socrates-scholasticus.historia-ecclesiastica-2 4.7
Ὅτι Εὐνόμιος Κυζίκου γέγονεν ἐπίσκοπος Ἐλεύσιον τὸν Μακεδονιανὸν ἐκβαλών : καὶ περὶ τοῦ πόθεν ὥρμητο , καὶ ὅτι Ἀετίου τοῦ ἀθέου ὑπογραφεὺς ὢν τὰ ἐκείνου ἐζήλωσεν . Ταῦτα ἀκούσας ὁ τῆς Κωνσταντινουπόλεως ἐπίσκοπος προβάλλεται πρὸς τὴν ἐπισκοπὴν τῆς Κυζίκου Εὐνόμιον , ὡς δυνάμενον δεινότητι λόγων πρὸς ἑαυτὸν ἑλκύσαι τὰ πλήθη . Κατελθόντος δὲ τοῦ Εὐνομίου , πρόσταγμα τοῦ βασιλέως ἐκέλευσεν ἐξωθεῖσθαι μὲν τὸν Ἐλεύσιον , ἐνθρονίζεσθαι δὲ τὸν Εὐνόμιον . Καὶ δὴ τούτου γενομένου , οἱ περὶ τὸν Ἐλεύσιον ἔξω τῆς πόλεως εὐκτήριον οἶκον κατασκευάσαντες , τὰς συναγωγὰς ἐποιήσαντο . Καὶ περὶ μὲν Ἐλευσίου τοσαῦτα εἰρήσθω : περὶ δὲ Εὐνομίου ἐκεῖνα λεκτέον . Εὐνόμιος ὑπογραφεὺς γέγονεν Ἀετίου , τοῦ ἐπικληθέντος Ἀθέου , οὗ καὶ ἀνωτέρω πεποιήμεθα μνήμην . Συνὼν δὲ αὐτῷ τὸν ἐκείνου σοφιστικὸν τρόπον ἐζήλωσε : λεξειδίοις τε σχολάζων καὶ ποιῶν ἑαυτῷ σοφίσματα οὐκ ᾐσθάνετο . Ἐκ τούτων τε τυφωθεὶς εἰς βλασφημίαν ἐξέπεσε , τὸ Ἀρείου μὲν δόγμα ζηλῶν , κατὰ πολλὰ δὲ τοῖς τῆς ἀληθείας δόγμασι πολεμῶν : ὀλιγομαθῶς μὲν ἔχων πρὸς τὰ ἱερὰ γράμματα , καὶ μηδὲ συνιέναι αὐτὰ δυνάμενος : πολύχους δὲ τὴν λέξιν , καὶ τὰ αὐτὰ περιστρέφων ἀεὶ , καὶ μὴ δυνάμενος περιγενέσθαι τοῦ προτεθέντος σκοποῦ : ὡς δεικνύουσιν αὐτοῦ οἱ ἑπτὰ τόμοι , οὓς ἐματαιπόνησεν εἰς τὴν πρὸς Ῥωμαίους τοῦ ἀποστόλου ἐπιστολήν . Πολλοὺς γὰρ λόγους εἰς αὐτὴν ἀναλώσας , τῆς ἐπιστολῆς τὸν σκοπὸν ἑλεῖν οὐ δεδύνηται . Ἐφάμιλλοι δὲ αὐτοῦ καὶ οἱ ἄλλοι οἱ φερόμενοι λόγοι τυγχάνουσιν : ὧν ὁ βουλόμενος πεῖραν λαβεῖν εὑρήσει ἐν πολυλεξίᾳ τὴν τῶν νοημάτων εὐτέλειαν . Τοῦτον τοίνυν τὸν Εὐνόμιον Εὐδόξιος πρὸς τὴν ἐπισκοπὴν τῆς Κυζίκου προὐβάλλετο . Ὡς οὖν ἐγένετο κατ̓ αὐτὴν , τῇ συνήθει διαλεκτικῇ χρώμενος , ἐξενοφώνει τοὺς ἀκροωμένους αὐτοῦ : καὶ ταραχὴ κατὰ τὴν Κύζικον ἦν . Μὴ ἐνεγκόντες οὖν αὐτοῦ τὸν λεξικὸν τύφον , οἱ Κυζικηνοὶ τῆς πόλεως ἐξελαύνουσιν : ὁ δὲ καταλαβὼν τὴν Κωνσταντινούπολιν συνῆν μὲν τῷ Εὐδοξίῳ , σχολαῖος δὲ ἐπίσκοπος ἦν . Ἵνα δὲ μὴ δόξωμεν λοιδορίας χάριν ταῦτα λέγειν , αὐτῆς ἐπάκουε τῆς Εὐνομίου φωνῆς , οἷα σοφιζόμενος περὶ Θεοῦ λέγειν τολμᾷ : φησὶ γὰρ κατὰ λέξιν τάδε : Ὁ Θεὸς περὶ τῆς ἑαυτοῦ οὐσίας οὐδὲν πλέον ἡμῶν ἐπίσταται : οὐδέ ἐστιν αὕτη μᾶλλον μὲν ἐκείνῳ , ἧττον δὲ ἡμῖν γινωσκομένη : ἀλλ̓ ὅπερ ἂν εἰδείημεν ἡμεῖς περὶ αὐτῆς , τοῦτο πάντως κἀκεῖνος οἶδεν : ὃ δ̓ αὖ πάλιν ἐκεῖνος , τοῦτο εὑρήσεις ἀπαραλλάκτως ἐν ἡμῖν . Ταῦτα μὲν καὶ ἄλλα πολλὰ τοιαῦτα Εὐνόμιος σοφίσματα ποιῶν οὐκ ᾐσθάνετο : ὅπως δὲ τῶν Ἀρειανῶν μικρὸν ὕστερον ἐχωρίσθη , κατὰ χώραν ἐρῶ .
Lemmas: ὅτι2 Εὐνόμιος Κύζικος γίγνομαι ἐπίσκοπος ἐλεύθω ὁ Μακεδονιανός ἐκβάλλω : καί περί ὁ πόθεν ὁρμέω , καί ὅτι Ἀέτιος ὁ ἄθεος ὑπογραφεύς εἰμί ὁ ἐκεῖνος ζηλόω . οὗτος ἀκούω ὁ ὁ Κωνσταντινούπολις ἐπίσκοπος προβάλλω πρός ὁ ἐπισκοπή ὁ Κύζικος Εὐνόμιον , ὡς δύναμαι δεινότης λόγος πρός ἑαυτοῦ ἕλκω ὁ πλῆθος . κατέρχομαι δέ ὁ Εὐνόμιος , πρόσταγμα ὁ βασιλεύς κελεύω ἐξωθέω μέν ὁ ἐλεύθω , ἐνθρονίζω δέ ὁ Εὐνόμιον . καί δή οὗτος γίγνομαι , ὁ περί ὁ ἐλεύθω ἔξω ὁ πόλις εὐκτήριον οἶκος κατασκευάζω , ὁ συναγωγή ποιέω . καί περί μέν ἐλευσίω τοσοῦτος εἴρω : περί δέ Εὐνόμιος ἐκεῖνος λεκτέος . Εὐνόμιος ὑπογραφεύς γίγνομαι Ἀέτιος , ὁ ἐπικαλέω ἄθεος , ὅς καί ἀνωτέρω ποιέω μνήμη . σύνειμι δέ αὐτός ὁ ἐκεῖνος σοφιστικός τρόπος ζηλόω : λεξειδιος τε σχολάζω καί ποιέω ἑαυτοῦ σόφισμα οὐ αἰσθάνομαι . ἐκ οὗτος τε τυφόω εἰς βλασφημία ἐκπίπτω , ὁ Ἄρειος μέν δόγμα ζηλόω , κατά πολύς δέ ὁ ὁ ἀλήθεια δόγμα πολεμέω : ὀλιγομαθῶς μέν ἔχω πρός ὁ ἱερόv γράμμα , καί μηδέ συνίημι αὐτός δύναμαι : πολύχους δέ ὁ λέξις , καί ὁ αὐτός περιστρέφω ἀεί , καί μή δύναμαι περιγίγνομαι ὁ προτίθημι σκοπός : ὡς δείκνυμι αὐτός ὁ ἑπτά τόμος , ὅς εματαιπονεω εἰς ὁ πρός Ῥωμαῖος ὁ ἀπόστολος ἐπιστολή . Πολύς γάρ λόγος εἰς αὐτός ἀναλίσκω , ὁ ἐπιστολή ὁ σκοπός αἱρέω οὖον δύναμαι . ἐφάμιλλος δέ αὐτός καί ὁ ἄλλος ὁ φέρω λόγος τυγχάνω : ὅς ὁ βούλομαι πείρω λαμβάνω εὑρίσκω ἐν πολυλεξία ὁ ὁ νόημα εὐτέλεια . οὗτος τοίνυν ὁ Εὐνόμιον Εὐδόξιος πρός ὁ ἐπισκοπή ὁ Κύζικος προβάλλω . ὡς οὖν γίγνομαι κατά αὐτός , ὁ συνήθης διαλεκτική χράω , ξενοφωνέω ὁ ἀκροάζομαι αὐτός : καί ταραχή κατά ὁ Κύζικος εἰμί . μή φέρω οὖν αὐτός ὁ λεξικός τύφω , ὁ Κυζικηνός ὁ πόλις ἐξελαύνω : ὁ δέ καταλαμβάνω ὁ Κωνσταντινούπολις σύνειμι μέν ὁ Εὐδόξιος , σχολαῖος δέ ἐπίσκοπος εἰμί . ἵνα δέ μή δοκέω λοιδορία χάρις οὗτος λέγω , αὐτός ἐπακούω ὁ Εὐνόμιος φωνή , οἷος σοφίζω περί Θεός λέγω τολμάω : φημί γάρ κατά λέξις ὅδε : ὁ θεός περί ὁ ἑαυτοῦ οὐσία οὐδείς πλέω ἐγώ ἐπίσταμαι : οὐδέ εἰμί οὗτος μᾶλλον μέν ἐκεῖνος , κακός δέ ἐγώ γιγνώσκω : ἀλλά ὅσπερ εἄν οἶδα ἐγώ περί αὐτός , οὗτος πάντως ἐκεῖνος οἶδα : ὅς δέ αὖος πάλιν ἐκεῖνος , οὗτος εὑρίσκω ἀπαραλλάκτως ἐν ἐγώ . οὗτος μέν καί ἄλλος πολύς τοιοῦτος Εὐνόμιος σόφισμα ποιέω οὐ αἰσθάνομαι : ὅπως δέ ὁ Ἀρειανός μικρός ὕστερος χωρίζω , κατά χώρα εἴρω .