strabo.geographica 5.4.5
πλησίον δὲ τῆς Κύμης τὸ Μισηνὸν ἀκρωτήριον καὶ ἐν τῷ μεταξὺ Ἀχερουσία λίμνη , τῆς θαλάττης ἀνάχυσίς τις τεναγώδης . κάμψαντι δὲ τὸ Μισηνὸν λιμὴν εὐθὺς ὑπὸ τῇ ἄκρᾳ , καὶ μετὰ τοῦτον ἐγκολπίζουσα ᾐὼν εἰς βάθος , ἐν ᾗ αἱ Βαῖαι καὶ τὰ θερμὰ ὕδατα τὰ καὶ πρὸς τρυφὴν καὶ πρὸς θεραπείαν νόσων ἐπιτήδεια . ταῖς δὲ Βαίαις συνεχὴς ὅ τε Λοκρῖνος κόλπος καὶ ἐντὸς τούτου ὁ Ἄορνος χερρόνησον ποιῶν τὴν ἀπολαμβανομένην μέχρι Μισηνοῦ γῆν ἀπὸ τῆς μεταξὺ Κύμης καὶ αὐτοῦ . λοιπὸς γάρ ἐστιν ὀλίγων σταδίων ἰσθμὸς διὰ τῆς διώρυγος ἐπʼ αὐτὴν Κύμην καὶ τὴν πρὸς αὐτῇ θάλατταν . ἐμύθευον δʼ οἱ πρὸ ἡμῶν ἐν τῷ Ἀόρνῳ τὰ περὶ τὴν νέκυιαν τὴν Ὁμηρικήν · καὶ δὴ καὶ νεκυομαντεῖον ἱστοροῦσιν ἐνταῦθα γενέσθαι καὶ Ὀδυσσέα εἰς τοῦτʼ ἀφικέσθαι . ἔστι δʼ ὁ μὲν Ἄορνος κόλπος ἀγχιβαθὴς καὶ ἀρτίστομος , λιμένος καὶ μέγεθος καὶ φύσιν ἔχων , χρείαν δʼ οὐ παρεχόμενος λιμένος διὰ τὸ προκεῖσθαι τὸν Λοκρῖνον κόλπον προσβραχῆ καὶ πολύν . περικλείεται δʼ Ἄορνος ὀφρύσιν ὀρθίαις ὑπερκειμέναις πανταχόθεν πλὴν τοῦ εἴσπλου , νῦν μὲν ἡμέρως ἐκπεπονημέναις πρότερον δὲ συνηρεφέσιν ἀγρίᾳ ὕλῃ μεγαλοδένδρῳ καὶ ἀβάτῳ , αἳ κατὰ δεισιδαιμονίαν κατάσκιον ἐποίουν τὸν κόλπον . προσεμύθευον δʼ οἱ ἐπιχώριοι καὶ τοὺς ὄρνεις τοὺς ὑπερπετεῖς γινομένους καταπίπτειν εἰς τὸ ὕδωρ φθειρομένους ὑπὸ τῶν ἀναφερομένων ἀέρων , καθάπερ ἐν τοῖς Πλουτωνίοις . καὶ τοῦτο χωρίον Πλουτώνιόν τι ὑπελάμβανον καὶ τοὺς Κιμμερίους ἐνταῦθα λέγεσθαι · καὶ εἰσέπλεόν γε προθυσάμενοι καὶ ἱλασάμενοι τοὺς καταχθονίους δαίμονας , ὄντων τῶν ὑφηγουμένων τὰ τοιάδε ἱερέων ἠργολαβηκότων τὸν τόπον . ἔστι δὲ πηγή τις αὐτόθι ποτίμου ὕδατος ἐπὶ τῇ θαλάττῃ · τούτου δʼ ἀπείχοντο πάντες τὸ τῆς Στυγὸς ὕδωρ νομίσαντες · καὶ τὸ μαντεῖον ἐνταῦθά που ἵδρυται · τόν τε Πυριφλεγέθοντα ἐκ τῶν θερμῶν ὑδάτων ἐτεκμαίροντο τῶν πλησίον τῆς Ἀχερουσίας . Ἔφορος δὲ τοῖς Κιμμερίοις προσοικειῶν τὸν τόπον φησὶν αὐτοὺς ἐν καταγείοις οἰκίαις οἰκεῖν ἃς καλοῦσιν ἀργίλλας , καὶ διά τινων ὀρυγμάτων παρʼ ἀλλήλους τε φοιτᾶν καὶ τοὺς ξένους εἰς τὸ μαντεῖον δέχεσθαι πολὺ ὑπὸ γῆς ἱδρυμένον · ζῆν δʼ ἀπὸ μεταλλείας καὶ τῶν μαντευομένων , καὶ τοῦ βασιλέως ἀποδείξαντος αὐτοῖς συντάξεις . εἶναι δὲ τοῖς περὶ τὸ χρηστήριον ἔθος πάτριον μηδένα τὸν ἥλιον ὁρᾶν , ἀλλὰ τῆς νυκτὸς ἔξω πορεύεσθαι τῶν χασμάτων · καὶ διὰ τοῦτο τὸν ποιητὴν περὶ αὐτῶν εἰπεῖν ὡς ἄρα οὐδέ ποτʼ αὐτοὺς ἠέλιος φαέθων ἐπιδέρκεται . ὕστερον δὲ διαφθαρῆναι τοὺς ἀνθρώπους ὑπὸ βασιλέως τινός , οὐκ ἀποβάντος αὐτῷ τοῦ χρησμοῦ , τὸ δὲ μαντεῖον ἔτι συμμένειν μεθεστηκὸς εἰς ἕτερον τόπον . τοιαῦτα μὲν οἱ πρὸ ἡμῶν ἐμυθολόγουν , νυνὶ δὲ τῆς μὲν ὕλης τῆς περὶ τὸν Ἄορνον κοπείσης ὑπὸ Ἀγρίππα , τῶν δὲ χωρίων κατοικοδομηθέντων , ἀπὸ δὲ τοῦ Ἀόρνου διώρυγος ὑπονόμου τμηθείσης μέχρι Κύμης , ἅπαντʼ ἐκεῖνα ἐφάνη μῦθος , τοῦ Κοκκηίου τοῦ ποιήσαντος τὴν διώρυγα ἐκείνην τε καὶ ἐπὶ νέαν πόλιν ἐκ Δικαιαρχείας ἐπὶ ταῖς Βαίαις , ἐπακολουθήσαντός πως τῷ περὶ τῶν Κιμμερίων ἀρτίως λεχθέντι λόγῳ , τυχὸν ἴσως καὶ πάτριον νομίσαντος τῷ τόπῳ τούτῳ διʼ ὀρυγμάτων εἶναι τὰς ὁδούς .
Lemmas: πλησίον δέ ὁ Κύμη ὁ Μισηνός ἀκρωτήριον καί ἐν ὁ μεταξύ Ἀχερουσία λίμνη , ὁ θάλασσα ἀνάχυσις τις τεναγώδης . κάμπτω δέ ὁ Μισηνός λιμήν εὐθύς ὑπό ὁ ἄκρα , καί μετά οὗτος ἐγκολπίζω ἠιών εἰς βάθος , ἐν ὅς ὁ Βαῖαι καί ὁ θερμός ὕδωρ ὁ καί πρός τρυφή καί πρός θεραπεία νόσος ἐπιτήδειος . ὁ δέ Βαΐαι συνεχής ὁ τε Λοκρῖνος κόλπος καί ἐντός οὗτος ὁ Ἄορνος χερσόνησος ποιέω ὁ ἀπολαμβάνω μέχρι Μισηνός γῆ ἀπό ὁ μεταξύ Κύμη καί αὐτός . λοιπός γάρ εἰμί ὀλίγος στάδιον ἰσθμός διά ὁ διῶρυξ ἐπί αὐτός Κύμη καί ὁ πρός αὐτός θάλασσα . μυθεύω δέ ὁ πρό ἐγώ ἐν ὁ Ἄορνος ὁ περί ὁ νέκυια ὁ Ὁμηρικός · καί δή καί νεκυομαντεῖον ἱστορέω ἐνταῦθα γίγνομαι καί Ὀδυσσεύς εἰς οὗτος ἀφικνέομαι . εἰμί δέ ὁ μέν Ἄορνος κόλπος ἀγχιβαθής καί ἀρτίστομος , λιμήν καί μέγεθος καί φύσις ἔχω , χρεία δέ οὐ παρέχω λιμήν διά ὁ πρόκειμαι ὁ Λοκρῖνος κόλπος προσβραχής καί πολύς . περικλείω δέ Ἄορνος ὀφρύς ὄρθιος ὑπέρκειμαι πανταχόθεν πλήν ὁ εἴσπλοος , νῦν μέν ἥμερος ἐκπονέω πρότερος δέ συνηρεφής ἄγριος ὕλη μεγαλόδενδρος καί ἄβατος , ὅς κατά δεισιδαιμονία κατάσκιος ποιέω ὁ κόλπος . προσμυθεύω δέ ὁ ἐπιχώριος καί ὁ ὄρνις ὁ ὑπερπετής γίγνομαι καταπίπτω εἰς ὁ ὕδωρ φθείρω ὑπό ὁ ἀναφέρω ἀήρ , καθά ἐν ὁ Πλουτώνιον . καί οὗτος χωρίον Πλουτώνιον τις ὑπολαμβάνω καί ὁ Κιμμέριος ἐνταῦθα λέγω · καί εἰσπλέω γε προθύω καί ἱλάσκομαι ὁ καταχθόνιος δαίμων , εἰμί ὁ ὑφηγέομαι ὁ τοιόσδε ἱερεύς ἐργολαβέω ὁ τόπος . εἰμί δέ πηγή τις αὐτόθι πότιμος ὕδωρ ἐπί ὁ θάλασσα · οὗτος δέ ἀπέχω πᾶς ὁ ὁ Στύξ ὕδωρ νομίζω · καί ὁ μαντεῖον ἐνταῦθα που ἱδρύω · ὁ τε Πυριφλεγέθων ἐκ ὁ θερμός ὕδωρ τεκμαίρομαι ὁ πλησίον ὁ Ἀχερουσία . Ἔφορος δέ ὁ Κιμμέριος προσοικειόω ὁ τόπος φημί αὐτός ἐν κατάγειος οἰκία οἰκέω ὅς καλέω ἄργιλλα , καί διά τις ὄρυγμα παρά ἀλλήλων τε φοιτάω καί ὁ ξένος εἰς ὁ μαντεῖον δέχομαι πολύς ὑπό γῆ ἱδρύω · ζάω δέ ἀπό μεταλλεία καί ὁ μαντεύομαι , καί ὁ βασιλεύς ἀποδείκνυμι αὐτός σύνταξις . εἰμί δέ ὁ περί ὁ χρηστήριον ἔθος πάτριος μηδείς ὁ ἥλιος ὁράω , ἀλλά ὁ νύξ ἔξω πορεύω ὁ χάσμα · καί διά οὗτος ὁ ποιητής περί αὐτός λέγω ὡς ἄρα οὐδέ ποτέ αὐτός ἥλιος φαέθω ἐπιδέρκομαι . ὕστερον δέ διαφθείρω ὁ ἄνθρωπος ὑπό βασιλεύς τις , οὐ ἀποβαίνω αὐτός ὁ χρησμός , ὁ δέ μαντεῖον ἔτι συμμένω μεθίστημι εἰς ἕτερος τόπος . τοιοῦτος μέν ὁ πρό ἐγώ μυθολογέω , νυνί δέ ὁ μέν ὕλη ὁ περί ὁ Ἄορνος κόπτω ὑπό Ἀγρίππας , ὁ δέ χωρίον κατοικοδομέω , ἀπό δέ ὁ Ἄορνος διῶρυξ ὑπόνομος τέμνω μέχρι Κύμη , ἅπας ἐκεῖνος φαίνω μῦθος , ὁ Κοκκήϊος ὁ ποιέω ὁ διῶρυξ ἐκεῖνος τε καί ἐπί νέος πόλις ἐκ Δικαιάρχεια ἐπί ὁ Βαΐαι , ἐπακολουθέω πως ὁ περί ὁ Κιμμέριος ἄρτιος λέγω λόγος , τυγχάνω ἴσως καί πάτριος νομίζω ὁ τόπος οὗτος διά ὄρυγμα εἰμί ὁ ὁδός .