strabo.geographica 8.5.5
περὶ δὲ τῆς Λακώνων πολιτείας καὶ τῶν γενομένων παρʼ αὐτοῖς μεταβολῶν τὰ μὲν πολλὰ παρείη τις ἂν διὰ τὸ γνώριμον , τινῶν δʼ ἄξιον ἴσως μνησθῆναι . Ἀχαιοὺς γὰρ τοὺς Φθιώτας φασὶ συγκατελθόντας Πέλοπι εἰς τὴν Πελοπόννησον οἰκῆσαι τὴν Λακωνικήν , τοσοῦτον δʼ ἀρετῇ διενεγκεῖν ὥστε τὴν Πελοπόννησον , ἐκ πολλῶν ἤδη χρόνων Ἄργος λεγομένην , τότε Ἀχαϊκὸν Ἄργος λεχθῆναι , καὶ οὐ μόνον γε τὴν Πελοπόννησον ἀλλὰ καὶ ἰδίως τὴν Λακωνικὴν οὕτω προσαγορευθῆναι · τὸ γοῦν τοῦ ποιητοῦ ποῦ Μενέλαος ἔην ; ἢ οὐκ Ἄργεος ἦεν Ἀχαιικοῦ;δέχονταί τινες οὕτως ἢ οὐκ ἦν ἐν τῇ Λακωνικῇ ; κατὰ δὲ τὴν τῶν Ἡρακλειδῶν κάθοδον Φιλονόμου προδόντος τὴν χώραν τοῖς Δωριεῦσι μετανέστησαν ἐκ τῆς Λακωνικῆς εἰς τὴν τῶν Ἰώνων τὴν καὶ νῦν Ἀχαΐαν καλουμένην · ἐροῦμεν δὲ περὶ αὐτῶν ἐν τοῖς Ἀχαϊκοῖς . οἱ δὲ κατασχόντες τὴν Λακωνικὴν κατʼ ἀρχὰς μὲν ἐσωφρόνουν , ἐπεὶ δʼ οὖν Λυκούργῳ τὴν πολιτείαν ἐπέτρεψαν , τοσοῦτον ὑπερεβάλοντο τοὺς ἄλλους ὥστε μόνοι τῶν Ἑλλήνων καὶ γῆς καὶ θαλάττης ἐπῆρξαν , διετέλεσάν τε ἄρχοντες τῶν Ἑλλήνων ἕως ἀφείλοντο αὐτοὺς τὴν ἡγεμονίαν Θηβαῖοι καὶ μετʼ ἐκείνους εὐθὺς Μακεδόνες . οὐ μὴν τελέως γε οὐδὲ τούτοις εἶξαν , ἀλλὰ φυλάττοντες τὴν αὐτονομίαν ἔριν εἶχον περὶ πρωτείων ἀεὶ πρός τε τοὺς ἄλλους Ἕλληνας καὶ πρὸς τοὺς τῶν Μακεδόνων βασιλέας · καταλυθέντων δὲ τούτων ὑπὸ Ῥωμαίων , μικρὰ μέν τινα προσέκρουσαν τοῖς πεμπομένοις ὑπὸ Ῥωμαίων στρατηγοῖς τυραννούμενοι τότε καὶ πολιτευόμενοι μοχθηρῶς · ἀναλαβόντες δὲ σφᾶς ἐτιμήθησαν διαφερόντως καὶ ἔμειναν ἐλεύθεροι , πλὴν τῶν φιλικῶν λειτουργιῶν ἄλλο συντελοῦντες οὐδέν . νεωστὶ δʼ Εὐρυκλῆς αὐτοὺς ἐτάραξε δόξας ἀποχρήσασθαι τῇ Καίσαρος φιλίᾳ πέρα τοῦ μετρίου πρὸς τὴν ἐπιστασίαν αὐτῶν , ἐπαύσατο δʼ ἡ ἀρχὴ ταχέως , ἐκείνου μὲν παραχωρήσαντος εἰς τὸ χρεών , τοῦ δʼ υἱοῦ τὴν φιλίαν ἀπεστραμμένου τὴν τοιαύτην πᾶσαν · συνέβη δὲ καὶ τοὺς Ἐλευθερολάκωνας λαβεῖν τινα τάξιν πολιτείας , ἐπειδὴ Ῥωμαίοις προσέθεντο πρῶτοι οἱ περίοικοι τυραννουμένης τῆς Σπάρτης , οἵ τε ἄλλοι καὶ οἱ Εἵλωτες . Ἑλλάνικος μὲν οὖν Εὐρυσθένη καὶ Προκλέα φησὶ διατάξαι τὴν πολιτείαν , Ἔφορος δʼ ἐπιτιμᾷ φήσας Λυκούργου μὲν αὐτὸν μηδαμοῦ μεμνῆσθαι , τὰ δʼ ἐκείνου ἔργα τοῖς μὴ προσήκουσιν ἀνατιθέναι · μόνῳ γοῦν Λυκούργῳ ἱερὸν ἱδρῦσθαι καὶ θύεσθαι κατʼ ἔτος , ἐκείνοις δὲ καίπερ οἰκισταῖς γενομένοις μηδὲ τοῦτο δεδόσθαι ὥστε τοὺς ἀπʼ αὐτῶν τοὺς μὲν Εὐρυσθενίδας τοὺς δὲ Προκλείδας καλεῖσθαι , ἀ Ἀγίδας ἀπὸ Ἄγιδος τοῦ Εὐρυσθένους τοὺς δʼ πὸ Εὐρυπῶντος τοῦ Προκλέους · τοὺς μὲν σαι δικαίως , τοὺς δὲ δεξαμένους ἐππους , διʼ ἐκείνων δυναστεῦσαι · ὅθε νομισθῆναι ὅπερ πᾶσιν ἀποδέδοτασανίαν τε τῶν Εὐρυπωντιδῶν ἐκπεσόν οἰκείας ἐν τῇ φυγῇ συντάξαι λόγγου , νόμων ὄντος τῆς ἐκβαλούση τοὺς χρησμοὺς λέγειν τοὺς δοθέντα πλείστων .
Lemmas: περί δέ ὁ Λάκων πολιτεία καί ὁ γίγνομαι παρά αὐτός μεταβολή ὁ μέν πολύς πάρειμι τις ἄν διά ὁ γνώριμος , τις δέ ἄξιος ἴσως μιμνῄσκω . Ἀχαιός γάρ ὁ Φθιώτης φημί συγκατέρχομαι Πέλοψ εἰς ὁ Πελοπόννησος οἰκέω ὁ Λακωνικός , τοσοῦτος δέ ἀρετή διαφέρω ὥστε ὁ Πελοπόννησος , ἐκ πολύς ἤδη χρόνος Ἄργος λέγω , τότε Ἀχαϊκός Ἄργος λέγω , καί οὐ μόνος γε ὁ Πελοπόννησος ἀλλά καί ἴδιος ὁ Λακωνικός οὕτως προσαγορεύω · ὁ γοῦν ὁ ποιητής ποῦ Μενέλαος εἰμί ; ἤ οὐ Ἄργος εἰμί αχαιικου;δεχοντ τις οὕτως ἤ οὐ εἰμί ἐν ὁ Λακωνικός ; κατά δέ ὁ ὁ Ἡρακλείδαι κάθοδος Φιλόνομος προδίδωμι ὁ χώρα ὁ Δωριεύς μετανίστημι ἐκ ὁ Λακωνικός εἰς ὁ ὁ Ἴων ὁ καί νῦν Ἀχαία καλέω · λέγω δέ περί αὐτός ἐν ὁ Ἀχαϊκός . ὁ δέ κατέχω ὁ Λακωνικός κατά ἀρχή μέν σωφρονέω , ἐπεί δέ οὖν Λυκοῦργος ὁ πολιτεία ἐπιτρέπω , τοσοῦτος ὑπερβάλλω ὁ ἄλλος ὥστε μόνος ὁ Ἕλλην καί γῆ καί θάλασσα ἐπάρχω , διατελέω τε ἄρχω ὁ Ἕλλην ἕως ἀφαιρέω αὐτός ὁ ἡγεμονία Θηβαῖος καί μετά ἐκεῖνος εὐθύς Μακεδών . οὐ μήν τέλειος γε οὐδέ οὗτος εἴκω , ἀλλά φυλάσσω ὁ αὐτονομία ἔρις ἔχω περί πρωτεῖον ἀεί πρός τε ὁ ἄλλος Ἕλλην καί πρός ὁ ὁ Μακεδών βασιλεύς · καταλύω δέ οὗτος ὑπό Ῥωμαῖος , μικρός μέν τις προσκρούω ὁ πέμπω ὑπό Ῥωμαῖος στρατηγός τυραννεύω τότε καί πολιτεύω μοχθηρός · ἀναλαμβάνω δέ σφεῖς τιμάω διαφερόντως καί μένω ἐλεύθερος , πλήν ὁ φιλικός λειτουργία ἄλλος συντελέω οὐδείς . νεωστί δέ Εὐρυκλῆς αὐτός ταράσσω δοκέω ἀποχράω ὁ Καῖσαρ φιλία πέρα ὁ μέτριος πρός ὁ ἐπιστασία αὐτός , παύω δέ ὁ ἀρχή ταχύς , ἐκεῖνος μέν παραχωρέω εἰς ὁ χρεών , ὁ δέ υἱός ὁ φιλία ἀποστρέφω ὁ τοιοῦτος πᾶς · συμβαίνω δέ καί ὁ Ἐλευθερολάκων λαμβάνω τις τάξις πολιτεία , ἐπειδή Ῥωμαῖος προστίθημι πρῶτος ὁ περίοικος τυραννεύω ὁ Σπάρτη , ὁ τε ἄλλος καί ὁ Εἵλως . Ἑλλάνικος μέν οὖν Εὐρυσθένης καί Προκλῆς φημί διατάσσω ὁ πολιτεία , Ἔφορος δέ ἐπιτιμάω φημί Λυκοῦργος μέν αὐτός μηδαμοῦ μιμνῄσκω , ὁ δέ ἐκεῖνος ἔργον ὁ μή προσήκω ἀνατίθημι · μόνος γοῦν Λυκοῦργος ἱερός ἱδρύω καί θύω κατά ἔτος , ἐκεῖνος δέ καίπερ οἰκιστής γίγνομαι μηδέ οὗτος δίδωμι ὥστε ὁ ἀπό αὐτός ὁ μέν Εὐρυσθενίδης ὁ δέ Προκλείδης καλέω , ὁ Ἀγίδας ἀπό Ἄγις ὁ Εὐρυσθένης ὁ δέ πόα Εὐρυπών ὁ Προκλῆς · ὁ μέν σης δίκαιος , ὁ δέ δέχομαι ἔπος , διά ἐκεῖνος δυναστεύω · ὅθε νομίζω ὅς πᾶς ἀποδίδωμι τε ὁ Εὐρυπωντίδης ἐκπίπτω οἰκεῖος ἐν ὁ φυγή συντάσσω λόγγος , νόμος εἰμί ὁ ἐκβαμλήνω ὁ χρησμός λέγω ὁ δίδωμι πολύς .