strabo.geographica 8.3.33
Ἔφορος δέ φησιν Αἰτωλὸν ἐκπεσόντα ὑπὸ Σαλμωνέως τοῦ βασιλέως Ἐπειῶν τε καὶ Πισατῶν ἐκ τῆς Ἠλείας εἰς τὴν Αἰτωλίαν , ὀνομάσαι τε ἀφʼ αὑτοῦ τὴν χώραν καὶ συνοικίσαι τὰς αὐτόθι πόλεις · τούτου δʼ ἀπόγονον ὑπάρξαντα Ὄξυλον φίλον τοῖς περὶ Τήμενον Ἡρακλείδαις ἡγήσασθαί τε τὴν ὁδὸν κατιοῦσιν εἰς τὴν Πελοπόννησον καὶ μερίσαι τὴν πολεμίαν αὐτοῖς χώραν καὶ τἆλλα ὑποθέσθαι τὰ περὶ τὴν κατάκτησιν τῆς χώρας , ἀντὶ δὲ τούτων λαβεῖν χάριν τὴν εἰς τὴν Ἠλείαν κάθοδον , προγονικὴν οὖσαν , κατελθεῖν δὲ ἀθροίσαντα στρατιὰν ἐκ τῆς Αἰτωλίας ἐπὶ τοὺς κατέχοντας Ἐπειοὺς τὴν Ἦλιν · ἀπαντησάντων δὲ τῶν Ἐπειῶν μεθʼ ὅπλων , ἐπειδὴ ἀντίπαλοι ἦσαν αἱ δυνάμεις , εἰς μονομαχίαν προελθεῖν κατὰ ἔθος τι παλαιὸν τῶν Ἑλλήνων Πυραίχμην Αἰτωλὸν Δέγμενόν τʼ Ἐπειόν , τὸν μὲν Δέγμενον μετὰ τόξου ψιλόν , ὡς περιεσόμενον ῥᾳδίως ὁπλίτου διὰ τῆς ἑκηβολίας , τὸν δὲ μετὰ σφενδόνης καὶ πήρας λίθων , ἐπειδὴ κατέμαθε τὸν δόλον · τυχεῖν δὲ νεωστὶ ὑπὸ τῶν Αἰτωλῶν εὑρημένον τὸ τῆς σφενδόνης εἶδος · μακροβολωτέρας δʼ οὔσης τῆς σφενδόνης πεσεῖν τὸν Δέγμενον , καὶ κατασχεῖν τοὺς Αἰτωλοὺς τὴν γῆν ἐκβαλόντας τοὺς Ἐπειούς · παραλαβεῖν δὲ καὶ τὴν ἐπιμέλειαν τοῦ ἱεροῦ τοῦ Ὀλυμπίασιν , ἣν εἶχον οἱ Ἀχαιοί · διὰ δὲ τὴν τοῦ Ὀξύλου φιλίαν πρὸς τοὺς Ἡρακλείδας συνομολογηθῆναι ῥᾳδίως ἐκ πάντων μεθʼ ὅρκου τὴν Ἠλείαν ἱερὰν εἶναι τοῦ Διός , τὸν δʼ ἐπιόντα ἐπὶ τὴν χώραν ταύτην μεθʼ ὅπλων ἐναγῆ εἶναι , ὡς δʼ αὕτως ἐναγῆ καὶ τὸν μὴ ἐπαμύνοντα εἰς δύναμιν · ἐκ δὲ τούτου καὶ τοὺς κτίσαντας τὴν Ἠλείων πόλιν ὕστερον ἀτείχιστον ἐᾶσαι , καὶ τοὺς διʼ αὐτῆς τῆς χώρας ἰόντας στρατοπέδῳ τὰ ὅπλα παραδόντας ἀπολαμβάνειν μετὰ τὴν ἐκ τῶν ὅρων ἔκβασιν · Ἴφιτόν τε θεῖναι τὸν Ὀλυμπικὸν ἀγῶνα , ἱερῶν ὄντων τῶν Ἠλείων . ἐκ δὴ τῶν τοιούτων αὔξησιν λαβεῖν τοὺς ἀνθρώπους · τῶν γὰρ ἄλλων πολεμούντων ἀεὶ πρὸς ἀλλήλους , μόνοις ὑπάρξαι πολλὴν εἰρήνην , οὐκ αὐτοῖς μόνον ἀλλὰ καὶ τοῖς ξένοις , ὥστε καὶ εὐανδρῆσαι μάλιστα πάντων παρὰ τοῦτο . Φείδωνα δὲ τὸν Ἀργεῖον , δέκατον μὲν ὄντα ἀπὸ Τημένου , δυνάμει δʼ ὑπερβεβλημένον τοὺς κατʼ αὐτόν , ἀφʼ ἧς τήν τε λῆξιν ὅλην ἀνέλαβε τὴν Τημένου διεσπασμένην εἰς πλείω μέρη , καὶ μέτρα ἐξεῦρε τὰ Φειδώνια καλούμενα καὶ σταθμοὺς καὶ νόμισμα κεχαραγμένον τό τε ἄλλο καὶ τὸ ἀργυροῦν , πρὸς τούτοις ἐπιθέσθαι καὶ ταῖς ὑφʼ Ἡρακλέους αἱρεθείσαις πόλεσι , καὶ τοὺς ἀγῶνας ἀξιοῦν τιθέναι αὐτόν , οὓς ἐκεῖνος ἔθηκε · τούτων δὲ εἶναι καὶ τὸν Ὀλυμπικόν · καὶ δὴ βιασάμενον ἐπελθόντα θεῖναι αὐτόν , οὔτε τῶν Ἠλείων ἐχόντων ὅπλα ὥστε κωλύειν διὰ τὴν εἰρήνην τῶν τε ἄλλων κρατουμένων τῇ δυναστείᾳ · οὐ μὴν τούς γε Ἠλείους ἀναγράψαι τὴν θέσιν ταύτην , ἀλλὰ καὶ ὅπλα κτήσασθαι διὰ τοῦτο καὶ ἀρξαμένους ἐπικουρεῖν σφίσιν αὐτοῖς · συμπράττειν δὲ καὶ Λακεδαιμονίους , εἴτε φθονήσαντας τῇ διὰ τὴν εἰρήνην εὐτυχίᾳ εἴτε καὶ συνεργοὺς ἕξειν νομίσαντας πρὸς τὸ καταλῦσαι τὸν Φείδωνα , ἀφῃρημένον αὐτοὺς τὴν ἡγεμονίαν τῶν Πελοποννησίων , νοι προεκέκτηντο · καὶ δὴ καὶ συγκαταλῦσαι τὸν Φείδωνα · τοὺς δὲ συγκατασκευάσαι τοῖς Ἠλείοις τήν τε Πισᾶτιν καὶ τὴν Τριφυλίαν . ὁ δὲ παράπλους ἅπας ὁ τῆς νῦν Ἠλείας μὴ κατακολπίζοντι χιλίων ὁμοῦ καὶ διακοσίων ἐστὶ σταδίων . ταῦτα μὲν περὶ τῆς Ἠλείας .
Lemmas: Ἔφορος δέ φημί Αἰτωλός ἐκπίπτω ὑπό Σαλμωνεύς ὁ βασιλεύς Ἐπειός τε καί Πισάτης ἐκ ὁ Ἠλεῖος εἰς ὁ Αἰτωλία , ὀνομάζω τε ἀπό ἑαυτοῦ ὁ χώρα καί συνοικίζω ὁ αὐτόθι πόλις · οὗτος δέ ἀπόγονος ὑπάρχω Ὄξυλος φίλος ὁ περί Τήμενος Ἡρακλείδαι ἡγέομαι τε ὁ ὁδός κατέρχομαι εἰς ὁ Πελοπόννησος καί μερίζω ὁ πολέμιος αὐτός χώρα καί ἄλλος ὑποτίθημι ὁ περί ὁ κατάκτησις ὁ χώρα , ἀντί δέ οὗτος λαμβάνω χάρις ὁ εἰς ὁ Ἠλεῖος κάθοδος , προγονικός εἰμί , κατέρχομαι δέ ἀθροίζω στρατιά ἐκ ὁ Αἰτωλία ἐπί ὁ κατέχω Ἐπειός ὁ Ἦλις · ἀπαντάω δέ ὁ Ἐπειός μετά ὅπλον , ἐπειδή ἀντίπαλος εἰμί ὁ δύναμις , εἰς μονομαχία προέρχομαι κατά ἔθος τις παλαιός ὁ Ἕλλην Πυραίχμης Αἰτωλός Δέγμενος τε Ἐπειός , ὁ μέν Δέγμενος μετά τόξον ψιλός , ὡς περιέννυμι ῥᾴδιος ὁπλίτης διά ὁ ἑκηβολία , ὁ δέ μετά σφενδόνη καί πήρα λίθος , ἐπειδή καταμανθάνω ὁ δόλος · τυγχάνω δέ νεωστί ὑπό ὁ Αἰτωλός εὑρίσκω ὁ ὁ σφενδόνη εἶδος · μακροβόλος δέ εἰμί ὁ σφενδόνη πίπτω ὁ Δέγμενος , καί κατέχω ὁ Αἰτωλός ὁ γῆ ἐκβάλλω ὁ Ἐπειός · παραλαμβάνω δέ καί ὁ ἐπιμέλεια ὁ ἱερόν ὁ Ὀλυμπίασι , ὅς ἔχω ὁ Ἀχαιός · διά δέ ὁ ὁ Ὄξυλος φιλία πρός ὁ Ἡρακλείδης συνομολογέω ῥᾴδιος ἐκ πᾶς μετά ὅρκος ὁ Ἠλεῖος ἱερός εἰμί ὁ Ζεύς , ὁ δέ ἐπέρχομαι ἐπί ὁ χώρα οὗτος μετά ὅπλον ἐναγής εἰμί , ὡς δέ αὔτως ἐναγής καί ὁ μή ἐπαμύνω εἰς δύναμις · ἐκ δέ οὗτος καί ὁ κτίζω ὁ Ἠλεῖος πόλις ὕστερον ἀτείχιστος ἐάω , καί ὁ διά αὐτός ὁ χώρα ἔρχομαι στρατόπεδον ὁ ὅπλον παραδίδωμι ἀπολαμβάνω μετά ὁ ἐκ ὁ ὅρος ἔκβασις · Ἴφιτος τε τίθημι ὁ Ὀλυμπικός ἀγών , ἱερός εἰμί ὁ Ἠλεῖος . ἐκ δή ὁ τοιοῦτος αὔξησις λαμβάνω ὁ ἄνθρωπος · ὁ γάρ ἄλλος πολεμέω ἀεί πρός ἀλλήλων , μόνος ὑπάρχω πολύς εἰρήνη , οὐ αὐτός μόνος ἀλλά καί ὁ ξένος , ὥστε καί εὐανδρέω μάλα πᾶς παρά οὗτος . Φείδων δέ ὁ Ἀργεῖος , δέκατος μέν εἰμί ἀπό Τήμενος , δύναμις δέ ὑπερβάλλω ὁ κατά αὐτός , ἀπό ὅς ὁ τε λῆξις ὅλος ἀναλαμβάνω ὁ Τήμενος διασπάω εἰς πολύς μέρος , καί μέτρον ἐξευρίσκω ὁ Φειδώνιος καλέω καί σταθμός καί νόμισμα χαράσσω ὁ τε ἄλλος καί ὁ ἀργύρεος , πρός οὗτος ἐπιτίθημι καί ὁ ὑπό Ἡρακλῆς αἱρέω πόλις , καί ὁ ἀγών ἀξιόω τίθημι αὐτός , ὅς ἐκεῖνος τίθημι · οὗτος δέ εἰμί καί ὁ Ὀλυμπικός · καί δή βιάζω ἐπέρχομαι τίθημι αὐτός , οὔτε ὁ Ἠλεῖος ἔχω ὅπλον ὥστε κωλύω διά ὁ εἰρήνη ὁ τε ἄλλος κρατέω ὁ δυναστεία · οὐ μήν ὁ γε Ἠλεῖος ἀναγράφω ὁ θέσις οὗτος , ἀλλά καί ὅπλον κτάομαι διά οὗτος καί ἄρχω ἐπικουρέω σφεῖς αὐτός · συμπράσσω δέ καί Λακεδαιμόνιος , εἴτε φθονέω ὁ διά ὁ εἰρήνη εὐτυχία εἴτε καί συνεργός ἔχω νομίζω πρός ὁ καταλύω ὁ Φείδων , ἀφαιρέω αὐτός ὁ ἡγεμονία ὁ Πελοποννήσιος , νοι προκτάομαι · καί δή καί συγκαταλύω ὁ Φείδων · ὁ δέ συγκατασκευάζω ὁ Ἠλεῖος ὁ τε Πισᾶτις καί ὁ Τριφυλίη . ὁ δέ παράπλους ἅπας ὁ ὁ νῦν Ἠλεῖος μή κατακολπίζω χίλιοι ὁμοῦ καί διακόσιοι εἰμί στάδιον . οὗτος μέν περί ὁ Ἠλεῖος .