socrates-scholasticus.historia-ecclesiastica-2 5.17
Περὶ τῶν εὑρεθέντων ἐν τῷ τοῦ Σαράπιδος ναῷ γραμμάτων ἱερογλυφικῶν . Ἐν δὲ τῷ ναῷ τοῦ Σαράπιδος λυομένου καὶ γυμνουμένου ηὕρητο γράμματα ἐγκεχαραγμένα τοῖς λίθοις τῷ καλουμένῳ ἱερογλυφικῷ ἦσαν δὲ οἱ χαρακτῆρες σταυρῶν ἔχοντες τύπους . Τούτους ὁρῶντες Χριστιανοί τε καὶ Ἕλληνες τῇ ἰδίᾳ ἑκάτεροι θρησκείᾳ προσηρμόζοντο . Χριστιανοὶ μὲν γὰρ σημεῖον τοῦ κατὰ Χριστὸν σωτηριώδους πάθους εἶναι λέγοντες τὸν σταυρὸν , οἰκεῖον εἶναι τὸν χαρακτῆρα ἐνόμιζον . Ἕλληνες δέ τι κοινὸν Χριστῷ καὶ Σαράπιδι ἔλεγον : εἰ ὁ σταυροειδὴς χαρακτὴρ ἄλλο μὲν Χριστιανοῖς , ἄλλο δὲ Ἕλλησι ποιεῖται τὸ σύμβολον . Τούτων δὲ ἀμφισβητουμένων , τινες τῶν Ἑλλήνων τῷ Χριστιανισμῷ προσελθόντες , τὰ ἱερογλυφικά τε γράμματα ἐπιστάμενοι , διερμηνεύοντες τὸν σταυροειδῆ χαρακτῆρα ἔλεγον σημαίνειν ζωὴν ἐπερχομένην . Τοῦτο πλεῖον οἱ Χριστιανοὶ εἰς τὴν οἰκείαν θρησκείαν ἁρπάσαντες , ἀλαζονικώτερον διετέθησαν . Ὡς δὲ καὶ δἰ ἑτέρων γραμμάτων ἱερογλυφικῶν ἐδηλοῦτο , τέλος ἕξειν τὸ τοῦ Σαράπιδος ἱερὸν , ὅτε σταυροειδὴς φανῇ χαρακτὴρ , τοῦτο γὰρ εἶναι τὴν ἐπερχομένην ζωὴν , πολλῷ πλείους προσήρχοντο τῷ Χριστιανισμῷ , καὶ τὰς ἁμαρτίας ἐξομολογούμενοι ἐβαπτίζοντο . Τὰ μὲν οὖν ἐπὶ τῷ σταυροειδεῖ χαρακτῆρι γενόμενα τοιαῦτα ἀκήκοα : ἐγὼ δὲ οὔ φημι τοὺς Αἰγυπτίων ἱερεῖς τὰ περὶ τοῦ Χριστοῦ προγινώσκοντας ἀποτυπῶσαι τὸ σταυροειδὲς γράμμα . Εἰ γὰρ τὸ περὶ τῆς εἰς τὸν κόσμον καθόδου μυστήριον ἦν ἀποκεκρυμμένον ἀπὸ τῶν αἰώνων καὶ ἀπὸ τῶν γενεῶν , ὥς φησιν ὁ ἀπόστολος , καὶ ἔλαθε τὸν ἄρχοντα τῆς πονηρίας διάβολον , πολλῷ μᾶλλον τοὺς ὑπηρέτας αὐτοῦ ἱερεῖς Αἰγυπτίων τοῦτο διέφυγεν . Ἀλλ̓ ἡ πρόνοια παρεσκεύασε τοῦτο γενέσθαι ἐπὶ τῇ τοῦ γράμματος ζητήσει , ὅπερ καὶ ἐν τῷ ἀποστόλῳ Παύλῳ ἐπέδειξε πρότερον . Καὶ γὰρ ἐκεῖνος ὑπὸ τοῦ θείου Πνεύματος σοφὸς γεγονὼς , τῇ ὁμοίᾳ μεθόδῳ πρὸς Ἀθηναίους χρησάμενος , πολλοὺς εἰς τὴν πίστιν προσήγαγεν , ὅτε τὰ ἐπὶ τῷ βωμῷ γεγραμμένα ἀναγνοὺς τῷ ἰδίῳ λόγῳ προσήρμοσεν . Εἰ μὴ ἄρα τις λέγοι ἐνηργηκέναι τὸν τοῦ Θεοῦ λόγον εἰς τοὺς Αἰγυπτίων ἱερεῖς , ὥσπερ ἐπὶ τοῦ Βαλαὰμ καὶ ἐπὶ τοῦ Καϊάφα : καὶ γὰρ ἐκεῖνοι ἄκοντες περὶ τῶν ἀγαθῶν προεφήτευσαν . Τοσαῦτα μὲν περὶ τούτων εἰρήσθω .
Lemmas: περι ὁ εὑρίσκω ἐν ὁ ὁ Σάραπις ναός γράμμα ἱερογλυφικός . ἐν δέ ὁ ναός ὁ Σάραπις λύω καί γυμνόω εὑρίσκω γράμμα ἐγχαράσσω ὁ λίθος ὁ καλέω ἱερογλυφικός εἰμί δέ ὁ χαρακτήρ σταυρός ἔχω τύπος . οὗτος ὁράω Χριστιανός τε καί Ἕλλην ὁ ἴδιος ἑκάτερος θρησκεία προσαρμόζω . Χριστιανός μέν γάρ σημεῖον ὁ κατά Χριστός σωτηριώδης πάθος εἰμί λέγω ὁ σταυρός , οἰκέω εἰμί ὁ χαρακτήρ νομίζω . Ἕλλην δέ τίς κοινός Χριστός καί Σάραπις λέγω : εἰμί ὁ σταυροειδής χαρακτήρ ἄλλος μέν Χριστιανός , ἄλλος δέ Ἕλλην ποιέω ὁ σύμβολον . οὗτος δέ ἀμφισβητέω , τις ὁ Ἕλλην ὁ χριστιανισμός προσέρχομαι , ὁ ἱερογλυφικός τε γράμμα ἐφίστημι , διερμηνεύω ὁ σταυροειδής χαρακτήρ λέγω σημαίνω ζωή ἐπέρχομαι . οὗτος πλείων ὁ Χριστιανός εἰς ὁ οἰκεῖος θρησκεία ἁρπάζω , ἀλαζονικός διατίθημι . ὡς δέ καί διά ἕτερος γράμμα ἱερογλυφικός δηλόω , τέλος ἔχω ὁ ὁ Σάραπις ἱερόν , ὅτε σταυροειδής φαίνω χαρακτήρ , οὗτος γάρ εἰμί ὁ ἐπέρχομαι ζωή , πολύς πλείων προσέρχομαι ὁ χριστιανισμός , καί ὁ ἁμαρτία ἐξομολογέω βαπτίζω . ὁ μέν οὖν ἐπί ὁ σταυροειδής χαρακτήρ γίγνομαι τοιοῦτος ἀκούω : ἐγώ δέ οὖον φημί ὁ Αἰγύπτιος ἱερεύς ὁ περί ὁ Χριστός προγιγνώσκω ἀποτυπόω ὁ σταυροειδής γράμμα . εἰμί γάρ ὁ περί ὁ εἰς ὁ κόσμος κάθοδος μυστήριον εἰμί ἀποκρύπτω ἀπό ὁ αἰών καί ἀπό ὁ γενεά , ὅς φημί ὁ ἀπόστολος , καί λανθάνω ὁ ἄρχω ὁ πονηρία διάβολος , πολύς μᾶλλον ὁ ὑπηρέτης αὐτός ἱερεύς Αἰγύπτιος οὗτος διαφεύγω . ἀλλά ὁ πρόνοια παρασκευάζω οὗτος γίγνομαι ἐπί ὁ ὁ γράμμα ζητέω , ὅσπερ καί ἐν ὁ ἀπόστολος Παῦλος ἐπιδείκνυμι πρότερος . καί γάρ ἐκεῖνος ὑπό ὁ θεῖον πνεῦμα σοφός γίγνομαι , ὁ ὅμοιος μέθοδος πρός Ἀθηναῖος χράω , πολύς εἰς ὁ πίστις προσάγω , ὅτε ὁ ἐπί ὁ βωμός γράφω ἀναγιγνώσκω ὁ ἴδιος λόγος προσαρμόζω . εἰμί μή ἄρα τις λέγω ἐνεργέω ὁ ὁ Θεός λόγος εἰς ὁ Αἰγύπτιος ἱερεύς , ὥσπερ ἐπί ὁ Βαλαάμ καί ἐπί ὁ Καϊάφας : καί γάρ ἐκεῖνος ἄκων περί ὁ ἀγαθός προφητεύω . τοσοῦτος μέν περί οὗτος εἴρω .