strabo.geographica 5.4.7
μετὰ δὲ Δικαιάρχειάν ἐστι Νεάπολις Κυμαίων ( ὕστερον δὲ καὶ Χαλκιδεῖς ἐπῴκησαν καὶ Πιθηκουσσαίων τινὲς καὶ Ἀθηναίων , ὥστε καὶ Νεάπολις ἐκλήθη διὰ τοῦτο ) , ὅπου δείκνυται μνῆμα τῶν Σειρήνων μιᾶς Παρθενόπης , καὶ ἀγὼν συντελεῖται γυμνικὸς κατὰ μαντείαν . ὕστερον δὲ Καμπανῶν τινας ἐδέξαντο συνοίκους διχοστατήσαντες , καὶ ἠναγκάσθησαν τοῖς ἐχθίστοις ὡς οἰκειοτάτοις χρήσασθαι , ἐπειδὴ τοὺς οἰκείους ἀλλοτρίους ἔσχον . μηνύει δὲ τὰ τῶν δημάρχων ὀνόματα τὰ μὲν πρῶτα Ἑλληνικὰ ὄντα , τὰ δʼ ὕστερα τοῖς Ἑλληνικοῖς ἀναμὶξ τὰ Καμπανικά . πλεῖστα δʼ ἴχνη τῆς Ἑλληνικῆς ἀγωγῆς ἐνταῦθα σώζεται , γυμνάσιά τε καὶ ἐφηβεῖα καὶ φρατρίαι καὶ ὀνόματα Ἑλληνικὰ καίπερ ὄντων Ῥωμαίων . νυνὶ δὲ πεντετηρικὸς ἱερὸς ἀγὼν συντελεῖται παρʼ αὐτοῖς μουσικός τε καὶ γυμνικὸς ἐπὶ πλείους ἡμέρας , ἐνάμιλλος τοῖς ἐπιφανεστάτοις τῶν κατὰ τὴν Ἑλλάδα . ἔστι δὲ καὶ ἐνθάδε διῶρυξ κρυπτή , τοῦ μεταξὺ ὄρους τῆς τε Δικαιαρχείας καὶ τῆς Νεαπόλεως ὑπεργασθέντος ὁμοίως ὥσπερ ἐπὶ τὴν Κύμην , ὁδοῦ τε ἀνοιχθείσης ἐναντίοις ζεύγεσι πορευτῆς ἐπὶ πολλοὺς σταδίους · τὰ δὲ φῶτα ἐκ τῆς ἐπιφανείας τοῦ ὄρους , πολλαχόθεν ἐκκοπεισῶν θυρίδων , διὰ βάθους πολλοῦ κατάγεται . ἔχει δὲ καὶ ἡ Νεάπολις θερμῶν ὑδάτων ἐκβολὰς καὶ κατασκευὰς λουτρῶν οὐ χείρους τῶν ἐν Βαίαις , πολὺ δὲ τῷ πλήθει λειπομένας · ἐκεῖ γὰρ ἄλλη πόλις γεγένηται , συνῳκοδομημένων βασιλείων ἄλλων ἐπʼ ἄλλοις , οὐκ ἐλάττων τῆς Δικαιαρχείας . ἐπιτείνουσι δὲ τὴν ἐν Νεαπόλει διαγωγὴν τὴν Ἑλληνικὴν οἱ ἐκ τῆς Ῥώμης ἀναχωροῦντες δεῦρο ἡσυχίας χάριν τῶν ἀπὸ παιδείας ἐργασαμένων ἢ καὶ ἄλλων διὰ γῆρας ἢ ἀσθένειαν ποθούντων ἐν ἀνέσει ζῆν · καὶ τῶν Ῥωμαίων δʼ ἔνιοι χαίροντες τῷ βίῳ τούτῳ , θεωροῦντες τὸ πλῆθος τῶν ἀπὸ τῆς αὐτῆς ἀγωγῆς ἐπιδημούντων ἀνδρῶν , ἄσμενοι φιλοχωροῦσι καὶ ζῶσιν αὐτόθι .
Lemmas: μετά δέ Δικαιάρχεια εἰμί Νεάπολις Κυμαῖος ( ὕστερον δέ καί Χαλκιδεύς ἐποικέω καί Πιθηκουσσαῖος τις καί Ἀθηναῖος , ὥστε καί Νεάπολις καλέω διά οὗτος ) , ὅπου δείκνυμι μνῆμα ὁ Σειρήν εἷς Παρθενόπη , καί ἀγών συντελέω γυμνικός κατά μαντεία . ὕστερον δέ Καμπανός τις δέχομαι σύνοικος διχοστατέω , καί ἀναγκάζω ὁ ἐχθρός ὡς οἰκεῖος χράω , ἐπειδή ὁ οἰκεῖος ἀλλότριος ἔχω . μηνύω δέ ὁ ὁ δήμαρχος ὄνομα ὁ μέν πρῶτος Ἑλληνικός εἰμί , ὁ δέ ὕστερος ὁ Ἑλληνικός ἀναμίξ ὁ Καμπανικός . πολύς δέ ἴχνος ὁ Ἑλληνικός ἀγωγή ἐνταῦθα σῴζω , γυμνάσιον τε καί ἐφηβεῖον καί φράτρα καί ὄνομα Ἑλληνικός καίπερ εἰμί Ῥωμαῖος . νυνί δέ πεντετηρικός ἱερός ἀγών συντελέω παρά αὐτός μουσικός τε καί γυμνικός ἐπί πολύς ἡμέρα , ἐνάμιλλος ὁ ἐπιφανής ὁ κατά ὁ Ἑλλάς . εἰμί δέ καί ἐνθάδε διῶρυξ κρυπτός , ὁ μεταξύ ὄρος ὁ τε Δικαιάρχεια καί ὁ Νεάπολις ὑπεργάζομαι ὅμοιος ὥσπερ ἐπί ὁ Κύμη , ὁδός τε ἀνοίγνυμι ἐναντίος ζεῦγος πορευτός ἐπί πολύς στάδιον · ὁ δέ φώς ἐκ ὁ ἐπιφάνεια ὁ ὄρος , πολλαχόθεν ἐκκόπτω θυρίς , διά βάθος πολύς κατάγω . ἔχω δέ καί ὁ Νεάπολις θερμός ὕδωρ ἐκβολή καί κατασκευή λουτρόν οὐ κακός ὁ ἐν Βαΐαι , πολύς δέ ὁ πλῆθος λείπω · ἐκεῖ γάρ ἄλλος πόλις γίγνομαι , συνοικοδομέω βασίλειον ἄλλος ἐπί ἄλλος , οὐ ἐλαχύς ὁ Δικαιάρχεια . ἐπιτείνω δέ ὁ ἐν Νεάπολις διαγωγή ὁ Ἑλληνικός ὁ ἐκ ὁ Ῥώμη ἀναχωρέω δεῦρο ἡσυχία χάριν ὁ ἀπό παιδεία ἐργάζομαι ἤ καί ἄλλος διά γῆρας ἤ ἀσθένεια ποθέω ἐν ἄνεσις ζάω · καί ὁ Ῥωμαῖος δέ ἔνιοι χαίρω ὁ βίος οὗτος , θεωρέω ὁ πλῆθος ὁ ἀπό ὁ αὐτός ἀγωγή ἐπιδημέω ἀνήρ , ἄσμενος φιλοχωρέω καί ζάω αὐτόθι .