socrates-scholasticus.historia-ecclesiastica-2 5.11
Περὶ Μαξίμου τοῦ τυράννου , ὅπως τὸν Γρατιανὸν ἀνεῖλε δόλῳ : ὅτε καὶ τῆς κατὰ Ἀμβροσίου τοῦ ἐπισκόπου Μεδιολάνων ἐπιβουλῆς , διὰ τὸ πρὸς Μάξιμον δέος , Ἰουστίνα ἡ μήτηρ Οὐαλεντινιανοῦ τοῦ μικροῦ , ἄκουσα ἀπέσχετο . Ὑπὸ δὲ τοὺς αὐτοὺς χρόνους , καθ̓ οὓς ἐν Κωνσταντινουπόλει τὰ τῶν συνόδων ἐγίνετο , τάδε περὶ τὰ ἑσπέρια μέρη ἐγένετο . Μάξιμος ἐκ τῶν περὶ τὰς Βρεττανίας μερῶν ἐπανέστη τῇ Ῥωμαίων ἀρχῇ , καὶ κάμνοντι Γρατιανῷ εἰς τὸν κατὰ Ἀλαμανῶν πόλεμον ἐπιτίθεται . Ἐν δὲ τῇ Ἰταλίᾳ κομιδῆ νέου τυγχάνοντος Οὐαλεντινιανοῦ , τὴν τῶν πραγμάτων εἶχε φροντίδα Πρόβος ἀπὸ ὑπάτων τὴν ὑπάρχων τότε χειρίζων ἀρχήν . Ἰουστίνα δὲ ἡ τοῦ βασιλέως Οὐαλεντινιανοῦ μήτηρ , τὰ Ἀρειανῶν φρονοῦσα , ζῶντος μὲν τοῦ ἀνδρὸς , οὐδὲν εἶχε βλάπτειν τοὺς φρονοῦντας τὸ ὁμοούσιον : ἐπειδὴ δὲ κομιδῆ νέος ἦν ὁ υἱὸς , καταλαμβάνουσα τὴν Μεδιολάνων ταραχὰς μεγίστας κατὰ τοῦ ἐπισκόπου Ἀμβροσίου ἐκίνησεν , εἰς ἐξορίαν αὐτὸν πεμφθῆναι κελεύουσα . Ὡς δὲ ὁ λαὸς ἀντεῖχεν , ὑπερβαλλόντως ἀγαπῶν τὸν Ἀμβρόσιον , καὶ τοῖς ἕλκειν ἐπὶ τὴν ἐξορίαν σπουδάζουσιν ἀνθίστατο , ἐν τοσούτῳ ἀγγέλλεται , ὅτι Γρατιανὸς δόλῳ τοῦ τυράννου Μαξίμου ἀνῄρητο . Ἐν φορείῳ γὰρ κλίνην μιμουμένῳ καὶ ὑπὸ ἡμιόνων φερομένῳ κατακρυφθεὶς ὁ τοῦ Μαξίμου στρατηγὸς Ἀνδραγάθιος , προλέγειν τοῖς δορυφόροις κελεύσας , ὡς εἴη τοῦ βασιλέως Γρατιανοῦ γαμετὴ , ὑπαντᾷ τῷ βασιλεῖ πρὸ Λουγδούνου τῆς ἐν Γαλλίᾳ πόλεως ποταμὸν διαβαίνοντι . Ὁ δὲ πιστεύσας τὴν γαμετὴν εἶναι , τὸν δόλον οὐκ ἐφυλάξατο : ἀλλ̓ ὥσπερ τυφλὸς εἰς ὄρυγμα , τοῦ πολεμίου εἰς τὰς χεῖρας ἐνέπεσεν : ἐκπηδήσας γὰρ ἐκ τοῦ φερέτρου Ἀνδραγάθιος τὸν Γρατιανὸν διεχειρίσατο . Τελευτᾷ οὖν ἐν ὑπατείᾳ Μερογαύδου καὶ Σατορνίνου , βασιλεύσας ἔτη δεκαπέντε , ζήσας ἔτη εἰκοσιτέσσαρα . Τοῦτο ἐπιγενόμενον ἔπαυσε τὴν κατὰ Ἀμβροσίου τῆς μητρὸς τοῦ βασιλέως ὀργήν . Οὐαλεντινιανὸς δὲ καὶ ἄκων τῇ ἀνάγκῃ τοῦ καιροῦ πεισθεὶς τὴν Μαξίμου βασιλείαν προσδέχεται . Τότε ὁ Πρόβος φοβηθεὶς τὴν Μαξίμου δύναμιν ἐπὶ τὰ ἀνατολικώτερα μέρη ἀναχωρεῖν πειρᾶται . Εὐθὺς οὖν ὡς εἶχεν ἀναχωρεῖ ἀπὸ τῆς Ἰταλίας : καὶ ἐπὶ τὴν Ἰλλυρίδα γενόμενος γῆν ἐν Θεσσαλονίκῃ τῆς Μακεδονίας διέτριβεν .
Lemmas: περι Μάξιμος ὁ τύραννος , ὅπως ὁ Γρατιανός ἀναιρέω δόλος : ὅτε καί ὁ κατά Ἀμβρόσιος ὁ ἐπίσκοπος Μεδιόλανον ἐπιβουλή , διά ὁ πρός Μάξιμος δέος , Ἰουστίνα ὁ μήτηρ Οὐαλεντινιανός ὁ μικρός , ἀκούω ἀπέχω . ὑπό δέ ὁ αὐτός χρόνος , κατά ὅς ἐν Κωνσταντινούπολις ὁ ὁ σύνοδος γίγνομαι , ὅδε περί ὁ ἑσπέριος μέρος γίγνομαι . Μάξιμος ἐκ ὁ περί ὁ Βρεττανία μέρος ἐπανίστημι ὁ Ῥωμαῖος ἀρχή , καί κάμνω Γρατιανός εἰς ὁ κατά Ἀλαμανή πόλεμος ἐπιτίθημι . ἐν δέ ὁ Ἰταλία κομιδῇ νέος τυγχάνω Οὐαλεντινιανός , ὁ ὁ πρᾶγμα ἔχω φροντίς Πρόβος ἀπό ὕπατος ὁ ὑπάρχω τότε χειρίζω ἀρχή . Ἰουστίνα δέ ὁ ὁ βασιλεύς Οὐαλεντινιανός μήτηρ , ὁ Ἀρειανός φρονέω , ζῶ μέν ὁ ἀνήρ , οὐδείς ἔχω βλάπτω ὁ φρονέω ὁ ὁμοούσιος : ἐπεί δέ κομιδῇ νέος εἰμί ὁ υἱός , καταλαμβάνω ὁ Μεδιόλανον ταραχή μέγας κατά ὁ ἐπίσκοπος Ἀμβρόσιος κινέω , εἰς ἐξορία αὐτός πέμπω κελεύω . ὡς δέ ὁ λαός ἀντέχω , ὑπερβαλλόντως ἀγάπη ὁ Ἀμβρόσιον , καί ὁ ἕλκω ἐπί ὁ ἐξορία σπουδάζω ἀνθίστημι , ἐν τοσοῦτος ἀγγέλλω , ὅτι Γρατιανός δόλος ὁ τύραννος Μάξιμος ἀναιρέω . ἐν φορεῖον γάρ κλίνη μιμέομαι καί ὑπό ἡμίονος φέρω κατακρύπτω ὁ ὁ Μάξιμος στρατηγός Ανδραγάθιος , προλέγω ὁ δορυφόρος κελεύω , ὡς εἰμί ὁ βασιλεύς Γρατιανός γαμετή , ὑπαντάω ὁ βασιλεύς πρό Λούγδουνον ὁ ἐν Γαλλία πόλις ποταμός διαβαίνω . ὁ δέ πιστεύω ὁ γαμετή εἰμί , ὁ δόλος οὐ φυλάσσω : ἀλλά ὥσπερ Τυφλὸς εἰς ὄρυγμα , ὁ πολέμιος εἰς ὁ χείρ ἐμπίπτω : ἐκπηδάω γάρ ἐκ ὁ φέρετρον Ανδραγάθιος ὁ Γρατιανός διαχειρίζω . τελευτάω οὖν ἐν ὑπατεία μερογαυδηω καί Σατόρνινος , βασιλεύω ἔτος δεκαπέντε , ζῶ ἔτος εἰκοσιτέσσαρες . οὗτος ἐπιγίγνομαι παύω ὁ κατά Ἀμβρόσιος ὁ μήτηρ ὁ βασιλεύς ὀργή . Οὐαλεντινιανός δέ καί ἄκων ὁ ἀνάγκη ὁ καιρός πείθω ὁ Μάξιμος βασίλειος προσδέχομαι . τότε ὁ Πρόβος φοβέω ὁ Μάξιμος δύναμις ἐπί ὁ ἀνατολικός μέρος ἀναχωρέω πειράω . εὐθύς οὖν ὡς ἔχω ἀναχωρέω ἀπό ὁ Ἰταλία : καί ἐπί ὁ Ἰλλυρίς γίγνομαι γῆ ἐν Θεσσαλονίκη ὁ Μακεδονία διατρίβω .