socrates-scholasticus.historia-ecclesiastica-2 7.18
Ὡς τοῦ βασιλέως τῶν Περσῶν Ἰσδιγέρδου τελευτήσαντος . αἱ μεταξὺ Ῥωμαίων καὶ Περσῶν σπονδαὶ διελύθησαν , καὶ πόλεμος ἰσχυρὸς γέγονεν , ἡττηθέντων τῶν Περσῶν . Τοῦ δὴ βασιλέως Περσῶν Ἰσδιγέρδου , ὃς τοὺς ἐκεῖ Χριστιανοὺς οὐδαμῶς ἐδίωκε , τελευτήσαντος , ὁ υἱὸς αὐτοῦ Βαραράνης ὄνομα , τὴν βασιλείαν διαδεξάμενος , καὶ ὑπὸ τῶν μάγων ἀναπεισθεὶς , χαλεπῶς τοὺς Χριστιανοὺς ἤλαυνε , τιμωρίας καὶ στρέβλας Περσικὰς διαφόρους ἐπάγων αὐτοῖς . Πιεζόμενοι οὖν ὑπὸ τῆς ἀνάγκης οἱ ἐν Πέρσαις Χριστιανοὶ προσφεύγουσι Ῥωμαίοις , δεόμενοι μὴ παρορᾷν αὐτοὺς φθειρομένους . Ἀττικὸς δὲ ὁ ἐπίσκοπος ἀσμένως τοὺς ἱκετεύοντας προσδέχεται , παντοῖος δὲ ἦν ὅσα δυνατὸν ἐπαμύνειν αὐτοῖς , γνώριμά τε τῷ βασιλεῖ Θεοδοσίῳ καθιστᾷ τὰ γενόμενα . Ἔτυχε δὲ κατὰ τοῦτον τὸν καιρὸν καὶ ἄλλης ἕνεκα αἰτίας λυπεῖσθαι Ῥωμαίους πρὸς Πέρσας : ἐπειδὴ Πέρσαι , οὓς παρὰ Ῥωμαίων χρυσορύκτας ἐπὶ μισθῷ λαβόντες ἔσχον , ἀποδοῦναι οὐκ ἤθελον : καὶ ὅτι τὰ φορτία τῶν ἐμπόρων Ῥωμαίων ἀφείλοντο . Συλλαμβάνεται οὖν ἐκείνῃ τῇ λύπῃ καὶ ἡ τῶν ἐκεῖ Χριστιανῶν πρὸς Ῥωμαίους καταφυγή . Εὐθὺς γὰρ ὁ Πέρσης πρεσβείας ἔπεμπε τοὺς φυγάδας ἐξαιτούμενος : Ῥωμαῖοι δὲ οὐδαμῶς προεξέδοσαν τοὺς προσφεύγοντας αὐτοῖς , οὐ μόνον ὡς ἱκέτας σώζειν ἐθέλοντες , ἀλλὰ γὰρ ὑπὲρ τοῦ Χριστιανισμοῦ πάντα ποιεῖν προθυμούμενοι . Διὸ καὶ πολεμεῖν μᾶλλον Πέρσαις ᾑροῦντο , ἢ περιορᾷν ἀπολλυμένους Χριστιανούς . Λυθεισῶν οὖν διὰ τοῦτο τῶν σπονδῶν , πόλεμος συνεκροτήθη δεινὸς , περὶ οὗ μικρὰ ἐπιδραμεῖν οὐκ ἄκαιρον εἶναι ἡγοῦμαι . Φθάσας ὁ Ῥωμαίων βασιλεὺς ἀποστέλλει μερικὴν δύναμιν , ἧς ἦρχεν ὁ στρατηγὸς Ἀρδαβούριος : ὃς διὰ τῆς Ἀρμενίων χώρας ἐμβαλὼν τῇ Περσίδι , μίαν αὐτῆς τῶν ἐπαρχιῶν Ἀζαζηνὴν καλουμένην ἐπόρθει . Ἀπήντα δὲ αὐτῷ Ναρσαῖος στρατηγὸς τοῦ Περσῶν βασιλέως σὺν δυνάμει Περσικῇ : συμβαλὼν δὲ καὶ ἡττηθεὶς φυγῇ ἀνεχώρησεν : ἔγνω τε λυσιτελεῖν διὰ Μεσοποταμίας εἰς τὴν Ῥωμαίων χώραν ἀφύλακτον οὖσαν ἀπροόπτως ἐμβαλεῖν , καὶ τοῦτον τὸν τρόπον ἀμύνασθαι Ῥωμαίους . Οὐ μὴν τὸν Ῥωμαίων στρατηγὸν ἡ βουλὴ Ναρσαίου διέλαθε : λαφυραγωγήσας οὖν ᾗ τάχος τὴν Ἀζαζηνὴν , ἐπὶ τὴν Μεσοποταμίαν καὶ αὐτὸς ἐπορεύθη . Διόπερ ὁ Ναρσαῖος , καὶ αὐτὸς πολλὴν παρασκευάσας δύναμιν , ὅμως οὐκ ἴσχυσεν εἰς τὴν Ῥωμαίων ἐμβαλεῖν . Καταλαβὼν δὲ τὴν Νίσιβιν,—πόλις δὲ αὕτη μεθόριος Πέρσαις ἀνήκουσα,—ἐκ ταύτης τῷ Ἀρδαβουρίῳ ἐδήλου , κατὰ συνθήκας ποιεῖσθαι τὸν πόλεμον , ὁρίσαι τε τόπον καὶ ἡμέραν τῇ συμβολῇ . Ὁ δὲ τοῖς ἐλθοῦσιν , Ἀπαγγείλατε , ἔφη , Ναρσαίῳ , Οὐχ ὅτε σὺ θέλεις πολεμήσουσι Ῥωμαίων βασιλεῖς . Πάσῃ δὲ δυνάμει παρασκευάσασθαι τὸν Πέρσην ἐννοῶν ὁ βασιλεὺς , Θεῷ τὴν ὅλην τοῦ πολέμου ἀναθεὶς ἐλπίδα , μεγίστην προσεξαπέστειλε δύναμιν . Ὅτι δὲ πιστεύσας ὁ βασιλεὺς εὐθὺς εὕρετο τὴν παῤ αὐτοῦ εὐεργεσίαν , ἐκεῖθεν γέγονε δῆλον . Τῶν ἐν τῇ Κωνσταντινουπόλει ἐν ἀγωνίᾳ ὄντων , καὶ ἐν ἀμφιβολίᾳ τῆς ἐκ τοῦ πολέμου τύχης καθεστώτων , ἄγγελοι Θεοῦ περὶ τὴν Βιθυνίαν τοῖς ἐπὶ τὴν Κωνσταντινούπολιν κατ̓ οἰκείαν χρείαν πορευομένοις ὀφθέντες ἀπαγγέλλειν ἐκέλευον , θαρρεῖν τε καὶ εὔχεσθαι , καὶ πιστεύειν Θεῷ ὡς Ῥωμαῖοι νικήσουσιν : αὐτοὶ γὰρ βραβευταὶ τοῦ πολέμου πεπέμφθαι παρὰ Θεοῦ ἔφασκον . Τοῦτο ἀκουσθὲν οὐ μόνον τὴν πόλιν ἐπέρρωσεν , ἀλλὰ καὶ τοὺς στρατιώτας θαρραλεωτέρους εἰργάσατο . Ἐπεὶ οὖν , ὡς ἔφην , ἐπὶ τὴν Μεσοποταμίαν ἐκ τῆς Ἀρμενίων χώρας ὁ πόλεμος μετενήνεκτο , οἱ Ῥωμαῖοι τοὺς ἐν τῇ Νισιβηνῶν πόλει κατακλεισθέντας Πέρσας ἐπολιόρκουν . Πύργους τε ξυλίνους συμπήξαντες ἐκ μηχανῆς τινος βαδίζοντας προσῆγον τείχεσι , καὶ πολλοὺς τειχομαχοῦντας τῶν ἀμύνασθαι σπευδόντων ἀνῄρουν . Βαραράνης δὲ ὁ Περσῶν βασιλεὺς πυθόμενος καὶ τὴν ὑπ’ αὐτῷ Ἀζαζηνῶν χώραν πεπορθῆσθαι , καὶ πολιορκεῖσθαι τοὺς συγκλεισθέντας ἐν τῇ Νισιβηνῶν πόλει , πάσῃ μὲν δυνάμει δἰ ἑαυτοῦ ἀπαντᾷν παρεσκευάζετο : καταπλαγεὶς δὲ τὴν Ῥωμαίων δύναμιν , Σαρακηνοὺς ἐκάλεσε πρὸς βοήθειαν , ὧν ἦρχεν Ἀλαμούνδαρος , ἀνὴρ γενναῖος καὶ πολεμικός : ὅστις πολλὰς μυριάδας τῶν Σαρακηνῶν ἐπαγόμενος , θαρρεῖν ἔλεγε τῷ Περσῶν βασιλεῖ : οὐκ εἰς μακρὰν δὲ αὐτῷ Ῥωμαίους τε παραστήσεσθαι ἐπηγγέλλετο , καὶ τὴν ἐν Συρίᾳ παραδώσειν Ἀντιόχειαν . Οὐ μὴν τέλος αὐτῷ τὰ τῆς ἐπαγγελίας διεδέξατο : Θεὸς γὰρ τοῖς Σαρακηνοῖς ἄλογον φόβον ἐνέβαλε : καὶ νομίσαντες ἐπιέναι αὐτοῖς Ῥωμαίων δύναμιν , ἐν θορύβῳ γενόμενοι , οὐκ ἔχοντες ὅποι φύγωσιν , εἰς τὸν ποταμὸν Εὐφράτην ἔνοπλοι ἔρριπτον ἑαυτούς : εἰς ὃν περὶ τὰς δέκα μυριάδας ἀνδρῶν πνιγόμενοι διεφθάρησαν . Τοῦτο μὲν οὖν τοιοῦτο : οἱ δὲ τὴν Νίσιβιν πολιορκοῦντες Ῥωμαῖοι , πυθόμενοι ὡς ὁ βασιλεὺς Περσῶν πλῆθος ἐλεφάντων ἐπάγοιτο , περιδεεῖς γενόμενοι , πάσας τὰς τῆς πολιορκίας μηχανὰς ἐμπρήσαντες , εἰς τοὺς οἰκείους ὑπεχώρησαν τόπους . Ὅσαι μὲν οὖν συμβολαὶ μετὰ ταῦτα γεγόνασι , καὶ ὅπως Ἀρεόβινδος ἕτερος τῶν Ῥωμαίων στρατηγὸς τὸν γενναιότατον τῶν Περσῶν μονομαχήσας ἀπέκτεινεν , ἢ ὅπως Ἀρδαβούριος τοὺς ἑπτὰ γενναίους στρατηγοὺς τῶν Περσῶν ἐνεδρεύσας ἀνεῖλεν , ἢ τινὰ τρόπον Βιτιανὸς ἄλλος Ῥωμαίων στρατηγὸς τοὺς ὑπολειφθέντας τῶν Σαρακηνῶν κατηγωνίσατο , παραλιπεῖν μοι δοκῶ , ἵνα μὴ πολὺ τοῦ προκειμένου παρεκβαίνειν δοκῶ .
Lemmas: ὡς ὁ βασιλεύς ὁ Πέρσης Ἰσδιγέρδης τελευτάω . ὁ μεταξύ Ῥωμαῖος καί Πέρσης σπονδή διαλύω , καί πόλεμος ἰσχυρός γίγνομαι , ἡσσάομαι ὁ Πέρσης . ὁ δή βασιλεύς Πέρσης Ἰσδιγέρδης , ὅς ὁ ἐκεῖ Χριστιανός οὐδαμῶς διώκω , τελευτάω , ὁ υἱός αὐτός Βαραράνης ὄνομα , ὁ βασίλειος διαδέχομαι , καί ὑπό ὁ μάγος ἀναπείθω , χαλεπῶς ὁ Χριστιανός ἐλαύνω , τιμωρία καί στρέβλη Περσικός διάφορος ἐπάγω αὐτός . πιέζω οὖν ὑπό ὁ ἀνάγκη ὁ ἐν Πέρσης Χριστιανός προσφεύγω Ῥωμαῖος , δήω μή παροράω αὐτός φθείρω . Ἀττικός δέ ὁ ἐπίσκοπος ἄσμενος ὁ ἱκετεύω προσδέχομαι , παντοῖος δέ εἰμί ὅσος δυνατός ἐπαμύνω αὐτός , γνώριμος τε ὁ βασιλεύς Θεοδόσιος καθιστάω ὁ γίγνομαι . Ἐτυχάνω δέ κατά οὗτος ὁ καιρός καί ἄλλος ἕνεκα αἴτιος λυπέω Ῥωμαῖος πρός Πέρσης : ἐπεί Πέρσης , ὅς παρά Ῥωμαῖος χρυσορύκτης ἐπί μισθός λαμβάνω ἔχω , ἀποδίδωμι οὐ ἐθέλω : καί ὅτι ὁ φορτίον ὁ ἔμπορος Ῥωμαῖος ἀφαιρέω . συλλαμβάνω οὖν ἐκεῖνος ὁ λύπη καί ὁ ὁ ἐκεῖ Χριστιανός πρός Ῥωμαῖος καταφυγή . εὐθύς γάρ ὁ Πέρσης πρέσβυς πέμπω ὁ φυγάς ἐξαιτέω : Ῥωμαῖος δέ οὐδαμῶς προεκδίδωμι ὁ προσφεύγω αὐτός , οὖον μόνος ὡς ἱκέτης σῴζω ἐθέλω , ἀλλά γάρ ὑπέρ ὁ χριστιανισμός πᾶς ποιέω προθυμέομαι . Διὸ καί πολεμέω μᾶλλον Πέρσης αἱρέω , ἢ περιοράω ἀπολύω Χριστιανός . λύω οὖν διά οὗτος ὁ σπονδή , πόλεμος συγκροτέω δεινός , περί ὅς μικρός ἐπιτρέχω οὐ ἄκαιρος εἰμί ἡγέομαι . φθάνω ὁ Ῥωμαῖος βασιλεύς ἀποστέλλω μερικός δύναμις , ὅς ἄρχω ὁ στρατηγός Ἀρδαβούριος : ὅς διά ὁ Ἀρμένιος χώρα ἐμβάλλω ὁ Περσίς , εἷς αὐτός ὁ ἐπαρχία Ἀζαζηνὴν καλέω πορθέω . ἀπαντάω δέ αὐτός Ναρσαῖος στρατηγός ὁ Πέρσης βασιλεύς σύν δύναμις Περσική : συμβάλλω δέ καί ἡσσάομαι φυγή ἀναχωρέω : γιγνώσκω τε λυσιτελέω διά Μεσοποταμία εἰς ὁ Ῥωμαῖος χώρα ἀφύλακτος εἰμί ἀπρόοπτος ἐμβάλλω , καί οὗτος ὁ τρόπος ἀμύνω Ῥωμαῖος . οὖον μήv ὁ Ῥωμαῖος στρατηγός ὁ βουλή Ναρσαίου διαλανθάνω : λαφυραγωγέω οὖν ὅς τάχος ὁ Ἀζαζηνὴν , ἐπί ὁ Μεσοποταμία καί αὐτός πορεύω . διόπερ ὁ Ναρσαῖος , καί αὐτός πολύς παρασκευάζω δύναμις , ὅμως οὐ ἰσχύω εἰς ὁ Ῥωμαῖος ἐμβάλλω . καταλαμβάνω δέ ὁ Νίσιβιν,—πόλις δέ οὗτος μεθόριος Πέρσης ἀνακούω οὗτος ὁ Ἀρδαβούριος δηλόω , κατά συνθήκη ποιέω ὁ πόλεμος , ὁρίζω τε τόπος καί ἡμέρα ὁ συμβολή . ὁ δέ ὁ ἔρχομαι , ἀπαγγέλλω , φημί , Ναρσαίῳ , οὐχ ὅτε σύ ἐθέλω πολεμέω Ῥωμαῖος βασιλεύς . Πᾶς δέ δύναμις παρασκευάζω ὁ Πέρσης ἐννοέω ὁ βασιλεύς , Θεός ὁ ὅλος ὁ πόλεμος ἀνατίθημι ἐλπίς , μέγας προσεξαποστέλλω δύναμις . ὅτι2 δέ πιστεύω ὁ βασιλεύς εὐθύς εὑρίσκω ὁ παρά αὐτός εὐεργεσία , ἐκεῖθεν γίγνομαι δῆλος . ὁ ἐν ὁ Κωνσταντινούπολις ἐν ἀγωνία εἰμί , καί ἐν ἀμφιβολία ὁ ἐκ ὁ πόλεμος τυγχάνω καθίστημι , ἄγγελος Θεός περί ὁ Βιθυνία ὁ ἐπί ὁ Κωνσταντινούπολις κατά οἰκεῖος χρεία πορεύω ὁράω ἀπαγγέλλω κελεύω , θαρσέω τε καί εὔχομαι , καί πιστεύω Θεός ὡς Ῥωμαῖος νικάω : αὐτός γάρ βραβευτής ὁ πόλεμος πέμπω παρά Θεός φάσκω . οὗτος ἀκούω οὖον μόνος ὁ πόλις ἐπιρρώννυμι , ἀλλά καί ὁ στρατιώτης θαρσαλέος ἐργάζομαι . ἐπεί οὖν , ὡς φημί , ἐπί ὁ Μεσοποταμία ἐκ ὁ Ἀρμένιος χώρα ὁ πόλεμος μεταφέρω , ὁ Ῥωμαῖος ὁ ἐν ὁ Νισιβηνῶν πόλις κατακλείω Πέρσης πολιορκέω . Πύργος τε ξύλινος συμπήγνυμι ἐκ μηχανή τις βαδίζω προσάγω τεῖχος , καί πολύς τειχομαχέω ὁ ἀμύνω σπεύδω ἀναιρέω . Βαραράνης δέ ὁ Πέρσης βασιλεύς πυνθάνομαι καί ὁ ὑπό αὐτός Ἀζαζηνῶν χώρα πορθέω , καί πολιορκέω ὁ συγκλείω ἐν ὁ Νισιβηνῶν πόλις , πᾶς μέν δύναμις διά ἑαυτοῦ ἀπαντάω παρασκευάζω : καταπλάσσω δέ ὁ Ῥωμαῖος δύναμις , Σαρακηνός καλέω πρός βοήθεια , ὅς ἄρχω Ἀλαμούνδαρος , ἀνήρ γενναῖος καί πολεμικός : ὅστις πολύς μυριάς ὁ Σαρακηνός ἐπάγω , θαρσέω λέγω ὁ Πέρσης βασιλεύς : οὐ εἰς μακράν δέ αὐτός Ῥωμαῖος τε παρίστημι ἐπαγγέλλω , καί ὁ ἐν Συρία παραδίδωμι Ἀντιόχεια . οὖον μήv τέλος αὐτός ὁ ὁ ἐπαγγελία διαδέχομαι : θεός γάρ ὁ Σαρακηνός ἄλογος φόβος ἐμβάλλω : καί νομίζω ἔπειμι αὐτός Ῥωμαῖος δύναμις , ἐν θόρυβος γίγνομαι , οὐ ἔχω ὅποι φεύγω , εἰς ὁ ποταμός Εὐφράτης ἔνοπλος ῥίπτω ἑαυτοῦ : εἰς ὅς περί ὁ δέκα μυριάς ἀνήρ πνίγω διαφθείρω . οὗτος μέν οὖν τοιοῦτος : ὁ δέ ὁ Νίσιβις πολιορκέω Ῥωμαῖος , πυνθάνομαι ὡς ὁ βασιλεύς Πέρσης πλῆθος ἐλέφας ἐπάγω , περιδεής γίγνομαι , πᾶς ὁ ὁ πολιορκία μηχανή ἐμπίμπρημι , εἰς ὁ οἰκεῖος ὑποχωρέω τόπος . ὅσα μέν οὖν συμβολή μετά οὗτος γίγνομαι , καί ὅπως Ἀρεόβινδος ἕτερος ὁ Ῥωμαῖος στρατηγός ὁ γενναῖος ὁ Πέρσης μονομαχέω ἀποκτείνω , ἢ ὅπως Ἀρδαβούριος ὁ ἑπτά γενναῖος στρατηγός ὁ Πέρσης ἐνεδρεύω ἀναιρέω , ἢ τις τρόπος Βιτιανὸς ἄλλος Ῥωμαῖος στρατηγός ὁ ὑπολείπω ὁ Σαρακηνός καταγωνίζομαι , παραλείπω ἐγώ δοκέω , ἵνα μή πολύς ὁ πρόκειμαι παρεκβαίνω δοκέω .