰσθητήριον τῆς ἁφῆς οὐκ αἰσθάνεται καὶ οὐ μόνον γε τὸ εἴσω , ἀλλ’ οὐδὲ τὸ μεταξύ , οἷον ἡ σάρξ ) , ἀλλὰ τῶν ὑπερβολῶν καὶ τῶν ἐλλείψεων , ὡς τῆς αἰσθήσεως οἷον μεσότητός τινος οὔσης τῶν ἐν τοῖς αἰσθητοῖς ἄκρων , μεσότητος δὲ οὐχ ὡς τὰς ἀρετὰς λέγομεν τῶν κακιῶν εἶναι μεσότητας · αὗται γὰρ τῷ ἴσον αὐτῶν ἀφεστάναι μεσότητες καὶ εἰσὶ καὶ λέγονται · ἐνταῦθα δὲ ὅτι δυνάμει τὸ μέσον ἄμφω τὰ ἄκρα . καὶ ταύτῃ δὲ οὐχ ὁμοία ταῖς ἄλλαις αἰσθήσεσιν ἡ ἁφή , ὅτι μηδὲ ὁμοίως μεσότης . ἐκεῖ μὲν γὰρ ἄχρουν παντάπάσιν , ἦν , ἐν ᾧ πρώτῳ ἡ δύναμις ἡ ὁρατική , καὶ ἄψοφον παντελῶς , ἐν ᾧ πρώτῳ ἡ δύναμις ἡ ἀκουστική · ἐνταῦθα δὲ οὐχ οἷόν τε ἀπάσης αὐτὸ ἁπτῆς ποιότητος ἀμοιρεῖν · σῶμα γάρ ἐστι τὸ ἁπτικόν , εἴρηται δέ , ὅτι σώματος ᾗ σῶμα ποιότητές εἰσιν αἱ ἁπταί . ἄλλως οὖν μεσότης ἡ ἁφὴ καὶ ἄλλως αἱ ἄλλαι , ἐκεῖναι μὲν τῷ μηδὲν ἔχειν ὧν δέχονται , αὕτη δὲ τῷ ἔχειν ἤδη τὸ μεταξὺ τοῦ θερμοῦ καὶ ψυχροῦ καὶ τοῦ σκληροῦ καὶ τοῦ μαλακοῦ · τὸ γὰρ μέσον κριτικὸν τῶν ἄκρων · γίνεται γὰρ πρὸς ἑκάτερον αὐτῶν θάτερον τῶν ἄκρων ἤδη καὶ πάσχει ὑφ’ ἑκατέρου τῶν ἄκρων , οὐχ ᾗ ὅμοιον , ἀλλ’ ᾗ ἀνόμοιον . ἔτι δὲ ὥσπερ τοῦ ὁρατοῦ καὶ τοῦ ἀοράτου ἦν πὼς ἡ ὄψις , ὁμοίως δὲ καὶ αἰ λοιπαὶ τῶν οἰκείων στερήσεων , οὕτω καὶ ἡ ἁφὴ τοῦ ἁπτοῦ καὶ τοὐ ἀνάπτου , ἄναπτον δὲ τό τε μικρὰν παντάπασιν ἔχον καὶ ἀμυδρὰν τῶν ἁπτῶν διαφοράν , καὶ τὸ ὕπερ βάλλον αὖθις καὶ φθαρτικόν , ὡς τὸ λίαν θερμὸν καὶ ψυχρόν . καθ’ ἑκάστην μὲν οὗν περὶ τῶν αἰσθήσεων εἴρηται τύπῳ · τεύξονται γὰρ ἰδίου λόγου . 12 . Καθόλου δὲ ἔστω περὶ πάσης αἰσθήσεως δῆλον , ὅτι ἡ μὲν αἴσθησίς ἐστι τὸ δεκτικὸν τῶν εἰδῶν ἄνευ τῆς ὕλης , οἷον ὁ κηρὸς τοῦ δακτυλίου ἄνευ τοῦ σιδήρου καὶ τοῦ χρυσοῦ , καὶ λαμβάνει μὲν τὸν Χρυσοῦν ἢ χαλκοῦν τύπον , οὐχ ᾗ δὲ χρυσοῦς ἢ χαλκοῦς . οὕτω δὲ καὶ ἡ ὄψις τὸ χρῶμα τοῦ ἔχοντος , καὶ τὸν ψόφον ἡ ἀκοή , οὐδὲν δὲ ἧττον καὶ ἡ γεῦσις καὶ ἡ ὄσφρησις , εἰ καὶ μὴ δοκοῦσι · καὶ γὰρ εἰς ταύτας αἱ ποιότητες μὲν διικνοῦνται , ἡ δὲ · ὕλη καὶ τὸ ὑποκείμενον ἔξω . πάσχειν μὲν οὖν λέγονται αἱ αἰσθήσεις ὑπὸ τῶν αἰσθητῶν , πολὺ δὲ τὸ πάθος διάφορον ἡ ὡς πάσχει τὰ ἄψυχα , μᾶλλον δὲ ἀναίσθητα σώματα · αἰ μὲν γὰρ αἰσθήσεις λέγονται πάσχειν ὑπὸ τῶν αἰσθητῶν ἔξω μενούσης αὐτῆς τῆς ὕλης , τοῦ δὲ εἴδους μόνου κινοῦντος τὸ αἰσθητήριον , τὰ δὲ τεμνόμενα ἢ θλώμενα ἢ καόμενα συνεισιούσης πάσχει τῆς ὕλης τῆς τοῦ ποιοῦντος . τέμνει γὰρ οὐχ ἡ ὀξύτης , ἀλλ’ ἡ μάχαιρα τουτέστιν ὀξύτης ἡ μετὰ σιδήρου , καὶ κάει τὸ πῦρ , οὐχ ἡ τοῦ πυρὸς μορφὴ καὶ ὁ λόγος . διόπερ ἐπὶ τούτων μὲν τὸ πάθος κυρίως · εἰς γὰρ τροπήν τινα καὶ εἰς μεταβολὴν τελευτᾷ , μᾶλλον δὲ ἡ ὕλη γίνεται τοῦ ποιοῦντος τὸ πάσχον καὶ ] κυρίως , ὥσπερ τὸ καόμενον τοῦ κάοντος , καὶ τὸ θλώμενον ἰοῦ θλῶντος , καὶ τοὐ τέμνοντος τὸ τεμνόμενον · αἰ δὲ αἰσθήσεις οὐχ ὗλαι γίνονται τῶν αἰσθητῶν · οὐ γὰρ λευκαίνεται ἡ αἴσθησις οὐδὲ μελαίνεται οὐδὲ βαρύνεται ἢ ὀξύνεται , | ἀλλ’ ὃ πολλάκις καὶ εἰρήκαμεν καὶ ἐροῦμεν , τὸ εἶδος ὑποδέχεται μόνον καὶ τὸν λόγον . διὸ καὶ εἰς κρίσιν καὶ εἰς ἀντίληψιν τελευτῶσιν · ὕλη γὰρ οὐδεμία δύναται κρίνειν τὸ ἐγγινόμενον εἶδος · ἀσύνετον γάρ τι καὶ ἄκριτον καὶ ἀναντίληπτον ἥ γε ὕλη . ὁ λόγος μέντοι καὶ τὰ ἄλλα καὶ λόγον κρίνει καὶ εἶδος εἴδους ἀντιλαμβάνεται , εἶδος δὲ ἡ αἴσθησις καὶ λόγος τοῦ πρώτου αἰσθητηρίου · δύναμις γὰρ αὐτοῦ ἐστὶ καὶ μορφή . καὶ τῷ μὲν ὑποκειμένῳ ταὐτὸν ἥ τε αἴσθησις καὶ τὸ αἰσθητήριον , ὥσπερ καὶ ἅπασα μορφὴ τῷ δεδεγμένῳ , τὸ δὲ εἶναι ἕτερον τοῦ τε ὀργάνου καὶ τῆς δυνάμεως · τὸ μὲν γὰρ ὄργανον μέγεθός τι καὶ σῶμά ἐστιν , ἡ δύναμις δὲ λόγος καὶ εἶδος ἐκείνου . φανερὸν δὲ ἐκ τῶν εἰρημένων καὶ διὰ τί ποτε τῶν αἰσθητῶν αἱ ὑπερβολαὶ φθείρουσι τὰ αἰσθητήρια · ἐὰν γὰρ ὑπὲρ τὴν δύναμιν ᾖ τοῦ αἰσθητηρίου ἡ κίνησις , φθείρεται ἀναγκαίως ἡ δύναμις · λύεται γὰρ ὁ λόγος , τοῦτο δὲ ἦν ἡ αἴσθησις · πᾶς μὲν γὰρ λόγος συμμετρία τις καὶ ἁρμονία καὶ οἷον μεσότης , πᾶν δὲ ἡρμοσμένον φθείρεται ὑπὸ τοῦ καθ’ ὑπερβολὴν ἀναρμόστου , ὥσπερ καὶ ἡ συμφωνία καὶ οἱ τόνοι τῶν χορδῶν , ὅταν σφοδρότερον πλήττωνται ὑπὸ τῆς δυνάμεως , καθ’ ἣν ἡρμόσθησαν . Τοῦτό τε οὖν ἐκ τῶν εἰρημένων φανερὸν ὅπως συμβαίνει , καὶ διὰ τί ποτε τὰ φυτὰ οὐκ αἰσθάνεται ἔχοντά τι μόριον ψυχικὸν καὶ πάσχοντα ὑπὸ τῶν ἁπτῶν · καὶ γὰρ ψύχεται καὶ θερμαίνεται καὶ ὑγραίνεται καὶ ξηραίνεται . περὶ μὲν οὖν τῶν ἄλλων αἰσθήσεων οὐδ’ ἂν ἀπορήσειέ τις εὐλόγως , εἰ ἀκούει τὰ φυτὰ ἢ ὀσφραίνεται · περὶ τῆς ἁφῆς δὲ | οὐκ ἀπεικότως · πάσχει γὰρ ὑπὸ τῶν ἁπτῶν . ἢ πάσχει μέν , οὐχ οὕτω δὲ πάσχει , ὡς τὸν λόγον ἰοῦ πάθους ἀναμάττεσθαι χωρὶς τῆς ὕλης · οὐδὲ γὰρ ὅλως ἔχει τοιαύτην ἀρχὴν οἵαν ψιλὰ τὰ εἴδη δέχεσθαι τῶν ἁπτῶν , οὔτε μήν τι μόριον τοῦ σώματος ἢ ὅλον τὸ σῶμα ἐν μεσότητι κεκραμένον τῶν ἁπτῶν ἐναντιώσεων , ὥσπερ ἐπὶ τῶν ζώων ἡ σὰρξ καὶ τὸ ἀνάλογον , ἀλλ’ ἐπὶ θάτερα τῶν ἐναντίων τὸ σῶμα αὐτῶν νένευκεν · ἀναισθητότερα δὲ καὶ αὐτῶν τῶν ζώων ἐστὶ τὰ τοιαῦτα . πάσχει οὖν συνεισιούσης τῆς ὕλης τῆς του ποιοῦντος · ὑγραίνεται γὰρ εἴσω τοῦ ὑγροῦ εἰσιόντος , καὶ ψύχεται εἴσω τοῦ ψυχροῦ εἰσιόντος μετὰ τῆς ὕλης . τῶν μὲν οὖν τρεφομένων ἔνδον χρὴ διά γενέσθαι τὴν ὕλην · καὶ γὰρ τὴν τροφήν · τῶν αἰσθανομένων δὲ ᾗ αἰσθάνεται οὐδαμῶς , ἀλλ’ ἔξω μένειν τὸ τῷ αἰσθητῷ ὑποκείμενον . ἄλλως τε καὶ μάτην εἶχεν εἴπερ εἶχεν αἴσθησιν τὰ φυτά · οὐ γὰρ ἐπ’ αὐτοῖς τὸ φεύγειν τὰ ἀλλότρια καὶ τὰ οἰκεῖα διώκειν , ὅπερ ἐπὶ τῶν ζώων ὁρῶμεν , ἀλλ’ ἐν αὐτῷ μένει τῷ τόπῳ κατερριζωμένα · οὐδὲν δὲ ἡ φύσις μάτην ποιεῖ . ἕλκει μὲν οὖν ἕκαστον οἰκεῖον χυμόν , οὐ μὴν αὐτὰ κρίνοντα ὡς οἰκεῖον , ἀλλὰ τῆς φύσεως τὰ οἰκεῖα προσαγομένης ἄνευ τινὸς ἀντιλήψεως τῶν φυτῶν , ὥσπερ καὶ ἐπὶ τῶν ζώων ἡ φύσις ἐποίει · τῆς γὰρ τροφῆς τὸ μὲν οἰ·κεῖον προσάγεται , τὸ δὲ ἀλλότριον ἀπωθεῖται , αἴσθησις δὲ ἡμῖν οὐδεμία τοῦ γινομένου . οὔτε οὖν ὄργανον ἐν τοῖς φυτοῖς ἀφωρισμένον πρὸς αἴσθησιν , οὔτε τὸ κοινὸν πάσης αἰσθήσεως , οἷον τὸ πνεῦμα κεκραμένον ἐν συμμετρίᾳ τοιαύτῃ | Καθόλου δ’ ἄν τις καὶ τοῦτο ἐπιζητήσειεν , εἰ πάθοι ἄν τι ὑπὸ τῆς ὀσμῆς τὸ ἀδύνατον ὀσφρανθῆναι , ἢ ὑπὸ χρώματος τὸ μὴ δυνάμενον ἰδεῖν , ἢ ὑπὸ ψόφου τὸ μὴ δυνάμενον ἀκοῦσαι . ἢ ὑπὸ τοῦ ἀκουστοῦ μὲν ὡς ἀκουστοῦ τὸ μὴ ἀκοῦον παθεῖν ἀδύνατον , οἱ δὲ ῥηγνύμενοι λίθοι καὶ τὰ διιστάμενα φυτὰ ὑπὸ τῶν βροντῶν οὐ πάσχουσιν ὑπὸ τοῦ ψόφου ὡς ἀκουστοῦ , ἀλλ’ ὅτι ἐν ἀέρι ὁ ψόφος , οὖτος δὲ πληττόμενος ἄγαν ὁμοίως πλήττει , ὧ ἂν προσπέσῃ · ἐπεὶ καὶ ὅταν ὑπὸ τῆς ἅλμης διατήκηται τὰ χιτώνια , οὐχ ὑπὸ τοὺ χυμοῦ πάσχει τῆς ἅλμης ᾗ γευστὸς ὁ χυμός , ἀλλ’ ᾗ τοιαδὶ ποιότης . πάσχει δὲ ὁ ἀὴρ καὶ ὑπὸ ψόφου καὶ ὑπὸ ὀσμῆς , ἀλλ’ ὅμως ὄζειν μὲν τὸν ἀέρα λέγομεν , ὀσμᾶσθαι δ’ οὔ . πάσχει δὲ καὶ τὸ ὕδωρ καὶ ὑπὸ ψόφου καὶ ὑπὸ ὀσμῆς , ἀλλ’ οὐ διὰ τοῦτο αἰσθάνεται , ἀλλ’ εἰ καὶ εὐπαθέστερα τῶν σωμάτων τὰ ἀόριστα , ὅμως τὸ αἰσθάνεσθαι οὐ τὸ ῥᾳδίως πάσχειν ἐστίν , ἀλλὰ τὸ γίνεσθαι ἐν τῷ αἰσθανομένῳ τὸ εἶδος ἄνευ τῆς ὕλης καὶ μένειν χρόνον τινὰ καὶ τοῦ ποιήσαντος ἀπελθόντος . ὅλως γὰρ ὃ καὶ πρότερον εἴρηται , τὸ πάσχον κυρίως ὕλη γίνεται τῶν ποιούντων · θερμαίνεται γὰρ καὶ ψύχεται καὶ ξηραίνεται καὶ ὑγραίνεται οὐ τελευτῶντος τοῦ πάθους εἰς κρίσιν , ἀλλ’ εἰς αὐτὴν τὴν τροπὴν καὶ τὴν μεταβολὴν ἱσταμένου . διὸ μήποτε καὶ ἡ σὰρξ διὰ τοῦτο οὐκ ἦν αἰσθητήριον , ὅτι καὶ αὐτή πὼς ἀπολαύει τῶν ἁπτῶν ἐναντιώσεων τοῦτον τὸν τρόπον ὥσπερ τὰ ἄψυχα , θερμαινομένη καὶ ψυχομένη καὶ ὥσπερ ὕλη γιγνομένη ταῖς ἁπταῖς ἐναντιώσεσι . τοῦτο δὲ ἐπὶ τῶν ἄλλων αἰ σθητηρίων οὐχ ὁρῶμεν · ἡ γάρ κόρη οὐ λευκαί .. νεται οὐδὲ ὁ ἐν τοῖς ὠσὶν ἐγκατῳκοδομημένος ἀὴρ βαρύτερος γίνεται ἢ ὀξύτερος . ὥστε καὶ διὰ τοῦτο οὐκ ἂν εἴη ἡ σὰρξ αἰσθητήριον · οὐ γὰρ οἵα τε ἀναμάττεσθαι τὸ εἶδος ψιλὸν καὶ τὸν λόγον , ἀλλ’ ἡ ὕλη γίνεται τῶν ποιούντων , τὸ δὲ κρῖνον ἀπαθὲς εἶναι ὑπὸ τοῦ κρινομένου προσήκει . ΘΕΜΙΣΤΙΟΥ ΠΕΡΙ ΨΥΧΗΣ . ΛΟΓΟΣ ΠΕΜΠΤΟΣ . 1 . Ὅτι δὲ οὐκ ἔστιν αἴσθησις ἑτέρα παρὰ τὰς πέντε , ἐκ τῶνδε πιστεύσειεν ἄν τις . οὐ γὰρ ἐπειδὴ διηπορήσαμεν ἐν τοῖς προτέροις , μήποτε ἄρα πλείους ὦσιν αἱ τῆς ἁφῆς δυνάμεις , διότι πλείω τὰ ὑποκείμενα , διὰ τοῦτο ἄλλην τινὰ περιβλεπτέον αἴσθησιν ὡς ἐκλιμπάνουσαν · καὶ γὰρ εἰ πλείω τὰ ἁπτά , καὶ πλείους αὐτῶν αἱ ἐναντιώσεις , ἀλλ’ οὐδέν γε ὅμως αὐτῶν ἐκφεύγει τὴν κρίσιν τῆς αἰσθήσεως · καὶ γὰρ τὸ βαρὺ καὶ τὸ κοῦφον , εἰ καὶ μὴ θιγοῦσιν εὐθὺς ἔνδηλον ὥσπερ τὸ θερμὸν καὶ τὸ ψυχρόν , ἀλλ’ ὅμως οὐ διαλανθάνει τὴν αἴσθησιν · ἔχομεν γάρ τινα δύναμιν κριτικὴν τῆς ῥοπῆς . ζητοῦμεν δὲ νῦν οὐκ , εἴπερ ὀρθῶς αὐτὴν συντάττομεν ταῖς δυνάμεσι ταῖς ἁπτικαῖς , ἀλλ’ εἴ τις ὅλως ἀντίληψις ἡμῖν ἐλλείπει τῶν ὑπαρχόντων παθῶν τοῖς σώμασιν . οὐ φαίνεται δέ · | πάντα γὰρ κρίνομεν καὶ πάντων αἰσθανόμεθα . ἔτι εἴ τις αἴσθησις ἡμῖν ἐλλείπει , καὶ τὸ ὄργανον αὐτῆς ἀνάγκη ἡμῖν ἐλλείπειν . πᾶν δὲ ὄργανον αἰσθητικὸν σῶμα , σῶμα δὲ ἅπαν ἐξ ἑνός τινος τῶν ἁπλῶν στοιχείων ἢ ἐκ πλειόνων . ἔχομεν δὲ καὶ ἐκ τῶν ἁπλῶν καὶ ἐκ τῶν συνθέτων τὰ αἰσθητήρια · ἡ μὲν γὰρ κόρη ἐξ ὕδατος ἦν , ἡ δὲ ἀκοὴ ἐξ ἀέρος ἢ τοῖς γε ἐνύδροις ἐξ ὕδατος , ἡ δὲ ὄσφρησις θατέρου τούτων · ἐκ πυρὸς γὰρ ἢ γῆς ἡ φύσις οὐδὲν ἐποίησεν αἰσθητήριον , πυρὸς μὲν ὅτι κοινὸν αὐτὸ ἅπασιν τοῖς ἄλλοις ἐνεκεράσατο · ἡ γὰρ θερμότης ἐν ἅπασι καὶ οὐδὲν ἄνευ τῆς ἐμφύτου θερμότητος αἰσθητικόν · γῆ δὲ αὐτὴ μὲν καθ’ ἑαυτὴν οὐχ οἵα τε ἦν ὄργανον εἶναι · παχύτατον γὰρ τὸ στοιχεῖον καὶ πρὸς κρίσιν ἀνεπιτήδειον , ὅθεν καὶ τὰ πλείονος αὐτῆς μετέχοντα μόρια τῶν ζώων ἀναισθητότατα , ὀστᾶ καὶ τρίχες καὶ ὄνυχες , μέμικται δὲ μάλιστα τῇ ἀφῇ τῶν λοιπῶν αἰσθητηρίων . ὅπερ οὖν ἔφην , τῶν μὲν ἁπλῶν αἰσθητηρίων οὐδὲν ἄν ἡμῖν ἐλλείποι · ἔχομεν δὲ καὶ τὸ σύνθετον ἐκ πλειόνων · τοιοῦτον γὰρ ἡ σὰρξ καὶ τὸ ἀνάλογον , εἴπερ ἄρα καὶ ταύτην ἐν τοῖς αἰσθητηρίοις θετέον . ὥστε εἰ μηδὲν τῶν ὀργάνων ἐλλείπει , οὐδὲ δύναμίς τις τῶν τοῖς ὀργάνοις χρωμένων . πάλιν ἐπειδὴ πέφηνεν ἅπαν ἡμῖν αἰσθητήριον διά τινος μεταξὺ ὄντος ἀντιλαμβάνεσθαι , ἀνάγκη τὸ μεταξὺ τοῦτο ἢ ἀλλότριον εἶναι ἢ συμφυές . ἔχομεν δὲ καὶ τὸ συμφυὲς τοιούτῳ γὰρ κέχρηται ἡ γεῦσις καὶ ἡ ἁφή ) ἔχομεν ] καὶ τὰ ἀλλότρια · τοιοῦτον γὰρ ὁ ἀὴρ καὶ τὸ ὕδωρ , οἷς κέχρηνται αἱ λοιπαὶ μέσοις πρὸς τὸ εἰσαγγέλλειν τὰ αἰσθητά · τοῖς | μὲν γὰρ πεζοῖς καὶ πρὸς τὰ χρώματα καὶ πρὸς τοὺς ψόφους ὁ ἀὴρ ἐξαρκεῖ , τοῖς δὲ ἐνύδροις τὸ ὕδωρ , ἱκανὸν δὲ καὶ εἰ πρὸς ἄμφω , καὶ ἄμφω πρὸς θάτερον αὖθις οἷον πρὸς χρώματα ἀὴρ καὶ ὕδωρ . οὐδὲν ἄρ ἄν τῶν μεταξὺ ἡμῖν ἐλλείποι . εἰ δὲ τὰ ἀπαγγέλλοντα ἅπαντα ἔχομεν , δηλονότι καὶ τὰ δεχόμενα τὰς εἰσαγγελίας · οὐδεμία ἄρα αἴσθησις τοῖς ζώοις ἐλλείπει , λέγω δὲ οὐ πᾶσιν , ἀλλὰ τοῖς τελείοις καὶ μὴ κολοβοῖς μηδὲ οἷον πεπηρωμένοις · τὰ γὰρ καλούμενα ζώφυτα μίαν ἔχει τὴν ἁφήν , τὰ δὲ ἴσως καὶ τὴν γεῦσιν , τὰ δὲ ἴσως καὶ τὴν ὄσφρησιν , ὅσα δὲ πορευτικὰ καὶ τέλεια , ταῦτα ἔχει τὰς πέντε πάσας · φαίνεται γὰρ καὶ ἡ ἀσπάλαξ ὑπὸ τὸ δέρμα ἔχουσα ὀφθαλμούς . ἀλλ’ ἐπειδήπερ πρὸς τὸν βίον οὐκ ἦν αὐτῇ ἀναγκαία ἡ ὄψις , ἐξεπλήρωσε μὲν καὶ ἐπὶ ταύτης ἡ φύσις τὸν ἀριθμὸν τῶν αἰσθήσεων , τῷ δέρματι δὲ ἐπεκάλυψεν ὡς μὴ δεομένου τοῦ ζώου ταύτης τῆς κρίσεως . ὥστε εἰ μὴ ἕτερον σῶμα παρὰ τὰ τέσσαρα στοιχεῖα καὶ τὰ συγκείμενα ἐξ αὐτῶν , οἷα τὰ ἐνταῦθα σύμπαντα σώματα , μήτε πάθος ἕτερον τούτων ἐστὶ τῶν σωμάτων παρὰ τὰ νῦν ὑπάρχειν δοκοῦντα , οὐδεμία ἂν ἐκλείποι τοῖς ζώοις αἴσθησις . δήλη δέ ἐστιν ἡ φύσις , ὅτι πανταχοῦ τὰς ἀτελεστέρας δυνάμεις ὁλοκλήρους ταῖς τελειοτέραις προϋποβάλλεται , ὥστε εἴπερ ἐν ἀνθρώπῳ λόγος καὶ νοῦς , πᾶσαι ἄν αὐτῷ προυπάρχοιεν αἱ αἰσθήσεις . Ἀλλὰ μὴν οὐδὲ ἐκεῖνο ἔστιν εἰπεῖν , ὅτι τῶν κοινῶν αἰσθητῶν , ὧν νῦν ἀπάσαις ἀντιλαμβανόμεθα | ταῖς αἰσθήσεσιν , εἶναι μὲν αἴσθησιν ἰδίαν ἐστὶν ἀναγκαῖον , ἐκλείπει δὲ νῦν , διὸ νῦν μὲν αὐτῶν σχεδὸν κατὰ συμβεβηκὸς αἰσθανόμεθα τῷ μὴ ἔχειν τὴν ἐπ’ αὐτοῖς τεταγμένην οἷον κινήσεως στάσεως σχῆ μάτος μεγέθους ἀριθμοῦ , χρὴ δὲ εἶναι πάντως ᾗ τὰ κοινὰ ταῦτα οὐχ ὡς νῦν κοινὰ ὑπόκεινται ἀλλ’ ὡς ἴδια , ἐπεὶ νῦν γε ἡ ὄψις μεγέθους οὐκ αἰσθάνεται προηγουμένως , ἀλλ’ οὐδὲ σχήματος οὐδὲ στάσεως οὐδὲ τῶν λοιπῶν , ἀλλὰ αἰσθανομένη τοῦ χρώματος καὶ τοῦ μεγέθους αὐτοῦ συναισθάνεται καὶ τοῦ σχήματος καὶ τοῦ κινεῖσθαι αὐτὸ ἢ ἠρεμεῖν καὶ τοῦ ἓν εἶναι · τὸ γὰρ ἓν ἢ πολλὰ πᾶσαι γνωρίζουσι , τοῦτο δὲ ἀριθμός . εἴπερ οὖν κατὰ συμβεβηκὸς αὐτῶν αἰσθανόμεθα , εἶναί τινα αἴσθησιν αὐτῶν προηγουμένην προσήκει . ἀλλ’ ἀδύνατον · οὐ γὰρ κατὰ συμβεβηκὸς αἰσθανόμεθα τῶν κοινῶν · οὐδὲν γὰρ τῶν κατὰ συμβεβηκὸς αἰσθητῶν κινεῖ τὸ αἰσθητήριον καὶ ἀλλοιοῖ καὶ ἐνδίδωσι τὴν ἰδίαν μορφήν · καὶ γὰρ εἰ μὴ κυρίως ταῦτα ἐπὶ τῶν αἰσθήσεων λέγεται , ἀλλὰ γίνεταί γέ τις καὶ τῇ ὄψει ἀλλοίωσις ὑπὸ τοῦ χρώματος , καὶ τῇ ἀκοῇ ὑπὸ τοῦ ψόφου , καὶ μάλιστα τοῦτον τὸν χρόνον καθ’ ὃν ἂν τὸ αἰσθητὸν εἰς αὐτὰς ἐνεργῇ . τὰ κατὰ συμβεβηκὸς δὲ οὐ τοιαῦτα ἦν · διττὸς γὰρ ὁ τρόπος τῶν κατὰ συμβεβηκὸς αἰσθητῶν · ἢ γὰρ ὅταν τῇ ὄψει κρίνωμεν τὸ γλυκύ · πολλάκις γὰρ θεασάμενοί τι τῶν ὑγρῶν ξανθόν , μέλι τοῦτο εἶναι ἀποφαινόμεθα , οὐκέτι τὴν τοῦ γλυκέος αἴσθησιν ἀναμείναντες . τοῦτο δὲ ὧδε συμβαίνει · ἐπειδὴ γὰρ τοῦ ξανθοῦ καὶ τοῦ γλυκέος ᾐσθόμεθα ἅμα ὄντων ἐπὶ τοῦ μέλιτος ἀμφο|τέραις περὶ αὐτὸ ταῖς αἰσθήσεσιν ἐνεργήσαντες τῇ ὄψει καὶ τῇ γεύσει , καὶ ἐτελεύτησαν αἱ δύο ἀντιλήψεις εἰς τὴν πρώτην δύναμιν τὴν αἰσθητικήν , εἰς ἣν ἁπάντων τῶν αἰσθητῶν αἱ εἰσαγγελίαι μίαν οὖσαν ἀποστηρίζονται , ταύτην τηνικαῦτα συμβαίνει τὴν δύναμιν ἀπατᾶσθαι καὶ τὸ ξανθὸν εὐθὺς ἀποφαίνεσθαι καὶ γλυκύ , συνδραμεῖν αὐτὰ καὶ νῦν οἰηθεῖσαν ,, ὥσπερ ἡνίκα ἀπ’ ἀμφοτέρων ἅμα τῶν αἰσθήσεων ἐκινήθη . εἷς μὲν οὖν ὁ τρόπος οὗτος τῆς κατὰ συμβεβηκὸς ἀντιλήψεως , ἕτερος δὲ ὅταν προσιόντα τὸν Κλέωνος υἱὸν θεασάμενοι μὴ τοῦτο ἀποφαινώμεθα μόνον ὅτι λευκός , ἀλλ’ ὅτι καὶ Κλέωνος υἱός . ὁ γὰρ Κλέωνος υἱὸς ᾗ Κλέωνος υἱὸς οὐκ ἦν αἰσθητός , ἀλλ’ ἐπειδὴ συμβαίνει τῷ λευκῷ καὶ υἱῷ Κλέωνος εἶναι , οὐχ ἵσταται ἡ ὄψις ἄχρι τοῦ χρώματος ὃ προσήκει μόνον αὐτῇ , ἀλλὰ κἀκεῖνο προσαποφαίνεται , ὃ μήτε αὐτῆς ἴδιον μήτε ἄλλης τινός · μᾶλλον δὲ οὐχ ἡ ὄψις , ἀλλ’ ἐκείνη αὖθις ἡ μία , εἰς ἣν τελευτῶσι καὶ αἱ λοιπαί . οἱ μὲν οὖν τρόποι τοῦ κατὰ συμβεβηκὸς οὗτοι , κατ’ ἀμφοτέρους δὲ οὐδὲν ἡ αἴσθησις τρεπομένη οὔτε πάσχουσα ὑπὸ τοῦ κατὰ συμβεβηκὸς αἰσθητοῦ κρίνει περὶ αὐτοῦ καὶ γνωματεύει , οἷον ἡ ὄψις οὔτε ὑπὸ τοῦ Κλέωνος υἱοῦ τι πάσχουσα οὔτε ὑπὸ τοῦ γλυκέος τὸ μὲν ξανθὸν εἶναι μέλι τὸ δὲ λευκὸν Κλέωνος υἱὸν ἀποφαίνεται . ἐπὶ μέντοι τῶν κοινῶν αἰσθητῶν , ὅταν αἰσθάνηται μεγέθους ἡ ὄψις , ἐγγίνεται τοῦ μεγέθους αὐτῇ χαρακτήρ , καὶ τῆς κινήσεως δὲ ὁμοίως καὶ τοῦ ἑνὸς καὶ τοῦ σχήματος . πῶς ἄν οὖν κατὰ συμβεβηκὸς αἰσθάνοιτο τούτων ὧν ἀπομάττεται | τὸ εἶδος οὐχ ἧττον ἢ τὸ τοῦ χρώματος ; οὐκ ἄρα αἴσθησίς ἐστιν ἰδία τῶν κοινῶν οὐδαμῶς , κρίνουσι δὲ τὰ ἀλλήλων ἴδια κατὰ συμβεβηκὸς αἱ αἰσθήσεις , ὅτι εἰς μίαν ἅπασαι τελευτῶσιν . ὅταν οὖν τῇ μιᾷ ἐκείνῃ τὸ αὐτὸ ὑγρὸν ἡ μὲν γεῦσις πικρόν , ἡ δὲ ὄψις ξανθὸν εἰσαγγείλῃ , συμβῇ δὲ ἐν ἄλλῳ χρόνῳ τοῦ ξανθοῦ μόνον αὐτὴν λαβέσθαι διὰ τῆς ὄψεως , προστίθησιν εὐθέως καὶ τὸ πικρὸν τὴν γεῦσιν μὴ περιμείνασα , καὶ τότε οὐχ ἡ ὄψις ἐστὶν ἡ ἀπατωμένη , ἀλλ’ ἡ μία ἐκείνη εἰς ἣν καὶ ἡ ὄψις καὶ ἡ γεῦσις ἅμα τελευτῶσιν · αὕτη γὰρ ἡ τὸ ἀμφοῖν ἔργον μιᾶς ποιοῦσα , καὶ ταύτης ἐστὶ τὸ εἰπεῖν ἄμφω περὶ τῆς χολῆς καὶ τὸ πικρὸν καὶ τὸ ξανθόν , καὶ ὅτι τὰ δύο ταῦτα ἑνὶ σώματι ὑπάρχει · διὸ <περὶ> τοῦτο καὶ ἀπατᾶται . ἀπατᾶται δὲ καὶ περὶ τὸν Κλέωνος υἱόν , ὅταν ἐκ μόνου τοῦ χρώματος Κλέωνος υἱὸν αὐτὸν ἀποφαίνηται · οὐ γὰρ ἐκ τοῦ χρώματος γνωστὸς ὁ τοῦ Κλέωνος υἱός , ἀλλὰ καὶ ἐξ ἑτέρων πολλῶν ἃ συνθεῖναι καὶ ἐξετάσαι οὐ τῆς μιᾶς αἰσθήσεως ἦν , ἀλλ’ ἑτέρας ἴσως ἤδη τιμιωτέρας δυνάμεως , ἧς οὐ κοινωνεῖ τὰ ἄλογα ζῷα . ἀπατᾶται δὲ καὶ περὶ τὰ κοινά , ὅταν ἐπιτρέψῃ μιᾷ οἷον ἡ ὄψις περὶ τὸ σχῆμα · κοινὸν γὰρ τὸ σχῆμα ὄψεως καὶ ἁφῆς . Ὅτι μὲν οὖν οὐκ εἰσὶ τῶν πέντε πλείους αἰσθήσεις , φανερὸν ἐκ τῶν εἰρημένων · διὰ τί δὲ οὐ μία ζητήσειεν ἄν τις , ᾗ καὶ τῶν ψόφων καὶ τῶν χυμῶν καὶ τῶν λοιπῶν αἰσθητῶν οἷόν τε ἦν ἀντιλαμβάνεσθαι . ἢ τὰ κοινὰ ἄν οὐχ ὡς κοινὰ ἐγνωρίζετο μιᾶς οὔσης ἁπάντων αἰσθήσεως νῦν δὲ τῷ πλείοσιν αἰσθήσεσιν ἀκολουθεῖν ἐλέγχεται μιᾷ μὴ προσήκοντα . αὕτη τε | οὗν ἀποχρῶσα αἰτία καὶ ὅτι δύσκριτά ἐστι τὰ κοινά · πλείους οὖν κρίσεις δεῖ συμφωνῆσαι · καὶ τό γε τοῖς εἰρημένοις ἀκόλουθον · εἰ γὰρ αἴσθησις μία , ἓν ἄν που καὶ αἰσθητήριον ἦν , τοῦτο δὲ ἀμήχανον · δυνάμει γὰρ τὸ αἰσθητήριον ὅπερ τὸ αἰσθητόν , δυνάμει δὲ οὐχ ἅπαντα πρὸς ἅπαν , ἀλλὰ πρὸς μὲν χρῶμα τὸ ἄχρουν , πρὸς δὲ ψόφους τὸ ἄψοφον · οὔτε γὰρ ποιεῖν τὸ τυχὸν εἰς τὸ τυχὸν πέφυκεν οὔτε πάσχειν τὸ τυχὸν παρὰ τοῦ τυχόντος . καὶ ταῦτα ἐν ἄλλοις ἱκανῶς ἀποδέδεικται . 2 . Επειδὴ δὲ αἰσθανόμεθα ὅτι ὁρῶμεν , καὶ αἰσθανόμεθα ὅτι ἀκούομεν , ἀνάγκη ἢ τῇ ὄψει αὐτῇ αἰσθάνεσθαι ὅτι ὁρῶμεν ἢ ἑτέρᾳ αἰσθήσει κρινούσῃ τὴν ὄψιν . εἰ μὲν δὴ ἑτέρᾳ καὶ οὐ τῆ ὄψει , δύο ἔσονται αἰσθήσεις τοῦ αὐτοῦ , οἷον χρώματος ἥ τε ὄψις ἡ προηγουμένως ὁρῶσα τὸ χρῶμα καὶ ἡ τῆς ὄψεως αἰσθανομένη · οὐ γὰρ οἷόν τε ἀποφήνασθαι περὶ τῆς ὄψεως ὅτι ὁρᾷ μὴ γινώσκουσαν τὸ ὁρώμενον . καὶ εἰ τῇ ὄψει χρεία κρινούσης αὐτὴν ἑτέρας , διὰ τί οὐ καὶ τῇ κρινούσῃ αὖθις ἑτέρας , κἀκείνῃ ἄλλης , καὶ τοῦτο εἰς ἄπειρον πρόεισιν ; εἰ δὲ ταῦτά τις τὰ ἄτοπα προορώμενος συγχωροίη , ὅτι ἡ τὴν ὄψιν κρίνουσα αἴσθησις δύναιτ’ ἂν κρίνειν καὶ ἑαυτήν , τί δήποτε τοῦτο οὐχὶ καὶ τῇ ὄψει αὐτῇ συγχωρεῖ ; κρινέτω τοίνυν αὐτὴ ἑαυτὴν ἡ ὄψις . ἀλλ’ ὄψεως αἰσθητὸν ἴδιον τὸ χρῶμα , χρῶμα ἄρα ἕξει ἡ ὄψις . φανερὸν τοίνυν ὅτι οὐχ ἁπλῶς λέγεται τὸ αἰσθάνεσθαι · καὶ γὰρ ὅταν μὴ ὁρῶμεν , τῇ ὄψει κρίνομεν καὶ οὐ μόνον φωτὸς ἀλλὰ | καὶ σκότους συναισθανόμεθα , ἀλλ’ οὐχ ὡσαύτως . ᾗ τοίνυν αἰσθήσει αἰσθανόμεθα ὅτι οὐχ ὁρῶμεν , τῇ αὐτῇ ταύτῃ αἰσθήσει αἰσθανόμεθα καὶ ὅτι ὁρῶμεν , αὕτη δὲ ἔσται ἡ ὄψις . οὐδὲν δὲ ἄτοπον τὸ καὶ τὴν ὄψιν πως κεχρωματίσθαι · τὸ γὰρ αἰσθητήριον δεκτικὸν τοῦ αἰσθητοῦ ἄνευ τῆς ὕλης , διὸ καὶ ἀπελθόντων τῶν αἰσθητῶν ἔνεισιν αἰσθήσεις καὶ φαντασίαι · οἱ γὰρ λόγοι τῶν αἰσθητῶν , οὓς ἡ αἴσθησις ἀνελέξατο , ἐμμένουσί τινα χρόνον καὶ μὴ παρόντων τῶν ἔξωθεν . ἄτοπον δὲ ὅτι μὲν ξανθὸν τὸ χρῶμα ὁρῶμεν γιγνώσκειν ἡμᾶς τῇ ὄψει , ὅτι δὲ ὁρῶμεν ὅλως μὴ γιγνώσκειν ἡμᾶς τῇ αὐτῇ αἰσθήσει · ἀλλ’ ἄμφω μὲν τῇ αὐτῇ ὄψει οὐχ ὡσαύτως δέ . λέγομεν γὰρ ξανθὸν τῷ πάσχειν ὑπ’ αὐτοῦ , τὸ δὲ ὅτι ὁρῶμεν τῷ πάθους ἀντιλαμβάνεσθαι . Ἡ δὲ τοὺ αἰσθητοῦ ἐνέργεια καὶ τῆς αἰσθήσεως ἡ αὐτὴ μέν ἐστι καὶ μία , τὸ δὲ εἶναι αὐταῖς οὐ τὸ αὐτό . λέγω δὲ ταὐτόν ἐστι τὸ κατ’ ἐνέργειαν ἀκουστὸν καὶ ἡ ἀκοή , καὶ τὸ κατ’ ἐνέργειαν ὁρατὸν καὶ ἡ ὅρασις · οὐδὲ γὰρ οἷόν τε ἀκουστὸν γενέσθαι κατ’ ἐνέργειαν χωρὶς ἀκοῆς , οὐδὲ ὁρατὸν κατ᾿ ἐνέργειαν χωρὶς ὄψεως . ἀλλὰ τὸ μὲν δυνάμει ἀκουστὸν καὶ ἡ δυνάμει ἀκοὴ δύναται χωρίζεσθαι ἀπ’ ἀλλήλων · ἔστι γὰρ ἀκοὴν ἔχοντα μὴ ἀκούειν , καὶ ἀκουστὸν ὄντα μὴ ἀκούεσθαι οἷον τὸν ψόφον · ὅταν δὲ ἀκούῃ τὸ δυνάμενον ἀκούειν , καὶ ἀκούηται τὸ δυνάμενον ἀκούεσθαι , τότε ἅμα ἡ κατ’ ἐνέργειαν ἀκοὴ γίνεται καὶ τὸ κατ’ ἐνέργειαν ἀκουστόν . ἄμφω δὲ ἐν τῇ ἀκοῇ , διότι καθόλου πᾶσα ποιητικοῦ καὶ κινητικοῦ ἐνέργεια ἐν τῷ πάσχοντι · δέδεικται γὰρ | τοῦτο ἐν τοῖς Φυσικοῖς . οὕτω τοίνυν καὶ ἡ τοῦ αἰσθητοῦ ἐνέργεια ἐν τῷ αἰσθητικῷ , καὶ ἐντεῦθέν ἐστι δῆλον ὅτι μὴ πᾶν τὸ κινοῦν ἀνάγκη καὶ κινεῖσθαι , εἴ γε τὰ αἰσθητὰ κινεῖ μὲν τὰς αἰσθήσεις , αὐτὰ δὲ πολλάκις ἀκίνητα μένει . καὶ μάλιστα ἐπὶ τῆς ὄψεως τοῦτο δῆλον · κινεῖ γὰρ τὸ χρῶμα τὴν ὄψιν , αὐτὸ δὲ ἀκίνητον μένει . καὶ ἐπὶ τῆς ἁφῆς δὲ εἴποι ἄν τις παραπλησίως · τὸ γὰρ ψυχρὸν ἀλλοιοῖ μὲν τὴν σάρκα ἢ τὸ πρὸ τῆς σαρκὸς αἰσθητήριον , αὐτὸ μέντοι γε οὐδὲν ἀλλοιοῦται , λέγω δὲ οὐδὲν τηνικαῦτα , ὅτε ἀλλοιοῖ . ἐπ’ ἐνίων μὲν οὖν ἐστὶ ταῖς δύο ἐνεργείαις ὀνόματα , λέγω δὲ δύο ἐνεργείας τήν τε τοῦ αἰσθητοῦ καὶ τὴν τοῦ αἰσθητικοῦ · τοῦ μὲν γὰρ ψοφοῦντος ψόφησίν ἐστιν εἰπεῖν τὴν ἐνέργειαν , τοῦ δὲ ἀκουστικοῦ ἄκουσιν , ἐπ’ ἐνίων δὲ ἀνώνυμον θάτερον · ἡ μὲν γὰρ τῆς ὄψεως ἐνέργεια ὅρασις λέγεται , ἡ δὲ τοῦ χρώματος ἀνώνυμος , καὶ ἡ μὲν τοῦ γευστικοῦ ἐνέργεια γεῦσις , ἡ δὲ τοῦ χυμοῦ ἀνώνυμος . οὐκ ὀρθῶς οὖν οἱ πρότερον φυσιολογοῖ οὔτε χρῶμα ἄνευ ὄψεως ὑπολαμβάνοντες εἶναι οὔτε χυμὸν ἄνευ γεύσεως · διχῶς γὰρ λεγομένων τῶν ὁρατῶν καὶ γευστῶν τὰ μὲν κατ’ ἐνέργειαν ὁρατὰ οὐχ οἷόν τε χωρὶς ὁράσεως εἶναι , τὰ δὲ κτὰ δύναμιν δυνατόν · λευκὸν γὰρ εἶναι καὶ χωρὶς ὄψεως δυνατόν . ὥστε διὰ τοῦτο αὐτοὺς μεμπτέον , ὅτι ἁπλῶς ἔλεγον περὶ τῶν λεγομένων οὐχ ἀπλῶς . Εἰ δὲ ταὐτὸ τὸ κατ’ ἐνέργειαν ἀκουστὸν καὶ ἡ κατ’ ἐνέργειαν ἀκοή , ὀρθῶς ἐλέγοντο λόγοι αἱ αἰσθήσεις . δῆλον δὲ ἐντεῦθεν · ἡδίω γὰρ ἡμῖν ἀεὶ τὰ κεκραμένα τῶν αἰσθητῶν ἤπερ τὰ ἄκρα|τα , οἷον ἐν ψόφοις μὲν αἱ συμφωνίαι , ἐν χυμοῖς δὲ οἱ μεμιγμένοι , καὶ τῶν χρωμάτων δὲ τὰ κεκραμένα , διὸ παὶ τέχναι μουσική τε καὶ γραφικὴ καὶ μυρεψικὴ καὶ ὀψοποιία περὶ τὰς μίξεις καὶ κράσεις τῶν ἄκρων . πᾶσα δὲ μῖξις καὶ κρᾶσις λόγος , ὃς ὅταν γένηται κατ’ ἐνέργειαν αἰσθητός , ὁ αὐτὸς γίνεται τῇ αἰσθήσει . εἰκότως ἄρα ἡ αἴσθησις λόγος · λόγῳ γὰρ ἡ αὐτή . οἱ δὲ ἄκρατοι ψόφοι καὶ ἄμικτοι χυμοὶ εἴτε ὑπερβάλλοντες εἴτε ἐνδέοντες ἢ οὐ κινοῦσι τὴν αἴσθησιν ἢ φθείρουσιν ἢ λυποῦσιν · οὐκέτι γὰρ λόγοι οὐδὲ κράσεις ουδε συμφωνίαι . Ἀλλ᾿ ἐπειδὴ πολλάκις εἰρήκαμεν ἑκάστην αἴσθησιν ὑπάρχειν ἐν τῷ οἰκείῳ αἰσθητηρίῳ καὶ κρίνειν οὕτως τὸ ὑποκείμενον ἑαυτῇ καὶ τὰς ἐν αὐτῷ διαφοράς , τοῦτο ἄνωθεν ἀναλαβόντες ἀκριβέστερον ἐπισκεψόμεθα . αἰσθανόμεθα τοίνυν οὐ μόνον τὸ λευκὸν τοῦ μέλανος διαφέρον , ἀλλὰ καὶ τὸ λευκὸν τοῦ γλυκέος . ταύτην οὖν τὴν διαφορὰν καθ’ ἣν τὸ λευκὸν τοῦ γλυκέος διενήνοχεν τίς ἐστιν ἡ κρίνουσα δύναμις ; οὔτε γὰρ ἡ ὄψις , γλυκέος γὰρ οὐκ αἰσθάνεται · οὔτε ἡ γεῦσις , λευκὸν γὰρ οὐκ οἶδεν . ἀνάγκη δὲ αἰσθήσει καὶ τοῦτο κρίνεσθαι · τῶν γὰρ αἰσθητῶν αἰσθηταὶ καὶ αἱ διαφοραί . οὐδὲν οὖν θαυμαστόν , εἰ ἔμπροσθεν ἡμῖν ἐδόκει μὴ εἶναι τὴν ἁφὴν ἐν σαρκί , ἀλλὰ τὴν σάρκα μὲν εἶναι μεταξὺ τοῦ τε ἁπτοῦ καὶ τοῦ ἁπτικοῦ , ἢ εἴ τις καὶ βούλοιτο καλεῖν αὐτὴν αἰσθητήριον , ἀλλ’ οὔτι γε πρῶτον οὐδὲ ἐν ᾧ ἡ δύναμις ἐγκαθίδρυται ἡ ἁπτική · προιὼν γὰρ ὁ λόγος εὑρήσει μὴ περὶ τὴν σάρκα τοῦτο μόνον συμβεβηκέναι , ἀλλὰ καὶ περὶ τὰ | λοιπὰ αἰσθητήρια , οἷον λέγω τὴν κόρην καὶ τοὺς διὰ τῶν ὤτων πόρους . μικρὸν δὲ ἀναληπτέον . πτέον . ὥσπερ ᾗ κρίνομεν δυνάμει τὸ λευκὸν τοῦ μέλανος διαφέρειν , αὕτη μία ἐστίν , οὕτω καὶ ᾗ κρίνομεν τὸ γλυκὺ τοῦ θερμοῦ διαφέρειν , καὶ ταύτην ἀνάγκη μίαν εἶναι · οὐ γὰρ οἷόν τε κεχωρισμέναις εἶναι δυνάμεσιν ἢ διεστηκυίαις ἀλλήλων , καὶ τὴν μὲν τοῦ δεῖνος αἰσθανομένην τὴν δὲ τοῦ δεῖνος , κρίνειν ὅτι μὴ ταὐτὸν τοδὶ καὶ τοδί . οὕτω μὲν γὰρ κἂν εἰ τοῦ μὲν ἐγὼ τοῦ δὲ σὺ αἴσθοιο , δῆλον ἂν εἴη ὅτι ἕτερα ταῦτα ἀλλήλων . ἀλλ’ οὐχ οἷόν τε , ἀλλ’ ἓν δεῖ ὑπάρχειν ὃ ἀμφοῖν αἰσθανόμενον οὐ λέγει ἓν ἄμφω καὶ ταὐτὸν δεῖν εἶναι ὃ μὴ ταὐτόν φησι τῷ γλυκεῖ τὸ λευκόν . ὡς οὖν λέγει περὶ τοῖν δυοῖν , οὕτω τοῖν δυοῖν καὶ αἰσθάνεται · λέγει δὲ ὡς ἓν ἀμφότερα ἐπεσκεμμένον , οὕτως ἄρα αὐτῶν καὶ αἰσθάνεται . οὐ μόνον δὲ ὡς αὐτὸ ἓν ἀλλὰ καὶ ὡς ἐν χρόνῳ ἑνί · ὅταν γὰρ αἰσθάνηται τοῦ μέλιτος ξανθοῦ καὶ γλυκέος , ἢ τῆς χιόνος ψυχρᾶς τε καὶ λευκῆς , οὐκ ἐν ἄλλῳ μὲν τῆς λευκότητος αἰσθάνεται χρόνῳ ἐν ἄλλῳ δὲ τῆς ψυχρότητος , ἀλλ’ ἐν τῷ αὐτῷ καὶ ἑνί · καὶ ὅτε λέγει θάτερον ὅτι ἕτερον , τότε καὶ θάτερον · λέγω δὲ οὐ κατὰ συμβεβηκὸς τὸ ὅτε . εἴποιμ’ ἄν γὰρ ἐγὼ νῦν ὅτι Πλάτων’ ὁ φιλόσοφος εἰς Σικελίαν ἀφῖκται , ἀλλὰ νῦν μὲν λέγω , οὐ μέντοι γε ὅτι καὶ νῦν . ἡ δὲ κρίνουσα τὴν τοῦ λευκοῦ πρὸς τὸ ψυχρὸν διαφορὰν καὶ νῦν λέγει , καὶ νῦν ὅτι καὶ νῦν λέγει . ἅμα ἄρα , ὥστε οὐκ αὐτὴ μόνον μία ἀλλὰ καὶ ἐν χρόνῳ ἑνί . μία τοίνυν ἐστὶν ἡ δύναμις ἡ αἰσθητική , εἰς ἣν αἱ τῶν πλειόνων αἰσθητηρίων | τελευτῶσι διαφέρουσαι ἀγγελίαι . ἀλλὰ μὴν τοῦτο ἀδύνατον · συμβήσεται γὰρ ταὐτόν τι καὶ ἀδιαίρετον πλείους ἅμα κινήσεις κινεῖσθαι καὶ μάλιστα ἐν χρόνῳ ἀδιαιρέτῳ . καὶ τί λέγω πλείους ; μήποτε καὶ ἐναντίας · δῆλον γὰρ ὅτι τῇ μιᾷ ταύτῃ ἥτις ποτ’ ἂν ἦ , οὐχ ἡ κόρη μόνον καὶ ἡ γλῶττα εἰσήγγειλε τὸ ξανθὸν καὶ τὸ γλυκύ , ἀλλὰ καὶ ἡ κόρη μόνη καθ’ ἑαυτὴν τὸ λευκὸν καὶ μέλαν , ὥσπερ ὅταν βιβλίοις ἐντυγχάνωμεν γεγραμμένοις · αἰσθανόμεθα γὰρ ἅμα ἀμφοῖν καὶ τοῦ μέλανος καὶ τοῦ λευκοῦ , ταῦτα δὲ οὐχ ἕτερα μόνον ἀλλὰ πρὸς τῷ ἕτερα καὶ ἐναντία . πῶς οὖν μία οὖσα κινήσεται ἅμα τὰς ἐναντίας κινήσεις ; οὐκ ἦν οὗν τὸ ἄτοπον τηλικοῦτον ἐπὶ τῶν διαφόρων αἰσθήσεων · ἐπ’ ἐκείνων γὰρ τὰ ἀγγελλόμενα ἕτερα μὲν ἦν , οὐ μὴν ἐναντία , ὡς εἶχε τὸ γλυκὺ καὶ τὸ ξανθόν , ἀλλ’ ἔοικεν ἐπὶ τῆς μιᾶς αἰσθήσεως καὶ τοῦ ἑνὸς αἰσθητηρίου τὸ συμβαῖνον εἶναι ἀτοπώτερον , πῶς τῶν ἐναντίων ἅμα αἰσθάνεται . ἆρ’ οὖν ἱκανὸν καταφυγεῖν εἰς ἐκεῖνον αὖθις τὸν λόγον τὸν λέγοντα τὴν δύναμιν τὴν αἰσθητικὴν εἰς ἣν πᾶσαι αἱ τῶν αἰσθητηρίων εἰςαγγελίαι διαπέμπονται , μίαν μὲν εἶναι τῷ ἀριθμῷ καὶ τῷ ὑποκειμένῳ , τῷ λόγῳ δὲ πλείους ; ἐπὶ πολλῶν γὰρ οὗτος ὁ λόγος πολλὰς διέλυσεν ἡμῖν ἀπορίας . πὼς μὲν οὖν διῃρημένη αὕτη ἡ δύναμις τῶν διῃρημένων αἰσθάνεται , πὼς δὲ ἀδιαίρετος τῶν διῃρημένων ] · τῷ εἶναι μὲν γὰρ διῃρημένη , τουτέστι τῷ λόγω , τόπῳ δὲ καὶ ἀριθμῷ ἀδιαίρετος . ἢ ἐπὶ ταύτης γε τῆς ἀπορίας οὐδὲ τοῦθ’ ἱκανόν · δυνάμει μὲν γὰρ ταὐτὸν καὶ διαιρετὸν εἶναι καὶ ἀδιαίρετον ἴσως οὐδὲν θαυμα|στόν , ὥσπερ δυνάμει ταὐτὸν ψυχρὸν καὶ θερμὸν καὶ λευκὸν καὶ μέλαν , ἀλλ’ ἐνεργεῖν γε ἅμα κατ’ ἄμφω τὰ ἐναντία ἀδύνατον , ἀλλ’ ἀνάγκη τὰς διαφερούσας ἐνεργείας ἢ τῷ χρόνῳ διῃρημένας ἢ τοῖς ἐνεργοῦσιν ὑπάρχειν . οὕτως οὖν οὐδὲ τὰ εἴδη παραδέχεσθαι ἅμα τὰ ἐναντία δυνατόν , εἰ τοιοῦτον ἡ αἴσθησις καὶ ἡ νόησις , ὡς δέχεσθαι τὰ εἴδη τῶν αἰσθητῶν ἢ τῶν νοητῶν . ἀλλ’ ἐκεῖνο ἄν τις μᾶλλον εὐλογώτερον ὑπολαμβάνοι ἐοικέναι τὴν δύναμιν τὴν αἰσθητικὴν τῇ στιγμῇ , μᾶλλον δὲ τῷ κέντρῳ τοῦ κύκλου , εἰς ὃ πᾶσαι αἱ ἐκ τῆς περιφερείας γραμμαὶ τελευτῶσιν . αὕτη γὰρ ἡ στιγμὴ ἅμα καὶ μία καὶ πλείους · μία μέν , ἓν γὰρ τὸ κέντρον τοῦ κύκλου · πλείους δὲ ὅτι πλειόνων εὐθειῶν καὶ διαφερουσῶν ἐστὶ πέρας · ὥστε καὶ ἀδιαίρετος ἡ στιγμὴ καὶ διαιρετή , καὶ ταῦτα ἅμα . τοῦτον τοίνυν τὸν λόγον ἐχέτω καὶ ἡ δύναμις ἣν πρώτως αἰσθητικὴν δεῖ καλεῖν καὶ πρώτως αἴσθησιν · μία γὰρ οὖσα πλειόνων ἐστὶ πέρας ὀργάνων . ᾗ μὲν οὖν μία καὶ ἀδιαίρετος , ἓν τὸ κρῖνόν ἐστι καὶ ἅμα , ᾗ δὲ πολλῶν διῃρημένων πέρας ἐστί , πολλαὶ γίνονται ἡ μία , ὥστε καὶ πολλὰ κρίνειν οὐ κεκώλυται κεχωρισμένα καὶ μία εἶναι · ἔστι γὰρ ἅμα καὶ μία καὶ πολλαί . ἔτι ὃ πολλάκις εἰρήκαμεν , οὐκ αὐτὴ λευκαίνεται καὶ μελαίνεται ἅμα , ἢ ψύχεται καὶ θερμαίνεται · τοῦτο γὰρ τὸ ἄτοπον ἦν · ἀλλ’ εἰσαγγέλλει μὲν ἕκαστον αἰσθητήριον τἀς οἰκείας διαφοράς , ἡ δὲ ἀσώματος οὖσα τῷ λόγῳ καὶ ἐπὶ τοῦ πνεύματος βεβηκυῖα τοῦ πρώτως αἰσθητικοῦ , ἐξ οὗ τὰ αἰσθητήρια σύμπαντα ὥσπερ ἐκ πηγῆς ἐκπνεῖται , καὶ εἰς ὃ πᾶσαι | συμφοιτῶσιν αἱ παρά τῶν αἰσθητῶν ἀγγελίαι , οὐκ αὐτὴ πάσχουσα τὰ ἐναντία ἀλλὰ θεωροῦσα τὰ ἐναντία κρίνει καὶ ἀποφαίνεται τὸ λευκὸν τοῦ μέλανος ἕτερον εἶναι καὶ τὸ λευκὸν τοῦ γλυκέος . οὐ τὸ κρίνειν δὲ ἅμα τὰ ἐναντία ἄτοπον ἦν , ὥσπερ οὐδὲ δικάζειν ἅμα τοῖς ἀντιλέγουσι πρὸς ἀλλήλους , ἀλλὰ τὸ πάσχειν ἅμα τὰ ἐναντία . Δῆλον τοίνυν ἐξ ἀπάντων ἐστὶν ὅτι μήτε ἡ ὄψις ἡ πρώτη ἐστὶν ἐν ἀλλὰ καὶ ἡ ὄψις ἡ πρώτη καὶ ἡ γεῦσις καὶ ἡ ἀκοὴ καὶ ἡ ὄσφρησις καὶ ἡ ἁφὴ ἐν τῷ πνεύματι τῷ πρώτῳ ὑπάρχουσι τῷ αἰσθητικῷ , καὶ ὅταν λέγωμεν πέντε εἶναι τὰς πάσας αἰσθήσεις , πέντε εἶναι λέγομεν τὰ αἰσθητήρια καὶ πέντε εἶναι τοῦ πνεύματος τοῦ αἰσθητικοῦ ὥσπερ ἐκ πηγῆς μιᾶς ὀχετοὺς διὰ τῶν ὀργάνων ἀποχετευομένους , τὴν δὲ κυρίως αἴσθησιν καὶ πρώτως οὖσαν ἐν ] τούτοις χρωμένην , καὶ χώραν μὲν εἰσαγγελέων ἔχειν τὰς πέντε , ἄρχοντος δὲ ἢ βασιλέως τὴν μίαν . ὡς γὰρ ἐκεῖ πολλοὶ μὲν οἱ ἀγγέλλοντες , εἷς δὲ ὁ κρίνων , οὕτως καὶ ἐνταῦθα πολλὰ μὲν τὰ μηνύοντα ὄργανα , ἓν δὲ τὸ περὶ πάντων ἀποφαινόμενον . ταύτῃ τοίνυν αἰσθανόμεθα καὶ ὅτι ὁρῶμεν τῇ ὄψει , καὶ ὅτι ἀκούομεν τῇ ἀκοῇ · ἡ γὰρ τῆς διαφορᾶς τῶν ἐνεργειῶν , ταύτῃ καὶ τῶν ἐνεργειῶν αὐτῶν αἰσθανόμεθα . οὐ τῇ ὄψει οὖν κρίνομεν τὴν ὄψιν , ὡς μικρῷ πρόσθεν ἐδόκει , ἀλλὰ τῇ μιᾷ τῆ πρὸς ἕκαστον τῶν αἰσθητηρίων τεταγμένῃ . περὶ μὲν οὖν αἰσθήσεως ἔστω ταῦτα διωρισμένα . | 3 . Ἐπειδὴ δέ φαμεν οὐκ αἰσθήσει μόνον γνωρίζειν καὶ κρίνειν ἀλλὰ καὶ λόγῳ καὶ διανοίᾳ , τί ἄν διαφέροι τὰ κριτήρια ταῦτα ἀλλήλων , σκεπτέον ἐφεξῆς . ὅτι δὲ οὐ παρέλκουσα ἡ ζήτησίς ἐστιν , δῆλον ἐκ τῶν ἀρχαιοτέρων φυσικῶν · σχεδὸν γὰρ ταὐτὸ ποιοῦσι ἰὴν αἴσθησιν οὗτοι τῷ λόγῳ , Ἐμπεδοκλῆς μὲν λέγων πρὸς παρεὸν γὰρ μῆτις ἀέξεται ἀνθρώποισι · τοῦτο γὰρ αἰσθήσεως ἴδιον ὑπὸ τῶν αἰσθητῶν παρόντων κινεῖσθαι . καὶ Ὁμηρος δὲ συντρέπεσθαι τὸν νοῦν ὑπολαμβάνων καὶ συναλλοιοῦσθαι τῷ περιέχοντι σωματικὴν οἴεται τὴν φύσιν τοῦ λόγου , καὶ σχεδὸν αἴσθησιν ποιεῖ τὸν νοῦν · τοῖος γὰρ νόος ἐστὶν ἐπιχθονίων ἀνθρώπων οἷον ἐπῆμαρ ἄγῃσι πατὴρ ἀνδρῶν τε θεῶν τε . ὅλως δὲ ὅταν ἐκ τῶν τοῦ παντὸς ἀρχῶν συνιστάντες καὶ τὴν ψυχὴν εἶτα ποιῶσιν αὐτὴν τὰ ὄντα γνωρίζειν τῇ θίξει τοῦ ὁμοίου , οὐδὲν ἄλλο ἢ σῶμα μὲν ποιοῦσι τὸν νοῦν , συντρέπεσθαι δὲ τοῦτον τοῖς σώμασιν ἃ γινώσκει . καίτοι γε ἐχρῆν αὐτοὺς οὐ μόνον ὅπως γινώσκει διδάσκειν ἡμᾶς , ὅτι θιγγάνουσα τοῦ ὁμοίου , ἀλλὰ καὶ ὅπως ἐξαπατᾶται · συνηθέστερον γὰρ τὸ πάθος τοῦτο τοῖς ζώοις καὶ πλείω παραμένει χρόνον · οἱ δὲ ὅπως μὲν γινώσκομεν , ὅτι τῇ θίξει τοῦ ὁμοίου φασίν · ὅπως δὲ ἀγνοοῦμεν , οὐ προσδιδάσκουσιν , οὐκ ἐννοοῦντες ὅτι πολλοστὸν μέρος ἐστὶν ἃ γιγνώσκομεν ὧν ἀγνοοῦμεν · ἄλλως τε ὅτι καὶ τῶν ἐναντίων μία ἐστὶν ἐπιστήμη καὶ μία ἄγνοια · ὁ γὰρ τὸ ἀγαθὸν ὡς ὠφέλιμον γινώσκων καὶ τὸ κακὸν ὅτι βλαβερὸν | συνεπίσταται , καὶ ὁ περὶ θάτερον ἐξαπατώμενος ἐξαπατᾶται καὶ περὶ θάτερον . χρὴ οὖν ἢ τοῖς ἐναντίοις ἡμᾶς ὁμοιοῦσθαι ἅμα , ὅταν τἀναντία γινώσκωμεν , ἢ τοῖς ἐναντίοις ἀνομοιοῦσθαι , ὅταν περὶ τὰ ἐναντία ἐξαπατώμεθα · ἄμφω δὲ ὁμοίως ἀδύνατα . Ἀλλὰ ταῦτα μὲν ἔξω τοῦ παρόντος λόγου · ὅτι δὲ ἡ αἴσθησις οὐ ταὐτὸν τῇ λογικῇ δυνάμει τῆς ψυχῆς , προχειρότατον εἰπεῖν , ὅτι τῆς μὲν μετέχει πάντα τὰ ζῷα , τῆς δὲ ἄνθρωπος μόνος , καὶ τῆς μὲν λογικῆς δυνάμεως ἄλλαι διαφοραί , τῆς αἰσθήσεως δὲ αἱ πέντε , καὶ τὰ κατορθώματα ἕτερα μὲν τῆς αἰσθήσεως , ἕτερα δὲ τοῦ νοῦ . ταράττεσθαι δὲ οὐ χρή , εἰ ποτὲ μὲν νοῦν , ποτὲ δὲ δύναμιν λογικήν , ποτὲ δὲ νόησιν , ποτὲ δὲ διάνοιαν τὸ αὐτὸ πρᾶγμα τοῦτο καλοῦμεν · προϊόντες γὰρ τὰ ὀνόματα ἀκριβέστερον διακρινοῦμεν , νῦν δὲ ὅσον τὰς πρὸς τὴν αἴσθησιν διαφορὰς εἰπεῖν ὡς ταὐτὸ σημαίνουσι πᾶσι τούτοις κεχρήμεθα τοῖς ὀνόμασι . καὶ νοῦ μὲν ἀρετὰς δόξαν ὀρθήν φαμεν καὶ ἐπιστήμην καὶ φρόνησιν , αἰσθήσεως δὲ οὐδαμῶς , καὶ αὖθις λόγου μὲν κακίας ψευδοδοξίαν καὶ ἀνεπιστημοσύνην καὶ ἀφροσύνην , αἰσθήσεως δὲ οὐδεὶς ἄν εἴποι ταύτας κακίας . καὶ αἴσθησις ἡ μὲν τῶν ἰδίων ἡ δὲ τῶν κοινῶν , καὶ ἥ γε τῶν ἰδίων ὡς τὰ πολλά ἐστιν ἀληθής , νοῦς δὲ εἰ καὶ ἄλλως τῷ νῷ τὰ μὲν ἴδια τὰ δὲ κοινά , ὅμως περὶ τὰ ἴδια μᾶλλον ἢ περὶ τὰ κοινὰ ἐξαπατᾶται · λαμβάνει γοῦν τὰ κοινὰ πρῶτα ὡς γνωριμώτερα . εἰ δὲ ὅτι πολλὰ καὶ τῶν ἀλόγων ζώων μετέχειν φαμὲν διανοίας , οὐδὲν πρὸς τὸν λόγον · καταχρώμεθα γὰρ ἐπ’ αὐτῶν τῷ τῆς διανοίας ὀνόματι . | τὰ δὲ διανοίας μὲν οὐδαμῶς κοινωνεῖ , φαντασίας δὲ ἴσως ἔνια , ἥπερ ἀμείνων μὲν δύναμις τῆς αἰσθήσεως , πολὺ δὲ ὑποβεβηκυῖα τῆς διανοίας , καὶ ὥσπερ ἀμφοῖν ἐν μεθορίῳ κειμένη καὶ ἐπακολουθοῦσα μὲν τῇ αἰσθήσει , προλαμβάνουσα δὲ τὴν ὑπόληψιν . ὑπόληψιν γὰρ ὀνομάζω πᾶσαν τὴν κριτικὴν ἕξιν τῆς λογικῆς δυνάμεως συλλαβών , ἧς καθάπερ γένους ὑπάρχοντος εἴδη ἄν νομίζοιτο δόξα καὶ ἐπιστήμη καὶ φρόνησις . δέονται μὲν οὖν ἅπασαι αἱ δυνάμεις αὗται φαντασίας προηγουμένης , οὐ μὴν αἱ αὐταί εἰσι τῇ φαντασίᾳ . ὅλως γὰρ τὸ ὑπολαβεῖν εἴτε δοξαστικῶς , εἴτε ἐπιστημονικῶς , εἴτε δὴ κατὰ φρόνησιν ἑτέρας ἐστὶ δυνάμεως καὶ οὐ φαντασίας . τοῦτο μὲν γὰρ τὸ πάθος , λέγω δὲ τὴν φαντασίαν , ἐφ’ ἡμῖν ἐστὶν ὅταν βουλώμεθα ὑποβαλέσθαι · πρὸ ὀμμάτων γὰρ ἔστι ποιήσασθαι προελομένους νῦν μὲν ἵππον , νῦν δὲ κύνα , νῦν δὲ ὅ τι δήποτε , ὑπολαβεῖν δὲ καὶ κρῖναι περί τινος οὐχ ὅ τι ἂν ἡμεῖς προελώμεθα δυνατόν , ἀλλ’ ὅ τι ἄν τὸ δοκοῦν ἐναργὲς ἐπαναγκάσῃ . οὐ γὰρ οἷόν τε πρὸς τὸ φανὲν ψεῦδος μὴ ἀνανεῦσαι , ἀλλ’ ὅτι μὲν τὰ δὶς δύο τέσσαρα ἀναγκαῖον συγκαταθέσθαι , ἄν τε βουλώμεθα ἄν τε καὶ μή · ὅτι δὲ τὰ δὶς δύο πέντε , οὐκ ἄν τις γινώσκων ἀριθμὸν συγχωρήσειεν , ἢ ὅτι ἄνθρωπος οὐκ ἔστι δίπουν , ἢ ὅτι τὸ πῦρ οὐκ ἔστι θερμόν . κἄν γὰρ λέγῃς τὸν ἄνθρωπον εἷναι τετράπουν , κἄν λέγῃς ψυχρὸν εἶναι τὸ πῦρ , λέγεις μέν , οὐχ ὑπολαμβάνεις δὲ οὕτως . τῇ γλώττῃ μὲν οὖν ἀληθεύειν ἢ ψεύδεσθαι ἐφ’ ἡμῖν , τοῦ δὲ δοξάζειν ἢ ὑπολαμβάνειν , καὶ συγκατατίθεσθαι ἔνδον ἢ ἀνανεύειν οὐχ ἡμεῖς κύριοι , ἀλλ’ ἔστιν ἀκούσια τὰ πάθη | ταῦτα τῆς ψυχῆς · ἕλκει γὰρ αὐτὴν τὰ μὲν ἐναργῶς εἶναι δοκοῦντα εἰς συγκατάθεσιν , τὰ δὲ ἐναργῶς μὴ εἶναι δοκοῦντα εἰς ἄρνησιν , τὰ δὲ ἄδηλα ὅπως ἔχει εἰς ἐποχήν . τὸ μέντοι φαντάζεσθαι ἐφ’ ἡμῖν κεῖται , καὶ οὐ τὰ δυνατὰ μόνον . ἀλλὰ καὶ τὰ ἀδύνατα παντελῶς , οἷον πολυκεφάλους ἀνθρώπους ὡς τὸν Γηρυόνην , καὶ πτερωτοὺς ὡς τοὺς βορεάδας , καὶ Ιπποκενταύρους καὶ Σκύλλας . ὡς γὰρ τοῖς ζωγράφοις ἐπ’ ἐξουσίας γράφειν ἃ βούλονται , οὕτω καὶ τῇ ψυχῇ . πρὸς δὲ τούτοις ὅταν μὲν ὑπολάβωμεν δεινόν τι εἶναι καὶ φοβερόν , εὐθὺς συμπάσχομεν καὶ τῷ σώματι τρέμοντες ἢ ὠχριῶντες , ὁμοίως δὲ κἂν θαρραλέον τι φαντασθῶμεν , ἐναντίως διατιθέμεθα · φαντασίας δὲ προβάλλοντες ἑαυτοῖς πολλάκις μὲν σεισμῶν , πολλάκις δὲ ἐπιόντων θηρίων οὐ συμπάσχομεν οὐδ’ ὁτιοῦν , ἀλλ’ ὥσπερ ἐν τοῖς πίναξι τὰ γεγραμμένα θεώμενοι πάσχομεν οὐδέν , οὕτω καὶ ἐν τῇ ψυχῇ τὰ φαντάσματα . Ὅτι μὲν οὖν ὑπολήψεως ἀπάσης καὶ συγκαταθέσεως διενήνοχεν ἡ φαντασία , δῆλον ἐκ τῶν εἰρημένων ἐστί ν · ἐπειδὴ δὲ πολλὰ νοοῦμεν ἄνευ τοῦ συγκατατίθεσθαι καὶ ὑπολαμβάνειν τι περὶ αὐτῶν , ἕποιτ’ ἄν διδάσκειν , καθ’ ὅ τι ἡ φαντασία νοήσεως διενήνοχεν . οὐ γὰρ εἰ πάντως δεῖται φαντασίας προϋπούσης ὁ νοῦς , διὰ τοῦτο ταὐτὸν φαντασία καὶ νοῦς . ἵνα δὲ ἀκριβέστερον τοῦτο καταμάθωμεν , ἄνωθεν πρῶτον περὶ φαντασίας διοριστέον . ἀποσκευαζόμενοι τοίνυν τὰ λοιπὰ σημαινόμενα τοῦ ὀνόματος , ἐφ’ ὧν αὐτὸ μεταφέροντες λέγομεν πολλάκις μὲν γὰρ καὶ τὴν αἴσθησιν φαντασίαν καλοῦ|μεν , πολλάκις δὲ καὶ 165 τὴν νόησιν ) , περὶ ἐκείνης λέγομεν τῆς φαντασίας , καθ’ ἥν φαμεν φάντασμά τι ἡμῖν ἐγγίγνεσθαι , οἷον τύπον τινὰ καὶ μορφὴν τοῦ αἰσθήματος ἐν τῇ ψυχῇ · αὕτη τοίνυν , ἣν κυρίως φαντασίαν καλοῦμεν , μία τις ἂν εἴη τῶν δυνάμεων καὶ τῶν ἕξεων τῶν κριτικῶν αἷς ἀληθεύομεν ἢ ψευδόμεθα . τοιαῦται δέ εἰσιν αἴσθησις δόξα ἐπιστήμη νοῦς · νοῦν δὲ λέγομεν ὃν ἄν τις ἀκριβῶς ὀνομάσειε , τὸν μὴ διαμαρτάνοντα τῆς ἀληθείας · νοῦς γὰρ ὁ τοιοῦτος κυρίως , ὥσπερ καὶ ἐπιστήμη κυρίως ἡ μὴ ψευδομένη . ὅτι μὲν οὖν οὐκ ἔστιν αἴσθησις ἡ φαντασία , ἐκ τῶνδε δῆλον · ἐν γὰρ τοῖς ὕπνοις φανταζόμεθα μέν , οὐκ αἰσθανόμεθα δέ · διχῶς γὰρ λεγομένης τῆς αἰσθήσεως τῆς μὲν δυνάμει , τῆς δὲ ἐνεργείᾳ . οὔτε τὴν δυνάμει λέγειν οἱόν τε αἴσθησιν ἔχειν ἡμᾶς ἐν τοῖς ὀνείρασι · κίνησις γάρ τίς ἐστι τὰ ὀνείρατα τῶν αἰσθητῶν ἐγκαταλειμμάτων · οὔτε δὴ πολλῷ μᾶλλον τὴν ἐνεργείᾳ · οὐ γὰρ ἄν οἷόν τε ἦν ὑπνώττειν τὸ ζῶον ἐνεργούσης τῆς αἰσθήσεως . ἔπειτα οἱ πηρωθέντες τὰς ὄψεις φαντάζεσθαι μὲν χρώματα οὐ κωλύονται , αἰσθήσεως δὲ ἀπεστέρηνται καὶ τῆς δυνάμει καὶ τῆς ἐνεργείᾳ . ἔπειτα αἴσθησις μὲν πᾶσιν ὑπάρχει τοῖς ζώοις , φαντασία δὲ τοῖς μὲν τοῖς δὲ οὕ , μύρμηκι μὲν ἴσως καὶ μελίττῃ καὶ πολλῷ μᾶλλον κυνὶ καὶ ἵππῳ καὶ ὅσα μετέχει αἰσθήσεως , σκώληκι δὲ οὔ . εἶτα αἰσθήσεις μὲν τῶν ἰδίων ἀληθεῖς αἱ πλείους , φαντασίαι δὲ αἱ πλείους φευδεῖς καὶ τῆς αἰσθήσεως ἐκλυομένης . δῆλον δέ · οὐ γὰρ λέγομεν , ὅταν ἐνεργῶμεν ἀκριβῶς περὶ τὰ αἰσθητά , τότε φαντάζεσθαι , ἀλλὰ μᾶλλον ὅταν μὴ | ἐναργῶς αἰσθανώμεθα · οὐδεὶς γὰρ πλησίον ὁρῶν Σωκράτη λέγει , τοῦτον φαντάζομαι εἶναι Σωκράτη , ἀλλ’ ὅταν πόρρωθεν , καὶ ὅταν ἡ αἴσθησις ἐξατονῇ . ἔπειτα καὶ μύσαντες τοὺς ὀφθαλμοὺς ὁρᾶν μὲν οὐχ οἷοί τ’ ἐσμὲν τὰ χρώματα , φαντάζεσθαι δὲ οὐ κωλυόμεθα . αἰσθήσεως μὲν οὖν καὶ τούτοις καὶ ἄλλοις πολλοῖς φαντασία διενήνοχε , νοῦ δὲ καὶ ἐπιστήμης , ὅτι ταύταις μὲν αἰεὶ ταῖς ἕξεσιν ἀληθεύομεν , ἐν ταῖς φαντασίαις δὲ ὀλιγάκις . λείπεται ἄρα ζητεῖν , εἰ δόξα ταὐτὸν καὶ φ αντασία . ἀλλ’ ἔφθημεν καὶ τῆς δόξης αὐτὴν διακρίναντες · ὅτε γὰρ ἁπάσης ὑπολήψεως ἐχωρίζομεν φαντασίαν , τότε δήπου καὶ τῆς δόξης ἑτέραν αὐτὴν ἀπεδείκνυμεν · ἦν γὰρ εἶδός τι τῆς ὑπολήψεως ἡ δόξα . τὸ μὲν οὖν ἀληθεύειν καὶ φεύδεσθαι τὴν φαντασίαν ὥσπερ τὴν δόξαν κοινὸν ἀμφοῖν , ἀλλὰ δόξῃ μὲν ἕπεται πίστις οὐκ ἐνδέχεται γὰρ τὸν δοξάζοντα τοῖς δοκοῦσιν αὐτῷ μὴ πιστεύειν ) , πίστει δ’ ἕπεται τὸ πεπεῖσθαι , πειθοῖ δὲ λόγος · λογικὴ γάρ τίς ἐστι συγκατάθεσις ἡ δόξα . τῶν δὲ ἀλόγων ζώων ἐνίοις φαντασία μὲν ὑπάρχει , λόγου δέ ἐστι παντάπασιν ἀκοινώνητα · καὶ δοξάζειν μέν , ὅπερ καὶ πρότερον εἴπομεν , οὐκ ἐφ’ ἡμῖν τὰ ἀδύνατα , οἷον πτερωτοὺς ἀνθρώπους , φαντάζεσθαι δ’ ἐφ’ ἡμῖν . Φανερὸν οὖν ὅτι οὔτε δόξα μετ’ αἰσθήσεως , οὕτε συμπλοκὴ δόξης καὶ αἰσθήσεως ἡ φαντασία · λέγει γὰρ Πλάτων’ , ὅταν αἰσθανώμεθά τι καὶ προσδοξάζωμεν , ὅτι τοῦθ’ οὕτως ἔχει , τοῦτ’ εἶναι τὴν φαντασίαν . ἐδείχθη δὲ οὐ πάντως ἡ φαντασία συνεφελκομένη τὴν δόξαν , ὥσπερ ἐν ταῖς ἀναζωγραφήσεσι τῶν ἀδυ|νάτων καὶ ἀμηχάνων . καὶ χωρίς γε τῶν εἰρημένων δῆλόν ἐστιν ὅτι , εἴπερ συμπλοκὴ δόξης ἐστὶ καὶ αἰσθήσεως φαντασία , οὐκ ἄλλου μὲν τὴν αἴσθησιν εἶναι προσήκει , ἄλλου δὲ τὴν δόξαν , οἷον λευκοῦ μὲν τὴν αἴσθησιν , δόξαν δὲ ἀγαθοῦ , οὐδὲ τοῦ αὐτοῦ μὲν ὑποκειμένου κατ’ ἄλλο δὲ καὶ ἄλλο , οἷον εἰ τὸ ὑποκείμενον εἴη λευκὸν καὶ ἀγαθόν , τὴν μὲν δόξαν εἶναι περὶ αὐτοῦ καθὸ ἀγαθόν , τὴν δὲ αἴσθησιν καθὸ λευκόν · κατὰ συμβεβηκὸς γὰρ τοῦ αὐτοῦ ἡ δόξα τε καὶ ἡ αἴσθησις δόξης καὶ τῆς αἰσθήσεως , καὶ ἔτι συνοδεύειν αὐτὰς καὶ μὴ μάχεσθαι . ὅταν τοίνυν περὶ τοῦ αὐτοῦ καὶ κατὰ τὸ αὐτὸ γενομένης τῆς δόξης καὶ τῆς αἰσθήσεως ὑπάρχῃ διαφωνία , καὶ ἡ μὲν δόξα ἀληθεύῃ , ἡ αἴσθησις δὲ διαψεύδηται , πῶς ἐροῦμεν τὴν τούτων συμπλοκὴν φαντασίαν ; ὅταν γὰρ ἡ μὲν αἴσθησις λέγῃ ποδιαῖον εἶναι τὸν ἥλιον , ἡ δὲ δόξα πολλῷ μείζω τῆς οἰκουμένης , πῶς ταύτας οἷόν τε συμπλακῆναι , ἢ πῶς οἷόν τε μίαν ἐξ αὐτῶν γενέσθαι κρᾶσιν τῆς μὲν ἀληθευούσης τῆς δὲ ψευδομένης ; ἀνάγκη γὰρ ἔσται τηνικαῦτα ἢ τὴν ἀληθινὴν περὶ τοῦ ἡλίου δόξαν ἀποβαλεῖν , ἵν μεταλάβωμεν τὴν ψευδῆ καὶ σύμφωνον τῇ αἰσθήσει , ἢ τὴν αὐτὴν φυλάττοντας ἔτι δόξαν ἀμελεῖν τῆς αἰσθήσεως καθ’ ἣν μάλιστα ἐκτυποῦται ἡ φαντασία . ἑκάτερον δὲ τούτων ἀδύνατον · οὔτε γὰρ ἀποβαλεῖν οἷόν τε τὴν ἀληθῆ δόξαν μὴ καὶ τοῦ πράγματος μεταπεσόντος , ἀλλ’ ὁμοίως ἔχοντος καὶ σωζομένου καὶ αὐτὸν σωζόμενον τὸν δοξάζοντα , οὔτε τὴν ἀληθῆ κατέχοντα δόξαν , ὅτι πολλῷ μείζων ὁ ἥλιος τῆς οἰκου|μένης , πιστεύειν τῇ φαντασία ὅτι ποδιαῖος . οὐκ ἄρ κίρναται τηνικαῦτα πρὸς τὴν αἴσθησιν ἡ δόξα , ἀλλ’ ἐκκρούει μᾶλλον τὴν αἴσθησιν καὶ συνεκκρούει καὶ τὴν φαντασίαν · τύπος γὰρ τῆς αἰσθήσεως καὶ ἴχνος ἐστὶ ν ἡ φαντασία καὶ οὐ κρᾶσις δόξης καὶ αἰσθήσεως · οὐδὲ γὰρ ἐπὶ τῆς κώπης ἐν τῷ ὕδατι κρᾶσις δύναιτ’ ἂν γενέσθαι δόξης καὶ αἰσθήσεως ἡ φαντασία , ἀλλ’ ἡ φαντασία μὲν ἀκολουθεῖ τῇ αἰσθήσει , ἡ δόξα δὲ διαμάχεται . εἰ οὖν μήτε αἴσθησις ἡ φαντασία , μήτε ὑπόληψις οὔτε γὰρ δόξα οὔτε φρόνησις οὔτε ἐπιστήμη οὔτε νοῦς ) , οὔτε ] κυρίως ἄρα οὐδεμία λείποιτ’ ἄν δύναμις τῆς ψυχῆς πρὸς ἣν ἀμφισβητήσιμός ἐστιν ἡ φαντασία . εἰ μὲν οὖν ἅπας νοῦς ἐστὶν ἀναμάρτητος , οὐδεμία λείπεται δύναμις · εἰ δέ τις νοῦς ἐστὶν οἷός τε καὶ ἁμαρτάνειν , καὶ μὴ μόνον ἀληθεύειν ἀλλὰ καὶ ψεύδεσθαι , τούτου διακρῖναι τὴν φαντασίαν οὐ ῥᾴδιον · πολλὴν γὰρ ἔχει τὴν ὁμοιότητα . πρῶτον μὲν αὐτὸ τοῦτο ὅπερ ἔφην , τὸ δύνασθαι καὶ ἁμαρτάνειν , εἶτα ὅτι καθάπερ φαντάζεσθαι ἐφ’ ἡμῖν , οὕτω καὶ νοεῖν ἃ βουλόμεθα . τίς οὖν ἡ τῆς φαντασίας πρὸς τὸν τοιοῦτον νοῦν διαφορά , ζητῶμεν ἐφεξῆς . πρῶτον δὲ τὴν ἑκατέρου φύσιν χωρὶς ἄν εἴη διοριστέον · οὕτω γὰρ καὶ πῇ διενηνόχατον ἀλλήλοιν καταφανὲς ἡμῖν γενήσεται , καὶ πρῶτόν γε τί ἐστιν ἡ φαντασία · τέως γὰρ οὐ τί ἐστιν , ἀλλ’ ὅσα οὐκ ἐστι , προείρηται . Ἐπεὶ τοίνυν τοίνυν πολλὰ κινηθέντα ὑπ’ ἄλλου κινεῖν ἕτερον πέφυκεν , ὥσπερ ὁ μοχλὸς κινηθεὶς ὑπὸ τῆς χειρὸς κινεῖ τὸν λίθον , καὶ ἡ θάλαττα ὑπὸ τοῦ πνεύματος κινηθεῖσα κινεῖ τὴν ναῦν , οὐδὲν θαυμαστὸν | οὐδὲ ἐπὶ τῆς αἰσθήσεως τοῦτο συμβαίνειν . αὕτη γὰρ κινηθεῖσα ὑπὸ τῶν ἔξωθεν αἰσθητῶν καὶ τὸ εἶδος ἀναλαβοῦσα τοῦ κινήσαντος κινεῖ δύναμιν ἑτέραν τῆς ψυχῆς ἐπὶ τῶν τελειοτέρων ζώων ταύτην ἣν φαντασίαν καλοῦμεν , ἧς φύσις ἐστὶ τοὺς τύπους , οὓς ἡ αἴσθησις αὐτῇ παραδίδωσιν ἀπὸ τῶν αἰσθητῶν ἀναμαξαμένη , κατέχειν ἐν ἑαυτῇ καὶ ἐνσφραγίζεσθαι καὶ δύνασθαι καὶ ἀπελθόντων τῶν αἰσθητῶν διατηρεῖν ἐπί τινα χρόνον τὰ ἴχνη , ἀπελθόντων μὲν οὗν τῶν αἰσθητῶν ἐκφανῶς ἡ δύναμις ἡ φανταστικὴ τῆς αἰσθητικῆς διενήνοχεν · ἡ μὲν γὰρ παύεται ἐνεργοῦσα , ἡ δὲ οὓς παρείληφε τύπους ἔτι κατέχει . παρόντος δὲ τοῦ αἰσθητοῦ καὶ ἅμα ἄμφω ἐκκαλουμένου , λέγω δ’ ἄμφω τήν τε αἴσθησιν ἅμα καὶ τὴν φαντασίαν , τηνικαῦτα χαλεπὸν ἐξευρεῖν τῶν δυνάμεων τούτων τὴν διαφοράν . δοκοῦσι γὰρ αἱ δύο τηνικαῦτα καὶ περὶ ταὐτὸν ὑποκείμενον ἐνεργεῖν καὶ ἐν ταὐτῷ χρόνῳ . ἢ μήποτε καὶ τηνικαῦτα περὶ ταὐτὸν μὲν καὶ ἐν ταὐτῷ χρόνῳ , οὐχ ὡσαύτως δὲ ἐνεργοῦσιν , ἀλλ’ ἡ μὲν αἴσθησις πρὸς τὸ ἔξωθεν αἰσθητὸν ἀπερείδεται καὶ ὑπ’ ἐκείνου κινεῖται , ἡ φαντασία δὲ περὶ τὸ εἶδος ὃ ἡ αἴσθησις ἀνεμάξατο , καὶ γίνεται ὅπερ τὸ αἰσθητὸν τῇ αἰσθήσει , τοῦτο ἡ κατ’ ἐνέργειαν αἴσθησις τῇ φαντασίᾳ . τῷ δὲ ἀμφοτέρας τὰς κινήσεις ἅμα συμβαίνειν μάλιστα ἐντεῦθεν αὐτῶν δυσθήρατος ἡ διαφορά · ἐπεὶ ὅτι γε ἕτεραι , δῆλον ἐκ τοῦ τὴν μὲν αἴσθησιν τῆς ἐνεργείας παύεσθαι προτέραν ἐπὶ πολλῶν , τὴν φαντασίαν δὲ παραμένειν · τηνικαῦτα γὰρ τὸ ἴχνος ὃ κατέχουσα ἡ αἴσθησις εἰς | τὸ ἔξωθεν αἰσθητὸν ἀπετείνετο γίνεται ὑποκείμενον τῇ φαντασίᾳ , ὥσπερ εἰ δι’ ὅλου μὲν ὁ κηρὸς ἀνεμάττετο τὴν σφραγῖδα , ἀναμαξάμενος δὲ καὶ περιπτυγεὶς αὐτῇ πάλιν τὸν αὐτὸν τύπον ἐνεσημαίνετο τῷ ἀέρι , ὥστε καὶ ἀπελθόντος τοῦ κηροῦ καὶ τοῦ δακτυλίου μεμορφῶσθαι τὸν ἀέρα τὸν περικείμενον . ἀλλ’ αὗται μὲν ἀψύχων σωμάτων αἱ πείσεις , ἐπὶ δὲ τῶν ἐμψύχων ἕτερος τρόπος · τὸ γὰρ πάσχειν ἐπὶ τούτων ἐνεργεῖν ἐστὶ μᾶλλον καὶ τελειοῦσθαι , τελειοῦται δὲ ἡ φαντασία ὑπὸ τῆς αἰσθήσεως εἰς ἐνέργειαν προἰοῦσα , ὥσπερ ἡ αἴσθησις ὑπὸ τῶν αἰσθητῶν . μάλιστα δὲ ἐπὶ τῶν ζώων ἐστὶ λαβεῖν τὴν διαφοράν , ἐν οἷς φαμὲν αἴσθησιν μὲν εἶναι , φαντασίαν δὲ μή , οἷον μυιῶν τε καὶ σκωλήκων καὶ πολλῶν τοιουτοτρόπων ἑτέρων . κινεῖται μὲν γὰρ ὑπὸ τῶν αἰσθητῶν , οὐ μὴν ὥστε κατέχειν δύνασθαι τὰ αἰσθητά · φέρεται οὖν ὅπῃ καὶ τύχοι ἀποροῦντα δυνάμεως καθεκτικῆς τῶν αἰσθητῶν . πλήξει τοίνυν ἔοικεν ἡ αἴσθησις ἐπ’ αὐτῶν μηδὲ ἀκαρεῖ παραμένουσα . ἐφ’ ὧν δὲ τὸ ἐκμαγεῖον τῶν αἰσθητῶν στερεώτερον , ἐπὶ τούτων ἡ φύσις προςέθηκε τῆ αἰσθήσει δύναμιν ἑτέραν ὥσπερ ταμιεῖον ἐσόμενον τῶν αἰσθημάτων . Διὰ τοῦτο ὄν οὔτε ἄνευ αἰσθήσεως ἡ φαντασία οὔτε ἄλλων πραγμάτων , ἀλλ’ ὧνπερ ἡ αἴσθησις · καὶ γὰρ εἰ νοητῶν ποτὲ γίνεται φαντασία , ἀλλὰ καὶ ὣς ἐξάπτεται τῆς αἰσθήσεως . ὥσπερ οὖν ὁ αὐτὸς κηρὸς καὶ δέχεσθαι τὴν σφραγῖδα πέφυκε καὶ τηρεῖν , καὶ καθὸ μὲν δέχεται , ἑτέραν ἄν τις φαίη περὶ αὐτὸν δύναμιν θεωρεῖσθαι καθ’ ἣν εἰκτικὸς καὶ εὐτύπωτος ὑπὸ τοῦ γλύμματος , καθὸ δὲ | τηρεῖ , ἑτέραν αὖθις κεκτῆσθαι καθ’ ἣν στερεωτέρας φύσεως καὶ μονιμωτέρας τετύχηκεν · τοῦτο αὐτό ἐστι καὶ περὶ ψυχῆς ἀποφήνασθαι , ὅτι καθὸ μὲν κινεῖται ὑπὸ τῶν αἰσθητῶν αἰσθητικὴν ἔχει τὴν δύναμιν , καθὸ δὲ τηρεῖν οἵα τε τὰ αἰσθήματα , φανταστικήν . δῆλον τοίνυν ὅτι , ἡνίκα καὶ ἡ αἴσθησις περὶ τὸ αἰσθητὸν ἐνεργεῖ , τηνικαῦτα καὶ ἡ φαντασία · οὐ γὰρ δὴ ἀσύνετος οὐδὲ ἀναντίληπτος γινομένη τηρεῖν οἵα τε ἦν τὸ ἴχνος καὶ ἀπελθόντος τοῦ αἰσθητοῦ καὶ προβάλλεσθαι ὡς ἐγνωκυῖα . ὅσα τοίνυν τῶν ζώων ταύτης μετείληφε τῆς δυνάμεως , πολλὰ κατ’ αὐτὴν καὶ ποιεῖ καὶ πάσχει ποτὲ μὲν ὀρθῶς ἐνεργούσης ποτὲ δὲ ἡμαρτημένως , τὸ δὲ ὀρθῶς καὶ μὴ ὀρθῶς παρὰ τῆς αἰσθήσεως αὐτῇ προσγίνεται · συναπολαύειν γὰρ ἀνάγκη τοῖς ἐκείνης κατορθώμασι καὶ ἁμαρτήμασι τὴν φαντασίαν , καὶ συναληθεύειν μὲν ἀληθευούσῃ , συμψεύδεσθαι δὲ ψευδομένῃ . ὥσπερ τοίνυν ἡ αἴσθησις τῶν μὲν ἰδίων ἀληθής ἐστιν ἡ ὅτι ὀλίγιστον ἔχουσα τὸ ψεῦδος , δεύτερον δὲ τῶν ὑποκειμένων τοῖς ἰδίοις καὶ οἷς ἐκεῖνα συμβέβηκε , καὶ ἐνταῦθα ἤδη ἐνδέχεται διαψεύδεσθαι ὅτι μὲν γὰρ λευκὸν τὸ προσιόν , ὀρθῶς καὶ κρίνει καὶ ἀποφαίνεται , ὅτι δὲ Σωκράτης ὁ προσιών , διαμαρτάνει ) , τρίτον δὲ τῶν κοινῶν καὶ τοῖς ἰδίοις συναπτομένων , λέγω δὲ οἷον κινήσεως καὶ μεγέθους καὶ ἀριθμοῦ καὶ σχήματος περὶ ἃ μάλιστά ἐστιν ἀπατηθῆναι κατὰ τὴν αἴσθησιν , ὅταν τὸ πλειόνων ἔργον μιᾷ τινὶ αὐτῶν ἐπιτρέπωμεν · οὕτω δὴ καὶ ἡ φαντασία περὶ μὲν τὰ ἴδια αἰσθητὰ τῆς αἰσθήσεως ἐνεργούσης ἀληθὴς | καὶ αὕτη , περὶ δέ γε τὰ ὑποκείμενα καὶ τὰ κοινὰ # x003E ; παρούσης τῆς αἰσθήσεως καὶ ἀπούσης διαψεύδεται · παρούσης μὲν ἐξ ἀνάγκης , συνεξαμαρτάνειν γὰρ αὐτὴν ἀναγκαῖόν ἐστι τῇ αἰσθήσει · ἀπούσης δὲ ὅταν ἐγκαταλείμματα μὴ οἷαπερ εἴληφε διαφυλάττῃ · καὶ μάλιστα ὅταν πόρρω ὄντος τοῦ αἰσθητοῦ ἡ αἴσθησις ἀντιλάβηται . εἰ τοίνυν ὅτι μὲν ἔστιν ἡ φανταστικὴ δύναμις τῆς ψυχῆς , ἅπασι φανερόν , οὐδεμίαν δὲ ἄλλην τῶν διηριθμημένων οὖσαν τοιαύτην ὁ λόγος ἐξεῦρεν , λείπεται ταύτην εἶναι ἣν ἡμεῖς φαμὲν κίνησιν τῆς ψυχῆς ὑπὸ τῆς αἰσθήσεως τῆς κατ’ ἐνέργειαν γινομένην . ἐπειδὴ δὲ ἡ ὄψις μάλιστα τιμιωτάτη πασῶν τῶν αἰσθήσεων , καὶ τὸ ὄνομα ἐντεῦθεν ἐκληρονόμησεν ἀπὸ τοῦ φάους , ὅτι ἄνευ φωτὸς οὐκ ἔστιν ἰδεῖν . καὶ ὅπερ εἶπον , διὰ τὸ παραμένειν καὶ ὁμοίας εἶναι ταῖς αἰσθήσεσι τὰς φαντασίας πολλὰ κατ’ αὐτὰς πράττει τὰ ζῷα , τὰ μὲν διὰ τὸ μὴ ἔχειν ἑτέραν δύναμιν κυριωτέραν οἷον τὰ θηρία , τὰ δὲ διὰ τὸ πολλάκις ἐπικαλύπτεσθαι τὴν κυριωτέραν τῆς φαντασίας ἢ νόσοις ἢ ὕπνῳ οἷον οἱ ἄνθρωποι . 4 . Περὶ δὲ τοῦ μορίου τοῦ τῆς ψυχῆς , ᾧ χρώμεθα εἰς θεωρίαν καὶ πρᾶξιν , εἴτε χωριστοῦ ὄντος κατὰ τόπον , ὡς ᾤετο Πλάτων’ τὸν λόγον μὲν ἐν τῇ κεφαλῇ | καθιδρύων , τὸν θυμὸν δὲ ἐν τῇ καρδίᾳ , τὴν ἐπιθυμίαν δὲ ἐν τῶ ἥπατι , εἴτε τόπῳ μὲν οὐ διεστῶτος τῶν ἄλλων δυνάμεων τῆς ψυχῆς , λόγῳ δὲ μόνῳ χωριζομένου , σκεπτέον τίνα ἔχει διαφορὰν πρὸς τὰς προειρημένας δυνάμεις καὶ μάλιστα πρὸς τὴν φαντασίαν , καὶ πῶς ποτὲ γίνεται τὸ νοεῖν . εἰ δὴ τὸ νοεῖν ἀνάλογόν ἐστι τῷ αἰσθάνεσθαι δι’ ἀμφοῖν γὰρ κρίνει τε καὶ γνωρίζει καθάπερ καὶ πρότερον ἔφαμεν ἡ ψυχή ) , πάσχοι ἄν τι καὶ ὁ νοῦς ὑπὸ τῶν νοητῶν , ὥσπερ ὑπὸ τῶν αἰσθητῶν ἡ αἴσθησις , τὸ πάσχοι δ’ ἄν καὶ ἐνταῦθα ἀκουστέον παραπλησίως · κυριώτερον γὰρ εἰπεῖν , ὅτι μᾶλλον τελειοῖτο ἄν εἰς ἐνέργειαν ἐκ δυνάμεως προαγόμενος . ὅτι ’δε ἐκ ουναμεως , δῆλον · διὰ γὰρ τοῦτο οὔτε αἰεὶ νοοῦμεν , ἀλλ’ οὐδὲ τὰ αὐτὰ αἰεί , ἀλλὰ ἄλλοτε ἄλλα . τοῦτο γὰρ σημεῖον τοῦ δυνάμει εἶναι τοῦτον τὸν νοῦν · οὐ γὰρ οἷόν τε μεταβαίνειν ἐξ ἄλλης εἰς ἄλλην ἐνέργειαν μὴ δυνάμεως ὑπομενούσης , ἣ τὰς διαφόρους ἐνεργείας ἀποδίδωσιν . δεῖ τοίνυν αὐτὸν ἀπαθῆ εἶναι τοῦ κυρίως λεγομένου πάθους καὶ μὴ ἔχειν οἰκείαν μὲν μορφήν , δεκτικὸν δὲ εἶναι παντὸς εἴδους καὶ δυνάμει τοιοῦτον ἀλλὰ μὴ τοῦτο , καὶ ὁμοίως ἔχειν πρὸς τὰ νοητὰ ὥσπερ ἡ αἴσθησις πρὸς τὰ αἰσθητά , καὶ ὥσπερ ἐκείνη κατ’ ἐνέργειαν οὐδ’ ὁτιοῦν ἦν ὧν ᾐσθάνετο , οὕτω μηδὲ τὸν τοιοῦτον νοῦν κατ’ ἐνέργειαν εἶναί τι τῶν νοουμένων . ἀνάγκη ἄρα , ἐπειδὴ πάντα νοεῖ , πάντα εἶναι δυνάμει , τουτέστι μὴ ἔχειν εἶδος οἰκεῖον μηδὲ μορφήν . οὐ φαύλως ἄρα Ἀναξαγόρας ὠνειροπόλει τὸν νοῦν ἀμιγῆ ποιῶν καὶ φύσεως διαφερούσης ἁπάντων τῶν ὑπ’ αὐτοῦ γινωσκομένων · | οὕτω γὰρ ἂν ῥᾷστα γνωρίζοι μηδενὸς οἰκείου παρεμφαινομένου καὶ συνυπάρχοντος · κωλύσει γὰρ καὶ ἀντιφράξει τὸ ἐνυπάρχον εἶδος τὰ ἄλλα ὥσπερ ἀλλότρια . ἀναγκαῖον ἄρα τοῦ τοιούτου νοῦ μὴ εἶναι φύσιν οἰκείαν μηδεμίαν μηδὲ μορφὴν ἀλλ’ ἢ ταύτην , ὅτι δυνατὸς περιλαβεῖν τὰς ἀλλοτρίας φύσεις τε καὶ μορφάς , καὶ μηδὲν ἔχειν εἶδος ἀφωρισμένον , ἐπειδὴ καταλαμβάνειν ἅπαντα πέφυκεν . ὁ ἄρα καλούμενος τῆ ψυχῆς νοῦς λέγω δὲ νοῦν ᾧ διανοεῖται καὶ ὑπολαμβάνει ἡ ψυχή , οὐχ ὃν πολλάκις καταχρώμενοι φέρομεν καὶ ἐπὶ τῆς φαντασίας ) οὐδέν ἐστιν ἐνεργείᾳ τῶν ὄντων πρίν τι νοεῖν . διὸ οὐδὲ μεμῖχθαι αὐτὸν εὔλογον τῷ σώματι · σώματος γὰρ πρὸς σῶμα μῖξίς ἐστιν . ἀνάγκη δὲ σῶμα ὑπάρχοντα ἐνεργείᾳ εἶναι καὶ μορφὴν ἔχειν οἰκείαν . ἀλλ’ οὐδὲ ὀργάνῳ ἂν χρῷτο τῷ σώματι , ὥσπερ ἡ αἴσθησις · καὶ γὰρ οὕτως ἀπολαύσεται τῆς τοῦ ὀργάνου ποιότητος , ἣ συνυπάρχουσα ἀεὶ ταῖς ἐνεργείαις αὐτοῦ τὰ ἄλλα εἴδη κωλύσει . δῆλον δὲ μάλιστα ἐκ τῆς αἰσθητικῆς τοῦτο δυνάμεως · αὕτη γὰρ σῶμα μὲν οὐκ ἔστιν , ἀλλ’ ἐπειδὴ χρῆται ὅλως ὀργάνοις σωματικοῖς , συναπολαύει τούτοις τοῦ πάθους . καὶ τοῦτο φανερὸν ἐπὶ τῶν αἰσθητηρίων · ἡνίκα γὰρ ἂν ὑπὸ τῶν σφόδρα αἰσθητῶν σφοδρότερον κινηθῇ τὰ αἰσθητήρια , οἷον ὑπὸ ψόφου μεγάλου ἡ ἀκοή , καὶ λαμπροῦ χρώματος ἡ ὄψις , ἢ βαρείας ὀσμῆς ἡ ὄσφρησις , οὐ δύναται ἔτι τῶν ἐκλελυμένων αἰσθητῶν καὶ ἀμυδροτέρων ἀντιλαμβάνεσθαι ῥᾳδίως , ἀλλ’ ἐμμένει τὸ ἴχνος τῆς βιαιοτέρας πληγῆς ἐκκροῦον τὴν ἀμυδροτέραν καὶ | ἀσθενεστέραν . ὁ μέντοι γε νοῦς ὅταν νοήσῃ σφόδρα νοητόν , οὐχ ἧττον νοεῖ τὰ ὑποδεέστερα , ἀλλὰ καὶ μᾶλλον . οὕτως ἄρα ἡ μὲν αἴσθησις οὐκ ἄνευ σώματος , ὁ δὲ χωριστὸς ἅπαντος σώματος , καὶ εὖ δὴ οἱ λέγοντες τὴν ψυχὴν τόπον εἶναι εἰδῶν , εἰ καὶ τῷ ὀνόματι καταχρῶνται τοῦ τόπου · πλὴν ὅτι οὔτε ὅλη ἡ ψυχή , ἀλλὰ αἱ δύο μόναι δυνάμεις καθ’ ἥν τε νοοῦμεν καθ’ ἥν τε αἰσθανόμεθα , οὔθ’ οὕτω τόπος ὡς περιέχειν , ἀλλ’ ὡς γίνεσθαί πὼς ἃ νοεῖ καὶ ὧν αἰσθάνεται . οὗτος τοίνυν ὁ δυνάμει νοῦς γίνεται μὲν καὶ ἐν τοῖς νηπίοις · ὅταν δὲ ἀπὸ τῶν αἰσθητῶν καὶ τῶν ἀπὸ τούτων φαντασιῶν καὶ τῆς περὶ ταῦτα γυμνασίας τὸ καθόλου δύνηται θηρεύειν καὶ συνάγειν τὸ ὅμοιον ἐν ἰοῖς ἀνομοίοις καὶ τὸ ταὐτὸν ἐν τοῖς διαφόροις , τηνικαῦτα τελεώτερος γίνεται νοῦς ἀνάλογον ἔχων τῷ ἐπιστήμονι , ὅστις τὰ θεωρήματα τῆς ἐπιστήμης συνειληχὼς οἷός τε καθ’ ἑαυτὸν ἐνεργεῖν ἕκαστον αὐτῶν ἰδίᾳ προχειριζόμενος , καὶ οὔτε διδασκαλίας ἔξωθέν τινος οὔτε γυμνασίας δεόμενος . ἔστι μὲν οὖν καὶ τηνικαῦτα δυνάμει , οὐ μὴν ὁμοίως καὶ πρὶν μαθεῖν ἡ εὑρεῖν · ἐγγίνεται γὰρ οἷον ὄψις αὐτῷ πρότερον οὐκ ἐνοῦσα ὁρατικὴ τῶν ὁμοίων καὶ τῶν ἀνομοίων καὶ ταὐτοῦ καὶ ἑτέρου καὶ ἀκολούθου καὶ μαχομένου , καὶ αὐτὸς δὲ ἑαυτὸν τηνικαῦτα δύναται νοεῖν · οὐδὲν γὰρ ] ἄλλο ὁ νοῦς ἐστὶν ἢ τὰ νοήματα . γινόμενος οὖν ὁ αὐτὸς τοῖς νοουμένοις νοεῖ τηνικαῦτα καὶ ἑαυτόν . // ὅταν μὲν οὖν τὴν ἕξιν ἔχῃ μόνον , τὰ νοήματά ἐστιν ὥσπερ ἀποκείμενα · ὅταν δὲ ἐνεργῇ , τότε σύνδρομος γίνεται τῷ νοουμένῳ καὶ | εἰκότως ἑαυτὸν νοεῖ τηνικαῦτα · αὐτὸς γάρ ἐστιν ἃ νοεῖ . ὥσπερ γὰρ ἡ ἐπιστήμη τὰ ἐπιστητά ἐστι θεωρήματα οὐδὲν γὰρ ἄλλο ἐστὶ γεωμετρία ἢ τὰ γεωμετρικὰ θεωρήματα ) , οὕτω καὶ ὁ νοῦς τὰ νοήματα . // καὶ μέχρι μὲν ἄν ἡ ἕξις αὐτὴ ἠρεμῇ , ἠρεμεῖ καὶ τὰ θεωρήματα , κινηθεῖσα δὲ ἡ ἕξις καὶ ἐνεργοῦσα ἐνεργεῖ μὲν πάντως περὶ ἓν τῶν θεωρημάτων τῶν ἑαυτῆς , γίνεται δὲ ταὐτὸν ἐκείνῳ ὃ θεωρεῖ · ἡ γὰρ ἐπιστήμη τοῦ δύο ὀρθὰς ἔχειν τὸ τρίγωνον , τὸ θεώρημά ἐστι καὶ ὁ λόγος καθ’ ὃν δύο ὀρθὰς ἔχειν ἀποδείκνυται τὸ τρίγωνον . οὕτω τοίνυν καὶ ὁ νοῦς ὅταν μὲν ἠρεμῇ , τὴν ἕξιν λέγεται ἔχειν τῶν νοημάτων , ὅταν δὲ ἐνεργῇ περὶ ἓν τῶν νοημάτων , τότε ὁ αὐτός ἐστι τῶ νοουμένῳ , καὶ νοῶν ἐκεῖνο καὶ αὑτὸν νοεῖ . τίς οὖν ἡ διαφορὰ τοῦ τοιοῦδε νοῦ καὶ τῆς δυνάμεως τῆς αἰσθητικῆς φαντασίας μετὰ τὸ διαστήσασθαι τὴν ἑκάστου τῶν εἰρημένων φύσιν ῥητέον ἐφεξῆς . Ἐπειδὴ τοίνυν ἄλλο μέν ἐστιν ὕδωρ , ἄλλο δὲ ὕδατι εἶναι · ὕδωρ μὲν γὰρ τὸ ἐξ εἴδους καὶ ὕλης , τὸ δὲ ὕδατι εἶναι τὸ εἶδός ἐστι τοῦ ὕδατος καὶ καθ’ ὅ ἐστιν ὕδωρ · ἕκαστον γὰρ οὐ κατὰ τὴν ὕλην , ἀλλὰ κατὰ τὴν μορφὴν χαρακτηρίζεται · οὕτω δὲ καὶ ἐπὶ τῶν τεχνικῶν · ἄλλο γὰρ οἰκία καὶ οἰκίᾳ εἶναι , καὶ ἄλλο ἀνδριὰς καὶ ἀνδριάντι εἷναι , καὶ οἰκία μὲν τὸ σχῆμα σὺν τοῖς λίθοις καὶ τοῖς ξύλοις καὶ τῷ κεράμῳ , οἰκίᾳ δὲ εἶναι ἡ μορφὴ καὶ ἡ σύνθεσις ἡ τοιάδε . ὁμοίως δὲ καὶ ἀνδριὰς μὲν τὸ σχῆμα σὺν τῷ λίθῳ ἢ τῷ χαλκῷ , ἀνδριάντι δὲ εἶναι τὸ εἶδος τοῦ ἀνδριάντος . ἀλλ’ οὐκ ἐπὶ πάντων ὁμοίως · ἐπ’ ἐνίων γὰρ ταὐτόν ἐστιν οἷον στιγμὴ καὶ | στιγμῇ εἶναι , ἢ εἴ τι ἄυλον παντελῶς καὶ ἁπλοῦν , ἐφ’ ὧν ὁ λόγος τοῦ τί ἦν εἶναι καὶ τὸ εἶδος καθ’ ὅ ἐστι ταὐτόν ἐστιν ὅλῃ τῇ φύσει τοῦ πράγματος . οὕτω δὴ τούτων ἐχόντων ὅταν μὲν τὴν μορφὴν κρίνωμεν ὡς συνειλημμένην τῇ ὕλῃ , οἷον τὸ ψυχρὸν καὶ ὑγρὸν σὺν τῇ ὕλῃ , τουτέστιν ὅταν κρίνωμεν ὅλον τὸ ὕδωρ · ὁ γὰρ λόγος τούτων καὶ ἡ σύνθεσις ἡ μετὰ τῆς ὕλης τὸ ὕδωρ ἦν · ὅταν οὖν κρίνωμεν τὸ ὕδωρ ὅλον ἢ τὴν σάρκα ὅλην , ἀποχρῶσα ἡμῖν ἐστὶν ἡ αἰσθητικὴ δύναμις , μᾶλλον δὲ καὶ ἡ σύζυγος αὐτῇ φαντασία · ὅταν δὲ ἐξετάζωμεν τί τὸ ὕδατι εἶναι καὶ τί τὸ σαρκὶ εἶναι , ἄλλο τι ἤδη τὸ κρῖνόν ἐστιν ἢ ἄλλως ἔχον . μήποτε γὰρ ὥσπερ μίαν ἀνάγκη δύναμιν εἶναι τὴν κρίνουσαν , ὅτι τὸ γλυκὺ τοῦ ξανθοῦ διενήνοχεν , οὕτως αὖ πάλιν μίαν καὶ ταύτην εἷναι ἀνάγκη τὴν κρίνουσαν , ὅτι ἄλλο μὲν ὕδωρ , ἄλλο δὲ ὕδατι εἶναι , καὶ ταύτην ἀντιλαμβάνεσθαι μὲν ἀμφοτέρων , ἄλλως δὲ ἔχουσαν καὶ ἄλλως ὅταν τε τὴν ὕλην σὺν τῷ εἴδει παρασκοπῇ καὶ ὅταν τὸ εἶδος ἐκλαμβάνῃ χωρίς . πρὸς μὲν γὰρ τὸ ὕδωρ δεῖται τῆς φαντασίας ἀπαγγελλούσης , πρὸς δὲ τὸ ὕδατι εἶναι ἀπόχρη ἑαυτῇ . ὥσπερ οὖν τὴν αὐτὴν γραμμὴν ἐκτεινομένην τε καὶ κλωμένην τὴν αὐτὴν μὲν εἶναι φαίης ἄν , ἄλλως δὲ ἔχειν καὶ ἄλλως , οὕτω δὲ καὶ τὸν νοῦν , ὅταν τε ὡς σύνθετον τὸ σῶμα καταλαμβάνῃ καὶ ὅταν τὸ εἶδος αὐτὸ μόνον καὶ τὴν μορφήν · συνεξομοιοῦται γὰρ τοῖς πράγμασιν ἃ θεωρεῖ , καὶ ποτὲ μὲν ὥσπερ σύνθετος γίνεται , ὁπόταν τὸ σύνθετον νοῇ , ποτὲ δὲ ὡς ἀπλοῦς , ὅταν τὸ εἶδος ἐκλαμβάνῃ μόνον , καὶ ποτὲ μὲν ἐοικὼς | τῇ εὐθείᾳ γραμμῇ , ποτὲ δὲ τῇ κεκλασμένῃ . Πλάτων’ μὲν γὰρ κύκλοις ἀφομοιοῖ τὰς ἐνεργείας τοῦ νοῦ τῷ τε εὐτρόχῳ καὶ τῷ ὀρθῷ , Ἀριστοτέλης δὲ γραμμῇ ἐκτεινομένῃ τε καὶ κλωμένῃ · γίνεται γὰρ ἀνθ’ ἑνὸς ὥσπερ διπλοῦς τηνικαῦτα , ὅταν τὴν ὕλην συμπαρασκοπῇ τῇ μορφῇ . ἔστι δὲ καὶ ἐπὶ τῶν ἐξ ἀφαιρέσεως λεγομένων τὰ μὲν ἐοικότα τῷ ὕδατι , τὰ δὲ ἐοικότα τῷ ὕδατι εἶναι · ἄλλο γὰρ καὶ ἐν τούτοις τὸ εὐθὺ καὶ τὸ εὐθεῖ εἶναι , καὶ τὸ μὲν εὐθὺ μετὰ τοῦ συνεχοῦς , ὥσπερ τὸ σιμόν ὑπόκειται γὰρ τὸ συνεχὲς τῇ εὐθείᾳ ) , τὸ δὲ εὐθεῖ εἶναι · ὁ λόγος ὁ τοῦ εὐθέος . ἐπὶ τούτων δὴ τῶν ἐξ ἀφαιρέσεως ἄμφω ὁ νοῦς ἔοικε κρίνειν , λέγω δὲ ἄμφω τό τε σύνθετον ἐκ τοῦ ὑποκειμένου καὶ τῆς μορφῆς καὶ αὐτὴν τὴν μορφήν , ἀλλ’ οὐχ ὁμοίως ἔχων καὶ τηνικαῦτα , ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τούτων ποτὲ μὲν ὡς ἀπλοῦς , ποτὲ δὲ ὥσπερ σύνθετος γινόμενος . καὶ γὰρ εἰ ἄλλη μὲν ὕλη τοῖς αἰσθητοῖς ὑπόκειται σώμασιν , ἄλλη δὲ τοῖς ἐξ ἀφαιρέσεως λεγομένοις , ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τούτων ὅμως ποτὲ μὲν ἁπλουστέρας εἴποιμεν ἄν τὰς τοῦ νοῦ θεωρίας , ποτὲ δὲ μᾶλλον συνθέτους . τὰ μὲν οὖν σώματα ἐπισκοπῶν δεῖται τῆς δυνάμεως τῆς αἰσθητικῆς · οὐ γὰρ οἷόν τε αὐτῷ καθ’ αὑτὸν κρῖναι , τί ὕδωρ ἢ σάρξ , ἀφεμένῳ παντάπασι τῆς αἰσθήσεως · πρὸς δὲ τὸ τρίγωνον καὶ πρὸς τὸ εὐθὺ μᾶλλον ἑαυτῷ αὐτάρκης ὁ νοῦς , ὡς γὰρ τὰ πράγματα χωριστὰ τῆς ὕλης , οὕτω καὶ ἡ τοῦ νοῦ θεωρία . ὡς οὖν ταῦτα τῷ λόγῳ χωρίζεσθαι μόνῳ δύναται , καθ’ αὑτὰ δὲ οὐκ ἄν ὑποσταίη , οὕτω καὶ ὁ νοῦς χωρίζειν αὐτὰ τῷ λόγῳ μόνῳ ἐπιχειρεῖ . Ἀναξαγόρας δὲ πῇ μὲν ὀρθῶς ἔλεγε περὶ τοῦ | νοῦ , πῇ δὲ οὐκ ὀρθῶς · ἄμικτον μὲν γὰρ αὐτὸν πάσης ὕλης ποιῶν ὀρθῶς ὑπενόει , πῶς δὲ τοιοῦτος ὢν πάντα νοήσει , εἴπερ τὸ νοεῖν πάσχειν ἐστίν , οὐκ ὀρθῶς διδάσκειν ή μᾶς παρεώρα · πάσχει γὰρ οὐδὲν ὃ μὴ κεκοινώνηκεν ὕλης , ἀλλὰ ταύτην δεῖ κοινὴν ὑποκεῖσθαι καὶ τῷ πάσχοντι καὶ τῷ ποιοῦντι . διόπερ οὐδὲ πάσχει τὸ τυχὸν ὑπὸ τοῦ τυχόντος , οἷον ὑπὸ ψόφου γραμμή , ἀλλ’ ὧν ἡ αὐτὴ καὶ κοινὴ ὕλη . ἀλλὰ τοῦτο Ἀναξαγόρας μὲν οὐ διέκρινεν , ἡμῖν δὲ αὖθις ὑπομνηστέον τῶν ἤδη πολλάκις διωρισμένων . εἰ γὰρ τὸ πάσχειν μηδὲ ἐπὶ τῆς αἰσθήσεως λέγεται κυρίως , πόσῳ δὴ μᾶλλον ἐπὶ τοῦ νοῦ ; ἡ μέν γε αἴσθησις προσχρῆται γοῦν τοῖς σωματικοῖς καὶ ἔχοι ἄν τι κοινὸν ὑποκείμενον πρὸς τὰ ποιοῦντα , λέγω δὲ τὰ αἰσθητά · σώματι γὰρ χρωμένη κινεῖται ὑπὸ σωμάτων · ὁ δὲ νοῦς , ὥσπερ εἴρηται , δυνάμει μὲν ἅπαντά ἐστι τὰ νοητά , ἐντελεχείᾳ δὲ οὐδὲν πρὶν ἂν νοῇ . πορρωτέρω τοίνυν τοῦ πάσχειν ἐστίν , ὅς γε οὐδὲ φύσεως τετύχηκεν ἀφωρισμένης , ἀλλ’ ὥσπερ ἐν γραμματείῳ μηδὲν ἔχοντι γεγραμμένον ἐντελεχείᾳ ὅταν γραφῇ τὰ γράμματα , τελείωσιν ἂν εἴποις τοῦ γραμματείου τὰ γεγραμμένα , οὐ πάθος , ἐπειδὴ πρὸς ἃ γέγονε ταῦτα ἀπείληφεν · οὕτω συμβαίνει καὶ ἐπὶ τοῦ νοῦ . οὐ γὰρ πάσχει <περὶ> τὰ νοητὰ ἐνεργῶν ἀλλὰ τελειοῦται , ὥστε τοῦτο ἀμιγὴς καὶ ἁπλοῦς · ὅλως γὰρ ὁ δυνάμει νοῦς , ὥς φησιν Ἀριστοτέλης , οὐδέν ἐστιν ἐνεργείᾳ τῶν ὄντων , μηδὲν δὲ ὢν ἐνεργείᾳ οὐδ’ ἂν πάσχοι , οὐδ’ ἄν μιγνύοιτο · τοῦ γὰρ ὄντος τι ἐνεργείᾳ καὶ τὸ πάσχειν καὶ τὸ μίγνυσθαι . γίνεται δὲ ἐκ τοὐ δυνάμει | νοῦς ἐνεργείᾳ , ἡνίκα ἄν αὐτῷ γένηται καὶ νοήματα , καὶ τότε ἅμα νοῦς τε καὶ νοητός . οὐ πάσχει τοίνυν ὑπὸ τῶν νοητῶν , ἀλλ’ αὐτὸς ἐκεῖνα γίνεται . καὶ ἔοικεν ἐν μόνῃ γίνεσθαι τῇ ψυχῇ τῇ ἀνθρωπίνῃ ὁ δυνάμει νοῦς · ταύτης γὰρ μόνης καὶ τὰ πάθη ἐπήκοα λόγου καὶ πρὸς λόγον εὐφυῶς ἔχει , τῶν δ’ ἄλλων ζώων οὐκέτι . ἀλλὰ πῶς ἅμα νοῦς τε καὶ νοητός ; καὶ ἆρα κατὰ ταὐτό , ἢ κατ’ ἄλλο μὲν γίνεται νοῦς , κατ’ ἄλλο δὲ νοητός ; ἢ ἐπὶ μὲν τῶν ἄνευ ὕλης ταὐτόν ἐστι τὸ νοοῦν καὶ τὸ νοούμενον , ἡ γὰρ ἐπιστήμη ἡ θεωρητικὴ ταὐτὸν καὶ τὸ οὕτως ἐπιστητόν · ἐπὶ δὲ τῶν ἐνύλων εἰδῶν ἄλλο μὲν τὸ νοητὸν ἄλλο δὲ ὁ νοῦς . οὐδὲ γὰρ ἦν φύσει ταῦτα τὰ ] ν.οητά , λέγω δὲ τὰ ἔνυλα εἴδη , ἀλλ’ ὁ νοῦς αὐτὰ νοητὰ ποιεῖ τῆς ὕλης ἀποτεμνόμενος , καὶ δυνάμει ἐστὶ νοητά , οὐκ ἐνεργείᾳ · ὅτι γὰρ ἐπιτηδείως ἔχει πρὸς τὸ νοεῖσθαι , οὐχ ὅτι ἡ φύσις αὐτῶν καθ’ αὑτὴν νοητή , ὥστε εἰκότως νοεῖται μὲν τὰ τοιαῦτα , νοεῖ δὲ οὔ . ὁ δὲ νοῦς οὗτος , ὁ δυνάμει λέγω , ὥσπερ δυνάμει νοῦς , οὕτω καὶ δυνάμει νοητός · διόπερ οὐκ αἰεὶ νοεῖ καὶ νοῶν συνεχῶς κάμνει · ὕπεστι γὰρ αὐτῷ τὸ δυνάμει , ὥστε οὐδὲ ἀεὶ νοητός , ἀλλ’ ὅταν συλλέξηται τὰ νοήματα . εἰ δέ τις νοῦς παντάπασιν ἄνευ τοῦ δυνάμει , οὗτος ἀεὶ καὶ νοῦς ἅμα καὶ νοητός , περὶ οὗ καὶ δὴ λέγομεν ἀρχὴν ἄλλην ποιησάμενοι . | ΘΕΜΙΣΤΙΟΥ ΠΕΡΙ ΨΥΧΗΣ ΛΟΓΟΣ ΕΚΤΟΣ . 5 . ἐπειδὴ τῶν ὑπὸ τῆς φύσεως γινομένων ἕκαστον προλαμβάνουσαν ἔχει τὴν δύναμιν , ἑπομένην δὲ τὴν τελειότητα , καὶ οὐχ ἵσταται ἄχρι τῆς εὐφυίας καὶ τοῦ δυνάμει μάτην γὰρ ἄν ἔχοι ταῦτα παρὰ τῆς φύσεως ) , δῆλον ὅτι καὶ ἡ ἀνθρωπίνη ψυχὴ οὐκ ἄχρι τοὐ τὸν δυνάμει νοῦν ἔχειν προελήλυθεν οὐδὲ ἄχρι τοῦ πεφυκέναι πρὸς τὸ νοεῖν ἐπιτηδείως , ἀλλὰ ἀκολουθεῖν ἀναγκαῖον τῇ εὐφυίᾳ τὸ τέλος , οὗ ἕνεκα οὕτως ὑπὸ τῆς φύσεως παρεσκευάσθη . δεῖ τοίνυν τὸν δυνάμει νοῦν τελειοῦσθαι , τελειοῦται δὲ οὐδὲν ὑφ’ αὑτοῦ , ἀλλ’ ὑφ’ ἑτέρου . ἀνάγκη ἄρα καὶ ἐν τῇ ψυχὴ ὑπάρχειν ταύτας τὰς διαφοράς , καὶ εἶναι τὸν μέν τινα δυνάμει νοῦν , τὸν δέ τινα ἐνεργείᾳ νοῦν τέλειόν τε καὶ μηκέτι δυνάμει καὶ τῷ πεφυκέναι , ἀλλὰ νοῦν ὄντα ἐνεργείᾳ , ὃς ἐκείνῳ συμπλακεὶς τῷ δυνάμει καὶ προαγαγὼν αὐτὸν εἰς ἐνέργειαν τὸν καθ’ ἕξιν νοῦν ἀπεργάζεται , ἐν ᾧ τὰ καθόλου νοήματα καὶ αἱ ἐπιστῆμαι . ὡς γὰρ τὴν οἰκίαν τὴν δυνάμει καὶ τὸν ἀνδριάντα τὸν δυνάμει , τουτέστι τοὺς λίθους καὶ τὸν χαλκόν , οὐχ οἷόν τε ἀπολαβεῖν τὴν τῆς οἰκίας ἢ τὴν τοῦ ἀνδριάντος μορφήν , εἰ μὴ τέχνη ταῖς ὕλαις ταῖς ἐπιτηδείως πρὸς τοῦτο ἐχούσαις τὴν οἰκείαν ἐνδοῦσα δύναμιν καὶ τὸ τεχνικὸν εἶδος ἐνθεῖσα τὴν σύνθετον οἰκίαν ἀπεργάσαιτο καὶ τὸν ἀνδριάντα , οὕτω καὶ τὸν δυνάμει νοῦν ἀναγκαῖον ὑπ’ ἄλλου τινὸς νοῦ τελειοῦσθαι τελείου ὄντος ἤδη καὶ ἐνεργείᾳ οὐχὶ δυνάμει , ὃς ἀνάλογον ἔχων τῇ τέχνῃ κινεῖ τὸν δυνάμει νοῦν , καὶ τὴν εὐφυίαν τὴν πρὸς τὸ νοεῖν τῆς ψυχῆς τελειοῖ καὶ ἕξιν κατασκευάζει . καὶ ἔστιν οὗτος ὁ νοῦς χωριστός τε καὶ ἀπαθὴς καὶ ἀμιγής . ὃν δὲ λέγομεν δυνάμει νοῦν , εἰ καὶ τὰ μάλιστα αὐτῷ τὰ αὐτὰ ἐπιφημίζομεν , ἀλλὰ μᾶλλόν γε ἔστι τῇ ψυχῇ συμφυής , λέγω δὲ οὐ πάσῃ ψυχῇ ἀλλὰ μόνον τῆ ἀνθρωπίνῃ . καὶ ὥσπερ τὸ φῶς τῆ δυνάμει ὄψει καὶ τοῖς δυνάμει χρώμασιν ἐπιγινόμενον τὴν μὲν ἐνεργείᾳ ὄψιν ἐποίησεν , τὰ δὲ ἐνεργείᾳ χρώματα , οὕτω καὶ ὁ νοῦς οὗτος ὁ ἐνεργείᾳ προαγαγὼν τὸν δυνάμει νοῦν οὐ μόνον αὐτὸν ἐνεργείᾳ νοῦν ἐποίησεν , ἀλλὰ καὶ τὰ δυνάμει νοητὰ ἐνεργείᾳ νοητὰ αὐτῷ κατεσκεύασεν , ταῦτα δὴ τὰ ἔνυλα εἴδη καὶ τὰ ἐκ τῶν καθ’ ἕκαστον αἰσθητῶν συλλεγόμενα κοινὰ νοήματα , ἃ τέως μὲν οὐχ οἷός τέ ἐστι διακρῖναι , οὐδὲ ἐξ ἑτέρων εἰς ἕτερα μετιέναι , οὐδὲ συντιθέναι καὶ διαιρεῖν · ἀλλ’ ὥσπερ θησαυρὸς νοημάτων ἢ μᾶλλόν γε ὥσπερ ὕλη τοὺς παρὰ τῆς αἰσθήσεως καὶ τῆς φαντασίας τύπους τίθησιν διὰ τῆς μνήμης . // ἐπελθόντος δὲ αὐτῷ τοῦ ποιητικοῦ νοῦ καὶ τὴν ὕλην ταύτην τῶν νοημάτων καταλαβόντος γενόμενος εἷς μετ’ ἐκείνου καὶ μεταβαίνειν οἷός τε γίνεται καὶ συντιθέναι καὶ διαιρεῖν καὶ περισκοπεῖν ἄλλα ἐξ ἄλλων . ὅνπερ οὖν ἡ τέχνη πρὸς τὴν ὕλην λόγον ἔχει , τοῦτον καὶ ὁ νοῦς ὁ ποιητικὸς πρὸς τὸν δυνάμει , καὶ οὕτως ὁ μὲν πάντα γίνεται , ὁ δὲ πάντα ποιεῖ · διὸ καὶ ἐφ’ ἡμῖν νοεῖν ὅταν βουλώμεθα · οὐ γὰρ ἔξωθεν τῆς ὕλης ἡ | τέχνη , ὥσπερ χαλκευτικὴ τοῦ χαλκοῦ καὶ τεκτονικὴ τοῦ ξύλου , ἀλλ’ ἐνδύεται ὅλῳ τῷ δυνάμει νῷ ό ποιητικός , ὥσπερ ἄν εἰ ὁ τέκτων τοῖς ξύλοις καὶ ὁ χαλκοτύπος τῷ χαλκῷ μὴ ἔξωθεν ἐπεστάτει , δι’ ὅλου δὲ αὐτοῦ φοιτᾶν οἷός τε ἦν . οὕτω γὰρ καὶ ὁ κατ’ ἐνέργειαν νοῦς τῷ δυνάμει νῷ προσγενόμενος εἷς τε γίνεται μετ’ αὐτοῦ · ἓν γὰρ τὸ ἐξ ὕλης καὶ εἴδους · καὶ αὖ ἔχει τοὺς δύο λόγους τόν τε τῆς ὕλης καὶ τὸν τῆς δημιουργίας πῇ μὲν ἅπαντα γινόμενος , πῇ δὲ ἅπαντα ποιῶν · γίνεται γάρ πὼς αὐτὰ τὰ πράγματα ἐνεργῶν κατὰ τὴν νόησιν , καὶ φαίνεται αὐτοῦ τὸ μέν τι ὡς ὕλη , ὅπου τὸ πλῆθος τῶν νοημάτων , τὸ δὲ ὡς τεχνίτης · ἐπ’ αὐτῷ γὰρ ὅτε βούλεται νοήματα περιλαβεῖν καὶ μορφῶσαι · ποιητικὸς γὰρ αὐτὸς καὶ ἀρχηγὸς τῶν νοημάτων . διὸ καὶ θεῷ μάλιστα ἔοικε · καὶ γὰρ ὁ θεὸς πὼς μὲν αὐτὰ τὰ ὄντα ἐστί , πὼς δὲ ὁ τούτων χορηγός . τιμιώτερος δὲ ὁ νοῦς καθὸ δημιουργεῖ μᾶλλον ἢ καθὸ πάσχει · πανταχοῦ γὰρ ἡ ποιητικὴ ἀρχὴ τῆς ὕλης τιμιωτέρα , καὶ γίνεται μέν , ὥσπερ ἔφην πολλάκις , ὁ αὐτὸς νοῦς καὶ νοητός , ὥσπερ ἡ ἐπιστήμη ἡ κατ’ ἐνέργειαν αὐτό ἐστι τὸ ἐπιστητόν , οὐ μὴν κατὰ ταὐτόν , ἀλλ’ ᾗ μὲν συνείληφε τὸν δυνάμει νοῦν , νοητός · ᾗ δέ ἐστιν αὐτὸς κατ’ ἐνέργειαν , νοῦς . ἐν μὲν οὖν ἀνθρώπῳ πρότερος ὁ δυνάμει νοῦς τοῦ ἐνεργείᾳ , προτέρα γὰρ τῷ χρόνῳ πᾶσα εὐφυία τῆς ἐνεργείας · ἀπλῶς δὲ οὐ πρότερος , οὐδέποτε γὰρ πρότερον · τὸ ἀτελὲς τοῦ τελείου , οὐδὲ δύναμις ἐνεργείας . ἡ ’δε οὐσία τοῦ ποιητικοῦ νοῦ ταὐτόν ἐστι τῇ ἐνεργείᾳ , καὶ οὐκ ἐκ δυνάμεως πρόεισιν , ἀλλ’ ἡ αὐτοῦ | φύσις ὁμογενὴς τῇ ἐνεργείᾳ , καὶ οὕτως ὁ νοῦς , ὅπερ ἤδη καὶ πρότερον εἴρηται , χωριστὸς καὶ ἀπαθὴς καὶ ἀμιγὴς ὄντως , οὐχ ὁτὲ μὲν νοῶν ὁτὲ δὲ οὐ νοῶν . τοῦτο μὲν γὰρ ὑπομένει , ὅταν ὑποβάληται τὸν δυνάμει , ὅταν δὲ αὐτὸς καθ’ ἑαυτὸν ᾖ , τοῦτ’ ἔστι μόνον ὅπερ ἐστίν . ἔστι δὲ ἐνέργεια ἄπαυστος καὶ ἀκάματος καὶ ἀθάνατος καὶ ἀίδιος , νοῦς τε καὶ νοητὸς ὁ αὐτὸς ἀκριβῶς , οὐκέτι κατ’ ἄλλο καὶ ἄλλο , οὐδὲ δι’ ἄλλο ὥσπερ τὰ λοιπὰ νοητά , ὅσα ἂν ὁ νοῦς ὁ καθ᾿ νοητὰ ποιῇ χωρίζων τῆς ὕλης , ἀλλὰ δι’ αὑτὸν νοητὸς καὶ τῇ φύσει τῇ παρ’ ἑαυτοῦ καὶ τὸ νοεῖσθαι καὶ τὸ νοεῖν ἔχων . // ἐν μὲν οὖν τῷ δυνάμει νῷ διῃρημένα τὰ νοήματα , ἐν ᾧ καὶ αἱ τέχναι καὶ αἱ ἐπιστῆμαι , ἐν δὲ τῷ κατ’ ἐνέργειαν , μᾶλλον δὲ ἐν τῇ ἐνεργείᾳ , εἴπερ ταὐτὸν ἐπ’ αὐτοῦ ἡ οὐσία τῇ ἐνεργείᾳ , ἄλλον τρόπον ἂν εἴη δυσφραστότερον καὶ θειότερον οὐ μεταβάλλοντος ἐκ τοῦδε εἰς τόδε , οὐδὲ συντιθέντος , οὐδὲ διαιροῦντος . οὐδὲ διεξόδῳ προσχρωμένου πρὸς τὰς νοήσεις , ἀλλὰ πάντα ἔχοντος ἀθρόως τὰ εἴδη καὶ ἅπαντα ἅμα προβεβλημένου . οὕτω γὰρ μόνως ἂν εἴη , καθά φησιν Ἀριστοτέλης , ταὐτὸν ἥ τε οὐσία αὐτοῦ καὶ ἡ ἐνέργεια · εἰ γὰρ μεταβαίνοι καθάπερ οἱ ἐπιστήμονες , ἀνάγκη ὑπομένειν μὲν τὴν οὐσίαν , ἐξαλλάττεσθαι δὲ τὴν ἐνέργειαν , τοῦτο δ’ ἐστὶ διαφέρειν ἐπ’ αὐτοῦ τὴν οὐσίαν τῆς ἐνεργείας , ὃ διαρρήδην Ἀριστοτέλης οὐ συγχωρεῖ . ταύτῃ τοι καὶ ἐν τοῖς πρώτοις φησίν · τὸ δὲ διανοεῖσθαι καὶ φιλεῖν καὶ μισεῖν οὐκ ἔστιν ἐκείνου πάθη . | Ἡμεῖς οὖν ἡ ὁ δυνάμει νοῦς ἢ ὁ ἐνεργείᾳ . εἴπερ οὗν ἄλλο ἐπὶ τῶν συγκειμένων ἁπάντων ἔκ τε τοῦ δυνάμει καὶ τοὐ ἐνεργείᾳ τὸ τόδε καὶ τὸ τῷδε <εἶναι> , ἄλλο ἄν εἴη καὶ τὸ ἐγὼ καὶ τὸ ἐμοὶ εἶναι , καὶ ἐγὼ μὲν συγκείμενος νοῦς ἐκ τοῦ δυνάμει καὶ τοῦ ἐνεργείᾳ , τὸ δὲ ἐμοὶ εἶναι ἐκ τοῦ ἐνεργείᾳ ἐστίν , ὥστε καὶ ἃ διανοοῦμαι ταῦτα , καὶ ἃ συγγράφω , γράφει μὲν ὁ σύνθετος νοῦς ἐκ τοῦ δυνάμει καὶ τοῦ ἐνεργείᾳ , γράφει δὲ οὐχ ᾗ δυνάμει , ἀλλ’ ᾗ ἐνεργείᾳ · τὸ γὰρ ἐνεργεῖν ἐκεῖθεν αὐτῷ ἐποχετεύεται . εἰ δὲ οὐχ οἷός τε δέξασθαι ἀμερῶς , ἃ ἐκεῖνος δίδωσιν ἀμερῶς , οὐδὲν θαυμαστόν · οὐδὲ γὰρ ἐπὶ τῶν σωμάτων τὰς ποιότητας αἱ ὗλαι δέχονται ἀμερῶς , καίτοι κατὰ τὸν ἴδιον λόγον ἀμερεῖς οὔσας , ἀλλὰ τὴν λευκότητα ἀμέριστον οὖσαν δέχεται μεμερισμένως ἡ ὕλη . ὥσπερ οὖν ἄλλο τὸ ζῶον καὶ ἄλλο τὸ ζῴῳ εἶναι , καὶ τὸ ζῴῳ εἶναι παρὰ τῆς ψυχῆς ἐστὶ τοῦ ζώου , οὕτω καὶ ἄλλο μὲν τὸ ἐγώ , ἄλλο δὲ τὸ ἐμοὶ εἶναι . τὸ οὖν ἐμοὶ εἶναι παρὰ τῆς ψυχῆς , καὶ ταύτης γε οὐ πάσης · οὐ γὰρ τῆς αἰσθητικῆς , ὕλη γὰρ ἦν τῆς φαντασίας · οὐδὲ αὖ τῆς φανταστικῆς , ὕλη γὰρ ἦν τοῦ δυνάμει νοῦ · οὐδὲ τοῦ δυνάμει νοῦ , ὕλη γὰρ ἦν τοῦ ποιητικοῦ . παρὰ μόνου τοίνυν τοῦ ποιητικοῦ τὸ ἐμοὶ εἶναι · μόνος γὰρ οὗτος εἶδος ἦν ἀκριβῶς , μᾶλλον δὲ οὗτος εἶδος εἰδῶν , τὰ δὲ ἄλλα καὶ ὑποκείμενα ἅμα καὶ εἴδη , καὶ προῄει δὴ αὐτῶν ] ἡ φύσις εἴδεσι μὲν πρὸς τὰ ἀτιμότερα αὐτοῖς χρωμένη , ὕλαις δὲ πρὸς τὰ ἐντιμότερα . ἔσχατον δὲ καὶ ἀκρότατον τῶν εἰδῶν ὁ ποιητικὸς οὗτος νοῦς , | καὶ ἄχρι τούτου προελθοῦσα ἡ φύσις ἀπεπαύσατο ὡς μηδὲν ἔχουσα ἕτερον τιμιώτερον , ὅτῳ ἄν αὐτὸν ἐποίησεν ὑποκείμενον . ἡμεῖς οὖν ὁ ποιητικὸς νοῦς , καὶ εἰκότως Ἀριστοτέλης ἀπορεῖ πρὸς ἑαυτόν , πῶς οὖν μετὰ τὸν θάνατον οὐ μνημονεύομεν ὧν ἄν ἐνταῦθα νοήσωμεν ; καὶ ἡ λύσις ἀκόλουθος καὶ τοῖς ἀρτίως περὶ τοῦ νοῦ καὶ τοῖς πρότερον εἰρημένοις , ὅτι ὁ μὲν ποιητικὸς ἀπαθής , ὁ δὲ παθητικὸς νοῦς φθαρτός . Τίνα μὲν οὖν λέγει τὸν παθητικὸν νοῦν καὶ φθαρτόν , προιόντες ἐπισκεψόμεθα καὶ ὅτι μὴ τὸν δυνάμει τοῦτον παραλαμβάνει , ἀλλ’ ἕτερόν τινα νοῦν , ὃν κοινὸν ὠνόμασεν ἐν τοῖς πρώτοις , μεθ’ οὗ τὰ ἐνταῦθα νοεῖ , καὶ σὺν ᾧ περὶ τῶν ἐνταῦθα διανοεῖται , οὗ καὶ τὸ φιλεῖν φησὶ καὶ τὸ μισεῖν καὶ τὸ μεμνῆσθαι . νῦν δὲ τοῦτο ἡμῖν βεβαιότερον , ὅτι ἡμᾶς οἴεται τὸν ποιητικὸν εἶναι νοῦν , ὁπόταν καὶ ἀπορῇ καὶ ἐπιλύηται λέγων · οὐ μνημονεύομεν δὲ ὅτι τοῦτο μὲν ἀπαθές , ὁ δὲ παθητικὸς νοῦς φθαρτός . τοῦτο γὰρ ἀκόλουθον τὸ ἀπόρημα καὶ πρὸς ἅπαντας κοινὸν τοὺς ἀθάνατον τὸν νοῦν τιθεμένους , τί δήποτε οὐ μνημονεύομεν τῶν ἐν τῷ βίῳ μετὰ τὸν θάνατον οὐδὲ ἔχθρας ἀμειβόμεθα οὐδὲ φιλίας οὐδὲ φαινόμεθα τοῖς οἰκείοις ὧν μάλιστα ἑαλώκαμεν . διὸ καὶ ἐν τοῖς πρώτοις αὐτὸ διορθώσεως καὶ νῦν ἀξιοῖ , καὶ τὰς αὐτὰς αἰτίας ἀπολογίζεται τοῦ τὸν νοῦν ἡμῶν μὴ μεμνῆσθαι ἐν οἷς τε ἀρχόμενος εἶπε περὶ αὐτοῦ καὶ οἷς νῦν ἐπέξεισιν ἐμφανέστερον . σχεδὸν γὰρ ἄντικρυς καὶ τοῖς ῥήμασιν αὐτοῖς χρῆται ἐκεῖ μὲν εἰπών · τὸ δὲ | διανοεῖσθαι καὶ φιλεῖν ἢ μισεῖν οὐκ ἔστιν ἐκείνου πάθημα ἀλλὰ τουδὶ τοῦ ἔχοντος ἐκεῖνο ᾗ ἐκεῖνο ἔχει . διὸ καὶ τούτου φθειρομένου οὔτε μνημόνευε ι οὔτε φιλεῖ · οὐ γὰρ ἐκείνου ἦν , ἀλλὰ τοὐ κοινοῦ ὃ ἀπόλωλεν , ὁ δὲ νοῦς ἴσως θειότερόν τι καὶ ἀπαθές ἐστιν . ἐνταῦθα δέ · ὅλως δὲ οὐδὲ ἐν χρόνῳ , ἀλλ’ οὐχ ὁτὲ μὲν νοεῖ ὁτὲ δὲ οὐ νοεῖ . χωρισθεὶς δέ ἐστι μόνον τοῦθ’ ὅπερ ἐστί , καὶ τοῦτο μόνον ἀθάνατον καὶ ἀίδιον , οὐ μνημονεύομεν δὲ ὅτι τοῦτο μὲν ἀπαθὲς ὁ δὲ παθητικὸς νοῦς φθαρτός , καὶ ἄνευ τούτου οὐδὲν νοεῖ . τὸ μὲν γὰρ οὐδ’ ἐν χρόνῳ νοεῖ καὶ οὐχ ὁτὲ μὲν νοεῖ ὁτὲ δὲ οὐ νοεῖ , ταὐτὸν ἄντικρυς τῷ ‘οὐ διανοεῖται , ἀλλ’ ἑτέρου τὸ διανοεῖσθαι οὗ καὶ τὸ μὴ ἀεὶ νοεῖν ἀλλ’ ἐν χρόνῳ’ · τὸ δὲ χωρισθεὶς δέ ἐστι μόνον τοῦθ’ ὅπερ ἐστὶ καὶ τοῦτο μόνον ἀθάνατον καὶ ἀίδιον , τῷ ὁ δὲ νοῦς ἴσως θειότερόν τι καὶ ἀπαθές ἐστι · τὸ δὲ , οὐ μνημονεύομεν δὲ ὅτι τοῦτο μὲν ἀπαθὲς ὁ δὲ παθητικὸς νοῦς φθαρτὸς καὶ ἄνευ τούτου οὐδὲν νοεῖ , τῷ διὸ καὶ τούτου φθειρομένου οὔτε μνημονεύει οὔτε φιλεῖ · οὐ γὰρ ἐκείνου ἦν ἀλλὰ τοῦ κοινοῦ ὃ ἀπόλωλεν . ὥστε παρηνέχθησαν ἅπαντες τῶν δοκούντων ἐγκαλεῖν τῷ φιλοσόφῳ , ὅσοι καὶ ἀπορεῖν αὐτὸν καὶ διαλύειν ᾠήθησαν . Διὰ τί ποτε οὖν οὐ μεμνήμεθα ὧν ὁ ποιητικὸς | νοῦς ἐνεργεῖ καθ’ ἑαυτὸν καὶ πρὶν εἰς τὴν σύστασιν συντελέσαι τὴν ἡμετέραν ; φθειρομένου γάρ φησι τοῦ κοινοῦ οὐχ οἷός τέ ἐστιν ὁ ποιητικὸς οὔτε διανοεῖσθαι οὔτε μνημονεύειν · οὐ γὰρ ἐκείνου ἦν τὸ διανοεῖσθαι , ἀλλὰ τοῦ κοινοῦ ὃ ἀπόλωλεν , ὥστε καὶ ὅταν λέγῃ πάλιν οὐ μνημονεύομεν δὲ ὅτ·ι τοῦτο μὲν ἀπαθὲς ὁ δὲ παθητικὸς νοῦς φθαρτός , ἡμᾶς μὲν ποιεῖ τὸν ποιητικὸν νοῦν , φθείρεσθαι δέ φησι τὸν κοινόν , καὶ διὰ τοῦτο μὴ δύνασθαι μνημονεύειν ἡμᾶς ἀθανάτους ὄντας , ὧν σὺν τῷ θνητῷ νῷ ἐνηργήσαμεν . παραβάλλειν οὖν χρὴ τὰς ῥήσεις ἀμφοτέρας καὶ συμφώνους γε εὑρήσομεν ἀλλήλαις καὶ τὸ δοκοῦν ἀκριβῶς διδασκούσας τῷ φιλοσόφῳ , ἐπεὶ κἀκεῖνο τοῖς ἐνταῦθα σύμφωνον ἀκριβῶς ·· περὶ δὲ τοῦ θεωρητικοῦ νοῦ οὐδέν πω φανερόν , ἀλλ’ ἔοικε τῆς ψυχῆς ἕτερον γένος εἶναι τοῦτο , καθάπερ τὸ ἀίδιον τοῦ φθαρτοῦ . ἀκόλουθον γὰρ περὶ ὧν ἐν τοῖς πρώτοις ἠπόρησεν καὶ μετρίως ἐπελύσατο , ἐνταῦθα αὐτὸν ἐπιλύεσθαι ἀκριβέστερον · ἠπόρησε δὲ ἐν τοῖς πρώτοις οὐ , διὰ τί ποτε ὁ φθαρτὸς καὶ παθητικὸς νοῦς οὗτος οὐ μνημονεύει τῶν ἐνεργειῶν ἃς ὁ ἀπαθὴς ἐνεργεῖ καὶ ἀίδιος · οὐδὲ γὰρ ἦν ἄξιον ἀπορίας , κομιδῆ γὰρ ἀνοήτου τὸ διαπορεῖν πῶς ὁ φθειρόμενος τῶν τοῦ ἀφθάρτου ἐνεργειῶν οὐ μνημονεύει · τοὐναντίον δὲ ἄξιον ἀπορίας , διὰ τί ὁ μὴ πάσχων μηδὲ φθειρόμενος οὐ μέμνηται τῶν σὺν τῷ φθειρομένῳ ἐνεργειῶν . ἐπιλύεται δὲ ἐκεῖ μὲν εἰπών · δ ιὸ καὶ τούτου 1 φθειρομένου οὗτε μνημονεύει οὔτε φιλεῖ · οὐ γ ὰ ρ ἐκείνου ἦν ἀλλὰ τοῦ κοινοῦ ὃ ἀπόλωλεν , ἐνταῦθα δέ · οὐ μνημονεύομεν δὲ ὅτι τοῦτο μὲν ἀπαθές , ὁ δὲ πα θ η τικ ὸ ς νοῦς φθαρτός , καὶ ἄνευ τούτου οὐδὲν νοεῖ οὐδὲ μ νη μονεύει . οὕτω δὲ καὶ Θεόφραστος , ἐν οἷς ἐξετάζει τὰ Ἀριστοτέλους περὶ τοῦ ποιητικοῦ νοῦ , ἀπορεῖ · ἱεῖ μὲν γὰρ ὡς ἕξις’ φησὶν ἰὴ δύναμις , ἐκείνῳ εἰ μὲν σύμφυτος , αἰεὶ καὶ εὐθὺς ἐχρῆν · εἰ δ’ ὕστερον , μετὰ τίνος καὶ πῶς ἡ γένεσις ; ἔοικε δ’ οὗν ὡς ἀγένητος εἴπερ ἄφθαρτος . ἐνυπάρχων δ’ οὖν διὰ τί οὐκ ἀεί ; ἤ διὰ τί λήθη καὶ ἀπάτη ; ἢ διὰ τὴν μῖξιν.’ Ἐκ δὲ τῶν αὐτῶν ῥήσεων θαυμάσαι κἀκείνων ἄξιον , ὅσοι τὸν ποιητικὸν τοῦτον νοῦν ἢ τὸν πρῶτον θεὸν ᾠήθησαν εἶναι κατὰ Ἀριστοτέλην , ἢ τὰς προτάσεις καὶ τἀς ἐξ αὐτῶν ἐπιστήμας αἳ ὕστερον ἡμῖν παραγίνονται . οἱ μὲν γὰρ τὰς προτάσεις ὑπολαμβάνοντες ἐκκεκώφηνται παντελῶς καὶ οὐδὲ ἐμβοῶντος ἀκούουσι τοὐ φιλοσόφου , ὅτι ὁ νοῦς οὗτος θεῖος καὶ ἀπαθὴς καὶ ταὐτὸν ἔχων τῇ οὐσίᾳ τὴν ἐνέργειαν καὶ οὗτος μόνος ἀθάνατος καὶ ἀίδιος καὶ χωριστός · οἱ δὲ τὸν πρῶτον θεὸν λέγεσθαι παρ’ αὐτοῦ τὸν ποιητικὸν νοῦν ὑπολαμβάνοντες , τί δήποτε ἐν αὐτῇ ταύτῃ τῇ ῥήσει ταῦτα παρορῶσι · προειπὼν γὰρ ἐν ἁπάσῃ τῇ φύσει τὸ μὲν ὕλην εἶναι , τὸ δὲ ὃ τὴν ὕλην κινεῖ καὶ τελειοῖ , ἀνάγκη φησὶ καὶ ἐν ψυχῇ ὑπάρχειν ταύτας τὰς διαφοράς , καὶ εἶναί τινα τὸν μὲν τοιοῦτον νοῦν τῷ πάντα γίνεσθαι , τὸν δὲ τοιοῦτον τῷ πάντα ποιεῖν . ἐν τῇ ψυχῇ γὰρ εἶναί φησι τὸν τοιοῦ|τον νοῦν καὶ τῆς ψυχῆς τῆς ἀνθρωπίνης οἷόν τινα μοῖραν τὴν τιμιωτάτην . · τοῦτο δὲ καὶ ἐξ ἐκείνης τῆς ῥήσεως δῆλον ἧς μικρῷ πρόσθεν ἐμνημονεύσαμεν , περὶ δὲ τὸ ῦ θεω ρητικοῦ νοῦ οὐδέν πω φανερόν , ἀλλ’ ἔοικε ψυχῆς γένος ἕτερον εἶναι τοῦτο , καθάπερ τὸ ἀίδιον τοῦ φθαρτοῦ . ἐπεὶ καὶ ὅταν λέγῃ , τοῦτ’ ἐστὶ μόνον ἀθάνατον καὶ ἀίδιον , οὐκ ἄν λέγοι ἐπὶ τὸν πρῶτον θεὸν ἐπαναφέρων . οὐ γὰρ τοῦτον τίθεται μόνον ἀθάνατον καὶ ἀίδιον , ἀλλὰ καὶ σχεδὸν ἁπάσας τὰς κινητικὰς τῶν θείων σωμάτων δυνάμεις , ἃς καὶ ὑπ’ ἀριθμὸν ἄγειν ἐν τῇ συντάξει τῇ μετὰ τὰ Φυσικὰ προαιρεῖται · ἐπὶ μέντοι τῆ ψυχῆς τῆς ἀνθρωπίνης καὶ τῶν περὶ ταύτην δυνάμεων μόνην εἶναι αὐτὴν ἀθάνατον διοριζόμενος ὀρθῶς ἄν λέγοι καὶ τοῦτ’ ἔστι μόνον ἀθάνατον . ἐκ δὴ τῆς αὐτῆς ταύτης ῥήσεως καὶ τοῦτ’ ἔστι βεβαιώσασθαι , ὅτι ἡ ἡμῶν τι εἶναι οἴεται τὸν ποιητικὸν νοῦν ἢ ἡμᾶς · ἡμῶν μὲν γὰρ τοῦτο μόνον ἀθάνατον λέγων σύμφωνα ἂν ἑαυτῷ λέγοι , ἁπλῶς δὲ τοῦτο μόνον ἀθάνατον λέγων οὐκ ἄν ἑαυτῷ συμφωνοίη πολλὰ καὶ ἄλλα οἰομένῳ εἶναι ἀθάνατα . Ἀλλὰ ταῦτα μὲν οὐχ οὕτω χαλεπὸν ἀπολύσασθαι , ἐκεῖνο δὲ ἄξιον καὶ πάνυ πολλῆς ἐξετάσεως , ἆρα εἷς ὁ ποιητικὸς οὗτος νοῦς ἢ πολλοί ; ἐκ μὲν γὰρ τοὐ φωτὸς ᾧ παραβέβληται , εἷς ἂν εἴη · ἓν γάρ που καὶ τὸ φῶς , μᾶλλον δὲ καὶ ὁ τοῦ φωτὸς χορηγός , ὑφ’ οὗ πᾶσαι αἱ τῶν ζώων ὄψεις προάγονται ἐκ δυνάμεως εἰς ἐνέργειαν . ὥσπερ οὖν οὐδὲν πρὸς ἑκάστην τῶν | ὄψεων ἡ τοῦ κοινοῦ φωτὸς ἀφθαρσία , οὕτως οὐδὲν πρὸς ἕκαστον ἡμῶν ἡ τοὐ ποιητικοῦ νοῦ ἀιδιότης . εἰ δὲ πολλοὶ καὶ καθ’ ἕκαστον τῶν δυνάμει εἷς ποιητικός , πόθεν ἀλλήλων διοίσουσιν ; ἐπὶ γὰρ τῶν αὐτῶν τῷ εἴδει κατὰ τὴν ὕλην ὁ μερισμός , ἀνάγκη δὲ τοὺς αὐτοὺς εἶναι τῷ εἴδει τοὺς ποιητικούς , εἴ γε ἅπαντες τὴν αὐτὴν ἔχουσιν οὐσίαν τῇ ἐνεργείᾳ καὶ τὰ αὐτὰ πάντες νοοῦσιν . εἰ γὰρ μὴ τὰ αὐτὰ ἀλλ’ ἕτερα , τίς ἔσται ἡ ἀποκλήρωσις ; πόθεν δὲ καὶ ὁ δυνάμει νοῦς πάντα νοήσει , εἰ μὴ πρῶτος πάντα νοεῖ ὁ προάγων αὐτὸν εἰς ἐνέργειαν ; ἢ ὁ μὲν πρώτως ἐλλάμπων εἷς , οἱ δὲ ἐλλαμπόμενοι καὶ ἐλλάμποντες πλείους ὥσπερ τὸ φῶς . ὁ μὲν γὰρ ἥλιος εἷς , τὸ δὲ φῶς εἴποις ἄν τρόπον τινὰ μερίζεσθαι εἰς τὰς ὄψεις . διὰ τοῦτο γὰρ οὐ τὸν ἥλιον παραβέβληκεν ἀλλὰ τὸ φῶς , Πλάτων δὲ τὸν ἥλιον · τῷ γὰρ ἀγαθῷ ἀνάλογον αὐτὸν ποιεῖ . εἰ δὲ εἰς ἕνα ποιητικὸν νοῦν ἅπαντες ἀναγόμεθα οἱ συγκείμενοι ἐκ τοῦ δυνάμει καὶ ἐνεργείᾳ , καὶ ἑκάστῳ ἡμῶν τὸ εἶναι παρὰ τοῦ ἑνὸς ἐκείνου ἐστίν , οὐ χρὴ θαυμάζειν . πόθεν γὰρ αἱ κοιναὶ ἔννοιαι ; πόθεν δὲ ἡ ἀδίδακτος καὶ ὁμοία τῶν πρώτων ὅρων σύνεσις καὶ τῶν πρώτων ἀξιωμάτων ; μήποτε γὰρ οὐδὲ τὸ συνιέναι ἀλλήλων ὑπῆρχεν ἄν , εἰ μή τις ἦν εἷς νοῦς , οὗ πάντες ἐκοινωνοῦμεν , καὶ τὸ Πλάτωνος ἀληθές , ὡς εἰ μή τι ἦν τοῖς ἀνθρώποις <πάθος> τοῖς μὲν ἄλλο τι τοῖς δὲ ἄλλο ταὐτόν , ἀλλά τις ἡμῶν ἴδιόν τι ἔπασχε πάθος ἢ οἱ ἄλλοι , οὐκ ἄν ἦν ῥᾴδιον ἐνδείξασθαι τῷ ἑτέρῳ τὸ ἑαυτοῦ πάθημα . | οὕτω δὲ καὶ ἐν ταῖς ἐπιστήμαις ὁ διδάσκων τῷ μανθάνοντι τὰ αὐτὰ νοεῖ · οὐδὲ γὰρ ἄν ἦν τὸ διδάσκειν καὶ τὸ μανθάνειν , εἰ μὴ ταὐτὸ ἦν τὸ νόημα τοῦ διδάσκοντος καὶ τοῦ μανθάνοντος . εἰ δὲ ταὐτὸν ὥσπερ ἀνάγκη , δηλονότι καὶ ὁ αὐτὸς γίνεται νοῦς ὁ τοῦ διδάσκοντος τῷ τοῦ μανθάνοντος , εἴπερ ταὐτὸν ἐπὶ τοῦ νοῦ ἡ οὐσί τῇ ἐνεργείᾳ , καὶ διὰ τοῦτο ἴσως ἐπ’ ἀνθρώπων μόνων τὸ διδάσκειν καὶ τὸ μανθάνειν καὶ τὸ συνιέναι ὅλως ἀλλήλων , ἐπὶ δὲ τῶν ἄλλων ζώων οὐκέτι , διότι μηδὲ ἡ κατασκευὴ τῶν ἄλλων ψυχῶν τοιαύτη , ὥστε δέχεσθαι τὸν δυνάμει νοῦν καὶ ὑπὸ τοῦ ἐνεργείᾳ νοῦ τελειοῦσθαι . καὶ τὸ παρά τινων ζητούμενον καὶ νεωτέρων καὶ πρεσβυτέρων , εἰ πᾶσαι αἱ ψυχαὶ μία , κάλλιον ἄν ἐζητεῖτο , εἰ πάντες οἱ νοῖ εἷς . ψυχὴ μὲν γὰρ ἴσως εἰ καὶ μία κατ’ αὐτούς ἐστι καὶ χωριστή , ἀλλ’ αἵ γε δυνάμεις αὐτῆς πολλαὶ καὶ φανερῶς ἀλλήλων διενηνόχασιν · ἄλλη γὰρ ἡ θρεπτικὴ τῆς αἰσθητικῆς , καὶ αὕτη τῆς ὀρεκτικῆς · ἐπὶ δὲ τοῦ νοῦ καὶ μάλιστα τοῦ θεωρητικοῦ τὸ ζήτημα καὶ ἀκόλουθον καὶ ἀναγκαῖον τοῖς γε παραδεχομένοις ἐπ’ αὐτοῦ τὴν οὐσίαν τὴν αὐτὴν εἶναι τῇ ἐνεργείᾳ . ἢ γὰρ οὐ τὰ αὐτὰ νοοῦσιν , ὅταν ὁ μὲν διδάσκῃ ὁ δὲ μανθάνῃ , ἢ εἴπερ τὰ αὐτὰ νοοῦσιν , ἡ αὐτὴ αὐτῶν ἐνέργεια , καὶ διὰ τοῦτο καὶ ἡ οὐσία . ἀλλ’ εἰ τῆς τοῦ φωτὸς ἀφθαρσίας οὐ συναπολαύει ἡ δύναμις ἡ αἰσθητική , οὐδὲ τῆς τοῦ νοῦ τοῦ ποιητικοῦ ὁ νοῦς ὁ δυνάμει · ἢ ἡ μὲν αἴσθησις εἰ καὶ ἀπαθεστέρα πολὺ τῶν ὀργάνων ἐστὶ καὶ πάσχουσιν αὐτοῖς οὐ συμπάσχει εἰ γὰρ λάβοι , φησίν , ὄμμα ὁ πρεσβύτης | τοιονδί , βλέποι ἄν ὥσπερ καὶ ὁ νέος ) , ἀλλ’ ὅμως οὐ παντάπασιν ἀπαθής , ἀλλὰ συναπολαύει πὼς τοῖς αἰσθητηρίοις τοῦ πάθους , ὁ δὲ νοῦς παντάπασιν ἀπαθὴς καὶ χωριστός . καὶ τοῦτο δῆλον ἐξ ὧν ἔμπροσθεν εἴρηκεν ἔτι περὶ τοῦ δυνάμει νοῦ διαλεγόμενος καὶ οὔπω τοῦ ποιητικοῦ μνησθείς · ὅτι δὲ οὐχ ὁμοία , φησίν , ἡ ἀπάθεια τοῦ αἰσθητικοῦ καὶ νοητικοῦ , φανερὸν ἐπὶ τῶν αἰσθητηρίων καὶ τῆς αἰσθήσεως · ἡ μὲν γὰρ αἴσθησις οὐ δύναται αἰσθάνεσθαι ἐκ τοῦ σφόδρα αἰσθητοῦ οἷον ἐκ τοῦ ψόφου τοῦ μεγάλου ἢ ] τῶν μικρῶν ψόφων οὐδ’ ἐκ τῶν ἰσχυρῶν χρωμάτων καὶ ὀσμῶν [ οὐδ᾿ αὖ ] τῶν ἀμυδροτέρων ὀσμῶν καὶ χρωμάτων , ὁ δὲ νοδς οὐδ’ αὖ ] τῶν ἀμ υδροτέρων ὀσμῶν καὶ χρωμάτων , ὁ δὲ νοῦς , ὅταν <τι> νοήσῃ σφόδρα νοητόν , οὐχ ἧττον νοεῖ τὰ ὑποδεέστερα , ἀλλὰ καὶ μᾶλλον · τὸ μὲν γὰρ αἰσθητικὸν οὐκ ἄνευ σώματος , ὁ δὲ χωριστός . ταῦτα γὰρ ἄντικρυς περὶ τοῦ δυνάμει νοῦ διορίζεται · ἡ μὲν γὰρ μετάβασις τούτου . καὶ ἀνωτέρω μικρόν · διὸ οὐδὲ μεμῖχθαι εὔλογον αὐτὸν τῷ σώματι , οὐδὲ ὄργανόν τι αὐτῷ εἶναι , ὥσπερ τῷ αἰσθητικῷ · καὶ ἔτι μικρὸν ἀνωτέρω · ἀπαθὲς ἄρα δεῖ εἶναι τὸ νοητικόν , δεκτικὸν δὲ τοῦ εἴδους . ὥστε τὴν μὲν αἴσθησιν δῆλός ἐστι δυσπαθεστέραν μὲν τῶν ὀργάνων τουτέστι τῶν αἰσθητηρίων νενομικώς , οὐ παντάπασι δὲ ἀπαθῆ οὐδὲ χωριστήν , τὸν νοῦν δὲ ἅτε μὴ χρώμενον ὀργάνῳ σωματικῷ πρὸς τὴν ἐνέργειαν καὶ ἄμικτον τῷ σώματι παντάπασι 11)4 καὶ ἀπαθῆ καὶ χωριστόν . Ἀλλ᾿ εἰ τοιοῦτος ὁ δυνάμει , τίν ἂν λοιπὸν λέγοι τὸν παθητικὸν νοῦν καὶ φθαρτόν ; τοῦτο γὰρ ἀνεθέμεθα ἐπισκέψασθαι . οὕτω δ’ ἂν ῥᾷστα ἐπισκεψαίμεθα , εἰ αὐτὸν παραλάβοιμεν κοινωνὸν Ἀριστοτέλην . φέρε οὖν ἴδωμεν αὖθις , ἃ λέγει διαπορῶν περὶ τοῦ νοῦ καὶ φροιμιαζόμενος ἐν τῷ πρώτῳ · τάχα γὰρ οἷον ἐκ πυρείων τριβομένων πολλάκις τῶν ῥήσεων τοῦ φιλοσόφου ἐκλάμψειεν ἂν ἡ διάνοια · τὸ δὲ διανοεῖσθαι καὶ φιλεῖν ἢ μισεῖν οὐκ ἐκείνου πάθη ἀλλὰ τουδὶ τοῦ ἔχοντος ἐκεῖνο ᾗ ἐκεῖνο ἔχει · διὸ καὶ τούτου φθειρομένου οὔτε μνημονεύει οὔτε φιλεῖ · οὐ γὰρ ἐκείνου ἦν , ἀλλὰ τοῦ κοινοῦ ὃ ἀπόλωλεν · ὥστε τὸν κοινὸν ἄν λέγοι τὸν παθητικὸν καὶ φθαρτόν . ἀλλὰ μὴν περί γε τοῦ δυνάμει νοῦ διαρρήδην φησὶν ἀπαθῆ δεῖν αὐτὸν εἶναι καὶ χωριστὸν καὶ δεκτικὸν τοῦ εἴδους καὶ δυνάμει τοιοῦτον , ἀλλὰ μὴ τοῦτο , καὶ μηδὲ μεμῖχθαι αὐτὸν τῷ σώματι , μηδὲ ὄργανον ἔχειν σωματικόν , μηδὲ ὁμοίαν τὴν ἀπάθειαν εἶναι τούτου τε καὶ τῆς αἰσθήσεως . εἰ οὖν μὴ μαχόμενα λέγει περὶ τούτου , ἄλλος ἄν εἴη κατ’ αὐτὸν ὁ κοινός , ἄλλος δ’ ὁ δυνάμει , καὶ ὁ μὲν κοινὸς καὶ ] φθαρτὸς καὶ παθητικὸς καὶ ἀχώριστος καὶ τῷ σώματι μεμιγμένος , ὁ δυνάμει δὲ ἀπαθὴς καὶ ἄμικτος τῷ σώματι καὶ χωριστός ταῦτα γὰρ περὶ αὐτοῦ διαρρήδην φησίν ) , οἷον πρόδρομος τοῦ ποιητικοῦ , ὥσπερ ἡ αὐγὴ τοῦ φωτός , ἢ ὥσπερ ἄνθος πρό|δρομον τοῦ καρποῦ · οὐδὲ γὰρ ἐπὶ τῶν ἄλλων ἡ φύσις ἀφροιμίαστον τὸ τέλος εὐθὺς παραδίδωσιν , ἀλλὰ τὰ καταδεέστερα μὲν συγγενῆ δὲ τῶν τελειοτέρων προτρέχει . χωριστὸς μὲν οὖν καὶ αὐτὸς καὶ ἀμιγὴς καὶ ἀπαθής ῥητῶς γὰρ περὶ αὐτοῦ ταῦτά φησιν ) , οὐ μὴν ὁμοίως χωριστὸς τῷ ποιητικῷ · πάλιν γὰρ ὅρα , τί λέγει περὶ τοῦ ποιητικοῦ παραβάλλων αὐτὸν τῷ δυνάμει · καὶ ἔστιν ὁ μὲν τοιοῦτος νοῦς τῷ πάντα γίνεσθαι , ὁ δὲ τῷ πάντα ποιεῖν ὡς ἕξις τις , οἷον τὸ φῶς · τρόπον γάρ τινα καὶ τὸ φῶς ποιεῖ τὰ δυνάμει χρώματα ἐνεργείᾳ · καὶ οὗτος ὁ νοῦς χωριστὸς καὶ ἀπαθὴς καὶ ἀμιγής , τῇ οὐσίᾳ ὢν ἐνέργεια · ἀεὶ γὰρ τιμιώτερον τὸ ποιοῦν τοῦ πάσχοντος καὶ ἡ ἀρχἠ τῆς ὕλης · ὥσπερ ἂν εἰ καὶ τὸν ἥλιον λέγοιμεν μᾶλλον χωριστὸν τῆς αὐγῆς . ὥστε δῆλός ἐστι χωριστοὺς μὲν ἀμφοτέρους ὑπολαμβάνων , μᾶλλον δὲ χωριστὸν τὸν ποιητικὸν καὶ μᾶλλον ἀπαθῆ καὶ μᾶλλον ἀμιγῆ , καὶ χρόνῳ μὲν πρότερον ἐγγίνεσθαι ἡμῖν τὸν δυνάμει , φύσει δὲ εἶναι πρότερον καὶ τῇ τελειότητι τὸν ἐνεργείᾳ , μᾶλλον δὲ μηδὲ τῷ χρόνῳ τὸ πρότερον ἔχειν τὸν δυνάμει , ἀλλ’ ἐμοὶ μὲν ἢ σοὶ πρότερον παραγίνεσθαι ἁπλῶς δὲ μὴ πρότερον εἶναι , ὥσπερ οὐδὲ τὸν πρόδρομον τοῦ βασιλέως οὐδὲ τὴν αὐγὴν τοῦ φωτὸς οὐδὲ τὸ ἄνθος τοῦ καρποῦ . φθαρτὸν δὲ λέγει τὸν κοινόν , καθ’ ὃν ὁ ἄνθρωπος ὁ συγκείμενος ἐκ ψυχῆς καὶ σώματος , ἐν ᾦ θυμοὶ καὶ ἐπιθυμίαι · ἃ καὶ Πλάτων φθαρτὰ ὑπολαμβάνει , ὡς δῆλον ἐκ τῶν λεγομένων ἐν τῷ Τιμαίῳ · ‘οἱ δὲ | λαβόντες ἀρχὴν ψυχῆς ἀθάνατον τὸ μετὰ τοῦτο θνητὸν σῶμα αὐτῇ περιετόρνευσαν ἄλλο τι εἶδος αὐτῇ ψυχῆς προσοικοδομοῦντες θνητὸν δεινὰ καὶ ἀναγκαῖα παθήματα ἔχον ἐν ἑαυτῷ , πρῶτον μὲν ἡδονὴν μέγιστον κακοῦ δέλεαρ , ἔπειτα λύπας ἀγαθῶν φυγάς , ἔτι αὖ θάρσος καὶ φόβον ἄφρονε ξυμβούλω , θυμὸν δὲ δυσπαραμύθητον , ἐλπίδα δὲ εὐπαράγωγον , αἰσθήσει δὲ ἀλόγῳ καὶ ἐπιχειρητῇ παντὸς ἔρωτι συγκερασάμενοι τὸ θνητὸν τῆς ψυχῆς γένος συνέθεσαν . καὶ διὰ ταῦτα πάντα σεβόμενοι μιαίνειν τὸ θεῖον , ὅ τι μὴ πᾶσα ἀνάγκη , χωρὶς ἐκείνου κατοικίζουσι τὸ θνητόν , ἰσθμὸν καὶ ὅρον τῆς κεφαλῆς καὶ τοῦ στήθους αὐχένα μεταξὺ θέντες , ἵνα εἴη χωρίς . ἐν δὴ τοῖς στήθεσι καὶ ἐν τῷ καλουμένῳ θώρακι τὸ τῆς ψυχῆς θνητὸν γένος ἐνέδουν.’ καὶ ἐπὶ πάσι τὰ περὶ ψυχῆς εἰρημένα συγκεφαλαιούμενος γράφει · ‘τὰ μὲν οὖν περὶ ψυχῆς ὅσον θνητὸν ἔχει καὶ ὅσον θεῖον.’ καὶ οἱ λόγοι δὲ οὓς ἠρώτησε περὶ ψυχῆς ἀθανασίας εἰς τὸν νοῦν ἀνάγονται σχεδόν τι οἱ πλεῖστοι καὶ ἐμβριθέστατοι · ὅ τε ἐκ τῆς αὐτοκινησίας ἐδείχθη γὰρ ὡς αὐτοκίνητος μόνος ὁ νοῦς , εἰ τὴν κίνησιν ἀντὶ τῆς ἐνεργείας νοοίημεν ) , | καὶ ὁ τὰς μαθήσεις ἀναμνήσεις εἶναι λαμβάνων , καὶ ὁ τὴν πρὸς τὸν θεὸν ὁμοιότητα · καὶ τῶν ἄλλων δὲ τοὺς ἀξιοπιστοτέρους δοκοῦντας οὐ χαλεπῶς ἄν τις τῷ νῷ προσβιβάσειεν , ὥσπερ γε καὶ τῶν ὑπ’ αὐτοῦ Ἀριστοτέλους ἐξειργασμένων ἐν τῷ Εὐδήμῳ , ἐξ ὧν δῆλον ὅτι καὶ Πλάτων’ τὸν νοῦν ἀθάνατον μόνον ὑπολαμβάνει , τῆς ψυχῆς τι καὶ αὐτὸν ὄντα , φθαρτὰ δὲ τὰ πάθη καὶ τὸν τούτοις ἐνόντα λόγον , ὃν Ἀριστοτέλης παθητικὸν νοῦν ὀνομάζει . οὐ γὰρ παντάπασιν ἄλογα τὰ πάθη τῆς ψυχῆς τῆς ἀνθρωπίνης , ἅ γε καὶ ὑπακούει τῷ λόγῳ καὶ παιδεύεται καὶ νουθετεῖται , ἀλλὰ τὰ μὲν τῶν ἀλόγων ἀσύνετα λόγου παντάπασιν , ἢ μόλις γέ τινα καὶ ἀμυδρῶς ἴχνος ἐμφαίνοντα λόγου , τὰ δὲ ἐν τῇ ἀνθρωπίνῃ ψυχῇ συμπέπλεκται λόγῳ · θάρσος γὰρ καὶ φόβος καὶ ἐλπὶς εὐθὺς ἐμφαίνει τὸ λογικῆς εἶναι ψυχῆς · εἰς γὰρ τὸν μέλλοντα ἀποτείνεται χρόνον . διόπερ οὐ γίνεται ἐν τοῖς ἀλόγοις ζώοις , ἀλλ’ ἡδονὴ μόνη καὶ λύπη ἐπὶ παροῦσι τοῖς ἡδέσιν ἢ λυπηροῖς , καὶ ταῦτα παντάπασιν ἀνεπαίσθητα λόγου καὶ νοῦ · ἐν ἀνθρώποις δὲ οὕτως ἄρα καὶ τὰ πάθη μέτοχα λόγου , ὥστε μετρηθέντα γίνονται ἀρεταί . τοῦτο δὲ σημεῖον τοῦ μὴ τὴν φύσιν αὐτῶν ἄλογον εἶναι , ἀλλὰ τὸ ἄμετρον , καὶ οὐ κακῶς οἱ ἀπὸ Ζήνωνος τὰ πάθη τῆς ἀνθρωπίνης ψυχῆς τοῦ λόγου διαστροφὰς εἶναι τιθέμενοι καὶ λόγου κρίσεις ἡμαρτημένας · καὶ εἴη ἄν ταὐτὸν εἰπεῖν παθητικόν τε νοῦν καὶ πάθος λογικόν , τουτέστι πάθος ψυχῆς ἀνθρωπίνης , ἃ διὰ τὴν εἰς σῶμα τοῦ νοῦ κατοίκισιν λόγου μέτοχα γίνεται καὶ ἐπήκοα · οὐδὲ γὰρ ἄλλως | οἷόν τε ἦν τὸν νοῦν ἐγκατοικίζεσθαι τῷ σώματι μὴ διὰ μέσων τῶν παθῶν συνδούμενον καὶ συναπτόμενον · μὴ καθαρῷ γὰρ καθαροῦ ἐφάπτεσθαι οὐ θεμιτόν , ᾗ φησὶν ὁ θεῖος Πλάτων . λαβόντες οὖν , φησί , τὴν ἀρχὴν τῆς ψυχῆς τὴν ἀθάνατον τὸ μετὰ τοῦτο θνητὸν σῶμα αὐτῇ περιετόρνευσαν . ἵνα δὲ τοῦτο δυνατὸν γένηται καὶ ἀρχὴ ἀθάνατος ἐγκατοικισθείη τῷ σώματι , ἄλλο , φησίν , εἶδος προσύφηναν αὐτῇ ψυχῆς θνητὸν καὶ ἐπίκηρον · ἀνάγκη γὰρ ἣν τὸν σύνδεσμον τοῦ ἀθανάτου πρὸς τὸ θνητὸν καὶ αὐτὸν θνητὸν εἶναι · φθειρομένου γὰρ τοῦ θνητοῦ συμφθείρεται ὁ πρὸς αὐτὸ δεσμὸς τοῦ ἀθανάτου . Ἄμεινον δὲ καὶ τὰ Θεοφράστου παραθέσθαι περί τε τοὐ δυνάμει νοῦ καὶ τοῦ ἐνεργείᾳ . περὶ μὲν οὖν τοῦ δυνάμει τάδε φησίν · ‘ὁ δὲ νοῦς πῶς ποτε ἔξωθεν ὢν καὶ ὥσπερ ἐπίθετος ὅμως συμφυής ; καὶ τίς ἡ φύσις αὐτοῦ ; τὸ μὲν γὰρ μηδὲν εἶναι κατ’ ἐνέργειαν , δυνάμει δὲ πάντα , καλῶς , ὥσπερ καὶ ἡ αἴσθησις . οὐ γὰρ οὕτως ληπτέον ὡς οὐδὲ αὐτός ἐριστικὸν γάρ ) · ἀλλ’ ὡς ὑποκειμένην τινὰ δύναμιν καθάπερ καὶ ἐπὶ τῶν ὑλικῶν . ἀλλὰ τὸ ἔξωθεν ἄρα οὐχ ὡς ἐπίθετον , ἀλλ’ ὡς ἐν τῇ πρώτῃ γενέσει συμπεριλαμβανό - μένον θετέον . πῶς δέ ποτε γίνεται τὰ νοητὰ καὶ τί τὸ πάσχειν <ὑπ’> αὐτῶν ; σώματος τί τὸ πάθος ἢ ποία μεταβολή ; καὶ πότερον ἀπ’ ἐκείνου ἡ ἀρχὴ ἢ ἀπ’ αὐτοῦ ; τῷ | μὲν γὰρ πάσχειν ἀπ’ ἐκείνου δόξειεν ἄν οὐδὲν γὰρ ἀφ’ ἑαυτοῦ τῶν ἐν πάθει ) · τῷ δὲ ἀρχὴν πάντων εἶναι καὶ ἐπ’ αὐτῷ τὸ νοεῖν καὶ μή , ὥσπερ ταῖς αἰσθήσεσιν , ἀπ’ αὐτοῦ . τάχα δ’ ἂν φ·ανείη καὶ τοῦτο ἄτοπον , εἰ ὁ νοῦς ὕλης ἔχει φύσιν μηδὲν ὢν ἅπαντα δὲ δυνατός · καὶ τὰ ἐφεξῆς μακρὸν ἂν εἴη παρατίθεσθαι καίτοι μὴ μακρῶς εἰρημένα , ἀλλὰ λίαν συντόμως τε καὶ βραχέως τῇ γε λέξει · τοῖς γὰρ πράγμασι μεστά ἐστι πολλῶν μὲν ἀποριῶν , πολλῶν δὲ ἐπιστάσεων , πολλῶν δὲ λύσεων . ἔστι δὲ ἐν τῷ πέμπτῳ τῶν Φυσικῶν , δευτέρῳ δὲ τῶν Περὶ ψυχῆς , ἐξ ὧν ἁπάντων δῆλόν ἐστιν , ὅτι καὶ περὶ τοῦ δυνάμει νοῦ σχεδὸν τὰ αὐτὰ διαποροῦσιν , εἴτε ἔξωθέν ἐστιν εἴτε συμφυής , καὶ διορίζειν πειρῶνται , πῶς μὲν ἔξωθεν πῶς δὲ συμφυής . λέγουσι δὲ καὶ αὐτὸν ἀπαθῆ καὶ χωριστόν , ὥσπερ τὸν ποιητικὸν καὶ τὸν ἐνεργείᾳ · ‘ἀπαθὴς γάρ φησιν ‘ὁ νοῦς , εἰ μὴ ἄρα ἄλλως παθητικός’ καὶ ὅτι τὸ παθητικὸν ἐπ’ αὐτοῦ οὐχ ὡς τὸ κινητὸν ληπτέον ἀτελὴς γὰρ ἡ κίνησις ) , ἀλλ’ ὡς ἐνέργειαν . καὶ προιών φησι τὰς μὲν αἰσθήσεις οὐκ ἄνευ σώματος , τὸν δὲ νοῦν χωριστόν . ἁψάμενος δὲ καὶ τῶν περὶ τοῦ ποιητικοῦ νοῦ διωρισμένων Ἀριστοτέλει ‘ ἐκεῖνο’ φησὶν ‘ ἐπισκεπτέον , ὃ δή φαμεν ἐν πάσῃ φύσει τὸ μὲν ὡς ὕλην καὶ δυνάμει , τὸ δὲ αἴτιον καὶ ποιητικόν’ , καὶ ὅτι ἀεὶ τιμιώτερον τὸ ποιοῦν τοδ’ πάσχοντος , καὶ ἡ ἀρχὴ τῆς ὕλης . ταῦτα μὲν ἀποδέχεται , διαπορεῖ δέ · | ‘τίνε οὖν αὗται αἱ δύο φύσεις ; καὶ τί πάλιν τὸ ὑποκείμενον ἢ συνηρτημένον τῷ ποιητικῷ ; μικτὸν γάρ πὼς ὁ νοῦς ἔκ τε τοῦ ποιητικοῦ καὶ τοῦ δυνάμει . εἰ μὲν οὗν σύμφυτος ὁ κινῶν , καὶ εὐθὺς ἐχρῆν καὶ ἀεί · εἰ δὲ ὕστερον , μετὰ τίνος καὶ πῶς ἡ γένεσις ; ἔοικε δ’ οὖν ὡς ἀγένητος , εἴπερ καὶ ἄφθαρτος . ἐνυπάρχων δ’ οὖν διὰ τί οὐκ ἀεί ; ἢ διὰ τί λήθη καὶ ἀπάτη καὶ ψεῦδος ; ἢ διὰ τὴν μῖξιν·’ ἐξ ὧν ἀπάντων δῆλόν ἐστιν , ὅτι οὐ φαύλως ὑπονοοῦμεν ἄλλον μέν τινα παρ’ αὐτοῖς εἶναι τὸν παθητικὸν νοῦν καὶ φθαρτόν , ὃν καὶ κοινὸν ὀνομάζουσι καὶ ἀχώριστον τοῦ σώματος , καὶ διὰ τὴν πρὸς τοῦτον μῖξιν τὴν λήθην καὶ τὴν ἀπάτην γίνεσθαί φησιν ὁ Θεόφραστος · ἄλλον δὲ τὸν ὥσπερ συγκείμενον ἐκ τοῦ δυνάμει καὶ ἐνεργείᾳ , ὃν καὶ χωριστὸν τοῦ σώματος εἶναι τιθέασι καὶ ἄφθαρτον καὶ ἀγένητον , καὶ πὼς μὲν δύο φύσεις τούτους τοὺς νοῦς , πὼς δὲ μίαν · ἓν γὰρ τὸ ἐξ ὕλης καὶ εἴδους . ἀλλ’ ὅπερ εἶπον , τὸ μὲν ἀποφαίνεσθαι περὶ τοῦ δοκοῦντος τοῖς φιλοσόφοις ἰδίας καὶ σχολῆς ἐστὶ καὶ φροντίδος , ὅτι δὲ μάλιστα ἄν τις ἐξ ὧν συνηγά - γομεν ῥήσεων λάβοι τὴν περὶ τούτων γνῶσιν Ἀριστοτέλους καὶ Θεοφράστοο . μᾶλλον δὲ ἴσως καὶ αὐτοῦ Πλάτωνος , τοῦτο γοῦν πρόχειρον ἴσως διισχυρίζεσθαι . 6 . οὗτος τοίνυν ὁ δυνάμει νοῦς ὅταν ἀπολάβῃ τὴν οἰκείαν μορφὴν ἐλλάμψαντος αὐτῷ τοὐ ποιητικοῦ , πρῶτον μὲν νοεῖ τὰ ἁπλᾶ καὶ ἀδιαίρετα ἐλλάμψαντος ὅσα ἐν ταῖς κατηγορίαις διώρισται , ἐν οἷς οὔπω τὸ ἀληθὲς ἢ τὸ ψεῦδός ἐστι · προιὼν δὲ καὶ συντίθησιν αὐτὰ πρὸς ἄλληλα , οἷον τὸ Σωκράτης καὶ τὸ βαδίζει , ἐν οἷς ἤδη τὸ ἀληθὲς καὶ τὸ ψεῦδος . συντίθησι δὲ οὐχ ὥσπερ σωρόν , ἀλλ’ ὥστε ἓν αὖθις τὰ πολλὰ ποιῆσαι καὶ περιαγαγεῖν εἰς μίαν νόησιν τὸ πλῆθος τῶν ἁπλῶν σημαινομένων · τοιοῦτον γὰρ τὸ ὁ Σωκράτης φιλοσοφεῖ , καὶ ἔοικεν ἡ σύνθεσις αὕτη τῶν ἐννοημάτων τῇ παρ’ Ἐ μπεδοκλεῖ τῶν μελῶν , ἣν ἐκείνῳ συντίθησιν ἡ φιλία τὰ μέλη τῶν ζώων διεσπαρμένα , καὶ ὥσπερ ἐκείνῳ οὐ πᾶσα σύνθεσις τῶν μελῶν ποιεῖ τὸ ζῶον , οὕτως οὐδ’ ἐνταῦθα πᾶσα σύνθεσις τὸ ἀληθές , ἀλλὰ τὶς μὲν τὸ ἀληθὲς ποιεῖ σύνθεσις , τὶς δὲ τὸ ψεῦδος , οἷον τὸ ἀσύμμετρον μὲν συντεθὲν τῇ διαμέτρῳ τὸ ἀληθές , τὸ σύμμετρον δὲ τὸ ψεῦδος . καὶ ὥσπερ ἐκεῖ ἐξ ἁπλῶν τῶν μελῶν ἁπλοῦν γίνεται αὖθις τὸ ζῶον , οὕτως ἐξ ἁπλῶν σημαινομένων ἀπλοῦς αὖθις γίνεται ὁ λόγος . πολλοῖς δὲ προσνοεῖ καὶ τὸν χρόνον ὅταν ὡς περὶ γενομένων ἢ ἐσομένων διανοῆται , καὶ τοῦτο ἴδιον ἤδη τοῦ νοῦ ἢ τῆς ὑπὲρ τὴν φαντασίαν δυνάμεως τὸ συναντιλαμβάνεσθαι καὶ χρόνου ἤτοι παρελθόντος ἡ μέλλοντος · ἡ γὰρ αἴσθησις καὶ ἡ φαντασία ἀναντίληπτοι παντάπασι χρόνου καὶ μάλιστα παρεληλυθότος ἢ μέλλοντος · οὐδὲν γὰρ ἐγγίγνεται φάντασμα τῇ ψυχῇ οὐδὲ αἴσθησις τῶ πεφιλοσοφηκότος ἢ δεδραμηκότος , ὥσπερ οὐδὲ εἰκών , ἀλλ’ ἕκαστον ὡς παρὸν ἄρτι κινεῖ τὴν αἴσθησιν ἢ τὴν φαντασίαν , τὸν χρόνον δὲ προσεννοῆσαι τοὐ νοῦ , καὶ ἔστι τὸ ἀληθὲς καὶ τὸ ψεῦδος καὶ περὶ τὸν χρόνον τὸ μὲν γὰρ ‘ ἦν | Κροῖσος ὁ Λυδὸς’ ἀληθές , τὸ δὲ ‘ἔστι Κροῖσος ὁ Λυδὸς’ ψεῦδος . πολλάκις μὲν οὖν συντίθησι τὸ ὑπάρχον τῷ πράγματι ὡς ὑπάρχον , ὅταν λέγῃ ‘ ἡ χιὼν λευκή ἐστι’ , πολλάκις δὲ τὸ ὑπάρχον ὡς μὴ ὑπάρχον , ὅταν λέγῃ ‘ ἡ χιὼν οὐκ ἔστι λευκή’ · συντίθησι γὰρ τηνικαῦτα τῷ τοιούτῳ τὸ τοιοῦτον μὴ ὑπάρχειν . εἰ δέ τις μὴ σύνθεσιν τὰ τοιαῦτα ἀλλὰ διαίρεσιν λέγοι , οὐδ’ οὗτος ἄν λέγοι κακῶς · διαιρέσει γὰρ ἔοικεν ἡ ἀπόφασις , συνθέσει δὲ ἡ κατάφασις . τάχα δὲ καὶ πάντα διαίρεσις · ἃ γὰρ ἡ φαντασία συγκεχυμένως παρὰ τῆς αἰσθήσεως ὑπεδέξατο , ὁ νοῦς διαιρεῖ · ἡ μὲν γὰρ ὡς ἓν φαντάζεται τὸν βαδίζοντα Σωκράτην , ὁ νοῦς δὲ διαιρεῖ χωρὶς μὲν τὸ Σωκράτης , χωρὶς δὲ τὸ βαδίζει , καὶ ἐξαγγέλλει χωρὶς τὰ μὴ χωρίς · χωρίσας μέντοι γε αὖθις ἓν ποιεῖ · εἷς γὰρ λόγος καὶ ἓν αὖθις νόημα τὸ Σωκράτης φιλο - σοφεῖ , καὶ τὸ ἀληθὲς καὶ τὸ ψεῦδος ὡς ἑνὸς λόγου . δύο τοίνυν ἴδια ταῦτα τοῦ νοῦ , τό τε πολλὰ δύνασθαι νοήματα εἰς ἓν συνάγειν ὥσπερ ἕν , καὶ τὸ προσεννοεῖν τὸν χρόνον , τούτων δὲ οὐδέτερον οὔτε τῆς φαντασίας οὔτε τῆς αἰσθήσεως ἔργον ἐστί . Τὸ δὲ ἁπλοῦν καὶ ἀδιαίρετον λέγεται διχῶς · ἢ γὰρ ὅτι μήτε δυνάμει μήτε ἐνεργείᾳ τοῦτό ἐστι διαιρετόν , ὥσπερ εἶχε τὰ ἄυλα εἴδη καὶ ἡ στιγμή , ἢ ὅτι δυνάμει μὲν διαιρετὸν ἐνεργείᾳ δὲ ἀδιαίρετον , ὥσπερ ἡ γραμμὴ καὶ πᾶν μέγεθος . καὶ ὁ νοῦς τοίνυν καὶ ὁ χρόνος , ᾧ προσχρῆται εἰς τὴν νόησιν , τοῖς πράγμασιν ὁμοίως καὶ διαιρετὸς καὶ ἀδιαίρετος · ἐπὶ μὲν τῶν ἀύλων εἰδῶν παντάπασιν ἀδιαίρετος ὅ τε χρόνος καὶ αὐτὸς ὁ νοῦς , ὅταν δὲ τὰ δυνάμει μὲν δι|αιρετὰ ἐνεργείᾳ δὲ ἀδιαίρετα νοῇ , νοεῖ καὶ αὐτὸς ὢν ἐνεργείᾳ ἀδιαίρετος καὶ ἐν χρόνῳ ἀδιαιρέτῳ · νοεῖ γὰρ ὡς ἓν τὸ μῆκος καὶ οὐκ ἐν τῷ ἡμίσει μὲν χρόνῳ τόδε , ἐν τῷ ἡμίσει δὲ τοδί · οὕτω γὰρ ἂν μήκη δύο καὶ οὐχὶ μῆκος νοοίη , διαιρῶν δὲ τὸ μῆκος εἰς μήκη διαιροίη ἄν καὶ τὸν χρόνον . τὸ δὲ μὴ κατὰ ποσὸν ἀδιαίρετον ἀλλὰ τῷ εἴδει οἷον τὸ ἄνθρωπος ἢ τὸ Σωκράτης ἄμφω γὰρ ἀδιαίρετα τῷ εἴδει · οὔτε γὰρ τὸ τοῦ ἀνθρώπου νόημα διαιρετὸν τῷ εἴδει , ἀλλ’ εἴπερ ἄρα τοῖς καθ’ ἕκαστον , οὔτε δὴ μᾶλλον τὸ Σωκράτους ) , ταῦτα τοίνυν τὰ ἀδιαίρετα τῷ εἴδει καὶ ἐν χρόνῳ ἀδιαιρέτῳ νοεῖ καὶ νοήσει ἀδιαιρέτῳ · οὐ γὰρ τὸ μὲν ἥμισυ τοῦ Σωκράτους ἐν τῷ ἡμίσει , τὸ δὲ ἥμισυ αὖθις ἐν τῷ ἡμίσει , οὐδὲ παρατείνεται τῇ διεξόδῳ τῆς λέξεως δι’ ἧς προφερόμεθα τὸ ἄνθρωπος ἡ σύνθεσις τοῦ νοήματος · καὶ γὰρ τοῦτο ἤδη τῶν τοῦ νοῦ θαυμάτων · ἀκούει μὲν γὰρ ἐν χρόνῳ , νοεῖ δὲ οὐκ ἐν χρόνῳ , ἀλλ’ ἐν τῷ νῦν ὅπερ ἢ οὐδὲ ὅλως χρόνος ἐστὶν ἢ ἀμερὴς χρόνος . καὶ αὐτὸς δὲ ἀμερεῖ τῇ νοήσει νοεῖ , οὐ συμπαρατεινομενος ὥσπερ ἔφην τῳ ὀνόματι οὐδὲ κάτα μόριον του ὀνόματος καὶ καθ’ ἑκάστην συλλαβὴν προσλαμβάνων τι μόριον τοῦ νοήματος , ἀλλὰ τὸ μὲν ὄνομα διαιρετόν , ἀδιαίρετον δὲ τὸ νόημα . εἰ δὲ καὶ τὸ νόημα διαρετὸν φιλονικοίη τις λέγειν , κατὰ τὸ ] συμβεβηκὸς ἂν αὐτὸ λέγοι διαιρετόν , καὶ οὐχ ᾗ αὐτὸ διαιρετόν , ἀλλ’ ᾗ τοὔνομα καὶ ἡ φωνή , δι’ ἧς καὶ προφέρεται αὐτὸ καὶ νοεῖ , καὶ ᾗ ἀμερὲς ὃν μεριστῇ οὔσῃ τρόπον τινὰ δύσφραστον ἐναρμόζεται . πολλὰ δὲ κατὰ συμβεβηκὸς διαιρετὰ καὶ οὐχ ᾗ αὐτὰ | διαιρετά , ἀλλ’ ᾗ ἐκεῖνα δι’ ὧν γνωρίζεται . οὕτω γὰρ καὶ τὸ πέρας τοῦ χρόνου , ἐν ᾧ νοεῖ , κατὰ συμβεβηκὸς διαιρετὸν εἴποιμεν ἄν ὅτι συμβέβηκε τῷ χρόνῳ οὗ ἐστὶ πέρας καὶ δι’ ἐκείνου γνωρίζεται · εἰ μὴ γὰρ τὸ ἐν πλάτει νῦν ἤνυεν ὁ ἐνιαυτὸς ὁ νῦν καὶ ὁ μὴν καὶ ἡ ἡμέρα καὶ ἡ ὥρα , οὐδ’ ἂν τὸ ἀμερὲς νῦν ἐνοήσαμεν . αἴτιον δὲ ὅτι ἐν πᾶσι τοῖς διαιρουμένοις ἔνεστί τι καὶ ἀδιαίρετον καὶ ἐν πᾶσι τοῖς συνθέτοις ἀπλοῦν , καὶ τοῦτο μὲν ἴσως οὐ χωριστὸν ἐκείνων οὐδὲ καθ’ ἑαυτὸ δυνάμενον ὑποστῆναι , ἔνεστι δ’ ὅμως · οὔτε γὰρ τῆς σημαινούσης φωνῆς τὸ σημαινόμενόν ἐστι διαστῆσαι , ἀλλ’ οὐδὲ ἐξειπεῖν οἷόν τε ἄνευ φωνῆς , τάχα δὲ οὐ συνεῖναι παρ’ ἑαυτῷ μή τινι λέξει καὶ πρὸς αὑτὸν ἐναρμόσαντα · ἀλλ’ ὅμως τοῦτό ἐστιν ὃ μεριστὴν οὖσαν τὴν λέξιν ἀμερῆ ποιεῖ καὶ διαιρετὴν ἀδιαίρετον . ὁμοίως δὲ καὶ ἐν τῷ χρόνῳ τὸ ἀδιαίρετον καὶ ἐν μήκει ἐστὶ καὶ ἁπλῶς ἐν ἅπαντι τῷ συνεχεῖ , ὃ ποιεῖ καὶ τὸ μῆκος ἓν καὶ τὸν χρόνον ἕνα · τὸ γὰρ συνεχὲς καὶ τὸ ἕν . διὸ λέγομεν εἶναι τὸ στάδιον ἕν , καὶ τὴν ἡμέραν μίαν καὶ τὸν μῆνα ἕνα . τουτέστιν ὅ φημι εἶναι ἐν τῷ μήκει καὶ ἐν τῷ χρόνῳ καίτοι διαιρετοῖς οὖσιν ἀδιαίρετον καὶ συνθέτοις οὖσιν ἀσύνθετον · ἐπεὶ πάντα ἂν ἦν τὰ ποσὰ διωρισμένα καὶ πάντα πλῆθος , νῦν δὲ καὶ τὸ πλῆθος ὑπὸ τοῦ ἑνὸς περιλαμβάνεται , καὶ οὐ μόνον τὸ συνεχὲς ποσόν , ἀλλ’ ἤδη καὶ τὸ διωρισμένον · δυὰς γὰρ καὶ τριὰς καὶ δεκὰς πλῆθος ὑφ’ ἑνός ἐστι περιειλημμένον . ὅταν δὲ λέγω τὴν στιγμὴν ἀδιαίρετον καὶ τὸ νῦν , ἕτερον τρόπον χρὴ ταῦτα ἀκούειν ἀδιαίρετα καὶ ἀσύνθετα , καὶ ὥσπερ ἐστὶ φύσει | καὶ καθ’ ἑαυτὸ τὸ ἀδιαίρετον · ταῦτα γὰρ τῆ στερήσει τοῦ συνεχοῦς ἀδιαίρετα . οὕτω γοῦν αὐτὰ ὁ νοῦς καὶ νοεῖ καὶ ὁρίζεται · οὐ γὰρ αὐτοῖς ἐπιβάλλων · οὐδὲ γὰρ ἔχει μορφὴν οἰκείαν · ἀλλὰ ἀφαιρούμενος τὸ διάστημα καὶ τὸ μέγεθος οὖ πέρατα ἦν . ἔστι γὰρ καὶ τῷ νῷ καθάπερ καὶ τῇ αἰσθήσει τὰ μὲν κατ’ ἐπιβολὴν νοητὰ καὶ τῆς φύσεως αὐτῶν δραττόμενα , τὰ δὲ κατὰ στέρησιν καὶ ἀφαίρεσιν . ὥσπερ γὰρ καὶ τῇ αἰσθήσει τὸ μὲν λευκὸν καὶ τὸ φῶς κατ’ ἐπιβολήν , τὸ δὲ μέλαν καὶ τὸ σκότος κατὰ στέρησιν , καὶ τῇ ἀκοῇ ὁ μὲν ψόφος κατ’ ἐπιβολήν , ἡ σιωπὴ δὲ κατὰ στέρησιν , οὕτω καὶ τῶ νῷ τὸ μὲν ἀγαθὸν κατ’ ἐπιβολήν , τὸ δὲ κακὸν κατὰ στέρησιν , καὶ τὸ Πλατωνικὸν τοῦτο ἂν εἴη περὶ τῆς ὕλης , ὅτι νόθῳ λογισμῷ ληπτή · νόθος γὰρ ἀκριβῶς ἐνέργεια καὶ τοῦ νοῦ καὶ τῆς αἰσθήσεως ἡ μὴ κατ’ ἐπέρεισιν εἴδους ἀλλὰ κατὰ ἀναχώρησιν γινομένη . καθάπερ τοίνυν ἡ αἴσθησις , εἰ μὴ δύναμιν εἶχε καὶ πρὸς τὸ ἐνεργεῖν καὶ πρὸς τὸ μή , ἀλλὰ ἀεὶ ἐνήργει , οὐκ ἄν ποτε ᾐσθάνετο τοῦ σκότους , οὐδὲ ἡ ἀκοὴ τῆς σιωπῆς , οὕτως , εἰ μὴ καὶ νοῦς τις ἦν πρὸς ἀμφότερα πεφυκὼς καὶ πρὸς νόησιν καὶ πρὸς ἠρεμίαν , ἢ μᾶλλόν γε καὶ πρὸς νόησιν καὶ πρὸς ἄνοιαν , οὑκ ἄν ἐνόησε τὰ κακά , οὐδὲ τὸ ἄμορφον καὶ ἀνείδεον . τοιοῦτος τοίνυν ἐστὶν ὁ δυνάμει · τρόπον γάρ τινα τοῖς ἐναντίοις τὰ ἐναντία γνωρίζει , τῷ μὲν ἐνεργεῖν τὰ εἴδη , τῇ δυνάμει δὲ τὰ κατὰ στέρησιν · ἐναντία γάρ πὼς δύναμις καὶ ἐνέργεια . εἴ τις I οὖν νοῦς μὴ κοινωνεῖ τοῦ δυνάμει , οὐδὲ τὰς στερήσεις σεῖς νοεῖ · οὐδὲ ἄρα τὰ κακά . τοιοῦτος δὲ ὅ τε ἔξωθεν καὶ πολλῷ μᾶλλον τὸ πρῶτον αἴτιον ὅσῳ καὶ μᾶλλον ἀπήλλακται τοῦ δυνάμει · διὰ τοῦτο γὰρ οὗτος καὶ τὸ μάλιστα ὂν καὶ τὸ μάλιστα εἶδος νοεῖ καὶ πορρωτάτω στερήσεως καὶ ἀμορφίας · τοιοῦτος δὲ αὐτός , ἑαυτὸν ἄρα νοεῖ , καὶ οὗτός ἐστιν οὗ τὴν οὐσίαν ἐνέργειαν λέγειν προσήκει καὶ ὃν ἀκριβῶς χωριστόν , οὐδὲ ἀκαρεῖ προσαρμοζόμενον τῷ δυνάμει . οὐ διὰ τοῦτο δὲ ὁ τοιοῦτος νοῦς οὐ τιμιώτερος τοῦ νοοῦντος τὰ ἐναντία · τιμιώτερος γὰρ νοῦς οὐχ ὁ τὰ πλείω νοῶν ἀλλ’ ὁ τὰ ἀμείνω . οὐ διῄρηται δὲ ἐπ’ αὐτοῦ τὸ νοητὸν καὶ ὁ νοῦς , ὥσπερ ἐπὶ τοῦ δυνάμει , ἀλλ’ ἔστι καθὸ νοῦς νοητός , καὶ καθὸ νοητὸς αὖθις καὶ νοῦς , καὶ τὸ ἀληθὲς ἀπλῶς ἐπ’ αὐτοῦ , μᾶλλον δὲ αὐτὸς ἡ ἀλήθεια . οὐ γὰρ ἄλλο νοῶν ἀληθεύει ἀλλ’ ἑαυτόν , ὁ δὲ ἡμέτερος ἅτε σμικρὸν ἴνδαλμα ἐκείνου φέρων καὶ τὸ ἀληθὲς οὐχ ἀπλοῦν ἐπιδείκνυται , ἀλλ’ ὃ τῷ ψεύδει ἀντίκειται . ἀνάγκη γὰρ εἰ ἐν τῇ καταφάσει τὸ ἀληθές , ἐν τῇ ἀποφάσει γίνεσθαι τὸ ψεῦδος , ὥστε αἰεὶ συμπεφυρμένον ἔχει τῷ ἀληθεῖ τὸ ψεῦδος καὶ συμπαραθεωρούμενον . ὅταν μέντοι γε τῶν ἁπλῶν τι σημαινομένων ἐπισκοπῇ καὶ τὸ εἶδος αὐτοῦ θεωρῇ καὶ τὸν λόγον τοῦ τί ἦν εἶναι , ἥκιστα μὲν διαψεύδεται , οὐ μὴν ἀεὶ τυγχάνει τοῦ ὄντος , ἀλλ’ ὥσπερ ἡ ὄψις μόνον μὲν κρίνουσα τὸ λευκὸν ἐλάχιστα ἂν διαμαρτάνοι , Κλέωνα δὲ εἶναι τὸ λευκὸν ἀποφαινομένη πολλάκις διαμαρτάνει , οὕτω καὶ ὁ νοῦς , ἔστ’ ἂν μὲν ἵστηται ἐπ’ αὐτῆς τῆς ἐννοίας τοῦ τί ἦν εἶναι , οἷον τοῦ ἀγαθοῦ ἢ τοῦ καλοῦ , ὡς τὰ πολλὰ ἀναμάρτητος καὶ ἀψευδής · ὅταν δὲ ἀγαθὸν τοῦτο λέγῃ καὶ τοῦτο καλόν ἀλλοτριονομεῖ πολλάκις καὶ ἐπαλλάττει τὰ τοιαῦτα τοῖς μὴ τοιούτοις , καὶ ἐνταῦθα ἤδη πολὺ τὸ ψεῦδος καὶ ἡ ἀπάτη . δεῖ οὖν ἵστασθαι ἐπὶ τῶν εἰδῶν καὶ μάλιστα ζητεῖν τὸ ἄνευ ὕλης · περὶ ταῦτα γὰρ τὸ ἴδιον ἔργον του νοῦ . 7 . Ὅμως δὲ εἰ καὶ πολὺ βέλτιον ὁ νοῦς τῆς αἰσθητικῆς δυνάμεως , τὰ πολλὰ αὐτῷ ὑπάρχει ἀνάλογον καὶ τῇ αἰσθήσει . ὡς γὰρ ἡ ἐκείνης ἐνέργεια οὐ πάθος ἐστὶν οὐδὲ ἀλλοίωσις , ἀλλ’ οὐδὲ κίνησις ὅλως ἀτελοῦς γὰρ ἥ γε κίνησις καὶ αἰεὶ προσλαμβάνοντος τὸ ἄλλο καὶ ἄλλο , ἡ δὲ τῆς αἰσθήσεως ἐνέργεια ἀεὶ τελεία · διόπερ οὐδὲ κίνησις ἢ ἕτερον εἶδος κινήσεως ) , οὕτως καὶ ἡ τοῦ νοῦ πρὸς τὰ νοητὰ ἐπιβολή οὐδὲ ] ἡ τοῦ τὴν ἕξιν ἔχοντος ἤδη , ὥσπερ τοῦ ἐπιστήμονος ἡ περὶ τὰ ἐπιστητὰ ἐνέργεια καὶ ἐπιβολὴ οὐ κίνησις ἀλλ’ ἐνέργεια , διότι τελείου καὶ αὐτὴ τελεία . ἡ γὰρ τοῦ δυνάμει γενέσει μᾶλλον προσέοικεν ἢ τελειώσει . τοῦτό τε οὖν αὐτοῖς ἀνάλογον καὶ ἔτι ἡ ὄρεξις καὶ ἡ φυγή . μικρὸν δὲ ἄνωθεν . Ἡ γὰρ αἴσθησις ποτὲ μὲν τοῦτο ἀποφαίνεται μόνον ὅτι ξανθόν , ποτὲ δὲ καὶ ὅτι ἡδὺ τὸ ξανθόν . ὅταν μὲν οὖν τοῦτο μόνον ἀποφαίνηται ὅτι ξανθόν , οὔτε φεύγει οὔτε διώκει · ὅταν δὲ προσαποφαίνηται ὅτι ἡδὺ ὥσπερ τὸ μέλι , τότε διώκει , καὶ ὅταν γε ὅτι λυπηρὸν ὥσπερ τὴν χολήν , τηνικαῦτα φεύγει . θέα τοίνυν ταὐτὸ τοῦτο καὶ ἐπὶ τοῦ νοῦ . ὅταν μὲν γὰρ νοῇ μόνον τί τὸ τί ἦν εἶναι τῆς ὑγιείας , οὔτε φεύγει οὔτε διώκει · ὅταν δὲ προσνοῇ καὶ προσδοξάζῃ ὅτι ἀγαθὸν ἡ ὑγίεια , τότε διώκει . ὅπερ τοίνυν τῇ | αἰσθήσει σεῖ τὸ ἡδύ , τοῦτο τῷ νῷ δύναται τὸ ἀγαθόν , καὶ ὅπερ τῇ αἰσθήσει τὸ λυπηρόν , τοῦτο τῷ νῷ δύναται τὸ κακόν · ἀγαθοῦ γὰρ ἡ αἴσθησις ἀντιλαμβάνεσθαι οὐχ οἵ τε οὐδὲ κακοῦ , ἀλλὰ μόνον τοῦ τέρποντος ἢ ἀνιῶντος , τὸ δὲ ἀγαθὸν καὶ τὸ κακὸν τοῦ νοῦ μόνου κρίνειν ἐστί , νοῦ δὲ οὗ πολλάκις εἰρήκαμεν , τοῦ καὶ τὸν χρόνον ἐφεξῆς προσεννοοῦντος . ἀλλ’ ὅμως ἓν οἴεται τὸ ἡδὺ καὶ τὸ ἀγαθὸν εἶναι ἡ αἴσθησις καὶ τὸ λυπηρὸν καὶ τὸ κακόν · ἕλκει γοῦν ἐπὶ τὰ ἡδέα καὶ ἀπὸ τῶν λυπηρῶν ἀποστρέφει · ὁ νοῦς δὲ ἀντιβαίνει πολλάκις ταῖς ἐκείνης ὁρμαῖς ἄλλο τι λέγων τὸ ἡδὺ τοῦ ἀγαθοῦ καὶ τὸ λυπηρὸν τοῦ κακοῦ . τῇ δὲ διανοητικῇ ψυχῇ τὰ μὲν φαντάσματα πρόκειται ὥσπερ καὶ τὰ αἰσθήματα τῇ αἰσθήσει , τὸ δὲ ἀγαθὸν καὶ τὸ κακὸν ὥσπερ ἐκείνῃ τὸ ἡδὺ καὶ τὸ λυπηρόν . ὅταν οὖν αὐτὰ συμπλέξῃ οἷον τὸ φάντασμα καὶ τὸ ἀγαθόν , ἢ τὸ φάντασμα καὶ τὸ κακόν , τότε φεύγει ἢ διώκει καὶ ἔοικε καταφάσει ἡ δίωξις , ἀποφάσει δὲ ἡ φυγή . ἀλλ’ ὥσπερ οὐχ οἷόν τε ἦν τὴν αἴσθησιν ἄνευ τῶν αἰσθητῶν ἐνεργῆσαι , οὕτως οὐδὲ τὸν νοῦν τὸν συμφυῆ τῇ ψυχῇ τῇ ἡμετέρᾳ ἄνευ τῶν ἐκ τῆς αἰσθήσεως φαντασμάτων · καὶ γὰρ ὅταν ὀρέγηται καὶ ὅταν φεύγῃ , προτρέχει πάντως ἡ φαντασία . εἰ δέ τις νοῦς μήτε ἐνδεὴς ὥστε ἐφίεσθαι , μήτε ἀσθενὴς ὥστε φεύγειν , οὗτος οὐκ ἄν δέοιτο φαντασίας . ὄρεξις δὲ αἰσθητικὴ μὲν ἐπιθυμία , διανοητικὴ δὲ βούλησις , καὶ ἡ μὲν τοῦ ἡδέος , ἡ δὲ τοῦ ἀγαθοῦ , καὶ τῷ μὲν ὑποκειμένῳ ταὐτὸν αἴσθησίς τε καὶ ὄρεξις αἰσθητική , τῷ λόγῳ δὲ ἄλλο , ὥσπερ καὶ νοῦς καὶ βούλησις τῷ μὲν ὑποκειμένῳ | ταὐτόν , διαφέρει δὲ τῷ τί ἦν εἶναι . οὐχ ἕτερον δὲ τὸ ὀρεκτικὸν καὶ τὸ φευκτικὸν οὔτε ἀλλήλων οὔτε τῆς δυνάμεως τῆς αἰσθητικῆς , ὥσπερ οὐδὲ τὸ βουλόμενον καὶ μὴ βουλόμενον οὔτε ἀλλήλων οὔτε αὐτῆς τῆς δυνάμεως τῆς νοητικῆς , ἀλλ’ ἡ αὐτὴ δύναμις καὶ φεύγεν πέφυκε καὶ διώκειν , ἡ αὐτὴ καὶ βούλεσθαι καὶ μὴ βούλεσθαι , ὀρέξεις δὲ ἅπαντα ταῦτα · ὀρέγεται γὰρ καὶ ὅταν φεύγῃ τοῦ φυγεῖν , καὶ ὅταν μὴ βούληται τοῦ μὴ περιπεσεῖν ᾧ μὴ βούλεται . ὃ τοίνυν πολλάκις εἰρήκαμεν , τοῦτο πάλιν ἀναληπτέον , ὅτι τῷ νῷ τὰ εἴδη ἐν τοῖς φαντάσμασίν ἐστιν , ὥσπερ τῇ αἰσθήσει τὰ εἴδη ἐν τοῖς αἰσθήμασι , καὶ ἐν ἐκείνοις αὐτὰ νοεῖ . συμβαίνει οὖν αὐτῷ καὶ παρούσης τῆς αἰσθήσεως καὶ ἀπούσης κινεῖν τὴν ὄρεξιν παραπλησίως . ἡ γὰρ δόξα τοῦ ἀγαθὸν ἢ κακὸν εἶναι ὃ νοεῖ , διωκτὸν αὐτὸ ἢ φευκτὸν ποιεῖ . ὁρῶν μὲν γὰρ τὸν φευκτὸν καὶ συνείς , ὅτι πολέμιος , φεύγει , καὶ μὴ ὁρῶν δὲ ἀλλ’ ἑαυτῷ προβάλλων τὰ φαντάσματα καὶ προστιθεὶς τὴν δόξαν ταὐτὸν ποιεῖ · ταῦτα δέ ἐστι τὰ ἔργα τοῦ πρακτικοῦ νοῦ · τούτου γὰρ τὸ κινεῖν τὴν ὄρεξιν , ἐπεὶ ὅ γε θεωρητικὸς νοῦς γιγνώσκει μόνον . ἔστι μέντοι καθάπερ τῇ αἰσθήσει τὸ ἡδὺ καὶ τὸ λυπηρόν , οὕτως αὖ πάλιν τῷ θεωρητικῷ τὸ ἀληθὲς καὶ τὸ ψεῦδος , τὸ ἀληθὲς μὲν ἀντὶ τοῦ ἀγαθοῦ , τὸ ψεῦδος δὲ ἀντὶ τοῦ κακοῦ , διαφέρει δὲ ὅτι τὸ μὲν ἀληθὲς ἁπλῶς ἀληθές , καὶ τὸ ψεῦδος παραπλησίως , τὸ δὲ ἀγαθὸν τινὶ καὶ τὸ ἡδὺ τινί , ὥστε ὁ μὲν θεωρητικὸς τὸ ἁπλῶς κρίνει , ὁ δὲ πρακτικὸς τὸ τινί . νοεῖ δὲ ἄλλως μὲν τὰ καθ’ αὑτὰ νοητά , ἄλλως δὲ τὰ ἀφαιρέσει λεγόμενα , τὴν γραμμὴν λέγω καὶ τὴν ἐπιφάνειαν | καὶ ὅση ὕλη γεωμετρίας · ταῦτα γάρ ἐστι μὲν πέρατα τῶν σωμάτων τῶν φυσικῶν , νοεῖ δὲ αὐτὰ οὐ συλλαμβάνων τὸ φυσικὸν σῶμα , ὥσπερ εἰ τὸ σιμὸν οἷός τε ἦν χωρίζειν τῆς ῥινὸς ἢ τῆς σαρκὸς ᾗ συμβέβηκεν · ἐνόει γὰρ ἂν τὸ μὴ δυνάμενον ἄνευ τῆς ῥινὸς ὑποστῆναι χωρὶς τῆς ῥινός . νῦν δὲ ἐπὶ τοῦ σιμοῦ μὲν τοῦτο ποιεῖν ἀδυνατεῖ · ὁ γὰρ λόγος τοῦ σιμοῦ τὴν ῥῖνα περιλαμβάνει · ῥινὸς γὰρ πάντως καὶ σαρκὸς κοιλότης ἐστὶν ἡ σιμότης , αὐτὸ δὲ τὸ κοῖλον καὶ τὸ κυρτὸν καὶ τὴν εὐθεῖαν καὶ τὴν κεκλασμένην καὶ τὸ τρίγωνον καὶ τὸ τετράγωνον οἷός τέ ἐστι καθ’ ἑαυτὰ θεωρεῖν , καίτοι μὴ καθ’ αὑτὰ ὑφεστῶτα . αἴτιον δὲ ὅτι εἰ καὶ μὴ κεχώρισται τὰ τοιαῦτα τῶν σωμάτων τῶν φυσικῶν , ἀλλ’ ὁ λόγος αὐτῶν καὶ τὸ τί ἦν εἶναι τὴν ὕλην οὐ συνεφέλκεται . διὰ τοῦτο οὖν τὰ καθ’ ὑπόστασιν μὴ κεχωρισμένα ὁ νοῦς ἑαυτῶ δύναται ποιεῖν κεχωρισμένα πρὸς τὴν τοῦ ποσοῦ θεωρίαν , ἡ θεωρία δὲ τοὐ ποσοῦ οὐ δεῖται τοῦ φυσικοῦ σώματος οὐδὲ τῶν ὑπαρχόντων αὐτῷ παθῶν ᾗ φυσικόν , οἷον θερμότητος ἢ ψυχρότητος ἢ ξηρότητος ἢ ὑγρότητος , ἀλλὰ τῶν διαστημάτων αὐτοῦ μόνον καὶ τῶν περάτων . καὶ διὰ τοῦτο γεωμετρία καὶ ἀριθμητικὴ μάλιστα τῶν ἐπιστημῶν ἀφεστήκασι τῆς φυσικῆς ὕλης , ὅτι δίχα τοῦ παρασυνθεωρεῖν αὐτὴν προίασιν αὐταῖς αἱ ἀποδείξεις · διὸ καὶ τῆς αἰσθήσεως ἥκιστα προσδέονται , ὅτι καὶ ὕλης · ἀστρονομία δὲ καὶ μουσικὴ πειρῶνται μὲν καὶ αὐταί , οὐχ ὁμοίως δὲ ἐξευποροῦσιν , ἀλλ’ ἡ αἴσθησις αὐταῖς καὶ ἀρχὴ καὶ τέλος τῆς θεωρίας . Τὰ μὲν οὖν ἐξ ἀφαιρέ|σεως οὕτω νοεῖ · εἰ δὲ καὶ τὰ φύσει κεχωρισμένα καὶ τὰ ἀπλῶς ἄυλα εἴδη οἷός τέ ἐστι νοεῖν ἐν τῷ σώματι ὢν καὶ μὴ κεχωρισμένος μεγέθους , σκεπτέον μὲν καὶ ὕστερον , ῥητέον δὲ καὶ νῦν · δόξειε γὰρ ἄν εὔλογον εἶναι , καθάπερ ἐκεῖνος ὁ θεῖος νοῦς χωριστὸς ὢν καὶ ἐνεργεία οὐδὲν νοεῖ τῶν ἐνύλων , μηδὲ τὸν ἔνυλον νοεῖν τι τῶν κεχωρισμένων . ὁ δὲ θεῖος νοῦς οὐδὲν νοεῖ τῶν ἐνύλων εἰκότως · οὐ γὰρ ἔχει δύ - ναμιν ᾗ τῶν στερήσεων ἀντιλήψεται , καὶ τοῦτο οὐκ ἦν ἐλάττωμα αὐτοῦ ἀλλ’ ὑπεροχή · οὐδὲ γὰρ τὴν τοῦ φθείρεσθαι δύναμιν ἔχει καὶ οὐ διὰ τοῦτο τῶν ἐχόντων αὐτὴν ἐλαττοῦται . ὅπερ οὖν ἔφην , εἰ οὗτος μηδὲν τῶν ἐνύλων νοεῖ , δόξειεν ἄν ἀκόλουθον εἶναι μηδὲ τὸν ἔνυλον νοεῖν τι τῶν ἔξω τῆς ὕλης . οὐ μὴν ἀληθὲς τοῦτο · ἔχει γὰρ οὗτος δύναμιν τοῦ νοεῖν καὶ τὰ ἄυλα παντελῶς . ὃς γὰρ καὶ τὰ ἔνυλα εἴδη χωρίζων τῆς ὕλης νοεῖ , δηλονότι πέφυκε μᾶλλον τὰ κεχωρισμένα νοεῖν · ἡ γὰρ ἐλάττωσις αὐτῷ πρὸς τὸν θεῖον νοῦν οὐχ ὅτι μηδέποτε δύναται νοεῖν τὰ ἄυλα εἴδη . ἀλλ’ ὅτι μὴ συνεχῶς καὶ ἀεί . 8 . ταῦτα μὲν οὖν πολλάκις ἐπισκεπτέον · νῦν δὲ περὶ ψυχῆς τά λεχθέντα συγκεφαλαιώσαντες εἴπωμεν πάλιν , ὅτι ἡ ψυχὴ τὰ ὄντα πώς ἐστιν ἅπαντα . ἡ γὰρ αἰσθητὰ τὰ ὄντα ἢ νοητά . ἔστι δὲ ἡ μὲν κατ’ ἐνέργειαν ἐπιστήμη τὰ ἐπιστητά , ἡ δὲ κατ’ ἐνέργειαν αἴσθησις τὰ αἰσθητά . πῶς δὲ τοῦτο , εἴρηται μὲν καὶ πρότερον ἱκανῶς , νῦν δὲ καὶ ἕτερόν τι προσληπτέον . τὰ ὄντα τοίνυν τὰ μὲν δυνάμει τὰ δὲ ἐνεργείᾳ , οὕτω δὲ καὶ ἡ ψυχὴ τὰ | μὲν δυνάμει εἴδη ἐστί , τὰ δὲ ἐνεργείᾳ · ὅταν μὲν γὰρ ἔχῃ τὴν ἕξιν τῆς αἰσθήσεως καὶ τοῦ νοῦ , μὴ ἐνεργῇ δέ , δυνάμει ἐστὶ τὰ ὄντα , ὅταν δὲ ἐνεργῇ ταῖς ἕξεσιν ἀμφοτέραις , ἐνεργείᾳ ἐστὶ τὰ ὄνια . καλῶς δὲ λέγομεν τὰ ὄντα εἶναι ἅπαντα τὴν ψυχήν · τὰ γὰρ εἴδη ἐστὶ τὰ ὄντα καὶ κατὰ τὸ εἶδος ἕκαστόν ἐστιν ὅ ἐστιν , ἡ δὲ ὕλη γενέσεως ἦν μᾶλλον αἰτία καὶ τοῦ γίνεσθαι , οὐ τοῦ εἶναι · ἡ μὲν γὰρ ἄπαυστος ῥοὴ τῶν σωμάτων διὰ τὴν ὕλην , ἀτρεμίζει δὲ ἕκαστον καὶ ταὐτόν ἐστιν ἐπί τινα χρόνον διὰ τὸ εἶδος . καλῶς οὖν λέγεται τὰ ὄντα πάντα εἶναι τὴν ψυχήν , ἐπειδὴ τὰ εἴδη τῶν ὄντων πάντων λαμβάνει τῷ τε νῷ καὶ τῇ αἰσθήσει , καὶ γίνεται αὐτοῖς ἡ αὐτή . γίνεται δὲ οὐχ ὅλοις τοῖς πράγμασιν ἡ αὐτή · οὐ γὰρ λίθος ἐν τῇ ψυχῇ οὐδὲ πῦρ οὐδὲ γῆ . λείπεται τοίνυν τὰ εἴδη γίγνεσθαι τὴν ψυχήν , καὶ οὐδὲν κωλύει λόγον λόγῳ συναρμόζεσθαι καὶ μορφὴν μορφῇ , ὥστε ἡ ψυχὴ ὥσπερ ἡ χείρ . καὶ γὰρ ἡ χεὶρ ὄργανον ὀργάνων , δι’ οὗ χρώμεθα τοῖς ἄλλοις ὀργάνοις , καὶ ἡ ψυχὴ εἶδος εἰδῶν ᾧ ἀντιλαμβανόμεθα τῶν ἄλλων εἰδῶν . μήποτε δὲ οὐ τῷ λαμβάνειν μόνον τὰ εἴδη πάντα λέγεται καλῶς εἶναι τὰ ὄντα ἡ ψυχή , ἀλλὰ καὶ τῶ ἐντιθέναι τὰ εἴδη τῇ ὕλῃ . αὕτη γάρ ἐστιν ἡ τὴν ὕλην μορφοῦσα ποικίλαις μορφαῖς · ἡ γὰρ ζωὴ παρὰ ταύτης ἡ πολὺ τῆς ὕλης ] τρανεστέρα μὲν ἐπὶ τῶν ζώων , ἀμυδροτέρα δὲ ἐπὶ τῶν φυτῶν καὶ τῶν στοιχείων . Οἷς δὲ οὐδὲν εἶναι πρᾶγμα δοκεῖ παρὰ τὰ μεγέθη τὰ αἰσθητὰ κεχωρισμένον , τούτοις ἀκολουθεῖ τὰ νοητὰ εἴδη τίθεσθαι ἐν τοῖς εἴδεσι τοῖς αἰσθητοῖς , τοιαῦτα δὲ τὰ | τῇ ἀφαιρέσει λεγόμενα καὶ ὅσα τῶν αἰσθητῶν ἕξεις καὶ πάθη * * * τὰ δὲ ὥσπερ συμπεφυρμένα τῇ ὕλῃ , ἅπαντα δ’ οὖν ὅμως αὐτῆς ἐξημμένα . σημεῖον δέ · ὁ γὰρ ἐκ γενετῆς τυφλὸς καὶ κωφὸς οὐκ ἄν μάθοι γεωμετρίαν , μήποτε δὲ οὐδ’ ἄν φαντασθείη κύκλον ἢ τρίγωνον , εἰ μὴ θερμὸν ἴσως καὶ ψυχρὸν καὶ γλυκὺ καὶ πικρὸν καὶ <ὡς> εὐῶδες καὶ τὸ δυσῶδες , ἃ καὶ αἰσθάνεται . καὶ τὸ ἓν δὲ καὶ τὰ δύο καὶ τὸν ἀριθμὸν ἐκ τῶν αἰσθητῶν ὁ νοῦς ἐξ ἀρχῆς ἐρανίζεται . διὰ τοῦτο οὖν καὶ νῦν ὅταν θεωρῇ τὰ τοιαῦτα ἀνάγκη αὐτῷ ἅμα φαντάσματι θεωρεῖν · τὰ γὰρ φαντάσματα ὥσπερ αἰσθήματά ἐστι πλὴν ἄνευ ὕλης . Ἕστι δὲ τὰ μὲν κατὰ συμπλοκὴν λεγόμενα καὶ νοούμενα φανερῶς ἕτερα τῶν φαντασμάτων · ἡμέρας μὲν γὰρ καὶ φωτὸς τὰ αὐτὰ φαντάσματα μένει ἐν τῇ ψυχῇ , συμπλέκει δὲ αὐτὰ ὁ νοῦς ποικίλως ἐν τῷ ‘εἰ ἡμέρα ἐστί , φῶς ἐστι᾿ καὶ ἐν τῷ ‘ἡμέρα ἐστὶ καὶ φῶς ἐστι᾿ καὶ ἐν τῷ ‘ἡμέρα μέν ἐστι , φῶς δὲ οὐκ ἔστι᾿ καὶ ἐν τῷ ‘ἔστω ἡμέραν εἶναι καὶ φῶς εἶναι’ · καὶ αὗται πᾶσαι αἱ συμπλοκαὶ διαφέρουσιν ἀλλήλων τε καὶ τῶν φαντασμάτων , καὶ τὸ ἀληθὲς καὶ τὸ ψεῦδος κατὰ τὴν συμπλοκήν , ἐν ταῖς φαντασίαις δὲ οὔ . τὰ δὲ ἁπλᾶ καὶ πρῶτα νοήματα τί διοίσει τοῦ μὴ φαντάσματα εἶναι ; ἢ οὐδὲ τἆλλα φαντάσματα , ἀλλ’ οὐκ ἄνευ φαντασμάτων · οὐ γὰρ ταὐτὸν τό τε νόημα τὸ ἀπὸ τοῦ Σωκράτους καὶ ἡ φαντασία , ἀλλὰ τὰ μὲν φαντάσματα τύπος τις καὶ ἴχνος αἰσθήσεως καὶ ὥσπερ πεῖσις , εἴ μοι τὴν πεῖσιν νοοίης ὡς πολλάκις προειρήκαμεν , τὸ νόημα δὲ ἐνέρ|γεια τοῦ νοῦ περὶ τὸ φάντασμα ὑποκείμενον . ταύτῃ τοι καὶ ποικίλως αὐτῷ χρῆται καὶ ταῖς πτώσεσιν ἐξαλλάττων καὶ τοῖς ἄρθροις .
Lemmas: 1 . περι Ψυχή ὅσος δυνατός σύν ἐπιστήμη λαμβάνω , ἀκολουθέω Ἀριστοτέλης πειρατέον ἐγώ ἐν ὅδε ὁ πραγματεία ἐκτίθημι ὁ [ καί ] μέν ἐκκαλύπτω , ὁ δέ συνίστημι , ὁ δέ ἐφίστημι , ὁ δέ εἰμί μή φορτικός εἶπον ) καί ἐξεργάζομαι . καί γάρ πολύς εἰμί σύνταγμα ὅς τις ἄν θαυμάζω Ἀριστοτέλης , πᾶς ἄγαμαι μᾶλλον προσήκω ὁ περι Ψυχή πραγματεία καί ὁ πλῆθος ἕνεκα ὁ πρόβλημα , ὁ μηδέ ἐξαριθμέω μόνος ὁ πρό Ἀριστοτέλης ἐξικνέομαι , καί ὁ εὐπορία ὁ εἰς ἕκαστος ἀφορμή , καί ὁ μέθοδος ὅσος ἐνδίδωμι ὁ θεωρία · δῆλος δέ ἐκ αὐτός εἰμί ὁ λέγω . φημί δέ ἄρχω εὐθύς ὁ λόγος πᾶς μέν γνῶσις καί ἐπιστήμη καλός καί τίμιος ὑπάρχω , πλεονεκτέω δέ ἕτερος ἕτερος ἢ ὁ ὁ ἀπόδειξις ἀκρίβεια ἢ ὁ τιμιότης ὁ ὑπόκειμαι πρᾶγμα · ὅς πάσχω πρός ἀλλήλων γεωμετρία τε καί ἀστρονομία · ὁ μέν γάρ | πλέω ὁ ἀκριβής , ὁ δέ πλέω ὁ θαυμάσιος διά ὁ ὑπόκειμαι φύσις , περί ὅς πραγματεύομαι , ἐπεί μαλακός γε ὁ ἀποδείκνυμι ἀστρονομία · ὁ γάρ ἔγγιστος χράω ἐπί πολύς . μόνος δέ ὁ περί Ψυχή ἐπιστήμη συντρέχω ἄμφω οὗτος ἀνάγκη καί νικάω αὐτός καί ὁ ἀκριβής καί ὁ θαυμάσιος · ὁ μέν ἀκριβής , διότι καί ὁ ἄλλος ἐπιστήμη παρά Ψυχή ὁ ἀκρίβεια . ὁ θαυμάσιος δέ , ὅτι σχεδόν διά πᾶς διήκω ὁ εἰμί ὁ ὁ Ψυχή φύσις ἀπό ὁ ἔσχατος ἄρχω ὁ φυτικός μέχρι ὁ πρῶτος , λέγω δέ ὁ νόος , ὅς εἴτε μέρος εἴτε δύναμις εἰμί ὁ Ψυχή εἴτε συγγενής ἄλλως καί ἐμφύω δύναμαι , τίς εἄν εἰμί ὁ φύσις οὗτος θαυμάσιος ; τρίτος ἐγώ πρός οὗτος παρακαλέω πρός ὁ πρόκειμαι φροντίς , ὅτι εἰμί μέν περί ἄλλος ὁ μανθάνω ἀληθής , οὐ εἰμί ἐγώ ὁ ἀληθής οὗτος πρός ὁ λοιπάς ὁρμητήριον · εἰμί δέ τίς περί Ψυχή ἀληθής κατανοέω , πάμμεγας εἄν ἐφόδιον εἰμί οὗτος πρός σύμπας ὁ ἀλήθεια . πρός γάρ ἅπας ὁ μέρος ὁ φιλοσοφία ἀξιόλογος δίδωμι ἀφορμή , ὁ μέν πρακτικός , ὅτι ὁ ἀρετή αὐτός καί ὁ τελειότης οὕτως εἄν ῥᾳδίως καθίστημι , εἰμί ὁ οὐσία αὐτός πρότερος καταμάω - θέω · ὁ δέ περί φύσις θεωρία , ὅτι πηγή καί ἀρχή πᾶς κίνησις ὁ ψυχή ἴσως μέν καί πᾶς ὁ σῶμα , μάλιστα δέ ὁ ὁ ζῷον καί ὁ φυτός . γιγνώσκω μέν οὖν ἑαυτοῦ ἀξιόπιστος καί περί ὁ ἄλλος , ὑπέρ ἑαυτοῦ δέ ἀπατάω περί τίς ἄν ἄλλος πιστός νομίζω ; ὁ μέν οὖν χρεία τοσοῦτος ὁ πρόκειμαι θεωρία εἰμί · οὖον μήv ῥᾴδιος | γε ὁ ἔργον , ἀλλά καί σχεδόν χαλεπός . αὐτός γάρ πρῶτος ὁ γιγνώσκω τίς εἰμί καί ὁ ὁρισμός αὐτός ἀποδίδωμι , οὖον λίαν πρόχειρον οὐδέ εὐπετής . ὅλως μέν γάρ ὁ μέθοδος ὁ ὁριστική , τίς ποιός εἰμί καί κατά τίς πρόειμι τρόπος , ἔτι καί νῦν παρά ὁ φιλόσοφος ἀμφισβητήσιμος , καί οὖον μόνος γε παρά ὁ φιλόσοφος , ἀλλά καί παρά ὁ ἄλλος ἅπας , ὅσος τίς διά λόγος διδάσκω . πᾶς γάρ ὁρισμός χράω πειράω , καί ὁ μέν εἰμί δοκέω εἷς μέθοδος περί πᾶς , ὅς βούλομαι γιγνώσκω ὁ ὁρισμός , ὥσπερ καί περί ὁ κατά ἑαυτοῦ ὑπάρχω εἷς μέθοδος εἰμί ὁ ἀπόδειξις · ὁ δέ οὖον εἷς ἀλλά κατά ὁ ὁ εἰμί διαφορά διάφορος εἰμί καί ὁ περί ὁ ὁρισμός πραγματεία ὁ χαλεπότης ὁ σκέψις μείζων ποιέω . δήω γάρ λαμβάνω περί ἕκαστος ὁ εἰμί , τίς τρόπος οἰκεῖος · | οὗτος δέ εἰμί καί εἷς τις εἰμί συγχωρέω ὁ ὁριστικός πραγματεία , ἤτοι κατά διαίρεσις , καθάπερ ἀρέσκω Πλάτων , ἢ σύνθεσις μᾶλλον , καθάπερ βούλομαι Ἀριστοτέλης , ἢ τρόπος τις ἕτερος ἀπόδειξις , ὅμως οὐδείς κακός ἀπαντάω · δήω γάρ καί οὕτως ὑπέρ ἕκαστος ὁ οἰκέω ἀρχή , εἰμί μέλλω σύν ἐπιστήμη ὁ φύσις ὁ Πράς - γματος περίειμι · καί εἰς ὁ αὐτός χαλεπότης ὁ λόγος αὖθις ἐγώ περιίστημι · ἄλλος γάρ ἄλλος ὁ ἀρχή , καθάπερ ἀριθμός καί ἐπίπεδος · καίτοι συγγενής οὗτος ὁ μέθοδος καί περί ὁ ποσός ἀμφότερος πραγματεύομαι . ὅτι μέν οὖν καί ἀναγκαῖος καί ἐργώδης ὁ θεωρία , διά τοσοῦτος εἴρω · λέγω δέ ἐφεξῆς , ὅσος ὁ | κατά ὁδός μετέρχομαι περί Ψυχή διοριστέον . πρῶτος μέν ληπτέος εἄν εἰμί ὁ φύσις αὐτός καί ὁ οὐσία , εἶτα ὅσος συμβαίνω περί αὐτός , ὅς ὁ μέν ἴδιος πάθος ὁ Ψυχή εἰμί δοκέω , ὁ δέ διά ἐκεῖνος καί ὁ ζῷον ὑπάρχω · ἴδιος μέν νόησις καί θεωρία , διά ἐκεῖνος δέ καί ὁ ζῷον προσγίγνομαι ἡδονή καί λύπη καί αἴσθησις καί φαντασία . δύο δέ εἰμί ὁ περί αὐτός ζητέω , ὁ τε οὐσία καί ὁ συμβεβηκός , πρῶτος ὅσος χρήσιμος πρός ὁ οὐσία ληπτέος . χρήσιμος δέ πρῶτος μέν ἐξευρίσκω ὁ γένος ὁ ἄνω2 ὁ ἐν ὁ κατηγορία διαριθμέω , ἐν ὅς τακτέον ὁ Ψυχή , ἆρα ἐν οὐσία ἢ ἐν ποσός ἢ ἐν ποιός · καί οὖον μόνος γε ὁ ἄνω2 , ἀλλά καί ὁ προσεχής καί ὁ ἐγγυτέρω · οὐδέ γάρ ὅταν ἄνθρωπος ὁρίζω , ὁ οὐσία λαμβάνω , ἀλλά ὁ ζῷον . δύο ἡνίκα εἄν ὁ γένος διακρίνω , ἐπεί διχῶς ἕκαστος λέγω γένος , ὁ μέν δύναμις ὁ δέ ἐνέργεια , καθάπερ ὁ ζῷον καί ὁ φυτός · ὁ μέν γάρ ᾠόν καί ὁ σπέρμα δύναμις ζῷον καί φυτός , ὁ δέ ὄρνις καί ὁ δένδρον ἐνέργεια ζῷον καί φυτός , ὅσπερ λέγω ἐντελέχεια , διότι δέ οὗτος λέγω ἐν ὁ ἐφεξῆς εἰμί δῆλος · εἴπερ οὖν ὁ οὐσία εὑρίσκω ὁ Ψυχή , ἐν τίς ὁ διαφορά οὗτος ἀποτάσσω , ἆρα ὡς δύναμις ὑπόκειμαι καί πρός οὐσία ἔχω εὐφυής , ἢ μᾶλλον ὡς ἐντελέχεια ; εἰμί δέ καί ὁ ἐντελέχεια τις διπλόος , καί ὁ μέν τις πρῶτος , ὁ δέ δύο · πρῶτος μέν ὁ ὥσπερ ἕξις , δύο δέ ὁ ὁ ἕξις ἐνέργεια . σκεπτέος δέ | καί εἰμί μεριστός ἢ ἀμερής , καί εἴπερ φαίνω μεριστός , πότερος ὡς σῶμα εἰς ὄγκος , ἢ ὡς τέχνη καί ἐπιστήμη · λέγω γάρ καί ἰατρικός εἰμί μέρος καί φιλοσοφία . εἰμί δέ ἀμερής , ἆρα παντάπασι ἁπλόος τις καί πλῆθος ἀνέμφατος φύσις , ἢ μέρος μέν πλῆθος περί αὐτός οὖον θεωρέω , δύναμις δέ ποικιλία ; διαφέρω γάρ οὕτως ἢ ἐκείνως . μέρος μέν γάρ μέρος κατά ὁ ὑπόκειμαι ἐξαλλάσσω , δύναμις δέ δύναμις ὁ διάφορος ἐνεργέω διαφέρω ) · διά οὗτος γάρ ὁ μέν πολυδύναμος ἀξιόω εἰμί ὁ ψυχή ἐπί εἷς εἰμί ὑπόκειμαι , ὁ δέ πολυμερής , διορίζω καί ὁ τόπος ὁ μέρος , ὥσπερ ὁ στωϊκός , τυγχάνω δέ καί Πλάτων . τέταρτος εἄν εἰμί ζήτημα ὁ εἴρω , ἄρα ὁμοειδής πᾶς ψυχή πρός πᾶς εἰμί , ἢ οὐδαμῶς , καί εἴπερ ὑπό ἕτερος καί ἕτερος εἶδος , ἀρά οὐδέ ὑπό εἷς γένος ; οἷος ὁ ἄνθρωπος καί ἵππος · εἰμί δέ μή αὐτός ἔχω εἶδος Ψυχή , ἆρα οὐδέ γένος αὐτός ; ἀλλά ὁ μέν ἄνθρωπος καί ἵππος ὑπό ὁ ζῷον , ὁ ψυχή δέ αὐτός οὐκέτι ὑπό εἷς γένος Ψυχή ; οὗτος δέ οὐ οἷος τε διακρίνω ὁ πρόβλημα μή περί πᾶς Ψυχή ἐπισκοπέω , ὅσπερ ἔνιοι ὁ πρότερος παροράω · περί γάρ ὁ ἀνθρώπινος μόνος ἔοικα φροντίζω , ἐγώ δέ ὁ καθόλου φύσις ἐπισκεπτέος , ἆρα εἷς ὁρισμός καί εἷς ὁ τίς εἰμί εἰμί πᾶς Ψυχή , ἢ ἄλλος μέν ὁ ἄνθρωπος , ἄλλος δέ ὁ ἵππος . | λέγω δέ ὧδε · εἰμί ὁρισμός ὁ ζῷον καθόλου , ὅτι οὐσία ἔμψυχος αἰσθητικός , εἰμί δέ καί ἄνθρωπος χωρίς , ὅτι ζῷον λογικός θνητός . ζητέω ἐν ὁ Ψυχή ὁ ὁρισμός ἆρα τοιοῦτος | προσήκω ζητέω , οἷος εἰμί ὁ ὁ ζῷον , ἢ μᾶλλον οἷος ὁ ὁ ἄνθρωπος ; οὗτος δέ αὐτός ὁ ζητέω , ἆρα ὥσπερ εἶδος ζητητέος ὁ τίς εἰμί εἰμί ὁ κατά ἕκαστος προσέχω , ὥσπερ ὁ ἄνθρωπος Σωκράτης καί Δίων καί Θεαίτητος , ἢ ὥσπερ γένος εἰς εἶδος ἤδη διαιρέω · διαφέρω δέ οὖον παρά μικρός ὁ θεωρία · ὁ μέν γάρ γένος ἐννόημα εἰμί ἀνυπόστατος ἐκ ἀμυδρός ὁ κατά ἕκαστος ὁμοιότης κεφαλαιόω καίω ἤτοι παντάπασι οὐδείς ὁ γένος , ἢ πολύς ὕστερος ὁ κατά ἕκαστος , ὁ δέ εἶδος φύσις τις εἰμί βούλομαι καί μορφή · μόνος γάρ ὕλη προσδέω ὁ ὁ ἄνθρωπος λόγος καί εἰμί ἄνθρωπος ἤδη · ἐπεί καί κατά ἑαυτοῦ ἔχω τις ἀξιόλογος θεωρία , ἆρα ὁ ὁ γένος καί ὁ εἶδος ὁρισμός νόημα εἰμί ὁρισμός ἢ φύσις ἐν ὁ κατά ἕκαστος ὑφίστημι · ἔοικα γάρ βούλομαι μέν εἰμί ὁ νόημα ὁ συναθροίζω ἐκ ὁ ) ὁ κατά ἕκαστος ὁμοιότης , ἀποπίπτω δέ εἰς ὁ κατά ἕκαστος καί εἰς ὁ φύσις ὁ ὑφίστημι · Κυΐας · οὔτε γάρ ὁ ὁ ζῷον νόημα οὐσία εἰμί ἔμψυχος αἰσθητικός , οὔτε μᾶλλον ὁ ὁ ἄνθρωπος ζῷον λογικός θνητός , ἀλλά ὁ κατά ἕκαστος ὤα οὐσία ἔμψυχος αἰσθητικός , καί ὁ κατά ἕκαστος ἄνθρωπος ζῷον λογικός θνητός . δῆλος δέ ἐντεῦθεν · εἰμί γάρ καταλείπω πρός ὑπόθεσις ἄνθρωπος εἷς , οἷος ὁ μῦθος ποιέω ὁ Δευκαλίων ἐν ὁ κατακλυσμός , τηνικαῦτα ὁ ὁ ἄνθρωπος λόγος εἰς ὁ ὁ τις ἄνθρωπος περιορίζω . ἀλλά οὗτος μέν ὁ περί γένος καί εἶδος θεωρία οἰκεῖος , νῦν δέ ἐπεξιτέον ὁ ἀριθμός , ὅς περί ψυχή ἄν τις ζητέω . Ἄξιος δή καί οὗτος πολύς εἄν εἰμί φροντίς , ἆρα πολύς θετέος ψυχή ὑπάρχω ὁ ζῷον οἷος φυτικός θρεπτικός ὀρεκτικός διανοητικός , ἐπί ὅς καί οὗτος , ἢ πολύς μέν οὐ εἰμί ἐν ἕκαστος Ψυχή γελοῖος γάρ ὅς φημί ὁ θεῖος Πλάτων , καθάπερ ἐν δούρειος ἵππος καθέζομαι φέρω ἕκαστος ἐγώ πλείων Ψυχή ) , εἷς δέ ὅλος αὐτός ὑπάρχω ὁ μόριον διαφέρω · καί εἰμί εἷς θετέος μέρος , χαλεπός ὁ διορίζω , ποῖος καί πῶς · οἷος εὐθύς , ἆρα ἕτερος ὁ θρεπτικός ὁ αὐξητικός καί ἄμφω ὁ γεννητικός , ἢ ὁ λόγος μέν ἕτερος , ὁ δέ ὑπόκειμαι αὐτός ; καί αὐτός ἆρα ὁ τρεῖς ἕτερος ὁ αἰσθητικός καί φανταστικός καί ὀρεκτικός ; δοκέω γάρ ἐν οὗτος ἤδη καί ὁ ὑπόκειμαι εἰμί διαφορά , ὅς γε καί χωρίζω ἀπό ἀλλήλων · πολύς γάρ τρέφω μέν καί αὐξάνω καί γεννάω , αἰσθάνομαι δέ οὖον , καί αἰσθάνομαι - νω μέν , νοέω δέ οὖον . εἰμί δέ οὖν φαίνω τις μέν ἕτερος ὁ μέρος καί πῶς ἕτερος , τις δέ αὐτός , ἆρα ὑπέρ ὁ ὅλος Ψυχή σαφής ἐγώ ἢ περί ὁ μόριον πρῶτος ἐπισκοπέω ; δοκέω γάρ εἄν πως μέν ὁ ὅλος σαφής εἰμί · καί γάρ ἐν ὁ μέγεθος τρόπος τις ὁ ὅλος πρῶτος αἰσθάνομαι ἢ ὁ μέρος ] καί ἐν ὁ ἐπιστήμη ἀπό ὁ καθόλου πρῶτος ἄρχω ὡς σαφής · πως δέ αὖος ὁ μέρος πρότερος · ἀεί γάρ πρότερος ὁ ἐκ ὅς , ἐκ δέ ὁ μέρος ὁ ὅλος . καί εἰμί δοκέω περί ὁ μέρος , πότερος ὁ οὐσία αὐτός ἢ ὁ ἐνέργεια ἐγώ πρότερος διδακτέον ; σαφής γάρ ἐπί πολύς ἐγώ ὁ ἐνέργεια · ὅτι μέν γάρ | αἰσθάνομαι , δῆλος · τίς δέ ὁ αἴσθησις , οὖον σαφής . καί εἰμί περί ὁ ἐνέργεια , ἆρα περί αὐτός πρότερος ἢ περί ὁ ὑπόκειμαι ὁ ἐνέργεια ; σαφής γάρ ἐπί πολύς ἐγώ ὁ πρᾶγμα περί ὁ γίγνομαι καί ὁ ἐν ὁ μέρος ἐνέργεια , ὥσπερ ὁ ὁρατός ὁ ὅρασις καί ὁ ἀκουστός ὁ ἀκοή , ἴσως δέ καί ὁ νοητός ὁ νόος · καί γάρ ἀντίκειμαι ὡς ὁ πρός τίς ὁ μέν νοητός πρός ὁ νόος , ὁ δέ αἰσθητός πρός ὁ αἴσθησις . ὁ μέν οὖν κεφάλιον οὗτος καί τοσοῦτος εἰμί ὁ περί Ψυχή ζητέω , καί πᾶς γε προὔργου καί ἀναγκαῖος πρός ὁ εὕρεσις ὁ τίς εἰμί εἰμί . ἔοικα δέ οὖον μόνος ὁ τίς εἰμί ἐπί ἕκαστος προλαμβάνω καλῶς χρήσιμος εἰμί πρός ὁ θεωρέω ὁ κατά ἑαυτοῦ συμβεβηκός ὁ πρᾶγμα , ὅσπερ μάλα εἰμί ἐν ὁ μάθημα · προλαμβάνω γάρ ὁ τίς εἰμί εἰμί ὁ εὐθύς καί ὁ καμπύλος καί τρίγωνος καί ἐπίπεδος ῥᾳδίως μανθάνω ὁ κατά ἑαυτοῦ συμβεβηκός ὁ σχῆμα · ἀλλά καί ἀνάπαλιν ὁ προλαμβάνω ὁ συμβεβηκός καλῶς συμβάλλω μέγας μέρος πρός ὁ ἐπιστήμη ὁ τίς εἰμί εἰμί . ὁ δέ καλῶς εἶπον οὐ ὅτι μετά ἀπόδειξις · ἀδύνατος γάρ ἄνευ ὁ γνώριμος γίγνομαι ὁ ὁρισμός θηρεύω τίς ὁ ὑπάρχω διά ἀπόδειξις · ἀλλά ἱκανός καί ὁ φαίνω καί ὁ φαντασία . ὁ μέν γάρ ἀπαρτάω ὁ συμβεβηκός καί λίαν ἔξω ὁ φύσις οὐδείς ἐγώ ὀνίνημι πρός ὁ εὕρεσις ὁ ὁρισμός , ὥσπερ εἰμί τις θεός ὁρίζω προαιρέω ὁ βωμός εἰμί θεός καί θυσία καί ναός καί ἄγαλμα οἴομαι αὐτός συμβάλλω πρός ὁ ἀπόδειξις ὁ τίς εἰμί εἰμί , | καθάπερ ὑπολαμβάνω Χρύσιππος · λίαν γάρ ἀπαρτάω οὗτος ὁ οὐσία εἰμί ὁ θεός · ὁ μέντοι γε κινέω ἀεί , καί ὁ προλέγω μέν ὁ Ἀπόλλων , θεραπεύω δέ ὁ Ἀσκληπιός , ἱκανός ἤδη προοίμιον ὁ τίς εἰμί εἰμί , οἷος ὅτι θεός εἰμί ζῷον ἀίδιος εὐποιητικός ἄνθρωπος . ἀρχή μέν οὖν πᾶς ἀπόδειξις ὁ ὁρισμός . εἰμί μέντοι γε ὥσπερ κύκλος τις · καθάπερ γάρ ἐν ὁ κατά ἑαυτοῦ ὑπάρχω ἐμφαίνω ὁ τίς εἰμί εἰμί , εἰμί κατά ὁ φαίνω ὀρθῶς προλαμβάνω , οὗτος κἀν ὁ τίς εἰμί εἰμί ὁ κατά ἑαυτοῦ ὑπάρχω προδηλόω , καί ἐπί ὅς μέν ῥᾴδιος ὁ πρόοδος ἐκ ὁ ὁρισμός ἄρχω ἐπί ὁ κατά ἑαυτοῦ συμβεβηκός , ὅσπερ ἐπί ὁ μάθημα μάλιστα συμβαίνω , ἐπί ὅς δέ ἀνάπαλιν ἐκ ὁ κατά ἑαυτοῦ ὑπάρχω , ὡς σχεδόν ἐπί πᾶς ὁ φυσικός . κακία δέ καί ὁ ὁ συμβεβηκός ἐκλογή , ὅταν μηδείς πρός ὁ ὁρισμός ὠφελέω , καί ὁ ὁ ὁρισμός κατασκευή , ἐκ ὅς οὐδείς εἰμί παραδηλόω ὁ ὑπάρχω ὁ πρᾶγμα · ὥστε ὁπόσος οὗτος ὁ τρόπος εἰμί ἀποδίδωμι , ὡς μηδέ εἰκάζω τίς περί ὁ συμβεβηκός ὑπάρχω εὐμαρής , δηλονότι λογικός εἴρω καί κενός ἅπας . οὐδείς οὖν κακός ὁ εἴρω ἀναγκαῖον εἰμί πρός ὁ εὕρεσις ὁ οὐσία αὐτός ὁ διαιρέω καί ὁ ἔργον καί ὁ πάθος σύμπας ὁ Ψυχή , ὅπως ἄν γιγνώσκω , πότερος ἅπας κοινός εἰμί αὐτός πρός ὁ σῶμα , καί ὁ ζῷον σύμπας εἰμί ὁ σύγκειμαι ἐκ τε Ψυχή καί ὁ σῶμα . ὅς , ἢ τις μέν κοινός τις δέ αὐτός μόνος ὁ Ψυχή . οὗτος γάρ προλαμβάνω | μέν ἀναγκαῖος , οὖον ῥᾴδιος δέ · λέγω μέν γάρ ὑπό πολύς ὁ Ψυχή εἰμί ὁ ὀργίζω καί ὁ θαρσέω καί ὁ ἐπιθυμέω καί ὁ αἰσθάνομαι ὅλως , φαίνω δέ ὁ πλεῖστος πάθος ὁ ζῷον κοινός ὁ Ψυχή καί ὁ σῶμα , μάλιστα δέ ἔοικα ἴδιος ὁ Ψυχή ὁ νοέω . εἰμί δέ εἰμί καί οὗτος φαντασία τις ἢ μή ἄνευ φαντασία , οὐ ἐνδέχομαι ἄν οὐδέ οὗτος ἀνίημι ) σῶμα εἰμί · ἐκ αἴσθησις γάρ καί διά αἴσθησις ὁ φημί - σίον . ὅθεν εὐθύς ἐν ἀρχή διοριστέον , ὡς εἰμί μέν εἰμί τίς ὁ ὁ Ψυχή ἔργον καί πάθημα ἴδιος ὁ Ψυχή , ἐνδέχομαι εἄν αὐτός καί χωρίς - ζω ὁ σῶμα · εἰμί μέντοι γε μηδείς εἰμί ἴδιος αὐτός , μηδέ μόνος ὁ πυχῆς , ἀλλά πᾶς ὁ ἐνέργεια μετά σῶμα ἀποδίδωμι , ἢ οὗτος γε ὁ ὁράω , ἢ ἕτερος τις ἀφανής , πάντως δέ σῶμα , οὐ ἄν οἷος τε εἰμί σῴζω καί Χωρὶς σῶμα , εἴπερ μηδείς ὁ φύσις παράγω γε ἀργός1 παντελῶς , ἀλλά πᾶς ὁ εἰμί καί ἔργον τίς προσνέμω . ὁ δέ ἐνίστημι πρός οὗτος ὁ λόγος , ὡς μή ὁ ἀγωγή ἔχω ὑγιής , λίαν ὁ δύναμις αὐτός παρακούω . δήω γάρ φημί ὁ ὁ λήγω ἀντίκειμαι προσλαμβάνω ἀναιρέω ὁ ἡγέομαι , ὁ δέ προσλαμβάνω ὁ ἀντίκειμαι ὁ ἡγέομαι πειράω ἀναιρέω ὁ ἕπω . ὁ δέ ὁ οὗτος πρόχειρος ἐν διαλεκτική ἄγνοια ἐγκαλέω Ἀριστοτέλης αὐτός ἔοικα ἀγνοέω , ὅτι ὁ ἐνδέχομαι εἄν αὐτός καί χωρίζω οὐ εἰμί ἀναγκαῖος ἀκολουθία , ἐπί οἷος ὁ ἀναίρεσις ὁ ἕπομαι συναναιρέω ὁ ἡγέομαι , ἀλλά | ἐνδέχομαι , ἐπί ὅς ἔμπαλιν εἰμί ὁ συμβαίνω · ὁ γάρ ἀναίρεσις ὁ ἡγέομαι συναναιρέω ὁ ἕπω · εἰμί μέν γάρ πλέω Δίων , ἐνδέχομαι αὐτός καί εὐπλοέω , εἰμί δέ οὖον πλέω Δίων , οὐδέ εὐπλοέω αὐτός ἐνδέχομαι · ἀλλά οὐ , εἰμί μή εὐπλοέω αὐτός ἐνδέχομαι , οὐ ἐνδέχομαι αὐτός οὐδέ πλέω . ὁμοίως δέ καί ἐπί ὁ βαδίζω καί ἐπί ὁ πράσσω καί ἐπί ἀπαντάω , ἐπί ὅς ὁ ἀκολούθησις ἐνδέχομαι εἰμί , οὐ ἀναγκαῖος . οὕτως δέ καί , εἰμί μέν ζῷον εἰμί ὁ πόρρωθεν πρόσειμι , ἐνδέχομαι αὐτός ἵππος εἰμί , εἰμί δέ μή ζῷον . οὐδέ ἵππος · ἀλλά οὐ εἰμί μή ἵππος , οὐδέ ζῷον ἁπλόος γάρ ὁ ἐνδεχομένως ἀκολουθέω ὡς μέρος γίγνομαι ὁ ἡγέομαι , εἰμί γε ποτέ μέν αὐτός ὑπάρχω , ποτέ δέ οὖον , ἐπί οὗτος δέ ὁ ὁ ὅλος ἀναίρεσις συναναιρέω καί ὁ μέρος . οὐ ἀδιάβλητος οὖν καί οὗτος ὁ συνάπτω ἰάομαι μέν εἰμί τίς ἴδιος ἔργον ὁ Ψυχή , ἐνδέχομαι εἄν αὐτός χωρίζω · οὖον γάρ ἐκ ἀνάγκη . τίς γάρ εἰμί καί ἴδιος μέν ἔργον ἔχω , μή χωρίζω δέ , ὥσπερ ὀφθαλμός καί χείρ ; ἀναγκαῖος δέ καί ὁ ὁ ἡγέομαι ἀναίρεσις συναναιρέω ὁ ἕπω · ἵημι δέ μηδείς , οὐ εἄν εἰμί χωριστής · οὗτος γάρ ὁ ἀκολουθία ἐναργής ἀξίωμα βεβαιόω , ὁ μηδείς ὑπό ὁ φύσις ἀργός1 γίγνομαι . Πῶς οὖν λέγω ὁ ψυχή φιλέω καί μισέω καί ὀργίζω ; πῶς δέ λέγω ὁ εὐθύς ἅπτω ὁ σφαῖρα κατά στιγμή ; οὖον γάρ ὅτι ὁ εὐθύς κατά ἑαυτοῦ οὐδείς γάρ εἰμί ) , ἀλλά ὅτι ὁ κανών ὁ εὐθύς , οὐδέ ὅτι ὁ σφαῖρα κατά ἑαυτοῦ , ἀλλά ὅτι ὁ χαλκεύς · ἀχώριστος γάρ καί ὁ εὐθύς2 καί ὁ σχῆμα ὁ ξύλινος κανών καί ὁ χαλκεύς σφαῖρα , καί ὁ κατά | στιγμή ἁφή , μᾶλλον δέ ὅλως ἁφή ὁ σύνολος πρός ὁ σύνολον . οὗτος δέ καί ὁ ὁ Ψυχή πάθος πᾶς ἔοικα εἰμί κοινός μετά ὁ σῶμα , ὁ θυμόω καί ὁ πραΰνω καί ὁ φοβέω καί ὁ θαρσέω καί ὁ χαίρω , ὁμοίως δέ καί ὁ φιλέω καί μισέω · οὐδείς γάρ οὗτος οἷος τε ποιέω ὁ ψυχή μή ὁ σῶμα ἐφέλκω , εἰς ὅς καί ὁ ἐνέργεια ἑαυτοῦ ἐμφανής ἀποστηρίζομαι · ἐρυθραίνω γάρ καί ὠχριῶ καί τρέμω , καί οὐδέ ὁ ποιητής οὗτος ἄδηλος · ὄσσος δέ ὁ πῦρ λαμπετάω ἔοικα , καί ὦχρος τε ὅς αἱρέω παρειά καί ‘ἄραβος δέ διά στόμα γενέτης ὄζω μηνύω δέ μάλιστα ἐναργής ὁ οὗτος εἰμί ὁ πάθος κοινός ὁ Ψυχή καί ὁ σῶμα ὁ ποτέ μέν ἰσχυρός προσπίπτω ὁ ζῷον αἴτιος καί ἱκανός εἰς ὀργή ἐκκαλέω ἢ φόβος ἐμποιέω , μηδείς παροξύνω ἢ φοβέω , ἐνίοτε δέ μικρός γίγνομαι καί ἀμυδρός ὁ αἰτία κινέω λίαν , ὅταν ἐνδεής εἰμί τροφή ὁ ζῷον ἢ ὑπό χυμός τις ἐνοχλέω · ὅς μάλιστα ἐπί ὁ μελαγχολικός ἔκδηλος γίγνομαι , ἕ μηδείς πολλάκις φοβερός συμπίπτω ἐν ὁ πάθος γίγνομαι ὁ φοβέω διά ὁ κρᾶσις ὁ σῶμα καί δείδω ὁ ἀδεής , καί ἔοικα ἅπας ὁ τοιοῦτος πάθος ὁ κρᾶσις ἕπω ὁ σῶμα καί ἐπιτείνω καί ἀνίημι τοῖος ἢ τοῖος αὐτός ὑπάρχω · καί οὐ ὡς ὄργανον οὗτος ὁ πάθος ὑπηρετέω ὁ σῶμα , ὥσπερ ὁ αἰσθητικός δύναμις ὁ αἰσθητήριον , ἀλλά πλείων ὁ συγγένεια ὁ σῶμα πρός ὁ πάθος ἢ ὁ ὄργανον ὁ αἴσθησις πρός ὁ αἴσθησις | οὗτος μέν γάρ παρά φύσις διατίθημι ἐμποδών γίγνομαι μόνος ὁ ὁ αἴσθησις ἐνέργεια · ὁ σῶμα δέ ὁ φαῦλος κρᾶσις οὐ ἐμποδίζω ὁ πάθος , ἀλλά ἐγείρω μᾶλλον αὐτός καί ἐπιτείνω . ἅτε ὁ οὗτος φύσις προσεχής εξημμένος . εἰμί δέ οὗτος οὗτος ἔχω ὁ τρόπος , δῆλος ὅτι ὁ πάθος οὗτος καί ὅσος ἄλλος τοιοῦτος ὁ Ψυχή , λόγος ἔνυλος εἰμί , τουτέστιν ἐν ὕλη ὁ εἰμί ἔχω · ὥστε καί ὁ ὁρίζω οὗτος ἕκαστος ὁ ὑπόκειμαι ὕλη οὐ ἀφίστημι , ὡς ὁ ὁ ὀργή ἀποδίδωμι ζέσις ὁ περί Καρδία αἷμα διά ὄρεξις ἀντιλύπησις . καί διά οὗτος οὖν φυσικός ὁ θεωρέω περί ὁ τοιοῦτος Ψυχή , ὅσος πρός ὁ ἔργον αὐτός ὁ ὁ πάθος ὁ ὕλη συνεφέλκω . διαφερόντως δέ ἄν ὁ φυσικός τε καί ὁ διαλεκτικός ἕκαστος αὐτός ἀφορίζω · ὁ μέν γάρ ὄρεξις ἀντιλύπησις , ὁ δέ ζέσις ὁ περί Καρδία ἱμάσσω , ὁ διαλεκτικός μέν ὁ εἶδος , ὁ φυσικός δέ ὁ ὕλη · ὁ μέν γάρ λόγος ὁ ὀργή ὄρεξις ἀντι - λύπησις , ἀνάγκη δέ ἐγγίγνομαι οὗτος ὁ εἶδος ἐν ὕλη τοιόσδε · ὥσπερ οἰκίον ὁ μέν ὁ εἶδος καί ὁ εἶδος ὁ λόγος ἀποδίδωμι , ὅτι σκέπασμα κωλυτικός φθορά ὁ ὑπό ἄνεμος καί ὄμβρος καί καῦμα , ἄλλος δέ ὁ ὕλη , ὅτι λίθος καί πλίνθος καί ξύλον , ἕτερος δέ ἄμφω συλλαμβάνω , ὅτι σκέπασμα τοονδ́ς ἐκ ὕλη τοιόσδε . τίς οὖν ὁ φυσικός οὗτος ; πότερος ὁ περί ὁ λόγος μόνος , ὁ ὕλη δέ ἀγνοέω , ἢ ὁ ὁ ὕλη μόνος φροντίζω , ὁ λόγος δέ ἐκλανθάνω ; ἢ μᾶλλον ὁ ἐκ ἄμφω . ἐκεῖνος δή τίς ἑκάτερος ; ὁ μέν δή ὁ εἶδος ὁρίζω κατά ἑαυτοῦ , ὅς μή φύω εἰμί κατά ἑαυτοῦ , διαλεκτικός , ὅθεν αὐτός κενολογέω συμβαίνω πολλάκις · ὁ δέ περί ὁ ὕλη μᾶλλον πραγματεύομαι καί ὁ ἀχώριστος πάθος ὁ ὕλη οὐδείς ἄλλος εἰμί , ἀλλά ὁ φυσικός · ὁ γάρ φυσικός περί πᾶς , ὅσος ὁ ὕλη ἔργον καί πάθος . παραλαμβάνω μέν οὖν καί ὁ εἶδος , ἀφίστημι δέ αὐτός οὐδέποτε ὁ ὕλη , οὐδέ εἴπερ ὁ λόγος δύναμαι συγχωρέω ) δήω γάρ ἀεί ὁ ὕλη καί οὐ ὥσπερ ὁ μαθηματικός ἐφίημι ὁ λόγος ὁ εὐθύς ἄνευ ὁ ὕλη ὁρίζω · οὖον γάρ προσδέω ὁ ὑπόκειμαι ὕλη οὗτος . καθόλου γάρ ἄνωθεν ὑπομνηστέον , ὅτι ὁ φυσικός σῶμα ὁ μέν εἰμί φυσικός πάθος καί ἔργον , ὁ δέ ἔξωθεν αὐτός προσγίγνομαι · φυσικός μέν θερμότης ψυχρότης , ξηρότης ὑγρότης , τροφή , αὔξησις καί φθίσις · ἔξωθεν δέ προσγίγνομαι ὁπόσος αὐτός ὁ τέχνη προστίθημι ἢ κοσμέω ὁ ὕλη ἢ διορθόω ὁ ἐνδεής αὐτός καί ἐλλείπω . χαλκευτικός μέν καί τεκτονικός κοσμέω ὁ ὕλη . ἰατρικός δέ καί γεωργία βοηθός αὐτός ὁ ἔλλειψις . εἰμί μέντοι γε καί ἕτερος εἶδος ἀχώριστος μέν ὁ φυσικός σῶμα , οὐ ὅς δέ φυσικός σῶμα ὑπάρχω αὐτός , εἴτε πάθος εἴτε συμβαίνω ἐθέλω τις αὐτός ὀνομάζω , οἷος ὁ εὐθύς2 ὁ κλάω ὁ τρίγωνος ὁ κοῖλος ὁ κυρτός καί ὅσος ἄλλος ὁ μαθηματικός θεωρέω , ἀφαιρέω μέν ὁ φυσικός σύμπας πάθος , μόνος δέ αὐτός ὁ πέρας καί ὁ διάστημα ἐξετάζω καί μηδαμοῦ προσλαμβάνω ἐν ὁ λόγος ὁ ὕλη ἢ ὁ φυσικός ποιότης . | πάλιν οὖν ἄνωθεν ἀναληπτέον , ὅτι πολύς θεωρία περί ὁ εἶδος , ὁ δέ εἶδος ἤτοι φυσικός ἢ μαθηματικός ἢ τεχνικός . ὁ μέν οὖν φυσικός καί ὁ φυσικός καί ὁ διαλεκτικός θεωρέω , ἀλλά ὁ μέν ἄνευ ὁ ὕλη , ὁ δέ ἀεί μετά ὁ ὕλη , ὁ λοιπάς δέ ὁ ἐπιστήμων καί ὁ τεχνίτης , ὁ μέν θεωρέω αὐτός μόνος , ὁ δέ καί ἐργάζομαι ἐν ὁ ὕλη , διό καί ὁ μέν ἄνευ ὁ ὕλη , ὁ δέ μετά ὕλη . οὗτος δέ ἅπας εἰμί ἀνωτέρω ὁ περί ὁ εἰμί εἶδος πραγματεύομαι ὁ παντάπασι χωρίζω ὁ ὕλη καί ὁ λόγος καί ὁ ὑπόστασις , ὥσπερ ὁ πρώϊος φιλόσοφος . οὗτος μέν οὖν ἔξωθεν διαιρέω οὖον λίαν εἰμί ὁ πρόκειμαι πραγματεία ἀλλότριος · ἐπανιτέον δέ ὅθεν ὁ λόγος . λέγω δέ ὅτι ὁ πάθος ὁ Ψυχή ἀχώριστος ὁ φυσικός ὕλη ὁ ζῷον εἰμί , καί οὐ ὥσπερ γραμμή καί ἐπίπεδος ὁ λόγος δυνατός ἀφίστημι ὁ ὑπόκειμαι ὕλη , οὗτος καί θυμός καί φόβος , ἀλλά δεῖ ὁ ὅρος οὗτος συμπλέκω ὁ πάθημα ὁ σῶμα . 2 . αὐτός οὖν προδιορίζω ἅπτω λοιπός ὁ περί Ψυχή θεωρία . ἀνάγκη δέ πρότερος ὁ ὁ παλαιός δόξα ἐπιτρέχω καί κοινός - νόος συμπαραλαμβάνω εἰς σκέψις , ὅσος τίς περί αὐτός ἀποφαίνω , ὅπως ὁ μέν καλῶς εἴρω λαμβάνω , ὁ δέ μή καλῶς φυλάσσω . ἐπεί τοίνυν ὁ ἔμψυχος ὁ ἄψυχος δύο οὗτος μάλιστα διαφέρω , ὁ τε κινέω ἐκ ἑαυτοῦ καί ὁ αἰσθάνομαι , εἰς ὁ δύο οὗτος εὐθύς ὁ παλαιός ὁ δόξα διανέμω , ὁ μέν ἀπό ὁ κίνησις μάλιστα , | ὁ δέ ἀπό ὁ αἴσθησις ὁρίζω ὁ Ψυχή , κίνησις μέν Δημόκριτος καί Ἀναξαγόρας , τυγχάνω δέ καί Πλάτων . οὗτος δέ προστίθημι , ὡς οἴομαι , καί ὁ ἐφεξῆς , ὅτι ὁ μή κινέω αὐτός οὐ ἐνδέχομαι κινέω ἕτερος , ὁ κινέω ὁ ψυχή ἀποφαίνω . ὅθεν Δημόκριτος πῦρ καί θερμός φημί ὁ Ψυχή · ἤπειρος γάρ εἰμί ὁ σχῆμα ὁ ὁ ἄτομος προςτιτιθημι , ὁ μέν πανσπερμία αὐτός στοιχεῖον ποιέω ὁ ὅλος φύσις , οὗτος δέ ὁ σφαιροειδής ὁ Ψυχή , διά ὁ μάλιστα διά πᾶς ὁ σῶμα διαδύνω οὗτος ὁ σχῆμα καί κινέω ὁ λοιπάς αὐτός κινέω . εἰμί δέ μή ὁράω ὁ ψυχή καίτοι σῶμα εἰμί οὖον θαυμαστός · καί γάρ ὁ ἐν ὁ ἀήρ καλέω ὅς φημί ξύσμα , ὁ φαίνω ἐν ὁ διά ὁ θυρίς ἀκτίς , οὐ εἄν φαίνω μή ἐλλάμπω ὁ ἥλιος , ἀλλά κενός παντάπασι ἐγώ ὁ ἀήρ δοκέω καίτοι σῶμα στερεός πληρόω ; ὅς ἔτι πολύς μικρός καί ταχύς εἰς ἄτομος ὑπολαμβάνω καί μάλα γε ἅπας ὁ σφαιροειδής , ἐκ ὅς ὁ ψυχή . διό καί ὁ ζῶ ὅρος εἰμί φημί ὁ ἀναπνοή · ὁ γάρ περιέχω συνάγω ὁ ὁ ζῷον σῶμα καί διά ὁ τοιοῦτος συναγωγή ἐκθλίβω ἐν αὐτός ὁ σφαιροειδής σχῆμα , ὅσπερ ἀεί κινέω ὁ ὁ ζῷον κίνησις αἴτιος γίγνομαι , βοήθεια γίγνομαι ὁ ζῷον , θύραθεν ἐπείσειμι ἄλλος τοιοῦτος ἐν ὁ ἀναπνέω καί ὥσπερ ἀντισήκωσις γίγνομαι ὁ ὑπό ὁ ἐκπνοή σκεδάννυμι καί ὁ ὑπό ὁ ἀναπνοή εἰσέλκω , καί ζῶ δή μέχρι ἄν δύναμαι ὁ σφαιροειδής οὗτος ἄτομος εἰσέλκω τε καί ἀποπέμπω . 30 μήποτε δέ καί ὁ Πυθαγόρειος τις , | φημί Ἀριστοτέλης οὐ οἶδα ὅστις λέγω ὁ οὕτως λέγω Πυθαγόρειος ) , εἰς τοιοῦτος δόξα περί ὁ Ψυχή ὑποφέρω , ὁ μέν αὐτός ὁ ἐν ὁ ἀήρ κινέω σῶμα , ὁ δέ ὁ οὗτος κινέω αἴτιος ὁ ψυχή ἀποφαίνω , διότι μηδέποτε ἠρεμέω κἀν παντελής εἰμί νηνεμία . ἴδιος δέ μάλιστα ὁ Ψυχή ὁ κινέω ὑπολαμβάνω καί ὅσος ὁ ψυχή ὁ αὐτοκίνητος χαρακτηρίζω · ἔοικα γάρ ἅπας οὗτος πιστεύω ὁ κίνησις οἰκεῖος εἰμί ὁ Ψυχή , καί ὁ μέν ἄλλος κινέω ὑπό ὁ Ψυχή , οὗτος δέ μόνος ὑπό ἑαυτοῦ . ὅμοιος δέ καί Ἀναξαγόρας ψυχή λέγω ὁ κινέω ἀρχή , καί εἰμί τις ἄλλος εἴρω ὡς ὁ πᾶς κινέω νόος . οὖον μήv ὁμοίως ὥσπερ Δημόκριτος · ἐκεῖνος μέν γάρ οἴομαι νόος καί ψυχή μηδείς διαφέρω · ὁ γάρ ἀληθής εἰμί ὁ φαίνω ὁ αἴσθησις , ὡς καί ὁ νόος συλλαμβάνω , καί αὐτός ὑπολαμβάνω ὁ αἰσθάνομαι ὁ φρονέω , καί ἐπάγω μάρτυς Ὅμηρος , ὅτι καλῶς παποιιημι ὁ Ἕκτωρ ἡνίκα κεῖμαι ἀναισθητέω , ὅτι κεῖμαι ἀλλοφρονέω . οὖον δή χράω ὁ νάω ὡς διαφέρω ὁ αἴσθησις καί δύναμις τις περί ὁ ἀλήθεια , ἀλλά αὐτός ποιέω νόος τε καί αἴσθησις , τουτέστι αὐτός Ψυχή τε καί νόος . Ἀναξαγόρας δέ κακός μέν διασαφέω περί οὗτος , πολλαχόθι μέν γάρ ὁ αἴτιος ὁ καλῶς καί ὀρθῶς ὁ νόος λέγω ὡς εἰμί θεῖος ὁ ἄλλος Ψυχή , πολλαχόθι δέ καί συγχέω , αὐτός λέγω νόος καί Ψυχή · ἐν ἅπας γάρ αὐτός ὑπάρχω τίθημι ὁ ζῷον καί μέγας καί μικρός καί τίμιος καί ἄτιμος . οὗτος δέ εἄν ὁ αἴσθησις νόος λέγω · οὗτος γάρ σχεδόν πᾶς ὑπάρχω ὁ ζῷον · οὖον γάρ δή ὁ κατά φρόνησις νόος λέγω πᾶς ὁμοίως ὑπάρχω ὁ ζῷον , ἀλλά οὐδέ ὁ ἄνθρωπος ἴσως ὁ πολύς · ὅσος μέν οὖν ἐπί ὁ κινέω ἐκ ἑαυτοῦ ὁ ἔμψυχος ἀποβλέπω , οὗτος ὁ κινητικός ὑπολαμβάνω εἰμί ὁ ψυχή ] ὡς αὐτός κινέω ὁ ζῷον · ὅσος δέ ἐπί ὁ γιγνώσκω καί ὁ αἰσθάνομαι ὁ εἰμί , οὗτος δή λέγω ὁ ψυχή ὁ ἀρχή , ὁ μέν πλείων ποιέω ὁ ἀρχή οὗτος καί ὁ Ψυχή , ὁ δέ εἷς οὗτος . οὗτος γάρ αὐτός ἐκ ὁ ἀρχή συγ - κεῖμαι αὐτός τε ἐκεῖνος ἀντιλαμβάνω καί ὁ ἐκ αὐτός , ὥσπερ Ἐμπεδοκλῆς ἀρχή ἡγέομαι εἰμί πᾶς ὁ τέσσαρες στοιχεῖον καί ὁ νεῖκος καί ὁ φίλιος ἐκ αὐτός ποιέω ὁ ψυχή καί ὁ αἴσθησις · λέγω γάρ ὡς γαίω μέν γαῖα ὁράω , ὕδωρ δέ ὕδωρ · τίθημι δέ καί ἕκαστος οὗτος Ψυχή , ὡς οὐ εἄν ἄλλως αἰσθάνομαι ὁ ἔξωθεν , εἰμί μή ὁ ὅμοιος · κοινός γάρ καί οὗτος οὗτος ὁ δόξα ὁ γιγνώσκω ὁ ὅμοιος ὁ ὅμοιος . διά οὗτος δέ ὁ αὐτός τρόπος καί ὁ Τίμαιος ὁ ψυχή ἐκ ὁ στοιχεῖον ποιέω , ἐκ ὁ ἀμέριστος φύσις καί πάντῃ ἄυλος καί ἀσώματος καί ὁ περί ὁ σῶμα μεριστός μέσος αὐτός συγκράζω λέγω . ὁ μέν οὖν ἀμέριστος καί ἄυλος ὅστις λέγω , μᾶλλον ἄν τις ὑπονοέω · περί δέ ὁ σῶμα μεριστός εἰμί μέν ὁ πρῶτος λέγω ποιότης , οἷος | ὑγρότης καί ξηρότης καί ὁ σύστοιχος , οὐ εἄν ἄγω οὗτος περί | ὁ σῶμα μεριστός , ἀλλά περί ὁ ὕλη · εἰμί δέ ὁ φυτικός δύναμις , εἰμί μέν εἄν οὗτος περί σῶμα μεριστός · προσχράομαι γάρ οὖον ὁ ὕλη ὁ ἄμορφος παντελῶς , ἀλλά ὁ στοιχεῖον , καί οὗτος συγκρίνω τε καί διακρίνω , καί περί οὗτος εἰμί μεριστός . διά τίς δέ οὖον καί ὁ αἰσθητικός τοιοῦτος εἄν εἶπον καί ὁ ἐπιθυμητικός καί ὁ θυμικός ; ἅπας γάρ περί σῶμα καί ἐν σῶμα , καί ὅσος αὐτός ἄλογος παντελῶς καί ὅσος ὑπήκοος λόγος . εἰμί δέ οὗτος ἅπας λέγω περί ὁ σῶμα μεριστός , ὁ λογικός εἄν λοιπός μόνος ψυχή μέσος εἰμί ποιέω ὁ τε ἀμέριστος καί ὁ περί ὁ σῶμα μεριστός καί ἐκ οὗτος συντίθημι καί συγκράζω , οὖον κύριος λέγω ὁ συγκράζω · οὖον γάρ δήπου συμφθείρω ὁ ἀμέριστος ὁ μεριστός καί ὁ μέν οἰκεῖος δύναμις ἀπόλλυμι , συνίστημι δέ ἐν ὁ κρᾶμα ποιότης ἰδιάζω , οὗτος γίγνομαι ὁ ψυχή , ἀλλά ὅτι ὁ φύσις ὁ λογικός Ψυχή νόος μέν εἰμί φαῦλος ὁ δέ ἄλογος δύναμις πολύς ἀγαθός , ἔχω πρός ἑκάτερος συγγένεια , ὥσπερ καί ὁ κεράννυμι πρός ὁ στοιχεῖον ἐκ ὅς κεράννυμι . καί διά οὗτος χράω δύο δύναμις πρός κατάληψις ὁ εἰμί ὁ τε αὐτός καί ὁ θατέρου . ὅταν μέν γάρ ὁ γένος καί ὁ εἶδος συνάγω , ὁ ταὐτότης ἀνιχνεύω · ὅταν δέ ὁ διαφορά προσλαμβάνω , ὁ ἑτερότης ἐξευρίσκω . ὅς καί αὐτός ἀπό ὁ στοιχεῖον ἐρανίζω , ὁ αὐτός μέν ἀπό ὁ ἀμέριστος φύσις , ὁ θατέρου δέ ἀπό ὁ μεριστός . οὗτος μέν οὖν καί ὁ Τίμαιος ὁ ψυχή ἐκ ὁ στοιχεῖον ποιέω , καί μήποτε ὅσπερ | εἴρω οὖον πᾶς ἀλλά ὁ λογικός μόνος , ὅσπερ εἄν εἰμί καί ὁ κόσμος ψυχή · ὁ γάρ παθητικός δύναμις ὕστερος προσυφαίνω φημί ὁ δεύτερος θεός , ὁ ὁ θνητός ζῷον δημιουργός . ἀλλά ὅτι γε καί αὐτός προσδέω ὁ στοιχεῖον εἰς ὁ σύστασις ὁ Ψυχή , ἵνα γιγνώσκω ἔχω ὁ ὅμοιος ὁ ὅμοιος , δῆλος εἰμί . ὅμοιος δέ καί ἐν ὁ περί φιλοσοφία διά-ὁρίζω αὐτός μέν ὁ ζῷον ἐκ αὐτός ὁ ὁ εἷς ἰδέα εἰμί καί ὁ πρῶτος μῆκος καί πλάτος καί βάθος , ὁ δέ ἄλλος ὁμοιότροπος . ] ὁ γάρ ἀσώματος φύσις ὁ μέν συνεχής ποσός πόρρωθεν εἰμί παντάπασι ὑπολαμβάνω ὁ ἀνήρ ἐκεῖνος , ἅτε ἐν ὄγκος μή ὑφίστημι , ὁ διορίζω δέ οἰκεῖος εἰμί · πλῆθος γάρ καί ἐκεῖνος εἰμί ὁ φύσις ἐκ ἑνάς ἀληθινός συντίθημι ὑπονοέω , οὐ οἷος ἐγώ χράω ἐπί ὁ σῶμα μόνος , ὅς οὐδείς εἰμί εἷς ἀκριβῶς , ἀλλά πλείων , μᾶλλον δέ ἤπειρος · διό καί εἰδητικός καλέω οὗτος ὁ ἀριθμός ἅτε σύγκειμαι ἐκ εἶδος , καί ὁ ἀριθμός ἐκεῖνος εἶδος ὁ εἰμί τίθημι · ἀριθμός δέ τε πᾶς ἐπέοικα . ὁ μέν οὖν αὐτοζῷον , τουτέστι ὁ κόσμος ὁ νοητός , στοιχεῖον ὁ πρῶτος ποιέω ὁ εἰδητικός ἀριθμός ὁ ὁ εἷς ἰδέα καί ὁ ὁ πρῶτος δυάς καί ὁ ὁ πρῶτος τριάς καί ὁ ὁ πρῶτος τετράς · ἐπεί γάρ ἐν ὁ νοητός κόσμος δεῖ πάντως ὁ ἀρχή παρεμφαίνω ὁ αἰσθητής , ὁ δέ αἰσθητός ἐκ μῆκος ἤδη καί πλάτος καί βάθος , | ὁ μέν μῆκος ἰδέα εἰμί ὁ πρῶτος ἀποφαίνω δυάς · ἀπό γάρ εἷς ἐπί εἷς ὁ μῆκος , τουτέστιν ἀπό σημεῖον ἐπί σημεῖον · ὁ δέ μῆκος ἅμα καί πλάτος ὁ πρῶτος τριάς · πρῶτος γάρ ὁ ἐπίπεδος σχῆμα εἰμί ὁ τρίγωνος · ὁ δέ μῆκος καί πλάτος καί βάθος ὁ πρῶτος τετράς · πρῶτος γάρ ὁ στερεός εἰμί ὁ πυραμίς . οὗτος δέ ἅπας λαμβάνω εἰμί ἐκ ὁ περι φύσις Ξενοκράτης . ὁ μέν οὖν αὐτοζῷον , τουτέστι ὁ κόσμος ὁ νοητός , ἐκ ὁ πρῶτος ποιέω ἀρχή , ὁ δέ ἐπί μέρος ἐκ ὁ ὑφέζομαι · ὥσπερ γάρ ὁ αἰσθητός ἔχω πρός ἀλλήλων , οὗτος καί ὁ ἰδέα αὐτός πρός ἀλλήλων ἔχω . ἔτι δέ καί ἄλλως ὁ αὐτός οὗτος λόγος μέτειμι · ἐπεί γάρ ὁ ψυχή πλείων δύναμις χράω εἰς κατάληψις ὁ εἰμί , νάω καί ἐπιστήμη καί δόξα καί αἴσθησις , ὁ μέν νόος ἔχω ἐκ ὁ ὁ εἷς ἰδέα αὐτός διά-ὠρίζω , ὁ δέ ἐπιστήμη ἐκ ὁ πρῶτος δυάς · ἀπό εἷς γάρ ἐπί εἷς καί ὁ ἐπιστήμη , ἀπό γάρ ὁ πρότασις ἐπί ὁ συμπέρασμα · ὁ δόξα δέ ἐκ ὁ πρῶτος τριάς , ὅσος εἰμί καί ὁ ἐπίπεδος ἀριθμός · ὁ γάρ δόξα ἤδη καί ὁ ἀληθής καί ὁ ψεῦδος ἐκ ὁ πρότασις · αἴσθησις δέ ἀπό ὁ πρῶτος τετράς , ἐκ ὅς καί ὁ ὁ στερεός σῶμα ἰδέα · περί γάρ ὁ τοιοῦτος σῶμα ὁ αἴσθησις . ὁ μέν γάρ εἰμί ἅπας ἀρχή ὁ εἶδος καί ὁ εἰδητικός ἀριθμός , αὐτός δέ ὁ ἀριθμός στοιχεῖον ὁ εἷς καί ὁ δυάς ὁ ἀόριστος ὅς ὑποτίθημι ὁ ἐν πρός γένεσις ὁ πλῆθος ὁ ἀριθμός · ἐκ αὐτός μέν γάρ ὁ εἷς , εἴπερ εἷς εἰμί ὁ | εἰμί , οὐδείς εἄν ἕτερος παράγω , πλῆθος δέ ἐν ὁ εἶδος εἰμί δεῖ φύσις ἕτερος ὑπόκειμαι ὁ εἷς , παρά ὅς ὁ πλῆθος , ὅς ἀόριστος δυάς καλέω · δυάς μέν ὅτι μεριστός καί πλῆθος ἤδη ποιητικός , ἀόριστος δέ ὅτι μή ἔχω οἰκέω ὅρος , ἀλλά παρά ὁ εἷς αὐτός ὁ ὅρος ἕκαστος εἶδος χορηγέω , καί οὗτος ὁ εἷς παρυποιστημι ὁ φύσις οὗτος πληθύνω ὁ εἰδητικός ἀριθμός , καί οὗτος εἰμί εἰκών ὁ ἐν ὁ σῶμα ὕλη , ὥσπερ ὁ εἷς ὁ ἔνυλος εἶδος . ὁ οὖν ψυχή σύγκειμαι ἐκ ὁ αὐτός ἀρχή ἐκ ὅσπερ ὁ εἰδητικός ἀριθμός , σύγκειμαι δέ οὖον ὁ κεράννυμι ἀλλά ὁ μέσος ἔχω τάξις ὑπό μέν ὁ εἷς παράγω , ὁ δέ περί ὁ σῶμα μεριστός φύσις παράγω · σύγκειμαι οὖν ἐκ ὁ αὐτός ἀρχή ὁ εἰδητικός ἀριθμός εἰκότως γιγνώσκω ὁ εἰμί . οὗτος μέν οὖν καί ὁ παρά Πλάτων Τίμαιος καί αὐτός Πλάτων ἐκ ὁ πρός ὁ ἀρχή συγγένεια ὁ Ψυχή ὁ εἰμί ὁ κατάληψις ἀποδίδωμι . δοασις . εἰμί δέ ἕτερος ὁ καί ὁ δύο ἅμα συμπλέκω εἰς ὁ ἀπόδοσις ὁ Ψυχή , ὁ τε κινέω καί ὁ γιγνώσκω , ὡς ὁ ὁ ψυχή ἀποφαίνω ἀριθμός κινέω ἑαυτοῦ , διά μέν ὁ ἀριθμός ὁ γνωστικός δύναμις ἐνδείκνυμι , διά δέ ὁ κινέω ἑαυτοῦ ὁ κινητικός . ἅπας μέντοι γε ὅσος ὁ γιγνώσκω οἰκέω τίθημι ὁ Ψυχή καί διά οὗτος ἐκ ὁ ἀρχή αὐτός συνίστημι , ὁ περί ὁ ἀρχή διαφορά καί περί ὁ Ψυχή συνδιαφέρω . περί δέ ὁ ἀρχή διαφέρω πρός ἀλλήλων οὖον μόνος , τίς εἰμί , ἀλλά καί ὁπόσος , καί κατά ἑκάτερος γε αὐτός ὁ μέν μᾶλλον , ὁ δέ κακός . μᾶλλον μέν ὁ σωματικός ποιέω ὁ ἀρχή ὁ ἀσώματος , κακός δέ πρός οὗτος ὁ μίγνυμι καί ὁ μέν τοῖος ὁ δέ τοῖος ὁ ἀρχή ἀποφαίνω · καί πάλιν γε αὖος περί ὁ πλῆθος μᾶλλον μέν ὁ εἷς ὁ ἤπειρος , κακός δέ ὁ πλείων εἷς πρός ἑκάτερος . ἑπομένως δέ ὁ περί ὁ ἀρχή ὑπόθεσις καί περί ὁ Ψυχή διορίζω . οὗτος δέ ἀκολουθέω μέν μάλιστα ὁ οἰκεῖος ὁ Ψυχή ὁ πᾶς γνῶσις ὑπολαμβάνω καί διά οὗτος ἐκ ὁ ἀρχή καί οὗτος ποιέω · οὖον μήv ἀλλά καί ὅσος ὁ κινέω ὁ Ψυχή συμφύω δύναμις ὑπονοέω , εἰκότως καί οὗτος συγγενής ὁ ἀρχή αὐτός ἀποφαίνω · εὔλογος γάρ καί λίαν πιθανός ὁ κινητικός αἴτιος ἐν ὁ πρῶτος ἀρχή κατατάσσω . ὅθεν δοκέω τις ἐκ πυρός εἰμί μάλιστα ὁ ψυχή , ὅτι ὁ πῦρ λεπτομερής καί ἥκιστος σωματώδης καί αὐτός τε κινέω ἐκ ἑαυτοῦ δοκέω καί ὁ ἄλλος κινέω , ὅσπερ ἄν πελάζω . Δημόκριτος δέ οὗτος ἑκάτερος καί γλαφυρός δείκνυμι , ὁ μέν κινέω διά ὁ σμικρομερεια , ὁ δέ κινέω διά ὁ σχῆμα · ἄμφω γάρ οἴομαι ὑπάρχω ὁ σφαιροειδής ἄτομος , ἐκ ὅς συνίστημι οὖον μόνος ὁ ψυχή ἀλλά καί ὁ πῦρ . Ἀναξαγόρας δέ , ὥσπερ καί πρότερος εἶπον , διασαφέω μέν οὐδείς φανερῶς , εἴτε αὐτός τίθημι νόος καί ψυχή εἴτε ἕτερος , ἀλλά ὁ γε νόος ἀρχή φημί σχεδόν τίς ὁ εἰμί ἀπαντάω . μόνος γοῦν αὐτός ἁπλόος καί ἀμιγής προσαγορεύω , ὁ δέ ὁμοιομέρεια ὡς ὕλη αὐτός ὑποτίθημι · οἴομαι μέντοι καί αὐτός ἄμφω ὁ Ψυχή ἀναγκαῖος , καί ὁ γιγνώσκω καί ὁ κινέω ) καί ὁ μέν κινέω καί πάνυ σαφῶς · ἦ ὁμοῦ πᾶς χρῆμα , νόος δέ αὐτός διακρίνω ἐπέρχομαι · ὁ γιγνώσκω δέ ὅτι μάλιστα νόος νόος ἴδιος οὗτος . ἔοικα δέ καί Θαλῆς κινητικός τίς ὁ ψυχή ὑπολαμβάνω , εἴπερ διά οὗτος φημί ὁ σίδηρος ἕλκω ὑπό ὁ λίθος ὁ Ἡράκλεια , ὅτι ἔμψυχος ἐκεῖνος ὁ λίθος . οὕτως δέ καί Ἀναξιμένης καί Διογένης καί ὅσος ἀήρ λέγω ὁ ψυχή ἀμφότερος πειράω διασῴζω , καί ὁ κινέω διά ὁ λεπτομέρεια , καί ὁ γιγνώσκω διά ὁ τίθημι οὗτος ἀρχή . καί Ἡράκλειτος δέ ὅς ἀρχή τίθημι ὁ εἰμί , οὗτος τίθημι καί Ψυχή · πῦρ γάρ καί οὗτος . ὁ γάρ ἀναθυμίασις ἐκ ὅς ὁ ἄλλος συνίστημι οὐ ἄλλος τίς ἢ πῦρ ὑποληπτέον , οὗτος δέ καί ἀσώματος καί ῥέω ἀεί . ἐν κινέω δέ εἰμί ὁ εἰμί ἅπας ἐκεῖνος οἴομαι καί ὁ πολύς . οὗτος δέ παραπλήσιος καί Ἀλκμαίων ὁ Κροτωνιάτης φυσικός · φημί γάρ αὐτός ἀθάνατος εἰμί διά ὁ μάλιστα ἔοικα ὁ ἀθάνατος ἀεί κινέω · κινέω γάρ καί ὁ ἀθάνατος πᾶς συνεχῶς , ἥλιος σελήνη ὁ ἀστήρ ὁ οὐρανός . φορτικός δέ Ἵππων καί ὅστις Ἵππων παραπλήσιος ὕδωρ ὁ ψυχή ἀποφαίνω διά ὁ γονεύς , ὅτι πᾶς ὑγρός . φορτικός δέ καί ὅσος αἷμα , καθάπερ καί Κριτίας , ὁ αἰσθάνομαι ὁ Ψυχή οἰκεῖος ὑπολαμβάνω , οὗτος δέ ὑπάρχω διά ὁ ὁ αἷμα φύσις ] ὁ γάρ ἄναιμος , καίτοι ὁ γε νεῦρον ἄναιμος εἰμί αἰσθητικός εἰμί . πᾶς δέ ἐν ὁ στοιχεῖον κριτής λαμβάνω πλήν ὁ γῆ , οὗτος δέ οὐδείς ἀποφαίνω πλήν εἰμί τις αὐτός εἴρω ἐκ πᾶς εἰμί ὁ στοιχεῖον ἢ πᾶς . ἐκ δή ὁ ἱστορία δῆλος εἰμί , ὅτι δύο μέν προτίθημι περί ὁ ψυχή θεωρέω κίνησις καί γνῶσις , ὑποφέρω δέ ὥσπερ καί ἄκων ἐπί τρίτος ἕτερος ὁ ἀσώματος · ὁ γάρ λεπτομερής αὐτός τίθημι καί διά οὗτος εὐκίνητος ὀνειροπολέω ἔοικα οὗτος ὁ φύσις , λέγω δέ ὁ ἀσώματος . ἀλλά ὅτι γε εἰς ὁ ἀρχή ἀνάγω ἅπας ὁ ψυχή ὁ μέν ὡς κινέω , ὁ δέ ὡς γιγνώσκω πᾶς διά ὁ πρός ἐκεῖνος συγγένεια , δῆλος εἰμί . Ἀναξαγόρας δέ μόνος ὁ συγγένεια οὗτος αὐτός ἀφαιρέω , καί γιγνώσκω πᾶς ὑπό αὐτός συγχωρέω ὁ εἰμί , πάντῃ ἀμιγής καί ἁπλόος φημί εἰμί ὁ νόος , καί οὐδείς ὅμοιος ὅς γιγνώσκω · διά τίς δέ ἕτερος αἴτιος γιγνώσκω , οὔτε ἐκεῖνος εἴρω , οὔτε ἐκ ὁ εἴρω συμφανής εἰμί . ὁ δέ ἄλλος πᾶς οὐ ἀφίημι ὁ ἀρχή , ἀλλά καί ὅσος τίθημι ἐν ὁ ἀρχή ἐναντίωσις , καί ὁ ψυχή συνίστημι ἐκ ὁ ἐναντίος , ὥσπερ Ἐμπεδοκλῆς . δίδωμι γάρ ἐν ὁ στοιχεῖον θερμότης ψυχρότης , ὑγρότης ξηρότης , δίδωμι καί ὁ Ψυχή ὁ ἐναντίωσις οὗτος ὑπάρχω · γαῖα μέν γάρ φημί γαῖα ὁράω , ὕδωρ δέ ὕδωρ . ὥστε ὅσος γε εἷς ὁ στοιχεῖον ὁ ψυχή τίθημι ὁ ἐκεῖνος ποιότης μόνος προστίθημι καί ὁ Ψυχή , ὁ μέν πυρός ὁ θερμότης καθάπερ Ἡράκλειτος , ὁ δέ ὕδωρ ὁ ὑγρότης καθάπερ Ἵππων . οὗτος γοῦν καί ἐκ ὁ ὄνομα κομψεύω , ὅς ἐπί ὁ Ψυχή χράομαι ὁ συνήθεια , ὁ μέν ὁ θερμός λέγω ὅτι καί ὁ ζῶ παρά ὁ ζέω ὀνομάζω , ὁ δέ ὁ ψυχρός ὅτι καί ὄνομα ὁ Ψυχή ἐντεῦθεν · διά γάρ ὁ κατάψυξις ὅς σῴζω ὁ ζῷον ἐκ ὁ ἀναπνοή . ὁ μέν οὖν παραδίδωμι ἐγώ ἱστορία περί Ψυχή διέρχομαι , ὁ μέν ὅς λέγω ἀκολουθέω , ὁ δέ ὅς εἰκός αὐτός βούλομαι λέγω . 3 . ἐπισκεπτέος δέ πρῶτος μέν ὁ ὁ κίνησις οἰκεῖος τίθημι ὁ Ψυχή καί διά ὁ κινέω κινέω καί αὐτός ὑπολαμβάνω , ὡς καί ὁ ὅρος αὐτός τοιοῦτος ἀποδίδωμι , ψυχή εἰμί ὁ κινέω ἑαυτοῦ ἢ δύναμαι κινέω ἑαυτοῦ · οὗτος γάρ καί Πλάτων ἐν ὁ δέκατος ὁ Νόμων . ἴσως γάρ οὖον οὗτος μόνος ψεῦδος εἰμί ὁ ὁ ψυχή διά ὁ κινέω κινέω , ἀλλά ὅλως ἀδύνατος ὑπάρχω αὐτός ὁ κινέω . ὅτι μέν οὖν οὐ ἀνάγκη πᾶς ὁ κινέω καί αὐτός κινέω , δείκνυμι μέν ἐν ὁ φυσικός διά πλείων , ὅμως δέ καί νῦν ὁ σαφής ὗς ἕνεκα ἐκεῖθεν ὀλίγος μετενεκτέον . εἰμί γάρ ἅπας ὁ κινέω καί κινέω , ἤτοι ὑπό ἑαυτοῦ κινέω αὐτός ἀναγκαῖον εἰμί ἢ ὑπό ἄλλος . ὑπό ἄλλος μέν δή οὐ ἀνάγκη · εἰς ἤπειρος γάρ ὁ λόγος προάγω . ὑπό ἑαυτοῦ δέ ἀδύνατος διά ὅδε · ἢ γάρ κατά ἄλλος μέν τίς αὐτός κινέω , κατά ἄλλος δέ κινέω ὁ αὐτοκίνητον , εἰμί κατά αὐτός . εἰμί μέν | δή κατά ἄλλος , εἰμί τίς αὐτός κινέω μόνος μή κινέω δέ , ὅσπερ οὐ οἴομαι δυνατός · καί οὐκέτι εἄν ἀκριβῶς αὐτοκίνητον εἰμί , ἀλλά ἕτερος μέν αὐτός ὁ κινέω ἕτερος δέ ὁ κινέω . οὗτος δέ ὁ τρόπος οὐδείς κωλύω καί ὁ ζῷον λέγω αὐτοκίνητος καί ὁ φυτός · κινέω γάρ καί οὗτος ὑπό ὁ φυτικός Ψυχή τρέφω καί αὐξάνω . εἰμί δέ κατά ὅλος ἑαυτοῦ κινέω καί κινέω , οὐδέ ὑπονοέω τις ἄν , πῶς φέρω ἄν ἅμα καί φέρω , καί ἀλλοιόω καί ἀλλοιόω , ὥστε ἅμα διδάσκω εἄν καί μανθάνω , καί ὑγιάζω καί ὑγιάζω ὁ αὐτός ὑγεία . ἄτοπος μέν δή καί οὗτος , ἄτοπος δέ εἄν μᾶλλον φαίνω , ὅτι πᾶς μέν ὁ κινέω ἔτι δύναμις εἰμί καθό κινέω , πᾶς δέ ὁ κινέω ἐνέργεια καθό κινέω , ὥστε εἰμί ὁ αὐτοκίνητον κινέω αὐτός ὅλος ὑπό ἑαυτοῦ , ἅμα τε ἄν δύναμις εἰμί καί ἐνέργεια πρός ὁ αὐτός , καί ἀτελής ἅμα καί τέλειος , ὥστε ἅμα ἄν εἰμί θερμός ἤδη καί οὔπω θερμός , καί ἅμα ἄν οὔπω νοέω καί ἤδη νοέω . οὗτος μέν οὖν ὅσπερ εἶπον ἐπί ἀκριβής ἐν ὁ φυσικός ἐξεργάζομαι , ἐκεῖθεν ὁ λοιπάς ληπτέος , ὅστις μή αὐτάρκης ὁ εἴρω . ἐγώ δέ ὅς προτίθημι τέως ὅτι μή οἷος τε ὅλως κινέω ὁ ψυχή ἀποδείκνυμι . διχόω δή κινέω ὁ κινέω πᾶς , ἢ γάρ κατά ἑαυτοῦ ἢ κατά ἄλλος · κατά ἄλλος δέ λέγω ὅσος κινέω ὁ ἐν κινέω εἰμί , οἷος ἐπί ὁ ναός καί ὁ πλωτήρ ( ὁ μέν γάρ ναῦς κατά ἑαυτοῦ , δέ πλωτήρ κατά ἄλλος · κεῖμαι γάρ ἠρεμέω ἐν ὁ ναῦς καί μή κινέω ὁ οἰκεῖος | κίνησις ἄνθρωπος . οὗτος δέ εἄν φημί καί ὁ συμβεβηκός ὁ σῶμα οἷος λευκότης μελανία ὁ δίπηχυς καί τρίπηχυς κινέω , κατά ἕτερος δέ , ὁ ἐν κινέω ὑπάρχω · ὁ δέ οὗτος ὁ τρόπος κινέω ἐνδέχομαι μήτε σῶμα εἰμί μήτε προσδέω τόπος κατά ἑαυτά)—διχῶς οὖν λέγω ὁ κινέω σκοπέω νῦν ἐπί ὁ Ψυχή , εἰμί κατά ἑαυτοῦ κινέω φύω καί μετέχω οὗτος ὁ τρόπος κίνησις · ἐπεί ὅτι κατά συμβαίνω καί κατά ἄλλος καί ἐγώ ἄν συγχωρέω , εἰμί γε ἐν σῶμα κινέω . τέσσαρες τοίνυν κίνησις εἰμί φορός ἀλλοίωσις φθίσις αὔξησις , ἢ εἷς οὗτος κινέω ἄν ἢ πλείων ὁ πᾶς . ἀλλά δείκνυμι ὡς πᾶς ὁ φύσις κινέω κατά τις ὁ τέσσαρες οὗτος κίνησις μή κατά συμβαίνω πάντως ἐν τόπος καί σῶμα ) ὅτι δέ οὖον κατά συμβαίνω κινέω αὐτός , δῆλος εἰμί , ὅσγε καί ὁ οὐσία αὐτός ἐξάπτω ὁ κίνησις . εἰμί δή σῶμα ὁ ψυχή , δῆλος ὅτι καί τόπος οἰκέω ἔχω . τίς οὖν οὗτος ; εἰς ἐκεῖνος γάρ φύσις κινέω καί γίγνομαι ἐν ἐκεῖνος φύσις ἠρεμέω . ὁ δέ οὗτος συγχωρέω λόγος καί βίαιος συγχωρητέον τις εἰμί κινέω ὁ Ψυχή καί ἠρεμία · εἰς ὅς γάρ κινέω φύσις , ἐκ οὗτος καί βία κινέω · ποῖος δέ βίαιος ὁ Ψυχή κινέω εἰμί καί ἠρεμία , οὐδέ πλάσσω βούλομαι ῥᾴδιος εἰμί · ὁ μέν γάρ ἔμψυχος σῶμα ὁράω καί βία πολλάκις καί παρά φύσις κινέω , ὅταν ὠθέω ἢ ἀναρρίπτω , ὁ δέ Ψυχή οὐ οἷος τε οὗτος ὁ βίαιος κινέω λέγω · ἄγω γάρ αὐτός | κατά φύσις ὁ ἀντίκειμαι . ἀλλά ἴσως ὁ μέν παρά φύσις κίνησις ὁ Ψυχή ἀφαιρέω , κατά φύσις δέ αὐτός κινέω φημί πᾶς ὁ κινέω , καί ὁ ἐναντίος · ἀλλά οὐδείς ὁράω ὁ στοιχεῖον οὗτος κινέω ἐκ ὅς αὐτός ποιέω ὁ μέν ἐκ εἷς , ὁ δέ ἐκ πλείων · ἀλλά ὁ μέν πῦρ ἀεί ἄνω , ὁ δέ γῆ κάτω ) ὁ δέ λοιπάς στοιχεῖον μεταξύ . ἔτι δέ εἴπερ διά οὗτος ἀναγκαῖος εἰμί νομίζω ὁ κινέω ὁ Ψυχή , ἐπεί ὁ σῶμα κινέω , ὡς ἀδύνατος καθίστημι ὁ κινέω ὁ σῶμα μή πρότερος αὐτός κινέω , ἕπω εἄν οὗτος καί εὔλογος εἰμί καί ὁ τρόπος ὁ κίνησις ὁ αὐτός αὐτός τε κινέω καί κινέω ὁ σῶμα · εἰμί δέ οὗτος ἀκόλουθος , δηλονότι καί ἀντιστρέφω ἀληθής , ὡς κινέω ὁ σῶμα , οὗτος κινέω καί ὁ Ψυχή . ὁ δέ σῶμα κινέω κατά τόπος , ὥστε καί ὁ ψυχή κατά τόπος ἤτοι γε ὅλος ἢ κατά μόριον μεθίστημι . οὗτος δέ ἕπω καί ἐξέρχομαι εἴσειμι πάλιν , οὗτος δέ ὁ ἀνίστημι ὁ θνῄσκω ὁ ζῷον . ὁ δέ ὁ Ἀριστοτέλης ἐξεταστής ἐνίστημι ὁ λαμβάνω · οὔτε γάρ φημί ὅς αὐτός κινέω κινέω , καί ὁ σῶμα κινέω · κρίσις μέν γάρ καί συγκατάθεσις ὁ κινέω ὁ ὁ Ψυχή , τοπικός δέ ὁ ὁ σῶμα · οὔτε ὁ ἀντιστροφή ἀναγκαῖος εἰμί · οὖον γάρ πάντως ὅς ὁ σῶμα κινέω , οὗτος κινέω καί ὁ Ψυχή · καί γάρ ἕλκω ὁ ξύλον ὑπό ὁ ἄνθρωπος , οὐ ἕλκω δέ ὁ ἄνθρωπος , καί ἕλκω μέν ἄνω κατά εὐθύς γραμμή ὁ ἀναθυμίασις ὁ ἥλιος , κύκλος δέ αὐτός περίειμι . πρῶτος μέν | οὖν ὁ κρίσις αὐτός καί ὁ συγκατάθεσις δεικτέος κινέω τηρέω γε ὁ ὑπόθεσις , ἐπί ὅς ὁ κίνησις νοέω συνεχής τε εἰμί καί χρόνος παρατείνω καί μή σύγκειμαι ἐκ ἡμέρα κίνημα καί προίημι ἐκ ὁ δύναμις εἰς ἐντελέχεια σῴζω ἔτι ὁ δύναμις · ὅς ἔοικα ἐκλανθάνω παντάπασι καίτοι σύνοψις ἐκδίδωμι ὁ περί κίνησις εἴρω Ἀριστοτέλης . ὁ δέ ἕλκω ὁ ξύλον ἄνθρωπος καί ὁ κύκλος φέρω ἥλιος ὅς κινέω κίνησις καί αὐτός κινέω · κινέω γάρ καί κινέω ὁ κατά τόπος . εἰμί δέ ἕτερος ὁ ἀριθμός ἢ καί ὁ εἶδος , οὐδείς πρός ὁ λόγος · οὐδείς γάρ πλέω πρόκειμαι νῦν ὁ φιλόσοφος ἢ ὅτι ὁ κατά τόπος κινέω , εἰμί διά ὁ κινέω κινέω , καί αὐτός ἄν κατά τόπος κινέω . ἀλλά οὐδέ οὗτος ἀνάγκη φημί , εἰμί κατά τόπος ὁ ψυχή κινέω , καί ἐξέρχομαι αὐτός εἴσειμι πάλιν . οὐδέ γάρ ὁ πνεῦμα ὁ ψυχή λέγω καί ὁ κίνησις αὐτός ὁ κατά τόπος δίδωμι ἐξέρχομαι εἴσειμι πάλιν συγχωρέω ἄν . κακῶς οὖν ἵημι ἀγαθός καί οὐ ἀκόλουθος ὁ ὑπόθεσις , ὅς δογματίζω εἰμί γάρ ὡς σῶμα ἔξειμι ἐκ ὁ σῶμα , διά τίς καί οὐ εἴσειμι πάλιν ; οὗτος γάρ ἐπί ὁ ἄλλος ὁράω , οἷος ὁ ἐν τόπος καί ὁ ἐν ἀγγεῖον . ἀλλά ὅμως Ζήνων μέν ὑπολείπω τις ἀπολογία κεράννυμι ὅλος διά ὅλος ὁ σῶμα φάσκω ὁ ψυχή καί ὁ ἔξοδος αὐτός ἄνευ φθορά ὁ σύγκριμα μή ποιέω , ὁ δέ ὡς ἐν τόπος ὁ σῶμα περιέχω αὐτός τίθημι καί ὡς ἐν ἀγγεῖον οὗτος φημί ὁ ἄτοπος ἀκολουθέω Ἀριστοτέλης , οὗτος δέ ἄν ὁ | περί Δημόκριτος ἄγω , καί εἰμί τις πῦρ , καί εἰμί τις ὕδωρ ὁ ψυχή ἀποκρίνω . ἀλλά ἴσως ὁ μέν σωματικός οὗτος κινέω διά οὗτος ὁ ψυχή κατά συμβαίνω εἴρω κινέω ὁ ἐν-ὑπάρχω ὁ σῶμα · οὗτος γάρ καί ὑπό ἄλλος κινέω αὐτός οὐδείς κωλύω · καί γάρ ὠθέω βία ὁ ζῷον συναπολαύω ἀνάγκη ὁ ψυχή ὁ βίαιος οὗτος κίνησις . ἀλλά ὁ ὁ Ψυχή κινέω καί ὡς Ψυχή οὗτος εἴρω αὐτός ὑπό ἑαυτοῦ κινέω , καί οὗτος εἰμί ἐκ ὁ οὐσία ὁ ψυχικός , ὅς οὐ οἷος τε αὐτός ὑπό ἄλλος κινέω , ὡς ὁ ἔνδοθεν φύσις ἐξαρτάω . τίς οὖν οὗτος , διδάσκω ἐγώ σαφῶς · ὁ μέν γάρ αἴσθησις ὑπό ὁ ἔξωθεν σχεδόν θυροκοπέω κινέω , ὁ δέ ὄρεξις σύρω ὑπό ὁ ὀρεκτός , ὁ διανόησις δέ ἐξαρτάω ὁ αἴσθησις , εἴπερ οὐδέποτε ἄνευ φαντασία · εἰμί δέ κατά ἑαυτοῦ , ἀλλά οὖον συνεχής οὐδέ ἐν χρόνος , οὐδέ κινέω . εἰμί οὖν καί οὗτος ὑπό ἄλλος κινέω , τίς ὑπό ἑαυτοῦ . , οὖον γάρ δή ὁ αὐτός ἅμα καί ὑπό ἄλλος καί ὑπό ἑαυτοῦ · οὐδείς γάρ ὁ ὑπάρχω τις καί κατά ἑαυτοῦ καί ἔξωθεν ἅμα ὑπάρχω , οὐδέ ἅμα διά ἑαυτοῦ καί διά ἄλλος , ὥσπερ οὐδέ ὁ ποταμός ὁ κίνησις οὐδέ ὁ φλόξ οὐδέ εἰμί τίς ἄλλος τοιοῦτος · ἀχώριστος γάρ ὁ κατά ἑαυτοῦ καί ὁ αἴτιος ὁ ἔξωθεν οὖον δήω . ἀλλά οὖον κινέω , φημί , ὁ αἴσθησις ὁ αἰσθητής , ἀλλά ὁ ὅς οὐ ἄνευ λόγος ἐπέχω , καί παραβάλλω ὁ ἀράχνης ὁ αἴσθησις , ἕ προσπηδάω ὁ ἐμπίπτω ζῷον εἰς ὁ ὕφασμα , οὖον ὁ ἐμπίπτω κινέω ἀλλά ὁ οἰκεῖος ὁρμή · οὗτος γάρ ὁ αἰσθητός ἐμπίπτω ὁ αἰσθητικός ὄργανον ὁ | ψυχή εἰς ἐπίκρισις αὐτός ἐκκαλέω . ἀλλά εἰμί μέν τίς δεῖ ὁ κομψός οὗτος ἀκολουθέω παράδειγμα , ὥσπερ ὁ ἀράχνης ὁ ἐμπίς κινέω καί πᾶς θήραμα ὁ θήρ καί πᾶς ὀρεκτός ὁ ὀρέγω , οὗτος καί ὁ ψυχή ὁ ἔξωθεν ἄν κινέω · νῦν δέ καί αὐτός ἔοικα αὐτός ὡς μή οἰκέω καταψηφίζομαι · ἀπό γάρ ὁ ἀράχνης ἐπί ἔδαφος μεταβαίνω οὗτος ἐπέχω ὁ λόγος φημί ὁ ὁρατός πρός ὁ ὅρασις , ὅς ἔδαφος πρός ὁ περιπατέω καίτοι γελοῖος εἰμί χώρα καί τόπος εἰμί ὁ αἰσθητός ὁ ὁ αἴσθησις ἐνέργεια , ἀλλά μή μᾶλλον ἔοικα ὁ ἕλκω ἢ καλέω ἢ νύσσω . οὗτος δέ ἐπί ὁ ὀρεκτός φανερός · πᾶς γάρ ὁ ὀρεκτός ἄτεχνος ἕλκω καί σύρω προσέοικα ὁ δύναμις ὁ ὀρεκτικός , καί οὖον ὁ τόπος αὐτός εἰμί καί χώρα . ἔτι τοίνυν ὁ ψυχικός οὗτος κινέω ἆρα καθό εἰμί [ ὁ ] ψυχή αὐτός εἴρω ἢ κατά ἄλλος τίς ; εἰμί γάρ καθό ψυχή ( κατά οὗτος γάρ καί κινέω ) , ὥσπερ ὁ κινέω κατά χρῶμα ἐξίστημι ὁ χρῶμα καί ὁ κινέω κατά τόπος ἐξίστημι ὁ τόπος , οὗτος καί ὁ ψυχή , εἰμί κινέω καθό ψυχή , ἐξίστημι εἄν ὁ ψυχή εἰμί . ὁ μέν γάρ κατά τίς ὁ συμβεβηκός αὐτός κινέω , οἷος τόπος ἢ μέγεθος ἢ ποιότης , οὐ ἀνάγκη ἔχω ἔκστασις ὁμολογέω ὁ οὐσία αὐτός εἰμί ὁ κίνησις , ἀλλά μόνος ὁ συμβεβηκός καθό μεταβάλλω · ὅσος δέ κινέω αὐτός καθό ψυχή εἰμί λέγω καί σχεδόν ποιέω ὁ κίνησις αὐτός ὁ οὐσία , ἀνάγκη προσίημι οὗτος ὁ ἐκ ὁ λόγος συμβαίνω | ἀτοπία · εἰμί γάρ κινέω καθό ψυχή , ὁ δέ κίνησις ἑαυτοῦ οὐσία αὐτός εἰμί , κινέω καθό ψυχή ἐξίστημι ἄν ὁ οὐσία αὐτός . ὥσπερ γάρ ὁ φλόξ καί ὁ ἄνεμος καί ὁ ποταμός , ἐπεί κατά οὐσία αὐτός ὁ κίνησις , οὐδέ ἀκαρής μένω ἐπί ὁ αὐτός οὐσία ( μή ῥέω γάρ οὐκέτι ποταμός ἀλλά ὕδωρ , καί κινέω οὐκέτι ἄνεμος ἀλλά ἀήρ ἢ ἀναθυμίασις ) · οὕτως ἀνάγκη καί ὁ Ψυχή ἐν συνεχής καί ἄπαυστος ῥοή καθίστημι αὐτός ὁ κινέω . πόθεν οὖν ἐγώ ὁ μνήμη ; πόθεν ὁ ὁ ἐπιστήμη βεβαιότης ; οὗτος δέ ὥσπερ ὁμόσε χώρα καί ὁμολογέω ὁ κίνησις ὁ Ψυχή οὐσία εἰμί καί φύσις , διά οὗτος φημί , ὅσος ἄν μᾶλλον κινέω , τοσοῦτος μᾶλλον ὁ οὐσία αὐτός μή ἐξίστημι · ζωή γάρ φημί εἰμί αὐτός ὁ κίνησις καί ὁ ζῶ αὐτός αὐτός ὁ κινέω . ὁ δέ οὗτος λέγω ἀγνοέω ἔοικα διαφορά κίνησις καί ἐνέργεια , καί ὅτι ὁ μέν ἐνεργέω κατά οὐσία διατηρητικός εἰμί ὁ φύσις ὁ ἐνεργέω , οἷος καί ὁ ὄψις ὁ ὁράω , ὁ δέ κινέω κατά οὐσία πάντως ἔκστασις ἔχω ὁ οὐσία ἐκεῖνος ἐκ ὅς κινέω , καί ἐνέργεια μέν κατά ἕκαστος μόριον ὁ χρόνος τέλειος ἐν ὅς γίγνομαι , ὥσπερ καί ὁ ὄψις καί ὁ νόησις , ἀτελής δέ ὁ κίνησις ἐντελέχεια καί ἀεί ὁ ἄλλος καί ἄλλος προσλαμβάνω , τόπος μέν εἰμί κατά τόπος , μέγεθος δέ εἰμί κατά μέγεθος , οὐσία δέ εἰμί κατά οὐσία , ὥσπερ ὁ ποταμός καί ὁ πνεῦμα · ἐπεί καί ὁ οὐράνιος σῶμα διά οὗτος ἄφθαρτος παντελῶς , ὅτι κινέω κατά ὁ ἔξωθεν τόπος , καί ὁ μέν φύσις αὐτός ὡσαύτως ἔχω μένω , ὁ τόπος δέ ἄλλος καί ἄλλος . εἰμί δέ ὅσπερ ἐγώ ἐνέργεια ὀνομάζω , οὗτος κίνησις καλέω φιλονικέω , περί μέν ὁ ὄνομα οὖον διαφέρω · χράω γάρ ἐφίημι ὅς τις βούλομαι ὁ ὄνομα , καί μάλιστα τοῖ εἶδος ἀντί ὁ γένος · εἶδος γάρ ἐνέργεια ὁ κίνησις , καί εἰμί μέν τίς κίνησις , καί ἐνέργεια · εἰμί δέ τίς ἐνέργεια , οὖον πάντως κίνησις , ὁ οὗτος πολλαχοῦ καί ὁ Πλάτων μεταλαμβάνω δῆλος εἰμί . διό περί μέν ὄνομα οὖον χρή φιλονεικέω , ὁ δέ πρᾶγμα δεῖ οἶδα παμπολύς διαφέρω , ὁ τε ἀτελής καί ὁ τέλειος ἐντελέχεια . ἀλλά ὁ γε ὑπολαμβάνω κινέω ὁ ψυχή αὐτός μέν ἴσως οὐδεπώποτε εἶδον κινέω κατά ἑαυτοῦ , ὁ μέντοι ζῷον καί ὁ σῶμα ὁράω προσυπολαμβάνω αὐτός εἰμί ὁ πρῶτος κινέω , ὅσπερ αὐτός ἐπί πολύς καί ὁ αἴσθησις μαρτυρέω · πολύς γάρ ὁ ἄλλος κινέω καί αὐτός συγκινέω . εἰμί δέ κινέω ὅτε κινέω ὁ σῶμα , καί ἠρεμέω εἄν ὅτε ἠρεμίζω ὁ σῶμα · οὖον μᾶλλον ἄρα αὐτός οὗτος πρόσειμι ἢ οὗτος · οὐ ἄρα κατά ὁ ἴδιος λόγος ἐν-ὑπάρχω κίνησις αὐτός , ἥκιστος δέ ὁ ἀίδιος καί ἄπαυστος . πόθεν γάρ ὁ ἠρεμί ὁ ζῷον ; οὗτος δέ ἀπαντάω μέν καί ὁ ἀσώματος κινέω ὀνειροπολέω φημί Ψυχή , Δημόκριτος δέ ἄντικρυς διά ὁ κινέω ὁ ἄτομος ἀεί καί μηδέποτε ἠρεμέω κινέω ὁ ζῷον · ὅλως γάρ ὁ κινέω κατά τόπος ὁ ψυχή κινέω ὁ σῶμα ἀποφαίνω παραπλήσιος τίς λέγω Φίλιππος ὁ κωμῳδοδιδάσκαλος · φημί γάρ ὁ Δαίδαλος παρά αὐτός κινέω ποιέω ὁ ξύλινος Ἀφροδίτη ἐγχέω ἄργυρος χυτός . αὐτός δή καί οὗτος λέγω . καίτοι γε ἐναργής λίαν ὅτι κινέω ὁ ζῷον οὖον προκινέω κατά τόπος ἔνδοθεν ὁ Ψυχή , ἀλλά προαιρέω μόνος καί κρίνω εὐθύς ὑπηρετέω ὁ σῶμα . Θεμίστιος περί Ψυχή Λόγος δύο . δοκέω δέ εἄν ὁ αὐτός τρόπος καί ὁ Τίμαιος Δημόκριτος φυσιολογέω περί Ψυχή · καί γάρ οὗτος ὁ κινέω ὁ ψυχή ὁ σῶμα κινέω ἀποφαίνω . διά γάρ ὁ συμπλέκω πρός αὐτός συνίστημι ἐκ ὁ ἔκκειμαι στοιχεῖον καί μερίζω κατά ὁ ἁρμονικός ἀριθμός ὁ ἑαυτοῦ κινέω καί ὁ σῶμα συμπεριάγω , κινέω δέ αὐτός κατά κύκλος . ὅτι μέν οὖν Πλάτων οὐ οἴομαι σῶμα ὁ Ψυχή , πολλαχόθεν εἰμί συμφανής ἐκ ὁ ἐν πολύς διάλογος αὐτός γράφω . Ἀριστοτέλης δέ οὖον πρός Πλάτων φημί ἀντιλέγω , ἀλλά πρός Τίμαιον , ὅς εἴτε σῶμα νοέω ὁ κύκλος , εἴτε μή νοέω σῶμα οὕτως ὀνομάζω , ὑπεύθυνος εἰμί ἢ ὁ δόξα ἢ ὁ φωνή ὑπό ὁ μή προαιρέω ἐν φιλοσοφία καί μάλιστα ἐν τηλικόσδε πρόβλημα ἄλλος μέν νοέω , ἄλλος δέ λέγω · ἀγαπητός γάρ ἐπί ὁ τοιοῦτος αὐτός φρονέω καί φθέγγομαι σαφής γίγνομαι ὁ ἐν ὁ πρᾶγμα ἀσάφεια . ἄλλως τε πρός οὐδείς | οὗτος δόξα ἀγωνίζω ὁ μήτε ὁ Ψυχή , μήτε μᾶλλον ὁ νόος σῶμα εἰμί πιστεύω , ὡς πρός ἐκεῖνος ὅς πᾶς ὁ ἐν πούς σῶμα ἀτιμάζω ἐκ ὁ θεῖον καί οὐράνιος σῶμα καί ὁ ψυχή ποιέω καί ὁ νόος · πιθανότης γάρ ἔχω πολύς ὅδε ὁ δόξα , καί παρά Πλάτων μέν ὁ αὐγοειδής ὄχημα οὗτος ἔχω ὁ ὑπόνοια , παρά Ἀριστοτέλης δέ ὁ ἀνάλογος ὁ πέμπτος σῶμα ὅς φημί ὑπάρχω ἐν πᾶς σχεδόν ὁ ὁ ζῷον Ψυχή · ἐπεί ὁ γε μή εἰμί πῦρ ἢ ὕδωρ ὁ ψυχή ἢ αἷμα ἢ ὁ σφαιροειδής ἄτομος οὐδείς σεμνός εἰμί διελέγχω , ἀλλά πᾶς ῥᾴδιος καί ὁ Ἀριστοτέλης ἀγχίνοια πολύς λείπω . εἰμί τοίνυν μέλλω κινέω δόξα ἰσχυρός καί ἀρχαῖος , πρόσειμι ἐγγύς ὁ φύσις ὁ Ψυχή , ἐπιφανής ἐν φιλοσοφία πρόσωπον προΐστημι , ὅς καί Πλάτων ἀνατίθημι ὁ διάλογος , οὐ ἄν τις ἐπικαλέω δικαίως ἢ ὡς Πλάτων ἢ ὡς Τίμαιον συκοφαντέω · σχεδόν γάρ ὁ λόγος αὐτός πρός ὁ δόξα , οὖον πρός ὁ ἀνήρ , εἰμί καί δίδωμι ὑπόνοια ἐκ ὅς λέγω ὡς καί αὐτός ὁ δόξα προίστημι . ὑπομιμνῄσκω γάρ ἐφεξῆς ὁ εἴρω ὑπό Τίμαιος καί φημί κατασκευάζω ὁ δημιουργός ὁ ψυχή ἐκ ὁ εὐθυωρία εἰς κύκλος αὐτός κατακάμπτω , καί ἐπεί πλάτος περί ὁ εὐθυωρία εἰμί ὁ Ψυχή , διαιρέω ὁ εἷς κύκλος καί ποιέω δύο δισσαχῇ συνάπτω , ὁ μέν ἐκτός τε καί περιέχω , ὁ δέ ἐντός καί περιέχω , καί ὁ εἴδομαι διαιρέω εἰς ἑπτά κύκλος καί διά οὗτος κύκλος κινέω ὁ οὐρανός , ὅτι κύκλος εἰμί ὁ ψυχή , καί δή κατά ἁρμονία κινέω ὁ θεῖον σῶμα , διότι καί αὐτός ὁ ψυχή μερίζω κατά ὁ ἁρμονικός ἀριθμός · δύο γάρ οὗτος ἕνεκα εἰς ὁ λόγος ὁ μουσικός αὐτός διαιρέω , ὅπως αἴσθησις τε συμφύω ἁρμονία ἔχω καί ὁ πᾶς φέρω σύμφωνος φορός . Πρῶτος μέν οὖν οὐ εὕω λέγω ὁ ψυχή μέγεθος εἰμί , καί οὗτος λογικός τίθημι · ὁ γάρ ὁ πᾶς δηλονότι τοιοῦτος ὁ Τίμαιος εἰμί βούλομαι , οἷος πρός εἰμί ὁ καλέω νόος · οὖον γάρ δή ὁ ἄλλος δύναμις ὁ ὁ πᾶς ψυχή προσδέω · οὔτε γάρ αἴσθησις οὔτε ἐπιθυμία οὔτε θυμός · οὗτος γάρ ὕστερος ὁ δύο θεός προσυφαίνω ὁ Ψυχή ἐπί ὁ ζῷον ὁ μερικός , καί ὅλως οὗτος ὁ κίνησις ὁ δύναμις οὖον κυκλοφορία · καί γάρ ὁ αἴσθησις ὥσπερ κατά εὐθύς ἐπί ὁ ἔξω , καί παραπλήσιος ὁ ὄρεξις . οὐ ὀρθῶς οὖν ὁ νόος μέγεθος ποιέω , εἴτε ὡς κύκλος εἴτε ὡς σφαῖρα αὐτός σχηματίζω · μέγεθος μέν γάρ ἅπας συνεχής , καί οὕτως εἷς ὁ συνεχής εἰμί καί ὁ συνάπτω αὐτός πρός τις κοινός ὅρος ὁ μόριον · ὁ δέ νόος εἷς καί συνεχής κατά ἄλλος τρόπος , εἰμί δεῖ ὁ συνεχής ὅλως ἐπί αὐτός λέγω . ἐπεί γάρ δείκνυμι ἐφεξῆς , ὅτι αὐτός ὁ νόος ὁ νοέω , λέγω δέ ὁ νόος ὁ ἐνέργεια , δῆλος δήπουθεν ὅτι ὅπως ἄν ὁ νόησις ἔχω ὁ συνεχής , καί ὁ νόος ἔχω ὁ αὐτός τρόπος . ἀλλά ὁ νόησις αὐτός δείκνυμι ὁ νόημα , οὗτος δέ ὁ ἐφεξῆς ὁ εἷς ἔχω καί ὡς ἀριθμός , ἀλλά οὐ ὡς μέγεθος . ὅταν γάρ ὅδε μετά ὅδε νοέω , διά-ὁρίζω μέν ὁ νόημα , ὁ δέ ἐφεξῆς ἀλλήλων ἔχω , καί τελευτάω εἰς εἷς πολλάκις ὁ πλείων , | ὥσπερ ἐν ὁ συλλογισμός ὁ λῆμμα εἰς ὁ συμπέρασμα , ἀλλά οὖον ὁ συνεχής εἰμί , οὐδέ ὁ πρός ὅρος κοινός συνάπτω . εἴπερ οὖν ὁ νόημα οὕτως εἷς , δηλονότι καί ὁ νόος , καί ἤτοι παντάπασι ἀμερής , ὥσπερ ἔχω ὁ ὁ πρῶτος ὁράω , ἢ οὐ ὡς μέγεθος συνεχής , ἀλλά ὡς ὁ ἀριθμός εἶπον ἄν , εἰμί ἐφεξῆς ἀριθμέω μόνος , εἶτα δυάς , εἶτα τριάς . καί γάρ ἄλλως ἀνάξιος καί Τίμαιος καί Πυθαγόρας ὁ νόος μέγεθος ὑπολαμβάνω . πῶς γάρ δή καί νοέω μέγεθος εἰμί , καί μάλιστα , εἰμί καθάπερ φημί ὁ Τίμαιος ἁφή χρεία ὁ Ψυχή καί ὁ νάω καί πέλασις πρός ὁ νοέω ; ἢ γάρ ὁ μόριον ἕκαστος θιγγάνω ὁ ὅλος νοέω , ἢ οὐ ἕκαστος μέν ὁ μόριον , ὅλος δέ ὁ ὁ κύκλος περιφορά , ἢ ἕκαστος μέν ὁ μόριον ὁ μόριον , ὅλος δέ ὁ ὅλος . εἰμί μέν οὖν ἕκαστος ὁ μόριον ὁ ὅλος νοέω , ἐπεί ὁ μόριον οὗτος ἢ στιγμή εἰμί ἢ μέγεθος , εἰμί δεῖ καί ὁ στιγμή μόριον λέγω , εἰμί μέν κατά στιγμή , οὗτος δέ ἤπειρος , δῆλος ὡς οὐδέποτε διεξέρχομαι · εἰμί δέ κατά μέγεθος , πολλάκις ἢ ἀπειράκις αὐτός νοέω . ἀλλά μήv καί ἅπαξ ἀποχράω · ὁ γάρ εὕω οὐ ἐν ὁ πολλάκις αὐτός , ἀλλά ἐν ὁ ἅπαξ ὁ ἀληθής . εἰμί δέ ἱκανός θιγγάνω ὅστις ὁ μόριον , τίς δεῖ κινέω ὁ καί ὅλως μέγεθος ἔχω ; ὅς γάρ οὐδείς συντελής ὁ μέγεθος εἰς ὁ φύσις , οὗτος ἀμεγέθης κατά ἑαυτοῦ , εἰμί καί κατά συμβαίνω διαιρέω · οὐδέ γάρ ὁ πηχυαῖος λευκός μᾶλλον λευκός ὁ ποδιαῖος , οὐδέ γε ὁ ποδιαῖος ὁ σπιθαμιαῖος . διό καί ὁ μέγεθος ὁ ποιότης οὖον συντελής , ἀλλά ἀδιαίρετος ὁ λευκότης ὡς λευκότης καί | ἐν ὁ μέγεθος . ὡσαύτως δέ καί ἐπί ὁ νόος καί ὁ οὗτος δύναμις · εἰμί ὁ κύκλος καί ὁ μέγεθος ὁ τε μείζων ὁμοίως καί ὁ μικρός μόριον νοέω , οὐδείς πρός ὁ οὐσία ὁ νόος ὁ μέγεθος , εἴπερ οὐσία αὐτός ὁ ἐνέργεια . οὗτος γάρ τις καί ἄχρονος γίγνομαι λέγω , ὅς οὐδείς ὁ χρόνος πρός ὁ τελέω συνεισφέρω , ἀλλά εὐθύς τέλος καί ὁλόκληρος γίγνομαι ἐν ὅστις μόριον ὁ χρόνος . εἰμί δέ ἕκαστος μέν ὁ μόριον οὐ εἴρω ὁ κύκλος νοέω , ὅλος δέ , τίς αὖος γίγνομαι πάλιν ὁ χρεία ὁ ἁφή ὁ κατά μόριον ; ἢ πῶς ἐκ μόριον μηδείς νοέω ὅλος νοέω ; καίτοι εἰμί διά οὗτος ἐφάπτω , ἐφάπτω δέ ὁ μόριον , ὁ μόριον εἄν πρῶτος νοέω . εἰμί δέ οὗτος ἄμφω διαφεύγω εἴρω , ὅτι ὁ μέν μόριον ὁ μόριον , ὁ δέ ὅλος ὁ ὅλος νοέω , πῶς ὁ ἀμερής γιγνώσκω , ἐπεί πολύς καί ἀμερής ὁ νοέω ; καί τίς μάτην οὗτος ἀκριβολογέομαι ; εἰμί γάρ μέγεθος ὅλως ὁ νόος καί ὁ νόησις διά θίξις καί ἁφή , οὔτε κατά σημεῖον αὐτός θιγγάνω δυνατός νοέω , οὔτε κατά μέγεθος ἐφάπτω · κατά μέν γάρ σημεῖον θιγγάνω πῶς ὁ μεριστός ἀντιλαμβάνω ; εἴπερ ἀδύνατος ἐφαρμόζω πρός ὁ μεριστός ὁ ἀμερής · κατά μέγεθος δέ ἐφάπτω πῶς αὖθις ὁ ἀμερής καταλαμβάνω ; φαίνω δ ἄμφω οὗτος ποιέω ὁ νόος καί οὖον μᾶλλον ὁ μεριστός νοέω ἢ ὁ ἀμέριστος , ὥστε οὐ ἄν εἰμί μέγεθος οὐδέ εἄν ἁφή δήω πρός ὁ σύνεσις , ἀλλά τις ἕτερος φύσις ὁ νόος ἔξω παντελῶς σωματικός διάστημα , καί ὁ ἀμερής μέν νοέω , διότι μηδέ αὐτός ἐν μέγεθος , ὁ μεριστός δέ καταλαμβάνω , ὅτι καί οὗτος ἑαυτοῦ συναιρέω καί ποιέω ὡς οἷος τε | ἀμέριστος . ὁ γάρ εἶδος ἕκαστος καί ὁ τίς εἰμί εἰμί ἀμερής ἑαυτοῦ ποιέω καί ἁπλόος , καί ὁ πρῶτος ὅρος οὗτος ὁ εἶδος , ὁ ἐκλαμβάνω ὁ ὕλη , κἀν ἐν ὕλη ὅς , οὗτος νοέω . ὅτι δέ ἀκολουθέω ὁ ὁ νόος οὗτος νοέω τίθημι , λέγω δέ ὁ περιφέρω κύκλος , συγχωρέω εἰμί οὗτος ὁ νόος κύκλος καί μέγεθος , δῆλος . εἰμί μέν γάρ ἄλλως ἐνεργός νοέω , τίς μάτην αὐτός προσάπτω ὁ περιφορά ; εἰμί δέ ὁ περιφέρω κύκλος καθάπερ φημί , κύκλος εἄν εἰμί καί μέγεθος , εἴπερ διά οὗτος εἰς κύκλος ὁ εὐθυωρία κατακάμπτω ἵνα νοέω . ὁ οὖν οὗτος νοόω περιπίπτω ὅς λέγω εἰμί ἀναγκαῖος · ἢ γάρ κατά στιγμή ἀνάγκη νοέω , ἢ κτάομαι μέγεθος · ἀλλά εἰμί μέν κατά στιγμή , ἐκφεύγω αὐτός ὁ νόησις ὁ μεριστός · εἰμί δέ κατά μέγεθος , ἐκφεύγω αὐτός ὁ νόησις ὁ ἡμέρα . ἀλλά καί ἀίδιος ὁ περιφορά , ἀίδιος οὖν καί ὁ νόησις . ἢ τοίνυν ἀεί νοέω καί διά οὗτος αὐτός ἀεί , ἢ ἄλλος καί ἄλλος . εἰμί μέν γάρ αὐτός , ἠρεμέω μᾶλλον ὁ τοιοῦτος νόησις ἔοικα · εἰμί δέ ἄλλος καί ἄλλος , πῶς ὁ αὐτός εἰμί περιφορά , καί ἅμα ἔπος τε συντέλεσις ὁ νόησις ; μάτην οὖν ἔτι περιφέρω , εἰμί οὐδέποτε συντέλεσις . οὐδέποτε οὖν εἰμί νοέω · καίτοι πᾶς νόησις εἰμί πέρας , καί ὁ πρακτικός πᾶς γάρ ἕτερος χάρις ) καί ὁ θεωρητικός · οὗτος γάρ ὁ λόγος ὁμοίως ὁρίζω , ὅς καί χράομαι πρός ὁ θεωρία , λόγος δέ ἢ ὁρισμός ἢ ἀπόδειξις . καί ὁ μέν ὁρισμός πᾶς περαίνω · ἀπόδειξις δέ οὐδείς ὁ πρόοδος ἐπί ἤπειρος ἔχω , οὐδέ ἀνακάμπτω εἰς ὁ πρότασις | ὁ ἐκ ἀρχή , ἀλλά εὐθυπορία μᾶλλον ἔοικα ὁ ἐπιστήμη . φαίνω δέ οὐ ὅπως κατά φύσις ὁ κίνησις ὑπάρχω ὁ νάω , ἀλλά παρά φύσις μᾶλλον καί λυμαντικός ὁ ἐνέργεια · ἐπίστασις γάρ ἔοικα μᾶλλον ὁ νόησις , ὁ μέν ὁ ἁπλόος ὁράω καί παντελῶς , οὐδείς δέ κακός καί ὁ χράω συλλογισμός στάσις μάλα εἰμί πρός ὁ συμπέρασμα καί ἠρέμησις ἢ κίνησις καί ἀναχώρησις ὁ δείκνυμι . διά οὗτος δέ καί ὁ νήφω ὁ μεθύω μᾶλλον νοέω , καί ἐν νύξ μᾶλλον ἢ ἐν ἡμέρα , καί καθίστημι ὁ σῶμα ἢ θορυβέω , καί κακός ὁ νέος ὁ πρέσβυς , διότι πλείων αὐτός κινέω ὁ σῶμα κινέω . μᾶλλον οὖν ὁ κίνησις παρά φύσις ὁ νάω ὁ ἠρεμία , ὥστε οὐδέ μακάριος ὁ μή ῥᾴδιος · βίαιος γάρ ἅπας ὁ παρά φύσις . ὁ δή ὁ κίνησις οὐσία αὐτός ποιέω φύσις αὐτός ποιέω ὁ λυμαίνομαι ὁ ἐνέργεια . ἔτι εἴπερ ὁ κίνησις οὐσία ὁ νόος , πῶς νοέω ὁ ἄυλος καί ἀκίνητος ; οὗτος δέ οὐ οἷος τε ἀντεπιστρέφω καί πρός ἐγώ ὁ ἀκίνητος αὐτός τίθημι , πῶς νοέω ὁ ἐν κινέω ; νοέω γάρ καί ὁ κινέω οὐ ὡς κινέω , ἀλλά καθόσον ὁ αὐτός ἔχω μορφή · οὖον γάρ κατά ὁ ὕλη ἀλλά κατά ὁ εἶδος καί ὁ τίς εἰμί εἰμί ὅς γε κατά ἐνέργεια νόος , καί ὅταν ὁ μετά ὕλη ἀντιλαμβάνω · οὗτος δέ καί αὐτός νοέω ὁ κίνησις , ὁ εἶδος αὐτός νοέω καί ὁ λόγος , ὅτι τοιόσδε εἰμί ὁ ἐνέργεια . ὁ δέ ὁ κίνησις οὐσία αὐτός τίθημι χαλεπός ἀποδίδωμι ὁ νόησις ὁ ἀκίνητος . ἐπίπονος τε καί ὁ μείγνυμι ὁ σῶμα μή | δύναμαι ἀπολύω , καί προσέτι φευκτός , εἴπερ ἀγαθός ὁ νάω ὁ μή μετά σῶμα εἰμί , καθάπερ εἴωθα τε λέγω καί πολύς συνδοκέω καί ὁ πάλαι καί ὁ κατά ἐγώ , ἕ οὐ αἰσχύνω ὁ ὁ ζῷον ψυχή ἀγαθός ὁμολογέω ὁ ὁ ἄνθρωπος , εἴπερ ὁ μέν οἷος τε ἀπολύω ὁ σῶμα , ὁ δέ οὐ ἐνδέχομαι . ἄδηλος δέ ὅσος ἐκ ὁ εἴρω καί ὁ κύκλος φέρω ὁ οὐρανός ὁ αἰτία . εἰμί γάρ δεῖ προσέχω ὁ γράφω , οὐ εἰμί ὁ Ψυχή ὁ οὐσία κυκλοφορία ἀλλά ἐκ ὁ εὐθυωρία εἰς κύκλος ὕστερος κατακάμπτω , ὡς ἐκεῖνος μᾶλλον εἰμί αὐτός ὁ φύσις οἴκοθεν ἢ ὁ ὁ κύκλος καί κατά συμβαίνω ἔξωθεν ὑπάρχω ὁ περιφορά , οὖον διά ὁ οὐσία ὁ ἐκ ἀρχή , ἀλλά ὅπως εἄν ὁ πᾶς φέρω σύμφωνος φορός · ὥστε ὁ σῶμα αἴτιος ποιέω ὁ Ψυχή ὁ κίνησις , οὖον ὁ σῶμα ὁ Ψυχή . ἀλλά οὐδέ ὅτι ἀγαθός αὐτός ὁ κινέω ὁ ἠρεμέω , καί ὁ κινέω οὗτος ὁ τρόπος δίδωμι λόγος ὁ Τίμαιος · καίτοι οὗτος μάλιστα ἐν ὁ ἔργον ὁ θεός ζητητέος . ἐκεῖνος δέ ἄτοπος συμβαίνω καί οὗτος ὁ λόγος καί ὁ πλεῖστος ὁ περί Ψυχή · συνάπτω γάρ καί τίθημι εἰς σῶμα ὁ ψυχή οὐκέτι προσδιορίζω , διά τίς αἴτιος καί πῶς ἔχω ὁ σῶμα καί τίς συγγένεια κτάομαι πρός αὐτός . οὐδέ γάρ ὁ τυγχάνω ὁ τυγχάνω συνέρχομαι καί συνάπτω , οὐδέ ἅπας εἰς ἅπας ὁ μέν ποιέω , ὁ δέ πάσχω , οὐδέ ὁ μέν κινέω , ὁ δέ κινέω , ἐάν μή τις εἰμί κοινωνία καί συγγένεια οὗτος ὁ φύσις , ἐκ ὅς εἷς | τίς γίγνομαι ἔργον συντίθημι ἕκαστος · ἐκ δέ ὁ τυγχάνω οὐδαμῶς , οἷος ἐκ λίθος καί φωνή , ἢ ἐκ ἄνθρωπος καί δένδρον . ὁ δέ μόνος ἐπιχειρέω λέγω ποῖος τίς ὁ ψυχή , ποῖος δέ τίς ὁ σῶμα ὁ δέχομαι αὐτός οὐκέτι προσδιορίζω , ὥσπερ ἐνδέχομαι κατά ὁ Πυθαγορικός μῦθος , ὅς ἐκεῖνος μέν χράω πολιτικός , οὗτος δέ φυσικός [ ὑπολαμβάνω ] , ὁ τυγχάνω ψυχή εἰς ὁ τυγχάνω σῶμα · ὁράω γάρ ὅτι ὁ ζῷον ἕκαστος , μᾶλλον δέ ὁ ἐν ὁ ζῷον σῶμα ἴδιος εἶδος κτάομαι καί ἴδιος μορφή , καί πολύς διΐστημι ὁ σκώληξ σῶμα πρός ὁ ἵππος , καί ὁ ψύλλα πρός ὁ ἄνθρωπος . ἕ δέ οἴομαι εἰς ὁ τυγχάνω σῶμα ὁ τυγχάνω ψυχή εἰσοικίζω , εἰς ὁ ὁ ἐλέφας , ἄν οὗτος τυγχάνω , ὁ ὁ ἐμπίς , παραπλήσιος δή οὖν τίς λέγω , ὥσπερ εἰμί τις φημί εἰς αὐλός ἐνδύω ὁ ὑφαντικός , ἢ ὁ χαλκευτικός εἰς κερκίς · καίτοι καί ὁ τέχνη εἰμί φύσις εἰμί ἐκ ἑαυτοῦ εἰσδύνω εἰς ὁ ὄργανον , αὐλητικός μέν εἄν εἰς αὐλός εἰσδύνω , καί οὐ εἰς λύρα , κιθαριστικός δέ εἰς κιθάρα , καί οὐ εἰς αὐλός · καί ὁ Ψυχή τοίνυν , εἴπερ ὄργανον εἰμί ὁ σῶμα , ἕκαστος εἰς ὁ οἰκέω εἰσφοιτάω προσήκω , μᾶλλον δέ οὐδέ εἰσφοιτάω , ἀλλά ποιέω οἰκέω ἑαυτοῦ καί ἐπιτήδειος · πλάσσω γάρ αὐτός ὁ σῶμα καί οὐ ἑτοῖμος παραλαμβάνω , καθάπερ ὁ κιθαριστικός ὁ κιθάρα . τίς οὖν ὁ οἰκέω ἕκαστος καί πῶς αὐτός καί τίς εἰμί | πρό ὁ σῶμα εὑρίσκω τε καί ἐργάζομαι , παντελῶς ὁ Τίμαιος ἀποσιωπάω . 4 . καί ἄλλος δέ τις δόξα παραδίδωμι περί Ψυχή πιθανός μέν οὐδείς κακός ὁ λέγω , δίδωμι δέ εὐθύνω καί ἐξετάζω καί ἐν ὁ κοινός λόγος καί ἐν ὁ ἴδιος · λέγω γάρ τις αὐτός ἁρμονία · καί γάρ ὁ ἁρμονία κρᾶσις καί σύνθεσις ἐναντίος εἰμί καί ὁ σῶμα σύγκειμαι ἐκ ἐναντίος . ὁ οὖν τἀναντία οὗτος εἰς συμφωνία ἄγω καί ἁρμόζω , θερμός λέγω καί ψυχρός καί ὑγρός καί ξηρός καί σκληρός καί μαλακός καί ὅσος ἄλλος ἐναντίωσις ὁ πρῶτος σῶμα , οὐδείς ἄλλος εἰμί ἢ ὁ Ψυχή , ὥσπερ καί ὁ ὁ φθόγγος ἁρμονία ὁ βαρύς καί ὁ ὀξύς2 συναρμόζω . πιθανότης μέν οὖν ὁ λόγος ἔχω , διελέγχω δέ πολλαχῆ καί ὑπό Ἀριστοτέλης καί ὑπό Πλάτων . καί γάρ ὅτι ὁ μέν πρώϊος ὁ σῶμα , τουτέστιν ὁ ψυχή , ἁρμονία δέ ὕστερος , καί ὅτι ὁ μέν ἄρχω καί ἐπιστατέω ὁ σῶμα καί μάχομαι πολλάκις , ἁρμονία δέ οὖον μάχομαι ὁ ἁρμόζω , καί ὅτι ὁ μᾶλλον καί κακός ἁρμονία μέν δέχομαι , ψυχή δέ οὖον , καί ὡς ἁρμονία μέν σῴζω οὖον προσίημι ἀναρμοστία , ψυχή δέ κακία προσίημι , καί ὅτι εἴπερ ὁ σῶμα ὁ ἀναρμοστία νόσος εἰμί ἢ αἶσχος ἢ ἀσθένεια , ὁ ἁρμονία ὁ σῶμα κάλλος εἄν εἰμί καί ὑγίεια καί δύναμις ἀλλά οὖον ψυχή , οὗτος μέν ἅπας εἴρω ὑπό ὁ φιλόσοφος ἐν ἄλλος · ὁ δέ νῦν Ἀριστοτέλης φημί , τοιοῦτος εἰμί . ὁ ἁρμονία λόγος εἰμί ὁ ἁρμόζω | καί σύνθεσις ὁ μίγνυμι , ὁ ψυχή δέ ἵημι σύνθεσις ἵημι λόγος · καί ὁ ἐγώ οὐσία ὁ δέ οὖον · καί ὁ μέν κινέω ὁ σῶμα , ἁρμονία δέ οὖον κινέω ὁ ἁρμόζω , ἀλλά ἐπιγίγνομαι μέν ἁρμόζω , ἁρμόζω δέ ἄλλος , ὥσπερ ὁ χορδή ὁ μουσικός · ἄλλος ἐν δήω ὁ Ψυχή ὁ ποιέω αὐτός ὁ ἁρμονία . φανερῶς δέ ὅς ἄτοπος ὁ λόγος φαίνω πειράω ὁ πάθος ὁ Ψυχή καί ὁ ἔργον ἕκαστος εἰς ἁρμονία τις ἀναφέρω . Ποίας γάρ ἁρμονία ὁ αἰσθάνομαι , καί Ποίας ὁ φιλέω ἢ μισέω ; ἔρχομαι δέ οὗτος · ὁ δόξα μάλιστα μέν ἐκ ὁ μέγεθος , ὅσος ἔχω θέσις καί κίνησις , ἐπεί οὗτος , ὅταν οὕτως ἀλλήλων παρατίθημι ὥστε μηδείς συγγενής παραδέχομαι , τότε λέγω ἁρμόζω καλῶς , καί ὁ σύνθεσις αὐτός ὀνομάζω ἁρμονία , ὥσπερ ξύλον καί λίθος καί ὅσος ἁρμόζω ὁ τέχνη φυσικός σῶμα . ἐντεῦθεν δέ καί ὁ μίγνυμι κατά λόγος τις ἢ κεράννυμι πρός ἀλλήλων ἁρμόζω φημί , ὅτι σύμφωνος μίγνυμι καί οὖον διΐστημι οὐδέ ἀπαρτάω οὐδέ παραδέχομαι τις ἕτερος μεταξύ λόγος , ὅς μᾶλλον αὐτός ἁρμόζω καί συγκεράννυμι , ὥσπερ καί ὁ φθόγγος ὁ μουσικός ἁρμόζω τηνικαῦτα οἴομαι , ὅταν μηδείς εὑρίσκω μεταξύ λόγος ὅς ἡδύς ποιέω ὁ φθόγγος ὁ συμφωνία . κατά τίς οὖν οὗτος ὁ τρόπος ἁρμονία καλέω ἔνειμι ὁ Ψυχή ; οὔτε γάρ ὡς σύνθεσις ἢ παράθεσις , οἷος ὁ ὀστέον πρός ὁ ὀστέον , ἢ ὁ ὀστέον πρός ὁ νεῦρον · γελοῖος γάρ τοιοῦτος μόριον ἢ ὁ | νόος ἢ ὁ αἴσθησις σύνθεσις λέγω . ἀλλά οὔτε ὡς ὁ λόγος ὁ μίξις ἢ ὁ κρᾶσις · ἄλλος γάρ εἰμί ὁ ἕκαστος μόριον κρᾶσις ἄλλος εἄν εἰμί καί ὁ ψυχή , ὥστε πολύς ἕκαστος ἔχω Ψυχή . οὗτος δέ καί παρά Ἐμπεδοκλῆς ἀπαιτητέον · κίρνησις γάρ καί οὗτος ἕκαστος ὁ ὁ σῶμα μόριον ὁ ἴδιος λόγος , ἄλλως μέν ὀστέον , ἄλλως δέ σάρξ . πότερος οὖν ὁ λόγος οὗτος εἰμί κατά αὐτός ὁ ψυχή , καί εἰμί πολύς ὁ λόγος , πολύς καί ὁ Ψυχή ; ἢ ἄλλος τίς εἰμί ὁ ψυχή παρά ὁ λόγος ὁ λόγος προβάλλω ἐμφύω ; ἔτι δέ πότερος ὁ φίλιος οὗτος αἰτία ὁ μίξις ἢ ὁ τυγχάνω ; καί οὗτος πότερος ὁ λόγος ἢ ἕτερος τίς παρά ὁ λόγος ; ὅτι2 μέν οὖν ὁ λέγω ἁρμονία ὁ ψυχή οὔτε ἐγγύς ἄγαν , οὔτε πόρρω ὁ ἀλήθεια βάλλω εἄν δοκέω , καί ἐκ ὁ νῦν εἴρω καί ἐκ ὁ ἐν ἄλλος δῆλος εἰμί · πιθανότης δέ πολύς ὁ λόγος ἔχω , καθάπερ καί πρότερος φημί . πάλιν γάρ εἰμί παντελῶς ἕτερος ὁ ψυχή ὁ μίξις καί ὁ κρᾶσις , διά τίς οὗτος φθείρω φθείρω εὐθύς ὁ ψυχή ; λύω γάρ ὁ λόγος ὁ σάρξ καί ὁ ἄλλος ἕκαστος ὁ τοιοῦτος λύω εὐθύς καί ὁ ψυχή . ἀλλά καί ἔμπαλιν ἀπορητέον , διά τίς ὁ Ψυχή ἀπολείπω ὁ σῶμα εὐθύς φθείρω καί ὁ κρᾶσις καί ὁ μίξις , ὅς φημί ἁρμονία ὁ σῶμα . εἰμί γάρ καί ὁ κρᾶσις φθείρω φθείρω ὁ ψυχή , καί ὁ Ψυχή ἀπολείπω φθείρω ὁ κρᾶσις , οὖον πόρρω ἄν εἰμί οὗτος ἀλλήλων . ἀλλά οὖον φθείρω φημί ὁ ψυχή ὁ κράση φθείρω , ἀλλά ὁ ἐμψυχία , ὅς ὁ ψυχή ὁ σῶμα ἐπιδίδωμι , αὐτός μέν εἰμί χωριστός , ἐλλάμπω δέ ὁ ζωή , ὥσπερ ὁ ἥλιος ὁ φάος ὁ ἀήρ . ἐγώ δέ θαυμάζω ὁ οὗτος λέγω , ὅτι πρῶτος μέν ἀποδείκνυμι οἴομαι ὁ παράδειγμα · καίτοι ὁ πίστις ἀσθενής ὁ παράδειγμα · ἔπειτα ὅτι μηδέ αὐτός οὗτος ἀκολουθέω . ὁ μέν γάρ ἥλιος εἷς εἰμί χορηγέω ὁ φάος πᾶς ὁ σῶμα , ὁ ψυχή δέ οὐ ἄν εἶπον εἷς ὁ ἐλλάμπω ὁ ζωή πᾶς ὁ ζῷον . διό καί ὁ ἥλιος μέν εἷς , μεταλαμβάνω δέ ὁ φάος οὐ ἅπας παραπλήσιος , ἀλλά ἄλλως μέν ἀήρ , ἄλλως δέ ὕδωρ , ἄλλως δέ ἄργυρος , ἄλλως δέ λίθος , ἄλλως δέ ξύλον , καί ἑτέρως μέν ὅδε ὁ χρῶμα , ἑτέρως δέ τοδί · ὁ ψυχή δέ εἰμί εἷς τις λέγω , δεῖ ὁ αὐτός τρόπος ἀπολαύω αὐτός ἄλλως καί ἄλλως ὁ ζῷον , καί οὖον Ψυχή ἔτι διαφέρω ὁ ᾦον ἀλλά ἐμψυχία . εἷς ἔπειτα ἐκεῖνος ὁ εἷς ψυχή τίς εἰμί ; καί ὅστις ἄν εἰμί , ὁ γε Ἀριστοτέλης λόγος οὐδείς διαφέρω . φημί γάρ ἐκεῖνος ὁ μέν ψυχή ἐκεῖνος ὁ εἷς οὔτε ἐπιζητέω ἐν ὁ πάρειμι λόγος οὔτε ὁρίζω , ἐπιζητέω δέ ὁ ἄνθρωπος καί ὁ ἵππος καί ὁ βοῦς , ὅς εἴτε ἐμψυχία ὀνομάζω εδελους εἴτε Ψυχή , συγχωρέω · ἀλλά ὥσπερ ὁ φάος ὁρίζω ἐντελέχεια ὁ κατά ἐνέργεια διαφανής οὖον ὁ ἥλιος ὁρίζω φημί , ἀλλά ὅς δίδωμι ὁ ἥλιος , καίτοι γε ὁ ἥλιος ἄλλως ἔχω εἶπον ἐντελέχεια ὁ κατά ἐνέργεια διαφανής , οὗτος καί νῦν ὁ ψυχή ὁρίζω οὖον ὁ ἔξωθεν καί εἷς ὁρίζω φημί , ἀλλά ὁ παρά ἐκεῖνος | ἐγγίγνομαι ὁ σῶμα ὁ ὀργανικός ἐντελέχεια , δύναμαι ἴσως ὁρίζω ἐκεῖνος ὁ αὐτός τρόπος . οὐδείς γάρ κωλύω ὁ ἐντελέχεια ὁ δύο ὁ διαφανής ὁ μέν εἰμί τέλειος , οἷος ὁ ἥλιος , ὁ δέ ἀτελής , οἷος ὁ φάος · οὗτος τοίνυν καί ὁ Ψυχή ὁ μέν εἰμί τέλειος , οἷος ὁ ἔξωθεν , ὁ δέ ἀτελής , οἷος ὁ ἕκαστος . οὗτος οὖν ὁ ἕκαστος ψυχή ὅς σύ μέν ἐμψυχία ὀνομάζω , ἐγώ δέ Ψυχή , ἀχώριστος φημί καί φθαρτός , φθαρτός δέ οὐ ἁπλόος ἀλλά ὥσπερ ὁ ἐν ὁ ὕδωρ φάος , καί σύ δέ ὡς ἔοικα παραπλήσιος · περί γάρ ὁ ὄνομα ἀμφισβητέω ὁ πρᾶγμα καί λίαν σαφῶς ὁμολογέω . ὅτι δέ ὁ ὁ πᾶς ψυχή εἰκός ἐλλάμπω ὁ σῶμα ὁ εἴτε ψυχή εἴτε ἐμψυχία δύναμις τις ὑπάρχω ζωτιος καί διά πᾶς τείνω , μάλιστα εἄν δοκέω δῆλος ποιέω ὁ ζῷον ὁ αὐτόματος γίγνομαι , ὁ ὁ τοιόσδε κρᾶσις ὁ σῶμα ἅμα εὐθύς ἐμπνέω τε καί ζῶ καί κινέω ἐκ ἑαυτοῦ , ὥσπερ ὁ μῦς φημί ἐν Αἴγυπτος , καί παρά ἐγώ εὐλή καί ἐμπίς καί πολύς εἶδος ζῷον τοιοῦτος . ἀλλά τίς οὗτος πρός ὁ χωριστός εἰμί ὁ τοιοῦτος Ψυχή ; ἀλλά ἴσως ὁ μέν παράδειγμα ἀμελέω , φημί δέ ἕκαστος πάρειμι ψυχή ἴδιος ὁ ἐμψυχία ὁ ἕκαστος ποιητικός . λέγω οὖν ἐγώ , ἆρα ἐπί πᾶς οὗτος ὁ ζῷον ἢ ἐπί μόνος ἄνθρωπος ; ἐπί πᾶς μέν γάρ μή γελοῖος εἰμί ὁ μῦθος ἐφίστημι τις ψύλλα ψυχή ἐλλάμπω ὁ ψύλλα ὁ ἐμψυχία · εἰμί δέ ἐπί μόνος ὁ ἄνθρωπος , τίς ὁ ἀποκλήρωσις καί | πόθεν ὁ διαφορά ὁ ἀνθρώπινος οὗτος Ψυχή , λέγω δέ ὁ ἔξωθεν ἐφίστημι ; ὁμοειδής γάρ πᾶς , ὁ δέ ὁμοειδής ἅπας ὁ ὁ ὕλη μερισμός ὁ διαφορά προσλαμβάνω . ὅλως τε ὁ ὁ φυτικός ζωή χορηγέω πῶς ἔξωθεν ἐφίστημι ὁ σῶμα , ἢ ὁ ὁ θυμός , ἢ ὁ ὁ ἐπιθυμία ; ὁ νόος μέν γάρ ἴσως οἷος τε καί ἔξωθεν ἐφίστημι ἐλλάμπω δύναμις νοερός ὁ Ψυχή , οὗτος δέ ἀνάγκη ὁ φύσις ἐν-ὑπάρχω καί ἐμπλέκω ὁ σῶμα , εἰμί μέλλω ὁ ἑαυτοῦ ἔργον παρέχω . ἀλλά ὁ μέν τοιοῦτος κομψεία καί κατά ἑαυτοῦ ἴσως τυγχάνω λόγος , ὅτι δέ οὔτε ἁρμονία οἷος τε εἰμί ὁ τοιοῦτος Ψυχή , οὔτε ἄνευ ἁρμονία , παντάπασι δῆλος ἐκ ὁ εἴρω . εὔλογος δέ ἀπορέω ἄν τις περί αὐτός ὡς κινέω εἰς ὁ τοιοῦτος ἀποβλέπω . φημί γάρ ὁ ψυχή φοβέω θαρσέω λυπέω , ἔτι δέ ὀργίζω καί αἰσθάνομαι καί διανοέομαι · οὗτος δέ ἅπας κινέω εἰμί δοκέω , ὅθεν οἴομαι τις εἄν αὐτός οὗτος ὁ κινέω κινέω · ὁ δέ οὐ εἰμί ἀναγκαῖος . διπλόος γάρ ἔχω ὁ ἔλεγχος οὗτος ὁ λόγος · οὔτε γάρ κινέω οὗτος ὁ πάθος , καί εἰμί δίδωμι κινέω εἰμί , οὖον ὁ Ψυχή κινέω εἰμί , ἀλλά ὑπό Ψυχή ὅλος ὁ ζῷον , οἷος ἐν ὁ ὀργή κρίνω μέν ἄξιος εἰμί ὁ πρᾶγμα ὀργή ὁ ψυχή , ὁ ζῷον δέ ὁ καρδία κινέω καί ζέω ὁ περί αὐτός αἷμα καί ἀνοιδάνω . εἰμί μέν οὖν ὁ ζέσις καί ὁ πήδησις ὁ Ψυχή εἰμί , ὁ ψυχή κατά ὁ ὀργή ἄν κινέω · εἰμί δέ ἀδύνατος οὗτος συγχωρέω ὁ ἀσώματος αὐτός τίθημι , ὁ ζῷον μέν ἄν κινέω ὅτε ὀργίζω , ὁ ψυχή δέ κρίνω εἄν μόνος , ὁ κρίσις δέ οὖον κίνησις , ἀλλά ἠρεμία καί στάσις μᾶλλον . οὗτος δέ ἔχω καί πρός ὁ φόβος · ὁ μέν κρίνω ὁ φοβερός , συστέλλω δέ μόριον τίς ὁ σῶμα καί καταψύχω καί ἀλλοιόω · χλωρός γάρος φημί ‘ὑπαὶ δείους᾿ ὁ ποιητής , καί ὦχρος τε ὅς αἱρέω παρειά , οὗτος δέ ὁ μέν σῶμα ὁ ἐμψυχόω , τουτέστι ὁ ζῷον πάθος καί κινέω φανερῶς εἄν ἄγω , ὁ ψυχή δέ αὐτός ὠχριῶ ἢ ἐρυθραίνω γελοῖος πάνυ . καί ὁ διανοέομαι τοίνυν , εἴπερ κίνησις , ὅλος ἄν ὁ ἄνθρωπος προσήκω , οὖον ὁ Ψυχή ὁ ὁ ἄνθρωπος , μόριον τις ἔνδοθεν ἀλλοιόω ὁ ἀνάλογος ὁ αἷμα ἢ ὁ πνεῦμα . διχῶς γάρ ἴσως ἐν ὁ πάθος ὁ τοιοῦτος ὑπό ὁ Ψυχή κινέω ὁ ἔμψυχος σῶμα , ἢ κατά φορός τις μόριον αὐτός κινέω , ὥσπερ ὁ αἷμα ἐν ὁ θυμός προπηδάω ἐπιπολή καί προεξάλλομαι ὁ λοιπός σῶμα , ἢ κατά ἀλλοίωσις , ὅταν καταψύχω ἐν ὁ φόβος . ποῖος δέ πάθος Ποίας συναπολαύω κίνησις σωματικός , ἕτερος λόγος . ὁ δέ ὁ ὑπό ὁ Ψυχή κινέω εἰς ὁ ψυχή αὐτός ἀναφέρω ὁμοίως ποιέω , ὥσπερ εἰμί τις λέγω ὁ ψυχή ὑφαίνω ἢ οἰκοδομέω ἢ κιθαρίζω · καί γάρ οὗτος αἰτία μέν ὁ ψυχή ὁ κίνησις · ὁ γάρ ἕξις ὁ οἰκοδομικός ἐν αὐτός . ἀλλά ὥσπερ ὁ οἰκοδόμος οἰκοδομέω , οὐ ὁ τέχνη , καί ὁ κιθαριστής κιθαρίζω , οὐ ὁ μουσικός , καίτοι ὁ μέν οἰκοδόμος οἰκοδομέω ὁ οἰκοδομικός , ὁ δέ κιθαριστής κιθαρίζω ὁ κιθαριστικός · οὗτος καί οὐ ὁ ψυχή ἐλεέω ἀλλά ὁ ἄνθρωπος , ὁ μέντοι Ψυχή , | ὡς καί λούω καί ἀριστάω καί νήχω ὁ ἄνθρωπος , οὐ ὁ γνώμη ἀπό ὅς οὗτος ποιέω . ὅταν δέ λέγω ὁ Ψυχή , οὐ οὗτος λέγω ὡς ἐν ἐκεῖνος ὁ κίνησις ἐνυπάρχω , ἄρχω , ὥσπερ ὅταν λέγω κινέω ὁ ἄνθρωπος ὁ χείρ · τότε γάρ αὐτός ὁ χείρ ὁ κίνησις ὑπομένω . ἀλλά πῶς λέγω κινέω ὁ ἄνθρωπος ὁ Ψυχή ; ἢ ὡς μέχρι ἐκεῖνος ἢ ὡς ἀπό ἐκεῖνος . ὅταν μέν γάρ ὁ ἔξωθεν αἰσθητής ἀντιλαμβάνω , μέχρι ὁ ἐπί ἐκεῖνος ἀναφορά ὁ σῶμα κινέω , ὁ αἰσθητήριον εἰς ὁ ἀρχή αὐτός παραπέμπω ὁ πάθος , ὁ ἀπό ὁ ἔξωθεν ἀναμάσσω , ὅς ἀντιλαμβάνω αὐτός ἀκίνητος μένω . λέγω τοίνυν ὁ Ψυχή οὗτος κινέω ὁ κίνησις , ὅτι ὁ πάθος ὁ αἰσθητήριον ὁ ψυχή ἐγώ αἰτία , καί ὁ διά αὐτός διάδοσις , ἐπεί νεκρόω γε ὁ ὄργανον ὁ τοιοῦτος πάθος οὐ ἅπτω . ὁ δέ ἀναμιμνήσκω οὐκέτι μέχρι ἐκεῖνος , ἀλλά ἀπό ἐκεῖνος · εἰς ὅς γάρ τελευτάω ὁ αἴσθησις , ἐντεῦθεν ὁ ἀρχή ὁ ἀνάμνησις · προβάλλω γάρ ὁ φάντασμα ἀπό ἑαυτοῦ ὁ ψυχή καί οὗτος ἀνελίσσω ἐπί ὁ ἀνάμνησις ἀφικνέομαι . ὁ οὖν ἀπό ἐκεῖνος ἄρχω ὁ προβολή ὁ φάντασμα , ὁ ὡς θησαυρίζω ἔχω , λέγω ἀπό ἐκεῖνος ὁ ἀνάμνησις . εἰμί δέ μή κίνησις τις λέγω ὁ ἐγκατάλειμμα ὁ αἰσθητής , ἀλλά μονή μᾶλλον καί ἠρεμία , πρός γε ὁ πάρειμι λόγος οὐδείς διαφέρω . πολλάκις μέν γάρ ὁ ἀνάμνησις ἀπό ὁ προβολή ἄρχω ὁ φάντασμα εἰς αὐτός οὗτος ἀποτελευτάω ἄνευ ὁ κίνησις σωματικός ἐφέλκω , πολλάκις δέ ἀναμιμνήσκω αἰσχρός τις ἐρυθραίνω , ἢ φοβερός ναυτιάω , πολλάκις δέ βαδίζω καί διαλέγω ἐκ ἀνάμνησις . ἀλλά ὁ μέν βαδίζω καί διαλέγω καί ναυτιάω καί ἐρυθραίνω καί πᾶς ὁ τοιοῦτος κινέω ἐναργής , ὁ δέ κρίνω καί ἀντιλαμβάνω κινέω μέν οὐδαμῶς ἢ οὖον τοιοῦτος , ἐνέργεια δέ ὁ Ψυχή . εἰμί δέ καί ὁ ἐνέργεια τις κινέω λέγω , πρός ὄνομα ὅσπερ εἶπον καί πρότερος οὖον χρή φιλονεικέω , διορίζω δέ , ὅτι εἴπερ καί ὁ τοιοῦτος κινέω , ἀλλά ἕτερος γε εἶδος οὗτος κίνησις , ὅσπερ καί αὐτός διαρρήδην ἐφεξῆς συγχωρέω . φημί γάρ ἐπί ὁ θεωρέω καί φρονέω καί διδάσκω ὅσπερ ὁ οὐ εἰμί ἀλλοιόω εἰς αὐτός γάρ ὁ Ἐπίδοσις καί εἰς ἐντελέχεια ) ἢ ἕτερος γένος ἄλλος ἴωσις . καί πάλιν · ὁ δέ ἐκ δύναμις εἰμί μανθάνω καί λαμβάνω ἐπιστήμη ὑπό ὁ ἐντελέχεια ἐφίστημι ἤτοι οὐδέ πάσχω φατέος , ἢ δύο τρόπος εἰμί ἀλλοίωσις . καί ἐν ὁ τρίτος γε αὖθις · φαίνω δέ ὁ μέν αἰσθητός ἐκ δύναμις εἰμί ὁ αἰσθητικός ἐνέργεια ποιέω · οὖον γάρ πάσχω οὐδέ ἀλλοιόω , διό ἄλλος οὗτος εἶδος κίνησις · ὁ γάρ κίνησις ὁ ἀτελής ἐνέργεια · ὁ δέ ἀπλόος ἐνέργεια ἕτερος εἰμί ὁ ὁ τελέω . ἐν ὅς σαφῶς ὁ μέν κύριος λέγω κίνησις οὐ ἁπλόος ἐνέργεια , ἀλλά ἀτελής ἐνέργεια λέγω , ὁ δέ ὁ τελέω ἁπλόος ἐνέργεια , καί διά οὗτος ἄλλος εἶδος κίνησις , ὥστε δηλονότι μάχομαι ἄν οὖον πρός ὁ κινέω προηγουμένως ὁ Ψυχή , ἀλλά πρός ὁ μή ] κινέω ὁ ὁ σῶμα κινέω . καί οὗτος μέν οὐ οὗτος χαλεπῶς ἄν διακρίνω , καίτοι καί οὗτος οὖον πολύς ῥᾳστώνη διιδεῖν . εἰμί γάρ ὥσπερ ὁ μάχαιρα τέμνω ὁ σχῆμα , καί ὁ σφαῖρα κυλινδέω ὁ σχῆμα , αὐτός δέ ὁ σχῆμα οὔτε τέμνω οὔτε κυλινδέω , οὗτος καί ὁ ἄνθρωπος ὀργίζω μέν ὁ ψυχή , αὐτός δέ οὐ ὀργίζω ὁ ψυχή , ἄγαν ὅμοιος εἰμί ποιέω ὁ συμβεβηκός ὁ Ψυχή . ἀλλά ὁ μέν σφαῖρα οὐ οἷος τε ἐκ ἑαυτοῦ ἄλλος ἀπό ἄλλος κινέω κινέω , οὐδέ ὁ μάχαιρα τέμνω ποικίλος τομή ἐκ ἑαυτοῦ , ὁ δέ ψυχή ὁ κίνησις αὐτός κατάρχω καί μεταβαίνω οἷος τε ἐκ ἄλλος εἰς ἄλλος , καί ὁ μεταβαίνω ἐπί αὐτός , καί ὁ μεταβάλλω οὖον λέγω ὁ αὐτός τρόπος ὅσπερ ἐπί ὁ σῶμα · ἐπί μέν γάρ ὁ σῶμα ἅπας ὁ τοιοῦτος φωνή σημαίνω ὁ κινέω αὐτός σωματικός , οὗτος δέ εἰμί ἐν χρόνος καί συνεχής κινέω καί ἐκ ἀτελής εἰς ὁ τέλειος · ἐπί δέ ὁ Ψυχή ὁ τοιοῦτος μεταβολή άχρονος τε πᾶς καί διορίζω καί οὐ ἠρέμα πρόειμι ἐκ ὁ δύναμις εἰς ἐνέργεια , ἀλλά ἀθρόος , ὥσπερ ὁ ὄψις ἀπό ὁ λευκός εἰς ὁ μέλας . ἀλλά οὗτος μέν ὅσπερ φημί οὖον λίαν ἐργώδης • ὁ δέ ἐπάγω περί ὁ νόος , πολύς δήω ἐπίσκεψις καί φροντίς . ἀναγκαῖος δέ αὐτός παρατίθημι ὁ φιλόσοφος ὁ ῥῆσις μηδείς μετατίθημι ἕνεκα ὁ σαφήνεια · οὖον γάρ οὕτως ἀσαφής ὁ λέγω ὡς δύσκριτος εἰμί καί δυσδιόριστος . λέγω τοίνυν ὁ δέ νόος ἔοικα ἐγγίγνομαι οὐσία τις εἰμί καί οὖον φθείρω · μάλιστα γάρ φθείρω ἄν ὑπό ὁ ἐν ὁ γῆρας ἀμαύρωσις · | νῦν δέ ὅσπερ ἐπί ὁ αἰσθητήριον συμβαίνω . εἰμί γάρ λαμβάνω ὁ πρεσβύτης ὄμμα τοονδ́ς , βλέπω ἄν ὥσπερ καί ὁ νέος , ὥστε ὁ γῆρας οὖον ὁ ὁ ψυχή πάσχω , ἀλλά ἐν ὅς , καθάπερ ἐν μέθη καί νόσος . καί ὁ νοέω δή καί ὁ θεωρέω μαραίνω ἄλλος τις εἴδομαι φθείρω , αὐτός δέ ἀπαθής εἰμί · ὁ δέ διανοέομαι καί φιλέω ἢ μισέω οὐ εἰμί ἐκεῖνος πάθος , ἀλλά ὅδε ὁ ἔχω ἐκεῖνος ὅς ἐκεῖνος ἔχω . διό καί οὗτος φθείρω οὔτε μνημονεύω ἵημι φιλέω · οὖον γάρ ἐκεῖνος εἰμί , ἀλλά ὁ κοινός ὅς ἀπόλλυμι · ὁ δέ νόος ἴσως θεῖος τίς καί ἀπαθής εἰμί . ἐν γάρ οὗτος πρῶτος μέν ἐπιζητητέος ὑπέρ ὁ ἀκολουθία ὁ λέγω · περί γάρ ὁ μή κινέω ὁ ψυχή λέγω ὁ νόος οὐσία φημί εἰμί ἐγγίγνομαι καί μή φθείρω , οὐδείς εἰμί ἀνάγκη περί φθορά νῦν ἐπισκοπέω ὁ νόος , διότι μηδέ περί ὁ ἄλλος Ψυχή , ἀλλά εἴπερ ἄρα περί ὁ κινέω ὁ νόος ἢ μή κινέω . εἶτα ὁ φέρω εἰς σύστασις ὁ μή φθείρω ὁ νόος , πῶς οὖον οὗτος ἁρμόζω καί ἐπί ὁ αἴσθησις ἄντικρυς ; καί οὐ ἐγώ οὗτος δεῖ προσαπορέω , ἀλλά αὐτός φημί διαρρήδην · μάλιστα γάρ φθείρω ἄν ὑπό ὁ ἐν ὁ γῆρας ἀμαύρωσις , νῦν δέ ὅσπερ ἐπί ὁ αισθητήριος συμβαίνω . εἰμί γάρ λαμβάνω ὁ πρεσβύτης ὄμμα τοονδ́ς , βλέπω εἄν ὥσπερ καί ὁ νέος καί ὁ ἑξῆς · ἐκ ὅς δῆλος εἰμί , καθάπερ ὁ αἴσθησις τίθημι μή συμπάσχω κάμνω ὁ ὄργανον ὑπό ὁ γῆρας , οὗτος καί ὁ νόος μή συγκάμνω ὁ ἔνδον ὄργανον . καί οὐδέ ἐπί ὁ αἴσθησις ἵστημι | μόνος · ἀλλά τίς φημί ὥστε ὁ γῆρας οὖον ὁ ὁ ψυχή πάσχω , ἀλλά ἐν ὅς , καθάπερ ἐν μέθη καί νόσος ; εἰμί οὖν μάλιστα μέν ὁ νόος φθείρω ἄν ὑπό ὁ ἐν ὁ γῆρας ἀμαύρωσις , οὖον φθείρω δέ , ἀλλά ἄλλος τις εἴδομαι φθείρω αὐτός ἀπαθής καί ἀθάνατος , αὐτός ἁρμόζω καί ἐπί ὁ Ψυχή · εἰμί γάρ ὁ γῆρας οὐ ἐν ὁ ὁ ψυχή πάσχω , ἀλλά ἐν ὅς , καθάπερ ἐν μέθη καί νόσος , ἀπαθής ἄν εἰμί καί ὁ ψυχή , καί διά οὗτος ἀθάνατος . ἀλλά καί ὁ ὄργανον ὁ νόος τίς πρός ἄν εἰμί ὁ ὁ ὄμμα ἀναλογέω , ὅς φημί εἴδομαι φθείρω ὁ νόος ἀπαθής διαμένω ; καί οὗτος γε ὁ ὄργανον ἆρα μόνος ἐν ἄνθρωπος ἢ καί ἐν ὁ ἄλλος ζῷον ὑπάρχω ; καί ὅλως εἰμί χράω ὄργανον ἀφανής , πῶς οὐ εὔλογος καί ὁ ψυχή ὁ αἰσθητικός χωριστός ποιέω ὁ ὄργανον ; οὖον γάρ δή ὅτι ὁ μέν εἴδομαι ὁ ὄργανον , ὁ δέ ἔξω καί ἐν πρόδηλος , οὗτος ἀρκέω πρός γε τοσοῦτος διαφορά . τίς δέ δή διαφέρω ὁ διανοέομαι ὁ νοέω ; ἆρα ὁ νοέω μέν ὅταν ὁ ἁπλόος ὅρος καταλαμβάνω , ὁ διανοέομαι δέ ἐν ὁ συντίθημι οὗτος καί διαιρέω ; τίς οὖν ἀγαθός δύναμις ; ἆρα ὁ ὁ ἁπλόος ἀντιλαμβάνω ἢ ὁ ὁ ἀπολάω οὗτος συντίθημι καί διαιρέω ; δοκέω γάρ εἄν οὗτος μείζων εἰμί δύναμις , ὥσπερ καί ἐπί ὁ τέχνη . ὁ μέν γάρ ὁ ἁπλόος γιγνώσκω ξύλον καί λίθος , οὖον τέχνη · ὁ δέ ὁ οὗτος σύνθεσις , οὗτος ἤδη τέχνη . ἢ οὗτος μέν οὖον χαλεπός ἀπολύω · ὁ γάρ ψεῦδος ἐν ὁ σύνθεσις καί ὁ ἀληθής , καί νοέω μέν οὐ οἷος τε | ψευδής , διανοέομαι δέ οἷος τε · ἐκεῖνος μέν ἐπιβολή καί θίξις εἰμί ὁ νοέω , οὗτος δέ ὥσπερ κίνησις περί αὐτός καί ἐπέλευσις καί ἀσθένεια ὁ κατέχω ἀθρόος , ὥσπερ καί ὁ τυφλώττω παρά ὁ ὀξύς2 ὁράω . ἀλλά ὁ μέν ἀπορέω ἄν τις , οὗτος καί τοιοῦτος εἰμί · ὁ δέ ἄν τις περί αὐτός θαρσέω ὑπονοέω , εἰς ἕτερος χρή καιρός ταμιεύω , ἐν ὅς καί ὁ φιλόσοφος φανερός τίς περί αὐτός διορίζω . νῦν γάρ ἀφοράω καί αὐτός μᾶλλον ἢ διδάσκω προσέοικα . μετά δέ οὗτος διελέγχω ὁ Ξενοκράτης ὁρισμός ὁ Ψυχή , οὖον πρός ὄνομα ὁ ἀριθμός μάχομαι , ὅς φημί Ἀνδρόνικος καί Πορφύριος , ἀλλά καί πάνυ ὁ διάνοια ἐπιζητέω ὁ Ξενοκράτης , ὡς δῆλος εἰμί ἐκ ὁ περι φύσις αὐτός γράφω . ἐν ὅς ἄν δοκέω μοναδικός ποιέω ἀριθμός ὁ ψυχή ὁ Ξενοκράτης . οὗτος γάρ ὁ λόγος φημί πολύς ὁ εἴρω ἄλογος εἰμί · ὑπάρχω γάρ ἀδύνατος ὁ οὗτος λέγω πρῶτος μέν ὁ ἐκ ὁ κινέω συμβαίνω , ἴδιος δέ ὁ ἐκ ὁ λέγω αὐτός ἀριθμός . πῶς γάρ χρή νοέω μόνος κινέω ; καί πότερος ὁ μέν κινέω αὐτός , ὁ δέ κινέω , ἢ ἕκαστος ἅμα κινέω καί κινέω ; εἰμί μέν γάρ ἕκαστος ἅμα , πῶς ἀμερής καί ἀδιάφορος εἰμί κινητικός τε ἅμα εἄν εἰμί καί κινητός ; οὗτος γάρ πολύς διαφέρω . εἰμί δέ ὁ μέν κινέω ὁ μόνος , ὁ δέ κινέω , οὖον ὁ σύστημα αὐτός ὅλος ψυχή , ἀλλά εἴπερ ἄρα ὁ κινέω μόνος ἐν ὁ σύστημα . ὅλως | δέ εἰμί κινέω μόνος , ἀναγκαῖος δήπου θέσις ἔχω αὐτός , θέσις δέ προσλαμβάνω μονή στιγμή γίγνομαι , στιγμή δέ κίνησις γραμμή μέν ποιέω , ζωή δέ οὖον . ἀναγκαῖος δέ ὁ ἐν ὁ Ψυχή μόνος θέσις ἔχω , καί ἤδη ποῦ εἰμί · καί γάρ καί ὁ ψυχή . ἔτι δέ ἀπό ἀριθμός μέν ἐάν ἀφαιρέω ἀριθμός ἢ μόνος , λείπω ἄλλος ἀριθμός · ὁ δέ φυτόν καί ὁ ζῷον πολύς οἷος ὁ ἔντομα διαιρέω ζῶ καί δοκέω ὁ αὐτός ἔχω ψυχή ὁ εἶδος . πρός δέ οὗτος εἰμί θέσις ἔχω ὁ μόνος ὁ ὁ Ψυχή , οὐδείς διαφέρω μόνος λέγω ἢ σῶμα μικρός ὁ Ψυχή , οἷος καί Δημόκριτος ὁ σφαιρικός · καί γάρ εἰμί τις ὑποτίθημι ὁ Δημόκριτος σφαῖρα μηκέτι σφαῖρα , ἀλλά στιγμή , μόνος δέ αὐτός τηρέω ὁ ποσός , οὐδείς κωλύω ὁ μέν κινέω αὐτός , ὁ δέ κινέω , ὥσπερ εἰμί μικρός σῶμα εἰμί . οὖον γάρ διά ὁ μέγεθος διαφέρω ἢ μικρότης ὁ μέν εἰμί Ψυχή , ὁ δέ οὖον · ἀλλά εἰμί ὁ ἀριθμός φυλάσσω , ὁ μικρότης γε αὐτός οὐδείς κωλύω . πῶς δέ δή καί δυνατός μόνος εἰμί ὁ Ψυχή ; τίς γάρ διαφέρω ὁ ἄλλος μόνος ; εἰμί γάρ μόνος ὁ θέσις καί ὁ κινέω , στιγμή αὐτός ἤδη προσήκω καλέω , οὐ μόνος . ἐπεί τοίνυν ἅπας σῶμα στιγμή ἔχω καί πρό ὁ Ψυχή , δῆλος ὅτι ὁ ὁ Ψυχή στιγμή ἐν ὁ αὐτός εἰμί τόπος ὁ ἐν ὁ σῶμα , καί κατέχω χώρα ἕκαστος στιγμή ὁ Ψυχή ὁ ἐν ὁ σῶμα · καί τίς κωλύω ἐν ὁ αὐτός εἰμί καί δύο ; καί εἰμί δύο , διά τίς μή καί πλείων ἢ καί ἤπειρος ; ὅς | γάρ ὁ τόπος ἀδιαίρετος , καί αὐτός συντίθημι διαιρετός οὖον ποιέω μέγεθος , οὐδέ δεῖ πλείων τόπος . εἰμί δέ ὁ ὁ ἐν ὁ σῶμα στιγμή ἀριθμός εἰμί ὁ ψυχή , διά τίς οὖον πᾶς ψυχή ἔχω ὁ σῶμα ; ἔτι δέ πῶς ἄν ἀπολύω ὁ σωuά - ὁ , εἴπερ μηδέ ὁ στιγμή ὁ γραμμή , μηδέ ὁ γραμμή ὁ ἐπίπεδος ; 5 . συμβαίνω γάρ ὁ οὗτος τίθημι ὁ μέν τίς κοινός ἄτοπος , ὅς καί ὁ σῶμα λεπτομερής ὁ ψυχή ποιέω , ἕτερος δέ παρά οὗτος , ὅς καί ὁ συνίστημι αὐτός ἐκ μικρός Σφαιρίων , ὥσπερ Δημόκριτος . ὁ μέν οὖν κοινός ὁ σῶμα αὐτός τίθημι , ὅτι ἐκεῖνος μέν δύο σῶμα ποιέω ἐν ὁ αὐτός τόπος , οὗτος δέ ἐν εἷς στιγμή πολύς στιγμή . ἴδιος δέ , ὅτι κινέω ὁ ζῷον ὑπό ἀριθμός , καθάπερ καί Δημόκριτος φημί ὑπό ὁ ἀριθμός ὁ σφαῖρα · τίς γάρ διαφέρω σφαῖρα μικρός ὑποτί - τίθημι ὁ κίνησις αἴτιος xtf μεταρρέω ἢ μόνος , εἴτε μέγας εἴτε μικρός , ἀλλά ὅμως κινέω , καί κατά οὗτος κινέω ; ὁ δή συμπλέω - ξασιν εἰς ὁ αὐτός κίνησις καί ἀριθμός οὗτος τε συμβαίνω καί πολύς ἕτερος τοιοῦτος · οὖον γάρ ὅλως ὁ ετῃους ὁ Ψυχή εἰς ἔννοια ἔρχομαι ἐκ ὁ τοιοῦτος λόγος δυνατός , ὅσπερ βούλομαι πᾶς ὁρισμός , ἀλλά οὐδέ ὁ συμ - βαίνω τίς λαμβάνω . δῆλος δέ εἰμί τις ἐπιl̀--οιρήσο͂,-εν ἐκ ὁ λόγος οὗτος ὁ πάθος καί ὁ ἔργον ὁ Ψυχή ἀποδίδωμι , οἷος λογισμός αἴσθησις , ἡδονά λύπη , ὅσος ἄλλος τοιοῦτος · ὡς γάρ εἶπον πρότερος , οὐδέ μαντεύομαι - σάω τίς ῥᾴδιος ἐκ αὐτός . | Α μέν οὖν Ἀριστοτέλης ἀπορέω πρός ὁ - ̓̀--ανοκ̀ράτου,́ ὁρισμός ὁ Ψυχή , οὗτος εἰμί · ὁ δέ ὁ ὁ Ἀριστοτ--́-)ου , - ἀδιανόητος ὀνομάζω , καί ὁ καλῶς ἄλλος εἴρω καί ἐν καιρός οὔτε καλῶς οὔτε ἐν καιρa - μετά - φέρω αὐτός , ἄλλος εἄν εἰμί σχολή ἐξετάζω . ἀλλά χρή παραβάλλω ὁ Ἀνδρόνικος πρός ὁ ἐκεῖνος , ὅσος καί σαφής καί πιθανός πρός σύστασις ὁ λόγος ὁ -- ̓ενοκρά-ουν͂ . ιἀριθμὸν γάρ καλέω φημί εἶμι Ψυχή , ὅτι μηδείς ζῷον ἐκ ἁπλόος σῶμα , ἀλλά κατά τις λόγος καί ἀριθμός κεράννυμι ὁ πρῶτος στοιχεῖον . σχεδόν οὖν αὐτός ἀποφαίνω - νοέω ὁ ἁρμονία αὐτός τίθημι , πλήν ὅσος σαφής οὗτος ὁ προσθήκη ὁ λόγος ποιέω , οὖον πᾶς ἀριθμός . ἀλλά ὁ κινέω ἑαυτοῦ ὁ ψυχή φορι,ομενω , ὥσπερ εἄν εἰμί καί ἐκεῖνος μή πᾶς ἁρμονία , ἀλλά ὁ ἁρμόζω ἑαυτοῦ · αὐτός γάρ εἰμί ὁ ψυχή ὁ κρᾶσις ταῦ - τηζ αἰτία καί ὁ λόγος καί ὁ μίξις ὁ πρῶτος στοιχεῖον ἀλλά ὅσπερ εἶπον , ὅπως μέν λέγω ὁ ψυχή ἀριθμός εἰμί κινέω ἑαυτοῦ εενοκράιης , ἐκ ὁ ἐκεῖνος ληπτέος καί μάλιστα ἐκ ὁ πέμπτος ὁ περι φύσις ἀνήρ γράφω · ὁ δέ ἐφεξῆς ὑπόμνησις ἔχω ὁ ἀκολουθέω ἄτοπος ὁ τε κινέω λέγω ὁ ψυχή καί ὁ σῶμα αὐτός τίθημι , κἀν ὁ λεπτο1uερ-ζ́στατον αὐτός ποιέω , κἀν ὁ ὁ ἄλλος ἀσώματος . λείπω δέ φημί ἐπισκοπέω , πῶς λέγω ὁ ἐκ ὁ στοιχεῖον αὐτός εἰμί · λέγω μέν γάρ , ἵνα αἰσθάνομαι ὁ εἰμί καί ἕκαστος ὅπως ἔχω γνωρίζω , | ἀναγκαῖος δέ μηδέ οὕτως συμβαίνω ὅς προαιρέω . τίθημι γάρ ὅτι γνωρίζω ὁ ὅμοιος ὁ ὅμοιος , διά οὗτος ποιέω αὐτός ἐκ ὁ στοιχεῖον , οἴομαι πᾶς αὐτός οὗτος ὁ πρᾶγμα γνωρίζω . εἰμί μέν ἐν ὁ στοιχεῖον μόνος εἰμί ὁ εἰμί , καλῶς · νῦν δέ πολύς πλείων ὁ ἐκ ὁ στοιχεῖον , μᾶλλον δέ ἴσως καί ἤπειρος · γαῖα μέν οὖν γαῖα ὁράω καί ὕδωρ ὕδωρ , θεός δέ πῶς ; ἄνθρωπος πῶς ; ὁ δέ ἄλλος σύνθετος οἷος σάρξ καί ὀστέον ὅς ; οὖον γάρ δήπου ὁ ἐν ἐγώ ἵππος ὁ ἔξω οὖον γάρ ὁπωσοῦν ἔχω ὁ στοιχεῖον οὗτος ἕκαστος , ἀλλά λόγος τις καί σύνθεσις , καθάπερ φημί Ἐμπεδοκλῆς ὁ ὀστέον · ὁ δέ χθών ἐπίηρος ἐν εὔστερνος χόανος ὁ δύο ὁ ὀκτώ μέρος λαγχάνω νῆστις αἴγλη , τέσσαρες δέ Ἥφαιστος , ὁ δέ ὀστέον λευκός γίγνομαι . οὐδείς οὖν ὄφελος εἰμί ὁ στοιχεῖον ὁ Ψυχή , εἰμί μή καί ὁ λόγος ἕκαστος ἔνειμι καί ὁ σύνθεσις ὁ ἕκαστος · γνωρίζω γάρ οὕτως ἕκαστος ὁ ὅμοιος , ὁ μέν στοιχεῖον ἐκ ὅς αὐτός ὁ στοιχεῖον ἐκ ὅς ὁ πρᾶγμα , ὁ δέ σύνθεσις ὁ ἐν αὐτός ὁ σύνθεσις ὁ ἐν ὁ πρᾶγμα . οὗτος δέ ὅτι ἀδύνατος , οὐδείς δεῖ λέγω . τίς γάρ εἄν ἀπορέω , εἰμί ἐν ὁ Ψυχή λίθος ἢ ἄνθρωπος , καί εἰμί πλάτανος , καί εἰμί συκέα , ὁμοίως δέ καί ὁ ἀγαθός καί ὁ μή ἀγαθός , καί ὅλως πᾶς ὁ εἰμί , καί οὖον ὁ λόγος αὐτός μόνος , ἀλλά αὐτός ὅλος ὁ πρᾶγμα . ὁ δέ γένος καί ὁ καθόλου πῶς γνωρίζω , ὁ διαριθμέω ἐν κατηγορία , οἷος οὐσία , ποσός καί πρός τίς καί ὁ ἐφεξῆς ; οὖον γάρ δή καί ὁ γένος στοιχεῖον , ἀλλά οὐδέ ἐκ ὁ στοιχεῖον , ἀλλά ὁ | μέν πλείων ὅδε καί πόρρω παντάπασι ὁ καί νομίζω στοιχεῖον , οἷος ὁ πρός τίς ἢ ὁ ποιέω ἢ ὁ πάσχω ἢ ὁ κινέω ὁ ὁ ἔχω · ὁ ποιός δέ εἴπερ ἄρα καί ὁ ποσός ἀμφισβητήσιμος · ἀλλά οὐδέ οὗτος . νόημα γάρ εἰμί ἡμέτερος ὁ γένος καί οὖον στοιχεῖον ὁ εἰμί . ἀλλά εἰμί καί ὁ κατηγορία στοιχεῖον . πότερος οὖν ἐκ ἀπασάω εἰμί ὁ ψυχή ; ἀλλά οὖον δοκέω κοινός πᾶς εἰμί στοιχεῖον , οἷος ἄνθρωπος καί ὁ ποιέω καί ὁ πάσχω καί ὁ ἐφεξῆς . ἀλλά ἐκ μόνος ὁ οὐσία ; πῶς οὖν γνωρίζω ὁ ποσός ; ἢ φημί ἕκαστος γένος εἰμί στοιχεῖον καί ἀρχή ἴδιος ἐκ ὅς ὁ ψυχή συνίστημι ; ἀλλά ὁ μέν ψυχή οὐσία , ἐκ δέ ὁ ὁ ποσός στοιχεῖον ποσός γίγνομαι καί οὐ ὄντα , καί ἐκ ὁ ὁ πρός τίς πρός τίς γίγνομαι καί οὐ οὐσία · ὁ δέ δή ποιέω καί ὁ πάσχω καί ὁ κινέω καί ὁ ἔχω στοιχεῖον ζητέω μή γελοῖος ὅς , εἰμί δεῖ γελοῖος λέγω ὁ ἀδύνατος . ἕτερος οὖν αἴτιος ζητητέος ὁ ὁ ψυχή γιγνώσκω ὁ εἰμί καί ὁ ὁ εἰμί πως εἰμί · ὁ γάρ διά οὗτος λέγω ἐκ πᾶς αὐτός , ἵνα πᾶς γνωρίζω καί ἅπας εἰμί , οὗτος καί τοιοῦτος ἕτερος ἄτοπος συμβαίνω . ἄτοπος δέ οὗτος ὁ δίδωμι μέν ἀπαθής εἰμί ὁ ὅμοιος ὑπό ὁ ὁμοιόω , αἰσθάνομαι δέ πάλιν τίθημι ὁ ὅμοιος ὁ ὁμοιόω , εἶτα ὁ αἰσθάνομαι πάσχω τίς λέγω καί ὁ νοέω καί ὁ γιγνώσκω . θαυμαστός δέ Ἐμπεδοκλῆς , γαίω μέν γάρ γαῖα ἀπώπαμεν᾿ λέγω , οὐ ὁράω δέ ὅτι καί ἐν ὁ ὁ ζῷον μόριον ὅσος γῆ ἀπλόος , οἷος ὀστέον νεῦρον | θρίξ , οὗτος ὁ ἄλλος ἀναίσθητος · καίτοι προσήκω ὁ γοῦν ὅμοιος οὗτος αἰσθάνομαι . ἔτι δέ ἕκαστος ὁ στοιχεῖον ἄγνοια πλείων ἢ σύνεσις ὑπάρχω · γιγνώσκω μέν γάρ ἐν , πολύς δέ ἀγνοέω · πᾶς γάρ ὁ ἄλλος . συμβαίνω δέ Ἐμπεδοκλῆς καί ἄφρων ποιέω ὁ θεός . ὁ μέν γάρ Σφαῖρος αὐτός ὁ θεός πάρειμι1 ἐκ ὁ κατά ὁ φίλιος συκρισις , ἀμέτοχος δέ εἰμί ὁ νεῖκος , οὖον γνωρίζω μόνος ὁ νεῖκος , ὁ δέ ζῷον καί θνητός πᾶς ὁ πᾶς μετέχω ἅπας γνωρίζω · ἐκ πᾶς γάρ ὁ θνητός ὁ στοιχεῖον . ὅλως τε διά τίς αἴτιος οὐ ἅπας ψυχή ἔχω ὁ εἰμί , ἐπεί πᾶς ἢ στοιχεῖον εἰμί ἢ ἐκ στοιχεῖον ; πῶς δέ δή καί εἷς εἰμί κατά αὐτός ὁ ψυχή ; πλῆθος γάρ ὁ στοιχεῖον . διό καί ὕλη μᾶλλον ἔοικα , εἰδοποιέω δέ οὗτος καί κιρνάω ἄλλος τις φύσις κύριος ὁ καί συνέχω οὗτος καί ενοποιώ . ἐκεῖνος οὖν μᾶλλον εἰμί ὁ ψυχή θετέος ἢ ὁ στοιχεῖον · ὁ γάρ ἀγαθός καί ἀγαθός ψυχή · ἀγαθός δέ ἀεί ὁ συνέχω ὁ σκεδάννυμι . ὁ δέ οὐ αἰσχύνω καί ὁ νόος ὁ στοιχεῖον ποιέω στοιχεῖον ὁ γάρ ἀγαθός ἀεί ποιέω ] , ὥσπερ εἄν εἰμί καί ὁ τεχνίτης ὁ ὕλη · καίτοι γε εὔλογος ὁ ἀγαθός εἰμί καί προγενής καί κύριος , οὖον ὁ στοιχεῖον . κοινός δέ ἅπας ἄν τις οὗτος ἐπικαλέω , ὅτι μή περί πᾶς λέγω ὁ Ψυχή , ἀλλά ὁ μέν ἐπί ὁ κινητικός δύναμις αὐτός ἀποφέρω ὁ λοιπός ὀλιγωρέω , ὁ δέ ἐπί ὁ καταληπτικός καί γνωριστικός , ὁ δέ ἄλλος οὖον προσποιέω . καίτοι γε εἰμί πολύς ὁ ζῷον φανερῶς μέν ἔμψυχος , | μόνιμος δέ κατά τόπος , ὥστε οὐ εἄν ἔχω ὁ κινητικός ψυχή ὅς οὐ ἀπολαύω . δύο τοίνυν ἕτερος ἀναγκαῖος · ἢ γάρ ἄψυχος οὗτος θετέος , ἢ εἴπερ ἔμψυχος ὡς δοκέω , ζητητέος , τίς δήποτε οὖον κινέω κατά τόπος , ἀλλά τρέφω μέν καί αὐξάνω καί αἰσθάνομαι , μεταβαίνω δέ οὐκέτι . καίτοι οὗτος μέν ὁ κινέω , λέγω δέ ὁ αὔξησις καί ὁ αἴσθησις , εἰμί καί κινέω ὡς ἔμψυχος , ἀλλά οὐ ὑπό μόνος ὁ Ψυχή , ἀλλά συναίτιος γίγνομαι αὐτός καί ὁ ἔξωθεν , ὁ μέν τρέφω ὁ τρέφω , ὁ δέ αἰσθάνομαι ὁ αἰσθητής · ὁ δέ κατά τόπος κίνησις ὁ ψυχή μάλιστα κύριος εἰμί δοκέω . ὁμοίως δέ καί ὅσος ὁ νόος καί ὁ αἴσθησις ἐκ ὁ στοιχεῖον ποιέω καί μάλιστα ἴδιος εἰμί ὑπολαμβάνω ὁ Ψυχή οὗτος ὁ δύναμις , ἀμελέω ὁ φυτικός . ἐκ Ποίας οὖν λέγω ζῶ ὁ φυτός ; οὐ ἔχω γάρ αἴσθησις οὐδέ νόος οὗτος μέν γε οὐδέ κίνησις ὁ κατά τόπος . ὅταν δέ δή καί αὐτός λέγω αἴσθησις τε καί νόος , ὥσπερ Δημόκριτος , πῶς οὖον λέγω παρά ὁ λίαν ἐναργής ; δῆλος γάρ δή πολύς ὁ ζῷον αἴσθησις μέν κοινωνέω , διάνοια δέ μή . εἰμί δέ ἐν τις καί οὗτος συγχωρέω Ἀναξαγόρας καί τίθημι ὁ νόος ἀνυπάρχειν ἅπας Ψυχή , καί μέρος τίς ἵημι οὗτος ὁ φύσις , καί πᾶς εἰμί ψυχή ἐκ πᾶς ὁ δύναμις • οὗτος γάρ εἄν δοκέω ὑπολαμβάνω καί ὁ οὗτος λέγω ἤδη γάρ πρός ἐγώ γίγνομαι κόρη τε κόρος τε θάμνος τε οἰωνός τε ) | ὅμως οὐδέ ἄν οὗτος λέγω καθόλου περί πᾶς Ψυχή · οὐδέ γάρ ἐπέξειμι ἅπας ὁ δύναμις , οὐδέ περί ὅλος οὐδείς διαλέγω . οὗτος δέ πάσχω καί ὁ λόγος ὁ λέγω ἐν ὁ καλέω Ὀρφεύς ἔπος · φημί γάρ ὁ Ψυχή μεταλαμβάνω ὁ ὤα παρά ὁ πρῶτος ἀναπνοή . πόθεν οὖν ὁ μή ἀναπνέω ζῶ ; λέγω δέ ὁ φυτόν καί ὁ καλέω ζώφυτος καί ὁ ἔντομα . καί οὗτος δέ λανθάνω ὁ διά οὗτος ἐκ ὁ στοιχεῖον ποιέω ὁ Ψυχή , ἵνα γιγνώσκω ὁ εἰμί , ὡς οὐ χρή γε ἐκ ἅπας διά οὗτος ὁ αἴτιος αὐτός συντίθημι · ἱκανός γάρ ἕτερος μέρος ὁ ἐναντίωσις ἑαυτοῦ τε κρίνω καί ὁ ἀντίκειμαι · καί γάρ ὁ εὐθύς καί ὁ εὐθύς2 κρίνω καί ὁ καμπύλος · κριτής γάρ ἄμφω ὁ κανών , ὁ δέ καμπύλος οὔτε καμπύλος κριτήριον οὔτε εὐθύς . εἰμί δέ Κῶς ἕτερος τις δόξα παρά ὁ εἴρω περί Ψυχή , ἐν πᾶς ὁ εἰμί μείγνυμι λέγω ὁ ψυχή καί διά πᾶς διήκω ὁ κόσμος καί πᾶς αὐτός μόριον ἔμψυχος ἵημι . διά γάρ οὗτος ὁ δόξα καί Θαλῆς οἴομαι πᾶς πλήρης θεός εἰμί . τοιοῦτος δέ καί ὁ μεστός δέ Δῖος πᾶς μέν ἄγυια , πᾶς δέ ἄνθρωπος ἀγορά · τάχα δέ καί ὁ ἀπό Ζήνων σύμφωνος ὁ δόξα , διά πᾶς οὐσία φοιτάω ὁ θεός τίθημι , καί ποῦ μέν εἰμί νόος , ποῦ δέ Ψυχή , ποῦ δέ φύσις , ποῦ δέ ἕξις · τάχα δέ καί αὐτός Πλάτων · ψυχή γάρ φημί εἰμί ὁ μέσος τίθημι διά πᾶς τε τείνω | καί ἔτι ἔξωθεν ὁ σῶμα αὐτός περικαλύπτω ἔχω δέ καί οὗτος ὁ δόξα πολύς ἀπορία . διά τίς γάρ αἴτιος ἐν μέν ὁ ἀήρ καί ὁ πῦρ ἐνυπάρχω ὁ ψυχή οὖον ποιέω ζῷον , ἐν δέ ὁ μικτός ; καίτοι φημί ὁ ἐν ὁ ἀήρ ἀγαθός , μηδέ αὐτός οὗτος ὁ αἴτιος ἀποδίδωμι , διά τίς ἀγαθός ὁ ἐν ὁ ἁπλόος σῶμα ψυχή ὁ ἐν ὁ σύνθετος . ἀλλά ἀμφοτέρως γε ἄτοπος τίς καί παράλογος ἀπαντάω · καί γάρ ὁ λέγω ζῷον ὁ πῦρ ἢ ὁ ἀήρ ὁ παράβολος εἰμί , καί ὁ μή λέγω ζῷον σῶμα ἔμψυχος εἰμί οὐδείς κακός καί αὐτός ἄτοπος . ὑπολαμβάνω δέ ἔοικα ὁ ψυχή εἰμί ἐν ὅλος ὁ ἁπλόος σῶμα , οἷος ἐν ὅλος ὁ ἀήρ καί ἐν ὅλος ὁ ὕδωρ , ὅτι ὁράω ἕκαστος οὗτος ὁ ἑαυτοῦ μόριον ὁμοειδής , ὥστε εἴπερ ὁ ἐν ἐγώ ὕδωρ ἔμψυχος , καί ὁ πᾶς ὕδωρ · ὥσπερ γάρ ὁ μόριον ὁ ἁπλόος σῶμα ἐναπολαμβάνω ὁ ζῷον σύνθετος αὐτός ἐκ πᾶς ποιέω οὗτος καί ὁ μόριον ὁ ἕκαστος ὁ στοιχεῖον Ψυχή ἔμψυχος αὐτός ἀπεργάζομαι . ἆρα οὖν ὥσπερ ὁ σῶμα ὁμοειδής ὁ ἀήρ ὁ τε ἐν ἐγώ καί ὁ ὁ ὅλος , οὗτος καί ὁ Ψυχή ὁ ἐν ὁ ὅλος ἀήρ ὁμοειδής μόριον ὁ ἐν ἐγώ ; ἀλλά ὁμοειδής μέν οὖον φημί · ἀγαθός γάρ ἐκεῖνος καί ἀθάνατος τίθημι . ἀνομοειδής δέ εἴπερ εἰμί , οὐκέτι εἄν αὐτός ὁδός προβαίνω ὁ εὔλογος ὁ λόγος ὅς ἀκολουθέω , ὅτι διά οὗτος ἔμψυχος ὁ ὅλος ἀήρ , ἐπεί καί ὁ μόριον αὐτός ὁ ἐν ἐγώ , εἴπερ ἄλλος μέν ἐν οὗτος εἶδος Ψυχή , ἄλλος δέ ἐν ἐκεῖνος εἰμί , καί ὁ μέν τίς ὑπάρχω ὁ Ψυχή εἶδος ὁ ἀήρ ὁ ἐν ἐγώ , ὁ δέ τίς οὐκέτι , | ἀλλά ὁ ὅλος . ἢ οὖν οὖον ῥητέος ὁ μέν ἐν ὁ ὅλος ἀήρ ἀθάνατος , ὁ δέ ἐν ἐγώ οὐκέτι , ἢ οὐδείς ἀνάγκη , ὅσος ἐκ ὁ παρά αὐτός λέγω , ἐπεί ὁ ἐν ἐγώ στοιχεῖον ἔχω Ψυχή , καί ὁ ἐν ὁ πᾶς στοιχεῖον ἔμψυχος εἰμί . οὗτος δέ ὁ λέξις ὅτι μή κατακρατέω ὁ πρό ἐγώ , ῥᾴδιος συνοράω ὁ βούλομαι . ἄλλος οὖν αἴτιος ζητητέος ὁ γιγνώσκω ὁ εἰμί ὁ ψυχή καί μή ὁ σύνθεσις ὁ ἐκ ὁ στοιχεῖον , ἄλλος δέ καί τρόπος κίνησις αὐτός δοτέος , εἴπερ ἄρα ἀναγκαῖος αὐτός ὁ κινέω , καί μή οὗτος τις , ὅς ὑπό αὐτός κινέω ὁ σῶμα , μηδέ ὅλως ὁ ὁ ἀτελής ἐντελέχεια , ἀλλά εἴπερ ὁ ἐνέργεια ὁ τελέω . ἐπεί δέ ὁ ἐφίστημι καί ὁ αἰσθάνομαι καί ὁ δοξάζω ὁ ἄνθρωπος ὑπάρχω διά ὁ Ψυχή , ἔτι δέ ὁ θυμόω καί ὁ ἐπιθυμέω καί ὁ βουλεύω , καί ὅλως ὁ δύναμις ὁ ὀρεκτικός , γίγνομαι δέ καί ὁ κατά τόπος κίνησις ὁ ζῷον ὑπό ὁ Ψυχή , πρός οὗτος δέ αὔξησις καί ἀκμή καί φθίσις , ἀλλά αὔξησις μέν καί ἀκμή προηγουμένως , φθίσις δέ κατά συμβεβηκός , ὅταν περίειμι1 ὁ ἐπιρροή ὁ ἀπορροή · οὗτος δή ἅπας τις ἐννοέω ὁ ἔργον ὁ Ψυχή καί ὁπόσος ἔχω πρός ἀλλήλων διαφορά , εἰκότως εἄν ἀπορέω , πότερος ὅλος ὁ Ψυχή οὗτος ἕκαστος ἐνεργέω , καί πᾶς ἐγώ ὁμοίως αἴσθησις τε αἰτία καί ἐπιστήμη καί δόξα καί ἐπιθυμία καί θυμός καί βούλησις καί ὁ ἄλλος ὁ διαριθμέω , καί διά ὅλος ἑαυτοῦ οὗτος ἅπας ἀποδίδωμι · καί ὁ ζῶ δέ πότερος ἐκ εἷς οὗτος εἰμί ἢ πλείων ἢ | καί ἐκ πᾶς , ἢ οὗτος μέν οὐδείς , ἄλλος δέ τις αἴτιος συνυπάρχων . ὅσπερ οὖν εἶπον , ἢ διά πᾶς ἅπας , ἢ ὁ μέν τίς μόριον αὐτός αἰσθητικός , ὁ δέ ἐπιστημονικός , ὁ δέ ἐπιθυμητικός · ὡς δοκέω εἄν ποιέω καί ὁ Τίμαιος ἄλλος μέν ἐννοέω ἡμέτερος λέγω , ἄλλος δέ ἐπιθυμέω , ἄλλος δέ θυμόω , καί διοικίζω γε οὗτος ὁ μόριον ὁ Ψυχή ὁ μέν ἐν κεφαλή , ὁ δέ ἐν Καρδία , ὁ δέ ἐν ἧπαρ . τίς οὖν δήποτε συγχέω ὁ ψυχή καί εἷς ποιέω καί μάλιστα , εἴπερ τοσοῦτος ἐξαλλάσσω αὐτός ὁ μόριον , ὅσος καί ὁ ἐνέργεια , ὅς ὁ πλείων οὐδέ ἀλλήλων ἀντιλαμβάνω ; τίς οὖν ὁ συνέχω ὁ τοσοῦτος διίστημι δύναμις ; οὖον γάρ δή ὁ σῶμα συγχέω ὁ ψυχή καί ἑνόω · δοκέω γάρ ἐναντίος αὐτός μᾶλλον συνέρχομαι ὑπό Ψυχή · ἀπολείπω γοῦν αὐτός σκίδνημι εὐθύς καί διαπνέω καί διασήπομαι . εἰμί οὖν ἕτερος τίς εἷς αὐτός ποιέω , ἐκεῖνος μάλιστα ἄν εἰμί ψυχή , δήω τε πάλιν ἐκεῖνος ζητέω ἆρα εἷς ἢ πολυμερής . εἰμί μέν γάρ εἷς , διά τίς οὐ εὐθύς καί ὁ ψυχή εἷς ; αἴτιος γάρ ἀποδοτέον , διά ὅς ἐκεῖνος μέν συνέχω ὁ διίστημι μέρος ὁ Ψυχή εἷς , ψυχή δέ αὐτός συνέχω ὁ ὁ σῶμα μόριον πολύς μᾶλλον διΐστημι οὐ ἐν . εἰμί ἐσθίω μεριστός ἐκ ἀνάγκη ἅπας ὅσπερ εἄν συνεκτικός εἰμί ὁ μεριστός , δηλονότι καί ὁ ὁ ψυχή συνέχω ὑπό ἄλλος τις στίζω , ἐκεῖνος ὑπό ἄλλος , καί οὗτος δή πρόειμι ἐπί ἤπειρος , καί οὖον συνίστημι εἰς ὁ εἷς οὔτε ὁ λόγος οὔτε ὁ ψυχή · ἐπεί κἀν ὁ | ὑπόκειμαι τις εἷς αὐτός λέγω , πλείων δέ χράω δύναμις , ὥσπερ ὁ μῆλον ὁ μέν ὑπόκειμαι εἷς , διάφορος δέ ἔχω δύναμις , ὁ εὐωδία ὁ εὔχροια ὁ σχῆμα ὁ χρῶμα , ἀλλά οὐδέ οὗτος γε ὁ ὑπόθεσις ἀναμφισβήτητος , καί μάλιστα κατά ἐκεῖνος , ὅσος ὁ μέν τις δύναμις ἀθάνατος αὐτός ποιέω , ὁ δέ τις θνητός · ὅς ἐγώ δοκέω ὑπείδομαι Πλάτων καί Ἀριστοτέλης , ὁ μέν εὐθύς ἐν ὁ σύστασις ὁ νόος ὁ ἄλλος διοικίζω , ὁ δέ ἐπεισκρίνω θύραθεν , ὅπως εἄν ὁ περί ὁ ἀφθαρσία αὐτός λόγος ὑπό ὁ φθαρτός εἴτε μέρος εἴτε δύναμις μή διοχλέω . οὗτος γάρ δή καί ὁ ἐκ μέρος αὐτός ποιέω ὁμοίως ἐμποδών , ὁ διαλλάσσω τοσοῦτος αὐτός ὁ μέρος , ὅσος ὁ θνητός ὁ ἀθάνατος . χαλεπός δέ εἰμί ὁ λόγος κατά ἄμφω , καί εἰμί πολυδύναμος εἰμί καί εἰμί πολυμερής ὁ ψυχή , ὅμως χαλεπός , εἰμί πολυμερής . εἰμί γάρ ὅλος ὁ ψυχή ὅλος ὁ σῶμα συγχέω , προσήκω δή καί ὁ μέρος αὐτός ἕκαστος συνόχωκα τίς μέρος ὁ σῶμα · ποῖος δέ μόριον ἢ πῶς ὁ νόος συνέχω , δύσκολος καί πλάσσω . καίτοι γε ὅτι ὁ μέρος ὁ ὁ σῶμα οὖον συνδιοικίζω ὁ μέρος ὁ Ψυχή , δῆλος μάλιστα ἐπί ὁ φυτός · οὖον γάρ ἐν ὁ ῥίζα μέν ἄλλος μόριον ὁ φυτικός Ψυχή , ἐν ὁ στέλεχος δέ ἕτερος , καί ἕτερος αὖος ἐν ὁ κλάδος , ἀλλά ἐν ὅλος ὁ φυτός πᾶς καί ὁ αὐτός . ζῶ γοῦν διατέμνω , καί φυτεύω ὁμοειδής φυτόν ἀποδίδωμι . ὁράω δέ , ὅτι καί ὁ ζῷον τις ὁ ἔντομος διακόπτω ὅμως ἐπί πολύς ζῶ καί κινέω ἑκάτερος Χωρὶς ὁ μέρος ὡς ἐνυπάρχω ὁ Ψυχή , ἀριθμός μέν οὐκέτι εἷς , | ( πῶς γάρ ἐν ὁ μέρος ὁ διαλέγω ; ) εἶδος δέ εἷς . πᾶς γάρ ἑκάτερος ὁ μέρος ὁ δύναμις ἀποδίδωμι ἐπί τις χρόνος · καί γάρ αἰσθάνομαι δῆλος εἰμί καί κινέω κατά τόπος . εἶδον δέ ἐγώ οὗτος καί ἐπί ἐχθῦοι τις συμβαίνω βαίνω ὡς δυσκάθεκτος εἰμί ὁ μέρος ὁ ὅλος διακόπτω · ἕτερος δέ οὐρά δῆλος εἰμί ἰλύω ἐπί πολύς , ἕτερος δέ ὁ ἄλλος σῶμα ἄνευ ὁ κεφαλή , ὥσπερ ὁ στρουθός ὁ κατάγειος . ἐκ ὅς ἅπας δῆλος εἰμί , ὅτι ὁμοειδής ὁ μόριον ὁ Ψυχή καί ἀλλήλων καί ὁ ὅλος , ἀλλήλων μέν ὁ ἐν ὁ μέρος ὁ διαλέγω ὁ σῶμα , ὅλος δέ ὁ πρό ὁ διαίρεσις ἐνυπάρχω ὁ ζῷον , καί φαίνω ἐν αὐτός μέν ἅπας εἰμί καί περί εἷς τίς ὑπόκειμαι καί ἀχώριστος ἀλλήλων , διαιρέω δέ ὁ ψυχή καί περί εἷς τίς ὑπόκειμαι καί ἀχώριστος ἀλλήλων , διαιρέω δέ ὁ ψυχή μή κατά ἑαυτοῦ , μηδέ κατά ὁ ἴδιος δύναμις , ἀλλά κατά ὁ ὄγκος ὁ σῶμα , ἐν ὅς ὑπάρχω . εἰμί δέ μή διατελέω ὁ μέρος ὁ ἔντομος καί ὁ ἐχθῦοι ζῶ καί κινέω , οὐδείς θαυμαστός · ὄργανον γάρ αὐτός οὐ ὑπάρχω , ὥστε σῴζω ὁ φύσις , ἀλλά οὐδείς κακός ἑκάτερος ὁ μόριον ἅπας ὑπάρχω ὁ καί ἐν ὅλος ὁ σῶμα παρουπαρχω μόριον ὁ Ψυχή · ὁ δέ δή φυτόν καί διατελέω ζῶ καί ὁλόκληρος ἀποδίδωμι ὁ ζωή · οὖον γάρ δή ἄξιος γε ἀμφισβητέω περί ὁ φυτικός δύναμις , εἰμί παρά Ψυχή καί Ψυχή εἰμί ὁ θρεπτικός καί αὐξητικός καί γεννητικός · ὅς γάρ μόνος κοινωνέω Ψυχή ὁ ζῷον καί ὁ φυτός , οὗτος εἰμί . πῶς οὖν ὁ αὐτός ἐν ζῷον μέν εἰμί ψυχή , ἐν φυτός δέ ὁ ζῶ ὁ φυτός , εἰμί μή | παρά Ψυχή ; διαφέρω γοῦν καί ἐπί οὗτος ὁ ζῶ ὁ μή ζῶ ὁ δύναμαι τρέφω καί αὐξάνω καί γεννάω . εἰμί δέ χωρίζω ἐπί ὁ φυτός καί κατά ἑαυτοῦ ἐνεργέω , οὐδείς θαυμαστός · καί γάρ ὁ αἰσθητικός ὁ κινητικός κατά τόπος ἐπί τίνω ζῷον χωρίζω , ἀλλά ὅμως ψυχή . μήποτε δέ καί ὅς ζῶ δυν;μει , οὗτος πρῶτος εἰμί , ὡς ὕστερος ἀκριβής ἐπιδείκνυμι . Θεμίστιος περί Ψυχή . 1 . ἁ μέν παρά ὁ πρότερος ἔχω παραδίδωμι περί Ψυχή , εἴρω ἱκανῶς . νῦν δέ ἀρχή ἀλλην ποιέω πειράω αὐτός διορίζω ῥισῆς τίς εἰμί ψυχή καί τίς ἄν εἰμί κοινός λόγος αὐτός , ὅς ἅπας ὁ Ψυχή ἐφάρμοσις καί οὖον μόνος ὁ ὁ ἄνθρωπος , εἰς οἷος λόγος ὁ πρό ἐγώ ὁ μέν ἄκων , ὁ δέ ἑκών ὑποφέρω . λέγω δή γένος εἷς τίς ὁ εἰμί ὁ πρῶτος καί κύριος ὁ οὐσία , οὗτος δέ ὁ μέν ὡς ὕλη φημί , ὁ δέ ὡς εἶδος , καί τρίτος ὁ ἐκ ἄμφω . περί οὗτος δέ εἴρω μέν ἱκανῶς ἐν ὁ περί ὁ ἀρχή ὁ ὅλος φύσις , καί νῦν δέ ὑπομνηστέον , ὅτι ὁ μέν ὡς ὕλη οὐσία δύναμις εἰμί οὐσία καί οὔπω ὅδε τίς κατά ἑαυτοῦ , ἀλλά οἷος εὐφυία πρός οὗτος καί παρασκευή πρός ὁ | γίγνομαι ὅδε τίς , ὁ δέ εἶδος ὁ τελειότης καί ὥσπερ ἀναπλήρωσις ὁ εὐφυΐα καί ὁ δύναμις πρός ὁ τέλος προαγωγή , οὗτος οὗτος εἰμί καθό λέγω ἤδη ὅδε τίς . τρίτος δέ εἰμί ὁ ἐκ οὗτος ὥσπερ σύγκειμαι , ὅς πάρειμι μέν ὕλη , πάρειμι δέ μορφή , καί οὗτος εἰμί ὁ σύνολον , καί οὐ εἰμί μόνος ὁ λόγος , ἀλλά καί ὁ αἴσθησις ὅδε τίς , ἀπολαύω ὁ μέν γίγνομαι παρά ὁ ὕλη , ὁ δέ εἰμί παρά ὁ εἶδος . ἀλλά οὖν λέγω τηνικαῦτα τέλειος εἰμί καί ἐντελής ἔχω , ἡνίκα ἄν ἀπολαμβάνω ὁ οἰκεῖος μορφή , ἐπί ὅς σπουδάζω . οὗτος οὖν ὁ μορφή καί ὁ εἶδος εἰμί τις ἐντελέχεια ὀνομάζω , οὖον δικαίως ἄν συκοφαντέω ὡς πάνυ ξένος ὁ ὄνομα χράομαι . εἰμί γάρ ὁ προερέω ἀληθής , καί ὁ τελείωσις ἕκαστος παρά ὁ εἶδος καί ὁ ἐντελής ἔχω παρά ὁ μορφή , σημαίνω ἄν οὐδείς ἄλλος ὁ ἐντελέχεια ἢ ὁ ἕξις ὁ τελειότης . ἀλλά διχῶς γε ὁ ἐντελέχεια ἐπί ἕκαστος , ὁ μέν ὡς ἐπιστήμη , ὁ δέ ὡς ὁ θεωρέω , καί εἰμί ὁ μέν ὡς ἕξις , ὁ δέ ὡς ἔργον ὁ ἕξις . αὐτός οὖν ἀναμιμνῄσκω ὁ ἀκροάζομαι προάγω εἰς ὁ ἐφεξῆς . οὐσία τοίνυν μάλιστα δοκέω εἰμί ὁ σῶμα , καί οὗτος ὁ φυσικός , οἷος γῆ πῦρ ὕδωρ ἀήρ , καί ὅσος ἐκ οὗτος ὁ φύσις ἀπεργάζομαι · οὗτος γάρ ὁ ἄλλος ἀρχή · κλίνη δέ καί πρίων καί ἱμάτιον καί ὅλως ὁ τεχνικός συμβεβηκός χώρα ἔχω πρός ὁ ὁ φύσις . ἐπισυμβαίνω γάρ ὁ μέν ξύλον , ὁ δέ σίδηρος , ὁ δέ ἔριον , καί πᾶς σῶμα τεχνικός ἐν ὑπόκειμαι ὁ φυσικός θεωρέω . ὁ μέν 1 οὖν τεχνικός ἀφίημι · ὁ δέ φυσικός σῶμα ὁ μέν ἔχω ζωή , ὁ δέ οὐ ἔχω . ζωή δέ λέγω ὁ διά ἑαυτοῦ τροφή τε καί αὔξησις . δῆλος τοίνυν , ὅτι πᾶς σῶμα φυσικός μετέχω ζωή οὐσία , οὐσία δέ οὕτως ὡς σύνθετος , σύνθετος δέ ἐκ ὕλη καί εἶδος . ἐπεί τοίνυν οὐ ἀπλόος σῶμα ὁ ζωή ἔχω , ἀλλά σῶμα τοονδ́ς καί εἰμί ἐν αὐτός ὁ μέν σῶμα ὥσπερ ὑπόκειμαι τίς καί ὕλη , ὁ δέ τοονδ́ς ὁ μορφή καί ὁ εἶδος · οὐδείς γάρ ἄν εἶπον ὁ σῶμα εἶδος ὁ ζῶ σῶμα · οὗτος γάρ ὑπόκειμαι χώρα ἔχω καί ὕλη , καί ὁ διαφορά αὐτός πρός ὁ μή ζῶ σῶμα οὐ ὅς σῶμα , ἀλλά · ὅς τοιόσδε , τουτέστιν ὅς ζῶ καί ψυχή ἔχω · ἀναγκαῖος ἄρα ὁ ψυχή εἶδος εἰμί καί ἐντελέχεια καί οὕτως οὐσία ὡς εἶδος . ὅτι2 γάρ οὖον σῶμα ὁ ψυχή οὐδέ ὑπόκειμαι χώρα ἔχω , δείκνυμι μέν ἤδη καί πρόσθεν , οὖον χαλεπός δέ καί νῦν ὑπομιμνήσκω . ὁ γάρ ἔμψυχος ὁ ἄψυχος διαφέρω μέν ὁ ζωή ἔχω , οὖον διαφέρω δέ ὁ σῶμα εἰμί , ὥστε οὖον σῶμα ὁ ζωή , οὐδέ ἄρα ὁ ψυχή , ὁ ὁ ζωή οὗτος αἰτία . ἔτι καί ὧδε αὐτός οὗτος γίγνομαι εἄν φανερός . ἐπεί γάρ ἐν ὁ σύνθετος οὐσία οὔτε ἄμφω ὑπόκειμαι οἷος τε εἰμί , οὔτε ἄμφω εἶδος , ὁ σῶμα δέ ὑπόκειμαι δῆλος εἰμί ἐν ὁ ὅλος ὁ γάρ ἄγω καί πλάσσω καί μορφόω καί κρατέω καί ἑτοῖμος πρός σκέδασις καί φθορά , εἰμί μή συνέχω ὑπό Ψυχή , οὗτος εἰμί ) , ἀνάγκη πᾶς ὁ ] εἶδος εἰμί ὁ ψυχή καί ἐντελέχεια . καί γάρ οὐδέ ἄν ἄλλως ἔχω εἶπον ὁ ζῷον ἐκ σῶμα καί Ψυχή , εἰμί μή ὡς ἐκ ὕλη καί εἶδος . τριχῶς | γάρ ὁ ἐκ ὅδε ὡς ἐνυπάρχω , φανερός μέν ὡς ἐκ ὁ μέρος , ὅταν ὁ οἰκίον ἐκ ὁ πλίνθος ἢ ὁ τοῖχος λέγω , καί ὁ ζῷον ἐκ ὀστέον καί σάρξ . εἰμί μέν δή τρόπος οὗτος . ἄλλος δέ , ὅταν ἐκ ὕδωρ καί μέλι ὁ μελίκρατον , καί ὅλως ἐκ ὁ κεράννυμι ὁ κεράννυμι . διαφέρω δέ οὗτος ὁ πρότερος , ὅτι ἐπί ἐκεῖνος μέν καί ὁ μέρος καί ὁ ὅλος τόπος χωρίζω , ἐπί δέ οὗτος ὁ χωρίζω κατά τόπος οὔπω κεράννυμι · δοκέω μέν γάρ ἐν ὁ αὐτός τόπος καί ὁ ὅλος εἰμί καί ὁ μέρος , ὁ δέ ἀλήθεια ὁ μέν διαφθείρω , ὁ δέ εἰμί . τρίτος δέ , ὅταν ἐκ ὁ χαλκός καί ὁ σχῆμα ὁ ἀνδριάς φημί , καί ἐκ ὁ πλίνθος καί ἐκ ὁ σύνθεσις ὁ οἰκίον . ὥστε καί ὁ ζῷον εἶδος φημί ἐκ Ψυχή καί σῶμα , εἰμί μέν κατά ὁ πρῶτος τρόπος , οὐ ἄν εἰμί ὁ σῶμα ἔμψυχος ὅλος διά ὅλος , οὐδέ εἄν αἰσθάνομαι ὅλος διά ὅλος , οὐδέ ἄν τρέφω , ἀλλά παράκειμαι ὁ ψυχή ἢ ὅλος ὅλος ὁ σῶμα , ὁ ὁ μόριον ὁ μόριον , ὅσπερ οὐδέ ἐννοέω δυνατός · καί εἰς ὁ ποσός συντέλεσις ὁ ζῷον ὁ ψυχή , οὐ εἰς ὁ ποιός , ὥσπερ ὁ μέρος ὁ ὅλος . οὖον μήv οὐδέ κατά ὁ δύο τρόπος · οὖον γάρ φθείρω ὁ Ψυχή οὐδέ φθείρω ὁ σῶμα ὁ ζῷον γίγνομαι , ἀλλά ἐναντίος σῴζω ἑκάτερος ὁ ἑαυτοῦ καί φύσις καί ἐνέργεια . λείπω τοίνυν ὁ τρίτος τρόπος ἐκ Ψυχή καί σῶμα ἵημι ὁ ζῷον . εἰμί δέ οὗτος ὁ μέν ὕλη , ὁ δέ εἶδος , καί οὖον ὁ σῶμα ὁ Ψυχή εἶδος · οὗτος ἄρα εἶδος ὁ σῶμα . ὥσπερ οὖν ἀνδριάς ὀνομάζω κατά ὁ μορφή , οὗτος καί ὁ | ζῷον · κατά γάρ ὁ ψυχή ὁ μέν ζῷον λέγω , ὁ δέ νεκρός εἰμί · ἅμα γάρ οὗτος πάρειμι καί ἄπειμι ὁ ζῶ αὐτός . εἶδος ἄρα τίς καί ἐπί ὁ ζῷον καί μορφή ὁ ψυχή . Ἄτη δέ λέγω διχῶς , ὁ μέν ὡς ἐπιστήμη . ὁ δέ ὡς ὁ θεωρέω , καίω μέν ὡς ἕξις , ὁ δέ ὡς ἐνέργεια ὁ ἕξις . καί οὗτος οὖν εἰμί εὑρίσκω ἐπί ὁ Ψυχή ὁ διπλόος · ὁ μέν γάρ ὕπνος οἷος ἕξις τις ὁ Ψυχή , ὁ δέ ἐγρήγορσις οἷος ἐνέργεια , καί οὖον οὗτος λέγω , ὅτι ἐν ὁ ὕπνος σύμπας παύω ὁ ἐνέργεια ὁ Ψυχή , μένω δέ μόνος ὁ ἕξις ὁ γάρ θρεπτικός αὐτός καί ὁ δύναμις ὁ τοιοῦτος ἀκοίμητος καί ἐν ὁ ὕπνος ) · ἀλλά πολύς γε δύναμις αὐτός καθεύδω ὁ ζῷον οὐ ἐνρ - γόνυ , λέγω δέ ὁ αἰσθητικός καί ὁ κατά τόπος κινητικός . ἐντελέχεια οὖν ὁ ψυχή ὁ ζωή ἔχω σῶμα καί ὡς ὁ πρῶτος , οὐ ὡς ὁ δύο . πρότερος γάρ τῆ γένεσις ἐπί ὁ αὐτός ὁ ἐπιστήμη · πρότερος γάρ λαμβάνω ὁ ἐπιστήμη Σωκράτης , εἶτα οὗτος θεωρέω . ὁ οὖν λέγω , ὅτι εἴπερ ἐντελέχεια ὁ ψυχή , οὐ εἄν ὕπνος γίγνομαι , θαυμαστός , εἰμί μή συνίημι ὁ διαρρήδην ὑπό Ἀριστοτέλης λέγω · ἐν γάρ ὁ ὑπάρχω , φημί , ὁ ψυχή καί ὕπνος καί ἐγρήγορσις . ἀλλά ἐκεῖνος γε ἐπισκεπτέος · ὅταν γάρ προστίθημι ὁ ἐντελέχεια ὁ πρῶτος , μήποτε ὁ μέν ἄλλος ψυχή ὁ λόγος περιλαμβάνω , ὁ θρεπτικός δέ οὐκέτι · ἐπί ἐκεῖνος γάρ οὖον χωρίζω ὁ ἕξις εἷς ἐνέργεια . ἢ ὅπου μέν ὁ ἐνέργεια , πάντως καί ὁ ἕξις , καί μάλιστα ἐν ὁ φυσικός , ὁ γίγνομαι οὐ ἔξωθεν τις ἐπιστατέω οὐδέ διδάσκω · ὅπου δέ ὁ ἕξις , οὖον πάντως καί ὁ ἐνέργεια , ὥστε ὁ πρῶτος ἐντελέχεια ὁρίζω ὁ ψυχή ἅπας ὁ δύναμις περιλαμβάνω . ἐν γάρ ὁ ὕπνος ὁ μέν ὁ ἕξις εἰμί μόνος , ὁ θρεπτικός δέ μείης ὁ ἕξις ὁ ἐνέργεια . τις μέν οὖν εἰμί ὁ ψυχή κατά ὁ γένος , εἴρω · οὐσία γάρ ὁ κατά ὁ λόγος καί ἐντελέχεια ὁ πρῶτος . τίς δέ οὗτος , λοιπός ἀποδίδωμι . ὅτι μέν δή σῶμα , δῆλος · ὁποῖος δέ , σαφής ἐφεξῆς διοριστέον . φαίνω δή ὁ σῶμα ὁ μέν εἰμί φυσικός , ὁ δέ οὖον , λέγω δέ φυσικός μέν ὅσος ἔχω κατά ἑαυτοῦ κίνησις ἀρχή , οἷος γῆ καί ὕδωρ καί φυτόν καί ζῷον οὖον φυσικός δέ ὅσος μή ἔχω , οἷος κλίνη καί ναῦς καί ἱμάτιον . καί οὗτος διά-ὁρίζω σαφῶς καί ἐγώ καί πρῶτος Ἀριστοτέλης ἐν ὁ περί ὁ ἀρχή ὁ ὅλος φύσις . ὁ δέ φυσικός ὁ μέν ἔχω ζωή , ὁ δέ οὐ ἔχω . τίς δέ λέγω ὁ ζωή , φθάνω εἶπον , ὅτι ὁ διά ἑαυτοῦ τροφή τε καί αὔξησις . οὗτος δέ εἰμί ὁ ζῷον καί ὁ φυτός · ὁ γάρ λέγω στοιχεῖον φυσικός μέν , ὅτι κίνησις ἀρχή ἔχω , οὖον ζῶ δέ , ὅτι μή τρέφω διά ἑαυτοῦ · ὁ γάρ ὁ λίθος αὔξησις ὁμώνυμος , ὅτι προσθήκη , ἢ εἴπερ καί ὁ λίθος διόλου αὐξάνω , εἰμί ἄν καί ἐν οὗτος εἶδος ζωή , ἀλλά λίαν γε ἀμυδρός · ἐπεί καί γεννάω τις λίθος λέγω , ὡς Κλέαρχος φημί . ἀλλά καί ἐπί οὗτος ἢ ὁμώνυμος ὁ γένεσις ἢ ἄλλος τρόπος · πολλαχοῦ γάρ ὁ φύσις δῆλος γίγνομαι κατά μικρός μεταβαίνω , ὥστε ἀμφισβητέω ἐπί τίνω , πότερος ζῷον ἢ φυτός , καί πότερος φυτόν ἢ λίθος . ἀλλά ἐπεί ὁ σῶμα ὁ μέν φυσικός ὁ δέ οὐ , καί ὁ φυσικός ὁ μέν ἔχω ζωή ὁ δέ οὐ , οὔτε πᾶς σῶμα ἐντελέχεια ὁ ψυχή , ἀλλά ὁ φυσικός , οὔτε πᾶς φυσικός , ἀλλά ὁ καί ζῶ . πᾶς δέ ὁ ζωή μετέχω ὀργανικός , λέγω δέ ὅσος θνητός καί ἐν γένεσις · πᾶς γάρ οὗτος προσδέω τροφή καί οὐδείς αὐτός γίγνομαι καί εἰμί ἁπλόος , ἀλλά ἀεί καί συνεχῶς γίγνομαι ὁ τοιοῦτος Ψυχή οὖον δύναμαι ποτέ ἠρεμέω · διόπερ ὄργανον προσδέω ὁ πρός οὗτος διακονέω . καί ἐπί μέν ὁ ζῷον δῆλος , στόμα γάρ καί γαστήρ καί φλέψ καί ὁ λοιπάς ὄργανον ὁ τροφή · ἐπί δέ ὁ φυτός ὁ ἀνάλογος θηρευτέον ἐκ ὁ ἔργον · ὁ μέν γάρ ῥίζα ὁ στόμα ἀνάλογος ἄμφω γάρ ἕλκω ὁ τροφή ) , ἴς δέ καί ἐντεριώνη φλέψ , καί φλοιός μέν καί ξύλον ὥσπερ ὀστέον καί σάρξ , ὁ φύλλον δέ οἷος σκέπασμα περικάρπιον , ὁ δέ περικάρπιον καρπός , λέγω δέ περικάρπιον μέν , ὅς ὁ σπέρμα ἀμφιέννυμι ὁ φύσις , εἴτε ἐδώδιμος οὗτος εἴτε καί μή , καρπός δέ ὁ σπέρμα . εἰμί δή τίς κοινός ἐπί πᾶς Ψυχή δεῖ λέγω , εἰμί εἄν ὁ ψυχή ἐντελέχεια ὁ πρῶτος σῶμα φυσικός ὀργανικός . διό καί οὖον δεῖ ζητέω , πῶς εἷς ὁ κηρός καί ὁ σχῆμα , οὐδέ ὅλως ὁ ἕκαστος ὕλη καί ὁ ἐπίκειμαι αὐτός πῶς εἷς · ὥσπερ γάρ ὁ εἰμί παρά ὁ εἶδος , οὗτος καί ὁ εἷς παρά ἐκεῖνος . πολλαχῶς δέ καί ὁ εἰμί καί ὁ εἷς εἰμί δεκαχῶς γάρ ) · ἀλλά ὅμως ἐπί ἅπας ὁ εἶδος ἄμφω αἴτιος καί ὅς λέγω ἐντελέχεια . οἷος εἰμί φυσικός σῶμα ὁ πέλεκυς εἰμί καί ὁ εἶδος οὗτος ἔχω , ὡς δύναμαι τέμνω οὖον παρά ὁ τέχνη ἀλλά παρά ὁ φύσις , ζῷον ἄν εἰμί , καί ὁ μέν σῶμα αὐτός ὁ σίδηρος , ὁ ψυχή δέ ὁ τοιόσδε σχῆμα καί ὁ ἀκμή καί ὁ τέμνω · | οὗτος γάρ εἰμί ὁ πέλεκυς εἰμί · ἀμβλύνω δέ καί μεταβάλλω ὁ σχῆμα οὐκέτι πέλεκυς ἀλλά ὁμώνυμος , ὥσπερ οὐδέ Σωκράτης ἄνθρωπος μετά ὁ κώνειον ἀλλά ὁμώνυμος . νῦν δέ κἀν σῴζω ὁ μορφή , πέλεκυς μέν εἰμί , ζῷον δέ οὐ εἰμί · οὖον γάρ τεχνικός ὄργανον ὁ εἶδος καί ὁ λόγος ὁ ψυχή , ἀλλά φυσικός ζωή ἔχω , οὗτος δέ εἰμί ὁ ὀργανικός . εἰμί δέ ἀντί ὁ ὀργανικός ὁ δύναμις ζωή ἔχω ἐθέλω λαμβάνω , ληπτέος ἐνταῦθα σύ δύναμις ὁ πάρειμι , ὁ δή ὑποβάλλω ἐνέργεια , ὡς λέγω δυνατός εἰμί βαδίζω , ὅς τίς βαδίζω , καί ὅλως δυνατός εἰμί , ὅς τίς ἤδη εἰμί κατά ἐνέργεια · εἰμί γάρ καί οὗτος ὁ τρόπος ὁ δυνατός , ὥσπερ εἴρω ἐν ὁ περί πρότασις . ὁ ζῶ οὖν ἤδη καί ὁ οὗτος ζῶ δύναμαι ὡς ἐντελέχεια πρῶτος ὁ ψυχή , οὗτος δέ εἰμί ὁ συντίθημι καί ὁ ἐκ ἄμφω , ὅσπερ οὐδείς ἄλλος εἰμί ὁ ὁ ζῷον · ὁ γάρ εἶδος γίγνομαι μέν ἐν ὁ ὕλη , οὐ εἰμί δέ εἶδος ὁ ὕλη , ἀλλά ὁ σύνθετος · οὗτος γάρ ἕκαστος ἤδη ὅδε τίς . ἐξήγησις οὖν ὁ ὀργανικός νομιστέος ὁ δύναμις ζωή ἔχω , καί οὐ ὡς ἄλλος μέν οὗτος , ἄλλος δέ ἐκεῖνος σημαίνω . θεωρέω δέ καί ἐπί ὁ μέρος ὁ λέγω . εἰμί γάρ εἰμί ὁ ὀφθαλμός ζῷον , ὁ ] ψυχή ἄν αὐτός ὁ ὄψις εἰμί · οὗτος γάρ οὐσία ὀφθαλμός καί εἶδος καί μορφή , ὁ δέ ὀφθαλμός ὁ σύνολον , ὁ δέ σῶμα ὁ ὀφθαλμός ὕλη ὁ ὄψις , ὅς ἀπολείπω οὐκέτι ὀφθαλμός πλήν ὁμώνυμος , καθάπερ ὁ λίθινος καί ὁ γράφω . δεῖ δή λαμβάνω ὁ ἐπί μέρος λέγω3 ἐπί ὅλος ὁ ζῶ σῶμα · ἀνάλογος γάρ ἔχω ὁ μέρος πρός ὁ μέρος , τουτέστιν ὁ ὄψις πρός | ὁ ὀφθαλμός , καί ὁ ὅλος αἴσθησις πρός ὁ ὅλος σῶμα ὁ αἰσθητικός , καί ὁ Ψυχή πρός ὁ ἔμψυχος σῶμα . δῆλος τοίνυν ἐκ ὁ εἴρω , ὡς οὔτε ὁ νεκρός σῶμα ἐντελέχεια ὁ ψυχή , οὔτε ὁ σπέρμα · ὁ μέν γάρ οὐ ἔχω ζωή , ὁ δέ οὐδέπω , καί ὁ μέν οὔτε δύναμαι ζῶ ἔτι , ὁ δέ δύναμαι μέν ἀλλά ὕστερος . καί ὁ δύναμις ἐπί αὐτός , ὅτι δύναμαι γίγνομαι ὀργανικός καί δέχομαι ζωή · ὥσπερ γάρ ὁ σίδηρος ὁ ἀμόρφωτος δύναμις πρίων , ὅτι δέχομαι δύναμαι τοιόσδε σχῆμα , ἀλλά ὅμ·ως οὐδέπω πρίων , ἀλλά ἡνίκα εἄν μορφόω καί ἔχω ὁ σχῆμα ὁ τμητικός , οὗτος καί ὁ σπέρμα δύναμις ζῷον , ὅτι δύναμαι γίγνομαι ὀργανικός σῶμα , ἀλλά ὅμως οὐδέπω ζῷον , ἀλλά ἡνίκα ἄν διά αὐτός τρέφω δύναμαι . ὡς μέν οὖν ὁ πρῖσις καί ὁ ὅρασις , οὗτος καί ὁ ἐγρήγορσις ἐντελέχεια · ὡς δέ ὁ τοιόσδε κατασκευή καί ὁ ἕξις , ἀπό ὅς ὁ ὠνέομαι καί ὁ ὁράω , οὕτως ὁ ὕπνος . οὗτος δέ ὁ μέν ὁ πρῶτος εἰμί ἐντελέχεια , ὁ δέ ὁ δύο . ψυχή μέν οὖν ἄμφω ὁ ἐντελέχεια καί μᾶλλον ὁ πρῶτος , ὁ δέ σῶμα ὁ ὑπόκειμαι . πάλιν δέ ὥσπερ ἐκεῖ ὁ πρίων , ὅτε σίδηρος εἰμί καί ὁ τοονδ́ς σχῆμα ὁμοῦ , καί ὀφθαλμός αὖθις ὅς τε κόρη καί ὁ ὄψις , οὗτος καί ὁ ζῷον ὅς τε ψυχή ὁμοῦ καί ὁ σῶμα . ὅτι μέν οὖν οὐ εἰμί ὁ ψυχή χωριστός ὁ σῶμα , ἢ ὅλος , εἴπερ ὅλος εἶδος τοιοῦτος , οἷος εἰμί καί ὁ σχῆμα ὁ σίδηρος , ἢ μέρος τις αὐτός εἰμί μεριστός φύω , οὐ ἄδηλος · ἔνιοι γάρ μέρος ὁ σῶμα ἔνιοι μέρος ὁ Ψυχή προφανῶς ἐντελέχεια καί τελειότης , ὥσπερ ὁ ὄψις ὁ ὀφθαλμός . οὖον μήv ἀλλά ἔνιοι γε | οὐδείς κωλύω ὁ μέρος ὁ Ψυχή δύναμαι καί χωρίζω ὁ σῶμα , ὅσος μήτε ὅλος ὁ σῶμα μήτε μέρος τις τοιοῦτος εἰμί ἐντελέχεια , ὡς ὁ σχῆμα καί ὁ μορφή . οὗτος δέ καί ὁ νόος ἔχω δοκέω . οὔπω γάρ δῆλος , εἰμί καί οὗτος σῶμα τις ἐντελέχεια ἄρα τοιοῦτος ὥστε ἀχώριστος εἰμί , ἢ ὥστε χωρίζω , ὥσπερ ὁ κυβερνήτης ὁ πλοῖον . οὗτος γάρ ἐντελέχεια μέν , ἀλλά χωριστός . τάχα δέ καί περί πᾶς ὁ Ψυχή τύπος μέν ἤδη διά-ὁρίζω , ἀκριβῶς δέ οὖον · ἀλλά ὑπογράφω προσέοικα τέως ὁ λόγος , ἠώς ἄν ἐπέρχομαι πᾶς ὁ Ψυχή ὁ δύναμις · οὗτος γάρ ἄν γίγνομαι δῆλος , εἴτε ὅλος χωριστός εἶδος ὁ σῶμα , εἴτε ὁ μέν τις μέρος χωριστός αὐτός , ὁ ἐσθίω οὖον . 2 . λέγω οὖν , ὅς πολλάκις εἴωθα λέγω , ὅτι ὁ πρός ἐγώ σαφής καί ὁ πρός ὁ φύσις ἔμπαλιν ἔχω , καί ὁ μέν σύνθετος ἐγώ σαφής , ὁ δέ ἁπλόος ὁ φύσις . καί ὁ λόγος πρότερος οὖν προΐημι ἀπό ὁ ἐγώ φανερός ἐπί ὁ ὁ φύσις τοιοῦτος , ὥστε καί περί Ψυχή ὁμοίως ὑποληπτέον , αὐτός μέν ἁπλόος , ὁ δέ ζῶ σῶμα ὁ συντίθημι εἰμί . ἐκ οὗτος οὖν ἐπί ἐκεῖνος ἡμεῖς βαδιστέος . οὗτος γάρ γίγνομαι εἄν ἐγώ ὁ ὁρισμός οὖον ὁ τίς μόνος δηλόω , ὅσπερ ὁ πλεῖστος ὁ ὁράω ποιέω , ἀλλά καί ὁ αἴτιος ἐνσημαίνομαι . νῦν δέ ὥσπερ συμπέρασμα ἀπόδειξις ὁ πλείων ὁ ὁράω εἰμί , οἷος τίς εἰμί τετραγωνισμός ; ὁ ἴσος ἑτερομήκης τετράγωνος κατασκευάζω · καί οὗτος μέν ὥσπερ συμπέρασμα , ὁ δέ | λέγω ὅτι . εἰμί τετραγωνισμός μέσος εὕρεσις , ὁ πρᾶγμα λέγω ὁ αἴτιος . λέγω οὖν ἀρχή ποιέω φανερός ἐγώ πρός ὁ εὕρεσις ὁ ἀφανής . διά-ὁρίζω δή ὁ ἔμψυχος ὁ ἄψυχος ὁ ζῶ , πολύς δέ ἔχω δύναμις ὁ Ψυχή , ὅς πολλάκις ἀπαριθμέω , πρός μέν ὁ ζῶ αὐτός ἀποχράω καί εἷς ὁράω , οἷος ὁ καλέω φυτικός , ὅς ἔργον πρῶτος μέν ὁ τρέφω , δύο δέ ὁ αὐξάνω , τελευταῖος δέ ὁ γεννάω . διό καί ὁ φύω πᾶς δοκέω ζῶ · φαίνω γάρ ἐν ἑαυτοῦ ἔχω δύναμις καί ἀρχή τοιοῦτος , διά ὅς κινέω ἅμα ἐπί ὁ ἐναντίος τόπος · ὁ γάρ αὐξάνω ἅμα ὁ κλάδος ἐπί ὁ ἄνω τόπος αὐξάνω καί ὁ ῥίζα ἐπί ὁ κάτω , ὅσπερ οὐδείς ὁ μή ζῶ φυσικός δέ σῶμα συμβαίνω , ἀλλά μοναχός οὗτος ὁ κίνησις · ὁ δέ φυτόν οὐ αὐξάνω μόνος ἐπί ὁ ἐναντίος τοπέω , ἀλλά καί φθίω καί μειόω . ἀλλά οὖν πρός ὁ ζῶ ἀποχράω εἰμί ὁ δύναμις οὗτος ὁ καλέω φυτικός , καί οὗτος μάλιστα ὁ θρεπτιπως μέρος · πολύς γάρ μήτε αὐξάνω ἔτι μήτε γεννάω ὅμως ζῶ καί φυτόν καί ᾦον . χωρίζω δέ οὗτος μέν ὁ δύναμις ὁ ἄλλος δύναμαι , ὁ δέ ἄλλος οὗτος οὐ οἷος τε , λέγω δέ ἐν γε ὁ θνητός , ἐπεί ὁ γε φύσις ὁ θεῖος εἰκός εἰμί ὁ νόος οὐ ἄνευ φυτικός μόνος , ἀλλά καί ὁ ἄλλος δύναμις . ὅτι δέ ἐπί ὁ θνητός χωρίζω οὗτος ὁ δύναμις , φανερός ἐκ ὁ φύω · οὐδείς γάρ αὐτός ὑπάρχω δύναμις ἄλλος Ψυχή . ὁ μέν οὖν ζῶ διά ὁ ἀρχή οὗτος ὑπάρχω πᾶς ὁ | ζῶ , ὁ δέ ζῷον διά ὁ αἰσθητικός πρῶτος . καί γάρ ὁ μή κινέω κατά τόπος , ἔχω δέ αἴσθησις τις , ὥσπερ ὁ ὄστρεον , ἤτοι ζώφυτος ὁ καί ζῷον . αἴσθησις δέ πρῶτος πᾶς ὑπάρχω ὁ ζῶ ἁφή . ὥσπερ δέ ὁ θρεπτικός δύναμαι χωρίζω ὁ αἴσθησις , οὕτως αὖος πάλιν ὁ ἁφή ὁ λοιπός αἴσθησις χωρίζω ἐπί ὁ ζωφυτέω , καί οὗτος ἅπας φαίνω ὁ αἴσθησις ἔχω , λέγω δέ ὁ ἁπτικός · διά ὅς δέ αἴτιος ὁ μέν φυτικός ὁ αἰσθητικός , ὁ δέ ἁφή ὁ ἄλλος αἴσθησις χωρίζω δύναμαι , ὕστερος εἴρω . ὅτι2 δέ ὁ αἴσθησις προσγίγνομαι οὐκέτι φυτός , ἀλλά ζῷον ἤδη , φανερός ἐκ ὁ ὄνομα , ὅς χράω πρός ὁ δήλωσις οὗτος ὁ πρᾶγμα . ζῶ μέν γάρ ἄμφω καί ὁ φυτόν καί ὁ ζῷον φημί , ὅτι τρέφω ἐκ ἑαυτοῦ , ζῷον δέ οὐκέτι ἄμφω καλέω , ὅτι οὐ ἄμφω αἰσθάνομαι , ἀλλά ὁ μέν φυτός , ὁ δέ ζῷον . ὁ δέ ζῶ ἐπί ἀμφότερος οὐ ὁμώνυμος , ὡς οἴομαι τις , ὅτι ὁ μέν εἰμί φύσις χράω , ὁ δέ Ψυχή . εἰμί γάρ ὁ τρέφω καί αὐξάνω φύσις εἰμί καί οὖον Ψυχή , ἤτοι ῥητέος μηδέ ζῶ ἐγώ , ὅταν μή αἰσθάνομαι , ἢ δύο ζωός ἐγώ ὑπάρχω , ὅς ἑκάτερος ἄτοπος . ἔτι δέ καί πολύς κινέω κατά φύσις , ὥσπερ ὁ ἁπλόος , φύσις μέν χράω , οἷος γῆ καί ὕδωρ , ζῶ δέ οὖον λέγω , ὥστε οὐ ἄν εἰμί ὁ φύσις χράω ὁ ζῶ , ἀλλά ὁ ψυχή καί οὗτος ὁ πρῶτος καί θρεπτικός . πῶς δέ ὁμολογέω ὁ μέν γεννητικός μέρος αὐτός ποιέω Ψυχή μέρος , ὁ φυτικός δέ αὐτός δύναμις , ὅς ἔργον καί τέλος ὁ γεννάω , μηκέτι λέγω Ψυχή , | ἀλλά φύσις ; ῥητέος τοίνυν καί ὁ φυτόν Ψυχή μόριον ἔχω καί ζῶ καί ἔμψυχος εἰμί , ζῷον δέ οὐκέτι . καί οὗτος λόγος οὐ ἀπαιτητέον διά τίς ζῶ οὖον ᾦον λέγω , ἀλλά ἐπιλητέον ὁ κοινός συνήθεια μόνος , ὅτι ζῶ μέν ὁ φυτόν λέγω , ζῷον δέ μή εἰμί · οὐδέ γάρ ὁ τρέχω πᾶς δρομεύς , οὐδέ ὁ παλαίω παλαιστής , ἀλλά ὁ τέλειος ὁ πρᾶγμα ἕξις οὗτος ὄνομα . μέσος τοίνυν Πλάτων καί ὁ ἀπό ὁ στοά Αριστοτέλης , ἔμψυχος μέν ὁ φυτόν λέγω , ζῷον δέ μή · ἐκεῖνος δέ ὁ μέν ἄμφω , ὁ δέ οὐδέτερος . ὅτι μέν οὖν ὁ πρῶτος οὗτος δύναμις , κατά ὅς ἔμψυχος λέγω καί ζῷον , λέγω δέ ὁ τε φυτικός καί ὁ αἰσθητικός , ἐντελέχεια εἰμί σῶμα φυσικός ὀργανικός ἀναγκαῖος , οὖον πολύς ἄν δήω λόγος · ἀλλά ἐπεί καί ἕτερος εἰμί ὁ ψυχή δύναμις τε καί ἔργον ἀρχή , λέγω δέ ὄρεξις διάνοια κίνησις ὁ κατά τόπος , ἐπεξιτέον ἅπας , εἴτε καί οὗτος ἐντελέχεια εἰμί παραπλήσιος ὁ εἴρω εἰμί ἀναγκαῖος . ἢ ὁ μέν ὁ δέ οὖον · οὗτος δέ γίγνομαι εἄν φανερός , εἰμί πρότερος διακρίνω , πότερος ἕκαστος οὗτος ὁ προερέω δύναμις εἰμί ψυχή κατά ἑαυτοῦ , ἢ μόριον τίς Ψυχή , καί εἰμί μόριον , πότερος οὕτως , ὥστε εἰμί χωριστός ὁ λόγος μόνος , ἢ καί τόπος . περί μέν οὖν τις οὖον χαλεπός ὁράω , ὅτι λόγος μέν χωρίζω , τόπος δέ οὖον · ὁ γάρ θρεπτικός καί αὐητικὸν καί γεννητικός οὔτε ἐπί ὁ ζῷον χωρίζω , οὔτε μᾶλλον ἐπί ὁ φυτός , ἀλλά διά πᾶς ὁ σῶμα ὁ τρεῖς | ἅμα φοιτάω ὁ τοιοῦτος ἀρχή . δῆλος δέ , ὅτι καί διαιρέω ζῶ καί χωρίζω ἀπό ἀλλήλων , ὡς εἰμί ὁ ἐν αὐτός Ψυχή ἐντελέχεια μέν εἷς ἐν ἕκαστος φυτός , δύναμις δέ πλείων . ὁμοίως δέ καί ὁ αἰσθητικός ὁ κινητικός χαλεπός τόπος διΐστημι , ἀλλά ὅπου ἴχνος αἴσθησις , πάντως ἐκεῖ καί ἴχνος κίνησις , ὥσπερ φημί ἐπί ὁ ἔντομος . καί γάρ αἴσθησις ἑκάτερος ὁ μέρος ἔχω καί κίνησις ὁ κατά τόπος · εἰμί δέ αἴσθησις , καί κρίσις τις ὁ οἰκεῖος καί ἀλλότριος , καί διά οὗτος λύπη καί ἡδονή , καί διά οὗτος ὄρεξις , ὥστε ὅσπερ εἶπον , οὗτος ἅπας ὁ δύναμις ὁ λόγος μέν ῥᾴδιος διΐστημι ( ὅς γάρ ἕτερος ὁ ἔργον περιφανής , οὐ ἄδηλος ὡς καί αὐτός ἕτερος ) , τόπος δέ ἀδύνατος . περί μέντοι ὁ νόος καί ὁ θεωρητικός δύναμις οὐδείς πω φανερός ἀλλά ἔοικα Ψυχή γένος ἕτερος εἰμί οὗτος μόνος ἐνδέχομαι , καθάπερ ὁ ἀίδιος ὁ φθαρτός . ὁ μέν οὖν πρῶτος διαφορά ὁ ζῷον οὗτος διαφέρω , ὅτι ὁ μέν ἅπας ὁ Ψυχή ὑπάρ - χόω ὁ εἴρω δύναμις , ὁ δέ πλείων , ὁ δέ ἐλάιγους , ὁ δέ καί εἷς μόνος , ὅσπερ οὖον ζῷον φημί , ἀλλά ζῶ . δύο δέ , ὅτι ὁ μέν μᾶλλον , ὁ δέ κακός ἀκριβής , ἀλλά ὕστερος περί οὗτος · νῦν δέ τόσος - ’τον λαμβάνω ἐν ὁ εἴρω . εἴρω δέ , ὅς ὁ μέν ἔμψυχος ὁ ἄψυχος διά-ὁρίζω ὁ ζῶ , ὁ δέ ζῷον ὁ μή ζῷον καί ὁ αἰσθάνομαι . ὅς τοίνυν ζῶ καί ὅς αἰσθάνομαι , διχῶς λέγω , ὥσπερ καί ὅς ἐπίσταμαι · διχῶς γάρ καί ὅς | ἐπίσταμαι · καί γάρ ὁ Ψυχή καί ὁ ἐπιστήμη . δίχα ὡς δέ καί ὅς ὑγιαίνω · καί γάρ ὁ σῶμα καί ὁ ὑγίεια , καί εἰμί οὗτος ὁ μέν ὅς δέχομαι , ὁ δέ ὅς δέχομαι , καί ὁ μέν οἷος ὕλη , ὁ δέ οἷος εἶδος . ἐπίσταμαι δέ πρῶτος ὁ ἐπιστήμη • κατά γάρ οὗτος ἐφίστημι καί ὁ Ψυχή λέγω , καί ὑγιαίνω πρῶτος τῆ ὑγίεια · διά γάρ οὗτος καί ὁ σῶμα . καί τοίνυν ζῶ ὁ Ψυχή πρῶτος καί αἰσθάνομαι ὁ Ψυχή . πρῶτος ἄρα οὗτος αἰτία ὁ ζῶ οὐ ὡς ὑπόκειμαι τίς καί ὕλη , ἀλλά ὡς εἶδος καί ἐντελέχεια . ὡς γάρ ἐπί ἐκεῖνος ὁ ἐπιστήμη καί ὁ ὑγίεια μορφή τις καί εἶδος καί λόγος καί ἐντελέχεια ὁ δεκτικός , ὁ τε ἐφίστημι δύναμαι καί ὁ ὑγιαίνω , οὕτως καί ἐπί ὁ ζῶ ὁ ψυχή . καί γάρ εἰμί παρά ἄλλος ἐνίοτε ὁ ἐπιστήμη καί ὁ ὑγίεια , οἷος παρά ὁ διδάσκω καί ὁ ἰατρός , ἀλλά ἐν γε ὁ πάσχω καί διατίθημι ὁ ὁ ποιέω ἐν-ὑπάρχω ἐνέργεια φθάνω ἐν ὁ περι φύσις ἀποδείκνυμι , ὥστε καί ὁ ψυχή ἐν ὁ σῶμα ὡς εἶδος ἐν ὕλη . τριχῶς γάρ λέγω ὁ οὐσία ( πολλάκις γάρ ὁ αδτὰ ὑπομνηστέον εὐλαβουμά-νους , μή τίς παροράω ) ὁ μέν ὕλη , ὁ δέ εἶδος , ὁ δέ ἐκ ἄμφω . οὗτος δέ ὁ μέν ὕλη δύναμις , ὁ δέ εἶδος ἐντελέχεια , ὁ δέ ἐκ ἄμφω ὅδε τίς καί ὁ συντίθημι ἤδη . ἐπεί δέ ὁ ἔμψυχος ἐκ ἄμφω , οὐ ὁ ψυχή δήπουθεν εἰμί ὑπόκειμαι ὁ σῶμα , ἀλλά ὁ Ψυχή ἰόω · καί διά οὗτος καλῶς ὑτͅολαa-βάνουσ-̓ν , ὅς δοκέω μήτε σῶμα εἰμί μήτε ἄνευ σῶμα ὁ ψυχή · σῶμα μέν γάρ οὐ εἰμί , σῶμα δέ τίς , καί ἐν σῶμα ὑπάρχω καί σῶμα τοιοῦτος , λέγω δέ φυσικός | καί ὀργανικός , καί οὐ ὥσπερ ὁ πρότερος ὁ τυγχάνω εἰς ὁ τυγχάνω σῶμα ἐναρμόζω , καίπερ οὐδαμοῦ φαίνω ὁ τυγχάνω δέχομαι ὁ τυγχάνω · οὐδέ γάρ λίθος φωνή δέχομαι εἄν οὐδέ φυτόν ἐπιστήμη . νῦν δέ γίγνομαι κατά λόγος · οὖον γάρ πᾶς ψυχή πᾶς σῶμα εἶδος εἰμί , ἀλλά ὁ πρός αὐτός ὀργανικός κατασκευάζω καί ἔχω ζωή καί ὁ βίος ὁ σῶμα ἐπιτηδείως πλάσσω ἕκαστος ζῷον καί οἰκεῖος ἔχω πρός ὁ ἐνέργεια ὁ Ψυχή , καί εἰμί ἁπλόος οἰκεῖος ὕλη ἕκαστος εἶδος , οἰκεῖος μέν ἡδί , κοινός δέ ἡδί , καί ζῷον μέν ἁπλόος ὁ φυσικός σῶμα ὀργανικός , τοιόσδε δέ ζῷον ὁ τοιόσδε ὄργανον . ὅτι μέν οὖν ἐντελέχεια τίς εἰμί καί λόγος ὁ δύναμις ἔχω ἵημι τοιοῦτος , φανερός ἐκ ὁ εἴρω . 3 . ὁ δέ δύναμις ὁ Ψυχή ὁ λέγω ὁ μέν ὑπάρχω πᾶς , καθάπερ εἶπον , ὁ δέ τις αὐτός , ἔνιοι δέ εἷς μόνος . καί πάλιν γε αὐτός ἐν κεφάλαιος <πρὸ> ὁ προίημι ὁ λόγος ἐφεξῆς ἀναληπτέον . δύναμις δέ εἶπον θρεπτικός αἰσθητικός ὀρεκτικός κινητικός κατά τόπος διανοητικός . ὑπάρχω δέ ὁ μέν φυτός ὁ θρεπτικός , ὁ δέ ζῷον καί ὁ αἰσθητικός , ὅς ἀκολουθέω ἀναγκαῖος ὁ ὀρεκτικός . ὀρεκτικός δέ εἰμί ὄρεξις ] θυμός καί ἐπιθυμία καί βούλησις , καί οὖον οὗτος λέγω , ὅτι ὁ αἰσθάνομαι ἅπας ὁ ὀρεκτικός πᾶς ὑπάρχω · πολύς γάρ οὔτε θυμός οὔτε βούλησις ἀλλά ἐπιθυμία μόνος . ὅσος | γάρ οὐδέ ὁ αἴσθησις ὁλόκληρος , οὗτος οὐδέ ὁ ὄρεξις ὅλος . ὁ δέ καλέω ζωφυτέω ἁφή μόνος πρόσειμι ὁράω · ὥσπερ οὖν ὁ ἔσχατος αὐτός μέτειμι ὁ αἴσθησις , οὕτως καί ὁ ἔσχατος ὁ ὄρεξις καί κοινός , λέγω δέ ὁ ἐπιθυμία · ἅπας γάρ αἴσθησις κρίνω ὁ τε οἰκέω καί ὁ ἀλλότριος , ἀκολουθέω δέ ὁ μέν οἰκέω ἡδονή , ὁ δέ ἀλλότριος λύπη καί ἀποστροφή , καί ἡδονή μέν ἐπιθυμία , λύπη δέ ἀποστροφή . αἰσθάνομαι δέ ὁ ζώφυτος ὁ γε τροφή · ὁ γάρ ἀφίημι χράω καί ἀντί γεῦσις . ξηρός γάρ καί ὑγρός καί θερμός καί ψυχρός τρέφω ὁ ζῶ πᾶς , οὗτος δέ αἴσθησις ἁφή . ἅπτω οὖν ὁ ξηρός καί ὁ ὑγρός καί ὁ θερμός καί ὁ ψυχρός καί οὐ ὡς ἁπτός μόνος , ἀλλά καί ὡς γεύστης συναισθάνομαι ὁ μέν οἰκεῖος προσίημι , ὁ δέ ἀλλότριος ἀποσκευάζω , ὥστε καί ὁ μέν ὀρέγω , ὁ δέ ἐκκλίνω ὡς οἷος τε . δῆλος δέ οὗτος ἐπί ὁ ὀστρεώδης ἀπαντάω . ὅτι δέ ἐκ ὁ ἀπέρχομαι οὗτος ἐναντίωσις προηγουμένως εἰμί ὁ τροφή , λέγω δέ ὁ θερμός τε καί ψυχρός καί ὁ ὑγρός καί ὁ ξηρός , δῆλος ποιέω ὁ ὁ τροφή ἐπιθυμία , πεῖνα καί δίψα καί ὁ λόγος αὐτός · πεῖνα μέν γάρ εἰμί ἐπιθυμία ξηρός καί θερμός , δίψα δέ ἐπιθυμία ψυχρός καί ὑγρός . ὁ δέ ἄλλος αἰσθητής κατά συμβαίνω ὁ τροφή ὀρέγω · οὐδείς γάρ εἰς τροφή συμβάλλω ψόφος οὐδέ χρῶμα οὐδέ ὀσμή . ὁ δέ χυμός μάλιστα μέν καί ἁπτός , εἴπερ γευστός · γεῦσις γάρ ἅπας διά ἁφή · ἀλλά οὐδέ τροφή ὁ χυμός , ἀλλά ἥδυσμα τροφή . διασαφητέον δέ περί αὐτός ὕστερος · νῦν δέ τοσοῦτος διά-ὁρίζω , ὅτι ὁ ζῷον ὁ ἔχω ἁφή καί · ὄρεξις ὑπάρχω · εἰμί δέ καί φαντασία , μετά οὗτος ἐπισκεπτέος . ὁ δέ τέλειος ὁ ζῷον πρός οὗτος ὑπάρχω καί ὁ κατά τόπος κινητικός , ἕτερος δέ καί ὁ διανοητικός τε καί ὁ νόος , οἷος ἄνθρωπος καί εἰμί τίς τοιοῦτος εἰμί ἕτερος ἢ καί τίμιος . οὔπω γάρ φανερός , εἰμί δύναμαι εἰμί φύσις ἄλλος τοιοῦτος , ὅς μετά ὁ νόος καί ὁ ὑπόκειμαι τις δύναμις ἀκολουθέω . φαίνω τοίνυν , ὅτι καθάπερ ἐν ὁ σχῆμα τάξις εἰμί καί ὁ ἐφεξῆς , οὗτος καί ἐπί ὁ δύναμις ὁ Ψυχή . ὥσπερ οὖν οὐδέ ἐπί ὁ σχῆμα οὗτος εἰμί κοινός λαμβάνω γένος καί εἷς ὁμοίως ἀπαντάω διακούω φύσις , οὕτως οὐδέ ἐπί ὁ ψυχικός οὗτος δύναμις . ἐν ὅς γάρ ὁ πρότερος καί ὁ ὕστερος , ἐν οὗτος ὁ κοινός κατηγορέω οὖον γένος οὐδέ φύσις εἷς σημαίνω , ὅς δυνατός ἐπινοέω χωρίζω ὁ ὑπό αὐτός δηλέομαι . διόπερ καί ὁ ὁρισμός αὐτός ἐξαρίθμησις μᾶλλον ἔοικα ἀποδίδωμι , ἢ γενικός τις φύσις δηλόω . τοιοῦτος γάρ καί ὁ ὁ σχῆμα ὁρισμός , τοιοῦτος καί ὁ ὁ πρότασις . δῆλος δέ ἐκ ὁ μηδέ ὁλόκληρος αὐτός ἐφαρμόζω ἕκαστος ὁ εἶδος . ὅμως δέ καίπερ οὕτως ἔχω πολύς οὖον χρή δυσολαίνεν , ἀλλά δέχομαι ὁ ἀποδίδωμι λόγος ἕπομαι ὁ φύσις ὁ ὁ πρᾶγμα . ὥσπερ οὖν ὁ ὁ σχῆμα νῦν ἀποδίδωμι λόγος περιλαμβάνω μέν πᾶς ὁ σχῆμα , ἴδιος δέ οὐ εἰμί οὐδείς , οὗτος καί ὁ ὁ Ψυχή λόγος ὁ εἴρω περιλαμβάνω μέν ἅπας ὁ | δύναμις αὐτός , ἴδιος δέ εἷς οὐ εἰμί · οὗτος δέ ἀφίημι χαλεπός εὑρίσκω ἕτερος παραπλήσιος . εἴτε γάρ ἀπό ὁ κίνησις ὁρίζω ὁ Ψυχή , εἷς οἰκεῖος εἰμί δύναμις ὁ κινητικός , εἴτε ἀπό ὁ αἴσθησις , εἷς ὁμοίως ὁ αἰσθητικός . διό γελοῖος ἐπί ὁ οὗτος κοινός κατηγορέω , ὡς μᾶλλον ἔοικα ὁ πολλαχῶς λέγω ἢ ὁ γένεσις , τοιοῦτος ζητέω ὁ κοινός λόγος , ὅς οὐδείς ἴδιος εἰμί ὁ ὑπό ὁ κοινός φωνή δηλέομαι , οὐδέ οἰκεῖος τις ὁ ἄτομος εἶδος , ἀλλά πᾶς ὁμοίως ἐφάρμοσις ὁ εἶδος εἴπερ εἶδος χρή καλέω ὁ τοιοῦτος , ἐπί ὅς εἷς κοινός φύσις οὖον θεωρέω ) , <μὴ> ἀγαπάω δέ ὁ ἐνδέχομαι τρόπος ὁ κοινός λόγος , οἷος καί ἐγώ χράω · καί γάρ εἰμί μηδέ οὗτος γε τέλειος ἀπασάω Ψυχή , ἀλλά κοινός γε ἅπας ὁ νῦν λέγω . διό καθάπερ ἐπί ὁ σχῆμα καί ὁ ἀριθμός ἀεί ὁ ἐφεξῆς ἐν-ὑπάρχω δύναμις ὁ πρότερος , οἷος τετράγωνος τρίγωνος , καί δυάς μόνος , οὗτος καί ἐπί ὁ ἔμψυχος ἐν αἰσθος - τικῷ μέν ὁ θρεπτικός , ἐν ὀρεκτικός δέ ὁ αἰσθητικός . τύπος μέν οὖν εἴρω περί Ψυχή καί ὡς οἷος τε εἰμί εἶπον καθόλου περί ὁ μή εἰμί καθόλου · ὁ δέ μέλλω ἀκριβής ὁρίζω ἀποδοτέον ἴδιος , τίς εἰμί λόγος ἕκαστος Ψυχή , οἷος ὁ φυτός , ὅτι ἐντελέχεια ὁ πρός τροφή ὀργανικός , καί ὒ πάλιν ὁ θηρίον , ὅτι ἐντελέχεια ὁ πρός τροφή τε καί ὄρεξις ὀργανικός · καί οὗτος δή ὁ τέλειος ἐφεξῆς ὁ ἀτελής περιληπτέον μέχρι ὁ τελευταῖος μέν ὁ γένεσις , πρῶτος δέ ὁ δύναμις ὁ λόε γικῆς , εἰς ὅς προέρχομαι ἐπί ὁ φθαρτός ὁ φύσις ἀποπαύω . ὅς μέν γάρ δίδωμι λογισμός ὁ θνητός , οὗτος καί ὁ λοιπάς ἅπας δύναμις εἰς δορυφορία ὁ λόγος προϋποβάλλω · ὅς δέ ἐκεῖνος , οὖον πᾶς λογισμός , ἀλλά ὁ μέν οὐδέ φαντασία , ὁ δέ τέλειος ὁ ἄλογος οὗτος μόνος ζῶ . περί δέ ὁ θεωρητικός νόος ἕτερος λόγος . μήποτε γάρ οὗτος οὔτε δύναμις οὔτε μέρος ὁ προερέω Ψυχή , οὐσία δέ ἕτερος ἀγαθός ἐγγίγνομαι ὁ χείρων . ὅτι μέν ἐν οἰκεῖος ἀποδίδωμι ὁ ὁ δύναμις ὁ Ψυχή Χωρὶς ἕκαστος ἀφορίζω , ἢ ὁ φιλονεικέω ἐξευρίσκω τις λόγος ὥσπερ εἷς φύσις ἅπας Ψυχή , φανερός ἐκ ὁ εἴρω . 4 . ἀναγκαῖος δέ ὁ μέλλω περί οὗτος σκέψις ποιέω λαμβάνω ἕκαστος ὁ δύναμις ὁ Ψυχή πρῶτος ὁ τίς εἰμί καί ὁ ὁρισμός , εἶτα οὗτος περί ὁ ἔχω ἐπιζητέω . ἔχω δέ εἰμί ὁ κατά ἑαυτοῦ ὑπάρχω ἕκαστος δύναμις . εἰμί δέ χρή λέγω , τίς ἕκαστος οὗτος , οἷος τίς ὁ νοητικός , ἢ τίς ὁ αἰσθητικός , ἢ τίς ὁ θρεπτικός , πρότερος ἐπισκεπτέος τίς ὁ νοέω καί τίς ὁ αἰσθάνομαι · πρότερος γάρ καί σαφής πρός ἐγώ ὁ δύναμις εἰμί ὁ ἐνέργεια · προεντυγχάνω γάρ αὐτός καί ὁ δύναμις ἀπό οὗτος ἐπινοέω , καί ὁ εἶδος δέ ἕκαστος καί ὁ λόγος κατά ὁ ἔργον · οὗτος γάρ αὐτός ὁ τέλος εἰμί . εἰμί δέ ὁ φύσις προϋποβάλλω ὁ δύναμις καί πρότερος ἐκεῖνος ἐνδίδωμι ὁ ἐνέργεια , οὐδείς θαυμαστός · ἄλλος γάρ ὁ ὁ φύσις πρότερος καί ἄλλος ὁ πρός ἐγώ . πάλιν τοίνυν , ἐπεί | ὁ ἔργον ἕκαστος δύναμις περί τίς ὑπόκειμαι θεωρέω , καί οὖον πᾶς περί ἅπας ὕλη εἰμί ὁ ἐνέργεια , ἀλλά ὁ μέν ὁρατικός περί ὁ ὁρατός , ὁ δέ ἀκουστικός περί ὁ ἀκουστός , καί οὗτος ὥσπερ ἀντίκειμαι ἀλλήλων κατά ὁ πρός τίς , τάχα ἴσως ὅς προσήκω ὁ ὑπόκειμαι ὁ ἐνέργεια πρό ὁ ἐνέργεια διορίζω . οὗτος γάρ σαφής ἐγώ ὁ ἐνέργεια . πρό τοίνυν ὁ νοέω τίς ὁ νοητός ἐξεταστέον , καί πρό ὁ αἰσθάνομαι τίς ὁ αἰσθητός , καί πρό ὁ τρέφω τίς ὁ τροφή . ὅτι μέν οὖν ὁ αἰσθητός καί ὁ τροφή σαφής ὁ θρεπτικός δύναμις καί ὁ αἴσθησις καί ὁ κατά οὗτος ἐνέργεια , δῆλος · ὁ μέν γάρ ὁ αἴσθησις πρόκειμαι εἰς τοὐμφανές , ὁ δέ ἐνέργεια καί ἔτι μᾶλλον ὁ δύναμις ὁ λόγος μόνος θηρεύω . εἰμί δέ καί ὁ νοητός ὁ νοέω πρότερος , οὖον ῥᾴδιος ἀποφαίνω . ἀλλά οὗτος μέν ἐπισκοπέω προέρχομαι ὁ λόγος , νῦν δέ ἀκολουθέω Αριστοτέλης ὁ κοινός καί πρῶτος ὁ ὁ Ψυχή δύναμις προχειρίζω καί ἔργον αὐτός καί ὁ ὕλη περί ὅς πραγματεύομαι · ἀπό γάρ οὗτος ἀρκτέος . κοινός δέ ὁ θρεπτικός ψυχή καί πᾶς ὑπάρχω ὁ ζῶ · παρά οὗτος γάρ ὁ ζῶ πρότερος εἰμί , ὅς εἰμί ἔργον τρέφω τε καί αὐξάνω καί γεννάω καί ἕτερος παραπλήσιος · οὗτος γάρ ὥσπερ τέλος καί ὁ ἄλλος ἔργον ὁ θρεπτικός Ψυχή καί φυσικός ἅπας ὁ ζῶ , ὅσος τέλειος καί μή πήρωμα , μηδέ ὁ γένεσις αὐτόματος ἔχω ἢ καί ἐκ τέχνη πορίζω , ὁ ποιέω ἕτερος οἷος αὐτός , | ζῷον μέν ζῷον , φυτόν δέ φυτός , ἵνα ὁ ἀεί καί ὁ θεῖον μετέχω ὅς δύναμαι ὁ ἐν γένεσις . πᾶς γάρ ἐκεῖνος ὀρέγω , καί ἐκεῖνος ἕνεκα πράσσω , ὅσος πράσσω κατά φύσις . ὁ δέ ὅς ἕνεκα δισσός , ὁ μέν ὅς , ὁ δέ ὅς · ὥσπερ γάρ καί ἐν ὁ ἠθικός λέγω , δισσός ὁ τέλος , ὡς μέν ὁ ὅς εὐδαιμονία , ὡς δέ ὁ ὅς αὐτός ἕκαστος ἑαυτοῦ . καί γάρ ὁ εὐδαιμονία διά ἑαυτοῦ αἱρέω , καί ὥστε ἑαυτοῦ οὗτος περιποιέω , ὥσπερ καί ἐπί ἰατρικός ὅς μέν ὁ ὑγίεια , ὅς δέ ὁ κάμνω · οὗτος δή καί ἐν ὁ φύσις ὁ διπλόος οὗτος θετέος ὁ τέλος , καί ὅς μέν εἰμί , ῥητέος οὗτος εἰμί ὁ θέω καί ὁ ἀίδιος , οἶς δέ , οὗτος εἰμί ὁ ἔμψυχος καί ὁ ἐν γένεσις · οὗτος γάρ περιποιέω βούλομαι εἰκών θειότης καί ἀιδιότης ὁ φύσις , καθόσον δύναμαι · δύναμαι δέ ὁ συνέχεια μόνος διά ὁ μηδείς ἐνδέχομαι ὁ φθαρτός αὐτός καί εἷς ἀριθμός διαμένω . ὅς οὖν δύναμαι μετέχω ἕκαστος , οὗτος κοινωνέω ὁ θεῖον ὁ μέν μᾶλλον , ὁ δέ κακός · μᾶλλον μέν ὅσος ὁ γένεσις ἐκ ἀλλήλων οὐδεπώποτε διαλείπω , κακός δέ ὡς ἐπί τίνω ζῷον , ὁ ὁ ὥρα δοκέω ποτέ μέν φθείρω ὁλόκληρος , ποτέ δέ γίγνομαι . διαμένω τοίνυν οὐ αὐτός ἕκαστος , ἀλλά οἷος αὐτός , ἀριθμός μέν οὐ εἷς , εἶδος δέ εἷς . εἰμί δέ ὁ ψυχή ὁ ζῶ σῶμα αἰτία καί ἀρχή . πλεοναχός δέ λέγω ὁ ἀρχή καί ὁ αἴτιος ὁμοίως ὁ ψυχή κατά ὁ διορίζω | ἐν ὁ περί ὁ ἀρχή τρόπος τριχῶς εἰμί αἰτία ὁ ζῶ σός μα · καί γάρ ὅθεν ὁ κίνησις αὐτός , καί ὅς ἕνεκα , καί ὡς εἶδος . ὅτι μέν οὖν ὅθεν ὁ κίνησις αἴτιος ὁ ψυχή , γίγνομαι εἄν δῆλος , εἰμί ὁ εἶδος πρῶτος ὁ κίνησις ἀριθμέω . πᾶς γάρ εὑρίσκω ὁ ζῷον αἰτία , καί ὁ κατά τόπος , εἰμί καί μή πᾶς , καί ὁ κατά ἀλλοίωσις ὁ μέν γάρ αἴσθησις ἀλλοίωσις τις εἰμί δοκέω , αἰσθάνομαι δέ οὐδείς , ὅς μή ψυχή ἔχω ) , ὁμοίως δέ καί αὔξησις οὗτος αἰτία · οὐδείς γάρ αὐξάνω φυσικός μή τρέφω , τρέφω δέ οὐδείς , ὅς μή κοινωνέω ζωή . Ἐμπεδοκλῆς δέ οὐ ὀρθῶς ποιέω ὁ αἴτιος ὁ αὔξησις ἀνάπτω ὁ ῥοπή ὁ στοιχεῖον , οὖον ὁ Ψυχή · ὁ γάρ φυτός φημί κάτω μέν ῥιζόω διά ὁ ὁ γῆ φέρω κάτω καί ὅσος ἐν αὐτός μᾶλλον γεώδης , ἄνω δέ ὁ κλάδος καί ὅσος ἐν αὐτός μᾶλλον πυρώδης . οὔτε γάρ ὁ ἄνω καί κάτω καλῶς λαμβάνω · οὖον γάρ ὁ αὐτός πᾶς ὁ ἄνω καί κάτω , ἀλλά ἐγώ μέν αὐτός ὁ ἄνω , ὅσπερ καί ὁ πᾶς , ὁ φυτός δέ ἔμπαλιν ἔχω . ὁ γάρ κάτω ὁ πᾶς ἐκεῖνος ἄνω εἰμί · ὅς γάρ ὁ κεφαλή ὁ ζῷον , οὗτος ὁ ῥίζα ὁ φυτός , εἰμί χρή ὁ ὄργανον λέγω ἕτερος καί αὐτός ὁ ἔργον . ὥσπερ οὖν ὁ ζῷον ὁ κεφαλή ἄνω , ἐν ὅς ὁ στόμα καί ὁ ὄργανον ὁ πρός τροφή , οὗτος ὁ φυτός ὁ ῥίζα ἄνω , διά ὅς ἕλκω ὁ τροφή . ἔτι ἐσθίω καί οὗτος ἄν τις παρά Ἐμπεδοκλῆς οὗτος λέγω ἐπιζητέω , τίς ὁ συνέχω εἰς τἀναντία φέρω ὁ τε πῦρ καί ὁ γῆ ; διασπάω γάρ ἐπί ὁ ἀντίκειμαι γίγνομαι | ὁ φορός ὁ στοιχεῖον , εἰμί μή ὁ συνέχω ἀγαθός εἰμί καί διακράτησις εἰς ἀντίκειμαι ῥοπή . οὗτος δέ οὖον ὁ στοιχεῖον ἄν τίς εἰμί , ἀλλά ψυχή . εἰμί δέ οὗτος , οὗτος αἰτία ὁ αὐξάνω καί ὁ τρέφω , οὖον ὁ στοιχεῖον . Εμπεδοκλῆς μέν οὖν ὁ γῆ καί ὁ πῦρ ὁ αὔξησις αἰτιάομαι , ἄλλος δέ οὖον συναριθμέω ὁ γῆ , ἀλλά ὁ ὁ πυρός φύσις κατά ἑαυτοῦ ἀποχράω ὑπολαμβάνω πρός ὁ αὐξάνω · φαίνω γάρ μόνος ὁ στοιχεῖον ὁ πῦρ τρέφω καί αὐξάνω , ὥστε καί ὁ ζῷον καί ὁ φυτός ἐν οὗτος θετέος ὁ αἴτιος ὁ αὔξησις . ὁ δέ συναίτιος μέν πως εἰμί , οὖον μήv κατά ἑαυτοῦ γε αἴτιος , ἀλλά ὁ χράω οὗτος ψυχή · ὁ μέν γάρ ὁ πυρός αὔξησις ἀόριστος , ἠώς εἄν ἔχω ὁ ὕλη ὁ πρός ὁ καίω ἐπιτήδειος , ὁ δέ φύσις συνίστημι πᾶς εἰμί πέρας καί λόγος καί μέγεθος καί αὔξησις , λόγος δέ οὖον πυρός ἔργον , ἀλλά Ψυχή , καί εἶδος μᾶλλον ἢ ὕλη . Αλ οὖν ἐπεί ὁ δύναμις οὗτος ὁ Ψυχή ἄρχω μέν ἐκ ὁ τρέφω , τελευτάω δέ εἰς ὁ γεννάω , περί τροφή ἀναγκαῖος διορίζω πρῶτος · οὗτος γάρ ὁ ἔργον πρῶτος διαφέρω ὁ λοιπός δύναμις ὁ Ψυχή . ὁ μέν οὖν δοκέω εἰμί τροφή ὁ ἐναντίος ὁ ἐναντίος , οὖον πᾶς δέ ἐναντίος πᾶς ἐναντίος , ἀλλά ὅσος ὁ ἐναντίος μή μόνος γίγνομαι ἐκ ἀλλήλων , ἀλλά καί τρέφω ἢ καί αὐξάνω · εἰμί γάρ τις ὁ γίγνομαι μέν , οὖον τρέφω δέ , οἷος ὁ κάμνω ἐκ ὁ ὑγιαίνω , ὁ λευκός ἐκ ὁ μέλας · εἰμί δέ ὁ πρός ὁ γίγνομαι καί τρέφω ἐκ ὅς γίγνομαι , ὥσπερ ὁ πῦρ · τρέφω γάρ ὑπό ὁ ὑγρός καί ὁ φύσις ὁ | ὑδατώδης · καί γάρ ὁ ἔλαιον ὕδωρ εἰμί καί ἀήρ , οὗτος δέ ὑγρός , καί πᾶς ὅσος λιπαρός καί τηκτός . οὐ ἀνακάμπτω μέν οὖν οὐδέ ἐπί οὗτος ὁ τροφή , ἀλλά ὁ μέν ὑγρός τροφή ὁ πῦρ , ὁ πῦρ δέ οὐκέτι ὑγρός . αἴτιος δέ ὅτι εἰδικός μέν ὁ πῦρ , ὑλικός δέ ὁ ὕδωρ . εἶδος μέν οὖν ὕλη τροφή , ὁ ὕλη δέ οὐκέτι ὁ εἶδος . ὅσος τοίνυν ὁ ἐναντίος φημί οὕτως ἔχω πρός ἀλλήλων , ὡς ὕδωρ καί πῦρ , ἐπί οὗτος ὁ τροφή φαίνω εἰμί ὁ ἐναντίος ὁ ἐναντίος . ὁ μέν οὖν οὕτως ἀρέσκω , ὁ δέ ἔμπαλιν · τρέφω γάρ ὁ ὅμοιος ὁ ὅμοιος , καθάπερ καί αὐξάνω . λόγος δέ ἔχω ἑκάτερος βοηθός ὅς ἀκούω . ὁ μέν δή ἐκ ὁ ἐναντίος τρέφω λέγω ἀπαθής εἰμί φημί ὁ ὅμοιος ὑπό ὁ ὁμοιόω . ὁ δέ τροφή δεῖ πάσχω καί μεταβάλλω · ὁ γάρ πέψις μεταβολή . ὁ δέ μεταβολή πᾶς εἰς ὁ ἀντίκειμαι ἢ ὁ μεταξύ . ὥστε ἐκ ὁ ἐναντίος ὁρμάω προσήκω φύσις εἰς ὁ ὅμοιος , ἵνα προσκρίνω , ἀμήχανος δέ προκρίνω μηδείς πάθος ὁ τροφή , ἀλλά μένω ἐν ὁ αὐτός φύσις , οἷος ὁ ἄρτος ἢ ὁ κρέας . μεταβάλλω δέ ὁ τροφή ὑπό ὁ σῶμα ὁ τρέφω , ἀλλά οὖον ὁ σῶμα ὑπό ὁ τροφή · ἕλκω γάρ αὐτός ὁ σῶμα καί ἀλλοιόω , λέγω δέ ὁ ἔμψυχος σῶμα καί ζῷον . ὥσπερ οὖν ὁ τέκτων οὖον μεταβάλλω ὑπό ὁ ξύλον , ἀλλά ὑπό ἐκεῖνος μεταβάλλω ὁ ξύλον , οὗτος καί ὁ σῶμα ὁ ἔμψυχος ἔχω πρός ὁ τροφή . εἰμί δέ καί οὗτος μεταβάλλω φιλονικέω τις , συγχωρητέον μέν ὄνομα , ἕτερος δέ εἶδος οὗτος θετέος εἰμί ὁ μεταβολεύς , | καθό μεταβάλλω εἰς ἐνέργεια ἐκ ἀργία · οὗτος γάρ καί ὁ ἔμψυχος σῶμα περί ὁ τροφή καί ὁ τέκτων μεταβάλλω περί ὁ ξύλον . οὗτος μέν ἐν ὁ ἐκ ἐναντίος , ὁ δέ ἐκ ὁ ὅμοιος ἰσχυρίζομαι ὁ πρόσκρισις · προσκρίνω γάρ οὖον ὁ ἐναντίος ὁ ἐναντίος , ἀλλά ὁ ὅμοιος ὁ ὅμοιος . ὁ μέν οὖν ἑκάτερος λέγω , οὗτος εἰμί · ἐγώ δέ ὥσπερ δίαιτα αὐτός ἄξιος προσανέρομαι , τίς λέγω ὁ τροφή ; πότερος ὁ τελευταῖος προσκρίνω ὁ σῶμα , ἢ ὁ πρῶτος , οἷος πότερος ὁ ἄρτος ἢ ὁ αἷμα ; ὁ μέν γάρ ἄρτος ὁ πρῶτος τροφή , ὁ δέ αἷμα ὁ ἔσχατος . δῆλος οὖν ὡς ὁ μέν ὁ ὁ δέ ὁ εἴρω · ἐγώ δέ ἀμφότερος κατά τις τρόπος · ὁ μέν γάρ ἄπεπτος τροφή ὁ δέ πέμπω . οὗτος δέ ἀμφότερος ἐνδέχομαι εἄν λέγω ὀρθῶς · ὅς μέν γάρ ἄπεπτος , ὡς ἐναντίος εἄν εἰμί τροφή ὁ ἐναντίος , ὅς δέ πέσσω , ὡς ὁ ὅμοιος . ὥσπερ οὖν ἐκ ἥμισυς ἑκάτερος καί ψεύδω καί ἀληθεύω , ἀληθεύω δέ ὁ ἄμφω συνάγω . εἰμί δέ οὐδείς τρέφω μή μετέχω ζωή , ὁ ἔμψυχος ἄν εἰμί σῶμα ὁ τρέφω , ὅς ἔμψυχος , καί οὐ ὅς λευκός οὐδέ μέλας , ὥστε καί ὁ τροφή πρός ὁ ἔμψυχος εἰμί , καί οὖον πρός ὁ συμβεβηκός ὁ τοιοῦτος σῶμα . εἰμί δέ ἕτερος τροφή καί αὐξητικός εἰμί , καί ὁ μέν ὑπόκειμαι αὐτός , ὁ λόγος δέ διαφέρω · τρέφω μέν γάρ καθό ὁ οὐσία διαφυλάσσω , αὐξάνω δέ καθό ὁ ποσός προστίθημι . οὐ ἀεί δέ ἄμφω οὗτος συνάπτω , ἀλλά ἐνίοτε τρέφω μέν αὐξάνω δέ οὖον · ὁ μέν γάρ τρέφω δήω , ἠώς ἄν εἰμί ὁ ἔμψυχος σῶμα , ὁ αὐξάνω | δέ οὐ ἀεί . ὅς μέν οὖν ὅδε τίς εἰμί , οἷος ἵππος ἢ ἄνθρωπος , ὁ τρέφω δήω , ὅς δέ πῶλος καί μειράκιον , καί ὁ αὐξάνω · ὅταν δέ ἤδη εἰς ἀκμή ἔρχομαι ὁ ἔμψυχος σῶμα , ὁ μέν αὐξάνω παύω ὁ τροφή , ὁ τρέφω δέ οὐδαμῶς , ἀλλά ἤδη ποιέω καί γεννητικός ὁ ὁμοιόω γάρ ] · ὁ γάρ σπέρμα περίττωμα εἰμί ὁ ἔσχατος τροφή . γίγνομαι οὖν τηνικαῦτα καί γένεσις αἰτία τροφή , γένεσις δέ οὖον ὁ τρέφω οὗτος γάρ εἰμί ) , ἀλλά ὁ ἐκ αὐτός γεννάω . τρεῖς οὖν ἔργον ὁ τροφή εἰμί , ὁ τρέφω ὁ αὐξάνω ὁ γεννάω , ὁ πρότερος εἰμί ὁ ἀναγκαῖος ὁ ζῶ σῶμα · πρός γάρ ὁ εἰμί αὐτός συντελής καί πρός ὁ οὐσία · ὁ δέ πρός ὁ ποσός εἰμί ἢ ποιητικός ἄλλος ὁμοιόω . ὀρέγω γοῦν ὁ δύναμις οὗτος ὁ θεῖον καί μιμέομαι ἐκεῖνος , ὡς ἐνδέχομαι , Σώζουσα γε ὁ ὑπόκειμαι καί συνείρω ὁ γένεσις . διό στερέω τροφή ὁ ζῷον οὖον δύναμαι εἰμί · οὖον γάρ οἷος τε ἐνεργέω ὁ Σώζουσα αὐτός δύναμις Χωρὶς ὁ ὅλος . τρεῖς δέ εἰμί οὖον μόνος ἔργον οὗτος ὁ δύναμις , ἀλλά καί ἁπλόος τρεῖς , ὁ περί αὐτός θεωρέω · ὁ γάρ τρέφω εἰμί καί ὅς τρέφω καί ὁ τρέφω . ὁ μέν οὖν τρέφω εἰμί ὁ πρῶτος ψυχή , λέγω δέ πρῶτος ὁ θρεπτικός , ὁ δέ τρέφω ὁ ἔμψυχος σῶμα καί ὁ οὗτος ἔχω ὁ Ψυχή , ὅς δέ τρέφω , οὗτος εἰμί ὁ τροφή · ὥστε ἀνάγκη ὁ τρεῖς ὑπάρχω εἰς σύστασις ὁ γεννητικός ζῷον . εἴτε δέ γεννητικός λέγω ὁ τοιοῦτος ζῷον , εἴτε θρεπτικός , οὖον λίαν ὁ λόγος διαφέρω , πλήν ὅσος γε ἀπό ὁ τέλος μᾶλλον ἅπας προαγορεύω Δίκαιος , τέλος δέ ὁ γεννάω οἷος αὐτός , ὥστε καί ὁ τοιοῦτος ψυχή γεννητικός ἄν Δίκαιος καλέω ὁ ὁμοιόω ἢ φυλακτικός ὁ εἰμί · τέλος γάρ ἐκεῖνος , καί ὅς χάρις καί ὁ φυλάσσω . εἰμί δέ δύο ὅς χράω ὁ ψυχή πρός ὁ τρέφω ὁ ἔμψυχος σῶμα , ὁ τε δύναμις ὁ θρεπτικός καί ὁ θερμός ὁ ἔμφυτος , ἀλλά ὁ μέν ἑαυτοῦ συμφυής , ὁ δέ ὥσπερ ἔξωθεν ὑποβάλλω ὄργανον , καθάπερ εἄν καί ὁ κυβερνήτης εἶπον χράω πρός ὁ κινέω ὁ ναῦς ὁ τε χείρ καί ὁ πηδάλιον , ἀλλά ὁ μέν συμφυής , ὁ δέ ἔξωθεν λεχωρισμένῳ . ὁ μέν οὖν δύναμις ἀκίνητος εἰμί κινέω μόνος , ὁ θερμός δέ κινέω μέν ὑπό ὁ δύναμις , κινέω δέ ὁ τροφή , ὁ τροφή δέ αὖθις κινέω μόνος ὥσπερ ὁ πλοῖον . πᾶς δέ ἀναγκαῖος τροφή δύναμαι πέσσω · ὁ γάρ μή οὗτος πάσχω δύναμαι οὐδέ τροφή . ἐργάζομαι δέ ὁ πέψις ὁ ἔμφυτος θερμός , διό πᾶς ἔμψυχος ἔχω τοιοῦτος θερμότης . τύπος μέν οὖν ὁ τροφή τίς εἰμί εἴρω · διασαφητέον δέ εἰμί ὕστερος περί αὐτός ἐν ὁ οἰκέω λόγος . νῦν δέ τοσοῦτος ἵστημι δῆλος , ὅτι εἰμί ὁ θρεπτικός δύναμις ὁ Ψυχή σωστικός ὁ ἔχω αὐτός διά ὁ οἰκεῖος ἐνέργεια παρουσία τροφή , ἢ πρῶτος δύναμις ὁ Ψυχή γεννητικός ὁ ὁμοιόω ὁ ἔχω . 5 . διορίζω δέ οὗτος λέγω κοινός πρῶτος περί πᾶς αἴσθησις , εἶτα οὗτος περί ἕκαστος ἴδιος . δοκέω δέ ἅπας αἴσθησις ἐν ὁ κινέω πως καί πάσχω συμβαίνω , χρή δέ ἁπλόος τέως ἀκούω | ὁ πάσχω τε καί ὁ κινέω · ὕστερος γάρ πῶς ἐπί ὁ αἴσθησις οὗτος λέγω διορίζω . πᾶς γάρ ὁ ἀλλοιόω διά πάθος τις καί κίνησις ἀλλοιόω , ὁ δέ αἴσθησις ἀλλοιόω δοκέω ὁ εἶδος ὁ αἰσθητής ἀναμάσσω , ὥστε καί πάσχω . δείκνυμι δέ ὁ λόγος προέρχομαι καί ὁ ἀλλοίωσις ἐπί αὐτός ὅπως χρή λέγω , καί ὁ πάσχω ἐπί αὐτός ὅτι μή κύριος · τέως δέ ὅσπερ φημί , ἁπλόος ἀκούω οὗτος ἀπαντάω ὁ ὄνομα . ἐπεί δέ καί πάσχω ὁ αἴσθησις ὁ μέν ὑπό ὁ ὁμοιόω φημί , ὁ δέ ὑπό ὁ ἀνόμοιος , οὗτος δέ διορίζω τε ἤδη ἐν ὁ κοινός λόγος περι γένεσις καί φθορά , ὅτι ἀμφότερος πως εἰμί ἀληθής οὐ ἐπί ὁ αἴσθησις μόνος , ἕλλα ἐπί πᾶς ὁμοίως ὁ λέγω πάσχω , καί νῦν δέ διορίζω . ἐπεί γάρ ὁ πάσχω ὑπό τις δύναμις εἰμί οἷος ὁ ποιέω , πάσχω μέν ὁμοῖος εἰμί ὁ ποιέω , πάσχω δέ ἀνόμοιος . ἀλλά ὅσπερ εἶπον , περιμένω προέρχομαι προσήκω ὁ λόγος · διορίζω γάρ οὗτος ἅπας ἀκριβῶς πῶς ἐπί ὁ αἴσθησις λέγω · πρότερος δέ ὅσος ἄν τις ἀπορέω ὑπέρ αὐτός ἐπέξειμι . εἰμί τοίνυν ὁ αἴσθησις εἰμί ὁ ἀντιληπτικός ὁ αἰσθητής , εἰμί δέ καί ὁ αἰσθητήριον ἕκαστος αἰσθητός σῶμα γάρ ἕκαστος καί ἐκ ὁ στοιχεῖον , οἷος ὀφθαλμός καί γλῶσσα καί οὖς ) · διά τίς οὐ καί ὁ αἰσθητήριον αὐτός ὁ αἴσθησις ἀντιλαμβάνω , ὡς καί μηδείς ἔξωθεν πάρειμι ὑπό ὁ αἰσθητήριον κινέω ; πῶς οὖν οὐ ὁράω ὁ ὀφθαλμός , ἢ ὁ χρῶμα ὁ ὀφθαλμός , ἀλλά ὁ ὀφθαλμός ὁ ἄλλος ; καί πῶς οὐ ἅπτω ὁ σάρξ καί ὁ περί ὁ σάρξ θερμότης , ἀλλά ὁ σάρξ ὁ ἄλλος ; δῆλος ἐν ὅτι ὁ αἰσθητός καί ὁ αἴσθησις συλλαμβάνω ἐν ὁ | ὄργανον καί δύναμις εἰμί ἑκάτερος , οὐ ἐνέργεια . καθάπερ οὖν ὁ καυστός οὖον καίω ὑπό ἑαυτοῦ , ἀλλά ὑπό ἕτερος ὁ καυστικός καίω γάρ εἄν ἑαυτοῦ δήπου ὁ ξύλον , νῦν δέ δήω πῦρ ) , οὗτος καί ὁ αἰσθητικός οὐ οἷος τε , κατά ὅς ἔχω δύναμις , ἐνεργέω μή κινέω αὐτός ὁ αἰσθητής , κινέω δέ ὅταν ἔξωθεν εἰμί καί μή συλλαμβάνω καί ὥσπερ εἷς · οὐδέ γάρ ὁ σφῦρα αὐτάρκης κινέω ὁ τέχνη οὐδέ ὁ τρύπανον οὐδέ ὁ πρίων , ἄν μή ὁ μέλλω ὠνέομαι ἢ μέλλω τρυπάω ἔξωθεν εἰμί . δοκέω δέ ἐγώ οὗτος μή ἀπλόος κινέω ὁ ἀπορία Ἀριστοτέλης , ἀλλά ὡς καθάπτω μάλιστα ὁ καί χωρίζω ὁ ψυχή ὁ σῶμα αἰσθητικός ἵημι λέγω . εἰμί γάρ οἷος τε καί Χωρὶς ὁ ὄργανον αἰσθάνομαι , διά τίς οὐ καί αὐτός αἰσθάνομαι ὁ ὄργανον ; ἐπεί οὖν ὁ αἰσθάνομαι λέγω διχῶς καί γάρ ὁ καθεύδω ἀκούω καί ὁράω λέγω ἀλλά δύναμις , καί ὁ ἀκούω ἤδη καί ὁράω ἀλλά ἐνέργεια ) διχῶς ἄν λέγω καί ὁ αἴσθησις καί ὁ αἰσθάνομαι , ὁ μέν δύναμις , ὁ δέ ἐνέργεια . εἰμί δέ ὁ ἐνεργέω καί ὁ κινέω οὐ ὁ αὐτός , ἀλλά οὐδέ ὁ ἐνεργέω αὐτός καί ὁ πάσχω , ἀλλά εἰμί τίς μέν κινέω , πάντως καί ἐνεργέω , ὁ δέ ἐνεργέω οὖον πάντως κινέω , ἀλλά ὅς ὁ γένος πάσχω πρός ὁ εἶδος , οὗτος πάσχω καί ὁ ἐνέργεια πρός ὁ κίνησις · ὁ γάρ ἐνέργεια ὁ μέν τις ἀεί τέλειος καί ἐν ὅστις μέρος ὁ χρόνος κατά ὅς γίγνομαι ὁ αὐτός , ὁ δέ ἀτελής καί ἀεί ἄλλος · ὁ δέ κίνησις οὐ εἰμί ὁ τέλειος ἐνέργεια , καθάπερ εἴρω πρότερος , ἀλλά ὁ | ἀτελής . πάσχω δέ ἀεί ὁ δύναμις τοιοῦτος ὑπό ὁ ἐνέργεια τοιοῦτος , διό εἰμί μέν ὡς ὑπό ὁ ὁμοιόω , εἰμί δέ ὡς ὑπό ὁ ἀνόμοιος . πάσχω μέν γάρ ὁ ἀνόμοιος , πάσχω δέ ὅμοιος γίγνομαι . οὗτος τε οὖν διαιρετέον , ὅτι οὖον αὐτός ὁ ἐνεργέω καί ὁ κινέω , οὐδέ δή ὁ ἐνεργέω καί ὁ πάσχω , καί ἔτι πρός οὗτος καθόλου περί δύναμις καί ἐντελέχεια , ὅτι οὐ ἁπλόος λέγω . λέγω μέν γάρ καί οὕτως Ἐπιστήμων ὁ ἄνθρωπος , ὅτι φύω δέχομαι ἐπιστήμη , λέγω δέ Ἐπιστήμων ὁ γεωμέτρης , ὅτι ἔχω ἤδη ὁ ἐπιστήμη · ἑκάτερος δέ οὗτος οὖον ὁ αὐτός τρόπος δυνατός εἰμί , ἀλλά ὁ μέν ὅτι ὁ γένος τοιοῦτος καί ὁ φύσις ὁ ὁ ἄνθρωπος , ὡς εἰμί δεκτικός ἐπιστήμη , ὁ δέ ὅτι βούλομαι θεωρέω εὐθύς δύναμαι , εἰμί μή τίς κωλύω ὁ ἔξωθεν · τρίτος δέ ἐπί οὗτος εἰμί ὁ γεωμέτρης ἤδη καί θεωρός , ἐντελέχεια τις οὗτος εἰμί Ἐπιστήμων καί τέλειος μόνος , ὁ δέ πρότερος ἀμφότερος μέν κατά δύναμις ἐπιστήμων · ἀλλά ὁ μέν δήω μάθησις καί ὁ κτάομαι ὁ μάθησις ἀλλοίωσις καί ὁ μεταβάλλω ἐκ ὁ ἕξις ὁ ἐναντίος ἐκ γάρ ἄγνοια εἰς γνῶσις καί ἐκ ἀνεπιστημοσύνη εἰς ἐπιστήμη κινέω ) · ὁ δέ ἔχω μέν ὁ ἕξις , οἷος ὁ ἀριθμητικός ἢ ὁ γραμματικός , δήω δέ μόνος ὁ ἐνεργέω . οὐ εἰμί οὖν ὁ αὐτός τρόπος ἄμφω ὁ ἔνδεια , ὁ τε μή ἔχω ὅλως ἀλλά φύω , καί ὁ ἔχω μή χράομαι , καί οὖον αὐτός ὁ πάσχω ἐπί ἀμφότερος ὁ τε μανθάνω ὁ ἐπιστήμη καί ὁ ἔχω ἠρεμέω , ἀλλά ὁ μέν ὅς ἔχω διάθεσις , οὗτος ἀπόλλυμι · φθείρω γάρ ὁ ἄγνοια καί ἐκχωρέω ἐπεισέρχομαι ἐπιστήμη • ὁ δέ ἡνίκα ἄν ἐνεργέω κατά ὁ ἐπιστήμη , ὅς ἔχω , οὗτος χράω , ὥστε ἐκεῖ μέν φθορά ὁ προΰπειμι ποιότης , ἐνταῦθα δέ τελείωσις μᾶλλον · θεωρέω γάρ γίγνομαι ὁ ἔχω ὁ ἐπιστήμη , οὗτος δέ οὐ ἀναιρέω ὁ ἐπιστήμη , ἀλλά τελειόω . διά οὗτος οὖν οὐδέ ἀλλοίωσις οὗτος θετέος , εἴπερ ἀλλοίωσις πᾶς ἐξίστημι ὁ προυπάρχω , ἐνταῦθα δέ εἰς αὐτός ὁ Ἐπίδοσις καί εἰς ὁ τελειότης ὁ προυπάρχω . εἰμί δέ τις ὄνομα ἀγαιγπώσκω ὁ ἀλλοίωσις καί ἐπί οὗτος , ἀλλά διοριστέον γε ἀκριβῶς , ὅτι ὁ μέν ὄνομα ἴσως αὐτός , ὁ δέ πρᾶγμα οὐ αὐτός , ἀλλά ἕτερος οὗτος γένος ἀλλοίωσις . διό οὖον καλῶς ἔχω λέγω ὁ ἔχω ὁ φρόνησις ὅταν φρονέω ἀλλοιόω . οὐδέ γάρ ὁ οἰκοδόμος ὅταν οἰκοδομέω , οὐδέ ὁ χαλκοτύπος ὅταν χαλκεύω , μήποτε δέ οὐδέ ὁ μανθάνω καί λαμβάνω ὁ ἐπιστήμη ὑπό ὁ κατά ἐνέργεια ἐπιστήμων οὐδέ οὗτος πάσχω κύριος θετέος , ἀλλά δύο τρόπος εἰμί ὁ τε πάσχω καί ὁ ἀλλοιόω , καί ὁ μέν κύριος , ὁ δέ οὖον πάνυ · οὖον γάρ ὁμοίως πάσχω ῥητέος ὁ μεταβάλλω ἐκ ἐπιστήμη εἰς ἄγνοια καί ὁ ἐκ ἄγνοια εἰς ἐπιστήμη , ἀλλά ἐκεῖνος μέν πάσχω κύριος μεταβάλλω γάρ ἐπί ὁ στέρησις ) , οὗτος δέ οὐκέτι . πρόειμι γάρ ἐπί ὁ ἕξις καί ὁ ὁ φύσις τελειότης , εἰς ὅς ὁ κίνησις . ὥσπερ οὖν ἐπί ὁ ἐπιστήμη ὁ μέν ἄρτι μανθάνω ὁ πρῶτος κινέω μεταβολή , ὁ δέ μανθάνω ἔχω μέν ἤδη ὁ ἕξις , προδέω δέ ὁ ἐνέργεια , οὗτος καί ἐπί ὁ αἴσθησις ὁ μέν σπέρμα ὁ ζῷον καί ὁ ᾠόν ὁ πρῶτος μεταβάλλω μεταβολή , κατά ὅς γίγνομαι αἰσθητικός . ὅταν δέ γίγνομαι ζῷον , ἔχω ἤδη ὁ ἕξις , ἐλλείπω δέ αὐτός ὁ ἐνέργεια . διαφέρω δέ τοσοῦτος ὁ ἐπιστήμη ὁ αἴσθησις , ὅτι ὁ μέν ἔξωθεν δεῖ παραγίγνομαι ὁ προάγω αὐτός εἰς ἐνέργεια , ὁ ὁρατός καί ὁ ἀκουστός καί ὁ ἁπτός · ὁ δέ ἐπιστήμη οἴκοθεν ἔχω ὁ ἐπιστητός · ὁ γάρ νόημα ἐπιστητός εἰμί ὁ καθόλου , ὅσπερ αὐτός συναθροίζω καί ἑαυτοῦ θησαυρίζω . καί ἐπί αὐτός προχειρίζω , ὅταν βούλομαι , ὁ δέ αἴσθησις ὁ καθέκαστα ὑπόκειμαι καί ὁ ἐν μέρος , οὗτος δέ ἔξωθεν καί ὁ φύσις ἔργον , οὖον ὁ Ψυχή . διό νοέω μέν ἐπί ἐγώ , ὅταν βούλομαι , αἰσθάνομαι δέ οὐ ἐπί ἐγώ , ἀλλά ἀνάγκη ἔξωθεν ὑπάρχω ὁ αἰσθητός . διά δέ οὗτος καί ὅσος ὁ τέχνη ποιητικός , ὅς ὁ αἰσθητής ἐπιστήμη ὀνομάζω Ἀριστοτέλης , καί περί ὁ κατά ἕκαστος μᾶλλον ἢ περί ὁ καθόλου , οὐδέ οὗτος ἐνεργέω , ὅταν προαιρέω . ὁ γάρ ὕλη καί οὗτος ἔξωθεν , ὡς χαλκευτιπῇ μέν ὁ χαλκός , οἰκοδομικός δέ ὁ λίθος . ἀλλά περί μέν οὗτος ὕστερος , νῦν δέ λέγω ὅτι εἰμί ὁ αἰσθητικός δύναμις , οἷος ὁ αἰσθητός ἐντελέχεια . ὁ δέ δύναμις ὅπως ἀκούω , προερέω , ὅτι οὐ ὡς ὁ παῖς λέγω δύναμις στρατηγός , ἀλλά ὡς ὁ ἐν ἡλικία εἰμί καί ἕξις ἔχω . πάσχω μέν οὖν οὐ ὅμοιος , πάσχω δέ ὁμοιόω καί εἰμί οἷος ἐκεῖνος . | 6 . Πῶς δέ ἐπί αὐτός ὁ πάσχω ἀκούω , καί ὅτι μή κύριος , προερέω . τίς γάρ εἰμί ὁ πάσχω κύριος , καί τίς ὁ ἀλλοιόω , διά-ὁρίζω ἐν ὁ πρότερος λόγος ἱκανῶς . ἀλλά ἐπεί μήτε ὁ δύναμις ἔχω ὄνομα ἴδιος ἐπί ὁ ὁ ἕξις ἔχω , μήτε ὁ ὁ ἕξις μεταβάλλω εἰς ἐνέργεια , χράω μέν ἐπί αὐτός ὁ κοινῶς λέγω δύναμις καί ὁ κοινῶς λέγω πάσχω , διαστέλλω δέ ὁ σημαίνω . ὅτι γάρ οὖον πάσχω κύριος ὁ αἴσθησις ὑπό ὁ αἰσθητής , ἀλλά οὐδέ ἀλλοιόω δέχομαι αὐτός ὁ εἶδος , δῆλος ἐκεῖθεν · οὖον γάρ λευκός γίγνομαι ὁ λευκός ἀντιλαμβάνω , οὐδέ θερμός ὁ θερμός , οὐδέ γλυκύς ὁ γλυκύς , ἀλλά ἐκμάσσω μέν ὁ εἶδος ὁ αἰσθητής καί ὁ λόγος ἄνευ ὁ ὕλη , ὥσπερ ὁ κηρός ὁ εἶδος ὁ χρύσεος σφραγίς ἄνευ ὁ χρυσός , οὖον μήv ὕλη γίγνομαι ὁ εἶδος , οὐδέ τρέπω σωματικός , ἀλλά οὐδέ σχηματίζω ἐπιπολή · ὁ γάρ κῆρ , εἰμί καί μή ὁ ὕλη δέχομαι ὁ σφραγίς , ἀλλά ἐπιπολή σχηματίζω , ὁ δέ αἴσθησις ὅλος διά ὅλος ὁ εἶδος ἀναλαμβάνω ὁ αἰσθητής καί οὖον μεταβάλλω ἐκ ὁ ἕξις , ὅς πρότερος ἔχω , ἀλλά ἐναντίος ὅς ἔχω τελειόω καί βεβαιόω ὁ ἐνεργέω . τοιοῦτος μέν οὖν ὁ καθόλου αἴσθησις , κατά ἕκαστος δέ ἴδιος ῥητέος · οὐδέ γάρ ὁ κοινός λόγος αὐτός ἀκριβῶς εἄν εἰμί κοινός , ἐπεί καί ἐν ὁ αἴσθησις ὁ πρότερος καί ὁ ὕστερος . ὁ δέ περί ἕκαστος αἴσθησις λόγος πρότερος ὁ αἰσθητός διαιρετέον . ὁ τοίνυν αἰσθητής ὁ μέν κατά ἑαυτοῦ εἰμί αἰσθητής , ὁ δέ κατά συμβαίνω . καί ὁ κατά ἑαυτοῦ ὁ μέν κοινός εἰμί ἀπασάω ὅτε σθήσεων> , ὅτε ὁ δέ ἴδιος κατά ἕκαστος · ἴδιος μέν ἕκαστος , ὅς οὐ οἷος τε ἄλλος ἀντιλαμβάνω καί περί ὁ ἥκιστος ἀπατάω , εἰμί κατά φύσις τε ἔχω καί μηδείς ἐμποδίζω ὁ ἔξωθεν , οἷος ἢ θέσις ἢ διάστημα ἀσύμμετρος · ἀνεξαπάτητος γάρ περί ὁ χρῶμα ὁ ὄψις , ὅταν αὐτός τε ἔχω εἰλικρινής καί διά καθαρός ὁ ἀήρ ὁ ἐνέργεια ποιέω καί ἀπό σύμμετρος διάστημα καί ὁ χρῶμα οὕτως κεῖμαι . οὕτως δέ ἔχω καί ὁ ἀκοή περί ὁ ψόφος · δεῖ γάρ αὐτός τε ὑγιαίνω καί ὁ μεταξύ ἠρεμέω εἰμί καί ὁ διάστημα σύμμετρος . οὕτως καί περί χυμός ὁ γεῦσις . ὁ δέ ἁφή πλείων μέν ἔχω διαφορά καί οὐ οἷος τε εἷς περιλαμβάνω ὄνομα ὁ ὑπόκειμαι οὗτος ὁ αἴσθησις , ὡς ὁ χρῶμα εἰμί ἐπί ὁ ὄψις καί ὁ ψόφος ἐπί ὁ ἀκοή · καί γάρ λεῖος καί τραχύς καί σκληρός καί μαλακός καί βάρος καί κοῦφος καί θερμός καί ψυχρός καί ξηρός καί ὑγρός ἀντιλαμβάνω , καί εἰμί πεντάς οὗτος συζυγία ἀνώνυμος εἷς καθάπερ εἶπον ὄνομα . οὖον μείς , εἰμί καί πλείων οὗτος ὁ ὑπόκειμαι , ἕτερος τρόπος ἐνεργέω περί αὐτός ὁ ὅσπερ ἕκαστος ὁ λοιπός περί ὁ ἴδιος , ἀλλά καί αὐτός περί ὁ ἑαυτοῦ ἥκιστος εὐεξαπάτητος · καί ὥσπερ ὁ ὄψις οὐ ἐξαπατάω τίς ὁ χρῶμα , ἀλλά τίς ὁ χρῴζω , οὐδέ ὁ ἀκοή τίς ὁ ψόφος , ἀλλά τίς ὁ ψοφέω ἢ ἐν ποῖος τόπος , πότερος ἐν δεξιός ἢ ἐν ἀριστερός , ἢ ὄπισθεν ἢ ἔμπροσθεν · οὕτως καί ὁ ἁφή ὁ σκληρός μέν ἀντιλαμβάνω κατά ἑαυτοῦ , τίς δέ ὁ σκληρός , οὐ οἷος τε εἶπον κατά ἑαυτοῦ . ὁ μέν οὖν | τοιοῦτος λέγω ἴδιος ἕκαστος εἰμί αἴσθησις , κοινός δέ πλείων κίνησις ἠρεμία ἀριθμός σχῆμα μέγεθος . ἀλλά κίνησις μέν ἅπας κοινός τίς ὁ αἴσθησις · ἀντιλαμβάνω γάρ αὐτός καί ὄψις καί ἀκοή · ἵππος εἷς ὠκύπους ἀμφί κτύπος οὖς βάλλω ἀλλά καί ὄσφρησις πρόσειμι καί ἄπειμι ὁ ὀσφρητός , καί γεῦσις ὁμοίως , ὁ δέ ἁφή καί σαφής . τάχα δέ οὖον μόνος κίνησις , ἀλλά καί ἠρεμία καί ἀριθμός κοινός πᾶς αἰσθητός ὁ αἴσθησις · ἕκαστος γάρ οἷος τε εἰμί ὁ ἴδιος αἰσθητής συμπαρατηρέω ὁ ἀριθμός . μέγεθος δέ καί σχῆμα κοινός μάλιστα ὁ τε ὅρασις καί ὁ ἁφή . κατά συμβαίνω δέ λέγω αἰσθητός ὁ κατά ἑαυτοῦ μέν οὐ εἰμί αἰσθητής , ὁ δέ συμβαίνω ὁ ἀπλόος αἰσθητός · αἰσθητός γάρ ὁ Διάρης υἱός ἢ ὁ Διάρης οὐ ὅς Διάρης , ἀλλά ὅτι συμβαίνω ὁ διαίρω καί λευκός εἰμί . Αριστοτέλης δέ ὁ κατά συμβαίνω αἰσθητός οὕτως ἑρμηνεύω · κατά συμβαίνω γάρ οὗτος αἰσθάνομαι , διότι ὁ λευκός οὗτος συμβαίνω ὅς αἰσθάνομαι , ὥσπερ ἄν εἰμί λέγω ὅτι κατά συμβαίνω ὁ Διάρης αἰσθάνομαι , ὅτι ὁ λευκός συμβαίνω διαίρω εἰμί . ἔθος δέ αὐτός πολλάκις καί ἐπί ὁ ὑπόκειμαι ὁ ὁ συμβεβηκός ὄνομα χράομαι , ὥσπερ καί ἐν κατηγορία · περιαιρέω γάρ φημί ὁ ἄλλος , ὅσος συμβεβηκός εἰμί ὁ δεσπότης , οἷος ὁ ἄνθρωπος εἰμί καί ὁ ἑξῆς . διό καί οὐδείς πάσχω φημί ὑπό ὁ τοιοῦτος ὁ αἴσθησις ὅς τοιοῦτος εἰμί , οἷος ὁ ὄψις ὑπό ὁ Διάρης ὅς Διάρης εἰμί · οὖον γάρ ὁρατός ὁ Διάρης εἰμί , | ἀλλά ὁ χρῶμα Διάρης . ὁ δέ κατά ἑαυτοῦ αἰσθητής ὁ ἴδιος κύριος αἰσθητής , καί πρός ὁ ὁ ἕκαστος φύω οὐσία τε καί ἐνέργεια . περί ὅς καί δή λέγω ὁ ἀρχή ἀπό εἰμί ὄψις ποιέω . Θεμίστιος περί Ψυχή . Λόγος Τέταρτος . 7 . ὁ ὄψις ἴδιος αἰσθητός ὁ ὁρατός · ὁ γάρ ὄψις ὅρασις , ὁ δέ ὅρασις πρός ὁ ὁρατός . ὁρατός δέ λέγω πρῶτος ὁ χρῶμα · εἰμί δέ τίς καί ἄλλος εἰμί ὁρατός , προέρχομαι ὁ λόγος μηνύω · δοκέω γάρ τις ἐν φάος μέν οὐ ὁράω , ὅσπερ ἴδιος ὁ χρῶμα , ἐν σκότος δέ λάμπω , ἀνώνυμος δέ εἷς ὄνομα . ἀλλά οὗτος μέν ὥσπερ φημί προέρχομαι ὁ λόγος διακρίνω , νῦν δέ τοσοῦτος κεῖμαι ὁ πρῶτος , ὅτι ὁ ὁρατός εἰμί χρῶμα . οὗτος δέ εἰμί φύω ἀεί ἐπί ὁ ὁ σῶμα ἐπιφάνεια , ὅς κατά ἑαυτοῦ ἑορτή , κατά ἑαυτοῦ δέ οὐ ὅτι ἐν-ὑπάρχω αὐτός ἐν ὁ λόγος ὁ ὁρατός , οὐδέ ὅτι αὐτός ἐν ὁ λόγος ὁ ὁρατής περιέχω , ὅσπερ εἰμί δύο τρόπος ὁ κατά ἑαυτοῦ ὑπάρχω , ἀλλά ὅτι πάντως ἐν ἑαυτοῦ ἔχω ὁ χρῶμα , καί οὐ οἷος τε ἄνευ χρῶμα ἐπιφάνεια σῶμα οὔτε εὑρίσκω οὔτε νοέω . ἐπεί τοίνυν ὁ αἴτιος ὁ ὁρατός εἰμί ὁ ἐπιφάνεια ἐν αὐτός εἰμί ὁ ἐπιφαίνω ] νειός , διά οὗτος λέγω ἄν ὁ ἐπιφάνεια κατά ἑαυτοῦ ὁρατός . ὁ μέν οὖν ὑπόκειμαι αὐτός ὁ τε ὁρατός καί ὁ χρῶμα , ὁ λόγος δέ ἕτερος · ὁ μέν γάρ ὁρατός πρός ὁ ὅρασις λέγω , ὁ χρῶμα δέ κατά ἑαυτοῦ , καί ὁρατός μέν οὐ εἰμί ἀπέρχομαι ὁ ὅρασις , εἰμί μή δύναμις , χρῶμα δέ οὖον κωλύω εἰμί , ἄν μή ὁράω . πᾶς δέ χρῶμα κίνησις εἰμί ὁ κατά ἐνέργεια διαφανής , καί οὗτος εἰμί αὐτός ὁ φύσις , καί οὐ εἰμί ὁρατός ἄνευ φάος , ἀλλά πάντως ἕκαστος χρῶμα ἐν φάος ὁρατός . διό περί φάος πρῶτος λεκτέος , τίς εἰμί , εἴπερ διά οὗτος γίγνομαι ὁρατός ὁ χρῶμα . πρῶτος δέ τίς ὁ διαφανής · οὗτος γάρ ὁ φάος οἷος ἐνέργεια τις καί τελειότης . λέγω τοίνυν εἰμί διαφανής ὅς εἰμί μέν ὁρατός , οὖον κατά ἑαυτοῦ δέ ὁρατός ὡς ἁπλόος εἶπον , ἀλλά διά ἀλλότριος χρῶμα . τοιοῦτος δέ εἰμί ἀήρ καί ὕδωρ , εἶπον δέ ἄν καί λίθος τις , ἕ καί αὐτός οὗτος ὁ ὄνομα προσαγορεύω , καί ὁ ὕαλος καί ὁ κέρας καί ἄλλος φύσις σῶμα , μάλιστα δέ ὁ ἀίδιος καί θέω σῶμα . καί οὗτος μέν πρῶτος διαφανής , δύο δέ ὁ ἀήρ , τρίτος δέ ὁ ὕδωρ , ἔπειτα ὅσος ἐφεξῆς ἀριθμέω , καί οὗτος ἕκαστος διαφανής οὐ ὁ ὕδωρ οὐδέ ὅς ἀήρ , ἀλλά ὅς κοινός τις φύσις ἅπας κοινωνέω , διά ὅς ἐνυπάρχω αὐτός καί εἰμί διαφανής καί ὀνομάζω . γίγνομαι οὖν ἅπας οὗτος ὁρατός οὖον διά οἰκέω χρῶμα · οὖον γάρ ἄν εἰμί τίς διαφανής χρωματίζω , ἀλλά ὅσος μάλιστα ἀχρωμάτιστος , οὗτος μάλιστα διαφανής . ὁράω οὖν , εἴπερ ὁράω , διά ἀλλότριος ὡς φημί χρῶμα · κινέω γάρ ὑπό ὁ ἀλλότριος χρῶμα , κινέω δέ οὐ ὡς | ἀλλοιόω , οὐδέ ὡς μεταβάλλω εἰς αὐτός , οὐδέ ὥσπερ ὁ κηρός ὁ σφραγίς δέχομαι ὁ γλύμμα . οὗτος μέν γάρ ἐπιπολή , ὁ δέ ἀήρ ὅλος διά ὅλος παραπέμπω ὁ ὁράω ὁ χρῶμα , καί ὁ αὐτός ἐνίοτε ἅμα ὁ ἐναντίος πλείων ὄψις , ὅσπερ οὐ οἷος τε εἄν εἰμί , εἰμί συντρέπω ὁ χρῶμα καί συναλλοιόω . παραπέμπω δέ οὐ ἀεί ὁ χρῶμα πρός ὁ ὄψις οὔτε ὁ ἀήρ οὔτε ὁ ἄλλος ὁ προερέω διαφανής , ἀλλά ἡνίκα εἄν γίγνομαι ἐνέργεια διαφανής · γίγνομαι δέ ἐνέργεια διαφανής φάος παρουσία . ὁ μέν οὖν θέω σῶμα ἀεί διαφανής ἐνέργεια · ἀεί γάρ αὐτός πάρειμι καί ὁ φάος , ὁ δέ ἀήρ καί ὁ λοιπάς ποτέ μέν δύναμις , ποτέ δέ ἐνέργεια διαφανής . ἐν ὅς οὖν δύναμις ὁ φάος , ἐν οὗτος εἰμί καί ὁ σκότος · οὐδείς γάρ ἄλλος εἰμί ὁ σκότος ἢ ὁ δύναμις διαφανής , ὁ δέ φάος ἐντελέχεια τις καί τελειότης ὁ διαφανής ὅς διαφανής . οὖον γάρ ὅς ἀήρ , οὐδέ ὅς ὕδωρ · ἕτερος γάρ ἕκαστος κατά ὅς εἰμί ἕκαστος τελειότης , ὅς δέ διαφανής πᾶς τελειότης ὁ φάος · οἷος γάρ χρῶμα εἰμί ὁ διαφανής , ὁ δέ οἷος εἶπον , ὅτι οὖον χρωματίζω ὁ ἀήρ ὁ φάος , ὥσπερ ὁ λευκότης ὁ χιών , ἀλλά αἴτιος εἰμί ὁ ἀήρ ὁ γίγνομαι αὐτός ὁρατός , ὥσπερ ὁ χρῶμα ὁ σῶμα ὁ ὁράω αἴτιος γίγνομαι , καί προάγω ὁ δύναμις διαφανής εἰς ὁ γίγνομαι ἐντελέχεια . εἰμί δέ οὔτε ὁ πῦρ αὐτός φάος οὔτε ὁ ἥλιος οὐδέ ὁ λοιπάς ἄστρον , ἀλλά ὁ ἐν ὁ διαφανής αὐτός παρουσία , καί οὗτος κοινός ὑπάρχω ὁ τοιοῦτος ἅπας σῶμα ὁ δύναμαι ὁ δύναμις διαφαίνω ἐνέργεια ποιέω , καί μάλιστα ὁ ἥλιος καί ὁ λοιπός θεῖον σῶμα , δύο δέ ὁ πῦρ καί εἰμί τίς ἄλλος πυρώδης . ἔοικα οὖν οὐ ὅς πῦρ ὑπάρχω αὐτός ὁ φωτίζω , ἀλλά ὅς τις ἄλλος φύσις κοινωνέω . δῆλος δέ καί ἐκ ὁ παρά ἐγώ ζῷον , οἷος ὁ καλέω πυγολαμπίς , ὁ πῦρ μέν οὐ ἔχω , φωτίζω δέ ὅμως κατά ὁ μέγεθος ὁ σῶμα ὁ πέριξ ἀήρ . τις μέν οὖν ὁ διαφανής εἴρω , εἴρω δέ ὁμοίως καί τίς ὁ φάος , ὅτι οὔτε πῦρ οὔτε ὅλως σῶμα οὐδέ ἀπορροή σῶμα οὐδείς εἰμί γάρ ἄν καί οὕτως σῶμα ) · ἀλλά πυρός ἢ τοιοῦτος τις ἐν ὁ διαφανής παρουσία , παρουσία δέ οὐ ὡς ὁ ὁ κιρνάω πρός ἀλλήλων , οὐδέ ὡς ὁ ἐν ὁ αὐτός τόπος παράκειμαι ἀλλήλων ἅπας γάρ οὗτος σῶμα ὁ πάθος ) · ἀλλά ὡς ὁ ὁ δράω ἐνέργεια ἐν ὁ πάσχω , μᾶλλον δέ τελειόω . οὔτε γάρ σῶμα διά σῶμα χωρέω ὅλος διά ὅλος δυνατός , οὔτε δύο σῶμα ἅμα καταχέω ὁ αὐτός τόπος , ὡς διά πολύς ἔμπροσθεν ἀποδείκνυμι . χρή δέ παχύς εἰμί ὁ ἀήρ , ἡνίκα εἄν ἔχω ὁ φάος ἢ ὁπηνίκα εἄν ἔχω ὁ σκότος , νῦν δέ ὁ ἐναντίος δοκέω . ἄλλως δέ , εἰμί ὁ σκότος στέρησις ἐν ὁ διαφανής ὁ ὁ πυρός παρουσία , ὁ οὗτος παρουσία ὁ φάος εἰμί . παρουσία δέ ἅπας σχέσις ὁ πάρειμι πρός ἐκεῖνος , ὅς πάρειμι , καί οὐ σῶμα . ἔτι δέ εἰμί σῶμα ὁ φάος , κἀν κινέω ὑπό ὁ πνεῦμα . ἀλλά οὐδέ εἄν ὁ κίνησις αὐτός κατά φύσις εἰμί ὁ εἰς ὁ κάτω , εἰ καί λεπτός ὁ πυρός ὁ φάος . ἔτι χρή ἐν | χρόνος κινέω ὁ φάος , εἴπερ σῶμα εἰμί , νῦν δέ ἀθρόος ἅπας ὁ οἶκος πυρός εἰσκομίζω φωτίζω , μᾶλλον δέ ἅπας ὁ ἀήρ ἀνατέλλω ὁ ἥλιος . Ἐμπεδοκλῆς δέ οὐ ὀρθῶς λέγω , οὐδέ εἰμί τις ἄλλος οὗτος λέγω , ὡς κινέω ὁ φάος καί γίγνομαι πρῶτος μεταξύ ὁ γῆ καί ὁ # x003E ; , εἶτα οὗτος πρός ὁ γῆ , ἐγώ δέ λανθάνω διά ὁ ταχυτής ὁ κίνησις · οὗτος γάρ εἰμί καί παρά ὁ ἐν ὁ λόγος ἀλήθεια καί παρά ὁ φαίνω . ἐν μικρός μέν γάρ διάστημα καί μικρός φάος κίνησις λανθάνω ἄν , ἀπό ἀνατολή δέ εἰς δυσμή λανθάνω τηλικόσδε σῶμα κίνησις μέγας λίαν ὁ αἴτημα . εἰμί δέ χρῶμα μέν δεκτικός ὁ ἄχρεος , ψόφος δέ ὁ ἄψοφος , ὥσπερ σχῆμα ὁ μή ἔχω οἰκέω σχῆμα , καί χυμός ὁ μή ἔχω οἰκέω χυμός . ἄχωρ δέ εἰμί ὁ διαφανής οἰκεῖος χρῶμα · διά οὗτος γάρ διαφανής καί κινέω ὑπό ὁ ἀλλότριος χρῶμα · ὡς εἴπερ οἰκέω ἔχω , ἐκεῖνος εἄν ἀντιφράσσω κωλύω ὁ αἴσθησις ὁ ἀλλότριος . ἀλλά ὅταν μέν ἐνέργεια γίγνομαι διαφανής ὑπό ὁ φάος , τότε γίγνομαι αὐτός οἷος χρῶμα ὁ φάος , καί τηνικαῦτα γίγνομαι καί αὐτός πως ὁρατός καί αἴτιος ὁ σῶμα ὁ ὁράω · ὅταν δέ δύναμις , οἷος δοκέω ὁ σκότος εἰμί , τότε καί αὐτός ἀόρατος καί ἀφαιρέω ὁ ἄλλος χρῶμα ὁ θέα . ἀόρατος δέ φημί ὁ σκότος οὐ ὅτι παντελῶς οὐ ὁράω , ἀλλά ὅτι μόλις . διακρίνω γάρ καί ὁ σκότος ὁ ὄψις , ὥσπερ καί ἅπας αἴσθησις ὁ στέρησις ὁ ἑαυτοῦ αἰσθητής , ὁ δέ αὐτός φύσις | καί ὁ αὐτός ὑπόκειμαι ὁτὲ μέν σκότος , ὁτὲ δέ φάος εἰμί , ὥσπερ ὁ αὐτός ὑπόκειμαι ὁτὲ μέν ὁράω , ὁτὲ δέ τυφλόω . οὖον πᾶς δέ ὁ ὁρατός ἐν φάος ὁρατής , ἀλλά ὁ μέν οἰκέω ἕκαστος χρῶμα ἐν φάος μόνος , ἔνιοι δέ ἐν μέν ὁ φάος οὐ ὁρατός , ἐν δέ ὁ σκότος κινέω ὁ αἴσθησις , ὅσπερ ἢ οὖον χρῶμα ῥητέος , εἴπερ ὀρθῶς ἀφορίζω ἴδιος χρῶμα ἵημι ὁ κινητικός ὁ κατά ἐνέργεια διαφανής , ἢ ἄλλος τρόπος , οἷος ὁ πυρώδης φαίνω καί ἐν νύξ λάμπω , ὅς εἷς μέν γένος οὐ εἰμί , διόπερ οὐδέ ὀνομάζω εἷς ὄνομα , πολύς δέ εἰμί καί διαφέρω κατά εἶδος ἀλλήλων εἷς κοινός ὑπάρχω ὁ πυρώδης εἰμί δοκέω καί λάμπω ἐν σκότος · τοιοῦτος δέ καί ὁ μύκης καί κέρας τίνω ζῷον καί ἰχθύς κεφαλή καί λεπίς καί ὀφθαλμός , καί ξύλον δέ τις σήπω · καί οὗτος δέ ἕκαστος ὁ μέν οἰκέω χρῶμα ἐν φάος ὁράω , ὁ δέ πυρώδης οὗτος καί ἐκλάμπω ἐν ὁ νύξ ἴσως οὐδέ χρῶμα , ἀλλά ὁ ἡμέτερος πάθος ὀφθαλμός . διά ὅς μέν οὖν αἴτιος οὗτος ὁράω , ἄλλος εἰμί φημί λόγος καί προσήκω μᾶλλον ὁ περί αἴσθησις καί αἰσθητής · λέγω δέ αὐτός Σωσιγένης ὁ Ἀλέξανδρος διδάσκαλος ἐν ὁ τρίτος περι ὄψις , εἰμί ὁ πιθανός ὁ Σωσιγένης , μετέχω καί οὗτος φάσκω φύσις τις ἐπί ὀλίγος τοιοῦτος , οἷος καί ὁ πέμπτος σῶμα καί ὁ πῦρ οὗτος δέ εἰμί ὁ δύναμαι λάμπω τε καί φωτίζω ὁ παράκειμαι ἀήρ ἢ ὁ σῶμα ὁ διαφανής . φωτίζω οὖν πως καί ὑπό οὗτος ὁ ἀήρ νύκτωρ , ὅταν μή ὑπό ὁ μᾶλλον φωτίζω καταλάμπω | καί ἀφανής ὁ παρά οὗτος γίγνομαι φάος ἀμαυρόω ὁ λαμπρός . ἐν μέντοι ὁ νύξ μέχρι τις οἷος τε φωτίζω ὁ πλησίος αὐτός ἀήρ , οὐ ὥστε καί ἄλλος ποιέω ὁρατής , ἀλλά ὡς αὐτός ἀγαπητός διαφαίνω διά ὁ ὁ οὐσία ἐκεῖνος ὀλίγος αὐτός ὑπάρχω , παρά ὅς ὁ φάος . καί ὁ πῦρ δέ αὐτός ὁ μέν πλησίος ἀήρ οὗτος φωτίζω , ὥστε καί ὁ ὁ ἄλλος χρῶμα ποιέω ὁρατής , ὁ πόρρω δέ οὕτως , ὥστε ἑαυτοῦ μόνος ποιέω ὁρατός . νῦν δέ ἐπί τοσοῦτος ἵστημι δῆλος , ὅτι ὁ μέν ἐν φάος ὁράω οὗτος κύριος χρῶμα εἰμί · οὗτος γάρ εἰμί αὐτός χρῶμα εἰμί ὁ κινητικός εἰμί ὁ κατά ἐνεργέω διαφανής , ὁ δέ ἐν σκότος ἢ οὖον χρῶμα , ἢ ἕτερος τρόπος · ὥστε δύο εἰμί διαφορά οὗτος ὁ ὁρατής τε καί χρῶμα , ὅτι ὁ μέν ἐν φάος ὁράω ἐν σκότος δέ οὖον , ὁ δέ ἐν σκότος μέν ἐν φάος δέ οὖον . ὁ πῦρ δέ ἐν ἄμφω ὁράω , καί εἰκότως · ὁ γάρ διαφανής ὑπό οὗτος γίγνομαι διαφανής , καί ὁ φάος ὁ πυρός εἰμί τις δύναμις καί παρουσία , ὥστε ἀναγκαῖος καί ἐν ἡμέρα καί ἐν νύξ ὁ πῦρ ὁρατός · φάος γάρ πάντως περί αὐτός . καί οὗτος μόνος ὁ ὁ πυρός χρῶμα ὑπάρχω ὁ φωτίζω δύναμαι ὁ πλησίος ἀήρ , ὁ λοιπός δέ χρῶμα οὐκέτι , τάχα δέ οὐδέ ὁ ὁ πυρός χρῶμα ὅς πῦρ , ἀλλά ὁ τις ἄλλος φύσις κοινωνέω · διό ἐκεῖνος μέν ὁράω καί ἐν ὁ σκότος , ὁ λοιπάς δέ οὖον . ὅτι δέ ὁ χρῶμα κινητικός εἰμί ὁ κατά ἐνέργεια διαφανής , σημεῖον · ἐάν γάρ τις τίθημι ὁ ἔχω χρῶμα ἐπί αὐτός ὁ ὄψις , οὐ ὁράω , ἀλλά ὁ μέν χρῶμα κινέω ὁ διαφανής , οἷος ὁ ἀήρ , ὑπό | οὗτος δέ ἤδη συνεχής εἰμί κινέω ὁ αἰσθητήριον . εἰμί δέ μή χρεία ὁ διαφανής ὅς , ὥστε διαπορθμεύω ὁ χρῶμα ὁ ὁράω , καί ἐπί αὐτός ἄν ὁ ὄψις τίθημι ὁράω . οὖον καλῶς οὖν λέγω Δημόκριτος οἴομαι , εἰμί γίγνομαι κενός ὁ μεταξύ , ὁράω ἄν ἀκριβής · οὗτος γάρ ἀδύνατος · ἀλλοιόω γάρ ὁ αἴσθησις καί οἷος πάσχω γίγνομαι ὁ ὁράω . ὑπό αὐτός μέν οὖν ὁ ὁράω χρῶμα οὖον πάσχω · εἰμί γάρ ἄν μᾶλλον πάσχω ἐπιτίθημι ὁ κόρη · λείπω δέ ὑπό ὁ μεταξύ · οὗτος δέ εἰμί ὁ διαφανής . ὥστε οὐ ὅπως ἄν ἀκριβής ὁράω διά ὁ κενός , ἀλλά οὐδέ εἄν ὁράω ὅλως μηδείς εἰμί , ὅς πρῶτος αὐτός ἀλλοιόω οὗτος ὁ αἴσθησις ἀλλοιόω . ᾿Ο δέ αὐτός λόγος καί περί ψόφος καί περί ὀσμή εἰμί · οὐδέ γάρ οὐδέ οὗτος οὐδείς ἅπτω ὁ ὄργανον κινέω ὁ αἴσθησις , ἀλλά ὑπό μέν ὀσμή καί ψόφος ὁ μεταξύ κινέω , ὑπό δέ οὗτος ὁ αἰσθητήριον . ἐάν δέ αὐτός τις ὁ ὄργανον ἢ ψόφος ἢ ὀσμή προσάγω , οἷος ὁ πόρος ὁ οὖς ἢ ὁ πόρος ὁ μυκτήρ , ἢ οὐδέ ὅλως ἄν κινέω οὗτος ὁ αἴσθησις ἢ οὐ ὁμοίως . περί δέ ἁφή καί γεῦσις ἔχω μέν ὁμοίως , οὖον δοκέω δέ · διά ὅς δέ αἴτιος , ὕστερος λέγω . ὁ δέ μεταξύ ψόφος καί ὀσμή ἀήρ καί ὕδωρ , οὐ ὅς ἀήρ καί ὕδωρ , ἀλλά ὥσπερ ὁ διαφανής κοινός εἰμί πάθος ὁ δύο μάλιστα οὗτος στοιχεῖον , διά ὅς παραπέμπω ὁ χρῶμα , οὕτως ἄλλος τίς ὑποληπτέον κοινός εἰμί πάθος ὁ αὐτός οὗτος στοιχεῖον , ὅς παραπέμπω ὁ ψόφος , καί αὖος ἄλλος , ὅς παραπέμπω ὁ ὀσμή · ὀνομάζω δέ ὁ ἐξηγητής ὁ μέν διηχής , ὁ δέ δίοσμος · οὖον γάρ αὐτός γε Ἀριστοτέλης . φαίνω γάρ καί ὁ ἔνυδρος ὁ ζῷον ἔχω αἴσθησις ὀσμή , ἀλλά ὁ μέν ἄνθρωπος καί ὁ ζῷον ὅσος ἀναπνέω ἀδυνατέω ὀσμάομαι μή ἀναπνέω , ὁ δέ ἔνυδρος καί μή ἀναπνέω ὅμως ὀσμάομαι . ὁ δέ αἰτία καί περί οὗτος ὕστερος λέγω , νῦν δέ ἐκ ὁ ὁρατής δῆλος εἰμί , τίς ποτός εἰμί καί ὁ ὄψις · ὁ γάρ δύναμις ὁ δέχομαι ὁ ὁ χρῶμα λόγος ἄνευ τηνῶ ὕλη διά ὁ μεταξύ διαφανής ὄψις εἄν εἰμί . 8 . μετά δέ ὁ ὄψις περί ἀκοή ῥητέος καί πρό γε ὁ ἀκοή περί ψόφος . εἰμί δέ δισσός ὁ ψόφος ὁ μέν ἐνέργεια τις , ὁ δέ δύναμις · ὁ μέν γάρ οὐδέ ὅλως φημί ἔχω ψόφος οὔτε δύναμις οὔτε ἐνέργεια , οἷος σπόγγος καί ἔριον , ὁ δέ ἔχω , ἀλλά ποτέ μέν δύναμις ποτέ δέ καί ἐνέργεια , οἷος χαλκός καί λίθος καί ὅσος στερεός τε καί λεῖος , ὅσπερ ὅταν μέν ἠρεμέω , δύναμις ὁ ψόφος ἔχω , ὅταν δέ πλήσσω ὑπό ἀλλήλων , τότε δή καί ἐνέργεια ψοφέω . ψοφέω δέ , ὅταν δύναμαι ἑαυτοῦ μεταξύ καί ὁ ἀκοή ἐμποιέω ὁ κατά ἐνέργεια ψόφος . γίγνομαι δέ ὁ κατά ἐνέργεια ψόφος ἀεί τις πρός τίς καί ἐν τις · σῶμα γάρ στερεός πρός σῶμα στερεός καί ἐν ἀήρ · οὖον γάρ οἷος τε ἄνευ φορός πληγή γίγνομαι , οὗτος δέ πάντως ἐν ἀήρ , πληγή δέ οὐ ὁ τυγχάνω ποιέω ὁ ψόφος οὐδέ ὁ τυγχάνω σῶμα , οἷος καί ἔριον καί σπόγγος , ἀλλά δεῖ εἰμί στερεός καί λεῖος ὁ κοῖλος ἢ πλατύς ὁ | μέλλω ποιέω ὁ ψόφος . ὁ μέν γάρ λειότης αἰτία ὁ μή θρύπτω ὁ ἀήρ · δεῖ γάρ ἀθρόος καί μή διαιρέω προσπίπτω , ὥστε κινέω ὁ ἀκοή · ὁ πλατύτης δέ ὁ πλείων ὁ ἀήρ katalambqanesuai ὑπό ὁ ψοφέω · ὁ κοῖλος δέ ὅτι πολύς ἤδη πληγάς ποιέω μετά ὁ πρῶτος ἀδυνατέω ἐξέρχομαι ὁ κινέω ἀήρ , ἀλλά ἐνειλέω καί ἐπί πολύς σείω , ὅς μάλιστα ἐπί ὁ χαλκός ἀγγεῖον συμβαίνω καί ὁ ὅμοιος , ἐπί ὅς καί ὁ λειότης συντρέχω . ψόφος δέ καί ἐν ἀήρ καί ἐν ὕδωρ , ἀλλά κακός ἐν ὕδωρ . ὅμως δέ εἰμί καί μᾶλλον ὁ ὕδωρ ὁ ἀήρ συντελής πρός ψόφος , ἀλλά οὐ αὐτάρκης ὁ ἀήρ , οὐδέ κύριος ὁ ψόφος , ἀλλά δεῖ καί ποιέω σῶμα καί ποιός πληγή , ποιέω μέν στερεός τε καί λεῖος καί πλάτος καί κοῖλος , ὡς προαγορεύω , ποιός δέ ὁ πληγή ὅτι σφοδρός καί ταχύς , ἵνα μή φθάνω διαιρέω ὁ ἀήρ καί διαφεύγω ὁ κίνησις ὁ ῥαπίζω · εὔθρυπτος γάρ καί εὐόλισθος , διό καί ταχύς δεῖ ὁ πληγή , ἐπεί εἰμί καί τύμπανον τύμπανον ἠρέμα προσάγω , οὖον ποιέω ψόφος , ὁ δέ μάστιξ ποιέω ὁ ψόφος καί ὁ ῥάβδος παραπλήσιος αὐτός τύπτω ὁ ἀήρ , ἐν ὁ ταχυτής προλαμβάνω αὐτός ὁ θρύψις , ὥσπερ καί εἰμί ἄμμος σωρός φέρω παίω τις προλαμβάνω ὁ πλήσσω ὁ φορός · τηνικαῦτα δέ ὁ δύο ἀναδέχομαι λόγος ὁ ἀήρ ὁ τε ὁ τύπτω σῶμα καί ὁ ὁ ἐν ὅς τύπτω . Ἠχώ δέ γίγνομαι , ὅταν ὁ πλήσσω ἀήρ ὑπό ὁ ψοφέω ἢ φωνέω προσπίτνω στερεός τε καί λεῖος καί εἷς | εἰμί διά ὁ τόπος ὁ ὁρίζων αὐτός καί κωλύω θρύπτω εἰς τοὐπίσω πάλιν ἀποπάλλω , ὥσπερ σφαῖρα . ἔοικα δέ ἀεί μέν γίγνομαι ἠχώ , ἀλλά οὐ ἀεί σαφής . ἀνακλάω μέν γάρ ἀεί ὁ πλήσσω εἷς ἀήρ · οὐδέ γάρ οἷος τε ἄν εἰμί αὐτός τις ἀκούω ἑαυτοῦ φωνέω · ἀλλά ὁ πολύς συμβαίνω ὁ ἀνάκλασις διαλανθάνω , καθάπερ καί ἐπί ὁ φάος · καί γάρ ὁ φάος ἀεί μέν ἀνακής κλάω · οὖον γάρ ἄν γίγνομαι φάος καί ἐν ὁ σκιά , ἀλλά σκότος παντελής ἀπό ὁ λεῖος οἷος ὕδωρ ἢ ἄργυρος · διά οὗτος δέ οὐδέ ἀνακλάω δοκέω · ἐκ γάρ ὁ λεῖος καί στιλπνός ὁ ἀνάκλασις ἔκδηλος διά ὁ καί σκιά δύναμαι ποιέω ὁ ἀποπάλλω φάος , ὅσπερ ἐπί ὁ ἄλλος ἀνάκλασις οὖον συμβαίνω . οὕτως οὖν καί ἠχώ πανταχόθεν μέν γίγνομαι ὁ ἀήρ ἀνακλάω , οὖον πανταχόθεν δέ γέγωνα , ἐάν μή ὁ πλήσσω ἀήρ λεῖος καί κοῖλος προσπίπτω καί εἷς ἐπίπεδος ἔχω · εἷς γάρ ὁ ὁ λεῖος ἐπίπεδος · τότε δέ καί αὐτός εἷς γίγνομαι ἅμα καί συνεχής καί ἀποπάλλω ὡς εἷς καί ἅμα . ὁ δέ τραχύτης διαιρέω καί ὥσπερ πλείων ποιέω ὁ ἐπίπεδος ὁ ἀήρ ψαθυρός κατά φύσις εἰμί καί εὐδιαίρετος . κύριος μέν οὖν οὐ εἰμί ὁ ἀήρ ὁ ψόφος , κύριος δέ ὁ ἄλλος στοιχεῖον · διό καί ὅσος ὁ κενός κύριος ὑπολαμβάνω ὁ ἀκούω , κενός ἡγέομαι ὁ ἀήρ , οὖον πάντῃ διαμαρτάνω . ψοφητικός μέν οὖν εἰμί ὁ κινητικός εἷς ἀήρ συνεχής μέχρι ἀκοή , ἀκοή δέ συμφυής ἀήρ · ἐγκατοικοδομέω γάρ ἐν ὁ οὖς ἀήρ ὑπό ὁ φύσις ὁ μῆνιγξ συμφυής καί ὁ ἐν αὐτός πνεῦμα ἐν ὅς πρῶτος ὁ αἴσθησις . κινέω τοίνυν ὁ ἔξω ἀήρ γίγνομαι διάδοσις εἰς ὁ εἴδομαι συνεχής αὐτός γίγνομαι · συνεχής γάρ ἀήρ ἀήρ , καί οὐ ἅπτω , ὥσπερ οὐδέ ὕδωρ ὕδωρ , ἀλλά εἷς γίγνομαι . παραπέμπω οὖν ὁ ἔξω διά ὁ εἴδομαι ὁ φωνή , διόπερ οὐ ἐκ πᾶς μόριον ὁ ζῷον ἀκούω , ἀλλά ἐν ὅς μόνος ὑπό ὁ φύσις ὁ ἀήρ ἐγκατοικοδομέω . αὐτός μέν δή ἄψοφος ὁ ἀήρ · οἰκεῖος γάρ ἀρχή ψόφος οὐ ἔχω , ἀλλά εὔθρυπτος καί εὐδιαίρετος καί εὔεικτος ἅπας σῶμα . ὅταν δέ κωλύω θρύπτω καί διαχέω , ὁ οὗτος κίνησις ψόφος . ὁ δέ ἐν ὁ οὖς ἀήρ γίγνομαι μέν συνεχής καθάπερ φημί ὁ ἔξω , Ἄψοφος δέ μᾶλλον αὐτός ὁ οἰκεῖος φύσις · ὥστε ἀκριβῶς αἰσθάνομαι πᾶς ὁ διαφορά ὁ ἔξωθεν ψόφος μή τραραττόμενος ὑπό οἰκεῖος σάλος · γίγνομαι γάρ ὥσπερ μεθόριος ὁ ὁ μῆνιγξ συμφυής ἀήρ ὁ τε εἴδομαι πνεῦμα ὁ αἰσθητικός καί ὁ ἔξωθεν ἀήρ , καί οὐ ἐάω ὁ ἀήρ ὁ ἔξωθεν πλήσσω ὁ μῆνιγξ , ἀλλά αὐτός ὑποδέχομαι ὁ εἶδος ὁ ψόφος διά ὁ εἷς καί ἤρεμος καί ἄθρυπτος εἰμί ὁ αἰσθητικός ἀρχή διαπέμπω . ὅτι δέ οὐ εἰσέρχομαι ὁ ἔξωθεν ἀήρ οὐδέ ὁ μῆνιγξ αὐτός πλήσσω , ἀλλά ὁ ἐν ὁ οὖς ἀήρ ὁ ἀκούω συμβαίνω , δῆλος μάλιστα , ὅταν ἀκούω καί ἐν ὕδωρ . οὖον γάρ εἴσειμι ὁ ὕδωρ ἄχρι ὁ μῆνιγξ , ἀλλά ἅπτω ὁ ἐν ὁ οὖς ἀήρ . ἀλλά ἐνταῦθα μέν ὁ διαφορά ὁ στοιχεῖον ὁ ἁφή ἔνδηλος ποιέω · ἀήρ δέ πρός ἀήρ ἁφή | οὐ εἰμί , ἀλλά εὐθύς συνεχής γίγνομαι ὁ ἅπτω . ἀλλά ὥσπερ ὁ ὕδωρ εἴπερ εἰς ὁ οὖς παραρρέω , κωλύω ἀκούω , οὗτος καί ὁ ἔξωθεν ἀήρ ὅταν διά σφοδρότητα πλήσσω αὐτός ἅπτω ὁ μῆνιγξ . καί οὗτος ὁ φύσις εὐλαβέομαι ἐν ὁ διά ὁ οὖς πόρος ὁ ἕλιξ μηχανάομαι , ὥστε μή ῥᾴδιος εἰμί ὁ εἴσδυσις μήτε ὁ ὕδωρ μήτε ὁ ἔξωθεν ἀήρ εἰς ὁ ἀκοή . ὥσπερ οὖν ὁ ὕδωρ ὁ ἐπί ὁ κόρη καί αὐτός διαφανής ὑπάρχω δέχομαι παρά ὁ ἔξω διαφανής ὁ τύπος ὁ χρῶμα καί παραπέμπω τῆ ὁράω , οὕτως ὁ ἐν ὁ οὖς ἀήρ δέχομαι παρά ὁ ἔξωθεν ὁ ψόφος καί ὁ ἀκοή παραπέμπω . ἀλλά ὁ μέν ὑγρός ὁ ἐπί ὁ κόρη προβάλλω ὑμήν ὁ φύσις ὁ σκέδασις αὐτός φυλάσσω οὖον γάρ οἷος τε εἰμί ὁ ὑγρός συμμένω μή ὥσπερ ἀγγεῖον τις συλλαμβάνω ) · ὁ μῆνιγξ δέ αὐτός περιέχω μᾶλλον <τὴν ἀκοή ἤ ὁ ἐν ὁ οὖς γάρ αὐτός συνεχής εἰμί ὁ ἔξω ) , ἀντί σκέπασμα δέ ὁ ἕλιξ οὐ ἐάω θρύπτω αὐτός καί διαχέω . κάματος δέ μῆνιγξ βλάβη ὁ ἀκοή , ὥσπερ καί κάματος ὁ ἐπί ὁ κόρη ὑμήν βλάβη ὁ ὄψις . οὖον μείς , ἐπεί γε ἀκίνητος φημί ὁ ἐν ὁ οὖς ἀήρ , παντελῶς αὐτός ὑποληπτέον ἀκίνητος εἰμί , ἀλλά ἀκίνητος οὕτως , ὅτι οὖον μεθίστημι ὅλος οὐδέ ἄλλος καί ἄλλος ὑπάρχω , ἀλλά ὁ αὐτός ἀεί διαμένω συμφυής εἰμί τῆ μῆνιγξ καί ὁ ἀκοή , ἐπεί ὁ γε μόριον οἰκεῖος τις κίνησις ἀεί κινέω ἤρεμος καί Ἀτάραχον · διό καί ἠχέω ὁ οὖς ἀεί ὑπό ὁ τοιοῦτος κίνησις . ὁ δέ ψόφος οὐ ὁ τοιοῦτος 1 κίνησις εἰμί , ἀλλά ὁ ] ἀλλότριος καί μή ἴδιος . κατά φύσις δέ ἀήρ πᾶς ὁ κινέω , διό καί ἐν ὁ μάλιστα νηνεμία κινέω ὁ ἀήρ · καί οὗτος γίγνομαι ἔκδηλος διά ὁ ξύσμα , οὐδεπώποτε γάρ ἠρεμέω . διά οὗτος δέ ἄν προστίθημι κέρας ὁ οὖς , ἀκούω ψόφος , κινέω γάρ ὁ ἐν ὁ κέρας ὁ οἰκεῖος κίνησις . σημεῖον δέ ὁ ὑγιαίνω ὁ ἀκοή ὁ ἠχέω ὁ οὖς · δῆλος γάρ ὁ ἀήρ ὁ συμφυής ὁ μῆνιγξ κατά φύσις ἔχω καί οἷος ζῶ . πότερος δέ ψοφέω ὁ τύπτω ἢ ὁ τύπτω ; ἢ δῆλος ὡς ἄμφω · ἀλλά ὁ μέν ὡς πάσχω , ὁ δέ ὡς ποιέω , πεῖσις δέ ποιέω ὁ μέν ὑπόκειμαι αὐτός , ὁ λόγος δέ διαφέρω . εἰμί δέ ὁ ψόφος ὡς ἀπλόος εἶπον πάθος ἀήρ , δισσός δέ οὗτος · ὁ μέν γάρ ὁ μεταξύ ὁ συναράσσω σῶμα , ὁ δέ κατά ὁ ἐκεῖνος κίνησις ἐκ διαδοχή ἀποπάλλω · ὅσπερ εἰμί ὁ ἀκούω , ὅταν ἀκοή ἐπιλαμβάνω . οὐδέ ὁ παράδειγμα ὅς χράομαι Αριστοτέλης πάντῃ ἔοικα · φημί γάρ ὁ ψόφος εἰμί κίνησις ὁ δύναμαι κινέω ὁ τρόπος οὗτος , ὅς ὁ ἀφάλλομαι ἀπό ὁ λεῖος , ὅταν τις κρούω . ὁ μέν γάρ ἀφάλλομαι χωρίζω ὅς ἀφάλλομαι , ὁ δέ πρῶτος ψοφέω ἀήρ οὐ αὐτός ἀφάλλομαι ἐπί ὁ ἀκοή , ἀλλά ὁ συνεχής ἀήρ κινέω , καί ἔοικα μᾶλλον ὁ κῦμα , ὅς ἄλλος ὑπό ἄλλος προωθέω . ὁ δέ διαφορά ὁ ψόφος ἐν ὁ κατά ἐνέργεια ψόφος δηλέομαι , ἐπεί μέχρι ἄν εἰμί ψοφητικός ὁ δύναμις , ἄδηλος ὁ ὁ ψόφος ὁ παρά αὐτός γίγνομαι διαφορά . ὥσπερ γάρ ἐπί ὁ ἄλλος αἴσθησις , ὅταν αἰσθητός γίγνομαι ἐνέργεια , τότε καί ὁ διαφορά παραδείκνυμι , οὕτως ἔχω | καί ἐπί ὁ ψόφος . ψόφος δέ πρῶτος διαφορά ὁ ὀξύς2 καί ὁ βαρύς , οὗτος δέ λέγω κατά μεταφορά ἀπό ὁ ἁπτός · ὁ μέν γάρ ὀξύς2 ὁ σχῆμα κινέω ὁ σάρξ ἢ ὁ σῶμα ἐν ὀλίγος χρόνος ἐπί πολύς , ὁ δέ ἀμβλύς ἐπί ὀλίγος ἐν πολύς χρόνος . οὗτος δέ ἔχω καί ἐπί ὁ ἀκοή ὁ ὀξύς2 καί ὁ βαρύς · ὁ μέν γάρ ὀξύς2 οἷος κεντέω , ὁ δέ βαρύς οἷος ὠθέω , ὥσπερ καί ὁ ἀμβλύς , διά ὁ κινέω ὁ μέν ἐν ὀλίγος χρόνος ἐπί πολύς , ὁ δέ ἐν πολύς χρόνος ἐπί ὀλίγος . οὖον αὐτός οὖν ὁ ὀξύς2 ὁ ταχύς , οὐδέ ὁ βραδύς ὁ βαρύς ὡς οἴομαι τις , ἀλλά ὅτι συμβαίνω ὁ μέν ὀξύς ταχύς εἰμί ὁ κίνησις , ὁ δέ ἀμβλύς ἢ ὁ βαρύς βραδύς , διά οὗτος ἀπό ὁ λεῖος καί λεπτός καί μᾶλλον τείνω ὀξύς ἦχος ἀποτελέω , ὅτι ταχύς ὁ κίνησις ἐνδίδωμι ὁ ἀήρ καί διά ὁ ἀήρ ὁ ἀκοή . φωνή δέ εἰμί ψόφος ἐμψυχόω · ὁ γάρ ἄψυχος οὐδείς φωνέω , ἀλλά ὅταν λέγω εὔφωνος ὁ αὐλός καί ὁ λύρα , κατά ὁμοιότης λέγω ὁ ὑπό τοιοῦτος ὄργανον ἐνίοτε καί ὁ λέγω ἀποσαφέω . πολύς δέ ὁ ζῷον οὐ ἔχω φωνή , οἷος ὁ τε ἄναιμος πᾶς , οὗτος δέ εἰμί ὁ ἔντομα καί ὁ ὀστρακόδερμος καί ὁ μαλακόστρακος · ὁ γάρ ἀπό ὁ τέττιξ ἀποτελέω ἦχος ὑμήν τις εἰμί ψόφος . ἀλλά οὐδέ ὁ ἰχθύς φωνέω , καί οὗτος εὔλογος · ἀήρ γάρ κίνησις εἰμί ὁ φωνή , ὁ δέ οὖον δέχομαι ὁ ἀήρ ἅτε ἐν ὕδωρ διαιτάω ὁ δέ ἐν ὁ Ἀχελῷος ψοφέω ὁ βράγχιον μᾶλλον ἢ φωνέω ἄν τις νομίζω . ζῷον μέν οὖν ψόφος ὁ φωνή , οὖον πᾶς δέ ὥσπερ φημί , ἀλλά οὐδέ πᾶς | μόριον · οὖον γάρ ὁ τυγχάνω · ψοφέω γάρ καί ὁ χείρ συμπαταγέω · τις οὖν καί πως . ἐπεί οὖν τρεῖς οὗτος ἐστώ , διά ὅς ἅπας ψόφος , ὁ τύπτω ὁ τύπτω ἐν ὅς τύπτω , ὁ μέν ἐν ὅς τύπτω οὐ ἐπί ὁ φωνή μόνος ἀλλά καί ἐπί ἅπας ψόφος εἰμί ὁ ἀήρ , οὐ ἀπλόος δέ ἐπί ὁ φωνή ὁ ἀήρ , ἀλλά ὅς ἐκπνέω καί ὅς εἰσπνέω . οὗτος γάρ χράω ἐπί δύο ἔργον , καθάπερ ὁ γλῶσσα ἐπί τε ὁ γεῦσις καί ὁ διάλεκτος · ὅς ὁ μέν γεῦσις ἀναγκαῖος · πρός γάρ ὁ εἰμί συμβάλλω , διό καί πλείων ὑπάρχω · ὁ δέ ἑρμηνεία χάρις ὁ εὕω · διό καί ὁ τέλειος ὑπάρχω ὁ ζῷον . οὗτος δή καί ὁ ἀναπνέω χράω ὁ φύσις πρός τε ὁ θερμότης ὁ ἐντός ὡς ἀναγκαῖος καί πρός ὁ φωνή , οὗτος δέ ὁ ἀγαθός ἕνεκα . ὄργανον δέ ὁ ἀναπνοή ὁ φάρυγξ . ἀναπνέω δέ εἰσπνέω καί ἐκπνέω . φάρυγξ δέ ἕνεκα πνεύμων , οὗτος δέ ὁ μόριον , φημί δέ ὁ πνεύμων , πλείων ἔχω ὁ θερμός ὁ πεζός καί ὁ ἔναιμος ζῷον · παράκειμαι γάρ ὁ Καρδία πηγή εἰμί ὁ θερμότης . αὐτός τε οὖν δήω ὁ κατάψυξις καί πολύς μᾶλλον ὁ καρδία · διόπερ ἀναγκαῖος ὁ ἀναπνοή · εἴσειμι γάρ διά ὁ φάρυγξ ἕλκω ὁ ἔξωθεν ἀήρ καταψύχω ὁ θερμότης . οὗτος δέ ὁ ἀήρ ὅς ἀναπνέω ὁ κατά ὁ ὁρμή ὁ Ψυχή ὑπό ὁ ἀναπνευστικός ὄργανον γίγνομαι πληγή πρός ὁ καλέω ἀρτηρία φωνή εἰμί · ἀναπνευστικός δέ ὄργανον γλῶσσα καί ὑπερῷος καί φάρυγξ . ὁ βήξις δέ οὐ εἰμί φωνή , εἰμί καί διά οὗτος γίγνομαι ὁ ὄργανον · οὖον γάρ κατά ὁρμή · | ἀλλά οὐδέ ὁ χρέμπτομαι οὐδέ ὁ ποππύζω φωνέω εἰμί · οὖον γάρ γίγνομαι μετά φαντασία τις · δεῖ γάρ καί οὗτος πρόσειμι ὁ ὅρος ὁ φωνή · σημαντικός γάρ τις ψόφος εἰμί ὁ φωνή , ἀλλά ὁ μέν φύσις , οἷος ὁ ὁ ἄλογος ζῷον σημαίνω γάρ καί ὁ ἄλογος ὁ πρῶτος πάθος , ὁ ἥδομαι ἢ ὁ λυπέω ) , ὁ δέ καί συνθήκη οἷος ὁ ὁ ἄνθρωπος . καί ἄλλως δέ ὁ βήξις οὐ εἰμί φωνή · ὁ γάρ ἀναπνέω ἀήρ εἰμί πληγή , ὁ φωνή δέ οὐ οὗτος πληγή , ἀλλά οὗτος · οὗτος γάρ τύπτω ὁ ἀπολαμβάνω ὁ ἀρτηρία . ὧδε γάρ χρή νοέω ὁ συμβαίνω · ὁ μέν ἀναπνέω ἀήρ ὁ ἐν ὁ ἀρτηρία πλήσσω , οὗτος δέ αὐτός ὁ ἀρτηρία , ὥσπερ ἐν ὁ ἀκοή ὁ ἐν ὁ οὖς ἐγκατοικοδομέω ἀήρ ὑπό ὁ ἔξωθεν πλήσσω αὐτός πλήσσω ὁ μῆνιγξ . σημεῖον δέ ὁ ὁ ἀναπνέω ἀήρ χρήσιμος εἰμί ὁ φωνή ὁ μήτε εἰσπνέω μήτε ἐκπνέω δύναμαι φωνέω · δεῖ γάρ κατέχω ὁ εἰσπνέω ἀήρ καί οὗτος πλήσσω ὁ εἴδομαι · ὁ γάρ ἐπί πολύς οὗτος δύναμαι μακρόφωνος . οὖον γάρ συγχωρέω ὁ ἔνδον θερμότης δήω συνεχής κατάψυξις . συναιρέω δέ οὖν εἶπον ὁ φωνή εἰμί ψόφος ὑπό ἐμψυχόω γίγνομαι διά ὁ ἀναπνευστικός μόριον ὁ ἀναπνέω ἀήρ πρός ὁ ἐν ὁ ἀρτηρία περιλαμβάνω ἢ πρός αὐτός ὁ ἀρτηρία κατά τις ὁρμή ὁ Ψυχή μετά φαντασία σημαντικός . 9 . ὁ δέ ὀσμή καί ὁ ὀσφραντός τίς ποτός εἰμί , οὐ οὗτος ῥᾴδιος ἀποδίδωμι , ὥσπερ καί ὁ χρῶμα καί ὁ | διαφανής καί ὁ ψόφος . διά οὗτος γάρ οὐδέ ὄνομα δηλόω ὁ ὀσφραντός εἰμί , καθάπερ ὁ ἀκουστός ὅτι <ψόφος ἤ φωνή , καί ὁ ὁρατός ὅτι φάος ἢ χρῶμα . αἴτιος δέ , ὅτι ὁ αἴσθησις οὗτος ἀσθενής κτάομαι καί πολύς ὁ ζῷον ἀκριβής ἐγώ ὁ ὄσφρησις ἔχω , ὥσπερ ὁ πεζός κύω καί ὁ πτηνός γύψ . οὔκουν οὐδέ τοσοῦτος διαφορά καταλαμβάνω ὁ ὀσφραντός , ὅσος ὁ ψόφος ἢ ὁ χρῶμα , καί οὐδείς αἰσθάνομαι ὁ ὀσφραντός ἄνευ ὁ λυπέω ἢ ἥδομαι , οὐ ὡς ὁ ὄψις οὐδέ ὡς ὁ ἀκοή πολύς αἰσθάνομαι χρῶμα καί ψόφος ἄνευ ὁ τοιοῦτος πάθος . οὗτος δέ σημεῖον ὁ πρός ὁ χρεία μόνος ἐγώ μηχανάομαι τις φημί οὗτος , ὁ δέ ἔξω ὁ χρεία ἀκρίβεια μή προσλαμβάνω · καί διά οὗτος πῶς ἔχω πρός ἐγώ , οὖον πῶς εἰμί ὁ ὀσφραντός διαγιγνώσκω . εὔλογος δέ οὗτος καί ὁ σκληρόφθαλμος ὁ χρῶμα αἰσθάνομαι , καί μή δῆλος αὐτός εἰμί ὁ διαφορά ὁ χρῶμα πλήν ὁ φοβερός διά ὁ παχύτης ὁ ὄργανον . ὅμως δέ , ἐπεί μήτε ὁ ὄνομα ὁ διαφορά ὁ ὀσμή μήτε ὁ φύσις αὐτός καταλαμβάνω , ἐκ ὁ γεύστης μεταφέρω ὁ ἐπίκλησις καί ὁ ὁ χυμός προσηγορία ἀνάλογος χράω ἐπί ὁ ὀσφραντός · οὐδείς γάρ λανθάνω χυμός διαφορά ὁ γεῦσις ὁ ἀνθρώπινος , ἀλλά ἀκριβής οὗτος ἔχω ὁ αἴσθησις · εἰμί γάρ οἷος ἁφή τις ὁ γεῦσις , ὁ δέ ὁ ἁφή ἀκρίβεια σύμπας πλεονεκτέω ὁ ζῷον . διό καί φρόνιμος εἰμί ὁ ζῷον ὁ ἄνθρωπος · μαλακός γάρ | ἐγώ ὁ σάρξ παρά ὁ λοιπάς ζῷον , οὗτος δέ ὁ κρᾶσις πρός φρόνησις μᾶλλον ἐπιτήδειος . σημεῖον δέ , ὅτι καί ἐν αὐτός ὁ γένος ὁ ἄνθρωπος ὁ μαλακόσαρκος ὁ σκληρόσαρκος ὡς ἐπίπαν εὐφυής , λέγω δέ ὁ κατά φύσις κρᾶσις καί μή , εἰμί ὁ διά ἄσκησις ἢ γυμνασία . αἴτιος δέ ἴσως ὁ ὁ μαλακότητα ὁ σάρξ εὔλυτος καί εὐδίοδος εἰμί ὁ πρῶτος πνεῦμα ὁ Ψυχή , ὁ σκληρός δέ οἷος δεσμός μᾶλλον καί ἔμφραξις . καί ὁ μέν ἄλλος αἰσθητήριον μόριον τις ὁ πνεῦμα ὑπηρετέω · οὐ εἰμί οὖν γνώρισμα ὁ ὅλος Ψυχή · ὁ σάρξ δέ ὁ διά ὅλος διήκω . πλήν ὅσπερ εἶπον , οὐ εὐπορέω ὁ οἰκέω ὄνομα ἐπί ὁ ὀσμή ἀπό ὁ γεῦσις αὐτός μεταφέρω , καί ὥσπερ ὁ χυμός ὁ μέν γλυκύς , ὁ δέ πικρός ὀνομάζω , οὗτος καί ὁ ὀσμή ὁ μέν γλυκύς , ὁ δέ πικρός . ἐνίοτε μέν οὖν ἐπί ὁ αἴσθησις ἀμφότερος συντρέχω καί ὁ ὄνομα καί ὁ πρᾶγμα , καί ὁ γλυκύς ὁ γεύω χυμός καί ὁ ὀσμή γλυκύς , ὥσπερ ὁ μέλι · πολύς δέ ἡδύς μέν ὁ ὀσμή , πικρός δέ ὁ γεύω , ὥσπερ ὁ πολύς ὁ Μύρων . ὁμοίως δέ καί αὐστηρός ὀσμή καί λιπαρός λέγω καί ὀξύς καί πᾶς οὗτος ἀπό ὁ γεύστης μετέρχομαι . πῶς δέ ποτός καί ὁ γευστός παρακολουθέω ἡδονή καί λύπη ὅμως ἀκριβής ὁ γεῦσις ὁ ὄσφρησις , οὐδέ ὁ φιλόσοφος αὐτός οὐδέ ὁ ἐξηγέομαι τις ἐπιζητέω . εἰμί δέ ὥσπερ ὁ ἀκοή καί ὁ ὄψις ὁ μέν ὁ ἀκουστής καί ἀνήκουστος , ὁ δέ | ὁ ὁρατής καί ἀόρατος , οὗτος καί ὁ ὄσφρησις ὁ ὀσφραντός καί ἀνόσφραντος · ὁ γάρ αὐτός κρίνω καί ὁ παρουσία ὁ οἰκεῖος αἰσθητής καί ὁ στέρησις , ἀλλά ὁ μέν κατά ἑαυτοῦ , ὁ δέ κατά συμβεβηκός . ἀνόσφραντος δέ ὥσπερ καί ἀόρατος πολλαχῶς · καί γάρ ὁ ἀόρατος ὁ μέν διά ὁ μηδέ ὅλως ὁ φύσις εἰμί ὁ ὁρατής , ὥσπερ ὁ φωνή καί ὁ ψόφος , ὁ δέ διά ὁ μόλις ὁράω ὥσπερ ὁ σκότος , ὁ δέ καί διά ὁ βλάπτω ὁ ὄψις ὡς ὁ λίαν στιλπνός καί ἀνταυγέω ὁ ὄμμα . οὗτος δή καί ὁ ἀνόσφραντος καί ὁ μηδέ ὅλως φύω ἔχω ὀσμή καί ὁ μικρός ἔχω καί ὁ φαῦλος λίαν καί ὅς ὁ ὄσφρησις οὐ ἀνέχω . ὁ αὐτός δέ καί ἐπί γευστός καί ἄγευστος διαιρετέον . δέομαι δέ καί ὁ ὄσφρησις ὥσπερ καί ὁ γεῦσις καί ὁ ἀκοή μεταξύ τις ἕτερος σῶμα ὁ διαπέμπω πρός αὐτός ὁ ὁ ὀσφραντός διαφορά , καί ἔοικα καί πρός οὗτος ὑπηρετέω αὐτός στοιχεῖον ὅσπερ καί πρός ὁ ἀκοή καί πρός ὁ ὄψις , λέγω δέ ἀήρ καί ὕδωρ · καί γάρ ὁ ἔνυδρος ὁ ζῷον ὀσμή αἰσθάνομαι φαίνω , καί ὥσπερ ἐπί ὁ ὄψις εἰμί ὁ διαφανής κοινός τίς πάθος ἀήρ καί ὕδωρ , οὕτως ἐπί ὁ ὄσφρησις ἄλλος ἄν εἰμί τίς πάθος κοινός , ὅς καθάπερ φημί δίοσμος τις ὀνομάζω . ἀλλά οὗτος μέν οὐδείς θαυμαστός , εἰμί ἔοικα ἀλλήλων ὁ αἴσθησις , ἐκεῖνος δέ ἄξιος ἀπορία · ἐπεί γάρ ὁράω καί ὁ ἔντομα ὁ ζῷον αἰσθάνομαι ὁ ὀσμή ὥσπερ ὁ μέλισσα πόρρωθεν γοῦν ἀπαντάω ἐπί ὁ τροφή καί φεύγω αὖθις καπνός θυμιάω ) , ἕπω ζητέω , τίς δήποτε ἄνθρωπος μέν καί ὁ ἔναιμος σύμπας ὀσφραίνομαι ἀναπνέω , μή ἀναπνέω δέ ἢ κατέχω ὁ πνεῦμα οὐδαμῶς οὔτε πόρρωθεν ἵημι ἐγγύθεν , οὐδέ ἄν ἐπί ὁ μυκτήρ τις ἐπιτίθημι . καί οὗτος μέν οὐ ἄτοπος · κοινός γάρ εἰμί καί πρός ὁ εἴρω αἴσθησις · οὐδέ γάρ ἐκεῖνος ὁ ὄργανον αὐτός ἐπιτίθημι ὁ αἰσθητής ἀντιλαμβάνω . ἀλλά οὗτος ἄξιος ἀπορία , πῶς ὀσμάομαι ὁ ἔντομα μή ἀναπνέω · εἷς γάρ ὁ τρόπος ἐπί ἅπας αἴσθησις ὁ ἔχω αὐτός . ἢ οὖν ἕτερος τις αἴσθησις ἄν ἔχω ὁ τοιοῦτος ζῷον παρά ὁ τοιοῦτος ὄσφρησις , ἢ ῥητέος ὁ αἴτιος ὁ διαφορά . ἀλλά ἕτερος μέν οὐ εἄν ἔχω · ὁ γάρ ὀσφραντός ὁ ἀντίληψις ὄσφρησις εἰμί , ὥσπερ ὁ ὁρατής ὄψις καί ὁ ἀκουστής ἀκοή · ἀδύνατος οὖν ἀντιλαμβάνω μέν οὗτος ὁ ζῷον ὁ ὀσφραντός καί ὁ εὐώδης ἑαυτοῦ καί ὁ δυσώδης διαγιγνώσκω , ἕτερος δέ αἴσθησις χράω καί μή ὀσφραίνομαι . ἔτι δέ φθείρω φαίνω ὑπό ὁ ἰσχυρός καί οὗτος ὁ ζῷον , ὑπό ὅσπερ καί ὁ ἀναπνέω , οἷος ἄσφαλτος καί θεῖον καί ὁ τοιοῦτος . ὥστε ὅτι μέν ὀσφραίνομαι δῆλος , πῶς δέ μή ἀναπνέω , οὗτος ῥητέος . ἔοικα οὖν ὁ ἔναιμος διαφέρω ὁ αἰσθητήριον οὗτος ὁ ἔντομος , καί ὥσπερ ἐπί ὁ ὄψις ὁ μέν χράω βλέφαρον ὥσπερ περίφραγμα καί ἔλυτρον , ὁ μή κινέω μηδέ ἀνασπάω οὐ ὁράω , ὁ δέ οὐδείς ἔχω προκάλυμμα ἐπίκειμαι , ὡς ὁ σκληρόφθαλμος , ἀλλά εὐθύς ὁράω ὡς οἷος τε εἰμί ὁράω ὁ γίγνομαι ἐν ὁ διαφανής χρῶμα · οὗτος δέ | ἄρα ἔχω καί ἐπί ὁ ὄσφρησις , ὁ μέν ἔντομος ἀκαλυφής εἰμί ὁ ὀσφραντικός ὄργανον , ὥσπερ ὁ ὄμμα ὁ σκληρόφθαλμος , ὁ δέ ἀναπνέω ἔχω τίς ἐπικάλυμμα , ὅς ἀναπνέω ἀναπετάννυμι διευρυς - νομένων ὁ φλέψ καί ὁ πόρος . διά οὗτος οὖν ὁ ἀναπνέω οὐ ὀσμάομαι ἐν ὁ ὕδωρ · οὐδέ γάρ ἀναπνέω αὐτός δυνατός ; ὥστε μή δύναμαι ἀναπετάννυμι ὁ πόρος εἰκότως οὖον δύναμαι τηνικαῦτα χράω ὁ ὀσφραίνομαι . ὁ τοίνυν ἀναπνέω οὖον ὁ ὀσμάομαι αἴτιος θετέος , ὥσπερ οὐδέ ὁ βλέφαρον ὁ ὁράω , ἀλλά ὁ ὁ πόρος ὁ οσφραντικός ανακάλυψη . εἰμί δέ ὁ ὀσμή ὁ ξηρός , ὥσπερ ὁ χυμός ὁ ὑγρός · δοκέω γάρ ὁ θυμιάω καί θερμαίνω μᾶλλον ὄζω . δείκνυμι δέ οὗτος ὁ ἐν ὁ περι ὁ αἴσθησις ἀκριβῶς , καί ἐκεῖνος περιμενετέον . ὁ δέ αἰσθητήριον ὁ ὀσφραντικός ὁ δύναμις τοιοῦτος εἰμί οἷος ὁ ὀσφραντός , ὅταν δέ ὀσφραίνομαι ἤδη , οὐκέτι ὀσφραντικός ἀλλά ὀσφραίνομαι γίγνομαι . 10 . ὁ δέ γευστός εἰμί ἁπτός τίς , ὥστε καί ὁ γεῦσις ἁφή τις . ὅτι γάρ ὁ γευστός ἁπτός , οὕτως εἄν λαμβάνω . ἐπεί γάρ ὁ γευστός οὐδείς ἄλλος εἰμί ἢ χυμός , πᾶς δέ χυμός ἐν ὑγρός , ὁ δέ ὑγρός ἁφή κρίνω , ἀνάγκη ὁ γευστός καί ἁπτός εἰμί . διά οὗτος ἄρα , ἐπεί ἁφή τις καί ὁ γεῦσις εἰμί , οὖον δέω τις μεταξύ εἰμί ἀλλότριος σῶμα ὁ μέλλω αὐτός παραπέμπω ὁ διαφορά ὁ χυμός , ὥσπερ ὁ ὅρασις ὁ διαφανής δήω , καί ὁ ἀκοή ὁ διηχής καί ὁ ὄσφρησις ὁ δίοσμος · πᾶς γάρ οὗτος δίδωμι μεταξύ τις ἀλλότριος , διά ὅς ποιέω ὁ ἀντίληψις ὁ αἰσθητής , καί οὐ εἰμί αὐτός τίς ὁ μεταξύ οὗτος , ἀλλά ἀπολύω ὁ αἴσθησις . ὁ δέ γεῦσις οὐ οὕτως · οὐδέ γάρ ὁ ἁφή . ἀλλά εἰμί καί δήω τις καί οὗτος μεταξύ εἰμί , ὡς ἐπιδείκνυμι , ἀλλά οὗτος ὁ μεταξύ ὁ λόγος εὑρίσκω αὐτός τίς εἰμί ὁ αἴσθησις · τοιοῦτος γάρ ὁ σάρξ ἢ ὁ ὁ σάρξ ἀνάλογος . διά οὗτος ἄν ἐν ὕδωρ εἰμί , αἰσθάνομαι δύναμαι ὁ χυμός , ὅστις ἄν ἔχω ὁ ὕδωρ , καθάπερ καί ὁ ἐν ὁ θάλασσα καταδύω · αἰσθάνομαι γάρ καί οὗτος ὁ ἁλμυρότης , ἀλλά οὖον ὁ ἀφίημι ἀλλά ὁ γεύω , καί οὖον διά ὁ ὕδωρ μεταξύ εἰμί , ἀλλά ὁ μείγνυμι ὁ ὕδωρ ὁ χυμός · καί γάρ ὁ πόμα γεύω ἐν ὑγρός εἰμί , ἀλλά οὖον ὁ ὑγρός μεταξύ εἰμί ἀλλά αὐτός δέχομαι ὁ χυμός , δέχομαι δέ οὐ ὡς ὁ διαφανής ὁ χρῶμα · οὖον γάρ οὕτως ὁράω ὁ χρῶμα ὁ ἀναμείγνυμι πρός ὁ ἀήρ ἢ ἀπορρέω τίς αὐτός καί ἀνακίρναμαι πρός ὁ διαφανής . ὁ χυμός δέ κεράννυμι δεῖ ὁ ὑγρότης καί μίγνυμι καί ὥσπερ ἐν ὕλη εἶδος γίγνομαι · ποιότης γάρ ὑγρός ὁ χυμός , ἀλλά οὐ ὅς ὑγρός · ἄλλος γάρ ποιότης ὑγρός ὁ ὑγρός , οἷος ὁ εὔεικτος καί εὐόλισθος καί εὐδιαίρετος , ὁ χυμός δέ ποιότης ὑγρός , ὅτι πάντως ἐν ὑγρός . καί οὗτος κατά ἑαυτοῦ ὑπάρχω ὁ ὑγρός ὁ χυμός , ὅτι ὁ εἰμί αὐτός ἐν-περιέχω ὁ ὑγρότης , ἐν-περιέχω δέ ἢ δύναμις ἢ ἐνέργεια · ὁ γάρ ἅλς δύναμις ὑγρός · ἅμα γάρ ὁ πελάζω ὁ γλῶσσα συντήκω καί ἐξυγραίνω ὁ γλῶσσα . ὁ μέν οὖν μεταξύ , λέγω δέ ὁ τοιοῦτος | μεταξύ ὁ ἀλλότριος , ἐπί ὁ αἴσθησις οὗτος ἐλλείπω , ὁ μέντοι γε λοιπάς ἀνάλογος εἰμί · ὡς γάρ ὁ χρῶμα εἰμί ὁρατός , οὗτος γευστός εἰμί ὁ χυμός · καί ὥσπερ ὁ ὄψις ὁ τε ὁρατής καί ὁ ἀόρατος ὁ γάρ σκότος ἀόρατος , κρίνω δέ καί οὗτος ὁ ὄψις ) , οὗτος καί ὁ γεῦσις ὁ τε γευστός καί ὁ ἄγευστος · ὁ γάρ οἰκεῖος στέρησις ἕκαστος ὁ αἴσθησις ἀντιληπτικός , καί οὖον μόνος γε ὁ στέρησις , ἀλλά καί ὁ ὑπερβολή , ἀλλά οὗτος γε σύν βλάβη · οὖον γάρ ὁμοίως αἰσθάνομαι σιγή ὁ ἀκοή καί ὁ μέγας καί βίαιος ψόφος , ἀλλά ἐκεῖνος μέν ὁ μή κινέω , οὗτος δέ ὁ φθείρω · γίγνομαι γάρ πως καί ὁ ὑπερβολή ὁ αἰσθητής ἀναίσθητος διά ὁ ὁ δύναμις ὑπέρ-τείνω ὁ αἴσθησις , καί διά οὗτος οὖον μόνος ὁ μικρός ψόφος ἀνήκουστος , ἀλλά τρόπος τις καί ὁ μέγας καί ὁ βίαιος . οὕτως οὖν δισσός καί ὁ ἄγευστος , ὁ μέν ὁ λίαν ἐλλείπω , ὥσπερ ὁ λίθος , ὁ δέ ὁ λίαν ὑπερβάλλω καί φθείρω ὁ γεῦσις , ὥσπερ καί ὁ ἄγαν δριμύς καί ὀξύς καί αὐστηρός . τρίτος δέ εἰμί τρόπος ἄγευστος ὁ παντάπασι χυμός δέχομαι μή φύζω , οἷος φωνή ἢ ἀήρ . οὗτος δέ ἔχω καί ἐπί ὁ ἀόρατος καί ἀνήκουστος · εἰμί γάρ ἐπί αὐτός καί οὗτος ὁ τρόπος ὁ ἀδύνατος . ὁ γεύστης τοίνυν ἀρχή ὁ ὑγρός · ὕλη γάρ οὗτος γίγνομαι ὁ χυμός , ἀρχή δέ τις εἰμί καί ὁ ὕλη , ὁ γεύστης δέ καί ὁ ποτός · ὑγρός γάρ καί οὗτος καθό χυμός ἔχω ἢ πλείων ἢ μικρός , ἀλλά ἤδη ὁ μέν κατά φύσις ὁ ζῷον , ὅσπερ καί κύριος ποτός , ὁ δέ λυμαντικός μᾶλλον καί φθαρτικός , ὅσπερ καί ἄποτος μᾶλλον ἄν εἶπον · φθείρω γάρ ὁ γεῦσις . καί χρή πρῶτος αὐτός γευστός , εἶτα οὗτος καί ποτόν γίγνομαι . κοινός δέ ἁφή καί γεῦσις ὁ ποτός · καί γάρ ὑγρός καί ἔγχυμος , ὅς ὁ μέν ὁ ἁφή , ὁ δέ ὁ γεῦσις ἀντιλαμβάνω . εἰμί οὖν ὑπερβάλλω ὁ συμμετρία , ὡς μέν γευστός φθείρω ὁ γεῦσις , ὡς δέ ἁπτός ὅλος ὁ ζῷον . ἐπεί οὖν ἐν ὑγρός ὁ γευστός , ἀνάγκη ὁ αἰσθητήριον αὐτός , λέγω δέ ὁ ὄργανον ὅς χράομαι ὁ ψυχή πρός ὁ γεῦσις , μήτε ὑγρός εἰμί ἐντελέχεια μήτε ἀδύνατος ὑγραίνω · πάσχω γάρ ὁ γεῦσις ὑπό ὁ γευστός ὅς γευστός · δεῖ οὖν αὐτός δύναμις μέν εἰμί ὑγρός , ὑγραίνω δέ ἐνέργεια , ὑγραίνω δέ οὕτως , ὥστε σῴζω αὐτός ὁ οἰκεῖος κατασκευή καί ὁπηνίκα ὑγραίνω . σημεῖον δέ ὁ μήτε κατάξηρος εἰμί ὁ γλῶσσα αἰσθάνομαι , μήτε λίαν ὑγρός , ὥσπερ ἐπί ὁ κάμνω · τότε γάρ διά ὁ περιχέω ὑγρότης ὁ πρῶτος ἀντιλαμβάνω , ὁ δέ ἄλλος χυμός μόλις διακρίνω , καί φαίνω ὁ κάμνω πᾶς πικρός , διότι ὁ γλῶσσα περιχέω τοιοῦτος χυμός , ὥσπερ καί ὅταν προγεύω χυμός ἰσχυρός γεύω εὐθύς ἕτερος , οὐ ὁμοίως δέ αἰσθάνομαι ὁ διαφορά ὁ προκατέχω ὁ σφοδρός . εἰμί δέ καί ὁ εἶδος ὁ χυμός ἀνάλογος ὁ ὁ χρῶμα , ἁπλόος μέν ὁ ἐναντίος , ὁ γλυκύς καί ὁ πικρός , ἔχω δέ ὁ μέν γλυκύς ὁ λιπαρός , ὁ πικρός δέ ὁ ἁλμυρός , μεταξύ δέ οὗτος ὁ δριμύς καί αὐστηρός καί στρυφνός καί ὀξύς · σχεδόν γάρ οὗτος δοκέω εἰμί διαφορά χυμός . συγκεφαλαιόω δή καί ἐπί οὗτος ὁμοίως ὁ λόγος , καθάπερ ἐπί ὁ ἄλλος αἴσθησις , ὅτι ὁ μέν γευστικός ὄργανον εἰμί ὁ δύναμις τοιοῦτος , γευστός δέ ὁ ποιέω ἐντελέχεια ὁ ὄργανον οἷος αὐτός . 11 . περι δέ ἁφή δύο οὗτος ἄν τις ἀπορέω · εἷς μέν πότερος εἷς αἴσθησις εἰμί ἢ πλείων , ἕτερος δέ τίς οὗτος ὁ ὄργανον ὁ αἴσθησις , ἆρα ὁ σάρξ καί ὁ ἀνάλογος ἐπί ὁ μή σάρξ ἔχω , ἢ οὖον , ἀλλά οὗτος μέν εἰμί μεταξύ , ὁ δέ ὄργανον ἄλλος τίς καί εἴδομαι ; ὅτι μέν οὖν οὐ εἰμί εἷς αἴσθησις ὁ ἀπό ὁ , σημεῖον ἄν τις νομίζω ὁ μή εἷς ἐναντίωσις εἰμί κριτικός οὗτος ὁ αἴσθησις , ὥσπερ ὁ ὄψις λευκός καί μέλας μόνος καί ὁ μεταξύ , καί ὁ ἀκοή ὀξύς καί βαρύς καί ὁ μεταξύ , καί τηνῶ γεῦσις πικρός καί γλυκύς · ἐν δέ ὁ ἁπτός πολύς εἰμί ἐναντίωσις καί πᾶς έμμεσος μεσότης κατά ἕκαστος οἰκεῖος θεωρέω , οἷος θερμός ψυχρός , ξηρός ὑγρός , σκληρός μαλακός , βαρύς κοῦφος , λεῖος τραχύς . οὗτος μέν οὖν ἴσως ἄν τις οὐ ἀποχρώντως μέν ἀλλά πιθανός διαλύω , ὅτι καί ἐπί ὁ ἄλλος αἴσθησις πλείων εἷς φαίνω ἐναντίωσις , οἷος ἐν φωνή οὖον μόνος ὀξύτης καί βαρύτης , ἀλλά καί μέγεθος καί μικρότης καί λειότης καί τραχύτης φωνή , εὑρίσκω δέ ἄν τις καί περί ὁ χρῶμα διαφορά ἴσως τοιοῦτος . ἀλλά οὐ ἱκανός καθάπερ εἶπον ὁ παραμυθία · μέγεθος μέν γάρ καί μικρότης κοινός πᾶς εἰμί ὁ αἴσθησις καί ὁ κατά ἑαυτοῦ ἕκαστος μέγας καί μικρός αἰσθάνομαι , λειότης δέ καί τραχύτης ἤτοι λέγω ἐκ μεταφορά ὁ ἁπτός , ἢ ὁ σχῆμα καί οὗτος ἄν ἄγω , εἴπερ καί φωνή σχῆμα θετέος διά ὁ πλήσσω ὑπό αὐτός ἀήρ · ὁ δέ σχῆμα κοινός εἰμί καί αὐτός αἰσθητός . οὐ οὗτος δέ ἔχω ὁ θερμός καί ὁ ψυχρός , καί ὁ σκληρός καί ὁ μαλακός , καί ὁ βαρύς καί ὁ κοῦφος , ἀλλά καί πᾶς οὗτος ἴδιος ὁ ἁφή αἰσθητός καί οὐδείς αὐτός ἕτερος αἴσθησις προσήκω . τίς οὖν ὁ γένος ἢ τίς ὁ φύσις ὁ ὑπόκειμαι οὗτος ὁ αἴσθησις ; καί πότερος εἷς ἢ πλείων ; οὐδέ γάρ ὄνομα αὐτός πρόχειρον ὥσπερ ἐπί ὁ ἀκοή ὁ ψόφος , καί ἐπί ὁ ὄψις ὁ χρῶμα , καί ἐπί ὁ γεῦσις ὁ χυμός . οὗτος μέν . οὖν τοιοῦτος τίς εἰμί ἀπορία . πότερος δέ εἰμί ὁ αἰσθητήριον ὁ ἁφή εἴδομαι ὁ σάρξ , ἢ οὐδαμῶς , ἀλλά εὐθύς ὁ σάρξ , οὐ ἀκριβής ἄν τις χράω σημεῖον ἐκ ὁ γίγνομαι ὁ αἴσθησις ἅμα θιγγάνω · καί γάρ νῦν εἰμί τις περί ὁ σάρξ περιτείνω οἷος ὑμήν ποιέω ἢ λεπτός ὀθόνη , ὅμως εὐθύς ἅπτω γίγνομαι Ἔνδηλος ὁ θερμότης ἢ ὁ ψυχρότης ἢ ὁ σκληρότης ἢ ὁ μαλακότης ἢ ἕκαστος ὁ λοιπός ἐναντίωσις · καίτοι δῆλος ὡς οὐ εἰμί ὁ ὑμήν αἰσθητήριον · οὐδέ γάρ εἰμί συμφυής γίγνομαι , ὥσπερ ὁ μῦθος φημί ὁ χιτών ὁ Ἡρακλῆς , οὐδείς κακός ἀλλά καί μᾶλλον ὁ αἴσθησις εἄν διικνέομαι . τάχα οὖν καί νῦν ὁ τοιοῦτος μόριον ὁ σῶμα , οἷος εἰμί ὁ σάρξ , ἔνδον εἰμί ὁ ὄργανον ὁ πρός ἕκαστος ὁ ἐναντίωσις φύω καί τοσοῦτος γε , ὅσος καί ὁ ἐναντίωσις | εἰμί , περιπλάσσω εἷς καί ὅμοιος ἅπας ὥσπερ ἔλυτρον , καθάπερ εἰμί καί ἀήρ ἐν κύκλος ἐγώ περιφύομαι καί συμφυής εἰμί καί ἀχώριστος ἄχρι τις ἐν ὁ σχῆμα ὁ στερεός οὗτος τηνικαῦτα διά εἷς ἀντιλαμβάνω αἰσθητήριον καί ψόφος καί χρῶμα καί ὀσμή , καί εἷς τις αἴσθησις εἰμί ὄψις ἀκοή ὄσφρησις μή διακρίνω ὁ ὄργανον ἐν ὁ περιχέω ἀήρ , ἀλλά διά πᾶς ὁμοίως καί ὁ χρῶμα ὁράω ἐγώ , καί ὁ ψόφος ἀκούω , καί ὁ ὀσμή ὀσμάομαι . νῦν δέ ὅτι διά-ὁρίζω ὁ ὄργανον πρός ὁ ἐκτός ἐπιφάνεια ὁ σῶμα , διά ὅς γίγνομαι ὁ αἴσθησις , φανερός ὁ εἴρω αἰσθητήριον ἕτερος εἰμί · ἐπί δέ ὁ ἁφή ἄδηλος εἰμί πλείων ἢ εἷς . τίς γάρ κωλύω πλείων μέν εἰμί , ὁ σάρξ δέ ἅπας ἔξωθεν ὅμοιος εἰμί ὥσπερ ἔλυτρον περιπλάσσω ; ὁ δέ ὥσπερ ἔλυτρον εἶπον , ὅτι ἐκ ἀήρ ἢ ὕδωρ ἀδύνατος εἰμί συνίστημι ὁ ἔμψυχος σῶμα · δεῖ γάρ στερεός εἰμί ὅς χράω ὁ γενητός καί φθαρτός ζῷον . λείπω δή μικτός εἰμί ἐκ γῆ καί ὁ ἄλλος στοιχεῖον , οἷος βούλομαι εἰμί ὁ σάρξ καί ὁ ἀνάλογος . εἰμί δέ τις ὑποτίθημι ζῷον εἰμί πύρινος ἢ ἀέρινος , ἐπί οὗτος χαλεπός διακρίνω ὥσπερ φημί ὁ πέντε αἴσθησις καί ὁ ὄργανον , ὅς χράω ἕκαστος . θέα δέ καί ὁ λόγος , εἰμί μή προσάγω . εἰμί γάρ πᾶς αἴσθησις διά ὁ μεταξύ , καί ὁ ἀπό ὁ ἁφή · ὁ δέ ἁπτός καί ὁ ἁπτικός οὐδείς εἰμί ἕτερος μεταξύ ἢ ὁ σῶμα , ὁ σῶμα ἄρα | ὁ μεταξύ , διά ὅς γίγνομαι ὁ ἀντίληψις . διαφέρω δέ ὁ ἀήρ τε καί ὁ ὕδωρ , ὅσπερ ἐπί ὁ ἄλλος αἴσθησις εἰμί μεταξύ , ὅτι μή χωρίζω ὥσπερ ἐκεῖνος , ἀλλά εἰμί συμφυής ὁ ζῷον . ὅτι δέ οὐ ἱκανός τεκμήριον ὁ εἷς εἰμί αἴσθησις ὁ ἁφή ὁ ὁ σάρξ εἰμί εἷς , διά ὅς ὁ ἁπτός λέγω ποιέω ὁ ἀντίληψις , δηλόω ὁ ἐπί ὁ γλῶσσα ἁφή · ἅπας γάρ ὁ ἁπτός αἰσθάνομαι κτάομαι ὁ αὐτός μόριον καί χυμός . εἰμί μέν ἐν καί ὁ ἄλλος σάρξ αἰσθάνομαι ὁ τε ἄλλος ἐναντίωσις καί ὁ χυμός , δοκέω ἄν ὁ αὐτός καί εἷς αἴσθησις γεῦσις καί ἁφή · νῦν δέ δύο φαίνω διά ὁ μή ἀντιστρέφω ὁ ὄργανον , ἀλλά διά ὅς μέν μόριον ὁ χυμός αἰσθάνομαι , διά ὁ αὐτός καί ὁ ἁπτός · διά ὅς δέ ὁ ἁπτός , οὖον διά πᾶς καί ὁ χυμός . ἔτι καί οὗτος ἄν τις περί ὁ ἁφή ἀπορέω · εἰμί γάρ πᾶς σῶμα βάθος ἔχω , οὗτος δέ εἰμί ὁ τρίτος μέγεθος , ὅς δέ εἰμί σῶμα μεταξύ ἕτερος σῶμα , οὐ ἐνδέχομαι οὗτος ἀλλήλων ἀφίημι , εἴπερ ἅπτω ἀλλήλων , ὅς ὁ πέρας εἰμί ἅμα , ὁ δέ ὑγρός περίκειμαι πάντως ὑγρότης καί ὁ διερός , πῶς ἄν ἅπτω ἐν ὁ ὕδωρ στερεός σῶμα ἀλλήλων ; ἢ γάρ ἀνάγκη ξηρός εἰμί ὁ ἄκρος καί οὗτος ἐν ὕδωρ εἰμί , ἢ ὕδωρ γίγνομαι αὐτός μεταξύ , ὅς ἀνάπλεος ὁ ἔσχατος . εἰμί δέ οὗτος ἀληθής , ἀδύνατος ἅπτω ἄλλος ἄλλος ἐν ὕδωρ , ὥστε οὐδέ ὁ ἄγκιστρον ἅπτω ὁ ἰχθύς , οὐδέ ὁ ἰχθύς ἀλλήλων . εἰμί δέ ὅτι ὀλίγος ὁ μεταξύ , οὐδείς πρός ὁ λόγος . εἶπον δέ ἄν τις αὐτός καί ἐπί ὁ ἐν ὁ | ἀήρ δοκέω ἅπτω , ὅτι πάντως μέν ὁ ἀήρ μεταξύ παρεμπίπτω ὁ τε ἁπτικός καί ὁ ἁπτός , λανθάνω δέ μᾶλλον ἐγώ · κακός γάρ αἰσθητός ὁ ἀήρ πρός ὁ ἁφή , ἢ ὁ ὕδωρ . οὗτος δέ ὁ ἀπορία ὁ μέν τίς πιθανός εἄν λέγω , ὁ δέ τίς καί σφόδρα ἄν παροράω . αὐτός γάρ ὁ ὕδωρ πῶς ἅπτω ὁ ἐν ὕδωρ , καί αὐτός ὁ ἀήρ πῶς ἅπτω ὁ ἐν ἀήρ ; οὖον γάρ δήπου διά ἕτερος καί οὗτος εἴτε πλείων εἴτε μικρός , ἀλλά εὐθύς ὁ σάρξ ὁ στοιχεῖον οὗτος προσπίπτω . ἀλλά ὅς γε ἐκ ἀρχή προτίθημι ζητέω , οὖον οὗτος εἰμί , ἀλλά εἰμί ὁ σάρξ αὐτός αἰσθητήριον ὁ ἁπτός , ὥσπερ ὁ κόρη ὁ ὁρατής , ἢ ὁ μέν αἰσθητήριον εἴδομαι , ὁ σάρξ δέ μεταξύ ὁ τε ὄργανον ὁ πρῶτος καί ὁ ἁπτός . δοκέω γάρ δυσωπέω ἐγώ ὁ λόγος ὁ ὅμοιος ἀπαιτέω ἐπί ὁ ἁφή , ὅσπερ καί ἐπί ὁ ἄλλος αἴσθησις , καί ἄξιος καί ὁ γεῦσις καί ὁ ἁφή μή ὁ ἅπτω καί θιγγάνω αὐτός ὁ αἰσθητής , ἀλλά διά τις μέσος ὁ ἀντίληψις ποιέω , ὁ διαφορά δέ εἴπερ ἄρα ὑπάρχω ἐν μόνος ὁ πόρρωθεν καί ἐγγύθεν · ἐκεῖνος μέν γάρ διά πλείων ὁ μεταξύ , οὗτος δέ διά μικρός ἐνεργέω · διό καί λανθάνω ὁ μέσος οὖον μόνος , ὅτι ὀλίγος , ἀλλά ὅτι καί συμφυής ὁ αἴσθησις . πῶς δέ ἅμα ἁφή τε ῥητέος ὁ αἴσθησις οὗτος καί διά μέσος τις , οὖον χρή θαυμάζω . πλεοναχός γάρ ὁ ἁφή , καί ἄλλος μέν τρόπος κοινῶς ἐπί ἀπαντάω ὁ μέγεθος ἐάν τε σῶμα , ἐάν τε ἀσώματος εἰμί λέγω γάρ καί γραμμή ἅπτω κύκλος , καί κύκλος ἀλλήλων ) , ἑτέρως δέ ἐπί ὁ αἰσθητής καί ὁ αἴσθησις · ἐπί ἐκεῖνος μέν γάρ κατά παράθεσις μόνος λέγω ὁ ἁφή , ὅταν ὁμοῦ ὁ πέρας εἰμί , ἐπί δέ ὁ ὡς αἴσθησις ἁφή κατά ἀντίληψις · ὥστε ἐπί ἐκεῖνος μέν οὐ οἷος τε εἰμί # x003E ; μεταξύ , ὁ δέ ὡς αἴσθησις ἁφή ἅτε οὖον ψιλός παράθεσις εἰμί ἀλλά ἀντίληψις ὁ πρόκειμαι οὐδείς κωλύω καί διά τις μέσος ἀντιλαμβάνω , ὁ δέ μέσος λανθάνω ἡμέτερος , ὥσπερ καί νῦν , ἡνίκα ἄν ἐν ὕδωρ ἅπτω , λανθάνω ἐγώ ὁ ὑγρότης ὁ περιχέω ὁ ἔσχατος ὁ ἅπτω σῶμα , καί ἐν ἀήρ παραπλήσιος μέν ὁ συμβαίνω , ἐγώ δέ μᾶλλον ἐκφεύγω ὁ μέσος . αὐτός δέ εἄν συμβαίνω ἐγώ , καθάπερ καί ὁ πρότερος εἶπον , εἰμί καί διά ὑμήν αἰσθάνομαι ὁ ἁπτός λανθάνω ὅς διείργω . ἀλλά ὥσπερ ἐν ὁ ὕδωρ θιγγάνω μέν δοκέω ὁ ἁπτός , λανθάνω δέ ὁ μεταξύ , οὕτως ἴσως καί ἐπί ὁ πρῶτος ἁφή , λέγω δέ πρῶτος ὁ ἐντός αἰσθητήριον . ἅπτω μέν γάρ αὐτός δοκέω ἐκεῖνος , λανθάνω δέ ὁ μέσος καί τοσοῦτος μᾶλλον , ὅσος καί συμφυής ὁ ὄργανον . Μέσον μέν οὖν τίς εἰμί θετέος καί οὗτος ὁ αἴσθησις , καί μή κατά οὗτος εἰμί ὁ διαφορά ὁ ἁφή καί εἷς γεῦσις πρός ὁ ἄλλος , ἀλλά κατά ἐκεῖνος μᾶλλον , ὅτι ἐπί ἐκεῖνος μέν οὖον ὁ μέσος αὐτός ἀλλοιόω , ἀλλά διά ὁ μέσος ὁ αἰσθητήριον ὁ δέ ὅπως ἀκούω ὁ ἀλλοιόω , προερέω ) · ἐνταῦθα δέ ἅμα πάσχω ὁ τε αἰσθητικός καί ὁ μέσος · ψύχω γάρ αὐτός ὁ σάρξ καί θερμαίνω . ὥσπερ οὖν ὁ ὁ ἀσπίς πλήσσω ἅμα πλήσσω καί ὁ ὁπλίτης , οὗτος ὁ αὐτός ἅμα ἰά σάρξ καί ὁ ἁφή . ὁ διαφανής | δέ οὐ ἀλλοιόω λευκός αὐτός ἢ μέλας γίγνομαι , οὐδέ ὁ ἐν ὁ οὖς ἐγκατοικοδομέω ἀήρ αὐτός ὀξύς2 ἢ βαρύς γίγνομαι ἀπό ὁ ψόφος . οὐ ὅτι οὖν ὁ μέν χράω μέσος , ὁ δέ οὖον χράω , διαφέρω , ἀλλά ὅτι ὁ μέν ἄλλος ἴσως , ὁ δέ ἄλλος ὑπηρετέω ὁ μέσος , ἐπεί αὐτός γε ὁ σάρξ πρός ὁ ἁφή , ὅσπερ ἀήρ καί ὕδωρ πρός ὁ ὄψις καί ὁ ἀκοή . σκοπέω δέ καί οὗτος · ὁ μέν κόρη εἰμί τις ἐπιτίθημι τίς λευκός ἢ ὁ ἐν ὁ οὖς ἀήρ ὁ ψόφος ἢ ὁ πόρος ὁ διά ὁ μυκτήρ ὁ ὀσμή , οὖον γίγνομαι ὁ αἴσθησις οὗτος ἀντίληψις , ὁ σάρξ δέ αὐτός ἐπιτίθημι ὁ ἁπτός αἰσθάνομαι . δῆλος ἄρα , ὡς οὐδέ οὗτος ὁ πρῶτος αἰσθητήριον ὁ ἁπτός αὐτός γάρ εἄν πάσχω ὁ λοιπός ) · ἀλλά ἐκεῖνος μέν εἴδομαι , οὗτος δέ μεταξύ . ὁ λόγος δέ ὁ περί ὁ ἁφή ὁ σύμπας ὧδε ἔχω , ἐπεί καί φιλότιμος ἀναστρέφω περί ὁ τόπος Ἀριστοτέλης . πᾶς αἴσθησις διά ὁ μεταξύ , ὥστε καί ὁ ἁφή , καί οὐδείς ἄλλος μεταξύ ὁ ἁφή εὑρίσκω καί ὁ ἁπτός , ἢ 003E ; σάρξ , ὥστε οὗτος μεταξύ . εἰμί διά ὑμήν ἅπτω ἢ διά ὕδωρ , λανθάνω ὁ μέσος · οὐδείς οὖν θαυμαστός , εἰμί καί νῦν λανθάνω ὁ μέσος , ὅσος καί συμφυής . οὐδείς ὁ αἰσθητήριον προστίθημι ὁ αἰσθητής γίγνομαι ἀντίληψις , ὁ σάρξ δέ προστίθημι ὁ αἰσθητής · οὐ ἄρα ὁ σάρξ αἰσθητήριον . ὁ κοῦφος καί ὁ βαρύς οὖον θιγγάνω αἰσθάνομαι , ἀλλά ὁ εἴδομαι δύναμις · οὐδείς οὖν θαυμαστός , εἰμί καί ἐπί ὁ ἄλλος ἐναντίωσις αὐτός συμβαίνω , εἴδομαι μέν τις δύναμις | ἕκαστος αἰσθάνομαι , δοκέω δέ ὁ σάρξ . οὗτος δέ οὐ εἴρω ὑπό ὅς ριστοτελος ὁ λόγος . ὅτι2 μέν οὖν διά ὁ μεταξύ , τοσόσδε · ὅτι δέ πλείων αἴσθησις ὁ ἁφή , τοσόσδε . εἷς αἴσθησις περί ὅς εἰμί ἐναντίωσις , ὁ δέ δοκέω ἁφή περί πλείων , οὐ ἄρα εἷς αἴσθησις ὁ ἁφή . ὥσπερ πλείων αἴσθησις ὄψις καί ἀκοή , διά εἷς δέ ὁ μεταξύ ἐνεργέω , οὕτως οὐδείς κωλύω πλείων μέν εἰμί αἴσθησις κατά ἕκαστος ὁ λέγω ἁπτός ἐναντίωσις , εἷς δέ χράω ὁ μεταξύ , λέγω δέ ὁ σάρξ . περί ὁ αὐτός μόριον οἷος ὁ γλῶσσα καί γεῦσις εἰμί καί ἁφή , καί ὅμως πλείων εἰμί ὁ αἴσθησις · οὐδείς οὖν κωλύω καί περί πᾶς ὁ σάρξ αὐτός συμβαίνω , αἰσθάνομαι μέν διά ὁ αὐτός μόριον ὁ ἁπτός ἀπαντάω , εἰμί δέ πλείων ὁ αἴσθησις . εἰμί εἰμί τίς ζῷον ἀέρινος , οὐ εἄν δοκέω διαφέρω ὄψις ὁ ἀκοή · διά ὅλος γάρ εἄν ἑαυτοῦ καί ἀκούω καί ὁράω · ἀλλά ὅμως εἰμί ἄν δύο ὁ διαφορά ὁ κρίνω · καί νῦν τοίνυν , ἐπεί σάρκινος εἰμί ὁ ζῷον καί διά ὅλος αἰσθάνομαι ὁ σάρξ ἀπαντάω ὁ ἁπτός , δοκέω μέν εἰμί εἷς αἴσθησις ὁ ἁφή , οὐ εἰμί δέ ἀλλά ὅσος ἐναντίωσις . ὅς δέ ἐπιζητέω πρός ὁ περί ὁ σάρξ λόγος Ἀλέξανδρος , οὐ ἱκανός · εἰμί γάρ μή ὁ σάρξ αἰσθητήριον ὁ ἁπτός , τίς , φημί , ἕτερος ; δεῖ γάρ εἰμί τίς ἀφορίζω ὡς ὀφθαλμός ὄψις καί οὖς ἀκοή καί ὁ ὀσφραντός ὁ μυκτήρ καί ὁ ὑπό ὁ γεῦσις ὁ γλῶσσα . ἀκούω γάρος Ἀριστοτέλης ὁ ἁπτός εἰμί ὁ αἰσθητήριον πρός ὁ Καρδία . πάλιν | εἰμί δεῖ ὁ ἀνάλογος ἐπί ὁ αἴσθησις ζητέω , ἐσθίω , φημί , ὥσπερ ὁ ἄλλος αἴσθησις ὁ μεταξύ οὐ αἰσθάνομαι , οὗτος μηδέ ὁ σάρξ αἰσθάνομαι , εἴπερ διά αὐτός μέσος ὁ ἁφή . ἀκούω δέ πρός οὗτος Ἀριστοτέλης , ὅτι οὐ αἰσθάνομαι ὁ σάρξ ὁ ζῷον , ἀλλά ἅμα ὁ σάρξ . καί ὁ ἀνάλογος οὖν οὖον πάντῃ ληπτέος , ἐπεί καί συμφυής ὁ μεταξύ ὁ ἁφή καί ὁ γεῦσις , ὁ λοιπός δέ οὖον · καί οὐ οἶος τε ὁ αὐτός σῶμα ὁ ἀριθμός κατά αὐτός μέρος πλείων ἅπτω ἅμα , ὥσπερ οὐδέ γεύω ὁ αὐτός χυμός πλείων ἅμα , ὁράω μέντοι ὁ αὐτός χρῶμα πλείων ἅμα καί ἀκούω ὁ αὐτός ψόφος μυρίος δυνατός , καθάπερ ἐν ὁ θέατρον . οὗτος μέν οὖν οὗτος ὁ τρόπος καί ἀπορέω καί διακρίνω . Σωματικός μέντοι ὁ αἴσθησις εἰμί ὁ ἁφή · καί γάρ ὁ ὑπόκειμαι οὗτος σωματικός καί σῶμα καθό σῶμα διαφορά , οὖον καθό ἔμψυχος σῶμα . εἰδοποιός γάρ ὁ πρῶτος στοιχεῖον θερμότης ψυχρότης , ὑγρότης ξηρότης , περί ὅς εἴρω ἐπί ἀκριβής ἐν ὁ περι γένεσις καί φθορά . ὁ δέ αἰσθητήριον ὁ ἁπτός καί ἐν ὅς ὁ καλέω ἁφή πρῶτος ὑπάρχω , καλέω μέν ἁπτικός προσήκω , ὥσπερ ἀκουστικός καί ὁρατικός καί ὀσφραντικός , οἶδα δέ , ὅτι ὁ μόριον ἐν ὅς πρῶτος ὁ δύναμις οὗτος ὁ Ψυχή , δύναμις τοιοῦτος εἰμί οἷος ὁ ἁπτός ἐνέργεια . δύναμις οὖν ὁ ] θερμός καί δύναμις ψυχρός καί ὁ λοιπός · διόπερ εἶπον αὐτός καί σωματικός εἰμί · ὁ γάρ αἰσθάνομαι καθόλου εἴρω , ὅτι πάσχω πως εἰμί , εἴρω δέ ὅτι καί ὁ πάσχω πῇ μέν αὐτός εἰμί | ὁ ποιέω , τῆ δέ οὖον αὐτός · πάσχω μέν γάρ οὖον αὐτός , πάσχω δέ αὐτός . διό ὁ ὁμοίως θερμός ἢ ψυχρός ἢ σκληρός ἢ μαλακός ὁ αἰσθητήριον ὁ ἁφή οὐ αἰσθάνομαι καί οὖον μόνος γε ὁ εἴδομαι , ἀλλά οὐδέ ὁ μεταξύ , οἷος ὁ σάρξ ) , ἀλλά ὁ ὑπερβολή καί ὁ ἔλλειψις , ὡς ὁ αἴσθησις οἷος μεσότης τις εἰμί ὁ ἐν ὁ αἰσθητός ἄκρος , μεσότης δέ οὐ ὡς ὁ ἀρετή λέγω ὁ κακία εἰμί μεσότης · οὗτος γάρ ὁ ἴσος αὐτός ἀφίστημι μεσότης καί εἰμί καί λέγω · ἐνταῦθα δέ ὅτι δύναμις ὁ μέσος ἄμφω ὁ ἄκρος . καί οὗτος δέ οὐ ὅμοιος ὁ ἄλλος αἴσθησις ὁ ἁφή , ὅτι μηδέ ὁμοίως μεσότης . ἐκεῖ μέν γάρ ἄχρεος παντάπασι , εἰμί , ἐν ὅς πρῶτος ὁ δύναμις ὁ ὁρατικός , καί ἄψοφος παντελῶς , ἐν ὅς πρῶτος ὁ δύναμις ὁ ἀκουστικός · ἐνταῦθα δέ οὐ οἷος τε ἀπασάω αὐτός απτός ποιότης ἀμοιρέω · σῶμα γάρ εἰμί ὁ ἁπτικός , εἴρω δέ , ὅτι σῶμα ὅς σῶμα ποιότης εἰμί ὁ ἁπτός . ἄλλως οὖν μεσότης ὁ ἁφή καί ἄλλως ὁ ἄλλος , ἐκεῖνος μέν ὁ μηδείς ἔχω ὅς δέχομαι , οὗτος δέ ὁ ἔχω ἤδη ὁ μεταξύ ὁ θερμός καί ψυχρός καί ὁ σκληρός καί ὁ μαλακός · ὁ γάρ μέσος κριτικός ὁ ἄκρος · γίγνομαι γάρ πρός ἑκάτερος αὐτός ἕτερος ὁ ἄκρος ἤδη καί πάσχω ὑπό ἑκάτερος ὁ ἄκρος , οὐ ὅς ὅμοιος , ἀλλά ὅς ἀνόμοιος . ἔτι δέ ὥσπερ ὁ ὁρατής καί ὁ ἀόρατος εἰμί πως ὁ ὄψις , ὁμοίως δέ καί ὁ λοιπός ὁ οἰκέω στέρησις , οὗτος καί ὁ ἁφή ὁ ἁπτός καί ὁ ἀνάπτω , ἄναπτος δέ ὁ τε μικρός παντάπασι ἔχω καί ἀμυδρός ὁ ἁπτός διαφορά , καί ὁ ὑπέρ βάλλω αὖθις καί φθαρτικός , ὡς ὁ λίαν θερμός καί ψυχρός . κατά ἕκαστος μέν ἐν περί ὁ αἴσθησις εἴρω τύπος · τυγχάνω γάρ ἴδιος λόγος . 12 . Κάθολος δέ ἵστημι περί πᾶς αἴσθησις δῆλος , ὅτι ὁ μέν αἴσθησις εἰμί ὁ δεκτικός ὁ εἶδος ἄνευ ὁ ὕλη , οἷος ὁ κηρός ὁ δακτύλιος ἄνευ ὁ σίδηρος καί ὁ χρυσός , καί λαμβάνω μέν ὁ χρύσεος ἢ χάλκεος τύπος , οὐ ὅς δέ χρύσεος ἢ χάλκεος . οὗτος δέ καί ὁ ὄψις ὁ χρῶμα ὁ ἔχω , καί ὁ ψόφος ὁ ἀκοή , οὐδείς δέ κακός καί ὁ γεῦσις καί ὁ ὄσφρησις , εἰμί καί μή δοκέω · καί γάρ εἰς οὗτος ὁ ποιότης μέν διικνέομαι , ὁ δέ · ὕλη καί ὁ ὑπόκειμαι ἔξω . πάσχω μέν οὖν λέγω ὁ αἴσθησις ὑπό ὁ αἰσθητής , πολύς δέ ὁ πάθος διάφορος ὁ ὡς πάσχω ὁ ἄψυχος , μᾶλλον δέ ἀναίσθητος σῶμα · ὁ μέν γάρ αἴσθησις λέγω πάσχω ὑπό ὁ αἰσθητής ἔξω Μένων αὐτός ὁ ὕλη , ὁ δέ εἶδος μόνος κινέω ὁ αἰσθητήριον , ὁ δέ τέμνω ἢ θλάω ἢ καίω συνείσειμι πάσχω ὁ ὕλη ὁ ὁ ποιέω . τέμνω γάρ οὐ ὁ ὀξύτης , ἀλλά ὁ μάχαιρα τουτέστιν ὀξύτης ὁ μετά σίδηρος , καί καίω ὁ πῦρ , οὐ ὁ ὁ πυρός μορφή καί ὁ λόγος . διόπερ ἐπί οὗτος μέν ὁ πάθος κύριος · εἰς γάρ τροπή τις καί εἰς μεταβολή τελευτάω , μᾶλλον δέ ὁ ὕλη γίγνομαι ὁ ποιέω ὁ πάσχω καί ] κύριος , ὥσπερ ὁ καίω ὁ καίω , καί ὁ θλάω ἰός θλων , καί ὁ τέμνω ὁ τέμνω · ὁ δέ αἴσθησις οὐ ὕλη γίγνομαι ὁ αἰσθητής · οὖον γάρ λευκαίνω ὁ αἴσθησις οὐδέ μελαίνω οὐδέ βαρύνω ἢ ὀξύνω , | ἀλλά ὅς πολλάκις καί εἴρω καί εἴρω , ὁ εἶδος ὑποδέχομαι μόνος καί ὁ λόγος . διό καί εἰς κρίσις καί εἰς ἀντίληψις τελευτάω · ὕλη γάρ οὐδείς δύναμαι κρίνω ὁ ἐγγίγνομαι εἶδος · ἀσύνετος γάρ τίς καί ἄκριτος καί ἀναντίληπτος ὅς γε ὕλη . ὁ λόγος μέντοι καί ὁ ἄλλος καί λόγος κρίνω καί εἶδος εἶδος ἀντιλαμβάνω , εἶδος δέ ὁ αἴσθησις καί λόγος ὁ πρῶτος αἰσθητήριον · δύναμις γάρ αὐτός εἰμί καί μορφή . καί ὁ μέν ὑπόκειμαι αὐτός ὅς τε αἴσθησις καί ὁ αἰσθητήριον , ὥσπερ καί ἅπας μορφή ὁ δέχομαι , ὁ δέ εἰμί ἕτερος ὁ τε ὄργανον καί ὁ δύναμις · ὁ μέν γάρ ὄργανον μέγεθος τίς καί σῶμα εἰμί , ὁ δύναμις δέ λόγος καί εἶδος ἐκεῖνος . φανερός δέ ἐκ ὁ εἴρω καί διά τίς ποτός ὁ αἰσθητής ὁ ὑπερβολή φθείρω ὁ αἰσθητήριον · ἐάν γάρ ὑπέρ ὁ δύναμις εἰμί ὁ αἰσθητήριον ὁ κίνησις , φθείρω ἀναγκαῖος ὁ δύναμις · λύω γάρ ὁ λόγος , οὗτος δέ εἰμί ὁ αἴσθησις · πᾶς μέν γάρ λόγος συμμετρία τις καί ἁρμονία καί οἷος μεσότης , πᾶς δέ ἁρμόζω φθείρω ὑπό ὁ κατά ὑπερβολή ἀνάρμοστος , ὥσπερ καί ὁ συμφωνία καί ὁ τόνος ὁ χορδή , ὅταν σφοδρός πλήσσω ὑπό ὁ δύναμις , κατά ὅς ἁρμόζω . οὗτος τε οὖν ἐκ ὁ εἴρω φανερός ὅπως συμβαίνω , καί διά τίς ποτός ὁ φυτόν οὐ αἰσθάνομαι ἔχω τίς μόριον ψυχικός καί πάσχω ὑπό ὁ ἁπτός · καί γάρ ψύχω καί θερμαίνω καί ὑγραίνω καί ξηραίνω . περί μέν οὖν ὁ ἄλλος αἴσθησις οὐδέ εἄν ἀπορέω τις εὔλογος , εἰμί ἀκούω ὁ φυτόν ἢ ὀσφραίνομαι · περί ὁ ἁφή δέ | οὐ ἀπεικότως · πάσχω γάρ ὑπό ὁ ἁπτός . ἢ πάσχω μέν , οὐ οὗτος δέ πάσχω , ὡς ὁ λόγος ἰός πάθος ἀναμάσσω Χωρὶς ὁ ὕλη · οὐδέ γάρ ὅλως ἔχω τοιοῦτος ἀρχή οἷος ψιλός ὁ εἶδος δέχομαι ὁ ἁπτός , οὔτε μείς τίς μόριον ὁ σῶμα ἢ ὅλος ὁ σῶμα ἐν μεσότης κεράννυμι ὁ ἁπτός ἐναντίωσις , ὥσπερ ἐπί ὁ ζῷον ὁ σάρξ καί ὁ ἀνάλογος , ἀλλά ἐπί ἕτερος ὁ ἐναντίος ὁ σῶμα αὐτός νέος · ἀναίσθητος δέ καί αὐτός ὁ ζῷον εἰμί ὁ τοιοῦτος . πάσχω οὖν συνείσειμι ὁ ὕλη ὁ ὁ ποιέω · ὑγραίνω γάρ εἴδομαι ὁ ὑγρός εἰσέρχομαι , καί ψύχω εἴδομαι ὁ ψυχρός εἰσέρχομαι μετά ὁ ὕλη . ὁ μέν οὖν τρέφω ἔνδον χρή διά γίγνομαι ὁ ὕλη · καί γάρ ὁ τροφή · ὁ αἰσθάνομαι δέ ὅς αἰσθάνομαι οὐδαμῶς , ἀλλά ἔξω μένω ὁ ὁ αἰσθητός ὑπόκειμαι . ἄλλως τε καί μάτην ἔχω εἴπερ ἔχω αἴσθησις ὁ φυτός · οὖον γάρ ἐπί αὐτός ὁ φεύγω ὁ ἀλλότριος καί ὁ οἰκεῖος διώκω , ὅσπερ ἐπί ὁ ζῷον ὁράω , ἀλλά ἐν αὐτός μένω ὁ τόπος καταρριζόω · οὐδείς δέ ὁ φύσις μάτην ποιέω . ἕλκω μέν οὖν ἕκαστος οἰκέω χυμός , οὖον μήv αὐτός κρίνω ὡς οἰκέω , ἀλλά ὁ φύσις ὁ οἰκεῖος προσάγω ἄνευ τις ἀντίληψις ὁ φυτός , ὥσπερ καί ἐπί ὁ ζῷον ὁ φύσις ποιέω · ὁ γάρ τροφή ὁ μέν οἰκεῖος προσάγω , ὁ δέ ἀλλότριος ἀπωθέω , αἴσθησις δέ ἐγώ οὐδείς ὁ γίγνομαι . οὔτε οὖν ὄργανον ἐν ὁ φυτός ἀφορίζω πρός αἴσθησις , οὔτε ὁ κοινός πᾶς αἴσθησις , οἷος ὁ πνεῦμα κεράννυμι ἐν συμμετρία τοιοῦτος | Κάθολος δέ ἄν τις καί οὗτος ἐπιζητέω , εἰμί πάσχω ἄν τίς ὑπό ὁ ὀσμή ὁ ἀδύνατος ὀσφραίνω , ἢ ὑπό χρῶμα ὁ μή δύναμαι ὁράω , ἢ ὑπό ψόφος ὁ μή δύναμαι ἀκούω . ἢ ὑπό ὁ ἀκουστής μέν ὡς ἀκουστής ὁ μή ἀκούω πάσχω ἀδύνατος , ὁ δέ ῥήγνυμι λίθος καί ὁ διιστάω φυτόν ὑπό ὁ βροντή οὖον πάσχω ὑπό ὁ ψόφος ὡς ἀκουστής , ἀλλά ὅτι ἐν ἀήρ ὁ ψόφος , οὗτος δέ πλήσσω ἄγαν ὁμοίως πλήσσω , ἵημι εἄν προσπίπτω · ἐπεί καί ὅταν ὑπό ὁ ἅλμη διατήκω ὁ χιτώνιον , οὐ ὑπό ὅς χυμός πάσχω ὁ ἅλμη ὅς γευστός ὁ χυμός , ἀλλά ὅς τοιαδίͅς ποιότης . πάσχω δέ ὁ ἀήρ καί ὑπό ψόφος καί ὑπό ὀσμή , ἀλλά ὅμως ὄζω μέν ὁ ἀήρ λέγω , ὀσμάομαι δέ οὖον . πάσχω δέ καί ὁ ὕδωρ καί ὑπό ψόφος καί ὑπό ὀσμή , ἀλλά οὖον διά οὗτος αἰσθάνομαι , ἀλλά εἰμί καί εὐπαθής ὁ σῶμα ὁ ἀόριστος , ὅμως ὁ αἰσθάνομαι οὖον ὁ ῥᾳδίως πάσχω εἰμί , ἀλλά ὁ γίγνομαι ἐν ὁ αἰσθάνομαι ὁ εἶδος ἄνευ ὁ ὕλη καί μένω χρόνος τις καί ὁ ποιέω ἀπέρχομαι . ὅλως γάρ ὅς καί πρότερος εἴρω , ὁ πάσχω κύριος ὕλη γίγνομαι ὁ ποιέω · θερμαίνω γάρ καί ψύχω καί ξηραίνω καί ὑγραίνω οὖον τελευτή ὁ πάθος εἰς κρίσις , ἀλλά εἰς αὐτός ὁ τροπή καί ὁ μεταβολή ἵστημι . διό μήποτε καί ὁ σάρξ διά οὗτος οὐ εἰμί αἰσθητήριον , ὅτι καί αὐτός πως ἀπολαύω ὁ ἁπτός ἐναντίωσις οὗτος ὁ τρόπος ὥσπερ ὁ ἄψυχος , θερμαίνω καί ψύχω καί ὥσπερ ὕλη γίγνομαι ὁ ἁπτός ἐναντίωσις . οὗτος δέ ἐπί ὁ ἄλλος ὁ σθητηρίων οὐ ὁράω · ὁ γάρ κόρη οὖον λευκός .. νω οὐδέ ὁ ἐν ὁ οὖς ἐγκατοικοδομέω ἀήρ βαρύς γίγνομαι ἢ ὀξύς . ὥστε καί διά οὗτος οὐ εἄν εἰμί ὁ σάρξ αἰσθητήριον · οὖον γάρ οἷος τε ἀναμάσσω ὁ εἶδος ψιλός καί ὁ λόγος , ἀλλά ὁ ὕλη γίγνομαι ὁ ποιέω , ὁ δέ κρίνω ἀπαθής εἰμί ὑπό ὁ κρίνω προσήκω . Θεμίστιος περί Ψυχή . Λόγος Πέμπτος . 1 . ὅτι2 δέ οὐ εἰμί αἴσθησις ἕτερος παρά ὁ πέντε , ἐκ ὅδε πιστεύω ἄν τις . οὖον γάρ ἐπεί διαπορέω ἐν ὁ πρότερος , μήποτε ἄρα πλείων εἰμί ὁ ὁ ἁφή δύναμις , διότι πλείων ὁ ὑπόκειμαι , διά οὗτος ἄλλος τις περιβλεπτέον αἴσθησις ὡς ἐκλιμπάνω · καί γάρ εἰμί πλείων ὁ ἁπτός , καί πλείων αὐτός ὁ ἐναντίωσις , ἀλλά οὐδείς γε ὅμως αὐτός ἐκφεύγω ὁ κρίσις ὁ αἴσθησις · καί γάρ ὁ βαρύς καί ὁ κοῦφος , εἰμί καί μή θιγγάνω εὐθύς ἔνδηλος ὥσπερ ὁ θερμός καί ὁ ψυχρός , ἀλλά ὅμως οὖον διαλανθάνω ὁ αἴσθησις · ἔχω γάρ τις δύναμις κριτικός ὁ ῥοπή . ζητέω δέ νῦν οὐ , εἴπερ ὀρθῶς αὐτός συντάσσω ὁ δύναμις ὁ ἁπτικός , ἀλλά εἰμί τις ὅλως ἀντίληψις ἐγώ ἐλλείπω ὁ ὑπάρχω πάθος ὁ σῶμα . οὖον φαίνω δέ · | πᾶς γάρ κρίνω καί πᾶς αἰσθάνομαι . ἔτι εἰμί τις αἴσθησις ἐγώ ἐλλείπω , καί ὁ ὄργανον αὐτός ἀνάγκη ἐγώ ἐλλείπω . πᾶς δέ ὄργανον αἰσθητικός σῶμα , σῶμα δέ ἅπας ἐκ εἷς τις ὁ ἁπλόος στοιχεῖον ἢ ἐκ πλείων . ἔχω δέ καί ἐκ ὁ ἁπλόος καί ἐκ ὁ συντίθημι ὁ αἰσθητήριον · ὁ μέν γάρ κόρη ἐκ ὕδωρ εἰμί , ὁ δέ ἀκοή ἐκ ἀήρ ἢ ὁ γε ἔνυδρος ἐκ ὕδωρ , ὁ δέ ὄσφρησις θατέρου οὗτος · ἐκ πυρός γάρ ἢ γῆ ὁ φύσις οὐδείς ποιέω αἰσθητήριον , πυρός μέν ὅτι κοινός αὐτός ἅπας ὁ ἄλλος ἐγκεράννυμι · ὁ γάρ θερμότης ἐν ἅπας καί οὐδείς ἄνευ ὁ ἔμφυτος θερμότης αἰσθητικός · γῆ δέ αὐτός μέν κατά ἑαυτοῦ οὐ οἷος τε εἰμί ὄργανον εἰμί · παχύς γάρ ὁ στοιχεῖον καί πρός κρίσις ἀνεπιτήδειος , ὅθεν καί ὁ πλείων αὐτός μετέχω μόριον ὁ ζῷον ἀναίσθητος , ὀστέον καί θρίξ καί ὄνυξ , μίγνυμι δέ μάλιστα ὁ ἀφίημι ὁ λοιπός αἰσθητήριον . ὅσπερ οὖν φημί , ὁ μέν ἁπλόος αἰσθητήριον οὐδείς ἄν ἐγώ ἐλλείπω · ἔχω δέ καί ὁ συντίθημι ἐκ πλείων · τοιοῦτος γάρ ὁ σάρξ καί ὁ ἀνάλογος , εἴπερ ἄρα καί οὗτος ἐν ὁ αἰσθητήριον θετέος . ὥστε εἰμί μηδείς ὁ ὄργανον ἐλλείπω , οὐδέ δύναμις τις ὁ ὁ ὄργανον χράω . πάλιν ἐπεί φαίνω ἅπας ἐγώ αἰσθητήριον διά τις μεταξύ εἰμί ἀντιλαμβάνω , ἀνάγκη ὁ μεταξύ οὗτος ἢ ἀλλότριος εἰμί ἢ συμφυής . ἔχω δέ καί ὁ συμφυής τοιοῦτος γάρ χράομαι ὁ γεῦσις καί ὁ ἁφή ) ἔχω ] καί ὁ ἀλλότριος · τοιοῦτος γάρ ὁ ἀήρ καί ὁ ὕδωρ , ὅς χράομαι ὁ λοιπός μέσος πρός ὁ εἰσαγγέλλω ὁ αἰσθητής · ὁ | μέν γάρ πεζός καί πρός ὁ χρῶμα καί πρός ὁ ψόφος ὁ ἀήρ ἐξαρκέω , ὁ δέ ἔνυδρος ὁ ὕδωρ , ἱκανός δέ καί εἰμί πρός ἄμφω , καί ἄμφω πρός ἕτερος αὖθις οἷος πρός χρῶμα ἀήρ καί ὕδωρ . οὐδείς ἄρα ἄν ὁ μεταξύ ἐγώ ἐλλείπω . εἰμί δέ ὁ ἀπαγγέλλω ἅπας ἔχω , δηλονότι καί ὁ δέχομαι ὁ εἰσαγγελία · οὐδείς ἄρα αἴσθησις ὁ ζῷον ἐλλείπω , λέγω δέ οὖον πᾶς , ἀλλά ὁ τέλειος καί μή κολοβός μηδέ οἷος πηρόω · ὁ γάρ καλέω ζώφυτος εἷς ἔχω ὁ ἁφή , ὁ δέ ἴσως καί ὁ γεῦσις , ὁ δέ ἴσως καί ὁ ὄσφρησις , ὅσος δέ πορευτικός καί τέλειος , οὗτος ἔχω ὁ πέντε πᾶς · φαίνω γάρ καί ὁ σπάλαξ ὑπό ὁ δέρμα ἔχω ὀφθαλμός . ἀλλά ἐπεί πρός ὁ βίος οὐ εἰμί αὐτός ἀναγκαῖος ὁ ὄψις , ἐκπληρόω μέν καί ἐπί οὗτος ὁ φύσις ὁ ἀριθμός ὁ αἴσθησις , ὁ δέρμα δέ ἐπικαλύπτω ὡς μή δήω ὁ ζῷον οὗτος ὁ κρίσις . ὥστε εἰμί μή ἕτερος σῶμα παρά ὁ τέσσαρες στοιχεῖον καί ὁ σύγκειμαι ἐκ αὐτός , οἷος ὁ ἐνταῦθα σύμπας σῶμα , μήτε πάθος ἕτερος οὗτος εἰμί ὁ σῶμα παρά ὁ νῦν ὑπάρχω δοκέω , οὐδείς εἄν ἐκλείπω ὁ ζῷον αἴσθησις . δῆλος δέ εἰμί ὁ φύσις , ὅτι πανταχοῦ ὁ ἀτελής δύναμις ὁλόκληρος ὁ τέλειος προϋποβάλλω , ὥστε εἴπερ ἐν ἄνθρωπος λόγος καί νόος , πᾶς ἄν αὐτός προϋπάρχω ὁ αἴσθησις . ἀλλά μήv οὐδέ ἐκεῖνος εἰμί εἶπον , ὅτι ὁ κοινός αἰσθητής , ὅς νῦν ἀπάω ἀντιλαμβάνω | ὁ αἴσθησις , εἰμί μέν αἴσθησις ἴδιος εἰμί ἀναγκαῖος , ἐκλείπω δέ νῦν , διό νῦν μέν αὐτός σχεδόν κατά συμβαίνω αἰσθάνομαι ὁ μή ἔχω ὁ ἐπί αὐτός τάσσω οἷος κίνησις στάσις ἔχω μάτος μέγεθος ἀριθμός , χρή δέ εἰμί πάντως ὅς ὁ κοινός οὗτος οὐ ὡς νῦν κοινός ὑπόκειμαι ἀλλά ὡς ἴδιος , ἐπεί νῦν γε ὁ ὄψις μέγεθος οὐ αἰσθάνομαι προηγουμένως , ἀλλά οὐδέ σχῆμα οὐδέ στάσις οὐδέ ὁ λοιπός , ἀλλά αἰσθάνομαι ὁ χρῶμα καί ὁ μέγεθος αὐτός συναισθάνομαι καί ὁ σχῆμα καί ὁ κινέω αὐτός ἢ ἠρεμέω καί ὁ εἷς εἰμί · ὁ γάρ εἷς ἢ πολύς πᾶς γνωρίζω , οὗτος δέ ἀριθμός . εἴπερ οὖν κατά συμβαίνω αὐτός αἰσθάνομαι , εἰμί τις αἴσθησις αὐτός προηγούμενος προσήκω . ἀλλά ἀδύνατος · οὖον γάρ κατά συμβαίνω αἰσθάνομαι ὁ κοινός · οὐδείς γάρ ὁ κατά συμβαίνω αἰσθητής κινέω ὁ αἰσθητήριον καί ἀλλοιόω καί ἐνδίδωμι ὁ ἴδιος μορφή · καί γάρ εἰμί μή κύριος οὗτος ἐπί ὁ αἴσθησις λέγω , ἀλλά γίγνομαι γε τις καί ὁ ὁράω ἀλλοίωσις ὑπό ὁ χρῶμα , καί ὁ ἀκοή ὑπό ὁ ψόφος , καί μάλιστα οὗτος ὁ χρόνος κατά ὅς εἄν ὁ αἰσθητός εἰς αὐτός ἐνεργέω . ὁ κατά συμβαίνω δέ οὖον τοιοῦτος εἰμί · δισσός γάρ ὁ τρόπος ὁ κατά συμβαίνω αἰσθητής · ἢ γάρ ὅταν ὁ ὁράω κρίνω ὁ γλυκύς · πολλάκις γάρ θεάομαι τίς ὁ ὑγρός ξανθός , μέλι οὗτος εἰμί ἀποφαίνω , οὐκέτι ὁ ὁ γλυκύς αἴσθησις ἀναμένω . οὗτος δέ ὧδε συμβαίνω · ἐπεί γάρ ὁ ξανθός καί ὁ γλυκύς αἰσθάνομαι ἅμα εἰμί ἐπί ὁ μέλι ἄμφος περί αὐτός ὁ αἴσθησις ἐνεργέω ὁ ὁράω καί ὁ γεύω , καί τελευτάω ὁ δύο ἀντίληψις εἰς ὁ πρῶτος δύναμις ὁ αἰσθητικός , εἰς ὅς ἅπας ὁ αἰσθητής ὁ εἰσαγγελία εἷς εἰμί ἀποστηρίζομαι , οὗτος τηνικαῦτα συμβαίνω ὁ δύναμις ἀπατάω καί ὁ ξανθός εὐθύς ἀποφαίνω καί γλυκύς , συντρέχω αὐτός καί νῦν οἴομαι ,, ὥσπερ ἡνίκα ἀπό ἀμφότερος ἅμα ὁ αἴσθησις κινέω . εἷς μέν οὖν ὁ τρόπος οὗτος ὁ κατά συμβαίνω ἀντίληψις , ἕτερος δέ ὅταν πρόσειμι ὁ Κλέων υἱός θεάομαι μή οὗτος ἀποφαίνω μόνος ὅτι λευκός , ἀλλά ὅτι καί Κλέων υἱός . ὁ γάρ Κλέων υἱός ὅς Κλέων υἱός οὐ εἰμί αἰσθητός , ἀλλά ἐπεί συμβαίνω ὁ λευκός καί υἱός Κλέων εἰμί , οὐ ἵστημι ὁ ὄψις ἄχρι ὁ χρῶμα ὅς προσήκω μόνος αὐτός , ἀλλά ἐκεῖνος προσαποφαίνω , ὅς μήτε αὐτός ἴδιος μήτε ἄλλος τις · μᾶλλον δέ οὐ ὁ ὄψις , ἀλλά ἐκεῖνος αὖθις ὁ εἷς , εἰς ὅς τελευτάω καί ὁ λοιπός . ὁ μέν οὖν τρόπος ὁ κατά συμβαίνω οὗτος , κατά ἀμφότερος δέ οὐδείς ὁ αἴσθησις τρέπω οὔτε πάσχω ὑπό ὁ κατά συμβαίνω αἰσθητής κρίνω περί αὐτός καί γνωματεύω , οἷος ὁ ὄψις οὔτε ὑπό ὁ Κλέων υἱός τίς πάσχω οὔτε ὑπό ὁ γλυκύς ὁ μέν ξανθός εἰμί μέλι ὁ δέ λευκός Κλέων υἱός ἀποφαίνω . ἐπί μέντοι ὁ κοινός αἰσθητής , ὅταν αἰσθάνομαι μέγεθος ὁ ὄψις , ἐγγίγνομαι ὁ μέγεθος αὐτός χαρακτήρ , καί ὁ κίνησις δέ ὁμοίως καί ὁ εἷς καί ὁ σχῆμα . πῶς ἄν οὖν κατά συμβαίνω αἰσθάνομαι οὗτος ὅς ἀπομάσσω | ὁ εἶδος οὐ κακός ἢ ὁ ὁ χρῶμα ; οὐ ἄρα αἴσθησις εἰμί ἴδιος ὁ κοινός οὐδαμῶς , κρίνω δέ ὁ ἀλλήλων ἴδιος κατά συμβαίνω ὁ αἴσθησις , ὅτι εἰς εἷς ἅπας τελευτάω . ὅταν οὖν ὁ εἷς ἐκεῖνος ὁ αὐτός ὑγρός ὁ μέν γεῦσις πικρός , ὁ δέ ὄψις ξανθός εἰσαγγέλλω , συμβαίνω δέ ἐν ἄλλος χρόνος ὁ ξανθός μόνος αὐτός λαμβάνω διά ὁ ὄψις , προστίθημι εὐθύς καί ὁ πικρός ὁ γεῦσις μή περιμένω , καί τότε οὐ ὁ ὄψις εἰμί ὁ ἀπατάω , ἀλλά ὁ εἷς ἐκεῖνος εἰς ὅς καί ὁ ὄψις καί ὁ γεῦσις ἅμα τελευτάω · οὗτος γάρ ὁ ὁ ἄμφω ἔργον εἷς ποιέω , καί οὗτος εἰμί ὁ εἶπον ἄμφω περί ὁ χολή καί ὁ πικρός καί ὁ ξανθός , καί ὅτι ὁ δύο οὗτος εἷς σῶμα ὑπάρχω · διό <περὶ> οὗτος καί ἀπατάω . ἀπατάω δέ καί περί ὁ Κλέων υἱός , ὅταν ἐκ μόνος ὁ χρῶμα Κλέων υἱός αὐτός ἀποφαίνω · οὖον γάρ ἐκ ὁ χρῶμα γνωστός ὁ ὁ Κλέων υἱός , ἀλλά καί ἐκ ἕτερος πολύς ὁ συντίθημι καί ἐξετάζω οὖον ὁ εἷς αἴσθησις εἰμί , ἀλλά ἕτερος ἴσως ἤδη τίμιος δύναμις , ὅς οὖον κοινωνέω ὁ ἄλογος ζῷον . ἀπατάω δέ καί περί ὁ κοινός , ὅταν ἐπιτρέπω εἷς οἷος ὁ ὄψις περί ὁ σχῆμα · κοινός γάρ ὁ σχῆμα ὄψις καί ἁφή . ὅτι2 μέν οὖν οὐ εἰμί ὁ πέντε πλείων αἴσθησις , φανερός ἐκ ὁ εἴρω · διά τίς δέ οὖον εἷς ζητέω ἄν τις , ὅς καί ὁ ψόφος καί ὁ χυμός καί ὁ λοιπός αἰσθητής οἷος τε εἰμί ἀντιλαμβάνω . ἢ ὁ κοινός ἄν οὐ ὡς κοινός γνωρίζω εἷς εἰμί ἅπας αἴσθησις νῦν δέ ὁ πλείων αἴσθησις ἀκολουθέω ἐλέγχω εἷς μή προσήκω . οὗτος τε | ἐν ἀποχράω αἰτία καί ὅτι δύσκριτος εἰμί ὁ κοινός · πλείων οὖν κρίσις δεῖ συμφωνέω · καί ὁ γε ὁ εἴρω ἀκόλουθος · εἰμί γάρ αἴσθησις εἷς , εἷς ἄν ποῦ καί αἰσθητήριον εἰμί , οὗτος δέ ἀμήχανος · δύναμις γάρ ὁ αἰσθητήριον ὅσπερ ὁ αἰσθητός , δύναμις δέ οὐ ἅπας πρός ἅπας , ἀλλά πρός μέν χρῶμα ὁ ἄχρεος , πρός δέ ψόφος ὁ ἄψοφος · οὔτε γάρ ποιέω ὁ τυγχάνω εἰς ὁ τυγχάνω φύω οὔτε πάσχω ὁ τυγχάνω παρά ὁ τυγχάνω . καί οὗτος ἐν ἄλλος ἱκανῶς ἀποδείκνυμι . 2 . ἐπειδή δέ αἰσθάνομαι ὅτι ὁράω , καί αἰσθάνομαι ὅτι ἀκούω , ἀνάγκη ἢ ὁ ὁράω αὐτός αἰσθάνομαι ὅτι ὁράω ἢ ἕτερος αἴσθησις κρίνω ὁ ὄψις . εἰμί μέν δή ἕτερος καί οὖον τῆ ὁράω , δύο εἰμί αἴσθησις ὁ αὐτός , οἷος χρῶμα ὅς τε ὄψις ὁ προηγουμένως ὁράω ὁ χρῶμα καί ὁ ὁ ὄψις αἰσθάνομαι · οὖον γάρ οἷος τε ἀποφαίνω περί ὁ ὄψις ὅτι ὁράω μή γιγνώσκω ὁ ὁράω . καί εἰμί ὁ ὁράω χρεία κρίνω αὐτός ἕτερος , διά τίς οὖον καί ὁ κρίνω αὖθις ἕτερος , ἐκεῖνος ἄλλος , καί οὗτος εἰς ἤπειρος πρόειμι ; εἰμί δέ οὗτος τις ὁ ἄτοπος προοράω συγχωρέω , ὅτι ὁ ὁ ὄψις κρίνω αἴσθησις δύο εἄν κρίνω καί ἑαυτοῦ , τίς δήποτε οὗτος οὐ καί ὁ ὁράω αὐτός συγχωρέω ; κρίνω τοίνυν αὐτός ἑαυτοῦ ὁ ὄψις . ἀλλά ὄψις αἰσθητός ἴδιος ὁ χρῶμα , χρῶμα ἄρα ἔχω ὁ ὄψις . φανερός τοίνυν ὅτι οὐ ἁπλόος λέγω ὁ αἰσθάνομαι · καί γάρ ὅταν μή ὁράω , ὁ ὁράω κρίνω καί οὖον μόνος φάος ἀλλά | καί σκότος συναισθάνομαι , ἀλλά οὐ ὡσαύτως . ὅς τοίνυν αἴσθησις αἰσθάνομαι ὅτι οὐ ὁράω , ὁ αὐτός οὗτος αἴσθησις αἰσθάνομαι καί ὅτι ὁράω , οὗτος δέ εἰμί ὁ ὄψις . οὐδείς δέ ἄτοπος ὁ καί ὁ ὄψις πως χρωματίζω · ὁ γάρ αἰσθητήριον δεκτικός ὁ αἰσθητής ἄνευ ὁ ὕλη , διό καί ἀπέρχομαι ὁ αἰσθητής ἔνειμι αἴσθησις καί φαντασία · ὁ γάρ λόγος ὁ αἰσθητής , ὅς ὁ αἴσθησις ἀναλέγω , ἐμμένω τις χρόνος καί μή πάρειμι ὁ ἔξωθεν . ἄτοπος δέ ὅτι μέν ξανθός ὁ χρῶμα ὁράω γιγνώσκω ἐγώ ὁ ὁράω , ὅτι δέ ὁράω ὅλως μή γιγνώσκω ἐγώ ὁ αὐτός αἴσθησις · ἀλλά ἄμφω μέν ὁ αὐτός ὁράω οὐ ὡσαύτως δέ . λέγω γάρ ξανθός ὁ πάσχω ὑπό αὐτός , ὁ δέ ὅτι ὁράω ὁ πάθος ἀντιλαμβάνω . ὁ δέ ὅς αἰσθητής ἐνέργεια καί ὁ αἴσθησις ὁ αὐτός μέν εἰμί καί εἷς , ὁ δέ εἰμί αὐτός οὖον ὁ αὐτός . λέγω δέ αὐτός εἰμί ὁ κατά ἐνέργεια ἀκουστός καί ὁ ἀκοή , καί ὁ κατά ἐνέργεια ὁρατός καί ὁ ὅρασις · οὐδέ γάρ οἷος τε ἀκουστός γίγνομαι κατά ἐνέργεια Χωρὶς ἀκοή , οὐδέ ὁρατός κατά ἐνέργεια Χωρὶς ὄψις . ἀλλά ὁ μέν δύναμις ἀκουστός καί ὁ δύναμις ἀκοή δύναμαι χωρίζω ἀπό ἀλλήλων · εἰμί γάρ ἀκοή ἔχω μή ἀκούω , καί ἀκουστός εἰμί μή ἀκούω οἷος ὁ ψόφος · ὅταν δέ ἀκούω ὁ δύναμαι ἀκούω , καί ἀκούω ὁ δύναμαι ἀκούω , τότε ἅμα ὁ κατά ἐνέργεια ἀκοή γίγνομαι καί ὁ κατά ἐνέργεια ἀκουστός . ἄμφω δέ ἐν ὁ ἀκοή , διότι καθόλου πᾶς ποιητικός καί κινητικός ἐνέργεια ἐν ὁ πάσχω · δείκνυμι γάρ | οὗτος ἐν ὁ φυσικός . οὗτος τοίνυν καί ὁ ὁ αἰσθητής ἐνέργεια ἐν ὁ αἰσθητικός , καί ἐντεῦθεν εἰμί δῆλος ὅτι μή πᾶς ὁ κινέω ἀνάγκη καί κινέω , εἰμί γε ὁ αἰσθητός κινέω μέν ὁ αἴσθησις , αὐτός δέ πολλάκις ἀκίνητος μένω . καί μάλιστα ἐπί ὁ ὄψις οὗτος δῆλος · κινέω γάρ ὁ χρῶμα ὁ ὄψις , αὐτός δέ ἀκίνητος μένω . καί ἐπί ὁ ἁφή δέ εἶπον ἄν τις παραπλήσιος · ὁ γάρ ψυχρός ἀλλοιόω μέν ὁ σάρξ ἢ ὁ πρό ὁ σάρξ αἰσθητήριον , αὐτός μέντοι γε οὐδείς ἀλλοιόω , λέγω δέ οὐδείς τηνικαῦτα , ὅτε ἀλλοιόω . ἐπί ἔνιοι μέν οὖν εἰμί ὁ δύο ἐνέργεια ὄνομα , λέγω δέ δύο ἐνέργεια ὁ τε ὁ αἰσθητής καί ὁ ὁ αἰσθητικός · ὁ μέν γάρ ψοφέω ψόφησις εἰμί εἶπον ὁ ἐνέργεια , ὁ δέ ἀκουστικός ἄκων , ἐπί ἔνιοι δέ ἀνώνυμος ἕτερος · ὁ μέν γάρ ὁ ὄψις ἐνέργεια ὅρασις λέγω , ὁ δέ ὁ χρῶμα ἀνώνυμος , καί ὁ μέν ὁ γευστικός ἐνέργεια γεῦσις , ὁ δέ ὁ χυμός ἀνώνυμος . οὐ ὀρθῶς οὖν ὁ πρότερος φυσιολόγος οὔτε χρῶμα ἄνευ ὄψις ὑπολαμβάνω εἰμί οὔτε χυμός ἄνευ γεῦσις · διχῶς γάρ λέγω ὁ ὁρατής καί γεύστης ὁ μέν κατά ἐνέργεια ὁρατός οὐ οἷος τε Χωρὶς ὅρασις εἰμί , ὁ δέ κτάομαι δύναμις δυνατός · λευκός γάρ εἰμί καί Χωρὶς ὄψις δυνατός . ὥστε διά οὗτος αὐτός μεμπτέος , ὅτι ἁπλόος λέγω περί ὁ λέγω οὐ ἀπλόος . εἰμί δέ αὐτός ὁ κατά ἐνέργεια ἀκουστός καί ὁ κατά ἐνέργεια ἀκοή , ὀρθῶς λέγω λόγος ὁ αἴσθησις . δῆλος δέ ἐντεῦθεν · ἡδύς γάρ ἐγώ ἀεί ὁ κεράννυμι ὁ αἰσθητής ἤ2 ὁ ἄκρατος , οἷος ἐν ψόφος μέν ὁ συμφωνία , ἐν χυμός δέ ὁ μείγνυμι , καί ὁ χρῶμα δέ ὁ κεράννυμι , διό πη τέχνη μουσικός τε καί γραφικός καί μυρεψικός καί ὀψοποιία περί ὁ μίξις καί κρᾶσις ὁ ἄκρος . πᾶς δέ μίξις καί κρᾶσις λόγος , ὅς ὅταν γίγνομαι κατά ἐνέργεια αἰσθητός , ὁ αὐτός γίγνομαι ὁ αἴσθησις . εἰκότως ἄρα ὁ αἴσθησις λόγος · λόγος γάρ ὁ αὐτός . ὁ δέ ἄκρατος ψόφος καί ἄμικτος χυμός εἴτε ὑπερβάλλω εἴτε ἐνδέω ἢ οὖον κινέω ὁ αἴσθησις ἢ φθείρω ἢ λυπέω · οὐκέτι γάρ λόγος οὐδέ κρᾶσις οὐδέ συμφωνία . ἀλλά ἐπεί πολλάκις εἴρω ἕκαστος αἴσθησις ὑπάρχω ἐν ὁ οἰκεῖος αἰσθητήριον καί κρίνω οὕτως ὁ ὑπόκειμαι ἑαυτοῦ καί ὁ ἐν αὐτός διαφορά , οὗτος ἄνωθεν ἀναλαμβάνω ἀκριβής ἐπισκοπέω . αἰσθάνομαι τοίνυν οὖον μόνος ὁ λευκός ὁ μέλας διαφέρω , ἀλλά καί ὁ λευκός ὁ γλυκύς . οὗτος οὖν ὁ διαφορά κατά ὅς ὁ λευκός ὁ γλυκύς διαφέρω τίς εἰμί ὁ κρίνω δύναμις ; οὔτε γάρ ὁ ὄψις , γλυκύς γάρ οὐ αἰσθάνομαι · οὔτε ὁ γεῦσις , λευκός γάρ οὐ οἶδα . ἀνάγκη δέ αἴσθησις καί οὗτος κρίνω · ὁ γάρ αἰσθητής αἰσθητός καί ὁ διαφορά . οὐδείς οὖν θαυμαστός , εἰμί ἔμπροσθεν ἐγώ δοκέω μή εἰμί ὁ ἁφή ἐν σάρξ , ἀλλά ὁ σάρξ μέν εἰμί μεταξύ ὁ τε ἁπτός καί ὁ ἁπτικός , ἢ εἰμί τις καί βούλομαι καλέω αὐτός αἰσθητήριον , ἀλλά οὔτις γε πρῶτος οὐδέ ἐν ὅς ὁ δύναμις ἐγκαθιδρύω ὁ απτικός · προέρχομαι γάρ ὁ λόγος εὑρίσκω μή περί ὁ σάρξ οὗτος μόνος συμβαίνω , ἀλλά καί περί ὁ | λοιπάς αἰσθητήριον , οἷος λέγω ὁ κόρη καί ὁ διά ὁ οὖς πόρος . μικρός δέ ἀναληπτέον . πτύον . ὥσπερ ὅς κρίνω δύναμις ὁ λευκός ὁ μέλας διαφέρω , οὗτος εἷς εἰμί , οὗτος καί ὅς κρίνω ὁ γλυκύς ὁ θερμός διαφέρω , καί οὗτος ἀνάγκη εἷς εἰμί · οὖον γάρ οἷος τε χωρίζω εἰμί δύναμις ἢ διίστημι ἀλλήλων , καί ὁ μέν ὁ Δεῖνος αἰσθάνομαι ὁ δέ ὁ Δεῖνος , κρίνω ὅτι μή αὐτός ὅδε καί τοδί . οὗτος μέν γάρ κἀν εἰμί ὁ μέν ἐγώ ὁ δέ σύ αἰσθάνομαι , δῆλος εἄν εἰμί ὅτι ἕτερος οὗτος ἀλλήλων . ἀλλά οὐ οἷος τε , ἀλλά εἷς δεῖ ὑπάρχω ὅς ἄμφω αἰσθάνομαι οὖον λέγω εἷς ἄμφω καί αὐτός δήω εἰμί ὅς μή αὐτός φημί ὁ γλυκύς ὁ λευκός . ὡς οὖν λέγω περί ὁ δύο , οὗτος ὁ δύο καί αἰσθάνομαι · λέγω δέ ὡς εἷς ἀμφότερος ἐπισκοπέω , οὕτως ἄρα αὐτός καί αἰσθάνομαι . οὖον μόνος δέ ὡς αὐτός εἷς ἀλλά καί ὡς ἐν χρόνος εἷς · ὅταν γάρ αἰσθάνομαι ὁ μέλι ξανθός καί γλυκύς , ἢ ὁ χιών ψυχρός τε καί λευκός , οὐ ἐν ἄλλος μέν ὁ λευκότης αἰσθάνομαι χρόνος ἐν ἄλλος δέ ὁ ψυχρότης , ἀλλά ἐν ὁ αὐτός καί εἷς · καί ὅτε λέγω ἕτερος ὅτι ἕτερος , τότε καί ἕτερος · λέγω δέ οὖον κατά συμβαίνω ὁ ὅτε . λέγω ἄν γάρ ἐγώ νῦν ὅτι Πλάτων ὁ φιλόσοφος εἰς Σικελία ἀφικνέομαι , ἀλλά νῦν μέν λέγω , οὖον μέντοι γε ὅτι καί νῦν . ὁ δέ κρίνω ὁ ὁ λευκός πρός ὁ ψυχρός διαφορά καί νῦν λέγω , καί νῦν ὅτι καί νῦν λέγω . ἅμα ἄρα , ὥστε οὐ αὐτός μόνος εἷς ἀλλά καί ἐν χρόνος εἷς . εἷς τοίνυν εἰμί ὁ δύναμις ὁ αἰσθητικός , εἰς ὅς ὁ ὁ πλείων αἰσθητήριον | τελευτάω διαφέρω ἀγγελία . ἀλλά μήv οὗτος ἀδύνατος · συμβαίνω γάρ αὐτός τίς καί ἀδιαίρετος πλείων ἅμα κινέω κινέω καί μάλιστα ἐν χρόνος ἀδιαίρετος . καί τίς λέγω πλείων ; μήποτε καί ἐναντίος · δῆλος γάρ ὅτι ὁ εἷς οὗτος ὅστις πρός εἄν εἰμί , οὐ ὁ κόρη μόνος καί ὁ γλῶσσα εἰσαγγέλλω ὁ ξανθός καί ὁ γλυκύς , ἀλλά καί ὁ κόρη μόνος κατά ἑαυτοῦ ὁ λευκός καί μέλας , ὥσπερ ὅταν βιβλίον ἐντυγχάνω γράφω · αἰσθάνομαι γάρ ἅμα ἄμφω καί ὁ μέλας καί ὁ λευκός , οὗτος δέ οὐ ἕτερος μόνος ἀλλά πρός ὁ ἕτερος καί ἐναντίος . πῶς οὖν εἷς εἰμί κινέω ἅμα ὁ ἐναντίος κινέω ; οὐ εἰμί ἐν ὁ ἄτοπος τηλικόσδε ἐπί ὁ διάφορος αἴσθησις · ἐπί ἐκεῖνος γάρ ὁ ἀγγέλλω ἕτερος μέν εἰμί , οὖον μήv ἐναντίος , ὡς ἔχω ὁ γλυκύς καί ὁ ξανθός , ἀλλά ἔοικα ἐπί ὁ εἷς αἴσθησις καί ὁ εἷς αἰσθητήριον ὁ συμβαίνω εἰμί ἄτοπος , πῶς ὁ ἐναντίος ἅμα αἰσθάνομαι . ἆρα οὖν ἱκανός καταφεύγω εἰς ἐκεῖνος αὖθις ὁ λόγος ὁ λέγω ὁ δύναμις ὁ αἰσθητικός εἰς ὅς πᾶς ὁ ὁ αἰσθητήριον εἰςαγγελίαι διαπέμπω , εἷς μέν εἰμί ὁ ἀριθμός καί ὁ ὑπόκειμαι , ὁ λόγος δέ πλείων ; ἐπί πολύς γάρ οὗτος ὁ λόγος πολύς διαλύω ἐγώ ἀπορία . πως μέν οὖν διαιρέω οὗτος ὁ δύναμις ὁ διαιρέω αἰσθάνομαι , πως δέ ἀδιαίρετος ὁ διαιρέω ] · ὁ εἰμί μέν γάρ διαιρέω , τουτέστι ὁ λόγος , τόπος δέ καί ἀριθμός ἀδιαίρετος . ἢ ἐπί οὗτος γε ὁ ἀπορία οὐδέ οὗτος ἱκανός · δύναμις μέν γάρ αὐτός καί διαιρετός εἰμί καί ἀδιαίρετος ἴσως οὐδείς θαυμαστός , ὥσπερ δύναμις αὐτός ψυχρός καί θερμός καί λευκός καί μέλας , ἀλλά ἐνεργέω γε ἅμα κατά ἄμφω ὁ ἐναντίος ἀδύνατος , ἀλλά ἀνάγκη ὁ διαφέρω ἐνέργεια ἢ ὁ χρόνος διαιρέω ἢ ὁ ἐνεργέω ὑπάρχω . οὕτως οὖν οὐδέ ὁ εἶδος παραδέχομαι ἅμα ὁ ἐναντίος δυνατός , εἰμί τοιοῦτος ὁ αἴσθησις καί ὁ νόησις , ὡς δέχομαι ὁ εἶδος ὁ αἰσθητής ἢ ὁ νοητός . ἀλλά ἐκεῖνος ἄν τις μᾶλλον εὔλογος ὑπολαμβάνω ἔοικα ὁ δύναμις ὁ αἰσθητικός ὁ στιγμή , μᾶλλον δέ ὁ κέντρον ὁ κύκλος , εἰς ὅς πᾶς ὁ ἐκ ὁ περιφέρεια γραμμή τελευτάω . οὗτος γάρ ὁ στιγμή ἅμα καί εἷς καί πλείων · εἷς μέν , εἷς γάρ ὁ κέντρον ὁ κύκλος · πλείων δέ ὅτι πλείων εὐθύς καί διαφέρω εἰμί πέρας · ὥστε καί ἀδιαίρετος ὁ στιγμή καί διαιρετός , καί οὗτος ἅμα . οὗτος τοίνυν ὁ λόγος ἔχω καί ὁ δύναμις ὅς πρῶτος αἰσθητικός δεῖ καλέω καί πρῶτος αἴσθησις · εἷς γάρ εἰμί πλείων εἰμί πέρας ὄργανον . ὅς μέν οὖν εἷς καί ἀδιαίρετος , εἷς ὁ κρίνω εἰμί καί ἅμα , ὅς δέ πολύς διαιρέω πέρας εἰμί , πολύς γίγνομαι ὁ εἷς , ὥστε καί πολύς κρίνω οὖον κωλύω χωρίζω καί εἷς εἰμί · εἰμί γάρ ἅμα καί εἷς καί πολύς . ἔτι ὅς πολλάκις εἴρω , οὐ αὐτός λευκαίνω καί μελαίνω ἅμα , ἢ ψύχω καί θερμαίνω · οὗτος γάρ ὁ ἄτοπος εἰμί · ἀλλά εἰσαγγέλλω μέν ἕκαστος αἰσθητήριον εἰς οἰκεῖος διαφορά , ὁ δέ ἀσώματος εἰμί ὁ λόγος καί ἐπί ὁ πνεῦμα βαίνω ὁ πρῶτος αἰσθητικός , ἐκ ὅς ὁ αἰσθητήριον σύμπας ὥσπερ ἐκ πηγή ἐκπνέω , καί εἰς ὅς πᾶς | συμφοιτάω ὁ παρά ὁ αἰσθητής ἀγγελία , οὐ αὐτός πάσχω ὁ ἐναντίος ἀλλά θεωρέω ὁ ἐναντίος κρίνω καί ἀποφαίνω ὁ λευκός ὁ μέλας ἕτερος εἰμί καί ὁ λευκός ὁ γλυκύς . οὖον ὁ κρίνω δέ ἅμα ὁ ἐναντίος ἄτοπος εἰμί , ὥσπερ οὐδέ δικάζω ἅμα ὁ ἀντιλέγω πρός ἀλλήλων , ἀλλά ὁ πάσχω ἅμα ὁ ἐναντίος . Δῆλος τοίνυν ἐκ ἀπαντάω εἰμί ὅτι μήτε ὁ ὄψις ὁ πρῶτος εἰμί ἐν ἀλλά καί ὁ ὄψις ὁ πρῶτος καί ὁ γεῦσις καί ὁ ἀκοή καί ὁ ὄσφρησις καί ὁ ἁφή ἐν ὁ πνεῦμα ὁ πρῶτος ὑπάρχω ὁ αἰσθητικός , καί ὅταν λέγω πέντε εἰμί ὁ πᾶς αἴσθησις , πέντε εἰμί λέγω ὁ αἰσθητήριον καί πέντε εἰμί ὁ πνεῦμα ὁ αἰσθητικός ὥσπερ ἐκ πηγή εἷς ὀχετός διά ὁ ὄργανον ἀποχετεύω , ὁ δέ κύριος αἴσθησις καί πρῶτος εἰμί ἐν ] οὗτος χράω , καί χώρα μέν εἰσαγγελεύς ἔχω ὁ πέντε , ἄρχω δέ ἢ βασιλεύς ὁ εἷς . ὡς γάρ ἐκεῖ πολύς μέν ὁ ἀγγέλλω , εἷς δέ ὁ κρίνω , οὕτως καί ἐνταῦθα πολύς μέν ὁ μηνύω ὄργανον , εἷς δέ ὁ περί πᾶς ἀποφαίνω . οὗτος τοίνυν αἰσθάνομαι καί ὅτι ὁράω ὁ ὁράω , καί ὅτι ἀκούω ὁ ἀκοή · ὁ γάρ ὁ διαφορά ὁ ἐνέργεια , οὗτος καί ὁ ἐνέργεια αὐτός αἰσθάνομαι . οὖον ὁ ὁράω οὖν κρίνω ὁ ὄψις , ὡς μικρός πρόσθεν δοκέω , ἀλλά ὁ εἷς τῆ πρός ἕκαστος ὁ αἰσθητήριον τάσσω . περί μέν οὖν αἴσθησις ἵστημι οὗτος διά-ὁρίζω . | 3 . ἐπεί δέ φημί οὐ αἴσθησις μόνος γνωρίζω καί κρίνω ἀλλά καί λόγος καί διάνοια , τίς ἄν διαφέρω ὁ κριτήριον οὗτος ἀλλήλων , σκεπτέος ἐφεξῆς . ὅτι δέ οὖον παρέλκω ὁ ζήτησις εἰμί , δῆλος ἐκ ὁ ἀρχαῖος φυσικός · σχεδόν γάρ αὐτός ποιέω ἰά αἴσθησις οὗτος ὁ λόγος , Ἐμπεδοκλῆς μέν λέγω πρός πάρειμι1 γάρ μῆτις αὐξάνω ἄνθρωπος · οὗτος γάρ αἴσθησις ἴδιος ὑπό ὁ αἰσθητής πάρειμι κινέω . καί Ὅμηρος δέ συντρέπω ὁ νόος ὑπολαμβάνω καί συναλλοιόω ὁ περιέχω σωματικός οἴομαι ὁ φύσις ὁ λόγος , καί σχεδόν αἴσθησις ποιέω ὁ νόος · τοῖος γάρ νόος εἰμί ἐπιχθόνιος ἄνθρωπος οἷος ἐπῆμαρ ἄγω πατήρ ἀνήρ τε θεός τε . ὅλως δέ ὅταν ἐκ ὁ ὁ πᾶς ἀρχή συνίστημι καί ὁ ψυχή εἶτα ποιέω αὐτός ὁ εἰμί γνωρίζω ὁ θιγγάνω ὁ ὁμοιόω , οὐδείς ἄλλος ἢ σῶμα μέν ποιέω ὁ νόος , συντρέπω δέ οὗτος ὁ σῶμα ὁ γιγνώσκω . καίτοι γε χρή αὐτός οὖον μόνος ὅπως γιγνώσκω διδάσκω ἐγώ , ὅτι θιγγάνω ὁ ὁμοιόω , ἀλλά καί ὅπως ἐξαπατάω · συνήθης γάρ ὁ πάθος οὗτος ὁ ζῷον καί πλείων παραμένω χρόνος · ὁ δέ ὅπως μέν γιγνώσκω , ὅτι ὁ θιγγάνω ὁ ὁμοιόω φημί · ὅπως δέ ἀγνοέω , οὖον προσδιδάσκω , οὐ ἐννοέω ὅτι πολλοστός μέρος εἰμί ὁ γιγνώσκω ὅς ἀγνοέω · ἄλλως τε ὅτι καί ὁ ἐναντίος εἷς εἰμί ἐπιστήμη καί εἷς ἄγνοια · ὁ γάρ ὁ ἀγαθός ὡς ὠφέλιμος γιγνώσκω καί ὁ κακός ὅτι βλαβερός | συνεφίστημι , καί ὁ περί ἕτερος ἐξαπατάω ἐξαπατάω καί περί ἕτερος . χρή οὖν ἢ ὁ ἐναντίος ἐγώ ὁμοιόω ἅμα , ὅταν τἀναντία γιγνώσκω , ἢ ὁ ἐναντίος ἀνομοιόω , ὅταν περί ὁ ἐναντίος ἐξαπατάω · ἄμφω δέ ὁμοίως ἀδύνατος . ἀλλά οὗτος μέν ἔξω ὁ πάρειμι λόγος · ὅτι δέ ὁ αἴσθησις οὖον αὐτός ὁ λογικός δύναμις ὁ Ψυχή , πρόχειρος εἶπον , ὅτι ὁ μέν μετέχω πᾶς ὁ ζῷον , ὁ δέ ἄνθρωπος μόνος , καί ὁ μέν λογικός δύναμις ἄλλος διαφορά , ὁ αἴσθησις δέ ὁ πέντε , καί ὁ κατόρθωμα ἕτερος μέν ὁ αἴσθησις , ἕτερος δέ ὁ νόος . ταράσσω δέ οὖον χρή , εἰμί ποτέ μέν νόος , ποτέ δέ δύναμις λογικός , ποτέ δέ νόησις , ποτέ δέ διάνοια ὁ αὐτός πρᾶγμα οὗτος καλέω · πρόειμι γάρ ὁ ὄνομα ἀκριβής διακρίνω , νῦν δέ ὅσος ὁ πρός ὁ αἴσθησις διαφορά εἶπον ὡς αὐτός σημαίνω πᾶς οὗτος χράομαι ὁ ὄνομα . καί νόος μέν ἀρετή δόξα ὀρθός φημί καί ἐπιστήμη καί φρόνησις , αἴσθησις δέ οὐδαμῶς , καί αὖθις λόγος μέν κακία ψευδοδοξία καί ἀνεπιστημοσύνη καί ἀφροσύνη , αἴσθησις δέ οὐδείς ἄν εἶπον οὗτος κακία . καί αἴσθησις ὁ μέν ὁ ἴδιος ὁ δέ ὁ κοινός , καί ὅς γε ὁ ἴδιος ὡς ὁ πολύς εἰμί ἀληθής , νόος δέ εἰμί καί ἄλλως ὁ νάω ὁ μέν ἴδιος ὁ δέ κοινός , ὅμως περί ὁ ἴδιος μᾶλλον ἢ περί ὁ κοινός ἐξαπατάω · λαμβάνω γοῦν ὁ κοινός πρῶτος ὡς γνώριμος . εἰμί δέ ὅτι πολύς καί ὁ ἄλογος ζῷον μετέχω φημί διάνοια , οὐδείς πρός ὁ λόγος · καταχράομαι γάρ ἐπί αὐτός ὁ ὁ διάνοια ὄνομα . | ὁ δέ διάνοια μέν οὐδαμῶς κοινωνέω , φαντασία δέ ἴσως ἔνιοι , ὅσπερ ἀγαθός μέν δύναμις ὁ αἴσθησις , πολύς δέ ὑποβαίνω ὁ διάνοια , καί ὥσπερ ἄμφω ἐν μεθόριος κεῖμαι καί ἐπακολουθέω μέν ὁ αἴσθησις , προλαμβάνω δέ ὁ ὑπόληψις . ὑπόληψις γάρ ὀνομάζω πᾶς ὁ κριτικός ἕξις ὁ λογικός δύναμις συλλαμβάνω , ὅς καθάπερ γένος ὑπάρχω εἶδος ἄν νομίζω δόξα καί ἐπιστήμη καί φρόνησις . δήω μέν οὖν ἅπας ὁ δύναμις οὗτος φαντασία προηγούμενος , οὖον μήv ὁ αὐτός εἰμί ὁ φαντασία . ὅλως γάρ ὁ ὑπολαμβάνω εἴτε δοξαστικός , εἴτε ἐπιστημονικός , εἴτε δή κατά φρόνησις ἕτερος εἰμί δύναμις καί οὖον φαντασία . οὗτος μέν γάρ ὁ πάθος , λέγω δέ ὁ φαντασία , ἐπί ἐγώ εἰμί ὅταν βούλομαι ὑποβάλλω · πρό ὄμμα γάρ εἰμί ποιέω προαιρέω νῦν μέν ἵππος , νῦν δέ κύω , νῦν δέ ὅς τίς δήποτε , ὑπολαμβάνω δέ καί κρίνω περί τις οὐ ὅς τίς εἄν ἐγώ προαιρέω δυνατός , ἀλλά ὅς τίς ἄν ὁ δοκέω ἐναργής ἐπαναγκάζω . οὖον γάρ οἷος τε πρός ὁ φαίνω ψεῦδος μή ἀνανεύω , ἀλλά ὅτι μέν ὁ δίς δύο τέσσαρες ἀναγκαῖος συγκατατίθημι , ἄν τε βούλομαι ἄν τε καί μή · ὅτι δέ ὁ δίς δύο πέντε , οὐ ἄν τις γιγνώσκω ἀριθμός συγχωρέω , ἢ ὅτι ἄνθρωπος οὐ εἰμί δίπους , ἢ ὅτι ὁ πῦρ οὐ εἰμί θερμός . ἄν γάρ λέγω ὁ ἄνθρωπος ἵημι τετράπους , ἄν λέγω ψυχρός εἰμί ὁ πῦρ , λέγω μέν , οὐ ὑπολαμβάνω δέ οὕτως . ὁ γλῶσσα μέν οὖν ἀληθεύω ἢ ψεύδω ἐπί ἐγώ , ὁ δέ δοξάζω ἢ ὑπολαμβάνω , καί συγκατατίθημι ἔνδον ἢ ἀνανεύω οὐ ἐγώ κύριος , ἀλλά εἰμί ἀεκούσιος ὁ πάθος | οὗτος ὁ Ψυχή · ἕλκω γάρ αὐτός ὁ μέν ἐναργής εἰμί δοκέω εἰς συγκατάθεσις , ὁ δέ ἐναργής μή εἰμί δοκέω εἰς ἄρνησις , ὁ δέ ἄδηλος ὅπως ἔχω εἰς ἐποχή . ὁ μέντοι φαντάζω ἐπί ἐγώ κεῖμαι , καί οὖον ὁ δυνατός μόνος . ἀλλά καί ὁ ἀδύνατος παντελῶς , οἷος πολυκέφαλος ἄνθρωπος ὡς ὁ Γηρυόνης , καί πτερωτός ὡς ὁ βορεάς , καί ἱπποκένταυρος καί Σκύλλας . ὡς γάρ ὁ ζωγράφος ἐπί ἐξουσία γράφω ὁ βούλομαι , οὗτος καί ὁ Ψυχή . πρός δέ οὗτος ὅταν μέν ὑπολαμβάνω δεινός τίς εἰμί καί φοβερός , εὐθύς συμπάσχω καί ὁ σῶμα τρέμω ἢ ὠχριάω , ὁμοίως δέ κἀν θαρραλέος τίς φαντάζω , ἐναντίος διατίθημι · φαντασία δέ προβάλλω ἑαυτοῦ πολλάκις μέν σεισμός , πολλάκις δέ ἔπειμι θηρίον οὖον συμπάσχω οὐδέ ὁστισοῦν , ἀλλά ὥσπερ ἐν ὁ πίναξ ὁ γράφω θεάομαι πάσχω οὐδείς , οὗτος καί ἐν ὁ Ψυχή ὁ φάντασμα . ὅτι2 μέν οὖν ὑπόληψις ἀπασάω καί συγκατάθεσις διαφέρω ὁ φαντασία , δῆλος ἐκ ὁ εἴρω εἰμί Ν · ἐπεί δέ πολύς νοέω ἄνευ ὁ συγκατατίθημι καί ὑπολαμβάνω τίς περί αὐτός , ἕπομαι ἄν διδάσκω , κατά ὅς τίς ὁ φαντασία νόησις διαφέρω . οὖον γάρ εἰμί πάντως δήω φαντασία προύπειμι ὁ νόος , διά οὗτος αὐτός φαντασία καί νόος . ἵνα δέ ἀκριβής οὗτος καταμανθάνω , ἄνωθεν πρῶτος περί φαντασία διοριστέον . ἀποσκευάζω τοίνυν ὁ λοιπάς σημαίνω ὁ ὄνομα , ἐπί ὅς αὐτός μεταφέρω λέγω πολλάκις μέν γάρ καί ὁ αἴσθησις φαντασία καλέω , πολλάκις δέ καί 165 ὁ νόησις ) , περί ἐκεῖνος λέγω ὁ φαντασία , κατά ὅς φημί φάντασμα τίς ἐγώ ἐγγίγνομαι , οἷος τύπος τις καί μορφή ὁ αἴσθημα ἐν ὁ Ψυχή · οὗτος τοίνυν , ὅς κύριος φαντασία καλέω , εἷς τις εἄν εἰμί ὁ δύναμις καί ὁ ἕξις ὁ κριτικός ὅς ἀληθεύω ἢ ψεύδω . τοιοῦτος δέ εἰμί αἴσθησις δόξα ἐπιστήμη νόος · νόος δέ λέγω ὅς ἄν τις ἀκριβῶς ὀνομάζω , ὁ μή διαμαρτάνω ὁ ἀλήθεια · νόος γάρ ὁ τοιοῦτος κύριος , ὥσπερ καί ἐπιστήμη κύριος ὁ μή ψεύδω . ὅτι μέν οὖν οὐ εἰμί αἴσθησις ὁ φαντασία , ἐκ ὅδε δῆλος · ἐν γάρ ὁ ὕπνος φαντάζω μέν , οὐ αἰσθάνομαι δέ · διχῶς γάρ λέγω ὁ αἴσθησις ὁ μέν δύναμις , ὁ δέ ἐνέργεια . οὔτε ὁ δύναμις λέγω οἷος τε αἴσθησις ἔχω ἐγώ ἐν ὁ ὄνειρος · κίνησις γάρ τίς εἰμί ὁ ὄνειρος ὁ αἰσθητής ἐγκατάλειμμα · οὔτε δή πολύς μᾶλλον ὁ ἐνέργεια · οὖον γάρ ἄν οἷος τε εἰμί ὑπνώσσω ὁ ζῷον ἐνεργέω ὁ αἴσθησις . ἔπειτα ὁ πηρόω ὁ ὄψις φαντάζω μέν χρῶμα οὖον κωλύω , αἴσθησις δέ ἀποστερέω καί ὁ δύναμις καί ὁ ἐνέργεια . ἔπειτα αἴσθησις μέν πᾶς ὑπάρχω ὁ ζῷον , φαντασία δέ ὁ μέν ὁ δέ ἕ , μύρμηξ μέν ἴσως καί μέλισσα καί πολύς μᾶλλον κύων καί ἵππος καί ὅσος μετέχω αἴσθησις , σκώληξ δέ οὖον . εἶτα αἴσθησις μέν ὁ ἴδιος ἀληθής ὁ πλείων , φαντασία δέ ὁ πλείων φευδηω καί ὁ αἴσθησις ἐκλύω . δῆλος δέ · οὖον γάρ λέγω , ὅταν ἐνεργέω ἀκριβῶς περί ὁ αἰσθητής , τότε φαντάζω , ἀλλά μᾶλλον ὅταν μή | ἐναργής αἰσθάνομαι · οὐδείς γάρ πλησίος ὁράω Σωκράτης λέγω , οὗτος φαντάζω εἰμί Σωκράτης , ἀλλά ὅταν πόρρωθεν , καί ὅταν ὁ αἴσθησις ἐξατονέω . ἔπειτα καί μύω ὁ ὀφθαλμός ὁράω μέν οὐ οἷος τε εἰμί ὁ χρῶμα , φαντάζω δέ οὖον κωλύω . αἴσθησις μέν οὖν καί οὗτος καί ἄλλος πολύς φαντασία διαφέρω , νόος δέ καί ἐπιστήμη , ὅτι οὗτος μέν ἀεί ὁ ἕξις ἀληθεύω , ἐν ὁ φαντασία δέ ὀλιγάκις . λείπω ἄρα ζητέω , εἰμί δόξα αὐτός καί φ αντασία . ἀλλά φθάνω καί ὁ δόξα αὐτός διακρίνω · ὅτε γάρ ἅπας ὑπόληψις χωρίζω φαντασία , τότε δήπου καί ὁ δόξα ἕτερος αὐτός ἀποδείκνυμι · εἰμί γάρ εἶδος τίς ὁ ὑπόληψις ὁ δόξα . ὁ μέν οὖν ἀληθεύω καί ἐφεύδω ὁ φαντασία ὥσπερ ὁ δόξα κοινός ἄμφω , ἀλλά δόξα μέν ἕπω πίστις οὐ ἐνδέχομαι γάρ ὁ δοξάζω ὁ δοκέω αὐτός μή πιστεύω ) , πίστις δέ ἕπω ὁ πείθω , πειθώ δέ λόγος · λογικός γάρ τίς εἰμί συγκατάθεσις ὁ δόξα . ὁ δέ ἄλογος ζῷον ἔνιοι φαντασία μέν ὑπάρχω , λόγος δέ εἰμί παντάπασι ἀκοινώνητος · καί δοξάζω μέν , ὅσπερ καί πρότερος εἶπον , οὐ ἐπί ἐγώ ὁ ἀδύνατος , οἷος πτερωτός ἄνθρωπος , φαντάζω δέ ἐπί ἐγώ . Φανερός οὖν ὅτι οὔτε δόξα μετά αἴσθησις , ἵημι συμπλοκή δόξα καί αἴσθησις ὁ φαντασία · λέγω γάρ Πλάτων , ὅταν αἰσθάνομαι τίς καί προσδοξάζω , ὅτι οὗτος οὕτως ἔχω , οὗτος εἰμί ὁ φαντασία . δείκνυμι δέ οὖον πάντως ὁ φαντασία συνεφέλκω ὁ δόξα , ὥσπερ ἐν ὁ ἀναζωγράφησις ὁ ἀδύνατος καί ἀμήχανος . καί χωρίς γε ὁ εἴρω δῆλος εἰμί ὅτι , εἴπερ συμπλοκή δόξα εἰμί καί αἴσθησις φαντασία , οὐ ἄλλος μέν ὁ αἴσθησις εἰμί προσήκω , ἄλλος δέ ὁ δόξα , οἷος λευκός μέν ὁ αἴσθησις , δόξα δέ ἀγαθός , οὐδέ ὁ αὐτός μέν ὑπόκειμαι κατά ἄλλος δέ καί ἄλλος , οἷος εἰμί ὁ ὑπόκειμαι εἰμί λευκός καί ἀγαθός , ὁ μέν δόξα εἰμί περί αὐτός καθό ἀγαθός , ὁ δέ αἴσθησις καθό λευκός · κατά συμβαίνω γάρ ὁ αὐτός ὁ δόξα τε καί ὁ αἴσθησις δόξα καί ὁ αἴσθησις , καί ἔτι συνοδεύω αὐτός καί μή μάχομαι . ὅταν τοίνυν περί ὁ αὐτός καί κατά ὁ αὐτός γίγνομαι ὁ δόξα καί ὁ αἴσθησις ὑπάρχω διαφωνία , καί ὁ μέν δόξα ἀληθεύω , ὁ αἴσθησις δέ διαψεύδω , πῶς εἴρω ὁ οὗτος συμπλοκή φαντασία ; ὅταν γάρ ὁ μέν αἴσθησις λέγω ποδιαῖος εἰμί ὁ ἥλιος , ὁ δέ δόξα πολύς μείζων ὁ οἰκέω , πῶς οὗτος οἷος τε συμπλέκω , ἢ πῶς οἷος τε εἷς ἐκ αὐτός γίγνομαι κρᾶσις ὁ μέν ἀληθεύω ὁ δέ ψεύδω ; ἀνάγκη γάρ εἰμί τηνικαῦτα ἢ ὁ ἀληθινός περί ὁ ἥλιος δόξα ἀποβάλλω , ἵνα μεταλαμβάνω ὁ ψευδής καί σύμφωνος ὁ αἴσθησις , ἢ ὁ αὐτός φυλάσσω ἔτι δόξα ἀμελέω ὁ αἴσθησις κατά ὅς μάλιστα ἐκτυπόω ὁ φαντασία . ἑκάτερος δέ οὗτος ἀδύνατος · οὔτε γάρ ἀποβάλλω οἷος τε ὁ ἀληθής δόξα μή καί ὁ πρᾶγμα μεταπίπτω , ἀλλά ὁμοίως ἔχω καί σῴζω καί αὐτός σῴζω ὁ δοξάζω , οὔτε ὁ ἀληθής κατέχω δόξα , ὅτι πολύς μείζων ὁ ἥλιος ὁ οἰκέω , πιστεύω ὁ φαντασία ὅτι ποδιαῖος . οὐ ἄρα κεράννυμι τηνικαῦτα πρός ὁ αἴσθησις ὁ δόξα , ἀλλά ἐκκρούω μᾶλλον ὁ αἴσθησις καί συνεκκρούω καί ὁ φαντασία · τύπος γάρ ὁ αἴσθησις καί ἴχνος εἰμί Ν ὁ φαντασία καί οὖον κρᾶσις δόξα καί αἴσθησις · οὐδέ γάρ ἐπί ὁ κώπη ἐν ὁ ὕδωρ κρᾶσις δύο εἄν γίγνομαι δόξα καί αἴσθησις ὁ φαντασία , ἀλλά ὁ φαντασία μέν ἀκολουθέω ὁ αἴσθησις , ὁ δόξα δέ διαμάχομαι . εἰμί οὖν μήτε αἴσθησις ὁ φαντασία , μήτε ὑπόληψις οὔτε γάρ δόξα οὔτε φρόνησις οὔτε ἐπιστήμη οὔτε νόος ) , οὔτε ] κύριος ἄρα οὐδείς λείπω ἄν δύναμις ὁ Ψυχή πρός ὅς αμφισβητήσιμος εἰμί ὁ φαντασία . εἰμί μέν οὖν ἅπας νόος εἰμί ἀναμάρτητος , οὐδείς λείπω δύναμις · εἰμί δέ τις νόος εἰμί οἷος τε καί ἁμαρτάνω , καί μή μόνος ἀληθεύω ἀλλά καί ψεύδω , οὗτος διακρίνω ὁ φαντασία οὖον ῥᾴδιος · πολύς γάρ ἔχω ὁ ὁμοιότης . πρῶτος μέν αὐτός οὗτος ὅσπερ φημί , ὁ δύναμαι καί ἁμαρτάνω , εἶτα ὅτι καθάπερ φαντάζω ἐπί ἐγώ , οὗτος καί νοέω ὁ βούλομαι . τίς οὖν ὁ ὁ φαντασία πρός ὁ τοιοῦτος νόος διαφορά , ζητέω ἐφεξῆς . πρῶτος δέ ὁ ἑκάτερος φύσις Χωρὶς ἄν εἰμί διοριστέον · οὗτος γάρ καί πῇ διαφέρω ἀλλήλων καταφανής ἐγώ γίγνομαι , καί πρότερος γε τίς εἰμί ὁ φαντασία · τέως γάρ οὖον τίς εἰμί , ἀλλά ὅσος οὐ εἰμί , προερέω . ἐπεί τοίνυν τοίνυν πολύς κινέω ὑπό ἄλλος κινέω ἕτερος φύω , ὥσπερ ὁ μοχλός κινέω ὑπό ὁ χείρ κινέω ὁ λίθος , καί ὁ θάλασσα ὑπό ὁ πνεῦμα κινέω κινέω ὁ ναῦς , οὐδείς θαυμαστός | οὐδέ ἐπί ὁ αἴσθησις οὗτος συμβαίνω . οὗτος γάρ κινέω ὑπό ὁ ἔξωθεν αἰσθητής καί ὁ εἶδος ἀναλαμβάνω ὁ κινέω κινέω δύναμις ἕτερος ὁ Ψυχή ἐπί ὁ τέλειος ζῷον οὗτος ὅς φαντασία καλέω , ὅς φύσις εἰμί ὁ τύπος , ὅς ὁ αἴσθησις αὐτός παραδίδωμι ἀπό ὁ αἰσθητής ἀναμάσσω , καταχέω ἐν ἑαυτοῦ καί ἐνσφραγίζω καί δύναμαι καί ἀπέρχομαι ὁ αἰσθητής διατηρέω ἐπί τις χρόνος ὁ ἴχνος , ἀπέρχομαι μέν ἐν ὁ αἰσθητής ἐκφανής ὁ δύναμις ὁ φανταστικός ὁ αἰσθητικός διαφέρω · ὁ μέν γάρ παύω ἐνεργέω , ὁ δέ ὅς παραλαμβάνω τύπος ἔτι κατέχω . πάρειμι δέ ὁ αἰσθητής καί ἅμα ἄμφω ἐκκαλέω , λέγω δέ ἄμφω ὁ τε αἴσθησις ἅμα καί ὁ φαντασία , τηνικαῦτα χαλεπός ἐξευρίσκω ὁ δύναμις οὗτος ὁ διαφορά . δοκέω γάρ ὁ δύο τηνικαῦτα καί περί αὐτός ὑπόκειμαι ἐνεργέω καί ἐν αὐτός χρόνος . ἢ μήποτε καί τηνικαῦτα περί αὐτός μέν καί ἐν αὐτός χρόνος , οὐ ὡσαύτως δέ ἐνεργέω , ἀλλά ὁ μέν αἴσθησις πρός ὁ ἔξωθεν αἰσθητός ἀπερείδω καί ὑπό ἐκεῖνος κινέω , ὁ φαντασία δέ περί ὁ εἶδος ὅς ὁ αἴσθησις ἀναμάσσω , καί γίγνομαι ὅσπερ ὁ αἰσθητός ὁ αἴσθησις , οὗτος ὁ κατά ἐνέργεια αἴσθησις ὁ φαντασία . ὁ δέ ἀμφότερος ὁ κινέω ἅμα συμβαίνω μάλιστα ἐντεῦθεν αὐτός δυσθήρατος ὁ διαφορά · ἐπεί ὅτι γε ἕτερος , δῆλος ἐκ ὁ ὁ μέν αἴσθησις ὁ ἐνέργεια παύω πρότερος ἐπί πολύς , ὁ φαντασία δέ παραμένω · τηνικαῦτα γάρ ὁ ἴχνος ὅς κατέχω ὁ αἴσθησις εἰς | ὁ ἔξωθεν αἰσθητός ἀποτείνω γίγνομαι ὑπόκειμαι ὁ φαντασία , ὥσπερ εἰμί διά ὅλος μέν ὁ κηρός ἀναμάσσω ὁ σφραγίς , ἀναμάσσω δέ καί περιπτύσσω αὐτός πάλιν ὁ αὐτός τύπος ἐνσημαίνομαι ὁ ἀήρ , ὥστε καί ἀπέρχομαι ὁ κῆρ καί ὁ δακτύλιος μορφόω ὁ ἀήρ ὁ περίκειμαι . ἀλλά οὗτος μέν ἄψυχος σῶμα ὁ πείθω , ἐπί δέ ὁ ἔμψυχος ἕτερος τρόπος · ὁ γάρ πάσχω ἐπί οὗτος ἐνεργέω εἰμί μᾶλλον καί τελειόω , τελειόω δέ ὁ φαντασία ὑπό ὁ αἴσθησις εἰς ἐνέργεια πρόειμι , ὥσπερ ὁ αἴσθησις ὑπό ὁ αἰσθητής . μάλιστα δέ ἐπί ὁ ζῷον εἰμί λαμβάνω ὁ διαφορά , ἐν ὅς φημί αἴσθησις μέν εἰμί , φαντασία δέ μή , οἷος μυῖα τε καί σκώληξ καί πολύς τοιουτότροπος ἕτερος . κινέω μέν γάρ ὑπό ὁ αἰσθητής , οὖον μήv ὥστε καταχέω δύναμαι ὁ αἰσθητής · φέρω οὖν ὅπῃ καί τυγχάνω ἀπορέω δύναμις καθεκτικός ὁ αἰσθητής . πλήσσω τοίνυν ἔοικα ὁ αἴσθησις ἐπί αὐτός μηδέ ἀκαρής παραμένω . ἐπί ὅς δέ ὁ ἐκμαγεῖον ὁ αἰσθητής στερεός , ἐπί οὗτος ὁ φύσις προτίθημι τῆ αἴσθησις δύναμις ἕτερος ὥσπερ ταμιεῖον εἰμί ὁ αἴσθημα . Ζεύς οὗτος εἰμί οὔτε ἄνευ αἴσθησις ὁ φαντασία οὔτε ἄλλος πρᾶγμα , ἀλλά ὅσπερ ὁ αἴσθησις · καί γάρ εἰμί νοητός ποτέ γίγνομαι φαντασία , ἀλλά καί ὡς ἐξάπτω ὁ αἴσθησις . ὥσπερ οὖν ὁ αὐτός κηρός καί δέχομαι ὁ σφραγίς φύω καί τηρέω , καί καθό μέν δέχομαι , ἕτερος ἄν τις φημί περί αὐτός δύναμις θεωρέω κατά ὅς εἰκτικός καί εὐτύπωτος ὑπό ὁ γλύμμα , καθό δέ | τηρέω , ἕτερος αὖθις κτάομαι κατά ὅς στερεός φύσις καί μόνιμος τυγχάνω · οὗτος αὐτός εἰμί καί περί Ψυχή ἀποφαίνω , ὅτι καθό μέν κινέω ὑπό ὁ αἰσθητής αἰσθητικός ἔχω ὁ δύναμις , καθό δέ τηρέω οἷος τε ὁ αἴσθημα , φανταστικός . δῆλος τοίνυν ὅτι , ἡνίκα καί ὁ αἴσθησις περί ὁ αἰσθητός ἐνεργέω , τηνικαῦτα καί ὁ φαντασία · οὖον γάρ δή ἀσύνετος οὐδέ ἀναντίληπτος γίγνομαι τηρέω οἷος τε εἰμί ὁ ἴχνος καί ἀπέρχομαι ὁ αἰσθητής καί προβάλλω ὡς γιγνώσκω . ὅσος τοίνυν ὁ ζῷον οὗτος μεταλαμβάνω ὁ δύναμις , πολύς κατά αὐτός καί ποιέω καί πάσχω ποτέ μέν ὀρθῶς ἐνεργέω ποτέ δέ ἡμαρτημένως , ὁ δέ ὀρθῶς καί μή ὀρθῶς παρά ὁ αἴσθησις αὐτός προσγίγνομαι · συναπολαύω γάρ ἀνάγκη ὁ ἐκεῖνος κατόρθωμα καί ἁμάρτημα ὁ φαντασία , καί συναληθεύω μέν ἀληθεύω , συμψεύδομαι δέ ψεύδω . ὥσπερ τοίνυν ὁ αἴσθησις ὁ μέν ἴδιος ἀληθής εἰμί ὁ ὅτι ὀλίγιστος ἔχω ὁ ψεῦδος , δύο δέ ὁ ὑπόκειμαι ὁ ἴδιος καί ὅς ἐκεῖνος συμβαίνω , καί ἐνταῦθα ἤδη ἐνδέχομαι διαψεύδω ὅτι μέν γάρ λευκός ὁ πρόσειμι , ὀρθῶς καί κρίνω καί ἀποφαίνω , ὅτι δέ Σωκράτης ὁ πρόσειμι , διαμαρτάνω ) , τρίτος δέ ὁ κοινός καί ὁ ἴδιος συνάπτω , λέγω δέ οἷος κίνησις καί μέγεθος καί ἀριθμός καί σχῆμα περί ὁ μάλα εἰμί ἀπατάω κατά ὁ αἴσθησις , ὅταν ὁ πλείων ἔργον εἷς τις αὐτός ἐπιτρέπω · οὗτος δή καί ὁ φαντασία περί μέν ὁ ἴδιος αἰσθητός ὁ αἴσθησις ἐνεργέω ἀληθής | καί οὗτος , περί δέ γε ὁ ὑπόκειμαι καί ὁ κοινός # x003E ; πάρειμι ὁ αἴσθησις καί ἄπειμι διαψεύδω · πάρειμι μέν ἐκ ἀνάγκη , συνεξαμαρτάνω γάρ αὐτός ἀναγκαῖον εἰμί ὁ αἴσθησις · ἄπειμι δέ ὅταν ἐγκατάλειμμα μή οἷος λαμβάνω διαφυλάσσω · καί μάλιστα ὅταν πόρρω εἰμί ὁ αἰσθητής ὁ αἴσθησις ἀντιλαμβάνω . εἰμί τοίνυν ὅτι μέν εἰμί ὁ φανταστικός δύναμις ὁ Ψυχή , ἅπας φανερός , οὐδείς δέ ἄλλος ὁ διαριθμέω εἰμί τοιοῦτος ὁ λόγος ἐξευρίσκω , λείπω οὗτος εἰμί ὅς ἐγώ φημί κίνησις ὁ Ψυχή ὑπό ὁ αἴσθησις ὁ κατά ἐνέργεια γίγνομαι . ἐπεί δέ ὁ ὄψις μάλιστα τίμιος πᾶς ὁ αἴσθησις , καί ὁ ὄνομα ἐντεῦθεν κληρονομέω ἀπό ὁ φάος , ὅτι ἄνευ φάος οὐ εἰμί ὁράω . καί ὅσπερ εἶπον , διά ὁ παραμένω καί ὅμοιος εἰμί ὁ αἴσθησις ὁ φαντασία πολύς κατά αὐτός πράσσω ὁ ζῷον , ὁ μέν διά ὁ μή ἔχω ἕτερος δύναμις κύριος οἷος ὁ θηρίον , ὁ δέ διά ὁ πολλάκις ἐπικαλύπτω ὁ κύριος ὁ φαντασία ἢ νόσος ἢ ὕπνος οἷος ὁ ἄνθρωπος . 4 . περι δέ ὁ μόριον ὁ ὁ Ψυχή , ὅς χράω εἰς θεωρία καί πρᾶξις , εἴτε χωριστής εἰμί κατά τόπος , ὡς οἴομαι Πλάτων ὁ λόγος μέν ἐν ὁ κεφαλή | καθιδρύω , ὁ θυμός δέ ἐν ὁ Καρδία , ὁ ἐπιθυμία δέ ἐν ὁ ἧπαρ , εἴτε τόπος μέν οὖον διίστημι ὁ ἄλλος δύναμις ὁ Ψυχή , λόγος δέ μόνος χωρίζω , σκεπτέος τίς ἔχω διαφορά πρός ὁ προερέω δύναμις καί μάλιστα πρός ὁ φαντασία , καί πῶς ποτέ γίγνομαι ὁ νοέω . εἰμί δή ὁ νοέω ἀνάλογος εἰμί ὁ αἰσθάνομαι διά ἄμφω γάρ κρίνω τε καί γνωρίζω καθάπερ καί πρότερος φημί ὁ ψυχή ) , πάσχω ἄν τίς καί ὁ νόος ὑπό ὁ νοητός , ὥσπερ ὑπό ὁ αἰσθητής ὁ αἴσθησις , ὁ πάσχω δέ ἄν καί ἐνταῦθα ἀκούω παραπλήσιος · κύριος γάρ εἶπον , ὅτι μᾶλλον τελειόω ἄν εἰς ἐνέργεια ἐκ δύναμις προάγω . ὅτι ἐσθίω ἐκ ουναμεως , δῆλος · διά γάρ οὗτος οὔτε ἀεί νοέω , ἀλλά οὐδέ ὁ αὐτός ἀεί , ἀλλά ἄλλοτε ἄλλος . οὗτος γάρ σημεῖον ὁ δύναμις εἰμί οὗτος ὁ νόος · οὖον γάρ οἷος τε μεταβαίνω ἐκ ἄλλος εἰς ἄλλος ἐνέργεια μή δύναμις ὑπομένω , ὅς ὁ διάφορος ἐνέργεια ἀποδίδωμι . δεῖ τοίνυν αὐτός ἀπαθής εἰμί ὁ κύριος λέγω πάθος καί μή ἔχω οἰκεῖος μέν μορφή , δεκτικός δέ εἰμί πᾶς εἶδος καί δύναμις τοιοῦτος ἀλλά μή οὗτος , καί ὁμοίως ἔχω πρός ὁ νοητός ὥσπερ ὁ αἴσθησις πρός ὁ αἰσθητής , καί ὥσπερ ἐκεῖνος κατά ἐνέργεια οὐδέ ὁστισοῦν εἰμί ὅς αἰσθάνομαι , οὗτος μηδέ ὁ τοιοῦτος νόος κατά ἐνέργεια εἰμί τίς ὁ νοέω . ἀνάγκη ἄρα , ἐπεί πᾶς νοέω , πᾶς εἰμί δύναμις , τουτέστι μή ἔχω εἶδος οἰκέω μηδέ μορφή . οὖον φαῦλος ἄρα Ἀναξαγόρας ὀνειροπολέω ὁ νόος ἀμιγής ποιέω καί φύσις διαφέρω ἅπας ὁ ὑπό αὐτός γιγνώσκω · | οὗτος γάρ εἄν ῥᾳδίως γνωρίζω μηδείς οἰκεῖος παρεμφαίνω καί συνυπάρχω · κωλύω γάρ καί ἀντίφραξις ὁ ἐνυπάρχω εἶδος ὁ ἄλλος ὥσπερ ἀλλότριος . ἀναγκαῖος ἄρα ὁ τοιοῦτος νόος μή εἰμί φύσις οἰκεῖος μηδείς μηδέ μορφή ἀλλά ἢ οὗτος , ὅτι δυνατός περιλαμβάνω ὁ ἀλλότριος φύσις τε καί μορφή , καί μηδείς ἔχω εἶδος ἀφορίζω , ἐπεί καταλαμβάνω ἅπας φύω . ὁ ἄρα καλέω τῆ Ψυχή νόος λέγω δέ νόος ὅς διανοέομαι καί ὑπολαμβάνω ὁ ψυχή , οὐ ὅς πολλάκις καταχράομαι φέρω καί ἐπί ὁ φαντασία ) οὐδείς εἰμί ἐνέργεια ὁ εἰμί πρίν τίς νοέω . διό οὐδέ μείγνυμι αὐτός εὔλογος ὁ σῶμα · σῶμα γάρ πρός σῶμα μῖξις εἰμί . ἀνάγκη δέ σῶμα ὑπάρχω ἐνέργεια εἰμί καί μορφή ἔχω οἰκεῖος . ἀλλά οὐδέ ὄργανον εἄν χράω ὁ σῶμα , ὥσπερ ὁ αἴσθησις · καί γάρ οὕτως ἀπολαύω ὁ ὁ ὄργανον ποιότης , ὅς συνυπάρχω ἀεί ὁ ἐνέργεια αὐτός ὁ ἄλλος εἶδος κωλύω . δῆλος δέ μάλιστα ἐκ ὁ αἰσθητικός οὗτος δύναμις · οὗτος γάρ σῶμα μέν οὐ εἰμί , ἀλλά ἐπεί χράω ὅλως ὄργανον σωματικός , συναπολαύω οὗτος ὁ πάθος . καί οὗτος φανερός ἐπί ὁ αἰσθητήριον · ἡνίκα γάρ εἄν ὑπό ὁ σφόδρα αἰσθητής σφοδρός κινέω ὁ αἰσθητήριον , οἷος ὑπό ψόφος μέγας ὁ ἀκοή , καί λαμπρός χρῶμα ὁ ὄψις , ἢ βαρύς ὀσμή ὁ ὄσφρησις , οὖον δύναμαι ἔτι ὁ ἐκλύω αἰσθητής καί ἀμυδρός ἀντιλαμβάνω ῥᾳδίως , ἀλλά ἐμμένω ὁ ἴχνος ὁ βίαιος πληγή ἐκκρούω ὁ ἀμυδρός καί | ἀσθενής . ὁ μέντοι γε νόος ὅταν νοέω σφόδρα νοητός , οὐ κακός νοέω ὁ ὑποδεέστερος , ἀλλά καί μᾶλλον . οὕτως ἄρα ὁ μέν αἴσθησις οὐ ἄνευ σῶμα , ὁ δέ χωριστός ἅπας σῶμα , καί εὕω δή ὁ λέγω ὁ ψυχή τόπος εἰμί εἶδος , εἰμί καί ὁ ὄνομα καταχράομαι ὁ τόπος · πλήν ὅτι οὔτε ὅλος ὁ ψυχή , ἀλλά ὁ δύο μόνος δύναμις κατά ὅς τε νοέω κατά ὅς τε αἰσθάνομαι , οὔτε οὗτος τόπος ὡς περιέχω , ἀλλά ὡς γίγνομαι πως ὁ νοέω καί ὅς αἰσθάνομαι . οὗτος τοίνυν ὁ δύναμις νόος γίγνομαι μέν καί ἐν ὁ νήπιος · ὅταν δέ ἀπό ὁ αἰσθητής καί ὁ ἀπό οὗτος φαντασία καί ὁ περί οὗτος γυμνασία ὁ καθόλου δύναμαι θηρεύω καί συνάγω ὁ ὅμοιος ἐν ἰός ἀνόμοιος καί ὁ αὐτός ἐν ὁ διάφορος , τηνικαῦτα τέλειος γίγνομαι νόος ἀνάλογος ἔχω ὁ ἐπιστήμων , ὅστις ὁ θεώρημα ὁ ἐπιστήμη συλλαγχάνω οἷος τε κατά ἑαυτοῦ ἐνεργέω ἕκαστος αὐτός ἴδιος προχειρίζω , καί οὔτε διδασκαλία ἔξωθεν τις οὔτε γυμνασία δήω . εἰμί μέν οὖν καί τηνικαῦτα δύναμις , οὖον μήv ὁμοίως καί πρίν μανθάνω ὁ εὑρίσκω · ἐγγίγνομαι γάρ οἷος ὄψις αὐτός πρότερος οὐ ἔνειμι ὁρατικός ὁ ὅμοιος καί ὁ ἀνόμοιος καί αὐτός καί ἕτερος καί ἀκόλουθος καί μάχομαι , καί αὐτός δέ ἑαυτοῦ τηνικαῦτα δύναμαι νοέω · οὐδείς γάρ ] ἄλλος ὁ νόος εἰμί ἢ ὁ νόημα . γίγνομαι οὖν ὁ αὐτός ὁ νοέω νοέω τηνικαῦτα καί ἑαυτοῦ . // ὅταν μέν οὖν ὁ ἕξις ἔχω μόνος , ὁ νόημα εἰμί ὥσπερ ἀπόκειμαι · ὅταν δέ ἐνεργέω , τότε σύνδρομος γίγνομαι ὁ νοέω καί | εἰκότως ἑαυτοῦ νοέω τηνικαῦτα · αὐτός γάρ εἰμί ὁ νοέω . ὥσπερ γάρ ὁ ἐπιστήμη ὁ ἐπιστητός εἰμί θεώρημα οὐδείς γάρ ἄλλος εἰμί γεωμετρία ἢ ὁ γεωμετρικός θεώρημα ) , οὗτος καί ὁ νόος ὁ νόημα . // καί μέχρι μέν ἄν ὁ ἕξις αὐτός ἠρεμέω , ἠρεμέω καί ὁ θεώρημα , κινέω δέ ὁ ἕξις καί ἐνεργέω ἐνεργέω μέν πάντως περί εἷς ὁ θεώρημα ὁ ἑαυτοῦ , γίγνομαι δέ αὐτός ἐκεῖνος ὅς θεωρέω · ὁ γάρ ἐπιστήμη ὁ δύο ὀρθός ἔχω ὁ τρίγωνος , ὁ θεώρημα εἰμί καί ὁ λόγος κατά ὅς δύο ὀρθός ἔχω ἀποδείκνυμι ὁ τρίγωνος . οὗτος τοίνυν καί ὁ νόος ὅταν μέν ἠρεμέω , ὁ ἕξις λέγω ἔχω ὁ νόημα , ὅταν δέ ἐνεργέω περί εἷς ὁ νόημα , τότε ὁ αὐτός εἰμί ὁ νοέω , καί νοέω ἐκεῖνος καί ἑαυτοῦ νοέω . τίς οὖν ὁ διαφορά ὁ τοιόσδε νόος καί ὁ δύναμις ὁ αἰσθητικός φαντασία μετά ὁ διΐστημι ὁ ἕκαστος ὁ εἴρω φύσις ῥητέος ἐφεξῆς . ἐπεί τοίνυν ἄλλος μέν εἰμί ὕδωρ , ἄλλος δέ ὕδωρ εἰμί · ὕδωρ μέν γάρ ὁ ἐκ εἶδος καί ὕλη , ὁ δέ ὕδωρ εἰμί ὁ εἶδος εἰμί ὁ ὕδωρ καί κατά ὅς εἰμί ὕδωρ · ἕκαστος γάρ οὖον κατά ὁ ὕλη , ἀλλά κατά ὁ μορφή χαρακτηρίζω · οὗτος δέ καί ἐπί ὁ τεχνικός · ἄλλος γάρ οἰκίον καί οἰκίον εἰμί , καί ἄλλος ἀνδριάς καί ἀνδριάς ἵημι , καί οἰκίον μέν ὁ σχῆμα σύν ὁ λίθος καί ὁ ξύλον καί ὁ κέραμος , οἰκίον δέ εἰμί ὁ μορφή καί ὁ σύνθεσις ὁ τοιόσδε . ὁμοίως δέ καί ἀνδριάς μέν ὁ σχῆμα σύν ὁ λίθος ἢ ὁ χαλκός , ἀνδριάς δέ εἰμί ὁ εἶδος ὁ ἀνδριάς . ἀλλά οὐ ἐπί πᾶς ὁμοίως · ἐπί ἔνιοι γάρ αὐτός εἰμί οἷος στιγμή καί | στιγμή εἰμί , ἢ εἰμί τίς ἄυλος παντελῶς καί ἁπλόος , ἐπί ὅς ὁ λόγος ὁ τίς εἰμί εἰμί καί ὁ εἶδος κατά ὅς εἰμί αὐτός εἰμί ὅλος ὁ φύσις ὁ πρᾶγμα . οὗτος δή οὗτος ἔχω ὅταν μέν ὁ μορφή κρίνω ὡς συλλαμβάνω ὁ ὕλη , οἷος ὁ ψυχρός καί ὑγρός σύν ὁ ὕλη , τουτέστιν ὅταν κρίνω ὅλος ὁ ὕδωρ · ὁ γάρ λόγος οὗτος καί ὁ σύνθεσις ὁ μετά ὁ ὕλη ὁ ὕδωρ εἰμί · ὅταν οὖν κρίνω ὁ ὕδωρ ὅλος ἢ ὁ σάρξ ὅλος , ἀποχράω ἐγώ εἰμί ὁ αἰσθητικός δύναμις , μᾶλλον δέ καί ὁ σύζυγος αὐτός φαντασία · ὅταν δέ ἐξετάζω τίς ὁ ὕδωρ εἰμί καί τίς ὁ σάρξ εἰμί , ἄλλος τίς ἤδη ὁ κρίνω εἰμί ἢ ἄλλως ἔχω . μήποτε γάρ ὥσπερ εἷς ἀνάγκη δύναμις εἰμί ὁ κρίνω , ὅτι ὁ γλυκύς ὁ ξανθός διαφέρω , οὕτως αὖος πάλιν εἷς καί οὗτος ἵημι ἀνάγκη ὁ κρίνω , ὅτι ἄλλος μέν ὕδωρ , ἄλλος δέ ὕδωρ εἰμί , καί οὗτος ἀντιλαμβάνω μέν ἀμφότερος , ἄλλως δέ ἔχω καί ἄλλως ὅταν τε ὁ ὕλη σύν ὁ εἶδος παρασκοπέω καί ὅταν ὁ εἶδος ἐκλαμβάνω χωρίς . πρός μέν γάρ ὁ ὕδωρ δήω ὁ φαντασία ἀπαγγέλλω , πρός δέ ὁ ὕδωρ εἰμί ἀποχράω ἑαυτοῦ . ὥσπερ οὖν ὁ αὐτός γραμμή ἐκτείνω τε καί κλάω ὁ αὐτός μέν εἰμί φημί ἄν , ἄλλως δέ ἔχω καί ἄλλως , οὗτος δέ καί ὁ νόος , ὅταν τε ὡς συντίθημι ὁ σῶμα καταλαμβάνω καί ὅταν ὁ εἶδος αὐτός μόνος καί ὁ μορφή · συνεξομοιόω γάρ ὁ πρᾶγμα ὁ θεωρέω , καί ποτέ μέν ὥσπερ σύνθετος γίγνομαι , ὁπόταν ὁ συντίθημι νοέω , ποτέ δέ ὡς Ἀπλοῦς , ὅταν ὁ εἶδος ἐκλαμβάνω μόνος , καί ποτέ μέν ἔοικα | ὁ εὐθύς γραμμή , ποτέ δέ ὁ κλάω . Πλάτων μέν γάρ κύκλος ἀφομοιόω ὁ ἐνέργεια ὁ νόος ὁ τε εὔτροχος καί ὁ ὀρθός , Ἀριστοτέλης δέ γραμμή ἐκτείνω τε καί κλάω · γίγνομαι γάρ ἀντί εἷς ὥσπερ διπλόος τηνικαῦτα , ὅταν ὁ ὕλη συμπαρασκοπέω ὁ μορφή . εἰμί δέ καί ἐπί ὁ ἐκ ἀφαίρεσις λέγω ὁ μέν ἔοικα ὁ ὕδωρ , ὁ δέ ἔοικα ὁ ὕδωρ εἰμί · ἄλλος γάρ καί ἐν οὗτος ὁ εὐθύς2 καί ὁ εὐθύς εἰμί , καί ὁ μέν εὐθύς2 μετά ὁ συνεχής , ὥσπερ ὁ σιμός ὑπόκειμαι γάρ ὁ συνεχής ὁ εὐθύς ) , ὁ δέ εὐθύς εἰμί · ὁ λόγος ὁ ὁ εὐθύς . ἐπί οὗτος δή ὁ ἐκ ἀφαίρεσις ἄμφω ὁ νόος ἔοικα κρίνω , λέγω δέ ἄμφω ὁ τε συντίθημι ἐκ ὁ ὑπόκειμαι καί ὁ μορφή καί αὐτός ὁ μορφή , ἀλλά οὐ ὁμοίως ἔχω καί τηνικαῦτα , ἀλλά καί ἐπί οὗτος ποτέ μέν ὡς Ἀπλοῦς , ποτέ δέ ὥσπερ σύνθετος γίγνομαι . καί γάρ εἰμί ἄλλος μέν ὕλη ὁ αἰσθητός ὑπόκειμαι σῶμα , ἄλλος δέ ὁ ἐκ ἀφαίρεσις λέγω , ἀλλά καί ἐπί οὗτος ὅμως ποτέ μέν ἁπλόος εἶπον ἄν ὁ ὁ νόος θεωρία , ποτέ δέ μᾶλλον σύνθετος . ὁ μέν οὖν σῶμα ἐπισκοπέω δήω ὁ δύναμις ὁ αἰσθητικός · οὖον γάρ οἷος τε αὐτός κατά ἑαυτοῦ κρίνω , τίς ὕδωρ ἢ σάρξ , ἀφίημι παντάπασι ὁ αἴσθησις · πρός δέ ὁ τρίγωνος καί πρός ὁ εὐθύς2 μᾶλλον ἑαυτοῦ αὐτάρκης ὁ νόος , ὡς γάρ ὁ πρᾶγμα χωριστός ὁ ὕλη , οὗτος καί ὁ ὁ νόος θεωρία . ὡς οὖν οὗτος ὁ λόγος χωρίζω μόνος δύναμαι , κατά ἑαυτοῦ δέ οὐ ἄν ὑφίστημι , οὗτος καί ὁ νόος χωρίζω αὐτός ὁ λόγος μόνος ἐπιχειρέω . Ἀναξαγόρας δέ πῇ μέν ὀρθῶς λέγω περί ὁ | νόος , πῇ δέ οὐ ὀρθῶς · ἄμικτος μέν γάρ αὐτός πᾶς ὕλη ποιέω ὀρθῶς ὑπονοέω , πῶς δέ τοιοῦτος εἰμί πᾶς νοέω , εἴπερ ὁ νοέω πάσχω εἰμί , οὐ ὀρθῶς διδάσκω ή μᾶς παροράω · πάσχω γάρ οὐδείς ὅς μή κοινωνέω ὕλη , ἀλλά οὗτος δεῖ κοινός ὑπόκειμαι καί ὁ πάσχω καί ὁ ποιέω . διόπερ οὐδέ πάσχω ὁ τυγχάνω ὑπό ὁ τυγχάνω , οἷος ὑπό ψόφος γραμμή , ἀλλά ὅς ὁ αὐτός καί κοινός ὕλη . ἀλλά οὗτος Ἀναξαγόρας μέν οὖον διακρίνω , ἐγώ δέ αὖθις ὑπομνηστέον ὁ ἤδη πολλάκις διά-ὁρίζω . εἰμί γάρ ὁ πάσχω μηδέ ἐπί ὁ αἴσθησις λέγω κύριος , πόσος δή μᾶλλον ἐπί ὁ νόος ; ὁ μέν γε αἴσθησις προσχράομαι γοῦν ὁ σωματικός καί ἔχω ἄν τίς κοινός ὑπόκειμαι πρός ὁ ποιέω , λέγω δέ ὁ αἰσθητής · σῶμα γάρ χράω κινέω ὑπό σῶμα · ὁ δέ νόος , ὥσπερ εἴρω , δύναμις μέν ἅπας εἰμί ὁ νοητός , ἐντελέχεια δέ οὐδείς πρίν εἄν νοέω . πρόσω τοίνυν ὁ πάσχω εἰμί , ὅς γε οὐδέ φύσις τυγχάνω ἀφορίζω , ἀλλά ὥσπερ ἐν γραμματεῖον μηδείς ἔχω γράφω ἐντελέχεια ὅταν γράφω ὁ γράμμα , τελέω εἄν εἶπον ὁ γραμματεῖον ὁ γράφω , οὖον πάθος , ἐπεί πρός ὁ γίγνομαι οὗτος ἀπολαμβάνω · οὗτος συμβαίνω καί ἐπί ὁ νόος . οὖον γάρ πάσχω <περὶ> ὁ νοητός ἐνεργός ἀλλά τελειόω , ὥστε οὗτος ἀμιγής καί ἁπλόος · ὅλως γάρ ὁ δύναμις νόος , ὅς φημί Ἀριστοτέλης , οὐδείς εἰμί ἐνέργεια ὁ εἰμί , μηδείς δέ εἰμί ἐνέργεια οὐδέ εἄν πάσχω , οὐδέ ἄν μίγνυμι · ὁ γάρ εἰμί τίς ἐνέργεια καί ὁ πάσχω καί ὁ μίγνυμι . γίγνομαι δέ ἐκ ὁ δύναμις | νόος ἐνέργεια , ἡνίκα ἄν αὐτός γίγνομαι καί νόημα , καί τότε ἅμα νόος τε καί νοητός . οὖον πάσχω τοίνυν ὑπό ὁ νοητός , ἀλλά αὐτός ἐκεῖνος γίγνομαι . καί ἔοικα ἐν μόνος γίγνομαι ὁ Ψυχή ὁ ἀνθρώπινος ὁ δύναμις νόος · οὗτος γάρ μόνος καί ὁ πάθος ἐπήκοος λόγος καί πρός λόγος εὐφυής ἔχω , ὁ δέ ἄλλος ζῷον οὐκέτι . ἀλλά πῶς ἅμα νόος τε καί νοητός ; καί ἆρα κατά αὐτός , ἢ κατά ἄλλος μέν γίγνομαι νόος , κατά ἄλλος δέ νοητός ; ἢ ἐπί μέν ὁ ἄνευ ὕλη αὐτός εἰμί ὁ νοέω καί ὁ νοέω , ὁ γάρ ἐπιστήμη ὁ θεωρητικός αὐτός καί ὁ οὕτως ἐπιστητός · ἐπί δέ ὁ ἔνυλος εἶδος ἄλλος μέν ὁ νοητός ἄλλος δέ ὁ νόος . οὐδέ γάρ εἰμί φύσις οὗτος ὁ ] ὅνος , λέγω δέ ὁ ἔνυλος εἶδος , ἀλλά ὁ νόος αὐτός νοητός ποιέω ὁ ὕλη ἀποτέμνω , καί δύναμις εἰμί νοητός , οὐ ἐνέργεια · ὅτι γάρ ἐπιτηδείως ἔχω πρός ὁ νοέω , οὐ ὅτι ὁ φύσις αὐτός κατά ἑαυτοῦ νοητός , ὥστε εἰκότως νοέω μέν ὁ τοιοῦτος , νοέω δέ οὖον . ὁ δέ νόος οὗτος , ὁ δύναμις λέγω , ὥσπερ δύναμις νόος , οὗτος καί δύναμις νοητός · διόπερ οὐ ἀεί νοέω καί νοέω συνεχῶς κάμνω · ὕπειμι γάρ αὐτός ὁ δύναμις , ὥστε οὐδέ ἀεί νοητός , ἀλλά ὅταν συλλέγω ὁ νόημα . εἰμί δέ τις νόος παντάπασι ἄνευ ὁ δύναμις , οὗτος ἀεί καί νόος ἅμα καί νοητός , περί ὅς καί δή λέγω ἀρχή ἄλλος ποιέω . | Θεμίστιος περί Ψυχή Λόγος ἕκτος . 5 . ἐπεί ὁ ὑπό ὁ φύσις γίγνομαι ἕκαστος προλαμβάνω ἔχω ὁ δύναμις , ἕπομαι δέ ὁ τελειότης , καί οὐ ἵστημι ἄχρι ὁ εὐφυΐα καί ὁ δύναμις μάτην γάρ ἄν ἔχω οὗτος παρά ὁ φύσις ) , δῆλος ὅτι καί ὁ ἀνθρώπινος ψυχή οὐ ἄχρι ὁ ὁ δύναμις νόος ἔχω προέρχομαι οὐδέ ἄχρι ὁ φύω πρός ὁ νοέω ἐπιτηδείως , ἀλλά ἀκολουθέω ἀναγκαῖος ὁ εὐφυΐα ὁ τέλος , ὅς ἕνεκα οὕτως ὑπό ὁ φύσις παρασκευάζω . δεῖ τοίνυν ὁ δύναμις νόος τελειόω , τελειόω δέ οὐδείς ὑπό αὐτός , ἀλλά ὑπό ἕτερος . ἀνάγκη ἄρα καί ἐν ὁ ψυχή ὑπάρχω οὗτος ὁ διαφορά , καί εἰμί ὁ μέν τις δύναμις νόος , ὁ δέ τις ἐνέργεια νόος τέλειος τε καί μηκέτι δύναμις καί ὁ φύω , ἀλλά νόος εἰμί ἐνέργεια , ὅς ἐκεῖνος συμπλέκω ὁ δύναμις καί προάγω αὐτός εἰς ἐνέργεια ὁ κατά ἕξις νόος ἀπεργάζομαι , ἐν ὅς ὁ καθόλου νόημα καί ὁ ἐπιστήμη . ὡς γάρ ὁ οἰκίον ὁ δύναμις καί ὁ ἀνδριάς ὁ δύναμις , τουτέστι ὁ λίθος καί ὁ χαλκός , οὐ οἷος τε ἀπολαμβάνω ὁ ὁ οἰκίον ἢ ὁ ὁ ἀνδριάς μορφή , εἰμί μή τέχνη ὁ ὕλη ὁ ἐπιτηδείως πρός οὗτος ἔχω ὁ οἰκεῖος ἐνδέω δύναμις καί ὁ τεχνικός εἶδος ἐντίθημι ὁ συντίθημι οἰκίον ἀπεργάζομαι καί ὁ ἀνδριάς , οὗτος καί ὁ δύναμις νόος ἀναγκαῖος ὑπό ἄλλος τις νόος τελειόω τέλειος εἰμί ἤδη καί ἐνέργεια οὐ δύναμις , ὅς ἀνάλογος ἔχω ὁ τέχνη κινέω ὁ δύναμις νόος , καί ὁ εὐφυία ὁ πρός ὁ νοέω ὁ Ψυχή τελειόω καί ἕξις κατασκευάζω . καί εἰμί οὗτος ὁ νόος χωριστός τε καί ἀπαθής καί ἀμιγής . ὅς δέ λέγω δύναμις νόος , εἰμί καί ὁ μάλιστα αὐτός ὁ αὐτός ἐπιφημίζω , ἀλλά μάλα γε εἰμί ὁ Ψυχή συμφύω , λέγω δέ οὖον πᾶς Ψυχή ἀλλά μόνος τῆ ἀνθρώπινος . καί ὥσπερ ὁ φάος τῆ δύναμις ὁράω καί ὁ δύναμις χρῶμα ἐπιγίγνομαι ὁ μέν ἐνέργεια ὄψις ποιέω , ὁ δέ ἐνέργεια χρῶμα , οὗτος καί ὁ νόος οὗτος ὁ ἐνέργεια προάγω ὁ δύναμις νόος οὖον μόνος αὐτός ἐνέργεια νόος ποιέω , ἀλλά καί ὁ δύναμις νοητός ἐνέργεια νοητός αὐτός κατασκευάζω , οὗτος δή ὁ ἔνυλος εἶδος καί ὁ ἐκ ὁ κατά ἕκαστος αἰσθητής συλλέγω κοινός νόημα , ὁ τέως μέν οὐ οἷος τε εἰμί διακρίνω , οὐδέ ἐκ ἕτερος εἰς ἕτερος μέτειμι , οὐδέ συντίθημι καί διαιρέω · ἀλλά ὥσπερ θησαυρός νόημα ἢ μάλα γε ὥσπερ ὕλη ὁ παρά ὁ αἴσθησις καί ὁ φαντασία τύπος τίθημι διά ὁ μνήμη . // ἐπέρχομαι δέ αὐτός ὁ ποιητικός νόος καί ὁ ὕλη οὗτος ὁ νόημα καταλαμβάνω γίγνομαι εἷς μετά ἐκεῖνος καί μεταβαίνω οἷος τε γίγνομαι καί συντίθημι καί διαιρέω καί περισκοπέω ἄλλος ἐκ ἄλλος . ὅσπερ οὖν ὁ τέχνη πρός ὁ ὕλη λόγος ἔχω , οὗτος καί ὁ νόος ὁ ποιητικός πρός ὁ δύναμις , καί οὕτως ὁ μέν πᾶς γίγνομαι , ὁ δέ πᾶς ποιέω · διό καί ἐπί ἐγώ νοέω ὅταν βούλομαι · οὖον γάρ ἔξωθεν ὁ ὕλη ὁ | τέχνη , ὥσπερ χαλκευτικός ὁ χαλκός καί τεκτονικός ὁ ξύλον , ἀλλά ἐνδύω ὅλος ὁ δύναμις νάω ὅς ποιητικός , ὥσπερ ἄν εἰμί ὁ τέκτων ὁ ξύλον καί ὁ χαλκοτύπος ὁ χαλκός μή ἔξωθεν ἐπιστατέω , διά ὅλος δέ αὐτός φοιτάω οἷος τε εἰμί . οὗτος γάρ καί ὁ κατά ἐνέργεια νόος ὁ δύναμις νάω προσγίγνομαι εἷς τε γίγνομαι μετά αὐτός · εἷς γάρ ὁ ἐκ ὕλη καί εἶδος · καί αὖος ἔχω ὁ δύο λόγος ὁ τε ὁ ὕλη καί ὁ ὁ δημιουργία πῇ μέν ἅπας γίγνομαι , πῇ δέ ἅπας ποιέω · γίγνομαι γάρ πως αὐτός ὁ πρᾶγμα ἐνεργός κατά ὁ νόησις , καί φαίνω αὐτός ὁ μέν τίς ὡς ὕλη , ὅπου ὁ πλῆθος ὁ νόημα , ὁ δέ ὡς τεχνίτης · ἐπί αὐτός γάρ ὅτε βούλομαι νόημα περιλαμβάνω καί μορφόω · ποιητικός γάρ αὐτός καί ἀρχηγός ὁ νόημα . διό καί θεός μάλιστα ἔοικα · καί γάρ ὁ θεός πως μέν αὐτός ὁ εἰμί εἰμί , πως δέ ὁ οὗτος χορηγός . τίμιος δέ ὁ νόος καθό δημιουργέω μᾶλλον ἢ καθό πάσχω · πανταχοῦ γάρ ὁ ποιητικός ἀρχή ὁ ὕλη τίμιος , καί γίγνομαι μέν , ὥσπερ φημί πολλάκις , ὁ αὐτός νόος καί νοητός , ὥσπερ ὁ ἐπιστήμη ὁ κατά ἐνέργεια αὐτός εἰμί ὁ ἐπιστητός , οὖον μήv κατά αὐτός , ἀλλά ὅς μέν συλλαμβάνω ὁ δύναμις νόος , νοητός · ὅς δέ εἰμί αὐτός κατά ἐνέργεια , νόος . ἐν μέν οὖν ἄνθρωπος πρότερος ὁ δύναμις νόος ὁ ἐνέργεια , πρότερος γάρ ὁ χρόνος πᾶς εὐφυία ὁ ἐνέργεια · ἀπλόος δέ οὖον πρότερος , οὐδέποτε γάρ πρότερος · ὁ ἀτελής ὁ τέλειος , οὐδέ δύναμις ἐνέργεια . ὁ ἐσθίω οὐσία ὁ ποιητικός νόος αὐτός εἰμί ὁ ἐνέργεια , καί οὐ ἐκ δύναμις πρόειμι , ἀλλά ὁ αὐτός | φύσις ὁμογενής ὁ ἐνέργεια , καί οὕτως ὁ νόος , ὅσπερ ἤδη καί πρότερος εἴρω , χωριστός καί ἀπαθής καί ἀμιγής εἰμί , οὐ ὁτὲ μέν νοέω ὁτὲ δέ οὖον νοέω . οὗτος μέν γάρ ὑπομένω , ὅταν ὑποβάλλω ὁ δύναμις , ὅταν δέ αὐτός κατά ἑαυτοῦ εἰμί , οὗτος εἰμί μόνος ὅσπερ εἰμί . εἰμί δέ ἐνέργεια ἄπαυστος καί ἀκάματος καί ἀθάνατος καί ἀίδιος , νόος τε καί νοητός ὁ αὐτός ἀκριβῶς , οὐκέτι κατά ἄλλος καί ἄλλος , οὐδέ διά ἄλλος ὥσπερ ὁ λοιπάς νοητός , ὅσος εἄν ὁ νόος ὁ κατά νοητός ποιέω χωρίζω ὁ ὕλη , ἀλλά διά ἑαυτοῦ νοητός καί ὁ φύσις ὁ παρά ἑαυτοῦ καί ὁ νοέω καί ὁ νοέω ἔχω . // ἐν μέν οὖν ὁ δύναμις νάω διαιρέω ὁ νόημα , ἐν ὅς καί ὁ τέχνη καί ὁ ἐπιστήμη , ἐν δέ ὁ κατά ἐνέργεια , μᾶλλον δέ ἐν ὁ ἐνέργεια , εἴπερ αὐτός ἐπί αὐτός ὁ οὐσία ὁ ἐνέργεια , ἄλλος τρόπος εἄν εἰμί δύσφραστος καί θεῖος οὖον μεταβάλλω ἐκ ὅδε εἰς ὅδε , οὐδέ συντίθημι , οὐδέ διαιρέω . οὐδέ διέξοδος προσχρωμένου πρός ὁ νοέω , ἀλλά πᾶς ἔχω ἀθρόος ὁ εἶδος καί ἅπας ἅμα προβάλλω . οὗτος γάρ μόνος εἄν εἰμί , καθά φημί Ἀριστοτέλης , αὐτός ὅς τε οὐσία αὐτός καί ὁ ἐνέργεια · εἰμί γάρ μεταβαίνω καθάπερ ὁ ἐπιστήμων , ἀνάγκη ὑπομένω μέν ὁ οὐσία , ἐξαλλάσσω δέ ὁ ἐνέργεια , οὗτος δέ εἰμί διαφέρω ἐπί αὐτός ὁ οὐσία ὁ ἐνέργεια , ὅς διαρρήδην Ἀριστοτέλης οὖον συγχωρέω . οὗτος ὅς καί ἐν ὁ πρῶτος φημί · ὁ δέ διανοέομαι καί φιλέω καί μισέω οὐ εἰμί ἐκεῖνος πάθος . | ἐγώ οὖν ὁ ὁ δύναμις νόος ἢ ὁ ἐνέργεια . εἴπερ ἐν ἄλλος ἐπί ὁ σύγκειμαι ἅπας ἐκ τε ὁ δύναμις καί ὁ ἐνέργεια ὁ ὅδε καί ὁ ὅδε εἰμί , ἄλλος ἄν εἰμί καί ὁ ἐγώ καί ὁ ἐγώ εἰμί , καί ἐγώ μέν σύγκειμαι νόος ἐκ ὁ δύναμις καί ὁ ἐνέργεια , ὁ δέ ἐγώ εἰμί ἐκ ὁ ἐνέργεια εἰμί , ὥστε καί ὁ διανοέομαι οὗτος , καί ὁ συγγράφω , γράφω μέν ὁ σύνθετος νόος ἐκ ὁ δύναμις καί ὁ ἐνέργεια , γράφω δέ οὐ ὅς δύναμις , ἀλλά ὅς ἐνέργεια · ὁ γάρ ἐνεργέω ἐκεῖθεν αὐτός ἐποχετεύω . εἰμί δέ οὐ οἷος τε δέχομαι ἀμερῶς , ὁ ἐκεῖνος δίδωμι ἀμερῶς , οὐδείς θαυμαστός · οὐδέ γάρ ἐπί ὁ σῶμα ὁ ποιότης ὁ ὕλη δέχομαι ἀμερῶς , καίτοι κατά ὁ ἴδιος λόγος ἀμερής εἰμί , ἀλλά ὁ λευκότης ἀμέριστος εἰμί δέχομαι μεμερισμένως ὁ ὕλη . ὥσπερ οὖν ἄλλος ὁ ζῷον καί ἄλλος ὁ ζῷον εἰμί , καί ὁ ζῷον εἰμί παρά ὁ Ψυχή εἰμί ὁ ζῷον , οὗτος καί ἄλλος μέν ὁ ἐγώ , ἄλλος δέ ὁ ἐγώ εἰμί . ὁ οὖν ἐγώ εἰμί παρά ὁ Ψυχή , καί οὗτος γε οὖον πᾶς · οὖον γάρ ὁ αἰσθητικός , ὕλη γάρ εἰμί ὁ φαντασία · οὐδέ αὖος ὁ φανταστικός , ὕλη γάρ εἰμί ὁ δύναμις νόος · οὐδέ ὁ δύναμις νόος , ὕλη γάρ εἰμί ὁ ποιητικός . παρά μόνος τοίνυν ὁ ποιητικός ὁ ἐγώ εἰμί · μόνος γάρ οὗτος εἶδος εἰμί ἀκριβῶς , μᾶλλον δέ οὗτος εἶδος εἶδος , ὁ δέ ἄλλος καί ὑπόκειμαι ἅμα καί εἶδος , καί πρόειμι1 δή αὐτός ] ὁ φύσις εἶδος μέν πρός ὁ ἄτιμος αὐτός χράω , ὕλη δέ πρός ὁ ἔντιμος . ἔσχατος δέ καί ἄκρος ὁ εἶδος ὁ ποιητικός οὗτος νόος , | καί ἄχρι οὗτος προέρχομαι ὁ φύσις ἀποπαύω ὡς μηδείς ἔχω ἕτερος τίμιος , ὅστις ἄν αὐτός ποιέω ὑπόκειμαι . ἐγώ οὖν ὁ ποιητικός νόος , καί εἰκότως Ἀριστοτέλης ἀπορέω πρός ἑαυτοῦ , πῶς οὖν μετά ὁ θάνατος οὖον μνημονεύω ὅς ἄν ἐνταῦθα νοέω ; καί ὁ λύσις ἀκόλουθος καί ὁ ἄρτιος περί ὁ νόος καί ὁ πρότερος εἴρω , ὅτι ὁ μέν ποιητικός ἀπαθής , ὁ δέ παθητικός νόος φθαρτός . τίς μέν οὖν λέγω ὁ παθητικός νόος καί φθαρτός , πρόειμι1 ἐπισκοπέω καί ὅτι μή ὁ δύναμις οὗτος παραλαμβάνω , ἀλλά ἕτερος τις νόος , ὅς κοινός ὀνομάζω ἐν ὁ πρῶτος , μετά ὅς ὁ ἐνταῦθα νοέω , καί σύν ὅς περί ὁ ἐνταῦθα διανοέομαι , ὅς καί ὁ φιλέω φημί καί ὁ μισέω καί ὁ μιμνήσκω . νῦν δέ οὗτος ἐγώ βέβαιος , ὅτι ἐγώ οἴομαι ὁ ποιητικός εἰμί νόος , ὁπόταν καί ἀπορέω καί ἐπιλύω λέγω · οὖον μνημονεύω δέ ὅτι οὗτος μέν ἀπαθής , ὁ δέ παθητικός νόος φθαρτός . οὗτος γάρ ἀκόλουθος ὁ ἀπόρημα καί πρός ἅπας κοινός ὁ ἀθάνατος ὁ νόος τίθημι , τίς δήποτε οὖον μνημονεύω ὁ ἐν ὁ βίος μετά ὁ θάνατος οὐδέ ἔχθρα ἀμείβω οὐδέ φίλιος οὐδέ φαίνω ὁ οἰκέω ὅς μάλιστα ἁλίσκομαι . διό καί ἐν ὁ πρῶτος αὐτός διόρθωσις καί νῦν ἀξιόω , καί ὁ αὐτός αἴτιος ἀπολογίζομαι ὁ ὁ νόος ἐγώ μή μιμνήσκω ἐν ὅς τε ἄρχω εἶπον περί αὐτός καί ὅς νῦν ἐπέξειμι ἐμφανής . σχεδόν γάρ ἄντικρυς καί ὁ ῥῆμα αὐτός χράω ἐκεῖ μέν εἶπον · ὁ δέ | διανοέομαι καί φιλέω ἢ μισέω οὐ εἰμί ἐκεῖνος πάθημα ἀλλά ὅδε ὁ ἔχω ἐκεῖνος ὅς ἐκεῖνος ἔχω . διό καί οὗτος φθείρω οὔτε μνημονεύω ι οὔτε φιλέω · οὖον γάρ ἐκεῖνος εἰμί , ἀλλά ὁ κοινός ὅς ἀπόλλυμι , ὁ δέ νόος ἴσως θεῖος τίς καί ἀπαθής εἰμί . ἐνταῦθα δέ · ὅλως δέ οὐδέ ἐν χρόνος , ἀλλά οὐ ὁτὲ μέν νοέω ὁτὲ δέ οὖον νοέω . χωρίζω δέ εἰμί μόνος οὗτος ὅσπερ εἰμί , καί οὗτος μόνος ἀθάνατος καί ἀίδιος , οὖον μνημονεύω δέ ὅτι οὗτος μέν ἀπαθής ὁ δέ παθητικός νόος φθαρτός , καί ἄνευ οὗτος οὐδείς νοέω . ὁ μέν γάρ οὐδέ ἐν χρόνος νοέω καί οὐ ὁτὲ μέν νοέω ὁτὲ δέ οὖον νοέω , αὐτός ἄντικρυς ὁ οὐ διανοέομαι , ἀλλά ἕτερος ὁ διανοέομαι ὅς καί ὁ μή ἀεί νοέω ἀλλά ἐν χρόνος · ὁ δέ χωρίζω δέ εἰμί μόνος οὗτος ὅσπερ εἰμί καί οὗτος μόνος ἀθάνατος καί ἀίδιος , ὁ ὁ δέ νόος ἴσως θεῖος τίς καί ἀπαθής εἰμί · ὁ δέ , οὖον μνημονεύω δέ ὅτι οὗτος μέν ἀπαθής ὁ δέ παθητικός νόος φθαρτός καί ἄνευ οὗτος οὐδείς νοέω , ὁ διό καί οὗτος φθείρω οὔτε μνημονεύω οὔτε φιλέω · οὖον γάρ ἐκεῖνος εἰμί ἀλλά ὁ κοινός ὅς ἀπόλλυμι . ὥστε παραφέρω ἅπας ὁ δοκέω ἐγκαλέω ὁ φιλόσοφος , ὅσος καί ἀπορέω αὐτός καί διαλύω οἴομαι . Ζεύς τίς ποτός οὖν οὖον μιμνήσκω ὅς ὁ ποιητικός | νόος ἐνεργέω κατά ἑαυτοῦ καί πρίν εἰς ὁ σύστασις συντελέω ὁ ἡμέτερος ; φθείρω γάρ φημί ὁ κοινός οὐ οἷος τε εἰμί ὁ ποιητικός οὔτε διανοέομαι οὔτε μνημονεύω · οὖον γάρ ἐκεῖνος εἰμί ὁ διανοέομαι , ἀλλά ὁ κοινός ὅς ἀπόλλυμι , ὥστε καί ὅταν λέγω πάλιν οὖον μνημονεύω δέ ὅτ·ι οὗτος μέν ἀπαθής ὁ δέ παθητικός νόος φθαρτός , ἐγώ μέν ποιέω ὁ ποιητικός νόος , φθείρω δέ φημί ὁ κοινός , καί διά οὗτος μή δύναμαι μνημονεύω ἐγώ ἀθάνατος εἰμί , ὅς σύν ὁ θνητός νάω ἐνεργέω . παραβάλλω οὖν χρή ὁ ῥῆσις ἀμφότερος καί σύμφωνος γε εὑρίσκω ἀλλήλων καί ὁ δοκέω ἀκριβῶς διδάσκω ὁ φιλόσοφος , ἐπεί ἐκεῖνος ὁ ἐνταῦθα σύμφωνος ἀκριβῶς ·· περί δέ ὁ θεωρητικός νόος οὐδείς πω φανερός , ἀλλά ἔοικα ὁ Ψυχή ἕτερος γένος εἰμί οὗτος , καθάπερ ὁ ἀίδιος ὁ φθαρτός . ἀκόλουθος γάρ περί ὅς ἐν ὁ πρῶτος ἀπορέω καί μέτριος ἐπιλύω , ἐνταῦθα αὐτός ἐπιλύω ἀκριβής · ἀπορέω δέ ἐν ὁ πρῶτος οὖον , διά τίς ποτός ὁ φθαρτός καί παθητικός νόος οὗτος οὖον μνημονεύω ὁ ἐνέργεια ὅς ὁ ἀπαθής ἐνεργέω καί ἀίδιος · οὐδέ γάρ εἰμί ἄξιος ἀπορία , κομιδῇ γάρ ἀνόητος ὁ διαπορέω πῶς ὁ φθείρω ὁ ὁ ἄφθαρτος ἐνέργεια οὖον μνημονεύω · ἐναντίος δέ ἄξιος ἀπορία , διά τίς ὁ μή πάσχω μηδέ φθείρω οὖον μιμνήσκω ὁ σύν ὁ φθείρω ἐνέργεια . ἐπιλύω δέ ἐκεῖ μέν εἶπον · δ ιός καί οὗτος 1 φθείρω ὅστε μνημονεύω οὔτε φιλέω · οὖον γ ά ρ ἐκεῖνος εἰμί ἀλλά ὁ κοινός ὅς ἀπόλλυμι , ἐνταῦθα δέ · οὖον μνημονεύω δέ ὅτι οὗτος μέν ἀπαθής , ὁ δέ πῃ θ ὁ τικ ο Σ νόος φθαρτός , καί ἄνευ οὗτος οὐδείς νοέω οὐδέ μ νη μονευω . οὗτος δέ καί Θεόφραστος , ἐν ὅς ἐξετάζω ὁ Ἀριστοτέλης περί ὁ ποιητικός νόος , ἀπορέω · ἵημι μέν γάρ ὡς ἕξις φημί ἰή δύναμις , ἐκεῖνος εἰμί μέν σύμφυτος , ἀεί καί εὐθύς χρή · εἰμί δέ ὕστερος , μετά τίς καί πῶς ὁ γένεσις ; ἔοικα δέ ἐν ὡς ἀγένητος εἴπερ ἄφθαρτος . ἐνυπάρχω δέ οὖν διά τίς οὐ ἀεί ; ἤ διά τίς λήθη καί ἀπάτη ; ἢ διά ὁ μεῖξις ἐκ δέ ὁ αὐτός ῥῆσις θαυμάζω ἐκεῖνος ἄξιος , ὅσος ὁ ποιητικός οὗτος νόος ἢ ὁ πρῶτος θεός οἴομαι εἰμί κατά Ἀριστοτέλης , ἢ ὁ πρότασις καί εἰς ἐκ αὐτός ἐπιστήμη ὅς ὕστερος ἐγώ παραγίγνομαι . ὁ μέν γάρ ὁ πρότασις ὑπολαμβάνω ἐκκωφέω παντελῶς καί οὐδέ ἐμβοάω ἀκούω ὁ φιλόσοφος , ὅτι ὁ νόος οὗτος θεῖος καί ἀπαθής καί αὐτός ἔχω ὁ οὐσία ὁ ἐνέργεια καί οὗτος μόνος ἀθάνατος καί ἀίδιος καί χωριστός · ὁ δέ ὁ πρῶτος θεός λέγω παρά αὐτός ὁ ποιητικός νόος ὑπολαμβάνω , τίς δήποτε ἐν αὐτός οὗτος ὁ ῥῆσις οὗτος παροράω · προεῖπον γάρ ἐν ἅπας ὁ φύσις ὁ μέν ὕλη εἰμί , ὁ δέ ὅς ὁ ὕλη κινέω καί τελειόω , ἀνάγκη φημί καί ἐν Ψυχή ὑπάρχω οὗτος ὁ διαφορά , καί εἰμί τις ὁ μέν τοιοῦτος νόος ὁ πᾶς γίγνομαι , ὁ δέ τοιοῦτος ὁ πᾶς ποιέω . ἐν ὁ Ψυχή γάρ εἰμί φημί ὁ τοιοῦτος νόος καί ὁ Ψυχή ὁ ἀνθρώπινος οἷος τις μοῖρα ὁ τίμιος . · οὗτος δέ καί ἐκ ἐκεῖνος ὁ ῥῆσις δῆλος ὅς μικρός πρόσθεν μνημονεύω , περί δέ ὁ ὗ θέω ῥητικός νόος οὐδείς πω φανερός , ἀλλά ἔοικα Ψυχή γένος ἕτερος εἰμί οὗτος , καθάπερ ὁ ἀίδιος ὁ φθαρτός . ἐπεί καί ὅταν λέγω , οὗτος εἰμί μόνος ἀθάνατος καί ἀίδιος , οὐ ἄν λέγω ἐπί ὁ πρῶτος θεός ἐπαναφέρω . οὖον γάρ οὗτος τίθημι μόνος ἀθάνατος καί ἀίδιος , ἀλλά καί σχεδόν ἅπας ὁ κινητικός ὁ θεῖον σῶμα δύναμις , ὅς καί ὑπό ἀριθμός ἄγω ἐν ὁ συντάσσω ὁ μετά ὁ φυσικός προαιρέω · ἐπί μέντοι τῆ Ψυχή ὁ ἀνθρώπινος καί ὁ περί οὗτος δύναμις μόνος εἰμί αὐτός ἀθάνατος διορίζω ὀρθῶς ἄν λέγω καί οὗτος εἰμί μόνος ἀθάνατος . ἐκ δή ὁ αὐτός οὗτος ῥῆσις καί οὗτος εἰμί βεβαιόω , ὅτι ὁ ἐγώ τίς εἰμί οἴομαι ὁ ποιητικός νόος ἢ ἐγώ · ἐγώ μέν γάρ οὗτος μόνος ἀθάνατος λέγω σύμφωνος εἄν ἑαυτοῦ λέγω , ἁπλόος δέ οὗτος μόνος ἀθάνατος λέγω οὐ ἄν ἑαυτοῦ συμφωνέω πολύς καί ἄλλος οἴομαι εἰμί ἀθάνατος . ἀλλά οὗτος μέν οὐ οὗτος χαλεπός ἀπολύω , ἐκεῖνος δέ ἄξιος καί πάνυ πολύς ἐξέτασις , ἆρα εἷς ὁ ποιητικός οὗτος νόος ἢ πολύς ; ἐκ μέν γάρ ὁ φάος ὅς παραβάλλω , εἷς εἄν εἰμί · εἷς γάρ ποῦ καί ὁ φάος , μᾶλλον δέ καί ὁ ὁ φάος χορηγός , ὑπό ὅς πᾶς ὁ ὁ ζῷον ὄψις προάγω ἐκ δύναμις εἰς ἐνέργεια . ὥσπερ οὖν οὐδείς πρός ἕκαστος ὁ | ὄψις ὁ ὁ κοινός φάος ἀφθαρσία , οὕτως οὐδείς πρός ἕκαστος ἐγώ ὁ ὁ ποιητικός νόος ἀιδιότης . εἰμί δέ πολύς καί κατά ἕκαστος ὁ δύναμις εἷς ποιητικός , πόθεν ἀλλήλων διαφέρω ; ἐπί γάρ ὁ αὐτός ὁ εἶδος κατά ὁ ὕλη ὁ μερισμός , ἀνάγκη δέ ὁ αὐτός εἰμί ὁ εἶδος ὁ ποιητικός , εἰμί γε ἅπας ὁ αὐτός ἔχω οὐσία ὁ ἐνέργεια καί ὁ αὐτός πᾶς νοέω . εἰμί γάρ μή ὁ αὐτός ἀλλά ἕτερος , τίς εἰμί ὁ ἀποκλήρωσις ; πόθεν δέ καί ὁ δύναμις νόος πᾶς νοέω , εἰμί μή πρῶτος πᾶς νοέω ὁ προάγω αὐτός εἰς ἐνέργεια ; ἢ ὁ μέν πρῶτος ἐλλάμπω εἷς , ὁ δέ ἐλλάμπω καί ἐλλάμπω πλείων ὥσπερ ὁ φάος . ὁ μέν γάρ ἥλιος εἷς , ὁ δέ φάος εἶπον ἄν τρόπος τις μερίζω εἰς ὁ ὄψις . διά οὗτος γάρ οὖον ὁ ἥλιος παραβάλλω ἀλλά ὁ φάος , Πλάτων δέ ὁ ἥλιος · ὁ γάρ ἀγαθός ἀνάλογος αὐτός ποιέω . εἰμί δέ εἰς εἷς ποιητικός νόος ἅπας ἀνάγω ὁ σύγκειμαι ἐκ ὁ δύναμις καί ἐνέργεια , καί ἕκαστος ἐγώ ὁ εἰμί παρά ὁ εἷς ἐκεῖνος εἰμί , οὖον χρή θαυμάζω . πόθεν γάρ ὁ κοινός ἔννοια ; πόθεν δέ ὁ ἀδίδακτος καί ὅμοιος ὁ πρῶτος ὁράω σύνεσις καί ὁ πρῶτος ἀξίωμα ; μήποτε γάρ οὐδέ ὁ συνίημι ἀλλήλων ὑπάρχω ἄν , εἰμί μή τις εἰμί εἷς νόος , ὅς πᾶς κοινωνέω , καί ὁ Πλάτων ἀληθής , ὡς εἰμί μή τίς εἰμί ὁ ἄνθρωπος <πάθος> ὁ μέν ἄλλος τίς ὁ δέ ἄλλος αὐτός , ἀλλά τις ἐγώ ἴδιος τίς πάσχω πάθος ἢ ὁ ἄλλος , οὐ ἄν εἰμί ῥᾴδιος ἐνδείκνυμι ὁ ἕτερος ὁ ἑαυτοῦ πάθημα . | οὗτος δέ καί ἐν ὁ ἐπιστήμη ὁ διδάσκω ὁ μανθάνω ὁ αὐτός νοέω · οὐδέ γάρ ἄν εἰμί ὁ διδάσκω καί ὁ μανθάνω , εἰμί μή αὐτός εἰμί ὁ νόημα ὁ διδάσκω καί ὁ μανθάνω . εἰμί δέ αὐτός ὥσπερ ἀνάγκη , δηλονότι καί ὁ αὐτός γίγνομαι νόος ὁ ὁ διδάσκω ὁ ὁ μανθάνω , εἴπερ αὐτός ἐπί ὁ νόος ὁ ὄντα ὁ ἐνέργεια , καί διά οὗτος ἴσως ἐπί ἄνθρωπος μόνος ὁ διδάσκω καί ὁ μανθάνω καί ὁ συνίημι ὅλως ἀλλήλων , ἐπί δέ ὁ ἄλλος ζῷον οὐκέτι , διότι μηδέ ὁ κατασκευή ὁ ἄλλος Ψυχή τοιοῦτος , ὥστε δέχομαι ὁ δύναμις νόος καί ὑπό ὁ ἐνέργεια νόος τελειόω . καί ὁ παρά τίνω ζητέω καί νέος καί πρέσβυς , εἰμί πᾶς ὁ ψυχή εἷς , καλός ἄν ζητέω , εἰμί πᾶς ὁ νόος εἷς . ψυχή μέν γάρ ἴσως εἰμί καί εἷς κατά αὐτός εἰμί καί χωριστός , ἀλλά ὁ γε δύναμις αὐτός πολύς καί φανερῶς ἀλλήλων διαφέρω · ἄλλος γάρ ὁ θρεπτικός ὁ αἰσθητικός , καί οὗτος ὁ ὀρεκτικός · ἐπί δέ ὁ νόος καί μάλιστα ὁ θεωρητικός ὁ ζήτημα καί ἀκόλουθος καί ἀναγκαῖος ὁ γε παραδέχομαι ἐπί αὐτός ὁ οὐσία ὁ αὐτός εἰμί ὁ ἐνέργεια . ἢ γάρ οὖον ὁ αὐτός νοέω , ὅταν ὁ μέν διδάσκω ὁ δέ μανθάνω , ἢ εἴπερ ὁ αὐτός νοέω , ὁ αὐτός αὐτός ἐνέργεια , καί διά οὗτος καί ὁ οὐσία . ἀλλά εἰμί ὁ ὁ φάος ἀφθαρσία οὖον συναπολαύω ὁ δύναμις ὁ αἰσθητικός , οὐδέ ὁ ὁ νόος ὁ ποιητικός ὁ νόος ὁ δύναμις · ἢ ὁ μέν αἴσθησις εἰμί καί ἀπαθής πολύς ὁ ὄργανον εἰμί καί πάσχω αὐτός οὖον συμπάσχω εἰμί γάρ λαμβάνω , φημί , ὄμμα ὁ πρεσβύτης | τοονδ́ς , βλέπω ἄν ὥσπερ καί ὁ νέος ) , ἀλλά ὅμως οὖον παντάπασι ἀπαθής , ἀλλά συναπολαύω πως ὁ αἰσθητήριον ὁ πάθος , ὁ δέ νόος παντάπασι ἀπαθής καί χωριστός . καί οὗτος δῆλος ἐκ ὅς ἔμπροσθεν εἴρω ἔτι περί ὁ δύναμις νόος διαλέγω καί οὔπω ὁ ποιητικός μιμνήσκω · ὅτι δέ οὐ ὅμοιος , φημί , ὁ ἀπάθεια ὁ αἰσθητικός καί νοητικός , φανερός ἐπί ὁ αἰσθητήριον καί ὁ αἴσθησις · ὁ μέν γάρ αἴσθησις οὖον δύναμαι αἰσθάνομαι ἐκ ὁ σφόδρα αἰσθητής οἷος ἐκ ὁ ψόφος ὁ μέγας ἢ ] ὁ μικρός ψόφος οὐδέ ἐκ ὁ ἰσχυρός χρῶμα καί ὀσμή [ οὐδέ αὖος ] ὁ ἀμυδρός ὀσμή καί χρῶμα , ὁ δέ νοδς οὐδέ αὖος ] ὁ ἀνά ὕδρος ὀσμή καί χρῶμα , ὁ δέ νόος , ὅταν ὅς νοέω σφόδρα νοητός , οὐ κακός νοέω ὁ ὑποδεέστερος , ἀλλά καί μᾶλλον · ὁ μέν γάρ αἰσθητικός οὐ ἄνευ σῶμα , ὁ δέ χωριστός . οὗτος γάρ ἄντικρυς περί ὁ δύναμις νόος διορίζω · ὁ μέν γάρ μετάβασις οὗτος . καί ἀνωτέρω μικρός · διό οὐδέ μείγνυμι εὔλογος αὐτός ὁ σῶμα , οὐδέ ὄργανον τίς αὐτός εἰμί , ὥσπερ ὁ αἰσθητικός · καί ἔτι μικρός ἀνωτέρω · ἀπαθής ἄρα δεῖ εἰμί ὁ νοητικός , δεκτικός δέ ὁ εἶδος . ὥστε ὁ μέν αἴσθησις δῆλος εἰμί δυσπαθής μέν ὁ ὄργανον τουτέστι ὁ αἰσθητήριον νομίζω , οὖον παντάπασι δέ ἀπαθής οὐδέ χωριστής , ὁ νόος δέ ἅτε μή χράω ὄργανον σωματικός πρός ὁ ἐνέργεια καί ἄμικτος ὁ σῶμα παντάπασι 11)4 καί ἀπαθής καί χωριστός . ἀλλά εἰμί τοιοῦτος ὁ δύναμις , ὅς εἄν λοιπός λέγω ὁ παθητικός νόος καί φθαρτός ; οὗτος γάρ ἀνατίθημι ἐπισκοπέω . οὗτος δέ εἄν ῥᾳδίως ἐπισκοπέω , εἰμί αὐτός παραλαμβάνω κοινωνός Ἀριστοτέλης . φέρω οὖν ὁράω αὖθις , ὁ λέγω διαπορέω περί ὁ νόος καί φροιμιάζομαι ἐν ὁ πρῶτος · τάχα γάρ οἷος ἐκ πυρεῖον τρίβω πολλάκις ὁ ῥῆσις ὁ φιλόσοφος ἐκλάμπω εἄν ὁ διάνοια · ὁ δέ διανοέομαι καί φιλέω ἢ μισέω οὐ ἐκεῖνος πάθος ἀλλά ὅδε ὁ ἔχω ἐκεῖνος ὅς ἐκεῖνος ἔχω · διό καί οὗτος φθείρω οὔτε μνημονεύω οὔτε φιλέω · οὖον γάρ ἐκεῖνος εἰμί , ἀλλά ὁ κοινός ὅς ἀπόλλυμι · ὥστε ὁ κοινός ἄν λέγω ὁ παθητικός καί φθαρτός . ἀλλά μήv περί γε ὁ δύναμις νόος διαρρήδην φημί ἀπαθής δήω αὐτός εἰμί καί χωριστός καί δεκτικός ὁ εἶδος καί δύναμις τοιοῦτος , ἀλλά μή οὗτος , καί μηδέ μείγνυμι αὐτός ὁ σῶμα , μηδέ ὄργανον ἔχω σωματικός , μηδέ ὅμοιος ὁ ἀπάθεια εἰμί οὗτος τε καί ὁ αἴσθησις . εἰμί οὖν μή μάχομαι λέγω περί οὗτος , ἄλλος ἄν εἰμί κατά αὐτός ὁ κοινός , ἄλλος δέ ὁ δύναμις , καί ὁ μέν κοινός καί ] φθαρτός καί παθητικός καί ἀχώριστος καί ὁ σῶμα μίγνυμι , ὁ δύναμις δέ ἀπαθής καί ἄμικτος ὁ σῶμα καί χωριστός οὗτος γάρ περί αὐτός διαρρήδην φημί ) , οἷος πρόδρομος ὁ ποιητικός , ὥσπερ ὁ αὐγή ὁ φάος , ἢ ὥσπερ ἄνθος πρόδρομος ὁ καρπός · οὐδέ γάρ ἐπί ὁ ἄλλος ὁ φύσις ἀφροιμίαστος ὁ τέλος εὐθύς παραδίδωμι , ἀλλά ὁ καταδεής μέν συγγενής δέ ὁ τέλειος προτρέχω . χωριστός μέν οὖν καί αὐτός καί ἀμιγής καί ἀπαθής ῥητός γάρ περί αὐτός οὗτος φημί ) , οὖον μήv ὁμοίως χωριστός ὁ ποιητικός · πάλιν γάρ ὁράω , τίς λέγω περί ὁ ποιητικός παραβάλλω αὐτός ὁ δύναμις · καί εἰμί ὁ μέν τοιοῦτος νόος ὁ πᾶς γίγνομαι , ὁ δέ ὁ πᾶς ποιέω ὡς ἕξις τις , οἷος ὁ φάος · τρόπος γάρ τις καί ὁ φάος ποιέω ὁ δύναμις χρῶμα ἐνέργεια · καί οὗτος ὁ νόος χωριστός καί ἀπαθής καί ἀμιγής , ὁ οὐσία εἰμί ἐνέργεια · ἀεί γάρ τίμιος ὁ ποιέω ὁ πάσχω καί ὁ ἀρχή ὁ ὕλη · ὥσπερ εἄν εἰμί καί ὁ ἥλιος λέγω μᾶλλον χωριστός ὁ αὐγή . ὥστε δῆλος εἰμί χωριστός μέν ἀμφότερος ὑπολαμβάνω , μᾶλλον δέ χωριστός ὁ ποιητικός καί μᾶλλον ἀπαθής καί μᾶλλον ἀμιγής , καί χρόνος μέν πρότερος ἐγγίγνομαι ἐγώ ὁ δύναμις , φύσις δέ εἰμί πρότερος καί ὁ τελειότης ὁ ἐνέργεια , μᾶλλον δέ μηδέ ὁ χρόνος ὁ πρότερος ἔχω ὁ δύναμις , ἀλλά ἐγώ μέν ἢ σύ πρότερος παραγίγνομαι ἁπλόος δέ μή πρότερος εἰμί , ὥσπερ οὐδέ ὁ πρόδρομος ὁ βασιλεύς οὐδέ ὁ αὐγή ὁ φάος οὐδέ ὁ ἄνθος ὁ καρπός . φθαρτός δέ λέγω ὁ κοινός , κατά ὅς ὁ ἄνθρωπος ὁ σύγκειμαι ἐκ Ψυχή καί σῶμα , ἐν οἶς θυμός καί ἐπιθυμία · ὁ καί Πλάτων φθαρτός ὑπολαμβάνω , ὡς δῆλος ἐκ ὁ λέγω ἐν ὁ Τίμαιος · ἵημι δέ | λαμβάνω ἀρχή Ψυχή ἀθάνατος ὁ μετά οὗτος θνητός σῶμα αὐτός περιτορνεύω ἄλλος τίς εἶδος αὐτός Ψυχή προσοικοδομέω θνητός δεινός καί ἀναγκαῖος πάθημα ἔχω ἐν ἑαυτοῦ , πρῶτος μέν ἡδονά μέγας κακός δέλεαρ , ἔπειτα λύπη ἀγαθός φυγάς , ἔτι αὖος θάρσος καί φόβος ἄφρων σύμβουλος , θυμός δέ δυσπαραμύθητος , ἐλπίς δέ εὐπαράγωγος , αἴσθησις δέ ἄλογος καί ἐπιχειρητής πᾶς Ἔρως συγκεράννυμι ὁ θνητός ὁ Ψυχή γένος συντίθημι . καί διά οὗτος πᾶς σέβομαι μιαίνω ὁ θέω , ὅς τίς μή πᾶς ἀνάγκη , Χωρὶς ἐκεῖνος κατοικίζω ὁ θνητός , ἰσθμός καί ὅρος ὁ κεφαλή καί ὁ στῆθος αὐχήν μεταξύ θέω , ἵνα εἰμί χωρίς . ἐν δή ὁ στῆθος καί ἐν ὁ καλέω θώραξ ὁ ὁ Ψυχή θνητός γένος ἐνδέω καί ἐπί πᾶς ὁ περί Ψυχή εἴρω συγκεφαλαιόω γράφω · τάτος μέν οὖν περί Ψυχή ὅσος θνητός ἔχω καί ὅσος θεῖος καί ὁ λόγος δέ ὅς ἐρωτάω περί Ψυχή ἀθανασία εἰς ὁ νόος ἀνάγω σχεδόν τίς ὁ πλεῖστος καί ἐμβριθής · ὅς τε ἐκ ὁ αὐτοκινησία δείκνυμι γάρ ὡς αὐτοκίνητος μόνος ὁ νόος , εἰμί ὁ κίνησις ἀντί ὁ ἐνέργεια νοέω ) , | καί ὁ ὁ μανθάνω ἀναμιμνήσκω εἰμί λαμβάνω , καί ὁ ὁ πρός ὁ θεός ὁμοιότης · καί ὁ ἄλλος δέ ὁ ἀξιόπιστος δοκέω οὖον χαλεπῶς ἄν τις ὁ νάω προσβιβάζω , ὥσπερ γε καί ὁ ὑπό αὐτός Ἀριστοτέλης ἐξεργάζομαι ἐν ὁ Εὔδημος , ἐκ ὅς δῆλος ὅτι καί Πλάτων ὁ νόος ἀθάνατος μόνος ὑπολαμβάνω , ὁ Ψυχή τίς καί αὐτός εἰμί , φθαρτός δέ ὁ πάθος καί ὁ οὗτος ἔνειμι λόγος , ὅς Ἀριστοτέλης παθητικός νόος ὀνομάζω . οὖον γάρ παντάπασι ἄλογος ὁ πάθος ὁ Ψυχή ὁ ἀνθρώπινος , ὅς γε καί ὑπακούω ὁ λόγος καί παιδεύω καί νουθετέω , ἀλλά ὁ μέν ὁ ἄλογος ἀσύνετος λόγος παντάπασι , ἢ μόλις γε τις καί ἀμυδρός ἴχνος ἐμφαίνω λόγος , ὁ δέ ἐν ὁ ἀνθρώπινος Ψυχή συμπλέκω λόγος · θάρσος γάρ καί φόβος καί Ἐλπὶς εὐθύς ἐμφαίνω ὁ λογικός εἰμί Ψυχή · εἰς γάρ ὁ μέλλω ἀποτείνω χρόνος . διόπερ οὖον γίγνομαι ἐν ὁ ἄλογος ζῷον , ἀλλά ἡδονή μόνος καί λύπη ἐπί πάρειμι ὁ ἡδύς ἢ λυπηρός , καί οὗτος παντάπασι ἀνεπαίσθητος λόγος καί νόος · ἐν ἄνθρωπος δέ οὕτως ἄρα καί ὁ πάθος μέτοχος λόγος , ὥστε μετρέω γίγνομαι ἀρετή . οὗτος δέ σημεῖον ὁ μή ὁ φύσις αὐτός ἄλογος εἰμί , ἀλλά ὁ ἄμετρος , καί οὖον κακῶς ὁ ἀπό Ζήνων ὁ πάθος ὁ ἀνθρώπινος Ψυχή ὁ λόγος διαστροφή εἰμί τίθημι καί λόγος κρίσις ἁμαρτάνω · καί εἰμί ἄν αὐτός εἶπον παθητικός τε νόος καί πάθος λογικός , τουτέστι πάθος Ψυχή ἀνθρώπινος , ὁ διά ὁ εἰς σῶμα ὁ νόος κατοίκισις λόγος μέτοχος γίγνομαι καί ἐπήκοος · οὐδέ γάρ ἄλλως | οἷος τε εἰμί ὁ νόος ἐγκατοικίζω ὁ σῶμα μή διά μέσος ὁ πάθος συνδέω καί συνάπτω · μή καθαρός γάρ καθαρός ἐφάπτω οὖον θεμιτός , ὅς φημί ὁ θεῖος Πλάτων . λαμβάνω οὖν , φημί , ὁ ἀρχή ὁ Ψυχή ὁ ἀθάνατος ὁ μετά οὗτος θνητός σῶμα αὐτός περιτορνεύω . ἵνα δέ οὗτος δυνατός γίγνομαι καί ἀρχή ἀθάνατος ἐγκατοικίζω ὁ σῶμα , ἄλλος , φημί , εἶδος προσυφαίνω αὐτός Ψυχή θνητός καί ἐπικηρος · ἀνάγκη γάρ ὅς ὁ σύνδεσμος ὁ ἀθάνατος πρός ὁ θνητός καί αὐτός θνητός εἰμί · φθείρω γάρ ὁ θνητός συμφθείρω ὁ πρός αὐτός δεσμός ὁ ἀθάνατος . ἄμεινον δέ καί ὁ Θεόφραστος παρατίθημι περί τε ὁ δύναμις νόος καί ὁ ἐνέργεια . περί μέν οὖν ὁ δύναμις ὅδε φημί · ὅς δέ νόος πῶς ποτός ἔξωθεν εἰμί καί ὥσπερ ἐπίθετος ὅμως συμφύω ; καί τίς ὁ φύσις αὐτός ; ὁ μέν γάρ μηδείς εἰμί κατά ἐνέργεια , δύναμις δέ πᾶς , καλῶς , ὥσπερ καί ὁ αἴσθησις . οὖον γάρ οὕτως ληπτέος ὡς οὐδέ αὐτός ἐριστικός γάρ ) · ἀλλά ὡς ὑπόκειμαι τις δύναμις καθάπερ καί ἐπί ὁ ὑλικός . ἀλλά ὁ ἔξωθεν ἄρα οὐ ὡς ἐπίθετος , ἀλλά ὡς ἐν ὁ πρῶτος γένεσις συμπεριλαμβάνω - μένω θετέος . πῶς δέ ποτός γίγνομαι ὁ νοητός καί τίς ὁ πάσχω ὑπό αὐτός ; σῶμα τίς ὁ πάθος ἢ ποῖος μεταβολή ; καί πότερος ἀπό ἐκεῖνος ὁ ἀρχή ἢ ἀπό αὐτός ; ὁ | μέν γάρ πάσχω ἀπό ἐκεῖνος δοκέω ἄν οὐδείς γάρ ἀπό ἑαυτοῦ ὁ ἐν πάθος ) · ὁ δέ ἀρχή πᾶς εἰμί καί ἐπί αὐτός ὁ νοέω καί μή , ὥσπερ ὁ αἴσθησις , ἀπό αὐτός . τάχα δέ εἄν φ·ανείη καί οὗτος ἄτοπος , εἰμί ὁ νόος ὕλη ἔχω φύσις μηδείς εἰμί ἅπας δέ δυνατός · καί ὁ ἐφεξῆς μακρός εἄν εἰμί παρατίθημι καίτοι μή μακρός εἴρω , ἀλλά λίαν σύντομος τε καί βραχύς ὁ γε λέγω · ὁ γάρ πρᾶγμα μεστός εἰμί πολύς μέν ἀπορία , πολύς δέ ἐπίστασις , πολύς δέ λύσις . εἰμί δέ ἐν ὁ πέμπτος ὁ φυσικός , δύο δέ ὁ περι Ψυχή , ἐκ ὅς ἅπας δῆλος εἰμί , ὅτι καί περί ὁ δύναμις νόος σχεδόν ὁ αὐτός διαπορέω , εἴτε ἔξωθεν εἰμί εἴτε συμφύω , καί διορίζω πειράω , πῶς μέν ἔξωθεν πῶς δέ συμφύω . λέγω δέ καί αὐτός ἀπαθής καί χωριστός , ὥσπερ ὁ ποιητικός καί ὁ ἐνέργεια · ἀπαθής γάρ φημί ὅς νόος , εἰμί μή ἄρα ἄλλως παθητικός καί ὅτι ὁ παθητικός ἐπί αὐτός οὐ ὡς ὁ κινητός ληπτέος ἀτελής γάρ ὁ κίνησις ) , ἀλλά ὡς ἐνέργεια . καί προέρχομαι φημί ὁ μέν αἴσθησις οὐ ἄνευ σῶμα , ὁ δέ νόος χωριστός . ἅπτω δέ καί ὁ περί ὁ ποιητικός νόος διά-ὁρίζω Ἀριστοτέλης ‘ ἐκεῖνος φημί ‘ ἐπισκεπτέος , ὅς δή φημί ἐν πᾶς φύσις ὁ μέν ὡς ὕλη καί δύναμις , ὁ δέ αἴτιος καί ποιητικός , καί ὅτι ἀεί τίμιος ὁ ποιέω ὅδε πάσχω , καί ὁ ἀρχή ὁ ὕλη . οὗτος μέν ἀποδέχομαι , διαπορέω δέ · | τίνω οὖν οὗτος ὁ δύο φύσις ; καί τίς πάλιν ὁ ὑπόκειμαι ἢ συναρτάω ὁ ποιητικός ; μικτός γάρ πως ὁ νόος ἐκ τε ὁ ποιητικός καί ὁ δύναμις . εἰμί μέν ἐν σύμφυτος ὁ κινέω , καί εὐθύς χρή καί ἀεί · εἰμί δέ ὕστερος , μετά τίς καί πῶς ὁ γένεσις ; ἔοικα δέ οὖν ὡς ἀγένητος , εἴπερ καί ἄφθαρτος . ἐνυπάρχω δέ οὖν διά τίς οὐ ἀεί ; ἢ διά τίς λήθη καί ἀπάτη καί ψεῦδος ; ἢ διά ὁ μῖξιν·’ ἐκ ὅς ἀπαντάω δῆλος εἰμί , ὅτι οὖον φαῦλος ὑπονοέω ἄλλος μέν τις παρά αὐτός εἰμί ὁ παθητικός νόος καί φθαρτός , ὅς καί κοινός ὀνομάζω καί ἀχώριστος ὁ σῶμα , καί διά ὁ πρός οὗτος μῖξις ὁ λήθη καί ὁ ἀπάτη γίγνομαι φημί ὁ Θεόφραστος · ἄλλος δέ ὁ ὥσπερ σύγκειμαι ἐκ ὁ δύναμις καί ἐνέργεια , ὅς καί χωριστός ὁ σῶμα εἰμί τίθημι καί ἄφθαρτος καί ἀγένητος , καί πως μέν δύο φύσις οὗτος ὁ νόος , πως δέ εἷς · εἷς γάρ ὁ ἐκ ὕλη καί εἶδος . ἀλλά ὅσπερ εἶπον , ὁ μέν ἀποφαίνω περί ὁ δοκέω ὁ φιλόσοφος ἴδιος καί σχολή εἰμί καί φροντίς , ὅτι δέ μάλιστα ἄν τις ἐκ ὅς συνηγά - γόμος ῥῆσις λαμβάνω ὁ περί οὗτος γνῶσις Ἀριστοτέλης καί Θεόφραστος . μᾶλλον δέ ἴσως καί αὐτός Πλάτων , οὗτος γοῦν πρόχειρον ἴσως διισχυρίζομαι . 6 . οὗτος τοίνυν ὁ δύναμις νόος ὅταν ἀπολαμβάνω ὁ οἰκεῖος μορφή ἐλλάμπω αὐτός ὁ ποιητικός , πρῶτος μέν νοέω ὁ ἁπλόος καί ἀδιαίρετος ἐλλάμπω ὅσος ἐν ὁ κατηγορία διά-ὁρίζω , ἐν ὅς οὔπω ὁ ἀληθής ἢ ὁ ψεῦδος εἰμί · προέρχομαι δέ καί συντίθημι αὐτός πρός ἀλλήλων , οἷος ὁ Σωκράτης καί ὁ βαδίζω , ἐν ὅς ἤδη ὁ ἀληθής καί ὁ ψεῦδος . συντίθημι δέ οὐ ὥσπερ σωρός , ἀλλά ὥστε εἷς αὖθις ὁ πολύς ποιέω καί περιάγω εἰς εἷς νόησις ὁ πλῆθος ὁ ἁπλόος σημαίνω · τοιοῦτος γάρ ὁ ὁ Σωκράτης φιλοσοφέω , καί ἔοικα ὁ σύνθεσις οὗτος ὁ ἐννόημα ὁ παρά εἰ μπεδοκαλεω ὁ μέλος , ὅς ἐκεῖνος συντίθημι ὁ φίλιος ὁ μέλος ὁ ζῷον διασπείρω , καί ὥσπερ ἐκεῖνος οὖον πᾶς σύνθεσις ὁ μέλος ποιέω ὁ ζῷον , οὕτως οὐδέ ἐνταῦθα πᾶς σύνθεσις ὁ ἀληθής , ἀλλά τις μέν ὁ ἀληθής ποιέω σύνθεσις , τις δέ ὁ ψεῦδος , οἷος ὁ ἀσύμμετρος μέν συντίθημι ὁ διάμετρος ὁ ἀληθής , ὁ σύμμετρος δέ ὁ ψεῦδος . καί ὥσπερ ἐκεῖ ἐκ ἁπλόος ὁ μέλος ἁπλόος γίγνομαι αὖθις ὁ ζῷον , οὕτως ἐκ ἁπλόος σημαίνω Ἀπλοῦς αὖθις γίγνομαι ὁ λόγος . πολύς δέ προσνοέω καί ὁ χρόνος ὅταν ὡς περί γίγνομαι ἢ εἰμί διανοέομαι , καί οὗτος ἴδιος ἤδη ὁ νόος ἢ ὁ ὑπέρ ὁ φαντασία δύναμις ὁ συναντιλαμβάνω καί χρόνος ἤτοι παρέρχομαι ὁ μέλλω · ὁ γάρ αἴσθησις καί ὁ φαντασία ἀναντίληπτος παντάπασι χρόνος καί μάλιστα παρέρχομαι ἢ μέλλω · οὐδείς γάρ ἐγγίγνομαι φάντασμα ὁ Ψυχή οὐδέ αἴσθησις ὁ φιλοσοφέω ἢ δράω , ὥσπερ οὐδέ εἰκών , ἀλλά ἕκαστος ὡς πάρειμι ἄρτι κινέω ὁ αἴσθησις ἢ ὁ φαντασία , ὁ χρόνος δέ προσεννοέω ὁ νόος , καί εἰμί ὁ ἀληθής καί ὁ ψεῦδος καί περί ὁ χρόνος ὁ μέν γάρ ‘ εἰμί | Κροῖσος ὁ Λυδός ἀληθής , ὁ δέ εἰμί Κροῖσος ὁ Λυδός ψεῦδος . πολλάκις μέν οὖν συντίθημι ὁ ὑπάρχω ὁ πρᾶγμα ὡς ὑπάρχω , ὅταν λέγω ‘ ὁ χιών λευκός ἑστία , πολλάκις δέ ὁ ὑπάρχω ὡς μή ὑπάρχω , ὅταν λέγω ‘ ὁ χιών οὐ εἰμί λευκή · συντίθημι γάρ τηνικαῦτα ὁ τοιοῦτος ὁ τοιοῦτος μή ὑπάρχω . εἰμί δέ τις μή σύνθεσις ὁ τοιοῦτος ἀλλά διαίρεσις λέγω , οὐδέ οὗτος ἄν λέγω κακῶς · διαίρεσις γάρ ἔοικα ὁ ἀπόφασις , σύνθεσις δέ ὁ κατάφασις . τάχα δέ καί πᾶς διαίρεσις · ὁ γάρ ὁ φαντασία συγκεχυμένως παρά ὁ αἴσθησις ὑποδείκνυμι , ὁ νόος διαιρέω · ὁ μέν γάρ ὡς εἷς φαντάζω ὁ βαδίζω Σωκράτης , ὁ νόος δέ διαιρέω Χωρὶς μέν ὁ Σωκράτης , Χωρὶς δέ ὁ βαδίζω , καί ἐξαγγέλλω Χωρὶς ὁ μή χωρίς · χωρίζω μέντοι γε αὖθις εἷς ποιέω · εἷς γάρ λόγος καί εἷς αὖθις νόημα ὁ Σωκράτης φιλο - σοφύς , καί ὁ ἀληθής καί ὁ ψεῦδος ὡς εἷς λόγος . δύο τοίνυν ἴδιος οὗτος ὁ νόος , ὁ τε πολύς δύναμαι νόημα εἰς εἷς συνάγω ὥσπερ εἷς , καί ὁ προσεννοέω ὁ χρόνος , οὗτος δέ οὐδέτερος οὔτε ὁ φαντασία οὔτε ὁ αἴσθησις ἔργον εἰμί . ὁ δέ ἁπλόος καί ἀδιαίρετος λέγω διχῶς · ἢ γάρ ὅτι μήτε δύναμις μήτε ἐνέργεια οὗτος εἰμί διαιρετός , ὥσπερ ἔχω ὁ ἄυλος εἶδος καί ὁ στιγμή , ἢ ὅτι δύναμις μέν διαιρετός ἐνέργεια δέ ἀδιαίρετος , ὥσπερ ὁ γραμμή καί πᾶς μέγεθος . καί ὁ νόος τοίνυν καί ὁ χρόνος , ὅς προσχράομαι εἰς ὁ νόησις , ὁ πρᾶγμα ὁμοίως καί διαιρετός καί ἀδιαίρετος · ἐπί μέν ὁ ἄυλος εἶδος παντάπασι ἀδιαίρετος ὅς τε χρόνος καί αὐτός ὁ νόος , ὅταν δέ ὁ δύναμις μέν διαιρετός ἐνέργεια δέ ἀδιαίρετος νοέω , νοέω καί αὐτός εἰμί ἐνέργεια ἀδιαίρετος καί ἐν χρόνος ἀδιαίρετος · νοέω γάρ ὡς εἷς ὁ μῆκος καί οὐ ἐν ὁ ἥμισυς μέν χρόνος ὅδε , ἐν ὁ ἥμισυς δέ τοδί · οὗτος γάρ εἄν μῆκος δύο καί οὐ μῆκος νοέω , διαιρέω δέ ὁ μῆκος εἰς μῆκος διαιρέω ἄν καί ὁ χρόνος . ὁ δέ μή κατά ποσός ἀδιαίρετος ἀλλά ὁ εἶδος οἷος ὁ ἄνθρωπος ἢ ὁ Σωκράτης ἄμφω γάρ ἀδιαίρετος ὁ εἶδος · οὔτε γάρ ὁ ὁ ἄνθρωπος νόημα διαιρετός ὁ εἶδος , ἀλλά εἴπερ ἄρα ὁ κατά ἕκαστος , οὔτε δή μᾶλλον ὁ Σωκράτης ) , οὗτος τοίνυν ὁ ἀδιαίρετος ὁ εἶδος καί ἐν χρόνος ἀδιαίρετος νοέω καί νοέω ἀδιαίρετος · οὖον γάρ ὁ μέν ἥμισυς ὁ Σωκράτης ἐν ὁ ἥμισυς , ὁ δέ ἥμισυς αὖθις ἐν ὁ ἥμισυς , οὐδέ παρατείνω ὁ διέξοδος ὁ λέξις διά ὅς προφέρω ὁ ἄνθρωπος ὁ σύνθεσις ὁ νόημα · καί γάρ οὗτος ἤδη ὁ ὁ νόος θαῦμα · ἀκούω μέν γάρ ἐν χρόνος , νοέω δέ οὐ ἐν χρόνος , ἀλλά ἐν ὁ νῦν ὅσπερ ἢ οὐδέ ὅλως χρόνος εἰμί ἢ ἀμερής χρόνος . καί αὐτός δέ ἀμερής ὁ νοέω νοέω , οὖον συμπαρατείνω ὥσπερ φημί ὁ ὄνομα οὐδέ καὶ μόριον ὁ ὄνομα καί κατά ἕκαστος συλλαβή προσλαμβάνω τίς μόριον ὁ νόημα , ἀλλά ὁ μέν ὄνομα διαιρετός , ἀδιαίρετος δέ ὁ νόημα . εἰμί δέ καί ὁ νόημα διαειρω φιλονικέω τις λέγω , κατά ὁ ] συμβαίνω εἄν αὐτός λέγω διαιρετός , καί οὐ ὅς αὐτός διαιρετός , ἀλλά ὅς ὄνομα καί ὁ φωνή , διά ὅς καί προφέρω αὐτός καί νοέω , καί ὅς ἀμερής ὅς μεριστός εἰμί τρόπος τις δύσφραστος ἐναρμόζω . πολύς δέ κατά συμβαίνω διαιρετός καί οὐ ὅς αὐτός | διαιρετός , ἀλλά ὅς ἐκεῖνος διά ὅς γνωρίζω . οὗτος γάρ καί ὁ πέρας ὁ χρόνος , ἐν ὅς νοέω , κατά συμβαίνω διαιρετός εἶπον ἄν ὅτι συμβαίνω ὁ χρόνος ὅς εἰμί πέρας καί διά ἐκεῖνος γνωρίζω · εἰμί μή γάρ ὁ ἐν πλάτος νῦν ἀνύω ὁ ἐνιαυτός ὁ νῦν καί ὁ μήv καί ὁ ἡμέρα καί ὁ ὥρα , οὐδέ εἄν ὁ ἀμερής νῦν νοέω . αἴτιος δέ ὅτι ἐν πᾶς ὁ διαιρέω ἔνειμι τίς καί ἀδιαίρετος καί ἐν πᾶς ὁ σύνθετος ἀπολόω , καί οὗτος μέν ἴσως οὖον χωριστός ἐκεῖνος οὐδέ κατά ἑαυτοῦ δύναμαι ὑφίστημι , ἔνειμι δέ ὅμως · οὔτε γάρ ὁ σημαίνω φωνή ὁ σημαίνω εἰμί διΐστημι , ἀλλά οὐδέ ἐξεῖπον οἷος τε ἄνευ φωνή , τάχα δέ οὖον συνίημι παρά ἑαυτοῦ μή τις λέγω καί πρός ἑαυτοῦ ἐναρμόζω · ἀλλά ὅμως οὗτος εἰμί ὅς μεριστός εἰμί ὁ λέξις ἀμερής ποιέω καί διαιρετός ἀδιαίρετος . ὁμοίως δέ καί ἐν ὁ χρόνος ὁ ἀδιαίρετος καί ἐν μῆκος εἰμί καί ἁπλόος ἐν ἅπας ὁ συνεχής , ὅς ποιέω καί ὁ μῆκος εἷς καί ὁ χρόνος εἷς · ὁ γάρ συνεχής καί ὁ εἷς . διό λέγω εἰμί ὁ στάδιον εἷς , καί ὁ ἡμέρα εἷς καί ὁ μείς εἷς . τουτέστιν ὅς φημί εἰμί ἐν ὁ μῆκος καί ἐν ὁ χρόνος καίτοι διαιρετός εἰμί ἀδιαίρετος καί σύνθετος εἰμί ἀσύνθετος · ἐπεί πᾶς εἄν εἰμί ὁ ποσός διά-ὁρίζω καί πᾶς πλῆθος , νῦν δέ καί ὁ πλῆθος ὑπό ὁ εἷς περιλαμβάνω , καί οὖον μόνος ὁ συνεχής ποσός , ἀλλά ἤδη καί ὁ διορίζω · δυάς γάρ καί τριάς καί Δεκὰς πλῆθος ὑπό εἷς εἰμί περιλαμβάνω . ὅταν δέ λέγω ὁ στιγμή ἀδιαίρετος καί ὁ νῦν , ἕτερος τρόπος χρή οὗτος ἀκούω ἀδιαίρετος καί ἀσύνθετος , καί ὥσπερ εἰμί φύσις | καί κατά ἑαυτοῦ ὁ ἀδιαίρετος · οὗτος γάρ τῆ στερέω ὁ συνεχής ἀδιαίρετος . οὗτος γοῦν αὐτός ὁ νόος καί νοέω καί ὁρίζω · οὖον γάρ αὐτός ἐπιβάλλον · οὐδέ γάρ ἔχω μορφή οἰκεῖος · ἀλλά ἀφαιρέω ὁ διάστημα καί ὁ μέγεθος οὖον πέρας εἰμί . εἰμί γάρ καί ὁ νάω καθάπερ καί ὁ αἴσθησις ὁ μέν κατά ἐπιβολή νοητός καί ὁ φύσις αὐτός δράσσομαι , ὁ δέ κατά στέρησις καί ἀφαίρεσις . ὥσπερ γάρ καί ὁ αἴσθησις ὁ μέν λευκός καί ὁ φάος κατά ἐπιβολή , ὁ δέ μέλας καί ὁ σκότος κατά στέρησις , καί ὁ ἀκοή ὁ μέν ψόφος κατά ἐπιβολή , ὁ σιωπή δέ κατά στέρησις , οὗτος καί ὁ νάω ὁ μέν ἀγαθός κατά ἐπιβολή , ὁ δέ κακός κατά στέρησις , καί ὁ πλατωνικός οὗτος εἄν εἰμί περί ὁ ὕλη , ὅτι νόθος λογισμός ληπτός · νόθος γάρ ἀκριβῶς ἐνέργεια καί ὁ νόος καί ὁ αἴσθησις ὁ μή κατά ἐπέρεισις εἶδος ἀλλά κατά ἀναχώρησις γίγνομαι . καθάπερ τοίνυν ὁ αἴσθησις , εἰμί μή δύναμις ἔχω καί πρός ὁ ἐνεργέω καί πρός ὁ μή , ἀλλά ἀεί ἐνεργέω , οὐ ἄν ποτός αἰσθάνομαι ὁ σκότος , οὐδέ ὁ ἀκοή ὁ σιωπή , οὕτως , εἰμί μή καί νόος τις εἰμί πρός ἀμφότερος φύω καί πρός νόησις καί πρός ἠρεμία , ἢ μάλα γε καί πρός νόησις καί πρός ἄνοια , ἐκ ἄν νοέω ὁ κακός , οὐδέ ὁ ἄμορφος καί ἀνείδεος . τοιοῦτος τοίνυν εἰμί ὁ δύναμις · τρόπος γάρ τις ὁ ἐναντίος ὁ ἐναντίος γνωρίζω , ὁ μέν ἐνεργέω ὁ εἶδος , ὁ δύναμις δέ ὁ κατά στέρησις · ἐναντίος γάρ πως δύναμις καί ἐνέργεια . εἰμί τις I οὖν νόος μή κοινωνέω ὁ δύναμις , οὐδέ ὁ στερέω σείω νοέω · οὐδέ ἄρα ὁ κακός . τοιοῦτος δέ ὅς τε ἔξωθεν καί πολύς μᾶλλον ὁ πρῶτος αἴτιος ὅσος καί μᾶλλον ἀπαλλάσσω ὁ δύναμις · διά οὗτος γάρ οὗτος καί ὁ μάλιστα εἰμί καί ὁ μάλιστα εἶδος νοέω καί προσωτέρω στέρησις καί ἀμορφία · τοιοῦτος δέ αὐτός , ἑαυτοῦ ἄρα νοέω , καί οὗτος εἰμί ὅς ὁ οὐσία ἐνέργεια λέγω προσήκω καί ὅς ἀκριβῶς χωριστός , οὐδέ ἀκαρής προσαρμόζω ὁ δύναμις . οὖον διά οὗτος δέ ὁ τοιοῦτος νόος οὖον τίμιος ὁ νοέω ὁ ἐναντίος · τίμιος γάρ νόος οὐ ὁ ὁ πλείων νοέω ἀλλά ὁ ὁ ἀγαθός . οὖον διαιρέω δέ ἐπί αὐτός ὁ νοητός καί ὁ νόος , ὥσπερ ἐπί ὁ δύναμις , ἀλλά εἰμί καθό νόος νοητός , καί καθό νοητός αὖθις καί νόος , καί ὁ ἀληθής ἀπλόος ἐπί αὐτός , μᾶλλον δέ αὐτός ὁ ἀλήθεια . οὖον γάρ ἄλλος νοέω ἀληθεύω ἀλλά ἑαυτοῦ , ὁ δέ ἡμέτερος ἅτε μικρός ἴνδαλμα ἐκεῖνος φέρω καί ὁ ἀληθής οὐ ἀπολόω ἐπιδείκνυμι , ἀλλά ὅς ὁ ψεύδω ἀντίκειμαι . ἀνάγκη γάρ εἰμί ἐν ὁ κατάφασις ὁ ἀληθής , ἐν ὁ ἀπόφασις γίγνομαι ὁ ψεῦδος , ὥστε ἀεί συμφύρω ἔχω ὁ ἀληθής ὁ ψεῦδος καί συμπαραθεωρέω . ὅταν μέντοι γε ὁ ἁπλόος τίς σημαίνω ἐπισκοπέω καί ὁ εἶδος αὐτός θεωρέω καί ὁ λόγος ὁ τίς εἰμί εἰμί , ἥκιστος μέν διαψεύδω , οὖον μήv ἀεί τυγχάνω ὁ εἰμί , ἀλλά ὥσπερ ὁ ὄψις μόνος μέν κρίνω ὁ λευκός μικρός εἄν διαμαρτάνω , Κλέων δέ εἰμί ὁ λευκός ἀποφαίνω πολλάκις διαμαρτάνω , οὗτος καί ὁ νόος , ἔστω εἄν μέν ἵστημι ἐπί αὐτός ὁ ἔννοια ὁ τίς εἰμί εἰμί , οἷος ὁ ἀγαθός ἢ ὁ καλός , ὡς ὁ πολύς ἀναμάρτητος καί ἀψευδής · ὅταν δέ ἀγαθός οὗτος λέγω καί οὗτος καλός ἀλλοτριονομέω πολλάκις καί ἐπαλλάσσω ὁ τοιοῦτος ὁ μή τοιοῦτος , καί ἐνταῦθα ἤδη πολύς ὁ ψεῦδος καί ὁ ἀπάτη . δεῖ οὖν ἵστημι ἐπί ὁ εἶδος καί μάλιστα ζητέω ὁ ἄνευ ὕλη · περί οὗτος γάρ ὁ ἴδιος ἔργον ὁ νόος . 7 . ὅμως δέ εἰμί καί πολύς ἀγαθός ὁ νόος ὁ αἰσθητικός δύναμις , ὁ πολύς αὐτός ὑπάρχω ἀνάλογος καί ὁ αἴσθησις . ὡς γάρ ὁ ἐκεῖνος ἐνέργεια οὖον πάθος εἰμί οὐδέ ἀλλοίωσις , ἀλλά οὐδέ κίνησις ὅλως ἀτελής γάρ ὅς γε κίνησις καί ἀεί προσλαμβάνω ὁ ἄλλος καί ἄλλος , ὁ δέ ὁ αἴσθησις ἐνέργεια ἀεί τέλειος · διόπερ οὐδέ κίνησις ἢ ἕτερος εἶδος κίνησις ) , οὕτως καί ὁ ὁ νόος πρός ὁ νοητός ἐπιβολή οὐδέ ] ὁ ὁ ὁ ἕξις ἔχω ἤδη , ὥσπερ ὁ ἐπιστήμων ὁ περί ὁ ἐπιστητός ἐνέργεια καί ἐπιβολή οὖον κίνησις ἀλλά ἐνέργεια , διότι τέλειος καί αὐτός τέλειος . ὁ γάρ ὁ δύναμις γένεσις μᾶλλον προσέοικα ἢ τελείωσις . οὗτος τε οὖν αὐτός ἀνάλογος καί ἔτι ὁ ὄρεξις καί ὁ φυγή . μικρός δέ ἄνωθεν . ὁ γάρ αἴσθησις ποτέ μέν οὗτος ἀποφαίνω μόνος ὅτι ξανθός , ποτέ δέ καί ὅτι ἡδύς ὁ ξανθός . ὅταν μέν οὖν οὗτος μόνος ἀποφαίνω ὅτι ξανθός , οὔτε φεύγω οὔτε διώκω · ὅταν δέ προσαποφαίνω ὅτι ἡδύς ὥσπερ ὁ μέλι , τότε διώκω , καί ὅταν γε ὅτι λυπηρός ὥσπερ ὁ χολή , τηνικαῦτα φεύγω . θέα τοίνυν αὐτός οὗτος καί ἐπί ὁ νόος . ὅταν μέν γάρ νοέω μόνος τίς ὁ τίς εἰμί εἰμί ὁ ὑγίεια , οὔτε φεύγω οὔτε διώκω · ὅταν δέ προσνοέω καί προσδοξάζω ὅτι ἀγαθός ὁ ὑγίεια , τότε διώκω . ὅσπερ τοίνυν ὁ | αἴσθησις σύ ὁ ἡδύς , οὗτος ὁ νάω δύναμαι ὁ ἀγαθός , καί ὅσπερ ὁ αἴσθησις ὁ λυπηρός , οὗτος ὁ νάω δύναμαι ὁ κακός · ἀγαθός γάρ ὁ αἴσθησις ἀντιλαμβάνω οὐ ὁ τε οὐδέ κακός , ἀλλά μόνος ὁ τέρπω ἢ ἀνία , ὁ δέ ἀγαθός καί ὁ κακός ὁ νόος μόνος κρίνω εἰμί , νόος δέ ὅς πολλάκις εἴρω , ὁ καί ὁ χρόνος ἐφεξῆς προσφέρω . ἀλλά ὅμως εἷς οἴομαι ὁ ἡδύς καί ὁ ἀγαθός εἰμί ὁ αἴσθησις καί ὁ λυπηρός καί ὁ κακός · ἕλκω γοῦν ἐπί ὁ ἡδύς καί ἀπό ὁ λυπηρός ἀποστρέφω · ὁ νόος δέ ἀντιβαίνω πολλάκις ὁ ἐκεῖνος ὁρμή ἄλλος τίς λέγω ὁ ἡδύς ὁ ἀγαθός καί ὁ λυπηρός ὁ κακός . ὁ δέ διανοητικός Ψυχή ὁ μέν φάντασμα πρόκειμαι ὥσπερ καί ὁ αἴσθημα ὁ αἴσθησις , ὁ δέ ἀγαθός καί ὁ κακός ὥσπερ ἐκεῖνος ὁ ἡδύς καί ὁ λυπηρός . ὅταν οὖν αὐτός συμπλέκω οἷος ὁ φάντασμα καί ὁ ἀγαθός , ἢ ὁ φάντασμα καί ὁ κακός , τότε φεύγω ἢ διώκω καί ἔοικα κατάφασις ὁ δίωξις , ἀπόφασις δέ ὁ φυγή . ἀλλά ὥσπερ οὐ οἷος τε εἰμί ὁ αἴσθησις ἄνευ ὁ αἰσθητής ἐνεργέω , οὕτως οὐδέ ὁ νόος ὁ συμφυής ὁ Ψυχή ὁ ἡμέτερος ἄνευ ὁ ἐκ ὁ αἴσθησις φάντασμα · καί γάρ ὅταν ὀρέγω καί ὅταν φεύγω , προτρέχω πάντως ὁ φαντασία . εἰμί δέ τις νόος μήτε ἐνδεής ὥστε ἐφίημι , μήτε ἀσθενής ὥστε φεύγω , οὗτος οὐ ἄν δήω φαντασία . ὄρεξις δέ αἰσθητικός μέν ἐπιθυμία , διανοητικός δέ βούλησις , καί ὁ μέν ὁ ἡδύς , ὁ δέ ὁ ἀγαθός , καί ὁ μέν ὑπόκειμαι αὐτός αἴσθησις τε καί ὄρεξις αἰσθητικός , ὁ λόγος δέ ἄλλος , ὥσπερ καί νόος καί βούλησις ὁ μέν ὑπόκειμαι | αὐτός , διαφέρω δέ ὁ τίς εἰμί εἰμί . οὐ ἕτερος δέ ὁ ὀρεκτικός καί ὁ φευκτικός οὔτε ἀλλήλων οὔτε ὁ δύναμις ὁ αἰσθητικός , ὥσπερ οὐδέ ὁ βούλομαι καί μή βούλομαι οὔτε ἀλλήλων οὔτε αὐτός ὁ δύναμις ὁ νοητικός , ἀλλά ὁ αὐτός δύναμις καί φεύγω φύω καί διώκω , ὁ αὐτός καί βούλομαι καί μή βούλομαι , ὄρεξις δέ ἅπας οὗτος · ὀρέγω γάρ καί ὅταν φεύγω ὁ φεύγω , καί ὅταν μή βούλομαι ὁ μή περιπίπτω ὅς μή βούλομαι . ὅς τοίνυν πολλάκις εἴρω , οὗτος πάλιν ἀναληπτέον , ὅτι ὁ νάω ὁ εἶδος ἐν ὁ φάντασμα εἰμί , ὥσπερ ὁ αἴσθησις ὁ εἶδος ἐν ὁ αἴσθημα , καί ἐν ἐκεῖνος αὐτός νοέω . συμβαίνω οὖν αὐτός καί πάρειμι ὁ αἴσθησις καί ἄπειμι κινέω ὁ ὄρεξις παραπλήσιος . ὁ γάρ δόξα ὁ ἀγαθός ἢ κακός εἰμί ὅς νοέω , διωκτός αὐτός ἢ φευκτός ποιέω . ὁράω μέν γάρ ὁ φευκτός καί συνίημι , ὅτι πολέμιος , φεύγω , καί μή ὁράω δέ ἀλλά ἑαυτοῦ προβάλλω ὁ φάντασμα καί προστίθημι ὁ δόξα αὐτός ποιέω · οὗτος δέ εἰμί ὁ ἔργον ὁ πρακτικός νόος · οὗτος γάρ ὁ κινέω ὁ ὄρεξις , ἐπεί ὅς γε θεωρητικός νόος γιγνώσκω μόνος . εἰμί μέντοι καθάπερ ὁ αἴσθησις ὁ ἡδύς καί ὁ λυπηρός , οὕτως αὖος πάλιν ὁ θεωρητικός ὁ ἀληθής καί ὁ ψεῦδος , ὁ ἀληθής μέν ἀντί ὁ ἀγαθός , ὁ ψεῦδος δέ ἀντί ὁ κακός , διαφέρω δέ ὅτι ὁ μέν ἀληθής ἁπλόος ἀληθής , καί ὁ ψεῦδος παραπλήσιος , ὁ δέ ἀγαθός τις καί ὁ ἡδύς τις , ὥστε ὁ μέν θεωρητικός ὁ ἁπλόος κρίνω , ὁ δέ πρακτικός ὁ τις . νοέω δέ ἄλλως μέν ὁ κατά ἑαυτοῦ νοητός , ἄλλως δέ ὁ ἀφαίρεσις λέγω , ὁ γραμμή λέγω καί ὁ ἐπιφάνεια | καί ὅσος ὕλη γεωμετρία · οὗτος γάρ εἰμί μέν πέρας ὁ σῶμα ὁ φυσικός , νοέω δέ αὐτός οὖον συλλαμβάνω ὁ φυσικός σῶμα , ὥσπερ εἰμί ὁ σιμός οἷος τε εἰμί χωρίζω ὁ ῥίς ἢ ὁ σάρξ ὅς συμβαίνω · νοέω γάρ εἄν ὁ μή δύναμαι ἄνευ ὁ ῥίς ὑφίστημι Χωρὶς ὁ ῥίς . νῦν δέ ἐπί ὁ σιμός μέν οὗτος ποιέω ἀδυνατέω · ὁ γάρ λόγος ὁ σιμός ὁ ῥίς περιλαμβάνω · ῥίς γάρ πάντως καί σάρξ κοιλότης εἰμί ὁ σιμότης , αὐτός δέ ὁ κοῖλος καί ὁ κυρτός καί ὁ εὐθύς καί ὁ κλάω καί ὁ τρίγωνος καί ὁ τετράγωνος οἷος τε εἰμί κατά ἑαυτοῦ θεωρέω , καίτοι μή κατά ἑαυτοῦ ὑφίστημι . αἴτιος δέ ὅτι εἰμί καί μή χωρίζω ὁ τοιοῦτος ὁ σῶμα ὁ φυσικός , ἀλλά ὁ λόγος αὐτός καί ὁ τίς εἰμί εἰμί ὁ ὕλη οὖον συνεφέλκω . διά οὗτος οὖν ὁ κατά ὑπόστασις μή χωρίζω ὁ νόος ἑαυτοῦ δύναμαι ποιέω χωρίζω πρός ὁ ὁ ποσός θεωρία , ὁ θεωρία δέ ὁ ποσός οὖον δήω ὁ φυσικός σῶμα οὐδέ ὁ ὑπάρχω αὐτός πάθος ὅς φυσικός , οἷος θερμότης ἢ ψυχρότης ἢ ξηρότης ἢ ὑγρότης , ἀλλά ὁ διάστημα αὐτός μόνος καί ὁ πέρας . καί διά οὗτος γεωμετρία καί ἀριθμητικός μάλιστα ὁ ἐπιστήμη ἀφίστημι ὁ φυσικός ὕλη , ὅτι δίχα ὁ παρασυνθεωρέω αὐτός πρόειμι αὐτός ὁ ἀποδείκνυμι · διό καί ὁ αἴσθησις ἥκιστος προσδέω , ὅτι καί ὕλη · ἀστρονομία δέ καί μουσική πειράω μέν καί αὐτός , οὐ ὁμοίως δέ ἐξευπορέω , ἀλλά ὁ αἴσθησις αὐτός καί ἀρχή καί τέλος ὁ θεωρία . ὁ μέν οὖν ἐκ ἀφαίρεσις οὗτος νοέω · εἰμί δέ καί ὁ φύσις χωρίζω καί ὁ ἀπλόος ἄυλος εἶδος οἷος τε εἰμί νοέω ἐν ὁ σῶμα εἰμί καί μή χωρίζω μέγεθος , σκεπτέος μέν καί ὕστερος , ῥητέος δέ καί νῦν · δοκέω γάρ ἄν εὔλογος εἰμί , καθάπερ ἐκεῖνος ὁ θεῖος νόος χωριστός εἰμί καί ἐνέργεια οὐδείς νοέω ὁ ἔνυλος , μηδέ ὁ ἔνυλος νοέω τίς ὁ χωρίζω . ὁ δέ θεῖος νόος οὐδείς νοέω ὁ ἔνυλος εἰκότως · οὖον γάρ ἔχω δύο - νάμι ὅς ὁ στέρησις ἀντιλαμβάνω , καί οὗτος οὐ εἰμί ἐλάττωμα αὐτός ἀλλά ὑπεροχή · οὐδέ γάρ ὁ ὁ φθείρω δύναμις ἔχω καί οὖον διά οὗτος ὁ ἔχω αὐτός ἐλασσόω . ὅσπερ οὖν φημί , εἰμί οὗτος μηδείς ὁ ἔνυλος νοέω , δοκέω ἄν ἀκόλουθος εἰμί μηδέ ὁ ἔνυλος νοέω τίς ὁ ἔξω ὁ ὕλη . οὖον μήv ἀληθής οὗτος · ἔχω γάρ οὗτος δύναμις ὁ νοέω καί ὁ ἄυλος παντελῶς . ὅς γάρ καί ὁ ἔνυλος εἶδος χωρίζω ὁ ὕλη νοέω , δηλονότι φύω μᾶλλον ὁ χωρίζω νοέω · ὁ γάρ ἐλάττωσις αὐτός πρός ὁ θέω νόος οὐ ὅτι μηδέποτε δύναμαι νοέω ὁ ἄυλος εἶδος . ἀλλά ὅτι μή συνεχῶς καί ἀεί . 8 . οὗτος μέν οὖν πολλάκις ἐπισκεπτέος · νῦν δέ περί Ψυχή ὁ λέγω συγκεφαλαιόω εἶπον πάλιν , ὅτι ὁ ψυχή ὁ εἰμί πως εἰμί ἅπας . ὁ γάρ αἰσθητός ὁ εἰμί ἢ νοητός . εἰμί δέ ὁ μέν κατά ἐνέργεια ἐπιστήμη ὁ ἐπιστητός , ὁ δέ κατά ἐνέργεια αἴσθησις ὁ αἰσθητής . πῶς δέ οὗτος , εἴρω μέν καί πρότερος ἱκανῶς , νῦν δέ καί ἕτερος τίς προσληπτέον . ὁ εἰμί τοίνυν ὁ μέν δύναμις ὁ δέ ἐνέργεια , οὗτος δέ καί ὁ ψυχή ὁ | μέν δύναμις εἶδος εἰμί , ὁ δέ ἐνέργεια · ὅταν μέν γάρ ἔχω ὁ ἕξις ὁ αἴσθησις καί ὁ νόος , μή ἐνεργέω δέ , δύναμις εἰμί ὁ εἰμί , ὅταν δέ ἐνεργέω ὁ ἕξις ἀμφότερος , ἐνέργεια εἰμί ὁ ὄνιον . καλῶς δέ λέγω ὁ εἰμί εἰμί ἅπας ὁ Ψυχή · ὁ γάρ εἶδος εἰμί ὁ εἰμί καί κατά ὁ εἶδος ἕκαστος εἰμί ὅς εἰμί , ὁ δέ ὕλη γένεσις εἰμί μᾶλλον αἰτία καί ὁ γίγνομαι , οὖον ὁ εἰμί · ὁ μέν γάρ ἄπαυστος ῥοή ὁ σῶμα διά ὁ ὕλη , ἀτρεμίζω δέ ἕκαστος καί αὐτός εἰμί ἐπί τις χρόνος διά ὁ εἶδος . καλῶς οὖν λέγω ὁ εἰμί πᾶς εἰμί ὁ Ψυχή , ἐπεί ὁ εἶδος ὁ εἰμί πᾶς λαμβάνω ὁ τε νάω καί ὁ αἴσθησις , καί γίγνομαι αὐτός ὁ αὐτός . γίγνομαι δέ οὐ ὅλος ὁ πρᾶγμα ὁ αὐτός · οὖον γάρ λίθος ἐν ὁ Ψυχή οὐδέ πῦρ οὐδέ γῆ . λείπω τοίνυν ὁ εἶδος γίγνομαι ὁ Ψυχή , καί οὐδείς κωλύω λόγος λόγος συναρμόζω καί μορφή μορφή , ὥστε ὁ ψυχή ὥσπερ ὁ χείρ . καί γάρ ὁ χείρ ὄργανον ὄργανον , διά ὅς χράω ὁ ἄλλος ὄργανον , καί ὁ ψυχή εἶδος εἶδος ὅς ἀντιλαμβάνω ὁ ἄλλος εἶδος . μήποτε δέ οὖον ὁ λαμβάνω μόνος ὁ εἶδος πᾶς λέγω καλῶς εἰμί ὁ εἰμί ὁ ψυχή , ἀλλά καί ὁ ἐντίθημι ὁ εἶδος ὁ ὕλη . οὗτος γάρ εἰμί ὁ ὁ ὕλη μορφόω ποικίλος μορφή · ὁ γάρ ζωή παρά οὗτος ὁ πολύς ὁ ὕλη ] τρανής μέν ἐπί ὁ ζῷον , ἀμυδρός δέ ἐπί ὁ φυτός καί ὁ στοιχεῖον . οἷς δέ οὐδείς εἰμί πρᾶγμα δοκέω παρά ὁ μέγεθος ὁ αἰσθητός χωρίζω , οὗτος ἀκολουθέω ὁ νοητός εἶδος τίθημι ἐν ὁ εἶδος ὁ αἰσθητός , τοιοῦτος δέ ὁ | ὁ ἀφαίρεσις λέγω καί ὅσος ὁ αἰσθητής ἔχω καί πάθος * * * ὁ δέ ὥσπερ συμφύρω ὁ ὕλη , ἅπας δέ οὖν ὅμως αὐτός εξημμένος . σημεῖον δέ · ὁ γάρ ἐκ γενετή Τυφλὸς καί κωφός οὐ ἄν μανθάνω γεωμετρία , μήποτε δέ οὐδέ ἄν φαντάζω κύκλος ἢ τρίγωνος , εἰμί μή θερμός ἴσως καί ψυχρός καί γλυκύς καί πικρός καί ὁράω εὐώδης καί ὁ δυσώδης , ὁ καί αἰσθάνομαι . καί ὁ εἷς δέ καί ὁ δύο καί ὁ ἀριθμός ἐκ ὁ αἰσθητής ὁ νόος ἐκ ἀρχή ἐρανίζω . διά οὗτος οὖν καί νῦν ὅταν θεωρέω ὁ τοιοῦτος ἀνάγκη αὐτός ἅμα φάντασμα θεωρέω · ὁ γάρ φάντασμα ὥσπερ αἴσθημα εἰμί πλήν ἄνευ ὕλη . εἰμί δέ ὁ μέν κατά συμπλοκή λέγω καί νοέω φανερῶς ἕτερος ὁ φάντασμα · ἡμέρα μέν γάρ καί φάος ὁ αὐτός φάντασμα μένω ἐν ὁ Ψυχή , συμπλέκω δέ αὐτός ὁ νόος ποικίλως ἐν ὁ ἰάομαι ἡμέρα εἰμί , φάος ἑστία καί ἐν ὁ ἡμέρα εἰμί καί φάος ἑστία καί ἐν ὁ ἡμέρα μέν εἰμί , φάος δέ οὐ ἑστία καί ἐν ὁ εἰμί ἡμέρα εἰμί καί φάος εἶμαι · καί οὗτος πᾶς ὁ συμπλοκή διαφέρω ἀλλήλων τε καί ὁ φάντασμα , καί ὁ ἀληθής καί ὁ ψεῦδος κατά ὁ συμπλοκή , ἐν ὁ φαντασία δέ οὖον . ὁ δέ ἁπλόος καί πρῶτος νόημα τίς διαφέρω ὁ μή φάντασμα εἰμί ; ἢ οὐδέ ἄλλος φάντασμα , ἀλλά οὐ ἄνευ φάντασμα · οὖον γάρ αὐτός ὁ τε νόημα ὁ ἀπό ὁ Σωκράτης καί ὁ φαντασία , ἀλλά ὁ μέν φάντασμα τύπος τις καί ἴχνος αἴσθησις καί ὥσπερ πεῖσις , εἰμί ἐγώ ὁ πεῖσις νοέω ὡς πολλάκις προαγορεύω , ὁ νόημα δέ ἐνέργεια ὁ νόος περί ὁ φάντασμα ὑπόκειμαι . οὗτος ὅς καί ποικίλως αὐτός χράω καί ὁ πτῶσις ἐξαλλάσσω καί ὁ ἄρθρον .