strabo.geographica 6.2.3
τῶν δὲ συμμενουσῶν κατὰ τὸ λεχθὲν πλευρὸν πόλεων ἡ μὲν Μεσσήνη τῆς Πελωριάδος ἐν κόλπῳ κεῖται , καμπτομένης ἐπὶ πολὺ πρὸς ἕω καὶ μασχάλην τινὰ ποιούσης · ἀπέχει δὲ τοῦ μὲν Ῥηγίου δίαρμα ἑξηκονταστάδιον , τῆς δὲ στυλίδος πολὺ ἔλαττον . κτίσμα δʼ ἐστὶ Μεσσηνίων τῶν ἐν Πελοποννήσῳ , παρʼ ὧν τοὔνομα μετήλλαξε καλουμένη Ζάγκλη πρότερον διὰ τὴν σκολιότητα τῶν τόπων ( ζάγκλον γὰρ ἐκαλεῖτο τὸ σκολιόν ) , Ναξίων οὖσα πρότερον κτίσμα τῶν πρὸς Κατάνην · ἐπῴκησαν δʼ ὕστερον Μαμερτῖνοι Καμπανῶν τι φῦλον . ἐχρήσαντο δʼ ὁρμητηρίῳ Ῥωμαῖοι πρὸς τὸν Σικελικὸν πόλεμον τὸν πρὸς Καρχηδονίους , καὶ μετὰ ταῦτα Πομπήιος ὁ Σέξτος ἐνταῦθα συνεῖχε τὸ ναυτικὸν πολεμῶν πρὸς τὸν Σεβαστὸν Καίσαρα · ἐντεῦθεν δὲ καὶ τὴν φυγὴν ἐποιήσατο ἐκπεσὼν ἐκ τῆς νήσου . δείκνυται δὲ καὶ ἡ Χάρυβδις μικρὸν πρὸ τῆς πόλεως ἐν τῷ πόρῳ , βάθος ἐξαίσιον , εἰς ὃ αἱ παλίρροιαι τοῦ πορθμοῦ κατάγουσι φυσικῶς τὰ σκάφη τραχηλιζόμενα μετὰ συστροφῆς καὶ δίνης μεγάλης · καταποθέντων δὲ καὶ διαλυθέντων τὰ ναυάγια παρασύρεται πρὸς ᾐόνα τῆς Ταυρομενίας , ἣν καλοῦσιν ἀπὸ τοῦ συμπτώματος τούτου Κοπρίαν . τοσοῦτον δʼ ἐπεκράτησαν οἱ Μαμερτῖνοι παρὰ τοῖς Μεσσηνίοις ὥστʼ ἐπʼ ἐκείνοις ὑπῆρξεν ἡ πόλις , καλοῦσί τε Μαμερτίνους μᾶλλον ἅπαντες αὐτοὺς ἢ Μεσσηνίους , εὐοίνου τε σφόδρα τῆς χώρας οὔσης οὐ Μεσσήνιον καλοῦσι τὸν οἶνον ἀλλὰ Μαμερτῖνον , τοῖς ἀρίστοις ἐνάμιλλον ὄντα τῶν Ἰταλικῶν . οἰκεῖται δʼ ἱκανῶς ἡ πόλις , μᾶλλον δὲ Κατάνη · καὶ γὰρ οἰκήτορας δέδεκται Ῥωμαίους · ἧττον δʼ ἀμφοῖν τὸ Ταυρομένιον . καὶ Κατάνη δʼ ἐστὶ Ναξίων τῶν αὐτῶν κτίσμα , Ταυρομένιον δὲ τῶν ἐν Ὕβλῃ Ζαγκλαίων · ἀπέβαλε δὲ τοὺς οἰκήτορας τοὺς ἐξ ἀρχῆς ἡ Κατάνη , κατοικίσαντος ἑτέρους Ἱέρωνος τοῦ Συρακουσσίων τυράννου καὶ προσαγορεύσαντος αὐτὴν Αἴτνην ἀντὶ Κατάνης . ταύτης δὲ καὶ Πίνδαρος κτίστορα λέγει αὐτὸν ὅταν φῇ ξύνες ὅ τοι λέγω , ζαθέων ἱερῶν ὁμώνυμε πάτερ , κτίστορ Αἴτνας . μετὰ δὲ τὴν τελευτὴν τοῦ Ἱέρωνος κατελθόντες οἱ Καταναῖοι τούς τε ἐνοίκους ἐξέβαλον καὶ τὸν τάφον ἀνέσκαψαν τοῦ τυράννου . οἱ δὲ Αἰτναῖοι παραχωρήσαντες τὴν Ἴννησαν καλουμένην τῆς Αἴτνης ὀρεινὴν ᾤκησαν καὶ προσηγόρευσαν τὸ χωρίον Αἴτνην διέχον τῆς Κατάνης σταδίους ὀγδοήκοντα , καὶ τὸν Ἱέρωνα οἰκιστὴν ἀπέφηναν . ὑπέρκειται δὲ μάλιστα τῆς Κατάνης ἡ Αἴτνη καὶ τῶν περὶ τοὺς κρατῆρας παθῶν πλεῖστον κοινωνεῖ · καὶ γὰρ οἱ ῥύακες εἰς τὴν Καταναίαν ἐγγυτάτω καταφέρονται , καὶ τὰ περὶ τοὺς εὐσεβεῖς ἐκεῖ τεθρύληται τὸν Ἀμφίνομον καὶ τὸν Ἀναπίαν , οἳ τοὺς γονέας ἐπὶ τῶν ὤμων ἀράμενοι διέσωσαν ἐπιφερομένου τοῦ κακοῦ . ὅταν δʼ , ὁ Ποσειδώνι φ , γίνηται τὰ περὶ τὸ ὄρος , κατατεφροῦται πολλῷ βάθει τὰ Καταναίων χωρία · ἡ μὲν οὖν σποδὸς λυπήσασα πρὸς καιρὸν εὐεργετεῖ τὴν χώραν χρόνοις ὕστερον · εὐάμπελον γὰρ παρέχεται καὶ χρηστόκαρπον , τῆς ἄλλης οὐχ ὁμοίως οὔσης εὐοίνου · τάς τε ῥίζας , ἐκφέρει τὰ κατατεφρωθέντα χωρία , πιαίνειν ἐπὶ τοσοῦτον τὰ πρόβατά φασιν ὥστε πνίγεσθαι · διόπερ ἐκ τῶν ὤτων ἀφαιροῦσιν αἷμα διʼ ἡμερῶν τεττάρων ἢ πέντε , καθάπερ τοῦτο καὶ κατὰ τὴν Ἐρύθειαν συμβαῖνον εἰρήκαμεν . ὁ δὲ ῥύαξ εἰς πῆξιν μεταβάλλων ἀπολιθοῖ τὴν ἐπιφάνειαν τῆς γῆς ἐφʼ ἱκανὸν βάθος , ὥστε λατομίας εἶναι χρείαν τοῖς ἀνακαλύψαι βουλομένοις τὴν ἐξ ἀρχῆς ἐπιφάνειαν . τακείσης γὰρ ἐν τοῖς κρατῆρσι τῆς πέτρας , εἶτʼ ἀναβληθείσης , τὸ ὑπερχυθὲν τῆς κορυφῆς ὑγρὸν πηλός ἐστι μέλας ῥέων κατὰ τῆς ὀρεινῆς · εἶτα πῆξιν λαβὼν γίνεται λίθος μυλίας τὴν αὐτὴν φυλάττων χρόαν ἣν ῥέων εἶχε . καὶ ἡ σποδὸς δὲ καιομένων τῶν λίθων ὡς ἀπὸ τῶν ξύλων γίνεται · καθάπερ οὖν τὸ πήγανον τῇ ξυλίνῃ σποδῷ τρέφεται , τοιοῦτον ἔχειν τι οἰκείωμα πρὸς τὴν ἄμπελον εἰκὸς τὴν Αἰτναίαν σποδόν .
Lemmas: ὁ δέ συμμένω κατά ὁ λέγω πλευρόν πόλις ὁ μέν Μεσσήνη ὁ Πελωριάς ἐν κόλπος κεῖμαι , κάμπτω ἐπί πολύς πρός ἠώς καί μασχάλη τις ποιέω · ἀπέχω δέ ὁ μέν Ῥήγιον δίαρμα ἑξηκονταστάδιος , ὁ δέ στυλίς πολύς ἐλαχύς . κτίσμα δέ εἰμί Μεσσήνιος ὁ ἐν Πελοπόννησος , παρά ὅς ὄνομα μεταλλάσσω καλέω Ζάγκλη πρότερος διά ὁ σκολιότης ὁ τόπος ( ζάγκλον γάρ καλέω ὁ σκολιός ) , Νάξιος εἰμί πρότερος κτίσμα ὁ πρός Κατάνη · ἐποικέω δέ ὕστερον Μαμερτῖνος Καμπανός τις φῦλον . χράω δέ ὁρμητήριον Ῥωμαῖος πρός ὁ Σικελικός πόλεμος ὁ πρός Καρχηδόνιος , καί μετά οὗτος Πομπήϊος ὁ Σέξτος ἐνταῦθα συνέχω ὁ ναυτικός πολεμέω πρός ὁ Σεβαστός Καῖσαρ · ἐντεῦθεν δέ καί ὁ φυγή ποιέω ἐκπίπτω ἐκ ὁ νῆσος . δείκνυμι δέ καί ὁ Χάρυβδις μικρός πρό ὁ πόλις ἐν ὁ πόρος , βάθος ἐξαίσιος , εἰς ὅς ὁ παλίρροια ὁ πορθμός κατάγω φυσικός ὁ σκάφος τραχηλίζω μετά συστροφή καί δίνη μέγας · καταπίνω δέ καί διαλύω ὁ ναυάγιον παρασύρω πρός ἠιών ὁ Ταυρομενία , ὅς καλέω ἀπό ὁ σύμπτωμα οὗτος Κοπρία . τοσοῦτος δέ ἐπικρατέω ὁ Μαμερτῖνος παρά ὁ Μεσσήνιος ὥστε ἐπί ἐκεῖνος ὑπάρχω ὁ πόλις , καλέω τε Μαμερτῖνος μάλα ἅπας αὐτός ἤ Μεσσήνιος , εὔοινος τε σφόδρα ὁ χώρα εἰμί οὐ Μεσσήνιος καλέω ὁ οἶνος ἀλλά Μαμερτῖνος , ὁ ἀγαθός ἐνάμιλλος εἰμί ὁ Ἰταλικός . οἰκέω δέ ἱκανός ὁ πόλις , μάλα δέ Κατάνη · καί γάρ οἰκήτωρ δέχομαι Ῥωμαῖος · ἥσσων δέ ἄμφω ὁ Ταυρομένιον . καί Κατάνη δέ εἰμί Νάξιος ὁ αὐτός κτίσμα , Ταυρομένιον δέ ὁ ἐν Ὕβλα Ζαγκλαῖος · ἀποβάλλω δέ ὁ οἰκήτωρ ὁ ἐκ ἀρχή ὁ Κατάνη , κατοικίζω ἕτερος Ἱέρων ὁ Συρακούσσιος τύραννος καί προσαγορεύω αὐτός Αἴτνη ἀντί Κατάνη . οὗτος δέ καί Πίνδαρος κτίστωρ λέγω αὐτός ὅταν φημί συνίημι ὅς σύ λέγω , ζάθεος ἱερός ὁμώνυμος πατήρ , κτίστωρ Αἴτνη . μετά δέ ὁ τελευτή ὁ Ἱέρων κατέρχομαι ὁ Καταναῖος ὁ τε ἔνοικος ἐκβάλλω καί ὁ τάφος ἀνασκάπτω ὁ τύραννος . ὁ δέ Αἰτναῖος παραχωρέω ὁ Ἴννησα καλέω ὁ Αἴτνη ὀρεινός οἰκέω καί προσαγορεύω ὁ χωρίον Αἴτνη διέχω ὁ Κατάνη στάδιον ὀγδοήκοντα , καί ὁ Ἱέρων οἰκιστής ἀποφαίνω . ὑπέρκειμαι δέ μάλα ὁ Κατάνη ὁ Αἴτνη καί ὁ περί ὁ κρατήρ πάθος πολύς κοινωνέω · καί γάρ ὁ ῥύαξ εἰς ὁ Καταναία ἐγγύς καταφέρω , καί ὁ περί ὁ εὐσεβής ἐκεῖ θρυλέω ὁ Ἀμφίνομος καί ὁ Ἀναπίας , ὅς ὁ γονεύς ἐπί ὁ ὦμος ἀράομαι διασῴζω ἐπιφέρω ὁ κακός . ὅταν δέ , ὁ Ποσειδῶν φ̅ , γίγνομαι ὁ περί ὁ ὄρος , κατατεφρόω πολύς βάθος ὁ Καταναῖος χωρίον · ὁ μέν οὖν σποδός λυπέω πρός καιρός εὐεργετέω ὁ χώρα χρόνος ὕστερον · εὐάμπελος γάρ παρέχω καί χρηστόκαρπος , ὁ ἄλλος οὐ ὅμοιος εἰμί εὔοινος · ὁ τε ῥίζα , ἐκφέρω ὁ κατατεφρόω χωρίον , πιαίνω ἐπί τοσοῦτος ὁ πρόβατον φημί ὥστε πνίγω · διόπερ ἐκ ὁ οὖς ἀφαιρέω αἷμα διά ἡμέρα τέσσαρες ἤ πέντε , καθά οὗτος καί κατά ὁ Ἐρυθεία συμβαίνω λέγω . ὁ δέ ῥύαξ εἰς πῆξις μεταβάλλω ἀπολιθόω ὁ ἐπιφάνεια ὁ γῆ ἐπί ἱκανός βάθος , ὥστε λατομία εἰμί χρεία ὁ ἀνακαλύπτω βούλομαι ὁ ἐκ ἀρχή ἐπιφάνεια . τήκω γάρ ἐν ὁ κρατήρ ὁ πέτρα , εἶτα ἀναβάλλω , ὁ ὑπερχέω ὁ κορυφή ὑγρός πηλός εἰμί μέλας ῥέω κατά ὁ ὀρεινός · εἶτα πῆξις λαμβάνω γίγνομαι λίθος μυλίας ὁ αὐτός φυλάσσω χροιά ὅς ῥέω ἔχω . καί ὁ σποδός δέ καίω ὁ λίθος ὡς ἀπό ὁ ξύλον γίγνομαι · καθά οὖν ὁ πήγανον ὁ ξύλινος σποδός τρέφω , τοιοῦτος ἔχω τις οἰκείωμα πρός ὁ ἄμπελος ἔοικα ὁ Αἰτναῖος σποδός .