socrates-scholasticus.historia-ecclesiastica-2 6.3
Περὶ γένους καὶ ἀγωγῆς καὶ βίου Ἰωάννου τοῦ Κωνσταντινουπόλεως ἐπισκόπου . Ἰωάννης Ἀντιοχεὺς μὲν ἦν τῆς Κοίλης Συρίας , υἱὸς δὲ Σεκούνδου καὶ μητρὸς Ἀνθούσης , ἐξ εὐπατριδῶν τῶν ἐκεῖ : μαθητὴς δὲ ἐγένετο Λιβανίου τοῦ σοφιστοῦ , καὶ ἀκροατὴς Ἀνδραγαθίου τοῦ φιλοσόφου . Μέλλων δὲ ἐπὶ δικανικὴν ὁρμᾷν , καὶ συνιδὼν τὸν ἐν τοῖς δικαστηρίοις μοχθηρὸν καὶ ἄδικον βίον , ἐπὶ τὸν ἡσύχιον μᾶλλον ἐτρέπετο : καὶ τοῦτο ἐποίησε ζηλώσας Εὐάγριον , ὃς καὶ αὐτὸς φοιτῶν παρὰ τοῖς αὐτοῖς διδασκάλοις τὸν ἡσύχιον πάλαι βίον μετήρχετο . Εὐθύς τε καὶ μεταθεὶς τὸ σχῆμα καὶ βάδισμα , τοῖς ἀναγνώσμασι τῶν ἱερῶν γραμμάτων προσεῖχε τὸν νοῦν , καὶ συνεχεῖς ἐποιεῖτο τὰς ἐπὶ τὴν ἐκκλησίαν σπουδάς . Πείθει δὲ καὶ Θεόδωρον καὶ Μάξιμον , συμφοιτητὰς αὐτῷ ὄντας παρὰ τῷ σοφιστῇ Λιβανίῳ , καταλιπεῖν μὲν τὸν χρηματιστικὸν βίον , μετιέναι δὲ τὸν λιτόν . Ὧν Θεόδωρος μὲν ὕστερον Μοψουεστίας τῆς ἐν Κιλικίᾳ πόλεως ἐπίσκοπος γέγονε : Μάξιμος δὲ Σελευκείας τῆς ἐν Ἰσαυρίᾳ . Τηνικαῦτα οὖν οὗτοι σπουδαῖοι περὶ τὴν ἀρετὴν γενόμενοι , μαθητεύουσιν εἰς τὰ ἀσκητικὰ Διοδώρῳ καὶ Καρτερίῳ , οἵ τινες τότε μὲν ἀσκητηρίῳ προΐσταντο . Διόδωρος δὲ αὐτῶν ὕστερον ἐπίσκοπος Ταρσοῦ γενόμενος πολλὰ βιβλία συνέγραψε , ψιλῷ τῷ γράμματι τῶν θείων προσέχων γραφῶν , τὰς θεωρίας αὐτῶν ἐκτρεπόμενος . Ταῦτα μὲν οὖν περὶ τούτων : Ἰωάννην δὲ ἅμα Βασιλείῳ , τῷ τότε μὲν διακόνῳ ὑπὸ Μελετίου κατασταθέντι , μετὰ ταῦτα δὲ γενομένῳ Καισαρείας τῆς Καππαδοκῶν ἐπισκόπῳ , τὰ πολλὰ συνδιάγοντα , Ζήνων ὁ ἐπίσκοπος ἐκ τῶν Ἱεροσολύμων ὑποστρέφων ἀναγνώστην τῆς ἐν Ἀντιοχείᾳ ἐκκλησίας καθίστησιν . Ἐν τῇ τοῦ ἀναγνώστου οὖν τάξει καθεστὼς τὸν κατὰ Ἰουδαίων λόγον συνέταξεν . Μετ̓ οὐ πολὺ δὲ καὶ τῆς τοῦ διακόνου ἀξίας παρὰ Μελετίου τυχὼν τοὺς περὶ ἱερωσύνης λόγους συνέταξεν , καὶ τοὺς πρὸς Σταγείριον : ἔτι μὴν καὶ τοὺς περὶ ἀκαταλήπτου , καὶ τοὺς περὶ τῶν συνεισάκτων . Μετὰ ταῦτα δὲ Μελετίου ἐν Κωνσταντινουπόλει τελευτήσαντος , — ἐκεῖ γὰρ παραγεγόνει διὰ τὴν Γρηγορίου τοῦ Ναζιανζηνοῦ κατάστασιν,—ἀναχωρήσας Ἰωάννης τῶν Μελετιανῶν , καὶ μήτε Παυλίνῳ συγκοινωνῶν , ἐπὶ τρεῖς ὅλους ἐνιαυτοὺς ἡσύχως διῆγεν . Ὕστερον δὲ Παυλίνου τελευτήσαντος , ὑπὸ Εὐαγρίου τοῦ διαδεξαμένου Παυλῖνον χειροτονεῖται πρεσβύτερος . Αὕτη μὲν ἡ Ἰωάννου πρὸ τῆς ἐπισκοπῆς , ὡς συντόμως εἰπεῖν , διαγωγή . Ἦν δὲ ἄνθρωπος , ὥς φασι , διὰ ζῆλον σωφροσύνης πικρότερος , καὶ πλέον , ὡς ἔφη τις τῶν οἰκειοτάτων αὐτῷ ἐκ νέας ἡλικίας , θυμῷ μᾶλλον ἢ αἰδοῖ ἐχαρίζετο : καὶ διὰ μὲν ὀρθότητα βίου οὐκ ἀσφαλὴς πρὸς τὰ μελλόντα , δἰ ἁπλότητα δὲ εὐχερής : ἐλευθεροστομίᾳ τε πρὸς τοὺς ἐντυγχάνοντας ἀμέτρως ἐκέχρητο : καὶ ἐν μὲν τῷ διδάσκειν πολὺς ἦν ὠφελῆσαι τὰ τῶν ἀκουόντων ἤθη , ἐν δὲ ταῖς συντυχίαις ἀλαζονικὸς τοῖς ἀγνοοῦσιν αὐτὸν ἐνομίζετο .
Lemmas: περι γένος καί ἀγωγή καί βίος Ἰωάννης ὁ Κωνσταντινούπολις ἐπίσκοπος . Ἰωάννης Ἀντιοχεύς μέν εἰμί ὁ Κοίλη Συρία , υἱός δέ Σεκοῦνδος καί μήτηρ ἀναθέω , ἐκ εὐπατρίδης ὁ ἐκεῖ : μαθητής δέ γίγνομαι Λιβάνιος ὁ σοφιστής , καί ἀκροατής Ἀνδραγάθιος ὁ φιλόσοφος . Μέλλων δέ ἐπί δικανικός ὁρμάω , καί σύν-εἶδον ὁ ἐν ὁ δικαστήριον μοχθηρός καί ἄδικος βίος , ἐπί ὁ Ἡσύχιος μᾶλλον τρέπω : καί οὗτος ποιέω ζηλόω Εὐάγριος , ὅς καί αὐτός φοιτάω παρά ὁ αὐτός διδάσκαλος ὁ Ἡσύχιος πάλαι βίος μετέρχομαι . εὐθύς τε καί μετατίθημι ὁ σχῆμα καί βάδισμα , ὁ ἀνάγνωσμα ὁ ἱερός γράμμα προσέχω ὁ νόος , καί συνεχής ποιέω ὁ ἐπί ὁ ἐκκλησία σπουδή . πείθω δέ καί Θεόδωρος καί Μάξιμος , συμφοιτητής αὐτός εἰμί παρά ὁ σοφιστής λιβάνιον , καταλείπω μέν ὁ χρηματιστικός βίος , μέτειμι δέ ὁ λιτός . ὅς Θεόδωρος μέν ὕστερος Μοψουεστία ὁ ἐν Κιλικία πόλις ἐπίσκοπος γίγνομαι : Μάξιμος δέ Σελεύκεια ὁ ἐν Ισαυρία . τηνικαῦτα οὖν οὗτος σπουδαῖος περί ὁ ἀρετή γίγνομαι , μαθητεύω εἰς ὁ ἀσκητικός Διόδωρος καί Καρτέριος , ὁ τις τότε μέν ἀσκητήριον προίστημι . Διόδωρος δέ αὐτός ὕστερος ἐπίσκοπος Ταρσός γίγνομαι πολύς βιβλίον συγγράφω , ψιλός ὁ γράμμα ὁ θεῖον προσέχω γραφεύς , ὁ θεωρία αὐτός ἐκτρέπω . οὗτος μέν οὖν περί οὗτος : Ἰωάννης δέ ἅμα Βασίλειος , ὁ τότε μέν διάκονος ὑπό Μελέτιος καθίστημι , μετά οὗτος δέ γίγνομαι Καισάρεια ὁ Καππαδόκαι ἐπίσκοπος , ὁ πολύς συνδιάγω , Ζήνων ὁ ἐπίσκοπος ἐκ ὁ Ἱερουσαλήμ ὑποστρέφω ἀναγνώστης ὁ ἐν Ἀντιόχεια ἐκκλησία καθίστημι . ἐν ὁ ὁ ἀναγνώστης οὖν τάξις καθίστημι ὁ κατά Ἰουδαῖος λόγος συντάσσω . μετά οὖον πολύς δέ καί ὁ ὁ διάκονος ἄξιος παρά Μελέτιος τυγχάνω ὁ περί ἱερωσύνη λόγος συντάσσω , καί ὁ πρός Σταγείριον : ἔτι μήv καί ὁ περί ἀκατάληπτος , καί ὁ περί ὁ συνίημι . μετά οὗτος δέ Μελέτιος ἐν Κωνσταντινούπολις τελευτάω , — ἐκεῖ γάρ παραγίγνομαι διά ὁ Γρηγόριος ὁ Ναζιανζηνοῦ κατάστασιν,—ἀναχωρήσας Ἰωάννης ὁ Μελετιάν , καί μήτε Παυλῖνος συγκοινωνών , ἐπί τρεῖς ὅλος ἐνιαυτός ἥσυχος διάγω . ὕστερος δέ Παυλῖνος τελευτάω , ὑπό Εὐάγριος ὁ διαδέχομαι Παυλῖνος χειροτονέω πρέσβυς . Ἄτη μέν ὁ Ἰωάννης πρό ὁ ἐπισκοπή , ὡς σύντομος εἶπον , διαγωγή . ἦς δέ ἄνθρωπος , ὅς φημί , διά ζῆλος σωφροσύνη πικρός , καί πλέω , ὡς φημί τις ὁ οἰκεῖος αὐτός ἐκ νέος ἡλικία , θυμός μᾶλλον ἢ αἰδώς χαρίζομαι : καί διά μέν ὀρθότης βίος οὐ ἀσφαλής πρός ὁ μέλλω , διά ἁπλότης δέ εὐχερής : ἐλευθεροστομία τε πρός ὁ ἐντυγχάνω ἄμετρος χράομαι : καί ἐν μέν ὁ διδάσκω πολύς εἰμί ὠφελέω ὁ ὁ ἀκούω ἦθος , ἐν δέ ὁ συντυχία ἀλαζονικός ὁ ἀγνοέω αὐτός νομίζω .