socrates-scholasticus.historia-ecclesiastica-2 7.12
Περὶ Χρυσάνθου τοῦ Ναυατιανῶν ἐν Κωνσταντινουπόλει ἐπισκόπου . Σισιννίου δὲ τελευτήσαντος , Χρύσανθος καθειλκύσθη εἰς τὴν ἐπισκοπήν : ὃς υἱὸς μὲν ἦν Μαρκιανοῦ τοῦ γενομένου Ναυατιανῶν ἐπισκόπου πρὸ Σισιννίου . Ἐκ νέας δὲ ἡλικίας κατὰ τὰ βασίλεια στρατευσάμενος , ὕστερον ἐπὶ τοῦ μεγάλου Θεοδοσίου τοῦ βασιλέως ὑπατικὸς τῆς Ἰταλίας γενόμενος , μετὰ ταῦτα καὶ βικάριος τῶν Βρεττανικῶν νήσων καταστὰς ἐθαυμάσθη ἐπὶ ταῖς διοικήσεσι . Προβὰς δὲ τῇ ἡλικίᾳ , καὶ καταλαβὼν τὴν Κωνσταντινούπολιν , σπεύδων δὲ ἔπαρχος γενέσθαι πόλεως , εἰς τὴν ἐπισκοπὴν ἄκων εἱλκύσθη . Σισιννίου γὰρ ἐν καιρῷ τελευτῆς μνείαν αὐτοῦ ὡς ἐπιτηδείου πρὸς τὴν ἐπισκοπὴν ποιησαμένου , ὁ Ναυατιανῶν λαὸς ὡς νόμον τὴν ἐκείνου φωνὴν λαβὼν , καὶ ἄκοντα βιαίως ἕλκειν ἐπεχείρουν . Τοῦ δὴ Χρυσάνθου φυγόντος , Σαββάτιος καιρὸν νομίσας εὑρηκέναι εὔκαιρον , ἐν ᾧ τῶν ἐκκλησιῶν ἐγκρατὴς γένηται , κατασκευάζει χεῖρας ἐπιθεῖναι αὐτῷ τινὰς ἀσήμους , τὸν ὅρκον ὃν ὀμωμόκει παῤ οὐδὲν θέμενος . Ἐν δὲ τοῖς χειροτονήσασιν αὐτὸν ἦν καὶ Ἑρμογένης , ὃς ἐπὶ βλασφήμοις συγγράμμασιν ὑπ’ αὐτοῦ μετὰ κατάρας ἐκκεκήρυκτο . Οὐ μὴν αὐτῷ ὁ σκοπὸς τέλος ἐδέξατο : μισήσας γὰρ αὐτοῦ ὁ λαὸς τὸ δύστροπον , ὅτι πάντα σκοπὸν τοῦ παρεισδῦναι εἰς τὴν ἐπισκοπὴν ἔπραττε , παντοῖος ἐγένετο ἀνερευνᾷν τὸν Χρύσανθον : ὃν καὶ εὑρόντες περὶ Βιθυνίαν κρυπτόμενον , πρὸς τὴν ἐπισκοπὴν ἑλκύσαντες προεβάλοντο . Οὗτος ὁ ἀνὴρ φρόνιμος ἐν ταὐτῷ καὶ σώφρων , εἰ καί τις ἄλλος , ὑπῆρχε : καὶ σφόδρα τὰς Ναυατιανῶν ἐκκλησίας ἐν τῇ Κωνσταντινουπόλει συνεκρότησέν τε καὶ ηὔξησε . Καὶ πρῶτος τοῖς πτωχοῖς οἴκοθεν χρυσίον διένειμεν : ἀπό τε τῶν ἐκκλησιῶν οὐδὲν ἐδέξατο , πλὴν κατὰ Κυριακὴν δύο ἄρτους τῶν εὐλογιῶν ἐλάμβανεν . Οὕτω δὲ ἦν περὶ τὴν ἑαυτοῦ ἐκκλησίαν σπουδαῖος , ὡς καὶ Ἀβλάβιον τὸν ἑαυτοῦ γενναιότατον ῥήτορα τοῦ σοφιστοῦ Τρωΐλου συλλαβεῖν , καὶ πρὸς τὴν τοῦ πρεσβυτέρου τάξιν προχειρίσασθαι : οὗ γλαφυραὶ προσομιλίαι καὶ σύντονοι φέρονται . Ἀλλ̓ Ἀβλάβιος μὲν ὕστερον τῆς ἐν Νικαίᾳ τῶν Ναυατιανῶν ἐκκλησίας ἐπίσκοπος κατέστη , ἐν ταὐτῷ καὶ σοφιστεύων ἐν ταύτῃ .
Lemmas: περι Χρύσανθος ὁ Ναυατιανός ἐν Κωνσταντινούπολις ἐπίσκοπος . Σισίννιος δέ τελευτάω , Χρύσανθος καθέλκω εἰς ὁ ἐπισκοπή : ὅς υἱός μέν εἰμί Μαρκιανός ὁ γίγνομαι Ναυατιανός ἐπίσκοπος πρό Σισίννιος . ἐκ νέος δέ ἡλικία κατά ὁ βασίλεια στρατεύω , ὕστερος ἐπί ὁ μέγας Θεοδόσιος ὁ βασιλεύς ὑπατικός ὁ Ἰταλία γίγνομαι , μετά οὗτος καί βικάριος ὁ βρεττανικός νῆσος καθίστημι θαυμάζω ἐπί ὁ διοίκησις . προβαίνω δέ ὁ ἡλικία , καί καταλαμβάνω ὁ Κωνσταντινούπολις , σπεύδω δέ ἔπαρχος γίγνομαι πόλις , εἰς ὁ ἐπισκοπή ἄκων ἕλκω . Σισίννιος γάρ ἐν καιρός τελευτή μνεία αὐτός ὡς ἐπιτήδειος πρός ὁ ἐπισκοπή ποιέω , ὁ Ναυατιανός λαός ὡς νόμος ὁ ἐκεῖνος φωνή λαμβάνω , καί ἄκων βίαιος ἕλκω ἐπιχειρέω . ὁ δή Χρύσανθος φυγή , Σαββάτιος καιρός νομίζω εὑρίσκω Εὔκαιρον , ἐν ὅς ὁ ἐκκλησία ἐγκρατής γίγνομαι , κατασκευάζω χείρ ἐπιτίθημι αὐτός τις ἄσημος , ὁ Ὅρκος ὅς ὄμνυμι παρά οὐδείς τίθημι . ἐν δέ ὁ χειροτονέω αὐτός εἰμί καί Ἑρμογένης , ὅς ἐπί βλάσφημος σύγγραμμα ὑπό αὐτός μετά κατάρα ἐκκηρύσσω . οὖον μήv αὐτός ὁ σκοπός τέλος δέχομαι : μισέω γάρ αὐτός ὁ λαός ὁ δύστροπος , ὅτι πᾶς σκοπός ὁ παρεισδύνω εἰς ὁ ἐπισκοπή πράσσω , παντοῖος γίγνομαι ἀνερευνάω ὁ χρύσανθον : ὅς καί εὑρίσκω περί Βιθυνία κρύπτω , πρός ὁ ἐπισκοπή ἕλκω προβάλλω . οὗτος ὁ ἀνήρ φρόνιμος ἐν αὐτός καί σώφρων , εἰμί καί τις ἄλλος , ὑπάρχω : καί σφόδρα ὁ Ναυατιανός ἐκκλησία ἐν ὁ Κωνσταντινούπολις συγκροτέω τε καί αὐξάνω . καί πρῶτος ὁ πτωχός οἴκοθεν χρυσίον διανέμω : ἀπό τε ὁ ἐκκλησία οὐδείς δέχομαι , πλήν κατά Κυριακός δύο ἄρτος ὁ εὐλογία λαμβάνω . οὕτως δέ εἰμί περί ὁ ἑαυτοῦ ἐκκλησία σπουδαῖος , ὡς καί Ἀβλάβιος ὁ ἑαυτοῦ γενναῖος ῥήτωρ ὁ σοφιστής Τρωΐλος συλλαμβάνω , καί πρός ὁ ὁ πρέσβυς τάξις προχειρίζω : ὅς γλαφυρός προσομιλία καί σύντονος φέρω . ἀλλά Ἀβλάβιος μέν ὕστερος ὁ ἐν Νίκαια ὁ Ναυατιανός ἐκκλησία ἐπίσκοπος καθίστημι , ἐν αὐτός καί σοφιστεύω ἐν οὗτος .