socrates-scholasticus.historia-ecclesiastica-2 2.10
Ὡς οἱ ἐν Ἀντιοχείᾳ συνελθόντες ἐπίσκοποι , διὰ τὸ παραιτήσασθαι τὴν Ἀλεξάνδρειαν Εὐσέβιον τὸν Ἐμισηνὸν , Γρηγόριον χειροτονήσαντες τὴν τῆς ἐν Νικαίᾳ πίστεως φράσιν μετεποίησαν . Τότε δὲ τοῦ Εὐσεβίου ἐν τῇ Ἀντιοχείᾳ προβληθέντος καὶ δεδοικότος τὴν εἰς Ἀλεξάνδρειαν ἄφιξιν , προχειρίζονται Γρηγόριον εἰς τὴν Ἀλεξανδρείας ἐπισκοπήν . Καὶ τοῦτο κατεργασάμενοι μεταποιοῦσι τὴν πίστιν , οὐδὲν μὲν τῶν ἐν Νικαίᾳ μεμψάμενοι , τὸ δὲ ἀληθὲς , ἐπὶ καθαιρέσει καὶ παρατροπῇ τῆς ὁμοουσίου πίστεως διὰ τοῦ συνεχεῖς ποιεῖσθαι συνόδους καὶ ἄλλοτε ἄλλως ὑπαγορεύειν τὸν ὅρον τῆς πίστεως , ὥστε κατὰ βραχὺ εἰς τὴν Ἀρειανὴν δόξαν παρατρέψωσι . Ταῦτα μὲν οὖν ὅπως ἐγένετο , προϊόντος τοῦ λόγου δηλώσομεν . Ἡ δὲ ὑπαγορευθεῖσα περὶ τῆς πίστεως ἐπιστολὴ ἔστιν ἥδε : Ἡμεῖς οὔτε ἀκόλουθοι Ἀρείου γεγόναμεν : πῶς γὰρ ἐπίσκοποι ὄντες ἀκολουθήσομεν πρεσβυτέρῳ ; οὔτε ἄλλην τινα πίστιν παρὰ τὴν ἐξ ἀρχῆς ἐκτεθεῖσαν ἐδεξάμεθα . Ἀλλὰ καὶ ἡμεῖς ἐξετασταὶ καὶ δοκιμασταὶ τῆς πίστεως αὐτοῦ γενόμενοι , μᾶλλον αὐτὸν προσηκάμεθα ἤπερ ἠκολουθήσαμεν . Καὶ γνώσεσθε ἀπὸ τῶν λεγόμενων . Μεμαθήκαμεν γὰρ ἐξ ἀρχῆς , εἰς ἕνα τὸν τῶν ὅλων Θεὸν πιστεύειν , τῶν πάντων νοητῶν τε καὶ αἰσθητῶν δημιουργόν τε καὶ προνοητήν : καὶ εἰς ἕνα Υἱὸν τοῦ Θεοῦ μονογενῆ , πρὸ πάντων τῶν αἰώνων ὑπάρχοντα , καὶ συνόντα τῷ γεγεννηκότι αὐτὸν Πατρὶ , δἰ οὗ καὶ τὰ πάντα ἐγένετο τὰ ὁρατὰ καὶ τὰ ἀόρατα : τὸν καὶ ἐπ’ ἐσχάτων τῶν ἡμερῶν κατ̓ εὐδοκίαν τοῦ Πατρὸς κατελθόντα , καὶ σάρκα ἐκ τῆς ἁγίας παρθένου ἀνειληφότα , καὶ πᾶσαν τὴν πατρικὴν αὐτοῦ βουλὴν συνεκπεπληρωκότα , πεπονθέναι , καὶ ἐγηγέρθαι , καὶ εἰς οὐρανοὺς ἀνεληλυθέναι , καὶ ἐν δεξιᾷ τοῦ . Πατρὸς καθέζεσθαι : καὶ ἐρχόμενον κρῖναι ζῶντας καὶ νεκροὺς , καὶ διαμένοντα βασιλέα καὶ Θεὸν εἰς τοὺς αἰῶνας . Πιστεύομεν καὶ εἰς τὸ Ἅγιον Πνεῦμα . Εἰ δὲ δεῖ προσθεῖναι , πιστεύομεν καὶ περὶ σαρκὸς ἀναστάσεως , καὶ ζωῆς αἰωνίου . Ταῦτα μὲν ἐν τῇ πρώτῃ ἐπιστολῇ γράψαντες τοῖς κατὰ πόλιν ἔπεμπον . Ἐπιμείναντες δὲ μικρὸν ἐν τῇ Ἀντιοχείᾳ , καὶ ὥσπερ καταγνόντες ταύτης , αὖθις ἑτέραν ὑπαγορεύουσιν ἐν τοῖσδε τοῖς ῥήμασι : Ἄλλη ἔκθεσις . Πιστεύομεν ἀκολούθως τῇ εὐαγγελικῇ καὶ ἀποστολικῇ παραδόσει , εἰς ἕνα Θεὸν Πατέρα παντοκράτορα , τὸν τῶν ὅλων δημιουργόν τε καὶ ποιητήν : καὶ εἰς ἕνα Κύριον Ἰησοῦν Χριστὸν , τὸν Υἱὸν αὐτοῦ τὸν μονογενῆ Θεὸν , δἰ οὗ τὰ πάντα ἐγένετο : τὸν γεννηθέντα πρὸ πάντων τῶν αἰώνων ἐκ τοῦ Πατρὸς , Θεὸν ἐκ Θεοῦ , ὅλον ἐξ ὅλου , μόνον ἐκ μόνου , τέλειον ἐκ τελείου , βασιλέα ἐκ βασιλέως , Κύριον ἀπὸ Κυρίου , λόγον ζῶντα , σοφίαν , ζωὴν , φῶς ἀληθινὸν , ὁδὸν ἀληθείας , ἀνάστασιν , ποιμένα , θύραν , ἄτρεπτόν τε καὶ ἀναλλοίωτον , τὴν τῆς θεότητος , οὐσίας τε καὶ δυνάμεως , καὶ βουλῆς καὶ δόξης τοῦ Πατρὸς ἀπαράλλακτον εἰκόνα , τὸν πρωτότοκον πάσης κτίσεως , τὸν ὄντα ἐν ἀρχῇ πρὸς τὸν Θεὸν , Λόγον Θεὸν , κατὰ τὸ εἰρημένον ἐν τῷ εὐαγγελίῳ , καὶ Θεὸς ἦν ὁ Λόγος : δἰ οὗ τὰ πάντα ἐγένετο , καὶ ἐν ᾧ τὰ πάντα συνέστηκε , τὸν ἐπ’ ἐσχάτων τῶν ἡμερῶν κατελθόντα ἄνωθεν , καὶ γεννηθέντα ἐκ παρθένου κατὰ τὰς γραφὰς , καὶ ἄνθρωπον γενόμενον , μεσίτην Θεοῦ καὶ ἀνθρώπων , ἀπόστολόν τε τῆς πίστεως ἡμῶν , καὶ ἀρχηγὸν τῆς ζωῆς , ὥς φησι , Ὅτι καταβέβηκα ἐκ τοῦ οὐρανοῦ , οὐχ ἵνα ποιῶ τὸ θέλημα τὸ ἐμὸν , ἀλλὰ τὸ θέλημα τοῦ πέμψαντός με : τὸν παθόντα ὑπὲρ ἡμῶν , καὶ ἀναστάντα ὑπὲρ ἡμῶν τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ , καὶ ἀνελθόντα εἰς οὐρανοὺς , καὶ καθεσθέντα ἐν δεξιᾷ τοῦ Πατρὸς , καὶ πάλιν ἐρχόμενον μετὰ δόξης καὶ δυνάμεως , κρῖναι ζῶντας καὶ νεκρούς . Καὶ εἰς τὸ Πνεῦμα τὸ Ἅγιον , τὸ εἰς παράκλησιν καὶ ἁγιασμὸν καὶ εἰς τελείωσιν τοῖς πιστεύουσι διδόμενον : καθὼς καὶ ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς διετάξατο τοῖς μαθηταῖς λέγων , Πορευθέντες μαθητεύσατε πάντα τὰ ἔθνη , βαπτίζοντες αὐτοὺς εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς , καὶ τοῦ Υἱοῦ , καὶ τοῦ Ἁγίου Πνεύματος : δηλονότι Πατρὸς ἀληθῶς ὄντος Πατρὸς , καὶ Υἱοῦ ἀληθῶς Υἱοῦ ὄντος , καὶ Πνεύματος Ἁγίου ἀληθῶς ὄντος Πνεύματος Ἁγίου : τῶν ὀνομάτων οὐχ ἁπλῶς οὐδὲ ἀργῶν κειμένων , ἀλλὰ σημαινόντων ἀκριβῶς τὴν ἰδίαν ἑκάστου τῶν ὀνομαζομένων ὑπόστασίν τε καὶ τάξιν καὶ δόξαν : ὡς εἶναι τῇ μὲν ὑποστάσει τρία , τῇ δὲ συμφωνίᾳ ἕν . Ταύτην οὖν ἔχοντες τὴν πίστιν , ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ καὶ τοῦ Χριστοῦ , πᾶσαν αἱρετικὴν ἀναθεματίζομεν κακοδοξίαν . Καὶ εἴ τις παρὰ τὴν ὑγιῆ τῶν γραφῶν ὀρθὴν πίστιν διδάσκει λέγων , ἢ καιρὸν ἢ αἰῶνα εἶναι ἢ γεγονέναι , πρὸ τοῦ τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ , ἀνάθεμα ἔστω . Καὶ εἴ τις λέγει τὸν Υἱὸν κτίσμα ὡς ἓν τῶν κτισμάτων , ἢ γέννημα ὡς ἓν τῶν γεννημάτων , καὶ μὴ ὡς αἱ θεῖαι γραφαὶ παραδεδώκασι τῶν προειρημένων ἕκαστα , ἢ εἴ τις ἄλλο διδάσκει ἢ εὐαγγελίζεται παῤ ὃ παρελάβομεν , ἀνάθεμα ἔστω . Ἡμεῖς γὰρ πᾶσι τοῖς ἐκ τῶν θείων γραφῶν παραδεδομένοις ὑπό τε τῶν προφητῶν καὶ ἀποστόλων ἀληθινῶς τε καὶ ἐμφανῶς καὶ πιστεύομεν καὶ ἀκολουθοῦμεν . Τοιαῦται μὲν αἱ τῶν ἐν Ἀντιοχείᾳ τότε συνελθόντων περὶ τῆς πίστεως ἐκθέσεις ἐγένοντο : αἷς καὶ Γρηγόριος , μήπω τῆς Ἀλεξανδρείας ἐπιβὰς , ὡς ἐπίσκοπος αὐτῆς καθυπέγραψε . Καὶ ἡ μὲν ἐκεῖ τότε γενομένη σύνοδος ταῦτα πράξασα καὶ ἄλλα τινα νομοθετήσασα διελύθη . Ἐν δὲ τῷδε τῷ χρόνῳ καὶ τὰ δημόσια πράγματα συνέβη ταράσσεσθαι : ἔθνος , οἳ Φράγκοι καλοῦνται , τοῖς περὶ Γαλλίαν κατέτρεχον Ῥωμαίοις . Ἐν ταὐτῷ δὲ καὶ σεισμοὶ μέγιστοι ἐν τῇ ἑῴᾳ ἐγένοντο : μάλιστα δὲ ἡ Ἀντιόχεια ἐπὶ ἐνιαυτὸν ὅλον ἐσείετο .
Lemmas: ὡς ὁ ἐν Ἀντιόχεια συνέρχομαι ἐπίσκοπος , διά ὁ παραιτέομαι ὁ Ἀλεξάνδρεια Εὐσέβιος ὁ Ἐμεσηνός , Γρηγόριος χειροτονέω ὁ ὁ ἐν Νίκαια πίστις φράσις μεταποιέω . τότε δέ ὁ Εὐσέβιος ἐν ὁ Ἀντιόχεια προβάλλω καί δείδω ὁ εἰς Ἀλεξάνδρεια ἄφιξις , προχειρίζω Γρηγόριος εἰς ὁ Ἀλεξάνδρεια ἐπισκοπή . καί οὗτος κατεργάζομαι μεταποιέω ὁ πίστις , οὐδείς μέν ὁ ἐν Νίκαια μέμφομαι , ὁ δέ ἀληθής , ἐπί καθαίρεσις καί παρατροπή ὁ ὁμοούσιος πίστις διά ὁ συνεχής ποιέω σύνοδος καί ἄλλοτε ἄλλως ὑπαγορεύω ὁ ὅρος ὁ πίστις , ὥστε κατά βραχύς εἰς ὁ Ἀρειανός δόξα παρατρέπω . οὗτος μέν οὖν ὅπως γίγνομαι , πρόειμι ὁ λόγος δηλόω . ὁ δέ ὑπαγορεύω περί ὁ πίστις ἐπιστολή εἰμί ὅδε : ἐγώ οὔτε ἀκόλουθος Ἄρειος γίγνομαι : πῶς γάρ ἐπίσκοπος εἰμί ἀκολουθέω πρέσβυς ; οὔτε ἄλλος τις πίστις παρά ὁ ἐκ ἀρχή ἐκτίθημι δέχομαι . ἀλλά καί ἐγώ ἐξεταστής καί δοκιμαστής ὁ πίστις αὐτός γίγνομαι , μᾶλλον αὐτός προσίημι ἤ2 ἀκολουθέω . καί γιγνώσκω ἀπό ὁ λέω . μανθάνω γάρ ἐκ ἀρχή , εἰς εἷς ὁ ὁ ὅλος θεός πιστεύω , ὁ πᾶς νοητός τε καί αἰσθητής δημιουργός τε καί προνοητής : καί εἰς εἷς υἱός ὁ Θεός μονογενής , πρό πᾶς ὁ αἰών ὑπάρχω , καί σύνειμι ὁ γεννάω αὐτός πατήρ , διά ὅς καί ὁ πᾶς γίγνομαι ὁ ὁρατός καί ὁ ἀόρατος : ὁ καί ἐπί ἔσχατος ὁ ἡμέρα κατά εὐδοκία ὁ πατήρ κατέρχομαι , καί σάρξ ἐκ ὁ ἅγιος παρθένος ἀναλαμβάνω , καί πᾶς ὁ πατρικός αὐτός βουλή συνεκπληρόω , πάσχω , καί ἐγείρω , καί εἰς οὐρανός ἀνέρχομαι , καί ἐν δεξιός ὁ . πατήρ καθέζομαι : καί ἔρχομαι κρίνω ζῶ καί νεκρός , καί διαμένω βασιλεύς καί θεός εἰς ὁ αἰών . πιστεύω καί εἰς ὁ Ἅγιον πνεῦμα . εἰμί δέ δεῖ προστίθημι , πιστεύω καί περί σάρξ ἀνάστασις , καί ζωή αἰώνιος . οὗτος μέν ἐν ὁ πρῶτος ἐπιστολή γράφω ὁ κατά πόλις πέμπω . ἐπιμένω δέ μικρός ἐν ὁ Ἀντιόχεια , καί ὥσπερ καταγιγνώσκω οὗτος , αὖθις ἕτερος ὑπαγορεύω ἐν ὅδε ὁ ῥῆμα : ἄλλη ἔκθεσις . πιστεύω ἀκόλουθος ὁ εὐαγγελικός καί ἀποστολικός παράδοσις , εἰς εἷς θεός πατήρ παντοκράτωρ , ὁ ὁ ὅλος δημιουργός τε καί ποιητής : καί εἰς εἷς κύριος Ἰησοῦς Χριστός , ὁ υἱός αὐτός ὁ μονογενής θεός , διά ὅς ὁ πᾶς γίγνομαι : ὁ γεννάω πρό πᾶς ὁ αἰών ἐκ ὁ πατήρ , θεός ἐκ Θεός , ὅλος ἐκ ὅλος , μόνος ἐκ μόνος , τέλειος ἐκ τέλειος , βασιλεύς ἐκ βασιλεύς , κύριος ἀπό κύριος , λόγος ζῶ , σοφία , ζωή , φάος ἀληθινός , ὁδός ἀλήθεια , ἀνάστασις , ποιμήν , θύρα , ἄτρεπτος τε καί ἀναλλοίωτος , ὁ ὁ θεότης , οὐσία τε καί δύναμις , καί βουλή καί δόξα ὁ πατήρ ἀπαράλλακτος εἰκών , ὁ πρωτότοκος πᾶς κτίσις , ὁ εἰμί ἐν ἀρχή πρός ὁ θεός , Λόγος θεός , κατά ὁ εἴρω ἐν ὁ εὐαγγέλιον , καί θεός εἰμί ὁ Λόγος : διά ὅς ὁ πᾶς γίγνομαι , καί ἐν ὅς ὁ πᾶς συνίστημι , ὁ ἐπί ἔσχατος ὁ ἡμέρα κατέρχομαι ἄνωθεν , καί γεννάω ἐκ παρθένος κατά ὁ γραφή , καί ἄνθρωπος γίγνομαι , μεσίτης Θεός καί ἄνθρωπος , ἀπόστολος τε ὁ πίστις ἐγώ , καί ἀρχηγός ὁ ζωή , ὅς φημί , ὅτι2 καταβαίνω ἐκ ὁ οὐρανός , οὐ ἵνα ποιέω ὁ θέλημα ὁ ἐμός , ἀλλά ὁ θέλημα ὁ πέμπω ἐγώ : ὁ πάθος ὑπέρ ἐγώ , καί ἀνίστημι ὑπέρ ἐγώ ὁ τρίτος ἡμέρα , καί ἀνέρχομαι εἰς οὐρανός , καί κατά-ἕζομαι ἐν δεξιός ὁ πατήρ , καί πάλιν ἔρχομαι μετά δόξα καί δύναμις , κρίνω ζῶ καί νεκρός . καί εἰς ὁ πνεῦμα ὁ Ἅγιον , ὁ εἰς παράκλησις καί ἁγιασμός καί εἰς τελέω ὁ πιστεύω δίδωμι : καθώς καί ὁ Κύριος ἐγώ Ἰησοῦς Χριστός διατάσσω ὁ μαθητής λέγω , πορεύω μαθητεύω πᾶς ὁ ἔθνος , βαπτίζω αὐτός εἰς ὁ ὄνομα ὁ πατήρ , καί ὁ υἱός , καί ὁ ἅγιος πνεῦμα : δηλονότι πατήρ ἀληθής εἰμί πατήρ , καί υἱός ἀληθής υἱός εἰμί , καί πνεῦμα ἅγιος ἀληθής εἰμί πνεῦμα ἅγιος : ὁ ὄνομα οὐ ἁπλόος οὐδέ ἀργός κεῖμαι , ἀλλά σημαίνω ἀκριβῶς ὁ ἴδιος ἕκαστος ὁ ὀνομάζω ὑπόστασις τε καί τάξις καί δόξα : ὡς εἰμί ὁ μέν ὑπόστασις τρεῖς , ὁ δέ συμφωνία εἷς . οὗτος οὖν ἔχω ὁ πίστις , ἐνώπιος ὁ Θεός καί ὁ Χριστός , πᾶς αἱρετικός ἀναθεματίζω κακοδοξία . καί εἰμί τις παρά ὁ ὑγιής ὁ γραφεύς ὀρθός πίστις διδάσκω λέγω , ἢ καιρός ἢ αἰών εἰμί ἢ γίγνομαι , πρό ὁ ὁ υἱός ὁ Θεός , ἀνάθεμα ἵστημι . καί εἰμί τις λέγω ὁ υἱός κτίσμα ὡς εἷς ὁ κτίσμα , ἢ γέννημα ὡς εἷς ὁ γέννημα , καί μή ὡς ὁ θεῖος γραφή παραδίδωμι ὁ προερέω ἕκαστος , ἢ εἰμί τις ἄλλος διδάσκω ἢ εὐαγγελίζω παρά ὅς παραλαμβάνω , ἀνάθεμα ἵστημι . ἐγώ γάρ πᾶς ὁ ἐκ ὁ θεῖον γραφεύς παραδίδωμι ὑπό τε ὁ προφήτης καί ἀπόστολος ἀληθινός τε καί ἐμφανής καί πιστεύω καί ἀκολουθέω . τοιοῦτος μέν ὁ ὁ ἐν Ἀντιόχεια τότε συνέρχομαι περί ὁ πίστις ἔκθεσις γίγνομαι : ὅς καί Γρηγόριος , μήπω ὁ Ἀλεξάνδρεια ἐπιβαίνω , ὡς ἐπίσκοπος αὐτός καθυπέγραψε . καί ὁ μέν ἐκεῖ τότε γίγνομαι σύνοδος οὗτος πράσσω καί ἄλλος τις νομοθετέω διαλύω . ἐν δέ ὅδε ὁ χρόνος καί ὁ δημόσιος πρᾶγμα συμβαίνω ταράσσω : ἔθνος , ἕ Φράγκος καλέω , ὁ περί Γαλλία κατατρέχω Ῥωμαῖος . ἐν αὐτός δέ καί σεισμός μέγας ἐν ὁ ἑῷος γίγνομαι : μάλιστα δέ ὁ Ἀντιόχεια ἐπί ἐνιαυτός ὅλος σείω .