socrates-scholasticus.historia-ecclesiastica-2 7.23
Περὶ Ἰωάννου τοῦ τυραννήσαντος ἐν Ῥώμῃ , μετὰ θάνατον Ὁνωρίου τοῦ βασιλέως : καὶ ὅπως αὐτὸν ὁ Θεὸς ταῖς εὐχαῖς Θεοδοσίου καμφθεὶς χερσὶ τοῦ Ῥωμαϊκοῦ στρατοῦ παραδέδωκε . Τελευτήσαντος δὴ τοῦ βασιλέως Ὁνωρίου , μαθὼν ὁ αὐτοκράτωρ Θεοδόσιος κρύπτει μὲν τὸ γενόμενον , καὶ ἄλλοτε ἄλλως τοὺς πολλοὺς ἀπεπλάνα . Ὑποπέμπει δὲ λαθραίως στρατιώτην εἰς Σαλῶνας ʽπόλις δὲ αὕτη τῆς Δαλματίασ̓ : ἵνα εἰ συμβῇ τι νεωτερισθῆναι περὶ τὰ ἑσπέρια μέρη , μὴ πόρρωθεν ὦσιν οἱ ἀμυνόμενοι : καὶ τοῦτο οὕτως προευτρεπίσας , τότε καταφανῆ τὸν θάνατον τοῦ θείου πεποίηκεν . Ἐν τοσούτῳ δὲ Ἰωάννης , πρωτοστάτης ὢν τῶν βασιλικῶν ὑπογραφέων , μὴ ἐνεγκὼν τὴν εὐτυχίαν τῆς ἰδίας ἀξίας , τὴν βασιλείαν ἁρπάζει , καὶ πρεσβείας ἀποστέλλει πρὸς τὸν αὐτοκράτορα Θεοδόσιον , δεχθῆναι εἰς βασιλέα δεόμενος . Ὁ δὲ τοὺς μὲν πρεσβευτὰς εἰς φρουρὰν κατέστησεν : ἐξαποστέλλει δὲ τὸν στρατηλάτην Ἀρδαβούριον , ὃς καὶ ἐν τῷ Περσικῷ πολέμῳ τὰ μέγιστα ἠγωνίσατο . Οὗτος εἰς τὰς Σαλῶνας παραγενόμενος , ἔπλει ἐξ αὐτῆς ἐπὶ τὴν Ἀκυλήϊαν , καὶ χρῆται τύχῃ καθὼς ἐνομίζετο , ἠτύχει δὲ ὡς ὕστερον ἐδείχθη . Ἄνεμος γὰρ οὐκ αἴσιος πνεύσας εἰς τὰς χεῖρας αὐτὸν ἐνέβαλε τοῦ τυράννου : ὃς συλλαβὼν αὐτὸν , ἤλπιζεν εἰς ἀνάγκην καταστῆσαι τὸν αὐτοκράτορα , ὥστε ψηφίσασθαι καὶ ἀναδεῖξαι αὐτὸν βασιλέα , εἰ σώζεσθαι τὸν στρατηλάτην προῃρεῖτο . Ἀληθῶς τε ἐν ἀγῶνι ἦν ὅ τε βασιλεὺς ταῦτα πυθόμενος , καὶ ὁ ἐπὶ τὸν τύραννον ἀποσταλεὶς στρατιώτης , μήτι πάθῃ κακὸν ὑπὸ τοῦ τυράννου ὁ Ἀρδαβούριος . Ἄσπαρ δὲ ὁ τοῦ Ἀρδαβουρίου υἱὸς μαθὼν καὶ τὸν πατέρα παρὰ τοῦ τυράννου κατέχεσθαι , καὶ πολλὰς μυριάδας βαρβάρων ἐπὶ συμμαχίᾳ τοῦ τυράννου παρεῖναι εἰδὼς , οὐκ ἔσχεν ὅ , τι καὶ πράξειεν . Τότε δὴ καὶ τοῦ θεοφιλοῦς βασιλέως εὐχὴ πάλιν ἐξίσχυεν : ἄγγελος γὰρ Θεοῦ ἐν σχήματι ποιμένος ὁδηγεῖ τὸν Ἄσπαρα καὶ τοὺς σὺν αὐτῷ , καὶ ἄγει διὰ τῆς παρακειμένης τῇ Ῥαβέννῃ λίμνης,—ἐν ταύτῃ γὰρ τῇ πόλει ὁ τύραννος διατρίβων εἶχε τὸν στρατηγὸν,—ὅθεν οὐδεὶς οὐδὲ πώποτε διαβεβηκέναι ἱστόρητο . Τότε δὴ καὶ ὁ Θεὸς τὴν ἄβατον βατὴν ἀπειργάσατο : διαβάντες γὰρ διὰ ξηρᾶς τὸ τῆς λίμνης ὕδωρ , ἀνεῳγμένας τε τὰς πύλας εὑρόντες τῆς πόλεως , ἐγκρατεῖς τοῦ τυράννου ἐγένοντο . Τότε δὴ ὁ εὐσεβέστατος βασιλεὺς ἣν εἶχε περὶ τὸ θεῖον εὐλάβειαν ἐπεδείξατο : ἱπποδρομίας γὰρ ἐπιτελοῦντι ἐμηνύθη ἀνῃρῆσθαι ὁ τύραννος : προσφωνεῖ οὖν τῷ δήμῳ , Δεῦρο μᾶλλον , εἰ δοκεῖ , ἔφη , παρέντες τὴν τέρψιν , ἐπὶ τὸν εὐκτήριον οἶκον γενόμενοι εὐχαριστηρίους εὐχὰς τῷ Θεῷ ἀναπέμψωμεν , ἀνθ̓ ὧν ἡ αὐτοῦ χεὶρ καθεῖλε τὸν τύραννον . Ταῦτα εἴρητο : καὶ τὰ μὲν τῆς θέας ἐπέπαυτό τε καὶ ἠμέλητο : διὰ μέσου δὲ τοῦ ἱπποδρόμου πάντες συμφώνως ἅμα αὐτῷ εὐχαριστηρίως ψάλλοντες , ἐπὶ τὴν ἐκκλησίαν τοῦ Θεοῦ ἐπορεύοντο : καὶ ὅλη μὲν ἡ πόλις μία ἐκκλησία ἐγίνετο : ἐν δὲ τῷ εὐκτηρίῳ τόπῳ γενόμενοι ἐκεῖ διημέρευον .
Lemmas: περι Ἰωάννης ὁ τυραννεύω ἐν Ῥώμη , μετά θάνατος Ὁνώριος ὁ βασιλεύς : καί ὅπως αὐτός ὁ θεός ὁ εὐχή Θεοδόσιος κάμπτω χείρ ὁ Ῥωμαϊκός στρατός παραδίδωμι . τελευτάω δή ὁ βασιλεύς Ὁνώριος , μανθάνω ὁ αὐτοκράτωρ Θεοδόσιος κρύπτω μέν ὁ γίγνομαι , καί ἄλλοτε ἄλλως ὁ πολύς ἀποπλανάω . ὑποπέμπω δέ λαθραῖος στρατιώτης εἰς Σαλώνας πόλις δέ οὗτος ὁ Δαλματία : ἵνα εἰμί συμβαίνω τίς νεωτερίζω περί ὁ ἑσπέριος μέρος , μή πόρρωθεν εἰμί ὁ ἀμύνω : καί οὗτος οὕτως προευτρεπίζω , τότε καταφανής ὁ θάνατος ὁ θεῖον ποιέω . ἐν τοσοῦτος δέ Ἰωάννης , πρωτοστάτης εἰμί ὁ βασιλικός ὑπογραφεύς , μή φέρω ὁ εὐτυχία ὁ ἴδιος ἄξιος , ὁ βασίλειος ἁρπάζω , καί πρέσβυς ἀποστέλλω πρός ὁ αὐτοκράτωρ Θεοδόσιος , δέχομαι εἰς βασιλεύς δήω . ὁ δέ ὁ μέν πρεσβευτής εἰς φρουρά καθίστημι : ἐξαποστέλλω δέ ὁ στρατηλάτης Ἀρδαβούριος , ὅς καί ἐν ὁ Περσικός πόλεμος ὁ μέγας ἀγωνίζομαι . οὗτος εἰς ὁ Σαλώνας παραγίγνομαι , πλέω ἐκ αὐτός ἐπί ὁ Ἀκυληΐα , καί χράω τυγχάνω καθώς νομίζω , ἀτυχέω δέ ὡς ὕστερος δείκνυμι . ἄνεμος γάρ οὐ αἴσιος πνέω εἰς ὁ χείρ αὐτός ἐμβάλλω ὁ τύραννος : ὅς συλλαμβάνω αὐτός , ἐλπίζω εἰς ἀνάγκη καθίστημι ὁ αὐτοκράτωρ , ὥστε ψηφίζω καί ἀναδείκνυμι αὐτός βασιλεύς , εἰμί σῴζω ὁ στρατηλάτης προαιρέω . ἀληθής τε ἐν ἀγών εἰμί ὅς τε βασιλεύς οὗτος πυνθάνομαι , καί ὁ ἐπί ὁ τύραννος ἀποστέλλω στρατιώτης , μῆτις πάσχω κακός ὑπό ὁ τύραννος ὁ Ἀρδαβούριος . Ἄσπαρ δέ ὁ ὁ Ἀρδαβούριος υἱός μανθάνω καί ὁ πατήρ παρά ὁ τύραννος κατέχω , καί πολύς μυριάς βάρβαρος ἐπί συμμαχία ὁ τύραννος πάρειμι εἰδοί , οὐ ἔχω ὅς , τίς καί πράσσω . τότε δή καί ὁ θεοφιλής βασιλεύς εὐχή πάλιν ἐξισχύω : ἄγγελος γάρ Θεός ἐν σχῆμα ποιμήν ὁδηγέω ὁ Ἄσπαρ καί ὁ σύν αὐτός , καί ἄγω διά ὁ παράκειμαι ὁ Ῥάβεννα λίμνης,—ἐν οὗτος γάρ ὁ πόλις ὁ τύραννος διατρίβω ἔχω ὁ στρατηγὸν,—ὅθεν οὐδείς οὐδέ πώποτε διαβαίνω ἱστορέω . τότε δή καί ὁ θεός ὁ ἄβατος βατός ἀπεργάζομαι : διαβαίνω γάρ διά ξηρός ὁ ὁ λίμνη ὕδωρ , ἀνοίγνυμι τε ὁ πύλη εὑρίσκω ὁ πόλις , ἐγκρατής ὁ τύραννος γίγνομαι . τότε δή ὁ εὐσεβής βασιλεύς ὅς ἔχω περί ὁ θέω εὐλάβεια ἐπιδείκνυμι : ἱπποδρομία γάρ ἐπιτελέω μηνύω ἀναιρέω ὁ τύραννος : προσφωνέω οὖν ὁ δῆμος , δεῦρο μᾶλλον , εἰμί δοκέω , φημί , παρίημι ὁ τέρψις , ἐπί ὁ εὐκτήριον οἶκος γίγνομαι εὐχαριστήριος εὐχή ὁ Θεός ἀναπέμπω , ἀντί ὅς ὁ αὐτός χείρ καθαιρέω ὁ τύραννος . οὗτος εἴρω : καί ὁ μέν ὁ θέα παύω τε καί ἀμελέω : διά μέσος δέ ὁ ἱππόδρομος πᾶς σύμφωνος ἅμα αὐτός εὐχαριστήριος ψάλλω , ἐπί ὁ ἐκκλησία ὁ Θεός πορεύω : καί ὅλος μέν ὁ πόλις εἷς ἐκκλησία γίγνομαι : ἐν δέ ὁ εὐκτήριον τόπος γίγνομαι ἐκεῖ διημερεύω .