socrates-scholasticus.historia-ecclesiastica-2 7.39
Περὶ τοῦ γεγονότος ἐμπρησμοῦ ἐν τῇ Ναυατιανῶν ἐκκλησίᾳ . Μικρὸν δὲ μετὰ τόνδε τὸν χρόνον Παῦλος ὁ τῶν Ναυατιανῶν ἐπίσκοπος θεοφιλοῦς ὄντως ἀνδρὸς δόξαν ἐκτήσατο , καὶ πολλῷ πλεῖον ἧς ἐκέκτητο πρότερον . Συμβὰν γὰρ ἐμπρησμὸν γενέσθαι χαλεπώτατον , καὶ οἷος οὐδεπώποτε ἐγεγόνει πρότερον , πολὺ γὰρ μέρος τῆς πόλεως τὸ πῦρ κατηνάλωσεν , ὡς καὶ τὰ μέγιστα τῶν ὠρείων ἀπολέσθαι , καὶ τὸ δημόσιον , ᾧ ἐπώνυμον ἐστὶν Ἀχιλλεὺς , τέλος ἐπινεμόμενον τὸ πῦρ καὶ τῇ Ναυατιανῶν ἐκκλησίᾳ τῇ κειμένῃ πλησίον τοῦ Πελαργοῦ προσέβαλεν . Ἐπεὶ δὲ ὁ ἐπίσκοπος Παῦλος κινδυνεύουσαν τὴν ἐκκλησίαν ἑώρα , εἰσπηδήσας εἰς τὸ θυσιαστήριον Θεῷ τὰ κατὰ τὴν ἐκκλησίαν τῆς σωτηρίας ἐπέτρεπε : καὶ οὐ διέλιπεν εὐχόμενος ὑπέρ τε τῆς πόλεως καὶ τοῦ εὐκτηρίου τόπου . Θεὸς δὲ ἄρα ἐπήκουσε τοῦ ἀνδρὸς , ὡς τὸ ἔργον ἀπέδειξεν : τὸ γὰρ πῦρ εἰς τὸν εὐκτήριον διὰ πασῶν θυρῶν καὶ θυρίδων εἰσπεσὸν οὐδὲν ἐλυμῄνατο . Ἀλλὰ πολλὰ μὲν τῶν πέριξ γειτνιαζόντων ἠφάνιζεν : αὐτὸν δὲ ἦν ἰδεῖν ἐν μέσῳ ὅλῳ πυρὶ νικῶντα αὐτοῦ τὴν ὑπερβάλλουσαν ἔκκαυσιν . Καὶ τούτου ἐπὶ δύο νυχθήμερα γενομένου , ἀπεσβέσθη μὲν ὁ σύμπας ἐμπρησμὸς πολλὰ μέρη καταναλώσας τῆς πόλεως : ἡ δὲ ἐκκλησία ἑωρᾶτο ἀκέραιος . Καὶ τόγε θαυμαστὸν , ὅτι μηδὲ καπνοῦ ἴχνος ἦν ἰδεῖν ἐν τοῖς ξύλοις ἢ τοίχοις αὐτῆς . Τοῦτο μὲν οὖν γέγονε περὶ τὴν ἑπτακαιδεκάτην τοῦ Αὐγούστου μηνὸς , ἐν ὑπατείᾳ Θεοδοσίου τὸ τεσσαρεσκαιδέκατον καὶ Μαξίμου . Ναυατιανοὶ δὲ σῶστρα τῆς ἐκκλησίας ἐξ ἐκείνου καθ̓ ἕκαστον ἔτος ἐπιτελοῦσι περὶ τὴν ἑπτακαιδεκάτην τοῦ Αὐγούστου μηνὸς , εὐχαριστηρίους εὐχὰς πέμποντες τῷ Θεῷ . Σχεδόν τε πάντες διὰ τὸ ἐπ’ αὐτῆς συμβὰν θαῦμα τιμῶσιν ἐξ ἐκείνου τὸν τόπον , καὶ ὡς ἀληθῶς ἅγιον προσκυνοῦσιν , οὐ μόνον Χριστιανοὶ ἀλλὰ καὶ τῶν Ἑλληνιζόντων οἱ πλείονες . Τοσαῦτα μὲν περὶ τούτων .
Lemmas: περι ὁ γίγνομαι ἐμπρησμός ἐν ὁ Ναυατιανός ἐκκλησία . μικρός δέ μετά ὅδε ὁ χρόνος Παῦλος ὁ ὁ Ναυατιανός ἐπίσκοπος θεοφιλής εἰμί ἀνήρ δόξα κτάομαι , καί πολύς πλείων ὅς κτάομαι πρότερος . συμβαίνω γάρ ἐμπρησμός γίγνομαι χαλεπός , καί οἷος οὐδεπώποτε γίγνομαι πρότερος , πολύς γάρ μέρος ὁ πόλις ὁ πῦρ καταναλίσκω , ὡς καί ὁ μέγας ὁ ὡρεῖον ἀπόλλυμι , καί ὁ δημόσιος , ὅς ἐπώνυμος εἰμί Ἀχιλλεύς , τέλος ἐπινέμω ὁ πῦρ καί ὁ Ναυατιανός ἐκκλησία ὁ κεῖμαι πλησίος ὁ Πελαργός προσβάλλω . ἐπεί δέ ὁ ἐπίσκοπος Παῦλος κινδυνεύω ὁ ἐκκλησία ὁράω , εἰσπηδάω εἰς ὁ θυσιαστήριον Θεός ὁ κατά ὁ ἐκκλησία ὁ σωτηρία ἐπιτρέπω : καί οὖον διαλείπω εὔχομαι ὑπέρ τε ὁ πόλις καί ὁ εὐκτήριος τόπος . θεός δέ ἄρα ἐπακούω ὁ ἀνήρ , ὡς ὁ ἔργον ἀποδείκνυμι : ὁ γάρ πῦρ εἰς ὁ εὐκτήριον διά πᾶς θύρα καί θυρίς εἰσπίπτω οὐδείς λυμαίνω . ἀλλά πολύς μέν ὁ πέριξ γειτνιάζων ἀφανίζω : αὐτός δέ εἰμί ὁράω ἐν μέσος ὅλος πῦρ Νίκη αὐτός ὁ ὑπερβάλλω ἔκκαυσις . καί οὗτος ἐπί δύο νυχθήμερον γίγνομαι , ἀποσβέννυμι μέν ὁ σύμπας ἐμπρησμός πολύς μέρος καταναλίσκω ὁ πόλις : ὁ δέ ἐκκλησία ὁράω Ἀκέραιος . καί τόγε θαυμαστός , ὅτι μηδέ καπνός ἴχνος εἰμί ὁράω ἐν ὁ ξύλον ἢ τοῖχος αὐτός . οὗτος μέν οὖν γίγνομαι περί ὁ ἑπτακαιδέκατος ὁ Αὔγουστος μείς , ἐν ὑπατεία Θεοδόσιος ὁ τεσσαρεσκαιδέκατος καί Μάξιμος . Ναυατιανός δέ σῶστρα ὁ ἐκκλησία ἐκ ἐκεῖνος κατά ἕκαστος ἔτος ἐπιτελέω περί ὁ ἑπτακαιδέκατος ὁ Αὔγουστος μείς , εὐχαριστήριος εὐχή πέμπω ὁ Θεός . σχεδόν τε πᾶς διά ὁ ἐπί αὐτός συμβαίνω θαῦμα τιμάω ἐκ ἐκεῖνος ὁ τόπος , καί ὡς ἀληθής ἅγιος προσκυνέω , οὖον μόνος Χριστιανός ἀλλά καί ὁ ἑλληνίζω ὁ πλείων . τοσοῦτος μέν περί οὗτος .