socrates-scholasticus.historia-ecclesiastica-2 7.32
Περὶ Ἀναστασίου πρεσβυτέρου , δἰ οὗ καὶ Νεστόριος εἰς τὸ δυσσεβεῖν κατηνέχθη . Συνῆν αὐτῷ Ἀναστάσιος πρεσβύτερος , ἅμα αὐτῷ ἐκ τῆς Ἀντιοχείας σταλείς : τοῦτον διὰ τιμῆς εἶχε πολλῆς , καὶ ἐν τοῖς πράγμασι συμβούλῳ ἐχρῆτο . Καί ποτε ἐπ’ ἐκκλησίας ὁ Ἀναστάσιος διδάσκων ἔφη , Θεοτόκον τὴν Μαρίαν καλείτω μηδείς : Μαρία γὰρ ἄνθρωπος ἦν : ὑπὸ ἀνθρώπου δὲ Θεὸν τεχθῆναι ἀδύνατον . Τοῦτο ἀκουσθὲν πολλοὺς κληρικούς τε καὶ λαϊκοὺς ἐν ταὐτῷ πάντας ἐτάραξεν : ἦσαν γὰρ πάλαι διδαχθέντες θεολογεῖν τὸν Χριστὸν , καὶ μηδαμῶς αὐτὸν τῆς οἰκονομίας , ὡς ἄνθρωπον , χωρίζειν ἐκ τῆς θεότητος , πειθόμενοι τῇ τοῦ ἀποστόλου φωνῇ λεγούσῃ , Εἰ καὶ ἐγνώκαμεν κατὰ σάρκα Χριστὸν , ἀλλὰ νῦν οὐκέτι γινώσκομεν : καὶ , Διὸ ἀφέντες τὸν περὶ Χριστοῦ λόγον , ἐπὶ τὴν τελειότητα φερώμεθα . Ταραχῆς οὖν , ὡς ἔφην , ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ γενομένης , ὁ Νεστόριος τὸν τοῦ Ἀναστασίου λόγον κυρώσασθαι σπεύδων,—οὐ γὰρ ἐξελέγχεσθαι ὡς βλάσφημον τὸν παῤ αὐτοῦ τιμώμενον ἤθελε , — συνεχῶς περὶ τούτου ἐπὶ τῆς ἐκκλησίας ἐδίδασκε , φιλονεικότερόν τε περὶ αὐτοῦ τὰς ζητήσεις ποιούμενος , καὶ πανταχοῦ τὴν λέξιν τοῦ Θεοτόκος ἐκβάλλων . Διὸ τῆς περὶ τούτου ζητήσεως παῤ ἄλλοις ἄλλως ἐκδεχθείσης , διαίρεσις ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ ἐγένετο : καὶ ὥσπερ ἐν νυκτομαχίᾳ καθεστῶτες νῦν μὲν ταῦτα ἔλεγον , νῦν δὲ τὰ ἕτερα : συγκατετίθεντό τε ἐν ταὐτῷ καὶ ἠρνοῦντο . Νεστόριος δὲ δόξαν παρὰ τοῖς πολλοῖς εἶχεν , ὡς ψιλὸν ἄνθρωπον λέγων τὸν Κύριον , καὶ ὡς Παύλου τοῦ Σαμοσατέως καὶ Φωτεινοῦ τὸ δόγμα εἰς τὴν ἐκκλησίαν ἄγων . Ἀλλὰ περὶ μὲν τούτου τοσαύτη ἐκινήθη ζήτησις καὶ ταραχὴ , ὡς καὶ συνόδου οἰκουμενικῆς δεηθῆναι . Ἐγὼ δὲ ἐντυχὼν τοῖς παρὰ Νεστορίαυ λόγοις ἐκδοθεῖσιν ἀγνοοῦντα ἐφευρίσκω τὸν ἄνδρα : καὶ μετ̓ ἀληθείας ἐρῶ : οὐδὲ γὰρ οὔτε ἀπεχθανόμενος πρὸς αὐτὸν ὧν εἶχεν ἐλαττωμάτων ἐμνήσθην , οὔτε χαριζόμενός τισιν ἐλαττονοῦντα ὧν ἐφεῦρον ἐκθήσομαι . Οὔ μοι δοκεῖ ὁ Νεστόριος οὔτε τὸν Σαμοσατέα Παῦλον ζηλῶν οὔτε μὴν Φωτεινὸν , μηδ̓ ὅλως ψιλὸν ἄνθρωπον λέγειν τὸν Κύριον : ἀλλὰ τὴν λέξιν μόνην ὡς τὰ μορμολύκια πεφόβηται . Καὶ τοῦτο πέπονθεν ὑπὸ ἀμαθίας πολλῆς : φυσικῶς γὰρ εὔλαλος ὢν , πεπαιδεῦσθαι μὲν ἐνομίζετο , τῇ δὲ ἀληθείᾳ ἀνάγωγος ἦν : καὶ τὰς τῶν παλαιῶν ἑρμηνέων βίβλους ἀπηξίου μανθάνειν : τυφούμενος γὰρ ὑπὸ τῆς εὐγλωττίας οὐκ ἀκριβῶς προσεῖχε τοῖς παλαιοῖς , ἀλλὰ πάντων κρείττονα ἐνόμιζεν ἑαυτόν . Αὐτίκα γοῦν ἠγνόησεν , ὅτι ἐν τῇ καθολικῇ Ἰωάννου γέγραπτο ἐν τοῖς παλαιοῖς ἀντιγράφοις , ὅτι πᾶν πνεῦμα ὃ λύει τὸν Ἰησοῦν ἀπὸ τοῦ Θεοῦ οὐκ ἔστι . Ταύτην γὰρ τὴν διάνοιαν ἐκ τῶν παλαιῶν ἀντιγράφων περιεῖλον οἱ χωρίζειν ἀπὸ τοῦ τῆς οἰκονομίας ἀνθρώπου βουλόμενοι τὴν θεότητα . Διὸ καὶ οἱ παλαιοὶ ἑρμηνεῖς αὐτὸ τοῦτο ἐπεσημῄναντο , ὥς τινες εἶεν ῥᾳδιουργήσαντες τὴν ἐπιστολὴν , λύειν ἀπὸ τοῦ Θεοῦ τὸν ἄνθρωπον θέλοντες : συνανείληπται δὲ ἡ ἀνθρωπότης τῇ θεότητι : καὶ οὐκέτι εἰσὶ δύο , ἀλλὰ ἕν . Τοῦτο θαρροῦντες οἱ παλαιοὶ Θεοτόκον τὴν Μαρίαν λέγειν οὐκ ὤκνησαν : οὕτω γὰρ καὶ ὁ Παμφίλου Εὐσέβιος ἐν τῷ τρίτῳ λόγῳ τῷ εἰς τὸν βίον Κωνσταντίνου κατὰ λέξιν ταῦτα φησί : Καὶ γὰρ καὶ γέννησιν ὑπομένειν ὁ μεθ̓ ἡμῶν Θεὸς δἰ ἡμᾶς ἠνέσχετο : καὶ τόπος αὐτοῦ τῆς ἐνσάρκου γεννήσεως ὀνομαστὶ παῤ Ἑβραίοις ἡ Βηθλεὲμ ἐκηρύττετο . Διὸ δὴ καὶ ἡ βασίλισσα Ἑλένη ἡ θεοφιλεστάτη τῆς Θεοτόκου τὴν κύησιν μνήμασι θαυμασίοις κατεκόσμει , παντοίως τὸ τῇδε ἱερὸν ἄντρον φαιδρύνουσα . Καὶ Ὠριγένης δὲ ἐν τῷ πρώτῳ τόμῳ τῶν εἰς τὴν πρὸς Ῥωμαίους τοῦ ἀποστόλου ἐπιστολὴν ἑρμηνεύων πῶς Θεοτόκος λέγεται πλατέως ἐξήτασε . Φαίνεται τοίνυν ὁ Νεστόριος ἀγνοήσας τὰς πραγματείας τῶν παλαιῶν : διὸ καθὼς ἔφην , τὴν λέξιν μόνην περιΐσταται . Ἐπεὶ ὅτι ψιλὸν οὐ λέγει ἄνθρωπον τὸν Χριστὸν , ὡς Φωτεινὸς ἢ Παῦλος ὁ Σαμοσατεὺς , καὶ αἱ ἐκδοθεῖσαι αὐτοῦ προσομιλίαι διδάσκουσιν : ὡς οὐδαμοῦ τὴν τοῦ Θεοῦ Λόγου ὑπόστασιν ἀναιρεῖ , ἀλλὰ πανταχοῦ ἐνυπόστατον αὐτὸν ὁμολογεῖ καὶ ἐνούσιον . Οὐ μὴν ὡς Φωτεινὸς καὶ ὁ Σαμοσατεὺς ἀναιρεῖ αὐτοῦ τὴν ὕπαρξιν : τοῦτο γὰρ καὶ Μανιχαῖοι καὶ οἱ ἀπὸ Μοντανοῦ δογματίζειν ἐτόλμησαν . Οὕτω μὲν οὖν τὸν Νεστόριον φρονοῦντα εὑρίσκω ἐγὼ , ἔκ τε ὧν ἀνέγνων αὐτοῦ λόγων , καὶ ἀφ̓ οὗ οἱ ἐρασταὶ αὐτοῦ λέγουσιν . Οὐ μικρὰν μέντοι ταραχὴν τῇ οἰκουμένῃ ἡ ψυχρολογία Νεστορίου ἐκίνησεν .
Lemmas: περι Ἀναστάσιος πρέσβυς , διά ὅς καί Νεστόριος εἰς ὁ δυσσεβέω καταφέρω . σύνειμι αὐτός Ἀναστάσιος πρέσβυς , ἅμα αὐτός ἐκ ὁ Ἀντιόχεια στέλλω : οὗτος διά τιμή ἔχω πολύς , καί ἐν ὁ πρᾶγμα σύμβουλος χράω . καί ποτός ἐπί ἐκκλησία ὁ Ἀναστάσιος διδάσκω φημί , Θεοτόκος ὁ Μαρία καλέω μηδείς : Μαρία γάρ ἄνθρωπος εἰμί : ὑπό ἄνθρωπος δέ θεός τίκτω ἀδύνατος . οὗτος ἀκούω πολύς κληρικός τε καί λαικός ἐν αὐτός πᾶς ταράσσω : εἰμί γάρ πάλαι διδάσκω θεολογέω ὁ Χριστός , καί μηδαμῶς αὐτός ὁ οἰκονομία , ὡς ἄνθρωπος , χωρίζω ἐκ ὁ θεότης , πείθω ὁ ὁ ἀπόστολος φωνή λέγω , εἰμί καί γιγνώσκω κατά σάρξ Χριστός , ἀλλά νῦν οὐκέτι γιγνώσκω : καί , Διὸ ἀφίημι ὁ περί Χριστός λόγος , ἐπί ὁ τελειότης φέρω . ταραχή οὖν , ὡς φημί , ἐν ὁ ἐκκλησία γίγνομαι , ὁ Νεστόριος ὁ ὁ Ἀναστάσιος λόγος κυρόω σπεύδων γάρ ἐξελέγχω ὡς βλάσφημος ὁ παρά αὐτός τιμάω ἐθέλω , — συνεχῶς περί οὗτος ἐπί ὁ ἐκκλησία διδάσκω , φιλόνεικος τε περί αὐτός ὁ ζητέω ποιέω , καί πανταχοῦ ὁ λέξις ὁ Θεοτόκος ἐκβάλλω . Διὸ ὁ περί οὗτος ζήτησις παρά ἄλλος ἄλλως ἐκδέχομαι , διαίρεσις ἐν ὁ ἐκκλησία γίγνομαι : καί ὥσπερ ἐν νυκτομαχία καθίστημι νῦν μέν οὗτος λέγω , νῦν δέ ὁ ἕτερος : συγκατατίθημι τε ἐν αὐτός καί ἀρνέομαι . Νεστόριος δέ δόξα παρά ὁ πολύς ἔχω , ὡς ψιλός ἄνθρωπος λέγω ὁ κύριος , καί ὡς Παῦλος ὁ Σαμοσατεύς καί Φωτεινός ὁ δόγμα εἰς ὁ ἐκκλησία ἄγω . ἀλλά περί μέν οὗτος τοσοῦτος κινέω ζήτησις καί ταραχή , ὡς καί σύνοδος οἰκουμενικός δήω . ἐγώ δέ ἐντυγχάνω ὁ παρά Νεστόριος λόγος ἐκδίδωμι ἀγνοέω ἐφευρίσκω ὁ ἀνήρ : καί μετά ἀλήθεια εἴρω : οὐδέ γάρ οὔτε ἀπεχθάνομαι πρός αὐτός ὅς ἔχω ἐλάττωμα μιμνήσκω , οὔτε χαρίζω τις ἐλασσόω ὅς ἐφευρίσκω ἐκτίθημι . οὖον ἐγώ δοκέω ὁ Νεστόριος οὔτε ὁ Σαμοσατεύς Παῦλος ζηλόω οὔτε μήv Φωτεινός , μηδέ ὅλως ψιλός ἄνθρωπος λέγω ὁ κύριος : ἀλλά ὁ λέξις μόνος ὡς ὁ μορμολυκιος φοβέω . καί οὗτος πάσχω ὑπό ἀμαθία πολύς : φυσικός γάρ Εὔλαλος εἰμί , παιδεύω μέν νομίζω , ὁ δέ ἀλήθεια ἀνάγωγος εἰμί : καί ὁ ὁ παλαιός ἑρμηνεύς Βίβλος ἀπαξιόω μανθάνω : τυφόω γάρ ὑπό ὁ εὐγλωσσία οὐ ἀκριβῶς προσέχω ὁ παλαιός , ἀλλά πᾶς ἀγαθός νομίζω ἑαυτοῦ . αὐτίκα γοῦν ἀγνοέω , ὅτι ἐν ὁ καθολικός Ἰωάννης γράφω ἐν ὁ παλαιός ἀντίγραφος , ὅτι πᾶς πνεῦμα ὅς λύω ὁ Ἰησοῦς ἀπό ὁ Θεός οὐ εἰμί . οὗτος γάρ ὁ διάνοια ἐκ ὁ παλαιός ἀντίγραφος περιαιρέω ὁ χωρίζω ἀπό ὁ ὁ οἰκονομία ἄνθρωπος βούλομαι ὁ θεότης . Διὸ καί ὁ παλαιός ἑρμηνεύς αὐτός οὗτος ἐπισημαίνω , ὅς τις ἄγω ῥᾳδιουργέω ὁ ἐπιστολή , λύω ἀπό ὁ Θεός ὁ ἄνθρωπος ἐθέλω : συναναλαμβάνω δέ ὁ ἀνθρωπότης ὁ θεότης : καί οὐκέτι εἰμί δύο , ἀλλά εἷς . οὗτος θαρσέω ὁ παλαιός Θεοτόκος ὁ Μαρία λέγω οὐ ὀκνέω : οὗτος γάρ καί ὁ Πάμφιλος Εὐσέβιος ἐν ὁ τρίτος λόγος ὁ εἰς ὁ βίος Κωνσταντῖνος κατά λέξις οὗτος φημί : καί γάρ καί γέννησις ὑπομένω ὁ μετά ἐγώ θεός διά ἐγώ ἀνέχω : καί τόπος αὐτός ὁ ἔνσαρκος γέννησις ὀνομαστί παρά Ἑβραῖος ὁ Βηθλεέμ κηρύσσω . Διὸ δή καί ὁ βασίλισσα Ἑλένη ὁ θεοφιλής ὁ Θεοτόκος ὁ κύησις μνῆμα θαυμάσιος κατακοσμέω , παντοῖος ὁ ὅδε ἱερόν ἄντρον φαιδρύνω . καί Ὠριγένης δέ ἐν ὁ πρῶτος τόμος ὁ εἰς ὁ πρός Ῥωμαῖος ὁ ἀπόστολος ἐπιστολή ἑρμηνεύω πῶς Θεοτόκος λέγω πλατύς ἐξετάζω . φαίνω τοίνυν ὁ Νεστόριος ἀγνοέω ὁ πραγματεία ὁ παλαιός : διό καθώς φημί , ὁ λέξις μόνος περιίστημι . ἐπεί ὅτι ψιλός οὖον λέγω ἄνθρωπος ὁ Χριστός , ὡς Φωτεινός ἢ Παῦλος ὁ Σαμοσατεύς , καί ὁ ἐκδίδωμι αὐτός προσομιλία διδάσκω : ὡς οὐδαμοῦ ὁ ὁ Θεός Λόγος ὑπόστασις ἀναιρέω , ἀλλά πανταχοῦ ἐνυπόστατος αὐτός ὁμολογέω καί ἐνούσιος . οὖον μήv ὡς Φωτεινός καί ὁ Σαμοσατεύς ἀναιρέω αὐτός ὁ ὕπαρξις : οὗτος γάρ καί Μανιχαῖος καί ὁ ἀπό Μοντανός δογματίζω τολμάω . οὕτως μέν οὖν ὁ Νεστόριος φρονέω εὑρίσκω ἐγώ , ἐκ τε ὅς ἀναγιγνώσκω αὐτός λόγος , καί ἀπό ὅς ὁ ἐραστής αὐτός λέγω . οὖον μικρός μέντοι ταραχή ὁ οἰκέω ὁ ψυχρολογία Νεστόριος κινέω .