socrates-scholasticus.historia-ecclesiastica-2 1.11
Περὶ Παφνουτίου τοῦ ἐπισκόπου . Ἐπεὶ δὲ Παφνουτίου καὶ Σπυρίδωνος ποιήσασθαι μνήμην ἀνωτέρω ἐπηγγειλάμεθα , εὔκαιρον ἐνταῦθα περὶ αὐτῶν εἰπεῖν . Παφνούτιος γὰρ μιᾶς πόλεως τῶν ἄνω Θηβῶν ἐπίσκοπος ἦν : οὕτω δὲ ἦν ἀνὴρ θεοφιλὴς , ὡς καὶ σημεῖα θαυμαστὰ γίνεσθαι ὑπ’ αὐτοῦ . Οὗτος ἐν καιρῷ τοῦ διωγμοῦ τὸν ὀφθαλμὸν ἐξεκόπη : σφόδρα δὲ ὁ βασιλεὺς ἐτίμα τὸν ἄνδρα , καὶ συνεχῶς ἐπὶ τὰ βασίλεια μετεπέμπετο , καὶ τὸν ἐξορωρυγμένον ὀφθαλμὸν κατεφίλει . Τοσαύτη προσῆν τῷ βασιλεῖ Κωνσταντίνῳ εὐλάβεια . Ἓν μὲν οὖν τοῦτο περὶ Παφνουτίου εἰρήσθω : ὃ δὲ πρὸς λυσιτέλειαν τῆς ἐκκλησίας καὶ κόσμον τῶν ἱερωμένων διὰ τῆς αὐτοῦ συμβουλῆς τότε γέγονε , διηγήσομαι . Ἐδόκει τοῖς ἐπισκόποις νόμον νεαρὸν εἰς τὴν ἐκκλησίαν εἰσφέρειν , ὥστε τοὺς ἱερωμένους , λέγω δὲ ἐπισκόπους καὶ πρεσβυτέρους καὶ διακόνους , μὴ συγκαθεύδειν ταῖς γαμεταῖς , ἃς ἔτι λαϊκοὶ ὄντες ἠγάγοντο . Καὶ ἐπεὶ περὶ τούτου βουλεύεσθαι προὔκειτο , διαναστὰς ἐν μέσῳ τοῦ συλλόγου τῶν ἐπισκόπων ὁ Παφνούτιος ἐβόα μακρὰ , μὴ βαρὺν ζυγὸν ἐπιθεῖναι τοῖς ἱερωμένοις ἀνδράσι , τίμιον εἶναι τὸν γάμον αὐτὸν καὶ τὴν κοίτην ἀμίαντον παρὰ τῷ Θεῷ λέγων , μὴ τῇ ὑπερβολῇ τῆς ἀκριβείας μᾶλλον τὴν ἐκκλησίαν προσβλάψωσιν : οὐ γὰρ πάντας δύνασθαι φέρειν τῆς ἀπαθείας τὴν ἄσκησιν , οὐδὲ ἴσως φυλαχθήσεσθαι τὴν σωφροσύνην τῆς ἑκάστου γαμετῆς : σωφροσύνην δὲ ἐκάλει καὶ τῆς νομίμου γυναικὸς τὴν συνέλευσιν : ἀρκεῖσθαι τε τὸν φθάσαντα κλήρου τυχεῖν μηκέτι ἐπὶ γάμον ἔρχεσθαι , κατὰ τὴν τῆς ἐκκλησίας ἀρχαίαν παράδοσιν , μὴ μὴν ἀποζεύγνυσθαι ταύτης , ἣν ἅπαξ ἤδη πρότερον λαϊκὸς ὢν ἠγάγετο . Καὶ ταῦτ̓ ἔλεγεν ἄπειρος ὢν γάμου , καὶ ἁπλῶς εἰπεῖν , γυναικός : ἐκ παιδὸς γὰρ ἐν ἀσκητηρίῳ ἀνετέθραπτο , καὶ ἐπὶ σωφροσύνῃ , εἰ καί τις ἄλλος , περιβόητος ὤν . Πείθεται πᾶς ὁ τῶν ἱερωμένων σύλλογος τοῖς Παφνουτίου λόγοις . Διὸ καὶ τὴν περὶ τούτου ζήτησιν ἀπεσίγησαν , τῇ γνώμῃ τῶν βουλομένων ἀπέχεσθαι τῆς ὁμιλίας τῶν γαμετῶν καταλείψαντες . Καὶ τοσαῦτα μὲν περὶ Παφνουτίου .
Lemmas: περι Παφνουτίου ὁ ἐπίσκοπος . ἐπεί δέ Παφνουτίου καί Σπυρίδων ποιέω μνήμη ἀνωτέρω ἐπαγγέλλω , Εὔκαιρον ἐνταῦθα περί αὐτός εἶπον . Παφνούτιος γάρ εἷς πόλις ὁ ἄνω Θῆβαι ἐπίσκοπος εἰμί : οὗτος δέ εἰμί ἀνήρ θεοφιλής , ὡς καί σημεῖον θαυμαστός γίγνομαι ὑπό αὐτός . οὗτος ἐν καιρός ὁ διωγμός ὁ ὀφθαλμός ἐκκόπτω : σφόδρα δέ ὁ βασιλεύς τιμάω ὁ ἀνήρ , καί συνεχῶς ἐπί ὁ βασίλεια μεταπέμπω , καί ὁ ἐξορύσσω ὀφθαλμός καταφιλέω . τοσοῦτος πρόσειμι ὁ βασιλεύς Κωνσταντῖνος εὐλάβεια . εἷς μέν οὖν οὗτος περί Παφνουτίου εἴρω : ὅς δέ πρός λυσιτέλεια ὁ ἐκκλησία καί κόσμος ὁ ἱερόω διά ὁ αὐτός συμβουλή τότε γίγνομαι , διηγέομαι . Ἐδόκης ὁ ἐπίσκοπος νόμος νεαρός εἰς ὁ ἐκκλησία εἰσφέρειν , ὥστε ὁ ἱεράομαι , λέγω δέ ἐπίσκοπος καί πρέσβυς καί διάκονος , μή συγκαθεύδω ὁ γαμετή , ὅς ἔτι λαικός εἰμί ἄγω . καί ἐπεί περί οὗτος βουλεύω πρόκειμαι , διανίσταμαι ἐν μέσος ὁ σύλλογος ὁ ἐπίσκοπος ὁ Παφνούτιος βοάω μακρός , μή βαρύς ζυγόν ἐπιτίθημι ὁ ἱεράομαι ἀνήρ , τίμιος εἰμί ὁ γάμος αὐτός καί ὁ κοίτη ἀμίαντος παρά ὁ Θεός λέγω , μή ὁ ὑπερβολή ὁ ἀκρίβεια μᾶλλον ὁ ἐκκλησία προσβλάπτω : οὖον γάρ πᾶς δύναμαι φέρω ὁ ἀπάθεια ὁ ἄσκησις , οὐδέ ἴσως φυλάσσω ὁ σωφροσύνη ὁ ἕκαστος γαμετή : σωφροσύνη δέ καλέω καί ὁ νόμιμος γυνή ὁ συνέλευσις : ἀρκέω τε ὁ φθάνω κλῆρος τυγχάνω μηκέτι ἐπί γάμος ἔρχομαι , κατά ὁ ὁ ἐκκλησία ἀρχαῖος παράδοσις , μή μήv ἀποζεύγνυμι οὗτος , ὅς ἅπαξ ἤδη πρότερος λαικός εἰμί ἄγω . καί αὐτός λέγω ἤπειρος εἰμί γάμος , καί ἁπλόος εἶπον , γυνή : ἐκ παῖς γάρ ἐν ἀσκητήριον ἀνατρέπω , καί ἐπί σωφροσύνη , εἰμί καί τις ἄλλος , περιβόητος εἰμί . πείθω πᾶς ὁ ὁ ἱερόω σύλλογος ὁ Παφνουτίου λόγος . Διὸ καί ὁ περί οὗτος ζήτησις ἀποσιγάω , ὁ γνώμη ὁ βούλομαι ἀπέχω ὁ ὁμιλία ὁ γαμέτης καταλείβω . καί τοσοῦτος μέν περί Παφνουτίου .