strabo.geographica 6.2.8
πλησίον δὲ τῶν Κεντορίπων ἐστὶ πόλισμα ἡ μικρὸν ἔμπροσθεν λεχθεῖσα Αἴτνη τοὺς ἀναβαίνοντας ἐπὶ τὸ ὄρος δεχομένη καὶ παραπέμπουσα · ἐντεῦθεν γὰρ ἀρχὴ τῆς ἀκρωρείας . ἔστι δὲ ψιλὰ τὰ ἄνω χωρία καὶ τεφρώδη καὶ χιόνος μεστὰ τοῦ χειμῶνος , τὰ κάτω δὲ δρυμοῖς καὶ φυτείαις διείληπται παντοδαπαῖς . ἔοικε δὲ λαμβάνειν μεταβολὰς πολλὰς τὰ ἄκρα τοῦ ὄρους διὰ τὴν νομὴν τοῦ πυρός , τοτὲ μὲν εἰς ἕνα κρατῆρα συμφερομένου τοτὲ δὲ σχιζομένου , καὶ τοτὲ μὲν ῥύακας ἀναπέμποντος τοτὲ δὲ φλόγας καὶ λιγνῦς , ἄλλοτε δὲ καὶ μύδρους ἀναφυσῶντος · ἀνάγκη δὲ τοῖς πάθεσι τούτοις τούς τε ὑπὸ γῆν πόρους συμμεταβάλλειν καὶ τὰ στόμια ἐνίοτε πλείω κατὰ τὴν ἐπιφάνειαν τὴν πέριξ . οἱ δʼ οὖν νεωστὶ ἀναβάντες διηγοῦντο ἡμῖν ὅτι καταλάβοιεν ἄνω πεδίον ὁμαλὸν ὅσον εἴκοσι σταδίων τὴν περίμετρον , κλειόμενον ὀφρύι τεφρώδει τειχίου τὸ ὕψος ἔχοντι , ὥστε δεῖν καθάλλεσθαι τοὺς εἰς τὸ πεδίον προελθεῖν βουλομένους · ὁρᾶν τʼ ἐν τῷ μέσῳ βουνὸν τεφρώδη τὴν χρόαν , οἵαπερ καὶ ἡ ἐπιφάνεια καθεωρᾶτο τοῦ πεδίου , ὑπὲρ δὲ τοῦ βουνοῦ νέφος ὄρθιον διανεστηκὸς εἰς ὕψος ὅσον διακοσίων ποδῶν ἠρεμοῦν ( εἶναι γὰρ καὶ νηνεμίαν ) , εἰκάζειν δὲ καπνῷ · δύο δὲ τολμήσαντας προελθεῖν εἰς τὸ πεδίον , ἐπειδὴ θερμοτέρας ἐπέβαινον τῆς ψάμμου καὶ βαθυτέρας , ἀναστρέψαι μηδὲν ἔχοντας περιττότερον φράζειν τῶν φαινομένων τοῖς πόρρωθεν ἀφορῶσι . νομίζειν δʼ ἐκ τῆς τοιαύτης ὄψεως πολλὰ μυθεύεσθαι καὶ μάλιστα οἷά φασί τινες περὶ Ἐμπεδοκλέους , ὅτι καθάλοιτο εἰς τὸν κρατῆρα καὶ καταλίποι τοῦ πάθους ἴχνος τῶν ἐμβάδων τὴν ἑτέραν ἃς ἐφόρει χαλκᾶς · εὑρεθῆναι γὰρ ἔξω μικρὸν ἄπωθεν τοῦ χείλους τοῦ κρατῆρος ὡς ἀνερριμμένην ὑπὸ τῆς βίας τοῦ πυρός · οὔτε γὰρ προσιτὸν εἶναι τὸν τόπον οὔθʼ ὁρατόν , εἰκάζειν τε μηδὲ καταρριφῆναί τι δύνασθαι ἐκεῖσε ὑπὸ τῆς ἀντιπνοίας τῶν ἐκ βάθους ἀνέμων καὶ τῆς θερμότητος , ἣν προαπαντᾶν εὔλογον πόρρωθεν πρὶν ἢ τῷ στομίῳ τοῦ κρατῆρος προσπελάσαι · εἰ δὲ καταρριφείη , φθάνοι ἂν διαφθαρὲν πρὶν ἀναρριφῆναι πάλιν ὁποῖον παρελήφθη πρότερον . τὸ μὲν οὖν ἐκλείπειν ποτὲ τὰ πνεύματα καὶ τὸ πῦρ ἐπιλειπούσης τῆς ὕλης , οὐκ ἄλογον , οὐ μὴν ἐπὶ τοσοῦτόν γε ὥστʼ ἀντὶ τῆς τοσαύτης βίας ἐφικτὸν ἀνθρώπῳ γενέσθαι τὸν πλησιασμόν . ὑπέρκειται δʼ ἡ Αἴτνη μᾶλλον μὲν τῆς κατὰ τὸν πορθμὸν καὶ τὴν Καταναίαν παραλίας , ἀλλὰ καὶ τῆς κατὰ τὸ Τυρρηνικὸν πέλαγος καὶ τὰς Λιπαραίων νήσους . νύκτωρ μὲν οὖν καὶ φέγγη φαίνεται λαμπρὰ ἐκ τῆς κορυφῆς , μεθʼ ἡμέραν δὲ καπνῷ καὶ ἀχλύι κατέχεται .
Lemmas: πλησίον δέ ὁ Κεντόριπα εἰμί πόλισμα ὁ μικρός ἔμπροσθεν λέγω Αἴτνη ὁ ἀναβαίνω ἐπί ὁ ὄρος δέχομαι καί παραπέμπω · ἐντεῦθεν γάρ ἀρχή ὁ ἀκρώρεια . εἰμί δέ ψιλός ὁ ἄνω χωρίον καί τεφρώδης καί χιών μεστός ὁ χειμών , ὁ κάτω δέ δρυμός καί φυτεία διαλαμβάνω παντοδαπός . ἔοικα δέ λαμβάνω μεταβολή πολύς ὁ ἄκρον ὁ ὄρος διά ὁ νομή ὁ πῦρ , τότε μέν εἰς εἷς κρατήρ συμφέρω τότε δέ σχίζω , καί τότε μέν ῥύαξ ἀναπέμπω τότε δέ φλόξ καί λιγνύς , ἄλλοτε δέ καί μύδρος ἀναφυσάω · ἀνάγκη δέ ὁ πάθος οὗτος ὁ τε ὑπό γῆ πόρος συμμεταβάλλω καί ὁ στόμιον ἐνίοτε πολύς κατά ὁ ἐπιφάνεια ὁ πέριξ . ὁ δέ οὖν νεωστί ἀναβαίνω διηγέομαι ἐγώ ὅτι καταλαμβάνω ἄνω πεδίον ὁμαλός ὅσος εἴκοσι στάδιον ὁ περίμετρον , κλέω ὀφρύς τεφρώδης τειχίον ὁ ὕψος ἔχω , ὥστε δέω καθάλλομαι ὁ εἰς ὁ πεδίον προέρχομαι βούλομαι · ὁράω τε ἐν ὁ μέσος βουνός τεφρώδης ὁ χροιά , οἵαπερ καί ὁ ἐπιφάνεια καθοράω ὁ πεδίον , ὑπέρ δέ ὁ βουνός νέφος ὄρθιος διανίσταμαι εἰς ὕψος ὅσος διακόσιοι πούς ἠρεμέω ( εἰμί γάρ καί νηνεμία ) , εἰκάζω δέ καπνός · δύο δέ τολμάω προέρχομαι εἰς ὁ πεδίον , ἐπειδή θερμός ἐπιβαίνω ὁ ψάμμος καί βαθύς , ἀναστρέφω μηδείς ἔχω περισσός φράζω ὁ φαίνω ὁ πρόσωθεν ἀφοράω . νομίζω δέ ἐκ ὁ τοιοῦτος ὄψις πολύς μυθεύω καί μάλα οἷος φημί τις περί Ἐμπεδοκλῆς , ὅτι καθάλλομαι εἰς ὁ κρατήρ καί καταλείπω ὁ πάθος ἴχνος ὁ ἐμβάς ὁ ἕτερος ὅς φορέω χάλκεος · εὑρίσκω γάρ ἔξω μικρός ἄπωθεν ὁ χεῖλος ὁ κρατήρ ὡς ἀναρρίπτω ὑπό ὁ βία ὁ πῦρ · οὔτε γάρ προσιτός εἰμί ὁ τόπος οὔτε ὁρατός , εἰκάζω τε μηδέ καταρρίπτω τις δύναμαι ἐκεῖσε ὑπό ὁ ἀντίπνοια ὁ ἐκ βάθος ἄνεμος καί ὁ θερμότης , ὅς προαπαντάω εὔλογος πρόσωθεν πρίν ἤ ὁ στόμιον ὁ κρατήρ προσπελάζω · εἰ δέ καταρρίπτω , φθάνω ἄν διαφθείρω πρίν ἀναρρίπτω πάλιν ὁποῖος παραλαμβάνω πρότερος . ὁ μέν οὖν ἐκλείπω ποτέ ὁ πνεῦμα καί ὁ πῦρ ἐπιλείπω ὁ ὕλη , οὐ ἄλογος , οὐ μήν ἐπί τοσοῦτος γε ὥστε ἀντί ὁ τοσοῦτος βία ἐφικτός ἄνθρωπος γίγνομαι ὁ πλησιασμός . ὑπέρκειμαι δέ ὁ Αἴτνη μάλα μέν ὁ κατά ὁ πορθμός καί ὁ Καταναία παραλία , ἀλλά καί ὁ κατά ὁ Τυρρηνικός πέλαγος καί ὁ Λιπαραῖος νῆσος . νύκτωρ μέν οὖν καί φέγγος φαίνω λαμπρός ἐκ ὁ κορυφή , μετά ἡμέρα δέ καπνός καί ἀχλύς κατέχω .