socrates-scholasticus.historia-ecclesiastica-2 7.20
Ὅπως πάλιν οἱ Πέρσαι κατὰ κράτος ὑπὸ Ῥωμαίων ἡττήθησαν . Ὁ δὲ βασιλεὺς τῶν Ῥωμαίων ἐν τῇ Κωνσταντινουπόλει διατρίβων , γνούς τε τὴν ἐναργῶς ἐκ Θεοῦ παρασχεθεῖσαν νίκην , οὕτως ἦν ἀγαθὸς ὡς καὶ εὐτυχῶς πραξάντων τῶν ὑπ’ αὐτῷ ὅμως εἰρήνην ἀσπάζεσθαι . Πέμπει οὖν Ἡλίωνα , ἄνδρα ὃν πάνυ διὰ τιμῆς ἦγεν , εἰρήνην σπείσασθαι πρὸς Πέρσας ἐντειλάμενος . Γενόμενος δὲ Ἡλίων ἐν Μεσοποταμίᾳ , ἔνθα τὴν τάφρον οἱ Ῥωμαῖοι πρὸς οἰκείαν φυλακὴν ἐπεποίηντο , πέμπει πρεσβευτὴν περὶ εἰρήνης Μαξιμῖνον , ἄνδρα ἐλλόγιμον , ὃς τοῦ στρατηγοῦ Ἀρδαβουρίου συγκάθεδρος ἦν . Οὗτος παρὰ τὸν τῶν Περσῶν βασιλέα γενόμενος , περὶ εἰρήνης πεπέμφθαι ἔλεγεν οὐ παρὰ τοῦ βασιλέως Ῥωμαίων , ἀλλὰ παρὰ τῶν αὐτοῦ στρατηγῶν , οὔτε γὰρ γινώσκεσθαι παρὰ τοῦ βασιλέως τόνδε τὸν πόλεμον ἔφασκεν : εὐτελῆ δὲ αὐτῷ καὶ γνωσθέντα νομίζεσθαι . Τοῦ δὲ Πέρσου ἑτοίμως τὴν πρεσβείαν δέξασθαι προαιρουμένου , — ἔκαμνε γὰρ αὐτῷ ἡ στρατιὰ ὑπὸ λιμοῦ,—παρελθόντες οἱ καλούμενοι παῤ αὐτοῖς ἀθάνατοι,—ἀριθμὸς δὲ ἐστὶν οὗτος μυρίων γενναίων ἀνδρῶν,—μὴ πρότερον ἔφασαν τὴν εἰρήνην προσδέξασθαι , πρὶν ἂν αὐτοὶ ἀφυλάκτοις οὖσι νῦν τοῖς Ῥωμαίοις ἐπιθῶνται . Πείθεται ὁ βασιλεὺς , καὶ τὸν μὲν πρεσβευτὴν συγκλείσας ἐφύλαττεν : ἐκπέμπει δὲ τοὺς ἀθανάτους ἔνεδραν τοῖς Ῥωμαίοις ποιήσοντας : οἳ καὶ παραγενόμενοι , εἰς δύο τε τάγματα μερισθέντες , μεσολαβεῖν ἔγνωσαν τῶν Ῥωμαίων μοῖραν τινά . Οἱ δὲ Ῥωμαῖοι τὸ μὲν ἓν τάγμα τῶν Περσῶν καθορῶντες , πρὸς τὴν αὐτῶν ὁρμὴν ηὐτρεπίζοντο : τὸ δὲ ἕτερον αὐτοῖς οὐ καθωρᾶτο : ἐξαίφνης γὰρ προσέβαλλον . Μελλούσης δὲ γίνεσθαι συμβολῆς , ἐκκύπτει κατά τινα Θεοῦ πρόνοιαν ἐκ γεωλόφου τινὸς στρατὸς Ῥωμαίων , ὑπὸ Προκοπίῳ τῷ στρατηλάτῃ ταττόμενος : ὃς κατιδὼν μέλλοντας κινδυνεύειν τοὺς ὁμοφύλους , ἐπιτίθεται κατὰ νώτου τῶν Περσῶν , καὶ μεσολαβοῦνται οἱ πρὸ μικροῦ τοὺς Ῥωμαίους μεσολαβήσαντες . Τούτους οὖν σύμπαντας οἱ Ῥωμαῖοι ἐν βραχεῖ διαφθείραντες , ἐπὶ τοὺς ἐκ τῆς ἐνέδρας ἐπιόντας ἐτράπησαν , ὁμοίως τε καὶ τούτους σύμπαντας κατηκόντισαν . Οὕτω μὲν οὖν οἱ λεγόμενοι παρὰ Πέρσαις ἀθάνατοι θνητοὶ πάντες ἐδείχθησαν , δίκην εἰσπραξαμένου τοῦ Χριστοῦ Πέρσας , ἀνθ̓ ὧν πολλοὺς αὐτοῦ τῶν θεραπευτῶν εὐσεβεῖς ἄνδρας ἀπέκτειναν . Ὁ δὲ βασιλεὺς τῶν Περσῶν γνοὺς τὸ ἀτύχημα , προσποιεῖται μὲν μὴ εἰδέναι τὰ γενόμενα : δέχεται δὲ τὴν πρεσβείαν , εἰπὼν πρὸς τὸν πρεσβευτὴν , Οὐ Ῥωμαίοις εἴκων τὴν εἰρήνην ἀσπάζομαι , ἀλλὰ σοὶ χάριν διδοὺς , ὅτι σε φρονιμώτατον πάντων Ῥωμαίων κατέλαβον . Οὕτω μὲν καὶ διὰ τοὺς ἐν Περσίδι γενόμενος Χριστιανοὺς ὁ πόλεμος κατεστάλη , ὃς γέγονεν ἐν ὑπατείᾳ τῶν δύο Αὐγούστων , Ὁνωρίου τὸ τρισκαιδέκατον καὶ Θεοδοσίου τὸ δέκατον , τετάρτῳ ἔτει τῆς τριακοσιοστῆς Ὀλυμπιάδος : ἐπαύσατο δὲ καὶ ὁ ἐν Περσίδι κατὰ Χριστιανῶν διωγμός .
Lemmas: ὅπως πάλιν ὁ Πέρσης κατά κράτος ὑπό Ῥωμαῖος ἡσσάομαι . ὁ δέ βασιλεύς ὁ Ῥωμαῖος ἐν ὁ Κωνσταντινούπολις διατρίβω , γιγνώσκω τε ὁ ἐναργής ἐκ Θεός παρέχω Νίκη , οὕτως εἰμί ἀγαθός ὡς καί εὐτυχής πράσσω ὁ ὑπό αὐτός ὅμως εἰρήνη ἀσπάζομαι . πέμπω οὖν λιώνω , ἀνήρ ὅς πάνυ διά τιμή ἄγω , εἰρήνη σπένδω πρός Πέρσης ἐντέλλω . Γενόμενος δέ Ἡλίων ἐν Μεσοποταμία , ἔνθα ὁ τάφρος ὁ Ῥωμαῖος πρός οἰκεῖος φυλακή ποιέω , πέμπω πρεσβευτής περί εἰρήνη Μαξιμῖνος , ἀνήρ ἐλλόγιμος , ὅς ὁ στρατηγός Ἀρδαβούριος συγκάθεδρος εἰμί . οὗτος παρά ὁ ὁ Πέρσης βασιλεύς γίγνομαι , περί εἰρήνη πέμπω λέγω οὖον παρά ὁ βασιλεύς Ῥωμαῖος , ἀλλά παρά ὁ αὐτός στρατηγός , οὔτε γάρ γιγνώσκω παρά ὁ βασιλεύς ὅδε ὁ πόλεμος φάσκω : εὐτελής δέ αὐτός καί γιγνώσκω νομίζω . ὁ δέ Πέρσης ἑτοίμως ὁ πρεσβεία δέχομαι προαιρέω , — κάμνω γάρ αὐτός ὁ στρατία ὑπό λιμοῦ,—παρελθόντες ὁ καλέω παρά αὐτός ἀθάνατοι,—ἀριθμὸς δέ εἰμί οὗτος μυρίος γενναῖος ἀνδρών πρότερος φημί ὁ εἰρήνη προσδέχομαι , πρίν εἄν αὐτός ἀφύλακτος εἰμί νῦν ὁ Ῥωμαῖος ἐπιτίθημι . πείθω ὁ βασιλεύς , καί ὁ μέν πρεσβευτής συγκλείω φυλάσσω : ἐκπέμπω δέ ὁ ἀθάνατος ἐνέδρα ὁ Ῥωμαῖος ποιέω : ἕ καί παραγίγνομαι , εἰς δύο τε τάγμα μερίζω , μεσολαβέω γιγνώσκω ὁ Ῥωμαῖος μοῖρα τις . ὁ δέ Ῥωμαῖος ὁ μέν εἷς τάγμα ὁ Πέρσης καθοράω , πρός ὁ αὐτός ὁρμή εὐτρεπίζω : ὁ δέ ἕτερος αὐτός οὖον καθοράω : ἐξαπίνης γάρ προσβάλλω . Μέλλω δέ γίγνομαι συμβολή , ἐκκύπτω κατά τις Θεός πρόνοια ἐκ γεώλοφος τις στρατός Ῥωμαῖος , ὑπό Προκόπιος ὁ στρατηλάτης τάσσω : ὅς κατεῖδον μέλλω κινδυνεύω ὁ ὁμόφυλος , ἐπιτίθημι κατά νῶτον ὁ Πέρσης , καί μεσολαβέω ὁ πρό μικρός ὁ Ῥωμαῖος μεσολαβέω . οὗτος οὖν σύμπας ὁ Ῥωμαῖος ἐν βραχύς διαφθείρω , ἐπί ὁ ἐκ ὁ ἐνέδρα ἔπειμι τρέπω , ὁμοίως τε καί οὗτος σύμπας κατακοντίζω . οὕτως μέν οὖν ὁ λέγω παρά Πέρσης ἀθάνατος θνητός πᾶς δείκνυμι , δίκη εἰσπράσσω ὁ Χριστός Πέρσης , ἀντί ὅς πολύς αὐτός ὁ θεραπευτής εὐσεβής ἀνήρ ἀποκτείνω . ὁ δέ βασιλεύς ὁ Πέρσης γιγνώσκω ὁ ἀτύχημα , προσποιέω μέν μή οἶδα ὁ γίγνομαι : δέχομαι δέ ὁ πρεσβεία , εἶπον πρός ὁ πρεσβευτής , οὖον Ῥωμαῖος εἴκω ὁ εἰρήνη ἀσπάζομαι , ἀλλά σύ χάρις δίδωμι , ὅτι σύ φρόνιμος πᾶς Ῥωμαῖος καταλαμβάνω . οὕτως μέν καί διά ὁ ἐν Περσίς γίγνομαι Χριστιανός ὁ πόλεμος καταστέλλω , ὅς γίγνομαι ἐν ὑπατεία ὁ δύο Αὔγουστος , Ὁνώριος ὁ τρισκαιδέκατος καί Θεοδόσιος ὁ δέκατος , τέταρτος ἔτος ὁ τριακοσιοστός Ὀλυμπιάς : παύω δέ καί ὁ ἐν Περσίς κατά Χριστιανός διωγμός .