suda.lexicon 3.Λ.824
824 Λυκοῦργοϲ , Σπαρτιάτηϲ , Προκλέουϲ ἀπόγονοϲ , νομοθέτηϲ , ὥϲ φαϲιν ἢ ἐκ Κρήτηϲ ἢ παρὰ τοῦ θεοῦ τοὺϲ νόμουϲ λαβών · ὃν καὶ θεὸν ἡ Πυθία προϲηγόρευϲεν . οὗτοϲ καὶ γυμνάϲια παρθένων ἐνομοθέτηϲε καὶ τὸ μὴ δεῖν ϲυνεχεῖϲ ὁμιλίαϲ πρὸϲ τὰϲ γυναῖκαϲ ποιεῖϲθαι · καὶ τὸ ἐπ᾿ ἀϲπίδοϲ τρέφεϲθαι καὶ ἐν Εὐρώτᾳ ποταμῷ λοῦϲθαι τοὺϲ τεχθένταϲ , καὶ τὴν γυμνοπαιδείαν , ᾗ τοὺϲ ἐφήβουϲ ἠνάγκαζε διὰ παντὸϲ μὴ ἔχονπαϲ χλανίδα γυμναϲίοιϲ προϲκεῖϲθαι καὶ ἀγωνίζεϲθαι δημοϲίουϲ ἀρετῆϲ ἀγῶναϲ ὑπαιθρίουϲ τε κοιμᾶϲθαι τροφήν τε ἔχειν τὴν ἐκ θήραϲ , τήν τε διαμαϲτίγωϲιν , ἀρετῆϲ γυμναϲίαν , ἀντὶ φόνου ϲκυθρωποῦ · ἔφηβοϲ γὰρ πρότερον ἐθύετο τῇ Ἀρτεμίδι τῇ Ὀρθωϲίᾳ . καὶ μέντοι καὶ τὰ φιλίτια , οἷά ἐϲτι ϲυμπόϲια , μεμιγμένουϲ ἔχοντα ταῖϲ ἡδοναῖϲ τοὺϲ πόνουϲ · οὐ γὰρ ϲτρωμνή τιϲ ὑπέκειτο εὐωχουμένοιϲ , ἀλλ᾿ ὑπὸ τοῖϲ ἀγκῶϲι κοιλανθεὶϲ ὁ λίθοϲ ἢ ξύλον . ἐνομοθέτηϲε δὲ καὶ τὸ ὑπ᾿ αὐλοῖϲ παρατάϲϲεϲθαι , θανάτου τὴν ἄτιμον ζωὴν εἶναι χείρονα τιθέμενοϲ καὶ ἀποφαινόμενοϲ , εἶναι δ᾿ αὐτῷ λύϲιν , εἰ μετὰ ταῦτα ἀριϲτεύϲειε . τοῦτο Ἀριϲτοδήμῳ ϲυνέβη , ὃϲ ὁ Τρέϲαϲ ἐπικληθεὶϲ ἐκ λειποταξίου τοῦ ἐν Πύλαιϲ τῇ ἐν Πλαταιαῖϲ ἀριϲτείᾳ τὴν ἀτιμίαν ἔλυϲε . διὰ τοὺϲ τούτου νόμουϲ αἱ μητέρεϲ ἐπὶ τοὺϲ πολέμουϲ προπέμπουϲαι τοὺϲ παῖδαϲ περὶ τὰϲ ἀϲπίδαϲ , ἢ τὰν ἢ ἐπὶ τάν , ἔλεγον · ἀντὶ τοῦ ἢ ταύτην κόμιϲαι ὑποϲτρέφων καὶ μὴ γίνῃ ῥίψαϲπιϲ ἢ ἐπὶ ταύτῃ κομίϲθητι νεκρόϲ . οὗτοϲ τοῖϲ μὲν εἵλωϲι τὰϲ ἄλλαϲ ἐργαϲίαϲ , τοῖϲ δὲ εὐγενέϲι τὴν πολεμικὴν ἄϲκηϲιν προϲέταξε · ξένουϲ δὲ ἀπήλαϲε , τὴν ἐκ τῆϲ ἐπιμιξίαϲ διαφθορὰν ὑφορώμενοϲ · βραχυλογίαν τε ἐτίμηϲε καὶ πενίαν , τὴν μὲν ϲοφίαϲ εἶναι ϲημεῖον , τὴν δὲ ἀρετῆϲ διδάϲκαλον οἰηθείϲ . καὶ ὁμολογεῖ τούτοιϲ ὁ θεόϲ · φυλάττεϲθαι γὰρ ἀνεῖλε πολλάκιϲ φιλοχρηματίαν . ἀριϲτοκρατίαν δὲ καταϲτηϲάμενοϲ καὶ βαϲιλέαϲ δύο τῶν ἀφ᾿ Ἡρακλέουϲ ἔταξεν εἶναι καὶ ἐφόρουϲ τοὺϲ γέρονταϲ · οἷϲ τὸν δῆμον ὑπέταξεν , ἐξ ἑκάϲτηϲ πολιτείαϲ ἄριϲτον ἐκλεξάμενοϲ . ὥρκωϲε δὲ τοὺϲ Λακεδαιμοίοϲ μὴ λῦϲαι νόμον , καὶ ἀπεδήμηϲε . χρήϲαντοϲ δὲ αὐτῷ τοῦ θεοῦ Λακεδαιμονίουϲ εὐτυχήϲειν , ἐφ᾿ ὅϲον ἂν μὴ παραβαίνωϲι τοὺϲ Λυκούργου νόμουϲ , ἐλθὼν εἰϲ Κρήτην ἀπεκαρτέρηϲεν , ὅπωϲ μὴ αὐτὸϲ ἀναγκαϲθείη λῦϲαι . ὅτι Λυκούργῳ τῷ νομοθέτῃ τοιάδε ἡ τελευτὴ τοῦ βίου ἐγένετο . βουλόμενοϲ , ὥϲ φαϲι , θεὸν ἐρέϲθαι περί τιν ὑπολοίπων νόμων , ὥρκωϲε Λακεδαιμονίουϲ ἄχρι ἐπάνειϲι μηδένα λῦϲαι τῶν κειμένων . ὀμοϲάντων δ᾿ , ἐπεὶ χρηϲτηριαζόμενοϲ ἤκουϲε παρὰ τοῦ θεοῦ , ὡϲ εὐδαίμων ἡ πόλιϲ ἔϲοιτο , εἰ τοῖϲ ἐκείνου νόμοιϲ ἐμμένοι , ἔγνω μηκέτι ἐπανελθεῖν , τὸ βέβαιον τῆϲ φυλακῆϲ ἐκ τοῦ ὅρκου ποιηϲάμενοϲ . καταβὰϲ δὲ εἰϲ Κρήϲϲαν ἑαυτὸν διεργάζεται . Λακεδαιμόνιοι δὲ αἰϲθόμενοι διά τε τὴν προτέραν ἀρετὴν καὶ τὴν τότε κριθεῖϲαν περὶ τὸν θάνατον ναόν τε αὐτῷ ἐτεμένιϲαν καὶ βωμὸν ἱδρυϲάμενοι θύουϲιν ὡϲ ἥρωϊ ἀνὰ πᾶν ἔτοϲ . περιφανῶϲ γὰρ δὴ Σπαρτιάταιϲ αἴτιοϲ ἐγένετο τῆϲ εἰϲ ἅπαν ἀρετῆϲ τε καὶ ἡγεμονίαϲ , οὐδὲν ἄμεινον τῶν ἄλλων πάλαι διακειμένοιϲ · οὐ μόνον ὅτι αὐτοῖϲ νόμουϲ ἔθετο ἀρίϲτουϲ , ἀλλὰ καὶ ὅτι ἄκονταϲ προυτρέψατο χρῆϲθαι αὐτοῖϲ τρόπῳ τοιῷδε · δύο ϲκύλακαϲ λαβὼν ἀπὸ τῆϲ αὐτῆϲ μητρὸϲ ἔτρεφε , χωρὶϲ δὲ ἀλλήλων ἀνομοίοιϲ ἤθεϲι , τὸν μὲν κατ᾿ οἶκον ὄψα τε διδοὺϲ καὶ τὴν ἄλλην λιχνείαν , τὸν δὲ ἐν κυνηγεϲίοιϲ θηρᾶν ἀναγκάζων καὶ ϲτιβεύων ἐν ὄρεϲιν . ὡϲ δ᾿ ἑκάτεροϲ αὐτῶν ὅμοιοϲ ἐγένετο τῇ τροφῇ . Σπαρτιάταιϲ ἐκκληϲιάζουϲι πρὸϲ τοὺϲ περιοίκουϲ πολέμου πέρι καὶ ἀμηχανοῦϲι παραγαγὼν ἀμφοτέρουϲ εἰϲ μέϲον καὶ ϲὺν αὐτοῖϲ δόρκουϲ τε καὶ ζωμοὺϲ καὶ ὄψα ἐϲκευαϲμένα ἔλεξεν · ἀλλ᾿ ὅτι μὲν , ὦ Σπαρτιᾶται , τοῦ εὖ τε καὶ κακῶϲ πράττειν οὐκ ἄλλο ἐϲτὶν αἴτιον πλὴν τὸ ἔθεϲι χρῆϲθαι φαύλοιϲ ἢ ϲώφροϲι , πάρεϲτιν ὑμῖν ὁρᾶν . οἵδε γέ τοι , τοὺϲ ϲκύλακαϲ δείξαϲ , τῆϲ αὐτῆϲ μητρὸϲ ὄντεϲ , ἐναντίον δὲ ἀλλήλοιϲ τεθραμμένοι , παῤ αὐτὸ τοῦτο ἀνόμοιοι ἐκβεβήκαϲιν . ὁ μὲν γὰρ θηρᾶν μαθών , ὁ δὲ λιχνεύειν , οὐδὲν ἀντὶ τοῦδε , εἰ παρήκοι , ποιήϲειε . καὶ ἅμα προϲέταξε τῷ κυνουλκῷ μεθεῖναι ἀμφοτέρουϲ ἐπὶ τὰ ἡτοιμαϲμένα . τῶν δ᾿ ὁ μὲν κατοικίδιοϲ ἐπὶ τοὔψον ὥρμηϲεν , ὁ δὲ θηράτωρ ἐπὶ τὸν δόρκον καὶ καταβαλὼν ἐϲπάραττε . καὶ Λυκοῦργοϲ πάλιν , ταῦτα , ἔφη , νομίϲετε , ὦ Σπαρτιᾶται , εἰϲ ὑμᾶϲ τείνειν καὶ τοὺϲ ἄλλουϲ πάνταϲ ἀνθρώπουϲ . ὁποίοιϲ γὰρ ἂν ἔθεϲι καὶ νόμοιϲ χρῆϲθε , τοιούτουϲ ἀποβαίνειν ἀνάγκη πρόϲ τε πόνουϲ καὶ τρυφήν · πάντα γὰρ ἀνθρώποιϲ μαθητὰ οἱ θεοὶ ἔδοϲαν . ἕπεται δὲ τῷ μὲν πονεῖν ἐθέλειν τὸ ἐλευθέροιϲ εἶναι καὶ τὸ εὖ πράττειν καὶ κρατεῖν πάντων , τῷ δὲ ἡδυπαθεῖν τό τε δουλεύειν καὶ κακοπραγμονεῖν καὶ μηδενὸϲ ἀξίοιϲ εἶναι . ὁ μὲν τοιαῦτα λέγων προυτρέπετο τοὺϲ Σπαρτιάταϲ μεταβαλεῖν τόν τε καθεϲτῶτα τρόπον τοῦ βίου καὶ βελτίοϲι νόμοιϲ ἐθιϲθῆναι . οἱ δὲ πειϲθέντεϲ οὐ τῶν περιοίκων μόνον , ἀλλὰ καὶ πάντων Ἑλλήνων διαφανῶϲ ἄριϲτοι ἐγένοντο ἡγεμόνεϲ τε ϲυνεχῶϲ , ἐξότου παρεδέξαντο τοὺϲ νόμουϲ , ἐπ᾿ ἔτει φ΄ , καὶ οὐ πολλοῦ χρόνου ἐχώρηϲαν ἐπὶ μέγα δυνάμεωϲ .
Lemmas: 824 Λυκοῦργος , Σπαρτιάτης , Προκλῆς Ἀπόγονος , νομοθέτης , ὅς φημί ἢ ἐκ Κρήτη ἢ παρά ὁ θεός ὁ νόμος λαμβάνω · ὅς καί θεός ὁ Πυθία προσαγορεύω . οὗτος καί γυμνάσιον παρθένος νομοθετέω καί ὁ μή δήω συνεχής ὁμιλία πρός ὁ γυνή ποιέω · καί ὁ ἐπί ἀσπίς τρέφω καί ἐν Εὐρώτας ποταμός λούω ὁ τίκτω , καί ὁ γυμνοπαιδεια , ὅς ὁ ἔφηβος ἀναγκάζω διά πᾶς μή ἔχονπας χλανίς γυμνάσιον πρόσκειμαι καί ἀγωνίζομαι δημόσιος ἀρετή ἀγών ὑπαίθριος τε κοιμάω τροφή τε ἔχω ὁ ἐκ θήρ , ὁ τε διαμαστίγωσις , ἀρετή γυμνασία , ἀντί φόνος σκυθρωπός · ἔφηβος γάρ πρότερος θύω ὁ Ἀρτέμιδι ὁ Ὀρθωσία . καί μέντοι καί ὁ φιλίτια , οἷος εἰμί συμπόσιον , μείγνυμι ἔχω ὁ ἡδονή ὁ πόνος · οὖον γάρ στρωμνή τις ὑπόκειμαι εὐωχέω , ἀλλά ὑπό ὁ ἀγκών κοιλαίνω ὁ λίθος ἢ ξύλον . νομοθετέω δέ καί ὁ ὑπό αὐλός παρατάσσω , θάνατος ὁ ἄτιμος ζωή εἰμί χείρων τίθημι καί ἀποφαίνω , εἰμί δέ αὐτός λύσις , εἰμί μετά οὗτος ἀριστεύω . οὗτος Ἀριστόδημος συμβαίνω , ὅς ὁ τρέω ἐπικαλέω ἐκ λειποταξίας ὁ ἐν Πύλαι ὁ ἐν Πλάταια ἀριστεία ὁ ἀτιμία λύω . διά ὁ οὗτος νόμος ὁ μήτηρ ἐπί ὁ πόλεμος προπέμπω ὁ παῖς περί ὁ ἀσπίς , ἢ ὁ ἢ ἐπί ὅς , λέγω · ἀντί ὁ ἢ οὗτος κομίζω ὑποστρέφω καί μή γίγνομαι ῥίψασπις ἢ ἐπί οὗτος κομίζω νεκρός . οὗτος ὁ μέν Εἵλως ὁ ἄλλος ἐργασία , ὁ δέ εὐγενής ὁ πολεμικός ἄσκησις προστάσσω · ξένος δέ ἀπελαύνω , ὁ ἐκ ὁ ἐπιμιξία διαφθορά ὑφοράω · βραχυλογία τε τιμάω καί πενία , ὁ μέν σοφία εἰμί σημεῖον , ὁ δέ ἀρετή διδάσκαλος οἴομαι . καί ὁμολογέω οὗτος ὁ θεός · φυλάσσω γάρ ἀναιρέω πολλάκις φιλοχρηματία . ἀριστοκρατία δέ καθίστημι καί βασιλεύς δύο ὁ ἀπό Ἡρακλῆς τάσσω εἰμί καί ἔφορος ὁ γέρων · ὅς ὁ δῆμος ὑποτάσσω , ἐκ ἕκαστος πολιτεία ἀγαθός ἐκλέγω . ὁρκόω δέ ὁ Λακεδαιμοίος μή λύω νόμος , καί ἀποδημέω . χράω2 δέ αὐτός ὁ θεός Λακεδαιμόνιος εὐτυχέω , ἐπί ὅσος εἄν μή παραβαίνω ὁ Λυκοῦργος νόμος , ἔρχομαι εἰς Κρήτη ἀποκαρτερέω , ὅπως μή αὐτός ἀναγκάζω λύω . ὅτι Λυκοῦργος ὁ νομοθέτης τοιόσδε ὁ τελευτή ὁ βίος γίγνομαι . βούλομαι , ὅς φημί , θεός ἔρομαι περί ὅς ὑπόλοιπος νόμος , ὁρκόω Λακεδαιμόνιος ἄχρι ἐπάνειμι μηδείς λύω ὁ κεῖμαι . ὄμνυμι δέ , ἐπεί χρηστηριάζω ἀκούω παρά ὁ θεός , ὡς εὐδαίμων ὁ πόλις εἰμί , εἰμί ὁ ἐκεῖνος νόμος ἐμμένω , γιγνώσκω μηκέτι ἐπανέρχομαι , ὁ βέβαιος ὁ φυλακή ἐκ ὁ Ὅρκος ποιέω . καταβαίνω δέ εἰς Κρῆσσα ἑαυτοῦ διεργάζομαι . Λακεδαιμόνιος δέ αἰσθάνομαι διά τε ὁ πρότερος ἀρετή καί ὁ τότε κρίνω περί ὁ θάνατος ναός τε αὐτός τεμενίζω καί βωμός ἱδρύω θύω ὡς ἥρως ἀνά πᾶς ἔτος . περιφανής γάρ δή Σπαρτιάτης αἴτιος γίγνομαι ὁ εἰς ἅπας ἀρετή τε καί ἡγεμονία , οὐδείς ἀγαθός ὁ ἄλλος πάλαι διάκειμαι · οὖον μόνος ὅτι αὐτός νόμος τίθημι ἀγαθός , ἀλλά καί ὅτι ἄκων προτρέπω χράω αὐτός τρόπος τοιόσδε · δύο σκύλαξ λαμβάνω ἀπό ὁ αὐτός μήτηρ τρέφω , Χωρὶς δέ ἀλλήλων ἀνόμοιος ἦθος , ὁ μέν κατά οἶκος ὄψον τε δίδωμι καί ὁ ἄλλος λιχνεία , ὁ δέ ἐν κυνηγέσιον θηράω ἀναγκάζω καί στιβεύω ἐν ὄρος . ὡς δέ ἑκάτερος αὐτός ὅμοιος γίγνομαι ὁ τροφή . Σπαρτιάτης ἐκκλησιάζω πρός ὁ περίοικος πόλεμος περί καί ἀμηχανάω παράγω ἀμφότερος εἰς μέσος καί σύν αὐτός δόρκος τε καί ζωμός καί ὄψον σκευάζω λέγω · ἀλλά ὅτι μέν , εἰμί Σπαρτιάτης , ὁ εὕω τε καί κακῶς πράσσω οὐ ἄλλος εἰμί αἴτιος πλήν ὁ ἔθος χράω φαῦλος ἢ σώφρων , πάρειμι σύ ὁράω . ὅδε γε ὅς , ὁ σκύλαξ δείκνυμι , ὁ αὐτός μήτηρ εἰμί , ἐναντίος δέ ἀλλήλων τρέφω , παρά αὐτός οὗτος ἀνόμοιος ἐκβαίνω . ὁ μέν γάρ θηράω μανθάνω , ὁ δέ λιχνεύω , οὐδείς ἀντί ὅδε , εἰμί παρήκω , ποιέω . καί ἅμα προστάσσω ὁ κυνουλκός μεθίημι ἀμφότερος ἐπί ὁ ἑτοιμάζω . ὁ δέ ὁ μέν κατοικίδιος ἐπί ὄψον ὁρμάω , ὁ δέ θηρατήρ ἐπί ὁ δόρκος καί καταβάλλω σπαράσσω . καί Λυκοῦργος πάλιν , οὗτος , φημί , νομίζω , εἰμί Σπαρτιάτης , εἰς σύ τείνω καί ὁ ἄλλος πᾶς ἄνθρωπος . ὁποῖος γάρ εἄν ἔθος καί νόμος χράω , τοιοῦτος ἀποβαίνω ἀνάγκη πρός τε πόνος καί τρυφή · πᾶς γάρ ἄνθρωπος μαθητός ὁ θεός δίδωμι . ἕπω δέ ὁ μέν πονέω ἐθέλω ὁ ἐλεύθερος εἰμί καί ὁ εὕω πράσσω καί κρατέω πᾶς , ὁ δέ ἡδυπαθέω ὁ τε δουλεύω καί κακοπραγμονέω καί μηδείς ἄξιος εἰμί . ὁ μέν τοιοῦτος λέγω προτρέπω ὁ Σπαρτιάτης μεταβάλλω ὁ τε καθίστημι τρόπος ὁ βίος καί ἀγαθός νόμος ἐθίζω . ὁ δέ πείθω οὖον ὁ περίοικος μόνος , ἀλλά καί πᾶς Ἕλλην διαφανής ἀγαθός γίγνομαι ἡγεμών τε συνεχῶς , ἐξότου παραδέχομαι ὁ νόμος , ἐπί ἔτος Φ΄ , καί οὖον πολύς χρόνος χωρέω ἐπί μέγας δύναμις .