strabo.geographica 4.6.7
̔η δὲ τῶν Σαλασσῶν πολλὴ μέν ἐστιν ἐν αὐλῶνι βαθεῖ τῶν ὀρῶν ἀμφοτέρωθεν κλειόντων τὸ χωρίον , μέρος δέ τι αὐτῶν ἀνατείνει καὶ πρὸς τὰς ὑπερκειμένας κορυφάς . τοῖς οὖν ἐκ τῆς Ἰταλίας ὑπερτιθεῖσι τὰ ὄρη διὰ τοῦ λεχθέντος αὐλῶνός ἐστιν ἡ ὁδός . εἶτα σχίζεται δίχα · καὶ ἡ μὲν διὰ τοῦ Ποινίνου λεγομένου φέρεται ζεύγεσιν οὐ βατὴ κατὰ τὰ ἄκρα τῶν Ἄλπεων , ἡ δὲ διὰ Κεντρώνων δυσμικωτέρα . ἔχει δὲ καὶ χρυσεῖα ἡ τῶν Σαλασσῶν , ἃ κατεῖχον ἰσχύοντες οἱ Σαλασσοὶ πρότερον , καθάπερ καὶ τῶν παρόδων ἦσαν κύριοι . προσελάμβανε δὲ πλεῖστον εἰς τὴν μεταλλείαν αὐτοῖς ὁ Δουρίας ποταμὸς εἰς τὰ χρυσοπλύσια , διόπερ ἐπὶ πολλοὺς τόπους σχίζοντες εἰς τὰς ἐξοχετείας τὸ ὕδωρ τὸ κοινὸν ῥεῖθρον ἐξεκένουν . τοῦτο δʼ ἐκείνοις μὲν συνέφερε πρὸς τὴν τοῦ χρυσοῦ θήραν , τοὺς δὲ γεωργοῦντας τὰ ὑπʼ αὐτοῖς πεδία τῆς ἀρδείας στερομένους ἐλύπει , τοῦ ποταμοῦ δυναμένου ποτίζειν τὴν χώραν διὰ τὸ ὑπερδέξιον ἔχειν τὸ ῥεῖθρον . ἐκ δὲ ταύτης τῆς αἰτίας πόλεμοι συνεχεῖς ἦσαν πρὸς ἀλλήλους ἀμφοτέροις τοῖς ἔθνεσι . κρατησάντων δὲ Ῥωμαίων τῶν μὲν χρυσουργείων ἐξέπεσον καὶ τῆς χώρας οἱ Σαλασσοί , τὰ δʼ ὄρη κατέχοντες ἀκμὴν τὸ ὕδωρ ἐπώλουν τοῖς δημοσιώναις τοῖς ἐργολαβήσασι τὰ χρυσεῖα · καὶ πρὸς τούτους δʼ ἦσαν ἀεὶ διαφοραὶ διὰ τὴν πλεονεξίαν τῶν δημοσιωνῶν . οὕτω δὲ συνέβαινε τοὺς στρατηγιῶντας ἀεὶ τῶν Ῥωμαίων καὶ πεμπομένους ἐπὶ τοὺς τόπους εὐπορεῖν προφάσεων ἀφʼ ὧν πολεμήσουσι . μέχρι μὲν δὴ τῶν νεωστὶ χρόνων τοτὲ μὲν πολεμούμενοι τοτὲ δὲ καταλυόμενοι τὸν πρὸς τοὺς Ῥωμαίους πόλεμον ἴσχυον ὅμως , καὶ πολλὰ κατέβλαπτον τοὺς διʼ αὐτῶν ὑπερβάλλοντας τὰ ὄρη κατὰ τὸ λῃστρικὸν ἔθος · οἵ γε καὶ Δέκιμον Βροῦτον φυγόντα ἐκ Μουτίνης ἐπράξαντο δραχμὴν κατʼ ἄνδρα · Μεσσάλας δὲ πλησίον αὐτῶν χειμαδεύων τιμὴν ξύλων κατέβαλε τῶν τε καυσίμων καὶ τῶν πτελεΐνων ἀκοντισμάτων τῶν γυμναστικῶν . ἐσύλησαν δέ ποτε καὶ χρήματα Καίσαρος οἱ ἄνδρες οὗτοι καὶ ἐπέβαλον κρημνοὺς στρατοπέδοις , πρόφασιν ὡς ὁδοποιοῦντες ἢ γεφυροῦντες ποταμούς . ὕστερον μέντοι κατεστρέψατο αὐτοὺς ἄρδην ὁ Σεβαστὸς καὶ πάντας ἐλαφυροπώλησε , κομισθέντας εἰς Ἐπορεδίαν Ῥωμαίων ἀποικίαν , ἣν συνῴκισαν μὲν φρουρὰν εἶναι βουλόμενοι τοῖς Σαλασσοῖς , ὀλίγον δʼ ἀντέχειν ἐδύναντο οἱ αὐτόθι , ἕως ἠφανίσθη τὸ ἔθνος . τῶν μὲν οὖν ἄλλων σωμάτων τρεῖς μυριάδες ἐξητάσθησαν ἐπὶ τοῖς ἑξακισχιλίοις , τῶν δὲ μαχίμων ἀνδρῶν ὀκτακισχίλιοι · πάντας δʼ ἐπώλησε Τερέντιος Ὀυάρρων ὑπὸ δόρυ καταστρεψάμενος αὐτοὺς στρατηγός · τρισχιλίους δὲ Ῥωμαίων πέμψας ᾤκισε τὴν πόλιν Αὐγοῦσταν ὁ Καῖσαρ , ἐν ᾧ ἐστρατοπέδευσε χωρίῳ ὁ Ὀυάρρων , καὶ νῦν εἰρήνην ἄγει πᾶσα ἡ πλησιόχωρος μέχρι τῶν ἄκρων ὑπερβολῶν τοῦ ὄρους .
Lemmas: ὁ δέ ὁ Σαλασσοί πολύς μέν εἰμί ἐν αὐλών βαθύς ὁ ὄρος ἀμφοτέρωθεν κλείω ὁ χωρίον , μέρος δέ τις αὐτός ἀνατείνω καί πρός ὁ ὑπέρκειμαι κορυφή . ὁ οὖν ἐκ ὁ Ἰταλία ὑπερτίθημι ὁ ὄρος διά ὁ λέγω αὐλών εἰμί ὁ ὁδός . εἶτα σχίζω δίχα · καί ὁ μέν διά ὁ Ποινῖνος λέγω φέρω ζεῦγος οὐ βατός κατά ὁ ἄκρον ὁ Ἄλπεις , ὁ δέ διά Κέντρων δυσμικός . ἔχω δέ καί χρυσεῖον ὁ ὁ Σαλασσοί , ὅς κατέχω ἰσχύω ὁ Σαλασσοί πρότερος , καθά καί ὁ πάροδος εἰμί κύριος . προσλαμβάνω δέ πολύς εἰς ὁ μεταλλεία αὐτός ὁ Δουρίας ποταμός εἰς ὁ χρυσοπλύσιον , διόπερ ἐπί πολύς τόπος σχίζω εἰς ὁ ἐξοχετεία ὁ ὕδωρ ὁ κοινός ῥεῖθρον ἐκκενόω . οὗτος δέ ἐκεῖνος μέν συμφέρω πρός ὁ ὁ χρυσός θήρα , ὁ δέ γεωργέω ὁ ὑπό αὐτός πεδίον ὁ ἀρδεία στέρομαι λυπέω , ὁ ποταμός δύναμαι ποτίζω ὁ χώρα διά ὁ ὑπερδέξιος ἔχω ὁ ῥεῖθρον . ἐκ δέ οὗτος ὁ αἰτία πόλεμος συνεχής εἰμί πρός ἀλλήλων ἀμφότερος ὁ ἔθνος . κρατέω δέ Ῥωμαῖος ὁ μέν χρυσουργεῖον ἐκπίπτω καί ὁ χώρα ὁ Σαλασσοί , ὁ δέ ὄρος κατέχω ἀκμή ὁ ὕδωρ πωλέω ὁ δημοσιώνης ὁ ἐργολαβέω ὁ χρυσεῖον · καί πρός οὗτος δέ εἰμί ἀεί διαφορά διά ὁ πλεονεξία ὁ δημοσιώνης . οὕτως δέ συμβαίνω ὁ στρατηγιάω ἀεί ὁ Ῥωμαῖος καί πέμπω ἐπί ὁ τόπος εὐπορέω πρόφασις ἀπό ὅς πολεμέω . μέχρι μέν δή ὁ νεωστί χρόνος τότε μέν πολεμόω τότε δέ καταλύω ὁ πρός ὁ Ῥωμαῖος πόλεμος ἰσχύω ὅμως , καί πολύς καταβλάπτω ὁ διά αὐτός ὑπερβάλλω ὁ ὄρος κατά ὁ λῃστρικός ἔθος · ὁ γε καί Δέκιμος Βροῦτος φεύγω ἐκ Μουτίνας πράσσω δραχμή κατά ἀνήρ · Μεσσάλας δέ πλησίον αὐτός χειμαδεύω τιμή ξύλον καταβάλλω ὁ τε καύσιμος καί ὁ πτελέϊνος ἀκόντισμα ὁ γυμναστικός . συλάω δέ ποτέ καί χρῆμα Καῖσαρ ὁ ἀνήρ οὗτος καί ἐπιβάλλω κρημνός στρατόπεδον , πρόφασις ὡς ὁδοποιέω ἤ γεφυρόω ποταμός . ὕστερον μέντοι καταστρέφω αὐτός ἄρδην ὁ Σεβαστός καί πᾶς λαφυροπωλέω , κομίζω εἰς Ἐπορεδία Ῥωμαῖος ἀποικία , ὅς συνοικίζω μέν φρουρά εἰμί βούλομαι ὁ Σαλασσοί , ὀλίγος δέ ἀντέχω δύναμαι ὁ αὐτόθι , ἕως ἀφανίζω ὁ ἔθνος . ὁ μέν οὖν ἄλλος σῶμα τρεῖς μυριάς ἐξετάζω ἐπί ὁ ἑξακισχίλιοι , ὁ δέ μάχιμος ἀνήρ ὀκτακισχίλιοι · πᾶς δέ πωλέω Τερέντιος Ὀυάρρων ὑπό δόρυ καταστρέφω αὐτός στρατηγός · τρισχίλιοι δέ Ῥωμαῖος πέμπω οἰκίζω ὁ πόλις Αὐγοῦστα ὁ Καῖσαρ , ἐν ὅς στρατοπεδεύω χωρίον ὁ Ὀυάρρων , καί νῦν εἰρήνη ἄγω πᾶς ὁ πλησιόχωρος μέχρι ὁ ἄκρος ὑπερβολή ὁ ὄρος .