socrates-scholasticus.historia-ecclesiastica-2 1.24
Περὶ τῆς γενομένης συνόδου ἐν Ἀντιοχείᾳ , ἣ καθεῖλεν Εὐστάθιον τὸν Ἀντιοχείας ἐπίσκοπον : ἐφ̓ ᾧ στάσεως γενομένης , μικροῦ ἀνετράπη ἡ πόλις . Σύνοδον οὖν ἐν Ἀντιοχείᾳ ποιήσαντες , καθαιροῦσιν Εὐστάθιον , ὡς τὰ Σαβελλίου μᾶλλον φρονοῦντα , ἢ ἅπερ ἡ ἐν Νικαίᾳ σύνοδος ἐδογμάτισεν : ὡς μὲν οὖν τινες φασὶν , δἰ ἄλλας οὐκ ἀγαθὰς αἰτίας : φανερῶς γὰρ οὐκ εἰρήκασι . Τοῦτο δὲ ἐπὶ πάντων εἰώθασι τῶν καθαιρουμένων ποιεῖν οἱ ἐπίσκοποι , κατηγοροῦντες μὲν καὶ ἀσεβεῖν λέγοντες , τὰς δὲ αἰτίας τῆς ἀσεβείας οὐ προστιθέντες . Ὅτι μέντοι ὡς Σαβελλίζοντα καθεῖλον Εὐστάθιον , Κύρου τοῦ Βεροίας ἐπισκόπου κατηγοροῦντος αὐτοῦ , Γεώργιος ὁ Λαοδικείας τῆς ἐν Συρίᾳ ἐπίσκοπος , εἷς ὢν τῶν μισούντων τὸ ὁμοούσιον , ἐν τῷ ἐγκωμίῳ τῷ εἰς Εὐσέβιον τὸν Ἐμισηνὸν ἔγραψεν [ εἰρηκέναι ] . Καὶ περὶ μὲν τοῦ Ἐμισηνοῦ Εὐσεβίου κατὰ χώραν ἐροῦμεν . Γεώργιος δὲ περὶ Εὐσταθίου γράφει : φάσκων γὰρ Εὐστάθιον ὑπὸ τοῦ Κύρου κατηγορεῖσθαι ὡς Σαβελλίζοντα , αὖθις τὸν Κῦρον ἐπὶ τοῖς αὐτοῖς ἁλόντα καθῃρῆσθαι φησί . Καὶ πῶς οἷόν τε , Κῦρον τὰ Σαβελλίου φρονοῦντα κατηγορεῖν Εὐσταθίου ὡς Σαβελλίζοντος ; Ἔοικεν οὖν Εὐστάθιον δἰ ἑτέρας καθῃρῆσθαι προφάσεις . Τότε δὲ ἐν τῇ Ἀντιοχείᾳ δεινὴ στάσις ἐπὶ τῇ αὐτοῦ καθαιρέσει γεγένηται : καὶ μετὰ ταῦτα πολλάκις περὶ ἐπιλογῆς ἐπισκόπου τοσοῦτος ἐξήφθη πυρσὸς , ὡς μικροῦ δεῆσαι τὴν πᾶσαν ἀνατραπῆναι πόλιν , εἰς δύο τμήματα διαιρεθέντος τοῦ λαοῦ : τῶν μὲν Εὐσέβιον τὸν Παμφίλου ἐκ τῆς ἐν Παλαιστίνῃ Καισαρείας μεταφέρειν φιλονεικούντων ἐπὶ τὴν Ἀντιόχειαν , τῶν δὲ σπευδόντων ἐπαναγαγεῖν Εὐστάθιον . Συνελαμβάνετο δὲ ἑκατέρῳ μέρει καὶ τὸ κοινὸν τῆς πόλεως : καὶ στρατιωτικὴ χεὶρ , ὡς κατὰ πολεμίων κεκίνητο , ὡς καὶ ξιφῶν μέλλειν ἅπτεσθαι , εἰ μὴ ὁ Θεός τε καὶ ὁ παρὰ τοῦ βασιλέως φόβος τὰς ὁρμὰς τοῦ πλήθους ἀνέστειλεν . Ὁ μὲν γὰρ βασιλεὺς δἰ ἐπιστολῶν τὰ γεγενημένα καὶ τὰς στάσεις κατέπαυσεν , Εὐσέβιος δὲ παραιτησάμενος : ἐφ̓ ᾧ καὶ θαυμάσας αὐτὸν ὁ βασιλεὺς , γράφει τε αὐτῷ καὶ τὴν πρόθεσιν αὐτοῦ ἐπαινέσας , μακάριον ἀποκαλεῖ , ὅτι οὐ μιᾶς πόλεως , ἀλλὰ πάσης σχεδὸν τῆς οἰκουμένης ἐπίσκοπος ἄξιος εἶναι ἐκρίθη . Ἐφεξῆς οὖν ἐπὶ ἔτη ὀκτὼ λέγεται τὸν ἐν Ἀντιοχείᾳ θρόνον τῆς ἐκκλησίας σχολάσαι : ὀψὲ δέ ποτε σπουδῇ τῶν τὴν ἐν Νικαίᾳ πίστιν παρατρέπειν σπουδαζόντων , χειροτονεῖται Εὐφρόνιος . Τοσαῦτα μὲν περὶ τῆς συνόδου , ἣ κατὰ τὴν Ἀντιόχειαν δἰ Εὐστάθιον γέγονεν , ἱστορείσθω . Μετὰ ταῦτα δὲ εὐθὺς καὶ ὁ τὴν Βηρυτὸν μὲν πάλαι καταλιπὼν Εὐσέβιος , τότε δὲ τῆς ἐν Νικομηδείᾳ κρατῶν ἐκκλησίας , σπουδὴν ἔθετο σὺν τοῖς ἀμφ̓ αὐτὸν , Ἄρειον καταγαγεῖν εἰς τὴν Ἀλεξάνδρειαν : πῶς δὲ ἐξίσχυσαν τοῦτο κατεργάσασθαι , καὶ πῶς ἐπείσθη ὁ βασιλεὺς εἰς πρόσωπον δέξασθαι Ἄρειον καὶ τὸν σὺν αὐτῷ Εὐζώϊον , ἤδη λεκτέον .
Lemmas: περι ὁ γίγνομαι σύνοδος ἐν Ἀντιόχεια , ὅς καθαιρέω Εὐστάθιος ὁ Ἀντιόχεια ἐπίσκοπος : ἐπί ὅς στάσις γίγνομαι , μικρός ἀνατρέπω ὁ πόλις . Σύνοδος οὖν ἐν Ἀντιόχεια ποιέω , καθαιρέω Εὐστάθιος , ὡς ὁ Σαβέλλιος μᾶλλον φρονέω , ἢ ὅσπερ ὁ ἐν Νίκαια σύνοδος δογματίζω : ὡς μέν οὖν τις φημί , διά ἄλλος οὐ ἀγαθός αἴτιος : φανερῶς γάρ οὐ εἴρω . οὗτος δέ ἐπί πᾶς εἴωθα ὁ καθαιρέω ποιέω ὁ ἐπίσκοπος , κατηγορέω μέν καί ἀσεβέω λέγω , ὁ δέ αἴτιος ὁ ἀσέβεια οὖον προστίθημι . ὅτι2 μέντοι ὡς Σαβελλίζω καθαιρέω Εὐστάθιος , Κῦρος ὁ Βέροια ἐπίσκοπος κατηγορέω αὐτός , Γεώργιος ὁ Λαοδίκεια ὁ ἐν Συρία ἐπίσκοπος , εἷς εἰμί ὁ μισέω ὁ ὁμοούσιος , ἐν ὁ ἐγκώμιον ὁ εἰς Εὐσέβιος ὁ Ἐμεσηνός γράφω [ εἴρω ] . καί περί μέν ὁ Ἐμεσηνός Εὐσέβιος κατά χώρα εἴρω . Γεώργιος δέ περί Εὐστάθιος γράφω : φάσκω γάρ Εὐστάθιος ὑπό ὁ Κῦρος κατηγορέω ὡς Σαβελλίζω , αὖθις ὁ Κῦρος ἐπί ὁ αὐτός ἁλίσκομαι καθαιρέω φημί . καί πῶς οἷος τε , Κῦρος ὁ Σαβέλλιος φρονέω κατηγορέω Εὐστάθιος ὡς Σαβελλίζω ; ἔοικα οὖν Εὐστάθιος διά ἕτερος καθαιρέω πρόφασις . τότε δέ ἐν ὁ Ἀντιόχεια δεινός στάσις ἐπί ὁ αὐτός καθαίρεσις γίγνομαι : καί μετά οὗτος πολλάκις περί ἐπιλογή ἐπίσκοπος τοσοῦτος ἐξάπτω πυρσός , ὡς μικρός δήω ὁ πᾶς ἀνατρέπω πόλις , εἰς δύο τμῆμα διαιρέω ὁ λαός : ὁ μέν Εὐσέβιος ὁ Πάμφιλος ἐκ ὁ ἐν Παλαιστίνη Καισάρεια μεταφέρω φιλονεικέω ἐπί ὁ Ἀντιόχεια , ὁ δέ σπεύδω ἐπανάγω Εὐστάθιος . συλλαμβάνω δέ ἑκάτερος μέρος καί ὁ κοινός ὁ πόλις : καί στρατιωτικός χείρ , ὡς κατά πολέμιος κινέω , ὡς καί ξίφος μέλλω ἅπτω , εἰμί μή ὁ Θεός τε καί ὁ παρά ὁ βασιλεύς φόβος ὁ ὁρμή ὁ πλῆθος ἀναστέλλω . ὁ μέν γάρ βασιλεύς διά ἐπιστολή ὁ γίγνομαι καί ὁ στάσις καταπαύω , Εὐσέβιος δέ παραιτέομαι : ἐπί ὅς καί θαυμάζω αὐτός ὁ βασιλεύς , γράφω τε αὐτός καί ὁ πρόθεσις αὐτός ἐπαινέω , μακάριος ἀποκαλέω , ὅτι οὖον εἷς πόλις , ἀλλά πᾶς σχεδόν ὁ οἰκέω ἐπίσκοπος ἄξιος εἰμί κρίνω . ἐφεξῆς οὖν ἐπί ἔτος ὀκτώ λέγω ὁ ἐν Ἀντιόχεια θρόνος ὁ ἐκκλησία σχολάζω : ὀψέ δέ ποτός σπουδή ὁ ὁ ἐν Νίκαια πίστις παρατρέπω σπουδάζω , χειροτονέω Εὐφρόνιος . τοσοῦτος μέν περί ὁ σύνοδος , ὅς κατά ὁ Ἀντιόχεια διά Εὐστάθιος γίγνομαι , ἱστορέω . μετά οὗτος δέ εὐθύς καί ὁ ὁ Βηρυτός μέν πάλαι καταλείπω Εὐσέβιος , τότε δέ ὁ ἐν Νικομήδεια κράτος ἐκκλησία , σπουδή τίθημι σύν ὁ ἀμφι αὐτός , Ἄρειος κατάγω εἰς ὁ Ἀλεξάνδρεια : πῶς δέ ἐξισχύω οὗτος κατεργάζομαι , καί πῶς πείθω ὁ βασιλεύς εἰς πρόσωπον δέχομαι Ἄρειος καί ὁ σύν αὐτός Εὔζωος , ἤδη λεκτέος .