socrates-scholasticus.historia-ecclesiastica-2 3.23
Πρὸς Λιβάνιον τὸν σοφιστὴν ἀντιλογία περὶ Ἰουλιανοῦ . Τοῦ χειμῶνος , φησὶ , τὰς νύκτας ἐκτείνοντος , ἐπιθέμενος ὁ βασιλεὺς ταῖς βίβλοις , αἳ τὸν ἐκ Παλαιστίνης ἄνθρωπον Θεόν τε καὶ Θεοῦ παῖδα ποιοῦσι , μάχῃ τε μακρᾷ καὶ ἐλέγχων ἰσχύϊ γέλωτα ἀποφῄνας καὶ φλήναφον τὰ τιμώμενα , σοφώτερος ἐν τοῖς αὐτοῖς δέδεικται τοῦ Τυρίου γέροντος . Ἵλεως δὲ οὗτος ὁ Τύριος εἴη , καὶ δέχοιτο εὐμενῶς τὸ ῥηθὲν , ὡς ἂν υἱῷ ἡττώμενος . Ταῦτα μὲν τὰ ῥήματα τοῦ σοφιστοῦ Λιβανίου . Ἐγὼ δὲ σοφιστὴν μὲν αὐτὸν ἄριστον γενέσθαι φημί : ἐπίσταμαί τε ὡς εἰ μὴ εἴη τῷ βασιλεῖ κατὰ τὴν θρησκείαν ὁμόδοξος , πάντα ἂν αὐτὸν εἶπεν ὅσα οἱ Χριστιανοὶ λέγουσι , καὶ ὡς εἰκὸς , ἅτε σοφιστὴν ὄντα , μεγαλύναι τὰ λεγόμενα . Ἐπεὶ καὶ εἰς Κωνστάντιον ζῶντα μὲν ἐπαίνους ἔγραφεν : τελευτήσαντος δὲ ὕβρεις μεστὰς ἐγκλημάτων κατέχεεν . Ὥστε εἰ καὶ Πορφύριος ἦν βασιλεὺς , προκρίνειν τὰ ἐκείνου βιβλία τῶν Ἰουλιανοῦ : καὶ εἰ Ἰουλιανὸς ἦν σοφιστὴς , εἶπεν ἂν καὶ αὐτὸν κακὸν σοφιστὴν , ὡς καὶ Ἑκηβόλιον ἐν τῷ ἐπιταφίῳ Ἰουλιανοῦ . Ἐπεὶ οὖν ἐκεῖνος καὶ ὡς ὁμόδοξος , καὶ ὡς σοφιστὴς , καὶ φίλος τῷ βασιλεῖ , ὅσα ἐδόκει αὐτῷ διεξῆλθε , καὶ ἡμεῖς πρὸς τὰ ὑπ’ αὐτοῦ γραφέντα κατὰ δύναμιν ἀπαντήσωμεν . Πρῶτον μὲν γάρ φησιν αὐτὸν ἐπιθέσθαι ταῖς βίβλοις , τοῦ χειμῶνος τὰς νύκτας ἐκτείνοντος . Τὸ δὲ ἐπιθέσθαι σημαίνει , ὅτι ἔργον ἔθετο ψόγον γράψαι , ὡς ἔθος τοῖς σοφισταῖς ποιεῖν ἐν τῇ τῶν νέων εἰσαγωγῇ : πάλαι μὲν γὰρ τὰς βίβλους ἐπίστατο , τότε δὲ ἐπέθετο . Καὶ μάχῃ μακρᾷ σχολάσας οὐχ , ὡς φησὶ Λιβάνιος , ἐλέγχων ἰσχύϊ , ἀλλὰ ἀσθενείᾳ τοῦ ἀληθοῦς τὰ καλῶς ἑαυτοῖς ἠσφαλισμένα . ὡς φιλοσκώπτης διέσυρε . Πᾶς γὰρ ὁ μαχόμενος τινι νῦν μὲν παρατρέπων , νῦν δὲ ἐπικρύπτων τὴν ἀλήθειαν , καταψεύδεται τοῦ πρὸς ὃν ἡ μάχη συνίσταται . Καὶ ὁ ἀπεχθῶς ἔχων πρός τινα πάντα ὡς πολέμιος οὐ μόνον πράττειν , ἀλλὰ καὶ λέγειν ἐσπούδακε : καὶ τὰ αὐτῷ προσόντα φαῦλα τῷ πρὸς ὃν ἡ ἔχθρα περιτρέπειν φιλεῖ . Ὅτι μὲν οὖν καὶ Ἰουλιανὸς καὶ Πορφύριος , ὃν Τύριον καλεῖ γέροντα , ἄμφω φιλοσκῶπται ἦσαν , ὑπὸ τῶν οἰκείων λόγων ἐλέγχονται . Πορφύριος μὲν γὰρ τοῦ κορυφαιοτάτου τῶν φιλοσόφων Σωκράτους τὸν βίον διέσυρεν ἐν τῇ γεγραμμένῃ αὐτῷ Φιλοσόφῳ Ἱστορίᾳ . Καὶ τοιαῦτα περὶ αὐτοῦ γράψας κατέλειπεν , οἷα ἂν μήτε Μέλιτος , μήτε Ἄνυτος , οἱ γραψάμενοι Σωκράτην , εἰπεῖν ἐπεχείρησαν : Σωκράτους , φημὶ , τοῦ παῤ Ἕλλησι θαυμαζομένου ἐπί τε σωφροσύνῃ καὶ δικαιοσύνῃ καὶ ταῖς ἄλλαις ἀρεταῖς : ὃν Πλάτων ὁ θαυμαστὸς παῤ αὐτοῖς φιλόσοφος , καὶ Ξενοφῶν , καὶ ὁ ἄλλος τῶν φιλοσόφων θίασος , οὐ μόνον ὡς θεοφιλῆ τιμῶσιν , ἀλλὰ δὴ καὶ ὑπὲρ ἄνθρωπον φρονεῖν νενομίκασιν . Ἰουλιανὸς δὲ τὸν πατέρα ζηλῶν , τὸ ἴδιον πάθος εἰς τοὺς Καίσαρας ἤλεγξε , πάντας μωμησάμενος τοὺς πρὸ αὐτοῦ βασιλεῖς , καὶ οὐδὲ τοῦ φιλοσόφου Μάρκου φεισάμενος . Καὶ ὅτι μὲν φιλοσκῶπται ἄμφω , ἐξ ἑαυτῶν τὸν ἔλεγχον ἔχουσι : καὶ οὐ δεῖ μοι πολλῶν ἢ δεινῶν λόγων , ἀλλὰ ἀπόχρη ταῦτα εἰς παράστασιν τοῦ ἤθους αὐτῶν . Ἐγὼ μὲν οὖν ταῦτα ἐκ τῶν ἑκατέρων λόγων περὶ ἤθους αὐτῶν τεκμαιρόμενος ταῦτα γράφω . Οἷα δὲ περὶ Ἰουλιανοῦ ὁ Ναζιανζηνὸς Γρηγόριος εἴρηκε , τῶν αὐτοῦ λόγων ἐπάκουε : φησὶ γὰρ ἐν τῷ δευτέρῳ λόγῳ πρὸς Ἕλληνας κατὰ λέξιν τάδε : Ταῦτα τοῖς μὲν ἄλλοις ἡ πεῖρα παρέστησε , καὶ ἡ δυναστεία προσλαβοῦσα τὴν ἐξουσίαν : ἐμοὶ δὲ καὶ πόρρωθεν τρόπον τιναἑ ωρᾶτο , ἐξ οὗ τῷ ἀνδρὶ συνεγενόμην Ἀθήνῃσιν . Ἦλθε γὰρ κἀκεῖσε , ἄρτι τῶν κατὰ τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ νεωτερισθέντων , τὸν βασιλέα τοῦτο αὐτὸ παραιτησάμενος . Διττὸς δὲ αὐτοῦ τῆς ἐπιδημίας ὁ λόγος : ὁ μὲν εὐπρεπέστερος , καθ̓ ἱστορίαν τῆς Ἑλλάδος καὶ τῶν ἐκεῖσε παιδευτηρίων : ὁ δὲ ἀπορρητότερος καὶ οὐ πολλοῖς γνώριμος , ὥστε τοῖς ἐκεῖ θύταις καὶ ἀπατεῶσι περὶ τῶν καθ̓ ἑαυτὸν συγγενέσθαι , οὔπω παρρησίαν ἐχούσης τῆς ἀσεβείας . Τότε τοίνυν οὐ φαῦλος ἐγὼ τοῦ ἀνδρὸς εἰκαστὴς οἶδα γενόμενος , καίτοι γε οὐ τῶν εὖ πεφυκότων περὶ ταῦτα εἷς ὤν . Ἀλλ̓ ἐποίει με μαντικὸν ἡ τοῦ ἤθους ἀνωμαλία , καὶ τὸ περιττὸν τῆς ἐκστάσεως , εἴπερ μάντις ἄριστος ὅστις εἰκάζει καλῶς . Οὐδενὸς γὰρ ἐδόκει μοι σημεῖον εἶναι χρηστοῦ αὐχὴν ἀπαγὴς , ὦμοι παλλόμενοι καὶ ἀνακοπτόμενοι , ὀφθαλμὸς σοβούμενος καὶ περιφερόμενος καὶ μανικὸν βλέπων , πόδες ἀστατοῦντες καὶ μετοκλάζοντες , μυκτὴρ ὕβριν πνέων καὶ περιφρόνησιν , προσώπου σχηματισμοὶ καταγέλαστοι , τὸ αὐτὸ φρονοῦντες γέλωτες ἀκρατεῖς καὶ βρασματώδεις , νεύσεις καὶ ἀνανεύσεις σὺν οὐδενὶ λόγῳ , λόγος ἱστάμενος καὶ κοπτόμενος πνεύματι , ἐρωτήσεις ἄτακτοι καὶ ἀσύνετοι , ἀποκρίσεις οὐδὲν τούτων ἀμείνους , ἀλλήλαις ἐπεμβαίνουσαι , καὶ οὐκ εὐσταθεῖς , οὐδὲ τάξει προϊοῦσαι παιδεύσεως . Τί ἂν τὰ καθ̓ ἕκαστον γράφοιμι ; τοιοῦτον πρὸ τῶν ἔργων ἐθεασάμην , οἷον καὶ ἐπὶ τῶν ἔργων ἐγνώρισα : καὶ εἴ μοι παρῆσάν τινες τῶν τηνικαῦτα συνόντων καὶ ἀκουσάντων , οὐ χαλεπῶς ἂν ἐμαρτύρησαν , οἷς ἐπειδὴ ταῦτα ἐθεασάμην , εὐθὺς ἐφθεγξάμην , Οἷον κακὸν ἡ Ῥωμαίων τρέφει . Καὶ προαγορεύσας , καὶ γενέσθαι ψευδόμαντις ἐμαυτῷ κατηυξάμην : κρεῖσσον γὰρ ἢ τοιούτων πλησθῆναι τὴν οἰκουμένην κακῶν , καὶ τοιοῦτον ἀναφανῆναι τέρας , οἷον οὔπω πρότερον : πολλῶν μὲν ἐπικλυσμῶν θρυλουμένων , πολλῶν δὲ ἐμπρησμῶν καὶ βρασμῶν γῆς καὶ χασμάτων , ἔτι δὲ καὶ ἀνδρῶν ἀπάνθρωποι καὶ θηριώδεις ἀλλοκότων τε καὶ συνθέτων φύσεις καινοτομηθεῖσαι . Ταύτῃ τοι καὶ τέλος ἄξιον ἠνέγκατο τῆς ἀπονοίας . Τοιαῦτα μὲν Γρηγόριος περὶ Ἰουλιανοῦ διεξῆλθεν . Ὅτι δὲ καὶ κατὰ Χριστιανῶν λόγους πολλοὺς ἀναλώσαντες τὴν ἀλήθειαν ἐπεχείρησαν βιάσασθαί , τινα μὲν τῶν ἱερῶν γραμμάτων παρατρέψαντες , τὰ δὲ ἐγκαταλέξαντες , πάντα δὲ πρὸς τὸν οἰκεῖον ἐκλαβόντες σκοπὸν , πολλοὶ μὲν πρὸς αὐτοὺς ἀπαντήσαντες ἔδειξαν , ἀνατρέψαντές τε καὶ ἐξελέγξαντες αὐτῶν τὰ σοφίσματα . Πρὸ δὲ ἁπάντων Ὠριγένης , καὶ πολλῷ τῶν Ἰουλιανοῦ χρόνων ἀνώτερος ὢν , τὰ δοκοῦντα ταράττειν τοὺς ἐντυγχάνοντας ταῖς ἱεραῖς βίβλοις ἀνθυπενεγκὼν ἑαυτῷ καὶ ἑρμηνεύσας , τὰς τῶν ἀγνωμονούντων σοφιστικὰς εὑρεσιλογίας ἀπέκλεισεν . Οἷς εἰ μὴ παρέργως ἐντετυχήκασιν Ἰουλιανὸς καὶ Πορφύριος , εὐγνωμόνως τε αὐτὰ ἐδέξαντο , πάντως ἂν εἰς ἕτερά τινα τοὺς λόγους ἔτρεψαν , καὶ οὐκ ἂν εἰς τὸ σοφίσματα βλάσφημα γράφειν ἐτράπησαν . Ὅτι δὲ ὁ βασιλεὺς σκῶψαι ἐπετήδευσε πρὸς τοὺς ἰδιώτας καὶ ἁπλουστέρους τοὺς λόγους ποιούμενος , οὐ μὴν πρὸς τοὺς ἐκ τῶν ἱερῶν γραμμάτων μόρφωσιν τῆς ἀληθείας ἔχοντας , ἐκεῖθεν δῆλον ἐστί : λαβὼν γὰρ τὰ ῥήματα , ὅσα χρείας ἕνεκεν οἰκονομικῶς ἐπὶ τοῦ Θεοῦ ἀνθρωπικώτερον τέτακται , καὶ πολλὰ τοιαῦτα ἐπισυνείρας , τέλος ἐπιφέρει κατὰ λέξιν τάδε : Τούτων τοίνυν ἕκαστον , εἰ μὴ λόγος ἐστὶν ἀπόρρητον ἔχων τινὰ θεωρίαν , ὅπερ ἐγὼ νενόμικα , πολλῆς γέμουσιν οἱ λόγοι περὶ αὐτοῦ βλασφημίας . Ταῦτα μὲν ἐν τῷ τρίτῳ αὐτοῦ κατὰ Χριστιανῶν βιβλίῳ αὐταῖς λέξεσιν εἴρηκε . Καὶ ἐν τῷ λόγῳ δὲ αὐτοῦ , ὃν Περὶ Κυνισμοῦ ἐπέγραψε , διδάσκων ὅπως δεῖ τοὺς ἱεροὺς πλάττειν μύθους , φησὶ δεῖν κρύπτειν τὴν περὶ τῶν τοιούτων ῥημάτων ἀλήθειαν , λέγων αὐτοῖς ῥήμασι τάδε : Φιλεῖ γὰρ ἡ φύσις κρύπτεσθαι : καὶ τὸ κεκρυμμένον τῆς τῶν θεῶν οὐσίας οὐκ ἀνέχεται γυμνοῖς εἰς ἀκαθάρτους ἀκοὰς ῥίπτεσθαι ῥήμασι . Φαίνεται δὴ διὰ τούτων ὁ βασιλεὺς ὑπόνοιαν ἔχειν περὶ τῶν θείων γραφῶν , ὡς εἴησαν λόγοι μυστικοὶ ἀπόρρητόν τινα θεωρίαν ἔχοντες : ἀγανακτεῖ δὲ , ἐφ̓ οἷς μὴ καὶ πάντες τὴν αὐτὴν περὶ τούτων ὑπόνοιαν ἔχουσι : καὶ κατατρέχει τῶν ἐν Χριστιανοῖς ἁπλούστερον δεχομένων τὰ λόγια . Οὐκ ἔδει δὲ τοσοῦτον καταδραμεῖν τῆς ἁπλότητος τῶν πολλῶν , οὐδὲ τυφωθῆναι δἰ ἐκείνους κατὰ τῶν ἱερῶν γραμμάτων , οὐδὲ μισῆσαι καὶ ἀποστραφῆναι τὰ καλῶς αὐτῷ νοούμενα , ὅτι μὴ πάντες αὐτὰ ἐνόουν ὡς αὐτὸς ἐβούλετο . Νῦν δὲ , ὡς ἔοικε , τὰ αὐτὰ Πορφυρίῳ πέπονθεν : ἐκεῖνος μὲν γὰρ πληγὰς ἐν Καισαρείᾳ τῆς Παλαιστίνης ὑπό τινων Χριστιανῶν εἰληφὼς , καὶ μὴ ἐνεγκὼν τὴν ὀργὴν , ἐκ μελαγχολίας τὸν μὲν Χριστιανισμὸν ἀπέλειπε , μίσει δὲ τῶν τυπτησάντων αὐτὸν εἰς τὸ βλάσφημα κατὰ Χριστιανῶν γράφειν ἐξέπεσεν , ὡς αὐτὸν Εὐσέβιος ὁ Παμφίλου ἐξήλεγξεν , ἀνασκευάσας τοὺς λόγους αὐτοῦ . Ὁ δὲ βασιλεὺς πρὸς τοὺς ἰδιώτας ὑπεροπτικῶς κατὰ τῶν Χριστιανῶν ἐσχηκὼς , ἐκ τοῦ αὐτοῦ πάθους εἰς τὴν Πορφυρίου βλασφημίαν ἀπέκλινεν : ἀμφότεροι οὖν ἑκουσίως δυσσεβήσαντες , ἐν γνώσει ἁμαρτίας τὸ ἐπιτίμιον ἔχουσιν . Ἐπειδὴ δὲ καὶ ὁ σοφιστὴς Λιβάνιος ἐπιχλευάζων , τὸν ἐκ Παλαιστίνης , φησὶν , ἄνθρωπον Θεόν τε καὶ Θεοῦ παῖδα ποιοῦσιν , ἐκλελῆσθαί μοι δοκεῖ , ὅπως αὐτὸς ἐπὶ τέλει τοῦ αὐτοῦ λόγου τὸν Ἰουλιανὸν ἀπεθέωσε . Τὸν γὰρ πρῶτον , φησὶ , ἄγγελον τῆς τελευτῆς μικροῦ κατέλευσαν , ὡς θεοῦ καταψευδόμενον . Εἶτα πρόσω μικρὸν ὑποβὰς , Ὦ δαιμόνων μὲν , φησὶ , τρόφιμε , δαιμόνων δὲ μαθητὰ , δαιμόνων δὲ παρεδρευτά . Εἰ καὶ αὐτὸς ἄλλως ἐνόει , ἀλλ̓ οὖν γε τὴν ὁμωνυμίαν τοῦ χείρονος μὴ ἐκκλίνας ταῦτ̓ ἔδοξε λέγειν , ἃ καὶ οἱ Χριστιανοὶ ὀνειδίζοντες λέγουσιν . Εἰ οὖν ἐπαίνων ἐφρόντιζεν , ἔδει φυγεῖν τὴν ὁμωνυμίαν , ὥσπερ ἔφυγε καὶ ἑτέραν λέξιν , δἰ ἣν λοιδορηθεὶς τῶν ἑαυτοῦ λόγων ἐξέκοψεν . Ὅπως μὲν οὖν ὁ κατὰ Χριστὸν ἄνθρωπος θεολογεῖται , καὶ ὅπως τὸ μὲν φανερὸν ἄνθρωπος ἦν , τὸ δὲ ἀφανὲς Θεὸς , ὅπως τε ἀληθῆ ἄμφω ἐστὶ , Χριστιανῶν μὲν οἱ θεῖοι λόγοι ἐπίστανται . Ἕλληνες δὲ πρὸ τοῦ πιστεῦσαι συνιέναι οὐ δύνανται : καὶ γὰρ λόγιόν ἐστι τὸ λέγον , ὅτι ἐὰν μὴ πιστεύσητε , οὐδ̓ οὐ μὴ συνῆτε . Διὸ οὐκ αἰσχύνονται πολλοὺς ἀνθρώπους ἀποθεώσαντες : καὶ εἴθε γε κἂν χρηστοὺς τὸν τρόπον , ἢ δικαίους , ἢ σώφρονας : ἀλλὰ ἀνάγνους , ἀδίκους , μέθῃ δεδουλωμένους , Ἡρακλέας φημὶ καὶ Διονύσους καὶ Ἀσκληπιούς : καθ̓ ὧν συνεχῶς ἐν τοῖς αὐτοῦ λόγοις ὀμνύων Λιβάνιος οὐκ αἰσχύνεται : ὧν τοὺς ἀρρενικοὺς καὶ θηλυκοὺς ἔρωτας εἰ ἀπαριθμησαίμην , μακρὸς ἡμῖν ἔσται ὁ τῆς παρεκβάσεως λόγος . Ἀρκέσει δὲ τοῖς ταῦτα γνῶναι ἐθέλουσιν ὁ Ἀριστοτέλους Πέπλος , καὶ ὁ Διονύσου Στέφανος , καὶ Ῥηγίνου ὁ Πολυμνήμων , καὶ τῶν ποιητῶν τὸ πλῆθος : οἳ περὶ αὐτῶν γράψαντες γέλωτα ὄντως καὶ φλήναφον παρὰ πᾶσι τῆς Ἑλλήνων θεολογίας δεικνύουσιν . Ὅτι δὲ ἴδιον Ἑλλήνων τὸ εὐχερῶς ἀνθρώπους ἀποθεοῦν , ἀρκέσει ὀλίγων ὑπομνησθῆναι . Ῥοδίοις μὲν γὰρ συμφορᾷ περιπεσοῦσιν ἐδόθη χρησμὸς , ὅπως ἂν τὸν Φρύγιον Ἄττιν , τὸν ἱερέα τῆς μανικῆς ἐν Φρυξὶν τελετῆς , θεραπεύωσιν : ἔχει δὲ ὁ χρησμὸς ὧδε : Ἄττυν ἱλάσκεσθε , θεὸν μέγαν ἁγνὸν Ἄδωνιν , Εὔβιον , ὀλβιόδωρον , ἐϋπλόκαμον Διόνυσον . Ὁ μὲν δὴ χρησμὸς Ἄττιν , τὸν ἐκ μανίας ἐρωτικῆς ἑαυτὸν ἀποκόψαντα , τὸν Ἄδωνιν καὶ Διόνυσον εἶναι φησί . Τοῦ δὲ Μακεδόνων βασιλέως Ἀλεξάνδρου ἐπὶ τὴν Ἀσίαν διαβαίνοντος , οἱ Ἀμφικτύονες Ἀλεξάνδρῳ ἐχαρίζοντο , καὶ ἀνεῖλεν ἡ Πυθία τάδε : Ζᾶνα θεῶν ὕπατον , καὶ Ἀθηνᾶν Τριτογένειαν Τιμᾶτε , βροτέῳ τ̓ ἐν σώματι κρυπτὸν ἄνακτα , Ὅν Ζεὺς ἀρίσταις γοναῖς ἔσπειρεν , ἀρωγὸν Εὐνομίης θνητοῖσιν Ἀλέξανδρον βασιλῆα . Ταῦτα τὸ ἐν Πυθοῖ δαιμόνιον ἐχρημάτισεν : ὃ καὶ αὐτὸ τοὺς δυνάστας κολακεῦον ἐθεοποίει : καὶ τοῦτο μὲν ἴσως κολακείᾳ ἐποίει . Τί δ̓ ἂν εἴποι τις , ὡς Κλεομήδην τὸν πύκτην ἀποθεώσαντες , ἔχρησαν περὶ αὐτοῦ τάδε ; Ὕστατος ἡρώων Κλεομήδης Ἀστυπαλιεύς : Ὃν θυσίαις τιμᾶθ̓ , ὡς μηκέτι θνητὸν ἐόντα . Διὰ μὲν οὖν τὸν χρησμὸν τόνδε Διογένης ὁ Κύων καὶ Οἰνόμαος ὁ φιλόσοφος κατέγνωσαν τοῦ Πυθίου Ἀπόλλωνος . Κυζικηνοὶ δὲ τρισκαιδέκατον θεὸν Ἀδριανὸν ἀνηγόρευσαν : αὐτός τε Ἀδριανὸς Ἀντίνοον τὸν ἑαυτοῦ ἐρώμενον ἀπεθέωσε . Καὶ ταῦτα γέλωτα καὶ φλήναφον οὐκ ὀνομάζει Λιβάνιος : καίτοι καὶ τοὺς χρησμοὺς καὶ τὸ μονόβιβλον , ὃ Ἀδρίας εἰς τὸν Ἀλεξάνδρου βίον ἐπέγραψεν , ἐπιστάμενος , οὐκ ἐγκαλύπτεται καὶ αὐτὸν ἀποθεῶν τὸν Πορφύριον : Ἵλεως γὰρ , φησὶν , ὁ Τύριος εἴη , προκρίνοντος αὐτοῦ τὰ τοῦ βασιλέως βιβλία . Ταῦτα μὲν οὖν διὰ τὴν τοῦ σοφιστοῦ λοιδορίαν ἐν παρεκβάσει αὐτάρκως εἰρήσθω , ἰδίας τε πραγματείας δεόμενα παραλιπεῖν μοι δοκῶ : τὰ δὲ λοιπὰ τῆς ἱστορίας ἐπιτεθείη ἡμῖν .
Lemmas: πρός Λιβάνιος ὁ σοφιστής ἀντιλογία περί Ἰουλιανός . ὁ χειμών , φημί , ὁ νύξ ἐκτείνω , ἐπιτίθημι ὁ βασιλεύς ὁ Βίβλος , ὅς ὁ ἐκ Παλαιστίνη ἄνθρωπος Θεός τε καί Θεός παῖς ποιέω , μάχομαι τε μακρός καί ἐλέγχω ἰσχύς γέλως ἀποφῄνλω καί φλήναφος ὁ τιμάω , σοφός ἐν ὁ αὐτός δείκνυμι ὁ τύριος γέρων . ἴλαος δέ οὗτος ὁ Τύριος εἰμί , καί δέχομαι εὐμενής ὁ ἐρώ , ὡς εἄν υἱός ἡσσάομαι . οὗτος μέν ὁ ῥῆμα ὁ σοφιστής Λιβάνιος . ἐγώ δέ σοφιστής μέν αὐτός ἀγαθός γίγνομαι φημί : ἐπίσταμαι τε ὡς εἰμί μή εἰμί ὁ βασιλεύς κατά ὁ θρησκεία ὁμόδοξος , πᾶς εἄν αὐτός εἶπον ὅσος ὁ Χριστιανός λέγω , καί ὡς εἰκός , ἅτε σοφιστής εἰμί , μεγαλύνω ὁ λέγω . ἐπεί καί εἰς Κωνστάντιος ζῶ μέν ἔπαινος γράφω : τελευτάω δέ ὕβρις μεστός ἔγκλημα καταχέω . ὥστε εἰμί καί Πορφύριος εἰμί βασιλεύς , προκρίνω ὁ ἐκεῖνος βιβλίον ὁ Ἰουλιανός : καί εἰμί Ἰουλιανός εἰμί Σοφιστὴς , εἶπον εἄν καί αὐτός κακός σοφιστής , ὡς καί Ἑκηβόλιος ἐν ὁ ἐπιτάφιος Ἰουλιανός . ἐπεί οὖν ἐκεῖνος καί ὡς ὁμόδοξος , καί ὡς Σοφιστὴς , καί φίλος ὁ βασιλεύς , ὅσος δοκέω αὐτός διεξέρχομαι , καί ἐγώ πρός ὁ ὑπό αὐτός γράφω κατά δύναμις ἀπαντάω . Πρῶτος μέν γάρ φημί αὐτός ἐπιτίθημι ὁ Βίβλος , ὁ χειμών ὁ νύξ ἐκτείνω . ὁ δέ ἐπιτίθημι σημαίνω , ὅτι ἔργον τίθημι ψόγος γράφω , ὡς ἔθος ὁ σοφιστής ποιέω ἐν ὁ ὁ νέος εἰσαγωγή : πάλαι μέν γάρ ὁ Βίβλος ἐπίσταμαι , τότε δέ ἐπιτίθημι . καί μάχομαι μακρός σχολάζω οὐ , ὡς φημί Λιβάνιος , ἐλέγχω ἰσχύς , ἀλλά ἀσθένεια ὁ ἀληθής ὁ καλῶς ἑαυτοῦ ἀσφαλίζω . ὡς φιλοσκώπτης διασύρω . Πᾶς γάρ ὁ μάχομαι τις νῦν μέν παρατρέπω , νῦν δέ ἐπικρύπτω ὁ ἀλήθεια , καταψεύδομαι ὁ πρός ὅς ὁ μάχη συνίστημι . καί ὁ ἀπεχθῶς ἔχω πρός τις πᾶς ὡς πολέμιος οὖον μόνος πράσσω , ἀλλά καί λέγω σπουδάζω : καί ὁ αὐτός πρόσειμι φαῦλος ὁ πρός ὅς ὁ ἔχθρα περιτρέπω φιλέω . ὅτι2 μέν οὖν καί Ἰουλιανός καί Πορφύριος , ὅς τύριος καλέω γέρων , ἄμφω φιλοσκώπτης εἰμί , ὑπό ὁ οἰκέω λόγος ἐλέγχω . Πορφύριος μέν γάρ ὁ κορυφαῖος ὁ φιλόσοφος Σωκράτης ὁ βίος διασύρω ἐν ὁ γράφω αὐτός φιλόσοφος ἱστορίη . καί τοιοῦτος περί αὐτός γράφω καταλείπω , οἷος εἄν μήτε Μέλις , μήτε Ἄνυτος , ὁ γράφω Σωκράτης , εἶπον ἐπιχειρέω : Σωκράτης , φημί , ὁ παρά Ἕλλην θαυμάζω ἐπί τε σωφροσύνη καί δικαιοσύνη καί ὁ ἄλλος ἀρετή : ὅς Πλάτων ὁ θαυμαστός παρά αὐτός φιλόσοφος , καί Ξενοφῶν , καί ὁ ἄλλος ὁ φιλόσοφος θίασος , οὖον μόνος ὡς θεοφιλής τιμάω , ἀλλά δή καί ὑπέρ ἄνθρωπος φρονέω νομίζω . Ἰουλιανός δέ ὁ πατήρ ζηλόω , ὁ ἴδιος πάθος εἰς ὁ Καῖσαρ ἐλέγχω , πᾶς μωμάομαι ὁ πρό αὐτός βασιλεύς , καί οὐδέ ὁ φιλόσοφος Μᾶρκος φείδομαι . καί ὅτι μέν φιλοσκώπτης ἄμφω , ἐκ ἑαυτοῦ ὁ ἔλεγχος ἔχω : καί οὖον δεῖ ἐγώ πολύς ἢ δεινός λόγος , ἀλλά ἀποχράω οὗτος εἰς παράστασις ὁ ἦθος αὐτός . ἐγώ μέν οὖν οὗτος ἐκ ὁ ἑκάτερος λόγος περί ἦθος αὐτός τεκμαίρομαι οὗτος γράφω . οἷος δέ περί Ἰουλιανός ὁ Ναζιανζηνός Γρηγόριος εἴρω , ὁ αὐτός λόγος ἐπακούω : φημί γάρ ἐν ὁ δύο λόγος πρός Ἕλλην κατά λέξις ὅδε : οὗτος ὁ μέν ἄλλος ὁ πείρω παρίστημι , καί ὁ δυναστεία προσλαμβάνω ὁ ἐξουσία : ἐγώ δέ καί πόρρωθεν τρόπος ἑ ὁράω , ἐκ ὅς ὁ ἀνήρ συγγίγνομαι Ἀθῆναι . ἔρχομαι γάρ κἀκεῖσε , ἄρτι ὁ κατά ὁ ἀδελφός αὐτός νεωτερίζω , ὁ βασιλεύς οὗτος αὐτός παραιτέομαι . δισσός δέ αὐτός ὁ ἐπιδημία ὁ λόγος : ὁ μέν εὐπρεπής , κατά ἱστορία ὁ Ἑλλάς καί ὁ ἐκεῖσε παιδευτήριον : ὁ δέ ἀπόρρητος καί οὖον πολύς γνώριμος , ὥστε ὁ ἐκεῖ θύτης καί ἀπατεών περί ὁ κατά ἑαυτοῦ συγγίγνομαι , οὔπω παρρησία ἔχω ὁ ἀσέβεια . τότε τοίνυν οὖον φαῦλος ἐγώ ὁ ἀνήρ εἰκαστής οἶδα γίγνομαι , καίτοι γε οὖον ὁ εὕω φύζω περί οὗτος εἷς εἰμί . ἀλλά ποιέω ἐγώ μαντικός ὁ ὁ ἦθος ἀνωμαλία , καί ὁ περισσός ὁ ἔκστασις , εἴπερ μάντις ἀγαθός ὅστις εἰκάζω καλῶς . οὐδείς γάρ δοκέω ἐγώ σημεῖον εἰμί χρηστός αὐχήν ἀπαγής , ὦμος πάλλω καί ἀνακόπτω , ὀφθαλμός σοβέω καί περιφέρω καί μανικός βλέπω , πούς ἀστατέω καί μετοκλάζω , μυκτήρ ὕβρις πνέω καί περιφρόνησις , πρόσωπον σχηματισμός καταγέλαστος , ὁ αὐτός φρονέω γέλως ἀκρατής καί βρασματώδης , νεύω καί ἀνάνευσις σύν οὐδείς λόγος , λόγος ἵστημι καί κόπτω πνεῦμα , ἐρωτάω ἄτακτος καί ἀσύνετος , ἀπόκρισις οὐδείς οὗτος ἀγαθός , ἀλλήλων ἐπεμβαίνω , καί οὐ εὐσταθής , οὐδέ τάξις πρόειμι παίδευσις . τις εἄν ὁ κατά ἕκαστος γράφω ; τοιοῦτος πρό ὁ ἔργον θεάομαι , οἷος καί ἐπί ὁ ἔργον γνωρίζω : καί εἰμί ἐγώ πάρειμι τις ὁ τηνικαῦτα σύνειμι καί ἀκούω , οὖον χαλεπῶς εἄν μαρτυρέω , ὅς ἐπεί οὗτος θεάομαι , εὐθύς φθέγγομαι , οἷος κακός ὁ Ῥωμαῖος τρέφω . καί προαγορεύω , καί γίγνομαι ψευδόμαντις ἐμαυτοῦ κατεύχομαι : κρατύς γάρ ἢ τοιοῦτος πίμπλημι ὁ οἰκέω κακός , καί τοιοῦτος ἀναφαίνω τέρας , οἷος οὔπω πρότερος : πολύς μέν ἐπικλυσμός θρυλέω , πολύς δέ εμπρησμός καί βρασμός γῆ καί χάσμα , ἔτι δέ καί ἀνήρ ἀπάνθρωπος καί θηριώδης ἀλλόκοτος τε καί συντίθημι φύσις καινοτομέω . Ταύτη ὅς καί τέλος ἄξιος φέρω ὁ ἀπόνοια . τοιοῦτος μέν Γρηγόριος περί Ἰουλιανός διεξέρχομαι . ὅτι2 δέ καί κατά Χριστιανός λόγος πολύς ἀναλίσκω ὁ ἀλήθεια ἐπιχειρέω βιάζω , τις μέν ὁ ἱερός γράμμα παρατρέπω , ὁ δέ ἐγκαταλέγω , πᾶς δέ πρός ὁ οἰκέω ἐκλαμβάνω σκοπός , πολύς μέν πρός αὐτός ἀπαντάω δείκνυμι , ἀνατρέπω τε καί ἐξελέγχω αὐτός ὁ σόφισμα . πρό δέ ἅπας Ὠριγένης , καί πολύς ὁ Ἰουλιανός χρόνος ἀνώτερος εἰμί , ὁ δοκέω ταράσσω ὁ ἐντυγχάνω ὁ ἱερός Βίβλος ἀνθυποφέρω ἑαυτοῦ καί ἑρμηνεύω , ὁ ὁ ἀγνωμονέω σοφιστικός εὑρεσιλογία ἀποκλείω . οἷς εἰμί μή πάρεργον ἐντυγχάνω Ἰουλιανός καί Πορφύριος , εὐγνωμόνως τε αὐτός δέχομαι , πάντως εἄν εἰς ἕτερος τις ὁ λόγος τρέπω , καί οὐ εἄν εἰς ὁ σόφισμα βλάσφημος γράφω τρέπω . ὅτι2 δέ ὁ βασιλεύς σκώπτω ἐπιτηδεύω πρός ὁ ἰδιώτης καί ἁπλόος ὁ λόγος ποιέω , οὖον μήv πρός ὁ ἐκ ὁ ἱερός γράμμα μόρφωσις ὁ ἀλήθεια ἔχω , ἐκεῖθεν δῆλος εἰμί : λαμβάνω γάρ ὁ ῥῆμα , ὅσος χρεία ἕνεκα οἰκονομικός ἐπί ὁ Θεός ἀνθρωπικός τάσσω , καί πολύς τοιοῦτος ἐπισυνείρω , τέλος ἐπιφέρω κατά λέξις ὅδε : οὗτος τοίνυν ἕκαστος , εἰμί μή λόγος εἰμί ἀπόρρητος ἔχω τις θεωρία , ὅσπερ ἐγώ νομίζω , πολύς γέμω ὁ λόγος περί αὐτός βλασφημία . οὗτος μέν ἐν ὁ τρίτος αὐτός κατά Χριστιανός βιβλίον αὐτός λέξις εἴρω . καί ἐν ὁ λόγος δέ αὐτός , ὅς περι κυνισμός ἐπιγράφω , διδάσκω ὅπως δεῖ ὁ ἱερός πλάσσω μῦθος , φημί δήω κρύπτω ὁ περί ὁ τοιοῦτος ῥῆμα ἀλήθεια , λέγω αὐτός ῥῆμα ὅδε : φιλέω γάρ ὁ φύσις κρύπτω : καί ὁ κρύπτω ὁ ὁ θεός οὐσία οὐ ἀνέχω γυμνός εἰς ἀκάθαρτος ἀκοή ῥίπτω ῥῆμα . φαίνω δή διά οὗτος ὁ βασιλεύς ὑπόνοια ἔχω περί ὁ θεῖον γραφεύς , ὡς εἰμί λόγος μυστικός ἀπόρρητος τις θεωρία ἔχω : ἀγανακτέω δέ , ἐπί ὅς μή καί πᾶς ὁ αὐτός περί οὗτος ὑπόνοια ἔχω : καί κατατρέχω ὁ ἐν Χριστιανός ἁπλόος δέχομαι ὁ λόγιος . οὐ ἐσθίω δέ τοσοῦτος κατατρέχω ὁ ἁπλότης ὁ πολύς , οὐδέ τυφόω διά ἐκεῖνος κατά ὁ ἱερός γράμμα , οὐδέ μισέω καί ἀποστρέφω ὁ καλῶς αὐτός νοέω , ὅτι μή πᾶς αὐτός νοέω ὡς αὐτός βούλομαι . νῦν δέ , ὡς ἔοικα , ὁ αὐτός Πορφύριος πάσχω : ἐκεῖνος μέν γάρ πληγάς ἐν Καισάρεια ὁ Παλαιστίνη ὑπό τίνω Χριστιανός λαμβάνω , καί μή φέρω ὁ ὀργή , ἐκ μελαγχολία ὁ μέν χριστιανισμός ἀπολείπω , μισέω δέ ὁ τύπτω αὐτός εἰς ὁ βλάσφημος κατά Χριστιανός γράφω ἐκπίπτω , ὡς αὐτός Εὐσέβιος ὁ Πάμφιλος ἐξελέγχω , ἀνασκευάζω ὁ λόγος αὐτός . ὁ δέ βασιλεύς πρός ὁ ἰδιώτης ὑπεροπτικός κατά ὁ Χριστιανός ἔχω , ἐκ ὁ αὐτός πάθος εἰς ὁ Πορφύριος βλασφημία ἀποκλίνω : ἀμφότερος οὖν ἑκούσιος δυσσεβέω , ἐν γνῶσις ἁμαρτία ὁ ἐπιτίμιον ἔχω . ἐπεί δέ καί ὁ Σοφιστὴς Λιβάνιος ἐπιχλευάζω , ὁ ἐκ Παλαιστίνη , φημί , ἄνθρωπος Θεός τε καί Θεός παῖς ποιέω , ἐκλανθάνω ἐγώ δοκέω , ὅπως αὐτός ἐπί τέλος ὁ αὐτός λόγος ὁ Ἰουλιανός ἀποθεόω . ὁ γάρ πρῶτος , φημί , ἄγγελος ὁ τελευτή μικρός καταλεύω , ὡς θεός καταψεύδομαι . εἶτα πρόσω μικρός ὑποβαίνω , ὦ δαίμων μέν , φημί , τρόφιμος , δαίμων δέ μαθητός , δαίμων δέ παρεδρευτά . εἰμί καί αὐτός ἄλλως νοέω , ἀλλά οὖν γε ὁ ὁμωνυμία ὁ χείρων μή ἐκκλίνω αὐτός δοκέω λέγω , ὁ καί ὁ Χριστιανός ὀνειδίζω λέγω . εἰμί οὖν ἔπαινος φροντίζω , ἐσθίω φεύγω ὁ ὁμωνυμία , ὥσπερ φεύγω καί ἕτερος λέξις , διά ὅς λοιδορέω ὁ ἑαυτοῦ λόγος ἐκκόπτω . ὅπως μέν οὖν ὁ κατά Χριστός ἄνθρωπος θεολογέω , καί ὅπως ὁ μέν φανερός ἄνθρωπος εἰμί , ὁ δέ ἀφανής θεός , ὅπως τε ἀληθής ἄμφω εἰμί , Χριστιανός μέν ὁ θεῖος λόγος ἐπίσταμαι . Ἕλλην δέ πρό ὁ πιστεύω συνίημι οὖον δύναμαι : καί γάρ λόγιον εἰμί ὁ λέγω , ὅτι ἐάν μή πιστεύω , οὐδέ οὖον μή συνίημι . Διὸ οὐ αἰσχύνω πολύς ἄνθρωπος ἀποθεόω : καί εἴθε γε κἀν χρηστός ὁ τρόπος , ἢ Δίκαιος , ἢ σώφρων : ἀλλά ἄναγνος , ἄδικος , μέθη δουλόω , Ἡρακλέας φημί καί Διόνυσος καί Ἀσκληπιός : κατά ὅς συνεχῶς ἐν ὁ αὐτός λόγος ὄμνυμι Λιβάνιος οὐ αἰσχύνω : ὅς ὁ ἀρσενικός καί θηλυκός Ἔρως εἰμί ἀπαριθμέω , μακρός ἐγώ εἰμί ὁ ὁ παρέκβασις λόγος . ἀρκέω δέ ὁ οὗτος γιγνώσκω ἐθέλω ὁ Ἀριστοτέλης Πέπλος , καί ὁ Διόνυσος Στέφανος , καί Ῥηγῖνος ὁ πολυμνήμων , καί ὁ ποιητής ὁ πλῆθος : ἕ περί αὐτός γράφω γέλως εἰμί καί φλήναφος παρά πᾶς ὁ Ἕλλην θεολογία δείκνυμι . ὅτι2 δέ ἴδιος Ἕλλην ὁ εὐχερής ἄνθρωπος ἀποθεόω , ἀρκέω ὀλίγος ὑπομιμνῄσκω . Ῥόδιος μέν γάρ συμφορά περιπίπτω δίδωμι χρησμός , ὅπως εἄν ὁ Φρύγιος Ἄττις , ὁ ἱερεύς ὁ μανικός ἐν Φρύξ τελετή , θεραπεύω : ἔχω δέ ὁ χρησμός ὧδε : Ἄτυς ἱλάσκομαι , θεός μέγας ἁγνός Ἄδωνις , Εὔβιος , ὀλβιόδωρος , ἐϋπλόκαμος Διόνυσος . ὁ μέν δή χρησμός Ἄττις , ὁ ἐκ μανία ἐρωτικός ἑαυτοῦ ἀποκόπτω , ὁ Ἄδωνις καί Διόνυσος εἰμί φημί . ὁ δέ Μακεδών βασιλεύς Ἀλέξανδρος ἐπί ὁ Ἀσία διαβαίνω , ὁ Ἀμφικτύονες Ἀλέξανδρος χαρίζομαι , καί ἀναιρέω ὁ Πυθία ὅδε : Ζεύς θεός ὕπατος , καί Ἀθηνᾶ Τριτογενής τιμάω , βρότειος τε ἐν σῶμα κρυπτός ἄναξ , ὅς Ζεύς ἀγαθός γονεύς σπείρω , ἀρωγός Εὐνομία θνητός Ἀλέξανδρος βασιλεύς . οὗτος ὁ ἐν Πυθώ δαιμόνιον χρηματίζω : ὅς καί αὐτός ὁ δυνάστης κολακεύω θεοποιέω : καί οὗτος μέν ἴσως κολακεία ποιέω . τις δέ εἄν εἶπον τις , ὡς Κλεομήδης ὁ πύκτης ἀποθεόω , χράω περί αὐτός ὅδε ; ὕστερος ἥρως Κλεομήδης Ἀστυπαλιεύς : ὅς θυσία τιμάω , ὡς μηκέτι θνητός εἰμί . Ζεύς μέν οὖν ὁ χρησμός ὅδε Διογένης ὁ Κύων καί Οἰνόμαος ὁ φιλόσοφος καταγιγνώσκω ὁ Πύθιος Ἀπόλλων . Κυζικηνός δέ τρισκαιδέκατος θεός ἀδριανός ἀναγορεύω : αὐτός τε ἀδριανός Ἀντίνοος ὁ ἑαυτοῦ ἐράω ἀποθεόω . καί οὗτος γέλως καί φλήναφος οὐ ὀνομάζω Λιβάνιος : καίτοι καί ὁ χρησμός καί ὁ μονόβιβλον , ὅς Ἀδρίας εἰς ὁ Ἀλέξανδρος βίος ἐπιγράφω , ἐπίσταμαι , οὐ ἐγκαλύπτω καί αὐτός ἀποθεόω ὁ Πορφύριον : ἴλαος γάρ , φημί , ὁ Τύριος εἰμί , προκρίνω αὐτός ὁ ὁ βασιλεύς βιβλίον . οὗτος μέν οὖν διά ὁ ὁ σοφιστής λοιδορία ἐν παρέκβασις αὐτάρκης εἴρω , ἴδιος τε πραγματεία δήω παραλείπω ἐγώ δοκέω : ὁ δέ λοιπάς ὁ ἱστορία ἐπιτίθημι ἐγώ .