socrates-scholasticus.historia-ecclesiastica-2 4.8
Περὶ τοῦ εὑρεθέντος χρησμοῦ ἐν λίθῳ γεγλυμμένῳ : ὅτε τὸ Χαλκηδόνος τεῖχος ἐλύετο κατ̓ ὀργὴν τοῦ βασιλέως Οὐάλεντος . Ο μέντοι βασιλεὺς Χαλκηδόνος , τῆς κατ̓ ἀντικρὺ Βυζαντίου πόλεως , τὰ τείχη λύειν προσέταττεν . Ὀμωμόκει γὰρ τοῦτο ποιήσειν , νικήσας τὸν τύραννον , ὅτι Χαλκηδόνιοι τῷ τυράννῳ προσθέμενοι αἰσχρῶς αὐτὸν περιύβρισαν , καὶ τὰς πύλας τῆς πόλεως προσιόντος ἀπέκλεισαν . Τὸ μὲν οὖν τεῖχος κελεύσει τοῦ βασιλέως ἐλύετο : καὶ οἱ λίθοι εἰς τὸ Κωνσταντινουπόλεως δημόσιον λουτρὸν μετεφέροντο , ᾧ προσωνυμία Κωνσταντιαναί . Εὕρηται δὲ ἐν ἑνὶ τῶν λίθων ἐπιγεγραμμένος χρησμὸς , ὃς ἐκέκρυπτο μὲν ἐκ παλαιοῦ , τότε δὲ φανερὸς ἐγένετο , δηλῶν , ὡς ἡνίκα δαψιλὲς ὕδωρ ὑπάρξαι τῇ πόλει , τότε τὸ μὲν τεῖχος λουτρῷ ὑπουργήσει : μυρία δὲ φῦλα βαρβάρων , καταδραμόντα τὴν Ῥωμαίων γῆν καὶ πολλὰ χαλεπὰ δράσαντα , τελευταῖον καὶ αὐτὰ φθαρήσεται . Οὐδὲν δὲ κωλύει φιλομαθίας ἕνεκεν καὶ τὸν χρησμὸν ἐνταῦθα προσθεῖναι : Ἀλλ̓ ὅτε δὴ νύμφαι δροσερὴν κατὰ ἄστυ χορείην Τερπόμεναι στήσωνται ἐϋστεφέας κατ̓ ἀγυιὰς , Καὶ τεῖχος λουτροῖο πολύστονον ἔσσεται ἄλκαρ : Δὴ τότε μυρία φῦλα πολυσπερέων ἀνθρώπων , Ἄγρια , μαργαίνοντα , κακὴν ἐπιειμένα ἀλκὴν , Ἴστρου καλλιρόοιο πόρον διαβάντα σὺν αἰχμῇ , Καὶ Σκυθικὴν ὀλέσει χώρην καὶ Μυσίδα γαῖαν , Θρηϊκίης δ̓ ἐπιβάντα σὺν ἐλπίσι μαινομένῃσιν , Αὐτοῦ κεν βιότοιο τέλος , καὶ πότμον ἐπίσποι . Οὗτος μὲν οὖν ὁ χρησμός . Συνέβη δὲ μετὰ χρόνον τὸν ὁλκὸν τοῦ ὕδατος ὑπὸ Οὐάλεντος κατασκευασθέντα δαψιλὲς παρασχεῖν τῇ Κωνσταντινουπόλει τὸ ὕδωρ : καὶ τότε τὰ βαρβαρικὰ ἐκινήθη , ὡς ὕστερον λέξομεν . Τὸν μέντοι χρησμὸν καὶ κατὰ ἄλλον τρόπον συνέπεσεν ἐκληφθῆναι : τοῦ ὑδραγωγοῦ γὰρ εἰσαχθέντος εἰς τὴν πόλιν , Κλέαρχος , ἔπαρχος ὢν τῆς πόλεως , ὑδρεῖον μέγιστον κατεσκεύασεν ἐν τῇ νῦν Θεοδοσίου ἀγορᾷ καλουμένῃ , ὃ ἐφημίσθη Δαψιλὲς ὕδωρ . Ἐφ̓ ᾧ ἑορτὴν ἱλαρὰν ἦγεν ἡ πόλις : καὶ τοῦτο εἶναι τὸ λεγόμενον τῷ χρησμῷ , τὸ , χορείην Τερπόμεναι στήσονται ἐϋστεφέας κατ̓ ἀγυιάς . Ἀλλὰ τὰ μὲν κατὰ τὸν χρησμὸν μικρὸν ὕστερον ἐγένετο : τότε δὲ λυομένου , Κωνσταντινουπολῖται παρεκάλουν τὸν βασιλέα παῦσαι τὴν τοῦ τείχους κατάλυσιν . Συμπαρεκάλουν δὲ καὶ οἱ ἐκ Βιθυνίας παρόντες ἐν τῇ Κωνσταντινουπόλει Νικομηδεῖς τε καὶ οἱ ἐνοικοῦντες τὴν Νίκαιαν . Ὁ δὲ βασιλεὺς περιοργὴς ὢν μόλις μὲν ἐδέχετο τῶν ἱκετευόντων τὴν δέησιν : ἀφοσιούμενος δὲ τῷ ὅρκῳ , ἅμα τε λύειν ἐκέλευσε , καὶ ἅμα πληροῦν τὰ λυόμενα ἑτέροις λίθοις μικροῖς . Καὶ νῦν ἐστὶν ἰδεῖν ἔν τισι τοῦ τείχους μέρεσιν , ὅπως τοῖς μεγίστοις καὶ θαυμαστοῖς λίθοις ἡ τότε γενομένη εὐτελὴς οἰκοδομὴ ἐπίκειται . Τοσαῦτα καὶ περὶ τοῦ Χαλκηδονίων τείχους εἰρήσθω μοι .
Lemmas: περι ὁ εὑρίσκω χρησμός ἐν λίθος γλύφω : ὅτε ὁ Χαλκηδών τεῖχος λύω κατά ὀργή ὁ βασιλεύς Οὐάλης . ὁ μέντοι βασιλεύς Χαλκηδών , ὁ κατά ἀντικρύ Βυζάντιον πόλις , ὁ τεῖχος λύω προστάσσω . ὄμνυμι γάρ οὗτος ποιέω , νικάω ὁ τύραννος , ὅτι Χαλκηδόνιος ὁ τύραννος προστίθημι αἰσχρῶς αὐτός περιυβρίζω , καί ὁ πύλη ὁ πόλις πρόσειμι ἀποκλείω . ὁ μέν οὖν τεῖχος κελεύω ὁ βασιλεύς λύω : καί ὁ λίθος εἰς ὁ Κωνσταντινούπολις δημόσιος λουτρόν μεταφέρω , ὅς προσωνυμία Κωνσταντιανός . εὑρίσκω δέ ἐν εἷς ὁ λίθος ἐπιγράφω χρησμός , ὅς κρύπτω μέν ἐκ παλαιός , τότε δέ φανερός γίγνομαι , δηλόω , ὡς ἡνίκα δαψιλής ὕδωρ ὑπάρχω ὁ πόλις , τότε ὁ μέν τεῖχος λουτρόν ὑπουργέω : μυρίος δέ φῦλον βάρβαρος , κατατρέχω ὁ Ῥωμαῖος γῆ καί πολύς χαλεπός δράω , τελευταῖος καί αὐτός φθείρω . οὐδείς δέ κωλύω φιλομαθία ἕνεκα καί ὁ χρησμός ἐνταῦθα προστίθημι : ἀλλά ὅτε δή νύμφη δροσερός κατά Ἄστυ χορεία τέρπω ἵστημι εὐστεφής κατά ἀγυιά , καί τεῖχος λουτρόομαι πολύστονος εἰμί ἄλκαρ : δή τότε μυρίος φῦλον πολυσπερής ἄνθρωπος , Ἄγριος , μαργαίνω , κακός ἐπιειμένα ἀλκή , Ἴστρος καλλίρους πόρος διαβαίνω σύν αἰχμή , καί Σκυθικός ὄλλυμι χώρα καί Μυσίς γαῖα , Θράκιος δέ ἐπιβαίνω σύν ἐλπίς μαίνομαι , αὐτός ἄν βίοτος τέλος , καί πότμος ἐφέπω . οὗτος μέν οὖν ὁ χρησμός . συμβαίνω δέ μετά χρόνος ὁ ὁλκός ὁ ὕδωρ ὑπό Οὐάλης κατασκευάζω δαψιλής παρέχω ὁ Κωνσταντινούπολις ὁ ὕδωρ : καί τότε ὁ βαρβαρικός κινέω , ὡς ὕστερος λέγω . ὁ μέντοι χρησμός καί κατά ἄλλος τρόπος συμπίπτω ἐκλαμβάνω : ὁ Υδραγωγού γάρ εἰσάγω εἰς ὁ πόλις , Κλέαρχος , ἔπαρχος εἰμί ὁ πόλις , ὑδρεῖον μέγας κατασκευάζω ἐν ὁ νῦν Θεοδόσιος ἀγορά καλέω , ὅς φημίζω δαψιλής ὕδωρ . ἐπί ὅς ἑορτή ἱλαρός ἄγω ὁ πόλις : καί οὗτος εἰμί ὁ λέγω ὁ χρησμός , ὁ , χορεία τέρπω ἵστημι εὐστεφής κατά ἄγυια . ἀλλά ὁ μέν κατά ὁ χρησμός μικρός ὕστερος γίγνομαι : τότε δέ λύω , Κωνσταντινουπολίτης παρακαλέω ὁ βασιλεύς παύω ὁ ὁ τεῖχος κατάλυσις . συμπαρακαλέω δέ καί ὁ ἐκ Βιθυνία πάρειμι ἐν ὁ Κωνσταντινούπολις Νικομηδεύς τε καί ὁ ἐνοικέω ὁ Νίκαια . ὁ δέ βασιλεύς περιοργής εἰμί μόλις μέν δέχομαι ὁ ἱκετεύω ὁ δέησις : ἀφοσιόω δέ ὁ Ὅρκος , ἅμα τε λύω κελεύω , καί ἅμα πληρόω ὁ λύω ἕτερος λίθος μικρός . καί νῦν εἰμί ὁράω ἐν τις ὁ τεῖχος μέρος , ὅπως ὁ μέγας καί θαυμαστός λίθος ὁ τότε γίγνομαι εὐτελής οἰκοδομή ἐπίκειμαι . τοσοῦτος καί περί ὁ Χαλκηδόνιος τεῖχος εἴρω ἐγώ .