strabo.geographica 5.3.5
̔́απασα δʼ ἐστὶν εὐδαίμων καὶ παμφόρος , πλὴν ὀλίγων χωρίων τῶν κατὰ τὴν παραλίαν ὅσα ἑλώδη καὶ νοσερά , οἷα τὰ τῶν Ἀρδεατῶν καὶ τὰ μεταξὺ Ἀντίου καὶ Λανουίου μέχρι Πωμεντίνου καί τινων τῆς Σητίνης χωρίων καὶ τῆς περὶ Ταρρακῖναν καὶ τὸ Κιρκαῖον ἢ εἴ τινα ὀρεινὰ καὶ πετρώδη · καὶ ταῦτα δʼ οὐ τελέως ἀργὰ οὐδʼ ἄχρηστα , ἀλλὰ νομὰς παρέχει δαψιλεῖς ἢ ὕλην ἢ καρπούς τινας ἑλείους ἢ πετραίους · τὸ δὲ Καίκουβον ἑλῶδες ὂν εὐοινοτάτην ἄμπελον τρέφει τὴν δενδρῖτιν . πόλεις δʼ ἐπὶ θαλάττῃ μὲν τῶν Λατίνων εἰσὶ τά τε Ὤστια , πόλις ἀλίμενος διὰ τὴν πρόσχωσιν ἣν ὁ Τίβερις παρασκευάζει πληρούμενος ἐκ πολλῶν ποταμῶν · παρακινδύνως μὲν οὖν ὁρμίζονται μετέωρα ἐν τῷ σάλῳ τὰ ναυκλήρια , τὸ μέντοι λυσιτελὲς νικᾷ · καὶ γὰρ ἡ τῶν ὑπηρετικῶν σκαφῶν εὐπορία τῶν ἐκδεχομένων τὰ φορτία καὶ ἀντιφορτιζόντων ταχὺν ποιεῖ τὸν ἀπόπλουν πρὶν ἢ τοῦ ποταμοῦ ἅψασθαι , καὶ μέρους ἀποκουφισθέντος εἰσπλεῖ καὶ ἀνάγεται μέχρι τῆς Ῥώμης , σταδίους ἑκατὸν ἐνενήκοντα . κτίσμα δʼ ἐστὶ τὰ Ὤστια Ἄγκου Μαρκίου . αὕτη μὲν ἡ πόλις τοιαύτη . ἑξῆς δʼ ἐστὶν Ἄντιον , ἀλίμενος καὶ αὐτὴ πόλις · ἵδρυται δʼ ἐπὶ πέτραις , διέχει δὲ τῶν Ὠστίων περὶ διακοσίους ἑξήκοντα σταδίους . νυνὶ μὲν οὖν ἀνεῖται τοῖς ἡγεμόσιν εἰς σχολὴν καὶ ἄνεσιν τῶν πολιτικῶν , ὅτε λάβοιεν καιρόν , καὶ διὰ τοῦτο κατῳκοδόμηνται πολυτελεῖς οἰκήσεις ἐν τῇ πόλει συχναὶ πρὸς τὰς τοιαύτας ἐπιδημίας . καὶ πρότερον δὲ ναῦς ἐκέκτηντο καὶ ἐκοινώνουν τῶν λῃστηρίων τοῖς Τυρρηνοῖς , καίπερ ἤδη Ῥωμαίοις ὑπακούοντες . διόπερ καὶ Ἀλέξανδρος πρότερον ἐγκαλῶν ἐπέστειλε , καὶ Δημήτριος ὕστερον , τοὺς ἁλόντας τῶν λῃστῶν ἀναπέμπων τοῖς Ῥωμαίοις , χαρίζεσθαι μὲν αὐτοῖς ἔφη τὰ σώματα διὰ τὴν πρὸς τοὺς Ἕλληνας συγγένειαν , οὐκ ἀξιοῦν δὲ τοὺς αὐτοὺς ἄνδρας στρατηγεῖν τε ἅμα τῆς Ἰταλίας καὶ λῃστήρια ἐκπέμπειν , καὶ ἐν μὲν τῇ ἀγορᾷ Διοσκούρων ἱερὸν ἱδρυσαμένους τιμᾶν οὓς πάντες σωτῆρας ὀνομάζουσιν , εἰς δὲ τὴν Ἑλλάδα πέμπειν τὴν ἐκείνων πατρίδα τοὺς λεηλατήσοντας . ἔπαυσαν δʼ αὐτοὺς Ῥωμαῖοι τῆς τοιαύτης ἐπιτηδεύσεως . ἀνὰ μέσον δὲ τούτων τῶν πόλεων ἐστὶ τὸ Λαουίνιον , ἔχον κοινὸν τῶν Λατίνων ἱερὸν Ἀφροδίτης · ἐπιμελοῦνται δʼ αὐτοῦ διὰ προπόλων Ἀρδεᾶται · εἶτα Λαυρεντόν . ὑπέρκειται δὲ τούτων ἡ Ἀρδέα κατοικία Ῥουτούλων ἐν ἑβδομήκοντα σταδίοις ἀπὸ τῆς θαλάττης . ἔστι δὲ καὶ ταύτης πλησίον Ἀφροδίσιον , ὅπου πανηγυρίζουσι Λατῖνοι . Σαυνῖται δʼ ἐπόρθησαν τοὺς τόπους καὶ λείπεται μὲν ἴχνη πόλεων , ἔνδοξα δὲ διὰ τὴν Αἰνείου γέγονεν ἐπιδημίαν καὶ τὰς ἱεροποιίας , ἐξ ἐκείνων τῶν χρόνων παραδεδόσθαι φασί .
Lemmas: ἅπας δέ εἰμί εὐδαίμων καί παμφόρος , πλήν ὀλίγος χωρίον ὁ κατά ὁ παραλία ὅσος ἑλώδης καί νοσερός , οἷος ὁ ὁ Ἀρδεάτης καί ὁ μεταξύ Ἄντιον καί Λανούϊον μέχρι Πωμεντῖνος καί τις ὁ Σητίνη χωρίον καί ὁ περί Ταρρακῖνα καί ὁ Κιρκαῖον ἤ εἰ τις ὀρεινός καί πετρώδης · καί οὗτος δέ οὐ τέλειος ἀργός οὐδέ ἄχρηστος , ἀλλά νομή παρέχω δαψιλής ἤ ὕλη ἤ καρπός τις ἕλειος ἤ πετραῖος · ὁ δέ Καίκουβος ἑλώδης εἰμί εὔοινος ἄμπελος τρέφω ὁ δενδρίτης . πόλις δέ ἐπί θάλασσα μέν ὁ Λατῖνος εἰμί ὁ τε Ὠστία , πόλις ἀλίμενος διά ὁ πρόσχωσις ὅς ὁ Τίβερις παρασκευάζω πληρόω ἐκ πολύς ποταμός · παρακίνδυνος μέν οὖν ὁρμίζω μετέωρος ἐν ὁ σάλος ὁ ναυκλήριον , ὁ μέντοι λυσιτελής νικάω · καί γάρ ὁ ὁ ὑπηρετικός σκάφος εὐπορία ὁ ἐκδέχομαι ὁ φορτίον καί ἀντιφορτίζω ταχύς ποιέω ὁ ἀπόπλοος πρίν ἤ ὁ ποταμός ἅπτω , καί μέρος ἀποκουφίζω εἰσπλέω καί ἀνάγω μέχρι ὁ Ῥώμη , στάδιον ἑκατόν ἐνενήκοντα . κτίσμα δέ εἰμί ὁ Ὠστία Ἄγκος Μάρκιος . οὗτος μέν ὁ πόλις τοιοῦτος . ἑξῆς δέ εἰμί Ἄντιον , ἀλίμενος καί αὐτός πόλις · ἱδρύω δέ ἐπί πέτρα , διέχω δέ ὁ Ὥστιος περί διακόσιοι ἑξήκοντα στάδιον . νυνί μέν οὖν ἀνίημι ὁ ἡγεμών εἰς σχολή καί ἄνεσις ὁ πολιτικός , ὅτε λαμβάνω καιρός , καί διά οὗτος κατοικοδομέω πολυτελής οἴκησις ἐν ὁ πόλις συχνός πρός ὁ τοιοῦτος ἐπιδημία . καί πρότερος δέ ναῦς κτάομαι καί κοινωνέω ὁ λῃστήριον ὁ Τυρρηνός , καίπερ ἤδη Ῥωμαῖος ὑπακούω . διόπερ καί Ἀλέξανδρος πρότερος ἐγκαλέω ἐπιστέλλω , καί Δημήτριος ὕστερον , ὁ ἁλίσκομαι ὁ λῃστής ἀναπέμπω ὁ Ῥωμαῖος , χαρίζω μέν αὐτός φημί ὁ σῶμα διά ὁ πρός ὁ Ἕλλην συγγένεια , οὐ ἀξιόω δέ ὁ αὐτός ἀνήρ στρατηγέω τε ἅμα ὁ Ἰταλία καί λῃστήριον ἐκπέμπω , καί ἐν μέν ὁ ἀγορά Διόσκοροι ἱερός ἱδρύω τιμάω ὅς πᾶς σωτήρ ὀνομάζω , εἰς δέ ὁ Ἑλλάς πέμπω ὁ ἐκεῖνος πατρίς ὁ λεηλατέω . παύω δέ αὐτός Ῥωμαῖος ὁ τοιοῦτος ἐπιτήδευσις . ἀνά μέσος δέ οὗτος ὁ πόλις εἰμί ὁ Λαουΐνιον , ἔχω κοινός ὁ Λατῖνος ἱερός Ἀφροδίτη · ἐπιμελέομαι δέ αὐτός διά πρόπολος Ἀρδεάτης · εἶτα Λαυρεντόν . ὑπέρκειμαι δέ οὗτος ὁ Ἀρδέα κατοικία Ῥούτουλοι ἐν ἑβδομήκοντα στάδιον ἀπό ὁ θάλασσα . εἰμί δέ καί οὗτος πλησίον Ἀφροδίσιος , ὅπου πανηγυρίζω Λατῖνος . Σαυνίτης δέ πορθέω ὁ τόπος καί λείπω μέν ἴχνος πόλις , ἔνδοξος δέ διά ὁ Αἰνείας γίγνομαι ἐπιδημία καί ὁ ἱεροποιία , ἐκ ἐκεῖνος ὁ χρόνος παραδίδωμι φημί .