sophonias.in-aristotelis-libros-de-anima-paraphrasis 3.9
Ἐπεὶ δὲ ἡ ψυχὴ κατὰ δύο ὥρισται δυνάμεις τῶν ζώων , τῷ τε κριτικῷ , ὃ διανοίας ἔργον ἐστὶ καὶ αἰσθήσεως , καὶ ἔτι τῷ κινεῖν τὴν κατὰ τόπον κίνησιν , περὶ μὲν αἰσθήσεως καὶ νοῦ διωρίσθω ταῦτα · περὶ δὲ τοῦ κινοῦντος , τί ποτέ ἐστι τῆς ψυχῆς , σκεπτέον , πότερον ἕν τι μόριον αὐτῆς χωριστὸν ὂν μεγέθει καὶ τόπῳ · ἢ λόγῳ ἢ καὶ πᾶσα ἡ ψυχή · κἀν εἰ μόριόν τι , πότερον ἴδιόν τι παρὰ τὰ εἰωθότα λέγεσθαι καὶ τὰ εἰρημένα , ἢ τούτων ἕν τι . ἔχει δὲ ἀπορίαν εὐθύς , πῶς τε δεῖ μόρια ψυχῆς λέγειν καὶ πόσα . τρόπον γάρ τινα ἄπειρα φαίνεται , καὶ οὐ μόνον ἅ τινες λέγουσι διορίζοντες λογικὸν θυμικὸν ἐπιθυμητικόν , οἱ δὲ τὸ λόγον ἔχον καὶ τὸ ἄλογον . κατὰ γὰρ τὰς διαφοράς , δι’ ἃς ταῦτα χωρίζουσι , καὶ ἄλλα φανεῖται μόρια μείζω διάστασιν ἔχοντα τούτων , περὶ ὧν καὶ νῦν εἴρηται , τό τε θρεπτικόν , ὃ καὶ τοῖς φυτοῖς ὑπάρχει καὶ πᾶσι τοῖς ζώοις , καὶ τὸ αἰσθητικόν , ὃ οὔτε ὡς ἄλογον οὔτε ὡς λόγον ἔχον θείη ἄν τις ῥᾳδίως . ἔτι δὲ τὸ φανταστικόν , ὃ τῷ μὲν εἶναι πάντως ἕτερον , τίνι δὲ τούτων ταὐτὸν ἢ ἕτερον ἔχει πολλὴν ἀπορίαν , εἴ τις θείη κεχωρισμένα μόρια τῆς ψυχῆς . πρὸς δὲ τούτοις τὸ ὀρεκτικόν , ὃ καὶ λόγῳ καὶ δυνάμει ἕτερον ἄν εἶναι δόξειε πάντων . καὶ ἄτοπον δὴ τὸ τοῦτο διασπᾶν · ἔν τε τῷ λογικῷ ἡ βούλησις γίνεται ὄρεξις οὖσα τοῦ ἀγαθοῦ , καὶ ἐν τῷ ἀλόγῳ θυμὸς ἐπιθυμία · εἰ δὲ τρία ἡ ψυχὴ κατὰ τοὺς τριμερῆ λέγοντας , καὶ ἐν ἑκάστῳ ἔσται ὄρεξις . ἀλλ’ οὐ δεῖ οὔτε μίαν οὖσαν τὴν ψυχὴν τεμαχίζειν εἰς διάφορα μόρια οὔτε διαφόρων οὐσῶν τῶν δυνάμεων διοικίζειν ἄλλην ἐν ἄλλῳ μορίῳ τοῦ σώματος . εἰ μὴ γὰρ πᾶσαι διὰ παντὸς ἥκουσι , πῶς ὅλον τραφήσεται ἢ αὐξηθείη ἢ κινηθήσεται ; Πάλιν οὖν ἀναλαβόντες λέγομεν τί τὸ κινοῦν τὸ ζῶόν ἐστι . τὴν μὲν γὰρ κατ’ αὔξησιν καὶ φθίσιν κίνησιν , ἅπασιν ὑπάρχουσαν , τὸ πᾶσιν ὑπάρχον δόξειεν ἄν κινεῖν τὸ γεννητικὸν καὶ θρεπτικόν . περὶ δὲ ἀναπνοῆς καὶ ἐκπνοῆς καὶ ὕπνου καὶ ἐγρηγόρσεως κινήσεις γάρ πως τοπικαὶ καὶ αὗται ) ὕστερον ἐπι - σκεπτέον · ἔχει γὰρ καὶ ταῦτα πολλὴν ἀπορίαν . ἀλλὰ περὶ τῆς κατὰ τόπον κινήσεως τί τὸ κινοῦν τὸ ζῶον τὴν πορευτικὴν κίνησιν , σκεπτέον . ὅτι μὲν οὐχ ἡ θρεπτικὴ δύναμις , δῆλον · ἀεί τε γὰρ ἡ τοπικὴ κίνησις ἕνεκά του καὶ μετὰ φαντασίας ἢ ὀρέξεως · οὐθὲν γὰρ μὴ ὀρεγόμενον ἢ φεῦγον κινεῖται , ἀλλ’ ἢ βίᾳ μεταβὰν ἔσται , ὡς Ἱππόλυτος τυχὸν ὑπὸ τῶν ἵππων συναρπασθείς . ἡ δὲ θρεπτικὴ εἰ καὶ ἕνεκά του , ἀλλ’ οὐ μετὰ φαντασίας . ἔτι τὰ φυτὰ τὴν θρεπτικὴν ἔχοντα δύναμιν ἦσαν ἄν καὶ πορευτικὰ καὶ εἶχον ἄν μόριον ὀργανικὸν πρὸς τὴν κίνησιν ταύτην . τί δ’ ἄν εἴποιμεν περὶ τῆς βώλου , ὅταν ἐπὶ τὰ κάτω φέρηται , ἢ ὅταν ἐπὶ τὰ ἄνω τὸ πῦρ ; οὐ γὰρ βίαιος αὕτη ἡ κίνησις , καὶ ὅμως οὐ μετ’ ὀρέξεως . ἢ οὐ περὶ πάσης ἡμῖν ἐνταῦθα πρόκειται τοπικῆς διασκοπῆσαι κινήσεως , ἀλλὰ περὶ μόνης τῶν ζώων . ὁ οὐρανὸς δὲ καὶ τὰ οὐράνια κύκλῳ φερόμενα κατ’ ὄρεξιν ποιοῦνται τὴν κίνησιν · νοὸς γὰρ μιμοῦνται τὴν εἰς αὑτὸν συστροφήν . ἀλλ’ οὐδὲ τὸ αἰσθητικὸν τὸ κινοῦν ἐστι · πολλὰ γάρ ἐστι τῶν ζώων , ἃ αἴσθησιν μὲν ἔχει , μόνιμα δέ ἐστι καὶ ἀκίνητα . εἰ οὖν ἡ φύσις μήτε ποιεῖ μάτην μηθέν , μηθ᾿ ἀπολείπει τι τῶν ἀναγκαίων πλὴν ἐν τοῖς πηρώμασι καὶ ἐν τοῖς ἀτελέσι , τὰ δὲ τοιαῦτα τῶν ζώων τέλειά εἰσι καὶ οὐ πηρώματα σημεῖον δὲ ὅτ’ . γεννητικά , εἰ καὶ μὴ ὡς τὰ ζῷα ἐκ συνδυασμοῦ , ἀλλ’ ὡς τὰ φυτά , καὶ ἀκμὴν ἔχει καὶ φθίσιν ) · ὥστ’ εἶχεν ἂν καὶ τὰ ὀργανικὰ μόρια τῆς πορείας . ἀπορήσειε δ’ ἄν τις , εἰ καὶ παρεκβατικώτερον · εἰ δὴ πολλὰ τῶν ζώων τὴν αἰσθητικὴν ἔχει δύναμιν , τελειοτέραν οὖσαν , τῆς γεννητικῆς ἐστερημένα ταύτης οὕσης ὑποδεεστέρας , πῶς ἐλέγετο ἐν τοῖς ἔμπροσθεν ὅτι οὐ πρότερον τῶν τελειοτέρων ἐνδέχεται μετασχεῖν , εἰ μὴ τῶν καταδεεστέρων τις μετάσχῃ ; † ὄρτυγες γὰρ καὶ μυῖαι καὶ σκώληκες καὶ ἄλλ’ ἄττα αἰσθητικὰ ὄντα τῆς γεννητικῆς ἐστέρηνται δυνάμεως τῷ αὐτο - μάτως ἢ ἐκ σήψεως ὕλης φύεσθαι . ἐκεῖνο δὲ πρὸς τοῦτο λέγομεν ὡς ὅσαι τῶν ψυχικῶν δυνάμεων πρὸς τὸ εἶναι συντελοῦσι , ταύτας ἀνάγκη κατὰ τὴν εἰρημένην τάξιν τοῖς ἐμψύχοις παραγίνεσθαι · ὅσαι δὲ πρὸς τὸ εὖ εἶναι οἷον ἡ γεννητικὴ πρὸς ἀιδιότητα καὶ διαδοχὴν μόνην , ταύτας οὐκ ἀνάγκη . τοσαῦτα καὶ περὶ τούτων . αὖθις δ’ ἐπανιόντες λέγομεν , ὡς οὔτε τὸ λογιστικὸν οὔθ’ ὁ καλούμενος νοῦς ἐστιν ὁ κινῶν , οὔτε ὁ θεωρητικὸς οὔθ’ ὁ πρακτικός , τῷ τὸν μὲν μηδὲν νοεῖν πρακτόν , οὗ ἕνεκα ἡ κατὰ τόπον κίνησις , ἀλλὰ τῶν καθόλου καὶ νοητῶν ἀντιλαμβάνεσθαι , καὶ μήτε περὶ φευκτοῦ ἢ διωκτοῦ λέγειν · ἡ δὲ κίνησις ἢ φεύγοντος ἢ διώκοντος τί ἐστι . καὶ μᾶλλον ὅ ἄν ὑπονοηθείη ἠρεμίας αἴτιος ἢ κινήσεως · θεωρῶν γὰρ προσδεής ἐστι τῆς κατὰ σῶμα ἠρεμίας ὡς ἐκκρουόμενος τῇ κινήσει . οὔτε δὲ ὁ πρακτικὸς ᾗ τοιοῦτος κινήσεως αἴτιος · πολλάκις μὲν γὰρ θεωροῦμεν τῶν φευκτῶν τι ἢ διωκτῶν , καὶ οὐ κινούμεθα ἀλλ’ ἐν μόνῃ ψῇ τῇ τοῦ πράγματος ἱστάμεθα θεωρίᾳ , ὡς ἄν τις περὶ πολέμου βουλεύοιτο , πῶς ἄν τροπώσαιτο πολεμίους ἐπιόντας ἢ φυγῇ χρήσαιτο · πολλάκις δὲ καὶ μὴ θελόντων κινηθῆναι ἐν τῇ φοβερῶν ἢ ἡδέων διανοήσει , ἡ μέντοι καρδία ἀντιτείνουσα κινεῖται καὶ αἱ τρίχες φρίττουσι . καὶ πάλιν διψῶντος ἐν στρατοπέδῳ στρατιώτου καὶ κελεύοντος τοῦ πάθους ἵεσθαι ἐπὶ πότον , ὁ νοῦς μένειν παρακελεύεται ἐν θεωρία τοῦ καλοῦ καὶ συμφέροντος . καὶ αὖθις ἐπιτάττοντος τοῦ νοῦ καὶ κελευούσης τῆς διανοίας τῆς πρακτικῆς φεύγειν τι ἢ διώκειν , οὐ κινεῖται ὁ ἄνθρωπος ἀλλὰ κατὰ τὴν ἐπιθυμίαν πράττει , οἷον ἐπὶ τῶν ἀκρατῶν · ἑταίρας γὰρ φανείσης ὁ μὲν νοῦς φεύγειν παρακελεύεται , ἡ δὲ ἐπιθυμία μένειν βιάζεται . καὶ ἔτι αἱ τέχναι πᾶσαι νοῦς οὖσαι πρακτικὸς οὐκ ἐνεργοῦσιν , ὡς ἑτέρου τινὸς ὄντος κυρίου τοῦ ποιεῖν κατὰ τὴν ἐπιστήμην , ἀλλ’ οὐ τῆς ἐπιστήμης . ὁρῶμεν γὰρ ὅτι ὁ ἔχων τὴν ἰατρικὴν οὐκ ἰᾶται οὐδὲ ἔρχεται ἐπὶ τὸν ἄρρωστον , ἕως ἂν ἢ τὸ φιλοχρήματον ἢ φιλότιμον κινήσῃ ἢ καὶ ἄλλο τι . ἀλλὰ μὴν οὐδ’ ἡ ὄρεξις ἡ ἐμπαθὴς ἥ τε θυμικὴ καὶ ἐπιθυμη - τικὴ κυρία τῆς κινήσεως · οἱ γὰρ ἐγκρατεῖς ὀρεγόμενοι καὶ ἐπιθυμοῦντες οὐ πράττουσιν ὧν ἔχουσι τὴν ὄρεξιν , ἀλλ’ ἀκολουθοῦσι τῷ νῷ .
Lemmas: ἐπεί δέ ὁ ψυχή κατά δύο ὁρίζω δύναμις ὁ ζῷον , ὁ τε κριτικός , ὅς διάνοια ἔργον εἰμί καί αἴσθησις , καί ἔτι ὁ κινέω ὁ κατά τόπος κίνησις , περί μέν αἴσθησις καί νόος διά-ὁρίζω οὗτος · περί δέ ὁ κινέω , τίς ποτός εἰμί ὁ Ψυχή , σκεπτέος , πότερος εἷς τίς μόριον αὐτός χωριστός εἰμί μέγεθος καί τόπος · ἢ λόγος ἢ καί πᾶς ὁ ψυχή · ἐν εἰμί μόριον τίς , πότερος ἴδιος τίς παρά ὁ εἴωθα λέγω καί ὁ εἴρω , ἢ οὗτος εἷς τίς . ἔχω δέ ἀπορία εὐθύς , πῶς τε δεῖ μόριον Ψυχή λέγω καί πόσος . τρόπος γάρ τις ἤπειρος φαίνω , καί οὖον μόνος ὅς τις λέγω διορίζω λογικός θυμικός ἐπιθυμητικός , ὁ δέ ὁ λόγος ἔχω καί ὁ ἄλογος . κατά γάρ ὁ διαφορά , διά ὅς οὗτος χωρίζω , καί ἄλλος φαίνω μόριον μείζων διάστασις ἔχω οὗτος , περί ὅς καί νῦν εἴρω , ὁ τε θρεπτικός , ὅς καί ὁ φυτός ὑπάρχω καί πᾶς ὁ ζῷον , καί ὁ αἰσθητικός , ὅς οὔτε ὡς ἄλογος οὔτε ὡς λόγος ἔχω τίθημι ἄν τις ῥᾳδίως . ἔτι δέ ὁ φανταστικός , ὅς ὁ μέν εἰμί πάντως ἕτερος , τίς δέ οὗτος αὐτός ἢ ἕτερος ἔχω πολύς ἀπορία , εἰμί τις τίθημι χωρίζω μόριον ὁ Ψυχή . πρός δέ οὗτος ὁ ὀρεκτικός , ὅς καί λόγος καί δύναμις ἕτερος ἄν εἰμί δοκέω πᾶς . καί ἄτοπος δή ὁ οὗτος διασπάω · ἐν τε ὁ λογικός ὁ βούλησις γίγνομαι ὄρεξις εἰμί ὁ ἀγαθός , καί ἐν ὁ ἄλογος θυμός ἐπιθυμία · εἰμί δέ τρεῖς ὁ ψυχή κατά ὁ τριμερής λέγω , καί ἐν ἕκαστος εἰμί ὄρεξις . ἀλλά οὖον δεῖ οὔτε εἷς εἰμί ὁ ψυχή τεμαχίζω εἰς διάφορος μόριον οὔτε διάφορος εἰμί ὁ δύναμις διοικίζω ἄλλος ἐν ἄλλος μόριον ὁ σῶμα . εἰμί μή γάρ πᾶς διά πᾶς ἥκω , πῶς ὅλος τρέφω ἢ αὐξάνω ἢ κινέω ; πάλιν οὖν ἀναλαμβάνω λέγω τίς ὁ κινέω ὁ ζῷον εἰμί . ὁ μέν γάρ κατά αὔξησις καί φθίσις κίνησις , ἅπας ὑπάρχω , ὁ πᾶς ὑπάρχω δοκέω ἄν κινέω ὁ γεννητικός καί θρεπτικός . περί δέ ἀναπνοή καί ἐκπνοή καί ὕπνος καί ἐγρήγορσις κινέω γάρ πως τοπικός καί οὗτος ) ὕστερος ἐπι - σκεπτέος · ἔχω γάρ καί οὗτος πολύς ἀπορία . ἀλλά περί ὁ κατά τόπος κίνησις τίς ὁ κινέω ὁ ζῷον ὁ πορευτικός κίνησις , σκεπτέος . ὅτι μέν οὐ ὁ θρεπτικός δύναμις , δῆλος · ἀεί τε γάρ ὁ τοπικός κίνησις ἕνεκα ὁ καί μετά φαντασία ἢ ὄρεξις · οὐδείς γάρ μή ὀρέγω ἢ φεύγω κινέω , ἀλλά ἢ βία μεταβαίνω εἰμί , ὡς Ἱππόλυτος τυγχάνω ὑπό ὁ ἵππος συναρπάζω . ὁ δέ θρεπτικός εἰμί καί ἕνεκα ὁ , ἀλλά οὖον μετά φαντασία . ἔτι ὁ φυτόν ὁ θρεπτικός ἔχω δύναμις εἰμί ἄν καί πορευτικός καί ἔχω ἄν μόριον ὀργανικός πρός ὁ κίνησις οὗτος . τίς δέ ἄν εἶπον περί ὁ βῶλος , ὅταν ἐπί ὁ κάτω φέρω , ἢ ὅταν ἐπί ὁ ἄνω ὁ πῦρ ; οὖον γάρ βίαιος οὗτος ὁ κίνησις , καί ὅμως οὖον μετά ὄρεξις . ἢ οὖον περί πᾶς ἐγώ ἐνταῦθα πρόκειμαι τοπικός διασκοπέω κίνησις , ἀλλά περί μόνος ὁ ζῷον . ὁ οὐρανός δέ καί ὁ οὐράνιος κύκλος φέρω κατά ὄρεξις ποιέω ὁ κίνησις · νόος γάρ μιμέομαι ὁ εἰς ἑαυτοῦ συστροφή . ἀλλά οὐδέ ὁ αἰσθητικός ὁ κινέω εἰμί · πολύς γάρ εἰμί ὁ ζῷον , ὁ αἴσθησις μέν ἔχω , μόνιμος δέ εἰμί καί ἀκίνητος . εἰμί οὖν ὁ φύσις μήτε ποιέω μάτην μηδείς , μήτε ἀπολείπω τίς ὁ ἀναγκαῖος πλήν ἐν ὁ πήρωμα καί ἐν ὁ ἀτελής , ὁ δέ τοιοῦτος ὁ ζῷον τέλειος εἰμί καί οὖον πήρωμα σημεῖον δέ ὅτι . γεννητικός , εἰμί καί μή ὡς ὁ ζῷον ἐκ συνδυασμός , ἀλλά ὡς ὁ φυτός , καί ἀκμή ἔχω καί φθίσις ) · ὥστε ἔχω εἄν καί ὁ ὀργανικός μόριον ὁ πορεία . ἀπορέω δέ ἄν τις , εἰμί καί παρεκβατικώτερον · εἰμί δή πολύς ὁ ζῷον ὁ αἰσθητικός ἔχω δύναμις , τέλειος εἰμί , ὁ γεννητικός στερέω οὗτος ὗσις ὑποδεέστερος , πῶς λέγω ἐν ὁ ἔμπροσθεν ὅτι οὖον πρότερος ὁ τέλειος ἐνδέχομαι μετέχω , εἰμί μή ὁ καταδεής τις μετέχω ; † ὄρτυξ γάρ καί μυῖα καί σκώληξ καί ἄλλος τις αἰσθητικός εἰμί ὁ γεννητικός στερέω δύναμις ὁ αὐτός - ματάω ἢ ἐκ σῆψις ὕλη φύω . ἐκεῖνος δέ πρός οὗτος λέγω ὡς ὅσος ὁ ψυχικός δύναμις πρός ὁ εἰμί συντελέω , οὗτος ἀνάγκη κατά ὁ εἴρω τάξις ὁ ἔμψυχος παραγίγνομαι · ὅσος δέ πρός ὁ εὕω εἰμί οἷος ὁ γεννητικός πρός ἀιδιότης καί διαδοχή μόνος , οὗτος οὐ ἀνάγκη . τοσοῦτος καί περί οὗτος . αὖθις δέ ἐπανέρχομαι λέγω , ὡς οὔτε ὁ λογιστικός οὔτε ὁ καλέω νόος εἰμί ὁ κινέω , οὔτε ὁ θεωρητικός οὔτε ὁ πρακτικός , ὁ ὁ μέν μηδείς νοέω πρακτός , ὅς ἕνεκα ὁ κατά τόπος κίνησις , ἀλλά ὁ καθόλου καί νοητός ἀντιλαμβάνω , καί μήτε περί φευκτός ἢ διωκτός λέγω · ὁ δέ κίνησις ἢ φεύγω ἢ διώκω τίς εἰμί . καί μᾶλλον ὅς ἄν ὑπονοέω ἠρεμία αἴτιος ἢ κίνησις · θεωρός γάρ προσδεής εἰμί ὁ κατά σῶμα ἠρεμία ὡς ἐκκρούω ὁ κινέω . οὔτε δέ ὁ πρακτικός ὅς τοιοῦτος κίνησις αἴτιος · πολλάκις μέν γάρ θεωρέω ὁ φευκτός τίς ἢ διώκτης , καί οὖον κινέω ἀλλά ἐν μόνος ψάω ὁ ὁ πρᾶγμα ἵστημι θεωρία , ὡς ἄν τις περί πόλεμος βουλεύω , πῶς ἄν τροπόω πολέμιος ἔπειμι ἢ φυγή χράω · πολλάκις δέ καί μή ἐθέλω κινέω ἐν ὁ φοβερός ἢ ἡδύς διανοέομαι , ὁ μέντοι καρδία ἀντιτείνω κινέω καί ὁ θρίξ φρίσσω . καί πάλιν διψάω ἐν στρατόπεδον στρατιώτης καί κελεύω ὁ πάθος ἵημι ἐπί πότος , ὁ νόος μένω παρακελεύομαι ἐν θεωρία ὁ καλός καί συμφέρω . καί αὖθις ἐπιτάσσω ὁ νόος καί κελεύω ὁ διάνοια ὁ πρακτικός φεύγω τίς ἢ διώκω , οὖον κινέω ὁ ἄνθρωπος ἀλλά κατά ὁ ἐπιθυμία πράσσω , οἷος ἐπί ὁ ἀκρατής · ἑταίρα γάρ φαίνω ὁ μέν νόος φεύγω παρακελεύομαι , ὁ δέ ἐπιθυμία μένω βιάζομαι . καί ἔτι ὁ τέχνη πᾶς νόος εἰμί πρακτικός οὐ ἐνεργέω , ὡς ἕτερος τις εἰμί κύριος ὁ ποιέω κατά ὁ ἐπιστήμη , ἀλλά οὖον ὁ ἐπιστήμη . ὁράω γάρ ὅτι ὁ ἔχω ὁ ἰατρικός οὐ ἰάομαι οὐδέ ἔρχομαι ἐπί ὁ ἄρρωστος , ἠώς εἄν ἢ ὁ φιλοχρήματος ἢ φιλότιμος κινέω ἢ καί ἄλλος τίς . ἀλλά μήv οὐδέ ὁ ὄρεξις ὁ ἐμπαθής ὅς τε θυμικός καί ἐπιθυμέω - τιμή κύριος ὁ κίνησις · ὁ γάρ ἐγκρατής ὀρέγω καί ἐπιθυμέω οὖον πράσσω ὅς ἔχω ὁ ὄρεξις , ἀλλά ἀκολουθέω ὁ νάω .