socrates-scholasticus.historia-ecclesiastica-2 3.13
Περὶ τῆς ταραχῆς ἣν ἐποίησαν οἱ Ἕλληνες κατὰ τῶν Χριστιανῶν . Ἐκέλευε δὲ μηδὲ κατὰ τὰ βασίλεια στρατεύεσθαι τοὺς μὴ βουλομένους καταλιπεῖν μὲν τὸν Χριστιανισμὸν , ἐπὶ τὸ θύειν δὲ τοῖς ἀγάλμασιν ἔρχεσθαι : μήτε μὴν Χριστιανοὺς τῶν ἐπαρχιῶν ἄρχοντας γίνεσθαι , λέγων ὡς κελεύει νόμος μὴ χρῆσθαι ξίφει κατὰ τῶν ἄξια θανάτου πεπλημμεληκότων : πολλοὺς δὲ καὶ κολακείαις καὶ δωρεαῖς ἐπὶ τὸ θύειν προετρέπετο . Αὐτίκα γοῦν , ὡς ἐν χωνευτηρίῳ , οἵ τε ὄντες Χριστιανοὶ καὶ οἱ νομιζόμενοι φανεροὶ πᾶσιν ἐγίνοντο : οἱ μὲν γὰρ ὀρθῇ γνώμῃ Χριστιανίζοντες εὐθυμότεροι τὴν ζώνην ἀπετίθεντο , πάντα μᾶλλον ὑπομένειν ἢ ἀρνεῖσθαι τὸν Χριστὸν αἱρούμενοι . Ἐν τούτοις ἦσαν Ἰοβιανὸς , Οὐαλεντιανός τε καὶ Οὐάλης , οἱ καὶ ὕστερον βασιλεύσαντες : ἕτεροι δὲ ὅσοι μὴ ὀρθῇ γνώμῃ ἐχριστιάνιζον , καὶ ὅσοι τὰ χρήματα καὶ τὴν ἐνταῦθα τιμὴν τῆς ἀληθοῦς εὐδαιμονίας προέκριναν , μηδὲν μελλήσαντες πρὸς τὸ θύειν ἀπέκλινον . Ὧν εἷς ἦν καὶ ὁ Κωνσταντινουπόλεως σοφιστὴς Ἐκηβόλιος : ὅστις τοῖς ἤθεσι τῶν βασιλέων ἑπόμενος , ἐπὶ μὲν Κωνσταντίου διαπύρως Χριστιανίζειν ὑπεκρίνατο , ἐπὶ δὲ Ἰουλιανοῦ γοργὸς Ἕλλην ἐφαίνετο , καὶ αὖθις μετὰ Ἰουλιανὸν Χριστιανίζειν ἤθελε . Ῥίψας γὰρ ἑαυτὸν πρηνῆ πρὸ τῆς πύλης τοῦ εὐκτηρίου οἴκου , Πατήσατέ με , ἐβόα , τὸ ἅλας τὸ ἀναίσθητον . Τοιοῦτος μὲν οὖν κοῦφος καὶ εὐχερὴς Ἐκηβόλιος πρότερόν τε καὶ ὕστερον ἦν . Τότε δὲ ὁ βασιλεὺς Πέρσας ἀμύνεσθαι βουλόμενος , ἀνθ̓ ὧν ἐπὶ Κωνσταντίου τὴν Ῥωμαίων χώραν κατέδραμον , σπουδαίως διὰ τῆς Ἀσίας ἐπὶ τὰ ἑῷα μέρη διέβαινεν . Εἰδὼς δὲ ὅσα πόλεμος ἔχει κακὰ , καὶ ὡς πολλῶν δεῖται χρημάτων καὶ ἄνευ τούτων οὐ κατορθοῦται , πανούργως ἐπενόησε συλλέγειν τὰ χρήματα παρὰ τῶν Χριστιανῶν . Τοῖς γὰρ μὴ βουλομένοις θύειν ἐπέθηκε χρηματικὴν καταδίκην : καὶ ἀπαίτησις κατὰ τῶν ἀληθῶς Χριστιανιζόντων ἐγίνετο σύντονος : ἕκαστος γὰρ κατὰ τὴν ὕπαρξιν ἀναλόγως εἰσέφερε . Καὶ ὁ βασιλεὺς ἐκ τῆς ἀδίκου συλλογῆς τῶν ἀδίκων χρημάτων ταχὺ πλούσιος ἦν : ἐχρῆτο γὰρ τῷ νόμῳ , ὅπου τε μὴ παρῆν , καὶ ὅπου διέβαινε . Τηνικαῦτα καὶ οἱ Ἕλληνες τῶν Χριστιανιζόντων κατέτρεχον : σύρροιά τε τῶν φιλοσοφεῖν λεγόντων ἐγίνετο : καὶ τελετάς τινας συνίστασαν , ὡς καὶ σπλαγχνοσκοπούμενοι παῖδας καταθύειν ἀφθόρους ἄρρενας καὶ θηλείας , καὶ τῶν σαρκῶν ἀπογεύεσθαι . Καὶ ταῦτα ἐποίουν κατά τε τὰς ἄλλας πόλεις , καὶ κατὰ τὰς Ἀθήνας , καὶ κατὰ τὴν Ἀλεξάνδρειαν . Ἔνθα καὶ κατὰ Ἀθανασίου τοῦ ἐπισκόπου σκευωρίαν ποιησάμενοι γνωρίζουσι βασιλεῖ , ὡς λυμαίνοιτο τὴν πόλιν καὶ πᾶσαν τὴν Αἴγυπτον , καὶ δεῖν αὐτὸν ἀπαλλάττειν τῆς πόλεως : κεκίνητό τε κατ̓ αὐτοῦ ἐκ προστάγματος βασιλικοῦ καὶ ὁ Ἀλεξανδρείας ἔπαρχος .
Lemmas: περι ὁ ταραχή ὅς ποιέω ὁ Ἕλλην κατά ὁ Χριστιανός . κελεύω δέ μηδέ κατά ὁ βασίλεια στρατεύω ὁ μή βούλομαι καταλείπω μέν ὁ χριστιανισμός , ἐπί ὁ θύω δέ ὁ ἄγαλμα ἔρχομαι : μήτε μήv Χριστιανός ὁ ἐπαρχία ἄρχω γίγνομαι , λέγω ὡς κελεύω νόμος μή χράω ξίφος κατά ὁ ἄξιος θάνατος πλημμελέω : πολύς δέ καί κολακεία καί δωρεά ἐπί ὁ θύω προτρέπω . αὐτίκα γοῦν , ὡς ἐν χωνευτήριον , ὁ τε εἰμί Χριστιανός καί ὁ νομίζω φανερός πᾶς γίγνομαι : ὁ μέν γάρ ὀρθός γνώμη Χριστιανίζω εὔθυμος ὁ ζώνη ἀποτίθημι , πᾶς μᾶλλον ὑπομένω ἢ ἀρνέομαι ὁ Χριστός αἱρέω . ἐν οὗτος εἰμί Ἰοβιανός , Οὐαλεντιανός τε καί Οὐάλης , ὁ καί ὕστερος βασιλεύω : ἕτερος δέ ὅσος μή ὀρθός γνώμη χριστιανίζω , καί ὅσος ὁ χρῆμα καί ὁ ἐνταῦθα τιμή ὁ ἀληθής εὐδαιμονία προκρίνω , μηδείς μέλλω πρός ὁ θύω ἀποκλίνω . ὅς εἷς εἰμί καί ὁ Κωνσταντινούπολις Σοφιστὴς Ἑκηβόλιος : ὅστις ὁ ἦθος ὁ βασιλεύς ἕπω , ἐπί μέν Κωνστάντιος διαπύρως χριστιανίζω ὑποκρίνομαι , ἐπί δέ Ἰουλιανός γοργός Ἕλλην φαίνω , καί αὖθις μετά Ἰουλιανός χριστιανίζω ἐθέλω . ῥίπτω γάρ ἑαυτοῦ πρηνής πρό ὁ πύλη ὁ εὐκτήριος οἶκος , πατέω ἐγώ , βοάω , ὁ ἅλς ὁ ἀναίσθητος . τοιοῦτος μέν οὖν κοῦφος καί εὐχερής Ἑκηβόλιος πρότερος τε καί ὕστερος εἰμί . τότε δέ ὁ βασιλεύς Πέρσης ἀμύνω βούλομαι , ἀντί ὅς ἐπί Κωνστάντιος ὁ Ῥωμαῖος χώρα κατατρέχω , σπουδαῖος διά ὁ Ἀσία ἐπί ὁ ἑῷος μέρος διαβαίνω . εἰδώς δέ ὅσος πόλεμος ἔχω κακός , καί ὡς πολύς δήω χρῆμα καί ἄνευ οὗτος οὖον κατορθόω , πανοῦργος ἐπινοέω συλλέγω ὁ χρῆμα παρά ὁ Χριστιανός . ὁ γάρ μή βούλομαι θύω ἐπιτίθημι χρηματικός δίκη : καί ἀπαίτησις κατά ὁ ἀληθής Χριστιανίζω γίγνομαι σύντονος : ἕκαστος γάρ κατά ὁ ὕπαρξις ἀνάλογος εἰσφέρω . καί ὁ βασιλεύς ἐκ ὁ ἄδικος συλλογή ὁ ἄδικος χρῆμα ταχύς πλούσιος εἰμί : χράω γάρ ὁ νόμος , ὅπου τε μή πάρειμι , καί ὅπου διαβαίνω . τηνικαῦτα καί ὁ Ἕλλην ὁ Χριστιανίζω κατατρέχω : σύρροια τε ὁ φιλοσοφέω λέγω γίγνομαι : καί τελετή τις συνίστημι , ὡς καί σπλαγχνοσκοπουμενος παῖς καταθύω ἄφθορος ἄρσην καί θῆλυς , καί ὁ σάρξ ἀπογεύω . καί οὗτος ποιέω κατά τε ὁ ἄλλος πόλις , καί κατά ὁ Ἀθῆναι , καί κατά ὁ Ἀλεξάνδρεια . ἔνθα καί κατά Ἀθανάσιος ὁ ἐπίσκοπος σκευωρία ποιέω γνωρίζω βασιλεύς , ὡς λυμαίνομαι ὁ πόλις καί πᾶς ὁ Αἴγυπτος , καί δήω αὐτός ἀπαλλάσσω ὁ πόλις : κινέω τε κατά αὐτός ἐκ πρόσταγμα βασιλικός καί ὁ Ἀλεξάνδρεια ἔπαρχος .