strabo.geographica 5.4.3
̔εξῆς δὲ μετὰ τὴν Λατίνην ἐστὶν ἥ τε Καμπανία παρήκουσα τῇ θαλάττῃ , καὶ ὑπὲρ ταύτην ἡ Σαυνῖτις ἐν μεσογαίᾳ μέχρι Φρεντανῶν καὶ τῶν Δαυνίων , εἶτʼ αὐτοὶ Δαύνιοι καὶ τἆλλα ἔθνη τὰ μέχρι τοῦ Σικελικοῦ πορθμοῦ . πρῶτον δὲ περὶ τῆς Καμπανίας ῥητέον . ἔστι δʼ ἀπὸ τῆς Σινοέσσης ἐπὶ μὲν τὴν ἑξῆς παραλίαν κόλπος εὐμεγέθης μέχρι Μισηνοῦ , κἀκεῖθεν ἄλλος κόλπος πολὺ μείζων τοῦ προτέρου , καλοῦσι δʼ αὐτὸν κρατῆρα , ἀπὸ τοῦ Μισηνοῦ μέχρι τοῦ Ἀθηναίου , δυεῖν ἀκρωτηρίων , κολπούμενον . ὑπὲρ δὲ τούτων τῶν ᾐόνων Καμπανία πᾶσα ἵδρυται , πεδίον εὐδαιμονέστατον τῶν ἁπάντων · περίκεινται δʼ αὐτῷ γεωλοφίαι τε εὔκαρποι καὶ ὄρη τά τε τῶν Σαυνιτῶν καὶ τὰ τῶν Ὄσκων . Ἀντίοχος μὲν οὖν φησι τὴν χώραν ταύτην Ὀπικοὺς οἰκῆσαι , τούτους δὲ καὶ Αὔσονας καλεῖσθαι . Πολύβιος δʼ ἐμφαίνει δύο ἔθνη νομίζων ταῦτα · Ὀπικοὺς γάρ φησι καὶ Αὔσονας οἰκεῖν τὴν χώραν ταύτην περὶ τὸν κρατῆρα . ἄλλοι δὲ λέγουσιν οἰκούντων Ὀπικῶν πρότερον καὶ Αὐσόνων · οἱ δʼ ἐκείνους κατασχεῖν ὕστερον Ὄσκων τι ἔθνος , τούτους δʼ ὑπὸ Κυμαίων , ἐκείνους δʼ ὑπὸ Τυρρηνῶν ἐκπεσεῖν · διὰ γὰρ τὴν ἀρετὴν περιμάχητον γενέσθαι τὸ πεδίον · δώδεκα δὲ πόλεις ἐγκατοικίσαντας τὴν οἷον κεφαλὴν ὀνομάσαι Καπύην . διὰ δὲ τὴν τρυφὴν εἰς μαλακίαν τραπομένους καθάπερ τῆς περὶ τὸν Πάδον χώρας ἐξέστησαν , οὕτω καὶ ταύτης παραχωρῆσαι Σαυνίταις , τούτους δʼ ὑπὸ Ῥωμαίων ἐκπεσεῖν . τῆς δʼ εὐκαρπίας ἐστὶ σημεῖον τὸ σῖτον ἐνταῦθα γίνεσθαι τὸν κάλλιστον , λέγω δὲ τὸν πύρινον , ἐξ οὗ καὶ ὁ χόνδρος κρείττων ὢν πάσης καὶ ὀρύζης καὶ ἐν ὀλίγῳ σιτικῆς τροφῆς . ἱστορεῖται δʼ ἔνια τῶν πεδίων σπείρεσθαι διʼ ἔτους δὶς μὲν τῇ ζειᾷ , τὸ δὲ τρίτον ἐλύμῳ , τινὰ δὲ καὶ λαχανεύεσθαι τῷ τετάρτῳ σπόρῳ . καὶ μὴν τὸν οἶνον τὸν κράτιστον ἐντεῦθεν ἔχουσι Ῥωμαῖοι τὸν Φάλερνον καὶ τὸν Στατανὸν καὶ Καληνόν · ἤδη δὲ καὶ ὁ Συρρεντῖνος ἐνάμιλλος καθίσταται τούτοις , νεωστὶ πειρασθεὶς ὅτι παλαίωσιν δέχεται . ὡς δʼ αὕτως εὐέλαιός ἐστι καὶ πᾶσα ἡ περὶ τὸ Ὀυέναφρον ὅμορον τοῖς πεδίοις ὄν .
Lemmas: ἑξῆς δέ μετά ὁ Λατίνη εἰμί ὁ τε Καμπανία παρήκω ὁ θάλασσα , καί ὑπέρ οὗτος ὁ Σαυνῖτις ἐν μεσόγαιος μέχρι Φρεντανοί καί ὁ Δαύνιος , εἶτα αὐτός Δαύνιος καί ἄλλος ἔθνος ὁ μέχρι ὁ Σικελικός πορθμός . πρῶτος δέ περί ὁ Καμπανία λέγω . εἰμί δέ ἀπό ὁ Σινόεσσα ἐπί μέν ὁ ἑξῆς παραλία κόλπος εὐμεγέθης μέχρι Μισηνός , ἐκεῖθεν ἄλλος κόλπος πολύς μέγας ὁ πρότερος , καλέω δέ αὐτός κρατήρ , ἀπό ὁ Μισηνός μέχρι ὁ Ἀθηναῖος , δύο ἀκρωτήριον , κολπόω . ὑπέρ δέ οὗτος ὁ ἠιών Καμπανία πᾶς ἱδρύω , πεδίον εὐδαίμων ὁ ἅπας · περίκειμαι δέ αὐτός γεωλοφία τε εὔκαρπος καί ὄρος ὁ τε ὁ Σαυνῖται καί ὁ ὁ Ὄσκος . Ἀντίοχος μέν οὖν φημί ὁ χώρα οὗτος Ὀπικοί οἰκέω , οὗτος δέ καί Αὔσων καλέω . Πολύβιος δέ ἐμφαίνω δύο ἔθνος νομίζω οὗτος · Ὀπικοί γάρ φημί καί Αὔσων οἰκέω ὁ χώρα οὗτος περί ὁ κρατήρ . ἄλλος δέ λέγω οἰκέω Ὀπικοί πρότερος καί Αὐσόνος · ὁ δέ ἐκεῖνος κατέχω ὕστερον Ὄσκος τις ἔθνος , οὗτος δέ ὑπό Κυμαῖος , ἐκεῖνος δέ ὑπό Τυρρηνός ἐκπίπτω · διά γάρ ὁ ἀρετή περιμάχητος γίγνομαι ὁ πεδίον · δώδεκα δέ πόλις ἐγκατοικίζω ὁ οἷος κεφαλή ὀνομάζω Καπύη . διά δέ ὁ τρυφή εἰς μαλακία τρέπω καθά ὁ περί ὁ Πάδος χώρα ἐξίστημι , οὕτως καί οὗτος παραχωρέω Σαυνῖται , οὗτος δέ ὑπό Ῥωμαῖος ἐκπίπτω . ὁ δέ εὐκαρπία εἰμί σημεῖον ὁ σῖτος ἐνταῦθα γίγνομαι ὁ καλός , λέγω δέ ὁ πύρινος , ἐκ ὅς καί ὁ χόνδρος κρατύς εἰμί πᾶς καί ὄρυζα καί ἐν ὀλίγος σιτικός τροφή . ἱστορέω δέ ἔνιοι ὁ πεδίον σπείρω διά ἔτος δίς μέν ὁ ζειά , ὁ δέ τρίτος ἔλυμος , τις δέ καί λαχανεύω ὁ τέταρτος σπόρος . καί μήν ὁ οἶνος ὁ κρατύς ἐντεῦθεν ἔχω Ῥωμαῖος ὁ Φάλερνος καί ὁ Στατανός καί Καληνός · ἤδη δέ καί ὁ Συρρεντῖνος ἐνάμιλλος καθίστημι οὗτος , νεωστί πειράω ὅτι παλαίωσις δέχομαι . ὡς δέ αὔτως εὐέλαιος εἰμί καί πᾶς ὁ περί ὁ Ὀυέναφρον ὅμορος ὁ πεδίον εἰμί .