strabo.geographica 17.1.3
Ἐρατοσθένης μὲν οὖν οὕτως . δεῖ δὲ ἐπὶ πλέον εἰπεῖν καὶ πρῶτον τὰ περὶ τὴν Αἴγυπτον , ὅπως ἀπὸ τῶν γνωριμωτέρων ἐπὶ τὰ ἑξῆς προΐωμεν . κοινὰ μὲν γάρ τινα καὶ ταύτῃ τῇ χώρᾳ καὶ τῇ συνεχεῖ καὶ ὑπὲρ αὐτὴν τῇ τῶν Αἰθιόπων ὁ Νεῖλος παρασκευάζει , ποτίζων τε αὐτὰς κατὰ τὰς ἀναβάσεις καὶ τοῦτʼ οἰκήσιμον αὐτῶν τὸ μέρος ἀπολείπων μόνον τὸ καλυπτόμενον ἐν ταῖς πλημμυρίσι , τὸ δʼ ὑπερδέξιον καὶ μετεωρότερον τοῦ ῥεύματος πᾶν ἀοίκητον διεξιὼν ἑκατέρωθεν καὶ ἔρημον διὰ τὴν αὐτὴν ἀνυδρίαν . ἀλλὰ τὴν μὲν Αἰθιοπίαν οὔτε πᾶσαν διέξεισιν ὁ Νεῖλος οὔτε μόνος οὔτʼ ἐπʼ εὐθείας οὔτʼ οἰκουμένην καλῶς · τὴν δὲ Αἴγυπτον καὶ μόνος καὶ πᾶσαν καὶ ἐπʼ εὐθείας ἀπὸ τοῦ μικροῦ καταράκτου ὑπὲρ Συήνης καὶ Ἐλεφαντίνης ἀρξάμενος , οἵπερ εἰσὶν ὅροι τῆς Αἰγύπτου καὶ τῆς Αἰθιοπίας , ἕως τῶν ἐπὶ θάλατταν ἐκβολῶν . καὶ μὴν οἵ γε Αἰθίοπες τὸ πλέον νομαδικῶς ζῶσι καὶ ἀπόρως διά τε τὴν λυπρότητα τῆς χώρας καὶ τὴν τῶν ἀέρων ἀσυμμετρίαν καὶ τὸν ἀφʼ ἡμῶν ἐκτοπισμόν , τοῖς δʼ Αἰγυπτίοις ἅπαντα τἀναντία συμβέβηκε · καὶ γὰρ πολιτικῶς καὶ ἡμέρως ἐξ ἀρχῆς ζῶσι καὶ ἐν γνωρίμοις ἵδρυνται τόποις , ὥστε καὶ αἱ διατάξεις αὐτῶν μνημονεύονται · καὶ ἐπαινοῦνταί γε δοκοῦντες ἀξίως χρήσασθαι τῇ τῆς χώρας εὐδαιμονίᾳ , μερίσαντές τε εὖ καὶ ἐπιμεληθέντες . βασιλέα γὰρ ἀποδείξαντες τριχῆ τὸ πλῆθος διεῖλον καὶ τοὺς μὲν στρατιώτας ἐκάλεσαν τοὺς δὲ γεωργοὺς τοὺς δὲ ἱερέας · καὶ τοὺς μὲν τῶν ἱερῶν ἐπιμελητὰς τοὺς δʼ ἄλλους τῶν περὶ τὸν ἄνθρωπον · καὶ τοὺς μὲν ἐν τῷ πολέμῳ τοὺς δʼ ὅσα ἐν εἰρήνῃ , γῆν τε καὶ τέχνας ἐργαζομένων · ἀφʼ ὧνπερ καὶ αἱ πρόσοδοι συνήγοντο τῷ βασιλεῖ . οἱ δʼ ἱερεῖς καὶ φιλοσοφίαν ἤσκουν καὶ ἀστρονομίαν , ὁμιληταί τε τῶν βασιλέων ἦσαν . ἡ δὲ χώρα τὴν μὲν πρώτην διαίρεσιν εἰς νομοὺς ἔσχε , δέκα μὲν ἡ Θηβαΐς , δέκα δʼ ἡ ἐν τῷ Δέλτα , ἑκκαίδεκα δʼ ἡ μεταξύ · ὡς δέ τινες , τοσοῦτοι ἦσαν οἱ σύμπαντες νομοὶ ὅσαι αἱ ἐν τῷ λαβυρίνθῳ αὐλαί · αὗται δʼ ἐλάττους τῶν τριάκοντα · πάλιν δʼ οἱ νομοὶ τομὰς ἄλλας ἔσχον · εἰς γὰρ τοπαρχίας οἱ πλεῖστοι διῄρηντο , καὶ αὗται δʼ εἰς ἄλλας τομάς · ἐλάχισται δʼ αἱ ἄρουραι μερίδες . ἐδέησε δὲ τῆς ἐπʼ ἀκριβὲς καὶ κατὰ λεπτὸν διαιρέσεως διὰ τὰς συνεχεῖς τῶν ὅρων συγχύσεις ἃς ὁ Νεῖλος ἀπεργάζεται κατὰ τὰς αὐξήσεις , ἀφαιρῶν καὶ προστιθεὶς καὶ ἐναλλάττων τὰ σχήματα καὶ τἆλλα σημεῖα ἀποκρύπτων οἷς διακρίνεται τό τε ἀλλότριον καὶ τὸ ἴδιον · ἀνάγκη δὴ ἀναμετρεῖσθαι πάλιν καὶ πάλιν . ἐντεῦθεν δὲ καὶ τὴν γεωμετρίαν συστῆναί φασιν , ὡς τὴν λογιστικὴν καὶ ἀριθμητικὴν παρὰ Φοινίκων διὰ τὰς ἐμπορίας . τριχῆ δὲ διῄρητο ὥσπερ τὸ σύμπαν καὶ τὸ ἐν ἑκάστῳ τῷ νομῷ πλῆθος , εἰς τρία ἴσα μερισθείσης τῆς χώρας . ἡ δὲ περὶ τὸν ποταμὸν πραγματεία διαφέρει τοσοῦτον ὅσον τῇ ἐπιμελείᾳ νικᾶν τὴν φύσιν . φύσει γὰρ πλείονα φέρει καρπὸν καὶ ποτισθεῖσα μᾶλλον φύσει δὲ καὶ ἡ μείζων ἀνάβασις τοῦ ποταμοῦ πλείω ποτίζει γῆν , ἀλλʼ ἡ ἐπιμέλεια πολλάκις καὶ τῆς φύσεως ἐξίσχυσεν ἐπιλιπούσης , ὥστε καὶ κατὰ τὰς ἐλάττους ἀναβάσεις τοσαύτην ποτισθῆναι γῆν ὅσην ἐν ταῖς μείζοσι , διά τε τῶν διωρύγων καὶ τῶν παραχωμάτων · ἐπὶ γοῦν τῶν πρὸ Πετρωνίου χρόνων ἡ μεγίστη μὲν ἦν φορὰ καὶ ἀνάβασις , ἡνίκα ἐπὶ τεσσαρεσκαίδεκα πήχεις ἀνέβαινεν ὁ Νεῖλος , ἡνίκα δʼ ἐπʼ ὀκτώ , συνέβαινε λιμός · ἐπʼ ἐκείνου δὲ ἄρξαντος τῆς χώρας καὶ δώδεκα μόνον πληρώσαντος πήχεις τοῦ Νείλου μέτρου , μεγίστη ἦν ἡ φορά , καὶ ὀκτώ ποτε μόνον πληρώσαντος λιμοῦ οὐδεὶς ᾔσθετο . τοιαύτη μὲν ἡ διάταξις · τὰ δʼ ἑξῆς λέγωμεν νυνί .
Lemmas: ἐρατοσθένης μέν οὖν οὕτως . δέω δέ ἐπί πολύς λέγω καί πρῶτος ὁ περί ὁ Αἴγυπτος , ὅπως ἀπό ὁ γνώριμος ἐπί ὁ ἑξῆς προέρχομαι . κοινός μέν γάρ τις καί οὗτος ὁ χώρα καί ὁ συνεχής καί ὑπέρ αὐτός ὁ ὁ Αἰθίοψ ὁ Νεῖλος παρασκευάζω , ποτίζω τε αὐτός κατά ὁ ἀνάβασις καί οὗτος οἰκήσιμος αὐτός ὁ μέρος ἀπολείπω μόνος ὁ καλύπτω ἐν ὁ πλημμυρίς , ὁ δέ ὑπερδέξιος καί μετέωρος ὁ ῥεῦμα πᾶς ἀοίκητος διεξέρχομαι ἑκατέρωθεν καί ἐρῆμος διά ὁ αὐτός ἀνυδρία . ἀλλά ὁ μέν Αἰθιοπία οὔτε πᾶς διεξέρχομαι ὁ Νεῖλος οὔτε μόνος οὔτε ἐπί εὐθεῖα οὔτε οἰκουμένη καλός · ὁ δέ Αἴγυπτος καί μόνος καί πᾶς καί ἐπί εὐθεῖα ἀπό ὁ μικρός καταρράκτης ὑπέρ Συήνη καί Ἐλεφαντίνη ἄρχω , ὅς εἰμί ὅρος ὁ Αἴγυπτος καί ὁ Αἰθιοπία , ἕως ὁ ἐπί θάλασσα ἐκβολή . καί μήν ὁ γε Αἰθίοψ ὁ πολύς νομαδικός ζάω καί ἄπορος διά τε ὁ λυπρότης ὁ χώρα καί ὁ ὁ ἀήρ ἀσυμμετρία καί ὁ ἀπό ἐγώ ἐκτοπισμός , ὁ δέ Αἰγύπτιος ἅπας ἐναντίος συμβαίνω · καί γάρ πολιτικός καί ἥμερος ἐκ ἀρχή ζάω καί ἐν γνώριμος ἱδρύω τόπος , ὥστε καί ὁ διάταξις αὐτός μνημονεύω · καί ἐπαινέω γε δοκέω ἄξιος χράω ὁ ὁ χώρα εὐδαιμονία , μερίζω τε εὖ καί ἐπιμελέομαι . βασιλεύς γάρ ἀποδείκνυμι τριχῆ ὁ πλῆθος διαιρέω καί ὁ μέν στρατιώτης καλέω ὁ δέ γεωργός ὁ δέ ἱερεύς · καί ὁ μέν ὁ ἱερός ἐπιμελητής ὁ δέ ἄλλος ὁ περί ὁ ἄνθρωπος · καί ὁ μέν ἐν ὁ πόλεμος ὁ δέ ὅσος ἐν εἰρήνη , γῆ τε καί τέχνη ἐργάζομαι · ἀπό ὅς καί ὁ πρόσοδος συνάγω ὁ βασιλεύς . ὁ δέ ἱερεύς καί φιλοσοφία ἀσκέω καί ἀστρονομία , ὁμιλητής τε ὁ βασιλεύς εἰμί . ὁ δέ χώρα ὁ μέν πρῶτος διαίρεσις εἰς νομός ἔχω , δέκα μέν ὁ Θηβαίς , δέκα δέ ὁ ἐν ὁ Δέλτα , ἑκκαίδεκα δέ ὁ μεταξύ · ὡς δέ τις , τοσοῦτος εἰμί ὁ σύμπας νομός ὅσος ὁ ἐν ὁ λαβύρινθος αὐλή · οὗτος δέ ἐλαχύς ὁ τριάκοντα · πάλιν δέ ὁ νομός τομή ἄλλος ἔχω · εἰς γάρ τοπαρχία ὁ πολύς διαλέγω , καί οὗτος δέ εἰς ἄλλος τομή · ἐλαχύς δέ ὁ ἄρουρα μερίς . δέω δέ ὁ ἐπί ἀκριβής καί κατά λεπτός διαίρεσις διά ὁ συνεχής ὁ ὅρος σύγχυσις ὅς ὁ Νεῖλος ἀπεργάζομαι κατά ὁ αὔξησις , ἀφαιρέω καί προστίθημι καί ἐναλλάσσω ὁ σχῆμα καί ἄλλος σημεῖον ἀποκρύπτω ὅς διακρίνω ὁ τε ἀλλότριος καί ὁ ἴδιος · ἀνάγκη δή ἀναμετρέω πάλιν καί πάλιν . ἐντεῦθεν δέ καί ὁ γεωμετρία συνίστημι φημί , ὡς ὁ λογιστικός καί ἀριθμητικός παρά Φοῖνιξ διά ὁ ἐμπορία . τριχῆ δέ διαιρέω ὥσπερ ὁ σύμπας καί ὁ ἐν ἕκαστος ὁ νόμος πλῆθος , εἰς τρεῖς ἴσος μερίζω ὁ χώρα . ὁ δέ περί ὁ ποταμός πραγματεία διαφέρω τοσοῦτος ὅσος ὁ ἐπιμέλεια νικάω ὁ φύσις . φύσις γάρ πολύς φέρω καρπός καί ποτίζω μάλα φύσις δέ καί ὁ μέγας ἀνάβασις ὁ ποταμός πολύς ποτίζω γῆ , ἀλλά ὁ ἐπιμέλεια πολλάκις καί ὁ φύσις ἐξισχύω ἐπιλείπω , ὥστε καί κατά ὁ ἐλαχύς ἀνάβασις τοσοῦτος ποτίζω γῆ ὅσος ἐν ὁ μέγας , διά τε ὁ διῶρυξ καί ὁ παράχωμα · ἐπί γοῦν ὁ πρό Πετρώνιος χρόνος ὁ μέγας μέν εἰμί φορά καί ἀνάβασις , ἡνίκα ἐπί τεσσαρεσκαίδεκα πῆχυς ἀναβαίνω ὁ Νεῖλος , ἡνίκα δέ ἐπί ὀκτώ , συμβαίνω λιμός · ἐπί ἐκεῖνος δέ ἄρχω ὁ χώρα καί δώδεκα μόνος πληρόω πῆχυς ὁ Νεῖλος μέτρον , μέγας εἰμί ὁ φορά , καί ὀκτώ ποτέ μόνος πληρόω λιμός οὐδείς αἰσθάνομαι . τοιοῦτος μέν ὁ διάταξις · ὁ δέ ἑξῆς λέγω νυνί .