strabo.geographica 5.4.12
περὶ δὲ Σαυνιτῶν καὶ τοιοῦτός τις λόγος φέρεται , διότι πολεμοῦντες Σαβῖνοι πολὺν χρόνον πρὸς τοὺς Ὀμβρικοὺς εὔξαντο , καθάπερ τῶν Ἑλλήνων τινές , τὰ γενόμενα τῷ ἔτει τούτῳ καθιερῶσαι , νικήσαντες δὲ τῶν γενομένων τὰ μὲν κατέθυσαν τὰ δὲ καθιέρωσαν · ἀφορίας δὲ γενηθείσης , εἶπέ τις ὡς ἐχρῆν καθιερῶσαι καὶ τὰ τέκνα . οἱ δʼ ἐποίησαν τοῦτο καὶ τοὺς γενομένους τότε παῖδας Ἄρεως ἐπεφήμισαν , ἀνδρωθέντας δʼ ἔστειλαν εἰς ἀποικίαν , ἡγήσατο δὲ ταῦρος · ἐν δὲ τῇ τῶν Ὀπικῶν κατευνασθέντος ( ἐτύγχανον δὲ κωμηδὸν ζῶντες ) ἐκβαλόντες ἐκείνους ἱδρύθησαν αὐτόθι καὶ τὸν ταῦρον ἐσφαγίασαν τῷ Ἄρει τῷ δόντι αὐτὸν ἡγεμόνα κατὰ τὴν τῶν μάντεων ἀπόφασιν . εἰκὸς δὲ διὰ τοῦτο καὶ Σαβέλλους αὐτοὺς ὑποκοριστικῶς ἀπὸ τῶν γονέων προσαγορευθῆναι , Σαμνίτας δʼ ἀπʼ ἄλλης αἰτίας , οὓς οἱ Ἕλληνες Σαυνίτας λέγουσι . τινὲς δὲ καὶ Λάκωνας συνοίκους αὐτοῖς γενέσθαι φασὶ καὶ διὰ τοῦτο καὶ φιλέλληνας ὑπάρξαι , τινὰς δὲ καὶ Πιτανάτας καλεῖσθαι . δοκεῖ δὲ καὶ Ταραντίνων πλάσμα τοῦτʼ εἶναι , κολακευόντων ὁμόρους καὶ μέγα δυναμένους ἀνθρώπους καὶ ἅμα ἐξοικειουμένων , οἵ γε καὶ ὀκτὼ μυριάδας ἔστελλόν ποτε τῆς πεζῆς στρατιᾶς , ἱππέας δʼ ὀκτακισχιλίους . φασὶ δὲ νόμον εἶναι παρὰ τοῖς Σαυνίταις καλὸν καὶ προτρεπτικὸν πρὸς ἀρετήν · οὐ γὰρ ἔξεστι διδόναι τὰς θυγατέρας οἷς ἂν ἐθέλωσιν , ἀλλὰ κρίνεσθαι κατὰ ἔτος δέκα μὲν παρθένους δέκα δὲ τῶν νέων τοὺς ἀρίστους καὶ τὰς ἀρίστας · τούτων τῷ πρώτῳ τὴν πρώτην δίδοσθαι , τῷ δευτέρῳ τὴν δευτέραν καὶ ἑξῆς οὕτως · ἐὰν δʼ ὁ λαβὼν τὸ γέρας μεταβαλόμενος γένηται πονηρός , ἀτιμάζουσι καὶ ἀφαιροῦνται τὴν δοθεῖσαν . ἑξῆς δʼ εἰσὶν Ἱρπῖνοι , καὐτοὶ Σαυνῖται · τοὔνομα δʼ ἔσχον ἀπὸ τοῦ ἡγησαμένου λύκου τῆς ἀποικίας · ἵρπον γὰρ καλοῦσιν οἱ Σαυνῖται τὸν λύκον · συνάπτουσι δὲ Λευκανοῖς τοῖς μεσογαίοις . περὶ μὲν Σαυνιτῶν ταῦτα .
Lemmas: περί δέ Σαυνῖται καί τοιοῦτος τις λόγος φέρω , διότι πολεμέω Σαβῖνος πολύς χρόνος πρός ὁ Ὀμβρικός εὔχομαι , καθά ὁ Ἕλλην τις , ὁ γίγνομαι ὁ ἔτος οὗτος καθιερόω , νικάω δέ ὁ γίγνομαι ὁ μέν καταθύω ὁ δέ καθιερόω · ἀφορία δέ γίγνομαι , λέγω τις ὡς χρή καθιερόω καί ὁ τέκνον . ὁ δέ ποιέω οὗτος καί ὁ γίγνομαι τότε παῖς Ἄρης ἐπιφημίζω , ἀνδρόω δέ στέλλω εἰς ἀποικία , ἡγέομαι δέ ταῦρος · ἐν δέ ὁ ὁ Ὀπικοί κατευνάζω ( τυγχάνω δέ κωμηδόν ζάω ) ἐκβάλλω ἐκεῖνος ἱδρύω αὐτόθι καί ὁ ταῦρος σφαγιάζομαι ὁ Ἄρης ὁ δίδωμι αὐτός ἡγεμών κατά ὁ ὁ μάντις ἀπόφασις . ἔοικα δέ διά οὗτος καί Σαβέλλος αὐτός ὑποκοριστικός ἀπό ὁ γονεύς προσαγορεύω , Σαμνίτης δέ ἀπό ἄλλος αἰτία , ὅς ὁ Ἕλλην Σαυνῖται λέγω . τις δέ καί Λάκων σύνοικος αὐτός γίγνομαι φημί καί διά οὗτος καί φιλέλλην ὑπάρχω , τις δέ καί Πιτανάτης καλέω . δοκέω δέ καί Ταραντῖνος πλάσμα οὗτος εἰμί , κολακεύω ὅμορος καί μέγας δύναμαι ἄνθρωπος καί ἅμα ἐξοικειόω , ὅς γε καί ὀκτώ μυριάς στέλλω ποτέ ὁ πεζός στρατιά , ἱππεύς δέ ὀκτακισχίλιοι . φημί δέ νόμος εἰμί παρά ὁ Σαυνῖται καλός καί προτρεπτικός πρός ἀρετή · οὐ γάρ ἔξεστι δίδωμι ὁ θυγάτηρ ὅς ἄν ἐθέλω , ἀλλά κρίνω κατά ἔτος δέκα μέν παρθένος δέκα δέ ὁ νέος ὁ ἀγαθός καί ὁ ἀγαθός · οὗτος ὁ πρῶτος ὁ πρῶτος δίδωμι , ὁ δεύτερος ὁ δεύτερος καί ἑξῆς οὕτως · ἐάν δέ ὁ λαμβάνω ὁ γέρας μεταβάλλω γίγνομαι πονηρός , ἀτιμάζω καί ἀφαιρέω ὁ δίδωμι . ἑξῆς δέ εἰμί Ἱρπῖνοι , αὐτός Σαυνίτης · ὄνομα δέ ἔχω ἀπό ὁ ἡγέομαι λύκος ὁ ἀποικία · ἵρπος γάρ καλέω ὁ Σαυνίτης ὁ λύκος · συνάπτω δέ Λευκανός ὁ μεσόγαιος . περί μέν Σαυνῖται οὗτος .