socrates-scholasticus.historia-ecclesiastica-2 1.20
Τίνα τρόπον Ἴβηρες ἐχριστιάνισαν . Καιρὸς δὲ ἤδη λέγειν , ὅπως καὶ Ἴβηρες ὑπὸ τὸν αὐτὸν χρόνον ἐχριστιάνισαν . Γυνή τις , βίον σεμνὸν καὶ σώφρονα μετερχομένη , θείᾳ τινὶ προνοίᾳ ὑπ’ Ἰβήρων αἰχμάλωτος γίνεται . Ἴβηρες δὲ οὗτοι προσοικοῦσι μὲν τὸν Εὔξεινον πόντον , ἄποικοι δὲ εἰσὶν Ἰβήρων τῶν ἐν Ἱσπανίᾳ . Ἡ γυνὴ τοίνυν ἡ αἰχμάλωτος ἐν μέσοις οὖσα τοῖς βαρβάροις ἐφιλοσόφει : σὺν γὰρ τῇ πολλῇ τῆς σωφροσύνης ἀσκήσει , νηστείᾳ τε βαθυτάτῃ καὶ συντόνοις προσέκειτο ταῖς εὐχαῖς : τοῦτο δὲ ὁρῶντες οἱ βάρβαροι τὸν ξενισμὸν τοῦ πραττομένου ἐθαύμαζον . Συμβαίνει δὴ τὸν τοῦ βασιλέως παῖδα νήπιον ὄντα ἀρρωστίᾳ περιπεσεῖν : καὶ ἔθει τινὶ ἐγχωρίῳ , παρὰ τὰς ἄλλας γυναῖκας ἡ τοῦ βασιλέως γυνὴ ἔπεμπε τὸν παῖδα θεραπευθησόμενον , εἴπου τι βοήθημα πρὸς τὴν νόσον ἐκ πείρας ἐπίστανται . Ὡς δὲ περιαχθεὶς ὁ παῖς ὑπὸ τῆς τροφοῦ , παῤοὐδεμιᾶς τῶν γυναικῶν θεραπείας ἐτύγχανε , τέλος ἄγεται πρὸς τὴν αἰχμάλωτον . Ἡ δὲ , ἐπὶ παρουσίᾳ πολλῶν γυναικῶν , ὑλικὸν μὲν βοήθημα προσέφερεν οὐδέν : οὐδὲ γὰρ ἠπίστατο : δεξαμένη δὲ τὸν παῖδα , καὶ εἰς τὸ ἐκ τριχῶν ὑφασμένον αὐτῇ στρωμάτιον ἀνακλίνασα , λόγον εἶπεν ἁπλοῦν : Ὁ Χριστὸς , φησὶν , ὁ πολλοὺς ἰασάμενος , καὶ τοῦτο τὸ βρέφος ἰάσεται . Ἐπευξαμένης τε ἐπὶ τῷ λόγῳ τούτῳ , καὶ ἐπικαλεσαμένης Θεὸν , παραχρῆμα ὁ παῖς ἀνερρώννυτο , καὶ εἶχεν ἐξ ἐκείνου καλῶς : φήμη τε ἐντεῦθεν τὰς τῶν βαρβάρων γυναῖκας καὶ αὐτὴν τὴν τοῦ βασιλέως διέτρεχε : καὶ φανερωτέρα ἡ αἰχμάλωτος ἐγίνετο . Μετ̓ οὐ πολὺ δὲ καὶ ἡ τοῦ βασιλέως γυνὴ ἀρρωστίᾳ περιπεσοῦσα τὴν αἰχμάλωτον γυναῖκα μετεπέμπετο . Τῆς δὲ παραιτησαμένης μετριαζούσης τε ἐν τοῖς ἤθεσιν , αὐτὴ φέρεται παῤ αὐτήν : ποιεῖ δὲ ἡ αἰχμάλωτος ἃ καὶ ἐπὶ τοῦ παιδὸς πεποιήκει πρότερον : παραχρῆμα δὲ ἡ νοσοῦσα ἐρρώσθη καὶ ηὐχαρίστει τῇ γυναικί . Ἡ δὲ , Οὐκ ἐμὸν , ἔφη , τὸ ἔργον , ἀλλὰ Χριστοῦ , ὃς Υἱός ἐστι τοῦ Θεοῦ , τοῦ τὸν κόσμον ποιήσαντος : τοῦτόν τε ἐπικαλεῖσθαι παρῄνει , καὶ ἀληθῆ γνωρίζειν Θεόν . Θαυμάσας δὲ ὁ βασιλεὺς τῶν Ἰβήρων τὴν ἐκ τῆς νόσου εἰς ὑγιείαν ταχυτῆτα , πυθόμενός τε τίς εἴη ὁ θεραπεύσας , δώροις ἠμείβετο τὴν αἰχμάλωτον . Ἡ δὲ οὐκ ἔφη δεῖσθαι πλούτου : ἔχειν γὰρ πλοῦτον τὴν εὐσέβειαν , καὶ δέχεσθαι μέγα δῶρον , εἰ ἐπιγνώσειε τὸν Θεὸν , τὸν ὑπ’ αὐτῆς γινωσκόμενον . Ταῦτα εἰποῦσα , τὰ δῶρα ἀντέπεμπεν : ὁ δὲ βασιλεὺς τὸν μὲν λόγον ἐταμιεύσατο . Μεθ̓ἡμέραν δὲ ἐξελθόντι αὐτῷ εἰς θήραν , συμβαίνει τοιοῦτό τι . Τὰς κορυφὰς τῶν ὀρέων καὶ τὰς νάπας ἔνθα ἐθήρα κατέχεεν ὁμίχλη σκότος τε πολύ . καὶ ἦν ἄπορος μὲν ἡ θήρα , ἀδιεξίτητος δὲ ἡ ὁδός : ἐν ἀμηχανίᾳ δὲ γενόμενος πολὺ τοὺς θεοὺς ἐπεκαλεῖτο οὓς ἔσεβεν . Ὡς δὲ οὐδὲν ἤνυε πλέον , τέλος εἰς ἔννοιαν τῆς αἰχμαλώτου λαμβάνει τὸν Θεὸν , καὶ τοῦτον καλεῖ βοηθόν : καὶ ἅμα γε εὔχετο , καὶ τὸ ἐκ τῆς ὁμίχλης διελύετο σκότος . Θαυμάζων δὲ τὸ γενόμενον , χαίρων ἐπὶ τὰ οἰκεῖα ἀνεχώρει , καὶ τὸ συμβεβηκὸς διηγεῖτο τῇ γυναικί . Καὶ τὴν αἰχμάλωτον εὐθὺς μεταπέμπεται , καὶ τίς εἴη ὃν σέβει Θεὸν ἐπυνθάνετο : ἡ δὲ εἰς πρόσωπον ἐλθοῦσα , κήρυκα τοῦ Χριστοῦ τὸν τῶν Ἰβήρων βασιλέα ἐποίησε γενέσθαι . Πιστεύσας γὰρ τῷ Χριστῷ διὰ τῆς εὐσεβοῦς γυναικὸς , πάντας τοὺς ὑπ’αὐτὸν Ἰβήρας συγκαλεῖ : καὶ τὰ συμβάντα περί τε τῆς θεραπείας τῆς γυναικὸς καὶ τοῦ παιδίου , οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ τὰ κατὰ τὴν θήραν ἐκθέμενος , παρῄνει σέβεσθαι τὸν τῆς αἰχμαλώτου Θεόν . Ἐγένοντο οὖν ἀμφότεροι κήρυκες τοῦ Χριστοῦ : ὁ μὲν βασιλεὺς τοῖς ἀνδράσιν , ἡ δὲ γυνὴ ταῖς γυναιξί : μαθὼν δὲ παρὰ τῆς αἰχμαλώτου τὸ σχῆμα τῶν παρὰ Ῥωμαίοις ἐκκλησιῶν , εὐκτήριον οἶκον ἐκέλευσε γενέσθαι : εὐθύς τε τὰ πρὸς οἰκοδομὴν προσέταξεν εὐτρεπίζεσθαι . Καὶ ὁ οἶκος ἠγείρετο . Ἐπεὶ δὲ καὶ τοὺς στύλους ἀνορθοῦν ἐπειρῶντο , οἰκονομεῖ τι πρὸς πίστιν τοὺς ἐνοικοῦντας ἡ τοῦ Θεοῦ ἕλκουσα πρόνοια . Εἷς γὰρ τῶν στύλων ἀκίνητος ἔμενε : καὶ οὐδεμία εὑρίσκετο μηχανὴ δυναμένη κινῆσαι αὐτὸν , ἀλλὰ τὰ μὲν καλώδια διερρήγνυτο , τὰ δὲ μηχανήματα κατεάγνυτο : ἀπεγνωκότες οὗν οἱ ἐργαζόμενοι ἀπεχώρουν . Τότε δείκνυται τῆς αἰχμαλώτου ἡ πίστις : νυκτὸς γὰρ μηδενὸς ἐγνωκότος καταλαμβάνει τὸν τόπον , καὶ διανυκτερεύει τῇ εὐχῇ σχολάζουσα . Προνοίᾳ τε Θεοῦ ὁ στύλος ἀνορθοῦται , καὶ ὑψηλότερος τῆς βάσεως ἐν τῷ ἀέρι ἐστήρικτο , μηδαμῶς τῆς κρηπῖδος ἁπτόμενος . Ἡμέρα δὲ ἦν , καὶ ὁ βασιλεὺς ἔμφρων τις ὢν ἐπὶ τὴν οἰκοδομὴν παρῆν , ὁρᾷ τε τὸν στύλον ἐπὶ τὴν ἰδίαν κρεμάμενον βάσιν : καὶ ἐκπλήττεται μὲν αὐτὸς ἐπὶ τῷ γεγονότι , ἐκπλήττονται δὲ καὶ οἱ παρόντες σὺν αὐτῷ . Μετ̓οὐ πολὺ γὰρ ἐπ’ ὀφθαλμοῖς αὐτῶν τῇ ἰδίᾳ βάσει ὁ στύλος κατιὼν ἱδρύεται : βοή τε ἐντεῦθεν τῶν ἀνθρώπων βοώντων , καὶ ἀληθῆ τὴν πίστιν ἀνακαλούντων τοῦ βασιλέως , καὶ ὑμνούντων τὸν τῆς αἰχμαλώτου Θεόν : ἐπίστευόν τε λοιπὸν , καὶ σὺν προθυμίᾳ πολλῇ τοὺς ὑπολοίπους στύλους ἀνώρθουν : καὶ οὐκ εἰς μακρὰν τὸ ἔργον τετέλεστο . Πρεσβεία ἐντεῦθεν πρὸς τὸν βασιλέα Κωνσταντῖνον ἐγένετο : παρεκάλουν τε τοῦ λοιποῦ ὑπόσπονδοι Ῥωμαίων γίνεσθαι , λαμβάνειν τε ἐπίσκοπον καὶ ἱερὸν κλῆρον : πιστεύειν γὰρ εἰλικρινῶς ἔλεγον τῷ Χριστῷ . Ταῦτα φησὶν ὁ Ῥουφῖνος παρὰ Βακουρίου μεμαθηκέναι , ὃς πρότερον μὲν ἦν βασιλίσκος Ἰβήρων , ὕστερον δὲ Ῥωμαίοις προσελθὼν , ταξίαρχος τοῦ ἐν Παλαιστίνῃ στρατιωτικοῦ κατέστη : καὶ μετὰ ταῦτα στρατηλατῶν τὸν κατὰ Μαξίμου τοῦ τυράννου πόλεμον τῷ βασιλεῖ Θεοδοσίῳ συνηγωνίσατο . Τοῦτον μὲν τὸν τρόπον καὶ Ἴβηρες ἐχριστιάνισαν ἐπὶ τῶν Κωνσταντίνου χρόνων .
Lemmas: τίς τρόπος Ἴβηρ χριστιανίζω . Καιρός δέ ἤδη λέγω , ὅπως καί Ἴβηρ ὑπό ὁ αὐτός χρόνος χριστιανίζω . γυνή τις , βίος σεμνός καί σώφρων μετέρχομαι , θεῖος τις πρόνοια ὑπό Ἴβηρ αἰχμάλωτος γίγνομαι . Ἴβηρ δέ οὗτος προσοικέω μέν ὁ Εὔξεινος πόντος , ἄποικος δέ εἰμί Ἴβηρ ὁ ἐν Ἱσπανία . ὁ γυνή τοίνυν ὁ αἰχμάλωτος ἐν μέσος εἰμί ὁ βάρβαρος φιλοσοφέω : σύν γάρ ὁ πολύς ὁ σωφροσύνη ἀσκέω , νηστεία τε βαθύς καί σύντονος πρόσκειμαι ὁ εὐχή : οὗτος δέ ὁράω ὁ βάρβαρος ὁ ξενισμός ὁ πράσσω θαυμάζω . συμβαίνω δή ὁ ὁ βασιλεύς παῖς νήπιος εἰμί ἀρρωστία περιπίπτω : καί ἔθος τις ἐγχώριος , παρά ὁ ἄλλος γυνή ὁ ὁ βασιλεύς γυνή πέμπω ὁ παῖς θεραπεύω , εἶπον τίς βοήθημα πρός ὁ νόσος ἐκ πείρω ἐπίσταμαι . ὡς δέ περιάγω ὁ παῖς ὑπό ὁ τροφός , παῤοὐδεμιᾶς ὁ γυνή θεραπεία τυγχάνω , τέλος ἄγω πρός ὁ αἰχμάλωτος . ὁ δέ , ἐπί παρουσία πολύς γυνή , ὑλικός μέν βοήθημα προσφέρω οὐδείς : οὐδέ γάρ ἐπίσταμαι : δέχομαι δέ ὁ παῖς , καί εἰς ὁ ἐκ θρίξ ὑφαίνω αὐτός στρωμάτιον ἀνακλίνω , λόγος εἶπον ἁπλόος : ὁ Χριστός , φημί , ὁ πολύς ἰάομαι , καί οὗτος ὁ βρέφος ἰάομαι . ἐπεύχομαι τε ἐπί ὁ λόγος οὗτος , καί ἐπικαλέω θεός , παραχρῆμα ὁ παῖς ἀναρρώννυμι , καί ἔχω ἐκ ἐκεῖνος καλῶς : φήμη τε ἐντεῦθεν ὁ ὁ βάρβαρος γυνή καί αὐτός ὁ ὁ βασιλεύς διατρέχω : καί φανερός ὁ αἰχμάλωτος γίγνομαι . μετά οὖον πολύς δέ καί ὁ ὁ βασιλεύς γυνή ἀρρωστία περιπίπτω ὁ αἰχμάλωτος γυνή μεταπέμπω . ὁ δέ παραιτέομαι μετριάζω τε ἐν ὁ ἦθος , αὐτός φέρω παρά αὐτός : ποιέω δέ ὁ αἰχμάλωτος ὁ καί ἐπί ὁ παῖς ποιέω πρότερος : παραχρῆμα δέ ὁ νοσέω ῥώννυμι καί εὐχαριστέω ὁ γυνή . ὁ δέ , οὐ ἐμός , φημί , ὁ ἔργον , ἀλλά Χριστός , ὅς υἱός εἰμί ὁ Θεός , ὁ ὁ κόσμος ποιέω : οὗτος τε ἐπικαλέω παραινέω , καί ἀληθής γνωρίζω Θεός . θαυμάζω δέ ὁ βασιλεύς ὁ Ἴβηρ ὁ ἐκ ὁ νόσος εἰς ὑγίεια ταχυτής , πύθω τε τίς εἰμί ὁ θεραπεύω , δῶρον ἀμείβω ὁ αἰχμάλωτος . ὁ δέ οὐ φημί δήω πλοῦτος : ἔχω γάρ πλοῦτος ὁ εὐσέβεια , καί δέχομαι μέγας δῶρον , εἰμί ἐπιγιγνώσκω ὁ θεός , ὁ ὑπό αὐτός γιγνώσκω . οὗτος εἶπον , ὁ Δῶρα ἀντιπέμπω : ὁ δέ βασιλεύς ὁ μέν λόγος ταμιεύω . Μεθημέρας δέ ἐξέρχομαι αὐτός εἰς θήρ , συμβαίνω τοιοῦτος τίς . ὁ κορυφή ὁ ὄρος καί ὁ νάπη ἔνθα θηράω καταχέω ὀμίχλη σκότος τε πολύς . καί εἰμί ἄπορος μέν ὁ θήρ , ἀδιεξίτητος δέ ὁ ὁδός : ἐν ἀμηχανία δέ γίγνομαι πολύς ὁ θεός ἐπικαλέω ὅς σέβω . ὡς δέ οὐδείς ἀνύω πλέω , τέλος εἰς ἔννοια ὁ αἰχμάλωτος λαμβάνω ὁ θεός , καί οὗτος καλέω βοηθός : καί ἅμα γε εὔχομαι , καί ὁ ἐκ ὁ ὁμίχλη διαλύω σκότος . θαυμάζω δέ ὁ γίγνομαι , χαίρω ἐπί ὁ οἰκεῖος ἀναχωρέω , καί ὁ συμβαίνω διηγέομαι ὁ γυνή . καί ὁ αἰχμάλωτος εὐθύς μεταπέμπω , καί τίς εἰμί ὅς σέβομαι θεός πυνθάνομαι : ὁ δέ εἰς πρόσωπον ἔρχομαι , κῆρυξ ὁ Χριστός ὁ ὁ Ἴβηρ βασιλεύς ποιέω γίγνομαι . πιστεύω γάρ ὁ Χριστός διά ὁ εὐσεβής γυνή , πᾶς ὁ υπ’αυος Ἴβηρ συγκαλέω : καί ὁ συμβαίνω περί τε ὁ θεραπεία ὁ γυνή καί ὁ παιδίον , οὖον μήv ἀλλά καί ὁ κατά ὁ θήρ ἐκτίθημι , παραινέω σέβομαι ὁ ὁ αἰχμάλωτος Θεός . γίγνομαι οὖν ἀμφότερος κῆρυξ ὁ Χριστός : ὁ μέν βασιλεύς ὁ ἀνήρ , ὁ δέ γυνή ὁ γυνή : μανθάνω δέ παρά ὁ αἰχμάλωτος ὁ σχῆμα ὁ παρά Ῥωμαῖος ἐκκλησία , εὐκτήριον οἶκος κελεύω γίγνομαι : εὐθύς τε ὁ πρός οἰκοδομή προστάσσω εὐτρεπίζω . καί ὁ οἶκος ἐγείρω . ἐπεί δέ καί ὁ στῦλος ἀνορθόω πειράω , οἰκονομέω τίς πρός πίστις ὁ ἐνοικέω ὁ ὁ Θεός ἕλκω πρόνοια . εἷς γάρ ὁ στῦλος ἀκίνητος μένω : καί οὐδείς εὑρίσκω μηχανή δύναμαι κινέω αὐτός , ἀλλά ὁ μέν καλώδιον διαρρήγνυμι , ὁ δέ μηχάνημα κατάγνυμι : ἀπογιγνώσκω ἐν ὁ ἐργάζομαι ἀποχωρέω . τότε δείκνυμι ὁ αἰχμάλωτος ὁ πίστις : νύξ γάρ μηδείς γιγνώσκω καταλαμβάνω ὁ τόπος , καί διανυκτερεύω ὁ εὐχή σχολάζω . Πρόνοια τε Θεός ὁ στύλος ἀνορθόω , καί ὑψηλός ὁ βάσις ἐν ὁ ἀήρ στηρίζω , μηδαμῶς ὁ κρηπίς ἅπτω . Ἡμέρα δέ εἰμί , καί ὁ βασιλεύς ἔμφρων τις εἰμί ἐπί ὁ οἰκοδομή πάρειμι , ὁράω τε ὁ στῦλος ἐπί ὁ ἴδιος κρεμάννυμι βάσις : καί ἐκπλήσσω μέν αὐτός ἐπί ὁ γίγνομαι , ἐκπλήσσω δέ καί ὁ πάρειμι σύν αὐτός . Μέτου πολύς γάρ ἐπί ὀφθαλμός αὐτός ὁ ἴδιος βάσις ὁ στύλος κάτειμι ἱδρύω : βοή τε ἐντεῦθεν ὁ ἄνθρωπος βοῦς , καί ἀληθής ὁ πίστις ἀνακαλέω ὁ βασιλεύς , καί ὑμνέω ὁ ὁ αἰχμάλωτος Θεός : πιστεύω τε λοιπός , καί σύν προθυμία πολύς ὁ ὑπόλοιπος στῦλος ἀνορθόω : καί οὐ εἰς μακράν ὁ ἔργον τελέω . Πρεσβεία ἐντεῦθεν πρός ὁ βασιλεύς Κωνσταντῖνος γίγνομαι : παρακαλέω τε ὁ λοιπός ὑπόσπονδος Ῥωμαῖος γίγνομαι , λαμβάνω τε ἐπίσκοπος καί ἱερόν κλῆρος : πιστεύω γάρ εἰλικρινής λέγω ὁ Χριστός . οὗτος φημί ὁ Ῥουφῖνος παρά βακουριον μανθάνω , ὅς πρότερος μέν εἰμί βασιλίσκος Ἴβηρ , ὕστερος δέ Ῥωμαῖος προσέρχομαι , ταξίαρχος ὁ ἐν Παλαιστίνη στρατιωτικός καθίστημι : καί μετά οὗτος στρατηλάτης ὁ κατά Μάξιμος ὁ τύραννος πόλεμος ὁ βασιλεύς Θεοδόσιος συναγωνίζομαι . οὗτος μέν ὁ τρόπος καί Ἴβηρ χριστιανίζω ἐπί ὁ Κωνσταντῖνος χρόνος .