strabo.geographica 9.2.25
Θέσπειαν δὲ λέγει τὰς νῦν Θεσπιάς , πολλῶν ὀνομάτων τῶν μὲν ἀμφοτέρως λεγομένων καὶ ἑνικῶς καὶ πληθυντικῶς , καθάπερ καὶ ἀρρενικῶς καὶ θηλυκῶς , τῶν δʼ ὁποτέρως . ἔστι δὲ πόλις πρὸς τῷ Ἑλικῶνι νοτιωτέρα αὐτοῦ , ἐπικειμένη δὲ τῷ Κρισαίῳ κόλπῳ καὶ αὐτὴ καὶ ὁ Ἑλικών · ἐπίνειον δʼ ἔχουσιν αἱ Θεσπιαὶ Κρέουσαν , ἣν καὶ Κρεουσίδα καλοῦσιν . ἐν δὲ τῇ Θεσπιέων ἐστὶ καὶ ἡ Ἄσκρη κατὰ τὸ πρὸς Ἑλικῶνα μέρος , ἡ τοῦ Ἡσιόδου πατρίς · ἐν δεξιᾷ γάρ ἐστι τοῦ Ἑλικῶνος , ἐφʼ ὑψηλοῦ καὶ τραχέος τόπου κειμένη , ἀπέχουσα τῶν Θεσπιῶν ὅσον τετταράκοντα σταδίους , ἣν καὶ κεκωμῴδηκεν αὐτὸς ἐ τοῦ πατρός , ὅτι ἐκ Κύμης τῆς Αἰολίδος μτερον λέγων νάσσατο δʼ ἄγχʼ Ἑλικῶνος ὀιζυρῇ , Ἄσκρῃ χεῖμα κακῇ , θέρει ἀργαλέῃ , οὐδέ ποτʼ . ὁ δὲ Ἑλικὼν συνεχής ἐστι τῇ Φωκίδι ἐκ τῶν πρὸς ἄρκτον αὐτοῦ μερῶν · μικρὰ δὲ καὶ ἐκ τῶν πρὸς ἑσπέραν κατὰ τὸν ὕστατον λιμένα τῆς Φωκίδος , ὃν καλοῦσιν ἀπὸ τοῦ συμβεβηκότος μυχόν · ὑπέρκειται γὰρ κατὰ τοῦτον μάλιστα τὸν λιμένα τοῦ Κρισαίου κόλπου καὶ ὁ Ἑλικὼν καὶ ἡ Ἄσκρη καὶ ἔτι αἱ Θεσπιαὶ καὶ τὸ ἐπίνειον αὐτῆς ἡ Κρέουσα . τοῦτο δὲ καὶ κοιλότατον νομίζεται τὸ μέρος τοῦ Κρισαίου κόλπου καὶ ἁπλῶς τοῦ Κορινθιακοῦ · στάδιοι δʼ εἰσὶ τῆς τῆς ἀπὸ τοῦ μυχοῦ τοῦ λιμένος εἰς Κρέουσαν ἐνε ἐντεῦθεν δὲ ἑκατὸν εἴκοσιν ἕως τῆς ἄκρας ἣν καλοῦσιν · ἐν δὲ τῷ κοιλοτάτῳ τοῦ κόλπου τοῦ βέβηκε τὰς Πηγὰς κεῖσθαι καὶ τὴν Οἰνόην , περήκαμεν . ὁ μὲν οὖν Ἑλικὼν οὐ πολὺ διεστηκὼς τοῦ Παρνασσοῦ ἐνάμιλλός ἐστιν ἐκείνῳ κατά τε ὕψος καὶ περίμετρον · ἄμφω γὰρ χιονόβολα τὰ ὄρη καὶ πετρώδη , περιγράφεται δʼ οὐ πολλῇ χώρᾳ . ἐνταῦθα δʼ ἐστὶ τό τε τῶν Μουσῶν ἱερὸν καὶ ἡ Ἵππου κρήνη καὶ τὸ τῶν Λειβηθρίδων νυμφῶν ἄντρον · ἐξ οὗ τεκμαίροιτʼ ἄν τις Θρᾷκας εἶναι τοὺς τὸν Ἑλικῶνα ταῖς Μούσαις καθιερώσαντας , οἳ καὶ τὴν Πιερίδα καὶ τὸ Λείβηθρον καὶ τὴν Πίμπλειαν ταῖς αὐταῖς θεαῖς ἀνέδειξαν · ἐκαλοῦντο δὲ Πίερες · ἐκλιπόντων δʼ ἐκείνων Μακεδόνες νῦν ἔχουσι τὰ χωρία ταῦτα . εἴρηται δʼ ὅτι τὴν Βοιωτίαν ταύτην ἐπῴκησάν ποτε Θρᾷκες βιασάμενοι τοὺς Βοιωτοὺς καὶ Πελασγοὶ καὶ ἄλλοι βάρβαροι . αἱ δὲ Θεσπιαὶ πρότερον μὲν ἐγνωρίζοντο διὰ τὸν Ἔρωτα τὸν Πραξιτέλους , ὃν ἔγλυψε μὲν ἐκεῖνος , ἀνέθηκε δὲ Γλυκέρα ἡ ἑταίρα Θεσπιεῦσιν ἐκεῖθεν οὖσα τὸ γένος , λαβοῦσα δῶρον παρὰ τοῦ τεχνίτου . πρότερον μὲν οὖν ὀψόμενοι τὸν Ἔρωτά τινες ἀνέβαινον ἐπὶ τὴν Θέσπειαν ἄλλως οὐκ οὖσαν ἀξιοθέατον , νυνὶ δὲ μόνη συνέστηκε τῶν Βοιωτιακῶν πόλεων καὶ Τάναγρα · τῶν δʼ ἄλλων ἐρείπια καὶ ὀνόματα λέλειπται .
Lemmas: Θέσπεια δέ λέγω ὁ νῦν Θεσπιαί , πολύς ὄνομα ὁ μέν ἀμφοτέρως λέγω καί ἑνικός καί πληθυντικός , καθά καί ἀρρενικός καί θηλυκός , ὁ δέ ὁπότερος . εἰμί δέ πόλις πρός ὁ Ἑλικών νότιος αὐτός , ἐπίκειμαι δέ ὁ Κρισαῖος κόλπος καί αὐτός καί ὁ Ἑλικών · ἐπίνειον δέ ἔχω ὁ Θεσπιαί Κρέουσα , ὅς καί Κρεουσίς καλέω . ἐν δέ ὁ Θεσπιεύς εἰμί καί ὁ Ἄσκρη κατά ὁ πρός Ἑλικών μέρος , ὁ ὁ Ἡσίοδος πατρίς · ἐν δεξιός γάρ εἰμί ὁ Ἑλικών , ἐπί ὑψηλός καί τραχύς τόπος κεῖμαι , ἀπέχω ὁ Θεσπίη ὅσος τεσσαράκοντα στάδιον , ὅς καί κωμῳδέω αὐτός ἐ ὁ πατήρ , ὅτι ἐκ Κύμη ὁ Αἰολίς μτερον λέγω ναίω δέ ἄγχι Ἑλικών ὀιζυρός , Ἄσκρη χεῖμα κακός , θέρος ἀργαλέος , οὐδέ ποτέ . ὁ δέ Ἑλικών συνεχής εἰμί ὁ Φωκίς ἐκ ὁ πρός ἄρκτος αὐτός μέρος · μικρός δέ καί ἐκ ὁ πρός ἑσπέρα κατά ὁ ὕστερος λιμήν ὁ Φωκίς , ὅς καλέω ἀπό ὁ συμβαίνω μυχός · ὑπέρκειμαι γάρ κατά οὗτος μάλα ὁ λιμήν ὁ Κρισαῖος κόλπος καί ὁ Ἑλικών καί ὁ Ἄσκρη καί ἔτι ὁ Θεσπιαί καί ὁ ἐπίνειον αὐτός ὁ Κρέουσα . οὗτος δέ καί κοῖλος νομίζω ὁ μέρος ὁ Κρισαῖος κόλπος καί ἁπλῶς ὁ Κορίνθιος · στάδιον δέ εἰμί ὁ ὁ ἀπό ὁ μυχός ὁ λιμήν εἰς Κρέουσα ἐνε ἐντεῦθεν δέ ἑκατόν εἴκοσι ἕως ὁ ἄκρα ὅς καλέω · ἐν δέ ὁ κοῖλος ὁ κόλπος ὁ βαίνω ὁ Πηγαί κεῖμαι καί ὁ Οἰνόη , πέρνημι . ὁ μέν οὖν Ἑλικών οὐ πολύς διίστημι ὁ Παρνασσός ἐνάμιλλος εἰμί ἐκεῖνος κατά τε ὕψος καί περίμετρον · ἄμφω γάρ χιονοβόλος ὁ ὄρος καί πετρώδης , περιγράφω δέ οὐ πολύς χώρα . ἐνταῦθα δέ εἰμί ὁ τε ὁ Μοῦσα ἱερός καί ὁ Ἵππος κρήνη καί ὁ ὁ Λειβηθρίδες νύμφη ἄντρον · ἐκ ὅς τεκμαίρομαι ἄν τις Θρᾷξ εἰμί ὁ ὁ Ἑλικών ὁ Μοῦσα καθιερόω , ὅς καί ὁ Πιερίς καί ὁ Λείβηθρον καί ὁ Πίμπλεια ὁ αὐτός θεά ἀναδείκνυμι · καλέω δέ Πίερες · ἐκλείπω δέ ἐκεῖνος Μακεδών νῦν ἔχω ὁ χωρίον οὗτος . λέγω δέ ὅτι ὁ Βοιωτία οὗτος ἐποικέω ποτέ Θρᾷξ βιάζω ὁ Βοιωτός καί Πελασγός καί ἄλλος βάρβαρος . ὁ δέ Θεσπιαί πρότερος μέν γνωρίζω διά ὁ Ἔρως ὁ Πραξιτέλης , ὅς γλύφω μέν ἐκεῖνος , ἀνατίθημι δέ Γλυκέρα ὁ ἑταίρα Θεσπιεύς ἐκεῖθεν εἰμί ὁ γένος , λαμβάνω δῶρον παρά ὁ τεχνίτης . πρότερος μέν οὖν ὁράω ὁ Ἔρως τις ἀναβαίνω ἐπί ὁ Θέσπεια ἄλλος οὐ εἰμί ἀξιοθέατος , νυνί δέ μόνος συνίστημι ὁ Βοιωτιακός πόλις καί Τάναγρα · ὁ δέ ἄλλος ἐρείπιον καί ὄνομα λείπω .