sophonias.in-aristotelis-libros-de-anima-paraphrasis 3.1
Τούτων οὕτω διωρισμένων ἀνάγκη , εἴπερ ἐκλείποι τις αἴσθησις , καὶ αἰσθητήριον ἡμῖν ἐκλελοιπέναι . μήποτε γὰρ ὥσπερ ἔν τισι μὲν τῶν ζώων οὐ πᾶσαι αἱ αἰσθήσεις ἔχονται , ἐν ἡμῖν δὲ καὶ αἱ πέντε , οὕτως ἐστὶ καὶ ἄλλη τις αἴσθησις , ἥτις ἐν ἡμῖν μὲν οὐκ ἔστιν , ἐν ἄλλοις δέ τισι ζώοις ἢ ἀδήλοις ἢ ὑπὲρ ἡμᾶς , καὶ ὥσπερ τὰ ὄψιν μὴ ἔχοντα οὐδὲ εἰ ἔστι χρώματα οἶδεν , οὕτως οὐδὲ εἰ ἔστιν ἄλλα τινὰ αἰσθητὰ εἰσόμεθα , λειπούσης ἡμῖν τῆς κριτικῆς αὐτῶν αἰσθήσεως . ὅτι δὲ οὐκ ἔστιν αἴσθησις ἑτέρα παρὰ τὰς πέντε λέγε δὲ ταύτας ὄψιν , ἀκοήν , γεῦσιν , ὄσφρησιν καὶ ἁφήν ) , ἵν’ εἴη χρεία καὶ ἑτέρου αἰσθητη - ρίου , ἐκ τούτων πιστεύσειεν ἄν τις . διττῆς γὰρ οὔσης σχέσεως , καθ’ ἣν ἄν αἴσθησις γένοιτο , τῆς τε πρὸς ἄλληλα τῆς αἰσθήσεως καὶ τοῦ αἰσθητοῦ θίξεως καὶ τῆς διὰ μέσων ἑτέρων ἀντιλήψεως , ὅσων μὲν αὐτῶν ἁπτόμενοι αἰσθανόμεθα , τῇ ἁφῇ αἰσθητά ἐστιν , ἣν τυγχάνομεν ἔχοντες · παντὸς γὰρ οὗ ἐστιν αἴσθησις ἡ ἁφή , ταύτην καὶ νῦν ἔχομεν · πάντα γὰρ τὰ τοῦ ἁπτοῦ ᾖ ἁπτὸν πάθη τῇ ἁφῇ ἡμῖν αἰσθητά ἐστιν ἁφὴ γάρ τις ἐστὶν καὶ ἡ γεῦσις · τῇ θίξει γὰρ αἰσθάνεται ) · ὅσων δὲ διὰ τῶν μεταξὺ καὶ μὴ αὐτῶν ἁπτόμενοι , ἀλλὰ τοῖς ἁπλοῖς καὶ δυσί , λέγω δὴ ἀέρι καὶ ὕδατι , τούτων ἀντιληπτικαὶ χρωμάτων μὲν ὅρασις , φωνῶν δὲ ἀκοή , ὀσμῶν δὲ ὄσφρησις . ὥστε εἰ μὴ καθ’ ἑκάτερον τῶν τρόπων ὑπολείποιτο αἴσθησις , καὶ εἰ μή τι ἕτερόν ἐστι σῶμα καὶ πάθος ὃ μηδενός ἐστι τῶν ἐνταῦθα σωμάτων , οὐδὲ ὅλως ἂν εἴη παρὰ τὰς εἰρημένας . εἰ δὲ μὴ αἴσθησις , οὐδὲ αἰσθητήριον · μάτην γὰρ ἄν εἴη ὄργανον μὴ ὄντος τοῦ χρησομένου . ἔτι ἐν τοῖς θνητοῖς ζώοις ἀδύνατόν τι τῆς τελειοτέρας ζωῆς μετασχεῖν μὴ μεταλαβὸν τῆς ἥττονος . κατὰ βαθμίδας γὰρ ἡ φύσις πρόεισι · πρῶτον γὰρ σῶμα ἀπλῶς , εἶτα ἔμψυχον οἷον τὸ φυτόν , εἶτα ζωὴ καὶ αἴσθησις , εἶτα λόγος . ὥσπερ γὰρ ὑπόκειται τοῖς τιμιωτέροις τὰ ἥττονα , καὶ καθάπερ οὐχ οἷόν τε αἰσθήσεως μετέχειν τὸν μὴ ζωῆς οὐδὲ ζωῆς τὸν μὴ ψυχῆς , οὕτως οὐδὲ λόγου ἄν τι μετάσχοι ὑπολελοιπὸς αἴσθησιν . εἰ τοίνυν τελειότατον τῶν ὑπὸ σελήνην ὁ ἄνθρωπος , οὗτος δὲ πέντε μόνας ἔχει καὶ οὐ πλείονας λογικῆς ὢν · φύσεως , οὐκ ἄν εἴη παρὰ ταύτας ἑτέρα · οὐ γὰρ ἄν μετέσχε τῆς κρείττονος ζωῆς τῆς λογικῆς ὑπερβ‘ὰς τὴν χείρονα αἴσθησιν . πᾶσαι ἄρα αἱ αἰσθήσεις ἔχονται ὑπὸ τῶν μὴ ἀτελῶν μηδὲ πεπηρωμένων τοῖς τελειοτέροις δὲ καὶ ἡ κατὰ τόπον ἐγγίνεται κίνησις ) · καὶ γοῦν φαίνεται καὶ ἡ ἀσπάλαξ ὑπὸ τὸ δέρμα ἔχουσα ὀφθαλμοὺς προνοίᾳ φύσεως . ἐπεὶ γὰρ ἀναγκαιότερον τοῦ ὁρᾶν τὸ τρέφεσθαι , αὐτὴ δὲ τῷ ὀρύττειν τρέφεται , τῷ ἐπικειμένῳ δέρματι τὴν ὁρατικὴν περιεφύλαξεν αἴσθησιν τὴν ὄψιν ἀμβλύνασα , ἵν’ ἀντέχῃ πρὸς τὴν ὑπόνομον δίαιταν . φθάνομεν δὲ εἰρηκότες σῶμα καὶ πάθος εἴτ’ οὖν σῶμα παθητικὸν καὶ ὑποπῖπτον αἰσθήσεσι διὰ τὸν ὑποτρέχοντα λόγον ἐκεῖνον , ὃς τὰς οὐρανίους οὐσίας σωματικὰς μὲν ὑποτίθεται , μὴ παθητὰς δὲ μηδὲ ἁλωσίμους αἰσθήσεσιν , ἄλλῳ δέ τινι κρείττονι τρόπῳ γιν·ομένης τῆς ἀντιλήψεως , παρ’ ἧς καὶ γινώσκονται . εἰ δὲ τοῦτο οὕτω καὶ ὁ λόγος ἔρρωται , οὐκ ἐπὶ πᾶσιν ἐκεῖνος διήκει , ὃς μὴ πρότερον τὰς κρείττονας ζωὰς ἐγγίνεσθαι διετείνετο , μὴ προηγησαμένων τῶν χειρόνων . αὐτίκα γὰρ ὁ νοῦς ὁ τόσον τῆς αἰσθήσεως τιμιώτερος , ὁ τῶν νοητῶν καὶ θείων εἰδῶν ἀντιληπτικός , τῶν σωμάτων κεχώ - ρισται . ὥστε εἰ καὶ τῶν ἐν τοῖς φθαρτοῖς σώμασι ποιοτήτων μὴ λείπῃ τις ἀντιληπτικὴ αἴσθησις , ἄδηλον εἰ μήπου ἄλλη τις ὑπολέλειπται τοῦ πέμπτου στοιχείου ἀντιληπτικὴ ἐξ ἐκείνου ἔχουσα τὸ αἰσθητήριον . τούτοις ἐκεῖνο προσαπορητέον , τί δήποτε τριῶν ὄντων αἰσθητῶν , χρόας , ψόφου , ὀσμῆς ἐκ τριῶν στοιχείων , πυρὸς ἀέρος καὶ ὕδατος , μὴ καὶ τὰ αἰσθητήρια αὐτῶν ἐκ τοσούτων εἰσὶ στοιχείων , ἀλλ’ ἐκ τῶν δύο μόνον ἀέρος καὶ ὕδατος · ἔτι διὰ τί , εἴπερ τῶν αὐτῶν αἰσθητῶν διὰ πλειόνων γίνεται ἡ ἀντίληψις , οἷον χρώματος καὶ δι’ ἀέρος καὶ ὕδατος , καὶ αὖ πάλιν ψόφων τε καὶ ὀσμῶν διαπορθμευτικὰ τὰ αὐτά , μὴ ἐκ πλειόνων τὸ αὐτὸ καὶ ἓν αἰσθητήριον , οἷον τὸ ὀπτικὸν ἐξ ἀέρος καὶ ὕδατος · ὁμοίως καὶ ἀκοὴ καὶ ὄσφρησις . καὶ τὸ μὲν πρῶτον τῇ ἀναλογίᾳ λυθήσεται · τί γὰρ ἄτοπον , εἴπερ τὸ αὐτὸ σ·τοιχεῖον , ὥσπερ διαφόρων αἰσθητῶν ἐστι διαπορθμευτικόν , οὕτω καὶ αἰσθητηρίων πλειόνων ποιητικόν . τὸ δὲ δεύτερον οὕτω · οὐκ ἐπειδὴ δύο τινῶν μεταξὺ τῶν αὐτῶν αἰσθητῶν ἡ ἀντίληψις γίνεται , ἀνάγκη καὶ διπλᾶ εἶναι τὰ αἰσθητήρια , ἀλλ’ ὥσπερ εἰ ἀνέλοι τις ἐπινοίᾳ τὸ ἓν τῶν μεταξύ , ἀρκεῖ εἰς τὴν τῶν αὐτῶν αἰσθητῶν διαπόρθμευσιν τὸ ὑπολειπόμενον ἕτερον , οὕτω καὶ παρ’ ἑνὸς τῶν στοιχείων ἀρκέσει πλείονα γενέσθαι αἰσθητήρια , εἴ γε δυνατὸν τὸ ἓν στοιχεῖον πλείοσιν αἰσθητηρίοις ἀρκέσαι . ἄλλως τε οὐδὲ δυνατὸν ἐξ ἄλλων τῶν ἁπλῶν στοιχείων ἢ παρὰ τῶν δύο ἀέρος καὶ ὕδατος γενέσθαι τὰ αἰσθητήρια . ἡ μὲν γὰρ κόρη ὕδατος , ἡ δὲ ἀκοὴ ἀέρος , ἡ δὲ ὄσφρησις ἀμφοτέρων τούτων · τὸ δὲ πῦρ ἢ οὐδενός , ὅτι δραστικὸν καὶ διὰ τοῦτο καὶ φθαρτικόν πάσχειν γὰρ τὸ αἰσθητήριον ἀλλ’ οὐ ποιεῖν δεῖ ) , ἢ κοινὸν πάντων · οὐδὲν γὰρ ἄνευ θερμότητος αἰσθητικόν . κατὰ τὰ αὐτὰ δὲ καὶ ἡ γῆ ἢ οὐδενὸς ὡς μὴ τῶν ἔξω τινὸς ἀντιλαμβανομένη τῷ ἀντιφράττειν ἐκ τῆς παχύτητος , ἢ ἐν τῇ ἁφῇ μάλιστα μέμικται , ἐπειδὴ καὶ σὰρξ ταύτῃ τὸ αἰσθητήριον , καὶ ἡ ἀντίληψις γίνεται ἐμμεμιγμένων τοῖς αἰσθη - τηρίοις τῶν αἰσθητῶν . μήποτε δὲ καὶ ἀληθέστερον ᾖ τὸ σύνθετα ἐκ πάντων λέγειν , τῷ πλεονάζοντι δὲ κληροῦσθαι τὰ ὀνόματα . πλεονάζει γὰρ ἐν ἑκάστῳ τῶν ἁπλῶν ἢ τὸ ὕδωρ ἢ ὁ ἀήρ . διαφερόντως δὲ τοῦτο κατὰ τὸ ὄμμα ἔστιν ἰδεῖν · πέπηγε μὲν ἐκ καθαροῦ ὕδατος ἅπαν τὸ κρυσταλλοειδές , μετέχει δὲ καί τινος μετρίας θερμότητος καί τινος γεώδους παχύτητος . ἧττον δὲ τούτων ἡ ἀκοή · τοῦτο δέ ἐστιν ὁ ἐμμεμιγμένος τῇ μήνιγγι ἀήρ . ᾿Αλλὰ μὴν οὐδὲ τῶν κοινῶν αἰσθητῶν οἷόν τ’ εἶναι ἴδιον αἰσθητήριον · κοινὰ δὲ αἰσθητά , ὡς καὶ πρόσθεν ἐλέγετο , τὰ ταῖς πάσαις αἰσθήσεσιν ὑπο - κείμενα ἢ ταῖς πλείοσι . πέντε δὲ ταῦτα , κίνησις , στάσις , σχῆμα , μέγεθος , ἀριθμός . αἰσθανόμεθα δὲ τούτων πάντων κινήσει εἴτ’ οὖν μετὰ πάθους · καὶ μέγεθος μὲν καὶ σχῆμα κατὰ ταὐτόν τι · μέγεθος γὰρ τὸ σχῆμα . τὸ δὲ ἠρεμοῦν τῷ μὴ κινεῖσθαι · τοῦτο δὲ κοινὸν πάσαις αἰσθήσεσι , τὸ τὰς οἰκείας στερήσεις γινώσκειν ταῖς ἕξεσι . τὸν δὲ ἀριθμὸν τῇ ἀποφάσει τοῦ συνεχοῦς . ὅπως δὲ τοῦτο τελεώτερον καταμάθοιμεν , ἀνωτέρω τὸν λόγον ἐπαναλάβωμεν · οὐ καινὸν δὲ κἄν τι τῶν προρρηθέντων τοῖς ἑξῆς διὰ τὸ σαφὲς συλλαμβάνοιτο . παντὸς αἰσθητοῦ μία μὲν αἴσθησις καθ’ αὑτὸ ἀντιλαμβάνεται , αἱ δὲ ἄλλαι κατὰ συμβεβηκός , οἷον χρωμάτων ἡ μὲν ὄψις καθ’ αὑτό , αἱ δὲ ἄλλαι κατὰ συμβεβηκός · καὶ χυμοῦ δὲ καὶ ὀσμῆς ὡσαύτως . καὶ διὰ τὸ συνεργῆσαί ποτε ἅμα γεῦσιν καὶ ὅρασιν , ὁρῶσα ἡ ὄψις τόδε τι ὅτι ξανθόν , οἷον τὸ μέλι , οἶδεν ὅτι καὶ γλυκύ , καὶ γευόμενοι τοῦδε τοῦ γλυκέος οἴδαμεν ὅτι ξανθόν . ὅθεν καὶ εἰ μήποτε πρός τινι τύχοιεν συνεργήσασαι , ὡς καὶ πρόσθεν ἐλέγετο , οὐκ ἂν ἑκατέρα μονωθεῖσα γνοίη ἀμφότερα . τοῦτο δὲ γίνεται τῷ ὡς ἀπό τινος ἑνὸς σημείου τῆς κοινῆς αἰσθήσεως πλείους εὐθείας τὰς αἰσθήσεις προέρχε - σθαι , ὧν αἱ ἐνέργειαι πάλιν εἰς τὸ κοινὸν πέρας ἀναπεμπόμεναι τὴν κρίσιν ἴσχουσιν . ἐκείνη γάρ ἐστιν ἡ κρίνουσα τὴν ταὐτότητα τῶν αἰσθητῶν καὶ ἑτε - ρότητα , καὶ τὰ ἀλλήλων ἴδια ἔνθεν κατὰ συμβεβηκὸς αἱ αἰσθήσεις αἰσθά - νονται , οὐχ ᾗ αὗται , ἀλλ’ ἡ μία · ὅταν γὰρ τύχοιεν αἱ αἰσθήσεις διάφοροι περὶ τὸ αὐτὸ ἐνεργήσασαι , εἶτα ἡ μία καὶ πρώτη καὶ κοινὴ δι’ ὁποιασοῦν ὕστερον μετὰ μνήμης προσβάλοι τῷ πράγματι , ᾔσθετο μὲν καθ’ αὑτὸ οὗ τὴν ἀντίληψιν ἴσχει τότε , γνωρίζει δὲ καὶ διὰ τῆς μνήμης τῷ συνεργῆσαι πρότερον τὸ λοιπὸν ἢ τὰ λοιπά . εἰ γὰρ μὴ ἦν κοινή τις αἴσθησις ἡ τὰ τοῦ πάθους κρίνουσα , κἂν μυριάκις συνενήργησαν , οὐκ ἄν ποτε ἡ ἑτέρα τὸ τῆς ἑτέρας πάθος ἔκρινεν · ὅμοιον γὰρ ὡς εἰ τοῦ μὲν ἐγώ , τοῦ δὲ σὺ αἴσθοιο . εἰ γὰρ τοῦ μέλιτος τυφλὸς μὲν γεύσοιτο ξανθοῦ ὄντος μὴ ἰδών , ἄλλος δέ . τις ἴδοι , μὴ γεύσοιτο δέ , οὐκ ἄν ποτε οὔτε οὗτος εἴποι γλυκύ , οὔτ’ ἐκεῖνος ξανθόν · καὶ εἰ τὸν αὐτὸν ὑποθοίμεθα μύοντα μὲν ἀεὶ καὶ γευόμενον μέλιτος , ὁρῶντα δὲ ὅτι ξανθὸν μὴ γευόμενον , οὐκ ἄν ποτε τῷ ἑτέρῳ πάθει τὸ ἕτερον κρίνειε . καὶ περὶ μὲν τῆς κοινῆς αἰσθήσεως προ·ιόντες ἐντελέστερον ἐπεξέλθωμεν · νυνὶ δὲ τῶν προκειμένων ἐχώμεθα . εἰ τοίνυν οὕτω καὶ παντὸς αἰσθητοῦ μία μὲν καθ’ αὑτό τις ἀντιλαμβάνεται αἴσθησις , αἱ δὲ ἄλλαι κατὰ συμβεβηκός , καὶ κοινή τις ἐπὶ πάσαις διήκει μία , δῆλον καὶ ἐπὶ τῶν κοινῶν αἰσθητῶν , εἴ γέ τι ἦν αὐτῶν ἴδιον αἰσθητήριον καὶ ἰδία αἴσθησις παρὰ τὰς πέντε , αὗται ἄν κατὰ συμβεβηκὸς αὐτῶν ἀντελαμβάνοντο · εἰ δὲ μὴ τοῦτο ἀλλὰ καθ’ αὑτό , δῆλον ὡς οὐκ ἄν εἴη αὐτῶν ἴδιον αἰσθητήριον . ὅτι δὲ καθ’ αὑτὸ ταῖς αἰσθή - σεσι τῶν κοινῶν ἡ ἀντίληψις φανερόν · πάσχουσι γάρ . οὐ γὰρ ἄν ὁμοίως πάθοι ὄψις ὑπὸ πολλοῦ λευκοῦ καὶ ὀλίγου ὁμοίου , οὐδὲ ὑπὸ τοῦ ἠρεμοῦντος καὶ κι·νουμένου , ἢ ὑπὸ τοῦ συνεχοῦς ἢ διῃρημένου . ἀμέλει , εἰ σφοδρῶς ποταμὸν εἴδομεν ῥέοντα ἤ τι τοιοῦτον ἕτερον , δίνη τις ἡμῖν καὶ ἴλιγγος γίνεται ἅτε δὴ παθούσης τι τῆς αἰσθήσεως . οὐ πάσχουσι δὲ ἐν τοῖς κατὰ συμβε - βηκός · τί γὰρ ὄψις πάθοι ὑπὸ τοῦ γλυκέος ἢ πικροῦ ; διττὸν δὲ καὶ τὸ κατὰ συμβεβηκὸς αἰσθητόν , ὡς καὶ διῄρηται πρότερον · τὸ μὲν ὅταν ἀνταλλαγὴ γένηται καὶ τοῦ δι’ ἑτέρας ἑτέρᾳ ἀντιληψώμεθα , τὸ δὲ ὥσπερ ὅταν αἰσθέσθαι Κλέωνος λέγωμεν ὁρῶντες αὐτόν · οὐ γὰρ ὅ τί ποτε τὴν οὐσίαν αὐτὸς ἑωρῶμεν οὐδὲ γάρ ἐστιν ὅλως οὐσίας αἴσθησις νῷ θεωρουμένης ) , ἀλλὰ τὰ περὶ αὐτὸν χρώματα . ζητήσειε δ’ ἄν τις , τίνος ἕνεκα πλείους αἰσθήσεις ἔχομεν τῶν κοινῶν αἰσθητῶν . ἢ ὅπως ἧττον λανθάνῃ τὰ ἀκολουθοῦντα ταῦτα καὶ καθολικά , μηδὲ συγχέηται τῇ τοῦ ἰδίου ἐπιμιξίᾳ αἰσθητοῦ . εἰ γὰρ μιᾷ αἰσθήσει ἐκρίνομεν , οἷον τῇ ὄψει , ἡ αὐτὴ δὲ καὶ χρωμάτων , ἐλάνθανεν ἂν μᾶλλον καὶ ἐδόκει ταὐτὰ εἶναι πάντα διὰ τὸ ἀκολουθεῖν ἀλλήλοις ἅμα χρῶμα καὶ μέγεθος · νῦν δὲ ἐπεὶ καὶ ἑτέρᾳ αἰσθήσει τὰ κοινὰ ὑπάρχει , δῆλον ποιεῖ ὅτι ἄλλο τι ἕκαστον αὐτῶν . ὥσπερ γὰρ εἴρηται ἐπὶ τῆς ἁφῆς καὶ γεύσεως , εἰ κατὰ πᾶν τὸ σῶμα ἐγευόμεθα , δυσχερὲς ἦν διακρῖναι τὴν ἁφὴν ἀπὸ τῆς γεύσεως τῷ συνεργεῖν ἀλλήλαις αὐτάς , ἀλλ’ ἐνομίσαμεν μίαν εἶναι αἴσθησιν ἀμφοτέρας νῦν δὲ τῷ κατὰ λοιπὸν σῶμα μὴ γεύεσθαι ἐναργὴς τῶν δύο αἰσθήσεων τε καὶ αἰσθητῶν ἡ διάκρισις ) , οὕτως ἄν συνέβαινε καὶ ἐπὶ τῶν κοινῶν , εἰ μιᾷ τινι τῶν αἰσθήσεων ἐγνωρίζομεν . ἐπεὶ οὖν θειότερα τὰ κοινὰ τῶν ἄλλων , καὶ ἐχρῆν εἶναι καὶ γνωριμώτερα . περὶ γὰρ ταῦτα αἱ μαθηματικαὶ τῶν ἐπιστημῶν , ἀστρονομία μὲν περὶ κίνησιν καὶ στάσιν , γεωμετρία δὲ περὶ σχῆμα καὶ μέγεθος · τοῦ δὲ ἀριθμοῦ τὸ μὲν ἐν σχέσει ἁρμονικῆς θεωρεῖν , τὸ καθ’ αὑτὸ δὲ ἀριθμητικοῦ . ταῦτ’ ἄρα ἡ φύσις πλείοσιν αἰσθήσεσιν αὐτὰ διενείματο . τοῦτο δὲ εἰ καὶ περὶ τῶν ἰδίων αἰσθητῶν ἠπόρησέ τις , διὰ τί τόσας αἰσθήσεις ἔχομεν , καὶ οὐ κοινὴν ἐπὶ πάντων μίαν , τοῦτ’ ἄν εἴποιμεν ὅτι τῷ διαφέρειν καὶ γένει καὶ εἴδει ἀλλήλων τὰ αἰσθητὰ καὶ τὰς αἰσθήσεις διαφόρους εἶναι ἀνάγκη καὶ πλείονας .
Lemmas: οὗτος οὗτος διά-ὁρίζω ἀνάγκη , εἴπερ ἐκλείπω τις αἴσθησις , καί αἰσθητήριον ἐγώ ἐκλείπω . μήποτε γάρ ὥσπερ ἐν τις μέν ὁ ζῷον οὖον πᾶς ὁ αἴσθησις ἔχω , ἐν ἐγώ δέ καί ὁ πέντε , οὕτως εἰμί καί ἄλλος τις αἴσθησις , ὅστις ἐν ἐγώ μέν οὐ εἰμί , ἐν ἄλλος δέ τις ζῷον ἢ ἄδηλος ἢ ὑπέρ ἐγώ , καί ὥσπερ ὁ ὄψις μή ἔχω οὐδέ εἰμί εἰμί χρῶμα οἶδα , οὕτως οὐδέ εἰμί εἰμί ἄλλος τις αἰσθητός εἶμι , λείπω ἐγώ ὁ κριτικός αὐτός αἴσθησις . ὅτι δέ οὐ εἰμί αἴσθησις ἕτερος παρά ὁ πέντε λέγω δέ οὗτος ὄψις , ἀκοή , γεῦσις , ὄσφρησις καί ἁφή ) , ἵνα εἰμί χρεία καί ἕτερος αἰσθητής - Ῥίον , ἐκ οὗτος πιστεύω ἄν τις . διττός γάρ εἰμί σχέσις , κατά ὅς ἄν αἴσθησις γίγνομαι , ὁ τε πρός ἀλλήλων ὁ αἴσθησις καί ὁ αἰσθητής θίξις καί ὁ διά μέσος ἕτερος ἀντίληψις , ὅσος μέν αὐτός ἅπτω αἰσθάνομαι , ὁ ἁφή αἰσθητής εἰμί , ὅς τυγχάνω ἔχω · πᾶς γάρ ὅς εἰμί αἴσθησις ὁ ἁφή , οὗτος καί νῦν ἔχω · πᾶς γάρ ὁ ὁ ἁπτός εἰμί ἁπτός πάθος ὁ ἁφή ἐγώ αἰσθητής εἰμί ἁφή γάρ τις εἰμί καί ὁ γεῦσις · ὁ θιγγάνω γάρ αἰσθάνομαι ) · ὅσος δέ διά ὁ μεταξύ καί μή αὐτός ἅπτω , ἀλλά ὁ ἁπλόος καί δύο , λέγω δή ἀήρ καί ὕδωρ , οὗτος ἀντιληπτικός χρῶμα μέν ὅρασις , φωνή δέ ἀκοή , ὀσμή δέ ὄσφρησις . ὥστε εἰμί μή κατά ἑκάτερος ὁ τρόπος ὑπολείπω αἴσθησις , καί εἰμί μή τίς ἕτερος εἰμί σῶμα καί πάθος ὅς μηδείς εἰμί ὁ ἐνταῦθα σῶμα , οὐδέ ὅλως εἄν εἰμί παρά ὁ εἴρω . εἰμί δέ μή αἴσθησις , οὐδέ αἰσθητήριον · μάτην γάρ ἄν εἰμί ὄργανον μή εἰμί ὁ χράω . ἔτι ἐν ὁ θνητός ζῷον ἀδύνατος τίς ὁ τέλειος ζωή μετέχω μή μεταλαμβάνω ὁ κακός . κατά βαθμίς γάρ ὁ φύσις πρόειμι · πρῶτος γάρ σῶμα ἀπλόος , εἶτα ἔμψυχος οἷος ὁ φυτός , εἶτα ζωή καί αἴσθησις , εἶτα λόγος . ὥσπερ γάρ ὑπόκειμαι ὁ τίμιος ὁ κακός , καί καθάπερ οὐ οἷος τε αἴσθησις μετέχω ὁ μή ζωή οὐδέ ζωή ὁ μή Ψυχή , οὕτως οὐδέ λόγος ἄν τίς μετέχω ὑπολείπω αἴσθησις . εἰμί τοίνυν τέλειος ὁ ὑπό σελήνη ὁ ἄνθρωπος , οὗτος δέ πέντε μόνος ἔχω καί οὖον πλείων λογικός εἰμί · φύσις , οὐ ἄν εἰμί παρά οὗτος ἕτερος · οὖον γάρ ἄν μετέχω ὁ ἀγαθός ζωή ὁ λογικός ὑπερβαίνω ὁ χείρων αἴσθησις . πᾶς ἄρα ὁ αἴσθησις ἔχω ὑπό ὁ μή ἀτελής μηδέ πηρόω ὁ τέλειος δέ καί ὁ κατά τόπος ἐγγίγνομαι κίνησις ) · καί γοῦν φαίνω καί ὁ σπάλαξ ὑπό ὁ δέρμα ἔχω ὀφθαλμός πρόνοια φύσις . ἐπεί γάρ ἀναγκαῖος ὁ ὁράω ὁ τρέφω , αὐτός δέ ὁ ὀρύσσω τρέφω , ὁ ἐπίκειμαι δέρμα ὁ ὁρατικός περιφυλάσσω αἴσθησις ὁ ὄψις ἀμβλύνω , ἵνα ἀντέχω πρός ὁ ὑπόνομος δίαιτα . φθάνω δέ ἐρῶ σῶμα καί πάθος ἔτι οὖν σῶμα παθητικός καί ὑποπίπτω αἴσθησις διά ὁ ὑποτρέχω λόγος ἐκεῖνος , ὅς ὁ οὐράνιος οὐσία σωματικός μέν ὑποτίθημι , μή παθητός δέ μηδέ αλώσιμος αἴσθησις , ἄλλος δέ τις ἀγαθός τρόπος γιν·ομενω ὁ ἀντίληψις , παρά ὅς καί γιγνώσκω . εἰμί δέ οὗτος οὗτος καί ὁ λόγος ῥώννυμι , οὐ ἐπί πᾶς ἐκεῖνος διήκω , ὅς μή πρότερος ὁ ἀγαθός ζωός ἐγγίγνομαι διατείνω , μή προηγέομαι ὁ χείρων . αὐτίκα γάρ ὁ νόος ὁ τόσος ὁ αἴσθησις τίμιος , ὁ ὁ νοητός καί θεῖον εἶδος ἀντιληπτικός , ὁ σῶμα χέω - ριειμι . ὥστε εἰμί καί ὁ ἐν ὁ φθαρτός σῶμα ποιότης μή λείπω τις ἀντιληπτικός αἴσθησις , ἄδηλος εἰμί μήπου ἄλλος τις ὑπολείπω ὁ πέμπτος στοιχεῖον ἀντιληπτικός ἐκ ἐκεῖνος ἔχω ὁ αἰσθητήριον . οὗτος ἐκεῖνος προσαπορητέον , τίς δήποτε τρεῖς εἰμί αἰσθητής , χρώς , ψόφος , ὀσμή ἐκ τρεῖς στοιχεῖον , πυρός ἀήρ καί ὕδωρ , μή καί ὁ αἰσθητήριον αὐτός ἐκ τοσοῦτος εἰμί στοιχεῖον , ἀλλά ἐκ ὁ δύο μόνος ἀήρ καί ὕδωρ · ἔτι διά τίς , εἴπερ ὁ αὐτός αἰσθητής διά πλείων γίγνομαι ὁ ἀντίληψις , οἷος χρῶμα καί διά ἀήρ καί ὕδωρ , καί αὖος πάλιν ψόφος τε καί ὀσμή διαπορθμευτικός ὁ αὐτός , μή ἐκ πλείων ὁ αὐτός καί εἷς αἰσθητήριον , οἷος ὁ ὀπτικός ἐκ ἀήρ καί ὕδωρ · ὁμοίως καί ἀκοή καί ὄσφρησις . καί ὁ μέν πρῶτος ὁ ἀναλογία λύω · τίς γάρ ἄτοπος , εἴπερ ὁ αὐτός σ·τοιχεω , ὥσπερ διάφορος αἰσθητής εἰμί διαπορθμευτικός , οὗτος καί αἰσθητήριον πλείων ποιητικός . ὁ δέ δύο οὗτος · οὐ ἐπεί δύο τις μεταξύ ὁ αὐτός αἰσθητής ὁ ἀντίληψις γίγνομαι , ἀνάγκη καί διπλόος εἰμί ὁ αἰσθητήριον , ἀλλά ὥσπερ εἰμί ἀναιρέω τις ἐπίνοια ὁ εἷς ὁ μεταξύ , ἀρκέω εἰς ὁ ὁ αὐτός αἰσθητής διαπορθμεὺς ὁ ὑπολείπω ἕτερος , οὗτος καί παρά εἷς ὁ στοιχεῖον ἀρκέω πλείων γίγνομαι αἰσθητήριον , εἰμί γε δυνατός ὁ εἷς στοιχεῖον πλείων αἰσθητήριον ἀρκέω . ἄλλως τε οὐδέ δυνατός ἐκ ἄλλος ὁ ἁπλόος στοιχεῖον ἢ παρά ὁ δύο ἀήρ καί ὕδωρ γίγνομαι ὁ αἰσθητήριον . ὁ μέν γάρ κόρη ὕδωρ , ὁ δέ ἀκοή ἀήρ , ὁ δέ ὄσφρησις ἀμφότερος οὗτος · ὁ δέ πῦρ ἢ οὐδείς , ὅτι δραστικός καί διά οὗτος καί φθαρτικός πάσχω γάρ ὁ αἰσθητήριον ἀλλά οὖον ποιέω δεῖ ) , ἢ κοινός πᾶς · οὐδείς γάρ ἄνευ θερμότης αἰσθητικός . κατά ὁ αὐτός δέ καί ὁ γῆ ἢ οὐδείς ὡς μή ὁ ἔξω τις ἀντιλαμβάνω ὁ ἀντιφράσσω ἐκ ὁ παχύτης , ἢ ἐν ὁ ἁφή μάλιστα μίγνυμι , ἐπεί καί σάρξ οὗτος ὁ αἰσθητήριον , καί ὁ ἀντίληψις γίγνομαι ἐμμίγνυμι ὁ αἰσθος - τηρέω ὁ αἰσθητής . μήποτε δέ καί ἀληθής εἰμί ὁ σύνθετος ἐκ πᾶς λέγω , ὁ πλεονάζω δέ κληρόω ὁ ὄνομα . πλεονάζω γάρ ἐν ἕκαστος ὁ ἁπλόος ἢ ὁ ὕδωρ ἢ ὁ ἀήρ . διαφερόντως δέ οὗτος κατά ὁ ὄμμα εἰμί ὁράω · πήγνυμι μέν ἐκ καθαρός ὕδωρ ἅπας ὁ κρυσταλλοειδής , μετέχω δέ καί τις μέτριος θερμότης καί τις γεώδης παχύτης . κακός δέ οὗτος ὁ ἀκοή · οὗτος δέ εἰμί ὁ ἐμμίγνυμι ὁ μῆνιγξ ἀήρ . Αλλά μήv οὐδέ ὁ κοινός αἰσθητής οἷος τε εἰμί ἴδιος αἰσθητήριον · κοινός δέ αἰσθητής , ὡς καί πρόσθεν λέγω , ὁ ὁ πᾶς αἴσθησις ὑπο - κεῖμαι ἢ ὁ πλείων . πέντε δέ οὗτος , κίνησις , στάσις , σχῆμα , μέγεθος , ἀριθμός . αἰσθάνομαι δέ οὗτος πᾶς κινέω ἔτι οὖν μετά πάθος · καί μέγεθος μέν καί σχῆμα κατά αὐτός τίς · μέγεθος γάρ ὁ σχῆμα . ὁ δέ ἠρεμέω ὁ μή κινέω · οὗτος δέ κοινός πᾶς αἴσθησις , ὁ ὁ οἰκεῖος στερέω γιγνώσκω ὁ ἕξις . ὁ δέ ἀριθμός ὁ ἀπόφασις ὁ συνεχής . ὅπως δέ οὗτος τέλειος καταμανθάνω , ἀνωτέρω ὁ λόγος ἐπαναλαμβάνω · οὖον καινός δέ ἄν τίς ὁ προερέω ὁ ἑξῆς διά ὁ σαφής συλλαμβάνω . πᾶς αἰσθητής εἷς μέν αἴσθησις κατά ἑαυτοῦ ἀντιλαμβάνω , ὁ δέ ἄλλος κατά συμβεβηκός , οἷος χρῶμα ὁ μέν ὄψις κατά ἑαυτοῦ , ὁ δέ ἄλλος κατά συμβεβηκός · καί χυμός δέ καί ὀσμή ὡσαύτως . καί διά ὁ συνεργέω ποτός ἅμα γεῦσις καί ὅρασις , ὁράω ὁ ὄψις ὅδε τίς ὅτι ξανθός , οἷος ὁ μέλι , οἶδα ὅτι καί γλυκύς , καί γεύω ὅδε ὁ γλυκύς οἶδα ὅτι ξανθός . ὅθεν καί εἰμί μήποτε πρός τις τυγχάνω συνεργέω , ὡς καί πρόσθεν λέγω , οὐ εἄν ἑκάτερος μονόω γιγνώσκω ἀμφότερος . οὗτος δέ γίγνομαι ὁ ὡς ἀπό τις εἷς σημεῖον ὁ κοινός αἴσθησις πλείων εὐθύς ὁ αἴσθησις προέρχομαι - ἕπομαι , ὅς ὁ ἐνέργεια πάλιν εἰς ὁ κοινός πέρας ἀναπέμπω ὁ κρίσις ἴσχω . ἐκεῖνος γάρ εἰμί ὁ κρίνω ὁ ταὐτότης ὁ αἰσθητής καί ἵημι - ρότης , καί ὁ ἀλλήλων ἴδιος ἔνθεν κατά συμβαίνω ὁ αἴσθησις αἰσθάνομαι - νοντ , οὐ ὅς οὗτος , ἀλλά ὁ εἷς · ὅταν γάρ τυγχάνω ὁ αἴσθησις διάφορος περί ὁ αὐτός ἐνεργέω , εἶτα ὁ εἷς καί πρῶτος καί κοινός διά ὁποῖος ὕστερος μετά μνήμη προσβάλλω ὁ πρᾶγμα , αἰσθάνομαι μέν κατά ἑαυτοῦ ὅς ὁ ἀντίληψις ἴσχω τότε , γνωρίζω δέ καί διά ὁ μνήμη ὁ συνεργέω πρότερος ὁ λοιπός ἢ ὁ λοιπός . εἰμί γάρ μή εἰμί κοινός τις αἴσθησις ὁ ὁ ὁ πάθος κρίνω , κἀν μυριάκις συνενεργέω , οὐ ἄν ποτός ὁ ἕτερος ὁ ὁ ἕτερος πάθος κρίνω · ὅμοιος γάρ ὡς εἰμί ὁ μέν ἐγώ , ὁ δέ σύ αἰσθάνομαι . εἰμί γάρ ὁ μέλι Τυφλὸς μέν γεύω ξανθός εἰμί μή ὁράω , ἄλλος δέ . τις ὁράω , μή γεύω δέ , οὐ ἄν ποτός οὔτε οὗτος εἶπον γλυκύς , οὔτε ἐκεῖνος ξανθός · καί εἰμί ὁ αὐτός ὑποτίθημι μύω μέν ἀεί καί γεύω μέλι , ὁράω δέ ὅτι ξανθός μή γεύω , οὐ ἄν ποτός ὁ ἕτερος πάθος ὁ ἕτερος κρίνω . καί περί μέν ὁ κοινός αἴσθησις προέρχομαι ἐντελής ἐπεξέρχομαι · νυνί δέ ὁ πρόκειμαι ἔχω . εἰμί τοίνυν οὗτος καί πᾶς αἰσθητής εἷς μέν κατά ἑαυτοῦ τις ἀντιλαμβάνω αἴσθησις , ὁ δέ ἄλλος κατά συμβεβηκός , καί κοινός τις ἐπί πᾶς διήκω εἷς , δῆλος καί ἐπί ὁ κοινός αἰσθητής , εἰμί γε τίς εἰμί αὐτός ἴδιος αἰσθητήριον καί ἴδιος αἴσθησις παρά ὁ πέντε , οὗτος ἄν κατά συμβαίνω αὐτός ἀντιλαμβάνω · εἰμί δέ μή οὗτος ἀλλά κατά ἑαυτοῦ , δῆλος ὡς οὐ ἄν εἰμί αὐτός ἴδιος αἰσθητήριον . ὅτι δέ κατά ἑαυτοῦ ὁ αἰσθός - Σέσι ὁ κοινός ὁ ἀντίληψις φανερός · πάσχω γάρ . οὖον γάρ ἄν ὁμοίως πάσχω ὄψις ὑπό πολύς λευκός καί ὀλίγος ὁμοιόω , οὐδέ ὑπό ὁ ἠρεμέω καί κινέω , ἢ ὑπό ὁ συνεχής ἢ διαιρέω . ἀμελέω , εἰμί σφοδρός ποταμός ὁράω ῥέω ἤ τίς τοιοῦτος ἕτερος , δίνη τις ἐγώ καί ἶλιγξ γίγνομαι ἅτε δή πάθος τίς ὁ αἴσθησις . οὖον πάσχω δέ ἐν ὁ κατά συμβαίνω - βήξ · τίς γάρ ὄψις πάσχω ὑπό ὁ γλυκύς ἢ πικρός ; δισσός δέ καί ὁ κατά συμβαίνω αἰσθητός , ὡς καί διαιρέω πρότερος · ὁ μέν ὅταν ἀνταλλαγή γίγνομαι καί ὁ διά ἕτερος ἕτερος ἀντιλαμβάνω , ὁ δέ ὥσπερ ὅταν αἰσθάνομαι Κλέων λέγω ὁράω αὐτός · οὖον γάρ ὅς τίς ποτός ὁ οὐσία αὐτός ὁράω οὐδέ γάρ εἰμί ὅλως οὐσία αἴσθησις νάω θεωρέω ) , ἀλλά ὁ περί αὐτός χρῶμα . ζητέω δέ ἄν τις , τίς ἕνεκα πλείων αἴσθησις ἔχω ὁ κοινός αἰσθητής . ἢ ὅπως κακός λανθάνω ὁ ἀκολουθέω οὗτος καί καθολικός , μηδέ συγχέω ὁ ὁ ἴδιος ἐπιμιξία αἰσθητής . εἰμί γάρ εἷς αἴσθησις κρίνω , οἷος ὁ ὁράω , ὁ αὐτός δέ καί χρῶμα , λανθάνω εἄν μᾶλλον καί δοκέω αὐτός εἰμί πᾶς διά ὁ ἀκολουθέω ἀλλήλων ἅμα χρῶμα καί μέγεθος · νῦν δέ ἐπεί καί ἕτερος αἴσθησις ὁ κοινός ὑπάρχω , δῆλος ποιέω ὅτι ἄλλος τίς ἕκαστος αὐτός . ὥσπερ γάρ εἴρω ἐπί ὁ ἁφή καί γεῦσις , εἰμί κατά πᾶς ὁ σῶμα γεύω , δυσχερής εἰμί διακρίνω ὁ ἁφή ἀπό ὁ γεῦσις ὁ συνεργέω ἀλλήλων αὐτός , ἀλλά νομίζω εἷς εἰμί αἴσθησις ἀμφότερος νῦν δέ ὁ κατά λοιπός σῶμα μή γεύω ἐναργής ὁ δύο αἴσθησις τε καί αἰσθητής ὁ διάκρισις ) , οὕτως ἄν συμβαίνω καί ἐπί ὁ κοινός , εἰμί εἷς τις ὁ αἴσθησις γνωρίζω . ἐπεί οὖν θεῖος ὁ κοινός ὁ ἄλλος , καί χρή εἰμί καί γνώριμος . περί γάρ οὗτος ὁ μαθηματικός ὁ ἐπιστήμη , ἀστρονομία μέν περί κίνησις καί στάσις , γεωμετρία δέ περί σχῆμα καί μέγεθος · ὁ δέ ἀριθμός ὁ μέν ἐν σχέσις ἁρμονικός θεωρέω , ὁ κατά ἑαυτοῦ δέ ἀριθμητικός . αὐτός ἄρα ὁ φύσις πλείων αἴσθησις αὐτός διανέμω . οὗτος δέ εἰμί καί περί ὁ ἴδιος αἰσθητής ἀπορέω τις , διά τίς τόσος αἴσθησις ἔχω , καί οὖον κοινός ἐπί πᾶς εἷς , οὗτος ἄν εἶπον ὅτι ὁ διαφέρω καί γένος καί εἶδος ἀλλήλων ὁ αἰσθητός καί ὁ αἴσθησις διάφορος εἰμί ἀνάγκη καί πλείων .