strabo.geographica 5.4.9
τοῦ μὲν οὖν Μισηνοῦ πρόκειται νῆσος ἡ Προχύτη , Πιθηκουσσῶν δʼ ἔστιν ἀπόσπασμα . Πιθηκούσσας δʼ Ἐρετριεῖς ᾤκισαν καὶ Χαλκιδεῖς , εὐτυχήσαντες διʼ εὐκαρπίαν καὶ διὰ τὰ χρυσεῖα ἐξέλιπον τὴν νῆσον κατὰ στάσιν , ὕστερον δὲ καὶ ὑπὸ σεισμῶν ἐξελαθέντες καὶ ἀναφυσημάτων πυρὸς καὶ θαλάττης καὶ θερμῶν ὑδάτων · ἔχει γὰρ τοιαύτας ἀποφορὰς ἡ νῆσος , ὑφʼ ὧν καὶ οἱ πεμφθέντες παρὰ Ἱέρωνος τοῦ τυράννου τῶν Συρακοσίων ἐξέλιπον τὸ κατασκευασθὲν ὑφʼ ἑαυτῶν τεῖχος καὶ τὴν νῆσον · ἐπελθόντες δὲ Νεαπολῖται κατέσχον . ἐντεῦθεν καὶ ὁ μῦθος ὅτι φασὶ τὸν Τυφῶνα ὑποκεῖσθαι τῇ νήσῳ ταύτῃ , στρεφομένου δὲ τὰς φλόγας ἀναφυσᾶσθαι καὶ τὰ ὕδατα , ἔστι δʼ ὅτε καὶ νησῖδας ἐχούσας ζέον ὕδωρ . πιθανώτερον δὲ Πίνδαρος εἴρηκεν ἐκ τῶν φαινομένων ὁρμηθείς , ὅτι πᾶς ὁ πόρος οὗτος ἀπὸ τῆς Κυμαίας ἀρξάμενος μέχρι τῆς Σικελίας διάπυρός ἐστι καὶ κατὰ βάθους ἔχει κοιλίας τινὰς εἰς ἓν συναπτούσας πρός τε ἀλλήλας καὶ πρὸς τὴν ἤπειρον . διόπερ ἥ τε Αἴτνη τοιαύτην ἔχειν δείκνυται φύσιν οἵαν ἱστοροῦσιν ἅπαντες , καὶ αἱ τῶν Λιπαραίων νῆσοι καὶ τὰ περὶ τὴν Δικαιάρχειαν καὶ Νεάπολιν καὶ Βαίας χωρία καὶ αἱ Πιθηκοῦσσαι . ταῦτʼ οὖν διανοηθεὶς τῷ παντὶ τόπῳ τούτῳ φησὶν ὑποκεῖσθαι τὸν Τυφῶνα νῦν γε μὰν ταί θʼ ὑπὲρ Κύμας ἁλιερκέες ὄχθαι Σικελία τʼ αὐτοῦ πιέζει στέρνα λαχνάεντα . καὶ Τίμαιος δὲ περὶ τῶν Πιθηκουσσῶν φησιν ὑπὸ τῶν παλαιῶν πολλὰ παραδοξολογεῖσθαι , μικρὸν δὲ πρὸ ἑαυτοῦ τὸν Ἐπωπέα λόφον ἐν μέσῃ τῇ νήσῳ τιναγέντα ὑπὸ σεισμῶν ἀναβαλεῖν πῦρ καὶ τὸ μεταξὺ αὐτοῦ καὶ τῆς θαλάττης ἐξῶσαι ἐπὶ τὸ πέλαγος , τὸ δʼ ἐκτεφρωθὲν τῆς γῆς μετεωρισμὸν λαβὸν κατασκῆψαι πάλιν τυφωνοειδῶς εἰς τὴν νῆσον , καὶ ἐπὶ τρεῖς τὴν θάλατταν ἀναχωρῆσαι σταδίους , ἀναχωρήσασαν δὲ μετʼ οὐ πολὺ ὑποστρέψαι καὶ τῇ παλιρροίᾳ κατακλύσαι τὴν νῆσον , καὶ γενέσθαι σβέσιν τοῦ ἐν αὐτῇ πυρός · ἀπὸ δὲ τοῦ ἤχου τοὺς ἐν τῇ ἠπείρῳ φυγεῖν ἐκ τῆς παραλίας εἰς τὴν Καμπανίαν . δοκεῖ δὲ τὰ θερμὰ ὕδατα ἐνταῦθα θεραπεύειν τοὺς λιθιῶντας . αἱ δὲ Καπρέαι δύο πολίχνας εἶχον τὸ παλαιόν , ὕστερον δὲ μίαν . Νεαπολῖται δὲ καὶ ταύτην κατέσχον , πολέμῳ δὲ ἀποβαλόντες τὰς Πιθηκούσσας ἀπέλαβον πάλιν , δόντος αὐτοῖς Καίσαρος τοῦ Σεβαστοῦ , τὰς δὲ Καπρέας ἴδιον ποιησαμένου κτῆμα καὶ κατοικοδομήσαντος . αἱ μὲν οὖν παράλιοι πόλεις τῶν Καμπανῶν καὶ αἱ προκείμεναι νῆσοι τοιαῦται .
Lemmas: ὁ μέν οὖν Μισηνός πρόκειμαι νῆσος ὁ Προχύτη , Πιθηκοῦσσαι δέ εἰμί ἀπόσπασμα . Πιθηκοῦσσαι δέ Ἐρετριεύς οἰκίζω καί Χαλκιδεύς , εὐτυχέω διά εὐκαρπία καί διά ὁ χρυσεῖον ἐκλείπω ὁ νῆσος κατά στάσις , ὕστερον δέ καί ὑπό σεισμός ἐξελαύνω καί ἀναφύσημα πῦρ καί θάλασσα καί θερμός ὕδωρ · ἔχω γάρ τοιοῦτος ἀποφορά ὁ νῆσος , ὑπό ὅς καί ὁ πέμπω παρά Ἱέρων ὁ τύραννος ὁ Συρακούσιος ἐκλείπω ὁ κατασκευάζω ὑπό ἑαυτοῦ τεῖχος καί ὁ νῆσος · ἐπέρχομαι δέ Νεαπολίτης κατέχω . ἐντεῦθεν καί ὁ μῦθος ὅτι φημί ὁ Τυφῶν ὑπόκειμαι ὁ νῆσος οὗτος , στρέφω δέ ὁ φλόξ ἀναφυσάω καί ὁ ὕδωρ , εἰμί δέ ὅτε καί νησίς ἔχω ζέω ὕδωρ . πιθανός δέ Πίνδαρος λέγω ἐκ ὁ φαίνω ὁρμάω , ὅτι πᾶς ὁ πόρος οὗτος ἀπό ὁ Κυμαῖος ἄρχω μέχρι ὁ Σικελία διάπυρος εἰμί καί κατά βάθος ἔχω κοιλία τις εἰς εἷς συνάπτω πρός τε ἀλλήλων καί πρός ὁ ἤπειρος . διόπερ ὁ τε Αἴτνη τοιοῦτος ἔχω δείκνυμι φύσις οἷος ἱστορέω ἅπας , καί ὁ ὁ Λιπαραῖος νῆσος καί ὁ περί ὁ Δικαιάρχεια καί Νεάπολις καί Βαΐαι χωρίον καί ὁ Πιθηκοῦσσαι . οὗτος οὖν διανοέω ὁ πᾶς τόπος οὗτος φημί ὑπόκειμαι ὁ Τυφῶν νῦν γε μήν ὁ τε ὑπέρ Κύμη ἁλιερκής ὄχθη Σικελία τε αὐτός πιέζω στέρνον λαχνήεις . καί Τίμαιος δέ περί ὁ Πιθηκοῦσσαι φημί ὑπό ὁ παλαιός πολύς παραδοξολογέω , μικρός δέ πρό ἑαυτοῦ ὁ Ἐπωπεύς λόφος ἐν μέσος ὁ νῆσος τινάσσω ὑπό σεισμός ἀναβάλλω πῦρ καί ὁ μεταξύ αὐτός καί ὁ θάλασσα ἐξωθέω ἐπί ὁ πέλαγος , ὁ δέ ἐκτεφρόω ὁ γῆ μετεωρισμός λαμβάνω κατασκήπτω πάλιν τυφωνοειδῶς εἰς ὁ νῆσος , καί ἐπί τρεῖς ὁ θάλασσα ἀναχωρέω στάδιον , ἀναχωρέω δέ μετά οὐ πολύς ὑποστρέφω καί ὁ παλίρροια κατακλύζω ὁ νῆσος , καί γίγνομαι σβέσις ὁ ἐν αὐτός πῦρ · ἀπό δέ ὁ ἦχος ὁ ἐν ὁ ἤπειρος φεύγω ἐκ ὁ παραλία εἰς ὁ Καμπανία . δοκέω δέ ὁ θερμός ὕδωρ ἐνταῦθα θεραπεύω ὁ λιθιάω . ὁ δέ Καπρέαι δύο πολίχνη ἔχω ὁ παλαιός , ὕστερον δέ εἷς . Νεαπολίτης δέ καί οὗτος κατέχω , πόλεμος δέ ἀποβάλλω ὁ Πιθηκοῦσσαι ἀπολαμβάνω πάλιν , δίδωμι αὐτός Καῖσαρ ὁ Σεβαστός , ὁ δέ Καπρέαι ἴδιος ποιέω κτῆμα καί κατοικοδομέω . ὁ μέν οὖν παράλιος πόλις ὁ Καμπανός καί ὁ πρόκειμαι νῆσος τοιοῦτος .