strabo.geographica 6.1.6
κτίσμα δʼ ἐστὶ τὸ Ῥήγιον Χαλκιδέων , οὓς κατὰ χρησμὸν δεκατευθέντας τῷ Ἀπόλλωνι διʼ ἀφορίαν ὕστερον ἐκ Δελφῶν ἀποικῆσαι δεῦρό φασι παραλαβόντας καὶ ἄλλους τῶν οἴκοθεν · ὡς δʼ Ἀντίοχός φησι , Ζαγκλαῖοι μετεπέμψαντο τοὺς Χαλκιδέας καὶ οἰκιστὴν Ἀντίμνηστον συνέστησαν ἐκείνων . ἦσαν δὲ τῆς ἀποικίας καὶ οἱ Μεσσηνίων φυγάδες τῶν ἐν Πελοποννήσῳ καταστασιασθέντες ὑπὸ τῶν μὴ βουλομένων δοῦναι δίκας ὑπὲρ τῆς φθορᾶς τῶν παρθένων τῆς ἐν Λίμναις γενομένης τοῖς Λακεδαιμονίοις , ἃς καὶ αὐτὰς ἐβιάσαντο πεμφθείσας ἐπὶ τὴν ἱερουργίαν , καὶ τοὺς ἐπιβοηθοῦντας ἀπέκτειναν . παραχωρήσαντες οὖν εἰς Μάκιστον οἱ φυγάδες πέμπουσιν εἰς θεοῦ , μεμφόμενοι τὸν Ἀπόλλω καὶ τὴν Ἄρτεμιν εἰ τοιούτων τυγχάνοιεν ἀνθʼ ὧν ἐτιμώρουν αὐτοῖς , καὶ πυνθανόμενοι πῶς ἂν σωθεῖεν ἀπολωλότες . ὁ δʼ Ἀπόλλων ἐκέλευσε στέλλεσθαι μετὰ Χαλκιδέων εἰς τὸ Ῥήγιον καὶ τῇ ἀδελφῇ αὐτοῦ χάριν ἔχειν · οὐ γὰρ ἀπολωλέναι αὐτοὺς ἀλλὰ σεσῶσθαι μέλλοντάς γε δὴ μὴ συναφανισθήσεσθαι τῇ πατρίδι ἁλωσομένῃ μικρὸν ὕστερον ὑπὸ Σπαρτιατῶν · οἱ δʼ ὑπήκουσαν . διόπερ οἱ τῶν Ῥηγίνων ἡγεμόνες μέχρι Ἀναξίλα τοῦ Μεσσηνίων γένους ἀεὶ καθίσταντο . Ἀντίοχος δὲ τὸ παλαιὸν ἅπαντα τὸν τόπον τοῦτον οἰκῆσαί φησι Σικελοὺς καὶ Μόργητας , διᾶραι δʼ εἰς τὴν Σικελίαν ὕστερον ἐκβληθέντας ὑπὸ τῶν Οἰνωτρῶν . φασὶ δέ τινες καὶ τὸ Μοργάντιον ἐντεῦθεν τὴν προσηγορίαν ἀπὸ τῶν Μοργήτων ἔχειν . ἴσχυσε δὲ μέγιστον ἡ τῶν Ῥηγίνων πόλις καὶ περιοικίδας ἔσχε συχνάς , ἐπιτείχισμά τε ὑπῆρξεν ἀεὶ τῇ νήσῳ καὶ πάλαι καὶ νεωστὶ ἐφʼ ἡμῶν , ἡνίκα Σέξτος Πομπήιος ἀπέστησε τὴν Σικελίαν . ὠνομάσθη δὲ Ῥήγιον εἴθʼ , ὥς φησιν Αἰσχύλος , διὰ τὸ συμβὰν πάθος τῇ χώρᾳ ταύτῃ · ἀπορραγῆναι γὰρ ἀπὸ τῆς ἠπείρου τὴν Σικελίαν ὑπὸ σεισμῶν ἄλλοι τε κἀκεῖνος εἴρηκεν ἀφʼ οὗ δὴ Ῥήγιον κικλήσκεται . τεκμαίρονται δʼ ἀπὸ τῶν περὶ τὴν Αἴτνην συμπτωμάτων καὶ τῶν κατʼ ἄλλα μέρη τῆς Σικελίας καὶ τῶν κατὰ Λιπάραν καὶ τὰς περὶ αὐτὴν νήσους , ἔτι δὲ τῶν κατὰ τὰς Πιθηκούσσας καὶ τὴν προσεχῆ περαίαν ἅπασαν οὐκ ἀπεικὸς ὑπάρχειν καὶ τοῦτο συμβῆναι . νυνὶ μὲν οὖν ἀνεῳγμένων τῶν στομάτων , διʼ ὧν τὸ πῦρ ἀναφυσᾶται καὶ μύδροι καὶ ὕδατα ἐκπίπτει , σπάνιόν τι σείεσθαί φασι τὴν περὶ τὸν πορθμὸν γῆν , τότε δὲ πάντων ἐμπεφραγμένων τῶν εἰς τὴν ἐπιφάνειαν πόρων , ὑπὸ γῆς σμυχόμενον τὸ πῦρ καὶ τὸ πνεῦμα σεισμοὺς ἀπειργάζετο σφοδρούς , μοχλευόμενοι δʼ οἱ τόποι πρὸς τὴν βίαν τῶν ἀνέμων ὑπεῖξάν ποτε καὶ ἀναρραγέντες ἐδέξαντο τὴν ἑκατέρωθεν θάλατταν καὶ ταύτην καὶ τὴν μεταξὺ τῶν ἄλλων τῶν ταύτῃ νήσων . καὶ γὰρ ἡ Προχύτη καὶ Πιθηκοῦσσαι ἀποσπάσματα τῆς ἠπείρου καὶ αἱ Καπρίαι καὶ ἡ Λευκωσία καὶ Σειρῆνες καὶ αἱ Οἰνωτρίδες . αἱ δὲ καὶ ἐκ τοῦ πελάγους ἀνέδυσαν , καθάπερ καὶ νῦν πολλαχοῦ συμβαίνει · τὰς μὲν γὰρ πελαγίας ἐκ βυθοῦ μᾶλλον ἀνενεχθῆναι πιθανόν , τὰς δὲ προκειμένας τῶν ἀκρωτηρίων καὶ πορθμῷ διῃρημένας ἐντεῦθεν ἀπερρωγέναι δοκεῖν εὐλογώτερον . πλὴν εἴτε διὰ ταῦτα τοὔνομα τῇ πόλει γέγονεν , εἴτε διὰ τὴν ἐπιφάνειαν τῆς πόλεως ὡς ἂν βασίλειον τῇ Λατίνῃ φωνῇ προσαγορευσάντων Σαυνιτῶν διὰ τὸ τοὺς ἀρχηγέτας αὐτῶν κοινωνῆσαι Ῥωμαίοις τῆς πολιτείας καὶ ἐπὶ πολὺ χρήσασθαι τῇ Λατίνῃ διαλέκτῳ , πάρεστι σκοπεῖν , ὁποτέρως ἔχει τἀληθές . ἐπιφανῆ δʼ οὖν πόλιν οὖσαν καὶ πολλὰς μὲν πόλεις οἰκίσασαν πολλοὺς δʼ ἄνδρας παρασχομένην ἀξίους λόγου , τοὺς μὲν κατὰ πολιτικὴν ἀρετὴν τοὺς δὲ κατὰ παιδείαν , κατασκάψαι Διονύσιον αἰτιασάμενον , ὅτι αἰτησαμένῳ κόρην πρὸς γάμον τὴν τοῦ δημίου θυγατέρα προὔτειναν · ὁ δʼ υἱὸς αὐτοῦ μέρος τι τοῦ κτίσματος ἀναλαβὼν Φοιβίαν ἐκάλεσεν . ἐπὶ Πύρρου δʼ ἡ τῶν Καμπανῶν φρουρὰ παρασπονδηθέντας διέφθειρε τοὺς πλείστους · μικρὸν δὲ πρὸ τῶν Μαρσικῶν καὶ σεισμοὶ κατήρειψαν πολὺ τῆς κατοικίας . Πομπήιον δʼ ἐκβαλὼν τῆς Σικελίας ὁ Σεβαστὸς Καῖσαρ ὁρῶν λιπανδροῦσαν τὴν πόλιν συνοίκους ἔδωκεν αὐτῇ τῶν ἐκ τοῦ στόλου τινάς , καὶ νῦν ἱκανῶς εὐανδρεῖ .
Lemmas: κτίσμα δέ εἰμί ὁ Ῥήγιον Χαλκιδεύς , ὅς κατά χρησμός δεκατεύω ὁ Ἀπόλλων διά ἀφορία ὕστερον ἐκ Δελφοί ἀποικέω δεῦρο φημί παραλαμβάνω καί ἄλλος ὁ οἴκοθεν · ὡς δέ Ἀντίοχος φημί , Ζαγκλαῖος μεταπέμπω ὁ Χαλκιδεύς καί οἰκιστής Ἀντίμνηστος συνίστημι ἐκεῖνος . εἰμί δέ ὁ ἀποικία καί ὁ Μεσσήνιος φυγάς ὁ ἐν Πελοπόννησος καταστασιάζω ὑπό ὁ μή βούλομαι δίδωμι δίκη ὑπέρ ὁ φθορά ὁ παρθένος ὁ ἐν Λίμνη γίγνομαι ὁ Λακεδαιμόνιος , ὅς καί αὐτός βιάζω πέμπω ἐπί ὁ ἱερουργία , καί ὁ ἐπιβοηθέω ἀποκτείνω . παραχωρέω οὖν εἰς Μάκιστος ὁ φυγάς πέμπω εἰς θεός , μέμφομαι ὁ Ἀπόλλων καί ὁ Ἄρτεμις εἰ τοιοῦτος τυγχάνω ἀντί ὅς τιμωρέω αὐτός , καί πυνθάνομαι πῶς ἄν σῴζω ἀπόλλυμι . ὁ δέ Ἀπόλλων κελεύω στέλλω μετά Χαλκιδεύς εἰς ὁ Ῥήγιον καί ὁ ἀδελφή αὐτός χάρις ἔχω · οὐ γάρ ἀπόλλυμι αὐτός ἀλλά σῴζω μέλλω γε δή μή συναφανίζομαι ὁ πατρίς ἁλίσκομαι μικρός ὕστερον ὑπό Σπαρτιάτης · ὁ δέ ὑπακούω . διόπερ ὁ ὁ Ῥηγῖνος ἡγεμών μέχρι Ἀναξίλης ὁ Μεσσήνιος γένος ἀεί καθίστημι . Ἀντίοχος δέ ὁ παλαιός ἅπας ὁ τόπος οὗτος οἰκέω φημί Σικελός καί Μόργητες , διαίρω δέ εἰς ὁ Σικελία ὕστερον ἐκβάλλω ὑπό ὁ Οί̓νωτρα . φημί δέ τις καί ὁ Μοργάντιον ἐντεῦθεν ὁ προσηγορία ἀπό ὁ Μόργητες ἔχω . ἰσχύω δέ μέγας ὁ ὁ Ῥηγῖνος πόλις καί περιοικίς ἔχω συχνός , ἐπιτείχισμα τε ὑπάρχω ἀεί ὁ νῆσος καί πάλαι καί νεωστί ἐπί ἐγώ , ἡνίκα Σέξτος Πομπήϊος ἀφίστημι ὁ Σικελία . ὀνομάζω δέ Ῥήγιον εἴτε , ὡς φημί Αἰσχύλος , διά ὁ συμβαίνω πάθος ὁ χώρα οὗτος · ἀπαράσσω γάρ ἀπό ὁ ἤπειρος ὁ Σικελία ὑπό σεισμός ἄλλος τε ἐκεῖνος λέγω ἀπό ὅς δή Ῥήγιον κικλήσκω . τεκμαίρομαι δέ ἀπό ὁ περί ὁ Αἴτνη σύμπτωμα καί ὁ κατά ἄλλος μέρος ὁ Σικελία καί ὁ κατά Λιπάρα καί ὁ περί αὐτός νῆσος , ἔτι δέ ὁ κατά ὁ Πιθηκοῦσσαι καί ὁ προσεχής περαίη ἅπας οὐ ἀφίημι ὑπάρχω καί οὗτος συμβαίνω . νυνί μέν οὖν ἀνοίγνυμι ὁ στόμα , διά ὅς ὁ πῦρ ἀναφυσάω καί μύδρος καί ὕδωρ ἐκπίπτω , σπάνιος τις σείω φημί ὁ περί ὁ πορθμός γῆ , τότε δέ πᾶς ἐμφράσσω ὁ εἰς ὁ ἐπιφάνεια πόρος , ὑπό γῆ σμύχω ὁ πῦρ καί ὁ πνεῦμα σεισμός ἀπεργάζομαι σφοδρός , μοχλεύω δέ ὁ τόπος πρός ὁ βία ὁ ἄνεμος ὑπείκω ποτέ καί ἀναρρήγνυμι δέχομαι ὁ ἑκατέρωθεν θάλασσα καί οὗτος καί ὁ μεταξύ ὁ ἄλλος ὁ ταύτῃ νῆσος . καί γάρ ὁ Προχύτη καί Πιθηκοῦσσαι ἀπόσπασμα ὁ ἤπειρος καί ὁ Καπρία καί ὁ Λευκωσία καί Σειρήν καί ὁ Οἰνωτρίδες . ὁ δέ καί ἐκ ὁ πέλαγος ἀναδύνω , καθά καί νῦν πολλαχοῦ συμβαίνω · ὁ μέν γάρ πελάγιος ἐκ βυθός μάλα ἀναφέρω πιθανός , ὁ δέ πρόκειμαι ὁ ἀκρωτήριον καί πορθμός διαιρέω ἐντεῦθεν ἀπορρήγνυμι δοκέω εὔλογος . πλήν εἴτε διά οὗτος ὄνομα ὁ πόλις γίγνομαι , εἴτε διά ὁ ἐπιφάνεια ὁ πόλις ὡς ἄν βασίλειον ὁ Λατίνη φωνή προσαγορεύω Σαυνῖται διά ὁ ὁ ἀρχηγέτης αὐτός κοινωνέω Ῥωμαῖος ὁ πολιτεία καί ἐπί πολύς χράω ὁ Λατίνη διάλεκτος , πάρειμι σκοπέω , ὁπότερος ἔχω ἀληθής . ἐπιφανής δέ οὖν πόλις εἰμί καί πολύς μέν πόλις οἰκίζω πολύς δέ ἀνήρ παρέχω ἄξιος λόγος , ὁ μέν κατά πολιτικός ἀρετή ὁ δέ κατά παιδεία , κατασκάπτω Διονύσιος αἰτιάομαι , ὅτι αἰτέω κόρη πρός γάμος ὁ ὁ δήμιος θυγάτηρ προτείνω · ὁ δέ υἱός αὐτός μέρος τις ὁ κτίσμα ἀναλαμβάνω Φοιβίη καλέω . ἐπί Πύρρος δέ ὁ ὁ Καμπανός φρουρά παρασπονδέω διαφθείρω ὁ πολύς · μικρός δέ πρό ὁ Μαρσικός καί σεισμός κατερείπω πολύς ὁ κατοικία . Πομπήϊος δέ ἐκβάλλω ὁ Σικελία ὁ Σεβαστός Καῖσαρ ὁράω λιπανδρέω ὁ πόλις σύνοικος δίδωμι αὐτός ὁ ἐκ ὁ στόλος τις , καί νῦν ἱκανός εὐανδρέω .