sophonias.in-aristotelis-libros-de-anima-paraphrasis 3.3
Έπεὶ δὲ δύο διαφοραῖς ὁρίζονται μάλιστα τὴν ψυχήν , κινήσει τε τῇ κατὰ ΙΙΙ3 τόπον καὶ τῷ νοεῖν καὶ τῷ κρίνειν καὶ τῷ αἰσθάνεσθαι , περὶ μὲν οὖν τῆς κατὰ τόπον κινήσεως ὕστερον ἐροῦμεν , περὶ δὲ αἰσθήσεως ἤδη διήλθομεν τὸν ἐγχωροῦντα τρόπον ἡμῖν · λείπεται νῦν διελθεῖν περὶ τῆς ἐντὸς καὶ νοητικῆς τῇ ψυχῇ δυνάμεως . καίτοι τινὲς τῶν πάλαι φοσοφησάντων ταὐτόν τι τὴν αἴσθησιν ᾠήθησαν καὶ τὴν νόησιν . ἐπεὶ γὰρ δοκεῖ τὸ νοεῖν καὶ τὸ φρονεῖν ὥσπερ αἰσθάνεσθαί τι εἶναι ἐν ἀμφοτέροις γὰρ τούτοις κρίνει τι ἡ ψυχὴ καὶ γνωρίζει τῶν ὄντων ) , διὰ ταῦτα ἀπερισκέπτως ἕν τι τὴν αἴσθησιν καὶ τὴν νόησιν ἀπεφήναντο . αὐτίκα Ἐμπεδοκλῆς οὕτω λέγει · πρὸς παρεὸν μῆτις ἀέξεται ἀνθρώποισι . παρόντα γὰρ αὐτῷ ἐνταῦθα τὰ αἰσθητὰ ἐνομίσθησαν · μῆτις δὲ ἡ ἐν τούτοις αὐξά - νουσα ἡ κρίσις καὶ φρόνησις · τῶν δὲ παρόντων κριτήριον αἴσθησις . οὕτω δ’ ἄν καὶ πλακείη συλλογισμός · ἡ μῆτις τὸ παρὸν γινώσκει · τὸ γινῶσκον τὸ παρὸν αἴσθησις · ἡ μῆτις αἴσθησις . καὶ ἐν οἷς αὖ περὶ ἐνυπνίων διέξεισι , καὶ τὸ αἴτιον τοῦ διάφορα γίνεσθαι τοῖς ἀνθρώποις ἀποδιδούς , τῷ τὰς αἰσθήσεις διαφόρους εἶναι , ἀφ’ ὧν ταῦτα · “ ὄυεν σφίσιν ἀεί ” , φησί , “ καὶ τὸ φρονεῖν ἀλλοῖα παρίσταται ” , φρόνησιν τὴν ἐν τοῖς ὕπνοις φαντασίαν τιθέμενος . εἰς τοῦτο φέρει καὶ τὸ του ποιητοῦ · τοῖος γὰρ νόος ἐστὶν ἐπιχθονίων ἀνθρώπων , οἷον ἐπ’ ἦμαρ ἄγῃσι θεός . πάντες γὰρ οὗτοι τὸ νοεῖν σωματικὸν ὥσπερ καὶ τὸ αἰσθάνεσθαι ὑπολαμβάνουσι , καὶ αἰσθάνεσθαί τε καὶ φρονεῖν τῷ ὁμοίῳ τὸ ὅμοιον ὥσπερ καὶ ἐν τοῖς κατ’ ἀρχὰς λόγοις διωρισάμεθα . καίτοι ἔδει ἅμα εἰπεῖν αὐτοὺς καὶ περὶ τοῦ ἠπατῆσθαι · καὶ οἰκειότερον γὰρ τοῖς ζώοις καὶ πλείω χρόνον ἐν τούτῳ διατελεῖ ἡ ψυχή · ὥσπερ γὰρ οἱ ἐν λοιμώδει χωρίῳ διατρίβοντες νοσοῦσι τὸν πλεῖστον χρόνον , οὕτω καὶ ἡ ψυχὴ πεσοῦσα ἐν τῇ ὕλῃ τὸν πλεῖστον χρόνον τὴν ἀπάτην νοσεῖ , τόν τε ἐκ τῆς παιδικῆς ἡλικίας χρόνον μέχρι τῆς μαθήσεως , οἱ πολλοὶ δὲ πολλάκις καὶ τὸν σύμπαντα βίον . καὶ αὐτοὶ δὲ οἱ ἐπιστήμονες ὀλίγον πάνυ χρόνον ἐν τῇ θεωρίᾳ διάγουσι , τὰ πολλὰ δὲ πρὸς ἀλλήλους ἠσχόληνται , καὶ τῶν γε τῆς νυκτὸς ἐξαιρέτων τὰ πολλὰ ἐν εἰδώλοις καὶ ἀπάταις διατρίβει ἡ ψυχή , καὶ τῆς ἡμέρας γοῦν οὐκ ὀλίγον . τοιγαροῦν ἀνάγκη ἢ ὥσπερ ἔνιοι λέγουσιν , ὧν κορυφαῖος Πρωταγόρας , πάντα τὰ φαινόμενα εἶναι ἀληθῆ , ἢ τὴν τοῦ ἀνομοίου θίξιν ἀπάτην εἶναι · τοῦτο γὰρ ἐναντίον τῷ τὸ ὅμοιον γινώσκειν τῷ ὁμοίῳ , εἴπερ κατὰ τοὺς διαλεκτικούς , εἰ τῷ ἐναντίῳ τὸ ἐναντίον , καὶ τὸ ἐναντίον τῷ ἐναντίῳ . οὐχ οὕτω δὲ ἔχει , ἀλλ’ ἡ αὐτὴ καὶ μία ἐπιστήμη τῶν ἐναντίων · ὁ γὰρ τὸ ἀγαθὸν εἰδὼς ὅτι ἀγαθὸν ἅμα καὶ τὸ κακὸν ὅτι κακὸν οἶδε , καὶ ὁ τὴν ἀρετὴν εἰδὼς ὅτι ὠφελεῖ οἶδεν ὅτι καὶ ἡ κακία βλάπτει . οὐ μόνον δὲ ἐπιστήμη ἡ αὐτὴ τῶν ἐναντίων , ἀλλὰ καὶ ἡ ἀπάτη καὶ ἡ ἄγνοια · ὁ γὰρ ἀγνοῶν βλαβερὸν τὴν κακίαν ἅμα ἀγνοεῖ καὶ ὠφελοῦν τὴν ἀρετήν . εἰ δὲ τοῦτο , ἀδύνατον τῇ τοῦ ὁμοίου θίξει τὸ γινώσκειν γίνεσθαι · τὸ αὐτὸ μὲν γὰρ καὶ ἓν τῶν ἐναντίων ἐστὶ γνωστικόν , ἓν δὲ καὶ τ·αὐτὸν ἅμα τὰ ἐναντία εἶναι ἀδύνατον . τοῦτο δὲ συμβαίνει , εἰ τὸ ὅμοιον τῷ ὁμοίῳ γινώσκεται . ὅτι δὲ οὐ ταὐτόν ἐστιν αἴσθησις καὶ νοῦς φανερὸν ἐντεῦθεν · τῆς μὲν γὰρ πᾶσι μέτεστι , τοῦ δ’ ὀλίγοις τῶν ζώων . ἀλλ’ οὐδὲ τῇ διανοίᾳ ταὐτόν , ἐν ἡ ἐστι τὸ ὀρθῶς καὶ τὸ μὴ ὀρθῶς , τὸ μὲν ὀρθῶς φρόνησις καὶ ἐπιστήμη καὶ δόξα ἀληθής , τὸ δέ μὴ ὀρθῶς τὰ ἐναντία τούτων . ἡ μὲν γὰρ αἴσθησις τῶν ἰδίων ἀεὶ ἀληθής , καὶ πᾶσιν ὑπάρχει τοῖς ζώοις · διανοεῖσθαι δὲ ἐνδέχεται καὶ ψευδῶς , καὶ οὐδενὶ ὑπάρχει ᾧ μὴ καὶ λόγος . οὔτ’ αὖ δόξῃ ἔοικε τὸ τῆς αἰσθήσεως πάθημα · ἡ μὲν γὰρ τοῦ καθόλου , ἡ δὲ τοῦ μερικοῦ ἀντιλαμβάνεται . ἀποκέκριται δὲ καὶ τῆς φαντασίας , ὅτι ἡ μὲν παρόντος ἡ δὲ καὶ ἀπόντος , καὶ ἡ μὲν ἐκτὸς ἡ δ’ ἐντὸς ἔχει τὸ γνωστόν . φανερὸν οὖν ἐντεῦθεν ὡς οὐδεμιᾷ τινι τῶν ἐντὸς καὶ γνωστικῶν δυνάμεων τῆς ψυχῆς ταὐτὸν αἴσθησις . Ἵνα δὲ καὶ τὰ λεχθέντα εὐκρινηθείη καὶ πρὸς τὰ ῥηθήσεσθαι μέλλοντα εὐθυπορῶμεν , δεῖ διελεῖν , τίνες καὶ πόσαι αἱ τῆς ψυχῆς δυνάμεις . τῶν γὰρ τῆς ψυχῆς δυνάμεων αἱ μὲν ζωτικαὶ καὶ ὀρεκτικαί , θυμός , ἐπιθυμία , βούλησις καὶ προαίρεσις , αἱ δὲ γνωστικαὶ καὶ κριτικαί · καὶ τούτων αἱ μὲν πρὸς τὰ ἐκτὸς ἀποτείνονται , αἰ δὲ ἔνδον ἔχουσι τὸ γνωστόν . αἰ μὲν οὖν πρὸς τὰ ἐκτὸς ἀποτεινόμεναι πρὸς μερικὸν ἀποτείνονται καὶ καλοῦνται αἰσθήσεις · μερικὸν γὰρ τὸ ἔξω κείμενον , τόδε τὸ χρῶμα καὶ ὅδε ὁ ψόφος . αἱ δὲ ἔνδον ἔχουσαι τὸ γνωστὸν λέγονται κοινότερον πᾶσαι νοήσεις · αὗται δὲ ἢ περὶ τὰ καθόλου εἰσὶν ἢ περὶ τὰ μερικά . ἡ μὲν οὖν περὶ τὰ μερικὰ καταγινομένη λέγεται φαντασία κυρίως καὶ παθητικὸς νοῦς · ἡ δὲ περὶ τὰ καθόλου λέγεται πάλιν κοινότερον νόησις , καθ’ ἣν τὸ φρονεῖν καὶ ἡ λογικὴ ζωή . αὕτη δὲ ἡ κρειτ - τόνως ἐνεργεῖ ἢ κατὰ συλλογισμόν , ἢ οὐ κρειττόνως · εἰ μὲν οὖν κρειττόνως καὶ δίχα συλλογισμοῦ ἁπλαῖς ἐπιβολαῖς ἐπιβάλλει τοῖς πράγμασι , γίνεται ὁ κυρίως νοῦς ὁ κατ’ ἐνέργειαν λεγόμενος καὶ θεωρητικὸς καὶ καθ’ ἕξιν νοῦς . εἰ δὲ μὴ κρειττόνως ἐνεργοίη συλλογισμοῦ , καλεῖται κοινῷ ὀνόματι ὑπόληψις · αὕτη δὲ ἢ κατὰ συλλογισμὸν ἐνεργεῖ ἢ χείρων ἐστὶ τοῦ χρῆσθαι συλλογισμῷ . εἰ μὲν οὖν χείρων εἴη συλλογισμοῦ , καλεῖται δόξα · εἰ δὲ κατὰ συλλογισμὸν ἐνεργεῖ , καλεῖται διάνοια καὶ δυνάμει νοῦς . καὶ αὕτη ἢ περὶ τὰ νοητὰ καὶ ἀίδια ποιεῖται τὴν διατριβὴν ἢ περὶ τὰ πρακτὰ καὶ πολιτικά . ἡ μὲν οὗν περὶ τὰ νοητὰ διατριβὴ καλεῖται ἐπιστήμη , ἡ δὲ περὶ τὰ πρακτὰ καὶ πολιτικὰ καλεῖται διάνοια , καθ’ ἣν τὸ φρονεῖν καὶ νοῦς πρακτικὸς καὶ τέχνη καὶ φρόνησις , ὥσπερ καὶ ἐπὶ τοῦ θεωρητικοῦ ἤτοι θεωρητικὸς νοῦς καὶ ἐπιστήμη ἢ διάνοια καθ’ ἣν αἱ ἐπιστῆμαι · καλοῦσι γὰρ πολλάκις καὶ τὴν μετὰ τοῦ συλλογισμοῦ περὶ τὰ νοητὰ τῆς ψυχῆς ἐνέργειαν θεωρίαν καὶ τὴν τοιαύτην δύναμιν θεωρητικὸν νοῦν . διαφέρει δὲ ὁ πρακτικὸς νοῦς τοῦ θεωρητικοῦ μόνῳ τῷ τέλει · τοῦ μὲν γὰρ ἀλήθεια , τοῦ θεωρητικοῦ , τοῦ δὲ τὸ ἀγαθόν , τοῦ πρακτικοῦ , τέλος · πρὸς γὰρ τὸ τῶν πολιτῶν χρήσιμον καὶ τέχνας καὶ τὰ ἄλλα πρακτὰ συλλογίζεται . διαφέρει δὲ κοινῶς καὶ τοῦ ἐνεργείᾳ νοῦ πᾶς ὁ δυνάμει νοῦς τῇ ὁδῷ . ὁ μὲν γὰρ δυνάμει νοῦς αὐτὸ τοῦτο ὃ λέγεται καὶ ποιεῖ · διανύει γὰρ ἐν τῇ θεωρίᾳ ὁδόν τινα ἀπὸ προτάσεων ἐπὶ συμπεράσματα · ὁ δὲ ἐνεργείᾳ νοῦς ἀεὶ ἕστηκεν ἄνευ τοῦ συλλογισμοῦ θεωρῶν . τοσαῦται καὶ αἱ γνωστικαὶ καὶ αἱ κριτικαὶ τῆς ψυχῆς δυνάμεις , καὶ οὐ πλείονες , νοῦς , διάνοια , δόξα , φαν - τασία καὶ αἴσθησις . διανενέμηνται δὲ ταῦτα τοῖς παλαιοῖς κατὰ τὸν ἐγκέφαλον οὕτω · κτὰ μὲν οὖν τὰς ἐμπροσθίους δύο κοιλίας αὐτοῦ τὸ φανταστικὸν ἐν ἀνθρώποις ἱδρῦσθαι λέγουσι , κατὰ δὲ τὴν μέσην τὸ διανοητικὸν καὶ δοξαστικόν , κατὰ δὲ τὴν ὀπίσθιον , ἣν καὶ ἐπικρανίδα καὶ παρεγκεφαλίδα καλοῦσί τινες , τὸ μνημονευτικόν , γνωστικῶν ἐνεργημάτων οἱονεὶ ταμεῖον καθεστηκός · ἃ γὰρ ἄν ἐκ τῆς αἰσθήσεως ἡ φαντασία λάβῃ καὶ κατάσχῃ παρ’ ἑαυτῇ , ταῦθ’ ἡ μνήμη διαδεξαμένη θησαυρίζει παρ’ ἑαυτῇ μενήμη τις οὖσα · ὅθεν κἀκεῖνα μνημονευτά , ἃ καὶ φανταστά . ἐπεὶ δὲ συνέζευκται τῇ διανοίᾳ ἡ φαντασία , καὶ οὐδεμία διανόησις φαντασίας ἐκτὸς διὰ τὸ προηγεῖσθαι πανταχοῦ τὴν αἴσθησιν ἐν τῷ κατ’ αἴσθησιν τῷδε βίῳ , εἴη ἄν ἡ μνήμη μονή τις καὶ δια - νοημάτων καὶ δοξασμάτων καὶ κοινὸν ὥσπερ δοχεῖον ἐνεργημάτων γνωστικῶν , οὐκ αὐτῶν ἐκείνων κατ’ οὐσίαν , ἀλλὰ τῶν τύπων αὐτῶν . καὶ ἐν μὲν τοῖς ἀνθρώποις οὕτω ταῦτα συντέτακται · ἐν δὲ τοῖς ἄλλοις ζώοις δόξης ἐστερημένοις καὶ διανοίας λείπεται πληροῦν καθ’ ὅλον τὸν ἐγκέφαλον τὸ φανταστικὸν καὶ μνημονευτικόν . Ἐπεὶ δὲ περὶ αἰσθήσεως ἐν τοῖς προλαβοῦσι διεληλύθαμεν τί ἐστι καὶ κοινῶς καὶ κατὰ μέρη , καὶ οἷστισι τῶν ἄλλων κεχώρισται , κατὰ τὰ αὐτὰ καὶ περὶ τῶν ὑπολοίπων ἐν τοῖς ἑξῆς θεωρήσωμεν · καὶ πρῶτον περὶ φαντασίας . καίτοι γε τοῦτο ἤδη καὶ αὐτόθεν οἶμαι δῆλον τῷ μὴ παρέργως τῆς διαιρέσεως ἐπαίοντι ὅ τί τε ἕκαστον καὶ οἷστισιν ἀλλήλων κοινωνοῦσι καὶ διαφέρουσι · τῆς ἀκριβείας γοῦν τῆς ἐπιστημονικῆς χάριν τὰ ἑπόμενα προστεθήσονται . ὅτι μὲν οὖν ἑτέρα φαντασία αἰσθήσεως ἀνωτέρω διώριστο · οὐδὲν δ’ ἧττον καὶ νῦν δηλωθήσεται . εἰ δή ἐστιν ἡ φαντασία , καθ’ ἣν φάντασμά τι ἡμῖν γίνεται , καὶ μὴ εἴ τι κατὰ μεταφορὰν λέγομεν , μία τίς ἐστι τούτων δύναμις ἢ ἕξις , καθ’ ἣν κρίνομεν καὶ ἀληθεύομεν ἢ ψευδόμεθα . τοιαῦτα δέ ἐστιν αἴσθησις , δόξα , ἐπιστήμη , νοῦς . ὅτι μὲν οὖν οὐκ ἔστιν αἴσθησις δῆλον ἐκ τῶνδε . αἴσθησις μὲν γὰρ πᾶσα ἤτοι δύναμις ἢ ἐνέργεια , οἷον ὄψις καὶ ὅρασις , φαίνεται δέ τι καὶ μηδετέρου τούτων ὑπάρχοντος , οἷα τὰ ἐν τοῖς ὕπνοις · τὰ γὰρ ἐν τοῖς ὀνείρασι χρώματα οὔτε τῆς δυνάμεως οὔτε τῆς ἐνεργείας ὁράματα ὄψεως , ἀλλὰ μόνης φαντασίας . ἔτι αἴσθησις μὲν ἡ κατὰ δύναμιν ἀεὶ πάρεστι τοῖς ζώοις , φαν - τασία δ’ οὔ . ἕτερον δὲ καὶ τῆς ἐνεργείας · εἰ δ’ οὖν , πᾶσιν ἂν ἐνδέχοιτο τοῖς θηρίοις φαντασίαν ὑπάρχειν · δοκεῖ δ’ οὕ . ἔπειτα οὐδὲ λέγομεν , ὅταν ἐνεργῶμεν ἀκριβῶς περὶ τὸ αἰσθητόν , ὅτι φαίνεται τοῦτο ἡμῖν ἄνθρωπος · ἀλλὰ μᾶλλον ὅταν μὴ ἐναργῶς αἰσθανώμεθα , τότε ἢ ἀληθὴς ἢ ψευδής · καὶ ὅπερ δὴ ἐλέγομεν πρότερον , φαίνεται καὶ μύουσιν ὁράματα . ἀλλὰ μὴν οὐδὲ τῶν ἀεὶ ἀληθευόντων οὐδεμία ἔσται , οἷον ἐπιστήμη ἢ νοῦς · ἔστι γὰρ φαν - τασία καὶ ψευδής . λείπεται ἄρα ἰδεῖν εἰ τῇ δόξῃ ταὐτόν · γίνεται γὰρ δόξα καὶ ἀληθὴς καὶ ψευδής . · ὅτι δὲ ἑτέρα , γνοίη ἄν τις ἐντεῦθεν · τοῦτο μὲν γὰρ τὸ πάθος τὸ τῆς φαντασίας ἐφ’ ἡμῖν ἐστιν , ὅταν βουλώμεθα πρὸ ὀμμάτων γὰρ ἔστι τι ποιήσασθαι , ὥσπερ οἱ ἐν τοῖς μνημονικοῖς τιθέμενοι καὶ εἰδω - λοποιοῦντες · καὶ γὰρ ἀναμνησθῆναί τινος θέλοντες κινοῦμεν τοὺς τύπους , οὓς ἐκ τῆς αἰσθήσεως εἰλήφαμεν ) , δοξάζειν δὲ οὐκ ἐφ’ ἡμῖν , ἀλλ’ ἐν τοῖς πράγμασιν · ἀνάγκη γὰρ ἢ ψεύδεσθαι ἢ ἀληθεύειν . οὐ γὰρ εἰ θελήσαιμι δοξάσαι ὅτι μείζων μεγέθει ὁ μύρμηξ τοῦ λέοντος , δύναμαι ἄν ποτε τοῦτο δοξάσαι · φαντασίαν μέντοι τοιαύτην ἀναπλάσαι δυνατόν . ἀλλ’ οὐδὲ ἐπ’ ἐμοὶ τὸ συγκαταθέσθαι ὅτι τὰ δὶς δύο τέσσαρά ἐστιν · ἦν γὰρ ἂν καὶ τὸ μὴ συγκαταθέσθαι · νῦν δὲ βιά - ζεται τὸ φαινόμενον ἀληθὲς τὴν καταδοχήν , οἱ δὲ ἐν ταῖς ψευδοδοξίαις ψέγονται ὅτι τὴν ἀρχὴν ἠμέλησαν ἑαυτῶν . ἔτι δὲ ὅταν μὲν δοξάσωμεν δεινόν τι ἢ φοβερόν , εὐθὺς συμπάσχομεν , ὁμοίως δὲ καὶ ἐὰν ᾖ θαρραλέον · κατὰ δὲ τὴν φαντασίαν ὡσαύτως ἔχομεν ὥσπερ ἄν εἰ θεώμενοι ἐν γραφῇ τὰ δεινὰ ἢ θαρραλέα · τὸ γὰρ θαρρεῖν ἢ δειλιᾶν καὶ τὰ τῶν ζώων ἄλογα οὐ μόνον τῆς ἐν αὐτοῖς φαντασίας τὸ πάθημα , ἀλλὰ διὰ τὴν ἐν ταύτῃ τοῦ ἡδέος συναίσθησιν καὶ συγκατάθεσιν ἢ λυπηροῦ . ἔτι δόξῃ μὲν ἕπεται πί.στις οὐκ ἐνδέχεται γὰρ οἷς δοκεῖ δοξάζοντα μὴ πιστεύειν ) , τῶν δὲ θηρίων οὐδενὶ ὑπάρχει πίστις , φαντασία δὲ ἐν πολλοῖς . ἔτι πίστει μὲν ἀκολουθεῖ τὸ πεπεῖσθαι , τῷ δὲ πειθώ , πειθοῖ δὲ λόγος · τῶν δὲ θηρίων ἐνίοις μὲν φαντασία ὑπάρχει , λόγος δὲ οὔ . τοῖς αὐτοῖς δὲ τούτοις καὶ διανοίας ἡ φαντασία καὶ νοῦ δια - κριθήσεται , δι’ ἃ καὶ τῆς δόξης . μήποτε δὲ ἀπὸ συμπλοκῆς αἰσθήσεως καὶ δόξης ἡ φαντασία τὴν γένεσιν ἔχει , ἐπεὶ μηδενὶ ταὐτίζεται τῶν ἁπλῶν . οὐκ ἔστι δέ · εἰ γὰρ συμπλοκὴ δόξης καὶ αἰσθήσεως , ἀνάγκη δήπου περὶ ἓν εἶναι καὶ τὸ αὐτὸ τήν τε αἴσθησιν καὶ τὴν δόξαν , ἐξ ὧν συμπλεκομένων ἡ φαντασία γίνεται , καὶ μὴ ἄλλου μὲν εἶναι δόξαν ἄλλου δὲ αἴσθησιν · οἷον εἰ τοῦ λευκοῦ εἴη φαντασία , δεῖ δηλονότι τὴν δόξαν καὶ τὴν αἴσθησιν , ἐξ ὧν ἡ φαντασία τοῦ λευκοῦ γέγονε , περὶ ἓν καὶ τὸ αὐτὸ <τὸ> λευκὸν ἐνεργῆσαι . οὐ γὰρ εἰ ἡ ἑτέρα μὲν εἴη τοῦ λευκοῦ , οἷον ἡ αἴσθησις , ἡ ἑτέρα δὲ ἑτέρου τινός , οἷον τοῦ γλυκέος , ἡ δόξα ἐκ τῆς τοῦ λευκοῦ αἰσθήσεως καὶ τῆς δόξης τοῦ γλυκέος συμπλεκομένων γένοιτο ἄν λευκοῦ φαντασία · πῶς γὰρ ἄν ἡ τοῦ γλυκέος δόξα εἰς γένεσιν τῆς τοῦ λευκοῦ φαντασίας συνοίσει ; δεῖ οὖν ἑνὸς εἶναι καὶ τοῦ αὐτοῦ τήν τε αἴσθησιν καὶ τὴν δόξαν , ἐξ ὧν ἡ φαντασία γενή - σεται . εἰ δὲ τοῦτο , ἐπείπερ τῷ γεωμέτρῃ αἰσθήσει μὲν ποδιαῖος ὁ ἥλιος φαίνεται , δοξάζεται δὲ εἶναι μείζων τῆς οἰκουμένης , εἴπερ ἡ φαντασία ἀπὸ δόξης πέπλεκται καὶ αἰσθήσεως , τὰ ἐναντία συμβήσεται . αἰσθόμενος γὰρ αὐτοῦ ποδιαίου καὶ φαντάσεται ἄρα ὅτι ποδιαῖός ἐστιν · ἀλλὰ μὴν [ ὅτι ] καὶ πάσης τῆς οἰκουμένης τὸν αὐτὸν φαντασθήσεται διὰ τὸ δοξάζειν οὕτως . ἅμα ἄρα ἀληθῶς καὶ ψευδῶς δοξάζει καὶ φαντάζεται , ὅπερ ἀδύνατον . ἢ οὖν ἡ αὐτὴ μένουσα δόξα πείσεται τὰ ἐναντία , ἢ εἰ μὴ τοῦτο ἐγχωρεῖ , ἀνάγκη ὁπηνίκα φαντάζηται ποδιαῖον τὸν ἥλιον , ἀποβαλεῖν τὴν προτέραν δόξαν ἣν εἶχεν ἀληθῆ περὶ αὐτοῦ καὶ ἑτέραν μεταλαβεῖν ψευδῆ . ἀλλ’ εἰ μετέβαλε τὴν προτέραν δόξαν , ἀνάγκη πᾶσα , ἢ τοῦ πράγματος μεταβαλόντος αὐτοῦ τοῦ ἡλίου , ἢ αὐτοῦ μεταπεισθέντος ἢ ἐπιλαθομένου τοῦτο συμβέβηκεν · ἀλλὰ μὴν οὔτε τὸ πρᾶγμα μετέβαλεν οὔτε μετεπείσθη οὔτ’ ἐπελάθετο · οὐκ ἄρα οὐδὲ τὴν δόξαν μετεβαλεν . εἰ δὲ μὴ τοῦτο , πέπεισται δὲ ὅτι πολλαπλασίων τῆς γῆς , φαντάζεται δὲ καὶ ὅτι ποδιαῖος , ἀνάγκη ἄρα ἐν τῷ αὐτῷ καὶ ψευδῆ καὶ ἀληθῆ αὐτόν , ὥσπερ εἴρηται , δοξάζειν . οὐκ ἄρα συμπλοκὴ δόξης καὶ αἰσθήσεως ἡ φαντασία . Τί οὖν ἐστιν , εἴπερ μὴ ἕν τι τούτων μήτ’ ἐκ τούτων ; εἰ μὲν οὖν ἀδύνατον ἦν τὸ κινούμενον ὑφ’ ἑτέρου καὶ αὐτὸ κινεῖν ἕτερον , ἄδηλον <ἂν> ὅ τί ποτε οὖσα τυγχάνει ἡ φαντασία . ἐπεὶ δ’ ἐνδέχεται κινεῖ γὰρ ἡ ψυχὴ τὴν φύσιν καὶ αὕτη τὴν χεῖρα , ἡ δὲ τὴν βακτηρίαν καὶ αὕτη τὴν θύραν κἀκείνη ἴσως ἄλλο τι ) , ἡ δὲ φαντασία γοῦν κίνησίς τις δοκεῖ εἶναι καὶ οὐκ ἄνευ αἰσθήσεως γίνεσθαι ἀλλ’ αἰσθανομένοις καὶ ὧν αἴσθησις , εἴη ἂν αὕτη κίνησις ὑπὸ τῆς κατ’ ἐνέργειαν αἰσθήσεως γινομένη . φανερὸν οὖν ὡς οὐκ ἄλλοις ὑπάρχει ἢ οἷς καὶ αἴσθησις · ἀδύνατον γὰρ ὧν μηδέποτε αἴσθησιν ἐλάβομεν φαντασθῆναι · οἱ γοῦν ἐκ γενετῆς τυφλοὶ χρωμάτων οὐκ ἄν ποτε λάβοιεν φαντασίαν , καὶ τὰς . περὶ τῶν νοητῶν φαντασίας ἐκ χρωμάτων καὶ σχημάτων συντέθεικεν ἡ διάνοια ὧν αἰσθήσει κατέλαβε . δέδωκε δὲ τοῖς ζώοις ταύτην ἡ φύσις , ἵνα κατ’ αὐτὴν πολλὰ καὶ ποιήσῃ καὶ πάθῃ · καὶ γὰρ ὁρμῆς καὶ φόβου καὶ ἔρωτος αἴτιον αὐτοῖς ἡ φαντασία ποιητικόν . καὶ τὰ μὲν ἄλογα πάντα κατ’ αὐτὴν πράττει ἅτε νοῦν μὴ ἔχοντα μηδέ τι αὐτῆς τελειότερον · πολλάκις γοῦν ἐν γραφαῖς τεθεαμένα τι ἐπῆλθον · τὰ δὲ λογικὰ νοῦ μετέχοντα οὐ πάντα κατὰ φαντασίαν ποιεῖ . ὅμως μέντοι ὁ ἄνθρωπος ὧν ποιεῖ τὰ πλεῖστα κατὰ φαντασίαν ποιεῖ , καὶ μάλιστα ὅταν ἐπικαλύπτηται τὸν νοῦν πάθει , οἷον νόσῳ ἢ ὕπνῳ . καὶ ἀγαπητὸν κἀν πρὸς βραχὺ ταύτης ἀπαλλαγῆναι τῷ εἰς ἄκρον φιλοσοφίας ἐληλακότι · ὅθεν καὶ ἐν τῷ Φαίδωνι τὸ ἔσχατον τῶν ἀπὸ τοῦ σώματος συμβαινόντων ἡμῖν κακῶν τὴν φαντασίαν ὁ Πλατῶν ἐτίθετο , ἐπειδὴ καὶ μετὰ τὸ σχολάσαι ἄν τὴν ψυχὴν ἀπὸ τῶν τοῦ σώματος φροντίδων αὕτη παρενοχλοῦσα οὐκ ἐᾷ καθαρὰς τὰς νοήσεις ποιεῖσθαι . καὶ δὴ ὅταν ἀπὸ τοῦ λόγου τὰς ἀρχὰς ἔχῃ , κἀκείνῳ συνεργοῦσα τὰ ἐκεῖθεν ἀμερῶς νοούμενα μορφοῦσα καὶ σχηματίζουσα μεριστὰ ποιεῖ καὶ διαστατά , τοῦ νοῦ ἀμερίστως νοοῦντος τὰ μεριστὰ καὶ τὰ ἐσχηματισμένα ἀσχηματίστως . ὁ μὲν γὰρ πρακτι - κὸς νοῦς , καίτοι περὶ μερικὰ βουλευόμενος , λέγει τυχὸν ὅτι δεῖ εἰς τὸ Βυζάντιον ἀπελθεῖν , καὶ ἄνευ φαντασίας τὴν ἐν λόγῳ θεωρουμένην πόλιν ἐνόησεν · ἡ δὲ φαντασία εὐθὺς ἀνέπλασε καὶ σχῆμα καὶ τύπον . ἐπὶ δὲ τοῦ θεωρητικοῦ ὁ μὲν νοῦς ἀπλῶς τὸν εἰδητικὸν τοῦ κύκλου λόγον θεωρεῖ ὅτι ἐστὶ σχῆμα ἐπίπεδον ὑπὸ μιᾶς γραμμῆς περιεχόμενον , ἔχον τὰς ἀπὸ τοῦ κέντρου ἴσας · ἡ δὲ φαντασία εὐθὺς ἐσχημάτισε καὶ ποσόν τινα κύκλον ἐνόησεν . ὅθεν τὸ μὲν νόημα τοῦ νοῦ διὰ τὸ ἀσχημάτιστον καὶ ἀμόρφωτον κατὰ τὸν ἐξῃρημένον τῆς ἰδέας τοῦ κύκλου λόγον γενόμενον παντὶ κύκλῳ ἐφαρμόσαι δύναται · τὸ μέντοι φάντασμα τὸ γενόμενον τοῦ κύκλου οὐκέτι παντὶ δυνατὸν ἐφαρμόσαι · πάντως γὰρ μετά τινος ποσοῦ μεγέθους γέγονεν , ὃ οὐχ οἷόν τε παντὶ κύκλῳ ἐφαρμόσαι . ἡ μὲν οὖν τῷ λόγῳ συνεργοῦσα φαντασία , ἅτε δὴ . χείρων οὖσα τοῦ λόγου , τὰ ὑπ’ ἐκείνου , ὅπερ εἶπον , ἀπαθῶς καὶ ἀμερῶς νοούμενα καὶ μερίζει καὶ μετὰ τύπων καὶ μορφῶν νοεῖ · διὸ καὶ ἐπιθολοῖ τὸν νοῦν , καθαρὰς αὐτοῦ τὰς ἐνερ - γείας γενέσθαι μὴ συγχωροῦσα . ἡ δὲ ἄλογος φαντασία , φημὶ δὴ ἡ τῇ αἰσθήσει συνεργοῦσα καὶ παρ’ αὐτῆς τὰς ἀρχὰς τῆς οἰκείας ἐνεργείας δεχομένη , ἐπειδὴ κρείττων ἐστὶ τῆς αἰσθήσεως , τὰ ἐκείνῃ μεριστῶς γνωσθέντα καὶ παθητῶς ἀμερῶς φαντάζεται αὕτη καὶ ἀπαθῶς . ἔστι δὲ καὶ ψευδὴς καὶ ἀληθὴς φαν - τασία · ἐπεὶ γὰρ κίνησιν αὐτὴν αἰσθήσεως τῆς κατ’ ἐνέργειαν ὡρισάμεθα , ὡς ἄν ἡ αἴσθησις ἕξοι , οὕτω καὶ ἡ φαντασία . τῆς οὖν αἰσθήσεως ἀληθευούσης μὲν ἐν τοῖς ἰδίοις καὶ σφαλλομένης ἢ οὐδαμῶς ἢ ἐλάχιστον , ψευδομένης δὲ ἐν τοῖς κατὰ συμβεβηκός τε καὶ κοινοῖς , καὶ ἡ φαντασία οὕτως ἕξει · ψεύσεται μὲν ἐν τοῖς ἄλλοις , ἀληθεύσει δὲ ἐν τοῖς ἰδίοις . ὡς γὰρ ἄν τυπωθείη ὑπὸ τῆς αἰσθήσεως , οὕτως ἔχοι . συμβαίνει δὲ ψεύδεσθαι τὴν αἴσθησιν κἀν τοῖς ἰδίοις αἰσθητοῖς διὰ τὴν παρὰ μικρὸν διαφοράν , οἷον ὅταν τὸ πράσινον ἢ τὸ ἁλουργὸν μέλαν ὁρᾶ , ἢ ὅταν δύο ἀγγείων γάλακτος κειμένων καὶ ἐμβληθείσης ἐν τῷ ἑτέρῳ σταγόνος αἵματος ὁμοίως λευκὰ ἀμφότερα ὁρᾷ ἡ ὅρασις , οὐ δυναμένη τὴν παρ’ ἐλάχιστα διαφορὰν διαγνῶναι . καθόλου δὲ ἐν πᾶσι τοῖς αἰσθητοῖς τὸ ἀληθεύειν ἢ ψεύδεσθαι συμβαίνει ἢ παρὰ τὴν ποιὰν σχέσιν τοῦ αἰσθητοῦ πρὸς τὸ αἰσθητήριον , ὡς ἐπὶ τοῦ τραχήλου τῆς μελαίνης περιστερᾶς τῆς ἐν ἡλιακῷ ἑστώσης · ἢ παρὰ τὴν ἀπόστασιν , ὡς ὅταν τὰ εὐθύγραμμα πόρρωθεν κύκλους ὁρῶμεν καὶ τὰ χρώματα μελάντερα , ὥσπερ καὶ τὰ σφαιρικὰ δισκοειδῆ καὶ τὰ μεγάλα μικρά , καὶ ἵστασθαι τὰ κινούμενα , τὸν κύκλον εὐθεῖαν · ἢ παρὰ τὸ μεταξύ , ὡς τὴν καθ’ ὑδάτων κώπην κεκλασμένην ὁρῶμεν καὶ τὰ πυρώδη διὰ καπνοῦ ἢ ὁμίχλης φαινόμενα αἱματώδη δοκεῖ · ἢ παρ’ αὐτὸ τὸ αἰσθητήριον , ὡς ὅταν ἐμφράξεως ἐν τῷ ὀπτικῷ νεύρῳ γινομένης κωνώπια ἔξωθεν δοκῇ ὁρᾶν , ἢ ἐρυθρὰ ἢ ὠχρὰ τὰ ἔξωθεν διὰ τὸν ἐπικείμενον ἐν τῷ ὀπτικῷ μορίῳ χυμὸν τοιοῦτον ὄντα , ἢ ὅταν διπλᾶ δοκῶμεν ὁρᾶν παραστρέψαωτες τὸν ἕτερον τῶν ὀφθαλμῶν τῷ δακτύλῳ . εἰ δὲ καὶ παρὰ φαῦλον τὸ περὶ ὀνομάτων φιλοσοφοῦσι πραγματεύεσθαι , ἡμεῖς γε ἀλλ’ ὅσον καὶ κατὰ πάρεργον περὶ τῆς παραγωγῆς τοῦ τῆς φαντασίας ὀνόματος εἴπωμεν . ἐπεὶ γὰρ γένεσις μὲν φαντασίας αἴσθησις , τιμιωτάτη δὲ αἰσθήσεων ὅρασις , φωτὸς δὲ ἀντίληψις ὅρασις , ἀναποδίζων ὁ λόγος παρὰ φωτὸς τὴν φαντασίαν ἐκλάμψαι διισχυρίζεται , 〈 ὅτι 〉 φαοστασία τις οὖσα καὶ τῶν φανέντων στάσις καὶ ὑπημέμησις . περὶ μὲν οὖν φαντασίας τί ἐστι καὶ διότι ἐστὶν εἰρήσθω ἐπὶ τοσοῦτον . ( Ἤ δὲ δόξα καταγίνεται περὶ τὸ καθόλου τὸ πρώτως ἐν τοῖς αἰσθητοῖς , οἷον ὅτι πᾶν λευκὸν διακριτικὸν ὄψεως , πᾶσα χιὼν λευκή . πᾶς ἄνθρωπος δίπους · ἡ αὐτὴ δὲ καὶ ἀναγκαία καὶ ἄμεσος πρότασις καὶ ἀναπόδεικτος . ἔτι γε μὴν καὶ τὰ τῶν διανοητῶν σύμπαντα τὰ ἄνευ λόγου δόξης ἐστίν . ὅτι μὲν γὰρ ἡ ψυχὴ ἀθάνατος ὁ δοξάζων οἶδε , διότι δ’ οὔ ἑτέρῳ γὰρ παρῆκε τῷ ἐπιστήμονι ) · καὶ διανοίας τοῦτό γε . καὶ ὅσοις τῶν συλλογισμῶν τὰ συμπε - ράσματα μὴ διὰ μέσου ἀναγκαίου συνάγεται , αἵ τε προτάσεις ἔνδοξοι καὶ τὸ συμπέρασμα , οἷον ὁ ἄνθρωπος γελαστικὸν ἢ χερσὶ χρώμενον , τὸ δὲ τοιοῦτον ζῶον , ὁ ἄνθρωπος ἄρα ζῶον . τάς τε προτάσεις πάσας τῆς ἐνδεχομένης ὕλης δόξης θείη ἄν τις , οὐκ ἐπιστήμης . ἡ μὲν οὖν φαντασία καὶ ἡ αἴσθησις ὥσπερ λέγονται μερικαὶ γνώσεις , οὕτω καὶ εἰσὶ καὶ καθ’ ὅρους μόνον βεβήκασι καὶ ἄνευ συνθέσεως ἐν ἑνὶ τῷ ὑποκειμένῳ ἱστάμεναι · καθόλου δὲ καὶ ἐν συνθέσει κατηγορουμένου καὶ ὑποκειμένου ἡ δόξα . καὶ περαιτέρω γε μὴν προτά - σεως οὐ πρόεισι · διανοίας δὲ οἱ συλλογισμοὶ καὶ αἱ διεξοδικαὶ τῶν λόγων συνθέσεις . ἔστι μὲν οὖν δόξα ἡ τῶν ἀεὶ ὡσαύτως ἐχόντων ἄνευ λόγου καὶ καθόλου γνῶσις ἐν πρώτῃ συνθέσει , καὶ ἡ τῶν ἐνδεχομένων καὶ ἄλλοτε ἄλλως ἔχειν καὶ μετὰ λόγου καὶ ἄνευ λόγου γνῶσις . διάνοια δέ ἐστιν ἡ λογικὴ τῆς ψυχῆς ἀνέλιξις , καὶ ἡ ἀπ’ ἄλλου ἐπ’ ἄλλο τῶν νοητῶν καθόλου γνωστικὴ καὶ κριτικὴ τῆς ψυχῆς μετάβασις καὶ ἐνέργεια μετὰ συνθέσεως καὶ διαιρέσεως , καὶ ἡ ἀπὸ τῶν προτέρων ἐπὶ τὰ δεύτερα πρόοδος καὶ ἡ συναφὴ τῶν ἄκρων καὶ ὅπως πρὸς ἄλληλα σχέσεως ἔχουσι , διὰ τῆς παρενθήκης τῶν μέσων φανέρωσις καὶ ἀπόδειξις . ταύτῃ γὰρ τάς τε τῶν ὄντων γνωρίζομεν κοινωνίας καὶ ἑτερό - τητας καὶ τὰς κρίσεις καὶ ζητήσεις ποιούμεθα καὶ τὸ ἀληθὲς ἢ μὴ θηρώμεθα · οὐδὲν γὰρ ἕτερόν ἐστι διάνοια ἢ συλλογισμός . αὕτη ἢ περὶ τῶν ἀιδίων πραγμα - τεύεται αἰτιολογοῦσα , καὶ ἔστι τοῦτο ἐπιστήμη καὶ θεωρία ἀναγκαίας καὶ ἀληθεῖς τὰς προτάσεις λαμβάνουσα , καὶ τὰς μὲν δεομένας ἀποδείξεων , οἷον ὅτι τὸ σημεῖον ἀμερές , παρ’ ἑαυτῆς εἰς γένεσιν ἐπιστήμης εἰσφέρουσα , τὰς δὲ αὐτο - πίστους , οἷον ὅτι ὁ θεὸς ἀγαθὸς καὶ τὰ ὅμοια , παρὰ τοῦ νοῦ · ἢ περὶ τῶν τρεπτὰ ἐχόντων τὰ ὑποκείμενα , καὶ ποιεῖ τὰς τέχνας · ἢ περὶ τὰ ἀνθρώπινα καὶ πολιτικά , τὸ ἐν τούτοις ζητοῦσα καλὸν καὶ τοῦ συμφέροντος προμηθουμένη , καὶ ποιεῖ τὴν φρόνησιν . ἔστι δὲ καὶ ἐπιστήμη μὲν γνῶσις μετ’ αἰτίας τῶν καθόλου καὶ ἀεὶ κατὰ ταὐτὰ ὄντων , τέχνη δὲ γνῶσις μετὰ λόγου τῶν τρεπτὰ ἐχόντων τὰ ὑποκείμενα ἢ ἕξις ὁδῷ βαδίζουσα μετὰ φαντασίας , φρόνησις δὲ ἕξις μετὰ ὀρθοῦ λόγου πρακτικὴ περὶ τὰ ἀνθρώπινα ἀγαθὰ ἢ κακά , περὶ ὧν καὶ τὸ βουλεύεσθαί ἐστι . πεῖρα γὰρ γνῶσις πράγματος ἑνὸς ἄλογος , ἐμπειρία δὲ γνῶσις πλειόνων ἄνευ τῆς αἰτίας ἢ μνήμη καὶ τήρησις ἄλογος τῶν πολλάκις καὶ ὡσαύτως ὀφθέντων . γένεσις δὲ ἐπιστήμης μὲν νοῦς καὶ διάνοια , τέχνης δὲ δόξα λογικὴ καὶ διάνοια , πείρας δὲ αἴσθησις , ἐμπειρίας δὲ αὕτη τε καὶ φαντασία καὶ ἄλογος δόξα , φρονήσεως δὲ φύσις εὖ ἔχουσα καὶ διάνοια μετὰ πολυπειρίας καὶ ἱστορίας καὶ τῆς τῶν αὐτῶν πολλάκις εἰς τἀναντία πραγμάτων μεταβολῆς κοινωνία καὶ θεωρία . καὶ ἔοικεν ἡ διάνοια ὥσπερ ὑφάντῃ ἀποτε - λοῦντι τὸ ὕφασμα , ὡς ἂν ἡ κρόκη καὶ ὁ στήμων αὐτῷ χορηγήσαιεν , καὶ ἔστι διὰ ταῦτα καὶ ἀληθὴς καὶ ψευδής . εἰ μὲν γὰρ παρὰ τοῦ νοῦ τὰς προτάσεις λαμβάνοι , τὸν ἐπιστημονικὸν ποιεῖ συλλογισμόν · εἰ δὲ παρὰ τῆς δόξης , τὸν διαλεκτικόν · εἰ δὲ παρὰ τῆς φαντασίας καὶ αἰσθήσεως , τὸν σοφιστικόν . κατὰ ταὐτὰ δὲ ἐπαμφοτερίζει καὶ δόξα καὶ φαντασία . ἀεὶ δὲ ἀληθὴς νοῦς καὶ ἐπιστήμη , καὶ ἡ τῶν ἰδίων αἴσθησις καὶ τέχνη τῷ λόγῳ καὶ φρόνησις . πέντε δ’ οὐσῶν δυνάμεων γνωστικῶν , ἁπλαῖ μὲν νοῦς , φαντασία καὶ αἴσθησις , σύνθετοι δὲ μέχρι μὲν προτάσεως δόξα , ἡ δὲ περαιτέρω διάνοια . νοῦς μὲν γὰρ καὶ αἴσθησις , τὸ ἀκρότατον καὶ τὸ ἔσχατον , ἁπλῆν ποιοῦνται τὴν γνῶσιν καὶ τὴν ἐνέργειαν καὶ ἄχρονον καὶ κρείττω λόγου . ἥ τε γὰρ αἴσθησις ἀχρόνως ἐπι - βάλλει τοῖς αἰσθητοῖς καὶ ἀπλῶς οὐ δεῖται τοῦ διδάξοντος ἐν τοῖς ἰδίοις ἑκάστῃ , ὅτι τόδε ἐστὶ τὸ προσπεσόν , ἀλλ’ ἅμα τε προσέβαλε καὶ ἅμα ᾔσθετο τοῦ ἀληθοῦς , οἷον ἡ ὄψις ἀθρόως λευκῷ ὁμιλήσασα εὐθὺς ἐπέγνω αὐτὸ ἄνευ ἀπάτης ἀσυλλογίστως καὶ ἔτι οὐ πραγματεύεται . κατὰ τὰ αὐτὰ οὖν καὶ ὁ νοῦς τήν τε τῶν ὅρων ποιεῖται λῆψιν καὶ τῶν κοινῶν ἐννοιῶν , οἷον ὅτι τόδε ζῶον ἢ ἄνθρωπος ἢ οὐσία καὶ τὰ τῷ αὐτῷ ἴσα καὶ ἀλλήλοις ἐστὶν ἴσα . νοῦ γὰρ εὕρεμα οἱ ὅροι καὶ αἱ ἁπλαῖ φωναὶ αἱ δέκα κατηγορίαι , ὅθεν καὶ τὰ πολλὰ ὁ νοῦς οὐ συντίθησι διανοίας γὰρ τοῦτό γε ἢ δόξης ) , ἢ μόνον ἐν τοῖς κοινοῖς ἀξιώμασιν . ἔτι ὥσπερ ἡ αἴσθησις τῶν ἰδίων ἀεὶ ἀληθής , ψεύδεται δὲ ἐν τοῖς συμβεβηκόσιν οὐ γὰρ ἄν ποτε ὑγιὴς ὄψις προσβαλοῦσα λευκῷ οὐ γνοίη εὐθὺς αὐτό , ἀλλ’ εἰ τὸ λευκὸν ζῶον ἢ μή , ἢ κινεῖται ἢ ἵσταται ) , οὕτω καὶ ὁ νοῦς ἀναμάρτητον ποιεῖται τὴν ἀπλῆν τῶν ὅρων θίξιν καὶ τὴν τῶν κοινῶν ἐννοιῶν , καὶ ἀεὶ ἀληθὴς ἐν τούτῳ · τὸ γάρ τοι ψεῦδος ἐν συμπλοκῇ θεωρεῖται . διττὸν τοίνυν τὸ ἀληθές , τό τε ἐν τοῖς ἁπλοῖς θεωρούμενον , ὃ δὴ καὶ ὑποστατικὸν καλεῖται , τὸ ἐν αἰσθήσει καὶ νῷ , καὶ τὸ ἐν συνθέσει ; τὸ ἐν συλλογισμῷ καὶ προτάσεσιν , ᾧ δὴ καὶ τὸ ψεῦδος ἀντίκειται . ἐὰν γὰρ μὴ δεόντως συντιθῆται ἢ ἀποδιίστηται ἄλλο ἀπ’ ἄλλου , ὃ δὴ διανοίας καὶ δόξης ἔργον ὡμολογήσαμεν , ψεύδεται . διαφέρει δὲ νοῦς καὶ αἴσθησις καὶ ἐν τούτῳ , ὡς ὁ μὲν τῶν καθόλου , ἡ δὲ τοῦ μερικοῦ ἀντιλαμβάνεται , καὶ τοῦ μὲν ἀίδιον , τῆς δὲ φθαρτὸν τὸ ὑποκείμενον . ἔτι ἡ διάνοια καὶ δυνάμει νοῦς ὀνομάζεται . ἀνάγεται γὰρ πρὸς ἅπερ ὁ νοῦς ἁπλαῖς ἐπιβάλλει νοήσεσι διὰ πολυπραγμοσύνης τε καὶ ζητήσεως καὶ συνεπαίρεται τῷ ἐνεργείᾳ νῷ , καταγίνεται δὲ περὶ τὰ διανοητὰ εἴτ’ οὖν τοὺς καθόλου τῶν πραγμάτων λόγους , ὥσπερ ὁ νοῦς περὶ τὰ νοητά , καὶ μέσην ἔχει τάξιν τῶν τε πρώτων καὶ τῶν τελευταίων τῆς ψυχῆς γνωστικῶν δυνάμεων . ᾗ δὴ καὶ μάλιστα συγγενής ἐστι τῇ ἡμετέρᾳ ψυχῇ , ἐπειδὴ καὶ αὕτη · τὴν μέσην ἐν τῷ παντὶ τάξιν ἔχει ( μέση γάρ ἐστι τῆς τε ἀμερίστου καὶ μεριστῆς καὶ ταύτῃ ἡ ψυχὴ ὁδηγῷ χρῆται πρὸς τὴν τῶν νοητῶν θεωρίαν · τοῦτο γὰρ δὴ τῆς ψυχῆς ἡ τελείωσις . διὰ γὰρ τὸν συνεθισμὸν τῶν αἰσθητῶν , ἐπειδὴ σύντροφος αὐτοῖς ἀδυνατεῖ πρὸς τὴν τῶν καλλίστων καὶ νοητῶν θεωρίαν νομίζει γὰρ κἀκεῖ σώματα εἶναι καὶ σχῆμα καὶ μέγεθος ) , καὶ περὶ τοῦ θείου δὴ τὰ αὐτὰ φαντάζεται . ὅθεν δεῖ αὐτὴν ἐπὶ τὴν αὑτῆς ὁδεύουσαν τελειότητα πρῶτον ἐνεργῆσαι κατὰ διάνοιαν , ἥτις ἔχει περὶ τὰ μέσα τῶν πραγμάτων ταῦτα δὲ τὰ διανοητά , οἵα αὐτή τε καὶ ἡ περὶ αὐτῆς θεωρία , ἔτι τε τὰ μαθήματα , ἃ τὴν οὐσίαν ἄυλον ἔχει , εἰ καὶ μὴ τὴν ὕπαρξιν ) , ἵν’ ἐν τούτοις συνεθισθεῖσα ἐνεργεῖν ἀύλως ὁδῷ προελθοῦσα καὶ ἐπὶ τὰ παντελῶς χωριστὰ τῆς ὕλης , λέγω δὴ τὰ θεῖα , χωρήσῃ . εἰ δέ ποτε ἡ διάνοια καὶ περὶ τῶν νοητῶν συλλογίζοιτο , ἀλλ’ οὐ καθ’ αὑτήν , τῷ δὲ νῷ συμπλακεῖσα , ὥσπερ καὶ ἐπὶ τῶν αἰσθητῶν συμπλακεῖσα τῇ φαντασίᾳ . ἐπεὶ δὲ φθάνομεν εἰπόντες τὴν δόξαν εἰδέναι τὰ τῶν διανοητῶν σύμπαντα ἄνευ λόγου καὶ τὸ καθόλου ἐν τοῖς αἰσθη - τοῖς , πόθεν ἡ γνῶσις τούτου τῇ δόξῃ , εἴπερ μὴ ὑπὸ διανοίας ; εἰ γὰρ αὕτη περὶ τὰ αἰσθητά , σχολῇ γ’ ἄν ἢ αἰσθήσει τοῦτο ἢ φαντασίᾳ ληπτόν , ἀτόμων οὔσαις καὶ μερικῶν γνωστικαῖς . ἢ οὐκ ἄτοπον προχείρως καὶ διανοίᾳ τοῦτο θηρᾶσθαι λέγειν · ὃ γὰρ ἐφ’ ἑνὸς τῶν ὁμοουσίων καὶ δύο καὶ τριῶν , καὶ ἐπὶ πάντων θείη ἄν τις , εἰ καὶ μὴ ἀεί . τὸ δὲ ἀληθὲς ὅτι ἡ λογικὴ ψυχὴ τοὺς λόγους τῶν πραγμάτων συνουσιωμένους ἔχει παρ’ ἑαυτῇ , τῷ καταδεδυκέναι δὲ ἐν τῇ ὕλῃ κατεχώσθησαν ὡς ὁ ἐν τῇ τέφρᾳ κρυπτόμενος σπινθήρ . ὥσπερ οὖν ὅταν τις μικρὸν τὴν τέφραν διορύξῃ , ὁ σπινθὴρ εὐθὺς ἀναλάμπει , καὶ οὐχ ὁ διορύξας τὸν σπινθῆρα ἐποίησεν , ἀλλὰ μόνον τὰ ἐμποδίζοντα ἔπαυσεν , οὕτω τοι καὶ ἡ δόξα ἐρεθιζομένη ὑπὸ τῆς αἰσθήσεως προβάλλει τοὺς λόγους τῶν ὄντων . καὶ τοὺς διδασκάλους οὔ φασι τὴν γνῶσιν ἡμῖν ἐντιθέναι , ἀλλὰ τὴν οὖσαν καὶ οἷον κρυπτομένην ἐκφαίνειν . λαμβάνει μέντοι ἡ διάνοια , ὥς γε εἴρηται , ἀπὸ νοῦ τὰς ἀ·ρχὰς τῶν ἐπιστημῶν · νοῦς γὰρ ἀρχὴ ἐπιστημῶν , ᾗ τοὺς ὅρους γινώσκομεν . ὅροι δὲ αἵ τε κοιναὶ ἔννοιαι καὶ οἱ ἐν συλλογισμοῖς ἁπλοῖ . ὡς γὰρ τὸ ἐπὶ παντὸς εἶναι τὴν κατάφασιν ἢ τὴν ἀπόφασιν ἀναπο - δείκτως ἴσμεν , οὕτω καὶ ὅτι τόδε τι ἄνθρωπός ἐστιν ἢ ψυχὴ ἤ τι τοιόνδε . τοσαῦτα καὶ περὶ διανοίας . )
Lemmas: ἐπεί δέ δύο διαφορά ὁρίζω μάλιστα ὁ Ψυχή , κινέω τε ὁ κατά Ι τόπος καί ὁ νοέω καί ὁ κρίνω καί ὁ αἰσθάνομαι , περί μέν οὖν ὁ κατά τόπος κίνησις ὕστερος εἴρω , περί δέ αἴσθησις ἤδη διέρχομαι ὁ ἐγχωρέω τρόπος ἐγώ · λείπω νῦν διέρχομαι περί ὁ ἐντός καί νοητικός ὁ Ψυχή δύναμις . καίτοι τις ὁ πάλαι φοσοφημι αὐτός τίς ὁ αἴσθησις οἴομαι καί ὁ νόησις . ἐπεί γάρ δοκέω ὁ νοέω καί ὁ φρονέω ὥσπερ αἰσθάνομαι τίς εἰμί ἐν ἀμφότερος γάρ οὗτος κρίνω τίς ὁ ψυχή καί γνωρίζω ὁ εἰμί ) , διά οὗτος ἀπερισκέπτως εἷς τίς ὁ αἴσθησις καί ὁ νόησις ἀποφαίνω . αὐτίκα Ἐμπεδοκλῆς οὗτος λέγω · πρός πάρειμι1 μῆτις αὐξάνω ἄνθρωπος . πάρειμι γάρ αὐτός ἐνταῦθα ὁ αἰσθητός νομίζω · μῆτις δέ ὁ ἐν οὗτος αὔξη - νέω ὁ κρίσις καί φρόνησις · ὁ δέ πάρειμι κριτήριον αἴσθησις . οὗτος δέ ἄν καί πλάσσω συλλογισμός · ὁ μῆτις ὁ πάρειμι γιγνώσκω · ὁ γιγνώσκω ὁ πάρειμι αἴσθησις · ὁ μῆτις αἴσθησις . καί ἐν ὅς αὖος περί ἐνύπνιος διέξειμι , καί ὁ αἴτιος ὁ διάφορος γίγνομαι ὁ ἄνθρωπος ἀποδίδωμι , ὁ ὁ αἴσθησις διάφορος εἰμί , ἀπό ὅς οὗτος · “ Ουέν σφεῖς ἀεί ” , φημί , “ καί ὁ φρονέω ἀλλοῖος παρίστημι ” , φρόνησις ὁ ἐν ὁ ὕπνος φαντασία τίθημι . εἰς οὗτος φέρω καί ὁ ὁ ποιητής · τοῖος γάρ νόος εἰμί ἐπιχθόνιος ἄνθρωπος , οἷος ἐπί ἦμαρ ἄγω θεός . πᾶς γάρ οὗτος ὁ νοέω σωματικός ὥσπερ καί ὁ αἰσθάνομαι ὑπολαμβάνω , καί αἰσθάνομαι τε καί φρονέω ὁ ὅμοιος ὁ ὅμοιος ὥσπερ καί ἐν ὁ κατά ἀρχή λόγος διορίζω . καίτοι ἐσθίω ἅμα εἶπον αὐτός καί περί ὁ ἀπατάω · καί οἰκεῖος γάρ ὁ ζῷον καί πλείων χρόνος ἐν οὗτος διατελέω ὁ ψυχή · ὥσπερ γάρ ὁ ἐν λοιμώδης χωρίον διατρίβω νοσέω ὁ πλεῖστος χρόνος , οὗτος καί ὁ ψυχή πίπτω ἐν ὁ ὕλη ὁ πλεῖστος χρόνος ὁ ἀπάτη νοσέω , ὁ τε ἐκ ὁ παιδικός ἡλικία χρόνος μέχρι ὁ μάθησις , ὁ πολύς δέ πολλάκις καί ὁ σύμπας βίος . καί αὐτός δέ ὁ ἐπιστήμων ὀλίγος πάνυ χρόνος ἐν ὁ θεωρία διάγω , ὁ πολύς δέ πρός ἀλλήλων ἀσχολέω , καί ὁ γε ὁ νύξ ἐξαίρω ὁ πολύς ἐν εἴδωλον καί ἀπάτη διατρίβω ὁ ψυχή , καί ὁ ἡμέρα γοῦν οὐ ὀλίγος . τοιγάρ ἀνάγκη ἢ ὥσπερ ἔνιοι λέγω , ὅς κορυφαῖος Πρωταγόρας , πᾶς ὁ φαίνω εἰμί ἀληθής , ἢ ὁ ὁ ἀνόμοιος θίξις ἀπάτη εἰμί · οὗτος γάρ ἐναντίος ὁ ὁ ὅμοιος γιγνώσκω ὁ ὅμοιος , εἴπερ κατά ὁ διαλεκτικός , εἰμί ὁ ἐναντίος ὁ ἐναντίος , καί ὁ ἐναντίος ὁ ἐναντίος . οὐ οὗτος δέ ἔχω , ἀλλά ὁ αὐτός καί εἷς ἐπιστήμη ὁ ἐναντίος · ὁ γάρ ὁ ἀγαθός εἰδοί ὅτι ἀγαθός ἅμα καί ὁ κακός ὅτι κακός οἶδα , καί ὁ ὁ ἀρετή εἰδοί ὅτι ὠφελέω οἶδα ὅτι καί ὁ κακία βλάπτω . οὖον μόνος δέ ἐπιστήμη ὁ αὐτός ὁ ἐναντίος , ἀλλά καί ὁ ἀπάτη καί ὁ ἄγνοια · ὁ γάρ ἀγνοέω βλαβερός ὁ κακία ἅμα ἀγνοέω καί ὠφελέω ὁ ἀρετή . εἰμί δέ οὗτος , ἀδύνατος ὁ ὁ ὁμοιόω θιγγάνω ὁ γιγνώσκω γίγνομαι · ὁ αὐτός μέν γάρ καί εἷς ὁ ἐναντίος εἰμί γνωστικός , εἷς δέ καί τ·αυος ἅμα ὁ ἐναντίος εἰμί ἀδύνατος . οὗτος δέ συμβαίνω , εἰμί ὁ ὅμοιος ὁ ὅμοιος γιγνώσκω . ὅτι δέ οὖον αὐτός εἰμί αἴσθησις καί νόος φανερός ἐντεῦθεν · ὁ μέν γάρ πᾶς μέτειμι , ὁ δέ ὀλίγος ὁ ζῷον . ἀλλά οὐδέ ὁ διάνοια αὐτός , ἐν ὁ εἰμί ὁ ὀρθῶς καί ὁ μή ὀρθῶς , ὁ μέν ὀρθῶς φρόνησις καί ἐπιστήμη καί δόξα ἀληθής , ὁ δέ μή ὀρθῶς ὁ ἐναντίος οὗτος . ὁ μέν γάρ αἴσθησις ὁ ἴδιος ἀεί ἀληθής , καί πᾶς ὑπάρχω ὁ ζῷον · διανοέομαι δέ ἐνδέχομαι καί ψευδής , καί οὐδείς ὑπάρχω ὅς μή καί λόγος . οὔτε αὖος δόξα ἔοικα ὁ ὁ αἴσθησις πάθημα · ὁ μέν γάρ ὁ καθόλου , ὁ δέ ὁ μερικός ἀντιλαμβάνω . ἀποκρίνω δέ καί ὁ φαντασία , ὅτι ὁ μέν πάρειμι ὁ δέ καί ἄπειμι , καί ὁ μέν ἐκτός ὁ δέ ἐντός ἔχω ὁ γνωστός . φανερός οὖν ἐντεῦθεν ὡς οὐδείς τις ὁ ἐντός καί γνωστικός δύναμις ὁ Ψυχή αὐτός αἴσθησις . ἵνα δέ καί ὁ λέγω εὐκρινέω καί πρός ὁ εἴρω μέλλω εὐθυπορέω , δεῖ διαιρέω , τίς καί πόσος ὁ ὁ Ψυχή δύναμις . ὁ γάρ ὁ Ψυχή δύναμις ὁ μέν ζωτικός καί ὀρεκτικός , θυμός , ἐπιθυμία , βούλησις καί προαίρεσις , ὁ δέ γνωστικός καί κριτικός · καί οὗτος ὁ μέν πρός ὁ ἐκτός ἀποτείνω , ὁ δέ ἔνδον ἔχω ὁ γνωστός . ὁ μέν οὖν πρός ὁ ἐκτός ἀποτείνω πρός μερικός ἀποτείνω καί καλέω αἴσθησις · μερικός γάρ ὁ ἔξω κεῖμαι , ὅδε ὁ χρῶμα καί ὅδε ὁ ψόφος . ὁ δέ ἔνδον ἔχω ὁ γνωστός λέγω κοινός πᾶς νοέω · οὗτος δέ ἢ περί ὁ καθόλου εἰμί ἢ περί ὁ μερικός . ὁ μέν οὖν περί ὁ μερικός καταγίγνομαι λέγω φαντασία κύριος καί παθητικός νόος · ὁ δέ περί ὁ καθόλου λέγω πάλιν κοινός νόησις , κατά ὅς ὁ φρονέω καί ὁ λογικός ζωή . οὗτος δέ ὁ κρειτ - τόνος ἐνεργέω ἢ κατά συλλογισμός , ἢ οὖον κρατύς · εἰμί μέν οὖν κρατύς καί δίχα συλλογισμός ἁπλόος ἐπιβολή ἐπιβάλλω ὁ πρᾶγμα , γίγνομαι ὁ κύριος νόος ὁ κατά ἐνέργεια λέγω καί θεωρητικός καί κατά ἕξις νόος . εἰμί δέ μή κρατύς ἐνεργέω συλλογισμός , καλέω κοινός ὄνομα ὑπόληψις · οὗτος δέ ἢ κατά συλλογισμός ἐνεργέω ἢ χείρων εἰμί ὁ χράω συλλογισμός . εἰμί μέν οὖν χείρων εἰμί συλλογισμός , καλέω δόξα · εἰμί δέ κατά συλλογισμός ἐνεργέω , καλέω διάνοια καί δύναμις νόος . καί οὗτος ἢ περί ὁ νοητός καί ἀίδιος ποιέω ὁ διατριβή ἢ περί ὁ πρακτός καί πολιτικός . ὁ μέν ἐν περί ὁ νοητός διατριβή καλέω ἐπιστήμη , ὁ δέ περί ὁ πρακτός καί πολιτικός καλέω διάνοια , κατά ὅς ὁ φρονέω καί νόος πρακτικός καί τέχνη καί φρόνησις , ὥσπερ καί ἐπί ὁ θεωρητικός ἤτοι θεωρητικός νόος καί ἐπιστήμη ἢ διάνοια κατά ὅς ὁ ἐπιστήμη · καλέω γάρ πολλάκις καί ὁ μετά ὁ συλλογισμός περί ὁ νοητός ὁ Ψυχή ἐνέργεια θεωρία καί ὁ τοιοῦτος δύναμις θεωρητικός νόος . διαφέρω δέ ὁ πρακτικός νόος ὁ θεωρητικός μόνος ὁ τέλος · ὁ μέν γάρ ἀλήθεια , ὁ θεωρητικός , ὁ δέ ὁ ἀγαθός , ὁ πρακτικός , τέλος · πρός γάρ ὁ ὁ πολίτης χρήσιμος καί τέχνη καί ὁ ἄλλος πρακτός συλλογίζομαι . διαφέρω δέ κοινῶς καί ὁ ἐνέργεια νόος πᾶς ὁ δύναμις νόος ὁ ὁδός . ὁ μέν γάρ δύναμις νόος αὐτός οὗτος ὅς λέγω καί ποιέω · διανύω γάρ ἐν ὁ θεωρία ὁδός τις ἀπό πρότασις ἐπί συμπέρασμα · ὁ δέ ἐνέργεια νόος ἀεί ἵστημι ἄνευ ὁ συλλογισμός θεωρός . τοσοῦτος καί ὁ γνωστικός καί ὁ κριτικός ὁ Ψυχή δύναμις , καί οὖον πλείων , νόος , διάνοια , δόξα , φημί - Τασία καί αἴσθησις . διανέμω δέ οὗτος ὁ παλαιός κατά ὁ ἐγκέφαλος οὗτος · κτάομαι μέν οὖν ὁ ἐμπρόσθιος δύο κοιλία αὐτός ὁ φανταστικός ἐν ἄνθρωπος ἱδρύω λέγω , κατά δέ ὁ μέσος ὁ διανοητικός καί δοξαστικόν , κατά δέ ὁ ὀπίσθιος , ὅς καί ἐπικρανίς καί παρεγκεφαλίς καλέω τις , ὁ μνημονευτικός , γνωστικός ἐνέργημα οἱονεί ταμιεῖον καθίστημι · ὁ γάρ ἄν ἐκ ὁ αἴσθησις ὁ φαντασία λαμβάνω καί κατέχω παρά ἑαυτοῦ , αὐτός ὁ μνήμη διαδέχομαι θησαυρίζω παρά ἑαυτοῦ μένω τις εἰμί · ὅθεν ἐκεῖνος μνημονευτός , ὁ καί φανταστής . ἐπεί δέ συζεύγνυμι ὁ διάνοια ὁ φαντασία , καί οὐδείς διανόησις φαντασία ἐκτός διά ὁ προηγέομαι πανταχοῦ ὁ αἴσθησις ἐν ὁ κατά αἴσθησις ὅδε βίος , εἰμί ἄν ὁ μνήμη μονή τις καί διά - νόημα καί δόξασμα καί κοινός ὥσπερ δοχεῖον ἐνέργημα γνωστικός , οὐ αὐτός ἐκεῖνος κατά οὐσία , ἀλλά ὁ τύπος αὐτός . καί ἐν μέν ὁ ἄνθρωπος οὗτος οὗτος συντάσσω · ἐν δέ ὁ ἄλλος ζῷον δόξα στερέω καί διάνοια λείπω πληρόω κατά ὅλος ὁ ἐγκέφαλος ὁ φανταστικός καί μνημονευτικός . ἐπεί δέ περί αἴσθησις ἐν ὁ προλαμβάνω διέρχομαι τίς εἰμί καί κοινῶς καί κατά μέρος , καί ὅστις ὁ ἄλλος χωρίζω , κατά ὁ αὐτός καί περί ὁ ὑπόλοιπος ἐν ὁ ἑξῆς θεωρέω · καί πρῶτος περί φαντασία . καίτοι γε οὗτος ἤδη καί αὐτόθεν οἴομαι δῆλος ὁ μή πάρεργον ὁ διαίρεσις ἐπαίω ὅς τίς τε ἕκαστος καί ὅστις ἀλλήλων κοινωνέω καί διαφέρω · ὁ ἀκρίβεια γοῦν ὁ ἐπιστημονικός χάρις ὁ ἕπομαι προστίθημι . ὅτι μέν οὖν ἕτερος φαντασία αἴσθησις ἀνωτέρω διορίζω · οὐδείς δέ κακός καί νῦν δηλόω . εἰμί δή εἰμί ὁ φαντασία , κατά ὅς φάντασμα τίς ἐγώ γίγνομαι , καί μή εἰμί τίς κατά μεταφορά λέγω , εἷς τίς εἰμί οὗτος δύναμις ἢ ἕξις , κατά ὅς κρίνω καί ἀληθεύω ἢ ψεύδω . τοιοῦτος δέ εἰμί αἴσθησις , δόξα , ἐπιστήμη , νόος . ὅτι μέν οὖν οὐ εἰμί αἴσθησις δῆλος ἐκ ὅδε . αἴσθησις μέν γάρ πᾶς ἤτοι δύναμις ἢ ἐνέργεια , οἷος ὄψις καί ὅρασις , φαίνω δέ τίς καί μηδέτερος οὗτος ὑπάρχω , οἷος ὁ ἐν ὁ ὕπνος · ὁ γάρ ἐν ὁ ὄνειρος χρῶμα οὔτε ὁ δύναμις οὔτε ὁ ἐνέργεια ὅραμα ὄψις , ἀλλά μόνος φαντασία . ἔτι αἴσθησις μέν ὁ κατά δύναμις ἀεί πάρειμι ὁ ζῷον , φημί - Τασία δέ οὖον . ἕτερος δέ καί ὁ ἐνέργεια · εἰμί δέ οὖν , πᾶς εἄν ἐνδέχομαι ὁ θηρίον φαντασία ὑπάρχω · δοκέω δέ ἕ . ἔπειτα οὐδέ λέγω , ὅταν ἐνεργέω ἀκριβῶς περί ὁ αἰσθητός , ὅτι φαίνω οὗτος ἐγώ ἄνθρωπος · ἀλλά μᾶλλον ὅταν μή ἐναργής αἰσθάνομαι , τότε ἢ ἀληθής ἢ ψευδής · καί ὅσπερ δή λέγω πρότερος , φαίνω καί μύω ὅραμα . ἀλλά μήv οὐδέ ὁ ἀεί ἀληθεύω οὐδείς εἰμί , οἷος ἐπιστήμη ἢ νόος · εἰμί γάρ φημί - Τασία καί ψευδής . λείπω ἄρα ὁράω εἰμί ὁ δόξα αὐτός · γίγνομαι γάρ δόξα καί ἀληθής καί ψευδής . · ὅτι δέ ἕτερος , γιγνώσκω ἄν τις ἐντεῦθεν · οὗτος μέν γάρ ὁ πάθος ὁ ὁ φαντασία ἐπί ἐγώ εἰμί , ὅταν βούλομαι πρό ὄμμα γάρ εἰμί τίς ποιέω , ὥσπερ ὁ ἐν ὁ μνημονικός τίθημι καί οἶδα - λοποιεω · καί γάρ ἀναμιμνῄσκω τις ἐθέλω κινέω ὁ τύπος , ὅς ἐκ ὁ αἴσθησις λαμβάνω ) , δοξάζω δέ οὐ ἐπί ἐγώ , ἀλλά ἐν ὁ πρᾶγμα · ἀνάγκη γάρ ἢ ψεύδω ἢ ἀληθεύω . οὖον γάρ εἰμί ἐθέλω δοξάζω ὅτι μείζων μέγεθος ὁ μύρμηξ ὁ λέων , δύναμαι ἄν ποτός οὗτος δοξάζω · φαντασία μέντοι τοιοῦτος ἀναπλάσσω δυνατός . ἀλλά οὐδέ ἐπί ἐγώ ὁ συγκατατίθημι ὅτι ὁ δίς δύο τέσσαρες εἰμί · εἰμί γάρ εἄν καί ὁ μή συγκατατίθημι · νῦν δέ βία - ζω ὁ φαίνω ἀληθής ὁ καταδοχή , ὁ δέ ἐν ὁ ψευδοδοξία ψέγω ὅτι ὁ ἀρχή ἀμελέω ἑαυτοῦ . ἔτι δέ ὅταν μέν δοξάζω δεινός τίς ἢ φοβερός , εὐθύς συμπάσχω , ὁμοίως δέ καί ἐάν εἰμί θαρραλέος · κατά δέ ὁ φαντασία ὡσαύτως ἔχω ὥσπερ ἄν εἰμί θεάομαι ἐν γράφω ὁ δεινός ἢ θαρραλέος · ὁ γάρ θαρσέω ἢ δειλιάω καί ὁ ὁ ζῷον ἄλογος οὖον μόνος ὁ ἐν αὐτός φαντασία ὁ πάθημα , ἀλλά διά ὁ ἐν οὗτος ὁ ἡδύς συναίσθησις καί συγκατάθεσις ἢ λυπηρός . ἔτι δόξα μέν ἕπω πίστις οὐ ἐνδέχομαι γάρ ὅς δοκέω δοξάζω μή πιστεύω ) , ὁ δέ θηρίον οὐδείς ὑπάρχω πίστις , φαντασία δέ ἐν πολύς . ἔτι πίστις μέν ἀκολουθέω ὁ πείθω , ὁ δέ πειθώ , πειθώ δέ λόγος · ὁ δέ θηρίον ἔνιοι μέν φαντασία ὑπάρχω , λόγος δέ οὖον . ὁ αὐτός δέ οὗτος καί διάνοια ὁ φαντασία καί νόος διά - κρίνω , διά ὁ καί ὁ δόξα . μήποτε δέ ἀπό συμπλοκή αἴσθησις καί δόξα ὁ φαντασία ὁ γένεσις ἔχω , ἐπεί μηδείς ταυτίζομαι ὁ ἁπλόος . οὐ εἰμί δέ · εἰμί γάρ συμπλοκή δόξα καί αἴσθησις , ἀνάγκη δήπου περί εἷς εἰμί καί ὁ αὐτός ὁ τε αἴσθησις καί ὁ δόξα , ἐκ ὅς συμπλέκω ὁ φαντασία γίγνομαι , καί μή ἄλλος μέν εἰμί δόξα ἄλλος δέ αἴσθησις · οἷος εἰμί ὁ λευκός εἰμί φαντασία , δεῖ δηλονότι ὁ δόξα καί ὁ αἴσθησις , ἐκ ὅς ὁ φαντασία ὁ λευκός γίγνομαι , περί εἷς καί ὁ αὐτός ὅς λευκός ἐνεργέω . οὖον γάρ εἰμί ὁ ἕτερος μέν εἰμί ὁ λευκός , οἷος ὁ αἴσθησις , ὁ ἕτερος δέ ἕτερος τις , οἷος ὁ γλυκύς , ὁ δόξα ἐκ ὁ ὁ λευκός αἴσθησις καί ὁ δόξα ὁ γλυκύς συμπλέκω γίγνομαι ἄν λευκός φαντασία · πῶς γάρ ἄν ὁ ὁ γλυκύς δόξα εἰς γένεσις ὁ ὁ λευκός φαντασία συμφέρω ; δεῖ οὖν εἷς εἰμί καί ὁ αὐτός ὁ τε αἴσθησις καί ὁ δόξα , ἐκ ὅς ὁ φαντασία γενή - σέτα . εἰμί δέ οὗτος , ἐπεί ὁ γεωμέτρης αἴσθησις μέν ποδιαῖος ὁ ἥλιος φαίνω , δοξάζω δέ εἰμί μείζων ὁ οἰκέω , εἴπερ ὁ φαντασία ἀπό δόξα πλέκω καί αἴσθησις , ὁ ἐναντίος συμβαίνω . αἰσθάνομαι γάρ αὐτός ποδιαῖος καί φαντάζω ἄρα ὅτι ποδιαῖος εἰμί · ἀλλά μήv [ ὅτι ] καί πᾶς ὁ οἰκέω ὁ αὐτός φαντάζω διά ὁ δοξάζω οὕτως . ἅμα ἄρα ἀληθής καί ψευδής δοξάζω καί φαντάζω , ὅσπερ ἀδύνατος . ἢ οὖν ὁ αὐτός μένω δόξα πείθω ὁ ἐναντίος , ἢ εἰμί μή οὗτος ἐγχωρέω , ἀνάγκη ὁπηνίκα φαντάζω ποδιαῖος ὁ ἥλιος , ἀποβάλλω ὁ πρότερος δόξα ὅς ἔχω ἀληθής περί αὐτός καί ἕτερος μεταλαμβάνω ψευδής . ἀλλά εἰμί μεταβάλλω ὁ πρότερος δόξα , ἀνάγκη πᾶς , ἢ ὁ πρᾶγμα μεταβάλλω αὐτός ὁ ἥλιος , ἢ αὐτός μεταπείθω ἢ ἐπιλανθάνομαι οὗτος συμβαίνω · ἀλλά μήv οὔτε ὁ πρᾶγμα μεταβάλλω οὔτε μεταπείθω οὔτε ἐπιλανθάνομαι · οὐ ἄρα οὐδέ ὁ δόξα μεταβάλλω . εἰμί δέ μή οὗτος , πείθω δέ ὅτι πολλαπλάσιος ὁ γῆ , φαντάζω δέ καί ὅτι ποδιαῖος , ἀνάγκη ἄρα ἐν ὁ αὐτός καί ψευδής καί ἀληθής αὐτός , ὥσπερ εἴρω , δοξάζω . οὐ ἄρα συμπλοκή δόξα καί αἴσθησις ὁ φαντασία . τις οὖν εἰμί , εἴπερ μή εἷς τίς οὗτος μήτε ἐκ οὗτος ; εἰμί μέν οὖν ἀδύνατος εἰμί ὁ κινέω ὑπό ἕτερος καί αὐτός κινέω ἕτερος , ἄδηλος ὅς ὅς τίς ποτός εἰμί τυγχάνω ὁ φαντασία . ἐπεί δέ ἐνδέχομαι κινέω γάρ ὁ ψυχή ὁ φύσις καί οὗτος ὁ χείρ , ὁ δέ ὁ βακτηρία καί οὗτος ὁ θύρα ἐκεῖνος ἴσως ἄλλος τίς ) , ὁ δέ φαντασία γοῦν κίνησις τις δοκέω εἰμί καί οὐ ἄνευ αἴσθησις γίγνομαι ἀλλά αἰσθάνομαι καί ὅς αἴσθησις , εἰμί εἄν οὗτος κίνησις ὑπό ὁ κατά ἐνέργεια αἴσθησις γίγνομαι . φανερός οὖν ὡς οὐ ἄλλος ὑπάρχω ἢ ὅς καί αἴσθησις · ἀδύνατος γάρ ὅς μηδέποτε αἴσθησις λαμβάνω φαντάζω · ὁ γοῦν ἐκ γενετή τυφλός χρῶμα οὐ ἄν ποτός λαμβάνω φαντασία , καί ὁ . περί ὁ νοητός φαντασία ἐκ χρῶμα καί σχῆμα συντίθημι ὁ διάνοια ὅς αἴσθησις καταλαμβάνω . δίδωμι δέ ὁ ζῷον οὗτος ὁ φύσις , ἵνα κατά αὐτός πολύς καί ποιέω καί πάσχω · καί γάρ ὁρμή καί φόβος καί Ἔρως αἴτιος αὐτός ὁ φαντασία ποιητικός . καί ὁ μέν ἄλογος πᾶς κατά αὐτός πράσσω ἅτε νόος μή ἔχω μηδέ τίς αὐτός τέλειος · πολλάκις γοῦν ἐν γραφεύς θεάομαι τίς ἐπέρχομαι · ὁ δέ λογικός νόος μετέχω οὖον πᾶς κατά φαντασία ποιέω . ὅμως μέντοι ὁ ἄνθρωπος ὅς ποιέω ὁ πλεῖστος κατά φαντασία ποιέω , καί μάλιστα ὅταν ἐπικαλύπτω ὁ νόος πάθος , οἷος νόσος ἢ ὕπνος . καί ἀγαπητός ἐν πρός βραχύς οὗτος ἀπαλλάσσω ὁ εἰς ἄκρος φιλοσοφία ἐλαύνω · ὅθεν καί ἐν ὁ Φαίδων ὁ ἔσχατος ὁ ἀπό ὁ σῶμα συμβαίνω ἐγώ κακός ὁ φαντασία ὁ Πλάτος τίθημι , ἐπεί καί μετά ὁ σχολάζω ἄν ὁ ψυχή ἀπό ὁ ὁ σῶμα φροντίς οὗτος παρενοχλώ οὐ ἐάω καθαρός ὁ νοέω ποιέω . καί δή ὅταν ἀπό ὁ λόγος ὁ ἀρχή ἔχω , ἐκεῖνος συνεργέω ὁ ἐκεῖθεν ἀμερῶς νοέω μορφόω καί σχηματίζω μεριστός ποιέω καί διαστατός , ὁ νόος ἀμέριστος νοέω ὁ μεριστός καί ὁ σχηματίζω ἀσχημάτιστος . ὁ μέν γάρ πράκτω - γυνή νόος , καίτοι περί μερικός βουλεύω , λέγω τυγχάνω ὅτι δεῖ εἰς ὁ Βυζάντιον ἀπέρχομαι , καί ἄνευ φαντασία ὁ ἐν λόγος θεωρέω πόλις νοέω · ὁ δέ φαντασία εὐθύς ἀναπλάσσω καί σχῆμα καί τύπος . ἐπί δέ ὁ θεωρητικός ὁ μέν νόος ἀπλόος ὁ εἰδητικός ὁ κύκλος λόγος θεωρέω ὅτι εἰμί σχῆμα ἐπίπεδος ὑπό εἷς γραμμή περιέχω , ἔχω ὁ ἀπό ὁ κέντρον ἴσος · ὁ δέ φαντασία εὐθύς σχηματίζω καί ποσός τις κύκλος νοέω . ὅθεν ὁ μέν νόημα ὁ νόος διά ὁ ἀσχημάτιστος καί ἀμόρφωτος κατά ὁ ἐξαιρέω ὁ ἰδέα ὁ κύκλος λόγος γίγνομαι πᾶς κύκλος ἐφαρμόζω δύναμαι · ὁ μέντοι φάντασμα ὁ γίγνομαι ὁ κύκλος οὐκέτι πᾶς δυνατός ἐφαρμόζω · πάντως γάρ μετά τις ποσός μέγεθος γίγνομαι , ὅς οὐ οἷος τε πᾶς κύκλος ἐφαρμόζω . ὁ μέν οὖν ὁ λόγος συνεργέω φαντασία , ἅτε δή . χείρων εἰμί ὁ λόγος , ὁ ὑπό ἐκεῖνος , ὅσπερ εἶπον , ἀπαθής καί ἀμερῶς νοέω καί μερίζω καί μετά τύπος καί μορφόω νοέω · διό καί ἐπιθολόω ὁ νόος , καθαρός αὐτός ὁ ἐνρ - Γείας γίγνομαι μή συγχωρέω . ὁ δέ ἄλογος φαντασία , φημί δή ὁ ὁ αἴσθησις συνεργέω καί παρά αὐτός ὁ ἀρχή ὁ οἰκεῖος ἐνέργεια δέχομαι , ἐπεί ἀγαθός εἰμί ὁ αἴσθησις , ὁ ἐκεῖνος μεριστός γιγνώσκω καί παθητῶς ἀμερῶς φαντάζω οὗτος καί ἀπαθής . εἰμί δέ καί ψευδής καί ἀληθής φημί - Τασία · ἐπεί γάρ κίνησις αὐτός αἴσθησις ὁ κατά ἐνέργεια ὁρίζω , ὡς ἄν ὁ αἴσθησις ἔχω , οὗτος καί ὁ φαντασία . ὁ οὖν αἴσθησις ἀληθεύω μέν ἐν ὁ ἴδιος καί σφάλλω ἢ οὐδαμῶς ἢ μικρός , ψεύδω δέ ἐν ὁ κατά συμβεβηκός τε καί κοινός , καί ὁ φαντασία οὕτως ἔχω · ψεύδω μέν ἐν ὁ ἄλλος , ἀλήθευσις δέ ἐν ὁ ἴδιος . ὡς γάρ ἄν τυπόω ὑπό ὁ αἴσθησις , οὕτως ἔχω . συμβαίνω δέ ψεύδω ὁ αἴσθησις ἐν ὁ ἴδιος αἰσθητός διά ὁ παρά μικρός διαφορά , οἷος ὅταν ὁ πράσινος ἢ ὁ ἁλουργός μέλας ὁράω , ἢ ὅταν δύο ἀγγεῖον γάλα κεῖμαι καί ἐμβάλλω ἐν ὁ ἕτερος σταγών αἷμα ὁμοίως λευκόν ἀμφότερος ὁράω ὁ ὅρασις , οὖον δύναμαι ὁ παρά μικρός διαφορά διαγιγνώσκω . καθόλου δέ ἐν πᾶς ὁ αἰσθητός ὁ ἀληθεύω ἢ ψεύδω συμβαίνω ἢ παρά ὁ ποιός σχέσις ὁ αἰσθητής πρός ὁ αἰσθητήριον , ὡς ἐπί ὁ τράχηλος ὁ μέλας περιστερά ὁ ἐν ἡλιακός ἵστημι · ἢ παρά ὁ ἀπόστασις , ὡς ὅταν ὁ εὐθύγραμμος πόρρωθεν κύκλος ὁράω καί ὁ χρῶμα μέλας , ὥσπερ καί ὁ σφαιρικός δισκοειδής καί ὁ μέγας μικρός , καί ἵστημι ὁ κινέω , ὁ κύκλος εὐθύς · ἢ παρά ὁ μεταξύ , ὡς ὁ κατά ὕδωρ κώπη κλάω ὁράω καί ὁ πυρώδης διά καπνός ἢ ὁμίχλη φαίνω αἱματώδης δοκέω · ἢ παρά αὐτός ὁ αἰσθητήριον , ὡς ὅταν ἔμφραξις ἐν ὁ ὀπτικός νεῦρον γίγνομαι κωνωπεῖον ἔξωθεν δοκέω ὁράω , ἢ ἐρυθρός ἢ ὠχρός ὁ ἔξωθεν διά ὁ ἐπίκειμαι ἐν ὁ ὀπτικός μόριον χυμός τοιοῦτος εἰμί , ἢ ὅταν διπλόος δοκέω ὁράω παραστρέφω ὁ ἕτερος ὁ ὀφθαλμός ὁ δάκτυλος . εἰμί δέ καί παρά φαῦλος ὁ περί ὄνομα φιλοσοφέω πραγματεύομαι , ἐγώ γε ἀλλά ὅσος καί κατά πάρεργον περί ὁ παραγωγή ὁ ὁ φαντασία ὄνομα εἶπον . ἐπεί γάρ γένεσις μέν φαντασία αἴσθησις , τίμιος δέ αἴσθησις ὅρασις , φάος δέ ἀντίληψις ὅρασις , ἀναποδίζω ὁ λόγος παρά φάος ὁ φαντασία ἐκλάμπω διισχυρίζομαι , 〈 ὅτι 〉 φαοστασία τις εἰμί καί ὁ φαίνω στάσις καί ὑπημέμησις . περί μέν οὖν φαντασία τίς εἰμί καί διότι εἰμί εἴρω ἐπί τοσοῦτος . ( ἤ δέ δόξα καταγίγνομαι περί ὁ καθόλου ὁ πρῶτος ἐν ὁ αἰσθητός , οἷος ὅτι πᾶς λευκός διακριτικός ὄψις , πᾶς χιών λευκός . πᾶς ἄνθρωπος δίπους · ὁ αὐτός δέ καί ἀναγκαῖος καί ἄμεσος πρότασις καί ἀναπόδεικτος . ἔτι γε μήv καί ὁ ὁ διανοητής σύμπας ὁ ἄνευ λόγος δόξα εἰμί . ὅτι μέν γάρ ὁ ψυχή ἀθάνατος ὁ δοξάζω οἶδα , διότι δέ οὖον ἕτερος γάρ παρίημι ὁ ἐπιστήμων ) · καί διάνοια οὗτος γε . καί ὅσος ὁ συλλογισμός ὁ συμπίνω - ῥάσμα μή διά μέσος ἀναγκαῖος συνάγω , ὁ τε πρότασις ἔνδοξος καί ὁ συμπέρασμα , οἷος ὁ ἄνθρωπος γελαστικός ἢ χείρ χράω , ὁ δέ τοιοῦτος ζῷον , ὁ ἄνθρωπος ἄρα ζῷον . ὁ τε πρότασις πᾶς ὁ ἐνδέχομαι ὕλη δόξα τίθημι ἄν τις , οὐ ἐπιστήμη . ὁ μέν οὖν φαντασία καί ὁ αἴσθησις ὥσπερ λέγω μερικός γνῶσις , οὗτος καί εἰμί καί κατά ὅρος μόνος βαίνω καί ἄνευ σύνθεσις ἐν εἷς ὁ ὑπόκειμαι ἵστημι · καθόλου δέ καί ἐν σύνθεσις κατηγορέω καί ὑπόκειμαι ὁ δόξα . καί περαιτέρω γε μήv Πρότα - σέως οὖον πρόειμι · διάνοια δέ ὁ συλλογισμός καί ὁ διεξοδικός ὁ λόγος σύνθεσις . εἰμί μέν οὖν δόξα ὁ ὁ ἀεί ὡσαύτως ἔχω ἄνευ λόγος καί καθόλου γνῶσις ἐν πρῶτος σύνθεσις , καί ὁ ὁ ἐνδέχομαι καί ἄλλοτε ἄλλως ἔχω καί μετά λόγος καί ἄνευ λόγος γνῶσις . διάνοια δέ εἰμί ὁ λογικός ὁ Ψυχή ἀνέλιξις , καί ὁ ἀπό ἄλλος ἐπί ἄλλος ὁ νοητός καθόλου γνωστικός καί κριτικός ὁ Ψυχή μετάβασις καί ἐνέργεια μετά σύνθεσις καί διαίρεσις , καί ὁ ἀπό ὁ πρότερος ἐπί ὁ δύο πρόοδος καί ὁ συναφή ὁ ἄκρος καί ὅπως πρός ἀλλήλων σχέσις ἔχω , διά ὁ παρενθήκη ὁ μέσος φανέρωσις καί ἀπόδειξις . οὗτος γάρ ὁ τε ὁ εἰμί γνωρίζω κοινωνία καί έτερος - τητάω καί ὁ κρίσις καί ζητέω ποιέω καί ὁ ἀληθής ἢ μή θηράω · οὐδείς γάρ ἕτερος εἰμί διάνοια ἢ συλλογισμός . οὗτος ἢ περί ὁ ἀίδιος πρᾶγμα - τεῦτος αιτιολογώ , καί εἰμί οὗτος ἐπιστήμη καί θεωρία ἀναγκαῖος καί ἀληθής ὁ πρότασις λαμβάνω , καί ὁ μέν δήω ἀπόδειξις , οἷος ὅτι ὁ σημεῖον ἀμερής , παρά ἑαυτοῦ εἰς γένεσις ἐπιστήμη εἰσφέρω , ὁ δέ αὐτός - πιστός , οἷος ὅτι ὁ θεός ἀγαθός καί ὁ ὅμοιος , παρά ὁ νόος · ἢ περί ὁ τρεπτός ἔχω ὁ ὑπόκειμαι , καί ποιέω ὁ τέχνη · ἢ περί ὁ ἀνθρώπινος καί πολιτικός , ὁ ἐν οὗτος ζητέω καλός καί ὁ συμφέρω προμηθέομαι , καί ποιέω ὁ φρόνησις . εἰμί δέ καί ἐπιστήμη μέν γνῶσις μετά αἴτιος ὁ καθόλου καί ἀεί κατά αὐτός εἰμί , τέχνη δέ γνῶσις μετά λόγος ὁ τρεπτός ἔχω ὁ ὑπόκειμαι ἢ ἕξις ὁδός βαδίζω μετά φαντασία , φρόνησις δέ ἕξις μετά ὀρθός λόγος πρακτικός περί ὁ ἀνθρώπινος ἀγαθός ἢ κακός , περί ὅς καί ὁ βουλεύω εἰμί . πείρω γάρ γνῶσις πρᾶγμα εἷς ἄλογος , ἐμπειρία δέ γνῶσις πλείων ἄνευ ὁ αἴτιος ἢ μνήμη καί τήρησις ἄλογος ὁ πολλάκις καί ὡσαύτως ὁράω . γένεσις δέ ἐπιστήμη μέν νόος καί διάνοια , τέχνη δέ δόξα λογικός καί διάνοια , πείρω δέ αἴσθησις , ἐμπειρία δέ οὗτος τε καί φαντασία καί ἄλογος δόξα , φρόνησις δέ φύσις εὕω ἔχω καί διάνοια μετά πολυπειρία καί ἱστορία καί ὁ ὁ αὐτός πολλάκις εἰς τἀναντία πρᾶγμα μεταβολεύς κοινωνία καί θεωρία . καί ἔοικα ὁ διάνοια ὥσπερ ὑφάντης ἀποτίνω - λόω ὁ ὕφασμα , ὡς εἄν ὁ κρόκη καί ὁ στήμων αὐτός χορηγέω , καί εἰμί διά οὗτος καί ἀληθής καί ψευδής . εἰμί μέν γάρ παρά ὁ νόος ὁ πρότασις λαμβάνω , ὁ ἐπιστημονικός ποιέω συλλογισμός · εἰμί δέ παρά ὁ δόξα , ὁ διαλεκτικός · εἰμί δέ παρά ὁ φαντασία καί αἴσθησις , ὁ σοφιστικός . κατά αὐτός δέ ἐπαμφοτερίζω καί δόξα καί φαντασία . ἀεί δέ ἀληθής νόος καί ἐπιστήμη , καί ὁ ὁ ἴδιος αἴσθησις καί τέχνη ὁ λόγος καί φρόνησις . πέντε δέ εἰμί δύναμις γνωστικός , ἁπλόος μέν νόος , φαντασία καί αἴσθησις , σύνθετος δέ μέχρι μέν πρότασις δόξα , ὁ δέ περαιτέρω διάνοια . νόος μέν γάρ καί αἴσθησις , ὁ ἄκρος καί ὁ ἔσχατος , ἁπλόος ποιέω ὁ γνῶσις καί ὁ ἐνέργεια καί ἄχρονος καί ἀγαθός λόγος . ὅς τε γάρ αἴσθησις ἄχρονος ἐπι - βάλλω ὁ αἰσθητός καί ἀπλόος οὖον δήω ὁ διδάσκω ἐν ὁ ἴδιος ἕκαστος , ὅτι ὅδε εἰμί ὁ προσπίπτω , ἀλλά ἅμα τε προσβάλλω καί ἅμα αἰσθάνομαι ὁ ἀληθής , οἷος ὁ ὄψις ἀθρόος λευκός ὁμιλέω εὐθύς ἐπιγιγνώσκω αὐτός ἄνευ ἀπάτη ἀσυλλόγιστος καί ἔτι οὖον πραγματεύομαι . κατά ὁ αὐτός οὖν καί ὁ νόος ὁ τε ὁ ὁράω ποιέω λῆψις καί ὁ κοινός ἔννοια , οἷος ὅτι ὅδε ζῷον ἢ ἄνθρωπος ἢ οὐσία καί ὁ ὁ αὐτός ἴσος καί ἀλλήλων εἰμί ἴσος . νόος γάρ εὕρεμα ὁ ὅρος καί ὁ ἁπλόος φωνή ὁ δέκα κατηγορία , ὅθεν καί ὁ πολύς ὁ νόος οὖον συντίθημι διάνοια γάρ οὗτος γε ἢ δόξα ) , ἢ μόνος ἐν ὁ κοινός ἀξίωμα . ἔτι ὥσπερ ὁ αἴσθησις ὁ ἴδιος ἀεί ἀληθής , ψεύδω δέ ἐν ὁ συμβεβηκός οὖον γάρ ἄν ποτός ὑγιής ὄψις προσβάλλω λευκός οὖον γιγνώσκω εὐθύς αὐτός , ἀλλά εἰμί ὁ λευκός ζῷον ἢ μή , ἢ κινέω ἢ ἵστημι ) , οὗτος καί ὁ νόος ἀναμάρτητος ποιέω ὁ ἀπολάω ὁ ὁράω θίξις καί ὁ ὁ κοινός ἔννοια , καί ἀεί ἀληθής ἐν οὗτος · ὁ γάρ ὅς ψεῦδος ἐν συμπλοκή θεωρέω . δισσός τοίνυν ὁ ἀληθής , ὁ τε ἐν ὁ ἁπλόος θεωρέω , ὅς δή καί ὑποστατικός καλέω , ὁ ἐν αἴσθησις καί νάω , καί ὁ ἐν σύνθεσις ; ὁ ἐν συλλογισμός καί πρότασις , ὅς δή καί ὁ ψεῦδος ἀντίκειμαι . ἐάν γάρ μή δήω συντίθημι ἢ ἀποδιΐστημι ἄλλος ἀπό ἄλλος , ὅς δή διάνοια καί δόξα ἔργον ὁμολογέω , ψεύδω . διαφέρω δέ νόος καί αἴσθησις καί ἐν οὗτος , ὡς ὁ μέν ὁ καθόλου , ὁ δέ ὁ μερικός ἀντιλαμβάνω , καί ὁ μέν ἀίδιος , ὁ δέ φθαρτός ὁ ὑπόκειμαι . ἔτι ὁ διάνοια καί δύναμις νόος ὀνομάζω . ἀνάγω γάρ πρός ὅσπερ ὁ νόος ἁπλόος ἐπιβάλλω νόησις διά πολυπραγμοσύνη τε καί ζήτησις καί συνεπαίρω ὁ ἐνέργεια νάω , καταγίγνομαι δέ περί ὁ διανοητός ἔτι οὖν ὁ καθόλου ὁ πρᾶγμα λόγος , ὥσπερ ὁ νόος περί ὁ νοητός , καί μέσος ἔχω τάξις ὁ τε πρῶτος καί ὁ τελευταῖος ὁ Ψυχή γνωστικός δύναμις . ὅς δή καί μάλιστα συγγενής εἰμί ὁ ἡμέτερος Ψυχή , ἐπεί καί οὗτος · ὁ μέσος ἐν ὁ πᾶς τάξις ἔχω ( μέσος γάρ εἰμί ὁ τε ἀμέριστος καί μεριστός καί οὗτος ὁ ψυχή ὁδηγός χράω πρός ὁ ὁ νοητός θεωρία · οὗτος γάρ δή ὁ Ψυχή ὁ τελείωσις . διά γάρ ὁ συνεθισμός ὁ αἰσθητής , ἐπεί σύντροφος αὐτός ἀδυνατέω πρός ὁ ὁ καλός καί νοητός θεωρία νομίζω γάρ ἐκεῖ σῶμα εἰμί καί σχῆμα καί μέγεθος ) , καί περί ὁ θεῖον δή ὁ αὐτός φαντάζω . ὅθεν δεῖ αὐτός ἐπί ὁ ἑαυτοῦ ὁδεύω τελειότης πρῶτος ἐνεργέω κατά διάνοια , ὅστις ἔχω περί ὁ μέσος ὁ πρᾶγμα οὗτος δέ ὁ διανοητής , οἷος αὐτός τε καί ὁ περί αὐτός θεωρία , ἔτι τε ὁ μάθημα , ὁ ὁ οὐσία ἄυλος ἔχω , εἰμί καί μή ὁ ὕπαρξις ) , ἵνα ἐν οὗτος συνεθίζω ἐνεργέω ἄυλος ὁδός προέρχομαι καί ἐπί ὁ παντελῶς χωριστός ὁ ὕλη , λέγω δή ὁ θεῖον , χωρέω . εἰμί δέ ποτός ὁ διάνοια καί περί ὁ νοητός συλλογίζομαι , ἀλλά οὖον κατά ἑαυτοῦ , ὁ δέ νάω συμπλέκω , ὥσπερ καί ἐπί ὁ αἰσθητής συμπλέκω ὁ φαντασία . ἐπεί δέ φθάνω εἶπον ὁ δόξα οἶδα ὁ ὁ διανοητής σύμπας ἄνευ λόγος καί ὁ καθόλου ἐν ὁ αἰσθος - ὁ , πόθεν ὁ γνῶσις οὗτος ὁ δόξα , εἴπερ μή ὑπό διάνοια ; εἰμί γάρ οὗτος περί ὁ αἰσθητής , σχολή γε ἄν ἢ αἴσθησις οὗτος ἢ φαντασία ληπτός , ἄτομος εἰμί καί μερικός γνωστικός . ἢ οὐ ἄτοπος προχείρως καί διάνοια οὗτος θηράω λέγω · ὅς γάρ ἐπί εἷς ὁ ὁμοούσιος καί δύο καί τρεῖς , καί ἐπί πᾶς τίθημι ἄν τις , εἰμί καί μή ἀεί . ὁ δέ ἀληθής ὅτι ὁ λογικός ψυχή ὁ λόγος ὁ πρᾶγμα συνουσιόομαι ἔχω παρά ἑαυτοῦ , ὁ καταδύω δέ ἐν ὁ ὕλη καταχώζω ὡς ὁ ἐν ὁ τέφρα κρύπτω σπινθήρ . ὥσπερ οὖν ὅταν τις μικρός ὁ τέφρα διορύσσω , ὁ σπινθήρ εὐθύς ἀναλάμπω , καί οὐ ὁ διορύσσω ὁ σπινθήρ ποιέω , ἀλλά μόνος ὁ ἐμποδίζω παύω , οὗτος ὅς καί ὁ δόξα ἐρεθίζω ὑπό ὁ αἴσθησις προβάλλω ὁ λόγος ὁ εἰμί . καί ὁ διδάσκαλος οὖον φημί ὁ γνῶσις ἐγώ ἐντίθημι , ἀλλά ὁ εἰμί καί οἷος κρύπτω ἐκφαίνω . λαμβάνω μέντοι ὁ διάνοια , ὅς γε εἴρω , ἀπό νόος ὁ ἀρχή ὁ ἐπιστήμη · νόος γάρ ἀρχή ἐπιστήμη , ὅς ὁ ὅρος γιγνώσκω . ὅρος δέ ὁ τε κοινός ἔννοια καί ὁ ἐν συλλογισμός ἁπλόος . ὡς γάρ ὁ ἐπί πᾶς εἰμί ὁ κατάφασις ἢ ὁ ἀπόφασις ἀναπίνω - ἀπρόσδεικτος οἶδα , οὗτος καί ὅτι ὅδε τίς ἄνθρωπος εἰμί ἢ ψυχή ἤ τίς τοιόσδε . τοσοῦτος καί περί διάνοια . )