socrates-scholasticus.historia-ecclesiastica-2 5.23
Περὶ τῶν ἐν Κωνσταντινουπόλει Ἀρειανῶν , τῶν καὶ Ψαθυριανῶν μετονομασθέντων . Γίγνονται δὲ καὶ ἐν Ἀρειανοῖς διαιρέσεις δἰ αἰτίαν τοιαύτην : αἱ καθ̓ ἑκάστην παῤ αὐτοῖς ἐριστικαὶ ζητήσεις εἰς ἄτοπά τινα τοὺς λόγους αὐτῶν προήγαγον . Ἐπεὶ γὰρ ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ πεπίστευται ὁ Θεὸς Πατὴρ εἶναι Υἱοῦ τοῦ Λόγου , ζήτημα ἐνέπεσεν εἰς αὐτοὺς , εἰ δύναται καὶ πρὸ τοῦ ὑποστῆναι τὸν Υἱὸν ὁ Θεὸς καλεῖσθαι Πατήρ ; Ἐπεὶ γὰρ τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον οὐκ ἐκ Πατρὸς γεννᾶσθαι , ἀλλ̓ ἐξ οὐκ ὄντων ὑποστῆναι ἐδόξαζον , περὶ τὸ πρῶτον καὶ ἀνωτάτω κεφάλαιον σφαλέντες εἰκότως περὶ ψιλοῦ ὀνόματος εἰς ἄτοπον φιλονεικίαν ἐξέπεσον . Δωρόθεος μὲν οὖν , ἐκ τῆς Ἀντιοχείας ὑπ’ αὐτῶν μετασταλεὶς , ἔλεγε μὴ δύνασθαι Πατέρα εἶναι ἢ καλεῖσθαι , μὴ ὑφεστῶτος Υἱοῦ . Μαρῖνος δὲ , ὃν ἐκ Θρᾴκης πρὸ Δωροθέου κεκλήκεισαν , εὐκαίρου δραξάμενος ἀφορμῆς , — ἐλυπεῖτο γὰρ ὅτι αὐτοῦ Δωρόθεος προεκέκριτο,—τοῦ ἐναντίου λόγου προΐστατο . Διὰ τοῦτο γίνεται εἰς αὐτοὺς διαίρεσις : καὶ χωρισθέντες διὰ τὸ προλεχθὲν λεξείδιον , κατ̓ ἰδίαν ἑκάτερος τὰς συναγωγὰς ἐποιοῦντο : τῶν ὑπὸ Δωρόθεον ταττομένων κατὰ τοὺς οἰκείους τόπους μεινάντων : οἱ δὲ ἀκολουθήσαντες Μαρίνῳ ἰδίους κατασκευάσαντες εὐκτηρίους οἴκους τὰς συναγωγὰς ἐποιοῦντο , λέγοντες τὸν Πατέρα ἀεὶ εἶναι Πατέρα , καὶ μὴ ὑφεστῶτος τοῦ Υἱοῦ . Ἐκαλοῦντο δὲ οὗτοι Ψαθυριανοὶ , ὅτι Θεόκτιστός τις ψαθυροπώλης , Σύρος τὸ γένος , διαπύρως τῷ λόγῳ τῷδε συνίστατο . Ἐπηκολούθησε δὲ αὐτοῖς καὶ Σεληνᾶς ὁ τῶν Γότθων ἐπίσκοπος , ἀνὴρ ἐπίμικτον ἔχων τὸ γένος : Γότθος μὲν ἦν ἐκ πατρὸς , Φρὺξ δὲ κατὰ μητέρα : καὶ διὰ τοῦτο ἀμφοτέραις ταῖς διαλέκτοις ἑτοίμως κατὰ τὴν ἐκκλησίαν ἐδίδασκε . Καὶ οὗτοι δὲ μικρὸν ὕστερον διῃρέθησαν , Μαρίνου πρὸς Ἀγάπιον διενεχθέντος , ὃν αὐτὸς εἰς ἐπισκοπὴν τῆς Ἐφέσου προεβέβλητο . Οὗτοι δὲ οὐ περὶ θρησκείας , ἀλλὰ περὶ προεδρίας μικροψυχήσαντες ἐπολέμουν ἀλλήλοις , τῶν Γότθων προσθεμένων τῷ Ἀγαπίῳ . Διὸ πολλοὶ τῶν ὑπ’ αὐτοῖς κληρικῶν , μισήσαντες τὴν ἐκ κενοδοξίας τεχθεῖσαν μάχην αὐτοῖς , ἀποστάντες αὐτῶν τῇ ὁμοουσίῳ πίστει προσέθεντο . Ἀρειανοὶ μὲν δὴ ἐπὶ τριακονταπέντε ἔτη χωρισθέντες ἀλλήλων , ὕστερον ἐπὶ τῆς βασιλείας τοῦ νέου Θεοδοσίου , κατὰ τὴν ὑπατείαν τοῦ στρατηλάτου Πλῖνθα , τῆς Ψαθυριανῶν ὄντος αἱρέσεως , πεισθέντες τῆς φιλονεικίας ἐπαύσαντο , καὶ ἡνώθησαν , ὥσπερ νόμον ὁρίσαντες , μηδέποτε μνημονεῦσαι τοῦ κεφαλαίου δἰ ὃ ἐχωρίζοντο . Τοῦτο δὲ ἐν μόνῃ τῇ Κωνσταντινουπόλει ποιῆσαι δεδύνηνται : οἱ γὰρ ἐν ταῖς ἄλλαις πόλεσιν , εἴπου καὶ τυγχάνουσιν ὄντες , ἐπιμένουσι χωριζόμενοι . Τοιαῦτα μὲν καὶ περὶ τῆς ἐν Ἀρειανοῖς διαιρέσεως .
Lemmas: περι ὁ ἐν Κωνσταντινούπολις Ἀρειανός , ὁ καί Ψαθυριανῶν μετονομάζω . γίγνομαι δέ καί ἐν Ἀρειανός διαίρεσις διά αἴτιος τοιοῦτος : ὁ κατά ἕκαστος παρά αὐτός ἐριστικός ζητέω εἰς ἄτοπος τις ὁ λόγος αὐτός προάγω . ἐπεί γάρ ἐν ὁ ἐκκλησία πιστεύω ὁ θεός πατήρ εἰμί υἱός ὁ Λόγος , ζήτημα ἐμπίπτω εἰς αὐτός , εἰμί δύναμαι καί πρό ὁ ὑφίστημι ὁ υἱός ὁ θεός καλέω Πατήρ ; ἐπεί γάρ ὁ ὁ Θεός Λόγος οὐ ἐκ πατήρ γεννάω , ἀλλά ἐκ οὐ εἰμί ὑφίστημι δοξάζω , περί ὁ πρῶτος καί ἄνω2 κεφάλαιος σφάλλω εἰκότως περί ψιλός ὄνομα εἰς ἄτοπος φιλονεικία ἐκπίπτω . Δωρόθεος μέν οὖν , ἐκ ὁ Ἀντιόχεια ὑπό αὐτός μεταστέλλω , λέγω μή δύναμαι πατήρ εἰμί ἢ καλέω , μή ὑφίστημι υἱός . Μαρῖνος δέ , ὅς ἐκ Θρᾴκη πρό Δωρόθεος καλέω , εὔκαιρος δράσσομαι ἀφορμή , — λυπέω γάρ ὅτι αὐτός Δωρόθεος προκρίνω ἐναντίος λόγος προΐστημι . Ζεύς οὗτος γίγνομαι εἰς αὐτός διαίρεσις : καί χωρίζω διά ὁ προλέγω λεξίδιον , κατά ἴδιος ἑκάτερος ὁ συναγωγή ποιέω : ὁ ὑπό Δωρόθεος τάσσω κατά ὁ οἰκεῖος τόπος μένω : ὁ δέ ἀκολουθέω Μαρῖνος ἴδιος κατασκευάζω εὐκτήριος οἶκος ὁ συναγωγή ποιέω , λέγω ὁ πατήρ ἀεί εἰμί πατήρ , καί μή ὑφίστημι ὁ υἱός . καλέω δέ οὗτος ψαθυριανοί , ὅτι θεόκτιστος τις ψαθυροπώλης , Σύρος ὁ γένος , διαπύρως ὁ λόγος ὅδε συνίστημι . ἐπακολουθέω δέ αὐτός καί Σεληνᾶς ὁ ὁ Γότθος ἐπίσκοπος , ἀνήρ ἐφίμικτος ἔχω ὁ γένος : Γότθος μέν εἰμί ἐκ πατήρ , Φρύξ δέ κατά μήτηρ : καί διά οὗτος ἀμφότερος ὁ διάλεκτος ἑτοίμως κατά ὁ ἐκκλησία διδάσκω . καί οὗτος δέ μικρός ὕστερος διαιρέω , Μαρῖνος πρός Ἀγάπιον διαφέρω , ὅς αὐτός εἰς ἐπισκοπή ὁ Ἔφεσος προβάλλω . οὗτος δέ οὖον περί θρησκεία , ἀλλά περί προεδρία μικροψυχέω πολεμέω ἀλλήλων , ὁ Γότθος προστίθημι ὁ Ἀγάπιος . Διὸ πολύς ὁ ὑπό αὐτός κληρικός , μισέω ὁ ἐκ κενοδοξία τίκτω μάχη αὐτός , ἀφίστημι αὐτός ὁ ὁμοούσιος πίστις προστίθημι . Ἀρειανός μέν δή ἐπί τριακονταπέντε ἔτος χωρίζω ἀλλήλων , ὕστερος ἐπί ὁ βασίλεια ὁ νέος Θεοδόσιος , κατά ὁ ὑπατεία ὁ στρατηλάτης Πλῖνθα , ὁ Ψαθυριανῶν εἰμί αἵρεσις , πείθω ὁ φιλονεικία παύω , καί ἑνόω , ὥσπερ νόμος ὁρίζω , μηδέποτε μνημονεύω ὁ κεφάλαιος διά ὅς χωρίζω . οὗτος δέ ἐν μόνος ὁ Κωνσταντινούπολις ποιέω δύναμαι : ὁ γάρ ἐν ὁ ἄλλος πόλις , εἶπον καί τυγχάνω εἰμί , ἐπιμένω χωρίζω . τοιοῦτος μέν καί περί ὁ ἐν Ἀρειανός διαίρεσις .