strabo.geographica 6.1.12
πρώτη δʼ ἐστὶ Κρότων ἐν ἑκατὸν καὶ πεντήκοντα σταδίοις ἀπὸ τοῦ Λακινίου καὶ ποταμὸς Αἴσαρος καὶ λιμὴν καὶ ἄλλος ποταμὸς Νέαιθος , ᾧ τὴν ἐπωνυμίαν γενέσθαι φασὶν ἀπὸ τοῦ συμβεβηκότος . καταχθέντας γάρ τινας τῶν ἀπὸ τοῦ Ἰλιακοῦ στόλου πλανηθέντων Ἀχαιῶν ἐκβῆναι λέγουσιν ἐπὶ τὴν κατάσκεψιν τῶν χωρίων , τὰς δὲ συμπλεούσας αὐτοῖς Τρῳάδας καταμαθούσας ἔρημα ἀνδρῶν τὰ πλοῖα ἐμπρῆσαι βαρυνομένας τὸν πλοῦν , ὥστʼ ἀναγκασθῆναι μένειν ἐκείνους , ἅμα καὶ τὴν γῆν σπουδαίαν ὁρῶντας · εὐθὺς δὲ καὶ ἄλλων πλειόνων εἰσαφικνουμένων καὶ ζηλούντων ἐκείνους κατὰ τὸ ὁμόφυλον , πολλὰς κατοικίας γενέσθαι , ὧν αἱ πλείους ὁμώνυμοι τῶν ποταμῶν ἐγένοντο . φησὶ δʼ Ἀντίοχος , τοῦ θεοῦ χρήσαντος Ἀχαιοῖς Κρότωνα κτίζειν , ἀπελθεῖν Μύσκελλον κατασκεψόμενον τὸν τόπον , ἰδόντα δʼ ἐκτισμένην ἤδη Σύβαριν ποταμῷ τῷ πλησίον ὁμώνυμον κρῖναι ταύτην ἀμείνω · ἐπανερέσθαι δʼ οὖν ἀπιόντα τὸν θεὸν εἰ λῷον εἴη ταύτην ἀντʼ ἐκείνης κτίζειν , τὸν δὲ ἀνειπεῖν ( ἐτύγχανε δὲ ὑπόκυφος ὢν ὁ Μύσκελλος ) Μύσκελλε βραχύνωτε , παρὲκ θεὸν ἄλλο ματεύων κλάσματα θηρεύεις · δῶρον δʼ ὅ τι δῷ τις ἐπαινεῖν . ἐπανελθόντα δὲ κτίσαι τὸν Κρότωνα συμπράξαντος καὶ Ἀρχίου τοῦ τὰς Συρακούσσας οἰκίσαντος , προσπλεύσαντος κατὰ τύχην ἡνίκα ὥρμητο ἐπὶ τὸν τῶν Συρακουσσῶν οἰκισμόν . ᾤκουν δὲ Ἰάπυγες τὸν Κρότωνα πρότερον , ὡς Ἔφορός φησι . δοκεῖ δʼ ἡ πόλις τά τε πολέμια ἀσκῆσαι καὶ τὰ περὶ τὴν ἄθλησιν · ἐν μιᾷ γοῦν Ὀλυμπιάδι οἱ τῶν ἄλλων προτερήσαντες τῷ σταδίῳ ἑπτὰ ἄνδρες ἅπαντες ὑπῆρξαν Κροτωνιᾶται , ὥστʼ εἰκότως εἰρῆσθαι δοκεῖ διότι Κροτωνιατῶν ὁ ἔσχατος πρῶτος ἦν τῶν ἄλλων Ἑλλήνων · καὶ τὴν παροιμίαν δὲ ὑγιέστερον Κρότωνος λέγουσαν ἐντεῦθεν εἰρῆσθαί φασιν , ὡς τοῦ τόπου πρὸς ὑγίειαν καὶ εὐεξίαν ἔχοντός τι φορόν . πλείστους οὖν Ὀλυμπιονίκας ἔσχε , καίπερ οὐ πολὺν χρόνον οἰκηθεῖσα διὰ τὸν φθόρον τῶν ἐπὶ Σάγρᾳ πεσόντων ἀνδρῶν τοσούτων τὸ πλῆθος · προσέλαβε δὲ τῇ δόξῃ καὶ τὸ τῶν Πυθαγορείων πλῆθος καὶ Μίλων , ἐπιφανέστατος μὲν τῶν ἀθλητῶν γεγονὼς ὁμιλητὴς δὲ Πυθαγόρου διατρίψαντος ἐν τῇ πόλει πολὺν χρόνον . φασὶ δʼ ἐν τῷ συσσιτίῳ ποτὲ τῶν φιλοσόφων πονήσαντος στύλου τὸν Μίλωνα ὑποδύοντα σῶσαι ἅπαντας , ὑποσπάσαι δὲ καὶ ἑαυτόν · τῇ δʼ αὐτῇ ῥώμῃ πεποιθότα εἰκὸς καὶ τὴν ἱστορουμένην ὑπό τινων εὑρέσθαι καταστροφὴν τοῦ βίου . λέγεται γοῦν ὁδοιπορῶν ποτε διʼ ὕλης βαθείας παραβῆναι τὴν ὁδὸν ἐπὶ πλέον , εἶθʼ εὑρὼν ξύλον μέγα ἐσφηνωμένον , ἐμβαλὼν χεῖρας ἅμα καὶ πόδας εἰς τὴν διάστασιν βιάζεσθαι πρὸς τὸ διαστῆσαι τελέως · τοσοῦτον δʼ ἴσχυσε μόνον ὥστʼ ἐκπεσεῖν τοὺς σφῆνας · εἶτʼ εὐθὺς ἐπισυμπεσεῖν τὰ μέρη τοῦ ξύλου , ἀποληφθέντα δʼ αὐτὸν ἐν τῇ τοιαύτῃ πάγῃ θηρόβρωτον γενέσθαι .
Lemmas: πρῶτος δέ εἰμί Κρότων ἐν ἑκατόν καί πεντήκοντα στάδιον ἀπό ὁ Λακίνιος καί ποταμός Αἴσαρος καί λιμήν καί ἄλλος ποταμός Νέαιθος , ὅς ὁ ἐπωνυμία γίγνομαι φημί ἀπό ὁ συμβαίνω . κατάγω γάρ τις ὁ ἀπό ὁ Ἰλιακός στόλος πλανάω Ἀχαιός ἐκβαίνω λέγω ἐπί ὁ κατάσκεψις ὁ χωρίον , ὁ δέ συμπλέω αὐτός Τρῳάς καταμανθάνω ἐρῆμος ἀνήρ ὁ πλοῖον ἐμπίμπρημι βαρύνω ὁ πλόος , ὥστε ἀναγκάζω μένω ἐκεῖνος , ἅμα καί ὁ γῆ σπουδαῖος ὁράω · εὐθύς δέ καί ἄλλος πολύς εἰσαφικνέομαι καί ζηλέω ἐκεῖνος κατά ὁ ὁμόφυλος , πολύς κατοικία γίγνομαι , ὅς ὁ πολύς ὁμώνυμος ὁ ποταμός γίγνομαι . φημί δέ Ἀντίοχος , ὁ θεός χράω Ἀχαιός Κρότων κτίζω , ἀπέρχομαι Μύσκελλος κατασκοπέω ὁ τόπος , ὁράω δέ κτίζω ἤδη Σύβαρις ποταμός ὁ πλησίον ὁμώνυμος κρίνω οὗτος ἀγαθός · ἐπανέρομαι δέ οὖν ἀπέρχομαι ὁ θεός εἰ λωΐων εἰμί οὗτος ἀντί ἐκεῖνος κτίζω , ὁ δέ ἀναλέγω ( τυγχάνω δέ ὑπόκυφος εἰμί ὁ Μύσκελλος ) Μύσκελλος βραχύνωτος , παρέξ θεός ἄλλος ματεύω κλάσμα θηρεύω · δῶρον δέ ὅς τις δίδωμι τις ἐπαινέω . ἐπανέρχομαι δέ κτίζω ὁ Κρότων συμπράσσω καί Ἀρχίας ὁ ὁ Συράκουσαι οἰκίζω , προσπλέω κατά τύχη ἡνίκα ὁρμάω ἐπί ὁ ὁ Συράκουσαι οἰκισμός . οἰκέω δέ Ἰάπυγες ὁ Κρότων πρότερος , ὡς Ἔφορος φημί . δοκέω δέ ὁ πόλις ὁ τε πολέμιος ἀσκέω καί ὁ περί ὁ ἄθλησις · ἐν εἷς γοῦν Ὀλυμπιάς ὁ ὁ ἄλλος προτερέω ὁ στάδιον ἑπτά ἀνήρ ἅπας ὑπάρχω Κρότων , ὥστε ἔοικα λέγω δοκέω διότι Κρότων ὁ ἔσχατος πρῶτος εἰμί ὁ ἄλλος Ἕλλην · καί ὁ παροιμία δέ ὑγιής Κρότων λέγω ἐντεῦθεν λέγω φημί , ὡς ὁ τόπος πρός ὑγίεια καί εὐεξία ἔχω τις φορός . πολύς οὖν Ὀλυμπιονίκης ἔχω , καίπερ οὐ πολύς χρόνος οἰκέω διά ὁ φθόρος ὁ ἐπί Σάγρας πίπτω ἀνήρ τοσοῦτος ὁ πλῆθος · προσλαμβάνω δέ ὁ δόξα καί ὁ ὁ Πυθαγόρειος πλῆθος καί Μίλων , ἐπιφανής μέν ὁ ἀθλητής γίγνομαι ὁμιλητής δέ Πυθαγόρας διατρίβω ἐν ὁ πόλις πολύς χρόνος . φημί δέ ἐν ὁ συσσίτιον ποτέ ὁ φιλόσοφος πονέω στῦλος ὁ Μίλων ὑποδύω σῴζω ἅπας , ὑποσπάω δέ καί ἑαυτοῦ · ὁ δέ αὐτός ῥώμη πείθω ἔοικα καί ὁ ἱστορέω ὑπό τις εὑρίσκω καταστροφή ὁ βίος . λέγω γοῦν ὁδοιπορέω ποτέ διά ὕλη βαθύς παραβαίνω ὁ ὁδός ἐπί πολύς , εἶτα εὑρίσκω ξύλον μέγας σφηνόω , ἐμβάλλω χείρ ἅμα καί πούς εἰς ὁ διάστασις βιάζω πρός ὁ διΐστημι τέλειος · τοσοῦτος δέ ἰσχύω μόνος ὥστε ἐκπίπτω ὁ σφήν · εἶτα εὐθύς ἐπισυμπίτνω ὁ μέρος ὁ ξύλον , ἀπολαμβάνω δέ αὐτός ἐν ὁ τοιοῦτος πάγη θηρόβρωτος γίγνομαι .