strabo.geographica 5.3.6
μετὰ δὲ Ἄντιον τὸ Κιρκαῖον ἐστὶν ἐν διακοσίοις καὶ ἐνενήκοντα σταδίοις ὄρος νησίζον θαλάττῃ τε καὶ ἕλεσι · φασὶ δὲ καὶ πολύρριζον εἶναι , τάχα τῷ μύθῳ τῷ περὶ τῆς Κίρκης συνοικειοῦντες . ἔχει δὲ πολίχνιον καὶ Κίρκης ἱερὸν καὶ Ἀθηνᾶς βωμόν , δείκνυσθαι δὲ καὶ φιάλην τινά φασιν Ὀδυσσέως . μεταξὺ δὲ ὅ τε Στόρας ποταμὸς καὶ ἐπʼ αὐτῷ ὕφορμος . ἔπειτα προσεχὴς αἰγιαλὸς λιβί , πρὸς αὐτῷ μόνον τῷ Κιρκαίῳ λιμένιον ἔχων . ὑπέρκειται δʼ ἐν τῇ μεσογαίᾳ τὸ Πωμεντῖνον πεδίον · τὴν δὲ συνεχῆ ταύτῃ πρότερον Αὔσονες ᾤκουν , οἵπερ καὶ τὴν Καμπανίαν εἶχον , μετὰ δὲ τούτους Ὄσκοι · καὶ τούτοις δὲ μετῆν τῆς Καμπανίας , νῦν δʼ ἅπαντα Λατίνων ἐστὶ μέχρι Σινοέσσης , ὡς εἶπον . ἴδιον δέ τι τοῖς Ὄσκοις καὶ τῷ τῶν Αὐσόνων ἔθνει συμβέβηκε · τῶν μὲν γὰρ Ὄσκων ἐκλελοιπότων ἡ διάλεκτος μένει παρὰ τοῖς Ῥωμαίοις , ὥστε καὶ ποιήματα σκηνοβατεῖσθαι κατά τινα ἀγῶνα πάτριον καὶ μιμολογεῖσθαι · τῶν δʼ Αὐσόνων οὐδʼ ἅπαξ οἰκησάντων ἐπὶ τῇ Σικελικῇ θαλάττῃ , τὸ πέλαγος ὅμως Αὐσόνιον καλεῖται . ἑξῆς δʼ ἐν ἑκατὸν σταδίοις τῷ Κιρκαίῳ Ταρρακῖνα ἐστί , Τραχίνη καλουμένη πρότερον ἀπὸ τοῦ συμβεβηκότος . πρόκειται δὲ αὐτῆς μέγα ἕλος ὃ ποιοῦσι δύο ποταμοί · καλεῖται δʼ ὁ μείζων Οὔφης . ἐνταῦθα δὲ συνάπτει τῇ θαλάττῃ πρῶτον ἡ Ἀππία ὁδός , ἐστρωμένη μὲν ἀπὸ τῆς Ῥώμης μέχρι Βρεντεσίου , πλεῖστον δʼ ὁδευομένη , τῶν δʼ ἐπὶ θαλάττῃ πόλεων τούτων ἐφαπτομένη μόνον , τῆς τε Ταρρακίνης καὶ τῶν ἐφεξῆς Φορμιῶν τε καὶ Μιντούρνης καὶ Σινοέσσης , καὶ τῶν ἐσχάτων Τάραντός τε καὶ Βρεντεσίου . πλησίον δὲ τῆς Ταρρακίνης βαδίζοντι ἐπὶ τῆς Ῥώμης παραβέβληται τῇ ὁδῷ τῇ Ἀππίᾳ διῶρυξ ἐπὶ πολλοὺς τόπους πληρουμένη τοῖς ἑλείοις τε καὶ τοῖς ποταμίοις ὕδασι · πλεῖται δὲ μάλιστα μὲν νύκτωρ , ὥστʼ ἐμβάντας ἀφʼ ἑσπέρας ἐκβαίνειν πρωίας καὶ βαδίζειν τὸ λοιπὸν τῇ ὁδῷ , ἀλλὰ καὶ μεθʼ ἡμέραν · ῥυμουλκεῖ δʼ ἡμιόνιον . ἑξῆς δὲ Φορμίαι Λακωνικὸν κτίσμα ἐστίν , Ὁρμίαι λεγόμενον πρότερον διὰ τὸ εὔορμον . καὶ τὸν μεταξὺ δὲ κόλπον ἐκεῖνοι Καιάταν ὠνόμασαν · τὰ γὰρ κοῖλα πάντα καιέτας οἱ Λάκωνες προσαγορεύουσιν · ἔνιοι δʼ ἐπώνυμον τῆς Αἰνείου τροφοῦ τὸν κόλπον φασίν . ἔχει δὲ μῆκος σταδίων ἑκατὸν ἀρξάμενος ἀπὸ Ταρρακίνης μέχρι τῆς ἄκρας τῆς ὁμωνύμου · ἀνέωγέ τʼ ἐνταῦθα σπήλαια ὑπερμεγέθη , κατοικίας μεγάλας καὶ πολυτελεῖς δεδεγμένα · ἐντεῦθεν δʼ ἐπὶ τὰς Φορμίας τετταράκοντα . ταύτης δʼ ἀνὰ μέσον εἰσὶ καὶ Σινοέσσης αἱ Μιντοῦρναι , σταδίους ἑκατέρας διέχουσαι περὶ ὀγδοήκοντα . διαρρεῖ δὲ Λεῖρις ποταμός , Κλάνις δʼ ἐκαλεῖτο πρότερον · φέρεται δʼ ἄνωθεν ἐκ τῶν Ἀπεννίνων ὀρῶν καὶ τῆς * Ὀυηστίνης παρὰ Φρεγέλλας κώμην ( πρότερον δʼ ἦν πόλις ἔνδοξος ) , ἐκπίπτει δʼ εἰς ἄλσος ἱερὸν τιμώμενον περιττῶς ὑπὸ τῶν ἐν Μιντούρναις ὑποκείμενον τῇ πόλει . τῶν δὲ σπηλαίων ἐν ὄψει μάλιστα πρόκεινται δύο νῆσοι πελάγιαι , Πανδατερία τε καὶ Ποντία , μικραὶ μὲν οἰκούμεναι δὲ καλῶς , οὐ πολὺ ἀπʼ ἀλλήλων διέχουσαι , τῆς ἠπείρου δὲ πεντήκοντα ἐπὶ τοῖς διακοσίοις . ἔχεται δὲ τοῦ Καιάτου κόλπου τὸ Καίκουβον , τούτου δὲ Φοῦνδοι , πόλις ἐν τῇ ὁδῷ τῇ Ἀππίᾳ κειμένη . πάντες δʼ εἰσὶν οἱ τόποι οὗτοι σφόδρα εὔοινοι · ὁ δὲ Καίκουβος καὶ ὁ Φουνδανὸς καὶ ὁ Σητῖνος τῶν διωνομασμένων εἰσί , καθάπερ ὁ Φάλερνος καὶ ὁ Ἀλβανὸς καὶ ὁ Στατανός . ἡ δὲ Σινόεσσα ἐν κόλπῳ ἵδρυται , ἀφʼ οὗ καὶ τοὔνομα · σίνος γὰρ ὁ κόλπος · πλησίον ἐστὶ δʼ αὐτῆς θερμὰ λουτρὰ κάλλιστα , ποιοῦντα πρὸς νόσους ἐνίας . αὗται μὲν αἱ ἐπὶ θαλάττῃ τῶν Λατίνων πόλεις .
Lemmas: μετά δέ Ἄντιον ὁ Κιρκαῖον εἰμί ἐν διακόσιοι καί ἐνενήκοντα στάδιον ὄρος νησίζω θάλασσα τε καί ἕλος · φημί δέ καί πολύρριζος εἰμί , τάχα ὁ μῦθος ὁ περί ὁ Κίρκη συνοικειόω . ἔχω δέ πολίχνιον καί Κίρκη ἱερός καί Ἀθήνη βωμός , δείκνυμι δέ καί φιάλη τις φημί Ὀδυσσεύς . μεταξύ δέ ὁ τε Στόρας ποταμός καί ἐπί αὐτός ὕφορμος . ἔπειτα προσεχής αἰγιαλός λίψ , πρός αὐτός μόνος ὁ Κίρκαιος λιμένιον ἔχω . ὑπέρκειμαι δέ ἐν ὁ μεσόγαιος ὁ Πωμεντῖνος πεδίον · ὁ δέ συνεχής οὗτος πρότερος Αὔσονες οἰκέω , ὅς καί ὁ Καμπανία ἔχω , μετά δέ οὗτος Ὄσκος · καί οὗτος δέ μέτειμι ὁ Καμπανία , νῦν δέ ἅπας Λατῖνος εἰμί μέχρι Σινόεσσα , ὡς λέγω . ἴδιος δέ τις ὁ Ὄσκος καί ὁ ὁ Αὐσόνος ἔθνος συμβαίνω · ὁ μέν γάρ Ὄσκος ἐκλείπω ὁ διάλεκτος μένω παρά ὁ Ῥωμαῖος , ὥστε καί ποίημα σκηνοβατέω κατά τις ἀγών πάτριος καί μιμολογέομαι · ὁ δέ Αὐσόνος οὐδέ ἅπαξ οἰκέω ἐπί ὁ Σικελικός θάλασσα , ὁ πέλαγος ὅμως Αὐσόνιος καλέω . ἑξῆς δέ ἐν ἑκατόν στάδιον ὁ Κίρκαιος Ταρρακῖνα εἰμί , Τραχίνος καλέω πρότερος ἀπό ὁ συμβαίνω . πρόκειμαι δέ αὐτός μέγας ἕλος ὅς ποιέω δύο ποταμός · καλέω δέ ὁ μέγας Οὔφης . ἐνταῦθα δέ συνάπτω ὁ θάλασσα πρῶτος ὁ Ἀππία ὁδός , στόρνυμι μέν ἀπό ὁ Ῥώμη μέχρι Βρεντέσιον , πολύς δέ ὁδεύω , ὁ δέ ἐπί θάλασσα πόλις οὗτος ἐφάπτω μόνος , ὁ τε Ταρρακίνα καί ὁ ἐφεξῆς Φορμίαι τε καί Μιντούρνη καί Σινόεσσα , καί ὁ ἔσχατος Τάρας τε καί Βρεντέσιον . πλησίον δέ ὁ Ταρρακίνα βαδίζω ἐπί ὁ Ῥώμη παραβάλλω ὁ ὁδός ὁ Ἀππία διῶρυξ ἐπί πολύς τόπος πληρόω ὁ ἕλειος τε καί ὁ ποτάμιος ὕδωρ · πλέω δέ μάλα μέν νύκτωρ , ὥστε ἐμβαίνω ἀπό ἑσπέρα ἐκβαίνω πρώϊος καί βαδίζω ὁ λοιπός ὁ ὁδός , ἀλλά καί μετά ἡμέρα · ῥυμουλκέω δέ ἡμιόνιον . ἑξῆς δέ Φορμία Λακωνικός κτίσμα εἰμί , Ὁρμία λέγω πρότερος διά ὁ εὔορμος . καί ὁ μεταξύ δέ κόλπος ἐκεῖνος Καιάτας ὀνομάζω · ὁ γάρ κοῖλος πᾶς καιέτης ὁ Λάκων προσαγορεύω · ἔνιοι δέ ἐπώνυμος ὁ Αἰνείας τροφός ὁ κόλπος φημί . ἔχω δέ μῆκος στάδιον ἑκατόν ἄρχω ἀπό Ταρρακίνα μέχρι ὁ ἄκρα ὁ ὁμώνυμος · ἀγγιωγέσκω τε ἐνταῦθα σπήλαιον ὑπερμεγέθης , κατοικία μέγας καί πολυτελής δέχομαι · ἐντεῦθεν δέ ἐπί ὁ Φορμίαι τεσσαράκοντα . οὗτος δέ ἀνά μέσος εἰμί καί Σινόεσσα ὁ Μιντοῦρναι , στάδιον ἑκάτερος διέχω περί ὀγδοήκοντα . διαρρέω δέ Λεῖρις ποταμός , Κλάνις δέ καλέω πρότερος · φέρω δέ ἄνωθεν ἐκ ὁ Ἀπεννῖνος ὄρος καί ὁ * Ὀυηστίνη παρά Φρέγελλα κώμη ( πρότερος δέ εἰμί πόλις ἔνδοξος ) , ἐκπίπτω δέ εἰς ἄλσος ἱερός τιμάω περισσός ὑπό ὁ ἐν Μιντούρνη ὑπόκειμαι ὁ πόλις . ὁ δέ σπήλαιον ἐν ὄψις μάλα πρόκειμαι δύο νῆσος πελάγιος , Πανδατερία τε καί Ποντία , μικρός μέν οἰκέω δέ καλός , οὐ πολύς ἀπό ἀλλήλων διέχω , ὁ ἤπειρος δέ πεντήκοντα ἐπί ὁ διακόσιοι . ἔχω δέ ὁ Καιάτας κόλπος ὁ Καίκουβος , οὗτος δέ Φοῦνδοι , πόλις ἐν ὁ ὁδός ὁ Ἀππία κεῖμαι . πᾶς δέ εἰμί ὁ τόπος οὗτος σφόδρα εὔοινος · ὁ δέ Καίκουβος καί ὁ Φουνδανός καί ὁ Σητῖνος ὁ διονομάζω εἰμί , καθά ὁ Φάλερνος καί ὁ Ἀλβανός καί ὁ Στατανός . ὁ δέ Σινόεσσα ἐν κόλπος ἱδρύω , ἀπό ὅς καί ὄνομα · σίνος γάρ ὁ κόλπος · πλησίον εἰμί δέ αὐτός θερμός λουτρόν καλός , ποιέω πρός νόσος ἔνιοι . οὗτος μέν ὁ ἐπί θάλασσα ὁ Λατῖνος πόλις .