strabo.geographica 5.2.5
τῆς δὲ Τυρρηνίας μῆκος μὲν τὸ μέγιστον εἶναί φασι τὴν παραλίαν ἀπὸ Λούνης μέχρι Ὠστίων δισχιλίων που καὶ πεντακοσίων σταδίων , πλάτος δὲ τοῦ ἡμίσους ἔλαττον τὸ πρὸς τοῖς ὄρεσιν . εἰς μὲν οὖν Πίσας ἀπὸ Λούνης πλείους τῶν τετρακοσίων σταδίων εἰσίν , ἐντεῦθεν δʼ εἰς Ὀυολατέρρας διακόσιοι ὀγδοήκοντα , πάλιν δʼ ἐνθένδε εἰς Ποπλώνιον διακόσιοι ἑβδομήκοντα , ἐκ δὲ Ποπλωνίου εἰς Κόσαν ἐγγὺς ὀκτακόσιοι , οἱ δὲ ἑξακόσιοι φασί Πολύβιος δʼ οὐκ εὖ καὶ τοὺς πάντας χιλίους τριακοσίους τριάκοντα λέγει . τούτων δʼ ἡ μὲν Λοῦνα πόλις ἐστὶ καὶ λιμήν , καλοῦσι δʼ οἱ Ἕλληνες Σελήνης λιμένα καὶ πόλιν . ἡ μὲν οὖν πόλις οὐ μεγάλη , ὁ δὲ λιμὴν μέγιστός τε καὶ κάλλιστος , ἐν αὑτῷ περιέχων πλείους λιμένας ἀγχιβαθεῖς πάντας , οἷον ἂν γένοιτο ὁρμητήριον θαλαττοκρατησάντων ἀνθρώπων τοσαύτης μὲν θαλάττης τοσοῦτον δὲ χρόνον . περικλείεται δʼ ὁ λιμὴν ὄρεσιν ὑψηλοῖς , ἀφʼ ὧν τὰ πελάγη κατοπτεύεται καὶ ἡ Σαρδὼ καὶ τῆς ᾐόνος ἑκατέρωθεν πολὺ μέρος . μέταλλα δὲ λίθου λευκοῦ τε καὶ ποικίλου γλαυκίζοντος τοσαῦτά τʼ ἐστὶ καὶ τηλικαῦτα , μονολίθους ἐκδιδόντα πλάκας καὶ στύλους , ὥστε τὰ πλεῖστα τῶν ἐκπρεπῶν ἔργων τῶν ἐν τῇ Ῥώμῃ καὶ ταῖς ἄλλαις πόλεσιν ἐντεῦθεν ἔχειν τὴν χορηγίαν · καὶ γὰρ εὐεξάγωγός ἐστιν ἡ λίθος , τῶν μετάλλων ὑπερκειμένων τῆς θαλάττης πλησίον , ἐκ δὲ τῆς θαλάττης διαδεχομένου τοῦ Τιβέριος τὴν κομιδήν · καὶ τὴν ξυλείαν τὴν εἰς τὰς οἰκοδομὰς σελμάτων εὐθυτάτων καὶ εὐμηκεστάτων ἡ Τυρρηνία χορηγεῖ τὴν πλείστην , τῷ ποταμῷ κατάγουσα ἐκ τῶν ὀρῶν εὐθύς . μεταξὺ δὲ Λούνης καὶ Πίσης ὁ Μάκρας ἐστὶ * χωρίον , ᾧ πέρατι τῆς Τυρρηνίας καὶ τῆς Λιγυστικῆς κέχρηνται τῶν συγγραφέων πολλοί . ἡ δὲ Πῖσα κτίσμα μέν ἐστι τῶν ἐν Πελοποννήσῳ Πισατῶν , οἳ μετὰ Νέστορος ἐπὶ Ἴλιον στρατεύσαντες κατὰ τὸν ἀνάπλουν ἐπλανήθησαν , οἱ μὲν εἰς τὸ Μεταπόντιον οἱ δʼ εἰς τὴν Πισᾶτιν , ἅπαντες Πύλιοι καλούμενοι . δυεῖν δὲ ποταμῶν κεῖται μεταξὺ κατʼ αὐτὴν τὴν συμβολήν , Ἄρνου τε καὶ Αὔσαρος , ὧν ὁ μὲν ἐξ Ἀρρητίου φέρεται πολύς , οὐχὶ πᾶς , ἀλλὰ τριχῆ σχισθείς , ὁ δʼ ἐκ τῶν Ἀπεννίνων ὀρῶν · συμπεσόντες δʼ εἰς ἓν ῥεῖθρον μετεωρίζουσιν ἀλλήλους ταῖς ἀντικοπαῖς ἐπὶ τοσοῦτον ὥστε τοὺς ἐπὶ τῶν ᾐόνων ἑστῶτας ἀμφοτέρων μηδέτερον ὑπὸ θατέρου καθορᾶσθαι , ὥστʼ ἀνάγκη δυσανάπλωτα ἐκ θαλάττης εἶναι · στάδιοι δʼ εἰσὶ τοῦ ἀνάπλου περὶ εἴκοσι . μυθεύουσι δʼ , ὅτε πρῶτον ἐκ τῶν ὀρῶν οἱ ποταμοὶ κατεφέροντο οὗτοι , κωλυομένους ὑπὸ τῶν ἐπιχωρίων μὴ συμπεσόντες εἰς ἓν κατακλύζοιεν τὴν χώραν , ὑποσχέσθαι μὴ κατακλύσειν , καὶ φυλάξαι τὴν πίστιν . δοκεῖ δʼ ἡ πόλις εὐτυχῆσαί ποτε , καὶ νῦν οὐκ ἀδοξεῖ διά τε εὐκαρπίαν καὶ τὰ λιθουργεῖα καὶ τὴν ὕλην τὴν ναυπηγήσιμον , ᾗ τὸ μὲν παλαιὸν ἐχρῶντο πρὸς τοὺς κατὰ θάλατταν κινδύνους · καὶ γὰρ μαχιμώτεροι Τυρρηνῶν ὑπῆρξαν , καὶ παρώξυναν αὐτοὺς οἱ Λίγυες πονηροὶ γείτονες παρὰ πλευρὰν ὄντες · νῦν δὲ τὸ πλέον εἰς τὰς οἰκοδομὰς ἀναλίσκεται τὰς ἐν Ῥώμῃ κἀν ταῖς ἐπαύλεσι βασίλεια κατασκευαζομένων Περσικά .
Lemmas: ὁ δέ Τυρρηνία μῆκος μέν ὁ μέγας εἰμί φημί ὁ παράλιος ἀπό Λούνα μέχρι Ὠστίον δισχίλιοι που καί πεντακόσιοι στάδιον , πλάτος δέ ὁ ἥμισυς ἐλαχύς ὁ πρός ὁ ὄρος . εἰς μέν οὖν Πῖσα ἀπό Λούνα πολύς ὁ τετρακόσιοι στάδιον εἰμί , ἐντεῦθεν δέ εἰς Ὀυολατέρραι διακόσιοι ὀγδοήκοντα , πάλιν δέ ἐνθένδε εἰς Ποπλώνιον διακόσιοι ἑβδομήκοντα , ἐκ δέ Ποπλώνιον εἰς Κόσα ἐγγύς ὀκτακόσιοι , ὁ δέ ἑξακόσιοι φημί Πολύβιος δέ οὐ εὖ καί ὁ πᾶς χίλιοι τριακόσιοι τριάκοντα λέγω . οὗτος δέ ὁ μέν Λοῦνα πόλις εἰμί καί λιμήν , καλέω δέ ὁ Ἕλλην Σελήνη λιμήν καί πόλις . ὁ μέν οὖν πόλις οὐ μέγας , ὁ δέ λιμήν μέγας τε καί καλός , ἐν ἑαυτοῦ περιέχω πολύς λιμήν ἀγχιβαθής πᾶς , οἷος ἄν γίγνομαι ὁρμητήριον θαλασσοκρατέω ἄνθρωπος τοσοῦτος μέν θάλασσα τοσοῦτος δέ χρόνος . περικλείω δέ ὁ λιμήν ὄρος ὑψηλός , ἀπό ὅς ὁ πέλαγος κατοπτεύω καί ὁ Σαρδώ καί ὁ ἠιών ἑκατέρωθεν πολύς μέρος . μέταλλον δέ λίθος λευκός τε καί ποικίλος γλαυκίζω τοσοῦτος τε εἰμί καί τηλικοῦτος , μονόλιθος ἐκδίδωμι πλάξ καί στῦλος , ὥστε ὁ πολύς ὁ ἐκπρεπής ἔργον ὁ ἐν ὁ Ῥώμη καί ὁ ἄλλος πόλις ἐντεῦθεν ἔχω ὁ χορηγία · καί γάρ εὐεξάγωγος εἰμί ὁ λίθος , ὁ μέταλλον ὑπέρκειμαι ὁ θάλασσα πλησίον , ἐκ δέ ὁ θάλασσα διαδέχομαι ὁ Τιβέριος ὁ κομιδή · καί ὁ ξυλεία ὁ εἰς ὁ οἰκοδομή σέλμα εὐθύτατος καί εὐμήκης ὁ Τυρρηνία χορηγέω ὁ πολύς , ὁ ποταμός κατάγω ἐκ ὁ ὄρος εὐθύς . μεταξύ δέ Λούνα καί Πῖσα ὁ Μάκρης εἰμί * χωρίον , ὅς πέρας ὁ Τυρρηνία καί ὁ Λιγυστική χράω ὁ συγγραφεύς πολύς . ὁ δέ Πῖσα κτίσμα μέν εἰμί ὁ ἐν Πελοπόννησος Πισάτης , ὅς μετά Νέστωρ ἐπί Ἴλιος στρατεύω κατά ὁ ἀνάπλοος πλανάω , ὁ μέν εἰς ὁ Μεταπόντιον ὁ δέ εἰς ὁ Πισᾶτις , ἅπας Πύλιος καλέω . δύο δέ ποταμός κεῖμαι μεταξύ κατά αὐτός ὁ συμβολή , Ἄρνος τε καί Αὔσαρ , ὅς ὁ μέν ἐκ Ἀρρήτιον φέρω πολύς , οὐ πᾶς , ἀλλά τριχῆ σχίζω , ὁ δέ ἐκ ὁ Ἀπεννῖνος ὄρος · συμπίπτω δέ εἰς εἷς ῥεῖθρον μετεωρίζω ἀλλήλων ὁ ἀντικοπή ἐπί τοσοῦτος ὥστε ὁ ἐπί ὁ ἠιών ἵστημι ἀμφότερος μηδέτερος ὑπό ἕτερος καθοράω , ὥστε ἀνάγκη δυσανάπλωτος ἐκ θάλασσα εἰμί · στάδιον δέ εἰμί ὁ ἀνάπλοος περί εἴκοσι . μυθεύω δέ , ὅτε πρῶτος ἐκ ὁ ὄρος ὁ ποταμός καταφέρω οὗτος , κωλύω ὑπό ὁ ἐπιχώριος μή συμπίπτω εἰς εἷς κατακλύζω ὁ χώρα , ὑπισχνέομαι μή κατακλύζω , καί φυλάσσω ὁ πίστις . δοκέω δέ ὁ πόλις εὐτυχέω ποτέ , καί νῦν οὐ ἀδοξέω διά τε εὐκαρπία καί ὁ λιθουργεῖον καί ὁ ὕλη ὁ ναυπηγήσιμος , ὅς ὁ μέν παλαιός χράω πρός ὁ κατά θάλασσα κίνδυνος · καί γάρ μάχιμος Τυρρηνός ὑπάρχω , καί παροξύνω αὐτός ὁ Λίγυες πονηρός γείτων παρά πλευρά εἰμί · νῦν δέ ὁ πολύς εἰς ὁ οἰκοδομή ἀναλίσκω ὁ ἐν Ῥώμη ἐν ὁ ἔπαυλις βασίλεια κατασκευάζω Περσικός .