socrates-scholasticus.historia-ecclesiastica-2 5.25
Περὶ τῆς τυραννίδος Εὐγενίου , καὶ τῆς Οὐαλεντινιανοῦ τοῦ μικροῦ ἀναιρέσεως , καὶ τῆς Θεοδοσίου τοῦ βασιλέως κατὰ τοῦ τυράννου νίκης . Κατὰ τὰ ἑσπέρια μέρη γραμματικός τις ὀνόματι Εὐγένιος , Ῥωμαϊκοὺς παιδεύων λόγους , ἀφεὶς τὰ παιδευτήρια ἐν τοῖς βασιλείοις ἐστρατεύετο , καὶ ἀντιγραφεὺς τοῦ βασιλέως καθίσταται Διὰ δὲ τὸ εἶναι ἐλλόγιμος πλέον τῶν ἄλλων τιμώμενος , τὴν τύχην μετρίως οὐκ ἔνεγκεν . Ἀλλὰ συνεργὸν λαβὼν Ἀρβογάστην , ὃς ἐκ τῆς μικρᾶς Γαλατίας ὁρμώμενος στρατιωτικοῦ μὲν τάγματος ἡγεμὼν ἐτύγχανεν ὢν , τὸν δὲ τρόπον χαλεπὸς καὶ μιαιφονώτατος , εἰς τυραννίδα ἀπέκλινε . Βουλεύουσιν οὖν ἄμφω φόνον κατὰ τοῦ βασιλέως Οὐαλεντινιανοῦ , τοὺς ἐπικοιτωνίτας εὐνούχους ὑπεισελθόντες . Οἳ δὲ ὑποσχέσεις μειζόνων ἢ εἶχον ἀξιωμάτων δεξάμενοι καθεύδοντα τὸν βασιλέα ἀπέπνιξαν . Εὐθὺς οὖν ὁ Εὐγένιος ἐγκρατὴς τῶν ἐν τοῖς ἑσπερίοις μέρεσι πραγμάτων γενόμενος , ἔπραττεν ὅσα εἰκὸς ἦν ὑπὸ τυράννου γίνεσθαι . Ταῦτα ἀκούσας ὁ βασιλεὺς Θεοδόσιος αὖθις ἐν φροντίσι μεγίσταις καθίστατο , δευτέρων ἀγώνων τῶν μετὰ Μάξιμον προκειμένης ὁδοῦ . Συγκροτήσας οὖν τὰς στρατιωτικὰς δυνάμεις , καὶ τὸν υἱὸν Ὁνώριον ἀναγορεύσας βασιλέα , ἐν τῇ ἑαυτοῦ τρίτῃ ὑπατείᾳ καὶ Ἀβουνδαντίου , τῇ δεκάτῃ τοῦ Ἰαννουαρίου μηνὸς , αὖθις ἐπὶ τὰ ἑσπέρια μέρη μετὰ σπουδῆς ἐπορεύετο , καταλιπὼν ἀμφοτέρους υἱοὺς ἐν τῇ Κωνσταντινουπόλει βασιλεύοντας . Ἀπιόντι δὲ αὐτῷ ἐπὶ τὸν κατὰ Εὐγενίου πόλεμον πλεῖστοι τῶν πέραν τοῦ Ἴστρου βαρβάρων ἐπηκολούθουν , συμμαχεῖν κατὰ τοῦ τυράννου προαιρούμενοι . Οὐ πολλοῦ δὲ διαγενομένου χρόνου , τὰς Γαλλίας κατέλαβε σὺν δυνάμει πολλῇ : ἐκεῖ γὰρ ηὐτρεπίζετο ἔχων καὶ αὐτὸς στρατοῦ μυριάδας πολλάς . Γίνεται οὖν συμβολὴ περὶ τὸν ποταμὸν τὸν καλούμενον Φρίγδον , ὃς ἀπέχει Καθ̓ ὃ μὲν οὖν μέρος Ῥωμαῖοι πρὸς Ῥωμαίους συνεπλέκοντο , ἰσόπαλος ἦν ἡ μάχη : καθ̓ ὃ δὲ οἱ συμμαχοῦντες τῷ βασιλεῖ Θεοδοσίῳ βάρβαροι , κατ̓ ἐκεῖνο οἱ Εὐγενίου μᾶλλον ἐπεκράτουν . Ὁ δὲ βασιλεὺς ὁρῶν τοὺς βαρβάρους ἀπολλυμένους , ἐν μεγίστῳ τε ἀγῶνι γενόμενος , χαμαὶ ῥίψας ἑαυτὸν βοηθὸν ἐκάλει Θεὸν , καὶ τῆς αἰτήσεως οὐκ ἠστόχησεν . Βακούριος γὰρ ὁ στρατηλάτης αὐτοῦ τοσοῦτον ἐπερρώσθη , ὥστε σὺν τοῖς πρωταγωνισταῖς εἰσδραμεῖν , καθ̓ ὃ μέρος οἱ βάρβαροι ἐδιώκοντο : καὶ διαρρήσσει μὲν τὰς φάλαγγας , τρέπει δὲ εἰς φυγὴν τοὺς πρὸ βραχέως διώκοντας . Ἐπιγίνεται δὲ καὶ ἄλλο θαύματος ἄξιον : ἄνεμος γὰρ σφοδρὸς ἐπιπνεύσας τὰ πεμπόμενα βέλη παρὰ τῶν Εὐγενίου κατ̓ αὐτῶν περιέτρεπεν : οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ τὰ τῶν ἀντιπάλων μετὰ σφοδροτέρας τῆς ὁρμῆς ἔφερε κατ̓ αὐτῶν : τοσοῦτον ἴσχυσεν ἡ τοῦ βασιλέως εὐχή . Τοῦτον δὴ τὸν τρόπον γενομένης τῆς τοῦ πολέμου τροπῆς , ὁ τύραννος προσδραμὼν τοῖς τοῦ βασιλέως ποσὶν ἐδέετο σωτηρίας τυχεῖν : ἀλλὰ πρὸς τοῖς ποσὶ τοῖς αὐτοῦ ὑπὸ τῶν στρατιωτῶν τὴν κεφαλὴν ἀπετμήθη . Ταῦτα πέπρακται τῇ ἕκτῃ τοῦ Σεπτεμβρίου μηνὸς , ἐν ὑπατείᾳ Ἀρκαδίου τὸ τρίτον καὶ Ὁνωρίου τὸ δεύτερον . Ἀρβογάστης δὲ , ὁ τῶν τηλικούτων κακῶν αἴτιος , μετὰ δύο τῆς συμβολῆς ἡμέρας φεύγων , ὡς ἔγνω οὐκ εἶναι αὐτῷ βιώσιμα , τῷ οἰκείῳ ξίφει ἑαυτὸν διεχρήσατο .
Lemmas: περι ὁ τυραννίς Εὐγένιος , καί ὁ Οὐαλεντινιανός ὁ μικρός ἀναίρεσις , καί ὁ Θεοδόσιος ὁ βασιλεύς κατά ὁ τύραννος Νίκη . κατά ὁ ἑσπέριος μέρος γραμματικός τις ὄνομα Εὐγένιος , Ῥωμαῖος παιδεύω λόγος , ἀφίημι ὁ παιδευτήριον ἐν ὁ βασίλειος στρατεύω , καί ἀντιγραφεύς ὁ βασιλεύς καθίστημι Ζεύς δέ ὁ εἰμί ἐλλόγιμος πλέω ὁ ἄλλος τιμάω , ὁ Τύχη μέτριος οὐ φέρω . ἀλλά συνεργός λαμβάνω Ἀρβογάστης , ὅς ἐκ ὁ μικρός Γαλατία ὁρμάω στρατιωτικός μέν τάγμα ἡγεμών τυγχάνω εἰμί , ὁ δέ τρόπος χαλεπός καί μιαιφόνος , εἰς τυραννίς ἀποκλίνω . βουλεύω οὖν ἄμφω φόνος κατά ὁ βασιλεύς Οὐαλεντινιανός , ὁ ἐπικοιτωνίτης εὐνοῦχος ὑπεισέρχομαι . ὅς δέ ὑπόσχεσις μείζων ἢ ἔχω ἀξίωμα δέχομαι καθεύδω ὁ βασιλεύς ἀποπνίγω . εὐθύς οὖν ὁ Εὐγένιος ἐγκρατής ὁ ἐν ὁ ἑσπέριος μέρος πρᾶγμα γίγνομαι , πράσσω ὅσος εἰκός εἰμί ὑπό τύραννος γίγνομαι . οὗτος ἀκούω ὁ βασιλεύς Θεοδόσιος αὖθις ἐν φροντίς μέγας καθίστημι , δύο ἀγών ὁ μετά Μάξιμος πρόκειμαι ὁδός . συγκροτέω οὖν ὁ στρατιωτικός δύναμις , καί ὁ υἱός Ὁνώριος ἀναγορεύω βασιλεύς , ἐν ὁ ἑαυτοῦ τρίτος ὑπατεία καί Ἀβουνδάντιος , ὁ δέκατος ὁ Ἰαννουάριος μείς , αὖθις ἐπί ὁ ἑσπέριος μέρος μετά σπουδή πορεύω , καταλείπω ἀμφότερος υἱός ἐν ὁ Κωνσταντινούπολις βασιλεύω . ἄπειμι δέ αὐτός ἐπί ὁ κατά Εὐγένιος πόλεμος πλεῖστος ὁ πέραν ὁ Ἴστρος βάρβαρος ἐπακολουθέω , συμμαχέω κατά ὁ τύραννος προαιρέω . οὖον πολύς δέ διαγίγνομαι χρόνος , ὁ Γαλλία καταλαμβάνω σύν δύναμις πολύς : ἐκεῖ γάρ εὐτρεπίζω ἔχω καί αὐτός στρατός μυριάς πολύς . γίγνομαι οὖν συμβολή περί ὁ ποταμός ὁ καλέω Φρίγδον , ὅς ἀπέχω κατά ὅς μέν οὖν μέρος Ῥωμαῖος πρός Ῥωμαῖος συμπλέκω , ἰσόπαλος εἰμί ὁ μάχη : κατά ὅς δέ ὁ συμμαχέω ὁ βασιλεύς Θεοδόσιος βάρβαρος , κατά ἐκεῖνος ὁ Εὐγένιος μᾶλλον ἐπικρατέω . ὁ δέ βασιλεύς ὁράω ὁ βάρβαρος ἀπολύω , ἐν μέγας τε ἀγών γίγνομαι , χαμαί ῥίπτω ἑαυτοῦ βοηθός καλέω θεός , καί ὁ αἴτησις οὐ ἀστοχέω . Βακούριος γάρ ὁ στρατηλάτης αὐτός τοσοῦτος ἐπιρρώννυμι , ὥστε σύν ὁ πρωταγωνιστής εἰστρέχω , κατά ὅς μέρος ὁ βάρβαρος διώκω : καί διαρρήγνυμι μέν ὁ φάλαγξ , τρέπω δέ εἰς φυγή ὁ πρό βραχύς διώκω . ἐπιγίγνομαι δέ καί ἄλλος θαῦμα ἄξιος : ἄνεμος γάρ σφοδρός ἐπιπνέω ὁ πέμπω βέλος παρά ὁ Εὐγένιος κατά αὐτός περιτρέπω : οὖον μήv ἀλλά καί ὁ ὁ ἀντίπαλος μετά σφοδρός ὁ ὁρμή φέρω κατά αὐτός : τοσοῦτος ἰσχύω ὁ ὁ βασιλεύς εὐχή . οὗτος δή ὁ τρόπος γίγνομαι ὁ ὁ πόλεμος τροπή , ὁ τύραννος προστρέχω ὁ ὁ βασιλεύς πούς δήω σωτηρία τυγχάνω : ἀλλά πρός ὁ πούς ὁ αὐτός ὑπό ὁ στρατιώτης ὁ κεφαλή ἀποτέμνω . οὗτος πράσσω ὁ ἕκτος ὁ Σεπτέμβριος μείς , ἐν ὑπατεία Ἀρκάδιος ὁ τρίτος καί Ὁνώριος ὁ δύο . Αρβογάστης δέ , ὁ ὁ τηλικόσδε κακός αἴτιος , μετά δύο ὁ συμβολή ἡμέρα φεύγω , ὡς γιγνώσκω οὐ εἰμί αὐτός βιώσιμος , ὁ οἰκεῖος ξίφος ἑαυτοῦ διά-χράω2 .