sophonias.in-aristotelis-libros-de-anima-paraphrasis 3.12
Τούτων οὕτω διαιτηθέντων καὶ τὸ τῆς κατὰ τόπον κινήσεως αἴτιον τοῖς ζώοις ὃ τυγχάνει ὂν εἰπόντες , ὅτι ὄρεξις ἀπλῶς , καὶ ᾖ μὲν ὄρεξις , ἕν , ᾗ δὲ ἐν πλείοσι μορίοις , οὐχ ἕν , νῦν ζητήσωμεν , τί δήποτε μὴ πάντα κινητικὰ κατὰ τόπον τὰ ἔμψυχα , καὶ ἵνα ταῦτα καλῶς διαρθρωθείη , τὸν περὶ τῶν μορίων τῆς ψυχῆς λόγον ἀναλάβωμεν . τὸ μὲν οὖν θρεπτικὸν ἀναγκαίως ἐν παντὶ ἐμψύχῳ θεωρεῖται · πᾶν γὰρ τὸ γενόμενον αὔξησιν ἔχει καὶ ἀκμὴν καὶ φθίσιν καὶ δεῖται τοῦ προσκρινομένου καὶ αὔξοντος , ὃ δὴ τῷ ὑποκειμένῳ ἐξομοιούμενον ποιήσει τὴν αὔξησιν · τοῦτο δὲ τροφή . οὐ μόνον δὲ διὰ τὴν αὔξησιν τροφῆς δεῖται τὰ ἔμψυχα οὐ γὰρ διὰ παντὸς αὔξεται ) , ἀλλὰ καὶ δι’ ἣν ὑπομένει διηνεκῆ φθίσιν καὶ ἀπορροὴν δεῖται τοῦ εἰσιόντος καὶ ἀναπληροῦντος τὴν κένωσιν . διὰ ταῦτ’ ἄρα τὴν θρεπτικὴν δύναμιν ἐν πᾶσι τοῖς ἐμψύχοις ἀνάγκη εἶναι . τὴν δὲ αἰσθητικὴν οὐκ ἀνάγκη ἐν πᾶσιν · αὐτίκα γὰρ ὅσα ἀπλᾶ τῶν σωμάτων , οἷον τὰ τέσσαρα στοιχεῖα , καὶ ὅσα σύνθετα , ἐξ ἑνὸς δὲ ἐπικρατοῦντος συνέστηκεν , οἷα τὰ φυτά , οὐκ αἰσθήσεται · γεωδέστερα γάρ , γῆ δὲ ἥκιστα τῶν ἄλλων συμβαλεῖται πρὸς αἴσθησιν , βαρύτατον ὂν καὶ ἀκίνητον . ὅθεν καὶ τὰ ἐν τοῖς ζώοις μόρια , οἷον ὀστᾶ τρίχες ὄνυχες , κατὰ τοσοῦτο τῶν ἄλλων <μᾶλλον> ἀναίσθητα , ὅσῳ καὶ γεωδέστερα . δεῖ δὲ τὴν αἴσθησιν ἐν μεσότητι εἶναι , ἵν’ εἴη τῶν εἰς ἑκάτερα ἐκκλινόντων κριτήριον . ἔτι ἀπλοῦν ὃν τὸ σῶμα οὔτε τοῦ οἰκείου αἰσθήσεται οὐ γὰρ ἄν παθεῖν ὑφ’ ὁμοίου τὸ ὅμοιον δύναιτο · πάθοι γὰρ ἄν ὑφ’ αὑτοῦ · πάθος δὲ ἡ αἴσθησις ) , οὔτ’ αὖ γνωριεῖ τὸ ἀλλότριον · φθαρή - σεται γὰρ ὑπὸ τοῦ ἐναντίου . οὔτ’ οὖν ἀπλοῦν σῶμα ἕξει ἁφὴν ἢ ὅλως αἴσθησιν ὡς τὰ καθόλου , οὔθ’ ὅσα μὴ τῶν εἰδῶν δεκτικὰ ἄνευ τῆς ἄης . καὶ τὸ ἁπτικὸν καὶ αἰσθητικὸν σύνθετον ἔσται καὶ μῖγμα ἐκ πάντων , ἵνα τὰς ὑπερβολὰς γινώσκῃ τῶν στοιχείων · τοῦ γὰρ ἀέρος ψυχροτέρου ἢ θερμοτέρου γεγονότος ἐπαισθηἡ ] σόμεθα , μένοντος δ’ εὐκραοῦς οὔ . μῖξιν δὲ στοιχείων καὶ σύνωσιν λέγομεν τὴν κατὰ τὸ ἀνάλογον · ὅσα γὰρ ἐλαττοῦντι τῷ ποσῷ , ἐν τῇ συνδρομῇ πλεονεκτοῦσι τῇ δυνάμει , οἷον πέπονθε τὸ πῦρ πρὸς τὴν γῆν ἐν τοῖς τῶν ζώων σώμασιν · ἡ μὲν γὰρ πλείστη τῷ ποσῷ , τὸ δὲ δραστικώτερον . ἀναίσθητα μὲν οὖν τὰ φυτά , ὅτι ἁπλᾶ καὶ κατὰ τὴν ἑνὸς συντέθεινται ἐπικράτειαν . τὸ δὲ ζῶον , ὅτι σύνθετον , ἀναγκαῖον αἴσθησιν ἔχειν · καὶ ἔτι δεῖ αὐτὰ σώζε - σθαι τοῦτο δὴ καὶ σκοπὸς τῆς φύσεως ) , ἵνα δὲ σώζηται , τρέφεσθαι , ἵνα δὲ τραφείη , κινεῖσθαι ἐπὶ τὰ τρέφοντα . μὴ ἔχοντα δὲ αἴσθησιν κἄν περιέπεσε τοῖς τρέφουσιν , οὐκ ἄν ἔγνω , μὴ γινώσκοντα δὲ οὐκ ἄν ἐτράφη · καὶ εἰ τοῦτο , μάτην ἄρα καὶ τὴν ἀρχὴν ἐκινήθη . ἀλλ’ οὐδὲν μάτην ἡ φύσις ποιεῖ , ἀλλὰ πάντα ἕνεκά του τὰ φύσει ἢ συμπτώματα τῶν ἕνεκά του , ὡς τὸ πολιοῦσθαι ἐν γήρᾳ ἢ ξανθὰς ἔχειν τὰς τρίχας τὰ μειράκια συμπτώματα δὴ τῶν ἕνεκά του γινομένων παρὰ τῆς φύσεως , τὸ μὲν διὰ τὸ φλέγμα τὸ δὲ διὰ τὸ αἷμα . φανερὸν δὲ ἐντεῦθεν καὶ ὃ ζητῆσαι προεθυμήθημεν , διὰ τί μὴ 〈 πάντα 〉 μεταβατικὰ κατὰ τόπον τὰ ἔμψυχα · εἰ γὰρ ἡ κίνησις διὰ τὴν τροφήν , τροφὴ δὲ τῷ ὁμοίῳ τὸ ὅμοιον , οὐδὲν χρεία φυτοῖς τῆς τοπικῆς κινήσεως , ἁπλοῖς οὖσι καὶ συμπεφυκόσι τῇ γῇ κἀκεῖθεν παρακειμένην ταῖς ῥίζαις τὴν τροφὴν ἕλκουσι . τοῖς δὲ ζώοις , ἐπεὶ σύνθετα καὶ δεῖται τῷ καταλλήλῳ τραφήσεσθαι , ἡ τοῦ τόπου μετάβασις προσγίνεται , ἵν’ ἐκ διαφόρων τὸ πρόσφορον τῆς τροφῆς ἐρανίζηται · τοῖς δὲ αὐτοῖς καὶ αἴσθησις διὰ τὴν τοῦ βλαβεροῦ καὶ ὠφελίμου διάκρισιν . καὶ τοῦτο μὲν ἐπὶ τῶν ἐν γενέσει καὶ φθορᾷ . Μήποτε δὲ ὁ λόγος φθάνει καὶ ἐπὶ τῶν ἀεικινήτων αἰθερίων σωμάτων , καὶ αἴσθησις αὐτοῖς ὑπολείπεται , εἴπερ καὶ ψυχὴ καὶ νοῦς · τοῖς γὰρ οὕτω περὶ αὐτῶν δοξάζουσι καὶ τοῦτο συνυποληφθείη . καὶ γεῦσιν μὲν ἐν αὐτοῖς καὶ ἁφὴν οὐ πάνυ τις , φασίν , ἀναγκάσει λόγος διὰ τὸ ἀπαθὲς καὶ ἀνενδεὲς τῆς φύσεως , ἢ θυμὸν καὶ ἐπιθυμίαν , ἀκοὴν δὲ καὶ ὅρασιν τὰς τιμιωτέρας ἐνεῖναι τοῖς τιμιωτάτοις διισχυρίσαιτο . τί γὰρ κάλλιον ψυχῇ καὶ σώματι νοῦν ἐλλάμπειν ἐν ἀναισθήτῳ σώματι ἢ ἐν αἰσθητικῷ ; καὶ εἰ τὸ πρῶτον , ἡ μὲν οὐ μᾶλλον νοήσει τῶν εἰς σοφίαν συμβαλλόντων ἐστερημένη κρατίστων καὶ τιμιωτάτων ὄψει γὰρ καὶ ἀκοῇ τὸ τῆς φιλοσοφίας ἡμῖν θηρᾶται γένος ) , τὸ δὲ οὐδὲν ἑαυτῷ ἐσεῖται χρήσιμον . τίς δὲ κοινωνία ἢ ἕνωσις γένοιτο τῶν ἄκρως ἐναντίων , μὴ ὄντος τοῦ μεσιτεύοντος νοὸς καὶ σαρκός , ἀπούσης αἰσθήσεως ; λείπεται τὸ δεύτερον λέγειν καὶ ἀκόλουθον τοῖς τὰ οὐράνια σώματα ἔμψυχα καὶ ἔννοα λέγουσι τὸ αἰσθητικὰ τίθεσθαι . Ταῦτα μὲν οὖν οὕτως . ἔτι δὲ κἀκεῖνο συνεξετάσωμεν , τί δήποτε πέντε οὐσῶν αἰσθήσεων , εἴ τις τῶν ἄλλων ἐκλείψειεν , οὐ φθείρει τὸ ὑποκείμενον καὶ ἔστιν οἷς τῶν ζώων οὔθ’ ὅρασις οὔτ’ ἀκοὴ φύσει προσγέγονεν , ἁφῆς δὲ ἀναι - ρουμένης εὐθὺς καὶ ζῶον ἀναιρεῖται , καὶ μόνη ἀναγκαιοτάτη καὶ κοινοτάτη καὶ τῶν ἄλλων πρώτη . λέγομεν οὖν ὅτι , εἴπερ , ὡς δέδεικται , δεῖ τὸ ἔμψυχον τρέφεσθαι , καὶ οὐχ οἷόν τε μόνιμα εἶναι τὰ ζῷα καὶ κατερριζῶσθαι σύνθετα ὄντα , ἡ δὲ τροφὴ σῶμά ἐστιν ἁπτόν , τρεφόμεθα δὲ ἐξ ὧν συνεστήκαμεν , συνιστάμεθα δὲ ἐκ ψυχρῶν καὶ θερμῶν καὶ ξηρῶν καὶ ὑγρῶν οἱ γὰρ χυμοὶ ἥδυσμα τούτοις εἰσὶν ὡς πεπλεγμένοι , διὸ καὶ αὐτοὶ ἁπτοί πώς εἰσι καὶ ἡ γεῦσις ἁφή ) , ἀνάγκη ἄρα ἔχειν τὸ ζῶον κριτικὴν δύναμιν τῶν τρεφόντων καὶ μή , ἁπτῶν δὲ ὄντων , καὶ αὐτὸ δεῖ ἁπτικὸν εἶναι . ἡ γὰρ τροφὴ ἁπτομένη τοῦ τρεφομένου τρέφει , οὐ πόρρω κειμένη · εἰ γοῦν μὴ ἔχει τὴν ἁφήν , οὐδὲ πλησιάζον τὸ τρέφον γνωρίσει · μὴ γνωρίζον δὲ οὐκ ἄν ἕλοιτο · μὴ ἑλόμενον δὲ οὐκ ἄν τραφείη · μὴ τρεφόμενον δὲ οὐδὲ εἶναι δυνήσεται , ὥστε πρὸς αὐτὸ τὸ εἶναι συντελεῖ τοῖς ζώοις αὐτὴ ἡ ἁπτικὴ αἴσθησις . αἱ δὲ ἄλλαι πρὸς τὸ εὖ εἶναι · διὸ ἐνεῖναι οὐκ ἀνάγκη πᾶσι πάσας , ἀλλὰ τοῖς τελειοτέροις καὶ τελειωθεῖσι . καὶ ἔτι τὰ μὲν κατὰ φύσιν σωστικά τε καὶ βλαβερὰ τῇ ἀφῇ κρίνεται , χρώματα δὲ καὶ ὀσμαὶ καὶ ψόφοι , ὧν αἱ λοιπαὶ αἰσθήσεις , οὔτε σωστικὰ οὔτε φθαρτικά · διὸ καὶ οὐκ ἀνάγκη ἐν πᾶσιν εἶναι τὰς τούτων κριτικάς .
Lemmas: οὗτος οὗτος διαιτάω καί ὁ ὁ κατά τόπος κίνησις αἴτιος ὁ ζῷον ὅς τυγχάνω εἰμί εἶπον , ὅτι ὄρεξις ἀπλόος , καί εἰμί μέν ὄρεξις , εἷς , ὅς δέ ἐν πλείων μόριον , οὐ εἷς , νῦν ζητέω , τίς δήποτε μή πᾶς κινητικός κατά τόπος ὁ ἔμψυχος , καί ἵνα οὗτος καλῶς διαρθρόω , ὁ περί ὁ μόριον ὁ Ψυχή λόγος ἀναλαμβάνω . ὁ μέν οὖν θρεπτικός ἀναγκαῖος ἐν πᾶς ἔμψυχος θεωρέω · πᾶς γάρ ὁ γίγνομαι αὔξησις ἔχω καί ἀκμή καί φθίσις καί δήω ὁ προσκρίνω καί αὐξάνω , ὅς δή ὁ ὑπόκειμαι ἐξομοιόω ποιέω ὁ αὔξησις · οὗτος δέ τροφή . οὖον μόνος δέ διά ὁ αὔξησις τροφή δήω ὁ ἔμψυχος οὖον γάρ διά πᾶς αὐξάνω ) , ἀλλά καί διά ὅς ὑπομένω διηνεκής φθίσις καί ἀπορροή δήω ὁ εἰσέρχομαι καί ἀναπληρόω ὁ κένωσις . διά αὐτός ἄρα ὁ θρεπτικός δύναμις ἐν πᾶς ὁ ἔμψυχος ἀνάγκη εἰμί . ὁ δέ αἰσθητικός οὐ ἀνάγκη ἐν πᾶς · αὐτίκα γάρ ὅσος ἀπολάω ὁ σῶμα , οἷος ὁ τέσσαρες στοιχεῖον , καί ὅσος σύνθετος , ἐκ εἷς δέ ἐπικρατέω συνίστημι , οἷος ὁ φυτός , οὐ αἰσθάνομαι · γεώδης γάρ , γῆ δέ ἥκιστος ὁ ἄλλος συμβάλλω πρός αἴσθησις , βαρύς εἰμί καί ἀκίνητος . ὅθεν καί ὁ ἐν ὁ ζῷον μόριον , οἷος ὀστέον θρίξ ὄνυξ , κατά τοσοῦτος ὁ ἄλλος <μᾶλλον> ἀναίσθητος , ὅσος καί γεώδης . δεῖ δέ ὁ αἴσθησις ἐν μεσότης εἰμί , ἵνα εἰμί ὁ εἰς ἑκάτερος ἐκκλίνω κριτήριον . ἔτι ἀπολόω ὅς ὁ σῶμα οὔτε ὁ οἰκεῖος αἰσθάνομαι οὖον γάρ ἄν πάσχω ὑπό ὁμοιόω ὁ ὅμοιος δύναμαι · πάσχω γάρ ἄν ὑπό αὐτός · πάθος δέ ὁ αἴσθησις ) , οὔτε αὖος γνωρίζω ὁ ἀλλότριος · φθείρω - σέτα γάρ ὑπό ὁ ἐναντίος . οὔτε οὖν ἀπολόω σῶμα ἔχω ἁφή ἢ ὅλως αἴσθησις ὡς ὁ καθόλου , οὔτε ὅσος μή ὁ εἶδος δεκτικός ἄνευ ὁ ἀάω . καί ὁ ἁπτικός καί αἰσθητικός συντίθημι εἰμί καί μίγμα ἐκ πᾶς , ἵνα ὁ ὑπερβολή γιγνώσκω ὁ στοιχεῖον · ὁ γάρ ἀήρ ψυχρός ἢ θερμός γίγνομαι ἐπαισθάνομαι ] σέο , Μένων δέ εὐκραής οὖον . μῖξις δέ στοιχεῖον καί σύνειμι λέγω ὁ κατά ὁ ἀνάλογος · ὅσος γάρ ἐλασσόω ὁ ποσός , ἐν ὁ συνδρομή πλεονεκτέω ὁ δύναμις , οἷος πάσχω ὁ πῦρ πρός ὁ γῆ ἐν ὁ ὁ ζῷον σῶμα · ὁ μέν γάρ πλεῖστος ὁ ποσός , ὁ δέ δραστικός . ἀναίσθητος μέν οὖν ὁ φυτός , ὅτι ἁπλόος καί κατά ὁ εἷς συντίθημι ἐπικράτεια . ὁ δέ ζῷον , ὅτι συντίθημι , ἀναγκαῖος αἴσθησις ἔχω · καί ἔτι δεῖ αὐτός σῴζω - ἕπομαι οὗτος δή καί σκοπός ὁ φύσις ) , ἵνα δέ σῴζω , τρέφω , ἵνα δέ τρέφω , κινέω ἐπί ὁ τρέφω . μή ἔχω δέ αἴσθησις ἄν περιπίπτω ὁ τρέφω , οὐ ἄν γιγνώσκω , μή γιγνώσκω δέ οὐ ἄν τρέφω · καί εἰμί οὗτος , μάτην ἄρα καί ὁ ἀρχή κινέω . ἀλλά οὐδείς μάτην ὁ φύσις ποιέω , ἀλλά πᾶς ἕνεκα ὁ ὁ φύσις ἢ σύμπτωμα ὁ ἕνεκα ὁ , ὡς ὁ πολιόω ἐν γῆρας ἢ ξανθός ἔχω ὁ θρίξ ὁ μειράκιον σύμπτωμα δή ὁ ἕνεκα ὁ γίγνομαι παρά ὁ φύσις , ὁ μέν διά ὁ φλέγμα ὁ δέ διά ὁ αἷμα . φανερός δέ ἐντεῦθεν καί ὅς ζητέω προθυμέομαι , διά τίς μή 〈 πᾶς 〉 μεταβατικός κατά τόπος ὁ ἔμψυχος · εἰμί γάρ ὁ κίνησις διά ὁ τροφή , τροφή δέ ὁ ὅμοιος ὁ ὅμοιος , οὐδείς χρεία φυτός ὁ τοπικός κίνησις , ἁπλόος εἰμί καί συμφύω ὁ γῆ ἐκεῖθεν παράκειμαι ὁ ῥίζα ὁ τροφή ἕλκω . ὁ δέ ζῷον , ἐπεί σύνθετος καί δήω ὁ κατάλληλος τρέφω , ὁ ὁ τόπος μετάβασις προσγίγνομαι , ἵνα ἐκ διάφορος ὁ πρόσφορος ὁ τροφή ἐρανίζω · ὁ δέ αὐτός καί αἴσθησις διά ὁ ὁ βλαβερός καί ὠφέλιμος διάκρισις . καί οὗτος μέν ἐπί ὁ ἐν γένεσις καί φθορά . μήποτε δέ ὁ λόγος φθάνω καί ἐπί ὁ ἀεικίνητος αἰθέριος σῶμα , καί αἴσθησις αὐτός ὑπολείπω , εἴπερ καί ψυχή καί νόος · ὁ γάρ οὗτος περί αὐτός δοξάζω καί οὗτος συνυπολαμβάνω . καί γεῦσις μέν ἐν αὐτός καί ἁφή οὖον πάνυ τις , φημί , ἀναγκάζω λόγος διά ὁ ἀπαθής καί ἀνενδεής ὁ φύσις , ἢ θυμός καί ἐπιθυμία , ἀκοή δέ καί ὅρασις ὁ τίμιος ἔνειμι ὁ τίμιος διισχυρίζομαι . τίς γάρ καλός Ψυχή καί σῶμα νόος ἐλλάμπω ἐν ἀναίσθητος σῶμα ἢ ἐν αἰσθητικός ; καί εἰμί ὁ πρῶτος , ὁ μέν οὖον μᾶλλον νοέω ὁ εἰς σοφία συμβάλλω στερέω ἀγαθός καί τίμιος ὁράω γάρ καί ἀκοή ὁ ὁ φιλοσοφία ἐγώ θηράω γένος ) , ὁ δέ οὐδείς ἑαυτοῦ σέω χρήσιμος . τίς δέ κοινωνία ἢ ἕνωσις γίγνομαι ὁ ἄκρως ἐναντίος , μή εἰμί ὁ μεσιτεύω νόος καί σάρξ , ἄπειμι αἴσθησις ; λείπω ὁ δύο λέγω καί ἀκόλουθος ὁ ὁ οὐράνιος σῶμα ἔμψυχος καί έννους λέγω ὁ αἰσθητικός τίθημι . οὗτος μέν οὖν οὕτως . ἔτι δέ ἐκεῖνος συνεξετάζω , τίς δήποτε πέντε εἰμί αἴσθησις , εἰμί τις ὁ ἄλλος ἐκλείπω , οὖον φθείρω ὁ ὑπόκειμαι καί εἰμί ὅς ὁ ζῷον οὔτε ὅρασις οὔτε ἀκοή φύσις προσγίγνομαι , ἁφή δέ ἀνης - Ρουμένης εὐθύς καί ζῷον ἀναιρέω , καί μόνος ἀναγκαῖος καί κοινός καί ὁ ἄλλος πρῶτος . λέγω οὖν ὅτι , εἴπερ , ὡς δείκνυμι , δεῖ ὁ ἔμψυχος τρέφω , καί οὐ οἷος τε μόνιμος εἰμί ὁ ζῷον καί καταρριζόω σύνθετος εἰμί , ὁ δέ τροφή σῶμα εἰμί ἁπτός , τρέφω δέ ἐκ ὅς συνίστημι , συνίστημι δέ ἐκ ψυχρός καί θερμός καί ξηρός καί ὑγρός ὁ γάρ χυμός ἥδυσμα οὗτος εἰμί ὡς πλέκω , διό καί αὐτός απτός πως εἰμί καί ὁ γεῦσις ἁφή ) , ἀνάγκη ἄρα ἔχω ὁ ζῷον κριτικός δύναμις ὁ τρέφω καί μή , ἁπτός δέ εἰμί , καί αὐτός δεῖ ἁπτικός εἰμί . ὁ γάρ τροφή ἅπτω ὁ τρέφω τρέφω , οὖον πόρρω κεῖμαι · εἰμί γοῦν μή ἔχω ὁ ἁφή , οὐδέ πλησιάζω ὁ τρέφω γνώρισις · μή γνωρίζω δέ οὐ ἄν αἱρέω · μή αἱρέω δέ οὐ ἄν τρέφω · μή τρέφω δέ οὐδέ εἰμί δύναμαι , ὥστε πρός αὐτός ὁ εἰμί συντελής ὁ ζῷον αὐτός ὁ ἁπτικός αἴσθησις . ὁ δέ ἄλλος πρός ὁ εὕω εἰμί · διό ἔνειμι οὐ ἀνάγκη πᾶς πᾶς , ἀλλά ὁ τέλειος καί τελειόω . καί ἔτι ὁ μέν κατά φύσις σωστικός τε καί βλαβερός ὁ ἀφίημι κρίνω , χρῶμα δέ καί ὀσμή καί ψόφος , ὅς ὁ λοιπός αἴσθησις , οὔτε σωστικός οὔτε φθαρτικός · διό καί οὐ ἀνάγκη ἐν πᾶς εἰμί ὁ οὗτος κριτικός .