socrates-scholasticus.historia-ecclesiastica-2 4.31
Περὶ τῆς τελευτῆς Οὐαλεντινιανοῦ . Μετὰ δὲ ταῦτα ὁ βασιλεὺς , Σαυροματῶν ἐπεξελθόντων τῇ Ῥωμαίων ἀρχῇ , ἐπ’ αὐτοὺς ἐχώρει μετὰ πλείστης παρασκευῆς . Ταύτην οὐκ ἤνεγκαν τὴν παρασκευὴν ἀκούσαντες οἱ βάρβαροι : ἀλλὰ πρεσβευσάμενοι πρὸς αὐτὸν ᾐτοῦντο ἐπὶ συνθήκαις εἰρήνης τυχεῖν . Τῶν πρέσβεων δὲ εἰσελθόντων καὶ φανέντων οὐκ ἀξιοπρεπῶν , ἠρώτησεν εἰ τοιοῦτοι Σαυρομάται πάντες εἰσίν . Ἀποκριναμένων δὲ τῶν πρέσβεων τοὺς ἀρίστους Σαυροματῶν ἥκειν πρὸς αὐτὸν , πληροῦται θυμοῦ Οὐαλεντινιανὸς , καὶ μέγα βοῶν ἔλεγε , κακῶς πράττειν τὴν Ῥωμαίων ἀρχὴν περιελθοῦσαν εἰς αὐτὸν , ὅπου τοιοῦτο βαρβάρων γένος εὐτελὲς οὐκ ἀγαπᾷ παῤ ἑαυτῷ μένειν σωζόμενον , ἀλλ̓ ὅπλα αἱρεῖται , καὶ Ῥωμαίων ὅρους πατεῖ , καὶ εἰς πόλεμον θρασύνεται . Καὶ τοσοῦτον ἐν τῇ βοῇ διασπαράξας ἔτυχεν ἑαυτὸν , ὥστε πᾶσαν μὲν ἀναστομωθῆναι φλέβα , πᾶσάν τε ἀρτηρίαν διαρραγῆναι . Καὶ οὕτως αἵματος ἐκδοθέντος , τελευτᾷ ἐν φρουρίῳ ᾧ προσωνυμία Βεργιτίων . μετὰ τὴν ὑπατείαν Γρατιανοῦ τὸ τρίτον καὶ Ἐκοιτίου περὶ τὴν ἑπτακαιδεκάτην τοῦ Νοεμβρίου μηνός : ζήσας ἔτη νδ , βασιλεύσας ἔτη δεκατρία . Τελευτήσαντος οὖν Οὐαλεντινιανοῦ , οἱ κατὰ τὴν Ἰταλίαν στρατιῶται ἕκτῃ ἡμέρᾳ μετὰ τὴν τελευτὴν τὸν ὁμώνυμον τῷ πατρὶ Οὐαλεντινιανὸν , νέαν ἄγοντα κομιδῆ τὴν ἡλικίαν , βασιλέα ἀνηγόρευσαν ἐν Ἀκίνκῳ πόλει τῆς Ἰταλίας . Καὶ τούτου διαγγελθέντος , ἠγανάκτουν οἱ βασιλεῖς , οὐχ ὅτι γέγονε τοῦ μὲν ἀδελφὸς , τοῦ δὲ ἀδελφιδοῦς βασιλεὺς , ἀλλ̓ ὅτι παρὰ γνώμην ἀμφοτέρων ἐχειροτονήθη , ὃν αὐτοὶ χειροτονεῖν ἔμελλον . Ὅμως δὲ ἀμφότεροι σύμψηφοι τῆς βασιλείας ἐγένοντο : καὶ τοῦτον τὸν τρόπον ὁ νέος Οὐαλεντινιανὸς ἱδρύθη εἰς τὸν τόπον τοῦ ἰδίου πατρός . Ἰστέον δὲ ὅτι Οὐαλεντινιανῷ ἐγεγόνει οὗτος ἐξ Ἰουστίνης , ἣν ἐπέγημεν , ζώσης αὐτοῦ τῆς προτέρας γυναικὸς Σευήρας , δἰ αἰτίαν τοιάνδε . Ἰοῦστος ὁ τῆς Ἰουστίνης πατὴρ , τῆς περὶ Πικίνον ἐπαρχίας ἤδη πρότερον ἐπὶ τῶν Κωνσταντίου χρόνων ἄρχων καθεστὼς , ἴδεν ὄναρ , ὡς ἐκ τοῦ δεξιοῦ μέρους ἁλουργίδα βασιλικὴν ἀπεκύησε . Τὸ δὲ ὄναρ ἐν πολλοῖς λεχθὲν ἥκει καὶ εἰς τὰς ἀκοὰς Κωνσταντίου : ὁ δὲ συμβαλὼν τὸ ὄναρ , ὡς βασιλέως ἐξ αὐτοῦ τεχθησομένου , πέμψας ἀναιρεῖ τὸν Ἰοῦστον : ἡ δὲ αὐτοῦ θυγάτηρ Ἰουστίνα ἀπορφανισθεῖσα τοῦ πατρὸς ἔμεινε , παρθένος οὖσα . Χρόνῳ δὲ ὕστερον τῇ γαμετῇ τοῦ βασιλέως Οὐαλεντινιανοῦ Σευήρᾳ γνωρίμη καθίσταται , καὶ συνεχεῖς ἐποιεῖτο πρὸς τὴν βασίλισσαν τὰς συντυχίας : ἐπεὶ δὲ ἐκρατύνθη ἡ συνήθεια , ἤδη καὶ συνελούετο αὐτῇ . Ὡς οὗν ἴδεν αὐτὴν λουομένην τὴν Ἰουστίναν ἡ Σευήρα , ἠράσθη τοῦ κάλλους τῆς παρθένου : καὶ πρὸς τὸν βασιλέα διεξῄει περὶ αὐτῆς , ὡς οὕτως εἴη θαυμαστὸν ἔχουσα κάλλος ἡ παρθένος ἡ τοῦ Ἰούστου θυγάτηρ , ὡς καὶ αὐτὴν , καίτοι γυναῖκα οὖσαν , ἐρασθῆναι τῆς εὐμορφίας αὐτῆς . Ὁ δὲ βασιλεὺς ταμιευσάμενος τὸν τῆς γυναικὸς λόγον , ἀγαγέσθαι τὴν Ἰουστίναν ἐβουλεύσατο , μὴ ἐκβαλὼν τὴν Σευήραν , ἀφ̓ ἧς αὐτῷ Γρατιανὸς ἐγεγόνει , ὃν μικρὸν ἔμπροσθεν ἀνηγορεύκει βασιλέα . Νόμον οὖν ὑπαγορεύσας δημοσίᾳ προτίθησι κατὰ πόλεις , ὥστε ἐξεῖναι τῷ βουλομένῳ δύο νομίμους ἔχειν γυναῖκας . Καὶ ὁ μὲν νόμος προέκειτο : ὁ δὲ ἄγεται τὴν Ἰουστίναν , ἀφ̓ ἧς αὐτῷ γίνεται Οὐαλεντινιανός τε ὁ νέος καὶ θυγατέρες τρεῖς Ἰούστα , Γράτα , Γάλλα . Ὧν αἱ μὲν δύο παρθενεύουσαι διετέλεσαν : Γάλλαν δὲ ὕστερον βασιλεὺς ἔγημε Θεοδόσιος ὁ μέγας , ἀφ̓ ἧς αὐτῷ Πλακιδία θυγάτηρ ἐγένετο : Ἀρκάδιον γὰρ καὶ Ὁνώριον ἐκ Πλακίλλης ἔσχεν τῆς προτέρας γυναικός . Περὶ μὲν οὖν Θεοδοσίου καὶ τῶν υἱῶν αὐτοῦ κατὰ τὴν ἑκάστου χώραν ἐροῦμεν .
Lemmas: περι ὁ τελευτή Οὐαλεντινιανός . μετά δέ οὗτος ὁ βασιλεύς , Σαυρομάτης ἐπεξέρχομαι ὁ Ῥωμαῖος ἀρχή , ἐπί αὐτός χωρέω μετά πλεῖστος παρασκευή . οὗτος οὐ φέρω ὁ παρασκευή ἀκούω ὁ βάρβαρος : ἀλλά πρεσβεύω πρός αὐτός αἰτέω ἐπί συνθήκη εἰρήνη τυγχάνω . ὁ πρέσβυς δέ εἰσέρχομαι καί φαίνω οὐ ἀξιοπρεπής , ἐρωτάω εἰμί τοιοῦτος Σαυρομάτης πᾶς εἰμί . ἀποκρίνω δέ ὁ πρέσβυς ὁ ἀγαθός Σαυρομάτης ἥκω πρός αὐτός , πληρόω θυμός Οὐαλεντινιανός , καί μέγας βοῦς λέγω , κακῶς πράσσω ὁ Ῥωμαῖος ἀρχή περιέρχομαι εἰς αὐτός , ὅπου τοιοῦτος βάρβαρος γένος εὐτελής οὐ ἀγαπάω παρά ἑαυτοῦ μένω σῴζω , ἀλλά ὅπλον αἱρέω , καί Ῥωμαῖος ὅρος πατέω , καί εἰς πόλεμος θρασύνω . καί τοσοῦτος ἐν ὁ βοή διασπαράσσω τυγχάνω ἑαυτοῦ , ὥστε πᾶς μέν ἀναστομόω φλέψ , πᾶς τε ἀρτηρία διαράσσω . καί οὕτως αἷμα ἐκδίδωμι , τελευτάω ἐν φρούριον ὅς προσωνυμία βεργιτιω . μετά ὁ ὑπατεία Γρατιανός ὁ τρίτος καί εκοιτιω περί ὁ ἑπτακαιδέκατος ὁ Νοέμβριος μείς : ζῶ ἔτος νδʹ , βασιλεύω ἔτος δεκατρεῖς . τελευτάω οὖν Οὐαλεντινιανός , ὁ κατά ὁ Ἰταλία στρατιώτης ἕκτος ἡμέρα μετά ὁ τελευτή ὁ ὁμώνυμος ὁ πατήρ Οὐαλεντινιανός , νέος ἄγω κομιδῇ ὁ ἡλικία , βασιλεύς ἀναγορεύω ἐν Ἀκίνκῳ πόλις ὁ Ἰταλία . καί οὗτος διαγγέλλω , ἀγανακτέω ὁ βασιλεύς , οὐ ὅτι γίγνομαι ὁ μέν ἀδελφός , ὁ δέ ἀδελφιδέος βασιλεύς , ἀλλά ὅτι παρά γνώμη ἀμφότερος χειροτονέω , ὅς αὐτός χειροτονέω μέλλω . ὅμως δέ ἀμφότερος σύμψηφος ὁ βασίλεια γίγνομαι : καί οὗτος ὁ τρόπος ὁ νέος Οὐαλεντινιανός ἱδρύω εἰς ὁ τόπος ὁ ἴδιος πατήρ . ἰστέον δέ ὅτι Οὐαλεντινιανός γίγνομαι οὗτος ἐκ Ἰουστίνη , ὅς ἐπιγαμέω , ζώννυμι αὐτός ὁ πρότερος γυνή Σευήρα , διά αἴτιος τοιόσδε . Ἰοῦστος ὁ ὁ Ἰουστίνη πατήρ , ὁ περί πυκνός ἐπαρχία ἤδη πρότερος ἐπί ὁ Κωνστάντιος χρόνος ἄρχω καθίστημι , ὁράω ὄναρ , ὡς ἐκ ὁ δεξιός μέρος ἁλουργίς βασιλικός ἀποκυέω . ὁ δέ ὄναρ ἐν πολύς λέγω3 ἥκω καί εἰς ὁ ἀκοή Κωνστάντιος : ὁ δέ συμβάλλω ὁ ὄναρ , ὡς βασιλεύς ἐκ αὐτός τίκτω , πέμπω ἀναιρέω ὁ Ἰοῦστος : ὁ δέ αὐτός θυγάτηρ Ἰουστίνα ἀπορφανίζω ὁ πατήρ μένω , παρθένος εἰμί . Χρόνος δέ ὕστερος ὁ γαμετή ὁ βασιλεύς Οὐαλεντινιανός Σευῆρα γνώριμος καθίστημι , καί συνεχής ποιέω πρός ὁ βασίλισσα ὁ συντυχία : ἐπεί δέ κρατύνω ὁ συνήθεια , ἤδη καί συλλούομαι αὐτός . ὡς ἐν ὁράω αὐτός λούω ὁ Ἰουστίνα ὁ Σευήρα , ἔραμαι ὁ κάλλος ὁ παρθένος : καί πρός ὁ βασιλεύς διέξειμι περί αὐτός , ὡς οὕτως εἰμί θαυμαστός ἔχω κάλλος ὁ παρθένος ὁ ὁ Ἰοῦστος θυγάτηρ , ὡς καί αὐτός , καίτοι γυνή εἰμί , ἔραμαι ὁ εὐμορφία αὐτός . ὁ δέ βασιλεύς ταμιεύω ὁ ὁ γυνή λόγος , ἄγω ὁ Ἰουστίνα βουλεύω , μή ἐκβάλλω ὁ Σευήρα , ἀπό ὅς αὐτός Γρατιανός γίγνομαι , ὅς μικρός ἔμπροσθεν ἀναγορεύω βασιλεύς . Νόμος οὖν ὑπαγορεύω δημόσιος προτίθημι κατά πόλις , ὥστε ἔξεστι ὁ βούλομαι δύο νόμιμος ἔχω γυνή . καί ὁ μέν νόμος πρόκειμαι : ὁ δέ ἄγω ὁ Ἰουστίνα , ἀπό ὅς αὐτός γίγνομαι Οὐαλεντινιανός τε ὁ νέος καί θυγάτηρ τρεῖς Ἰούστα , Γράτα , Γάλλα . ὅς ὁ μέν δύο παρθενεύω διατελέω : Γάλλα δέ ὕστερος βασιλεύς γαμέω Θεοδόσιος ὁ μέγας , ἀπό ὅς αὐτός Πλακιδία θυγάτηρ γίγνομαι : Ἀρκάδιος γάρ καί Ὁνώριος ἐκ Πλακίλλης ἔχω ὁ πρότερος γυνή . περι μέν οὖν Θεοδόσιος καί ὁ υἱός αὐτός κατά ὁ ἕκαστος χώρα εἴρω .