socrates-scholasticus.historia-ecclesiastica-2 2.35
Περὶ Ἀετίου τοῦ Σύρου τοῦ διδασκάλου Εὐνομίου . Ἐν δὲ Ἀντιοχείᾳ τῆς Συρίας ἕτερος ἐπεφύη αἱρεσιάρχης Ἀέτιος , ὁ ἐπικληθεὶς Ἄθεος . Οὗτος τὰ αὐτὰ μὲν ἐφρόνει Ἀρείῳ , καὶ τὴν αὐτὴν συνεκρότει δόξαν : πρὸς δὲ Ἀρειανίζοντας διεκρίνετο , διότι Ἄρειον εἰς κοινωνίαν ἐδέξαντο . Ἄρειος γὰρ , ὡς πρότερον ἔφην , ἕτερα κατὰ διάνοιαν φρονῶν ἕτερα τῇ φωνῇ ὡμολόγησεν , ὅτε τὸν ἐν Νικαίᾳ τῆς συνόδου τύπον δεχόμενος καθυπέγραψε , τὸν τότε βασιλέα πλανῶν . Διὰ τοῦτο μὲν οὖν καὶ Ἀέτιος πρὸς Ἀρειανοὺς διεκρίνετο . Ἦν δὲ καὶ πρότερον Ἀέτιος αἱρετικὸς ἄνθρωπος , καὶ τῷ Ἀρείου δόγματι συνηγορεῖν διαπύρως ἔσπευδεν . Ἐν γὰρ τῇ Ἀλεξανδρείᾳ μικρὰ παιδευθεὶς , ἀναζεύγνυσι , καὶ καταλαβὼν τὴν ἐν Συρίᾳ Ἀντιόχειαν—ἐντεῦθεν γὰρ ἦν—ὑπὸ Λεοντίου τοῦ τότε τῆς Ἀντιοχείας ἐπισκόπου χειροτονεῖται διάκονος . Εὐθὺς οὖν ἐξενοφώνει τοὺς ἐντυγχάνοντας . Τοῦτο δὲ ἐποίει ταῖς Κατηγορίαις Ἀριστοτέλους πιστεύων : βιβλίον δὲ οὕτως ἐστὶν ἐπιγεγραμμένον αὐτῷ : ἐξ αὐτῶν τε διαλεγόμενος καὶ ἑαυτῷ σόφισμα ποιῶν οὐκ ᾔσθετο , οὐδὲ παρὰ τῶν ἐπιστημόνων ἔμαθε τὸν Ἀριστοτέλους σκοπόν . Ἐκεῖνος γὰρ διὰ τοὺς σοφιστὰς , τὴν φιλοσοφίαν τότε χλευάζοντας , γυμνασίαν ταύτην συγγράψας τοῖς νέοις , τὴν διαλεκτικὴν τοῖς σοφισταῖς διὰ τῶν σοφισμάτων ἀντέθηκεν . Οἱ γοῦν ἐφεκτικοὶ τῶν φιλοσόφων , τὰ Πλάτωνος καὶ Πλωτίνου ἐκτιθεμένοι , ἐξελέγχουσι τὰ τεχνικῶς παρὰ Ἀριστοτέλους λεγόμενα . Ἀλλὰ Ἀέτιος , ἐφεκτικοῦ μὴ τυχὼν διδασκάλου , τοῖς ἐκ τῶν Κατηγοριῶν σοφίσμασι συνεπέμεινε . Διὸ οὔτε νοῆσαι δεδύνηται , πῶς ἐστὶν ἀγέννητος γέννησις , καὶ ὅπως τὸ γεννώμενον συναΐδιόν ἐστι τῷ γεννήσαντι . Οὕτω δὲ ἦν ὀλιγομαθὴς ὁ Ἀέτιος καὶ τῶν ἱερῶν γραμμάτων ἀμύητος , τὸ ἐριστικὸν δὲ κατωρθώκει μόνον , ὅπερ ἂν καὶ ἄγροικός τις ποιήσειεν , ὡς μήτε τοὺς ἀρχαίους τοὺς τὰ Χριστιανικὰ λόγια ἑρμηνεύσαντας ἀσκηθῆναι , πολλὰ χαίρειν φράσας τοῖς περὶ Κλήμεντα καὶ Ἀφρικανὸν καὶ Ὠριγένην , ἄνδρας πάσης σοφίας ἐπιστήμονας . Ἐπιστολάς τε συνεκάττυε πρὸς τὸν βασιλέα Κωνστάντιον καὶ πρὸς ἑτέρους τινας , ἐρεσχελίας συμπλέκων καὶ σοφίσματα μελετῶν . Διὸ καὶ ἐπεκαλεῖτο ὁ Ἄθεος . Ἀλλ̓ εἰ καὶ τὰ αὐτὰ τοῖς Ἀρειανίζουσιν ἔλεγεν , ὅμως ὑπὸ τῶν οἰκείων , οὐ δυναμένων συνιέναι τὸ περισκελὲς τῶν συλλογισμῶν , ὡς αἱρετικὸς ὁ ὁμόφρων αὐτοῖς ἐνομίζετο . Καὶ διὰ τοῦτο ἐξελαθεὶς τῆς αὐτῶν ἐκκλησίας , ἔδοξεν αὐτὸς μὴ βούλεσθαι κοινωνεῖν αὐτοῖς . Καὶ νῦν εἰσὶν ἐξ ἐκείνου οἱ τότε μὲν Ἀετιανοὶ , νῦν δὲ Εὐνομιανοὶ προσαγορευόμενοι : χρόνῳ γὰρ ὕστερον Εὐνόμιος , ταχυγράφος ὢν ἐκείνου , καὶ ὑπ’ αὐτῷ παιδευθεὶς τὴν αἱρετικὴν λέξιν , τοῦ στίφους τούτου προέστη . Περὶ μὲν οὖν Εὐνομίου κατὰ χώραν ἐροῦμεν .
Lemmas: περι Ἀέτιος ὁ Σύρος ὁ διδάσκαλος Εὐνόμιος . ἐν δέ Ἀντιόχεια ὁ Συρία ἕτερος ἐπιφύω αἱρεσιάρχης Ἀέτιος , ὁ ἐπικαλέω ἄθεος . οὗτος ὁ αὐτός μέν φρονέω Ἄρειος , καί ὁ αὐτός συγκροτέω δόξα : πρός δέ Ἀρειανίζω διακρίνω , διότι Ἄρειος εἰς κοινωνία δέχομαι . Ἄρειος γάρ , ὡς πρότερος φημί , ἕτερος κατά διάνοια φρονέω ἕτερος ὁ φωνή ὁμολογέω , ὅτε ὁ ἐν Νίκαια ὁ σύνοδος τύπος δέχομαι καθυπέγραψε , ὁ τότε βασιλεύς πλανάω . Ζεύς οὗτος μέν οὖν καί Ἀέτιος πρός αρειανός διακρίνω . ἦς δέ καί πρότερος Ἀέτιος αἱρετικός ἄνθρωπος , καί ὁ Ἄρειος δόγμα συνηγορέω διαπύρως σπεύδω . ἐν γάρ ὁ Ἀλεξάνδρεια μικρός παιδεύω , ἀναζεύγνυμι , καί καταλαμβάνω ὁ ἐν Συρία Ἀντιόχειαν—ἐντεῦθεν γάρ ἦν—ὑπὸ Λεόντιος ὁ τότε ὁ Ἀντιόχεια ἐπίσκοπος χειροτονέω διάκονος . εὐθύς οὖν ξενοφωνέω ὁ ἐντυγχάνω . οὗτος δέ ποιέω ὁ κατηγορία Ἀριστοτέλης πιστεύω : βιβλίον δέ οὕτως εἰμί ἐπιγράφω αὐτός : ἐκ αὐτός τε διαλέγω καί ἑαυτοῦ σόφισμα ποιέω οὐ αἰσθάνομαι , οὐδέ παρά ὁ ἐπιστήμων μανθάνω ὁ Ἀριστοτέλης σκοπός . ἐκεῖνος γάρ διά ὁ σοφιστής , ὁ φιλοσοφία τότε χλευάζω , γυμνασία οὗτος συγγράφω ὁ νέος , ὁ διαλεκτικός ὁ σοφιστής διά ὁ σόφισμα ἀντιτίθημι . ὁ γοῦν ἐφεκτικός ὁ φιλόσοφος , ὁ Πλάτων καί Πλωτῖνος ἐκτίθημι , ἐξελέγχω ὁ τεχνικός παρά Ἀριστοτέλης λέγω . ἀλλά Ἀέτιος , εφεκτικός μή τυγχάνω διδάσκαλος , ὁ ἐκ ὁ κατηγορία σόφισμα συνεπιμένω . Διὸ οὔτε νοέω δύναμαι , πῶς εἰμί ἀγέννητος γέννησις , καί ὅπως ὁ γεννάω συναΐδιος εἰμί ὁ γεννάω . οὕτως δέ εἰμί ὀλιγομαθής ὁ Ἀέτιος καί ὁ ἱερός γράμμα ἀμύητος , ὁ ἐριστικός δέ κατορθόω μόνος , ὅσπερ εἄν καί ἄγροικος τις ποιέω , ὡς μήτε ὁ ἀρχαῖος ὁ ὁ Χριστιανικός λόγιος ἑρμηνεύω ἀσκέω , πολύς χαίρω φράζω ὁ περί Κλήμης καί Ἀφρικανός καί Ὠριγένης , ἀνήρ πᾶς σοφία ἐπιστήμων . Ἐπιστολή τε συγκαττύω πρός ὁ βασιλεύς Κωνστάντιος καί πρός ἕτερος τις , ἐρεσχελία συμπλέκω καί σόφισμα μελέτη . Διὸ καί ἐπικαλέω ὁ ἄθεος . ἀλλά εἰμί καί ὁ αὐτός ὁ Ἀρειανίζω λέγω , ὅμως ὑπό ὁ οἰκέω , οὖον δύναμαι συνίημι ὁ περισκελής ὁ συλλογισμός , ὡς αἱρετικός ὁ Ὁμόφρων αὐτός νομίζω . καί διά οὗτος ἐξελαύνω ὁ αὐτός ἐκκλησία , δοκέω αὐτός μή βούλομαι κοινωνέω αὐτός . καί νῦν εἰμί ἐκ ἐκεῖνος ὁ τότε μέν Ἀετιανοί , νῦν δέ Εὐνομιανός προσαγορεύω : χρόνος γάρ ὕστερος Εὐνόμιος , ταχυγράφος εἰμί ἐκεῖνος , καί ὑπό αὐτός παιδεύω ὁ αἱρετικός λέξις , ὁ στῖφος οὗτος προίστημι . περι μέν οὖν Εὐνόμιος κατά χώρα εἴρω .