socrates-scholasticus.historia-ecclesiastica-2 6.23
Περὶ τῆς Ἀρκαδίου τοῦ βασιλέως τελευτῆς . Τελευτᾷ δὲ οὐ πολὺ μετὰ τὴν Ἰωάννου τελευτὴν ὁ βασιλεὺς Ἀρκάδιος , ἀνὴρ πρᾷος καὶ ἡσύχιος , καὶ πρὸς τῷ τέλει τῆς ζωῆς θεοφιλοῦς δόξαν κτησάμενος ἐξ αἰτίας τοιᾶσδε . Ἐν τῇ Κωνσταντινουπόλει οἶκος ἐστὶ μέγιστος , Καρύαν ἔχων ἐπώνυμον : ἔστι γὰρ ἐν τῇ αὐλῇ τοῦ οἴκου δένδρον καροία , ἐφ̓ ἧς κρεμασθῆναι λόγος τὸν μάρτυρα Ἀκάκιον καὶ τελειωθῆναι : δἰ ἣν αἰτίαν καὶ οἰκίσκος τῷ δένδρῳ παρῳκοδομήθη εὐκτήριος . Τοῦτον ἱστορῆσαι ὁ βασιλεὺς Ἀρκάδιος βουληθεὶς , εἰς αὐτὸν παρεγένετο : εὐξάμενός τε αὖθις ἀπεχώρει . Πάντες δὲ οἱ περιοικοῦντες τὸν εὐκτήριον οἶκον ἐπὶ τῷ θεάσασθαι τὸν βασιλέα συνέτρεχον . Καὶ οἱ μὲν ἔξω τῆς οἰκίας γενόμενοι προκαταλαβεῖν τὰς παρόδους ἐσπούδαζον , ἀφ̓ ὧν φανερώτερόν τε τοῦ βασιλέως τὸ πρόσωπον καὶ τὴν περὶ αὐτὸν δορυφορίαν ἡγοῦντο θεάσασθαι : ἄλλοι δὲ ἐπηκολούθουν , ἕως ἅπαντες σὺν γυναιξὶ καὶ παιδίοις ἐκτὸς τοῦ οἴκου ἐγένοντο : καὶ μετὰ τοῦτο εὐθὺς ὁ περικείμενος τῷ εὐκτηρίῳ μέγιστος οἶκος ἅπας κατέπεσεν . Ἐκ δὴ τούτου βοὴ σὺν θαύματι ἐπηκολούθει , ὡς ἡ τοῦ βασιλέως εὐχὴ τοσούτους τῆς ἀπωλείας ἐρρύσατο : τοῦτο μὲν οὕτως ἐγένετο . Καταλιπὼν δὲ τὸν υἱὸν Θεοδόσιον ὀκταετῆ τυγχάνοντα ἐτελεύτησεν ἐν ὑπατείᾳ Βάσσου καὶ Φιλίππου , τῇ πρώτῃ τοῦ Μαΐου μηνός : τοῦτο δὲ ἦν ἔτος δεύτερον τῆς διακοσιοστῆς ἐνενηκοστῆς ἑβδόμης Ὀλυμπιάδος : συμβασιλεύσας μὲν τῷ πατρὶ Θεοδοσίῳ ἔτη δεκατρία , μετὰ δὲ τὴν τελευτὴν τοῦ πατρὸς ἔτη δεκατέσσαρα : ζήσας ἔτη τριακονταέν . Περιέχει ἡ βίβλος χρόνον ἐτῶν δώδεκα , μηνῶν ἕξ . Ἐν ἄλλοις ἀντιγράφοις εὔρηται ταῦτα κείμενα , οὐχ ὡς λείποντα , ἀλλὰ κατὰ τρόπον ἄλλον φράσεως ὄντα . Συνείδομεν οὖν ὡς καλόν ἐστι ταῦτα παραθέσθαι : τούτου χάριν ταῦτα παρεθήκαμεν ἐνταῦθα . Ἐπειδὴ δὲ ἐν τοσούτῳ συνέβη τῆς Ἐφέσου τελευτῆσαι τὸν ἐπίσκοπον , ἀνάγκη κατέλαβε τὸν Ἰωάννην εἰς τὴν Ἔφεσον ἀπελθεῖν ἐπὶ τὸ χειροτονῆσαι ἐπίσκοπον . Καὶ γενόμενος ἐν αὐτῇ , ἄλλων τε ἄλλον προβαλέσθαι σπουδαζόντων , αὐτὸς Ἡρακλείδην τινὰ διάκονον ἑαυτοῦ , γένει Κύπριον , εἰς τὴν ἐπισκοπὴν προεβάλετο . Γενομένης δὲ ἐπὶ τούτῳ στάσεως ἐν τῇ Ἐφέσῳ , ὡς οὐκ ἀξίου πρὸς τὴν ἐπισκοπὴν τοῦ Ἡρακλείδου , ἀνάγκη γέγονε χρονίζειν τὸν Ἰωάννην κατὰ τὴν Ἔφεσον . Παρέλκοντος δὲ αὐτοῦ κατ̓ αὐτὴν , ὁ Σεβηριανὸς ἐν τῇ Κωνσταντινουπόλει ἐρασμιώτερος τοῖς ἀκροαταῖς ἐγίνετο . Καὶ ταῦτα οὐκ ἐλάνθανε τὸν Ἰωάννην : ταχέως γὰρ αὐτῷ τὰ γινόμενα διηγγέλλετο παρὰ Σαραπίωνος , ὃ πάνυ ἠγαπᾶτο παρὰ τοῦ Ἰωάννου , καὶ πᾶσαν τὴν περὶ τὸ ἐπισκόπειον φροντίδα ἐκεχείριστο , διὰ τὸ εὐλαβὲς αὐτοῦ καὶ ἐν πᾶσι πιστὸν καὶ περὶ πάντα νηφάλεον καὶ σπουδαῖον περὶ τὴν τοῦ ἐπισκόπου συγκρότησιν . Ἀλλ̓ οὐκ εἰς μακρὰν Ἰωάννης ἐπὶ τὴν Κωνσταντινούπολιν ἔρχεται . Καὶ αὐτὸς μὲν πάλιν τὴν προσήκουσαν κηδεμονίαν τῶν ἐκκλησιῶν ἐποιεῖτο : μεταξὺ δὲ Σαραπίωνος τοῦ διακόνου καὶ Σεβηριανοῦ τοῦ ἐπισκόπου πολλή τις ἦν μικροψυχία : τοῦ μὲν Σαραπίωνος ἀντικειμένου τῷ Σεβηριανῷ διὰ τὸ ἐθέλειν αὐτὸν ἐν ταῖς διαλέξεσι παρευδοκιμεῖν τοῦ Ἰωάννου , τοῦ δὲ Σεβηριανοῦ ζηλοῦντος τὸν Σαραπίωνα διὰ τὸ προσκεῖσθαι αὐτῷ Ἰωάννην τὸν ἐπίσκοπον , καὶ πᾶσαν τὴν φροντίδα ἐγχειρισθῆναι τοῦ ἐπισκοπείου . Οὕτω δὲ πρὸς ἀλλήλους ἐχόντων , συνέβη τὴν κακίαν τοῦ μίσους ἐπὶ πλεῖον προελθεῖν ἐξ αἰτίας τοιᾶσδε . Ποτὲ γὰρ τοῦ Σεβηριανοῦ παριόντος , τὴν προσήκουσαν ἐπισκόπῳ τιμὴν ὁ Σαραπίων οὐκ ἀπένειμεν : ἀλλὰ καθήμενος διετέλει , ἢ μὴ ἑωρακὼς αὐτὸν , ὡς ὕστερον ἐπὶ τοῦ συνεδρίου μεθ̓ ὅρκων ἐβεβαιοῦτο , ἢ μικρὰ φροντίσας ὡς κατὰ ἐπισκόπου παρουσίας , καθὼς ἔλεγε Σεβηριανὸς , οὐκ ἔχω λέγειν : ὁ Θεὸς μόνος ἴστω . Τότε δὲ Σεβηριανὸς οὐκ ἤνεγκε τὴν τοῦ Σαραπίωνος καταφρόνησιν , ἀλλὰ παῤ αὐτὰ καὶ πρὸ κοινῆς διαγνώσεως συνεδρίου , μεθ̓ ὅρκου κατακρίνει τὸν Σαραπίωνα , καὶ οὐ μόνον τῆς ἀξίας τοῦ διακόνου ἀποκηρύττει , ἀλλὰ καὶ τῆς ἐκκλησίας αὐτῆς : μαθὼν ταῦτα Ἰωάννης βαρέως ἤνεγκεν . Τοῦ δὲ πράγματος μετὰ ταῦτα ζητουμένου ἐπὶ συνεδρίου , καὶ τοῦ Σαραπίωνος ἀπολογουμένου καὶ πιστουμένου τὸ μὴ ἑωρακέναι , ἀλλὰ καὶ μάρτυρας παράγοντος , τὸ μὲν κοινὸν τῶν συνεληλυθότων ἐπισκόπων συνεγίνωσκε , καὶ παρεκάλει τὸν Σεβηριανὸν δέξασθαι ἀπολογούμενον τὸν Σαραπίωνα . Ὁ δὲ ἐπίσκοπος Ἰωάννης πρὸς πληροφορίαν Σεβηριανοῦ ἀφορίζει τὸν Σαραπίωνα , ἑβδομάδα ἀποστήσας τῆς τιμῆς τοῦ διακόνου : καίτοι ἐν πᾶσι τοῖς πράγμασι δεξιὰν χεῖρα ἔχων αὐτὸν , καὶ περὶ τὰς ἐκκλησιαστικὰς ἀποκρίσεις ὀξύτατον καὶ σπουδαῖον ὄντα . Σεβηριανὸς δὲ οὐδ̓ οὕτως ἐπείθετο : ἀλλὰ παντοῖος ἐγίνετο τελείως ἀποκηρυχθῆναι τῆς διακονίας τὸν Σαραπίωνα καὶ τῆς κοινωνίας . Λυπηθεὶς σφόδρα ἐπὶ τούτοις Ἱωάννης , καὶ ἀναστὰς ἀπὸ τοῦ συνεδρίου , κατέλιπε τοῖς παροῦσιν ἐπισκόποις τὰ τῆς δίκης , εἰρηκὼς πρὸς αὐτοὺς , Τὸ παριστάμενον ὑμῖν καταξιώσατε αὐτοὶ διαλαβόντες καὶ κρίναντες ὁρίσαι , ἐγὼ γὰρ παραιτοῦμαι τὴν μεταξὺ αὐτῶν διάγνωσιν . Τούτων λεχθέντων ὑπὸ Ἰωάννου , καὶ ἀναστάντος αὐτοῦ , ὁμοίως καὶ τὸ κοινὸν τοῦ συνεδρίου ἀναστὰν κατέλιπεν οὕτω τὰ τῆς δίκης , καταμεμφόμενοι μᾶλλον Σεβηριανὸν διὰ τὸ μὴ εἶξαι τοῖς ῥηθεῖσι παρὰ τοῦ ἐπισκόπου Ἰωάννου . Τοῦ λοιποῦ δὲ οὐκέτι εἰς συντυχίαν τὸν Σεβηριανὸν Ἰωάννης ἐδέξατο : ἀλλ̓ εἰς τὴν πατρίδα τὴν αὐτοῦ ἐκδημεῖν αὐτὸν παρεκελεύετο , δηλώσας αὐτῷ τοιάδε : Οὐκ ἔστι χρήσιμον , φησὶ , ὦ Σεβηριανὲ , ἐν τοσούτῳ χρόνῳ τὴν ἐμπιστευθεῖσάν σοι παροικίαν ἀπρονόητον καὶ ἐκτὸς ἐπισκόπου τυγχάνειν : διὸ σπεύσας κατάλαβε τὰς ἐκκλησίας σου , καὶ μὴ ἀμέλει τοῦ χαρίσματος τοῦ ἐν σοί . Ἤδη δὲ στειλαμένου αὐτοῦ ἐπὶ τὴν ὁδοιπορίαν , γνοῦσα ταῦτα ἡ Αὐγοῦστα Εὐδοξία μέμφεται μὲν τῷ Ἰωάννῃ : παρασκευάζει δὲ ᾗ τάχος καλεῖσθαι τὸν Σεβηριανὸν ἐκ τῆς ἐν Βιθυνίᾳ Χαλκηδόνος . Καὶ ὁ μὲν ὅσον οὐδέπω παρῆν : Ἰωάννης δὲ τὴν πρὸς αὐτὸν φιλίαν ἐξέκλινε , καὶ οὐδενὸς παρακαλοῦντος ἐπείθετο . Ἕως ἡ βασίλισσα Εὐδοξία ἐν τῇ ἐπωνύμῳ τῶν ἀποστόλων ἐκκλησίᾳ τὸν υἱὸν Θεοδόσιον τοῦτον τὸν νέον , τότε κομιδῆ νήπιον ὄντα , εἰς τὰ γόνατα τοῦ Ἰωάννου ἐμβαλοῦσα , καὶ ὅρκους κατ̓ αὐτοῦ πολλοὺς καθορκώσασα , μόλις τὴν πρὸς Σεβηριανὸν ἔπεισε φιλίαν ἀσπάσασθαι . Τοῦτον μὲν οὖν τὸν τρόπον : καὶ τὰ ἑξῆς .
Lemmas: περι ὁ Ἀρκάδιος ὁ βασιλεύς τελευτή . τελευτάω δέ οὖον πολύς μετά ὁ Ἰωάννης τελευτή ὁ βασιλεύς Ἀρκάδιος , ἀνήρ πρᾶος καί Ἡσύχιος , καί πρός ὁ τέλος ὁ ζωή θεοφιλής δόξα κτάομαι ἐκ αἴτιος τοιόσδε . ἐν ὁ Κωνσταντινούπολις οἶκος εἰμί μέγας , Καρύα ἔχω ἐπώνυμος : εἰμί γάρ ἐν ὁ αὐλή ὁ οἶκος δένδρον καροία , ἐπί ὅς κρεμάννυμι λόγος ὁ μάρτυς Ἀκάκιος καί τελειόω : διά ὅς αἴτιος καί οἰκίσκος ὁ δένδρον παροικοδομέω εὐκτήριος . οὗτος ἱστορέω ὁ βασιλεύς Ἀρκάδιος βούλομαι , εἰς αὐτός παραγίγνομαι : εὔχομαι τε αὖθις ἀποχωρέω . πάνετες δέ ὁ περιοικέω ὁ εὐκτήριον οἶκος ἐπί ὁ θεάομαι ὁ βασιλεύς συντρέχω . καί ὁ μέν ἔξω ὁ οἰκίον γίγνομαι προκαταλαμβάνω ὁ πάροδος σπουδάζω , ἀπό ὅς φανερός τε ὁ βασιλεύς ὁ πρόσωπον καί ὁ περί αὐτός δορυφορία ἡγέομαι θεάομαι : ἄλλος δέ ἐπακολουθέω , ἠώς ἅπας σύν γυνή καί παιδίον ἐκτός ὁ οἶκος γίγνομαι : καί μετά οὗτος εὐθύς ὁ περίκειμαι ὁ εὐκτήριον μέγας οἶκος ἅπας καταπίπτω . ἐκ δή οὗτος βοή σύν θαῦμα ἐπακολουθέω , ὡς ὁ ὁ βασιλεύς εὐχή τοσοῦτος ὁ ἀπώλεια ῥύομαι : οὗτος μέν οὕτως γίγνομαι . καταλιμπάνω δέ ὁ υἱός Θεοδόσιος ὀκταέτης τυγχάνω τελευτάω ἐν ὑπατεία Βάσσος καί Φίλιππος , ὁ πρῶτος ὁ Μάϊος μείς : οὗτος δέ εἰμί ἔτος δύο ὁ διακοσιοστός ἐνενηκοστός ἕβδομος Ὀλυμπιάς : συμβασιλεύω μέν ὁ πατήρ Θεοδόσιος ἔτος δεκατρεῖς , μετά δέ ὁ τελευτή ὁ πατήρ ἔτος δεκατέσσαρες : ζῶ ἔτος τριακονταέν . περιέχω ὁ βίβλος χρόνος ἔτος δώδεκα , μείς ἕξ . ἐν ἄλλος ἀντίγραφος εὑρίσκω οὗτος κεῖμαι , οὐ ὡς λείπω , ἀλλά κατά τρόπος ἄλλος φράσις εἰμί . σύνοιδα οὖν ὡς καλός εἰμί οὗτος παρατίθημι : οὗτος χάρις οὗτος παρατίθημι ἐνταῦθα . ἐπεί δέ ἐν τοσοῦτος συμβαίνω ὁ Ἔφεσος τελευτάω ὁ ἐπίσκοπος , ἀνάγκη καταλαμβάνω ὁ Ἰωάννης εἰς ὁ Ἔφεσος ἀπέρχομαι ἐπί ὁ χειροτονέω ἐπίσκοπος . καί γίγνομαι ἐν αὐτός , ἄλλος τε ἄλλος προβάλλω σπουδάζω , αὐτός Ἡρακλείδης τις διάκονος ἑαυτοῦ , γένος Κύπριος , εἰς ὁ ἐπισκοπή προβάλλω . γίγνομαι δέ ἐπί οὗτος στάσις ἐν ὁ Ἔφεσος , ὡς οὐ ἄξιος πρός ὁ ἐπισκοπή ὁ Ἡρακλείδης , ἀνάγκη γίγνομαι χρονίζω ὁ Ἰωάννης κατά ὁ Ἔφεσος . παρέλκω δέ αὐτός κατά αὐτός , ὁ Σεβηριανός ἐν ὁ Κωνσταντινούπολις ἐράσμιος ὁ ἀκροατής γίγνομαι . καί οὗτος οὐ λανθάνω ὁ Ἰωάννης : ταχέως γάρ αὐτός ὁ γίγνομαι διαγγέλλω παρά Σαραπίων , ὅς πάνυ ἀγαπάω παρά ὁ Ἰωάννης , καί πᾶς ὁ περί ὁ ἐπισκοπεῖον φροντίς χειρίζω , διά ὁ εὐλαβής αὐτός καί ἐν πᾶς πιστόν καί περί πᾶς νηφάλεον καί σπουδαῖος περί ὁ ὁ ἐπίσκοπος συγκρότησις . ἀλλά οὐ εἰς μακράν Ἰωάννης ἐπί ὁ Κωνσταντινούπολις ἔρχομαι . καί αὐτός μέν πάλιν ὁ προσήκω κηδεμονία ὁ ἐκκλησία ποιέω : μεταξύ δέ Σαραπίων ὁ διάκονος καί Σεβηριανός ὁ ἐπίσκοπος πολύς τις εἰμί μικροψυχία : ὁ μέν Σαραπίων ἀντίκειμαι ὁ Σεβηριανός διά ὁ ἐθέλω αὐτός ἐν ὁ διάλεξις παρευδοκιμέω ὁ Ἰωάννης , ὁ δέ Σεβηριανός ζηλέω ὁ Σαραπίων διά ὁ πρόσκειμαι αὐτός Ἰωάννης ὁ ἐπίσκοπος , καί πᾶς ὁ φροντίς ἐγχειρίζω ὁ επισκοπείο . οὕτως δέ πρός ἀλλήλων ἔχω , συμβαίνω ὁ κακία ὁ μῖσος ἐπί πλείων προέρχομαι ἐκ αἴτιος τοιόσδε . ποτέ γάρ ὁ Σεβηριανός πάρειμι , ὁ προσήκω ἐπίσκοπος τιμή ὁ Σαραπίων οὐ ἀπονέμω : ἀλλά κάθημαι διατελέω , ἢ μή ὁράω αὐτός , ὡς ὕστερος ἐπί ὁ συνέδριον μετά Ὅρκος βεβαιόω , ἢ μικρός φροντίζω ὡς κατά ἐπίσκοπος παρουσία , καθώς λέγω Σεβηριανός , οὐ ἔχω λέγω : ὁ θεός μόνος οἶδα . τότε δέ Σεβηριανός οὐ φέρω ὁ ὁ Σαραπίων καταφρόνησις , ἀλλά παρά αὐτός καί πρό κοινός διάγνωσις συνέδριον , μετά Ὅρκος κατακρίνω ὁ Σαραπίων , καί οὖον μόνος ὁ ἄξιος ὁ διάκονος ἀποκηρύσσω , ἀλλά καί ὁ ἐκκλησία αὐτός : μανθάνω οὗτος Ἰωάννης βαρύς φέρω . ὁ δέ πρᾶγμα μετά οὗτος ζητέω ἐπί συνέδριον , καί ὁ Σαραπίων ἀπολογέομαι καί πιστόω ὁ μή ὁράω , ἀλλά καί μάρτυς παράγω , ὁ μέν κοινός ὁ συνέρχομαι ἐπίσκοπος συγγιγνώσκω , καί παρακαλέω ὁ σεβηριανόν δέχομαι ἀπολογέομαι ὁ Σαραπίων . ὁ δέ ἐπίσκοπος Ἰωάννης πρός πληροφορία Σεβηριανός ἀφορίζω ὁ Σαραπίων , ἑβδομάς ἀφίστημι ὁ τιμή ὁ διάκονος : καίτοι ἐν πᾶς ὁ πρᾶγμα δεξιά χείρ ἔχω αὐτός , καί περί ὁ ἐκκλησιαστικός ἀπόκρισις ὀξύς καί σπουδαῖος εἰμί . Σεβηριανός δέ οὐδέ οὕτως πείθω : ἀλλά παντοῖος γίγνομαι τέλειος ἀποκηρύσσω ὁ διακονία ὁ Σαραπίων καί ὁ κοινωνία . λυπέω σφόδρα ἐπί οὗτος Ἰωάννης , καί ἀνίστημι ἀπό ὁ συνέδριον , καταλείπω ὁ πάρειμι ἐπίσκοπος ὁ ὁ δίκη , ἐρῶ πρός αὐτός , ὁ παρίστημι σύ καταξιόω αὐτός διαλαμβάνω καί κρίνω ὁρίζω , ἐγώ γάρ παραιτέομαι ὁ μεταξύ αὐτός διάγνωσις . οὗτος λέγω ὑπό Ἰωάννης , καί ἀνίστημι αὐτός , ὁμοίως καί ὁ κοινός ὁ συνέδριον ἀνίστημι καταλείπω οὗτος ὁ ὁ δίκη , καταμέμφομαι μᾶλλον σεβηριανόν διά ὁ μή ἔοικα ὁ εἴρω παρά ὁ ἐπίσκοπος Ἰωάννης . ὁ λοιπός δέ οὐκέτι εἰς συντυχία ὁ σεβηριανόν Ἰωάννης δέχομαι : ἀλλά εἰς ὁ πατρίς ὁ αὐτός ἐκδημέω αὐτός παρακελεύομαι , δηλόω αὐτός τοιόσδε : οὐ εἰμί χρήσιμος , φημί , εἰμί Σεβηριανός , ἐν τοσοῦτος χρόνος ὁ ἐμπιστεύω σύ παροικία ἀπρονόητος καί ἐκτός ἐπίσκοπος τυγχάνω : διό σπεύδω καταλαμβάνω ὁ ἐκκλησία σύ , καί μή ἀμελέω ὁ χάρισμα ὁ ἐν σύ . ἤδη δέ στέλλω αὐτός ἐπί ὁ ὁδοιπορία , γιγνώσκω οὗτος ὁ Αὐγοῦστα Εὐδοξία μέμφομαι μέν ὁ Ἰωάννης : παρασκευάζω δέ ὅς τάχος καλέω ὁ σεβηριανόν ἐκ ὁ ἐν Βιθυνία Χαλκηδών . καί ὁ μέν ὅσος οὐδέπω πάρειμι : Ἰωάννης δέ ὁ πρός αὐτός φίλιος ἐκκλίνω , καί οὐδείς παρακαλέω πείθω . Ἕως ὁ βασίλισσα Εὐδοξία ἐν ὁ ἐπώνυμος ὁ ἀπόστολος ἐκκλησία ὁ υἱός Θεοδόσιος οὗτος ὁ νέος , τότε κομιδῇ νήπιος εἰμί , εἰς ὁ γόνυ ὁ Ἰωάννης ἐμβάλλω , καί Ὅρκος κατά αὐτός πολύς καθορκόω , μόλις ὁ πρός σεβηριανόν πείθω φίλιος ἀσπάζομαι . οὗτος μέν οὖν ὁ τρόπος : καί ὁ ἑξῆς .