tatianus.oratio-ad-graecos 12
Δύο πνευμάτων διαφορὰς ἴσμεν ἡμεῖς , ὧν τὸ μὲν καλεῖται ψυχή , τὸ δὲ μεῖζον μὲν τῆς ψυχῆς θεοῦ δὲ εἰκὼν καὶ ὁμοίωσις · ἑκάτερα δὲ παρὰ τοῖς ἀνθρώποις τοῖς πρώτοις ὑπῆρχεν , ἵνα τὸ μέν τι ὦσιν ὑλικοί , τὸ δὲ ἀνώτεροι τῆς ὕλης . Ἔχει δὲ οὕτω . Πᾶσαν ἔστιν ἰδεῖν τοῦ κόσμου τὴν κατασκευήν , σύμπασάν τε τὴν ποίησιν , γεγονυῖαν ἐξ ὕλης , καὶ τὴν ὕλην δὲ αὐτὴν ὑπὸ τοῦ θεοῦ προβεβλημένην , ἵνα τὸ μέν τι αὐτῆς ἄπορον καὶ ἀσχημάτιστον νοῆται πρὸ τοῦ διάκρισιν λαβεῖν , τὸ δὲ κεκοσμημένον καὶ εὔτακτον μετὰ τὴν ἐν αὐτῇ διαίρεσιν.Ἔστιν οὖν ἐν αὐτῇ ὁ οὐρανὸς ἐξ ὕλης καὶ τὰ ἄστρα τὰ ἐν αὐτῷ · καὶ ἡ γῆ δὲ καὶ πᾶν τὸ ἀπ᾿ αὐτῆς νοούμενον τὴν ὁμοίαν ἔχει σύστασιν , ὡς εἶναι κοινὴν πάντων γένεσιν . Τούτων δὲ οὕτως ὑπαρχόντων , διαφοραί τινες τῶν ἐξ ὕλης εἰσίν , ὡς εἶναι τὸ μέν τι κάλλιον , τὸ δὲ καὶ αὐτὸ μὲν καλὸν πλὴν ὑπό τινος κρείττονος ἐλαττούμενον . Ὥσπερ γὰρ ἡ μὲν τοῦ σώματος σύστασις μιᾶς ἐστιν οἰκονομίας , περὶ δὲ αὐτό ἐστι τοῦ γεγενῆσθαι τὸ αἴτιον · καὶ τούτων οὕτως ὄντων , διαφοραί τινές εἰσι δόξης ἐν αὐτῷ , καὶ τὸ μὲν ὀφθαλμός τίς ἐστιν , τὸ δὲ οὖς , τὸ δὲ τριχῶν διακόσμησις καὶ ἐντοσθίων οἰκονομία , μυελῶν τε καὶ ὀστέων καὶ νεύρων σύμπηξις · θάτερον δὲ θατέρου ὂν διάφορον , κατ᾿ οἰκονομίαν συμφωνίας ἐστὶν ἁρμονία · παραπλησίως καὶ ὁ κόσμος , κατὰ τὴν τοῦ πεποιηκότος αὐτὸν δύναμιν τὰ μέν τοι φαιδρότερα , τὰ δέ τινα τούτοις ἀνόμοια κεκτημένος , θελήματι τοῦ δημιουργήσαντος πνεύματος μετείληφεν ὑλικοῦ.Τὰ δὲ καθ᾿ ἕκαστα δυνατὸν κατανοῆσαι τῷ μὴ κενοδόξως ἀποσκορακίζοντι τὰς θειοτάτας ἑρμηνείας , αἵ κατὰ χρόνου διὰ γραφῆς ἐξεληλεγμέναι πάνυ θεοφιλεῖς τοὺς προσέχοντας αὐταῖς πεποιήκασιν . Ὅμως δὲ οὖν καὶ οἱ δαίμονες ( οὕς ὑμεῖς οὕτω φατέ ) , σύμπηξιν ἐξ ὕλης λαβόντες , κτησάμενοί τε πνεῦμα τὸ ἀπ᾿ αὐτῆς , ἄσωτοι καὶ λίχνοι γεγόνασιν , οἱ μέν τινες αὐτῶν ἐπὶ τὸ καθαρώτερον τραπέντες , οἱ δὲ τῆς ὕλης ἐπιλεξάμενοι τὸ ἔλαττον καὶ κατὰ τὸ ὅμοιον αὐτῇ πολιτευόμενοι . Τούτους δέ , ἄνδρες Ἕλληνες , προσκυνεῖτε , γεγονότας μὲν ἐξ ὕλης , μακρὰν δὲ τῆς εὐταξίας εὑρεθέντας . Οἱ γὰρ προειρημένοι , τῇ σφῶν ἀβελτηρίᾳ πρὸς τὸ κενοδοξεῖν τραπέντες καὶ ἀφηνιάσαντες , λῃσταὶ θεότητος γενέσθαι προεθυμήθησαν · ὁ δὲ τῶν ὅλων δεσπότης ἐντρυφᾶν αὐτοὺς εἴασε μέχρις ἂν ὁ κόσμος πέρας λαβὼν ἀναλυθῇ , καὶ ὁ δικαστὴς παραγένηται , καὶ πάντες οἱ ἄνθρωποι , διὰ τῆς τῶν δαιμόνων ἐπαναστάσεως ἐφιέμενοι τῆς τοῦ τελείου θεοῦ γνώσεως , τελειοτέραν διὰ τῶν ἀγώνων ἐν ἡμέρᾳ κρίσεως τὴν μαρτυρίαν λάβωσιν . Ἔστιν οὖν πνεῦμα ἐν φωστῆρσι , πνεῦμα ἐν ἀγγέλοις , πνεῦμα ἐν φυτοῖς καὶ ὕδασι , πνεῦμα ἐν ἀνθρώποις , πνεῦμα ἐν ζώοις · ἓν δὲ ὑπάρχον καὶ ταὐτὸν διαφορὰς ἐν αὐτῷ κέκτηται.Ταῦτα δὲ ἡμῶν λεγόντων οὐκ ἀπὸ γλώττης οὐδὲ ἀπὸ τῶν εἰκότων ἐννοιῶν , συντάξεώς τε σοφιστικῆς , θειοτέρας δέ τινος ἐκφωνήσεως λόγοις καταχρωμένων , οἱ βουλόμενοι μανθάνειν σπεύσατε . Καὶ οἱ τὸν Σκύθην Ἀνάχαρσιν μὴ ἀποσκορακίζοντες καὶ νῦν μὴ ἀναξιοπαθήσητε παρὰ τοῖς βαρβαρικῇ νομοθεσίᾳ παρακολουθοῦσι παιδεύεσθαι . Χρήσασθε τοῖς δόγμασιν ἡμῶν , κἂν ὡς τῇ κατὰ Βαβυλωνίους προγνωστικῇ · κατακούσατε λεγόντων ἡμῶν , κἂν ὡς δρυὸς μαντευομένης . Καὶ τὰ μὲν προειρημένα παραφόρων δαιμόνων ἐστὶν ἀντισοφιστεύματα , τὰ δὲ τῆς ἡμετέρας παιδείας ἐστὶν ἀνωτέρω τῆς κοσμικῆς καταλήψεως .
Lemmas: δύο πνεῦμα διαφορά οἶδα ἐγώ , ὅς ὁ μέν καλέω ψυχή , ὁ δέ μέγας μέν ὁ ψυχή θεός δέ εἰκών καί ὁμοίωσις · ἑκάτερος δέ παρά ὁ ἄνθρωπος ὁ πρῶτος ὑπάρχω , ἵνα ὁ μέν τις εἰμί ὑλικός , ὁ δέ ἀνώτερος ὁ ὕλη . ἔχω δέ οὕτως . πᾶς εἰμί ὁράω ὁ κόσμος ὁ κατασκευή , σύμπας τε ὁ ποίησις , γίγνομαι ἐκ ὕλη , καί ὁ ὕλη δέ αὐτός ὑπό ὁ θεός προβάλλω , ἵνα ὁ μέν τις αὐτός ἄπορος καί ἀσχημάτιστος νοέω πρό ὁ διάκρισις λαμβάνω , ὁ δέ κοσμέω καί εὔτακτος μετά ὁ ἐν αὐτός διαίρεσιν.Ἔστιν οὖν ἐν αὐτός ὁ οὐρανός ἐκ ὕλη καί ὁ ἄστρον ὁ ἐν αὐτός · καί ὁ γῆ δέ καί πᾶς ὁ ἀπό αὐτός νοέω ὁ ὅμοιος ἔχω σύστασις , ὡς εἰμί κοινός πᾶς γένεσις . οὗτος δέ οὕτως ὑπάρχω , διαφορά τις ὁ ἐκ ὕλη εἰμί , ὡς εἰμί ὁ μέν τις καλός , ὁ δέ καί αὐτός μέν καλός πλήν ὑπό τις κρατύς ἐλασσόω . ὥσπερ γάρ ὁ μέν ὁ σῶμα σύστασις εἷς εἰμί οἰκονομία , περί δέ αὐτός εἰμί ὁ γίγνομαι ὁ αἴτιος · καί οὗτος οὕτως εἰμί , διαφορά τις εἰμί δόξα ἐν αὐτός , καί ὁ μέν ὀφθαλμός τις εἰμί , ὁ δέ οὖς , ὁ δέ θρίξ διακόσμησις καί ἐντόσθιος οἰκονομία , μυελός τε καί ὀστέον καί νεῦρον σύμπηξις · ἕτερος δέ ἕτερος εἰμί διάφορος , κατά οἰκονομία συμφωνία εἰμί ἁρμονία · παραπλήσιος καί ὁ κόσμος , κατά ὁ ὁ ποιέω αὐτός δύναμις ὁ μέν τοι φαιδρός , ὁ δέ τις οὗτος ἀνόμοιος κτάομαι , θέλημα ὁ δημιουργέω πνεῦμα μεταλαμβάνω ὑλικοῦ.Τὰ δέ κατά ἕκαστος δυνατός κατανοέω ὁ μή κενόδοξος ἀποσκορακίζω ὁ θεῖος ἑρμηνεία , ὅς κατά χρόνος διά γραφή ἐξελέγχω πάνυ θεοφιλής ὁ προσέχω αὐτός ποιέω . ὅμως δέ οὖν καί ὁ δαίμων ( ὅς σύ οὕτως φημί ) , σύμπηξις ἐκ ὕλη λαμβάνω , κτάομαι τε πνεῦμα ὁ ἀπό αὐτός , ἄσωτος καί λίχνος γίγνομαι , ὁ μέν τις αὐτός ἐπί ὁ καθαρός τρέπω , ὁ δέ ὁ ὕλη ἐπιλέγω ὁ ἐλαχύς καί κατά ὁ ὅμοιος αὐτός πολιτεύω . οὗτος δέ , ἀνήρ Ἕλλην , προσκυνέω , γίγνομαι μέν ἐκ ὕλη , μακρός δέ ὁ εὐταξία εὑρίσκω . ὁ γάρ προλέγω , ὁ σφεῖς αβελτηρία πρός ὁ κενοδοξέω τρέπω καί ἀφηνιάζω , λῃστής θεότης γίγνομαι προθυμέομαι · ὁ δέ ὁ ὅλος δεσπότης ἐντρυφάω αὐτός ἐάω μέχρι ἄν ὁ κόσμος πέρας λαμβάνω ἀναλύω , καί ὁ δικαστής παραγίγνομαι , καί πᾶς ὁ ἄνθρωπος , διά ὁ ὁ δαίμων ἐπανάστασις ἐφίημι ὁ ὁ τέλειος θεός γνῶσις , τέλειος διά ὁ ἀγών ἐν ἡμέρα κρίσις ὁ μαρτυρία λαμβάνω . εἰμί οὖν πνεῦμα ἐν φωστήρ , πνεῦμα ἐν ἄγγελος , πνεῦμα ἐν φυτόν καί ὕδωρ , πνεῦμα ἐν ἄνθρωπος , πνεῦμα ἐν ζῷον · εἷς δέ ὑπάρχω καί αὐτός διαφορά ἐν αὐτός κέκτηται.Ταῦτα δέ ἐγώ λέγω οὐ ἀπό γλῶσσα οὐδέ ἀπό ὁ ἔοικα ἔννοια , σύνταξις τε σοφιστικός , θεῖος δέ τις ἐκφώνησις λόγος καταχράομαι , ὁ βούλομαι μανθάνω σπεύδω . καί ὁ ὁ Σκύθης Ἀνάχαρσις μή ἀποσκορακίζω καί νῦν μή ἀναξιοπαθέω παρά ὁ βαρβαρικός νομοθεσία παρακολουθέω παιδεύω . χράω ὁ δόγμα ἐγώ , ἄν ὡς ὁ κατά Βαβυλώνιος προγνωστικός · κατακούω λέγω ἐγώ , ἄν ὡς δρῦς μαντεύομαι . καί ὁ μέν προλέγω παράφορος δαίμων εἰμί ἀντισοφίστευμα , ὁ δέ ὁ ἡμέτερος παιδεία εἰμί ἀνώτερος ὁ κοσμικός κατάληψις .