sophonias.in-aristotelis-libros-de-anima-paraphrasis 3.7
Ωσπερ δὲ τὸ αὐτό ἐστιν ἡ κατ’ ἐνέργειαν ἐπιστήμη τῷ πράγματι , ἡ δὲ κατὰ δύναμιν χρόνῳ πρότερον ἐν τῷ ἑνὶ τῷ νῦν , ὅλως δὲ οὐδὲ χρόνῳ ( ἔστι γὰρ ἐξ ἐντελεχείᾳ ὄντος πάντα τὰ γινόμενα ) , οὕτως καὶ ὁ κατ’ ἐνέργειαν νοῦς ὁ αὐτός ἐστι τοῖς νοητοῖς ἢ τῷ τὸ εἶδος αὐτῶν δέχεσθαι ἢ τῷ πάντως καὶ αὐτὸς νοητὸς εἶναι · καὶ ἐν μὲν τῷ αὐτῷ καὶ ἑνὶ ἀνθρώπῳ πρότερόν ἐστιν ὁ δυνάμει νοῦς τῷ χρόνῳ τοῦ κατ’ ἐνέργειαν · εἰ μέντοι πρὸς τὸ πᾶν ἀπίδοις , οὐδὲ χρόνῳ . ἔστι γὰρ καὶ ὁ κατ’ ἐνέργειαν καὶ πρῶτος καὶ ὁ διδασκαλικός , ὑφ’ ὧν ὁ δυνάμει τελειοῦται . καὶ ὁ ἐνεργῶν μὲν ἁπλαῖς ἐπιβολαῖς γινώσκει τὰς ἁπλᾶς οὐσίας , δυνάμει ὅ ὢν καὶ ἀγόμενος εἰς τελείωσιν μετὰ συνθέσεως ποιεῖται τὴν πρόοδον , καὶ διάνοια τοῦτο ἢ δόξα κατονομάζεται . ( Οἰκείως δ’ ἄν ἐν τούτοις καί τινα τῶν Πυθαγορείων προσιστορήσαιμι · διαιροῦντες γὰρ τὰ ὄντα πρὸς τὰ τῆς ψυχῆς κριτήρια καὶ συμβιβάζοντες πρὸς ἄλληλα , οὕτω φασὶ τῶν ὄντων τὰ μὲν νοητὰ τὰ δὲ αἰσθητά . καὶ τῶν νοη - τῶν τὰ μὲν ἰδίως νοητὰ καλεῖται καὶ ἐπιστητά , τὰ δὲ διανοητά . καὶ πρῶτα μέν ἐστι τὰ νοητά , δεύτερα δὲ καὶ ὑποδεέστερα τὰ διανοητά . τῶν δ’ αὖ αἰσθη - τῶν τὰ μὲν ἰδίως αἰσθητά , ἃ καὶ δοξαστά , τὰ δὲ εἰκαστά . δοξαστὰ μὲν καὶ ἰδίως αἰσθητὰ τὰ κατὰ μέρος σώματα , οἷον λίθοι , ξύλα , τὰ τέτταρα στοιχεῖα . ταῦτα δέ ἐστιν ἐν αἰσθητοῖς πρῶτα , μεθ’ ἃ ἀσθενῆ ἄλλα καὶ οὐχ ὅμοια , ἐπη - κολουθηκότα δὲ τοῖς πρώτοις . ἔστι δὲ ταῦτα αἱ σκιαί · καὶ γὰρ αἱ σκιαὶ πορακολουθήματα τῶν σωμάτων , καὶ εἰ μὴ ἔχοιεν ἄλλο τι ὑποβεβλημένον σῶμα , οὐκ ἄν φανεῖεν . εἴδωλα οὖν αἱ σκιαὶ καὶ τὰ ἐν ὕδασι καὶ κατόπτροις ἐν ἄλλοις καὶ οὐ καθ’ αὑτὰ ὄντα οὐδὲ ἄλλων δίχα φαινόμενα , ἀλλὰ εἰς ἄλλα σώματα πεπτωκότα , ὧν ὑποσπασθέντων οὐ φαίνεται . διὸ αἰσθητὰ μέν ἐστιν ἐν ] τῷ γένει , ὅτι ὑπὸ αἴσθησιν πίπτει , εἰκαστὰ δὲ μᾶλλον καὶ πιστευτὰ ἢ ὑποστατά , κατὰ πίστιν λεγόμενα τὴν μὴ ἐπὶ τῶν ἀποδεικτικῶν , ἄλλως δὲ εἰς παραδοχὴν παραλαμβανομένων ἀπὸ τῆς τῶν προφερόντων πίστεως . καὶ γὰρ τὰ τῶν σκιῶν οὐκ ἀφ’ ἑαυτῶν ἔχει τὸ ἀντιληπτικόν , ἀπὸ δὲ τῶν σωμάτων , εἰς ἃ πέπτωκε καὶ ἐν οἷς ἀναπαυόμενα φαίνεται . ἔχει οὖν τὸ ἀβέβαιον ἡ τοιαύτη πίστις · καὶ γὰρ ταῦτα εἰ ἀποσταίη τοῦ κατόπτρου ἢ ὕδατος ἢ ἐδ·άφους , οὐδὲν ἄν εἴη τὸ σύνολον . ὥστε καὶ τῶν σωμάτων δοξαστῶν ὄντων καὶ τὸ εἶναι ἐν τῷ δοκεῖν κεκτημένων αἱ σκιαὶ ἔτι μᾶλλον ὑποβεβήκασι τῷ μὴ ἔχειν ἐξ αὐτῶν τὸ στερέμνιον ἀλλ’ ἐπερείδεσθαι ἐπ’ ἄλλου . τούτοις δὴ ἔοικε καὶ τὰ διανοητά , λόγον ἔχοντα πρὸς τὰ ἐπιστητὰ καὶ νοητά , ὃν τὰ εἰκαστὰ πρὸς τὰ αἰσθητά τε καὶ δοξαστά . τάς τε γὰρ ἰδέας οἱονεὶ κατ’ ἐπαφὴν ἔχει ὁ νοῦς τὰς ὄντως ὄντα οὔσας , τὰ δὲ διανοητά , ἅπερ ἐστὶ τὰ γεωμετρικά , ὑπὸ τῆς διανοίας βλέπεται , οὐκέτι τῆς διανοίας αὐτῆς κατ’ εὐθὺ καὶ οἷον κατ’ ἐπιβολὴν πελαζούσης , ἀλλὰ διὰ λόγου μᾶλλον τῆς ἐπ’ αὐτὰ γινομένης πελάσεως καὶ οἷον ἀπὸ τῶν ἰδεῶν κατιόντων ὡς ἐπὶ εἰκάσματα ἐκείνων καὶ εἴδωλα νοητά · τά τε εἰκαστὰ καὶ ἐν ταῖς σκιαῖς ὑποβέβηκε παρὰ τὰ αἰσθητά , τῷ ἐκεῖνα μὲν καθ’ αὑτὰ ὑποπίπτειν τῇ αἰσθήσει κατ’ εὐθυωρίαν , τὰ δὲ ἐν ἄλλῳ καὶ ἐπ’ ἄλλῳ καὶ δι’ ἄλλο θεωρεῖσθαι . οὐ γὰρ καθ’ αὑτὴν ἡ σκιά , ἀλλ’ ἢ ἐν τῷ ἐδάφει αἰσθητῷ ὄντι καθ’ αὑτὸ ἢ ἐν τῷ κατόπτρῳ ἢ ἐν τοῖς ὕδασιν , ἅπερ ἦν καθ’ ἑαυτὰ αἰσθητά . οὕτω καὶ τὰ μαθηματικὰ ὥσπερ ἐν ταῖς ἰδέαις ἔοικε φαντάζεσθαι καὶ ἐπ’ ἐκείναις ἔχειν τὸ ἐπέρεισμα · οὐ γὰρ δὴ ἀπὸ τῶν αἰσθητῶν κατὰ ἀφαίρεσιν ἐπινοεῖσθαι ταῦτα , ἀλλ’ ὑποβάντα ἀπὸ τῶν ἰδεῶν τὸ εἰδωλικὸν ἔχειν ἀπ’ ἐκείνων , τῷ προσειληφέναι καὶ μέγεθος καὶ ἐν διαστάσει φαντάζεσθαι . ὅπερ γὰρ ἐν τοῖς τῶν αἰσθητῶν εἰδώλοις τὸ ἀμενηνὸν καὶ καθ’ αὑτὸ ἀνετέρειστον , τοῦτο ἐν τοῖς νοητοῖς τὸ ἔνογκον καὶ διαστατόν · ἀλλ’ ἐπεὶ καὶ τοῦτο σπεύδει πρὸς τὸ ἄογκον καὶ ἀμερές , ἐπαναπαύεσθαι ἔοικεν ἐν τῇ τῶν ἰδεῶν ἀμερείᾳ , ὡς αἱ σκιαὶ ἐν τῇ τῶν αἰσθητῶν ἀντιτυπίᾳ . ὥσπερ τοίνυν τὰ διανοητὰ τῶν νοητῶν κεχώισται , οὕτω καὶ ἡ διάνοια τῆς νοήσεως . διόπερ καὶ Βροτῖνος ἐν τῷ Περὶ νοῦ καὶ διανοίας χωρίζων αὐτὰ ἀπ’ ἀλλήλων τάδε λέγει “ ἁ δὲ διάνοια τῶ νῶ μεῖζόν ἐστι , καὶ τὸ διανοατὸν τῶ νοατῶ ὁ μὲν γὰρ νόος ἐστὶ τό τε ἁπλόον καὶ τὸ ἀσύνθετον καὶ τὸ πρᾶτον νοέον καὶ τὸ νοεόμενον ” τοιοῦτον δέ ἐστι τὸ εἶδος · καὶ γὰρ ἀμερὲς καὶ ἀσύνθετον καὶ πρῶτόν ἐστι τῶν ἄλλων ) , “ ἁ δὲ διάνοια τό τε πολλαπλόον καὶ μεριστὸν καὶ τὸ δεύτερον νοέον · ἐπιστάμαν γὰρ καὶ λόγον τὸ προσείληφε . παραπλησίως δὲ καὶ τὰ διανοατά · ταῦτα δ’ ἐντὶ τὰ ἐπιστάτα καὶ τὰ ἀποδεικτὰ καὶ τὰ καθόλω τὰ ὑπὸ 70 ) νόω διὰ τῶ λόγω καταλαμβανόμεωα ” . ἐν δὴ τούτοις μεῖζον μὲν λέγει τὴν διάνοιαν καὶ τὸ διανοητὸν νοῦ καὶ νοητοῦ , οὐ τῇ δυνάμει ἀλλὰ τῷ πλήθει · ἐναντίως δὲ ἔχει ταῦτα πρὸς ἄλληλα . ἀφορίζεται δὲ αὐτὰ ἀπ’ ἀλλήλων οὐ τούτοις μόνον , ἀλλὰ καὶ τῷ τὰ μὲν ἀπλᾶ εἶναι καὶ ἀσύνθετα , τὰ δὲ πολυειδῆ καὶ σύνθετα · καὶ διότι τὰ μὲν πρώτως νοεῖ καὶ νοεῖται , τὰ δὲ δευτέρως καὶ παρ’ ἐκείνων λαμβάνοντα τὴν ἐνέργειαν τούτων . καὶ τὰ μὲν ἐν εἴδεσιν ἕστηκε , τὰ δὲ ἐν λόγοις πολλαπλοῖς ποιεῖται τὴν ἐνέργειαν · καὶ τὰ μέν ἐστιν ἀμέριστα , τὰ δὲ μεριστά · καὶ τὰ μὲν κρείττω ἀποδεικτικοῦ συλλο - γισμοῦ , τὰ δὲ συλλογίζεταί τι περὶ τῶν ὄντωω · καὶ τὰ μὲν αὐτά ἐστι τὰ ὄντα , τὰ δὲ ἐν τοῖς καθόλου περιείληφε καὶ συνεμφαίνει τὰ καθ’ ἕκαστον · καὶ τὰ μὲν ἀύλοις καὶ καθαραῖς ἐνεργείαις χρῆται , τὰ δὲ συμμεμιγμένην ἔχει τὴν νόησιν · τῷ γὰρ νῷ διὰ τοῦ λόγου καταλαμβάνει τὰ οἰκεῖα γνωστά , ἢ τῷ νῷ μετὰ λόγου . συμβαίνει δὴ οὖν ἐκ τούτων τά τε κρινόμενα πράγματα καὶ τὰ κριτήρια αὐτῶν διεστηκέναι ἀπ’ ἀλλήλων , ὡς τὰ μὲν διανοητὰ τῶν νοητῶν διαφέρειν , τὴν δὲ διάνοιαν τοῦ νοῦ . ὡς τέσσαρες μέν εἰσι διαφοραὶ τῶν ὄντων , τέσσαρες δὲ τῆς · κρίσεως ἀρχαί , καὶ ὡς ὁ λόγος μέσως ἔχων ἐφάπτεται τῶν δύο ἄκρων , νοητῶν τε καὶ αἰσθητῶν , ἐν τέλους τάξει πρὸς τὸν νοῦν καὶ τὴν αἴσθησιν καθιστάμενος , ὡς ἀρχὰς οὔσας ἑαυτοῦ , καὶ ὑπ’ αὐτῶν ἀποτελούμενος . τεσσάρων δὴ οὐσῶν τῶν κρινουσῶν δυνάμεων τάξις τις αὐτῶν θεωρεῖται καὶ αἱ ἐνέργειαι διῃρημέναι τυγχάνουσιν · ἐπὶ μὲν τῷ ἀκροτάτῳ νόησις , ἐπὶ δὲ τῷ δευτέρῳ διάνοια , ἐπὶ δὲ τῷ τρίτῳ πίστις , εἰκασία δὲ ἐπὶ τῷ τετάρτῳ . καὶ ὑπὸ νόησιν μὲν διαλεκτικὴ τάττεται · ταύτῃ γὰρ ὁ νοῦς τὰ ὄντα καὶ τὰ εἴση τὰ ἀνυπόθετα θεωρεῖ , καὶ λόγον ἔχει περὶ πάντων δοῦναι αἰσθητῷ τε οὐδενὶ προσχρῆται , ἀλλὰ τοῖς νοητοῖς εἴδεσιν . διαλεκτικὴν δὲ λέγομεν οὐ τὴν περιάγουσαν τὸν προσδιαλεγόμενον εἰς ἀντίφασιν , ἀλλὰ τὴν ἐπισκοποῦσαν τὰ ὄντα ἡ ὄντα , τὴν ἀνυπόθετον φιλοσοφίαν , ἣν μετὰ τὰ φυσικὰ καὶ θεολογίαν προσωνομάσαμεν . διανοίᾳ δὲ σύστοιχος ἡ μαθηματικὴ καὶ ἡ φυσική , ἡ μὲν οὖσα περὶ τὰ πάθη καὶ εἴδη τοῦ ποσοῦ , ἡ δὲ περὶ τοὺς καθόλου λόγους τῶν σωμάτων τῶν αἰσθητῶν καὶ τῶν τούτοις ἑπομένων ᾗ σώμασι . ταῦτα ἀληθῆ μὲν καὶ γενναῖα καὶ τοῖς ἡμετέροις συνᾴδοντα πλὴν τὰ περὶ τῶν μαθηματι - κῶν · οὐ γὰρ ὥσπερ ἡμεῖς ἐξ ἀφαιρέσεως τῶν αἰσθητῶν τίθενται . ἴδωμεν δὲ καὶ ἃ τούτων ἑξῆς φασι , καὶ ἧστινος οὐσίας τὴν λογικὴν ψυχὴν τίθενται · τῆς γὰρ μέσης ἀποφανοῦνται καὶ μαθηματικῆς . ἀναφέρομεν οὖν , φασί , καὶ τὰ περὶ τῆς ψυχῆς ἐν τοῖς μαθηματικοῖς . καὶ ἓν μὲν γένος τῶν ἐν τοῖς μαθήμασιν ὄντων οὐκ ἄν τις αὐτὴν εὐλόγως θείη κατὰ τὴν τοιαύτην ἐπι - βολὴν τῆς θεωρίας · μεριστὴ γὰρ ἄν οὕτω γένοιτο ἡ περὶ τῆς μαθηματικῆς οὐσίας γνῶσις . διόπερ οὔτε ἰδέαν τοῦ πάντη διαστατοῦ οὔτε ἀριθμὸν αὐτὸ · κινητὸν οὔτε ἁρμονίαν ἐν λόγοις ὑφεστῶσαν οὔτε ἄλλο οὐδὲν τοιοῦτον κατ’ ἰδίαν ἀφοριστέον περὶ αὐτῆς · κοινῇ δὲ συμπλέκειν πάντα ἄξιον , ὡς τῆς ψυχῆς καὶ ἰδέας οὔσης ἀριθμοῦ καὶ κατ’ ἀριθμοὺς ἁρμονίαν περιέχοντας ὑφεστώσης · πάσας τε συμμετρίας κοινῶς , ὅσαι ποτέ εἰσιν ὑπὸ τὴν μαθηματικήν , ὑπὸ ταύτην ὑποτακτέον , τάς τε ἀναλογίας ὅλας ὑπ’ αὐτὴν θετέον . διὰ δὴ τοῦτο γεωμετρικῇ τε ὁμοῦ καὶ ἀριθμητικῇ καὶ ἁρμονικῇ ἀναλογίᾳ συνυπάρχει . ὅθεν δὴ καὶ λόγοις τοῖς κατ’ ἀναλογίαν ἡ αὐτή ἐστι , ταῖς τε ἀρχαῖς τῶν ὄντων ἔχει τινὰ συγγένειαν καὶ πάντων ἐφάπτεται τῶν ὄντων καὶ πρὸς πάντα ὁμοιοῦσθαι δύναται . αἰτίαι μὲν οὖν εἰσι τοιαῦτα . τῆς τοιαύτης ὑπολήψεως · πρὸς δὲ τὴν θεωρίαν ἀφορμαὶ ἄν γένοιντο τὴν μαθηματικὴν ὁμοῦ καὶ τὴν περὶ τῆς ψυχῆς , εἰ κατίδοιμεν ὡς τὸ πεπερασμένον πᾶν καὶ ὡρισμένον ἀπὸ τῶν ἀριθμῶν εἰς αὐτὴν ἐφήκει , ὁ δ’ ἑνιαῖος λόγος ἀπὸ τῆς τοῦ ἑνὸς φύσεως . ἡ δὲ εἰς μέγεθος καὶ αὔξησιν προἰοῦσα δύναμις καὶ ἔχουσα περιουσίαν , ὥστε πᾶσι διδόναι αὐτὴν τοῖς μετρίοις , ἀπὸ τῆς γεωμετρικῆς οὐσίας πάρεστιν . ἡ δὲ δύναμις τῆς ἐναρ - μονίου κινήσεως τάξις τε καὶ λόγων συμμετρία , ἥ τε ἐν ἀριθμοῖς συμφώνοις ἢ συμφωνίαν περιέχουσιν ἀμετρίᾳ ἀπὸ τῆς κατ’ οὐσίαν ἁρμονίας παραγίνεται . διόπερ καὶ ἁρμονιῶν κατακούει ἡ ψυχὴ καὶ χαίρει τοῖς ἡρμοσμένοις , ὡς οὖσα αὐτὴ ἁρμονία . ἔκ τε ἀριθμῶν καὶ ἄλλων τοιούτων μαθηματικῶν μέτρων τὴν οὐσίαν ἔχει , ἅπερ συγγένειαν παρεδέξατο πρός τε τὰ νοητὰ εἴδη καὶ τὰς αἰσθητὰς οὐσίας καὶ τὰ ἔνυλα εἴδη . πρὸς γὰρ πάντα ταῦτα ἡ παροῦσα δόξα δίδωσι θεωρίας ἀφορμήν , ὡς ἱκανῆς οὔσης τῆς οὕτως ὑποτιθεμένης μαθημα - τικῆς δόξης πάντα τὰ τοιαῦτα νοήματα παρέχειν . ἵνα δὲ συνέλωμεν τὴν ὅλην δόξαν , ἐν λόγοις κοινοῖς πάντων τῶν μαθημάτων τὴν ψυχὴν νοοῦμεν οὖσαν , ἔχουσαν μὲν τὸ κριτικὸν αὐτῶν , ἔχουσαν δὲ καὶ τὸ γεννητικόν τε καὶ ποιητικὸν αὐτῶν τῶν ἀσωμάτων μέτρων , οἷς καὶ τὴν γενεσιουργίαν δύναταί τις προσαρμόζειν τῶν ἐνύλων εἰδῶν , τήν τε δι’ εἰκόνων ἀπεργασίαν ἐκ τῶν ἀφανῶν εἰς τὸ φανερὸν προϊοῦσαν συνάπτουσάν τε τὰ ἔξω τοῖς εἴσω . κατὰ γὰρ πάντα ταῦτα , ὡς συλλήβδην εἰπεῖν , ὁ τῆς ψυχῆς λόγος περιέχει ἀφ’ ἑαυτοῦ τὴν ὅλην τῶν μαθημάτων συμπλήρωσιν . πότερον δὲ μῖγμα ἐκ πάντων ἐστὶ τῶν ἐν τοῖς μαθήμασιν ὄντων , ἢ πάντα ὑφίστησιν αὐτὴ καθ’ ἕνα λόγον προηγούμενον , χρὴ διασκέψασθαι . εἰ μὲν οὖν σύμμιξίς ἐστιν ἀφ’ ὅλων , προυπάρχει αὐτῆς τὰ συμπληρωτικὰ ἀφ’ ὧν συνιόντων συγκίρναται , καὶ οὐκέτ’ ἄν εἴη αὕτη ἀρχὴ τῆς μαθηματικῆς οὐσίας , ἀλλ’ ἀπὸ τῶν σποράδην ὑφεστηκότων μαθημάτων συνιόντων εἰς ταὐτὸ ἀπογεννωμένης , πρὸς τοῖς ἄλλοις ἀτόποις καὶ σύνθεσίν τινα συνάγει μετὰ τῆς ψυχῆς καὶ ὑστερογενῆ ὡς ἐκ προτέρων τινῶν ἐπισυνισταμένην ὑπόστασιν . εἰ μέντοι αὕτη πρώτως ἀρχηγός ἐστι τῆς μαθηματικῆς οὐσίας καὶ παρεισάγει ταύτην ἐξ ἑαυτῆς , πρεσβυτέρα τε αὐτῆς ἔσται καὶ ὡς ἐν αἰτίας λόγῳ προηγεῖται καὶ ὡς ἑτέρα ὑπερέχει . ἔστι δὲ καὶ τοῦτο ὑπε - ναντίον πρὸς τὴν παροῦσαν δόξαν · τιμιωτέρα γὰρ ἄν οὕτω γένοιτο ἡ ψυχὴ τῶν ἐν τοῖς μαθήμασιν ὄντων . βέλτιον οὖν λέγειν ὡς οὗτε προηγεῖται οὔτ’ ἐπακολουθεῖ τοῖς μαθηματικῶς οὖσι , συντρέχει δὲ ἅμα πρὸς αὐτὰ καὶ συνυφέ - στηκεν ἀσύνθετον καὶ ἀμέριστον ἔχουσα τὴν ἐν ὅλοις καὶ ἀφ’ ὅλων σύμμιξιν , μονοειδῶς τε αὐτοῖς παροῦσα καὶ ἑνιαίως αὐτῶν ὅλων μετέχουσα , δύναμίν τε περιεκτικὴν τῶν ὅλων ἐν ἑαυτῇ συλλαβοῦσα καὶ ἑαυτὴν δοῦσα εἰς ὅλα τὰ μαθήματα ὡσαύτως . εἰ δὲ τοῦτο οὕτως ἔχοι , καὶ πάντα περιείληφεν ἐν ἑαυτῇ τελέως καὶ ἀνενδεῶς , οὐδέν τε ἐκτὸς ἑαυτῆς ἀφίησιν · αὐτή τε γάρ ἐστι τελεία καὶ οὐχ οἷόν τε τῆς οἰκείας ἀρχῆς ἀπολείπεσθαί τι τῶν ὄντων · μία τε οὕτως ἔσται ἡ οὐσία τῆς αὐτῆς ἀρχῆς δι’ ὅλων διηκούσης . διαφοραί γε μὴν οὐδὲν ἧττον ἔσονται κατὰ τὰς διαφόρους δυνάμεις καὶ ζωὰς καὶ ἐνεργείας τῆς ψυχῆς καὶ τὸ τῶν οὐσιῶν αὐτῆς πλῆθος , ὅπερ ἐν ἑνὶ περιέχεται . τοσαῦτα ἄν τις καὶ παρὰ τῶν μαθηματικῶν ἐν Πυθαγορείοις εἰς τὴν τῆς ψυχῆς συνεισφέροιτο πραγματείαν · Πάλιν δὲ ἐπαναλαβόντες καὶ τὰ εἰρημένα πρόσθεν περὶ νοῦ συνάγοντες λέγομεν ὡς εἷς ὢν τὴν οὐσίαν καὶ ἀναλλοίωτος πολυπλασιάζεται τῇ σχέσει ταῖς ἐνεργείαις καὶ ταῖς δυνάμεσι . καὶ δυνάμει μὲν λέγεται , πρίν τι μαθεῖν ἢ εὑρεῖν , ὡς ἐν παισί · καθ’ ἕξιν δέ , ὡς ὅταν ἐπιστήμων μὲν γένηται , μὴ ἐνεργῇ δὲ κατὰ τὰς ἐπιστήμας , ὡς ὁ καθεύδων γεωμέτρης ἢ καὶ ἐγρηγορὼς μὴ ἐνεργῶν δὲ κατὰ τὴν ἐπιστήμην . κατ’ ἐνέργειαν δέ , ὡς ὅταν θεωρῇ , καὶ τοῦτο διττῶς · ἢ περὶ τῶν ἀιδίων καὶ καθόλου καὶ θείων , ὡς ὅταν ἀστρονομῇ ἢ γεωμετρῇ , καὶ καλεῖται θεωρητικὸς διανοητικός , τέλος ποιούμενος τὴν ἀλήθειαν , ἢ περὶ τῶν ἀνθρωπίνων καὶ μερικῶν καὶ πολιτικῶν , τέλος τιθέμενος τὸ ἀγαθόν , καὶ καλεῖται πρακτικός · καὶ ἔτι παρὰ τούτους ὁ κυριώτατος καὶ κατ’ ἐνέργειαν νοῦς ὁ θεωρητικὸς ὄντως , ἐν ᾧ κατ’ οὐδέν ἐστι τὸ δυνάμει , ἀλλ’ ἔστιν ἄνευ δυνάμεως ἐνέργεια , ἐξ οὗ τῶν ἐπιστημῶν τὰς ἀρχὰς ἔχει ὁ δυνάμει νοῦς · οὗτος δὴ καὶ ἀθάνατος εἶναι τοῖς ἑξῆς ἀποφανθήσεται καὶ περὶ μὲν τῆς οὐσίας αὐτοῦ καὶ ἐνεργείας , ἔτι δὲ ποσαχῶς λέγεται , τοσαῦτα . περὶ δὲ τῆς ἀθανασίας διὰ βραχέων κἀνταῦθα ὑπομνησθήσεται , ὡς διττοῦ ὄντος τρόπου καθ’ ὃν ἄν τι φθείροιτο , τοῦ τε τὸ σύνθετον εἰς τὰ ἐξ ὧν συνέστηκε διαλύοντος , καθ’ ὃν τὰ σώματα πάντα φθείρεται ἐξ ὕλης ὑφεστῶτα καὶ ειοους , καὶ ἑτέρου του τῶν ἀσωμάτων ἐν ὑποκειμένῳ δὲ τῷ σώματι τὸ εἶναι ἐχόντων . φθείρεται γὰρ καὶ ταῦτα , οὐκ εἰς τὰ ἁπλᾶ ἀναλυόμενα , ἀλλὰ τοῦ ὑποκειμένου ἀνεπιτηδείου γενομένου εἰς τὸ στέγειν αὐτά , ὥσπερ τὸ ἐν τῷ κηρῷ σχῆμα τακέντος αὐτοῦ . ὃ γοῦν παντελῶς χωριστὸν τῆς ὕλης καὶ ἀσώ - ματον καὶ μὴ ἐν ὑποκειμένῳ καὶ αὐτὸ ἐφ’ ἑαυτοῦ ἱδρυμένον , τοῦτο ἀνάγκη ἄφθαρτον εἷναι καὶ ἀίδιον . ὅτι δὲ τὰ νοητὰ τὰ χωριστὰ τῆς ὕλης ἀνάγκη καὶ νόας εἶναι δῆλον · εἰ γὰρ χωριστὸν ὄν , μὴ εἴη δὲ νοῦς , οὐδὲ νοήσει · ὥστε μάτην ἔσται ἀνενέργητον ὄν . ἀλλὰ μὴν ὅσα τὴν οὐσίαν χωριστὴν ἔχει , ταῦτα καὶ τὴν ἐνέργειαν · ὥστε τὰ χωριστὰ τῶν νοητῶν τῆς ὕλης καὶ ἐνέρ - γειαν ἕξει χωριστήν . τίς δ’ ἂν αὐτοῦ εἴη ἐνέργεια ἢ τὸ νοεῖν ; οὐ γὰρ δὴ τό γε αἰσθάνεσθαι ἡ ἄλλη τις σωματικὴ ἐνέργεια . ἔτι οὐδεμία δύναμις ἐν ὑποκειμένῳ τῷ σώματι τὸ εἶναι ἔχουσα αὐτὴ πρὸς ἑαυτὴν ἐπιστρέφειν δύναται · συνεπιστραφήσεται γὰρ καὶ τὸ σῶμα ἐν ᾧ ἐστιν . οὐδὲν δὲ σῶμα ἑαυτῷ ἐφαρ - μόσαι δύναται · ἀλλ’ οὐδ’ ἄλλῳ , εἰ μὴ κατ’ ἐπιφάνειαν . ὁ δὲ νοῦς αὐτὸς πρὸς ἑαυτὸν ἐπιστρέφει καὶ ἑαυτὸν ὁρᾷ αὐτὸς περὶ αὑτοῦ ζητῶν καὶ αὐτὸς εὑρίσκων . ἀσώματος ἄρα διὰ ταῦτα καὶ ἀνώλεθρος . καὶ μέντοι ἀπολυθεὶς σώματος διανοίᾳ μὲν οὐκ ἐσεῖται προσχρώμενος , μὴ διὰ προτάσεων ἐπὶ συμ - περάσματα πάλιν ἥκων , ἀλλὰ νοῦς ἔσται καθαρὸς δίχα ζητήσεως , ὅτε βού - λοιτο , καὶ ἀχρόνως ἐπιβάλλων τοῖς πράγμασιν , ἅτε δὴ τοὺς λόγους πάντων ἔχων ἐν ἑαυτῷ τῷ μὴ ἐπιθολοῦσθαι σώματι . ) ᾿Απορήσειε δ’ ἄν τις , εἰ ὁ νοῦς ἁπλοῦς ἐστι καὶ ἀπαθὴς καὶ μηδενὶ μηδὲν ἔχοι κοινόν , ὥσπερ φησὶν Ἀναξαγόρας , πῶς νοήσει , εἰ τὸ νοεῖν πάσχειν τί ἐστι . δεῖ γὰρ αὐτὸν σχέσιν ἔχειν πρὸς τὸ νοούμενον καὶ οἷον ἅπτεσθαι αὐτοῦ · εἰ δὲ τοῦτο , οὐκ ἄν εἴη ἀπαθής . πάσχειν μέντοι δοκεῖ τὰ πάσχοντα ὑπὸ τῶν ποιούντων τῷ κοινῆς ὕλης κεκοινωνηκέναι . ἔτι ὁ νοῦς ἢ νοεῖ ἑαυτὸν ἢ οὔ . εἰ μὲν οὖν μὴ νοεῖ , παρὰ τὴν ἐνάργειαν · τίς γάρ ἐστιν ὁ ἀποφαινόμενος περὶ αὐτοῦ τοῦ νοῦ καὶ λέγων ὅτι ἀσώματός ἐστι καὶ ἀπαθὴς καὶ ἀίδιος καὶ πᾶσαν τὴν περὶ ψυχῆς πραγματείαν συνθεὶς καὶ τἄλλα εἰ μὴ αὐτὸς ὁ νοῦς ; ἐπεὶ δὲ νοεῖ ἑαυτόν , ἢ κατὰ ταὐτὸν νοεῖ τε καὶ νοηθήσεται καὶ ἔστιν αὐτῷ νῷ τε εἶναι καὶ νοητῷ , ἢ κατ’ ἄλλο μὲν νοήσει , κατ’ ἄλλο δὲ νοηθήσεται . ἀλλ’ εἰ μὲν τὸ πρῶτον , ταὐτὸν ἔσται αὐτῷ τὸ νῷ τε εἶναι καὶ νοητῷ , καὶ τὸ νοητῷ τε καὶ νῷ . καθὸ γὰρ νοῦς , νοητός · οὐκοῦν καὶ καθὸ νοητός , νοῦς · ὀνόματα γάρ ἐστι πλείονα καθ’ ἑνὸς ὑποκειμένου . εἰ δὲ τοῦτο , πάντα τὰ νοητὰ νοῖ ἔσονται . οὐκοῦν ἐπεὶ τὰ εἴδη πάντα νοητά , καὶ τὸ τοῦ λίθου καὶ τὸ τοῦ ξύλου οὐ γὰρ αἰσθήσει τὸ κατ’ οὐσίαν εἶδος ληπτόν ) · ἔσονται ἄρα καὶ ἐν τοῖς ἀψύχοις νοῖ , ὅπερ ἄτοπον . εἰ δὲ μὴ κατὰ ταὐτὸ νοῦς ἐστι καὶ νοητόν , ἀλλὰ κατ’ ἄλλο μὲν νοεῖ κατ’ ἄλλο δὲ νοεῖται , οὐχ ἁπλοῦς ἔσται οὐδ’ ἀμιγής , ἕξει δὲ πρὸς τῷ νοῦς εἶναι καὶ ἄλλο τι μεμιγμένον αὐτῷ καὶ μὴ ἔχων τι ἴδιον πρὸς τἄλλα ἐσεῖται · ὡς γὰρ ἐκείνων ἕκαστον νοητόν , καὶ αὐτός . καὶ τὰ μὲν ἠπορημένα ταῦτα . ἀπαντῶντες δὲ πρὸς μὲν τὰ πρότερα οὕτω λέγομεν , ὡς διττοῦ τοῦ πάσχειν ὄντος , ὡς ἐν τοῖς πρόσθεν ἐλέγετο , τό τε γὰρ πρὸς φθορὰν ἄγεσθαι πάσχειν ἐτίθεμεν καὶ τὸ πρὸς τελείωσιν ) οὐδὲν ἄτοπον εἰ πάσχειν τὸν νοῦν λέγοιμεν τῷ δέχεσθαι τὰ εἴδη τὰ νοητὰ τελειούμενον , ὥσπερ ὑπὸ τῶν αἰσθητῶν τὴν αἴσθησιν · καὶ καθάπερ ἡ ὄψις περὶ τὸ μέλαν ἡ λευκὸν ἐνεργήσασα οὐκ ἔφθαρτο οὐδ’ ὅπερ ἐκεῖνα κατὰ τὴν ὕλην γέγονεν οὐ γὰρ λελεύκωται ἢ μεμελάνωται ) , οὕτω τοι καὶ τὸν νοῦν ἀπαθῆ μένοντα μὴ καὶ τὴν οὐσίαν , ἀλλὰ μόνα τὰ εἴδη τῶν νοητῶν γνωστικῶς δέχεσθαι . λέγεται μέντοι καὶ νοῦς καὶ αἴσθησις καταχρηστικῶς πάσχειν τῷ ὥσπερ τὰ πάσχοντα τὸ κύριον πάθος δεχόμενα τὸ τοῦ ποιοῦντος εἶδος ἐπιμένειν ἐν αὐτῷ χρόνον τινά οἷον ὁ ἀὴρ παθὼν ὑπὸ τοῦ πυρὸς ἢ τὸ ξύλον καὶ γινόμενον πῦρ ἐπι - μένει μέχρι του τῇ καταδοχῇ τοῦ πυρός ) , καὶ ταῦτα παραμένειν τῇ καταδοχῇ τῶν εἰδῶν · πλὴν τὰ μὲν τρέπεται τὴν οὐσίαν , τὰ δὲ οὐ τρέπεται . καὶ ὁ μὲν νοῦς αὐτοκίνητος ἀφ’ ἑαυτοῦ ποτε νοεῖ , ἡ δὲ αἴσθησις δεῖται τῆς τῶν αἰσθητῶν παρουσίας . καὶ ὁ μὲν μεταβάλλει ἀπὸ τοῦ δυνάμει ἐπὶ τὸ ἐνεργείᾳ οὐ δεχόμενος ἅπερ μὴ εἶχεν εἴδη , ἀλλ’ ἐοικὼς τῷ καθεύδοντι γεωμέτρῃ ὡς ἔχων μὲν τοὺς λόγους ἐμποδιζόμενος δέ , καὶ μόνου χρῄζει τοῦ ἐξυπνίσοντος οὗτος δὲ ὁ ἐνεργείᾳ νοῦς ἢ ὁ διδασκαλικὸς καὶ καθόλου · ἐμπόδιον δὲ αἱ ἐκ τῆς συμπλοκῆς τῆς φαντασίας ἀλλόκοτοι δόξαι , ἃς ἀνακαθαίρων τοῖς ἐλέγχοις γνώριμον ποιεῖ τὸν ἐνόντα θησαυρόν ) , ἡ δὲ αἴσθησις ἐκ τοῦ πρώτου δυνάμει μεταβάλλει δεχομένη ἅπερ μὴ εἶχεν εἴδη , πρὸς δὲ τὰ δεύτερα . ὡς οὐδὲν ἄτοπον , εἰ κατὰ ταὐτὸν νοῦς τε εἴη καὶ νοητόν . οὐ γὰρ ψεῦδος τὸ πᾶν νοητὸν νοῦν ὑπάρχειν , ἀλλ’ ἀληθές τε καὶ ἀναγκαῖον , εἴπερ νοητὰ τὰ κυρίως νοοῖμεν καὶ ἐνεργείᾳ , ταῦτα δὲ τὰ παντελῶς ἄυλα καὶ χωριστά . τὰ μέντοι τῶν αἰσθη - τῶν εἴδη νοητὰ λέγοντες καταχρώμεθα τῷ ὀνόματι · οὐ γὰρ χωριστὰ οὐδὲ κατ’ ἐνέργειαν ἀλλὰ δυνάμει , καὶ τῷ χωρίσαι ταῦτα τὸν νοῦν τῇ ἐπινοίᾳ τῆς ὕλης ὑφίστανται ἄλλως ὄντα ἀνύπαρκτα . ἔτι εἰ ἅμα νοῦς ἐστι καὶ νοητόν , διὰ τί μὴ ἀεὶ νοεῖ τῶν νοητῶν αὐτῷ παρόντων ; καὶ εἰ αὐτὸς νοῦς τε εἴη καὶ νοητόν , διὰ τί μὴ ἑαυτὸν ἀεὶ νοεῖ ἀεὶ αὑτῷ παρών ; ἢ ὅτι λήθῃ ἐμπο - δίζεται · τοῦτο δὲ διὰ τὴν φαντασίαν . εἰ γὰρ καὶ ἀπαθὴς αὐτός ; ἀλλ’ ἡ φαντασία φθαρτή · ταύτης δὲ χωρὶς οὐ νοεῖ ἢ συνεργούσης ἢ ἐμποδιζούσης τῶν ἐν τῷ κόσμῳ τι · μόλις γὰρ ἄν τις τῶν εἰς ἄκρον ἀρετῆς καὶ φιλοσο - φίας ἐληλακότων γνώσεταί τι τῶν νοητῶν ἀφαντάστως . ᾿Επιστῆσαι δ’ ἐν τούτοις χρὴ καὶ τὴν παρὰ τῶν παλαιοτέρων ἀντιλογίαν καὶ ἐπαπόρησιν , ὡς διῄτηται . λέγουσι γὰρ ὡς , εἴπερ ἡ λογικὴ ψυχὴ ἀγράφῳ γραμματείῳ προσέοικε , μᾶλλόν τι κατὰ τὸ πρῶτον δυνάμει τὰ εἴδη τὰ νοητὰ δέχεται . ἔνθεν καὶ οὐ προβιωτὴ τοῦ σώματος ἔσται , ἥπερ ὁ Πλατῶν ἔλεγεν · ἦ γὰρ ἄν καθ’ ἕξιν ἔχειν τοὺς λόγους ἔμελλεν · εἰ δὲ μὴ τοῦτο , ἀρχὴν τοῦ εἶναι εἴληφεν . ἔνθεν δὲ καὶ πέρας ὄξει · πᾶν γὰρ τὸ ἀρξάμενον κατὰ χρόνον καὶ πέρας ἔχει κατὰ χρόνον . οὐκ ἄρα ἀθάνατος . καὶ εἰ ταῦτα , ἔστι δὲ κατ’ αὐτοὺς καὶ ὁ κόσμος ἀίδιος , ἀνάγκη δυοῖν θάτερον ἢ ἀθανάτους οὔσας τὰς λογικὰς ψυχὰς ἀπείρους εἶναι καὶ γίνεσθαι ἄπειρον γὰρ καὶ τὸ παρελθὸν καὶ τὸ γενησόμενον ) , ἢ εἰ τοῦτο ἀδύνατον , θνητὰς εἷναι ὥσπερ καὶ τὰ λοιπά , καὶ ἢ εἰς τὸ μηδαμὴ μηδαμῶς ὂν χωρεῖν , εἴπερ εἰσὶν ἀσώματοι , ἢ εἰς ὕλην ἀνα - λύεσθαι , καὶ οὕτως ἔσονται σώματα . λύεται δὲ τούτοις , ὡς οὐ λέγεται ἡ ψυχὴ δυνάμει , ὡς ἄν τὸ σπέρμα δυνάμει ἄνθρωπον εἴποιμεν · ἀλλ’ ἐπειδὴ ἑκάστου τοῦ σημαινομένου δυνάμει πλάτος τι θεωρεῖται λέγομεν γὰρ καὶ τὴν πρώτην ὕλην δυνάμει εἶναι ἄνθρωπον καὶ τὰ σ·τοιχεῖα καὶ τὸ σπέρμα , καὶ πάντα κατὰ τὸ πρότερον , οὐ μέντοι ὁμοίως ἀλλὰ τὸ μὲν ἐγγυτέρω τοῦ πράγματος , τὸ δὲ πορρωτέρω , καὶ κατὰ τὸ δεύτερον δὲ τὸ καθ’ ἕξιν δυνάμει πλάτος πολύ · ἄλλως γὰρ ὁ ἐγρηγορὼς μὴ ἐνεργῶν δὲ τὸ γεωμετρεῖν , καὶ ἄλλως ὁ καθεύδων δυνάμει καὶ καθ’ ἕξιν γεωμέτραι λέγονται ) , οὕτω καὶ ἡ ψυχὴ κἂν δυνάμει λέγηται καὶ ἀγράφῳ ἐοικέναι γραμματείῳ , διὰ τὴν ἐκ τῶν παθῶν τῆς γνώσεως ἐπιπρόσθησιν τοῦτο λέγεται δοκοῦσα μήδ’ ὅλως ἔχειν . δόξειε δ’ ἂν καὶ ὁ καθεύδων γεωμέτρης ἐστερῆσθαι πάντη , καὶ ὁ νοῦς τῷ τῇ γενέσει πεφύρθαι ἔοικέ που τῷ καθεύδοντι ἢ καρουμένῳ . ὡς οὖν ὁ ἥλιος τὰ χρώματα , δυνάμει ὄντα ἐν τῇ νυκτί , ἀνατείλας ποιεῖ ἐνεργά , οὐ τὴν ὑπόστασιν παρέχων αὐτοῖς , ἀλλ’ ὑφεστηκότα καὶ ἄδηλα ἐμφανῆ ποιῶν , οὕτω καὶ ὁ ἐνεργείᾳ νοῦς τελειοῖ τὸν δυνάμει , οὐκ ἐντιθεὶς ἐν αὐτῷ μὴ ὄντα εἴδη , ἀλλὰ κρυπτόμενα διὰ τὸν ἀπὸ γενέσεως κάρον ἐκφαίνων . καὶ ταῦτα μὲν ἐκεῖνοι · καὶ τοιοῦτόν τι κατ’ αὐτοὺς τῇ ψυχῇ τῆς ἀγνοίας τὸ αἴτιον . οἷς δὲ τὰ θεῖα φιλοσοφεῖται καὶ οὔτε προΰπαρξις οὔτε μεθύπαρξις τῆς ψυχῆς τοῦ σώματος δογματίζεται , ἀλλ’ ἅμα ἄμφω παρὰ τοῦ δημιουργοῦ λαμβάνειν τὴν οὐσίωσιν καὶ τὴν ὕπαρξιν , κἂν ἡ μὲν τελείαν εὐθύς , ὅτιπερ ἄυλος καὶ ἀσώματος , τὸ δὲ πληροῦσθαι διὰ τῆς κατὰ μικρὸν ἐπιδόσεως διὰ τὸ ὑλῶδες καὶ τὸ ἐκ τῶν στοιχείων συντίθεσθαι , ἑτέρως καὶ περὶ τῆς ἀγνοίας αὐτῆς δογματίζεται · τῷ γὰρ μὴ εὐφυῶς ἔτι το ὄργανον ἔχειν κατὰ τὴν βρεφικὴν ἡλικίαν οὔτε πάσας οὔτε τελείας τῆς ψυχῆς τὰς ἐνεργείας κεχώρηκεν αὐτῆς τελείας οὔσης , διαρθρουμένου δὲ τῷ χρόνῳ καὶ τελειουμένου τέλειαι καὶ ὁλόκληροι αἱ ψυχικαὶ δυνάμεις ἐγγίνονται . Ἔτι κἀκεῖνο ἐπισκεψώμεθα , ἆρα ἐνδέχεται τῶν παντάπασι κεχωρισμένων τῆς ὕλης θείων εἰδῶν νοεῖν τι τὸν ἡμέτερον νοῦν ἀχώριστον ὄντα αὐτὸν μεγέθους καὶ ἔτι συνόντα σώματι . ἢ τοῦτο μὲν καὶ προηπόρηται καὶ προλέλυται , ὡς καὶ νοεῖ ταῦτα καὶ παραμένων σώματι , εἰ καὶ μὴ οὕτως ὡς μετὰ τὴν ἀπαλλαγὴν τῆς παχύτητος · καὶ τὸ θειότατον καὶ ἀθάνατον αὐτοῦ τῆς φύσεως ἐν τούτῳ δείκνυται μάλιστα . πολλοὶ γὰρ τῶν πάλαι φιλοσοφησάντων μακαρίων ἀνδρῶν καὶ πολλάκις περὶ αὐτῶν ἡμᾶς ἐδίδαξαν , καὶ ἡμεῖς δὲ ὅταν εἰς τὸν κόσμον ἀποβλέποντες πρὸς τὴν τοῦ θεοῦ ἀναγώμεθα ἔννοιαν , οὐ τὸ πᾶν τοῦτο αἰσθήσεως ἢ φαντασίας εἶναι τιθέμεθα , ἢ ὅσον ἐρεθίσαι τοὺς ἐναποκειμένους ἐν ἡμῖν λόγους , ἀλλὰ τοῦ ἀκροτάτου τῆς ψυχῆς μέρους καθαρὰς ἐννοίας . πρὸς τούτοις κἀκεῖνο ζητήσωμεν , πότερον ὃν ὑμνοῦμεν ἐνεργεία νοῦν καὶ τελειοῦντα τὸν δυνάμει ἐν ἡμῖν ἐστιν , ὥσπερ ὁ δυνάμει , ἢ ἔξωθεν καὶ οὐχ ἡμέτερος . τινὲς μὲν ἴσως ὑπολάβοιεν ἂν τὸν θεῖον τοῦτον εἶναι καὶ δημιουργικὸν καὶ καθόλου , ἐπεὶ τὰ πάντα ποιεῖν ἀκούουσι καὶ νοεῖν · οὐ γὰρ ἀνθρωπίνου νοὸς τοῦτο . τοῦτο δὲ οἶμαι λέληθεν αὐτούς · οὐ γὰρ θεολογοῦμεν ἐνταῦθα . ἄλλοι ἕτερον ἔξωθεν καὶ αὐτόν , δεύτερον μὲν τοῦ πρώτου καὶ θείου , προσεχῶς δὲ καὶ ὑπερ - κείμενον ἡμῶν καὶ ἐλλάμποντα τῷ ἡμετέρῳ νῷ . πρὸς τοῦτο καὶ τὸ τοῦ φωτὸς αὐτοῖς τείνει παράδειγμα . ἕτεροι οὐκ ἀλλότριον τῆς ἡμετέρας ψυχῆς , ἀλλ’ ἐν αὐτῇ καὶ δύο νόας εἶναι , τὸν μὲν δυνάμει τὸν δὲ ἐνεργείᾳ , καὶ τὸν δυνάμει τελειοῦσθαι ὑπὸ τοῦ ἐνεργείᾳ , καὶ τὸν μὲν δυνάμει ἀεὶ ἐν τῇ ψυχῇ εἶναι , τὸν δὲ ἐνεργείᾳ θύραθεν ἐπεισιέναι . ἄλλοι τὸν διδασκαλικὸν τοῦτον εἶναι , ὃς τε - λειοῖ τὸν ἐν ἄλλῳ δυνάμει παρατιθέμενος τὰ τῶν ἐπιστημῶν θεωρήματα καὶ νοήματα , καὶ αὐτὸς ἐκ δυνάμεως εἰς ἐνέργειν ἀχθείς ποτε . πέμπτη πρὸς τούτοις δόξα , ἣν οἶμαι καὶ μᾶλλον ἀληθῆ , ἣ ἕνα καὶ τὸν αὐτὸν εἶναι λέγει τὸν δυνάμει καὶ ἐνεργείᾳ , καὶ οὐκ ἔξωθεν ἀλλ’ ἐν μιᾷ τῇ αὐτῇ ψυχῇ καὶ ἐν ἑνὶ καὶ τῷ αὐτῷ καθ’ ἕκαστα ἀνθρώπῳ , διαφέροντα δὲ ἑαυτοῦ τῷ τελείῳ καὶ ἀτελεῖ . κατ’ ἄλλην δὲ καὶ ἄλλην ἐκδοχὴν καὶ αἱ λοιπαὶ δόξαι προσβιβαζό - μεναι ἀληθεύουσι . ) Τούτων οὕτω διωρισμένων λείπεται καὶ περὶ τοῦ ὀρεκτικοῦ μορίου τῆς ψυχῆς εἰπεῖν . πρότερον δὲ ἐκεῖνο τῶν ἀναγκαίων ἐγνῶσθαι ὡς ἔστι τις ἀνα - λογία τῆς αἰσθητικῆς ψυχῆς καὶ τῆς διανοητικῆς , καὶ ὡς ὁρμὴ καὶ ὄρεξις ἀμφοτέροις , καὶ ἡ μὲν κατὰ νοῦν ἀγαθῶν οὖσα καλεῖται βούλησις , κακῶν δὲ φυγή . τὸ μὲν δὴ αἰσθάνεσθαι ὅμοιον τῷ φάναι μόνον ἐντὸς τὴν ψυχὴν καὶ νοῆσαι ὅρον ἁπλῶς · ὅταν δὲ ἡδὺ ἢ λυπηρὸν ὧδε , ἐκεῖ οἷον κατάφασις καὶ ἀπόφασις , καὶ τότε δὴ ἡ ψυχὴ ἢ διώκει ἢ φεύγει . ὅταν γὰρ ἡ αἴσθησις τὴν οὐσίαν τῶν αἰσθητῶν γινώσκῃ , οἷον τοῦ θερμοῦ ὡς θερμοῦ , διακρίσεως μόνης αἰσθάνεται καὶ πυρώδους οὐσίας · ὅταν δὲ μετὰ φαντασίας ὡς πρὸς τὸ ζῶον ἀναφέρουσα κρίνῃ οὐ μόνον ὡς αἰσθητήν , ἀλλὰ καὶ ὡς ἀνιαρὰν ἢ ἡδεῖαν , ὄρεξις λέγεται , καὶ ἢ φεύγει ὡς φθαρτικὴν ἢ διώκει ὡς σωστικήν . καὶ ἔστι τὸ ὀρεκτικὸν ταὐτὸ τῇ αἰσθητικῇ δυνάμει κατὰ τὸ ὑποκείμενον , τῷ λόγῳ δὲ διάφορον · ἡ μὲν γὰρ αἴσθησις , ὥς γε εἴρηται , ἁπλῆ ἐστι τοῦ αἰσθητοῦ γνῶσις ὡς αἰσθητοῦ , ἡ δὲ ὄρεξις ὡς φθαρτικοῦ τοῦ ζώου ἢ σωστικοῦ . καὶ οὐκ ἄλλο τι τὸ ἥδεσθαι ἢ λυπεῖσθαι καὶ τὸ φεύγειν ἢ διώκειν , ἅπερ εἰσὶ τοὐ ὀρεκτικοῦ ἐνέρ - γειαι , ἢ τὸ αἰσθάνεσθαι ὡς συμμέτρου ἢ ἀσυμμέτρου αὐτῷ . καὶ αὕτη μὲν ἡ κατὰ τὴν αἴσθησιν ὄρεξις , ἥτις ἔσται καὶ ἐν ἀλόγοις , σύνθετος ἐκ φαντασίας καὶ αἰσθήσεως . ἡ δὲ κατὰ τὸν λόγον καὶ τὸν πρακτικὸν νοῦν , ἐπειδήπερ ὑπόκεινται τῇ διανοητικῇ ψυχῇ τὰ φαντάσματα μνήμῃ σωζόμενα ὥσπερ τῇ αἰσθήσει τὰ αἰσθητά , εἰς ἅπερ ὁ νοῦς ὁρᾷ , ὅταν μὲν ὡς ἁπλοῦν τὸν τύπον ἴδῃ τοῦ αἰσθητοῦ , ἀπλοῦν αὐτοῦ ἴσχει τὸ νόημα , καθ’ ὃ γίνεται ἀληθεύων περὶ τῶν αἰσθητῶν ἄνευ συνθέσεως , ἀναλογῶν τῇ ἁπλῇ αἰσθήσει · ὅταν δὲ ὡς ἀγαθόν τι τούτων ἢ κακὸν ὑπολάβῃ τῷ ζῴῳ , ἤδη σύνθετον γίνεται , ᾧ ἕπεται φυγὴ καὶ δίωξις , ἀνάλογος τῇ τοῦ ἡδέος αἰσθήσει καὶ λυπηροῦ . καὶ ἡ μὲν κατ’ αἴσθησιν ὄρεξις ἀεὶ τοῦ παρόντος , ἡ δὲ λογιστικὴ καὶ τοῦ μέλλοντος . ὡς γὰρ παρούσης αἰσθήσεως κινούμενον τὸν φρυκτὸν ὁ νοῦς ὁρῶν ὁ πρακτικὸς γνωρίζει ὅτι πολέμιοι , καὶ διώκειν ἐπιτάττει ἢ φεύγειν , οὕτω καὶ αἰσθήσεως ἀπούσης ἀναπλάττων τοῦτο τῇ φαντασίᾳ , ὡς εἴ ποτε τοιοῦτον ἔσεται , τί δεῖ ποιεῖν , βουλεύεται περὶ τῶν μελλόντων συντιθεὶς πρὸς τὰ παρόντα , καὶ κρίνας διώκει ἢ φεύγει . τοῦτο δέ ἐστι τὸ ἐν τοῖς πρακτοῖς ἀγαθὸν ἢ κακόν · ταῦτα γὰρ καὶ τέλη καὶ ἀρχαὶ τῷ πρακτικῷ νῷ , δι’ ἃ τὴν αἵρεσιν ποιεῖται καὶ τὴν φυγήν . οὐ μόνον δὲ ἐπὶ τοὐ πρακτικοῦ νοῦ ἀρχὴ τελικὴ τὸ ἀγαθὸν ἢ κακόν , ἀλλὰ καὶ τοῦ θεωρητικοῦ , ᾧ ἔργον τὸ ἀληθὲς ἰδεῖν καὶ τὸ ψεῦδος · ἔστι γὰρ τὸ ἀληθὲς καὶ τὸ ψεῦδος ἀγαθὸν καὶ κακὸν ἄνευ πράξεως . διαφέρει μέντοι τὸ ὡς ἀληθὲς ἀγαθὸν τοῦ πρακτικοῦ ἀγαθοῦ καὶ τὸ ὡς ψευδὲς κακὸν τοῦ πρακτι - κοῦ κακοῦ , ὡς ἐκεῖ μὲν τὸ ἀληθὲς ἁπλῶς ἐστιν ἀγαθὸν καὶ φύσει , καὶ τὸ ψεῦδος ὁμοίως κακόν , τὸ δ’ ἐν τοῖς πρακτοῖς οὐχ ἁπλῶς ἀλλὰ ποτὲ καὶ τινί , οἷον τὸ λούσασθαι ἢ βαδίσαι ἢ γυμνάσασθαι • καὶ τὸ μὲν τῆς λογικῆς ψυχῆς πρακτικὸν οὐδὲν νοεῖ ἄνευ φαντάσματος , τὸ δὲ θεωρητικὸν οὐ πᾶν . καὶ ἔτι μᾶλλον ὁ ἐνεργείᾳ νοῦς γεωμετρικὰς μέν τινας θεωρίας φαντάσεται ὡς περί τι πρακτικάς · ὅταν δὲ θεωρῇ τὸ νόημα τὸ περὶ τοῦ τριγώνου , ὅτι αἱ τρεῖς γωνίαι δυσὶν ὀρθαῖς ἴσαι καὶ αἱ δύο πλευραὶ τῆς λοιπῆς μείζους καὶ τὰ ὅμοια , εἰ καὶ τὸ τρίγωνον ἄνω καὶ κάτω φέρομεν , ἀλλ’ οὖν τὸν λόγον αὐτὸν καθαρὸν ἐπισκοποῦμεν . καὶ ὅταν τὰς λογικὰς μεθόδους ἀποδεικνύῃ ὡς τρία σχήματα τοῦ κατηγορικοῦ συλλογισμοῦ καὶ τρόποι ἀποδεικτικοὶ τόσοι καὶ ἀντιστροφὴ προτάσεων τοῦτο καὶ ἐῶ λέγειν , ὅταν περὶ τῶν νοητῶν καὶ ἀύλων εἰδῶν συλλογίζηται ) , πῶς ἢ τίνα φαντάσεται ; ἐπεὶ δὲ τῶν νοητῶν , ὡς πολλάκις εἴρη . τᾶι , τὰ μὲν ἐνεργείᾳ καὶ φύσει νοητὰ τὰ δὲ θέσει , ὄντα φύσει αἰσθητά , οἷα τὰ μαθηματικὰ σχήματα , κινήσεις καὶ ἁρμονίαι καὶ ἀναρμοστίαι αἵ τε τῶν αἰσθητῶν ἕξεις καὶ διαθέσεις καὶ οἱ φυσικοὶ λόγοι , ἀδύνατον ἄνευ αἰσθήσεως τὴν περὶ ταῦτα ἐπιστήμην ἐγγενέσθαι τῇ ψυχῇ . διὰ τοῦτο μὴ αἰσθανόμενος μηδὲν οὐδ’ ἂν μάθοι τούτων , ὅταν τε θεωρῇ , ἀνάγκη ἐν φαντάσματι θεωρεῖν · τὰ γὰρ φαντάσματα ὥσπερ αἰσθήματά εἰσιν ἄνευ ὕλης . τὰ μέντοι πρῶτα νοήματα τὰ περὶ τῶν ἀύλων εἰδῶν τῶν φύσει νοητῶν καὶ ἐνεργείᾳ , ἐπείπερ ἄνευ αἰσθήσεως , καὶ ἄνευ φαντασίας . ἔστι γὰρ ἡ φαντασία ἕτερον φάσεως καὶ ἀποφάσεως · συμπλοκὴ γὰρ νοημάτων ἐστὶ τὸ ψεῦδός τε καὶ τὸ ἀληθές . Ὥσπερ δὲ ὁ ἀὴρ παθὼν ὑπὸ χρώματος τοιανδὶ τὴν κόρην ἐποίησεν , αὕτη δὲ ἕτερον τὸ πνεῦμα τὸ ὀπτικόν , καὶ ἡ ἀκοὴ καὶ ἡ ὄσφρησις καὶ αἱ λοιπαὶ κατ’ εἶδος αἰσθήσεις εἰς οἰκεῖον ἔνδον ἑκάστη τὸ κατάλληλον ἀπὸ τῶν ἔξω καταντᾷ τέλος , ἓν μὲν τῷ ὑποκειμένῳ διάφορον δὲ τῷ λόγῳ , οὕτω καὶ κοινόν τι πέρας πάλιν τὸ ὁρίζον εἰς ἓν καὶ συνάγον φανήσεται τὰ διάφορα πέρατα , τὸ ἀπλῶς αἰσθητικὸν τῆς ἁπλῆς αἰσθήσεως , καθάπερ καὶ πρόσθεν ἐλέγετο . ὡς γὰρ λευκὸν καὶ μέλαν ἑνὶ τῷ ὑποκειμένῳ τῷ ὀπτικῷ κρίνεται , διαφόρῳ δὲ τῇ δυνάμει , καὶ βαρὺς ψόφος καὶ ὀξὺς ἑνὶ τῷ ἀκουστικῷ , καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων , οὕτω τοι καὶ τὸ κοινὸν πρὸς τὰ διάφορα τῶν αἰσθητῶν , χρῶμα ψόφον ὀσμὴν καὶ τὰ λοιπά , ἕξει κριτήριον , ἓν μὲν καὶ ἀμερὲς ὅν , πολυειδὲς δὲ καὶ τῷ λόγῳ διάφορον , πέρας ὂν περάτων καὶ κοινοτήτων κοινότης καὶ κρινόντων κριτήριον . ἔχει δὲ οὕτως ὡς τὸ λευκὸν πρὸς τὸ μέλαν , οὕτω τὸ κρῖνον ἑκάτερον πρὸς τὸ κρῖνον ἑκάτερον · ἀνάλογα γάρ . διὸ καὶ ἐναλλὰξ ὡς ἡγούμενον πρὸς ἡγούμενον καὶ ἑπόμενον π·ρὸς ἑπόμενον . ἐκεῖνο δ’ ἐκείνου ἀντελαμβάνετο , καὶ τοῦτο τούτου ἀντιλήψεται . ἀλλὰ μὴν ἓν τῷ ὑποκειμένῳ τὰ διαφόρως κρίνοντα · μία γὰρ δύναμις ἡ ὀπτική . καὶ ἐπὶ τῶν διαφόρων δὲ τὸ κοινὸν οὕτως ἕξει . ὃ γὰρ ἐπὶ τῶν ὁμογενῶν καὶ ἐναντίων ἐθεωρήσαμεν , τοῦτο καὶ ἐπὶ τῶν ἑτερογενῶν οὐδὲν κωλύει συμβαίνειν . καὶ δὴ ὡς τὸ λευκὸν πρὸς τὸ γλυκύ , τὸ κρῖνον πρὸς τὸ κρῖνον καὶ ἐναλλάξ · ἀνάλογα γάρ . καὶ ὡς ἐκεῖ ἓν τῷ ὑποκειμένῳ τὰ τῶν ἐναντίων ἐφάνη κριτήρια , οὕτω τῶν διαφόρων ὧδε · τί γὰρ διοίσει ἀπορεῖν , πῶς τὰ μὴ ὁμογενῆ κρίνει ἢ τὰ . ἐναντία ; οὐκ ἀκριβοῦμεν δὲ τὰ τῆς ἀναλογίας . εἰς τί δὲ ὅλως ταῦτα καίπερ ἀπερρηγμένα δοκοῦντα τῆς συνεχείας ἐμβέβληνται , ἢ ὡς ἄν ἐκεῖνο δειχθῇ · ὡς αἴσθησις πρὸς αἰσθήσεις ἔχει ἡ κοινὴ πρὸς μερικὰς καὶ αἰσθητὰ πρὸς αἰσθητά , καὶ νοῦς πρὸς νοήσεις ἕξει καὶ νοητὰ πρὸς νοητά . ὁμοίως γὰρ κἀκεῖ κἀνταῦθα βαθμίδες αἰσθήσεως καὶ νοήσεως , καὶ τὸ συναγωγὸν ἐν ἀμφοτέροις ἐκ πολλῶν ἓν καὶ μία ἡ διὰ πάντων ἥκουσα δύναμις .
Lemmas: ὥσπερ δέ ὁ αὐτός εἰμί ὁ κατά ἐνέργεια ἐπιστήμη ὁ πρᾶγμα , ὁ δέ κατά δύναμις χρόνος πρότερος ἐν ὁ εἷς ὁ νῦν , ὅλως δέ οὐδέ χρόνος ( εἰμί γάρ ἐκ ἐντελέχεια εἰμί πᾶς ὁ γίγνομαι ) , οὕτως καί ὁ κατά ἐνέργεια νόος ὁ αὐτός εἰμί ὁ νοητός ἢ ὁ ὁ εἶδος αὐτός δέχομαι ἢ ὁ πάντως καί αὐτός νοητός εἰμί · καί ἐν μέν ὁ αὐτός καί εἷς ἄνθρωπος πρότερος εἰμί ὁ δύναμις νόος ὁ χρόνος ὁ κατά ἐνέργεια · εἰμί μέντοι πρός ὁ πᾶς ἀφοράω , οὐδέ χρόνος . εἰμί γάρ καί ὁ κατά ἐνέργεια καί πρῶτος καί ὁ διδασκαλικός , ὑπό ὅς ὁ δύναμις τελειόω . καί ὁ ἐνεργός μέν ἁπλόος ἐπιβολή γιγνώσκω ὁ ἁπλόος οὐσία , δύναμις ὅς εἰμί καί ἄγω εἰς τελέω μετά σύνθεσις ποιέω ὁ πρόοδος , καί διάνοια οὗτος ἢ δόξα κατονομάζω . ( οἰκεῖος δέ ἄν ἐν οὗτος καί τις ὁ Πυθαγόρειος προσιστορέω · διαιρέω γάρ ὁ εἰμί πρός ὁ ὁ Ψυχή κριτήριον καί συμβιβάζω πρός ἀλλήλων , οὗτος φημί ὁ εἰμί ὁ μέν νοητός ὁ δέ αἰσθητής . καί ὁ νοέω - ὁ ὁ μέν ἰδίως νοητός καλέω καί ἐπιστητός , ὁ δέ διανοητής . καί πρῶτος μέν εἰμί ὁ νοητός , δύο δέ καί ὑποδεέστερος ὁ διανοητής . ὁ δέ αὖος αἰσθος - ὁ ὁ μέν ἰδίως αἰσθητής , ὁ καί δοξαστής , ὁ δέ εἰκαστής . δοξαστός μέν καί ἰδίως αἰσθητός ὁ κατά μέρος σῶμα , οἷος λίθος , ξύλον , ὁ τέσσαρες στοιχεῖον . οὗτος δέ εἰμί ἐν αἰσθητός πρῶτος , μετά ὁ ἀσθενής ἄλλος καί οὐ ὅμοιος , ἐπη - κολούω δέ ὁ πρῶτος . εἰμί δέ οὗτος ὁ σκιά · καί γάρ ὁ σκιά πορακολουθήματα ὁ σῶμα , καί εἰμί μή ἔχω ἄλλος τίς ὑποβάλλω σῶμα , οὐ ἄν φαίνω . εἴδωλον οὖν ὁ σκιά καί ὁ ἐν ὕδωρ καί κάτοπτρον ἐν ἄλλος καί οὖον κατά ἑαυτοῦ εἰμί οὐδέ ἄλλος δίχα φαίνω , ἀλλά εἰς ἄλλος σῶμα πίπτω , ὅς ὑποσπάω οὖον φαίνω . διό αἰσθητός μέν εἰμί ἐν ] ὁ γένος , ὅτι ὑπό αἴσθησις πίπτω , εἰκαστής δέ μᾶλλον καί πιστευτός ἢ υποστατός , κατά πίστις λέγω ὁ μή ἐπί ὁ ἀποδεικτικός , ἄλλως δέ εἰς παραδοχή παραλαμβάνω ἀπό ὁ ὁ προφέρω πίστις . καί γάρ ὁ ὁ σκιά οὐ ἀπό ἑαυτοῦ ἔχω ὁ ἀντιληπτικός , ἀπό δέ ὁ σῶμα , εἰς ὁ πίπτω καί ἐν ὅς ἀναπαύω φαίνω . ἔχω οὖν ὁ ἀβέβαιον ὁ τοιοῦτος πίστις · καί γάρ οὗτος εἰμί ἀφίστημι ὁ κάτοπτρον ἢ ὕδωρ ἢ ἐδ·άφους , οὐδείς ἄν εἰμί ὁ σύνολον . ὥστε καί ὁ σῶμα δοξαστής εἰμί καί ὁ εἰμί ἐν ὁ δοκέω κτάομαι ὁ σκιά ἔτι μᾶλλον ὑποβαίνω ὁ μή ἔχω ἐκ αὐτός ὁ στερέμνιος ἀλλά ἐπερείδω ἐπί ἄλλος . οὗτος δή ἔοικα καί ὁ διανοητής , λόγος ἔχω πρός ὁ ἐπιστητός καί νοητός , ὅς ὁ εἰκαστής πρός ὁ αἰσθητής τε καί δοξαστής . ὁ τε γάρ ἰδέα οἱονεί κατά ἐπαφή ἔχω ὁ νόος ὁ εἰμί εἰμί εἰμί , ὁ δέ διανοητής , ὅσπερ εἰμί ὁ γεωμετρικός , ὑπό ὁ διάνοια βλέπω , οὐκέτι ὁ διάνοια αὐτός κατά εὐθύς2 καί οἷος κατά ἐπιβολή πελάζω , ἀλλά διά λόγος μᾶλλον ὁ ἐπί αὐτός γίγνομαι πέλασις καί οἷος ἀπό ὁ ἰδέα κατέρχομαι ὡς ἐπί εἴκασμα ἐκεῖνος καί εἴδωλον νοητός · ὁ τε εἰκαστής καί ἐν ὁ σκιά ὑποβαίνω παρά ὁ αἰσθητής , ὁ ἐκεῖνος μέν κατά ἑαυτοῦ ὑποπίπτω ὁ αἴσθησις κατά εὐθυωρία , ὁ δέ ἐν ἄλλος καί ἐπί ἄλλος καί διά ἄλλος θεωρέω . οὖον γάρ κατά ἑαυτοῦ ὁ σκιά , ἀλλά ἢ ἐν ὁ ἔδαφος αἰσθητός εἰμί κατά ἑαυτοῦ ἢ ἐν ὁ κάτοπτρον ἢ ἐν ὁ ὕδωρ , ὅσπερ εἰμί κατά ἑαυτοῦ αἰσθητής . οὗτος καί ὁ μαθηματικός ὥσπερ ἐν ὁ ἰδέα ἔοικα φαντάζω καί ἐπί ἐκεῖνος ἔχω ὁ ἐπέρεισμα · οὖον γάρ δή ἀπό ὁ αἰσθητής κατά ἀφαίρεσις ἐπινοέω οὗτος , ἀλλά ὑποβαίνω ἀπό ὁ ἰδέα ὁ εἰδωλικός ἔχω ἀπό ἐκεῖνος , ὁ προσλαμβάνω καί μέγεθος καί ἐν διάστασις φαντάζω . ὅσπερ γάρ ἐν ὁ ὁ αἰσθητής εἴδωλον ὁ ἀμενηνός καί κατά ἑαυτοῦ ἀνετέρειστον , οὗτος ἐν ὁ νοητός ὁ ἔνογκος καί διαστατός · ἀλλά ἐπεί καί οὗτος σπεύδω πρός ὁ ἄογκος καί ἀμερής , ἐπαναπαύω ἔοικα ἐν ὁ ὁ ἰδέα ἀμέρεια , ὡς ὁ σκιά ἐν ὁ ὁ αἰσθητής ἀντιτυπία . ὥσπερ τοίνυν ὁ διανοητός ὁ νοητός χόω , οὗτος καί ὁ διάνοια ὁ νόησις . διόπερ καί Βροτῖνος ἐν ὁ περι νόος καί διάνοια χωρίζω αὐτός ἀπό ἀλλήλων ὅδε λέγω “ ὅς δέ διάνοια ὁ νάω μέγας εἰμί , καί ὁ διανοοιδανω ὁ νοατῶ ὁ μέν γάρ νόος εἰμί ὁ τε ἁπλόος καί ὁ ἀσύνθετος καί ὁ πρῶτος νοέω καί ὁ νοέω ” τοιοῦτος δέ εἰμί ὁ εἶδος · καί γάρ ἀμερής καί ἀσύνθετος καί πρότερος εἰμί ὁ ἄλλος ) , “ ὅς δέ διάνοια ὁ τε πολλαπλόος καί μεριστός καί ὁ δύο νοέω · ἐφίστημι γάρ καί λόγος ὁ προσλαμβάνω . παραπλήσιος δέ καί ὁ διανοατη · οὗτος δέ εἰμί ὁ ἐπιστάτης καί ὁ ἀποδεικτός καί ὁ κάθος ὁ ὑπό 70 ) νόος διά ὁ λόγος καταλαμβανόμεωα ” . ἐν δή οὗτος μείζων μέν λέγω ὁ διάνοια καί ὁ διανοητός νόος καί νοητός , οὖον ὁ δύναμις ἀλλά ὁ πλῆθος · ἐναντίος δέ ἔχω οὗτος πρός ἀλλήλων . ἀφορίζω δέ αὐτός ἀπό ἀλλήλων οὖον οὗτος μόνος , ἀλλά καί ὁ ὁ μέν ἀπολάω εἰμί καί ἀσύνθετος , ὁ δέ πολυειδής καί σύνθετος · καί διότι ὁ μέν πρῶτος νοέω καί νοέω , ὁ δέ δύο καί παρά ἐκεῖνος λαμβάνω ὁ ἐνέργεια οὗτος . καί ὁ μέν ἐν εἶδος ἵστημι , ὁ δέ ἐν λόγος πολλαπλός ποιέω ὁ ἐνέργεια · καί ὁ μέν εἰμί ἀμέριστος , ὁ δέ μεριστός · καί ὁ μέν ἀγαθός ἀποδεικτικός Συλλός - γισμοω , ὁ δέ συλλογίζομαι τίς περί ὁ ὄνος · καί ὁ μέν αὐτός εἰμί ὁ εἰμί , ὁ δέ ἐν ὁ καθόλου περιλαμβάνω καί συνεμφαίνω ὁ κατά ἕκαστος · καί ὁ μέν ἄυλος καί καθαρός ἐνέργεια χράω , ὁ δέ συμμείγνυμι ἔχω ὁ νόησις · ὁ γάρ νάω διά ὁ λόγος καταλαμβάνω ὁ οἰκεῖος γνωστός , ἢ ὁ νάω μετά λόγος . συμβαίνω δή οὖν ἐκ οὗτος ὁ τε κρίνω πρᾶγμα καί ὁ κριτήριον αὐτός διΐστημι ἀπό ἀλλήλων , ὡς ὁ μέν διανοητός ὁ νοητός διαφέρω , ὁ δέ διάνοια ὁ νόος . ὡς τέσσαρες μέν εἰμί διαφορά ὁ εἰμί , τέσσαρες δέ ὁ · κρίσις ἀρχή , καί ὡς ὁ λόγος μέσος ἔχω ἐφάπτω ὁ δύο ἄκρος , νοητός τε καί αἰσθητής , ἐν τέλος τάξις πρός ὁ νόος καί ὁ αἴσθησις καθίστημι , ὡς ἀρχή εἰμί ἑαυτοῦ , καί ὑπό αὐτός ἀποτελέω . τέσσαρες δή εἰμί ὁ κρίνω δύναμις τάξις τις αὐτός θεωρέω καί ὁ ἐνέργεια διαιρέω τυγχάνω · ἐπί μέν ὁ ἄκρος νόησις , ἐπί δέ ὁ δύο διάνοια , ἐπί δέ ὁ τρίτος πίστις , εἰκασία δέ ἐπί ὁ τέταρτος . καί ὑπό νόησις μέν διαλεκτικός τάσσω · οὗτος γάρ ὁ νόος ὁ εἰμί καί ὁ εἴσειμι ὁ ανυπόθετος θεωρέω , καί λόγος ἔχω περί πᾶς δίδωμι αἰσθητός τε οὐδείς προσχράομαι , ἀλλά ὁ νοητός εἶδος . διαλεκτικός δέ λέγω οὖον ὁ περιάγω ὁ προσδιαλέγομαι εἰς ἀντίφασις , ἀλλά ὁ ἐπισκοπέω ὁ εἰμί ὁ εἰμί , ὁ ἀνυπόθετος φιλοσοφία , ὅς μετά ὁ φυσικός καί θεολογία προσονομάζω . διάνοια δέ σύστοιχος ὁ μαθηματικός καί ὁ φυσικός , ὁ μέν εἰμί περί ὁ πάθος καί εἶδος ὁ ποσός , ὁ δέ περί ὁ καθόλου λόγος ὁ σῶμα ὁ αἰσθητής καί ὁ οὗτος ἕπομαι ὅς σῶμα . οὗτος ἀληθής μέν καί γενναῖος καί ὁ ἡμέτερος συνᾴδω πλήν ὁ περί ὁ μάθημα - Κῶς · οὖον γάρ ὥσπερ ἐγώ ἐκ ἀφαίρεσις ὁ αἰσθητής τίθημι . ὁράω δέ καί ὁ οὗτος ἑξῆς φημί , καί ὅστις οὐσία ὁ λογικός ψυχή τίθημι · ὁ γάρ μέσος ἀποφαίνω καί μαθηματικός . ἀναφέρω οὖν , φημί , καί ὁ περί ὁ Ψυχή ἐν ὁ μαθηματικός . καί εἷς μέν γένος ὁ ἐν ὁ μάθημα εἰμί οὐ ἄν τις αὐτός εὔλογος τίθημι κατά ὁ τοιοῦτος ἐπι - βολή ὁ θεωρία · μεριστός γάρ ἄν οὗτος γίγνομαι ὁ περί ὁ μαθηματικός οὐσία γνῶσις . διόπερ οὔτε ἰδέα ὁ πάντῃ διαστατός οὔτε ἀριθμός αὐτός · κινητός οὔτε ἁρμονία ἐν λόγος ὑφίστημι οὔτε ἄλλος οὐδείς τοιοῦτος κατά ἴδιος ἀφοριστέον περί αὐτός · κοινός δέ συμπλέκω πᾶς ἄξιος , ὡς ὁ Ψυχή καί ἰδέα εἰμί ἀριθμός καί κατά ἀριθμός ἁρμονία περιέχω ὑφίστημι · πᾶς τε συμμετρία κοινῶς , ὅσος ποτός εἰμί ὑπό ὁ μαθηματικός , ὑπό οὗτος ὑποτακτέον , ὁ τε ἀναλογία ὅλος ὑπό αὐτός θετέος . διά δή οὗτος γεωμετρικός τε ὁμοῦ καί ἀριθμητικός καί ἁρμονικός ἀναλογία συνυπάρχω . ὅθεν δή καί λόγος ὁ κατά ἀναλογία ὁ αὐτός εἰμί , ὁ τε ἀρχή ὁ εἰμί ἔχω τις συγγένεια καί πᾶς ἐφάπτω ὁ εἰμί καί πρός πᾶς ὁμοιόω δύναμαι . αἰτία μέν οὖν εἰμί τοιοῦτος . ὁ τοιοῦτος ὑπόληψις · πρός δέ ὁ θεωρία ἀφορμή ἄν γίγνομαι ὁ μαθηματικός ὁμοῦ καί ὁ περί ὁ Ψυχή , εἰμί καθοράω ὡς ὁ περαίνω πᾶς καί ὁρίζω ἀπό ὁ ἀριθμός εἰς αὐτός ἐφήκω , ὁ δέ ἑνιαῖος λόγος ἀπό ὁ ὁ εἷς φύσις . ὁ δέ εἰς μέγεθος καί αὔξησις πρόειμι δύναμις καί ἔχω περιουσία , ὥστε πᾶς δίδωμι αὐτός ὁ μέτριος , ἀπό ὁ γεωμετρικός οὐσία πάρειμι . ὁ δέ δύναμις ὁ ἐναρ - μονίας κίνησις τάξις τε καί λόγος συμμετρία , ὅς τε ἐν ἀριθμός σύμφωνος ἢ συμφωνία περιέχω ἀμετρία ἀπό ὁ κατά οὐσία ἁρμονία παραγίγνομαι . διόπερ καί ἁρμονία κατακούω ὁ ψυχή καί χαίρω ὁ ἁρμόζω , ὡς εἰμί αὐτός ἁρμονία . ἐκ τε ἀριθμός καί ἄλλος τοιοῦτος μαθηματικός μέτρον ὁ οὐσία ἔχω , ὅσπερ συγγένεια παραδέχομαι πρός τε ὁ νοητός εἶδος καί ὁ αἰσθητός οὐσία καί ὁ ἔνυλος εἶδος . πρός γάρ πᾶς οὗτος ὁ πάρειμι δόξα δίδωμι θεωρία ἀφορμή , ὡς ἱκανός εἰμί ὁ οὕτως ὑποτίθημι μάθημα - Τίκης δόξα πᾶς ὁ τοιοῦτος νόημα παρέχω . ἵνα δέ συναιρέω ὁ ὅλος δόξα , ἐν λόγος κοινός πᾶς ὁ μάθημα ὁ ψυχή νοέω εἰμί , ἔχω μέν ὁ κριτικός αὐτός , ἔχω δέ καί ὁ γεννητικός τε καί ποιητικός αὐτός ὁ ἀσώματος μέτρον , ὅς καί ὁ γενεσιουργία δύναμαι τις προσαρμόζω ὁ ἔνυλος εἶδος , ὁ τε διά εἰκών ἀπεργασία ἐκ ὁ ἀφανής εἰς ὁ φανερός πρόειμι συνάπτω τε ὁ ἔξω ὁ εἴδομαι . κατά γάρ πᾶς οὗτος , ὡς συλλήβδην εἶπον , ὁ ὁ Ψυχή λόγος περιέχω ἀπό ἑαυτοῦ ὁ ὅλος ὁ μάθημα συμπλήρωσις . πότερος δέ μίγμα ἐκ πᾶς εἰμί ὁ ἐν ὁ μάθημα εἰμί , ἢ πᾶς ὑφίστημι αὐτός κατά εἷς λόγος προηγούμενος , χρή διασκέπτομαι . εἰμί μέν οὖν σύμμιξις εἰμί ἀπό ὅλος , προυπάρχω αὐτός ὁ συμπληρωτικός ἀπό ὅς σύνειμι συγκιρνάω , καί οὐκέτι ἄν εἰμί οὗτος ἀρχή ὁ μαθηματικός οὐσία , ἀλλά ἀπό ὁ σποράδην ὑφίστημι μάθημα σύνειμι εἰς αὐτός ἀπογεννάω , πρός ὁ ἄλλος ἄτοπος καί σύνθεσις τις συνάγω μετά ὁ Ψυχή καί ὑστερογενής ὡς ἐκ πρότερος τις ἐπισυνίστημι ὑπόστασις . εἰμί μέντοι οὗτος πρῶτος ἀρχηγός εἰμί ὁ μαθηματικός οὐσία καί παρεισάγω οὗτος ἐκ ἑαυτοῦ , πρέσβυς τε αὐτός εἰμί καί ὡς ἐν αἴτιος λόγος προηγέομαι καί ὡς ἕτερος ὑπερέχω . εἰμί δέ καί οὗτος ΥΠΕ - νηντίος πρός ὁ πάρειμι δόξα · τίμιος γάρ ἄν οὗτος γίγνομαι ὁ ψυχή ὁ ἐν ὁ μάθημα εἰμί . ἀγαθός οὖν λέγω ὡς ὅστε προηγέομαι οὔτε ἐπακολουθέω ὁ μαθηματικός εἰμί , συντρέχω δέ ἅμα πρός αὐτός καί συνυφής - στήκω ἀσύνθετος καί ἀμέριστος ἔχω ὁ ἐν ὅλος καί ἀπό ὅλος σύμμιξις , μονοειδής τε αὐτός πάρειμι καί ενιαίως αὐτός ὅλος μετέχω , δύναμις τε περιεκτικός ὁ ὅλος ἐν ἑαυτοῦ συλλαμβάνω καί ἑαυτοῦ δήω εἰς ὅλος ὁ μάθημα ὡσαύτως . εἰμί δέ οὗτος οὕτως ἔχω , καί πᾶς περιλαμβάνω ἐν ἑαυτοῦ τέλειος καί ἀνενδεῶς , οὐδείς τε ἐκτός ἑαυτοῦ ἀφίημι · αὐτός τε γάρ εἰμί τέλειος καί οὐ οἷος τε ὁ οἰκεῖος ἀρχή ἀπολιμπάνω τίς ὁ εἰμί · εἷς τε οὕτως εἰμί ὁ οὐσία ὁ αὐτός ἀρχή διά ὅλος διήκω . διαφορά γε μήv οὐδείς κακός εἰμί κατά ὁ διάφορος δύναμις καί ζωός καί ἐνέργεια ὁ Ψυχή καί ὁ ὁ οὐσία αὐτός πλῆθος , ὅσπερ ἐν εἷς περιέχω . τοσοῦτος ἄν τις καί παρά ὁ μαθηματικός ἐν Πυθαγόρειος εἰς ὁ ὁ Ψυχή συνεισφέρω πραγματεία · πάλιν δέ ἐπαναλαμβάνω καί ὁ εἴρω πρόσθεν περί νόος συνάγω λέγω ὡς εἷς εἰμί ὁ οὐσία καί ἀναλλοίωτος πολυπλασιάζω ὁ σχέσις ὁ ἐνέργεια καί ὁ δύναμις . καί δύναμις μέν λέγω , πρίν τίς μανθάνω ἢ εὑρίσκω , ὡς ἐν παῖς · κατά ἕξις δέ , ὡς ὅταν Ἐπιστήμων μέν γίγνομαι , μή ἐνεργέω δέ κατά ὁ ἐπιστήμη , ὡς ὁ καθεύδω γεωμέτρης ἢ καί ἐγείρω μή ἐνεργός δέ κατά ὁ ἐπιστήμη . κατά ἐνέργεια δέ , ὡς ὅταν θεωρέω , καί οὗτος διττός · ἢ περί ὁ ἀίδιος καί καθόλου καί θεῖον , ὡς ὅταν ἀστρονομέω ἢ γεωμετρέω , καί καλέω θεωρητικός διανοητικός , τέλος ποιέω ὁ ἀλήθεια , ἢ περί ὁ ἀνθρώπινος καί μερικός καί πολιτικός , τέλος τίθημι ὁ ἀγαθός , καί καλέω πρακτικός · καί ἔτι παρά οὗτος ὁ κύριος καί κατά ἐνέργεια νόος ὁ θεωρητικός εἰμί , ἐν ὅς κατά οὐδείς εἰμί ὁ δύναμις , ἀλλά εἰμί ἄνευ δύναμις ἐνέργεια , ἐκ ὅς ὁ ἐπιστήμη ὁ ἀρχή ἔχω ὁ δύναμις νόος · οὗτος δή καί ἀθάνατος εἰμί ὁ ἑξῆς ἀποφαίνω καί περί μέν ὁ οὐσία αὐτός καί ἐνέργεια , ἔτι δέ ποσαχῶς λέγω , τοσοῦτος . περί δέ ὁ ἀθανασία διά βραχύς ἐνταῦθα ὑπομιμνήσκω , ὡς διττός εἰμί τρόπος κατά ὅς ἄν τίς φθείρω , ὁ τε ὁ συντίθημι εἰς ὁ ἐκ ὅς συνίστημι διαλύω , κατά ὅς ὁ σῶμα πᾶς φθείρω ἐκ ὕλη ὑφίστημι καί ειοους , καί ἕτερος ὁ ὁ ἀσώματος ἐν ὑπόκειμαι δέ ὁ σῶμα ὁ εἰμί ἔχω . φθείρω γάρ καί οὗτος , οὐ εἰς ὁ ἁπλόος ἀναλύω , ἀλλά ὁ ὑπόκειμαι ἀνεπιτήδειος γίγνομαι εἰς ὁ στέγω αὐτός , ὥσπερ ὁ ἐν ὁ κῆρ σχῆμα τήκω αὐτός . ὅς γοῦν παντελῶς χωριστός ὁ ὕλη καί Ἀσώ - μάω καί μή ἐν ὑπόκειμαι καί αὐτός ἐπί ἑαυτοῦ ἱδρύω , οὗτος ἀνάγκη ἄφθαρτος ἵημι καί ἀίδιος . ὅτι δέ ὁ νοητός ὁ χωριστός ὁ ὕλη ἀνάγκη καί νόος εἰμί δῆλος · εἰμί γάρ χωριστός εἰμί , μή εἰμί δέ νόος , οὐδέ νοέω · ὥστε μάτην εἰμί ἀνενέργητος εἰμί . ἀλλά μήv ὅσος ὁ οὐσία χωριστός ἔχω , οὗτος καί ὁ ἐνέργεια · ὥστε ὁ χωριστός ὁ νοητός ὁ ὕλη καί ἐνὲρ - γειαν ἔχω χωριστής . τίς δέ εἄν αὐτός εἰμί ἐνέργεια ἢ ὁ νοέω ; οὖον γάρ δή ὁ γε αἰσθάνομαι ὁ ἄλλος τις σωματικός ἐνέργεια . ἔτι οὐδείς δύναμις ἐν ὑπόκειμαι ὁ σῶμα ὁ εἰμί ἔχω αὐτός πρός ἑαυτοῦ ἐπιστρέφω δύναμαι · συνεπιστρέφω γάρ καί ὁ σῶμα ἐν ὅς εἰμί . οὐδείς δέ σῶμα ἑαυτοῦ φᾶρος - μόσα δύναμαι · ἀλλά οὐδέ ἄλλος , εἰμί μή κατά ἐπιφάνεια . ὁ δέ νόος αὐτός πρός ἑαυτοῦ ἐπιστρέφω καί ἑαυτοῦ ὁράω αὐτός περί αὐτός ζητέω καί αὐτός εὑρίσκω . ἀσώματος ἄρα διά οὗτος καί ἀνώλεθρος . καί μέντοι ἀπολύω σῶμα διάνοια μέν οὐ σέω προσχράομαι , μή διά πρότασις ἐπί συμ - πέρασμα πάλιν ἥκω , ἀλλά νόος εἰμί καθαρός δίχα ζήτησις , ὅτε βοῦς - λοιτο , καί ἄχρονος ἐπιβάλλον ὁ πρᾶγμα , ἅτε δή ὁ λόγος πᾶς ἔχω ἐν ἑαυτοῦ ὁ μή ἐπιθολόω σῶμα . ) Ἀπορέω δέ ἄν τις , εἰμί ὁ νόος ἁπλόος εἰμί καί ἀπαθής καί μηδείς μηδείς ἔχω κοινός , ὥσπερ φημί Ἀναξαγόρας , πῶς νοέω , εἰμί ὁ νοέω πάσχω τίς εἰμί . δεῖ γάρ αὐτός σχέσις ἔχω πρός ὁ νοέω καί οἷος ἅπτω αὐτός · εἰμί δέ οὗτος , οὐ ἄν εἰμί ἀπαθής . πάσχω μέντοι δοκέω ὁ πάσχω ὑπό ὁ ποιέω ὁ κοινός ὕλη κοινωνέω . ἔτι ὁ νόος ἢ νοέω ἑαυτοῦ ἢ οὖον . εἰμί μέν οὖν μή νοέω , παρά ὁ ἐνάργεια · τίς γάρ εἰμί ὁ ἀποφαίνω περί αὐτός ὁ νόος καί λέγω ὅτι ἀσώματος εἰμί καί ἀπαθής καί ἀίδιος καί πᾶς ὁ περί Ψυχή πραγματεία συντίθημι καί ἄλλος εἰμί μή αὐτός ὁ νόος ; ἐπεί δέ νοέω ἑαυτοῦ , ἢ κατά αὐτός νοέω τε καί νοέω καί εἰμί αὐτός νάω τε εἰμί καί νοητός , ἢ κατά ἄλλος μέν νοέω , κατά ἄλλος δέ νοέω . ἀλλά εἰμί μέν ὁ πρῶτος , αὐτός εἰμί αὐτός ὁ νάω τε εἰμί καί νοητός , καί ὁ νοητός τε καί νάω . καθό γάρ νόος , νοητός · οὐκοῦν καί καθό νοητός , νόος · ὄνομα γάρ εἰμί πλείων κατά εἷς ὑπόκειμαι . εἰμί δέ οὗτος , πᾶς ὁ νοητός νόος εἰμί . οὐκοῦν ἐπεί ὁ εἶδος πᾶς νοητός , καί ὁ ὁ λίθος καί ὁ ὁ ξύλον οὖον γάρ αἴσθησις ὁ κατά οὐσία εἶδος ληπτός ) · εἰμί ἄρα καί ἐν ὁ ἄψυχος νόος , ὅσπερ ἄτοπος . εἰμί δέ μή κατά αὐτός νόος εἰμί καί νοητός , ἀλλά κατά ἄλλος μέν νοέω κατά ἄλλος δέ νοέω , οὐ ἁπλόος εἰμί οὐδέ ἀμιγής , ἔχω δέ πρός ὁ νόος εἰμί καί ἄλλος τίς μίγνυμι αὐτός καί μή ἔχω τίς ἴδιος πρός ἄλλος σέω · ὡς γάρ ἐκεῖνος ἕκαστος νοητός , καί αὐτός . καί ὁ μέν ἀπορέω οὗτος . ἀπαντάω δέ πρός μέν ὁ πρότερος οὗτος λέγω , ὡς διττός ὁ πάσχω εἰμί , ὡς ἐν ὁ πρόσθεν λέγω , ὁ τε γάρ πρός φθορά ἄγω πάσχω τίθημι καί ὁ πρός τελέω ) οὐδείς ἄτοπος εἰμί πάσχω ὁ νόος λέγω ὁ δέχομαι ὁ εἶδος ὁ νοητός τελειόω , ὥσπερ ὑπό ὁ αἰσθητής ὁ αἴσθησις · καί καθάπερ ὁ ὄψις περί ὁ μέλας ὁ λευκός ἐνεργέω οὐ φθείρω οὐδέ ὅσπερ ἐκεῖνος κατά ὁ ὕλη γίγνομαι οὖον γάρ λευκόω ἢ μελανόω ) , οὗτος ὅς καί ὁ νόος ἀπαθής Μένων μή καί ὁ οὐσία , ἀλλά μόνος ὁ εἶδος ὁ νοητός γνωστικός δέχομαι . λέγω μέντοι καί νόος καί αἴσθησις καταχρηστικός πάσχω ὁ ὥσπερ ὁ πάσχω ὁ κύριος πάθος δέχομαι ὁ ὁ ποιέω εἶδος ἐπιμένω ἐν αὐτός χρόνος τις οἷος ὁ ἀήρ πάσχω ὑπό ὁ πυρός ἢ ὁ ξύλον καί γίγνομαι πῦρ ἐπι - μένω μέχρι ὁ ὁ καταδοχή ὁ πῦρ ) , καί οὗτος παραμένω ὁ καταδοχή ὁ εἶδος · πλήν ὁ μέν τρέπω ὁ οὐσία , ὁ δέ οὖον τρέπω . καί ὁ μέν νόος αὐτοκίνητος ἀπό ἑαυτοῦ ποτός νοέω , ὁ δέ αἴσθησις δήω ὁ ὁ αἰσθητής παρουσία . καί ὁ μέν μεταβάλλω ἀπό ὁ δύναμις ἐπί ὁ ἐνέργεια οὖον δέχομαι ὅσπερ μή ἔχω εἶδος , ἀλλά ἔοικα ὁ καθεύδω γεωμέτρης ὡς ἔχω μέν ὁ λόγος ἐμποδίζω δέ , καί μόνος χρῄζω ὁ ἐξυπνίζω οὗτος δέ ὁ ἐνέργεια νόος ἢ ὁ διδασκαλικός καί καθόλου · ἐμπόδιος δέ ὁ ἐκ ὁ συμπλοκή ὁ φαντασία ἀλλόκοτος δόξα , ὅς ἀνακαθαίρω ὁ ἐλέγχω γνώριμος ποιέω ὁ ἔνειμι θησαυρός ) , ὁ δέ αἴσθησις ἐκ ὁ πρῶτος δύναμις μεταβάλλω δέχομαι ὅσπερ μή ἔχω εἶδος , πρός δέ ὁ δύο . ὡς οὐδείς ἄτοπος , εἰμί κατά αὐτός νόος τε εἰμί καί νοητός . οὖον γάρ ψεῦδος ὁ πᾶς νοητός νόος ὑπάρχω , ἀλλά ἀληθής τε καί ἀναγκαῖος , εἴπερ νοητός ὁ κύριος νοέω καί ἐνέργεια , οὗτος δέ ὁ παντελῶς ἄυλος καί χωριστής . ὁ μέντοι ὁ αἰσθος - ὁ εἶδος νοητός λέγω καταχράομαι ὁ ὄνομα · οὖον γάρ χωριστός οὐδέ κατά ἐνέργεια ἀλλά δύναμις , καί ὁ χωρίζω οὗτος ὁ νόος ὁ ἐπίνοια ὁ ὕλη ὑφίστημι ἄλλως εἰμί ἀνύπαρκτος . ἔτι εἰμί ἅμα νόος εἰμί καί νοητός , διά τίς μή ἀεί νοέω ὁ νοητός αὐτός πάρειμι ; καί εἰμί αὐτός νόος τε εἰμί καί νοητός , διά τίς μή ἑαυτοῦ ἀεί νοέω ἀεί ἑαυτοῦ πάρειμι ; ἢ ὅτι λήθη ἐμπο - δίζω · οὗτος δέ διά ὁ φαντασία . εἰμί γάρ καί ἀπαθής αὐτός ; ἀλλά ὁ φαντασία φθαρτός · οὗτος δέ Χωρὶς οὖον νοέω ἢ συνεργέω ἢ ἐμποδίζω ὁ ἐν ὁ κόσμος τίς · μόλις γάρ ἄν τις ὁ εἰς ἄκρος ἀρετή καί φιλοσοφέω - φία ἐλαύνω γιγνώσκω τίς ὁ νοητός ἀφάνταστος . ᾿επιιστημι δέ ἐν οὗτος χρή καί ὁ παρά ὁ παλαιός ἀντιλογία καί ἐπαπόρησις , ὡς διαιτάω . λέγω γάρ ὡς , εἴπερ ὁ λογικός ψυχή ἄγραφος γραμματεῖον προσέοικα , μάλα τίς κατά ὁ πρῶτος δύναμις ὁ εἶδος ὁ νοητός δέχομαι . ἔνθεν καί οὖον προβίωτος ὁ σῶμα εἰμί , ὅσπερ ὁ Πλάτος λέγω · εἰμί γάρ ἄν κατά ἕξις ἔχω ὁ λόγος μέλλω · εἰμί δέ μή οὗτος , ἀρχή ὁ εἰμί λαμβάνω . ἔνθεν δέ καί πέρας ὄξος · πᾶς γάρ ὁ ἄρχω κατά χρόνος καί πέρας ἔχω κατά χρόνος . οὐ ἄρα ἀθάνατος . καί εἰμί οὗτος , εἰμί δέ κατά αὐτός καί ὁ κόσμος ἀίδιος , ἀνάγκη δύο ἕτερος ἢ ἀθάνατος εἰμί ὁ λογικός ψυχή ἤπειρος εἰμί καί γίγνομαι ἤπειρος γάρ καί ὁ παρέρχομαι καί ὁ γίγνομαι ) , ἢ εἰμί οὗτος ἀδύνατος , θνητός ἵημι ὥσπερ καί ὁ λοιπός , καί ἢ εἰς ὁ μηδαμός μηδαμῶς εἰμί χωρέω , εἴπερ εἰμί ἀσώματος , ἢ εἰς ὕλη ἀνα - λύω , καί οὕτως εἰμί σῶμα . λύω δέ οὗτος , ὡς οὖον λέγω ὁ ψυχή δύναμις , ὡς ἄν ὁ σπέρμα δύναμις ἄνθρωπος εἶπον · ἀλλά ἐπεί ἕκαστος ὁ σημαίνω δύναμις πλάτος τίς θεωρέω λέγω γάρ καί ὁ πρῶτος ὕλη δύναμις εἰμί ἄνθρωπος καί ὁ σ·τοιχεῖα καί ὁ σπέρμα , καί πᾶς κατά ὁ πρότερος , οὖον μέντοι ὁμοίως ἀλλά ὁ μέν ἐγγυτέρω ὁ πρᾶγμα , ὁ δέ πρόσω , καί κατά ὁ δύο δέ ὁ κατά ἕξις δύναμις πλάτος πολύς · ἄλλως γάρ ὁ ἐγείρω μή ἐνεργός δέ ὁ γεωμετρέω , καί ἄλλως ὁ καθεύδω δύναμις καί κατά ἕξις γεωμέτρης λέγω ) , οὗτος καί ὁ ψυχή κἀν δύναμις λέγω καί ἄγραφος ἔοικα γραμματεῖον , διά ὁ ἐκ ὁ πάθος ὁ γνῶσις ἐπιπρόσθησις οὗτος λέγω δοκέω μηδέ ὅλως ἔχω . δοκέω δέ εἄν καί ὁ καθεύδω γεωμέτρης στερέω πάντῃ , καί ὁ νόος ὁ ὁ γένεσις φύρω ἔοικα ποῦ ὁ καθεύδω ἢ καρόω . ὡς οὖν ὁ ἥλιος ὁ χρῶμα , δύναμις εἰμί ἐν ὁ νύξ , ἀνατέλλω ποιέω ἐνεργός , οὖον ὁ ὑπόστασις παρέχω αὐτός , ἀλλά ὑφίστημι καί ἄδηλος ἐμφανής ποιέω , οὗτος καί ὁ ἐνέργεια νόος τελειόω ὁ δύναμις , οὐ ἐντίθημι ἐν αὐτός μή εἰμί εἶδος , ἀλλά κρύπτω διά ὁ ἀπό γένεσις καρώ ἐκφαίνω . καί οὗτος μέν ἐκεῖνος · καί τοιοῦτος τίς κατά αὐτός ὁ Ψυχή ὁ ἄγνοια ὁ αἴτιος . ὅς δέ ὁ θεῖον φιλοσοφέω καί οὔτε προΰπαρξις οὔτε μεθύπαρξις ὁ Ψυχή ὁ σῶμα δογματίζω , ἀλλά ἅμα ἄμφω παρά ὁ δημιουργός λαμβάνω ὁ οὐσίωσις καί ὁ ὕπαρξις , κἀν ὁ μέν τέλειος εὐθύς , ὅτιπερ ἄυλος καί ἀσώματος , ὁ δέ πληρόω διά ὁ κατά μικρός ἐπίδοσις διά ὁ ὑλώδης καί ὁ ἐκ ὁ στοιχεῖον συντίθημι , ἑτέρως καί περί ὁ ἄγνοια αὐτός δογματίζω · ὁ γάρ μή εὐφυής ἔτι ὁ ὄργανον ἔχω κατά ὁ βρεφικός ἡλικία οὔτε πᾶς οὔτε τέλειος ὁ Ψυχή ὁ ἐνέργεια χωρέω αὐτός τέλειος εἰμί , διαρθρέω δέ ὁ χρόνος καί τελειόω τέλειος καί ὁλόκληρος ὁ ψυχικός δύναμις ἐγγίγνομαι . ἔτι ἐκεῖνος ἐπισκοπέω , ἆρα ἐνδέχομαι ὁ παντάπασι χωρίζω ὁ ὕλη θεῖον εἶδος νοέω τίς ὁ ἡμέτερος νόος ἀχώριστος εἰμί αὐτός μέγεθος καί ἔτι σύνειμι σῶμα . ἢ οὗτος μέν καί προαπορέω καί προλύω , ὡς καί νοέω οὗτος καί παραμένω σῶμα , εἰμί καί μή οὕτως ὡς μετά ὁ ἀπαλλαγή ὁ παχύτης · καί ὁ θεῖος καί ἀθάνατος αὐτός ὁ φύσις ἐν οὗτος δείκνυμι μάλιστα . πολύς γάρ ὁ πάλαι φιλοσοφέω μακάριος ἀνήρ καί πολλάκις περί αὐτός ἐγώ διδάσκω , καί ἐγώ δέ ὅταν εἰς ὁ κόσμος ἀποβλέπω πρός ὁ ὁ θεός ἀνάγω ἔννοια , οὖον ὁ πᾶς οὗτος αἴσθησις ἢ φαντασία εἰμί τίθημι , ἢ ὅσος ἐρεθίζω ὁ ἀποκλείω ἐν ἐγώ λόγος , ἀλλά ὁ ἄκρος ὁ Ψυχή μέρος καθαρός ἔννοια . πρός οὗτος ἐκεῖνος ζητέω , πότερος ὅς ὑμνέω ἐνέργεια νόος καί τελειόω ὁ δύναμις ἐν ἐγώ εἰμί , ὥσπερ ὁ δύναμις , ἢ ἔξωθεν καί οὐ ἡμέτερος . τις μέν ἴσως ὑπολαμβάνω εἄν ὁ θέω οὗτος εἰμί καί δημιουργικός καί καθόλου , ἐπεί ὁ πᾶς ποιέω ἀκούω καί νοέω · οὖον γάρ ἀνθρώπινος νόος οὗτος . οὗτος δέ οἴομαι λανθάνω αὐτός · οὖον γάρ θεολογέω ἐνταῦθα . ἄλλος ἕτερος ἔξωθεν καί αὐτός , δύο μέν ὁ πρῶτος καί θεῖον , προσεχῶς δέ καί ὑπερ - κεῖμαι ἐγώ καί ἐλλάμπω ὁ ἡμέτερος νάω . πρός οὗτος καί ὁ ὁ φάος αὐτός τείνω παράδειγμα . ἕτερος οὐ ἀλλότριος ὁ ἡμέτερος Ψυχή , ἀλλά ἐν αὐτός καί δύο νόος εἰμί , ὁ μέν δύναμις ὁ δέ ἐνέργεια , καί ὁ δύναμις τελειόω ὑπό ὁ ἐνέργεια , καί ὁ μέν δύναμις ἀεί ἐν ὁ Ψυχή εἰμί , ὁ δέ ἐνέργεια θύραθεν ἐπείσειμι . ἄλλος ὁ διδασκαλικός οὗτος εἰμί , ὅς τε - λειόω ὁ ἐν ἄλλος δύναμις παρατίθημι ὁ ὁ ἐπιστήμη θεώρημα καί νόημα , καί αὐτός ἐκ δύναμις εἰς ἐνεργέω ἄγω ποτός . πέμπτος πρός οὗτος δόξα , ὅς οἴομαι καί μᾶλλον ἀληθής , ὅς εἷς καί ὁ αὐτός εἰμί λέγω ὁ δύναμις καί ἐνέργεια , καί οὐ ἔξωθεν ἀλλά ἐν εἷς ὁ αὐτός Ψυχή καί ἐν εἷς καί ὁ αὐτός κατά ἕκαστος ἄνθρωπος , διαφέρω δέ ἑαυτοῦ ὁ τέλειος καί ἀτελής . κατά ἄλλος δέ καί ἄλλος ἐκδοχή καί ὁ λοιπός δόξα προσβιβάζω - Μεναί ἀληθεύω . ) οὗτος οὗτος διά-ὁρίζω λείπω καί περί ὁ ὀρεκτικός μόριον ὁ Ψυχή εἶπον . πρότερος δέ ἐκεῖνος ὁ ἀναγκαῖος γιγνώσκω ὡς εἰμί τις ἀνα - λόγιος ὁ αἰσθητικός Ψυχή καί ὁ διανοητικός , καί ὡς ὁρμή καί ὄρεξις ἀμφότερος , καί ὁ μέν κατά νόος ἀγαθός εἰμί καλέω βούλησις , κακός δέ φυγή . ὁ μέν δή αἰσθάνομαι ὅμοιος ὁ φαίνω μόνος ἐντός ὁ ψυχή καί νοέω ὅρος ἁπλόος · ὅταν δέ ἡδύς ἢ λυπηρός ὧδε , ἐκεῖ οἷος κατάφασις καί ἀπόφασις , καί τότε δή ὁ ψυχή ἢ διώκω ἢ φεύγω . ὅταν γάρ ὁ αἴσθησις ὁ οὐσία ὁ αἰσθητής γιγνώσκω , οἷος ὁ θερμός ὡς θερμός , διάκρισις μόνος αἰσθάνομαι καί πυρώδης οὐσία · ὅταν δέ μετά φαντασία ὡς πρός ὁ ζῷον ἀναφέρω κρίνω οὖον μόνος ὡς αἰσθητής , ἀλλά καί ὡς ἀνιαρός ἢ ἡδύς , ὄρεξις λέγω , καί ἢ φεύγω ὡς φθαρτικός ἢ διώκω ὡς σωστικός . καί εἰμί ὁ ὀρεκτικός αὐτός ὁ αἰσθητικός δύναμις κατά ὁ ὑπόκειμαι , ὁ λόγος δέ διάφορος · ὁ μέν γάρ αἴσθησις , ὅς γε εἴρω , ἁπλόος εἰμί ὁ αἰσθητής γνῶσις ὡς αἰσθητής , ὁ δέ ὄρεξις ὡς φθαρτικός ὁ ζῷον ἢ σωστικός . καί οὐ ἄλλος τίς ὁ ἥδομαι ἢ λυπέω καί ὁ φεύγω ἢ διώκω , ὅσπερ εἰμί ὁ ὀρεκτικός ἐνὲρ - γειαι , ἢ ὁ αἰσθάνομαι ὡς σύμμετρος ἢ ἀσύμμετρος αὐτός . καί οὗτος μέν ὁ κατά ὁ αἴσθησις ὄρεξις , ὅστις εἰμί καί ἐν ἄλογος , σύνθετος ἐκ φαντασία καί αἴσθησις . ὁ δέ κατά ὁ λόγος καί ὁ πρακτικός νόος , ἐπεί ὑπόκειμαι ὁ διανοητικός Ψυχή ὁ φάντασμα μνήμη σῴζω ὥσπερ ὁ αἴσθησις ὁ αἰσθητής , εἰς ὅσπερ ὁ νόος ὁράω , ὅταν μέν ὡς ἁπλόος ὁ τύπος ὁράω ὁ αἰσθητής , ἀπολόω αὐτός ἴσχω ὁ νόημα , κατά ὅς γίγνομαι ἀληθεύω περί ὁ αἰσθητής ἄνευ σύνθεσις , ἀναλογέω ὁ ἁπλόος αἴσθησις · ὅταν δέ ὡς ἀγαθός τίς οὗτος ἢ κακός ὑπολαμβάνω ὁ ζῷον , ἤδη συντίθημι γίγνομαι , ὅς ἕπω φυγή καί δίωξις , ἀνάλογος ὁ ὁ ἡδύς αἴσθησις καί λυπηρός . καί ὁ μέν κατά αἴσθησις ὄρεξις ἀεί ὁ πάρειμι , ὁ δέ λογιστικός καί ὁ μέλλω . ὡς γάρ πάρειμι αἴσθησις κινέω ὁ φρυκτός ὁ νόος ὁράω ὁ πρακτικός γνωρίζω ὅτι πολέμιος , καί διώκω ἐπιτάσσω ἢ φεύγω , οὗτος καί αἴσθησις ἄπειμι ἀναπλάσσω οὗτος ὁ φαντασία , ὡς εἰμί ποτός τοιοῦτος εἰμί , τίς δεῖ ποιέω , βουλεύω περί ὁ μέλλω συντίθημι πρός ὁ πάρειμι , καί κρίνω διώκω ἢ φεύγω . οὗτος δέ εἰμί ὁ ἐν ὁ πρακτός ἀγαθός ἢ κακός · οὗτος γάρ καί τέλος καί ἀρχή ὁ πρακτικός νάω , διά ὁ ὁ αἵρεσις ποιέω καί ὁ φυγή . οὖον μόνος δέ ἐπί ὁ πρακτικός νόος ἀρχή τελικός ὁ ἀγαθός ἢ κακός , ἀλλά καί ὁ θεωρητικός , ὅς ἔργον ὁ ἀληθής ὁράω καί ὁ ψεῦδος · εἰμί γάρ ὁ ἀληθής καί ὁ ψεῦδος ἀγαθός καί κακός ἄνευ πρᾶξις . διαφέρω μέντοι ὁ ὡς ἀληθής ἀγαθός ὁ πρακτικός ἀγαθός καί ὁ ὡς ψευδής κακός ὁ πράκτω - ποῦ κακός , ὡς ἐκεῖ μέν ὁ ἀληθής ἁπλόος εἰμί ἀγαθός καί φύσις , καί ὁ ψεῦδος ὁμοίως κακός , ὁ δέ ἐν ὁ πρακτός οὐ ἁπλόος ἀλλά ποτέ καί τις , οἷος ὁ λούω ἢ βαδίζω ἢ γυμνάζω • καί ὁ μέν ὁ λογικός Ψυχή πρακτικός οὐδείς νοέω ἄνευ φάντασμα , ὁ δέ θεωρητικός οὖον πᾶς . καί ἔτι μᾶλλον ὁ ἐνέργεια νόος γεωμετρικός μέν τις θεωρία φαντάζω ὡς περί τίς πρακτικός · ὅταν δέ θεωρέω ὁ νόημα ὁ περί ὁ τρίγωνος , ὅτι ὁ τρεῖς γωνία δύο ὀρθός Ἴσαι καί ὁ δύο πλευρά ὁ λοιπός μείζων καί ὁ ὅμοιος , εἰμί καί ὁ τρίγωνος ἄνω καί κάτω φέρω , ἀλλά οὖν ὁ λόγος αὐτός καθαρός ἐπισκοπέω . καί ὅταν ὁ λογικός μέθοδος ἀποδείκνυμι ὡς τρεῖς σχῆμα ὁ κατηγορικός συλλογισμός καί τρόπος ἀποδεικτικός τόσος καί ἀντιστροφή πρότασις οὗτος καί ἐάω λέγω , ὅταν περί ὁ νοητός καί ἄυλος εἶδος συλλογίζομαι ) , πῶς ἢ τίς φαντάζω ; ἐπεί δέ ὁ νοητός , ὡς πολλάκις εἴρη . ὁ , ὁ μέν ἐνέργεια καί φύσις νοητός ὁ δέ θέσις , εἰμί φύσις αἰσθητής , οἷος ὁ μαθηματικός σχῆμα , κινέω καί ἁρμονία καί ἀναρμοστία ὁ τε ὁ αἰσθητής ἔχω καί διάθεσις καί ὁ φυσικός λόγος , ἀδύνατος ἄνευ αἴσθησις ὁ περί οὗτος ἐπιστήμη ἐγγίγνομαι ὁ Ψυχή . διά οὗτος μή αἰσθάνομαι μηδείς οὐδέ εἄν μανθάνω οὗτος , ὅταν τε θεωρέω , ἀνάγκη ἐν φάντασμα θεωρέω · ὁ γάρ φάντασμα ὥσπερ αἴσθημα εἰμί ἄνευ ὕλη . ὁ μέντοι πρῶτος νόημα ὁ περί ὁ ἄυλος εἶδος ὁ φύσις νοητός καί ἐνέργεια , ἐπεί ἄνευ αἴσθησις , καί ἄνευ φαντασία . εἰμί γάρ ὁ φαντασία ἕτερος φάσις καί ἀπόφασις · συμπλοκή γάρ νόημα εἰμί ὁ ψεῦδος τε καί ὁ ἀληθής . ὥσπερ δέ ὁ ἀήρ πάσχω ὑπό χρῶμα τοιανδί ὁ κόρη ποιέω , οὗτος δέ ἕτερος ὁ πνεῦμα ὁ ὀπτικός , καί ὁ ἀκοή καί ὁ ὄσφρησις καί ὁ λοιπός κατά εἶδος αἴσθησις εἰς οἰκέω ἔνδον ἕκαστος ὁ κατάλληλος ἀπό ὁ ἔξω καταντάω τέλος , εἷς μέν ὁ ὑπόκειμαι διάφορος δέ ὁ λόγος , οὗτος καί κοινός τίς πέρας πάλιν ὁ ὁρίζω εἰς εἷς καί συνάγω φαίνω ὁ διάφορος πέρας , ὁ ἀπλόος αἰσθητικός ὁ ἁπλόος αἴσθησις , καθάπερ καί πρόσθεν λέγω . ὡς γάρ λευκός καί μέλας εἷς ὁ ὑπόκειμαι ὁ ὀπτικός κρίνω , διάφορος δέ ὁ δύναμις , καί βαρύς ψόφος καί ὀξύς2 εἷς ὁ ἀκουστικός , καί ἐπί ὁ ἄλλος , οὗτος ὅς καί ὁ κοινός πρός ὁ διάφορος ὁ αἰσθητής , χρῶμα ψόφος ὀσμή καί ὁ λοιπός , ἔχω κριτήριον , εἷς μέν καί ἀμερής ὅς , πολυειδής δέ καί ὁ λόγος διάφορος , πέρας εἰμί πέρας καί κοινότης κοινότης καί κρίνω κριτήριον . ἔχω δέ οὕτως ὡς ὁ λευκός πρός ὁ μέλας , οὗτος ὁ κρίνω ἑκάτερος πρός ὁ κρίνω ἑκάτερος · ἀνάλογος γάρ . διό καί ἐναλλάξ ὡς ἡγέομαι πρός ἡγέομαι καί ἕπω πρός ἕπω . ἐκεῖνος δέ ἐκεῖνος ἀντιλαμβάνω , καί οὗτος οὗτος ἀντιλαμβάνω . ἀλλά μήv εἷς ὁ ὑπόκειμαι ὁ διάφορος κρίνω · εἷς γάρ δύναμις ὁ ὀπτικός . καί ἐπί ὁ διάφορος δέ ὁ κοινός οὕτως ἔχω . ὅς γάρ ἐπί ὁ ὁμογενής καί ἐναντίος θεωρέω , οὗτος καί ἐπί ὁ ἑτερογενής οὐδείς κωλύω συμβαίνω . καί δή ὡς ὁ λευκός πρός ὁ γλυκύς , ὁ κρίνω πρός ὁ κρίνω καί ἐναλλάξ · ἀνάλογος γάρ . καί ὡς ἐκεῖ εἷς ὁ ὑπόκειμαι ὁ ὁ ἐναντίος φαίνω κριτήριον , οὗτος ὁ διάφορος ὧδε · τίς γάρ διαφέρω ἀπορέω , πῶς ὁ μή ὁμογενής κρίνω ἢ ὁ . ἐναντίος ; οὐ ἀκριβόω δέ ὁ ὁ ἀναλογία . εἰς τίς δέ ὅλως οὗτος καίπερ ἀπορρήγνυμι δοκέω ὁ συνέχεια ἐμβάλλω , ἢ ὡς ἄν ἐκεῖνος δείκνυμι · ὡς αἴσθησις πρός αἴσθησις ἔχω ὁ κοινός πρός μερικός καί αἰσθητός πρός αἰσθητής , καί νόος πρός νοέω ἔχω καί νοητός πρός νοητός . ὁμοίως γάρ ἐκεῖ ἐνταῦθα βαθμίς αἴσθησις καί νόησις , καί ὁ συναγωγός ἐν ἀμφότερος ἐκ πολύς εἷς καί εἷς ὁ διά πᾶς ἥκω δύναμις .