socrates-scholasticus.historia-ecclesiastica-2 5.21
Ὡς καὶ Ναυατιανοὶ καθ̓ ἑαυτοὺς ἐστασίασαν . Τῆς ἐν Κωνσταντινουπόλει τῶν Ναυατιανῶν ἐκκλησίας ἐπὶ ἔτη τεσσαράκοντα προέστη Ἀγέλιος , ἀπὸ τῶν Κωνσταντίνου χρόνων ἕως εἰς τὸ ἕκτον ἔτος τῆς βασιλείας Θεοδοσίου , ὥς που καὶ πρότερον ἐμνημόνευσα . Τελευτῶν δὲ χειροτονεῖ εἰς τὸν τόπον ἑαυτοῦ Σισίννιον ἐπίσκοπον : ὃς πρεσβύτερος μὲν ἦν τῶν ὑπ’ αὐτῷ ταττομένων , ἐλλόγιμος δὲ ἄλλως , καὶ ὑπὸ Μαξίμου τοῦ φιλοσόφου ἅμα Ἰουλιανῷ τῷ βασιλεῖ τὰ φιλόσοφα παιδευθείς . Τοῦ δὲ λαοῦ τῶν Ναυατιανῶν μεμψαμένου τὴν χειροτονίαν , ὅτι μὴ μᾶλλον Μαρκιανὸν ἐπ’ εὐλαβείᾳ ἐκπρέποντα ἐχειροτόνησε , δἰ ὃν ἐπὶ Οὐάλεντος οἱ Ναυατιανοὶ ἀτάραχοι μεμενήκεσαν , ὁ Ἀγέλιος τὴν τοῦ λαοῦ παραμυθήσασθαι λύπην βουλόμενος , ἐπιχειροτονεῖ τὸν Μαρκιανόν . Καὶ μικρὸν ῥαΐσας τῆς νόσου πρόεισιν εἰς τὴν ἐκκλησίαν , καὶ προσεφώνει δἰ ἑαυτοῦ εἰπών : Μαρκιανὸν μὲν , φησὶν , ἔχετε μετ̓ ἐμέ : μετὰ δὲ Μαρκιανὸν , Σισίννιον . Ταῦτα προειπὼν , καὶ μικρὸν ἐπιβιοὺς χρόνον ἐτελεύτησε . Μαρκιανοῦ τοίνυν ἐπισκόπου τῶν Ναυατιανῶν καθεστῶτος , διῃρέθη καὶ ἡ αὐτῶν ἐκκλησία , ἐξ αἰτίας τοιαύτης . Σαββάτιος ἀπὸ Ἰουδαίων Χριστιανίσας , ὑπὸ Μαρκιανοῦ πρὸς τὴν τοῦ πρεσβυτέρου προβληθεὶς ἀξίαν , οὐδὲν ἧττον τῇ Ἰουδαϊκῇ προλήψει δουλεύειν ἐσπούδαζε : σὺν δὲ τούτῳ καὶ τῆς ἐπισκοπῆς ὠρέγετο δράξασθαι . Προσλαβὼν οὖν τῆς ἐπιθυμίας ἑαυτοῦ συνίστορας δύο πρεσβυτέρους Θεόκτιστον καὶ Μακάριον , τὴν καινοτομηθεῖσαν ἐπὶ τῆς βασιλείας Οὐάλεντος τοῦ Πάσχα ἑορτὴν ἐν Πάζῳ κώμῃ τῆς Φρυγίας , ὥς μοι καὶ πρότερον εἴρηται , διεκδικεῖν ἐβουλεύετο . Καὶ πρότερον μὲν προκαλύμματι χρώμενος τῇ ἀσκήσει , τῆς ἐκκλησίας ὑπανεχώρει , λυπεῖσθαι λέγων πρός τινας : ὑπονοεῖν γὰρ αὐτοὺς μὴ ἀξίους εἶναι τῆς τῶν μυστηρίων κοινωνίας : προϊὼν δὲ καὶ φανερὸς ἐγίνετο κατ̓ ἰδίαν συνάγειν βουλόμενος . Ταῦτα γνοὺς ὁ Μαρκιανὸς ἐμέμφετο μὲν τὴν ἐπὶ τῇ χειροτονίᾳ πλάνην , ὅτι οὕτω κενοδόξους ἀνθρώπους εἰς τὸ πρεσβυτέριον προηγάγετο . Καὶ δυσφορῶν ἔλεγε , βέλτιον ἦν ἐπ ἀκάνθαις τεθεικέναι τὰς χεῖρας τὰς ἑαυτοῦ , ἢ ὅτε τοὺς περὶ Σαββάτιον εἰς τὸ πρεσβυτέριον προεβάλετο.’ Παρασκευάζει δὲ σύνοδον Ναυατιανῶν ἐπισκόπων γενέσθαι ἐν Ἀγγάρῳ : ἐμπόριον δὲ τοῦτο ἐν Βιθυνίᾳ πλησίον τῆς Ἑλενουπόλεως κείμενον . Ἔνθα συναχθέντες μεταπέμπονται τὸν Σαββάτιον , καὶ προτιθέναι ἐπὶ τῆς συνόδου τὰς αἰτίας τῆς λύπης ἐκέλευον . Τοῦ δὲ τὴν διαφωνίαν τῆς ἑορτῆς αἰτίαν τῆς λύπης εἶναι λέγοντος , δεῖν γὰρ ἐπιτελεῖσθαι αὐτὴν ὡς καὶ Ἰουδαῖοι παρατηροῦσι , καὶ ὡς οἱ ἐν Πάζῳ συνελθόντες ἐτύπωσαν , ὑπονοήσαντες οἱ τῆς συνόδου φιλοκαθεδρίας ἕνεκεν προφασίζεσθαι τὸν Σαββάτιον , ὅρκῳ αὐτὸν κατασφαλίζονται , ὡς οὐδέποτε τὴν ἐπισκοπὴν καταδέξαιτο . Τοῦ δὲ ἐπὶ τούτοις ὀμόσαντος , ἐκφέρουσι κανόνα περὶ τῆς ἑορτῆς τοῦ . Πάσχα , ὃν ἐκάλεσαν ἀδιάφορον : φήσαντες , μὴ ἀξιόλογον εἶναι αἰτίαν πρὸς χωρισμὸν τῆς ἐκκλησίας τὴν διαφωνίαν τῆς ἑορτῆς : μηδὲ μὴν τοὺς ἐν Πάζῳ συναχθέντας πρόκριμα τῷ καθολικῷ κανόνι γενέσθαι : καὶ γὰρ τοὺς ἀρχαίους καὶ τοὺς ἐγγὺς τῶν ἀποστόλων , διαφωνοῦντας περὶ ταύτης τῆς ἑορτῆς , κοινωνεῖν τε ἀλλήλοις , καὶ μηδαμῶς διαφέρεσθαι . Ἄλλως τε καὶ τοὺς ἐν τῇ βασιλευούσῃ Ῥώμῃ Ναυατιανοὺς μηδέποτε ἠκολουθηκέναι Ἰουδαίοις : ἀλλὰ ποιοῦντας ἀεὶ μετ̓ ἰσημερίαν τὸ Πάσχα , μὴ διακρίνεσθαι πρὸς τοὺς οἰκείους τῆς πίστεως , τοὺς μὴ τὸν αὐτὸν τρόπον αὐτοῖς ἐπιτελοῦντας τὴν τοῦ Πάσχα ἑορτήν . Ταῦτα καὶ τοιαῦτα πολλὰ λογισάμενοι ὁρίζουσι τὸν ἀδιάφορον , ὡς ἔφην , περὶ τοῦ Πάσχα κανόνα : ἐφ̓ ᾧ τε ἕκαστον μὲν κατὰ τὴν συνήθειαν ἣν ἐκ προλήψεως ἔχει , ποιεῖν τὸ Πάσχα εἰ βούλοιτο : μὴ διαφέρεσθαι δὲ πρὸς τὴν κοινωνίαν , ἀλλὰ τοὺς διαφόρως ἑορτάζοντας εἶναι πάλιν ἐν ὁμονοίᾳ τῆς ἐκκλησίας . Τοῦ ὅρου τοίνυν τούτου περὶ τῆς ἑορτῆς τοῦ Πάσχα παῤ αὐτῶν τότε βεβαιωθέντος , ὁ Σαββάτιος τοῖς ὅρκοις δεθεὶς , εἴποτε διαπεφωνημένη ἐγένετο ἡ τοῦ Πάσχα ἑορτὴ , αὐτὸς καθ̓ ἑαυτὸν προλαμβάνων ἐνήστευε , καὶ νυκτερεύων τὴν νενομισμένην τοῦ σαββάτου ἡμέραν ἐπετέλει τοῦ Πάσχα : καὶ πάλιν τῇ ἑξῆς ἅμα πᾶσι κατὰ τὴν ἐκκλησίαν συνήγετο , καὶ τῶν μυστηρίων μετελάμβανεν : ἐποίει τε τοῦτο ἐπὶ ἔτη πολλά : καὶ διὰ τοῦτο λανθάνειν τοὺς πολλοὺς οὐκ ἠδύνατο . Διὸ καί τινες τῶν ἁπλουστέρων , καὶ μάλιστα οἱ ἐκ τῆς Φρυγίας καὶ Γαλατίας ὁρμώμενοι ; νομίζοντες ἑαυτοὺς ἐκ τούτου δικαιωθήσεσθαι , ἐζήλουν τε αὐτὸν , καὶ τὸ Πάσχα τὸν ἐκείνου τρόπον ἐπετέλουν λαθραίως . Ἀλλὰ Σαββάτιος ὑστέροις χρόνοις καὶ παρασυνῆξε καθ̓ ἑαυτὸν , μικρὰ τοῦ ὅρκου φροντίσας , καὶ τῶν ἀκολουθησάντων αὐτῷ καθέστη ἐπίσκοπος , ὡς προϊόντες δηλώσομεν .
Lemmas: ὡς καί Ναυατιανός κατά ἑαυτοῦ στασιάζω . ὁ ἐν Κωνσταντινούπολις ὁ Ναυατιανός ἐκκλησία ἐπί ἔτος τεσσαράκοντα προίστημι Ἀγέλιος , ἀπό ὁ Κωνσταντῖνος χρόνος ἠώς εἰς ὁ ἕκτος ἔτος ὁ βασίλεια Θεοδόσιος , ὅς ποῦ καί πρότερος μνημονεύω . τελευτάω δέ χειροτονέω εἰς ὁ τόπος ἑαυτοῦ Σισίννιος ἐπίσκοπος : ὅς πρέσβυς μέν εἰμί ὁ ὑπό αὐτός τάσσω , ἐλλόγιμος δέ ἄλλως , καί ὑπό Μάξιμος ὁ φιλόσοφος ἅμα Ἰουλιανός ὁ βασιλεύς ὁ φιλόσοφος παιδεύω . ὁ δέ λαός ὁ Ναυατιανός μέμφομαι ὁ χειροτονία , ὅτι μή μᾶλλον Μαρκιανός ἐπί εὐλάβεια ἐκπρέπω χειροτονέω , διά ὅς ἐπί Οὐάλης ὁ Ναυατιανός ἀτάραχος μένω , ὁ Ἀγέλιος ὁ ὁ λαός παραμυθέομαι λύπη βούλομαι , ἐπιχειροτονέω ὁ Μαρκιανός . καί μικρός ῥαίω ὁ νόσος πρόειμι εἰς ὁ ἐκκλησία , καί προσφωνέω διά ἑαυτοῦ εἶπον : Μαρκιανός μέν , φημί , ἔχω μετά ἐγώ : μετά δέ Μαρκιανός , Σισίννιος . οὗτος προεῖπον , καί μικρός ἐπιβιόω χρόνος τελευτάω . Μαρκιανός τοίνυν ἐπίσκοπος ὁ Ναυατιανός καθίστημι , διαιρέω καί ὁ αὐτός ἐκκλησία , ἐκ αἴτιος τοιοῦτος . Σαββάτιος ἀπό Ἰουδαῖος χριστιανισος , ὑπό Μαρκιανός πρός ὁ ὁ πρέσβυς προβάλλω ἄξιος , οὐδείς κακός ὁ Ἰουδαϊκός προλαμβάνω δουλεύω σπουδάζω : σύν δέ οὗτος καί ὁ ἐπισκοπή ὀρέγω δράσσομαι . προσλαμβάνω οὖν ὁ ἐπιθυμία ἑαυτοῦ συνίστωρ δύο πρέσβυς Θεόκτιστος καί Μακάριος , ὁ καινοτομέω ἐπί ὁ βασίλεια Οὐάλης ὁ Πάσχα ἑορτή ἐν Πάζος κώμη ὁ Φρυγία , ὅς ἐγώ καί πρότερος εἴρω , διεκδικέω βουλεύω . καί πρότερος μέν προκάλυμμα χράω ὁ ἀσκέω , ὁ ἐκκλησία ὑπαναχωρέω , λυπέω λέγω πρός τις : ὑπονοέω γάρ αὐτός μή ἄξιος εἰμί ὁ ὁ μυστήριον κοινωνία : προέρχομαι δέ καί φανερός γίγνομαι κατά ἴδιος συνάγω βούλομαι . οὗτος γιγνώσκω ὁ Μαρκιανός μέμφομαι μέν ὁ ἐπί ὁ χειροτονία πλάνη , ὅτι οὗτος κενόδοξος ἄνθρωπος εἰς ὁ πρεσβυτέριον προάγω . καί δυσφορέω λέγω , ἀγαθός εἰμί ἔπος ἄκανθα τίθημι ὁ χείρ ὁ ἑαυτοῦ , ἢ ὅτε ὁ περί Σαββάτιος εἰς ὁ πρεσβυτέριον προβάλλω παρασκευάζω δέ σύνοδος Ναυατιανός ἐπίσκοπος γίγνομαι ἐν ἄγγαρος : ἐμπόριον δέ οὗτος ἐν Βιθυνία πλησίος ὁ ελενουπολις κεῖμαι . ἔνθα συνάγω μεταπέμπω ὁ Σαββάτιος , καί προτίθημι ἐπί ὁ σύνοδος ὁ αἴτιος ὁ λύπη κελεύω . ὁ δέ ὁ διαφωνία ὁ ἑορτή αἴτιος ὁ λύπη εἰμί λέγω , δήω γάρ ἐπιτελέω αὐτός ὡς καί Ἰουδαῖος παρατηρέω , καί ὡς ὁ ἐν Πάζος συνέρχομαι τυπόω , ὑπονοέω ὁ ὁ σύνοδος φιλοκαθεδρία ἕνεκα προφασίζομαι ὁ Σαββάτιος , Ὅρκος αὐτός κατασφάλιζω , ὡς οὐδέποτε ὁ ἐπισκοπή καταδείκνυμι . ὁ δέ ἐπί οὗτος ὄμνυμι , ἐκφέρω κανών περί ὁ ἑορτή ὁ . Πάσχα , ὅς καλέω ἀδιάφορος : φημί , μή ἀξιόλογος εἰμί αἴτιος πρός χωρισμός ὁ ἐκκλησία ὁ διαφωνία ὁ ἑορτή : μηδέ μήv ὁ ἐν Πάζος συνάγω πρόκριμα ὁ καθολικός κανών γίγνομαι : καί γάρ ὁ ἀρχαῖος καί ὁ ἐγγύς ὁ ἀπόστολος , διαφωνέω περί οὗτος ὁ ἑορτή , κοινωνέω τε ἀλλήλων , καί μηδαμῶς διαφέρω . ἄλλος τε καί ὁ ἐν ὁ βασιλεύω Ῥώμη Ναυατιανός μηδέποτε ἀκολουθέω Ἰουδαῖος : ἀλλά ποιέω ἀεί μετά ἰσημερία ὁ Πάσχα , μή διακρίνω πρός ὁ οἰκεῖος ὁ πίστις , ὁ μή ὁ αὐτός τρόπος αὐτός ἐπιτελέω ὁ ὁ Πάσχα ἑορτή . οὗτος καί τοιοῦτος πολύς λογίζομαι ὁρίζω ὁ ἀδιάφορος , ὡς φημί , περί ὁ Πάσχα κανών : ἐπί ὅς τε ἕκαστος μέν κατά ὁ συνήθεια ὅς ἐκ πρόληψις ἔχω , ποιέω ὁ Πάσχα εἰμί βούλομαι : μή διαφέρω δέ πρός ὁ κοινωνία , ἀλλά ὁ διάφορος ἑορτάζω εἰμί πάλιν ἐν ὁμόνοια ὁ ἐκκλησία . ὁ ὁράω τοίνυν οὗτος περί ὁ ἑορτή ὁ Πάσχα παρά αὐτός τότε βεβαιόω , ὁ Σαββάτιος ὁ Ὅρκος δέω1 , εἴποτε διαφωνέω γίγνομαι ὁ ὁ Πάσχα ἑορτή , αὐτός κατά ἑαυτοῦ προλαμβάνω νηστεύω , καί νυκτερεύω ὁ νομίζω ὁ σάββατον ἡμέρα ἐπιτελέω ὁ Πάσχα : καί πάλιν ὁ ἑξῆς ἅμα πᾶς κατά ὁ ἐκκλησία συνάγω , καί ὁ μυστήριον μεταλαμβάνω : ποιέω τε οὗτος ἐπί ἔτος πολύς : καί διά οὗτος λανθάνω ὁ πολύς οὐ δύναμαι . Διὸ καί τις ὁ ἁπλόος , καί μάλιστα ὁ ἐκ ὁ Φρυγία καί Γαλατία ὁρμάω ; νομίζω ἑαυτοῦ ἐκ οὗτος δικαιόω , ζηλόω τε αὐτός , καί ὁ Πάσχα ὁ ἐκεῖνος τρόπος ἐπιτελέω λαθραῖος . ἀλλά Σαββάτιος ὕστερος χρόνος καί παρασυνάγω κατά ἑαυτοῦ , μικρός ὁ Ὅρκος φροντίζω , καί ὁ ἀκολουθέω αὐτός καθίστημι ἐπίσκοπος , ὡς πρόειμι δηλόω .