sophonias.in-aristotelis-libros-de-anima-paraphrasis 2.1
ἐπειδὴ τὰ παραδεδομένα περὶ ψυχῆς παρὰ τῶν ἄλλων , ἐφ’ ὅσον ἀπεφήνατο τῶν πρότερον , εἴρηται σχεδόν , νῦν ὥσπερ ἐξ ὑπαρχῆς πάλιν ἐπαν - ίωμεν πειρώμενοι διορίσαι ἁμωσγέπως , τί ἐστι ψυχὴ καὶ τίς ἄν εἴη κοινότατος τατὸς λόγος αὐτῆς . εἰ δὲ μὴ ὁρισμὸν εὑρεῖν εὐχερές , ὡς τοῦ φύσει προτέρου καὶ ὑστέρου ἐνόντος κἀν ταῖς ψυχαῖς , ἀλλ’ ἡμῖν γε ἀρκέσει κἀν τῷ παρόντι τὸ δι’ ὑπογραφῆς καὶ μετρίως ἀποδοῦναί τινα λόγον τοῖς ὁμωνύμοις κοινότατον . εὐπετὲς δ’ ἄν εἴη τοῦτο , εἰ οὕτω τῇ διαιρέσει χρησαίμεθα . τῶν ὄντων τὸ μὲν οὐσία , τὸ δὲ συμβεβηκός · καὶ τοῦ συμβεβηκότος τὸ μὲν ποσόν , τὸ δὲ ποιόν , τὸ δὲ πρός τι ἢ ἄλλη τις τῶν ἀπηριθμημένων ἐννέα κατηγοριῶν . οὐκ ἄν ἔν τινι τούτων ὡς ἐν γένει εἴη ψυχή , οὐδὲ ὅλως συμβεβηκός . οὔτε γὰρ ποσόν · φθάνομεν γὰρ ἀποδεδειχότες μήτε τὸ συνεχὲς ἐπὶ ψυχῆς ἀληθεύεσθαι ἐν τοῖς διηπορημένοις πρὸς Τίμαιον μήτε τὸ διωρισμένον ἐν οἷς ἀντελέγομεν Ξενοκράτει . ποιὸν δὲ ἢ πρός τι πῶς ἄν εἴη ; τὰ γὰρ αὐτὰ ἄν εἴποι τις κἀν τούτοις , ὅσα καὶ περὶ ἁρμονίας . εἰ δὲ μηδὲν τούτων , σχολῇ γ’ ἄν εἴη τι τῶν ἄλλων , οἷς γένεσις ἡ μετὰ τῆς οὐσίας τουτωνὶ συμπλοκή . λείπεται τοίνυν τὴν ψυχὴν ὡς εἰς γένος ἐν τῇ οὐσίᾳ ζητεῖν . ἐπεὶ δὲ καὶ αὕτη γένος ὅν τι τοῦ ὄντος οὖσα τριττὴν ἄλλως ἐδέξατο τὴν διαίρεσιν τὸ μὲν γὰρ αὐτῆς ὡς ὕλη , ὃ καθ’ αὑτὸ μὲν οὐκ ἔστι τόδε τι , ἀρρύθμιστον ὂν καὶ ἀσύντακτον , τὸ δὲ ἕτερον τὸ εἶδος καὶ ἡ μορφή , καθ’ ἣν ἤδη λέγεται τόδε τι καὶ ἕκαστον τῶν ὄντων ὀνόματος κεκοινώνηκε καὶ τῶν ἑτέρων διώρισται ὑφεστηκὸς καθ’ αὑτό , καὶ τρίτον τὸ ἐκ τούτων , οἷον τὰ σύνθετα σώματα ) , ἐν τίνι τούτων ἡ ψυχή , καὶ ἐπεὶ οὐ τὸ σύνθετον , ποτέρῳ τῶν ἁπλῶν καὶ εἰ μᾶλλον εἶδος , ὧδ’ ἔσται δῆλον . ἡ μὲν οὖν ὕλη δύναμις · οὐδὲν γάρ ἐστι τῶν εἰδῶν ἀφωρισμένως , ἀλλὰ δυνάμει πάντα · καὶ οὔτε ὕλη του τὸ ἀνεπίδεκτον ἐκείνου οὐκ ἄν γὰρ σκευῶν κεραμικῶν ὕλη λίθοι · οὐδὲ γὰρ πέφυκεν ) οὔτε τὸ μηκέτι δυνατὸν τῷ ἤδη ἐνεργείᾳ τὸ εἶδος ἔχειν · ὁ κέραμος γὰρ οὔτ’ ἄλλου γένοιτ’ ἂν ὕλη οὐθ’ ἑαυτοῦ · ἔστι γάρ . λείπεται τὴν ἀληθινὴν καὶ πρώτην ὕλην ἐκτὸς τούτων καὶ δυνάμει ἐννοεῖσθαι . ἀλλ’ ὕλη μὲν τοῦτο τὸ δὲ εἶδος ἐντελέχεια εἴτ’ οὖν τοὐ πράγματος ὡς ὑποκειμένου τελείωσις . ᾧ γὰρ ἑκάστῳ τὸ εἶναι , τοῦτο δὴ αὐτοῦ καὶ ἡ τελειότης · κατὰ δὲ τὸ εἶδος ἑκάστῳ τὸ εἶναι · ἐν τούτῳ ἄρα δὴ καὶ τὸ τέ - λειον . διττὸν καὶ τὸ τῆς ἐντελεχείας , τὸ μὲν ὡς ἐπιστήμη τὸ δὲ ὡς θεωρία , εἴτ’ οὖν τὸ μὲν καθ’ ἕξιν , ὃ καὶ χρόνῳ καὶ φύσει πρότερον , τὸ δὲ κατ’ ἐνέρ - γειαν ὕστερον . τριττὸν δὲ καὶ τὸ σῶμα , τὸ μὲν φυσικὸν ὡς λίθοι καὶ ἄνθρωποι , τὸ δὲ τεχνητὸν ὡς κλίνη καὶ ἱμάτιον · οὐ γάρ τι σῶμα ᾗ σῶμα τεχνη τόν · εντι δὲ καὶ μαθηματικὰ σώματα λέγεται τρίγωνα καὶ τετράγωνα , τὰ ἐξ ἀναλήψεως καὶ ἀφαιρέσεως τῶν αἰσθητῶν ἐν τῇ ψυχῇ συνιστάμενα . τὰ μὲν οὖν ἄλλα παρείσθω · οὐσίαι δὲ μάλιστα δοκοῦσι τὰ φυσικά · ταῦτα γὰρ καὶ τῶν ἄλλων ἀρχαί . τῶν δὲ φυσικῶν τὰ μὲν ἔχει ζωήν , τὰ δ’ οὐκ ἔχει · ζωὴν δὲ λέγω τὴν δι’ αὑτοῦ τροφήν τε καὶ αὔξησιν . οὐ γὰρ ἡ πρόσθεσις αὔξησις , ἐπεὶ μηδ’ ὑφ’ αὑτοῦ μηδ’ ἠλλοίωται , οἷον εἴ τις τῷ ἐν ἀμφορεῖ ἐπιβάλοι ὕδατι καὶ αὐξήσειεν · οὐδὲ τῷ εἰς πλεῖον τὸ πῦρ αἴρεσθαι τρέφεται , ἀλλὰ τοῦτο μὲν μᾶλλον γένεσις , τρέφεται δὲ οἷς δι’ ὀργανικῶν μορίων κατὰ πᾶν μέρος ἡ τροφὴ προσφέρεται καὶ ἀλλοιουμένη προσφύεται . ὥστε πᾶν σῶμα φυσικὸν μετέχον ζωῆς οὐσία ἂν εἴη , οὐσία δὲ οὕτως ὡς συνθετή . καὶ τὰ μὲν ἀπλᾶ σώματα ἐκ τῆς ἁπλῶς ὕλης καὶ τοῦ εἴδους εἰσί , τὰ δὲ πρὸς τούτοις καὶ ἔμψυχα ὥσπερ δεύτερα ὑποκείμενα χρηματίζουσι τῆς ἐν αὐτοῖς ἐνούσης ζωῆς εἶδος οὔσης αὐτῶν . ἄγοντες δὲ τὴν διδασκαλίαν ἀπὸ τῶν σαφεστέρων ἐπὶ τὰ δυσληπτότερα τοσαῦτα δήπουθεν προσελάβομεν . ἐπεὶ δ’ ἐστὶ σῶμα καὶ τοιόνδε σῶμα τὸ ζωὴν ἔχον σύνθετον γὰρ ἐκ ζωῆς καὶ σώματος , καὶ τὸ μὲν ὥσπερ ὑποκείμενον καὶ ὕλη , τὸ δὲ ὡς ἐν ὑποκειμένῳ καὶ οἷον εἶδος καὶ μορφή ) , οὐκ ἄν φθάνοιμεν διαπορῆσαι πότερον τούτων ψυχή , καὶ ταύτην λαβόντες εἴημεν · τὴν γὰρ ἐν τῷ τοιούτῳ σώματι ζωὴν ψυχὴν εἶναι ἀνάγκη . τὸ μὲν γὰρ σῶμα πῶς ἄν εἴη ψυχή ; οὐ γάρ ἐστι τῶν καθ᾿ ὑποκειμένου καὶ ἐν ἑτέρῳ ὄντων αὐτὸ ὂν ὑποκείμενον καὶ ὕλη . λείπεται τὴν ψυχὴν οὐσίαν εἶναι προσο - μολογεῖν ὡς εἶδος σώματος φυσικοῦ δυνάμει ζωὴν ἔχοντος . οὐσία δὲ ἡ ἐντε - λέχεια . τοιούτου ἄρα σώματος ἡ ψυχὴ ἐντελέχεια καὶ εἶδος . ἔτι ᾧ διαφέρει ἀλλήλων τὰ ὁμογενῆ , τοῦτο εἶδος αὐτῶν τὰ σώματα ὄντα ὁμογενῆ διαφέρει ἀλλήλων τῷ ἐμψύχῳ καὶ ἀψύχῳ ἡ ψυχὴ ἄρα τοῖς ἐμψύχοις εἶδος οὖσα καὶ ἐντελέχεια . διττὴ δὲ ἡ ἐντελέχεια , ὡς εἴρηται , ἡ μὲν ὡς ἐπιστήμη ἡ δὲ ὡς τὸ θεωρεῖν . φανερὸν οὖν εἶναι ἐν σώματι ἐντελέχειαν τὴν ψυχὴν ὡς ἐπιστήμην . ἐν γὰρ τῷ ὑπάρχειν καὶ ὕπνος καὶ ἐγρήγορσίς ἐστιν · ἀνάλογον δὲ ἡ μὲν ἐγρήγορσις τῷ θεωρεῖν , ὁ δ’ ὕπνος τῷ ἔχειν καὶ μὴ ἐνεργεῖν . καὶ εἴδους ὅ ἄν τις ἴδοι καὶ ἐντελεχείας ὲν τούτῳ διαφοράν πᾶν μὲν γὰρ εἶδος ἐντελέχεια , οὐκ ἔμπαλιν δέ · ἡ γὰρ ἐνέργεια ἐντελέχεια μέν , οὐκ εἶδος δέ . καὶ πρότερον μὲν καὶ ὕστερον ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ εἶδος ἑνὸς ὄντος οὐκ ἂν εἴποις , ἐν τελέχειαν δέ . προτέρα δὲ τῇ γενέσει ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ ἡ μὲν ἐπιστήμη τοῦ θεωρεῖν , ἡ δὲ δύναμις τῆς ἐνεργείας . ἐν ἄλλῳ μὲν γὰρ καὶ ἄλλῳ προήγησαιτ᾿ ἄν πολλάκις ἡ ἐνέργεια τῆς δυνάμεως , ὡς ἐν διδασκάλῳ καὶ μαθητῇ · προτέρα γὰρ ἡ τελεία τοὐ διδάσκοντος ἐνέργεια τῆς ἀτελοῦς δυνάμεως τοῦ μανθάνοντος · ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ δὲ ἐν ταῖς ἐν γενέσει καὶ φθορᾷ οὐκ ἐγχωρεῖ φύσεσιν . ἐν οἷς καὶ τῆς ἕξεως χωρίζεται ἡ ἐνέργεια οὐ γὰρ ἀεὶ θεωρεῖ ὁ γεωμέτρης ) , ἀλλ’ ἐν τοῖς θείοις καὶ ἀιδίοις σύνδρομος τῇ μὲν οὐσίᾳ ἡ δύναμις , ταύτῃ δὲ ἡ ἐνέργεια , καὶ ἀλλήλων καθάπαξ ἀχώριστοι · εἰ μήπου τις κἀν τοῖς θνητοῖς πρὸς τὸ καθόλου βλέψας σύνδρομα καὶ ὧδε λέγει · ἐν γὰρ τῷ παντὶ ἕξις ἀεὶ καὶ ἐνέργεια . καὶ εἴπερ δεῖ ὡς ἐν τῷ παντὶ ὅλως ἕτερον ἑτέ - ρου προτετιμῆσθαι , τὰ τέλεια τῶν ἀτελῶν προκέοιντο ἄν . τά τε γὰρ προακτικὰ τῶν αἰτίων κατὰ τελείαν ἑστῶτα ἐνέργειαν τὰ ὑφειμένα παράγουσιν , ἥ τε τοῦ παντὸς δημιουργία ἐκ τοῦ παντελῶς τελείου παρηγμένη συντέτακτο · τούτων οὕτως ἐχόντων ὁλοσχερώτερον ἡμεῖς τὴν ψυχὴν ὑπογράφοντες λέγομεν ψυχή ἐστιν ἡ πρώτη ἐντελέχεια σώματος φυσικοῦ δυνάμει ζωὴν ἔχοντος · τοιοῦτον δὲ ὃ ἄν ᾖ ὀργανικόν . πρόσκειται τὸ φυσικὸν διὰ τὰ τεχνητά , τὸ δυνάμενον ζῆν διά τε τὸ ἐν ἀρχαῖς σπέρμα καὶ τὸ νεκρόν , τὸ δὲ ὀργανικὸν διὰ τὰ ἁπλᾶ καὶ φυσικά · ἦν γὰρ ἄν τῷ πυρὶ ψυχὴ ἡ θερμαντικὴ δύναμις , πρώτη οὖσα αὐτοῦ ἐντελέχεια , εἴπερ ἦν ὀργανικόν · νυνὶ δὲ ποῖα ἐν πυρὶ θερμότητος ὄργανα ; ἡ γοῦν ψυχὴ ποικίλως ἐνεργοῦσα διαφόροις ὀργάνοις προσχρήσεται τοῦ σώματος · διὸ τὸ μὴ τοιοῦτον , ὁποῖον τῶν ἁπλῶν , οὐδὲ ψυχῆς μετείλη - φεν . ἐπεὶ δὲ διαφορὰ κἀν ταῖς ψυχαῖς , καὶ ἡ μὲν τῶν φυτῶν ἁπλουστέρα καὶ ὑφειμένη , ποικιλωτέρα δὲ ἡ αἰσθητικὴ καὶ ὑπὲρ αὐτήν , ἔτι δὲ μᾶλλον ἡ πασῶν ἀνωτάτω καὶ λογική , ἀναλογοῦσι πρὸς τὰς ἐνεργείας καὶ τοῖς σωματικοῖς ὀργάνοις προσχρήσονται . ἐντεῦθεν ἁπλούστερον μὲν καὶ ἧττον ὀργανικὸν τὸ σῶμα τῶν φυτῶν τοὐ τῶν ἀλόγων ζώων , ἧττον δὲ τοῦτο τῶν λογικῶν . ὄργανα μὲν τὰ τῶν φυτῶν μέρη τῆς φυτικῆς ψυχῆς , ἀλλὰ παντελῶς ἁπλᾶ , οἷον τὸ φύλλον περικαρπίου σκέπασμα , τὸ δὲ περικάρπιον τοῦ κάρπου , αἱ δὲ ῥίζαι ἀναλογοῦσι τῷ στόματι · ἄμφω γὰρ ἕλκει τὴν τροφήν , ἐν μὲν τοῖς ζώοις τὸ στόμα , αἱ δὲ ῥίζαι τοῖς φυτοῖς . Τοσαῦτα περὶ τοῦ τῆς ψυχῆς ὅρου παρεκβατικώτερον εἰπόντες , ἐπαναλαμβάνοντες καὶ ὥσπερ ἐπιδιορθούμενοι σαφέστερον ἐκτίθεμεν καὶ συνοπτικώτερον . εἰ γὰρ δή τι κοινὸν ἐπὶ πάσης ψυχῆς δεῖ λέγειν , εἴη ἄν ἐντελέχεια ἡ πρώτη σώματος φυσικοῦ ὀργανικοῦ · διὸ οὐ δεῖ ζητεῖν , εἰ ἓν ἡ ψυχὴ καὶ τὸ σῶμα , ὥσπερ οὐδὲ τὸν κηρὸν καὶ τὸ σχῆμα , οὐδ’ ὅλως τὴν ἑκάστου ὕλην καὶ τὸ οὗ ὕλη . ὡς γὰρ ἐπὶ τοῦ σφαιρικοῦ κηροῦ οὐ ζητοῦμεν , τί τὸ ἑνῶσαν τὸ σχῆμα καὶ τὸν κηρόν , πάθους ὄντος τοῦ σχήματος ἐν τῷ κηρῷ καὶ φύσει καὶ ἀπραγματεύτως ἐγγινομένου , ὡς δὲ καὶ ἐπὶ πάσης ὕλης ἐπιτηδείας καὶ παντὸς εἴδους , οὕτω τοι κἀν τῷ σώματι καὶ τῇ φυσικῇ ψυχῇ . προστίθεμεν φυσικὴν τὴν λογικὴν ὑπεξαίροντες εἰ δέ που καὶ συλλαμβάνοιτο καὶ εἶδος αὕτη κα - λοῖτο σώματος , ἀλλ’ οὐχ ἡ καθ’ αὑτὴν καὶ ἀπολελυμένη καὶ ἄφετος καὶ συνεστραμμένη πρὸς νοῦν , ἀλλὰ καθὸ συνδέδεται σώματι καὶ σχέσιν ἔχει . καὶ συμφθείρεσθαι δ’ ἄν εἰ λέγοιτο σώματι κατὰ τοῦτο , ὥσπερ τὸ εἶδος , τῷ οἴχε - σθαι τὰς πρὸς τὸ σῶμα ἐνεργείας αὐτῆς οἰχομένου σώματος , ὥσπερ τὴν ἐν τῶν χορδῶν , οὐδὲν ἄτοπον · αὐτὴν μέντοι τὴν θεωρητικὴν αὐτῆς δύναμιν καὶ ἐνέργειν καὶ τὴν νοερὰν οὐσίαν διεφθάρθαι λέγειν καὶ λελύσθαι σώματι , παντελῶς ἐμπλήκτων . ἔστιν οὖν ἡ ψυχὴ καὶ τὸ σῶμα ὅν , ὡς ἄν ὕλη καὶ εἶδος . ἐπεὶ δὲ τὸ ἓν καὶ τὸ εἶναι πλεοναχῶς λέγεται ἢ γὰρ τῷ γένει ἢ τῷ εἴδει ἢ ἀριθμῷ ἢ δεσμῷ ἢ κόλλῃ , καὶ ὅσα ἄλλα ἐν τοῖς πρώτοις διωρισάμεθα , καὶ τὸ εἶναι δὲ καὶ τὸ ὂν ἡ δυνάμει ἢ ἐνεργείᾳ ) , τὸ κράτιστον ἐν τούτοις καὶ τελεώτατον ἡ ἐντελέχειά ἐστι . καθόλου μὲν οὖν καὶ ὡς ἐν κεφαλαίῳ εἰπεῖν εἴρηται , τί ἐστι ψυχή · οἱ γὰρ ὁρισμοὶ ὁλοσχερώτερον καὶ συνοπτικώτερον ἐδήλουν τὴν φύσιν αὐτῆς , ὅτι οὐσία ἡ κατὰ τὸν λόγον . τοῦτο δὲ τὸ τί ἦν εἶναι τῷ τοιῳδὶ σώματι . τοῦτο δὲ εἶδος σώματος φυσικοῦ ὀργανικοῦ δυναμέ - νου ζῆν . εἰ δὲ δεῖ που διὰ τὸ σαφὲς καὶ ὑποδείγμασι χρήσασθαι , διπλᾶ προσθήσομεν , ἵν’ ᾖ καὶ φιλότιμον , τὸ μὲν τεχνικὸν καὶ ἐξ ἀναλογίας , τὸ δὲ φυσικὸν καὶ ψυχῆς ἐγγύτερον . ὥσπερ γὰρ εἰ ἦν ὁτιοῦν τῶν ὀργάνων φυσικὸν σῶμα οἴκοθεν ἐνεργοῦν καὶ μὴ ὡς νῦν τῷ τεχνίτῃ , οἷον ὁ πρίων , ἦν ἄν τὸ πρίονι εἶναι εἴτ’ οὗν τὸ τοιώσδε δύνασθαι τέμνειν καὶ ἐνεργεῖν ἡ οὐσία αὐτοῦ καὶ ἡ ψυχὴ τοῦτο , ἧς ἀπελθούσης ἀργὰ ἄν ἄλλως καὶ νεκρὰ τὰ καταλελειμ - μένα , ξύλον τοιόνδε καὶ σίδηρος ἔμελλε λείπεσθαι καὶ οὐκέτ’ ἄν ἦν πρίων ἀλλ’ ἢ ὁμωνύμως , οὕτω καὶ ἐπὶ τῆς ψυχῆς καὶ τοῦ σώματος · ὃ δὲ ἀνομοιοῖ τὸ παράδειγμα , ὅτι νῦν ὁ πρίων καὶ ψυχὴν οὐκ ἔχων καὶ μὴ ἐνεργῶν οὐδὲν ἧττόν ἐστι πρίων καὶ οὐ ] συνωνύμως , ζῶον δὲ οὐδαμῶς ψυχῆς ἀπολιπούσης . τοῦτο δέ , ὅτιπερ ἐκεῖνος οὐ φυσικὸν οὐδὲ κινούμενον ἐξ αὑτοῦ οὐκ ἔστι δὲ τοιούτου σώματος ἡ ψυχὴ τὸ τί ἦν εἶναι καὶ λόγος , ἀλλὰ φυσικοῦ τοιουδὶ ἔχοντος κινήσεως καὶ στάσεως ἀρχὴν ἐν ἑαυτῷ ὁ δὲ πέλεκυς ᾗ πέλεκυς κινεῖται οὐκ ἐξ αὑτοῦ , ἀλλ’ ἔξωθεν τῷ χρωμένῳ , ὡς καὶ πάντα τὰ τεχνητὰ ἀρχὴν ἔχοντα καὶ στάσεως καὶ κινήσεως , οὐκ ἐν αὐτοῖς μέντοι , ἐν τοῖς δημιουργήμασι δὲ ἢ ἐν τοῖς κινοῦσι . καὶ τοῦτο μὲν τοιοῦτον · τὸ δὲ ἕτερον δεῖ γὰρ σκοπεῖν καὶ ἐπὶ τῶν μερῶν , ἔχοι γὰρ ἂν οὕτω κατά τι τὸ καθόλου ) εἰ γὰρ ἦν ὁ ὀφθαλμὸς ζῶον αὐτὸς καθ’ αὑτὸν δίχα τοῦ προσκεῖσθαι τῇ ὁλομελείᾳ τοῦ σώματος , ἦν ἄν τούτου ψυχὴ ἡ ὄψις καὶ ἡ ὁρατικὴ δύναμις καὶ ἐνέργεια · αὕτη γὰρ οὐσία ὀφθαλμοῦ ἡ κατὰ λόγον . ὁ γὰρ ὀφθαλμὸς αὐτός , τὸ ὑγρόν , τὸ λευκόν , οἱ διάφοροι χιτῶνες ὕλη ὄψεως , ἡ δ’ ὄψις καὶ ἡ ὅρασις εἶδος καὶ οὐσία , ἧς ἀπολιπούσης οὐκέτι ὀφθαλμὸς ἔσται · οὐ γὰρ ποιήσει τὰ ἑαυτοῦ οὐκ ὄψεται γάρ . εἰ δὲ καλοῖτο , ὁμωνύμως ἄν καλοῖτο καὶ οὐ κυρίως , ὡς ἄν εἰ καὶ τὸν λίθινον ὀφθαλμὸν φαῖμεν ἢ τὸν ἐν χρώμασιν . οὕτω τοι καὶ χεὶρ καὶ ποὺς καὶ εἴ τι ἄλλο μέρος τοῦ σώματος , ὅταν μὴ τὴν οἰκείαν καθ’ ἥν ἐστιν ἐνέργειαν ἀποδίδωσιν , ἢ οὐδὲ κοινωνήσειε τοῦ ὀνόματος ἢ οὐ κυρίως . ὃ οὖν ἐπὶ ἑνὸς μέρους , τοῦτο δεῖ λαβεῖν καὶ ἐπὶ ὅλου τοῦ ζῶντος σώματος · ἀνάλογον γὰρ ἔχει ὡς τὸ μέρος πρὸς τὸ μέρος , ἡ ὅλη αἴσθησις πρὸς ὅλον τὸ αἰσθητικὸν ᾗ τοιοῦτον . ἐπεὶ γὰρ τῶν αἰσθητηρίων ἕκαστον κατά τινα τῆς ψυχῆς αἰσθητικὴν χαρακτηρίζεται δύναμιν , ἐξαιρουμένης τῆς ἁφῆς δι’ ὅλου ἡκούσης τοῦ σώματος , ὡς ἄν ἑκάστη αἴσθησις πρὸς · τὸ ὑποκείμενον αὐτῇ αἰ · σωτήριον ἔχοι , οὕτως ἡ ὅλη ψυχὴ πρὸς ὅλον τὸ σῶμα ἕξει , καθὸ αἰσθητικόν · οὐ γάρ , καθὸ βαρὺ ἢ κοῦφον ἢ τοσόνδε ἐστὶν ἢ τοιόνδε χρῶμα ἢ σχῆμα ἔχει ἢ ποῦ ὂν ἢ ποτέ , εἰδοποιεῖται ὑπὸ ψυχῆς , ἀλλὰ καθὸ φυσικὸν δυνάμει ζωὴν ἔχον . ἔστι δὲ τὸ δυνάμει ὂν σῶμα ὥστε ζῆν οὔτε τὸ πρότερον ἔχον ψυχὴν καὶ ἀποβεβληκὸς νῦν , ὥσπερ τὸ νεκρωθέν , οὔτε τὸ κατ’ ἐπιτηδειότητα δυνατόν , μήπω δέ , ὥσπερ τὸ σπέρμα καὶ ὁ καρπός , ἀλλὰ τὸ ἤδη ἔχον ζωὴν καὶ ἐνεργόν , ὡς τὰ τῶν ζώων σώματα . ἀπορήσειε δ’ ἄν τις , πῶς δυνάμει τὸ ἐνεργείᾳ ζῶν . λέγομεν δέ , ὥσπερ ὁ ὀφθαλμὸς δυνάμει ἐστὶν ὁρατικὸς αὐτὸς καθ’ ἑαυτόν , οὐχ ὁρᾷ δὲ ἐνεργείᾳ ἄνευ τῆς τοῦ φωτὸς ἐλλάμψεως , καὶ εἴ τις δὲ ὁρῶντος ἐνεργεία τοῦ ὀφθαλμοῦ λέγει ὁρατικὸν εἶναι δυνάμει , ἀληθεύει αὐτὸς γὰρ κατὰ τὴν ἑαυτοῦ οὐσίαν μόνην τὴν εἰς τὸ ὁρᾶν ἔχει ἐπιτηδειότητα , τῆς ἐνεργείας ἐξ ἑτέρου τοῦ φωτὸς παραγινομένης ) , οὕτω τοι καὶ ἐπὶ τοῦ ὅλου σώματος καὶ τῆς ψυχῆς αὐτὸ μὲν τὸ σῶμα , ὅσον ἀφ’ ἑαυτοῦ , τὴν ἐπι - τηδειότητα μόνην ἔχει , ἡ μέντοι κατ’ ἐνέργειαν ζωὴ ὡς τελείῳ ὀργάνῳ ἐκ τῆς ψυχῆς παραγίνεται . ἐπεὶ δὲ διττὴν ἄνω τὴν ἐντελέχειαν ἐμανθάνομεν , τὸ μὲν αὐτῆς ἕξιν τὸ δὲ ἐνέργειαν ὀνομάζοντες , ἄμφω δὲ τῷ σώματι , καὶ ὕπνος καὶ αἴσθησις , ψυχῆς ἐνούσης ἐγγίνεται , εἴη ἄν ὡς μὲν ἐκεῖ ἡ πρίσις καὶ ἡ ὅρασις ἐντελέχειαι κατ’ ἐνέργειαν , ἡ μὲν τοῦ πρίονος ἡ δὲ τοῦ ὀφθαλμοῦ , οὕτως ὧδε ἡ ἐγρήγορσις ἐντελέχεια ὡς δ’ αὖ ἡ ὄψις καὶ ἡ δύναμις τῆς εὐκαίρου χρείας τοῦ ὀργάνου κατὰ δύναμιν ἐκεῖ , οὕτως ἐν τῷ σώματι ὧδε τῷ δυνάμει ὄντι ἡ ψυχή καὶ ὥσπερ ὁ ὀφθαλμὸς οὐχ ἡ κόρη μόνη μετὰ τῶν χιτώνων καὶ ὑγρῶν ἐστιν οὐδ’ αὖ ἡ ὄψις μόνη , ἀλλ’ ὁμοῦ τὸ ἅπαν ὁ ὀφθαλμός , οὕτως ἡ ψυχὴ καὶ τὸ σῶμα οὐδὲν ἀνὰ μέρος ζῶον , ἀλλὰ τὸ συνάμφω . τούτων οὕτω διωρισμένων οὐκ ἄδηλον ὡς ἤτοι μέρη τῆς ψυχῆς τῆς ἐν θνητοῖς ζώοις ἢ καὶ ὅλη , εἰ μὴ μεριστή , οὐκ ἔστι χωριστὴ τοῦ σώματος , οὗ ἐστι ψυχή . ἔνια γὰρ τῶν τῆς ψυχῆς μορίων ἐντελέχειαι αὐτῶν τῶν μερῶν ἐστι τοῦ σώματος · ἡ γὰρ θρεπτικὴ δύναμις αὐτοῦ τοῦ τρεφομένου ἐστὶ τελειότης σώματος , ὁμοίως καὶ ἡ αὐξητικὴ καὶ ἡ γεννητική . ἔτι μέντοι καὶ ἡ αἰσθητικὴ αἰσθητηρίου τινὸς τυγχάνει τελείωσις , καὶ τὸ ὀρεκτικὸν αὐτὸ συνέχει τι μόριον σώματος . εἰ οὗν οὕτω ταῦτα καὶ τελειωτικά πώς εἰσιν , οὐκ ἂν χωρισθήσονται . τί δὲ καὶ χωρισθέντα ἐνεργήσουσιν ; τί γὰρ ἡ θρέψις θρέψει ἢ αὐξήσει ἡ αὔξησις ἢ ἡ αἴσθησις αἰσθανθήσεται ; ἀλλ’ ὥσπερ ταῦτα καὶ τὰ τούτοις ὅμοια , ὧν αἱ ἐνέργειαι ἀχώριστοι καὶ εἴδη τῶν ὑποκειμένων τυγχάνει καὶ τελειότητες , ἀχώριστά εἰσι σώματος , οὕτως οὐδὲν κωλύει ἔνια χωριστὰ εἶναι , οἷον ἴσως τὸν νοῦν αὐτόν , ὅ τί ποτε καὶ ἔστι , τὴν θεωρητικὴν καὶ οὐσιώδη δύναμιν καὶ ἐνέργειαν . οὐ γὰρ δοκεῖ γε οὗτος σώματος ἐντελέχεια οὐδενὸς οὐδὲ καθάπαξ μεμῖχθαι σώματι . μὴ καὶ δοκῶμεν ἀφιλοσόφως τῷ λόγῳ προσφέρεσθαι καὶ τὴν σκιὰν αὑτῶν ὃ λέγεται δεδοικότες , τῇ λογικῇ ψυχῇ οὐχ ὁλοτελῶς αὐτόθεν ἀποφαινόμενοι τὸ ἀθάνατον , ἀλλὰ δειλιῶμεν καὶ ἐνδοιάζωμεν τῷ τῆς ἐντελε - χείας ὀνόματι προστριβόμενοι . τὸ δέ ἐστιν ἄδηλον , εἰ μᾶλλον οὕτως ἡ ἀνθρωπένη ψυχὴ ἐντελέχεια σώματος , ὥσπερ ὁ πλωτὴρ τοῦ πλοίου , ἢ ὥσπερ ἐλέγετο πρότερον . καὶ τῶν μὲν ἐνεργειῶν , αἷς ἐπὶ τῶν οἰάκων καθημένη τοῦ σώματος διῴκει τοῦτο καὶ χειμαζόμενον συνεῖχεν , ἀπολυθεῖσα τοῦ βυθοῦ τῆς γενέσεως παύσαιτο , αὐτὴ δὲ ἔσται πρὸς αὐτὴν ἄσχετος καὶ ἀπόλυτος , ἑστῶσα ἐν ἀκυμάντῳ λιμένι γαληνιῶσα , θεωροῦσα τὸ ὂν ἐν αἰῶνι τὴν οὐσίαν ἔχουσα καὶ τὴν νόησιν . ὡς μὲν οὖν εἰπεῖν τύπῳ περὶ πάσης ψυχῆς εἰρήσθω τὸν τρίπον τοῦτον .
Lemmas: ἐπεί ὁ παραδίδωμι περί Ψυχή παρά ὁ ἄλλος , ἐπί ὅσος ἀποφαίνω ὁ πρότερος , εἴρω σχεδόν , νῦν ὥσπερ ἐκ ὑπαρχή πάλιν ἐπήν - ἔρχομαι πειράω διορίζω ἀμῶς , τίς εἰμί ψυχή καί τίς ἄν εἰμί κοινός τατός λόγος αὐτός . εἰμί δέ μή ὁρισμός εὑρίσκω εὐχερής , ὡς ὁ φύσις πρότερος καί ὕστερος ἔνειμι ἐν ὁ Ψυχή , ἀλλά ἐγώ γε ἀρκέω ἐν ὁ πάρειμι ὁ διά ὑπογραφή καί μέτριος ἀποδίδωμι τις λόγος ὁ ὁμώνυμος κοινός . εὐπετής δέ ἄν εἰμί οὗτος , εἰμί οὗτος ὁ διαίρεσις χράω . ὁ εἰμί ὁ μέν οὐσία , ὁ δέ συμβεβηκός · καί ὁ συμβεβηκός ὁ μέν ποσός , ὁ δέ ποιός , ὁ δέ πρός τίς ἢ ἄλλος τις ὁ ἀπαριθμέω ἐννέα κατηγορία . οὐ ἄν ἐν τις οὗτος ὡς ἐν γένος εἰμί ψυχή , οὐδέ ὅλως συμβεβηκός . οὔτε γάρ ποσός · φθάνω γάρ ἀποδείκνυμι μήτε ὁ συνεχής ἐπί Ψυχή ἀληθεύω ἐν ὁ διαπορέω πρός Τίμαιον μήτε ὁ διορίζω ἐν ὅς ἀντιλέγω Ξενοκράτης . ποιός δέ ἢ πρός τίς πῶς ἄν εἰμί ; ὁ γάρ αὐτός ἄν εἶπον τις ἐν οὗτος , ὅσος καί περί ἁρμονία . εἰμί δέ μηδείς οὗτος , σχολή γε ἄν εἰμί τίς ὁ ἄλλος , ὅς γένεσις ὁ μετά ὁ οὐσία οὗτος συμπλοκή . λείπω τοίνυν ὁ ψυχή ὡς εἰς γένος ἐν ὁ οὐσία ζητέω . ἐπεί δέ καί οὗτος γένος ὅς τίς ὁ εἰμί εἰμί τρισσός ἄλλως δέχομαι ὁ διαίρεσις ὁ μέν γάρ αὐτός ὡς ὕλη , ὅς κατά ἑαυτοῦ μέν οὐ εἰμί ὅδε τίς , ἀρρύθμιστος εἰμί καί ἀσύντακτος , ὁ δέ ἕτερος ὁ εἶδος καί ὁ μορφή , κατά ὅς ἤδη λέγω ὅδε τίς καί ἕκαστος ὁ εἰμί ὄνομα κοινωνέω καί ὁ ἕτερος διά-ὁρίζω ὑφίστημι κατά ἑαυτοῦ , καί τρίτος ὁ ἐκ οὗτος , οἷος ὁ σύνθετος σῶμα ) , ἐν τίς οὗτος ὁ ψυχή , καί ἐπεί οὖον ὁ συντίθημι , πότερος ὁ ἁπλόος καί εἰμί μᾶλλον εἶδος , ὧδε εἰμί δῆλος . ὁ μέν οὖν ὕλη δύναμις · οὐδείς γάρ εἰμί ὁ εἶδος ἀφωρισμένως , ἀλλά δύναμις πᾶς · καί οὔτε ὕλη ὁ ὁ ἀνεπίδεκτος ἐκεῖνος οὐ ἄν γάρ σκεῦος κεραμικός ὕλη λίθος · οὐδέ γάρ φύω ) οὔτε ὁ μηκέτι δυνατός ὁ ἤδη ἐνέργεια ὁ εἶδος ἔχω · ὁ κέραμος γάρ οὔτε ἄλλος γίγνομαι εἄν ὕλη οὐ ἑαυτοῦ · εἰμί γάρ . λείπω ὁ ἀληθινός καί πρῶτος ὕλη ἐκτός οὗτος καί δύναμις ἐννοέω . ἀλλά ὕλη μέν οὗτος ὁ δέ εἶδος ἐντελέχεια ἔτι οὖν ὁ πρᾶγμα ὡς ὑπόκειμαι τελείωσις . ὅς γάρ ἕκαστος ὁ εἰμί , οὗτος δή αὐτός καί ὁ τελειότης · κατά δέ ὁ εἶδος ἕκαστος ὁ εἰμί · ἐν οὗτος ἄρα δή καί ὁ τε - λεῖος . δισσός καί ὁ ὁ ἐντελέχεια , ὁ μέν ὡς ἐπιστήμη ὁ δέ ὡς θεωρία , ἔτι οὖν ὁ μέν κατά ἕξις , ὅς καί χρόνος καί φύσις πρότερος , ὁ δέ κατά ἐνὲρ - γειαν ὕστερος . τρισσός δέ καί ὁ σῶμα , ὁ μέν φυσικός ὡς λίθος καί ἄνθρωπος , ὁ δέ τεχνητός ὡς κλίνη καί ἱμάτιον · οὖον γάρ τίς σῶμα ὅς σῶμα τέχνη ὁ · εἰμί δέ καί μαθηματικός σῶμα λέγω τρίγωνος καί τετράγωνος , ὁ ἐκ ἀνάληψις καί ἀφαίρεσις ὁ αἰσθητής ἐν ὁ Ψυχή συνιστάω . ὁ μέν οὖν ἄλλος παρίημι · οὐσία δέ μάλιστα δοκέω ὁ φυσικός · οὗτος γάρ καί ὁ ἄλλος ἀρχή . ὁ δέ φυσικός ὁ μέν ἔχω ζωή , ὁ δέ οὐ ἔχω · ζωή δέ λέγω ὁ διά αὐτός τροφή τε καί αὔξησις . οὖον γάρ ὁ πρόσθεσις αὔξησις , ἐπεί μηδέ ὑπό αὐτός μηδέ ἀλλοιόω , οἷος εἰμί τις ὁ ἐν ἀμφορεύς ἐπιβάλλω ὕδωρ καί αὐξάνω · οὐδέ ὁ εἰς πλείων ὁ πῦρ ἀείρω τρέφω , ἀλλά οὗτος μέν μᾶλλον γένεσις , τρέφω δέ ὅς διά ὀργανικός μόριον κατά πᾶς μέρος ὁ τροφή προσφέρω καί ἀλλοιόω προσφύω . ὥστε πᾶς σῶμα φυσικός μετέχω ζωή οὐσία εἄν εἰμί , οὐσία δέ οὕτως ὡς σύνθετος . καί ὁ μέν ἀπολάω σῶμα ἐκ ὁ ἁπλόος ὕλη καί ὁ εἶδος εἰμί , ὁ δέ πρός οὗτος καί ἔμψυχος ὥσπερ δύο ὑπόκειμαι χρηματίζω ὁ ἐν αὐτός ἔνειμι ζωή εἶδος εἰμί αὐτός . ἄγω δέ ὁ διδασκαλία ἀπό ὁ σαφής ἐπί ὁ δύσληπτος τοσοῦτος δήπουθεν προσλαμβάνω . ἐπεί δέ εἰμί σῶμα καί τοιόσδε σῶμα ὁ ζωή ἔχω συντίθημι γάρ ἐκ ζωή καί σῶμα , καί ὁ μέν ὥσπερ ὑπόκειμαι καί ὕλη , ὁ δέ ὡς ἐν ὑπόκειμαι καί οἷος εἶδος καί μορφή ) , οὐ ἄν φθάνω διαπορέω πότερος οὗτος ψυχή , καί οὗτος λαμβάνω εἰμί · ὁ γάρ ἐν ὁ τοιοῦτος σῶμα ζωή ψυχή εἰμί ἀνάγκη . ὁ μέν γάρ σῶμα πῶς ἄν εἰμί ψυχή ; οὖον γάρ εἰμί ὁ κατά ὑπόκειμαι καί ἐν ἕτερος εἰμί αὐτός εἰμί ὑπόκειμαι καί ὕλη . λείπω ὁ ψυχή οὐσία εἰμί πρόσος - βλώσκω ὡς εἶδος σῶμα φυσικός δύναμις ζωή ἔχω . οὐσία δέ ὁ εἰμί - λέχος . τοιοῦτος ἄρα σῶμα ὁ ψυχή ἐντελέχεια καί εἶδος . ἔτι ὅς διαφέρω ἀλλήλων ὁ ὁμογενής , οὗτος εἶδος αὐτός ὁ σῶμα εἰμί ὁμογενής διαφέρω ἀλλήλων ὁ ἔμψυχος καί ἄψυχος ὁ ψυχή ἄρα ὁ ἔμψυχος εἶδος εἰμί καί ἐντελέχεια . δισσός δέ ὁ ἐντελέχεια , ὡς εἴρω , ὁ μέν ὡς ἐπιστήμη ὁ δέ ὡς ὁ θεωρέω . φανερός οὖν εἰμί ἐν σῶμα ἐντελέχεια ὁ ψυχή ὡς ἐπιστήμη . ἐν γάρ ὁ ὑπάρχω καί ὕπνος καί ἐγρήγορσις εἰμί · ἀνάλογος δέ ὁ μέν ἐγρήγορσις ὁ θεωρέω , ὁ δέ ὕπνος ὁ ἔχω καί μή ἐνεργέω . καί εἶδος ὅς ἄν τις ὁράω καί ἐντελέχεια εἰμί οὗτος διαφορά πᾶς μέν γάρ εἶδος ἐντελέχεια , οὐ ἔμπαλιν δέ · ὁ γάρ ἐνέργεια ἐντελέχεια μέν , οὐ εἶδος δέ . καί πρότερος μέν καί ὕστερος ἐπί ὁ αὐτός εἶδος εἷς εἰμί οὐ εἄν εἶπον , ἐν τέλεια δέ . πρότερος δέ ὁ γένεσις ἐπί ὁ αὐτός ὁ μέν ἐπιστήμη ὁ θεωρέω , ὁ δέ δύναμις ὁ ἐνέργεια . ἐν ἄλλος μέν γάρ καί ἄλλος προάγω ἄν πολλάκις ὁ ἐνέργεια ὁ δύναμις , ὡς ἐν διδάσκαλος καί μαθητής · πρότερος γάρ ὁ τέλειος ὁ διδάσκω ἐνέργεια ὁ ἀτελής δύναμις ὁ μανθάνω · ἐπί ὁ αὐτός δέ ἐν ὁ ἐν γένεσις καί φθορά οὐ ἐγχωρέω φύσις . ἐν ὅς καί ὁ ἕξις χωρίζω ὁ ἐνέργεια οὖον γάρ ἀεί θεωρέω ὁ γεωμέτρης ) , ἀλλά ἐν ὁ θεῖον καί ἀίδιος σύνδρομος ὁ μέν οὐσία ὁ δύναμις , οὗτος δέ ὁ ἐνέργεια , καί ἀλλήλων καθάπαξ ἀχώριστος · εἰμί μήπου τις ἐν ὁ θνητός πρός ὁ καθόλου βλέπω σύνδρομος καί ὧδε λέγω · ἐν γάρ ὁ πᾶς ἕξις ἀεί καί ἐνέργεια . καί εἴπερ δεῖ ὡς ἐν ὁ πᾶς ὅλως ἕτερος ἑτός - ῥόος προτιμάω , ὁ τέλειος ὁ ἀτελής πρόκειμαι ἄν . ὁ τε γάρ προακτικός ὁ αἴτιος κατά τέλειος ἵστημι ἐνέργεια ὁ ὑφίημι παράγω , ὅς τε ὁ πᾶς δημιουργία ἐκ ὁ παντελῶς τέλειος παράγω συντάσσω · οὗτος οὕτως ἔχω ὁλοσχερώτερον ἐγώ ὁ ψυχή ὑπογράφω λέγω ψυχή εἰμί ὁ πρῶτος ἐντελέχεια σῶμα φυσικός δύναμις ζωή ἔχω · τοιοῦτος δέ ὅς ἄν εἰμί ὀργανικός . πρόσκειμαι ὁ φυσικός διά ὁ τεχνητός , ὁ δύναμαι ζῶ διά τε ὁ ἐν ἀρχή σπέρμα καί ὁ νεκρός , ὁ δέ ὀργανικός διά ὁ ἁπλόος καί φυσικός · εἰμί γάρ ἄν ὁ πῦρ ψυχή ὁ θερμαντικός δύναμις , πρῶτος εἰμί αὐτός ἐντελέχεια , εἴπερ εἰμί ὀργανικός · νυνί δέ ποῖος ἐν πῦρ θερμότης ὄργανον ; ὁ γοῦν ψυχή ποικίλως ἐνεργέω διάφορος ὄργανον προσχράομαι ὁ σῶμα · διό ὁ μή τοιοῦτος , ὁποῖος ὁ ἁπλόος , οὐδέ Ψυχή μετέρχομαι - φημί . ἐπεί δέ διαφορά ἐν ὁ Ψυχή , καί ὁ μέν ὁ φυτός ἁπλόος καί ὑφίημι , ποικίλος δέ ὁ αἰσθητικός καί ὑπέρ αὐτός , ἔτι δέ μᾶλλον ὁ πᾶς ἄνω2 καί λογικός , ἀναλογέω πρός ὁ ἐνέργεια καί ὁ σωματικός ὄργανον προσχράομαι . ἐντεῦθεν ἁπλόος μέν καί κακός ὀργανικός ὁ σῶμα ὁ φυτός ὁ ὁ ἄλογος ζῷον , κακός δέ οὗτος ὁ λογικός . ὄργανον μέν ὁ ὁ φυτός μέρος ὁ φυτικός Ψυχή , ἀλλά παντελῶς ἁπλόος , οἷος ὁ φύλλον περικάρπιον σκέπασμα , ὁ δέ περικάρπιον ὁ Κάρπου , ὁ δέ ῥίζα ἀναλογέω ὁ στόμα · ἄμφω γάρ ἕλκω ὁ τροφή , ἐν μέν ὁ ζῷον ὁ στόμα , ὁ δέ ῥίζα ὁ φυτός . τοσοῦτος περί ὁ ὁ Ψυχή ὁράω παρεκβατικώτερον εἶπον , ἐπαναλαμβάνω καί ὥσπερ ἐπιδιορθόω σαφής ἐκτίθημι καί συνοπτικός . εἰμί γάρ δή τίς κοινός ἐπί πᾶς Ψυχή δεῖ λέγω , εἰμί ἄν ἐντελέχεια ὁ πρῶτος σῶμα φυσικός ὀργανικός · διό οὖον δεῖ ζητέω , εἰμί εἷς ὁ ψυχή καί ὁ σῶμα , ὥσπερ οὐδέ ὁ κηρός καί ὁ σχῆμα , οὐδέ ὅλως ὁ ἕκαστος ὕλη καί ὁ ὅς ὕλη . ὡς γάρ ἐπί ὁ σφαιρικός κῆρ οὖον ζητέω , τίς ὁ ἑνόω ὁ σχῆμα καί ὁ κῆρ , πάθος εἰμί ὁ σχῆμα ἐν ὁ κῆρ καί φύσις καί ἀπραγμάτευτος ἐγγίγνομαι , ὡς δέ καί ἐπί πᾶς ὕλη ἐπιτήδειος καί πᾶς εἶδος , οὗτος ὅς ἐν ὁ σῶμα καί ὁ φυσικός Ψυχή . προστίθημι φυσικός ὁ λογικός ὑπεξαίρω εἰμί δέ ποῦ καί συλλαμβάνω καί εἶδος οὗτος ἄν - λούω σῶμα , ἀλλά οὐ ὁ κατά ἑαυτοῦ καί ἀπολύω καί ἄφετος καί συστρέφω πρός νόος , ἀλλά καθό συνδέω σῶμα καί σχέσις ἔχω . καί συμφθείρω δέ ἄν εἰμί λέγω σῶμα κατά οὗτος , ὥσπερ ὁ εἶδος , ὁ οἴχω - ἕπομαι ὁ πρός ὁ σῶμα ἐνέργεια αὐτός οἴχομαι σῶμα , ὥσπερ ὁ ἐν ὁ χορδή , οὐδείς ἄτοπος · αὐτός μέντοι ὁ θεωρητικός αὐτός δύναμις καί ἐνεργέω καί ὁ νοερός οὐσία διαφθείρω λέγω καί λύω σῶμα , παντελῶς ἔμπληκτος . εἰμί οὖν ὁ ψυχή καί ὁ σῶμα ὅς , ὡς ἄν ὕλη καί εἶδος . ἐπεί δέ ὁ εἷς καί ὁ εἰμί πλεοναχός λέγω ἢ γάρ ὁ γένος ἢ ὁ εἶδος ἢ ἀριθμός ἢ δεσμός ἢ κόλλα , καί ὅσος ἄλλος ἐν ὁ πρῶτος διορίζω , καί ὁ εἰμί δέ καί ὁ εἰμί ὁ δύναμις ἢ ἐνέργεια ) , ὁ ἀγαθός ἐν οὗτος καί τέλειος ὁ ἐντελέχεια εἰμί . καθόλου μέν οὖν καί ὡς ἐν κεφάλαιος εἶπον εἴρω , τίς εἰμί ψυχή · ὁ γάρ ὁρισμός ὁλοσχερώτερον καί συνοπτικός δηλόω ὁ φύσις αὐτός , ὅτι οὐσία ὁ κατά ὁ λόγος . οὗτος δέ ὁ τίς εἰμί εἰμί ὁ τοῳδ́ς σῶμα . οὗτος δέ εἶδος σῶμα φυσικός ὀργανικός δίνω - νόος ζῶ . εἰμί δέ δεῖ ποῦ διά ὁ σαφής καί ὑπόδειγμα χράω , διπλόος προστίθημι , ἵνα εἰμί καί φιλότιμος , ὁ μέν τεχνικός καί ἐκ ἀναλογία , ὁ δέ φυσικός καί Ψυχή ἐγγύς . ὥσπερ γάρ εἰμί εἰμί ὁστισοῦν ὁ ὄργανον φυσικός σῶμα οἴκοθεν ἐνεργέω καί μή ὡς νῦν ὁ τεχνίτης , οἷος ὁ πρίων , εἰμί ἄν ὁ πρίων εἰμί ἔτι ἐν ὁ τοῖος δύναμαι τέμνω καί ἐνεργέω ὁ οὐσία αὐτός καί ὁ ψυχή οὗτος , ὅς ἀπέρχομαι ἀργός2 ἄν ἄλλως καί νεκρός ὁ καταλείπω - Μένα , ξύλον τοιόσδε καί σίδηρος μέλλω λείπω καί οὐκέτι ἄν εἰμί πρίων ἀλλά ἢ ὁμώνυμος , οὗτος καί ἐπί ὁ Ψυχή καί ὁ σῶμα · ὅς δέ ἀνομοιόω ὁ παράδειγμα , ὅτι νῦν ὁ πρίων καί ψυχή οὐ ἔχω καί μή ἐνεργός οὐδείς ἥσσων εἰμί πρίων καί οὖον ] συνώνυμος , ζῷον δέ οὐδαμῶς Ψυχή ἀπολείπω . οὗτος δέ , ὅτιπερ ἐκεῖνος οὖον φυσικός οὐδέ κινέω ἐκ αὐτός οὐ εἰμί δέ τοιοῦτος σῶμα ὁ ψυχή ὁ τίς εἰμί εἰμί καί λόγος , ἀλλά φυσικός τοιοσδί ἔχω κίνησις καί στάσις ἀρχή ἐν ἑαυτοῦ ὁ δέ πέλεκυς ὅς πέλεκυς κινέω οὐ ἐκ αὐτός , ἀλλά ἔξωθεν ὁ χράω , ὡς καί πᾶς ὁ τεχνητός ἀρχή ἔχω καί στάσις καί κίνησις , οὐ ἐν αὐτός μέντοι , ἐν ὁ δημιούργημα δέ ἢ ἐν ὁ κινέω . καί οὗτος μέν τοιοῦτος · ὁ δέ ἕτερος δεῖ γάρ σκοπέω καί ἐπί ὁ μέρος , ἔχω γάρ εἄν οὗτος κατά τίς ὁ καθόλου ) εἰμί γάρ εἰμί ὁ ὀφθαλμός ζῷον αὐτός κατά ἑαυτοῦ δίχα ὁ πρόσκειμαι ὁ ὁλομέλεια ὁ σῶμα , εἰμί ἄν οὗτος ψυχή ὁ ὄψις καί ὁ ὁρατικός δύναμις καί ἐνέργεια · οὗτος γάρ οὐσία ὀφθαλμός ὁ κατά λόγος . ὁ γάρ ὀφθαλμός αὐτός , ὁ ὑγρός , ὁ λευκός , ὁ διάφορος χιτών ὕλη ὄψις , ὁ δέ ὄψις καί ὁ ὅρασις εἶδος καί οὐσία , ὅς ἀπολείπω οὐκέτι ὀφθαλμός εἰμί · οὖον γάρ ποιέω ὁ ἑαυτοῦ οὐ ὁράω γάρ . εἰμί δέ καλέω , ὁμώνυμος ἄν καλέω καί οὖον κύριος , ὡς ἄν εἰμί καί ὁ λίθινος ὀφθαλμός φημί ἢ ὁ ἐν χρῶμα . οὗτος ὅς καί χείρ καί πούς καί εἰμί τίς ἄλλος μέρος ὁ σῶμα , ὅταν μή ὁ οἰκεῖος κατά ὅς εἰμί ἐνέργεια ἀποδίδωμι , ἢ οὐδέ κοινωνέω ὁ ὄνομα ἢ οὖον κύριος . ὅς οὖν ἐπί εἷς μέρος , οὗτος δεῖ λαμβάνω καί ἐπί ὅλος ὁ ζῶ σῶμα · ἀνάλογος γάρ ἔχω ὡς ὁ μέρος πρός ὁ μέρος , ὁ ὅλος αἴσθησις πρός ὅλος ὁ αἰσθητικός ὅς τοιοῦτος . ἐπεί γάρ ὁ αἰσθητήριον ἕκαστος κατά τις ὁ Ψυχή αἰσθητικός χαρακτηρίζω δύναμις , ἐξαιρέω ὁ ἁφή διά ὅλος ἥκω ὁ σῶμα , ὡς ἄν ἕκαστος αἴσθησις πρός · ὁ ὑπόκειμαι αὐτός ὁ · σωτήριος ἔχω , οὕτως ὁ ὅλος ψυχή πρός ὅλος ὁ σῶμα ἔχω , καθό αἰσθητικός · οὖον γάρ , καθό βαρύς ἢ κοῦφος ἢ τοσόσδε εἰμί ἢ τοιόσδε χρῶμα ἢ σχῆμα ἔχω ἢ ποῦ εἰμί ἢ ποτός , εἰδοποιέω ὑπό Ψυχή , ἀλλά καθό φυσικός δύναμις ζωή ἔχω . εἰμί δέ ὁ δύναμις εἰμί σῶμα ὥστε ζῶ οὔτε ὁ πρότερος ἔχω ψυχή καί ἀποβάλλω νῦν , ὥσπερ ὁ νεκρόω , οὔτε ὁ κατά ἐπιτηδειότης δυνατός , μήπω δέ , ὥσπερ ὁ σπέρμα καί ὁ καρπός , ἀλλά ὁ ἤδη ἔχω ζωή καί ἐνεργός , ὡς ὁ ὁ ζῷον σῶμα . ἀπορέω δέ ἄν τις , πῶς δύναμις ὁ ἐνέργεια ζῶ . λέγω δέ , ὥσπερ ὁ ὀφθαλμός δύναμις εἰμί ὁρατικός αὐτός κατά ἑαυτοῦ , οὐ ὁράω δέ ἐνέργεια ἄνευ ὁ ὁ φάος ἔλλαμψις , καί εἰμί τις δέ ὁράω ἐνέργεια ὁ ὀφθαλμός λέγω ὁρατικός εἰμί δύναμις , ἀληθεύω αὐτός γάρ κατά ὁ ἑαυτοῦ οὐσία μόνος ὁ εἰς ὁ ὁράω ἔχω ἐπιτηδειότης , ὁ ἐνέργεια ἐκ ἕτερος ὁ φάος παραγίγνομαι ) , οὗτος ὅς καί ἐπί ὁ ὅλος σῶμα καί ὁ Ψυχή αὐτός μέν ὁ σῶμα , ὅσος ἀπό ἑαυτοῦ , ὁ ἐπι - τηδειοτηταω μόνος ἔχω , ὁ μέντοι κατά ἐνέργεια ζωή ὡς τέλειος ὄργανον ἐκ ὁ Ψυχή παραγίγνομαι . ἐπεί δέ δισσός ἄνω ὁ ἐντελέχεια μανθάνω , ὁ μέν αὐτός ἕξις ὁ δέ ἐνέργεια ὀνομάζω , ἄμφω δέ ὁ σῶμα , καί ὕπνος καί αἴσθησις , Ψυχή ἔνειμι ἐγγίγνομαι , εἰμί ἄν ὡς μέν ἐκεῖ ὁ πρῖσις καί ὁ ὅρασις ἐντελέχεια κατά ἐνέργεια , ὁ μέν ὁ πρίων ὁ δέ ὁ ὀφθαλμός , οὕτως ὧδε ὁ ἐγρήγορσις ἐντελέχεια ὡς δέ αὖος ὁ ὄψις καί ὁ δύναμις ὁ εὔκαιρος χρεία ὁ ὄργανον κατά δύναμις ἐκεῖ , οὕτως ἐν ὁ σῶμα ὧδε ὁ δύναμις εἰμί ὁ ψυχή καί ὥσπερ ὁ ὀφθαλμός οὐ ὁ κόρη μόνος μετά ὁ χιτών καί ὑγρός εἰμί οὐδέ αὖος ὁ ὄψις μόνος , ἀλλά ὁμοῦ ὁ ἅπας ὁ ὀφθαλμός , οὕτως ὁ ψυχή καί ὁ σῶμα οὐδείς ἀνά μέρος ζῷον , ἀλλά ὁ συνάμφω . οὗτος οὗτος διά-ὁρίζω οὐ ἄδηλος ὡς ἤτοι μέρος ὁ Ψυχή ὁ ἐν θνητός ζῷον ἢ καί ὅλος , εἰμί μή μεριστός , οὐ εἰμί χωριστός ὁ σῶμα , ὅς εἰμί ψυχή . ἔνιοι γάρ ὁ ὁ Ψυχή μόριον ἐντελέχεια αὐτός ὁ μέρος εἰμί ὁ σῶμα · ὁ γάρ θρεπτικός δύναμις αὐτός ὁ τρέφω εἰμί τελειότης σῶμα , ὁμοίως καί ὁ αὐξητικός καί ὁ γεννητικός . ἔτι μέντοι καί ὁ αἰσθητικός αἰσθητήριον τις τυγχάνω τελείωσις , καί ὁ ὀρεκτικός αὐτός συγχέω τίς μόριον σῶμα . εἰμί ἐν οὗτος οὗτος καί τελειωτικός πως εἰμί , οὐ εἄν χωρίζω . τίς δέ καί χωρίζω ἐνεργέω ; τίς γάρ ὁ θρέψις τρέφω ἢ αὐξάνω ὁ αὔξησις ἢ ὁ αἴσθησις αἰσθάνομαι ; ἀλλά ὥσπερ οὗτος καί ὁ οὗτος ὅμοιος , ὅς ὁ ἐνέργεια ἀχώριστος καί εἶδος ὁ ὑπόκειμαι τυγχάνω καί τελειότης , ἀχώριστος εἰμί σῶμα , οὕτως οὐδείς κωλύω ἔνιοι χωριστός εἰμί , οἷος ἴσως ὁ νόος αὐτός , ὅς τίς ποτός καί εἰμί , ὁ θεωρητικός καί οὐσιώδης δύναμις καί ἐνέργεια . οὖον γάρ δοκέω γε οὗτος σῶμα ἐντελέχεια οὐδείς οὐδέ καθάπαξ μείγνυμι σῶμα . μή καί δοκέω ἀφιλόσοφος ὁ λόγος προσφέρω καί ὁ σκιά ἑαυτοῦ ὅς λέγω δείδω , ὁ λογικός Ψυχή οὐ ὁλοτελῶς αὐτόθεν ἀποφαίνω ὁ ἀθάνατος , ἀλλά δειλιάω καί ἐνδοιάζω ὁ ὁ ἐντέλλω - χεία ὄνομα προστριβόμενος . ὁ δέ εἰμί ἄδηλος , εἰμί μᾶλλον οὕτως ὁ ἀνθρωπένη ψυχή ἐντελέχεια σῶμα , ὥσπερ ὁ πλωτήρ ὁ πλοῖον , ἢ ὥσπερ λέγω πρότερος . καί ὁ μέν ἐνέργεια , ὅς ἐπί ὁ Οἴαξ κάθημαι ὁ σῶμα διοικέω οὗτος καί χειμάζω συνέχω , ἀπολύω ὁ βυθός ὁ γένεσις παύω , αὐτός δέ εἰμί πρός αὐτός ἄσχετος καί ἀπόλυτος , ἵστημι ἐν ἀκύμαντος λιμήν γαληνιάω , θεωρέω ὁ εἰμί ἐν αἰών ὁ οὐσία ἔχω καί ὁ νόησις . ὡς μέν οὖν εἶπον τύπος περί πᾶς Ψυχή εἴρω ὁ τρίπον οὗτος .