strabo.geographica 1.3.4
μάλιστα δέ φησι ζήτησιν παρασχεῖν πῶς ἐν δισχιλίοις καὶ τρισχιλίοις ἀπὸ θαλάττης σταδίοις κατὰ τὴν μεσόγαιαν ὁρᾶται πολλαχοῦ κόγχων καὶ ὀστρέων καὶ χηραμύδων πλῆθος καὶ λιμνοθάλατται , καθάπερ φησὶ περὶ τὸ ἱερὸν τοῦ Ἄμμωνος καὶ τὴν ἐπʼ αὐτῷ ὁδὸν τρισχιλίων σταδίων οὖσαν · πολλὴν γὰρ εἶναι χύσιν ὀστρέων , ἅλας τε καὶ νῦν ἔτι εὑρίσκεσθαι πολλούς , ἀναφυσήματά τε θαλάττης εἰς ὕψος ἀναβάλλειν · πρὸς ᾧ καὶ ναυάγια θαλαττίων πλοίων δείκνυσθαι , ἃ ἔφασαν διὰ τοῦ χάσματος ἐκβεβράσθαι , καὶ ἐπὶ στυλιδίων ἀνακεῖσθαι δελφῖνας ἐπιγραφὴν ἔχοντας Κυρηναίων θεωρῶν . ταῦτα δʼ εἰπὼν τὴν Στράτωνος ἐπαινεῖ δόξαν τοῦ φυσικοῦ , καὶ ἔτι Ξάνθου τοῦ Λυδοῦ · τοῦ μὲν Ξάνθου λέγοντος ἐπὶ Ἀρταξέρξου γενέσθαι μέγαν αὐχμὸν ὥστʼ ἐκλιπεῖν ποταμοὺς καὶ λίμνας καὶ φρέατα · αὐτόν τε εἰδέναι πολλαχῆ πρόσω ἀπὸ τῆς θαλάττης λίθον τε κογχυλιώδη καὶ τὰ κτενώδεα καὶ χηραμύδων τυπώματα καὶ λιμνοθάλατταν ἐν Ἀρμενίοις καὶ Ματιηνοῖς καὶ ἐν Φρυγίᾳ τῇ κάτω , ὧν ἕνεκα πείθεσθαι τὰ πεδία ποτὲ θάλατταν γενέσθαι . τοῦ δὲ Στράτωνος ἔτι μᾶλλον ἁπτομένου τῆς αἰτιολογίας , ὅτι φησὶν οἴεσθαι τὸν Εὔξεινον μὴ ἔχειν πρότερον τὸ κατὰ Βυζάντιον στόμα , τοὺς δὲ ποταμοὺς βιάσασθαι καὶ ἀνοῖξαι τοὺς εἰς αὐτὸν ἐμβάλλοντας , εἶτʼ ἐκπεσεῖν τὸ ὕδωρ εἰς τὴν Προποντίδα καὶ τὸν Ἑλλήσποντον . τὸ δʼ αὐτὸ συμβῆναι καὶ περὶ τὴν καθʼ ἡμᾶς θάλατταν · καὶ γὰρ ἐνταῦθα τὸν κατὰ στήλας ἐκραγῆναι πόρον , πληρωθείσης ὑπὸ τῶν ποταμῶν τῆς θαλάττης , κατὰ δὲ τὴν ἔκρυσιν ἀνακαλυφθῆναι τὰ τεναγώδη πρότερον . φέρει δʼ αἰτίαν πρῶτον μὲν ὅτι τῆς ἔξω θαλάττης καὶ τῆς ἐντὸς τοὔδαφος ἕτερόν ἐστιν , ἔπειθʼ ὅτι καὶ νῦν ἔτι ταινία τις ὕφαλος διατέτακεν ἀπὸ τῆς Εὐρώπης ἐπὶ τὴν Λιβύην , ὡς ἂν μιᾶς οὔσης πρότερον τῆς τε ἐντὸς καὶ τῆς ἐκτός . καὶ βραχύτατα μὲν εἶναι τὰ περὶ τὸν Πόντον , τὸ δὲ Κρητικὸν καὶ Σικελικὸν καὶ Σαρδῷον πέλαγος σφόδρα βαθέα · τῶν γὰρ ποταμῶν πλείστων καὶ μεγίστων ῥεόντων ἀπὸ τῆς ἄρκτου καὶ τῆς ἀνατολῆς , ἐκεῖνα μὲν ἰλύος πληροῦσθαι , τὰ ἄλλα δὲ μένειν βαθέα . διὸ καὶ γλυκυτάτην εἶναι τὴν Ποντικὴν θάλατταν τάς τʼ ἐκρύσεις γίνεσθαι εἰς οὓς ἐγκέκλιται τόπους τὰ ἐδάφη . δοκεῖν δὲ κἂν χωσθῆναι τὸν Πόντον ὅλον εἰς ὕστερον , ἂν μένωσιν αἱ ἐπιρρύσεις τοιαῦται · καὶ γὰρ νῦν ἤδη τεναγίζειν τὰ ἐν ἀριστερᾷ τοῦ Πόντου , τόν τε Σαλμυδησσὸν καὶ τὰ καλούμενα στήθη ὑπὸ τῶν ναυτικῶν τὰ περὶ τὸν Ἴστρον καὶ τὴν Σκυθῶν ἐρημίαν . τάχα δὴ καὶ τὸ τοῦ Ἄμμωνος ἱερὸν πρότερον ἐπὶ τῆς θαλάττης ὂν ἐκρύσεως γενομένης νῦν ἐν τῇ μεσογαίᾳ κεῖσθαι . εἰκάζει τε τὸ μαντεῖον εὐλόγως ἐπὶ τοσοῦτον γενέσθαι ἐπιφανές τε καὶ γνώριμον ἐπὶ θαλάττῃ ὄν , τόν τε ἐπὶ πολὺ οὕτως ἐκτοπισμὸν ἀπὸ τῆς θαλάττης οὐκ εὔλογον ποιεῖν τὴν νῦν οὖσαν ἐπιφάνειαν καὶ δόξαν · τήν τε Αἴγυπτον τὸ παλαιὸν θαλάττῃ κλύζεσθαι μέχρι τῶν ἑλῶν τῶν περὶ τὸ Πηλούσιον καὶ τὸ Κάσιον ὄρος καὶ τὴν Σιρβωνίδα λίμνην · ἔτι γοῦν καὶ νῦν κατὰ τὴν Αἴγυπτον τῆς ἁλμυρίδος ὀρυττομένης ὑφάμμους καὶ κογχυλιώδεις εὑρίσκεσθαι τοὺς βόθρους , ὡς ἂν τεθαλαττωμένης τῆς χώρας καὶ τοῦ τόπου παντὸς τοῦ περὶ τὸ Κάσιον καὶ τὰ Γέρρα καλούμενα τεναγίζοντος , ὥστε συνάπτειν τῷ τῆς Ἐρυθρᾶς κόλπῳ · ἐνδούσης δὲ τῆς θαλάττης ἀνακαλυφθῆναι , μεῖναι δὲ τὴν Σιρβωνίδα λίμνην , εἶτʼ ἐκραγῆναι καὶ ταύτην ὥστε ἑλώδη γενέσθαι . ὡς δʼ αὕτως καὶ τῆς Μοίριδος λίμνης τοὺς αἰγιαλοὺς θαλάττης μᾶλλον ἢ ποταμοῦ προσεοικέναι . τὸ μὲν οὖν ἐπικλύζεσθαί ποτε πολὺ μέρος τῶν ἠπείρων ἐπὶ καιρούς τινας καὶ πάλιν ἀνακαλύπτεσθαι δοίη τις ἄν · ὡς δʼ αὕτως καὶ τὸ τοῖς ἐδάφεσιν ἀνώμαλον εἶναι τὴν γῆν ἅπασαν τὴν νῦν ὕφαλον , καθάπερ γε νὴ Δία καὶ τὴν ἔξαλον , ἐν ᾗ οἰκοῦμεν , τοσαύτας δεχομένην ὅσας αὐτὸς Ἐρατοσθένης εἴρηκε μεταβολάς · ὥστε πρός γε τὸν Ξάνθου λόγον οὐδὲν ἂν ἔχοι τις προσφέρειν ἄτοπον .
Lemmas: μάλα δέ φημί ζήτησις παρέχω πῶς ἐν δισχίλιοι καί τρισχίλιοι ἀπό θάλασσα στάδιον κατά ὁ μεσόγαιος ὁράω πολλαχοῦ κόγχος καί ὄστρεον καί χηραμύς πλῆθος καί λιμνοθάλασσα , καθά φημί περί ὁ ἱερός ὁ Ἄμμων καί ὁ ἐπί αὐτός ὁδός τρισχίλιοι στάδιον εἰμί · πολύς γάρ εἰμί χύσις ὄστρεον , ἅλς τε καί νῦν ἔτι εὑρίσκω πολύς , ἀναφύσημα τε θάλασσα εἰς ὕψος ἀναβάλλω · πρός ὅς καί ναυάγιον θαλάσσιος πλοῖον δείκνυμι , ὅς φημί διά ὁ χάσμα ἐκβράζω , καί ἐπί στυλίδιον ἀνακέομαι δελφίς ἐπιγραφή ἔχω Κυρηναῖος θεωρός . οὗτος δέ λέγω ὁ Στράτων ἐπαινέω δόξα ὁ φυσικός , καί ἔτι Ξάνθος ὁ Λυδός · ὁ μέν Ξάνθος λέγω ἐπί Ἀρταξέρξης γίγνομαι μέγας αὐχμός ὥστε ἐκλείπω ποταμός καί λίμνη καί φρέαρ · αὐτός τε οἶδα πολλαχῆ πρόσω ἀπό ὁ θάλασσα λίθος τε κογχυλιώδης καί ὁ κτενώδης καί χηραμύς τύπωμα καί λιμνοθάλασσα ἐν Ἀρμένιος καί Ματιηνός καί ἐν Φρυγία ὁ κάτω , ὅς ἕνεκα πείθω ὁ πεδίον ποτέ θάλασσα γίγνομαι . ὁ δέ Στράτων ἔτι μάλα ἅπτω ὁ αἰτιολογία , ὅτι φημί οἴομαι ὁ Εὔξεινος μή ἔχω πρότερος ὁ κατά Βυζάντιον στόμα , ὁ δέ ποταμός βιάζω καί ἀνοίγνυμι ὁ εἰς αὐτός ἐμβάλλω , εἶτα ἐκπίπτω ὁ ὕδωρ εἰς ὁ Προποντίς καί ὁ Ἑλλήσποντος . ὁ δέ αὐτός συμβαίνω καί περί ὁ κατά ἐγώ θάλασσα · καί γάρ ἐνταῦθα ὁ κατά στήλη ἐκρήγνυμι πόρος , πληρόω ὑπό ὁ ποταμός ὁ θάλασσα , κατά δέ ὁ ἔκρυσις ἀνακαλύπτω ὁ τεναγώδης πρότερος . φέρω δέ αἰτία πρῶτος μέν ὅτι ὁ ἔξω θάλασσα καί ὁ ἐντός ἔδαφος ἕτερος εἰμί , ἔπειτα ὅτι καί νῦν ἔτι ταινία τις ὕφαλος διατείνω ἀπό ὁ Εὐρώπη ἐπί ὁ Λιβύη , ὡς ἄν εἷς εἰμί πρότερος ὁ τε ἐντός καί ὁ ἐκτός . καί βραχύς μέν εἰμί ὁ περί ὁ Πόντος , ὁ δέ Κρητικός καί Σικελικός καί Σαρδῶος πέλαγος σφόδρα βαθύς · ὁ γάρ ποταμός πολύς καί μέγας ῥέω ἀπό ὁ ἄρκτος καί ὁ ἀνατολή , ἐκεῖνος μέν ἰλύς πληρόω , ὁ ἄλλος δέ μένω βαθύς . διό καί γλυκύς εἰμί ὁ Ποντικός θάλασσα ὁ τε ἔκρυσις γίγνομαι εἰς ὅς ἐγκλίνω τόπος ὁ ἔδαφος . δοκέω δέ ἐάν χόω ὁ Πόντος ὅλος εἰς ὕστερον , ἐάν μένω ὁ ἐπίρρυσις τοιοῦτος · καί γάρ νῦν ἤδη τεναγίζω ὁ ἐν ἀριστερός ὁ Πόντος , ὁ τε Σαλμυδησσός καί ὁ καλέω στῆθος ὑπό ὁ ναυτικός ὁ περί ὁ Ἴστρος καί ὁ Σκύθης ἐρημία . τάχα δή καί ὁ ὁ Ἄμμων ἱερός πρότερος ἐπί ὁ θάλασσα εἰμί ἔκρυσις γίγνομαι νῦν ἐν ὁ μεσόγαιος κεῖμαι . εἰκάζω τε ὁ μαντεῖον εὔλογος ἐπί τοσοῦτος γίγνομαι ἐπιφανής τε καί γνώριμος ἐπί θάλασσα εἰμί , ὁ τε ἐπί πολύς οὕτως ἐκτοπισμός ἀπό ὁ θάλασσα οὐ εὔλογος ποιέω ὁ νῦν εἰμί ἐπιφάνεια καί δόξα · ὁ τε Αἴγυπτος ὁ παλαιός θάλασσα κλύζω μέχρι ὁ ἕλη ὁ περί ὁ Πηλούσιον καί ὁ Κάσιος ὄρος καί ὁ Σιρβωνίς λίμνη · ἔτι γοῦν καί νῦν κατά ὁ Αἴγυπτος ὁ ἁλμυρίς ὀρύσσω ὕφαμμος καί κογχυλιώδης εὑρίσκω ὁ βόθρος , ὡς ἄν θαλασσόω ὁ χώρα καί ὁ τόπος πᾶς ὁ περί ὁ Κάσιος καί ὁ Γέρρα καλέω τεναγίζω , ὥστε συνάπτω ὁ ὁ Ἐρυθραί κόλπος · ἐνδίδωμι δέ ὁ θάλασσα ἀνακαλύπτω , μένω δέ ὁ Σιρβωνίς λίμνη , εἶτα ἐκρήγνυμι καί οὗτος ὥστε ἑλώδης γίγνομαι . ὡς δέ αὔτως καί ὁ Μοίριδος λίμνη ὁ αἰγιαλός θάλασσα μάλα ἤ ποταμός προσέοικα . ὁ μέν οὖν ἐπικλύζω ποτέ πολύς μέρος ὁ ἤπειρος ἐπί καιρός τις καί πάλιν ἀνακαλύπτω δίδωμι τις ἄν · ὡς δέ αὔτως καί ὁ ὁ ἔδαφος ἀνώμαλος εἰμί ὁ γῆ ἅπας ὁ νῦν ὕφαλος , καθά γε νή Ζεύς καί ὁ ἔξαλος , ἐν ὅς οἰκέω , τοσοῦτος δέχομαι ὅσος αὐτός Ἐρατοσθένης λέγω μεταβολή · ὥστε πρός γε ὁ Ξάνθος λόγος οὐδείς ἄν ἔχω τις προσφέρω ἄτοπος .