strabo.geographica 6.4.2
εἰ δὲ δεῖ τῷ περὶ τῆς Ἰταλίας λόγῳ προσθεῖναί τινα λόγον κεφαλαιώδη καὶ περὶ τῶν Ῥωμαίων τῶν κατασχόντων αὐτὴν καὶ κατεσκευασμένων ὁρμητήριον πρὸς τὴν σύμπασαν ἡγεμονίαν , προσειλήφθω καὶ ταῦτα , ὅτι Ῥωμαῖοι μετὰ τὴν κτίσιν τῆς Ῥώμης βασιλευόμενοι διετέλεσαν σωφρόνως ἐπὶ πολλὰς γενεάς · ἔπειτα τοῦ ἐσχάτου Ταρκυνίου μοχθηρῶς ἄρχοντος , τὸν μὲν ἐξέβαλον πολιτείαν δὲ συνεστήσαντο μικτὴν ἔκ τε μοναρχίας καὶ ἀριστοκρατίας , κοινωνοῖς δʼ ἐχρήσαντο Σαβίνοις τε καὶ Λατίνοις · οὐκ εὐγνωμόνων δʼ οὔτε ἐκείνων ἀεὶ τυγχάνοντες οὔτε τῶν ἄλλων τῶν πλησιοχώρων ἠναγκάζοντο τρόπον τινὰ τῇ ἐκείνων καταλύσει τὴν σφετέραν ἐπαύξειν . οὕτω δʼ αὐτοῖς κατʼ ὀλίγον προϊοῦσιν εἰς ἐπίδοσιν συνέβη τὴν πόλιν αἰφνιδίως ἀποβαλεῖν παρὰ τὴν ἁπάντων δόξαν , παρὰ δόξαν δὲ καὶ ἀπολαβεῖν · ἐγένετο δὲ τοῦτο , ὥς φησι Πολύβιος , ἔτει ἐννεακαιδεκάτῳ μετὰ τὴν ἐν Αἰγὸς ποταμοῖς ναυμαχίαν , κατὰ τὴν ἐπʼ Ἀνταλκίδου γενομένην εἰρήνην . διακρουσάμενοι δὲ τούτους Ῥωμαῖοι πρῶτον μὲν Λατίνους ἅπαντας ὑπηκόους ἐποιήσαντο , εἶτα Τυρρηνοὺς καὶ Κελτοὺς τοὺς περὶ τὸν Πάδον ἔπαυσαν τῆς πολλῆς καὶ ἀνέδην ἐλευθερίας · εἶτα Σαυνίτας , μετὰ δὲ τούτους Ταραντίνους καὶ Πύρρον κατεπολέμησαν , εἶτʼ ἤδη καὶ τὴν λοιπὴν τῆς νῦν Ἰταλίας πλὴν τῆς περὶ τὸν Πάδον . ταύτης δʼ ἔτι καθεστώσης ἐν πολέμῳ διέβησαν εἰς τὴν Σικελίαν , ἀφελόμενοι δὲ Καρχηδονίων αὐτὴν ἐπανῆλθον ἐπὶ τοὺς περὶ τὸν Πάδον · συνεστῶτος δʼ ἔτι τούτου τοῦ πολέμου παρῆν Ἀννίβας εἰς τὴν Ἰταλίαν · καὶ δεύτερος οὗτος πόλεμος πρὸς Καρχηδονίους συνέπεσε , καὶ μετʼ οὐ πολὺ τρίτος , ἐν ᾧ κατεσκάφη Καρχηδών · ἅμα δὲ τήν τε Λιβύην ἔσχον Ῥωμαῖοι καὶ τῆς Ἰβηρίας ὅσον ἀφείλοντο τῶν Καρχηδονίων . συνενεωτέρισαν δὲ τοῖς Καρχηδονίοις οἵ θʼ Ἕλληνες καὶ Μακεδόνες καὶ τῆς Ἀσίας οἱ ἐντὸς Ἅλυος καὶ τοῦ Ταύρου · καὶ τούτους οὖν ἅμα συγκατακτᾶσθαι προήχθησαν , ὧν Ἀντίοχός τε ἦν ὁ βασιλεὺς καὶ Φίλιππος καὶ Περσεύς . καὶ Ἰλλυριῶν δὲ καὶ Θρᾳκῶν οἱ πλησιόχωροι τοῖς τε Ἕλλησι καὶ Μακεδόσιν ἀρχὰς ἔλαβον τοῦ πρὸς Ῥωμαίους πολέμου , καὶ διετέλεσαν πολεμοῦντες μέχρι καταλύσεως ἁπάντων τῶν ἐντὸς Ἴστρου καὶ τῶν ἐντὸς Ἅλυος . τὰ δʼ αὐτὰ ἔπαθον καὶ Ἴβηρες καὶ Κελτοὶ καὶ ἅπαντες οἱ λοιποὶ ὅσοι Ῥωμαίων ὑπακούουσι · τήν τε γὰρ Ἰβηρίαν οὐκ ἐπαύσαντο ὑπαγόμενοι τοῖς ὅπλοις ἕως ἅπασαν κατεστρέψαντο , Νομαντίνους τε ἐξελόντες καὶ Οὐρίαθον καὶ Σερτώριον ὕστερον διαφθείραντες , ὑστάτους δὲ Καντάβρους , οὓς ὁ Σεβαστὸς Καῖσαρ · τήν Κελτικὴν ἅπασαν τήν τε ἐντὸς καὶ τὴν ἐκτὸς σὺν τῇ Λιγυστικῇ πρότερον μὲν κατὰ μέρος ἀεὶ προσήγοντο , ὕστερον δὲ Καῖσαρ ὁ θεὸς καὶ μετὰ ταῦτα ὁ Σεβαστὸς κοινῷ πολέμῳ καὶ ἀθρόως κατεκτήσαντο . νυνὶ δὲ Γερμανοῖς προσπολεμοῦσιν ἀπὸ τούτων ὁρμώμενοι τῶν τόπων ὡς οἰκειοτάτων , καί τισιν ἤδη θριάμβοις κεκοσμήκασιν ἀπʼ αὐτῶν τὴν πατρίδα . τῆς δὲ Λιβύης ὅση μὴ Καρχηδονίων βασιλεῦσιν ἐπετέτραπτο ὑπηκόοις οὖσιν , ἀφιστάμενοι δὲ κατελύοντο · νυνὶ δʼ εἰς Ἰούβαν περιέστηκεν ἥ τε Μαυρουσία καὶ πολλὰ μέρη τῆς ἄλλης Λιβύης διὰ τὴν πρὸς Ῥωμαίους εὔνοιάν τε καὶ φιλίαν . τὰ δʼ ὅμοια καὶ περὶ τὴν Ἀσίαν συνέβη , κατʼ ἀρχὰς μὲν διὰ τῶν βασιλέων διῳκεῖτο ὑπηκόων ὄντων , ὕστερον δʼ ἐκλιπόντων ἐκείνων , καθάπερ τῶν Ἀτταλικῶν βασιλέων καὶ Σύρων καὶ Παφλαγόνων καὶ Καππαδόκων καὶ Αἰγυπτίων , ἀφισταμένων καὶ ἔπειτα καταλυομένων , καθάπερ ἐπὶ Μιθριδάτου συνέβη ἀφισταμένων καὶ ἔπειτα καταλυομένων , καθάπερ ἐπὶ Μιθριδάτου συνέβη τοῦ Εὐπάτορος καὶ τῆς Αἰγυπτίας Κλεοπάτρας , ἅπαντα τὰ ἐντὸς Φάσιδος καὶ Εὐφράτου πλὴν Ἀράβων τινῶν ὑπὸ Ῥωμαίοις ἐστὶ καὶ τοῖς ὑπʼ ἐκείνων ἀποδειχθεῖσι δυνάσταις . Ἀρμένιοι δὲ καὶ οἱ ὑπερκείμενοι τῆς Κολχίδος Ἀλβανοί τε καὶ Ἴβηρες παρουσίας δέονται μόνον τῶν ἡγησομένων , καλῶς δὲ κρατοῦνται · νεωτερίζουσι δὲ διὰ τὰς τῶν Ῥωμαίων ἀπασχολίας , καθάπερ καὶ οἱ πέραν τοῦ Ἴστρου τὸν Εὔξεινον περιοικοῦντες πλὴν τοῦ Βοσπόρου καὶ τῶν νομάδων · τὸ μὲν γὰρ ὑπήκοον τὸ δʼ ἄχρηστον εἰς πᾶν τὸ ἀκοινώνητον , φυλακῆς δὲ μόνον δεόμενον · καὶ τἆλλα δὲ τὰ πολλὰ σκηνιτῶν καὶ νομάδων ἐστὶ πόρρω σφόδρα ὄντων . Παρθυαῖοι δὲ ὅμοροί τε ὄντες καὶ μέγιστον δυνάμενοι τοσοῦτον ὅμως ἐνέδοσαν πρὸς τὴν Ῥωμαίων καὶ τῶν καθʼ ἡμᾶς ἡγεμόνων ὑπεροχὴν ὥστʼ οὐ μόνον τὰ τρόπαια ἔπεμψαν εἰς Ῥώμην ἃ κατὰ Ῥωμαίων ἀνέστησάν ποτε , ἀλλὰ καὶ παῖδας ἐπίστευσε Φραάτης τῷ Σεβαστῷ Καίσαρι καὶ παίδων παῖδας ἐξομηρευσάμενος θεραπευτικῶς τὴν φιλίαν · οἱ δὲ νῦν μετίασιν ἐνθένδε πολλάκις τὸν βασιλεύσοντα , καὶ σχεδόν τι πλησίον εἰσὶ τοῦ ἐπὶ Ῥωμαίοις ποιῆσαι τὴν σύμπασαν ἐξουσίαν . καὶ αὐτὴν τὴν Ἰταλίαν διαστᾶσαν πολλάκις , ἀφʼ οὗ γε ὑπὸ Ῥωμαίοις ἐστί , καὶ αὐτὴν τὴν Ῥώμην ἡ τῆς πολιτείας ἀρετὴ καὶ τῶν ἡγεμόνων ἐκώλυσεν ἐπὶ πλέον προελθεῖν πλημμελείας καὶ διαφθορᾶς . χαλεπὸν δὲ ἄλλως οικεῖν τὴν τηλικαύτην ἡγεμονίαν ἢ ἑνὶ ἐπιτρέψαντας ὡς πατρί . οὐδέποτε γοῦν εὐπορῆσαι τοσαύτης εἰρήνης καὶ ἀφθονίας ἀγαθῶν ὑπῆρξε Ῥωμαίοις καὶ τοῖς συμμάχοις αὐτῶν , ὅσην Καῖσάρ τε ὁ Σεβαστὸς παρέσχεν ἀφʼ οὗ παρέλαβε τὴν ἐξουσίαν αὐτοτελῆ , καὶ νῦν ὁ διαδεξάμενος υἱὸς ἐκεῖνον παρέχει Τιβέριος , κανόνα τῆς διοικήσεως καὶ τῶν προσταγμάτων ποιούμενος ἐκεῖνον , καὶ αὐτὸν οἱ παῖδες αὐτοῦ Γερμανικός τε καὶ Δροῦσος ὑπουργοῦντες τῷ πατρί .
Lemmas: εἰ δέ δέω ὁ περί ὁ Ἰταλία λόγος προστίθημι τις λόγος κεφαλαιώδης καί περί ὁ Ῥωμαῖος ὁ κατέχω αὐτός καί κατασκευάζω ὁρμητήριον πρός ὁ σύμπας ἡγεμονία , προσλαμβάνω καί οὗτος , ὅτι Ῥωμαῖος μετά ὁ κτίσις ὁ Ῥώμη βασιλεύω διατελέω σώφρων ἐπί πολύς γενεά · ἔπειτα ὁ ἔσχατος Ταρκύνιος μοχθηρός ἄρχω , ὁ μέν ἐκβάλλω πολιτεία δέ συνίστημι μικτός ἐκ τε μοναρχία καί ἀριστοκρατία , κοινωνός δέ χράω Σαβῖνος τε καί Λατῖνος · οὐ εὐγνώμων δέ οὔτε ἐκεῖνος ἀεί τυγχάνω οὔτε ὁ ἄλλος ὁ πλησιόχωρος ἀναγκάζω τρόπος τις ὁ ἐκεῖνος κατάλυσις ὁ σφέτερος ἐπαυξάνω . οὕτως δέ αὐτός κατά ὀλίγος προέρχομαι εἰς ἐπίδοσις συμβαίνω ὁ πόλις αἰφνίδιος ἀποβάλλω παρά ὁ ἅπας δόξα , παρά δόξα δέ καί ἀπολαμβάνω · γίγνομαι δέ οὗτος , ὡς φημί Πολύβιος , ἔτος ἐννεακαιδέκατος μετά ὁ ἐν Αἴξ ποταμός ναυμαχία , κατά ὁ ἐπί Ἀνταλκίδας γίγνομαι εἰρήνη . διακρούω δέ οὗτος Ῥωμαῖος πρῶτος μέν Λατῖνος ἅπας ὑπήκοος ποιέω , εἶτα Τυρρηνός καί Κελτοί ὁ περί ὁ Πάδος παύω ὁ πολύς καί ἀνέδην ἐλευθερία · εἶτα Σαυνῖται , μετά δέ οὗτος Ταραντῖνος καί Πύρρος καταπολεμέω , εἶτα ἤδη καί ὁ λοιπός ὁ νῦν Ἰταλία πλήν ὁ περί ὁ Πάδος . οὗτος δέ ἔτι καθίστημι ἐν πόλεμος διαβαίνω εἰς ὁ Σικελία , ἀφαιρέω δέ Καρχηδόνιος αὐτός ἐπανέρχομαι ἐπί ὁ περί ὁ Πάδος · συνίστημι δέ ἔτι οὗτος ὁ πόλεμος πάρειμι Ἀννίβας εἰς ὁ Ἰταλία · καί δεύτερος οὗτος πόλεμος πρός Καρχηδόνιος συμπίπτω , καί μετά οὐ πολύς τρίτος , ἐν ὅς κατασκάπτω Καρχηδών · ἅμα δέ ὁ τε Λιβύη ἔχω Ῥωμαῖος καί ὁ Ἰβηρία ὅσος ἀφαιρέω ὁ Καρχηδόνιος . συννεωτερίζω δέ ὁ Καρχηδόνιος ὁ τε Ἕλλην καί Μακεδών καί ὁ Ἀσία ὁ ἐντός Ἅλυς καί ὁ Ταῦρος · καί οὗτος οὖν ἅμα συγκατακτάομαι προεχθέω , ὅς Ἀντίοχος τε εἰμί ὁ βασιλεύς καί Φίλιππος καί Περσεύς . καί Ἰλλυριοί δέ καί Θρᾴκιος ὁ πλησιόχωρος ὁ τε Ἕλλην καί Μακεδών ἀρχή λαμβάνω ὁ πρός Ῥωμαῖος πόλεμος , καί διατελέω πολεμέω μέχρι κατάλυσις ἅπας ὁ ἐντός Ἴστρος καί ὁ ἐντός Ἅλυς . ὁ δέ αὐτός πάσχω καί Ἴβηρ καί Κελτοί καί ἅπας ὁ λοιπός ὅσος Ῥωμαῖος ὑπακούω · ὁ τε γάρ Ἰβηρία οὐ παύω ὑπάγω ὁ ὅπλον ἕως ἅπας καταστρέφω , Νομαντῖνος τε ἐξαιρέω καί Οὐρίαθος καί Σερτώριος ὕστερον διαφθείρω , ὕστερος δέ Κάνταβρος , ὅς ὁ Σεβαστός Καῖσαρ · ὁ Κελτικός ἅπας ὁ τε ἐντός καί ὁ ἐκτός σύν ὁ Λίγυς πρότερος μέν κατά μέρος ἀεί προσάγω , ὕστερον δέ Καῖσαρ ὁ θεός καί μετά οὗτος ὁ Σεβαστός κοινός πόλεμος καί ἀθρόος κατακτάομαι . νυνί δέ Γερμανός προσπολεμέω ἀπό οὗτος ὁρμάω ὁ τόπος ὡς οἰκεῖος , καί τις ἤδη θρίαμβος κοσμέω ἀπό αὐτός ὁ πατρίς . ὁ δέ Λιβύη ὅσος μή Καρχηδόνιος βασιλεύς ἐπιτρέπω ὑπήκοος εἰμί , ἀφίστημι δέ καταλύω · νυνί δέ εἰς Ἰούβη περιίστημι ὁ τε Μαυρούσιος καί πολύς μέρος ὁ ἄλλος Λιβύη διά ὁ πρός Ῥωμαῖος εὔνοια τε καί φιλία . ὁ δέ ὅμοιος καί περί ὁ Ἀσία συμβαίνω , κατά ἀρχή μέν διά ὁ βασιλεύς διοικέω ὑπήκοος εἰμί , ὕστερον δέ ἐκλείπω ἐκεῖνος , καθά ὁ Ἀσσαλικός βασιλεύς καί Σύρος καί Παφλαγών καί Καππάδοξ καί Αἰγύπτιος , ἀφίστημι καί ἔπειτα καταλύω , καθά ἐπί Μιθριδάτης συμβαίνω ἀφίστημι καί ἔπειτα καταλύω , καθά ἐπί Μιθριδάτης συμβαίνω ὁ Εὐπάτωρ καί ὁ Αἰγύπτιος Κλεοπάτρη , ἅπας ὁ ἐντός Φᾶσις καί Εὐφράτης πλήν Ἄραψ τις ὑπό Ῥωμαῖος εἰμί καί ὁ ὑπό ἐκεῖνος ἀποδείκνυμι δυνάστης . Ἀρμένιος δέ καί ὁ ὑπέρκειμαι ὁ Κολχίς Ἀλβανός τε καί Ἴβηρ παρουσία δέω μόνος ὁ ἡγέομαι , καλός δέ κρατέω · νεωτερίζω δέ διά ὁ ὁ Ῥωμαῖος ἀπασχολία , καθά καί ὁ πέραν ὁ Ἴστρος ὁ Εὔξεινος περιοικέω πλήν ὁ Βόσπορος καί ὁ νομάς · ὁ μέν γάρ ὑπήκοος ὁ δέ ἄχρηστος εἰς πᾶς ὁ ἀκοινώνητος , φυλακή δέ μόνος δέω · καί ἄλλος δέ ὁ πολύς σκηνίτης καί νομάς εἰμί πρόσω σφόδρα εἰμί . Παρθυαῖος δέ ὅμορος τε εἰμί καί μέγας δύναμαι τοσοῦτος ὅμως ἐνδίδωμι πρός ὁ Ῥωμαῖος καί ὁ κατά ἐγώ ἡγεμών ὑπεροχή ὥστε οὐ μόνος ὁ τρόπαιον πέμπω εἰς Ῥώμη ὅς κατά Ῥωμαῖος ἀνίστημι ποτέ , ἀλλά καί παῖς πιστεύω Φραάτης ὁ Σεβαστός Καῖσαρ καί παῖς παῖς ἐξομηρεύω θεραπευτικός ὁ φιλία · ὁ δέ νῦν μετέρχομαι ἐνθένδε πολλάκις ὁ βασιλεύω , καί σχεδόν τις πλησίον εἰμί ὁ ἐπί Ῥωμαῖος ποιέω ὁ σύμπας ἐξουσία . καί αὐτός ὁ Ἰταλία διίστημι πολλάκις , ἀπό ὅς γε ὑπό Ῥωμαῖος εἰμί , καί αὐτός ὁ Ῥώμη ὁ ὁ πολιτεία ἀρετή καί ὁ ἡγεμών κωλύω ἐπί πολύς προέρχομαι πλημμέλεια καί διαφθορά . χαλεπός δέ ἄλλος οικέω ὁ τηλικοῦτος ἡγεμονία ἤ εἷς ἐπιτρέπω ὡς πατήρ . οὐδέποτε γοῦν εὐπορέω τοσοῦτος εἰρήνη καί ἀφθονία ἀγαθός ὑπάρχω Ῥωμαῖος καί ὁ σύμμαχος αὐτός , ὅσος Καῖσαρ τε ὁ Σεβαστός παρέχω ἀπό ὅς παραλαμβάνω ὁ ἐξουσία αὐτοτελής , καί νῦν ὁ διαδέχομαι υἱός ἐκεῖνος παρέχω Τιβέριος , κανών ὁ διοίκησις καί ὁ πρόσταγμα ποιέω ἐκεῖνος , καί αὐτός ὁ παῖς αὐτός Γερμανικός τε καί Δροῦσος ὑπουργέω ὁ πατήρ .