sophonias.in-aristotelis-libros-de-anima-paraphrasis 3.13
Φανερὸν οὖν ἐκ τούτων καὶ ὅπως οὐχ ἁπλοῦν οἷόν τε εἶναι τὸ τοῦ ζώου σῶμα , οἷον πύρινον ἢ ἀέρινον ἢ ὑδάτινον · καὶ εἰ μὴ πόνος τὸ πολλάκις περὶ τῶν αὐτῶν λέγειν , εἴπωμεν πάλιν . ἄνευ γὰρ ἁφῆς , ὡς εἴρηται , οὐδεμίαν ἄλλην αἴσθησιν ἔχειν τὸ ζῶον ἐνδέχεται · ἅπαν γὰρ σῶμα ἔμψυχον ἁπτικόν . τὰ μὲν οὖν ἄλλα στοιχεῖα ἔξω γῆς αἰσθητήρια μὲν ἄν γένοιτο , δι’ ἑτέρου δ’ αἰσθήσεται καὶ τοῦ μεταξύ · ἡ μέντοι ἁφὴ τῷ αὐτῶν ἅπτεσθαί ἐστι , διὸ καὶ τοῦτο τοὔνομα ἔχει . ὥστε τῶν ἄλλων τριῶν στοιχείων οὐδὲν ἄν εἴη σῶμα τοῦ ζώου . οὐδὲ δὴ γήινον . πάντων γὰρ ἡ ἁφὴ τῶν ἁπτῶν ἐστι μεσότης , καὶ ἔστι δεκτικὸν τὸ αἰσθητήριον οὐ μόνον ὅσαι γῆς εἰσι διαφοραί , ἀλλὰ καὶ θερμοῦ καὶ ψυχροῦ καὶ τῶν ἄλλων ἁπτῶν ἀπάντων . διὰ τοῦτο τοῖς ὀστοῖς καὶ ταῖς θριξὶ καὶ τοῖς τοιούτοις μορίοις οὐκ αἰσθανόμεθα , ὅτι γῆς . διὰ τοῦτο καὶ τὰ φυτὰ ἀναίσθητα . ταῦτ’ ἄρα οὐχ οἷόν τε ἁπλοῦν εἶναι τὸ τοῦ ζώου σῶμα . τούτων οὕτως ἐχόντων , ἐπεὶ ἄνευ ἁφῆς οὐδεμίαν οἷόν τε ἄλλην εἶναι , αὕτη δὲ οὔτε γῆς οὐτ’ ἄλλου τῶν στοιχείων ἑνός , ὡς οὐδὲ τὸ τοῦ ζώου σῶμα , φανερὸν ὡς ἀνάγκη μόνης ταύτης στερισκόμενα τὰ ζῷα θνήσκειν · ταύτῃ γὰρ τὸ ζῴῳ εἶναι ὥριστο . ἐντεῦθεν καὶ τὰ μὲν ἄλλα αἰσθητὰ ταῖς ὑπερβολαῖς οὐ διαφθείρει τὸ ζῶον , οἷον χρῶμα ψόφος καὶ ὀσμή , ἀλλὰ μόνα τὰ αἰσθη - τήρια , ἄν μὴ ᾖ τι κατὰ συμβεβηκός , οἷον εἰ ἅμα τῷ ψόφῳ ὦσις καὶ πληγὴ γένηται , καὶ ὑπὸ ὁραμάτων ἐκπληκτικῶν καὶ ὑπ’ ὀσμῆς ἕτερα κινεῖται , ἃ τῇ ἀφῇ φθείρει καὶ ὁ χυμὸς δὲ τῶν δηλητηρίων , ᾗ ἅμα συμβαίνει ἁπτικὸς εἶναι , ταύτῃ φθείρει ) · ἡ δὲ τῶν ἁπτῶν ὑπερβολὴ οἷον θερμοῦ καὶ ψυχροῦ καὶ σκληροῦ ἀναιρεῖ τὸ ζῶον . παντὸς μὲν γὰρ ὑπερβολὴ αἰσθητοῦ ἀναιρεῖ τὸ αἰσθητήριον , ὥστε καὶ τὸ ἁπτὸν ὑπερβάλλον τὴν ἁφήν · ταύτῃ δ’ ὥρισται τὸ ζῆν . καὶ σύνεστι μὲν ἀεὶ αὕτη τῷ ζώῳ ἐξ ἀνάγκης · τοῦ εἶναι γὰρ ἕνεκα , αἱ δὲ ἄλλαι τοῦ εὖ , καὶ γένει ζώων οὐ τῷ τυχόντι , ἀλλὰ τισίν . οἷον τῷ πορευτικῷ ἀνάγκη ὑπάρχειν · εἰ γὰρ μέλλει σώζεσθαι , ὡς ἐλέγετο , οὐ μόνον δεῖ ἁπτόμενον αἰσθάνεσθαι , ἀλλὰ καὶ ἄποθεν · τοῦτο δ’ ἄν εἴη , εἰ διὰ τοῦ μεταξὺ αἰσθητικὸν εἴη , τῷ ἐκεῖνο μὲν τὸ μεταξὺ ὑπὸ τοῦ αἰσθητοῦ πάσχειν καὶ κινεῖσθαι , αὐτὸ δὲ ὑπ’ ἐκείνου . ὥσπερ γὰρ τὸ κινοῦν κατὰ τόπον μέχρι τινὸς μεταβάλλειν ποιεῖ , καὶ τὸ ὦσαν ἕτερον ποιεῖ ὥστε ὠθεῖν καὶ αὐτὸ καὶ ἐστι διὰ μέσου ἡ κίνησις μία κατ’ ἀλληλουχίαν , πολλῶν ὄντων τῶν ἑξῆς κινούντων καὶ κινουμένων , τὸ πρῶτον δὲ κινοῦν ἀκίνητον καὶ κινεῖ καὶ ὠθεῖ αὐτὸ οὐκ ὠθούμενον , καὶ αὖ πάλιν τὸ ἔσχατον αὐτὸ ἀκίνητον καὶ μόνως ὠθεῖται οὐκ ὦσαν , τὰ δὲ μέσα ἄμφω , οὕτω καὶ ἐπὶ τῆς ἐν αἰσθήσει ἀλλοιώσεως . οἷον ὁ μὲν ἄνθρωπος κινεῖ τὴν χεῖρα , ἡ δὲ τὴν βακτηρίαν , αὕτη δὲ τὴν θύραν , κἀκείνη πρὸς ἀκίνητον ὠθίσθη τὸν τοῖχον . ὁ μὲν οὖν ἄνθρωπος μόνως ἐκίνησεν , ἡ δὲ θύρα μόνως ἐκινήθη , τὰ δὲ μεταξὺ καὶ ἐκινήθη καὶ ἐκίνησε . κατὰ τὰ αὐτὰ δὴ καὶ ἐπὶ τῶν αἰσθανομένων γίνεται , οἷον ἐπὶ τῆς ὄψεως · ὁ μὲν γὰρ ἥλιος κινεῖ τὴν ἐν ταῖς σφαίραις διαφάνειαν , ἐκεῖναι δὲ τὸν ἀέρα , ὁ δὲ τὸ ὕδωρ , τὸ δὲ τὸ αἰσθητήριον τοῦ ὄντος ἐν τῷ ὕδατι · καὶ διὰ τοῦτο καὶ ἐν ὕδατι ὄντες ὁρᾶν δυνάμεθα τὸν ἥλιον καὶ τὰ ἄστρα . ὁ μὲν οὖν ἥλιος μόνως κινεῖ καὶ τὰ ἄστρα , τὸ δὲ αἰσθητήριον μόνως κινεῖται , τὰ δὲ μεταξὺ καὶ κινεῖται καὶ κινεῖ . ἔτι ἐπὶ τοῖς αὐτοῖς καὶ ἑτέρῳ παραδείγματι χρησόμεθα πρὸς σαφήνειαν . ὥσπερ ἄν εἴ τις εἰς κηρὸν βάψειέ τι σφραγιστήριον , μέχρι τούτου ἔβαψεν , ἕως ὁ κηρὸς ἐνεδίδου κινούμενος , λίθος δὲ οὐδὲν πάθοι οὐδὲ κινηθείη διὰ σκληρότητα , ἐν ὕδατι δέ , ὅτι καὶ κηροῦ πολλῷ μαλακώ - τερον , μέχρι πόρρω βάψει , ἔτι δὲ μάλιστα ὁ ἀὴρ ἐπὶ πλεῖστον κινηθήσεται καὶ ποιήσει καὶ πάθοι , ἐάν περ μένῃ καὶ εἷς ᾖ , κατὰ τὰ αὐτὰ δὴ συμβαίνει καὶ τὰ περὶ αἴσθησιν . διὸ καὶ περὶ ἀνακλάσεως βέλτιον λέγειν τὸν ἀέρα πάσχειν ὑπὸ τοῦ σχήματος καὶ τοῦ χρώματος ἢ τὴν ὄψιν ἐξιοῦσαν ἀνακλᾶσθαι , καὶ πάσχειν καὶ κινεῖν , μέχρις οὗ ἂν ᾖ εἷς ἐπὶ δὲ τοῦ λείου ἔστιν εἷς ) , διόπερ οὗτος πάλιν τὴν ὄψιν κινεῖ . καθόλου δὲ περὶ ὁράσεως οὕτω διωριστέον , ὡς οὐκ ἀκτίνων ἐκπεμπομένων κωνικῶς ἢ σωματικῶς ἢ ἀσωμάτως , ὥς τινες λέ - γουσιν , αἱ ἀνακλάσεις γίνονται , ἀλλὰ τῷ τὰς ἐνδιδομένας ἐνεργείας ἀπὸ τῶν ὁρατῶν τῷ ἀέρι ὡς διαφανεῖ ὄντι εἰδοποιεῖν αὐτὸν ἕνα ὄντα καὶ τῇ συνεχείᾳ καὶ τῇ κατ’ εἶδος ταὐτότητι καὶ τῇ συμμετρίᾳ τοῦ διαστήματος , καὶ τῷ μὲν ὁρατικῷ προσπιπτούσας αἰσθητηρίῳ κινεῖν αὐτό · λείῳ δέ τινι καὶ πεφωτι - σμένῳ καὶ πυκνῷ προσπεσούσας καὶ οὔσας ἐν τῷ δεξαμένῳ ἀέρι ὡς ἔτι μένοντι ἑνὶ καὶ μὴ διακοπέντι ἢ διὰ τραχύτητα ἢ ἀραιότητα ἢ διὰ σκοτεινότητα , τοὐ ἀντερείσαντος λείου καὶ στερεοῦ ὄντος , καὶ διὰ τοῦτο οὐ πορρωτέρω προϊούσας , ἀλλ’ οἷον εἰς τοὐπίσω ἐπανιούσας καὶ τῷ ἐνδόντι αἰσθητῷ , ἐὰν ὁρατικὸν ᾖ , γινομένας ὁρατάς , ποιεῖν τὴν ἀνάκλασιν τὴν ἐπὶ τῆς ὄψεως · οἷον ἀπὸ τοῦ χρώματος καὶ τοὐ σχήματος τοῦ ἐμοῦ προσώπου ἐνδοθείσης τῆς ὁρατικῆς ἐνεργείας τῷ μεταξὺ ἀέρι τοῦ τε προσώπου καὶ κατόπτρου καὶ μενούσης δι’ ὅλου τοῦ μεταξύ , καὶ διὰ τὸ τὴν πρόσω κωλύεσθαι φορὰν ὑπὸ τοῦ λείου ἅμ καὶ φυλάσσοντος ἕνα τὸν μεταξὺ ἀέρα ἐπανακαμπτούσης ἕως τοῦ ἐμοῦ προσώπου πάλιν · ὅπερ ἐπειδὴ οὐ μόνον ἐστὶν αἰσθητὸν ἀλλὰ καὶ ὁρατικόν , ὄψεται τὴν ἐνδιδομένην αὐτῷ ὡς ἀπὸ τοῦ ὁρατοῦ ἐνέργειαν , τουτέστιν ὡς ἀπὸ χρώματος καὶ σχήματος · καὶ τοῦτο καλεῖσθαι ἀνάκλασιν , τὴν οἷον ἐπανάκαμψιν καὶ εἰς τὸ ἐξ ἀρχῆς ἐνδεδωκὸς ἐνέργειαν . κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον . καὶ τὰς ἄλλας γίνεσθαι ἀνακλάσεις , ὅσαι καὶ μὴ κατ’ ὀρθὰς γίνονται γωνίας ὁραταὶ καὶ ἀκουσταί , ὅσαι τε δι’ ἀέρος καὶ ὕδατος καὶ ὅσαι κατὰ διάφορα σχήματα τῶν λείων γίνονται · ἡ γὰρ ἀνάκλασις οὐ μόνον κατ’ ὀρθὰς γίνεται γωνίας ἀλλὰ καὶ κατὰ πάσας τὰς κατ’ ἰσότητα πρὸς τὸ ὑποκείμενον ἐπίπεδον ἀντικειμένας , ὡς καὶ τοῖς μαθηματικοῖς διώρισται . διὸ οὐ πρὸς τὸ ἐνδεδωκὸς μόνον ἀντανακλᾶται ἡ ἐνέργεια τοῦτο γὰρ ὅτε κατ’ ὀρθάς ) , ἀλλὰ καὶ πρὸς ἄλλα τὰ κατ’ ἰσότητα τὴν εἰρημένην ἔχοντα πρὸς τὸ κάτοπτρον σχέσιν . εἰ δέ τι τῶν ἐνταῦθα λεγομένων περὶ ὁράσεως μὴ συνᾴδει τοῖς ἔμπροσθεν , οὐ δεῖ θαυμάζειν · ἐπὶ γὰρ τῶν οὕτω δυσχερῶς ἐχόντων πρὸς τὴν περίληψιν μόλις ἄν τις τῇ τῶν διαφόρων λόγων ἐντυχίᾳ καὶ γυμνασίᾳ ἴσχυσέ τι λαβεῖν πρὸς τὴν τοῦ ἀληθοῦς κατανόησιν . καὶ περὶ τοῦ φωτίζειν δὲ ὅλως καὶ ὁρᾶν εἰσὶν οἳ λέγουσιν ἕτερα καὶ τῶν νῦν καὶ τῶν προτέρων , ὡς τῇ ποιᾷ σχέσει τοῦ τε φωτίζοντος καὶ φωτιζομένου καὶ ὁρῶντος καὶ ὁρωμένου γίνεσθαι , καὶ μὴ διά τινος μεταξὺ ἐνεργείας ἢ ἀλλοιώσεως , ὡς ἐπὶ τῶν ἄλλων εἶχεν αἰσθήσεων . ἐπ’ ἐκείνων μὲν καὶ διὰ χρόνου καὶ τῶν μεταξὺ ἡ κίνησις ἦν , οἷον ἐπ’ ἀκοῆς καὶ ὀσφρήσεως · οὐ γὰρ ἅμα ὁ ἐγγὺς καὶ πόρρω τοῦ αὐτοῦ ψόφου ἢ ὀσμῆς ᾔσθετο , ὅτι κατὰ φορὰν καὶ ἀλλοίωσιν · ἐπὶ δὲ φωτὸς καὶ ὁράσεως ἀθρόως ἀχρόνως ἅμα , ὅτι κατὰ σχέσιν · τοιαῦτα γὰρ τὰ πρός τι . δεξιὸν γάρ του ἢ ἴσον ἢ διπλάσιον ἀχρόνως γίνεται · καὶ ὡς ἐπὶ τούτων ἅμα τῷ τὸ ἓν ἀπεῖναι οὐδὲ τὸ ἕτερον ἔσται ἅμα γὰρ τῷ μεταβληθῆναι διπλάσιον καὶ ἥμισυ ἔφθαρτο ) , οὕτω καὶ ἐπὶ τοῦ φωτός · ἅμα τῷ φανῆναι ἐφώτισε καὶ τῷ ἀπεῖναι ἐσκότισεν . ἐπὶ δὲ τῶν κατ’ ἀλλοίωσιν οὐχ οὕτως · οὐ γὰρ εὐθὺς τοῦ θερμάναντος οἰχομένου καὶ ὁ ἀὴρ ἀπέβαλε τὴν θερμότητα , ἀλλ’ ἔτι ἔχει . διοίσει μέντοι τὰ περὶ φωτὸς τῶν πρός τι , ὡς ἐκεῖ τὸ ἐγγὺς καὶ πόρρω ἀδιά - φορον πρὸς τὸ γενέσθαι σχέσιν , καὶ πανταχόθεν δυνατόν , ἐνταῦθα δὲ δεῖ συμμετρίας τῷ ἀποστήματι καὶ κατ’ εὐθεῖαν μόνην . καὶ ταῦτα ὡς ἐν πα - ρεκβάσει παρεξετάσαντες πάλιν ἐπανίωμεν . ἡ μὲν οὖν ἁφὴ τοῦ εἶναι ἕνεκα τοῖς ζώοις οὔτε γὰρ οἷόν τε μὴ ζῶον ἔχειν αὐτὴν οὔτε ζῶον ἄλλην πρὸ ταύτης ) , αἱ δὲ ἄλλαι τοῦ εὗ εἶναι , οἷον ὄψις , ἐπεὶ ἐν ἀέρι καὶ ὕδατι , ὅπως ὁρᾷ , καὶ ὅλως ἐπεὶ ἐν διαφανεῖ · γεῦσις δὲ διὰ τὸ ἡδὺ καὶ λυπηρόν , ἵν’ αἰσθάνηται τοῦ ἐν τῇ τροφῇ καὶ ἐπιθυμῇ καὶ κινῆται · ἀκοὴ δὲ ὅπως σημαίνῃ τι αὑτῷ · γλῶσσα δὲ ὅπως σημαίνηῃ τι ἑτέρῳ . Καὶ δὴ τούτων οὕτω πεπερασμένων ἔτι βραχύ τι περὶ τῶν κατὰ τὴν παροῦσαν πραγματείαν συμβάντων ἡμῖν ὑπομνήσαντες τέλος ἐπιθῶμεν τοῖς εἰρημένοις . τῶν περὶ ψυχῆς πραγματευσαμένων οἱ μὲν μαθηματικώτερον οἱ δὲ λογικώτερον τὴν σκέψιν πεποίηνται , καὶ προσηκούσας ἑκάτεροι τῇ ἐξ ἀρχῆς προθέσει τὰς ἀποδείξεις ἐπέφερον · καὶ ἄμφω μέντοι ὡς πρὸς νοῦν μᾶλλον ἢ ψυχὴν ἡνωμένην καὶ προσχρωμένην σώματι πεπραγματεῦσθαι ἐγνώσθησαν . ὅσοι δὲ καὶ φυσικῶς τι περὶ αὐτῆς εἰπεῖν ἐπεχείρησαν καὶ τὸ πρὸς · τὴν ὕλην κατατεταγμένον αὐτῆς θεωρῆσαι καὶ καθ’ ὅσον κοινωνεῖ σώματος , οὗτοι δέ οἳ περὶ τῆς τοῦ παντὸς εἰπεῖν ἐπέβαλον φύσεως , ὡς ἐν τοῖς ἄλλοις , κἀν τούτοις περαίνουσιν ἁπλῶς ἐπελθόντες καὶ κατὰ πάρεργον · ὅπως δὲ ὅλη τέ ἐστι καὶ μερῶν ἔχοι , τίς δὲ αὐτῆς καὶ ἡ πρὸς τὴν ὕλην κοινωνία , καὶ ἐφ’ ὅσον τό τε τῶν ἐνεργειῶν καὶ δυνάμεων πολυειδὲς καὶ διάφορον , καὶ περὶ τούτων ἐντελῶς τι παρῆκαν εἰπεῖν . ἔχουσι μέντοι ὅμως χάριν ἰδίως ἀμφό - τεροι οἵ τε μαθηματικῶς καὶ λογικῶς ζητοῦντες καὶ οἱ φυσικῶς περὶ αὐτῆς σκοποῦντες . ὃ γὰρ οὐκ ἔχει τις παρὰ τούτων λαβεῖν , παρ’ ἐκείνοις ἐν - τεύξεται · καὶ ὡς μὲν ἀθάνατος δήπουθεν καὶ ἀνώλεθρος οἱ λογικοὶ καὶ μαθηματικοὶ λέγουσι , τὴν δ’ αὗ αὐτῆς πρὸς τὴν ὕλην καὶ τὴν φύσιν σχέσιν μᾶλλον δ’ ] ἄν τις παρὰ τῶν φυσικῶν ἐκπορίσαιτο . δῆλον δ’ ἂν ἐκ τούτων εἴη καὶ τῆς προθέσεως τῆς ἡμετέρας τὸ σκόπιμον · ὃ γὰρ ἀμφοτέροις ἐλλεῖ - πον συνέγνωμεν , τῷ παρ’ ἑκατέροις βοηθοῦμεν ὑπάρχοντι καὶ συνάγομεν ἄμφω τοῦτο γὰρ ἔδοξε κάλλιον ) καὶ τὰς παραδοθείσας ἀρχὰς προάγομεν εἰς τελείωσιν , ἀπὸ μὲν τῆς ὕλης καὶ τῆς αἰσθήσεως διὰ · τὸ σαφὲς ἀπαρξάμενοι , πρὸς δὲ τὸν νοῦν καταλήξαντες . εἴ τις δὲ κἀν τοῖς θεωρήμασιν ἐπιθήκη καὶ τῶν εὑρισκομένων ἐπέκτασις , οὐκ ἄχρηστός ἐστι · τίνι γὰρ μᾶλλον ἄν τις ἡσθείη καὶ ὑποίσοι πόνον ἢ αὑτὸν γινώσκων ; ἐπεὶ δὲ ἀθάνατος ἡ ψυχὴ οὖσα δέδεικται , ἐπιμελείας δεῖ πλείστης , ὅπως ὡς βελτίστη ἔσται · μὴ καθαρὰ γὰρ ἀπαλλαγεῖσα σώματος πρὸς κακὸν αὐτῇ τὸ γεγενῆσθαι ἀθάνατον . εἰ μὲν γὰρ ἦν ὁ θάνατος τοῦ παντὸς ἀπαλλαγή , ἕρμαιον ἂν ἦν τοῖς κακοῖς ἀποθανοῦσι τοὐ τε σώματος ἅμα ἀπηλλάχθαι καὶ τῆς αὑτῶν κακίας μετὰ τῆς ψυχῆς · νῦν δὲ ἐπειδὴ τὸ ζῆν αὐτῇ παραμόνιμον φαίνεται , οὐδεμία ἄν εἴη ἄλλη ἀποφυγὴ κακῶν οὐδὲ σωτηρία πλὴν τοῦ ὡς φρονιμωτάτην καὶ δικαιοτάτην γενέσθαι μετὰ ἀνδρίας καὶ σωφροσύνης . τὰς γὰρ ᾀδομένας τῶν ψυχῶν ἐκτίσεις μετὰ τὸν τῇδε βίον καὶ τὰς τῶν ἀνοσίων εἰσπράξεις ἔργων καὶ τὴν εἰς τέλος ἐν πυρὶ τῆς ἀδικίας κατάλυσιν , τάς τε ἀμοιβὰς τῶν ἀγαθῶν κατὰ τὰ ἴσα μέτρα καὶ τὴν τοῦ καλλίστου μετουσίαν καὶ θειοτάτου τὰς ἐλλάμψεις , τὰς θεώσεις , τὰς ἀναβάσεις ἀληθῆ νομίζειν χρή . προνοίας γὰρ οὔσης καὶ λόγου τὸ πᾶν ἐπιστατοῦντος , πῶς οἷόν τε μὴ εἶναι κρίσιν καὶ τῶν βεβιωμένων ἐξέτασιν , ἢ λεγομένην μὴ πιστεύεσθαι ὅσιο ; καὶ μέντοι καὶ σωμάτων ἔσται ἀνάστασις ταῖς ἰδίαις ψυχαῖς αυνέσεσθαι , ἣν δὴ καὶ παλιγγενεσίαν ὁ ἀληθὴς πρεσβεύει λόγος · καὶτὴν εἰς τοῦτο τῶν πολλῶν συλλογισμῶν καὶ πλοκῶν τοῦ σωτῆρος φωνὴν πιστοτέρα ἡγούμεθα . οὐδὲν ἢ μικρὸν ὤνησεν .
Lemmas: φανερός οὖν ἐκ οὗτος καί ὅπως οὐ ἁπλόος οἷος τε εἰμί ὁ ὁ ζῷον σῶμα , οἷος πύρινος ἢ ἀέρινος ἢ ὑδάτινος · καί εἰμί μή πόνος ὁ πολλάκις περί ὁ αὐτός λέγω , εἶπον πάλιν . ἄνευ γάρ ἁφή , ὡς εἴρω , οὐδείς ἄλλος αἴσθησις ἔχω ὁ ζῷον ἐνδέχομαι · ἅπας γάρ σῶμα ἔμψυχος ἁπτικός . ὁ μέν οὖν ἄλλος στοιχεῖον ἔξω γῆ αἰσθητήριον μέν ἄν γίγνομαι , διά ἕτερος δέ αἰσθάνομαι καί ὁ μεταξύ · ὁ μέντοι ἁφή ὁ αὐτός ἅπτω εἰμί , διό καί οὗτος ὄνομα ἔχω . ὥστε ὁ ἄλλος τρεῖς στοιχεῖον οὐδείς ἄν εἰμί σῶμα ὁ ζῷον . οὐδέ δή γήινος . πᾶς γάρ ὁ ἁφή ὁ ἁπτός εἰμί μεσότης , καί εἰμί δεκτικός ὁ αἰσθητήριον οὖον μόνος ὅσος γῆ εἰμί διαφορά , ἀλλά καί θερμός καί ψυχρός καί ὁ ἄλλος ἁπτός ἀπαντάω . διά οὗτος ὁ ὀστέον καί ὁ θρίξ καί ὁ τοιοῦτος μόριον οὐ αἰσθάνομαι , ὅτι γῆ . διά οὗτος καί ὁ φυτόν ἀναίσθητος . αὐτός ἄρα οὐ οἷος τε ἁπλόος εἰμί ὁ ὁ ζῷον σῶμα . οὗτος οὕτως ἔχω , ἐπεί ἄνευ ἁφή οὐδείς οἷος τε ἄλλος εἰμί , οὗτος δέ οὔτε γῆ οὐ ἄλλος ὁ στοιχεῖον εἷς , ὡς οὐδέ ὁ ὁ ζῷον σῶμα , φανερός ὡς ἀνάγκη μόνος οὗτος στερίσκω ὁ ζῷον θνῄσκω · οὗτος γάρ ὁ ζῷον εἰμί ὁρίζω . ἐντεῦθεν καί ὁ μέν ἄλλος αἰσθητός ὁ ὑπερβολή οὖον διαφθείρω ὁ ζῷον , οἷος χρῶμα ψόφος καί ὀσμή , ἀλλά μόνος ὁ αἰσθος - τάρας , ἄν μή εἰμί τίς κατά συμβεβηκός , οἷος εἰμί ἅμα ὁ ψόφος ὠσμός καί πληγή γίγνομαι , καί ὑπό ὅραμα ἐκπληκτικός καί ὑπό ὀσμή ἕτερος κινέω , ὁ ὁ ἀφίημι φθείρω καί ὁ χυμός δέ ὁ δηλητήριος , ὅς ἅμα συμβαίνω ἁπτικός εἰμί , οὗτος φθείρω ) · ὁ δέ ὁ ἁπτός ὑπερβολή οἷος θερμός καί ψυχρός καί σκληρός ἀναιρέω ὁ ζῷον . πᾶς μέν γάρ ὑπερβολή αἰσθητής ἀναιρέω ὁ αἰσθητήριον , ὥστε καί ὁ ἁπτός ὑπερβάλλω ὁ ἁφή · οὗτος δέ ὁρίζω ὁ ζῶ . καί σύνειμι μέν ἀεί οὗτος ὁ ζῷον ἐκ ἀνάγκη · ὁ εἰμί γάρ ἕνεκα , ὁ δέ ἄλλος ὁ εὕω , καί γένος ζῷον οὖον ὁ τυγχάνω , ἀλλά τις . οἷος ὁ πορευτικός ἀνάγκη ὑπάρχω · εἰμί γάρ μέλλω σῴζω , ὡς λέγω , οὖον μόνος δεῖ ἅπτω αἰσθάνομαι , ἀλλά καί ἄποθεν · οὗτος δέ ἄν εἰμί , εἰμί διά ὁ μεταξύ αἰσθητικός εἰμί , ὁ ἐκεῖνος μέν ὁ μεταξύ ὑπό ὁ αἰσθητής πάσχω καί κινέω , αὐτός δέ ὑπό ἐκεῖνος . ὥσπερ γάρ ὁ κινέω κατά τόπος μέχρι τις μεταβάλλω ποιέω , καί ὁ ὠθέω ἕτερος ποιέω ὥστε ὠθέω καί αὐτός καί εἰμί διά μέσος ὁ κίνησις εἷς κατά ἀλληλουχία , πολύς εἰμί ὁ ἑξῆς κινέω καί κινέω , ὁ πρῶτος δέ κινέω ἀκίνητος καί κινέω καί ὠθέω αὐτός οὐ ὠθέω , καί αὖος πάλιν ὁ ἔσχατος αὐτός ἀκίνητος καί μόνος ὠθέω οὐ ὠθέω , ὁ δέ μέσος ἄμφω , οὗτος καί ἐπί ὁ ἐν αἴσθησις ἀλλοίωσις . οἷος ὁ μέν ἄνθρωπος κινέω ὁ χείρ , ὁ δέ ὁ βακτηρία , οὗτος δέ ὁ θύρα , ἐκεῖνος πρός ἀκίνητος ὠθέω ὁ τοῖχος . ὁ μέν οὖν ἄνθρωπος μόνος κινέω , ὁ δέ θύρα μόνος κινέω , ὁ δέ μεταξύ καί κινέω καί κινέω . κατά ὁ αὐτός δή καί ἐπί ὁ αἰσθάνομαι γίγνομαι , οἷος ἐπί ὁ ὄψις · ὁ μέν γάρ ἥλιος κινέω ὁ ἐν ὁ σφαῖρα διαφαίνω , ἐκεῖνος δέ ὁ ἀήρ , ὁ δέ ὁ ὕδωρ , ὁ δέ ὁ αἰσθητήριον ὁ εἰμί ἐν ὁ ὕδωρ · καί διά οὗτος καί ἐν ὕδωρ εἰμί ὁράω δύναμαι ὁ ἥλιος καί ὁ ἄστρον . ὁ μέν οὖν ἥλιος μόνος κινέω καί ὁ ἄστρον , ὁ δέ αἰσθητήριον μόνος κινέω , ὁ δέ μεταξύ καί κινέω καί κινέω . ἔτι ἐπί ὁ αὐτός καί ἕτερος παράδειγμα χράω πρός σαφήνεια . ὥσπερ ἄν εἰμί τις εἰς κηρός βάπτω τίς σφραγιστήριον , μέχρι οὗτος βάπτω , ἠώς ὁ κηρός ἐνδίδωμι κινέω , λίθος δέ οὐδείς πάσχω οὐδέ κινέω διά σκληρότης , ἐν ὕδωρ δέ , ὅτι καί κῆρ πολύς μαλακός - τέρος , μέχρι πόρρω βάπτω , ἔτι δέ μάλιστα ὁ ἀήρ ἐπί πλεῖστος κινέω καί ποιέω καί πάσχω , ἐάν περ μένω καί εἷς εἰμί , κατά ὁ αὐτός δή συμβαίνω καί ὁ περί αἴσθησις . διό καί περί ἀνάκλασις ἀγαθός λέγω ὁ ἀήρ πάσχω ὑπό ὁ σχῆμα καί ὁ χρῶμα ἢ ὁ ὄψις ἔξειμι ἀνακλάω , καί πάσχω καί κινέω , μέχρι ὅς εἄν εἰμί εἷς ἐπί δέ ὁ λεῖος εἰμί εἷς ) , διόπερ οὗτος πάλιν ὁ ὄψις κινέω . καθόλου δέ περί ὅρασις οὗτος διωρφέρω , ὡς οὐ ἀκτίς ἐκπέμπω κωνικός ἢ σωματικός ἢ ἀσώματος , ὅς τις λεʹ - γους , ὁ ἀνάκλασις γίγνομαι , ἀλλά ὁ ὁ ἐνδίδωμι ἐνέργεια ἀπό ὁ ὁρατής ὁ ἀήρ ὡς διαφανής εἰμί εἰδοποιέω αὐτός εἷς εἰμί καί ὁ συνέχεια καί ὁ κατά εἶδος ταὐτότης καί ὁ συμμετρία ὁ διάστημα , καί ὁ μέν ὁρατικός προσπίπτω αἰσθητήριον κινέω αὐτός · λεῖος δέ τις καί φω - σμένος καί πυκνός προσπίπτω καί εἰμί ἐν ὁ δέχομαι ἀήρ ὡς ἔτι Μένων εἷς καί μή διακόπτω ἢ διά τραχύτης ἢ ἀραιότης ἢ διά σκοτεινότητα , ὁ ἀντερείδω λεῖος καί στερεός εἰμί , καί διά οὗτος οὖον πρόσω πρόειμι , ἀλλά οἷος εἰς τοὐπίσω ἐπανέρχομαι καί ὁ ἐνδίδωμι αἰσθητός , ἐάν ὁρατικός εἰμί , γίγνομαι ὁρατής , ποιέω ὁ ἀνάκλασις ὁ ἐπί ὁ ὄψις · οἷος ἀπό ὁ χρῶμα καί ὁ σχῆμα ὁ ἐγώ πρόσωπον ἐνδίδωμι ὁ ὁρατικός ἐνέργεια ὁ μεταξύ ἀήρ ὁ τε πρόσωπον καί κάτοπτρον καί Μένων διά ὅλος ὁ μεταξύ , καί διά ὁ ὁ πρόσω κωλύω φορά ὑπό ὁ λεῖος ἅμα καί φυλάσσω εἷς ὁ μεταξύ ἀήρ ἐπανακάμπτω ἠώς ὁ ἐγώ πρόσωπον πάλιν · ὅσπερ ἐπεί οὖον μόνος εἰμί αἰσθητός ἀλλά καί ὁρατικός , ὁράω ὁ ἐνδίδωμι αὐτός ὡς ἀπό ὁ ὁρατής ἐνέργεια , τουτέστιν ὡς ἀπό χρῶμα καί σχῆμα · καί οὗτος καλέω ἀνάκλασις , ὁ οἷος ἐπανάκαμψις καί εἰς ὁ ἐκ ἀρχή ἐνδίδωμι ἐνέργεια . κατά ὁ αὐτός τρόπος . καί ὁ ἄλλος γίγνομαι ἀνάκλασις , ὅσος καί μή κατά ὀρθός γίγνομαι γωνία ὁρατός καί ἀκουστής , ὅσος τε διά ἀήρ καί ὕδωρ καί ὅσος κατά διάφορος σχῆμα ὁ λεῖος γίγνομαι · ὁ γάρ ἀνάκλασις οὖον μόνος κατά ὀρθός γίγνομαι γωνία ἀλλά καί κατά πᾶς ὁ κατά ἰσότης πρός ὁ ὑπόκειμαι ἐπίπεδος ἀντίκειμαι , ὡς καί ὁ μαθηματικός διά-ὁρίζω . διό οὖον πρός ὁ ἐνδίδωμι μόνος ἀντανακλάω ὁ ἐνέργεια οὗτος γάρ ὅτε κατά ὀρθός ) , ἀλλά καί πρός ἄλλος ὁ κατά ἰσότης ὁ εἴρω ἔχω πρός ὁ κάτοπτρον σχέσις . εἰμί δέ τίς ὁ ἐνταῦθα λέγω περί ὅρασις μή συνᾴδω ὁ ἔμπροσθεν , οὖον δεῖ θαυμάζω · ἐπί γάρ ὁ οὗτος δυσχερῶς ἔχω πρός ὁ περίληψις μόλις ἄν τις ὁ ὁ διάφορος λόγος ἐντυχία καί γυμνασία ἰσχύω τίς λαμβάνω πρός ὁ ὁ ἀληθής κατανόησις . καί περί ὁ φωτίζω δέ ὅλως καί ὁράω εἰμί ἕ λέγω ἕτερος καί ὁ νῦν καί ὁ πρότερος , ὡς ὁ ποιός σχέσις ὁ τε φωτίζω καί φωτίζω καί ὁράω καί ὁράω γίγνομαι , καί μή διά τις μεταξύ ἐνέργεια ἢ ἀλλοίωσις , ὡς ἐπί ὁ ἄλλος ἔχω αἴσθησις . ἐπί ἐκεῖνος μέν καί διά χρόνος καί ὁ μεταξύ ὁ κίνησις εἰμί , οἷος ἐπί ἀκοή καί ὄσφρησις · οὖον γάρ ἅμα ὁ ἐγγύς καί πόρρω ὁ αὐτός ψόφος ἢ ὀσμή αἰσθάνομαι , ὅτι κατά φορά καί ἀλλοίωσις · ἐπί δέ φάος καί ὅρασις ἀθρόος ἄχρονος ἅμα , ὅτι κατά σχέσις · τοιοῦτος γάρ ὁ πρός τίς . δεξιός γάρ ὁ ἢ ἴσος ἢ διπλάσιος ἄχρονος γίγνομαι · καί ὡς ἐπί οὗτος ἅμα ὁ ὁ εἷς ἄπειμι οὐδέ ὁ ἕτερος εἰμί ἅμα γάρ ὁ μεταβάλλω διπλάσιος καί ἥμισυς φθείρω ) , οὗτος καί ἐπί ὁ φάος · ἅμα ὁ φαίνω φωτίζω καί ὁ ἄπειμι σκοτίζω . ἐπί δέ ὁ κατά ἀλλοίωσις οὐ οὕτως · οὖον γάρ εὐθύς ὁ θερμαίνω οἴχομαι καί ὁ ἀήρ ἀποβάλλω ὁ θερμότης , ἀλλά ἔτι ἔχω . διαφέρω μέντοι ὁ περί φάος ὁ πρός τίς , ὡς ἐκεῖ ὁ ἐγγύς καί πόρρω ἀδιός - φόρος πρός ὁ γίγνομαι σχέσις , καί πανταχόθεν δυνατός , ἐνταῦθα δέ δεῖ συμμετρία ὁ ἀπόστημα καί κατά εὐθύς μόνος . καί οὗτος ὡς ἐν πῃ - ρεκβάσει παρεξετάζω πάλιν ἐπανίημι . ὁ μέν οὖν ἁφή ὁ εἰμί ἕνεκα ὁ ζῷον οὔτε γάρ οἷος τε μή ζῷον ἔχω αὐτός οὔτε ζῷον ἄλλος πρό οὗτος ) , ὁ δέ ἄλλος ὁ ὅς εἰμί , οἷος ὄψις , ἐπεί ἐν ἀήρ καί ὕδωρ , ὅπως ὁράω , καί ὅλως ἐπεί ἐν διαφανής · γεῦσις δέ διά ὁ ἡδύς καί λυπηρός , ἵνα αἰσθάνομαι ὁ ἐν ὁ τροφή καί ἐπιθυμέω καί κινέω · ἀκοή δέ ὅπως σημαίνω τίς ἑαυτοῦ · γλῶσσα δέ ὅπως σημαίνω τίς ἕτερος . καί δή οὗτος οὗτος περαίνω ἔτι βραχύς τίς περί ὁ κατά ὁ πάρειμι πραγματεία συμβαίνω ἐγώ ὑπομιμνῄσκω τέλος ἐπιτίθημι ὁ εἴρω . ὁ περί Ψυχή πραγματεύομαι ὁ μέν μαθηματικός ὁ δέ λογικός ὁ σκέψις ποιέω , καί προσήκω ἑκάτερος ὁ ἐκ ἀρχή πρόθεσις ὁ ἀποδείκνυμι ἐπιφέρω · καί ἄμφω μέντοι ὡς πρός νόος μᾶλλον ἢ ψυχή ἑνόω καί προσχράομαι σῶμα πραγματεύομαι γιγνώσκω . ὅσος δέ καί φυσικός τίς περί αὐτός εἶπον ἐπιχειρέω καί ὁ πρός · ὁ ὕλη κατατάσσω αὐτός θεωρέω καί κατά ὅσος κοινωνέω σῶμα , οὗτος δέ ἕ περί ὁ ὁ πᾶς εἶπον ἐπιβάλλω φύσις , ὡς ἐν ὁ ἄλλος , ἐν οὗτος περαίνω ἁπλόος ἐπέρχομαι καί κατά πάρεργον · ὅπως δέ ὅλος τε εἰμί καί μέρος ἔχω , τίς δέ αὐτός καί ὁ πρός ὁ ὕλη κοινωνία , καί ἐπί ὅσος ὁ τε ὁ ἐνέργεια καί δύναμις πολυειδής καί διάφορος , καί περί οὗτος ἐντελής τίς παρίημι εἶπον . ἔχω μέντοι ὅμως χάρις ἰδίως ἄμφος - τερέω ὁ τε μαθηματικός καί λογικός ζητέω καί ὁ φυσικός περί αὐτός σκοπός . ὅς γάρ οὐ ἔχω τις παρά οὗτος λαμβάνω , παρά ἐκεῖνος ἐν - τυγχάνω · καί ὡς μέν ἀθάνατος δήπουθεν καί ἀνώλεθρος ὁ λογικός καί μαθηματικός λέγω , ὁ δέ αὗ αὐτός πρός ὁ ὕλη καί ὁ φύσις σχέσις μᾶλλον δέ ] ἄν τις παρά ὁ φυσικός ἐκπορίζω . δῆλος δέ εἄν ἐκ οὗτος εἰμί καί ὁ πρόθεσις ὁ ἡμέτερος ὁ σκόπιμος · ὅς γάρ ἀμφότερος εἴλω - πως συγγιγνώσκω , ὁ παρά ἑκάτερος βοηθέω ὑπάρχω καί συνάγω ἄμφω οὗτος γάρ δοκέω καλός ) καί ὁ παραδίδωμι ἀρχή προάγω εἰς τελέω , ἀπό μέν ὁ ὕλη καί ὁ αἴσθησις διά · ὁ σαφής ἀπάρχομαι , πρός δέ ὁ νόος καταλήγω . εἰμί τις δέ ἐν ὁ θεώρημα ἐπιθήκη καί ὁ εὑρίσκω ἐπέκτασις , οὐ ἄχρηστος εἰμί · τίς γάρ μᾶλλον ἄν τις ἥδομαι καί ὑποφέρω πόνος ἢ ἑαυτοῦ γιγνώσκω ; ἐπεί δέ ἀθάνατος ὁ ψυχή εἰμί δείκνυμι , ἐπιμέλεια δεῖ πλεῖστος , ὅπως ὡς ἀγαθός εἰμί · μή καθαρός γάρ ἀπαλλάσσω σῶμα πρός κακός αὐτός ὁ γίγνομαι ἀθάνατος . εἰμί μέν γάρ εἰμί ὁ θάνατος ὁ πᾶς ἀπαλλαγή , ἕρμαιον εἄν εἰμί ὁ κακός ἀποθνῄσκω ὁ τε σῶμα ἅμα ἀπαλλάσσω καί ὁ ἑαυτοῦ κακία μετά ὁ Ψυχή · νῦν δέ ἐπεί ὁ ζῶ αὐτός παραμόνιμος φαίνω , οὐδείς ἄν εἰμί ἄλλος ἀποφυγή κακός οὐδέ σωτηρία πλήν ὁ ὡς φρόνιμος καί Δίκαιος γίγνομαι μετά Ἀνδρίας καί σωφροσύνη . ὁ γάρ ἀείδω ὁ Ψυχή ἐκτίνω μετά ὁ ὅδε βίος καί ὁ ὁ ἀνόσιος εἴσπραξις ἔργον καί ὁ εἰς τέλος ἐν πῦρ ὁ ἀδικία κατάλυσις , ὁ τε ἀμοιβή ὁ ἀγαθός κατά ὁ ἴσος μέτρον καί ὁ ὁ καλός μετουσία καί θεῖος ὁ ἐλλάμπω , ὁ θέωσις , ὁ ἀνάβασις ἀληθής νομίζω χρή . πρόνοια γάρ εἰμί καί λόγος ὁ πᾶς ἐπιστατέω , πῶς οἷος τε μή εἰμί κρίσις καί ὁ βιόω ἐξέτασις , ἢ λέγω μή πιστεύω όσιος ; καί μέντοι καί σῶμα εἰμί ἀνάστασις ὁ ἴδιος Ψυχή ἀνύω , ὅς δή καί παλιγγενεσία ὁ ἀληθής πρεσβεύω λόγος · καΐτης εἰς οὗτος ὁ πολύς συλλογισμός καί πλοκή ὁ σωτήρ φωνή πιστός2 ἡγέομαι . οὐδείς ἢ μικρός ὀνίνημι .