socrates-scholasticus.historia-ecclesiastica-2 1.27
Ὡς Ἀρείου εἰς τὴν Ἀλεξάνδρειαν γνώμῃ τοῦ βασιλέως κατελθόντος , καὶ μὴ δεχθέντος ὑπὸ Ἀθανασίου , οἱ περὶ Εὐσέβιον διαφόρους κατὰ Ἀθανασίου διαβολὰς πρὸς τὸν βασιλέα πεποίηνται . Οὕτω μὲν οὖν Ἄρειος τὸν βασιλέα πείσας , ἐχώρει ἐπὶ τὴν Ἀλεξάνδρειαν . Οὐ μέντοι γε κρείσσων ἡ κατασκευὴ τῆς σιωπωμένης ἀληθείας ἐγίνετο : ὡς γὰρ καταλαμβάνοντα αὐτὸν τὴν Ἀλεξάνδρειαν Ἀθανάσιος οὐκ ἐδέχετο ʽὡς μῦσος γὰρ αὐτὸν ἐξετρέπετὀ , αὖθις ἀνακινεῖν ἐπεχείρει τὴν Ἀλεξάνδρειαν , παρεμβαλὼν τὴν αἵρεσιν . Τότε δὴ καὶ οἱ περὶ Εὐσέβιον αὐτοί τε ἔγραφον , καὶ τὸν βασιλέα γράφειν παρεσκεύαζον , ὅπως ἂν προσδεχθῶσιν οἱ περὶ Ἄρειον . Ἀθανάσιος μὲν οὖν πάντῃ τοῦ δέξασθαι αὐτοὺς ἀπηγόρευσε : καὶ τὸν βασιλέα γράφων ἐδίδασκεν , ἀδύνατον εἶναι τοὺς ἅπαξ τὴν πίστιν ἀθετήσαντας καὶ ἀναθεματισθέντας αὖθις ἐξ ὑποστροφῆς συλλαμβάνεσθαι . Ὁ δὲ βασιλεὺς βαρέως ἐνεγκὼν , τάδε Ἀθανασίῳ γράφων ἠπείλησε . Μέρος ἐπιστολῆς τοῦ βασιλέως . Ἔχων τοίνυν τῆς ἐμῆς βουλῆς τὸ γνώρισμα , πᾶσι τοῖς βουλομένοις εἰς τὴν ἐκκλησίαν εἰσελθεῖν ἀκώλυτον παράσχου τὴν εἴσοδον . Ἐὰν γὰρ γνῶ ὡς κεκώλυκας τινὰς αὐτῶν τῆς ἐκκλησίας μεταποιουμένους , ἢ ἀπείρξας τῆς εἰσόδου , ἀποστελῶ παραχρῆμα τὸν καθαιρήσοντά σε ἐξ ἐμῆς κελεύσεως , καὶ τῶν τόπων μεταστήσοντα . Ταῦτα ἔγραφεν ὁ βασιλεὺς , τοῦ λυσιτελοῦντος γινόμενος , καὶ μὴ βουλόμενος τὴν ἐκκλησίαν διασπᾶσθαι : τοὺς γὰρ πάντας ἐπὶ τὴν ὁμόνοιαν ἄγειν ἐσπούδαζε . Τότε δὴ καιρὸν εὔκαιρον οἱ περὶ Εὐσέβιον εὑρηκέναι νομίσαντες , ἀπεχθῶς πρὸς Ἀθανάσιον ἔχοντες , τὴν τοῦ βασιλέως λύπην ὑπουργὸν ἐλάμβανον τοῦ ἰδίου σκοποῦ : καὶ διὰ τοῦτο ἐκύκων πάντα , ἀποκινῆσαι αὐτὸν τῆς ἐπισκοπῆς σπουδάζοντες : οὕτω γὰρ ἤλπιζον μόνως τὴν Ἀρειανὴν δόξαν κρατήσειν , Ἀθανασίου ἐκποδὼν γινομένου . Συμπαρατάττονται οὖν κατ̓ αὐτοῦ Εὐσέβιος ὁ Νικομηδείας , Θέογνις Νικαίας , Μάρις Χαλκηδόνος , Οὐρσάκιος Σιγγιδόνος τῆς ἄνω Μυσίας , καὶ Οὐάλης Μουρσῶν τῆς Παννονίας . Οὗτοι μισθοῦνται τινὰς τῆς Μελιτίου αἱρέσεως καὶ διαφόρους κατὰ Ἀθανασίου κατηγορίας ἐκίνησαν : καὶ πρῶτον μὲν διὰ Ἰσίωνος καὶ Εὐδαίμονος καὶ Καλλινίκου , Μελιτιανῶν , διαβολὴν ἐργάζονται , ὡς Ἀθανασίου λινῆν ἐσθῆτα τελεῖν τοὺς Αἰγυπτίους τῇ Ἀλεξανδρέων ἐκκλησίᾳ κελεύσαντος . Ἀλλὰ ταύτην μὲν τὴν διαβολὴν Ἀλύπιος καὶ Μακάριος πρεσβύτεροι τῆς Ἀλεξανδρέων , τότε τυχηρῶς ἐν Νικομηδείᾳ τυγχάνοντες , κατέσβεσαν , ψευδῆ τὰ κατὰ Ἀθανασίου λεχθέντα διδάξαντες εἶναι τὸν βασιλέα . Διὸ τῶν μὲν κατηγόρων διὰ γραμμάτων ὁ βασιλεὺς καθήψατο , Ἀθανάσιον δὲ πρὸς ἑαυτὸν ἐλθεῖν προετρέψατο . Πρὶν ἢ δὲ ἐπιστῆ , φθάσαντες οἱ περὶ Εὐσέβιον ἑτέραν ἐπισυνάπτουσι τῇ προτέρᾳ διαβολῇ καὶ πολλῷ τῆς προτέρας χείρονα : ὡς Ἀθανάσιος ἐπιβουλεύων τοῖς βασιλέως πράγμασι Φιλουμένῳ τινι ἔπεμψε γλωσσόκομον πλῆρες χρυσίου . Ἀλλὰ περὶ μὲν τούτου ὁ βασιλεὺς ἐν Ψαμαθίᾳ—προάστειον δὲ τοῦτο τῆς Νικομηδείας ἐστὶ—διαγνοὺς , καὶ ἀθῷον εὑρὼν Ἀθανάσιον μετὰ τιμῆς ἐξέπεμψε , γράψας τῇ Ἀλεξανδρέων ἐκκλησίᾳ , ὅτι αὐτῶν ἐπίσκοπος Ἀθανάσιος ψευδῶς διεβέβλητο . Οἶα μέντοι μετὰ ταῦτα οἱ περὶ Εὐσέβιον κατὰ Ἀθανασίου συνέθεσαν , καλὸν μὲν ἦν καὶ πρέπον σιγῇ παραδοῦναι , ἵνα μὴ ἡ τοῦ Χριστοῦ ἐκκλησία ὑπὸ τῶν μὴ φρονούντων τὰ τοῦ Χριστοῦ καταγινώσκηται . Ἐπειδὴ δὲ ἐγγράφως ἐπιδοθέντα φανερὰ τοῖς πᾶσιν ἐγένετο , διὰ τοῦτο ἀναγκαῖον ἡγησάμην ὡς οἷόν τε διὰ βραχέων εἰπεῖν τὰ ἰδιαζούσης πραγματείας δεόμενα : ὅθεν δὲ ἡ τῆς συκοφαντίας ὑπόθεσις καὶ οἱ τὰς συκοφαντίας κινήσαντες ἔλαβον τὴν ἀρχὴν , διὰ βραχέων ἐρῶ . Μαρεώτης χώρα τῆς Ἀλεξανδρείας ἐστί : κῶμαι δέ εἰσιν ἐν αὐτῇ πολλαὶ σφόδρα καὶ πολυάνθρωποι , καὶ ἐν αὐταῖς ἐκκλησίαι πολλαὶ καὶ λαμπραί : τάττονται δὲ αὕται αἱ ἐκκλησίαι ὑπὸ τῷ τῆς Ἀλεξανδρείας ἐπισκόπῳ , καὶ εἰσὶν ὑπὸ τὴν αὐτοῦ πόλιν ὡς παροικίαι . Ἐν δὲ τῷ Μαρεώτῃ τούτῳ Ἰσχύρας τις οὕτω καλούμενος πρᾶγμα ὑπέδυ πολλῶν θανάτων ἄξιον : οὐδὲ πώποτε γὰρ ἱερωσύνης τυχὼν , τὸ τοῦ πρεσβυτέρου ὄνομα ἑαυτῷ περιθέμενος τὰ ἱερέως πράττειν ἐτόλμησε . Φωραθεὶς τοίνυν ἐπὶ τοῖς λεγομένοις ὁ Ἰσχύρας ἀποδρὰς ἐκεῖθεν , καὶ καταλαβὼν τὴν Νικομήδειαν , προσφεύγει τοῖς περὶ Εὐσέβιον . Οἱ δὲ μίσει τῷ πρὸς Ἀθανάσιον , δέχονται μὲν αὐτὸν ὡς πρεσβύτερον , ἐπαγγέλλονται δὲ καὶ τῇ τῆς ἐπισκοπῆς ἀξίᾳ τιμῆσαι , εἰ κατηγορίαν ἐνστήσεται κατὰ Ἀθανασίου , πρόφασιν λαμβάνοντες ὅσα ὁ Ἰσχύρας ἐπλάττετο : ἐφήμιζε γὰρ , ὡς εἴη τὰ πάνδεινα ἐξ ἐφόδου πεπονθώς : καὶ ὅτι Μακάριος εἰσπηδήσας εἰς τὸ θυσιαστήριον ἀνέτρεψε μὲν τὴν τράπεζαν , ποτήριον δὲ κατέαξε μυστικόν : καὶ ὅτι τὰ ἱερὰ βιβλία κατέκαυσε . Μισθὸν οὖν αὐτῷ , ὡς ἔφην , τῆς κατηγορίας τὴν ἐπισκοπὴν ἐπηγγείλαντο , γινώσκοντες ὡς ἡ κατὰ Μακαρίου κατηγορία σὺν τῷ κατηγορουμένῳ καὶ τὸν πέμψαντα καθαιρεῖ Ἀθανάσιον . Ταύτην μὲν οὖν τὴν κατηγορίαν ὕστερον συνεστήσαντο : πρὸ δὲ ταύτης τὴν παντὸς πεπληρωμένην μύσους , περὶ ἧς ἤδη λεκτέον . Χεῖρα ἀνθρώπου οὐκ οἶδα πόθεν λαβόντες , πότερον ἀνελόντες τινα καὶ χειροκοπήσαντες , ἢ ἤδη νεκροῦ ὄντος ἀπέκοψαν , ὁ Θεὸς οἶδε , καὶ οἱ αὐθένται τῆς πράξεως : προεχειρίζοντο δ̓ οὖν ὅμως αὐτὴν , ὡς Ἀρσενίου τινὸς ἐπισκόπου τῆς Μελιτιανῶν θρησκείας τυγχάνουσαν : καὶ ταύτην ἔφερον ἐν μέσῳ , τὸν Ἀρσένιον ἀποκρύψαντες : καὶ ἔλεγον τὴν χεῖρα ταύτην Ἀθανάσιον ἐσχηκέναι πρὸς μαγείας τινάς . Τὸ μὲν οὖν μέγιστον κεφάλαιον , ὃ οἱ συκοφάνται συνέθεσαν , τοιοῦτον ἦν . Οἶα δὲ φιλεῖ ἐν τοῖς τοιούτοις γίνεσθαι , ἄλλοι ἄλλα κατηγόρουν αὐτοῦ : ἐπετίθεντο γὰρ τότε μάλιστα οἱ πρὸς αὐτὸν ἀπεχθανόμενοι . Ταῦτα γνοὺς ὁ βασιλεὺς , γράφει τῷ κήνσορι Δαλματίῳ , τῷ ἀδελφιδῷ ἑαυτοῦ ἐν Ἀντιοχείᾳ τῆς Συρίας διάγοντι , ἀγωγίμους ποιῆσαι τοὺς κατηγορουμένους , καὶ διαγνόντα δίκην τοὺς ἐλεγχθέντας εἰσπράξασθαι . Ἔπεμπε δὲ καὶ Εὐσέβιον ἅμα Θεόγνιδι , ἵνα ἐπὶ παρουσίᾳ αὐτῶν κρίνοιτο Ἀθανάσιος : ὁ δὲ ὡς ἔγνω καλεῖσθαι ὑπὸ τοῦ κήνσορος , πέμπει εἰς Αἴγυπτον ἀναζητῆσαι τὸν Ἀρσένιον : καὶ μανθάνει μὲν αὐτὸν κρύπτεσθαι , συλλαβεῖν δὲ οὐ δεδύνηται ἄλλοτε ἀλλαχοῦ μεθιστάμενον . Παύει δὲ ὁ βασιλεὺς τὸ ἐπὶ τοῦ κήνσορος δικαστήριον δἰ αἰτίαν τοιαύτην .
Lemmas: ὡς Ἄρειος εἰς ὁ Ἀλεξάνδρεια γνώμη ὁ βασιλεύς κατέρχομαι , καί μή δέχομαι ὑπό Ἀθανάσιος , ὁ περί Εὐσέβιος διάφορος κατά Ἀθανάσιος διαβολή πρός ὁ βασιλεύς ποιέω . οὕτως μέν οὖν Ἄρειος ὁ βασιλεύς πείθω , χωρέω ἐπί ὁ Ἀλεξάνδρεια . οὖον μέντοι γε κρατύς ὁ κατασκευή ὁ σιωπάω ἀλήθεια γίγνομαι : ὡς γάρ καταλαμβάνω αὐτός ὁ Ἀλεξάνδρεια Ἀθανάσιος οὐ δέχομαι ὡς μύσος γάρ αὐτός ἐκτρέπω , αὖθις ἀνακινέω ἐπιχειρέω ὁ Ἀλεξάνδρεια , παρεμβάλλω ὁ αἵρεσις . τότε δή καί ὁ περί Εὐσέβιος αὐτός τε γράφω , καί ὁ βασιλεύς γράφω παρασκευάζω , ὅπως εἄν προσδέχομαι ὁ περί Ἄρειος . Ἀθανάσιος μέν οὖν πάντῃ ὁ δέχομαι αὐτός ἀπαγορεύω : καί ὁ βασιλεύς γράφω διδάσκω , ἀδύνατος εἰμί ὁ ἅπαξ ὁ πίστις ἀθετέω καί ἀναθεματίζω αὖθις ἐκ ὑποστροφή συλλαμβάνω . ὁ δέ βασιλεύς βαρύς φέρω , ὅδε Ἀθανάσιος γράφω ἀπειλέω . Μέρος ἐπιστολή ὁ βασιλεύς . ἔχω τοίνυν ὁ ἐμός βουλή ὁ γνώρισμα , πᾶς ὁ βούλομαι εἰς ὁ ἐκκλησία εἰσέρχομαι ἀκώλυτος παρέχω ὁ εἴσοδος . ἐάν γάρ γιγνώσκω ὡς κωλύω τις αὐτός ὁ ἐκκλησία μεταποιέω , ἢ ἀπείργω ὁ εἴσοδος , ἀποστέλλω παραχρῆμα ὁ καθαιρέω σύ ἐκ ἐμός κέλευσις , καί ὁ τόπος μεθίστημι . οὗτος γράφω ὁ βασιλεύς , ὁ λυσιτελέω γίγνομαι , καί μή βούλομαι ὁ ἐκκλησία διασπάω : ὁ γάρ πᾶς ἐπί ὁ ὁμόνοια ἄγω σπουδάζω . τότε δή καιρός Εὔκαιρον ὁ περί Εὐσέβιος εὑρίσκω νομίζω , ἀπεχθῶς πρός Ἀθανάσιος ἔχω , ὁ ὁ βασιλεύς λύπη ὑπουργός λαμβάνω ὁ ἴδιος σκοπός : καί διά οὗτος κυκάω πᾶς , ἀποκινέω αὐτός ὁ ἐπισκοπή σπουδάζω : οὗτος γάρ ἐλπίζω μόνος ὁ Ἀρειανός δόξα κρατέω , Ἀθανάσιος ἐκποδών γίγνομαι . Συμπαρατάσσομαι οὖν κατά αὐτός Εὐσέβιος ὁ Νικομήδεια , Θέογνις Νίκαια , Μάρις Χαλκηδών , Οὐρσάκιος Σιγγιδόνος ὁ ἄνω Μυσία , καί Οὐάλης Μουρσῶν ὁ Παννονία . οὗτος μισθόω τις ὁ Μελίτιον αἵρεσις καί διάφορος κατά Ἀθανάσιος κατηγορία κινέω : καί πρῶτος μέν διά Ἰσίων καί Εὐδαίμων καί Καλλίνικος , Μελιτιανός , διαβολή ἐργάζομαι , ὡς Ἀθανάσιος λίνεος ἐσθής τελέω ὁ Αἰγύπτιος ὁ Ἀλεξανδρεύς ἐκκλησία κελεύω . ἀλλά οὗτος μέν ὁ διαβολή Ἀλύπιος καί Μακάριος πρέσβυς ὁ Ἀλεξανδρεύς , τότε τυχηρός ἐν Νικομήδεια τυγχάνω , κατασβέννυμι , ψευδής ὁ κατά Ἀθανάσιος λέγω διδάσκω εἰμί ὁ βασιλεύς . Διὸ ὁ μέν κατήγορος διά γράμμα ὁ βασιλεύς καθάπτω , Ἀθανάσιος δέ πρός ἑαυτοῦ ἔρχομαι προτρέπω . πρίν ἢ δέ ἐφίστημι , φθάνω ὁ περί Εὐσέβιος ἕτερος ἐπισυνάπτω ὁ πρότερος διαβολή καί πολύς ὁ πρότερος χείρων : ὡς Ἀθανάσιος ἐπιβουλεύω ὁ βασιλεύς πρᾶγμα φιλέω τις πέμπω γλωσσοκομεῖον πλήρης χρυσίον . ἀλλά περί μέν οὗτος ὁ βασιλεύς ἐν ψαμαθια—προαστειος δέ οὗτος ὁ Νικομήδεια εστι—διαγνος , καί ἀθῷος εὑρίσκω Ἀθανάσιος μετά τιμή ἐκπέμπω , γράφω ὁ Ἀλεξανδρεύς ἐκκλησία , ὅτι αὐτός ἐπίσκοπος Ἀθανάσιος ψευδής διαβάλλω . οἶος μέντοι μετά οὗτος ὁ περί Εὐσέβιος κατά Ἀθανάσιος συντίθημι , καλός μέν εἰμί καί πρέπω σιγή παραδίδωμι , ἵνα μή ὁ ὁ Χριστός ἐκκλησία ὑπό ὁ μή φρονέω ὁ ὁ Χριστός καταγιγνώσκω . ἐπεί δέ ἔγγραφος ἐπιδίδωμι φανερός ὁ πᾶς γίγνομαι , διά οὗτος ἀναγκαῖος ἡγέομαι ὡς οἷος τε διά βραχύς εἶπον ὁ ἰδιάζω πραγματεία δήω : ὅθεν δέ ὁ ὁ συκοφαντία ὑπόθεσις καί ὁ ὁ συκοφαντία κινέω λαμβάνω ὁ ἀρχή , διά βραχύς εἴρω . Μαρεώτης χώρα ὁ Ἀλεξάνδρεια εἰμί : κώμη δέ εἰμί ἐν αὐτός πολύς σφόδρα καί πολυάνθρωπος , καί ἐν αὐτός ἐκκλησία πολύς καί λαμπρός : τάσσω δέ οὗτος ὁ ἐκκλησία ὑπό ὁ ὁ Ἀλεξάνδρεια ἐπίσκοπος , καί εἰμί ὑπό ὁ αὐτός πόλις ὡς παροικία . ἐν δέ ὁ Μαρεώτης οὗτος Ἰσχυρός τις οὗτος καλέω πρᾶγμα ὑποδύομαι πολύς θάνατος ἄξιος : οὐδέ πώποτε γάρ ἱερωσύνη τυγχάνω , ὁ ὁ πρέσβυς ὄνομα ἑαυτοῦ περιτίθημι ὁ ἱερεύς πράσσω τολμάω . φωράω τοίνυν ἐπί ὁ λέγω ὁ Ἰσχυρός ἀποδιδράσκω ἐκεῖθεν , καί καταλαμβάνω ὁ Νικομήδεια , προσφεύγω ὁ περί Εὐσέβιος . ὁ δέ μισέω ὁ πρός Ἀθανάσιος , δέχομαι μέν αὐτός ὡς πρέσβυς , ἐπαγγέλλω δέ καί ὁ ὁ ἐπισκοπή ἄξιος τιμάω , εἰμί κατηγορία ἐνίστημι κατά Ἀθανάσιος , πρόφασις λαμβάνω ὅσος ὁ Ἰσχυρός πλάσσω : φημίζω γάρ , ὡς εἰμί ὁ πάνδεινος ἐκ ἔφοδος πάσχω : καί ὅτι Μακάριος εἰσπηδάω εἰς ὁ θυσιαστήριον ἀνατρέπω μέν ὁ τράπεζα , ποτήριον δέ κατάγνυμι μυστικός : καί ὅτι ὁ ἱερόv βιβλίον κατακαίω . μισθός οὖν αὐτός , ὡς φημί , ὁ κατηγορία ὁ ἐπισκοπή ἐπαγγέλλω , γιγνώσκω ὡς ὁ κατά Μακάριος κατηγορία σύν ὁ κατηγορέω καί ὁ πέμπω καθαιρέω Ἀθανάσιος . οὗτος μέν οὖν ὁ κατηγορία ὕστερος συνίστημι : πρό δέ οὗτος ὁ πᾶς πληρόω μύσος , περί ὅς ἤδη λεκτέος . χείρ ἄνθρωπος οὐ οἶδα πόθεν λαμβάνω , πότερος ἀναιρέω τις καί χειροκοπέω , ἢ ἤδη νεκρός εἰμί ἀποκόπτω , ὁ θεός οἶδα , καί ὁ αὐθέντης ὁ πρᾶξις : προχειρίζω δέ οὖν ὅμως αὐτός , ὡς Ἀρσένιος τις ἐπίσκοπος ὁ Μελιτιανός θρησκεία τυγχάνω : καί οὗτος φέρω ἐν μέσος , ὁ Ἀρσένιος ἀποκρύπτω : καί λέγω ὁ χείρ οὗτος Ἀθανάσιος ἔχω πρός μαγεία τις . ὁ μέν οὖν μέγας κεφάλαιος , ὅς ὁ συκοφάντης συντίθημι , τοιοῦτος εἰμί . οἶος δέ φιλέω ἐν ὁ τοιοῦτος γίγνομαι , ἄλλος ἄλλος κατηγορέω αὐτός : ἐπιτίθημι γάρ τότε μάλιστα ὁ πρός αὐτός ἀπεχθάνομαι . οὗτος γιγνώσκω ὁ βασιλεύς , γράφω ὁ κήνσωρ Δαλματίῳ , ὁ ἀδελφιδέος ἑαυτοῦ ἐν Ἀντιόχεια ὁ Συρία διάγω , ἀγώγιμος ποιέω ὁ κατηγορέω , καί διαγιγνώσκω δίκη ὁ ἐλέγχω εἰσπράσσω . πέμπω δέ καί Εὐσέβιος ἅμα Θέογνις , ἵνα ἐπί παρουσία αὐτός κρίνω Ἀθανάσιος : ὁ δέ ὡς γιγνώσκω καλέω ὑπό ὁ κήνσωρ , πέμπω εἰς Αἴγυπτος ἀναζητέω ὁ Ἀρσένιος : καί μανθάνω μέν αὐτός κρύπτω , συλλαμβάνω δέ οὖον δύναμαι ἄλλοτε ἀλλαχοῦ μεθίστημι . παύω δέ ὁ βασιλεύς ὁ ἐπί ὁ κήνσωρ δικαστήριον διά αἴτιος τοιοῦτος .