socrates-scholasticus.historia-ecclesiastica-2 1.38
Περὶ τοῦ θανάτου Ἀρείου . Τοιαῦτα μὲν οὖν Ἀλέξανδρος ηὔχετο . Ὁ βασιλεὺς δὲ ἀπόπειραν Ἀρείου ποιήσασθαι βουληθεὶς , ἐπὶ τὰ βασίλεια αὐτὸν μεταπέμπεται , ἠρώτα τε εἰ τοῖς ὅροις στοιχεῖ τῆς ἐν Νικαίᾳ συνόδου . Ὁ δὲ ἑτοίμως μηδὲν μελλήσας ἐπ’ αὐτοῦ ὑπέγραφε τὰ περὶ τῆς πίστεως ὁρισθέντα σοφισάμενος . Καὶ ὁ μὲν βασιλεὺς θαυμάσας καὶ ὅρκον ἐπέφερεν . Ὁ δὲ καὶ τοῦτο σοφιζόμενος ἐποίει : τίνα δὲ τρόπον ἐτεχνάζετο γράφων , ὡς ἤκουσα , ἔστι ταῦτα . Καταγράψας , φησὶν , ὁ Ἄρειος ἐν χάρτῃ ἣν εἶχε δόξαν , ὑπὸ μάλης ἔφερεν : ὤμνυ τε ἀληθῶς οὕτω φρονεῖν ὡς καὶ γεγραφηκὼς εἴη . Τοῦτο μὲν οὖν οὕτω γεγενῆσθαι , ἀκοῇ γράψας ἔχω : ὅτι μέντοι καὶ ὅρκον ἐπέθηκε τοῖς γραφεῖσιν , ἐκ τῶν ἐπιστολῶν τοῦ βασιλέως ἀνελεξάμην . Πιστεύσας δὲ ὁ βασιλεὺς δεχθῆναι αὐτὸν ὑπὸ τοῦ ἐπισκόπου Κωνσταντινουπόλεως Ἀλεξάνδρου εἰς κοινωνίαν ἐκέλευσεν . Σαββάτου δὲ ἦν τότε ἡμέρα , καὶ τῇ ἑξῆς προσεδόκα συνάγεσθαι . Δίκη δὲ ἐπηκολούθει τοῖς Ἀρείου τολμήμασιν . Ὡς γὰρ ἐξῆλθε τῆς βασιλικῆς αὐλῆς , ἐδορυφορεῖτο μὲν ὑπὸ τῶν περὶ Εὐσέβιον διὰ μέσης τότε τῆς πόλεως , περίοπτός τε ἦν : καὶ ἐπεὶ ἐγένετο πλησίον τῆς ἐπιλεγομένης ἀγορᾶς Κωνσταντίνου , ἔνθα ὁ πορφυροῦς ἵδρυται κίων , φόβος ἔκ τινος συνειδότος κατεῖχε τὸν Ἄρειον : σύν τε τῷ φόβῳ τῆς γαστρὸς ἐκινεῖτο χαύνωσις : ἐρόμενός τε εἰ ἀφεδρών που πλησίον , μαθών τε εἶναι ὄπισθεν τῆς ἀγορᾶς Κωνσταντίνου , ἐκεῖσε ἐβάδιζεν . Λαμβάνει οὖν λιποθυμία τὸν ἄνθρωπον : καὶ ἅμα τοῖς διαχωρήμασιν ἡ ἕδρα τότε παραυτίκα παρεκπίπτει , καὶ αἵματος πλῆθος ἐπηκολούθει , καὶ τὰ λεπτὰ τῶν ἐντέρων , συνέτρεχε δὲ αἷμα αὐτῷ σπληνί τε καὶ ἥπατι : αὐτίκα οὖν ἐτεθνήκει . Ὁ δὲ ἀφεδρὼν ἄχρι νῦν ἐν τῇ Κωνσταντινουπόλει δείκνυται , ὡς ἔφην , ὄπισθεν τῆς ἀγορᾶς Κωνσταντίνου καὶ τοῦ ἐν τῇ στοᾷ μακέλλου , πάντων τε τῶν παριόντων ἐγειρόντων δάκτυλον κατ̓ αὐτοῦ , ἀειμνημόνευτον τοῦ θανάτου τὸν τρόπον ἀπεργαζόμενος . Τούτου γενομένου φόβος καὶ ἀγωνία κατεῖχε τοὺς περὶ τὸν Νικομηδέα Εὐσέβιον : διέτρεχέ τε ἡ φήμη δἰ ὅλης τῆς πόλεως , ὡς δὲ εἰπεῖν , καὶ τῆς συμπάσης οἰκουμένης . Ὡς δὲ ὁ βασιλεὺς τῷ Χριστιανισμῷ μᾶλλον προσετίθετο , καὶ ἀληθῶς ἐκ Θεοῦ μεμαρτυρῆσθαι τὴν ἐν Νικαίᾳ πίστιν ἔφησεν , εὐφραίνετο ἐπὶ τοῖς γεγονόσι : καὶ ἐπὶ τρισὶν υἱοῖς οὓς Καίσαρας ἀνηγορεύκει , ἕκαστον κατὰ δεκάδα ἐνιαυτῶν τῆς βασιλείας αὐτοῦ , τὸν μὲν πρῶτον ὁμώνυμον ἑαυτοῦ Κωνσταντῖνον τῶν ἑσπερίων μερῶν ἄρχειν καταστήσας ἐν τῇ πρώτῃ δεκάδι τῆς βασιλείας αὐτοῦ . Τῶν δὲ πρὸς τῇ ἑῴᾳ μερῶν τὸν τῷ πάππῳ ἐπώνυμον Κωνστάντιον ἐν τῇ εἰκοσαετηρίδι κατέστησε Καίσαρα : τὸν δὲ νεώτερον Κώνσταντα ἐν τῇ τριακονταετηρίδι τῆς ἑαυτοῦ βασιλείας ἐχειροτόνησεν .
Lemmas: περι ὁ θάνατος Ἄρειος . τοιοῦτος μέν οὖν Ἀλέξανδρος εὔχομαι . ὁ βασιλεύς δέ ἀπόπειρα Ἄρειος ποιέω βούλομαι , ἐπί ὁ βασίλεια αὐτός μεταπέμπω , ἐρωτάω τε εἰμί ὁ ὅρος στοιχέω ὁ ἐν Νίκαια σύνοδος . ὁ δέ ἑτοίμως μηδείς μέλλω ἐπί αὐτός ὑπογράφω ὁ περί ὁ πίστις ὁρίζω σοφίζω . καί ὁ μέν βασιλεύς θαυμάζω καί Ὅρκος ἐπιφέρω . ὁ δέ καί οὗτος σοφίζω ποιέω : τίς δέ τρόπος τεχνάζω γράφω , ὡς ἀκούω , εἰμί οὗτος . καταγράφω , φημί , ὁ Ἄρειος ἐν χάρτης ὅς ἔχω δόξα , ὑπό μάλη φέρω : ὄμνυμι τε ἀληθής οὗτος φρονέω ὡς καί γράφω εἰμί . οὗτος μέν οὖν οὗτος γίγνομαι , ἀκοή γράφω ἔχω : ὅτι μέντοι καί Ὅρκος ἐπιτίθημι ὁ γράφω , ἐκ ὁ ἐπιστολή ὁ βασιλεύς ἀναλέγω . πιστεύω δέ ὁ βασιλεύς δέχομαι αὐτός ὑπό ὁ ἐπίσκοπος Κωνσταντινούπολις Ἀλέξανδρος εἰς κοινωνία κελεύω . Σάββατο δέ εἰμί τότε ἡμέρα , καί ὁ ἑξῆς προσδοκάω συνάγω . Δίκη δέ ἐπακολουθέω ὁ Ἄρειος τόλμημα . ὡς γάρ ἐξέρχομαι ὁ βασιλικός αὐλή , δορυφορέω μέν ὑπό ὁ περί Εὐσέβιος διά μέσος τότε ὁ πόλις , περίοπτος τε εἰμί : καί ἐπεί γίγνομαι πλησίος ὁ ἐπιλέγω ἀγορά Κωνσταντῖνος , ἔνθα ὁ πορφύρεος ἱδρύω κίων , φόβος ἐκ τις σύνοιδα κατέχω ὁ Ἄρειος : σῦς τε ὁ φόβος ὁ γαστήρ κινέω χαύνωσις : ἔρομαι τε εἰμί ἀφεδρών ποῦ πλησίος , μανθάνω τε εἰμί ὄπισθεν ὁ ἀγορά Κωνσταντῖνος , ἐκεῖσε βαδίζω . λαμβάνω οὖν λιποθυμία ὁ ἄνθρωπος : καί ἅμα ὁ διαχώρημα ὁ ἕδρα τότε παραυτίκα παρεκπίπτω , καί αἷμα πλῆθος ἐπακολουθέω , καί ὁ λεπτόν ὁ ἔντερον , συντρέχω δέ αἷμα αὐτός σπλήν τε καί ἧπαρ : αὐτίκα οὖν θνῄσκω . ὁ δέ ἀφεδρών ἄχρι νῦν ἐν ὁ Κωνσταντινούπολις δείκνυμι , ὡς φημί , ὄπισθεν ὁ ἀγορά Κωνσταντῖνος καί ὁ ἐν ὁ στοά μάκελλον , πᾶς τε ὁ πάρειμι ἐγείρω δάκτυλος κατά αὐτός , ἀειμνημόνευτος ὁ θάνατος ὁ τρόπος ἀπεργάζομαι . οὗτος γίγνομαι φόβος καί ἀγωνία κατέχω ὁ περί ὁ Νικομηδεύς Εὐσέβιος : διατρέχω τε ὁ φήμη διά ὅλος ὁ πόλις , ὡς δέ εἶπον , καί ὁ σύμπας οἰκέω . ὡς δέ ὁ βασιλεύς ὁ χριστιανισμός μᾶλλον προστίθημι , καί ἀληθής ἐκ Θεός μαρτυρέω ὁ ἐν Νίκαια πίστις φημί , εὐφραίνω ἐπί ὁ γίγνομαι : καί ἐπί τρεῖς υἱός ὅς Καῖσαρ ἀναγορεύω , ἕκαστος κατά δεκάς ἐνιαυτός ὁ βασίλεια αὐτός , ὁ μέν πρῶτος ὁμώνυμος ἑαυτοῦ Κωνσταντῖνος ὁ ἑσπέριος μέρος ἄρχω καθίστημι ἐν ὁ πρῶτος δεκάς ὁ βασίλεια αὐτός . ὁ δέ πρός ὁ ἑῷος μέρος ὁ ὁ πάππος ἐπώνυμος Κωνστάντιος ἐν ὁ εἰκοσαετηρίς καθίστημι Καῖσαρ : ὁ δέ νέος Κώνστας ἐν ὁ τριακονταετηρίδι ὁ ἑαυτοῦ βασίλεια χειροτονέω .