strabo.geographica 5.3.7
Ἐν δὲ τῇ μεσογαίᾳ πρώτη μὲν ὑπὲρ τῶν Ὠστίων ἐστὶν ἡ Ῥώμη , καὶ μόνη γε ἐπὶ τῷ Τιβέρει κεῖται · περὶ ἧς ὅτι πρὸς ἀνάγκην οὐ πρὸς αἵρεσιν ἔκτισται εἴρηται · προσθετέον δʼ ὅτι οὐδʼ οἱ μετὰ ταῦτα προσκτίσαντές τινα μέρη κύριοι τοῦ βελτίονος ἦσαν , ἀλλʼ ἐδούλευον τοῖς προϋποκειμένοις . οἱ μέν γε πρῶτοι τὸ Καπιτώλιον καὶ τὸ Παλάτιον καὶ τὸν Κυρῖνον λόφον ἐτείχισαν , ὃς ἦν οὕτως εὐεπίβατος τοῖς ἔξωθεν ὥστʼ ἐξ ἐφόδου Τίτος Τάτιος εἷλεν ἐπελθών , ἡνίκα μετῄει τὴν τῶν ἁρπαγεισῶν παρθένων ὕβριν · Ἄγκος δὲ Μάρκιος προσλαβὼν τὸ Καίλιον ὄρος καὶ τὸ Ἀβεντῖνον ὄρος καὶ τὸ μεταξὺ τούτων πεδίον , διηρτημένα καὶ ἀπʼ ἀλλήλων καὶ ἀπὸ τῶν προτετειχισμένων , προσέθηκεν ἀναγκαίως · οὔτε γὰρ οὕτως ἐρυμνοὺς λόφους ἔξω τείχους ἐᾶσαι τοῖς βουλομένοις ἐπιτειχίσματα καλῶς εἶχεν , οὔθʼ ὅλον ἐκπληρῶσαι τὸν κύκλον ἴσχυσε τὸν μέχρι τοῦ Κυρίνου . ἤλεγξε δὲ Σέρουιος τὴν ἔκλειψιν · ἀνεπλήρωσε γὰρ προσθεὶς τόν τε Ἠσκυλῖνον λόφον καὶ τὸν Ὀυιμίναλιν . καὶ ταῦτα δʼ εὐέφοδα τοῖς ἔξωθέν ἐστι · διόπερ τάφρον βαθεῖαν ὀρύξαντες εἰς τὸ ἐντὸς ἐδέξαντο τὴν γῆν , καὶ ἐξέτειναν ὅσον ἑξαστάδιον χῶμα ἐπὶ τῇ ἐντὸς ὀφρύι τῆς τάφρου , καὶ ἐπέβαλον τεῖχος καὶ πύργους ἀπὸ τῆς Κολλίνας πύλης μέχρι τῆς Ἠσκυλίνας . ὑπὸ μέσῳ δὲ τῷ χώματι τρίτη ἐστὶ πύλη ὁμώνυμος τῷ Ὀυιμινάλι λόφῳ . τὸ μὲν οὖν ἔρυμα τοιοῦτόν ἐστι τὸ τῆς πόλεως , ἐρυμάτων ἑτέρων δεόμενον . καί μοι δοκοῦσιν οἱ πρῶτοι τὸν αὐτὸν λαβεῖν διαλογισμὸν περί τε σφῶν αὐτῶν καὶ περὶ τῶν ὕστερον , διότι Ῥωμαίοις προσῆκεν οὐκ ἀπὸ τῶν ἐρυμάτων ἀλλὰ ἀπὸ τῶν ὅπλων καὶ τῆς οἰκείας ἀρετῆς ἔχειν τὴν ἀσφάλειαν καὶ τὴν ἄλλην εὐπορίαν , προβλήματα νομίζοντες οὐ τὰ τείχη τοῖς ἀνδράσιν ἀλλὰ τοὺς ἄνδρας τοῖς τείχεσι . κατʼ ἀρχὰς μὲν οὖν ἀλλοτρίας τῆς κύκλῳ χώρας οὔσης ἀγαθῆς τε καὶ πολλῆς , τοῦ δὲ τῆς πόλεως ἐδάφους εὐεπιχειρήτου , τὸ μακαρισθησόμενον οὐδὲν ἦν τοπικὸν εὐκλήρημα · τῇ δʼ ἀρετῇ καὶ τῷ πόνῳ τῆς χώρας οἰκείας γενομένης , ἐφάνη συνδρομή τις ἀγαθῶν ἅπασαν εὐφυΐαν ὑπερβάλλουσα , διʼ ἣν ἐπὶ τοσοῦτον αὐξηθεῖσα ἡ πόλις ἀντέχει τοῦτο μὲν τροφῇ τοῦτο δὲ ξύλοις καὶ λίθοις πρὸς τὰς οἰκοδομίας , ἃς ἀδιαλείπτους ποιοῦσιν αἱ συμπτώσεις καὶ ἐμπρήσεις καὶ μεταπράσεις , ἀδιάλειπτοι καὶ αὗται οὖσαι · καὶ γὰρ αἱ μεταπράσεις ἑκούσιοί τινες συμπτώσεις εἰσί , καταβαλλόντων καὶ ἀνοικοδομούντων πρὸς τὰς ἐπιθυμίας ἕτερα ἐξ ἑτέρων . πρὸς ταῦτʼ οὖν τό τε τῶν μετάλλων πλῆθος καὶ ἡ ὕλη καὶ οἱ κατακομίζοντες ποταμοὶ θαυμαστὴν παρέχουσι τὴν ὑποχορηγίαν , πρῶτος μὲν Ἀνίων ἐξ Ἄλβας ῥέων τῆς πρὸς Μαρσοῖς Λατίνης πόλεως διὰ τοῦ ὑπʼ αὐτῇ πεδίου μέχρι τῆς πρὸς τὸν Τίβεριν συμβολῆς , ἔπειθʼ ὁ Νὰρ καὶ ὁ Τενέας οἱ διὰ τῆς Ὀμβρικῆς εἰς τὸν αὐτὸν καταφερόμενοι ποταμὸν τὸν Τίβεριν , διὰ δὲ Τυρρηνίας καὶ τῆς Κλουσίνης ὁ Κλάνις . ἐπεμελήθη μὲν οὖν ὁ Σεβαστὸς Καῖσαρ τῶν τοιούτων ἐλαττωμάτων τῆς πόλεως , πρὸς μὲν τὰς ἐμπρήσεις συντάξας στρατιωτικὸν ἐκ τῶν ἀπελευθεριωτῶν τὸ βοηθῆσον , πρὸς δὲ τὰς συμπτώσεις τὰ ὕψη τῶν καινῶν οἰκοδομημάτων καθελών , καὶ κωλύσας ἐξαίρειν ποδῶν ἑβδομήκοντα τὸ πρὸς ταῖς ὁδοῖς ταῖς δημοσίαις . ἀλλʼ ὅμως ἐπέλειπεν ἂν ἡ ἐπανόρθωσις , εἰ μὴ τὰ μέταλλα καὶ ἡ ὕλη καὶ τὸ τῆς πορθμείας εὐμεταχείριστον ἀντεῖχε .
Lemmas: ἐν δέ ὁ μεσόγαιος πρῶτος μέν ὑπέρ ὁ Ὠστίον εἰμί ὁ Ῥώμη , καί μόνος γε ἐπί ὁ Τίβερις κεῖμαι · περί ὅς ὅτι πρός ἀνάγκη οὐ πρός αἵρεσις κτίζω λέγω · προστίθημι δέ ὅτι οὐδέ ὁ μετά οὗτος προσκτίζω τις μέρος κύριος ὁ ἀγαθός εἰμί , ἀλλά δουλεύω ὁ προυπόκειμαι . ὁ μέν γε πρῶτος ὁ Καπετώλιον καί ὁ Παλάτιον καί ὁ Κυρῖνος λόφος τειχίζω , ὅς εἰμί οὕτως εὐεπίβατος ὁ ἔξωθεν ὥστε ἐκ ἔφοδος Τίτος Τάτιος αἱρέω ἐπέρχομαι , ἡνίκα μετέρχομαι ὁ ὁ ἁρπάζω παρθένος ὕβρις · Ἄγκος δέ Μάρκιος προσλαμβάνω ὁ Καίλιος ὄρος καί ὁ Ἀβεντῖνος ὄρος καί ὁ μεταξύ οὗτος πεδίον , διαρτάω καί ἀπό ἀλλήλων καί ἀπό ὁ προτειχίζω , προστίθημι ἀναγκαῖος · οὔτε γάρ οὕτως ἐρυμνός λόφος ἔξω τεῖχος ἐάω ὁ βούλομαι ἐπιτείχισμα καλός ἔχω , οὔτε ὅλος ἐκπληρόω ὁ κύκλος ἰσχύω ὁ μέχρι ὁ Κυρῖνος . ἐλέγχω δέ Σέρουιος ὁ ἔκλειψις · ἀναπληρόω γάρ προστίθημι ὁ τε Ἠσκυλῖνος λόφος καί ὁ Ὀυιμίναλις . καί οὗτος δέ εὐέφοδος ὁ ἔξωθεν εἰμί · διόπερ τάφρος βαθύς ὀρύσσω εἰς ὁ ἐντός δέχομαι ὁ γῆ , καί ἐκτείνω ὅσος ἑξαστάδιος χῶμα ἐπί ὁ ἐντός ὀφρύς ὁ τάφρος , καί ἐπιβάλλω τεῖχος καί πύργος ἀπό ὁ Κολλίνας πύλη μέχρι ὁ Ἠσκυλίνη . ὑπό μέσος δέ ὁ χῶμα τρίτος εἰμί πύλη ὁμώνυμος ὁ Ὀυιμινάλις λόφος . ὁ μέν οὖν ἔρυμα τοιοῦτος εἰμί ὁ ὁ πόλις , ἔρυμα ἕτερος δέω . καί ἐγώ δοκέω ὁ πρῶτος ὁ αὐτός λαμβάνω διαλογισμός περί τε σφεῖς αὐτός καί περί ὁ ὕστερον , διότι Ῥωμαῖος προσήκω οὐ ἀπό ὁ ἔρυμα ἀλλά ἀπό ὁ ὅπλον καί ὁ οἰκεῖος ἀρετή ἔχω ὁ ἀσφάλεια καί ὁ ἄλλος εὐπορία , πρόβλημα νομίζω οὐ ὁ τεῖχος ὁ ἀνήρ ἀλλά ὁ ἀνήρ ὁ τεῖχος . κατά ἀρχή μέν οὖν ἀλλότριος ὁ κύκλος χώρα εἰμί ἀγαθός τε καί πολύς , ὁ δέ ὁ πόλις ἔδαφος εὐεπιχείρητος , ὁ μακαρίζω οὐδείς εἰμί τοπικός εὐκλήρημα · ὁ δέ ἀρετή καί ὁ πόνος ὁ χώρα οἰκεῖος γίγνομαι , φαίνω συνδρομή τις ἀγαθός ἅπας εὐφυΐα ὑπερβάλλω , διά ὅς ἐπί τοσοῦτος αὐξάνω ὁ πόλις ἀντέχω οὗτος μέν τροφή οὗτος δέ ξύλον καί λίθος πρός ὁ οἰκοδομία , ὅς ἀδιάλειπτος ποιέω ὁ σύμπτωσις καί ἔμπρησις καί μετάπρασις , ἀδιάλειπτος καί οὗτος εἰμί · καί γάρ ὁ μετάπρασις ἑκούσιος τις σύμπτωσις εἰμί , καταβάλλω καί ἀνοικοδομέω πρός ὁ ἐπιθυμία ἕτερος ἐκ ἕτερος . πρός οὗτος οὖν ὁ τε ὁ μέταλλον πλῆθος καί ὁ ὕλη καί ὁ κατακομίζω ποταμός θαυμαστός παρέχω ὁ ὑποχορηγία , πρῶτος μέν Ἀνίων ἐκ Ἄλβα ῥέω ὁ πρός Μαρσός Λατίνη πόλις διά ὁ ὑπό αὐτός πεδίον μέχρι ὁ πρός ὁ Τίβερις συμβολή , ἔπειτα ὁ Νάρ καί ὁ Τενέη ὁ διά ὁ Ὀμβρική εἰς ὁ αὐτός καταφέρω ποταμός ὁ Τίβερις , διά δέ Τυρρηνία καί ὁ Κλουσίνη ὁ Κλάνις . ἐπιμελέομαι μέν οὖν ὁ Σεβαστός Καῖσαρ ὁ τοιοῦτος ἐλάττωμα ὁ πόλις , πρός μέν ὁ ἔμπρησις συντάσσω στρατιωτικός ἐκ ὁ ἀπελευθεριωτής ὁ βοηθέω , πρός δέ ὁ σύμπτωσις ὁ ὕψος ὁ καινός οἰκοδόμημα καθαιρέω , καί κωλύω ἐξαίρω πούς ἑβδομήκοντα ὁ πρός ὁ ὁδός ὁ δημόσιος . ἀλλά ὅμως ἐπιλείπω ἄν ὁ ἐπανόρθωσις , εἰ μή ὁ μέταλλον καί ὁ ὕλη καί ὁ ὁ πορθμεία εὐμεταχείριστος ἀντέχω .