socrates-scholasticus.historia-ecclesiastica-2 7.17
Περὶ Παύλου ἐπισκόπου Ναυατιανῶν , καὶ περὶ τοῦ γεγονότος παραδόξου σημείου ὑπ’ αὐτοῦ μέλλοντος βαπτίζειν τὸν ἀπατεῶνα Ἰουδαῖον . Κατὰ δὲ τὸν χρόνον τόνδε καὶ ὁ τῶν Ναυατιανῶν ἐπίσκοπος Χρύσανθος , ἐπὶ ἑπτὰ ἔτη τῶν ὑφ̓ αὑτὸν ἐκκλησιῶν προστὰς , ἐτελεύτησεν ἐν ὑπατείᾳ Μοναξίου καὶ Πλίνθα , ἕκτῃ καὶ εἰκάδι Αὐγούστου μηνός . Διεδέξατο δὲ τὴν ἐπισκοπὴν Παῦλος : ὃς πρότερον μὲν λόγων Ῥωμαϊκῶν διδάσκαλος ἦν , μετὰ δὲ ταῦτα πολλὰ χαίρειν τῇ Ῥωμαϊκῇ φράσας φωνῇ , ἐπὶ τὸν ἀσκητικὸν ἐτράπη βίον : καὶ συστησάμενος ἀνδρῶν σπουδαίων μοναστήριον , οὐκ ἀλλοιότερον τῶν ἐν τῇ ἐρήμῳ μοναχῶν διετέλει . Τοιοῦτον γὰρ αὐτὸν ἐγὼ κατέλαβον ὄντα , οἵους ὁ Εὐάγριος φησὶ δεῖν εἶναι τοὺς ἐν ταῖς ἐρήμοις διατρίβοντας μοναχούς . Πάντα γὰρ ἐκείνους μιμούμενος διετέλει , τὴν συνεχῆ νηστείαν , τὸ ὀλίγα φθέγγεσθαι , τὴν ἀποχὴν τῶν ἐμψύχων : τὰ πολλὰ δὲ καὶ οἴνου καὶ ἐλαίου ἀπείχετο . Ἀλλὰ μὴν καὶ περὶ τοὺς πτωχοὺς σπουδαῖος , εἰ καί τις ἄλλος , ἐγένετο : τοὺς ἐν φυλακαῖς ἀόκνως ἐπεσκέπτετο : ὑπὲρ πολλῶν δὲ καὶ τοὺς ἄρχοντας παρεκάλει , οἳ καὶ ἑτοίμως ὑπήκουον διὰ τὴν προσοῦσαν εὐλάβειαν τῷ ἀνδρί . Καὶ τί με δεῖ μηκύνειν τὰ κατ̓ αὐτόν ; ἔρχομαι γὰρ λέξων πρᾶγμα ἐν ταῖς χερσὶν αὐτοῦ γενόμενον ἄξιον τοῦ ἐν γραφῆς παραδοθῆναι μνήμῃ . Ἰουδαῖός τις ἀπατεὼν Χριστιανίζειν ὑποκρινόμενος πολλάκις ἐβαπτίζετο , καὶ διὰ ταύτης τῆς τέχνης χρήματα συνελέγετο . Ὡς δὲ πολλὰς αἱρέσεις τῇ τέχνῃ ἠπάτησε,—καὶ γὰρ Ἀρειανῶν καὶ Μακεδονιανῶν ἐδέξατο βάπτισμα,—μηκέτι ἔχων οὓς ἀπατήσειεν , τέλος ἥκει καὶ πρὸς τὸν Ναυατιανῶν ἐπίσκοπον Παῦλον : καὶ τοῦ βαπτίσματος ἐπιθυμεῖν εἰπὼν , διὰ τῆς αὐτοῦ χειρὸς παρεκάλει τούτου τυχεῖν . Ὁ δὲ ἀποδέχεται μὲν αὐτοῦ τὴν προαίρεσιν : οὐ πρότερον δὲ ἔφη δώσειν τὸ βάπτισμα , εἰ μὴ κατηχηθείη τὸν περὶ τῆς πίστεως λόγον , μετὰ τοῦ νηστείαις σχολάσαι ἡμέρας πολλάς . Ὁ οὖν Ἰουδαῖος , παρὰ γνώμην νηστεύειν ἀναγκαζόμενος , σπουδαιότερον ἐνέκειτο βαπτισθῆναι παρακαλῶν . Ἐπεὶ δὲ ὁ Παῦλος ἐπικείμενον λυπεῖν οὐκ ἔτι ἐβούλετο τῇ παρολκῇ , εὐτρεπίζει τὰ πρὸς τὸ βάπτισμα . Ἐσθῆτά τε αὐτῷ λαμπρὰν ὠνησάμενος , καὶ τὴν κολυμβήθραν τοῦ βαπτιστηρίου πληρωθῆναι κελεύσας , ἦγεν ἐπ’ αὐτὴν τὸν Ἰουδαῖον , ὡς βαπτίσων αὐτόν : Θεοῦ δέ τις ἀόρατος δύναμις ἀφανὲς τὸ ὕδωρ κατέστησεν . Ἐπεὶ δὲ ὅ τε ἐπίσκοπος καὶ οἱ παρόντες , οὐδὲν ὑπολογισάμενοι οἷον ἐγένετο , ὑπέλαβον ἐκρεῦσαι τὸ ὕδωρ διὰ τοῦ ὑποκειμένου πόρου , ὅθεν καὶ εἰώθασιν αὐτὸ ἐκπέμπειν , πάλιν ἐπλήρουν τὴν κολυμβήθραν , ἀκριβῶς πανταχόθεν τὰς ἐκροίας αὐτῆς ἀσφαλισάμενοι : αὖθις δὲ προσαγομένου αὐτῇ τοῦ Ἰουδαίου , αὖθις ἀφανὲς τὸ ὕδωρ ἐγένετο . Τότε δὴ ὁ Παῦλος , Ἢ κακουργεῖς , ἔφη , ὦ ἄνθρωπε , ἢ ἀγνοῶν ἤδη τοῦ βαπτίσματος ἔτυχες . Συνδρομῆς οὖν ἐπὶ τῷ τεραστίῳ γενομένης , ἐπέγνω τις τὸν Ἰουδαῖον , ὃς ᾔδει αὐτὸν ὑπὸ Ἀττικοῦ τοῦ ἐπισκόπου βεβαπτισμένον . Τοῦτο μὲν οὖν τὸ τεράστιον ἐν ταῖς χερσὶ τοῦ ἐπισκόπου τῶν Ναυατιανῶν Παύλου ἐγένετο .
Lemmas: περι Παῦλος ἐπίσκοπος Ναυατιανός , καί περί ὁ γίγνομαι παράδοξος σημεῖον ὑπό αὐτός μέλλω βαπτίζω ὁ ἀπατεών Ἰουδαῖος . κατά δέ ὁ χρόνος ὅδε καί ὁ ὁ Ναυατιανός ἐπίσκοπος Χρύσανθος , ἐπί ἑπτά ἔτος ὁ ὑπό ἑαυτοῦ ἐκκλησία προίστημι , τελευτάω ἐν ὑπατεία Μονάξιος καί Πλίνθα , ἕκτος καί εἰκάς Αὔγουστος μείς . διαδέχομαι δέ ὁ ἐπισκοπή Παῦλος : ὅς πρότερος μέν λόγος Ῥωμαϊκός διδάσκαλος εἰμί , μετά δέ οὗτος πολύς χαίρω ὁ Ῥωμαϊκός φράζω φωνή , ἐπί ὁ ἀσκητικός τρέπω βίος : καί συνίστημι ἀνήρ σπουδαῖος μοναστήριον , οὐ ἀλλοῖος ὁ ἐν ὁ ἐρῆμος μοναχός διατελέω . τοιοῦτος γάρ αὐτός ἐγώ καταλαμβάνω εἰμί , οἷος ὁ Εὐάγριος φημί δήω εἰμί ὁ ἐν ὁ ἐρῆμος διατρίβω μοναχός . Πάν γάρ ἐκεῖνος μιμέομαι διατελέω , ὁ συνεχής νηστεία , ὁ ὀλίγος φθέγγομαι , ὁ ἀποχή ὁ ἔμψυχος : ὁ πολύς δέ καί οἶνος καί ἔλαιον ἀπέχω . ἀλλά μήv καί περί ὁ πτωχός σπουδαῖος , εἰμί καί τις ἄλλος , γίγνομαι : ὁ ἐν φυλακή ἄοκνος ἐπισκέπτομαι : ὑπέρ πολύς δέ καί ὁ ἄρχω παρακαλέω , ἕ καί ἑτοίμως ὑπακούω διά ὁ πρόσειμι εὐλάβεια ὁ ἀνήρ . καί τίς ἐγώ δεῖ μηκύνω ὁ κατά αὐτός ; ἔρχομαι γάρ λέγω πρᾶγμα ἐν ὁ χείρ αὐτός γίγνομαι ἄξιος ὁ ἐν γραφεύς παραδίδωμι μνήμη . Ἰουδαῖος τις ἀπατεών χριστιανίζω ὑποκρίνομαι πολλάκις βαπτίζω , καί διά οὗτος ὁ τέχνη χρῆμα συλλέγω . ὡς δέ πολύς αἵρεσις ὁ τέχνη ἀπατάω γάρ Ἀρειανός καί Μακεδονιανός δέχομαι βάπτισμα,—μηκέτι ἔχω ὅς ἀπατάω , τέλος ἥκω καί πρός ὁ Ναυατιανός ἐπίσκοπος Παῦλος : καί ὁ βάπτισμα ἐπιθυμέω εἶπον , διά ὁ αὐτός χείρ παρακαλέω οὗτος τυγχάνω . ὁ δέ ἀποδέχομαι μέν αὐτός ὁ προαίρεσις : οὖον πρότερος δέ φημί δίδωμι ὁ βάπτισμα , εἰμί μή κατηχέω ὁ περί ὁ πίστις λόγος , μετά ὁ νηστεία σχολάζω ἡμέρα πολύς . ὁ οὖν Ἰουδαῖος , παρά γνώμη νηστεύω ἀναγκάζω , σπουδαῖος ἔγκειμαι βαπτίζω παρακαλέω . ἐπεί δέ ὁ Παῦλος ἐπίκειμαι λυπέω οὐ ἔτι βούλομαι ὁ παρολκή , εὐτρεπίζω ὁ πρός ὁ βάπτισμα . ἐσθής τε αὐτός λαμπρός ὠνέομαι , καί ὁ κολυμβήθρα ὁ βαπτιστήριον πληρόω κελεύω , ἄγω ἐπί αὐτός ὁ Ἰουδαῖος , ὡς βαπτίζω αὐτός : Θεός δέ τις ἀόρατος δύναμις ἀφανής ὁ ὕδωρ καθίστημι . ἐπεί δέ ὅς τε ἐπίσκοπος καί ὁ πάρειμι , οὐδείς ὑπολογίζομαι οἷος γίγνομαι , ὑπολαμβάνω ἐκρέω ὁ ὕδωρ διά ὁ ὑπόκειμαι πόρος , ὅθεν καί εἴωθα αὐτός ἐκπέμπω , πάλιν πληρόω ὁ κολυμβήθρα , ἀκριβῶς πανταχόθεν ὁ ἔκροια αὐτός ἀσφαλίζομαι : αὖθις δέ προσάγω αὐτός ὁ Ἰουδαῖος , αὖθις ἀφανής ὁ ὕδωρ γίγνομαι . τότε δή ὁ Παῦλος , ἤ κακουργέω , φημί , εἰμί ἄνθρωπος , ἢ ἀγνοέω ἤδη ὁ βάπτισμα τυγχάνω . συνδρομή οὖν ἐπί ὁ τεράστιος γίγνομαι , ἐπιγιγνώσκω τις ὁ Ἰουδαῖος , ὅς οἶδα αὐτός ὑπό Ἀττικός ὁ ἐπίσκοπος βαπτίζω . οὗτος μέν οὖν ὁ τεράστιος ἐν ὁ χείρ ὁ ἐπίσκοπος ὁ Ναυατιανός Παῦλος γίγνομαι .