strabo.geographica 6.2.4
τὰς δὲ Συρακούσσας Ἀρχίας μὲν ἔκτισεν ἐκ Κορίνθου πλεύσας περὶ τοὺς αὐτοὺς χρόνους οἷς ᾠκίσθησαν ἥ τε Νάξος καὶ τὰ Μέγαρα . ἅμα δὲ Μύσκελλόν τέ φασιν εἰς Δελφοὺς ἐλθεῖν καὶ τὸν Ἀρχίαν · χρηστηριαζομένων δʼ ἐρέσθαι τὸν θεόν , πότερον αἱροῦνται πλοῦτον ἢ ὑγίειαν · τὸν μὲν οὖν Ἀρχίαν ἑλέσθαι τὸν πλοῦτον , Μύσκελλον δὲ τὴν ὑγίειαν · τῷ μὲν δὴ Συρακούσσας δοῦναι κτίζειν τῷ δὲ Κρότωνα . καὶ δὴ συμβῆναι Κροτωνιάτας μὲν οὕτως ὑγιεινὴν οἰκῆσαι πόλιν ὥσπερ εἰρήκαμεν , Συρακούσσας δὲ ἐπὶ τοσοῦτον ἐκπεσεῖν πλοῦτον ὥστε καὶ αὐτοὺς ἐν παροιμίᾳ διαδοθῆναι , λεγόντων πρὸς τοὺς ἄγαν πολυτελεῖς ὡς οὐκ ἂν ἑξικνοῖτο αὐτοῖς ἡ Συρακουσσίων δεκάτη . πλέοντα δὲ τὸν Ἀρχίαν εἰς τὴν Σικελίαν καταλιπεῖν μετὰ μέρους τῆς στρατιᾶς τοῦ τῶν Ἡρακλειδῶν γένους Χερσικράτη συνοικιοῦντα τὴν νῦν Κέρκυραν καλουμένην , πρότερον δὲ Σχερίαν . ἐκεῖνον μὲν οὖν ἐκβαλόντα Λιβυρνοὺς κατέχοντας οἰκίσαι τὴν νῆσον , τὸν δʼ Ἀρχίαν κατασχόντα πρὸς τὸ Ζεφύριον τῶν Δωριέων εὑρόντα τινὰς δεῦρο ἀφιγμένους ἐκ τῆς Σικελίας παρὰ τῶν τὰ Μέγαρα κτισάντων ἀναλαβεῖν αὐτούς , καὶ κοινῇ μετʼ αὐτῶν κτίσαι τὰς Συρακούσσας . ηὐξήθη δὲ καὶ διὰ τὴν τῆς χώρας εὐδαιμονίαν ἡ πόλις καὶ διὰ τὴν τῶν λιμένων εὐφυΐαν . οἵ τε ἄνδρες ἡγεμονικοὶ κατέστησαν , καὶ συνέβη Συρακουσσίοις τυραννουμένοις τε δεσπόζειν τῶν ἄλλων καὶ ἐλευθερωθεῖσιν ἐλευθεροῦν τοὺς ὑπὸ τῶν βαρβάρων καταδυναστευομένους . ἦσαν γὰρ τῶν βαρβάρων οἱ μὲν ἔνοικοι , τινὲς δʼ ἐκ τῆς περαίας ἐπῄεσαν , οὐδένα δὲ τῆς παραλίας εἴων οἱ Ἕλληνες ἅπτεσθαι , τῆς δὲ μεσογαίας ἀπείργειν παντάπασιν οὐκ ἴσχυον , ἀλλὰ διετέλεσαν μέχρι δεῦρο Σικελοὶ καὶ Σικανοὶ καὶ Μόργητες καὶ ἄλλοι τινὲς νεμόμενοι τὴν νῆσον , ὧν ἦσαν καὶ Ἴβηρες , οὕσπερ πρώτους φησὶ τῶν βαρβάρων Ἔφορος λέγεσθαι τῆς Σικελίας οἰκιστάς . καὶ τὸ Μοργάντιον δὲ εἰκὸς ὑπὸ τῶν Μοργήτων ᾠκίσθαι · πόλις δʼ ἦν αὕτη , νῦν δʼ οὐκ ἔστιν . ἐπελθόντες δὲ Καρχηδόνιοι καὶ τούτους οὐκ ἐπαύσαντο κακοῦντες καὶ τοὺς Ἕλληνας , ἀντεῖχον δʼ ὅμως οἱ Συρακούσσιοι . Ῥωμαῖοι δʼ ὕστερον καὶ τοὺς Καρχηδονίους ἐξέβαλον καὶ τὰς Συρακούσσας ἐκ πολιορκίας εἷλον . ἐφʼ ἡμῶν δὲ Πομπηίου τάς τε ἄλλας κακώσαντος πόλεις καὶ δὴ καὶ τὰς Συρακούσσας , πέμψας ἀποικίαν ὁ Σεβαστὸς Καῖσαρ πολὺ μέρος τοῦ παλαιοῦ κτίσματος ἀνέλαβε . πεντάπολις γὰρ ἦν τὸ παλαιὸν ὀγδοήκοντα καὶ ἑκατὸν σταδίων ἔχουσα τὸ τεῖχος . ἅπαντα μὲν δὴ τὸν κύκλον τοῦτον ἐκπληροῦν οὐδὲν ἔδει , τὸ δὲ συνοικούμενον τὸ πρὸς τῇ νήσῳ τῇ Ὀρτυγίᾳ μέρος ᾠήθη δεῖν οἰκίσαι βέλτιον , ἀξιολόγου πόλεως ἔχον περίμετρον · ἡ δʼ Ὀρτυγία συνάπτει γεφύρᾳ πρὸς τὴν ἤπειρον οῦσα , κρήνην δʼ ἔχει τὴν Ἀρέθουσαν ἐξιεῖσαν ποταμὸν εὐθὺς εἰς τὴν θάλατταν . μυθεύουσι δὲ τὸν Ἀλφειὸν εἶναι τοῦτον , ἀρχόμενον μὲν ἐκ τῆς Πελοποννήσου , διὰ δὲ τοῦ πελάγους ὑπὸ γῆς τὸ ῥεῖθρον ἔχοντα μέχρι πρὸς τὴν Ἀρέθουσαν , εἶτʼ ἐκδιδόντα ἐνθένδε πάλιν εἰς τὴν θάλατταν . τεκμηριοῦνται δὲ τοιούτοις τισί · καὶ γὰρ φιάλην τινὰ ἐκπεσοῦσαν εἰς τὸν ποταμὸν ἐνόμισαν ἐν Ὀλυμπίᾳ δεῦρο ἀνενεχθῆναι εἰς τὴν κρήνην , καὶ θολοῦσθαι ἀπὸ τῶν ἐν Ὀλυμπίᾳ βουθυσιῶν . ὅ τε Πίνδαρος ἐπακολουθῶν τούτοις εἴρηκε τάδε ἄμπνευμα σεμνὸν Ἀλφεοῦ , κλεινᾶν Συρακοσσᾶν θάλος , Ὀρτυγία . συναποφαίνεται δὲ τῷ Πινδάρῳ ταὐτὰ καὶ Τίμαιος ὁ συγγραφεύς . εἰ μὲν οὖν πρὸ τοῦ συνάψαι τῇ θαλάττῃ κατέπιπτεν ὁ Ἀλφειὸς εἴς τι βάραθρον , ἦν τις ἂν πιθανότης ἐντεῦθεν διήκειν κατὰ γῆς ῥεῖθρον μέχρι τῆς Σικελίας ἀμιγὲς τῇ θαλάττῃ διασῶζον τὸ πότιμον ὕδωρ · ἐπειδὴ δὲ τὸ τοῦ ποταμοῦ στόμα φανερόν ἐστιν εἰς τὴν θάλατταν ἐκδιδόν , ἐγγὺς δὲ μηδὲν ἐν τῷ πόρῳ τῆς θαλάττης φαινόμενον στόμα τὸ καταπῖνον τὸ ῥεῦμα τοῦ ποταμοῦ , καίπερ οὐδʼ οὕτως ἂν συμμείναι γλυκύ , παντάπασιν ἀμήχανόν ἐστι . τό τε γὰρ τῆς Ἀρεθούσης ὕδωρ ἀντιμαρτυρεῖ πότιμον ὄν · τό τε διὰ τοσούτου πόρου συμμένειν τὸ ῥεῦμα τοῦ ποταμοῦ μὴ διαχεόμενον τῇ θαλάττῃ , μέχρι ἂν εἰς τὸ πεπλασμένον ῥεῖθρον ἐμπέσῃ , παντελῶς μυθῶδες . μόλις γὰρ ἐπὶ τοῦ Ῥοδανοῦ τοῦτο πιστεύομεν , ᾧ συμμένει τὸ ῥεῦμα διὰ λίμνης ἰόν , ὁρατὴν σῶζον τὴν ῥύσιν · ἀλλʼ ἐκεῖ μὲν καὶ βραχὺ διάστημα καὶ οὐ κυμαινούσης τῆς λίμνης , ἐνταῦθα δέ , ὅπου χειμῶνες ἐξαίσιοι καὶ κλυδασμοί , πιθανότητος οὐδεμιᾶς οἰκεῖος ὁ λόγος . ἐπιτείνει δὲ τὸ ψεῦδος ἡ φιάλη παρατεθεῖσα · οὐδὲ γὰρ αὐτὴ ῥεύματι εὐπειθής , οὐχ ὅτι τῷ τοσούτῳ τε καὶ διὰ τοιούτων πόρων φερομένῳ . φέρονται δʼ ὑπὸ γῆς ποταμοὶ πολλοὶ καὶ πολλαχοῦ τῆς γῆς , ἀλλʼ οὐκ ἐπὶ τοσοῦτον διάστημα · εἰ δὲ τοῦτο δυνατόν , τά γε προειρημένα ἀδύνατα καὶ τῷ περὶ τοῦ Ἰνάχου μύθῳ παραπλήσια · ῥεῖ γὰρ ἀπʼ ἄκρας Πίνδου φησὶν ὁ Σοφοκλῆς Λάκμου τʼ ἀπὸ Περραιβῶν εἰς Ἀμφιλόχους καὶ Ἀκαρνᾶνας , μίσγει δʼ ὕδασιν τοῖς Ἀχελώου.καὶ ὑποβὰς ἔνθενδʼ ἐς Ἄργος διὰ κῦμα τεμὼν ἥκει δῆμον τὸν Λυρκείου . βελτίων δʼ Ἑκαταῖος , ὅς φησι τὸν ἐν τοῖς Ἀμφιλόχοις Ἴναχον ἐκ τοῦ Λακμοῦ ῥέοντα , ἐξ οὗ καὶ ὁ Αἴας ῥεῖ , ἕτερον εἶναι τοῦ Ἀργολικοῦ , ὠνομάσθαι δʼ ὑπὸ Ἀμφιλόχου τοῦ καὶ τὴν πόλιν Ἄργος Ἀμφιλοχικὸν καλέσαντος · τοῦτον μὲν οὖν οὗτός φησιν εἰς τὸν Ἀχελῶον ἐκβάλλειν , τὸν δὲ Αἴαντα εἰς Ἀπολλωνίαν πρὸς δύσιν ῥεῖν . ἑκατέρωθεν δὲ τῆς νήσου λιμήν ἐστι μέγας , ὧν ὁ μείζων καὶ ὀγδοήκοντα σταδίων ἐστί . ταύτην δὲ τὴν πόλιν ἀνέλαβεν ὁ Καῖσαρ καὶ τὴν Κατάνην , ὡς δʼ αὕτως Κεντόριπα συμβαλομένην πολλὰ πρὸς τὴν Πομπηίου κατάλυσιν . κεῖται δʼ ὑπὲρ Κατάνης τὰ Κεντόριπα συνάπτοντα τοῖς Αἰτναίοις ὄρεσι καὶ τῷ Συμαίθῳ ποταμῷ ῥέοντι εἰς τὴν Καταναίαν .
Lemmas: ὁ δέ Συράκουσαι Ἀρχίας μέν κτίζω ἐκ Κόρινθος πλέω περί ὁ αὐτός χρόνος ὅς οἰκίζω ὁ τε Νάξος καί ὁ Μέγαρα . ἅμα δέ Μύσκελλος τε φημί εἰς Δελφοί ἔρχομαι καί ὁ Ἀρχίας · χρηστηριάζω δέ ἔρομαι ὁ θεός , πότερος αἱρέω πλοῦτος ἤ ὑγίεια · ὁ μέν οὖν Ἀρχίας αἱρέω ὁ πλοῦτος , Μύσκελλος δέ ὁ ὑγίεια · ὁ μέν δή Συράκουσαι δίδωμι κτίζω ὁ δέ Κρότων . καί δή συμβαίνω Κρότων μέν οὕτως ὑγιεινός οἰκέω πόλις ὥσπερ λέγω , Συράκουσαι δέ ἐπί τοσοῦτος ἐκπίπτω πλοῦτος ὥστε καί αὐτός ἐν παροιμία διαδίδωμι , λέγω πρός ὁ ἄγαν πολυτελής ὡς οὐ ἄν ἑξικνέομαι αὐτός ὁ Συρακούσσιος δεκάτη . πλέω δέ ὁ Ἀρχίας εἰς ὁ Σικελία καταλείπω μετά μέρος ὁ στρατιά ὁ ὁ Ἡρακλείδαι γένος Χερσικράτη συνοικίζω ὁ νῦν Κέρκυρα καλέω , πρότερος δέ Σχερία . ἐκεῖνος μέν οὖν ἐκβάλλω Λιβυρνοί κατέχω οἰκίζω ὁ νῆσος , ὁ δέ Ἀρχίας κατέχω πρός ὁ Ζεφύριον ὁ Δωριεύς εὑρίσκω τις δεῦρο ἀφικνέομαι ἐκ ὁ Σικελία παρά ὁ ὁ Μέγαρα κτίζω ἀναλαμβάνω αὐτός , καί κοινῇ μετά αὐτός κτίζω ὁ Συράκουσαι . αὐξάνω δέ καί διά ὁ ὁ χώρα εὐδαιμονία ὁ πόλις καί διά ὁ ὁ λιμήν εὐφυΐα . ὁ τε ἀνήρ ἡγεμονικός καθίστημι , καί συμβαίνω Συρακουσύσιος τυραννεύω τε δεσπόζω ὁ ἄλλος καί ἐλευθερόω ἐλευθερόω ὁ ὑπό ὁ βάρβαρος καταδυναστεύω . εἰμί γάρ ὁ βάρβαρος ὁ μέν ἔνοικος , τις δέ ἐκ ὁ περαίη ἐπέρχομαι , οὐδείς δέ ὁ παράλιος ἐάω ὁ Ἕλλην ἅπτω , ὁ δέ μεσόγαιος ἀπείργω παντάπασι οὐ ἰσχύω , ἀλλά διατελέω μέχρι δεῦρο Σικελός καί Σικανός καί Μόργητες καί ἄλλος τις νέμω ὁ νῆσος , ὅς εἰμί καί Ἴβηρ , ὅς πρῶτος φημί ὁ βάρβαρος Ἔφορος λέγω ὁ Σικελία οἰκιστής . καί ὁ Μοργάντιον δέ ἔοικα ὑπό ὁ Μόργητες οἰκίζω · πόλις δέ εἰμί οὗτος , νῦν δέ οὐ εἰμί . ἐπέρχομαι δέ Καρχηδόνιος καί οὗτος οὐ παύω κακόω καί ὁ Ἕλλην , ἀντέχω δέ ὅμως ὁ Συρακούσσιος . Ῥωμαῖος δέ ὕστερον καί ὁ Καρχηδόνιος ἐκβάλλω καί ὁ Συράκουσαι ἐκ πολιορκία αἱρέω . ἐπί ἐγώ δέ Πομπήϊος ὁ τε ἄλλος κακόω πόλις καί δή καί ὁ Συράκουσαι , πέμπω ἀποικία ὁ Σεβαστός Καῖσαρ πολύς μέρος ὁ παλαιός κτίσμα ἀναλαμβάνω . πεντάπολις γάρ εἰμί ὁ παλαιός ὀγδοήκοντα καί ἑκατόν στάδιον ἔχω ὁ τεῖχος . ἅπας μέν δή ὁ κύκλος οὗτος ἐκπληρόω οὐδείς δέω , ὁ δέ συνοικέω ὁ πρός ὁ νῆσος ὁ Ὀρτυγία μέρος οἴομαι δέω οἰκίζω ἀγαθός , ἀξιόλογος πόλις ἔχω περίμετρον · ὁ δέ Ὀρτυγία συνάπτω γέφυρα πρός ὁ ἤπειρος όω , κρήνη δέ ἔχω ὁ Ἀρέθουσα ἐξίημι ποταμός εὐθύς εἰς ὁ θάλασσα . μυθεύω δέ ὁ Ἀλφειός εἰμί οὗτος , ἄρχω μέν ἐκ ὁ Πελοπόννησος , διά δέ ὁ πέλαγος ὑπό γῆ ὁ ῥεῖθρον ἔχω μέχρι πρός ὁ Ἀρέθουσα , εἶτα ἐκδίδωμι ἐνθένδε πάλιν εἰς ὁ θάλασσα . τεκμηριόω δέ τοιοῦτος τις · καί γάρ φιάλη τις ἐκπίπτω εἰς ὁ ποταμός νομίζω ἐν Ὀλυμπία δεῦρο ἀναφέρω εἰς ὁ κρήνη , καί θολόω ἀπό ὁ ἐν Ὀλυμπία βουθυσία . ὁ τε Πίνδαρος ἐπακολουθέω οὗτος λέγω ὅδε ἀνάπνευμα σεμνός Ἀλφεός , κλεινός Συρακοσσός θάλος , Ὀρτυγία . συναποφαίνομαι δέ ὁ Πίνδαρος αὐτός καί Τίμαιος ὁ συγγραφεύς . εἰ μέν οὖν πρό ὁ συνάπτω ὁ θάλασσα καταπίπτω ὁ Ἀλφειός εἰς τις βάραθρον , εἰμί τις ἄν πιθανότης ἐντεῦθεν διήκω κατά γῆ ῥεῖθρον μέχρι ὁ Σικελία ἀμιγής ὁ θάλασσα διασῴζω ὁ πότιμος ὕδωρ · ἐπειδή δέ ὁ ὁ ποταμός στόμα φανερός εἰμί εἰς ὁ θάλασσα ἐκδίδωμι , ἐγγύς δέ μηδείς ἐν ὁ πόρος ὁ θάλασσα φαίνω στόμα ὁ καταπίνω ὁ ῥεῦμα ὁ ποταμός , καίπερ οὐδέ οὕτως ἄν συμμένω γλυκύς , παντάπασι ἀμήχανος εἰμί . ὁ τε γάρ ὁ Ἀρέθουσα ὕδωρ ἀντιμαρτυρέω πότιμος εἰμί · ὁ τε διά τοσοῦτος πόρος συμμένω ὁ ῥεῦμα ὁ ποταμός μή διαχέω ὁ θάλασσα , μέχρι ἄν εἰς ὁ πλάσσω ῥεῖθρον ἐμπίπτω , παντελής μυθώδης . μόλις γάρ ἐπί ὁ Ῥοδανός οὗτος πιστεύω , ὅς συμμένω ὁ ῥεῦμα διά λίμνη ἔρχομαι , ὁρατός σῴζω ὁ ῥύσις · ἀλλά ἐκεῖ μέν καί βραχύς διάστημα καί οὐ κυμαίνω ὁ λίμνη , ἐνταῦθα δέ , ὅπου χειμών ἐξαίσιος καί κλυδασμός , πιθανότης οὐδείς οἰκεῖος ὁ λόγος . ἐπιτείνω δέ ὁ ψεῦδος ὁ φιάλη παρατίθημι · οὐδέ γάρ αὐτός ῥεῦμα εὐπειθής , οὐ ὅτι ὁ τοσοῦτος τε καί διά τοιοῦτος πόρος φέρω . φέρω δέ ὑπό γῆ ποταμός πολύς καί πολλαχοῦ ὁ γῆ , ἀλλά οὐ ἐπί τοσοῦτος διάστημα · εἰ δέ οὗτος δυνατός , ὁ γε προλέγω ἀδύνατος καί ὁ περί ὁ Ἴναχος μῦθος παραπλήσιος · ῥέω γάρ ἀπό ἄκρα Πίνδος φημί ὁ Σοφοκλῆς Λάκμος τε ἀπό Περραιβός εἰς Ἀμφίλοχος καί Ἀκαρνάν , μείγνυμι δέ ὕδωρ ὁ Ἀχελῷος ὑποβαίνω ἔνθεν εἰς Ἄργος διά κῦμα τέμνω ἥκω δῆμος ὁ Λυρκεῖον . ἀγαθός δέ Ἑκαταῖος , ὅς φημί ὁ ἐν ὁ Ἀμφίλοχος Ἴναχος ἐκ ὁ Λακμός ῥέω , ἐκ ὅς καί ὁ Αἴας ῥέω , ἕτερος εἰμί ὁ Ἀργολικός , ὀνομάζω δέ ὑπό Ἀμφίλοχος ὁ καί ὁ πόλις Ἄργος Ἀμφιλοχικός καλέω · οὗτος μέν οὖν οὗτος φημί εἰς ὁ Ἀχελῷος ἐκβάλλω , ὁ δέ Αἴας εἰς Ἀπολλωνία πρός δύσις ῥέω . ἑκατέρωθεν δέ ὁ νῆσος λιμήν εἰμί μέγας , ὅς ὁ μέγας καί ὀγδοήκοντα στάδιον εἰμί . οὗτος δέ ὁ πόλις ἀναλαμβάνω ὁ Καῖσαρ καί ὁ Κατάνη , ὡς δέ αὔτως Κεντόριπα συμβάλλω πολύς πρός ὁ Πομπήϊος κατάλυσις . κεῖμαι δέ ὑπέρ Κατάνη ὁ Κεντόριπα συνάπτω ὁ Αἰτναῖος ὄρος καί ὁ Σύμαιθος ποταμός ῥέω εἰς ὁ Καταναία .