sophonias.in-aristotelis-libros-de-anima-paraphrasis 3.11
Τούτων οὕτω διωρισμένων σκεπτέον καὶ περὶ τῶν ἀτελῶν , τί τὸ κινοῦν αὐτὰ τυγχάνει ὧδε δὲ ἀτελῆ λέγομεν , οἷς αἴσθησις γεῦσις μετὰ τῆς ἁφῆς ὑπάρχει μόνη ) , πότερον ἐνδέχεται φαντασίαν ὑπάρχειν καὶ τούτοις , ὥσπερ καὶ τοῖς τελείοις τῶν ζώων , εἴπερ καὶ τῇ κινήσει φαντασία σύνεστιν , ἢ οὔ . ἢ τοῦτο μὲν καὶ ἀπορεῖν τὴν ἀρχὴν οὐκ εὔλογον · εἰ γὰρ ἐπιθυμίαν αὐτοῖς ἐνοῦσαν ὁρῶμεν τῷ ἥδεσθαι καὶ λυπεῖσθαι τὸ δέ , ὅτι συστέλλονται καὶ διαχέονται · κοχλίαι μὲν γὰρ ὕδατος αὐτοῖς προσιόντος τῶν ὀστράκων ἐξέρπουσι · συγκλείονται δὲ καὶ συνάγονται σκληροῦ τινος προσεγγίσαντος ) , λείπεται λέγειν καὶ φαντασίαν αὐτοῖς ἐνεῖναι · πλὴν ὥσπερ τὴν κίνησιν , οὕτω καὶ ταύτην ἀόριστον ἕξουσι . τοῖς μέντοι τελειοτέροις , οἷον ἵπποις κυσὶ καὶ μελίτταις , τεταγμένως πως κινουμένοις ἐπί τε γὰρ νομὰς τὰς συνήθεις καὶ τὰς καταἑαυτοῦ μονὰς οἴκοθεν οἴχονται ) , καὶ ἡ φαντασία μᾶλλόν τι ἐκείνων ἕξει τεταγμένον . ὡρισμένως δὲ καὶ τελεώτατα ὁ λογικὸς κινηθήσεται ἄνθρωπος νῷ καὶ βουλήσει χρώμενος · καὶ οὐ πάντως τῷ φαινομένῳ ἡδεῖ ἕψεται , εἰ μὴ καὶ ἀγαθὸν εἴη ἦν γὰρ ἄν περιττὴ ἡ ἐν αὐτῷ ἐπιστασία τοῦ λογισμοῦ ) , καὶ τόδε πρὸ τοῦδε αἱρήσεται . ἑνὶ γάρ τινι κανόνι τῷ ἀγαθῷ χρήσαιτο , καὶ πρὸς ἐκεῖνο βλέπων τὴν φυγὴν ποιήσεται καὶ τὴν αἵρεσιν . ἄλλως μέντοι καὶ ἄλλως ὁ φαῦλος καὶ ὁ σπουδαῖος πρός τε τὸ ἀγαθὸν βλέπουσι καὶ τῷ συλλογισμῷ χρήσονται · ὁ μὲν γὰρ τῷ φαινομένῳ ὁ δὲ τῷ ὄντι προσβαλεῖ . καὶ ὁ μὲν ὅτι ἡδὺ θήλεος ὁμιλία , τὸ δὲ ἡδὺ κατὰ φύσιν , τοῦτο δὲ ἀγαθόν , τοῦτο δὲ αἱρετόν , ἐπὶ τὴν μῖξιν ἥξεται · ὁ δὲ ἐπειδὴ τόδε ἡδύ , ἡδέων δὲ τὸν σπουδαῖον ἀπέχεσθαι δεῖ , σωφρονήσειεν . ἐπεὶ δὲ ἀντιπεπονθότα τὸν λόγον συνέγνωμεν πρὸς τὰ πάθη , τέσσαρες ἕξεις ἠθικαὶ ἐν ψυχῇ ἀναφανήσονται . ἢ γὰρ μάχονται πάθος καὶ λόγος ἢ οὔ · καὶ εἰ μὴ μάχονται , ἢ τοῦ λόγου κρατήσαντος καὶ τὰ πάθη ἐξευγενίσαντος ἄγει ὅποι καὶ βούλοιτο , καὶ καλεῖται σωφροσύνη , ἡ τῶν τεσσάρων ἀρετῶν τῶν γενικῶν περιληπτική , ἢ τὰ πάθη τὸν λογισμὸν ἐδουλώσαντο ἀνδραποδισάμενα , καὶ λέγεται ἀκολασία . εἰ δὲ μάχονται καὶ παρὰ μέρος τὴν ἧτταν καὶ τὴν νίκην ἀντιλαμβάνουσιν , ὥσπερ σφαῖρα ἄνω καὶ κάτω κυλιομένη , ἐγκράτεια καὶ ἀκρασία κατονομάζεται · ἐγκράτεια μὲν εἰ κρατεῖ λόγος , ἀκρασία δὲ εἰ πάθος . τέσσαρες δ’ οὖσαι ἀρεταὶ γενικαὶ τῶν ὅλων καὶ περιεκτικαὶ φρόνησις σωφροσύνη ἀνδρία καὶ δικαιοσύνη τρία μέρη τῶν τῆς ψυχῆς διενεί - μαντο · καὶ φρόνησις μὲν ἐν τῷ λογιστικῷ , σωφροσύνη δὲ ἐν τῷ ἐπιθυμη - τικῷ , ἀνδρία δὲ ἐν τῷ θυμικῷ , ἡ μέντοι δικαιοσύνη ἐν ἀμφοτέροις θυμῷ καὶ ἐπιθυμίᾳ . καὶ φρόνησις μέν ἐστιν ἕξις μετὰ λόγου ἀληθοῦς περὶ τὰ ὄντως ἀνθρώπινα ἀγαθὰ πρακτικὴ καὶ εὑρετική · σωφροσύνη δὲ ἕξις ἀνένδοτος περὶ τὰς σωματικὰς ἡδονὰς μετὰ ὀρθοῦ λόγου κατὰ προαίρεσιν · ἀνδρία δὲ ἕξις ἐκ προαιρέσεως ὁρμητικὴ κατὰ λόγον ὀρθὸν πρὸς τοὺς ὑπὲρ ἀγαθοῦ κινδύνους ἐν ὑπομονῇ τῶν κατ’ ἄνθρωπον ἀλγεινῶν · δικαιοσύνη δὲ ἕξις προαιρετικὴ κατὰ τὸν ὀρθὸν λόγον τοῦ κατ’ ἀξίαν παρεκτική . καὶ μεσότης μὲν ἡ σωφρο - σύνη ἀκολασίας καὶ ἠλιθιότητος , ἀνδρία δὲ δειλίας καὶ θράσους , ἀφροσύνης δὲ καὶ πονηρίας ἡ φρόνησις , καὶ πλεονεξίας δὲ καὶ μειονεξίας ἡ δικαιοσύνη . τούτων οὖν οὕτως ἐχόντων ἐπεὶ ἐκ δύο τοὐλάχιστον προτάσεων συλλογισμὸς ἅπας συμπεραίνεται , τῶν δὲ ἡ μὲν μερικὴ καὶ ἐλάττων , ἡ δὲ καθόλου καὶ μείζων , ποία μᾶλλον αἰτία τῆς τοὐ ἀνθρώπου κινήσεως ; ὡς ἐπὶ παραδείγματος “ ἐγὼ φιλόσοφος , πάντα φιλόσοφον εὖ ποιεῖν δεῖ , ἐμὲ ἄρα εὖ ποιεῖν δεῖ ” · πάλιν “ ἐγὼ ἠρίστευσα , πάντα ἀριστέα στεφανοῦσθαι δεῖ , ἐμὲ ἄρα στεφανοῦσθαι δεῖ ” . καὶ πῶς μὲν θεωροῦσιν ἡ μερικὴ τὸ κῦρος ἔχειν φανήσεται · αὕτη γάρ ἐστιν ἡ ἐπὶ τὴν πρᾶξιν κινήσασα δι’ ἑαυτήν , αὕτη δὲ καὶ ἡ πράττουσα . ἀλλ’ ἔστι πως καὶ ἡ καθόλου αἰτία · εἰ μὴ γὰρ τῷ καθόλου κρίνοι τὸ πρακτὸν ἡ ψυχή , ὅτι πάντα τοιόνδε τόδε δεῖ ποιεῖν , οὐ κινεῖται · ὥστ’ εἰ καὶ ἀμφοτέρας αἰτίας εἴποιμεν , ἀληθὲς ἄν εἴποιμεν . καὶ δὴ ἡ μὲν μερικὴ ἔστιν ὅτε ἀορισταίνει καὶ κινεῖται μεταβαίνουσα , ἡ δὲ καθόλου ἧττον ἢ οὐδαμῶς · ἐνδέχεται γὰρ τὸν λέγοντα “ ἠρίστευσα ” καὶ μὴ ἀριστεῦσαι · καὶ νῦν μὲν Διομήδης ἠρίστευσε , νῦν δὲ Ἀχιλλεύς , ἄλλοτε Αἴας · ἡ δὲ “ πάντα ἀριστέα δεῖ στεφανοῦσθαι ” ἵσταται καὶ οὐ μεταβάλλει εἰ μή τις καὶ τὴν εἰς ἄλλην ὁμοίαν πρᾶξιν μετά - βασιν ταύτης ἀλλοίωσιν εἴποι , οἷον “ δεῖ πάντα ἀριστέα δωρεὰν λαμβάνειν ” . πάσχει δὲ τοῦτο , διότι μᾶλλον πρὸς τοῦ ἑνὸς ἢ τοῦ πλήθους , ἡ δὲ ἐλάττων πρὸς τοῦ πλήθους ἄπειρα γὰρ τὰ καθ’ ἕκαστα ) , καὶ ὅτι ἐπὶ μὲν τῆς μερικῆς , μιᾶς ὑποκειμένης καὶ τῆς αὐτῆς πράξεως , ἀπειράκις ἐνδέχεται , ὥς γε εἴρηται , μεταβάλλεσθαι , ἡ δὲ καθόλου ἀκίνητος , τότε δὲ κινεῖται ὅτε καὶ ἡ πρᾶξις ἑτέρα γένηται . καὶ ὅσῳ καθολικωτέρα ἐστί , τοσούτῳ μᾶλλον ἀκίνητος · διὸ τὸ πάντων καθολικώτατον καὶ ἀκίνητόν ἐστιν , οἷον τὸ ἀγαθόν · πάντων γάρ ἐστι τελικώτατον αἴτιον καὶ πάντες οἱ συλλογισμοὶ διαφερόντως τοῦ πρακτικοῦ νοὸς εἰς τοῦτο τελευτῶσι · διὰ τοῦτο στεφανοῦσθαι δεῖ ὅτι ἀγαθόν , καὶ διὰ τοῦτο εὖ ποιεῖν δεῖ .
Lemmas: οὗτος οὗτος διά-ὁρίζω σκεπτέος καί περί ὁ ἀτελής , τίς ὁ κινέω αὐτός τυγχάνω ὧδε δέ ἀτελής λέγω , ὅς αἴσθησις γεῦσις μετά ὁ ἁφή ὑπάρχω μόνος ) , πότερος ἐνδέχομαι φαντασία ὑπάρχω καί οὗτος , ὥσπερ καί ὁ τέλειος ὁ ζῷον , εἴπερ καί ὁ κινέω φαντασία σύνειμι , ἢ οὖον . ἢ οὗτος μέν καί ἀπορέω ὁ ἀρχή οὐ εὔλογος · εἰμί γάρ ἐπιθυμία αὐτός ἔνειμι ὁράω ὁ ἥδομαι καί λυπέω ὁ δέ , ὅτι συστέλλω καί διαχέω · κοχλίας μέν γάρ ὕδωρ αὐτός πρόσειμι ὁ ὄστρακον ἐξέρπω · συγκλείω δέ καί συνάγω σκληρός τις προσεγγίζω ) , λείπω λέγω καί φαντασία αὐτός ἔνειμι · πλήν ὥσπερ ὁ κίνησις , οὗτος καί οὗτος ἀόριστος ἔχω . ὁ μέντοι τέλειος , οἷος ἵππος κύων καί μέλισσα , τεταγμένως πως κινέω ἐπί τε γάρ νομάς ὁ συνήθης καί ὁ καταυτός μονή οἴκοθεν οἴχομαι ) , καί ὁ φαντασία μάλα τίς ἐκεῖνος ἔχω τάσσω . ὡρισμένως δέ καί τέλειος ὁ λογικός κινέω ἄνθρωπος νάω καί βούλομαι χράω · καί οὖον πάντως ὁ φαίνω ἡδύς ἕπω , εἰμί μή καί ἀγαθός εἰμί εἰμί γάρ ἄν περισσός ὁ ἐν αὐτός ἐπιστασία ὁ λογισμός ) , καί ὅδε πρό ὅδε αἱρέω . εἷς γάρ τις κανών ὁ ἀγαθός χράω , καί πρός ἐκεῖνος βλέπω ὁ φυγή ποιέω καί ὁ αἵρεσις . ἄλλως μέντοι καί ἄλλως ὁ φαῦλος καί ὁ σπουδαῖος πρός τε ὁ ἀγαθός βλέπω καί ὁ συλλογισμός χράω · ὁ μέν γάρ ὁ φαίνω ὁ δέ ὁ εἰμί προσβάλλω . καί ὁ μέν ὅτι ἡδύς θῆλυς ὁμιλία , ὁ δέ ἡδύς κατά φύσις , οὗτος δέ ἀγαθός , οὗτος δέ αἱρετός , ἐπί ὁ μῖξις ἥκω · ὁ δέ ἐπεί ὅδε ἡδύς , ἡδύς δέ ὁ σπουδαῖος ἀπέχω δεῖ , σωφρονέω . ἐπεί δέ ἀντιπάσχω ὁ λόγος συγγιγνώσκω πρός ὁ πάθος , τέσσαρες ἔχω ἠθικός ἐν Ψυχή ἀναφαίνω . ἢ γάρ μάχομαι πάθος καί λόγος ἢ οὖον · καί εἰμί μή μάχομαι , ἢ ὁ λόγος κρατέω καί ὁ πάθος ἐξευγενίζω ἄγω ὅποι καί βούλομαι , καί καλέω σωφροσύνη , ὁ ὁ τέσσαρες ἀρετή ὁ γενικός περιληπτικός , ἢ ὁ πάθος ὁ λογισμός δουλόω ἀνδραποδίζω , καί λέγω ἀκολασία . εἰμί δέ μάχομαι καί παρά μέρος ὁ ἧσσα καί ὁ Νίκη ἀντινέω , ὥσπερ σφαῖρα ἄνω καί κάτω κυλίω , ἐγκράτεια καί ἀκράτεια κατονομάζω · ἐγκράτεια μέν εἰμί κρατέω λόγος , ἀκράτεια δέ εἰμί πάθος . τέσσαρες δέ εἰμί ἀρετή γενικός ὁ ὅλος καί περιεκτικός φρόνησις σωφροσύνη Ἀνδρία καί δικαιοσύνη τρεῖς μέρος ὁ ὁ Ψυχή διαφέρω - μαντό · καί φρόνησις μέν ἐν ὁ λογιστικός , σωφροσύνη δέ ἐν ὁ ἐπιθυμέω - τικῷ , Ἀνδρία δέ ἐν ὁ θυμικός , ὁ μέντοι δικαιοσύνη ἐν ἀμφότερος θυμός καί ἐπιθυμία . καί φρόνησις μέν εἰμί ἕξις μετά λόγος ἀληθής περί ὁ εἰμί ἀνθρώπινος ἀγαθός πρακτικός καί εὑρετικός · σωφροσύνη δέ ἕξις ἀνένδοτος περί ὁ σωματικός ἡδονά μετά ὀρθός λόγος κατά προαίρεσις · Ἀνδρία δέ ἕξις ἐκ προαίρεσις ὁρμητικός κατά λόγος ὀρθός πρός ὁ ὑπέρ ἀγαθός κίνδυνος ἐν ὑπομονή ὁ κατά ἄνθρωπος ἀλγεινός · δικαιοσύνη δέ ἕξις προαιρετικός κατά ὁ ὀρθός λόγος ὁ κατά ἄξιος παρεκτικός . καί μεσότης μέν ὁ σωφρο - σύνειμι ἀκολασία καί ἠλιθιότης , Ἀνδρία δέ δειλία καί θράσος , ἀφροσύνη δέ καί πονηρία ὁ φρόνησις , καί πλεονεξία δέ καί μειονεξία ὁ δικαιοσύνη . οὗτος οὖν οὕτως ἔχω ἐπεί ἐκ δύο τοὐλάχιστον πρότασις συλλογισμός ἅπας συμπεραίνω , ὁ δέ ὁ μέν μερικός καί μικρός , ὁ δέ καθόλου καί μείζων , ποῖος μᾶλλον αἰτία ὁ ὁ ἄνθρωπος κίνησις ; ὡς ἐπί παράδειγμα “ ἐγώ φιλόσοφος , πᾶς φιλόσοφος εὕω ποιέω δεῖ , ἐγώ ἄρα εὕω ποιέω δεῖ ” · πάλιν “ ἐγώ ἀριστεύω , πᾶς Ἀριστεύς στεφανόω δεῖ , ἐγώ ἄρα στεφανόω δεῖ ” . καί πῶς μέν θεωρέω ὁ μερικός ὁ κῦρος ἔχω φαίνω · οὗτος γάρ εἰμί ὁ ἐπί ὁ πρᾶξις κινέω διά ἑαυτοῦ , οὗτος δέ καί ὁ πράσσω . ἀλλά εἰμί πως καί ὁ καθόλου αἰτία · εἰμί μή γάρ ὁ καθόλου κρίνω ὁ πρακτός ὁ ψυχή , ὅτι πᾶς τοιόσδε ὅδε δεῖ ποιέω , οὖον κινέω · ὥστε εἰμί καί ἀμφότερος αἴτιος εἶπον , ἀληθής ἄν εἶπον . καί δή ὁ μέν μερικός εἰμί ὅτε ἀορισταίνω καί κινέω μεταβαίνω , ὁ δέ καθόλου κακός ἢ οὐδαμῶς · ἐνδέχομαι γάρ ὁ λέγω “ ἀριστεύω ” καί μή ἀριστεύω · καί νῦν μέν Διομήδης ἀριστεύω , νῦν δέ Ἀχιλλεύς , ἄλλοτε Αἴας · ὁ δέ “ πᾶς Ἀριστεύς δεῖ στεφανόω ” ἵστημι καί οὖον μεταβάλλω εἰμί μή τις καί ὁ εἰς ἄλλος ὅμοιος πρᾶξις μετά - βάσις οὗτος ἀλλοίωσις εἶπον , οἷος “ δεῖ πᾶς Ἀριστεύς δωρεά λαμβάνω ” . πάσχω δέ οὗτος , διότι μᾶλλον πρός ὁ εἷς ἢ ὁ πλῆθος , ὁ δέ μικρός πρός ὁ πλῆθος ἤπειρος γάρ ὁ κατά ἕκαστος ) , καί ὅτι ἐπί μέν ὁ μερικός , εἷς ὑπόκειμαι καί ὁ αὐτός πρᾶξις , ἀπειράκις ἐνδέχομαι , ὅς γε εἴρω , μεταβάλλω , ὁ δέ καθόλου ἀκίνητος , τότε δέ κινέω ὅτε καί ὁ πρᾶξις ἕτερος γίγνομαι . καί ὅσος καθολικός εἰμί , τοσοῦτος μᾶλλον ἀκίνητος · διό ὁ πᾶς καθολικός καί ἀκίνητος εἰμί , οἷος ὁ ἀγαθός · πᾶς γάρ εἰμί τελικός αἴτιος καί πᾶς ὁ συλλογισμός διαφερόντως ὁ πρακτικός νόος εἰς οὗτος τελευτάω · διά οὗτος στεφανόω δεῖ ὅτι ἀγαθός , καί διά οὗτος εὕω ποιέω δεῖ .