socrates-scholasticus.historia-ecclesiastica-2 4.24
Περὶ τῶν ἐξορισθέντων ἁγίων μοναχῶν , ὅπως ὁ Θεὸς ταῖς αὐτῶν θαυματοποιΐαις πάντας πρὸς ἑαυτὸν ἐφειλκύσατο . Τοῦ τοίνυν βασιλέως Οὐάλεντος νόμῳ κελεύσαντος διώκεσθαι τούς τ̓ ἐν Ἀλεξανδρείᾳ καὶ τοὺς κατ̓ Αἴγυπτον , πάντα ἐπορθεῖτο καὶ ἀνετρέπετο : τῶν μὲν ἑλκομένων εἰς δικαστήρια , τῶν δὲ βαλλομένων εἰς δεσμωτήρια , ἄλλων τε ἄλλως στρεβλουμένων . Διάφοροι γὰρ τιμωρίαι κατὰ τῶν ἡσυχάζειν φιλούντων ἐγίνοντο . Ἐπεὶ δὲ ταῦτα ἐν τῇ Ἀλεξανδρείᾳ ᾗ ἐδόκει Λουκίῳ ἐπέπρακτο , Εὐζώϊος ἐπὶ τὴν Ἀντιόχειαν αὖθις ὑπέστρεψεν : οἱ δὲ εὐθὺς ἐπὶ τὰ τῆς Αἰγύπτου μοναστήρια ἐχώρουν , ὁ δὲ στρατηγὸς σὺν πλήθει πολλῶν στρατιωτῶν , καὶ ὁ Ἀρειανὸς Λούκιος . Οὐδὲ γὰρ αὐτὸς ἀπελείπετο , ἀλλὰ στῖφος ἁγίων ἀνδρῶν οὐδαμῶς οἰκτιζόμενος , χείρονα τῶν στρατιωτῶν διεπράττετο . Ὡς δὲ ἐπὶ τὸν τόπον ἐγίνοντο , κατελάμβανον τοὺς ἄνδρας τὰ συνήθη πράττοντας , εὐχομένους , πάθη θεραπεύοντας , δαίμονας ἐξελαύνοντας . Οἱ δὲ μικρὰ τῶν τοῦ Θεοῦ θαυμάτων φροντίσαντες , οὐδὲ τὰς συνήθεις εὐχὰς ἐν τοῖς εὐκτηρίοις τόποις συνεχώρουν ἐπιτελεῖσθαι : ἀλλὰ αὐτοὺς καὶ τούτων ἐξέβαλλον . Καὶ οὐκ ἐπὶ τούτων μόνον ἔστησαν , ἀλλὰ προϊόντες τοῖς ὅπλοις ἐκέχρηντο κατ̓ αὐτῶν . Ταῦτα καὶ ὁ Ῥουφῖνος ἑωρακέναι παρὼν καὶ πεπονθέναι φησίν : ἀνενεοῦντό τε καὶ ἐπ’ αὐτῶν τὰ τοῦ ἀποστόλου λεγόμενα : ἐνεπαίζοντο γὰρ , καὶ μαστίγων πεῖραν ἐλάμβανον , ἐγυμνοῦντο , ἐδεσμοῦντο , ἐλιθάζοντο , ἐν φόνῳ μαχαίρας ἀπέθνησκον , ἄνδρες περιερχόμενοι κατὰ τὴν ἔρημον ἐν μηλωταῖς , ἐν αἰγείοις δέρμασιν , ὑστερούμενοι , θλιβόμενοι , κακουχούμενοι , ὧν οὐκ ἦν ἄξιος ὁ κόσμος , ἐπ’ ἐρημίαις πλανώμενοι , καὶ ὄρεσι , καὶ σπηλαίοις , καὶ ταῖς ὀπαῖς τῆς γῆς : καὶ ταῦτα , μαρτυρηθέντες ὑπό τε τῆς πίστεως καὶ τῶν ἔργων καὶ τῶν ἰαμάτων , ὅσα ἐν ταῖς χερσὶν αὐτῶν ἡ τοῦ χριστοῦ χάρις εἰργάζετο . Ἀλλ̓ ὡς ἔοικεν , ἡ τοῦ Θεοῦ πρόνοια ταῦτα παθεῖν τοὺς ἄνδρας συνεχώρησεν , κρεῖττόν τι προβλεψαμένη , ἵνα δἰ ὧν αὐτοὶ κακῶς ἔπασχον , ἕτεροι τὴν ἐν Θεῷ σωτηρίαν εὕρωσιν : καὶ τοῦτο ἡ ἀπόβασις ἔδειξεν . Ὡς οὖν οἱ θαυμάσιοι ἐκεῖνοι ἄνδρες κρείττονες τῆς ἐπιφερομένης ἀνάγκης ἐγίνοντο , ἀποκνήσας ὁ Λούκιος γνώμην δίδωσι τῷ ἡγουμένῳ τοῦ στρατιωτικοῦ τάγματος , ὑποβάλλειν ἐξορίᾳ τοὺς πατέρας τῶν μοναχῶν : αὐτοὶ δὲ ἦσαν ὁ Αἰγύπτιος Μακάριος καὶ ὁ Ἀλεξανδρεὺς , ὁ τούτου ἐπώνυμος . Ἐξωρίζοντο οὖν οἱ ἄνδρες εἰς νῆσόν τινα , ἥτις οὐδένα τῶν Χριστιανῶν εἶχεν οἰκήτορα : κατ̓ αὐτήν τε τὴν νῆσον ἐτύγχανεν ὂν ἱερὸν , καὶ ἱερεὺς ἐν αὐτῷ , ὃν πάντες οἱ ἐκεῖ ἶσα θεῷ ἔσεβον . Γενομένων δὲ τῶν θεοφιλῶν ἀνδρῶν ἐν τῇ νήσῳ , πάντα μὲν τὰ ἐκεῖ δαιμόνια ἐν θορύβῳ καὶ φόβῳ ἐγίνοντο . Συνέβαινε δὲ κατ̓ αὐτὸ καὶ τοιοῦτό τι πρᾶγμα γενέσθαι : ἡ τοῦ ἱερέως θυγάτηρ ἄφνω ὑπὸ δαίμονος κάτοχος γενομένη ἐξεμάνη , καὶ πάντα ἀνέτρεπεν : ἀκατάσχετός τε ἦν , καὶ οὐδενὶ τρόπῳ ἡσυχάσαι ἠδύνατο : ἀλλ̓ ἐβόα μεγάλα , καὶ πρὸς τοὺς θεοφιλεῖς ἐκείνους ἄνδρας , Τί , φησὶν , ἤλθετε καὶ ἐντεῦθεν ἐξελάσαι ἡμᾶς ; Πάλιν οὖν οἱ ἄνδρες ἐκεῖ τὸ ἴδιον ἔργον , ὅ ἐκ Θεοῦ χάριτος εἰλήφασιν , ἐπεδείκνυντο : ἐξελάσαντες γὰρ τὸν δαίμονα τῆς παρθένου , καὶ ὑγιῆ αὐτὴν τῷ πατρὶ παραδόντες , εἰς πίστιν τοῦ Χριστιανισμοῦ ἤγαγον τόν τε ἱερέα καὶ πάντας τοὺς ἐκεῖ ἐνοικοῦντας ἐν τῇ νήσῳ . Εὐθὺς οὖν τὰ μὲν ἀγάλματα ἐξέβαλον : τὸ δὲ σχῆμα τοῦ ναοῦ εἰς ἐκκλησίας τύπον μεταποιήσαντες , ἐβαπτίζοντό τε καὶ πάντα τὰ τοῦ Χριστιανισμοῦ χαίροντες ἐδιδάσκοντο . Οὕτω μὲν δὴ ἐλαυνόμενοι διὰ τὴν τοῦ ὁμοουσίου πίστιν οἱ θαυμάσιοι ἐκεῖνοι ἄνδρες αὐτοί τε δοκιμώτεροι ἐγίνοντο , καὶ ἄλλους ἔσωζον , καὶ τὴν πίστιν βεβαιοτέραν εἰργάζοντο .
Lemmas: περι ὁ ἐξορίζω ἅγιος μοναχός , ὅπως ὁ θεός ὁ αὐτός θαυματοποιία πᾶς πρός ἑαυτοῦ ἐφέλκω . ὁ τοίνυν βασιλεύς Οὐάλης νόμος κελεύω διώκω ὁ τε ἐν Ἀλεξάνδρεια καί ὁ κατά Αἴγυπτος , πᾶς πορθέω καί ἀνατρέπω : ὁ μέν ἕλκω εἰς δικαστήριον , ὁ δέ βάλλω εἰς δεσμωτήριον , ἄλλος τε ἄλλως στρεβλόω . Διάφορος γάρ τιμωρία κατά ὁ ἡσυχάζω φιλέω γίγνομαι . ἐπεί δέ οὗτος ἐν ὁ Ἀλεξάνδρεια ὅς δοκέω Λούκιος πράσσω , Ευζώιος ἐπί ὁ Ἀντιόχεια αὖθις ὑποστρέφω : ὁ δέ εὐθύς ἐπί ὁ ὁ Αἴγυπτος μοναστήριον χωρέω , ὁ δέ στρατηγός σύν πλῆθος πολύς στρατιώτης , καί ὁ Ἀρειανός Λούκιος . οὐδέ γάρ αὐτός ἀπολείπω , ἀλλά στῖφος ἅγιος ἀνήρ οὐδαμῶς οἰκτίζω , χείρων ὁ στρατιώτης διαπράσσω . ὡς δέ ἐπί ὁ τόπος γίγνομαι , καταλαμβάνω ὁ ἀνήρ ὁ συνήθης πράσσω , εὔχομαι , πάθος θεραπεύω , δαίμων ἐξελαύνω . ὁ δέ μικρός ὁ ὁ Θεός θαῦμα φροντίζω , οὐδέ ὁ συνήθης εὐχή ἐν ὁ εὐκτήριον τόπος συγχωρέω ἐπιτελέω : ἀλλά αὐτός καί οὗτος ἐκβάλλω . καί οὐ ἐπί οὗτος μόνος ἵστημι , ἀλλά πρόειμι ὁ ὅπλον χράομαι κατά αὐτός . οὗτος καί ὁ Ῥουφῖνος ὁράω πάρειμι καί πάσχω φημί : ἀνανοέω τε καί ἐπί αὐτός ὁ ὁ ἀπόστολος λέγω : ἐμπαίζω γάρ , καί μάστιξ πείρω λαμβάνω , γυμνόω , δεσμέω , λιθάζω , ἐν φόνος μάχαιρα ἀποθνήσκω , ἀνήρ περιέρχομαι κατά ὁ ἐρῆμος ἐν μηλωτή , ἐν αἴγειος δέρμα , ὑστερέω , θλίβω , κακουχέω , ὅς οὐ εἰμί ἄξιος ὁ κόσμος , ἐπί ἐρημία πλανάω , καί ὄρος , καί σπήλαιον , καί ὁ ὀπή ὁ γῆ : καί οὗτος , μαρτυρέω ὑπό τε ὁ πίστις καί ὁ ἔργον καί ὁ ἴαμα , ὅσος ἐν ὁ χείρ αὐτός ὁ ὁ χριστός χάρις ἐργάζομαι . ἀλλά ὡς ἔοικα , ὁ ὁ Θεός πρόνοια οὗτος πάσχω ὁ ἀνήρ συγχωρέω , κρατύς τίς προβλέπω , ἵνα διά ὅς αὐτός κακῶς πάσχω , ἕτερος ὁ ἐν Θεός σωτηρία εὑρίσκω : καί οὗτος ὁ ἀπόβασις δείκνυμι . ὡς οὖν ὁ θαυμάσιος ἐκεῖνος ἀνήρ ἀγαθός ὁ ἐπιφέρω ἀνάγκη γίγνομαι , ἀποκνέω ὁ Λούκιος γνώμη δίδωμι ὁ ἡγέομαι ὁ στρατιωτικός τάγμα , ὑποβάλλω εξορία ὁ πατήρ ὁ μοναχός : αὐτός δέ εἰμί ὁ Αἰγύπτιος Μακάριος καί ὁ Ἀλεξανδρεύς , ὁ οὗτος ἐπώνυμος . ἐξορίζω οὖν ὁ ἀνήρ εἰς νῆσος τις , ὅστις οὐδείς ὁ Χριστιανός ἔχω οἰκήτωρ : κατά αὐτός τε ὁ νῆσος τυγχάνω εἰμί ἱερόν , καί ἱερεύς ἐν αὐτός , ὅς πᾶς ὁ ἐκεῖ ἴσος θεός σέβω . γίγνομαι δέ ὁ θεοφιλής ἀνήρ ἐν ὁ νῆσος , πᾶς μέν ὁ ἐκεῖ δαιμόνιος ἐν θόρυβος καί φόβος γίγνομαι . συμβαίνω δέ κατά αὐτός καί τοιοῦτος τίς πρᾶγμα γίγνομαι : ὁ ὁ ἱερεύς θυγάτηρ ἄφνω ὑπό δαίμων κάτοχος γίγνομαι ἐκμαίνω , καί πᾶς ἀνατρέπω : ακατάσχετος τε εἰμί , καί οὐδείς τρόπος ἡσυχάζω δύναμαι : ἀλλά βοάω μέγας , καί πρός ὁ θεοφιλής ἐκεῖνος ἀνήρ , τις , φημί , ἔρχομαι καί ἐντεῦθεν ἐξελαύνω ἐγώ ; πάλιν οὖν ὁ ἀνήρ ἐκεῖ ὁ ἴδιος ἔργον , ὅς ἐκ Θεός χάρις λαμβάνω , ἐπιδείκνυμι : ἐξελαύνω γάρ ὁ δαίμων ὁ παρθένος , καί ὑγιής αὐτός ὁ πατήρ παραδίδωμι , εἰς πίστις ὁ χριστιανισμός ἄγω ὁ τε ἱερεύς καί πᾶς ὁ ἐκεῖ ἐνοικέω ἐν ὁ νῆσος . εὐθύς οὖν ὁ μέν ἄγαλμα ἐκβάλλω : ὁ δέ σχῆμα ὁ ναός εἰς ἐκκλησία τύπος μεταποιέω , βαπτίζω τε καί πᾶς ὁ ὁ χριστιανισμός χαίρω διδάσκω . οὕτως μέν δή ἐλαύνω διά ὁ ὁ ὁμοούσιος πίστις ὁ θαυμάσιος ἐκεῖνος ἀνήρ αὐτός τε δόκιμος γίγνομαι , καί ἄλλος σῴζω , καί ὁ πίστις βέβαιος ἐργάζομαι .