socrates-scholasticus.historia-ecclesiastica-2 2.16
Ὡς ὁ βασιλεὺς παρεσκεύασε διὰ Φιλίππου τοῦ ἐπάρχου ἐξωσθῆναι τὸν Παῦλον καὶ εἰς ἐξορίαν πεμφθῆναι , Μακεδόνιον δὲ ἐνθρονισθῆναι . Ὁ μέντοι βασιλεὺς Κωνστάντιος ἐν Ἀντιοχείᾳ διάγων , πυθόμενος πάλιν τὸν Παῦλον ἀπειληφέναι τὸν θρόνον , δἰ ὀργῆς ἐτίθετο τὸ γιγνόμενον . Πρόσταγμα οὖν ἔγγραφον ἀποστέλλει τῷ ἐπάρχῳ Φιλίππῳ , ὡς μείζονα μὲν τῶν ἄλλων ἀρχόντων τὴν ἐξουσίαν κεκληρωμένῳ , δευτέρῳ δὲ μετὰ βασιλέα χρηματίζοντι , ὅπως ἂν τὸν μὲν Παῦλον τῆς ἐκκλησίας ἐκβάλλῃ , ἀντεισάγῃ δὲ εἰς αὐτὴν Μακεδόνιον . Ὁ οὖν ἔπαρχος Φίλιππος , εὐλαβηθεὶς τὴν ἀπὸ τοῦ πλήθους στάσιν , τέχνῃ μετῆλθε τὸν Παῦλον : καὶ κρύπτει μὲν παῤ ἑαυτῷ τὴν τοῦ βασιλέως βουλήν : πλασάμενος δὲ δημοσίων πραγμάτων ποιεῖσθαι φροντίδα , πρόεισιν εἰς τὸ λουτρὸν τὸ δημόσιον ᾧ ἐπώνυμον Ζεύξιππος : κᾀκεῖθεν μεταπέμπεται μετὰ τιμῆς δῆθεν τὸν Παῦλον , ὡς ἀναγκαῖον ἐλθεῖν παῤ αὐτόν . Καὶ ἦλθεν : ἐπεὶ δὲ ἐκεῖνος ἦλθε μεταπεμφθεὶς , ἐπεδείκνυεν εὐθὺς ὁ ἔπαρχος τοῦ βασιλέως τὸ πρόσταγμα . Καὶ ὁ μὲν ἐπίσκοπος εὐγνωμόνως ἔφερε τὴν ἄκριτον καταδίκην . Ὁ δὲ , δείσας τοὺς περιεστηκότας καὶ τοῦ πλήθους τὴν ὁρμὴν,—καὶ γὰρ πολλοὶ συνεληλύθεισαν ἐκ φήμης ὑπόπτου περὶ τὸ δημόσιον,—ἐκφραγῆναι μίαν τοῦ λουτροῦ θυρίδα κελεύει : δἰ ἧς ἐπὶ τὰς βασιλικὰς αὐλὰς ἀπαχθεὶς ὁ Παῦλος , ἐμβληθείς τε εἰς πλοῖον ἐπὶ τοῦτο εὐτρεπισθὲν , ταχέως ἐπ’ ἐξορίαν ἐπέμπετο . Προσέταξέν τε ὁ ἔπαρχος ἐπὶ τὴν Μακεδονίας μητρόπολιν Θεσσαλονίκην ἐλθεῖν , ἧς καὶ ἐκ προγόνων ὁ Παῦλος ἐτύγχανεν ὢν , ἐν ᾗ τὰς διατριβὰς ποιεῖσθαι , ἀδεῶς τε ἐπιβαίνειν καὶ κατὰ τὰς ἄλλας τῶν ἐν Ἰλλυριοῖς πόλεις : μὴ μὴν ἐξεῖναι αὐτῷ ἐπὶ τὰ ἀνατολικὰ μέρη διαβῆναι . Ὁ μὲν οὖν Παῦλος , παρὰ προσδοκίαν ἐκβληθεὶς τῆς ἐκκλησίας ἐν ταὐτῷ καὶ τῆς πόλεως , μετὰ σπουδῆς ἀπήγετο . Ὁ δὲ τοῦ βασιλέως ἔπαρχος Φίλιππος ἐκ τοῦ δημοσίου ἐπὶ τὴν ἐκκλησίαν ἠπείγετο . Σὺν αὐτῷ δὲ ὡς ἐκ μηχανῆς τινος παρὼν ὁ Μακεδόνιος ἐν τῷ ὀχήματι σύνθρονος τῷ ἐπάρχῳ ἐν πᾶσιν ἐδείκνυτο : στρατιωτική τε χεὶρ ξιφήρης περὶ αὐτοὺς ἐτύγχανε . Δέος δὲ ἐντεῦθεν καταλαμβάνει τὰ πλήθη : καὶ πάντες εἰς τὴν ἐκκλησίαν συνέρρεον οἵ τε τῆς ὁμοουσίου πίστεως καὶ οἱ τοῦ Ἀρειανοῦ δόγματος , ἕκαστοι καταλαμβάνειν τὴν ἐκκλησίαν σπουδάζοντες . Ἐπεὶ δὲ ὁ ἔπαρχος ἅμα τῷ Μακεδονίῳ πλησίον τῆς ἐκκλησίας ἐγένετο , τότε δὴ ἄλογος φόβος καταλαμβάνει τὰ πλήθη , ἀλλὰ γὰρ καὶ τοὺς στρατιώτας αὐτούς . Ἐπεὶ γὰρ οἱ παρόντες ὄχλος ἦσαν πολὺς , πάροδος δὲ τῷ ἐπάρχῳ κατάγοντι τὸν Μακεδόνιον οὐδεμία ἐγίνετο , ὠθισμὸς παρὰ τῶν στρατιωτῶν ἐτολμᾶτο βίαιος . Ἐπεὶ δὲ συνωθούμενον τὸ πλῆθος διὰ τὴν στενοχωρίαν ὑποχωρεῖν οὐχ οἶόν τε ἦν , ἀνθίστασθαι τοὺς ὄχλους οἱ στρατιῶται νομίζοντες καὶ ἑκόντας κωλύειν τὴν πάροδον , γυμνοῖς τοῖς ξίφεσιν ὡς ἀντεπιόντες ἐκέχρηντο , καὶ δὴ καὶ τοῦ ἔργου εἴχοντο . Ἀπέθανον οὖν , ὡς λέγεται , περὶ τοὺς τρισχιλίους ἑκατὸν πεντήκοντα : οἱ μὲν ὑπὸ τῶν στρατιωτῶν σφαγέντες , οἱ δὲ ὑπὸ τοῦ πλήθους φθαρέντες . Ἐπὶ τοῖς τοιούτοις δὴ τοῖς κατορθώμασιν ὁ Μακεδόνιος , ὡς οὐδὲν φαῦλον πεπραχὼς , ἀλλὰ καθαρὸς καὶ ἀθῷος τῶν γενομένων τυγχάνων , ὑπὸ τοῦ ἐπάρχου μᾶλλον ἢ ὑπὸ ἐκκλησιαστικοῦ κανόνος ἐνθρονίζεται . Οὕτως μὲν οὖν Μακεδόνιος καὶ οἱ Ἀρειανοὶ διὰ τοσούτων φόνων τῆς ἐκκλησίας ἐκράτησαν . Κατὰ δὲ τὸν καιρὸν τοῦτον καὶ ὁ βασιλεὺς τὴν μεγάλην ἐκκλησίαν ἔκτιζεν , ἥτις Σοφία μὲν προσαγορεύεται νῦν : συνῆπται δὲ τῇ ἐπωνύμῳ Εἰρήνῃ , ἣν ὁ πατὴρ τοῦ βασιλέως μικρὰν οὖσαν τὸ πρότερον εἰς κάλλος καὶ μέγεθος ηὔξησε , καὶ νῦν εἰσὶν εἰς ἕνα περίβολον ἄμφω ὁρώμεναι μιᾶς τὴν προσωνυμίαν ἔχουσαι .
Lemmas: ὡς ὁ βασιλεύς παρασκευάζω διά Φίλιππος ὁ ἔπαρχος ἐξωθέω ὁ Παῦλος καί εἰς ἐξορία πέμπω , Μακεδ ́νιος δέ ἐνθρονίζω . ὁ μέντοι βασιλεύς Κωνστάντιος ἐν Ἀντιόχεια Διάγων , πυνθάνομαι πάλιν ὁ Παῦλος ἀπολαμβάνω ὁ θρόνος , διά ὀργή τίθημι ὁ γίγνομαι . πρόσταγμα οὖν ἔγγραφος ἀποστέλλω ὁ ἔπαρχος Φίλιππος , ὡς μείζων μέν ὁ ἄλλος ἄρχω ὁ ἐξουσία κληρόω , δύο δέ μετά βασιλεύς χρηματίζω , ὅπως εἄν ὁ μέν Παῦλος ὁ ἐκκλησία ἐκβάλλω , ἀντεισάγω δέ εἰς αὐτός Μακεδ ́νιος . ὁ οὖν ἔπαρχος Φίλιππος , εὐλαβέομαι ὁ ἀπό ὁ πλῆθος στάσις , τέχνη μετέρχομαι ὁ Παῦλος : καί κρύπτω μέν παρά ἑαυτοῦ ὁ ὁ βασιλεύς βουλή : πλάσσω δέ δημόσιος πρᾶγμα ποιέω φροντίς , πρόειμι εἰς ὁ λουτρόν ὁ δημόσιος ὅς ἐπώνυμος Ζεύξιππος : ᾀκεῖθεν μεταπέμπω μετά τιμή δῆθεν ὁ Παῦλος , ὡς ἀναγκαῖος ἔρχομαι παρά αὐτός . καί ἔρχομαι : ἐπεί δέ ἐκεῖνος ἔρχομαι μεταπέμπω , ἐπιδείκνυμι εὐθύς ὁ ἔπαρχος ὁ βασιλεύς ὁ πρόσταγμα . καί ὁ μέν ἐπίσκοπος εὐγνωμόνως φέρω ὁ ἄκριτος δίκη . ὁ δέ , δείδω ὁ περιίστημι καί ὁ πλῆθος ὁ ὁρμή γάρ πολύς συνέρχομαι ἐκ φήμη ὕποπτος περί ὁ δημόσιον,—ἐκφραγῆναι εἷς ὁ λουτρόν θυρίς κελεύω : διά ὅς ἐπί ὁ βασιλικός αὐλή ἀπάγω ὁ Παῦλος , ἐμβάλλω τε εἰς πλοῖον ἐπί οὗτος εὐτρεπίζω , ταχέως ἐπί ἐξορία πέμπω . προστάσσω τε ὁ ἔπαρχος ἐπί ὁ Μακεδονία μητρόπολις Θεσσαλονίκη ἔρχομαι , ὅς καί ἐκ πρόγονος ὁ Παῦλος τυγχάνω εἰμί , ἐν ὅς ὁ διατριβή ποιέω , ἀδεῶς τε ἐπιβαίνω καί κατά ὁ ἄλλος ὁ ἐν Ἰλλυριός πόλις : μή μήv ἔξεστι αὐτός ἐπί ὁ ἀνατολικός μέρος διαβαίνω . ὁ μέν οὖν Παῦλος , παρά προσδοκία ἐκβάλλω ὁ ἐκκλησία ἐν αὐτός καί ὁ πόλις , μετά σπουδή ἀπάγω . ὁ δέ ὁ βασιλεύς ἔπαρχος Φίλιππος ἐκ ὁ δημόσιος ἐπί ὁ ἐκκλησία ἐπείγω . σύν αὐτός δέ ὡς ἐκ μηχανή τις πάρειμι ὁ Μακεδόνιος ἐν ὁ ὄχημα σύνθρονος ὁ ἔπαρχος ἐν πᾶς δείκνυμι : στρατιωτικός τε χείρ ξιφήρης περί αὐτός τυγχάνω . Δέος δέ ἐντεῦθεν καταλαμβάνω ὁ πλῆθος : καί πᾶς εἰς ὁ ἐκκλησία συρρέω ὁ τε ὁ ὁμοούσιος πίστις καί ὁ ὁ αρειανός δόγμα , ἕκαστος καταλαμβάνω ὁ ἐκκλησία σπουδάζω . ἐπεί δέ ὁ ἔπαρχος ἅμα ὁ Μακεδών πλησίος ὁ ἐκκλησία γίγνομαι , τότε δή ἄλογος φόβος καταλαμβάνω ὁ πλῆθος , ἀλλά γάρ καί ὁ στρατιώτης αὐτός . ἐπεί γάρ ὁ πάρειμι ὄχλος εἰμί πολύς , πάροδος δέ ὁ ἔπαρχος κατάγω ὁ Μακεδ ́νιος οὐδείς γίγνομαι , ὠθισμός παρά ὁ στρατιώτης τολμάω βίαιος . ἐπεί δέ συνωθέω ὁ πλῆθος διά ὁ στενοχωρία ὑποχωρέω οὐ οἶος τε εἰμί , ἀνθίστημι ὁ ὄχλος ὁ στρατιώτης νομίζω καί ἑκών κωλύω ὁ πάροδος , γυμνός ὁ ξίφος ὡς ἀντέπειμι χράομαι , καί δή καί ὁ ἔργον ἔχω . ἀποθνῄσκω οὖν , ὡς λέγω , περί ὁ τρισχίλιοι ἑκατόν πεντήκοντα : ὁ μέν ὑπό ὁ στρατιώτης σφάζω , ὁ δέ ὑπό ὁ πλῆθος φθείρω . ἐπί ὁ τοιοῦτος δή ὁ κατόρθωμα ὁ Μακεδόνιος , ὡς οὐδείς φαῦλος πράσσω , ἀλλά καθαρός καί ἀθῷος ὁ γίγνομαι τυγχάνω , ὑπό ὁ ἔπαρχος μᾶλλον ἢ ὑπό ἐκκλησιαστικός κανών ἐνθρονίζω . οὕτως μέν οὖν Μακεδόνιος καί ὁ Ἀρειανός διά τοσοῦτος φόνος ὁ ἐκκλησία κρατέω . κατά δέ ὁ καιρός οὗτος καί ὁ βασιλεύς ὁ μέγας ἐκκλησία κτίζω , ὅστις Σοφία μέν προσαγορεύω νῦν : συνάπτω δέ ὁ ἐπώνυμος Εἰρήνη , ὅς ὁ πατήρ ὁ βασιλεύς μικρός εἰμί ὁ πρότερος εἰς κάλλος καί μέγεθος αὐξάνω , καί νῦν εἰμί εἰς εἷς περίβολος ἄμφω ὁράω εἷς ὁ προσωνυμία ἔχω .