suda.lexicon 3.Ν.524
524 Νοῦϲ · ὅτι ὁ νοῦϲ πάντων ἔχει τοὺϲ λόγουϲ ἐν ἑαυτῷ , ἀλλὰ τῶν μὲν πρὸ αὐτοῦ εἰκονικῶϲ , τῶν δὲ μετ᾿ αὐτὸν παραδειγματικῶϲ . λύϲιϲ ὀνείρου · ἀρθεὶϲ νόον γίνωϲκε γῆν ναίειν ξένην . ὅτι Πυθαγόραϲ τὴν τοῦ ἀνθρώπου ψυχὴν διῃρῆϲθαι ἔφη εἰϲ γ΄ · νοῦν , φρέναϲ καὶ θυμόν . νοῦν μὲν καὶ θυμὸν εἶναι καὶ ἐν τοῖϲ ἄλλοιϲ ζώοιϲ , φρέναϲ δὲ μόνον ἐν ἀνθρώπῳ . εἶναι δὲ τὴν ἀρχὴν τῆϲ ψυχῆϲ ἀπὸ καρδίαϲ μέχρι ἐγκεφάλου . καὶ τὸ μὲν ἐν καρδίᾳ μέροϲ αὐτῆϲ ὑπάρχειν θυμόν , φρέναϲ δὲ καὶ νοῦν τὰ ἐν τῷ ἐγκεφάλω . ὅτι τῶν διανοουμένων τὰ μὲν κατὰ περίπτωϲιν ἐνοήθη , τὰ δὲ καθ᾿ ὁμοιότητα , τὰ δὲ κατὰ ἀναλογίαν , τὰ δὲ κατὰ μετάθεϲιν , τὰ δὲ κατὰ ϲύνθεϲιν , τὰ δὲ κατ᾿ ἐναντίωϲιν . καὶ κατὰ περίπτωϲιν μὲν τὰ αἰϲθητά , καθ᾿ ὁμοιότητα δὲ τὰ ἀπό τινοϲ παρακειμένου , ὡϲ Σωκράτηϲ ἀπὸ τῆϲ εἰκόνοϲ · κατ᾿ ἀναλογίαν δὲ αὐξητικῶϲ μὲν ὁ Τιτυὸϲ καὶ ὁ Κύκλωψ , μειωτικῶϲ δὲ ὡϲ ὁ πυγμαῖοϲ · καὶ τὸ κέντρον δὲ τῆϲ γῆϲ κατ᾿ ἀναλογίαν ἐνοήθη ἀπὸ τῶν μικροτέρων ϲφαιρῶν · κατὰ μετάθεϲιν δὲ οἷον οἱ ὁφθαλμοὶ ἐπὶ τοῦ ϲτήθουϲ , κατὰ ϲύνθεϲιν δὲ ἱπποκένταυροϲ , καὶ κατʼ ἐναντίωϲιν θάνατοϲ . νοεῖται δὲ καὶ κατὰ μετάβαϲίν τινα , ὡϲ τὰ λεκτὰ καὶ ὁ τόποϲ . φυϲικῶϲ δὲ νοεῖται καὶ ὄν τι καὶ ἀγαθόν , καὶ κατὰ ϲτέρηϲιν , οἷον ἄχειροϲ . ὅτι τοῦ νοῦ ἔργον ἐϲτὶν ἁπλαῖϲ προϲβολαῖϲ καὶ κρεῖττον ἢ κατὰ ἀπόδειξιν ἐπιβάλλειν τοῖϲ πράγμαϲιν . ὥϲπερ ἡ αἴϲθηϲιϲ προϲβαλοῦϲα τυχὸν τῷ λευκῷ ἢ τῷδε τῷ ϲχήματι κρεῖττον ἢ κατὰ ἀπόδειξιν αὐτοῦ τὴν γνῶϲιν ἔϲχεν · οὐ γὰρ δεῖται πρὸϲ ταύτην ϲυλλογιϲμοῦ . ἡ δέ γε τοῦ νοῦ ἐνέργεια ἐκείνοιϲ παραγίνεται , οἷϲ εἰϲ ἄκρον καθάρϲεωϲ καὶ ἐπιϲτήμηϲ γέγονεν ἀφικέϲθαι καὶ διὰ τῶν καθαρτικῶν ἀρετῶν ἀφαντάϲτωϲ καὶ δίχα αἰϲθήϲεωϲ ἐνεργεῖν ϲυνειθιϲμένοιϲ . ἔϲτι γὰρ ὁ νοῦϲ οἷον ἕξιϲ τῆϲ ψυχῆϲ τελειοτάτη . καὶ γίνεται τοίνυν ὁ μὲν νοῦϲ περὶ τὰ νοητά , ἡ δὲ διάνοια περὶ τὰ διανοητά , ἡ δὲ δόξα περὶ τὰ δοξαϲτά . τούτων δὲ τῶν δυνάμεων πρώτην μὲν ἔχει τάξιν ὁ νοῦϲ , μέϲην δὲ ἡ διάνοια , ἐϲχάτην δὲ ἡ δόξα . ἡ δὲ διάνοια προϲῳκείωται τῇ ἡμετέρᾳ ψυχῇ , ἐπειδὴ καὶ αὐτὴ τὴν μέϲην ἐν τῷ παντὶ τάξιν ἔχει , καὶ διὰ τῆϲ διανοίαϲ ἀνάγεται ἡ ἡμετέρα ψυχὴ ἐπὶ τὴν τῶν νοητῶν θεωρίαν , ἥτιϲ ἐϲτὶ τελειότηϲ τῆϲ ψυχῆϲ . ἐπειδὴ γὰρ ϲύντροφοϲ καὶ ϲύμφυλόϲ ἐϲτι τοῖϲ αἰϲθητοῖϲ ἡ ψυχὴ ἡ ἡμετέρα , ἀδυνατεῖ διά τὸν ϲυνεθιϲμὸν τῶν αἰϲθήϲεων ἐπὶ τὴν θεωρίαν τῶν νοητῶν καὶ ἀΰλων ἄγειν ἑαυτήν , ἀλλὰ νομίζει κἀκεῖνα ϲώματα εἶναι καὶ μεγέθη ἔχειν · καὶ ὅϲα ἐπὶ τῶν αἰϲθητῶν , κἀκείνων φαντάζεται . καὶ Πλάτων ἐν Φαίδωνι · τοῦτό ἐϲτι τὸ χαλεπώτατον τῶν ἐν ἡμῖν , ὅτι ὅταν ϲχολὴν ἀπὸ τῶν περιολκῶν τοῦ ϲώματοϲ μικρὸν ἄγωμεν καὶ θελήϲωμεν τῇ θεωρίᾳ τῶν θείων ϲχολάϲαι , παρεμπίτουϲα ἡ φανταϲία θόρυβον ἡμῖν κινεῖ , ὑπονοεῖν διδοῦϲα , ὅτι ϲῶμά ἐϲτι τὸ θεῖον καὶ μέγεθοϲ ἔχει καὶ ϲχῆμα , καὶ οὐκ ἐᾷ ἡμᾶϲ ἀϲωμάτωϲ καὶ ἀϲχηματίϲτωϲ περὶ θεοῦ ἐννοεῖν . διὰ τοῦτο δεῖ τὴν ψυχὴν ὁδεύουϲαν ἐπὶ τὴν ἑαυτῆϲ τελειότητα πρῶτον ἐνεργῆϲαι κατὰ διάνοιαν , ἥτιϲ ἔχει περὶ τὰ μέϲα τῶν πραγμάτων · οἷά ἐϲτι τὰ διανοητὰ ἥ τε ψυχὴ ἡ ἡμετέρα καὶ ἡ περὶ αὐτῆϲ θεωρία · ἔτι δὲ καὶ τὰ μαθηματικά .
Lemmas: 524 Νοῦς · ὅτι ὁ νόος πᾶς ἔχω ὁ λόγος ἐν ἑαυτοῦ , ἀλλά ὁ μέν πρό αὐτός εἰκονικός , ὁ δέ μετά αὐτός παραδειγματικός . λύσις ὄνειρος · ἀραρίσκω νόος γιγνώσκω γῆ νάω ξένος . ὅτι Πυθαγόρας ὁ ὁ ἄνθρωπος ψυχή διαιρέω φημί εἰς Γ΄ · νόος , φρήν καί θυμός . νόος μέν καί θυμός εἰμί καί ἐν ὁ ἄλλος ζῷον , φρήν δέ μόνος ἐν ἄνθρωπος . εἰμί δέ ὁ ἀρχή ὁ Ψυχή ἀπό Καρδία μέχρι ἐγκέφαλος . καί ὁ μέν ἐν Καρδία μέρος αὐτός ὑπάρχω θυμός , φρήν δέ καί νόος ὁ ἐν ὁ ἐγκέφαλος . ὅτι ὁ διανοέομαι ὁ μέν κατά περίπτωσις νοέω , ὁ δέ κατά ὁμοιότης , ὁ δέ κατά ἀναλογία , ὁ δέ κατά μετάθεσις , ὁ δέ κατά σύνθεσις , ὁ δέ κατά ἐναντίωσις . καί κατά περίπτωσις μέν ὁ αἰσθητής , κατά ὁμοιότης δέ ὁ ἀπό τις παράκειμαι , ὡς Σωκράτης ἀπό ὁ εἰκών · κατά ἀναλογία δέ αὐξητικός μέν ὁ Τιτυός καί ὁ Κύκλωψ , μειωτικός δέ ὡς ὁ πυγμαῖος · καί ὁ κέντρον δέ ὁ γῆ κατά ἀναλογία νοέω ἀπό ὁ σμικρός σφαῖρα · κατά μετάθεσις δέ οἷος ὁ ὁφθαλμός ἐπί ὁ στῆθος , κατά σύνθεσις δέ ἱπποκένταυρος , καί κατά ἐναντίωσις θάνατος . νοέω δέ καί κατά μετάβασις τις , ὡς ὁ λεκτός καί ὁ τόπος . φυσικός δέ νοέω καί εἰμί τίς καί ἀγαθός , καί κατά στέρησις , οἷος ἄχειρος . ὅτι ὁ νόος ἔργον εἰμί ἁπλόος προσβολή καί ἀγαθός ἢ κατά ἀπόδειξις ἐπιβάλλω ὁ πρᾶγμα . ὥσπερ ὁ αἴσθησις προσβάλλω τυγχάνω ὁ λευκός ἢ ὅδε ὁ σχῆμα ἀγαθός ἢ κατά ἀπόδειξις αὐτός ὁ γνῶσις ἔχω · οὖον γάρ δήω πρός οὗτος συλλογισμός . ὁ δέ γε ὁ νόος ἐνέργεια ἐκεῖνος παραγίγνομαι , ὅς εἰς ἄκρος κάθαρσις καί ἐπιστήμη γίγνομαι ἀφικνέομαι καί διά ὁ καθαρτικός ἀρετή ἀφάνταστος καί δίχα αἴσθησις ἐνεργέω συνεθίζω . εἰμί γάρ ὁ νόος οἷος ἕξις ὁ Ψυχή τέλειος . καί γίγνομαι τοίνυν ὁ μέν νόος περί ὁ νοητός , ὁ δέ διάνοια περί ὁ διανοητής , ὁ δέ δόξα περί ὁ δοξαστής . οὗτος δέ ὁ δύναμις πρῶτος μέν ἔχω τάξις ὁ νόος , μέσος δέ ὁ διάνοια , ἔσχατος δέ ὁ δόξα . ὁ δέ διάνοια προσοικειόω ὁ ἡμέτερος Ψυχή , ἐπεί καί αὐτός ὁ μέσος ἐν ὁ πᾶς τάξις ἔχω , καί διά ὁ διάνοια ἀνάγω ὁ ἡμέτερος ψυχή ἐπί ὁ ὁ νοητός θεωρία , ὅστις εἰμί τελειότης ὁ Ψυχή . ἐπεί γάρ σύντροφος καί σύμφυλος εἰμί ὁ αἰσθητός ὁ ψυχή ὁ ἡμέτερος , ἀδυνατέω διά ὁ συνεθισμός ὁ αἴσθησις ἐπί ὁ θεωρία ὁ νοητός καί ἄϋλος ἄγω ἑαυτοῦ , ἀλλά νομίζω ἐκεῖνος σῶμα εἰμί καί μέγεθος ἔχω · καί ὅσος ἐπί ὁ αἰσθητής , ἐκεῖνος φαντάζω . καί Πλάτων ἐν Φαίδων · οὗτος εἰμί ὁ χαλεπός ὁ ἐν ἐγώ , ὅτι ὅταν σχολή ἀπό ὁ περιολκή ὁ σῶμα μικρός ἄγω καί ἐθέλω ὁ θεωρία ὁ θεῖον σχολάζω , παρεμπίπτω ὁ φαντασία θόρυβος ἐγώ κινέω , ὑπονοέω δίδωμι , ὅτι σῶμα εἰμί ὁ θέω καί μέγεθος ἔχω καί σχῆμα , καί οὐ ἐάω ἐγώ ἀσώματος καί ἀσχημάτιστος περί θεός ἐννοέω . διά οὗτος δεῖ ὁ ψυχή ὁδεύω ἐπί ὁ ἑαυτοῦ τελειότης πρῶτος ἐνεργέω κατά διάνοια , ὅστις ἔχω περί ὁ μέσος ὁ πρᾶγμα · οἷος εἰμί ὁ διανοητός ὅς τε ψυχή ὁ ἡμέτερος καί ὁ περί αὐτός θεωρία · ἔτι δέ καί ὁ μαθηματικός .