socrates-scholasticus.historia-ecclesiastica-2 7.13
Περὶ τῆς ἐν Ἀλεξανδρείᾳ γενομένης μάχης μεταξὺ Χριστιανῶν καὶ Ἰουδαίων , καὶ τῆς τοῦ ἐπισκόπου Κυρίλλου πρὸς τὸν ὕπαρχον Ὀρέστην διαφορᾶς . Ὑπὸ δὲ τὸν αὐτὸν τοῦτον χρόνον καὶ τὸ Ἰουδαίων ἔθνος τῆς Ἀλεξανδρείας ἐξελαθῆναι ὑπὸ τοῦ ἐπισκόπου Κυρίλλου συνέβη δἰ αἰτίαν τοιάνδε . Ὁ Ἀλεξανδρέων δῆμος πλέον τῶν ἄλλων δήμων χαίρει ταῖς στάσεσιν : εἰ δέ ποτε καὶ προφάσεως ἐπιλάβηται , εἰς ἀφόρητα καταστρέφει κακά : δίχα γὰρ αἵματος οὐ παύεται τῆς ὁρμῆς . Ἔτυχε δὲ τότε στασιάζειν αὐτὸ τὸ πλῆθος πρὸς ἑαυτὸ οὐ δἰ ἀναγκαίαν τινὰ πρόφασιν , ἀλλὰ διὰ τὸ ἐπιπολάζον ἁπάσαις ταῖς πόλεσι κακὸν , φημὶ δὴ τὸ σπουδάζειν περὶ τοὺς ὀρχηστάς . Ἐπειδὴ γὰρ ἐν ἡμέρᾳ σαββάτου ὀρχούμενος πλείονας ὄχλους συνήθροιζε , τῷ Ἰουδαίους ἀργοῦντας ἐν αὐτῇ , μὴ τῇ ἀκροάσει τοῦ νόμου ἀλλὰ τοῖς θεατρικοῖς σχολάζειν , ἐπίμαχος τοῖς τοῦ δήμου μέρεσιν ἡ ἡμέρα κατέστη . Καὶ τούτου τρόπον τινὰ ὑπὸ τοῦ ὑπάρχου τῆς Ἀλεξανδρείας ἐν τάξει καταστάντος , οὐδὲν ἧττον ἔμειναν οἱ Ἰουδαῖοι τοῖς τοῦ ἑτέρου μέρους ἀντιπαθοῦντες : καὶ ἀεὶ μὲν πολέμιοι πανταχοῦ τοῖς Χριστιανοῖς καθεστῶτες , ἔτι δὲ πλέον διὰ τοὺς ὀρχηστὰς ἐκπεπολέμωντο καθ̓ ἑαυτῶν . Καὶ δὴ τότε Ὀρέστου τοῦ τῆς Ἀλεξανδρείας ἐπάρχου πολιτείαν ἐν τῷ θεάτρῳ ποιοῦντος,—οὕτω δὲ ὀνομάζειν εἰώθασιν τὰς δημοτικὰς διατυπώσεις,—παρῆσαν καὶ τοῦ ἐπισκόπου Κυρίλλου οἱ σπουδασταὶ , τὰς γινομένας παρὰ τοῦ ἐπάρχου διατυπώσεις γνῶναι βουλόμενοι . Ἦν δὲ ἐν αὐτοῖς τις ἀνὴρ ὀνόματι Ἱέραξ , ὃς γραμμάτων μὲν τῶν πεζῶν διδάσκαλος ἦν , διάπυρος δὲ ἀκροατὴς τοῦ ἐπισκόπου Κυρίλλου καθεστὼς , καὶ περὶ τὸ κρότους ἐν ταῖς διδασκαλίαις αὐτοῦ ἐγείρειν ἦν σπουδαιότατος . Τοῦτον τοίνυν τὸν Ἱέρακα τὸ πλῆθος τῶν Ἰουδαίων ἐν τῷ θεάτρῳ θεασάμενοι κατεβόων εὐθὺς , ὡς δι οὐδὲν ἄλλο παραβάλλει τῷ θεάτρῳ , ἢ ἵνα στάσιν τῷ δήμῳ ἐμβάλοι.’ Ὀρέστης δὲ καὶ πρότερον μὲν ἐμίσει τὴν δυναστείαν τῶν ἐπισκόπων , ὅτι παρῃροῦντο πολὺ τῆς ἐξουσίας τῶν ἐκ βασιλέως ἄρχειν τεταγμένων : μάλιστα δὲ ὅτι καὶ ἐποπτεύειν αὐτοῦ τὰς διατυπώσεις Κύριλλος ἐβούλετο : ἁρπάσας οὖν τὸν Ἱέρακα δημοσίᾳ ἐν τῷ θεάτρῳ βασάνοις ὑπέβαλλεν . Τοῦτο γνοὺς ὁ Κύριλλος μεταπέμπεται τοὺς Ἰουδαίων πρωτεύοντας , καὶ ὅσα εἰκὸς , εἰ μὴ παύσαιντο κατὰ Χριστιανῶν στασιάζοντες , διηπείλησε . Τὸ δὲ πλῆθος τῶν Ἰουδαίων τῆς ἀπειλῆς αἰσθόμενον φιλονεικότερον γέγονε : καὶ μηχανὰς ἐπενόουν ἐπὶ βλάβῃ τῶν Χριστιανῶν , ὧν τὴν κορυφαιοτάτην καὶ αἰτίαν τοῦ ἐξελαθῆναι αὐτοὺς τῆς Ἀλεξανδρείας γενομένην διηγήσομαι . Σύνθεμα δόντες ἑαυτοῖς , δακτυλίου φόρεμα ἐκ φοίνικος γεγονὸς φλοιοῦ θαλλοῦ , νυκτομαχίαν κατὰ τῶν Χριστιανῶν ἐπενόησαν . Καὶ ἐν μιᾷ τῶν νυκτῶν κηρύσσειν κατὰ τὰ κλίματα τῆς πόλεως τινὰς παρεσκεύασαν βοῶντας , ὡς ἡ ἐπώνυμος Ἀλεξάνδρου ἐκκλησία πᾶσα πυρὶ καίοιτο . Τοῦτο ἀκούσαντες Χριστιανοὶ ἄλλος ἀλλαχόθεν συνέτρεχεν , ὡς τὴν ἐκκλησίαν περισώσοντες : οἵτε Ἰουδαῖοι εὐθὺς ἐπετίθεντο καὶ ἀπέσφαττον ἀλλήλων μὲν ἀπεχόμενοι , δεικνύντες τοὺς δακτυλίους : τοὺς δὲ προσπίπτοντας τῶν Χριστιανῶν ἀναιροῦντες . Γενομένης δὲ ἡμέρας , οὐκ ἐλάνθανον οἱ τὸ ἄγος ἐργασάμενοι : ἐφ̓ ᾧ κινηθεὶς ὁ Κύριλλος σὺν πολλῷ πλήθει ἐπὶ τὰς συναγωγὰς τῶν Ἰουδαίων παραγενόμενος,—οὕτω γὰρ τοὺς εὐκτηρίους αὐτῶν ὀνομάζουσι τόπους,—τὰς μὲν ἀφαιρεῖται , τοὺς δὲ ἐξελαύνει τῆς πόλεως , καὶ τὰς οὐσίας αὐτῶν διαρπαγῆναι ὑπὸ τοῦ πλήθους ἀφείς . Οἱ μὲν οὖν Ἰουδαῖοι , ἐκ τῶν Ἀλεξάνδρου τοῦ Μακεδόνος χρόνων οἰκήσαντες τὴν πόλιν , τότε αὐτῆς γυμνοὶ ἅπαντες ἀπανέστησαν , καὶ ἄλλοι ἀλλαχοῦ διεσπάρησαν . Ἀδαμάντιος δὲ ἰατρικῶν λόγων σοφιστὴς , ἐπὶ τὴν Κωνσταντινούπολιν ὁρμήσας , καὶ τῷ ἐπισκόπῳ προσφυγὼν Ἀττικῷ , ἐπαγγειλάμενός τε Χριστιανίζειν αὖθις ὑστέρῳ χρόνῳ τὴν Ἀλεξάνδρειαν ᾤκησεν . Ὁ τοίνυν τῆς Ἀλεξανδρέων ἔπαρχος Ὀρέστης σφόδρα ἐπὶ τῷ γενομένῳ ἐχαλέπῃνε : καὶ πένθος μέγα ἐτίθετο τηλικαύτην πόλιν οὕτως ἄρδην τοσούτων ἐκκενωθῆναι ἀνθρώπων : διὸ καὶ τὰ γενόμενα ἀνέφερε βασιλεῖ . Κύριλλος δὲ καὶ αὐτὸς τὰς Ἰουδαίων πλημμελείας γνωρίμους καθιστῶν βασιλεῖ οὐδὲν ἧττον καὶ περὶ φιλίας πρὸς Ὀρέστην ἐπρεσβεύετο : τοῦτο γὰρ ὁ λαὸς τῶν Ἀλεξανδρέων αὐτὸν ποιεῖν κατηνάγκαζεν . Ἐπεὶ δὲ τοὺς περὶ φιλίας λόγους Ὀρέστης οὐ προσεδέχετο , τὴν βίβλον τῶν εὐαγγελίων ὁ Κύριλλος προΐσχετο , διὰ ταύτης γοῦν καταιδέσειν τὸν Ὀρέστην ἡγούμενος . Ὡς δὲ οὐδὲ τούτῳ τῷ τρόπῳ ὁ Ὀρέστης ἐμαλάσσετο , ἀλλ̓ ἔμενε μεταξὺ αὐτῶν ἄσπονδος πόλεμος , τάδε ἐπισυνέβη γενέσθαι .
Lemmas: περι ὁ ἐν Ἀλεξάνδρεια γίγνομαι μάχη μεταξύ Χριστιανός καί Ἰουδαῖος , καί ὁ ὁ ἐπίσκοπος Κύριλλος πρός ὁ ὕπαρχος Ὀρέστης διαφορά . ὑπό δέ ὁ αὐτός οὗτος χρόνος καί ὁ Ἰουδαῖος ἔθνος ὁ Ἀλεξάνδρεια ἐξελαύνω ὑπό ὁ ἐπίσκοπος Κύριλλος συμβαίνω διά αἴτιος τοιόσδε . ὁ Ἀλεξανδρεύς δῆμος πλέω ὁ ἄλλος δῆμος χαίρω ὁ στάσις : εἰμί δέ ποτός καί πρόφασις ἐπιλαμβάνω , εἰς ἀφόρητος καταστρέφω κακός : δίχα γάρ αἷμα οὖον παύω ὁ ὁρμή . Ἐτυχάνω δέ τότε στασιάζω αὐτός ὁ πλῆθος πρός ἑαυτοῦ οὖον διά ἀναγκαῖος τις πρόφασις , ἀλλά διά ὁ ἐπιπολάζω ἅπας ὁ πόλις κακός , φημί δή ὁ σπουδάζω περί ὁ ὀρχηστής . ἐπεί γάρ ἐν ἡμέρα σάββατον ὀρχέομαι πλείων ὄχλος συναθροίζω , ὁ Ἰουδαῖος ἀργέω ἐν αὐτός , μή ὁ ἀκροάομαι ὁ νόμος ἀλλά ὁ θεατρικός σχολάζω , ἐπίμαχος ὁ ὁ δῆμος μέρος ὁ ἡμέρα καθίστημι . καί οὗτος τρόπος τις ὑπό ὁ ὑπάρχω ὁ Ἀλεξάνδρεια ἐν τάξις καθίστημι , οὐδείς κακός μένω ὁ Ἰουδαῖος ὁ ὁ ἕτερος μέρος ἀντιπαθέω : καί ἀεί μέν πολέμιος πανταχοῦ ὁ Χριστιανός καθίστημι , ἔτι δέ πλέω διά ὁ ὀρχηστής ἐκπολεμόω κατά ἑαυτοῦ . καί δή τότε Ὀρέστης ὁ ὁ Ἀλεξάνδρεια ἔπαρχος πολιτεία ἐν ὁ θέατρον ποιέω δέ ὀνομάζω εἴωθα ὁ δημοτικός διατυπόω καί ὁ ἐπίσκοπος Κύριλλος ὁ σπουδαστής , ὁ γίγνομαι παρά ὁ ἔπαρχος διατύπωσις γιγνώσκω βούλομαι . ἦς δέ ἐν αὐτός τις ἀνήρ ὄνομα Ἱέραξ , ὅς γράμμα μέν ὁ πεζός διδάσκαλος εἰμί , διάπυρος δέ ἀκροατής ὁ ἐπίσκοπος Κύριλλος καθίστημι , καί περί ὁ κρότος ἐν ὁ διδασκαλία αὐτός ἐγείρω εἰμί σπουδαῖος . οὗτος τοίνυν ὁ Ἱέραξ ὁ πλῆθος ὁ Ἰουδαῖος ἐν ὁ θέατρον θεάομαι καταβοάω εὐθύς , ὡς Ζεύς οὐδείς ἄλλος παραβάλλω ὁ θέατρον , ἢ ἵνα στάσις ὁ δῆμος ἐμβάλλω Ὀρέστης δέ καί πρότερος μέν μισέω ὁ δυναστεία ὁ ἐπίσκοπος , ὅτι παραιρέω πολύς ὁ ἐξουσία ὁ ἐκ βασιλεύς ἄρχω τάσσω : μάλιστα δέ ὅτι καί ἐποπτεύω αὐτός ὁ διατύπωσις Κύριλλος βούλομαι : ἁρπάζω οὖν ὁ Ἱέραξ δημόσιος ἐν ὁ θέατρον βάσανος ὑποβάλλω . οὗτος γιγνώσκω ὁ Κύριλλος μεταπέμπω ὁ Ἰουδαῖος πρωτεύω , καί ὅσος εἰκός , εἰμί μή παύω κατά Χριστιανός στασιάζω , διαπειλέω . ὁ δέ πλῆθος ὁ Ἰουδαῖος ὁ ἀπειλή αἰσθάνομαι φιλόνεικος γίγνομαι : καί μηχανή ἐπινοέω ἐπί βλάβη ὁ Χριστιανός , ὅς ὁ κορυφαῖος καί αἴτιος ὁ ἐξελαύνω αὐτός ὁ Ἀλεξάνδρεια γίγνομαι διηγέομαι . σύνθεμα δίδωμι ἑαυτοῦ , δακτύλιος φόρημα ἐκ Φοῖνιξ γίγνομαι φλόος θαλλός , νυκτομαχία κατά ὁ Χριστιανός ἐπινοέω . καί ἐν εἷς ὁ νύξ κηρύσσω κατά ὁ κλίμα ὁ πόλις τις παρασκευάζω βοῦς , ὡς ὁ ἐπώνυμος Ἀλέξανδρος ἐκκλησία πᾶς πῦρ καίω . οὗτος ἀκούω Χριστιανός ἄλλος ἀλλαχόθεν συντρέχω , ὡς ὁ ἐκκλησία περισῴζω : ὅστε Ἰουδαῖος εὐθύς ἐπιτίθημι καί ἀποσφάζω ἀλλήλων μέν ἀπέχω , δείκνυμι ὁ δακτύλιος : ὁ δέ προσπίπτω ὁ Χριστιανός ἀναιρέω . γίγνομαι δέ ἡμέρα , οὐ λανθάνω ὁ ὁ ἄγος ἐργάζομαι : ἐπί ὅς κινέω ὁ Κύριλλος σύν πολύς πλῆθος ἐπί ὁ συναγωγή ὁ Ἰουδαῖος παραγίγνομαι γάρ ὁ εὐκτήριος αὐτός ὀνομάζω τόπους,—τὰς μέν ἀφαιρέω , ὁ δέ ἐξελαύνω ὁ πόλις , καί ὁ οὐσία αὐτός διαρπάζω ὑπό ὁ πλῆθος ἀφίημι . ὁ μέν οὖν Ἰουδαῖος , ἐκ ὁ Ἀλέξανδρος ὁ Μακεδών χρόνος οἰκέω ὁ πόλις , τότε αὐτός γυμνός ἅπας ἀπανίστημι , καί ἄλλος ἀλλαχοῦ διασπείρω . Ἀδαμάντιος δέ ἰατρικός λόγος Σοφιστὴς , ἐπί ὁ Κωνσταντινούπολις ὁρμάω , καί ὁ ἐπίσκοπος προσφεύγω Ἀττικός , ἐπαγγέλλω τε χριστιανίζω αὖθις ὕστερος χρόνος ὁ Ἀλεξάνδρεια οἰκέω . ὁ τοίνυν ὁ Ἀλεξανδρεύς ἔπαρχος Ὀρέστης σφόδρα ἐπί ὁ γίγνομαι χαλεπαίνω : καί πένθος μέγας τίθημι τηλικόσδε πόλις οὕτως ἄρδην τοσοῦτος ἐκκενόω ἄνθρωπος : διό καί ὁ γίγνομαι ἀναφέρω βασιλεύς . Κύριλλος δέ καί αὐτός ὁ Ἰουδαῖος πλημμέλεια γνώριμος καθιστάω βασιλεύς οὐδείς κακός καί περί φίλιος πρός Ὀρέστης πρεσβεύω : οὗτος γάρ ὁ λαός ὁ Ἀλεξανδρεύς αὐτός ποιέω καταναγκάζω . ἐπεί δέ ὁ περί φίλιος λόγος Ὀρέστης οὖον προσδέχομαι , ὁ Βίβλος ὁ εὐαγγέλιον ὁ Κύριλλος προΐσχω , διά οὗτος γοῦν καταιδέω ὁ Ὀρέστης ἡγέομαι . ὡς δέ οὐδέ οὗτος ὁ τρόπος ὁ Ὀρέστης μαλάσσω , ἀλλά μένω μεταξύ αὐτός ἄσπονδος πόλεμος , ὅδε ἐπισυμβαίνω γίγνομαι .