socrates-scholasticus.historia-ecclesiastica-2 7.25
Περὶ τῆς Ἀττικοῦ διοικήσεως τῶν ἐκκλησιῶν , καὶ ὅτι τὸ ὄνομα Ἰωάννου τοῖς διπτύχοις τῆς ἐκκλησίας ἐνέταξε , καὶ ὅτι τὸν ἑαυτοῦ θάνατον προέγνω . Ἀττικὸς δὲ ὁ ἐπίσκοπος θαυμαστῶς πως τὰ τῶν ἐκκλησιῶν ηὔξησε πράγματα : φρονήσει μὲν αὐτὰ διοικῶν , ταῖς διδασκαλίαις δὲ τὸν λαὸν ἐπὶ τὴν ἀρετὴν προτρέπων . Συνιδὼν δὲ διαιρουμένην τὴν ἐκκλησίαν διὰ τὸ τοὺς Ἰωαννίτας ἔξω αὐτῆς συνάγεσθαι , μνείαν Ἰωάννου ἐν ταῖς εὐχαῖς ἐκέλευσε ποιεῖσθαι , ὡς καὶ τῶν ἄλλων ἐπισκόπων τῶν κεκοιμημένων εἰώθει γίνεσθαι , διὰ τοῦτο πολλοὺς ἐπανελθεῖν εἰς τὴν ἐκκλησίαν ἐλπίσας . Οὕτω δὲ ἦν μεταδοτικὸς , ὡς μὴ μόνον τῶν ἐν ταῖς αὐτοῦ παροικίαις πτωχῶν προνοεῖν , ἀλλὰ καὶ ταῖς ἀστυγείτοσι τῶν πόλεων χρήματα πέμπειν πρὸς παραμυθίαν τῶν δεομένων . Καλλιοπίῳ γοῦν πρεσβυτέρῳ τῆς Νικαέων ἐκκλησίας τριακοσίους ἀποστείλας χρυσίνους τάδε ἐπέστειλεν : Καλλιοπίῳ Ἀττικὸς ἐν Κυρίῳ χαίρειν . Ἔμαθον μυρίους ἐν τῇ πόλει πεινῶντας δεῖσθαι τοῦ παρὰ τῶν εὐσεβούντων ἐλέου : μυρίους δὲ λέγω τὸ πλῆθος , οὐ τὸν ἀκριβῆ δηλῶν ἀριθμόν . Ἐπεὶ τοίνυν αὐτὸς μὲν ἔχω λαβὼν ἀριθμὸν παρὰ τοῦ δαψιλεῖ τῇ χειρὶ διδόντος τοῖς οἰκονομοῦσι καλῶς , συμβαίνει δέ τινας ἀπορεῖσθαι δοκιμασίας χάριν τῶν ἐχόντων μὲν , μὴ παρεχόντων δὲ τούτοις , λαβὼν , ὦ φίλη μοι κεφαλὴ , τούτους τοὺς τριακοσίους χρυσίνους , ἀνάλωσον ὅπως ἂν θελήσῃς . Βουλήσῃ δέ που πάντως τοῖς αἰσχυνομένοις τὴν αἴτησιν , ἀλλ̓ οὐχὶ τοῖς ἐμπορίαν διὰ βίου τὴν γαστέρα προτεθεικόσι . Διδοὺς τοίνυν μηδὲ θρησκείαν λογίσῃ κατὰ τοῦτο τὸ μέρος , ἑνὸς καὶ μόνου γενόμενος , τοῦ τρέφειν τοὺς πεινῶντας , ἀλλὰ μὴ λογιστεύειν τοὺς τὸν ἡμέτερον τρόπον μὴ φρονοῦντας . Οὕτω μὲν δὴ τῶν δεομένων καὶ πόρρωθεν ὄντων ἐφρόντιζεν : οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ τὰς δεισιδαιμονίας τινῶν ἐκκόπτειν ἐσπούδαζεν . Πυθόμενος γοῦν ποτὲ τοὺς διὰ τὸ Ἰουδαϊκὸν Πάσχα Ναυατιανῶν χωρισθέντας , τὸ σῶμα τοῦ Σαββατίου ἐκ τῆς Ῥόδου μετακομίσαντας , — ἐν αὐτῇ γὰρ τῇ νήσῳ περιορισθεὶς ἐτελεύτησε,—καὶ θάψαντας , ἐπὶ τῷ τάφῳ εὔχεσθαι , πέμψας διὰ τῆς νυκτὸς εἰς ἕτερον τάφον τὸ τοῦ Σαββατίου σῶμα κρυβῆναι ἐκέλευσεν : οἱ δὲ συνήθως ἐλθόντες , καὶ ἀνορωρυγμένον τὸν τάφον εὑρόντες , τοῦ λοιποῦ σέβειν τὸν τάφον ἐπαύσαντο . Ἦν δὲ καὶ περὶ τὴν θέσιν τῶν ὀνομάτων φιλόκαλος : ἐπίνειον γοῦν ἐπὶ τῷ στόματι τοῦ Εὐξείνου Πόντου κείμενον , ἐξ ἀρχαίου τε Φαρμακέα καλούμενον , Θεραπείας ὠνόμασεν , ἵνα μὴ τὰς συνάξεις ἐκεῖ ποιούμενος δυσφήμῳ ὀνόματι ὀνομάζῃ τὸν τόπον . Καὶ ἄλλο δὲ προάστειον τῆς Κωνσταντινουπόλεως Ἀργυρόπολιν ὠνόμασεν ἐξ αἰτίας τοιαύτης . Χρυσόπολις ἐπίνειον ἀρχαῖον ἐστὶν , ὃ κεῖται μὲν ἐν ἀρχῇ τοῦ Βοσπόρου : μέμνηνται δὲ αὐτοῦ πολλοὶ τῶν παλαιῶν συγγραφέων , καὶ Στράβων τε καὶ ὁ Δαμασκηνὸς Νικόλαος , καὶ ὁ ἐν λόγοις τε θαυμαστὸς Ξενοφῶν ἔν τε τῇ ἕκτῃ τῆς Κύρου Ἀναβάσεως καὶ ἐν τῇ πρώτῃ τῶν Ἑλληνικῶν φησὶ περὶ αὐτῆς , ὅτι Ἀλκιβιάδης ἀποτειχίσας αὐτὴν δεκατευτήριον ἐν αὐτῇ κατέστησε : τὰς γὰρ δεκάτας οἱ ἀπὸ τοῦ Πόντου πλέοντες ἐν αὐτῇ παρεῖχον . Κατιδὼν οὖν ὁ Ἀττικὸς τὸν καταντικρὺ Χρυσοπόλεως τόπον εὐτερπῆ τυγχάνοντα , πρέπειν ἔφη τοῦτον Ἀργυρόπολιν ὀνομάζεσθαι , καὶ ῥηθεὶς ὁ λόγος εὐθὺς τὴν ἐπωνυμίαν ἐκράτυνεν . Τινῶν δὲ λεγόντων πρὸς αὐτὸν , μὴ ὀφείλειν Ναυατιανοὺς ἔνδον συνάγειν τῶν πόλεων , Οὐκ οἴδατε , εἶπεν , ὅσα ἡμῖν διωκομένοις ἐπὶ Κωνσταντίου καὶ Οὐάλεντος συμπεπόνθασιν ; ἄλλως τε , ἔφη , καὶ μάρτυρες τῆς πίστεως ἡμῶν καθεστήκασι : πάλαι γὰρ τῆς ἐκκλησίας χωρισθέντες , οὐδὲν περὶ τὴν πίστιν ἐκαινοτόμησαν . Ἐν Νικαίᾳ δέ ποτε διὰ χειροτονίαν ἐπισκόπου γενόμενος , Ἀσκληπιάδην τε τὸν ἐκεῖ Ναυατιανῶν ἐπίσκοπον γηραιὸν ὄντα ἰδὼν ἠρώτησε , Πόσους ἐνιαυτοὺς ἐπίσκοπος ὢν τυγχάνεις ; τοῦ δὲ πεντήκοντα εἰπόντος , Εὐδαίμων , ἔφη , τυγχάνεις , ὦ ἄνθρωπε , τοσούτου χρόνου καλοῦ ἔργου ἐπιμελούμενος . Πρὸς δὲ τὸν αὐτὸν Ἀσκληπιάδην , Ἐγὼ , ἔφη , τὸν μὲν Ναύατον ἐπαινῶ : τοὺς Ναυατιανοὺς δὲ οὐκ ἀποδέχομαι . Ξενοφωνηθεὶς δὲ ὁ Ἀσκληπιάδης , Πῶς τοῦτο , ἔφη , λέγεις , ἐπίσκοπε ; Ἐκεῖνον μὲν , ἔφη ὁ Ἀττικὸς , ἐπαινῶ , ὅτι τοῖς ἐπιθύσασι κοινωνῆσαι οὐχ εἵλετο : τοῦτο γὰρ ἂν καὶ αὐτὸς ἐγὼ ἐποίησα : τοὺς δὲ Ναυατιανοὺς οὐκ ἐπαινῶν , ὅτι περὶ εὐτελῶν πταισμάτων τῆς κοινωνίας τοὺς λαϊκοὺς ἀποκλείουσι . Πρὸς ταῦτα ὁ Ἀσκληπιάδης , Ἐκτὸς , ἔφη , τοῦ ἐπιθῦσαι , καὶ ἄλλαι πολλαὶ κατὰ τὰς γραφὰς εἰσὶν ἁμαρτίαι πρὸς θάνατον , δἰ ἃς ὑμεῖς μὲν τοὺς κληρικοὺς , ἡμεῖς δὲ καὶ τοὺς λαϊκοὺς ἀποκλείομεν , Θεῷ μόνῳ τὴν συγχώρησιν αὐτῶν ἐπιτρέποντες . Προέγνω δὲ Ἀττικὸς καὶ τὴν ἑαυτοῦ τελευτήν : ἀναχωρῶν γοῦν τῆς Νικαίας πρὸς Καλλιόπιον τὸν ἐκεῖ πρεσβύτερον , Σπεῦδε , ἔφη , πρὸ φθινοπώρου ἐπὶ τὴν Κωνσταντινούπολιν , εἰ βούλει με αὖθις ζῶντα θεάσασθαι : εἰ γὰρ βραδύνεις , οὐ καταλήψῃ μέ . Καὶ τοῦτο εἰπὼν οὐ διήμαρτεν : ἐν γὰρ τῷ εἰκοστῷ πρώτῳ ἔτει τῆς ἐπισκοπῆς ἑαυτοῦ , τῇ δεκάτῃ τοῦ Ὀκτωβρίου μηνὸς ἐτελεύτησεν , ἐν ὑπατείᾳ Θεοδοσίου τὸ ἑνδέκατον καὶ Οὐαλεντινιανοῦ Καίσαρος τὸ πρῶτον . Ὁ μέντοι βασιλεὺς Θεοδόσιος ἐκ τῆς Θεσσαλονίκης ὑποστρέψας , τὴν ἐκκομιδὴν αὐτοῦ οὐ κατέλαβεν : ἔφθασε γὰρ πρὸ μιᾶς ἡμέρας τῆς εἰσόδου τοῦ αὐτοκράτορος Ἀττικὸς παραδοθεὶς τῇ ταφῇ . Οὐκ εἰς μακρὰν δὲ καὶ ἀναγόρευσις τοῦ νέου Οὐαλεντινιανοῦ ἐμηνύθη , περὶ τὴν τρίτην καὶ εἰκάδα τοῦ αὐτοῦ μηνὸς Ὀκτωβρίου .
Lemmas: περι ὁ Ἀττικός διοίκησις ὁ ἐκκλησία , καί ὅτι ὁ ὄνομα Ἰωάννης ὁ δίπτυχος ὁ ἐκκλησία ἐντάσσω , καί ὅτι ὁ ἑαυτοῦ θάνατος προγιγνώσκω . Ἀττικός δέ ὁ ἐπίσκοπος θαυμαστός πως ὁ ὁ ἐκκλησία αὐξάνω πρᾶγμα : φρόνησις μέν αὐτός διοικέω , ὁ διδασκαλία δέ ὁ λαός ἐπί ὁ ἀρετή προτρέπω . σύν-εἶδον δέ διαιρέω ὁ ἐκκλησία διά ὁ ὁ Ἰωαννίτης ἔξω αὐτός συνάγω , μνεία Ἰωάννης ἐν ὁ εὐχή κελεύω ποιέω , ὡς καί ὁ ἄλλος ἐπίσκοπος ὁ κοιμάω εἴωθα γίγνομαι , διά οὗτος πολύς ἐπανέρχομαι εἰς ὁ ἐκκλησία ἐλπίζω . οὕτως δέ εἰμί μεταδοτικός , ὡς μή μόνος ὁ ἐν ὁ αὐτός παροικία πτωχός προνοέω , ἀλλά καί ὁ ἀστυγείτων ὁ πόλις χρῆμα πέμπω πρός παραμυθία ὁ δήω . Καλλίοπος γοῦν πρέσβυς ὁ Νικαεύς ἐκκλησία τριακόσιοι ἀποστέλλω χρύσινος ὅδε ἐπιστέλλω : Καλλίοπος Ἀττικός ἐν κύριος χαίρω . μανθάνω μυρίος ἐν ὁ πόλις πεινάω δήω ὁ παρά ὁ εὐσεβέω ἔλεος : μυρίος δέ λέγω ὁ πλῆθος , οὖον ὁ ἀκριβής δηλόω ἀριθμός . ἐπεί τοίνυν αὐτός μέν ἔχω λαμβάνω ἀριθμός παρά ὁ δαψιλής ὁ χείρ δίδωμι ὁ οἰκονομέω καλῶς , συμβαίνω δέ τις ἀπορέω δοκιμασία χάρις ὁ ἔχω μέν , μή παρέχω δέ οὗτος , λαμβάνω , εἰμί φίλος ἐγώ κεφαλή , οὗτος ὁ τριακόσιοι χρύσινος , ἀναλίσκω ὅπως εἄν ἐθέλω . βούλομαι δέ ποῦ πάντως ὁ αἰσχύνω ὁ αἴτησις , ἀλλά οὐ ὁ ἐμπορία διά βίος ὁ γαστήρ προτίθημι . Διδούς τοίνυν μηδέ θρησκεία λογίζομαι κατά οὗτος ὁ μέρος , εἷς καί μόνος γίγνομαι , ὁ τρέφω ὁ πεινάω , ἀλλά μή λογιστεύω ὁ ὁ ἡμέτερος τρόπος μή φρονέω . οὕτως μέν δή ὁ δήω καί πόρρωθεν εἰμί φροντίζω : οὖον μήv ἀλλά καί ὁ δεισιδαιμονία τις ἐκκόπτω σπουδάζω . πύθω γοῦν ποτέ ὁ διά ὁ Ἰουδαικός Πάσχα Ναυατιανός χωρίζω , ὁ σῶμα ὁ Σαββάτιος ἐκ ὁ Ῥόδος μετακομίζω , — ἐν αὐτός γάρ ὁ νῆσος περιορίζω τελευτάω θάπτω , ἐπί ὁ τάφος εὔχομαι , πέμπω διά ὁ νύξ εἰς ἕτερος τάφος ὁ ὁ Σαββάτιος σῶμα κρύπτω κελεύω : ὁ δέ συνήθης ἔρχομαι , καί ἀνορύσσω ὁ τάφος εὑρίσκω , ὁ λοιπός σέβω ὁ τάφος παύω . ἦς δέ καί περί ὁ θέσις ὁ ὄνομα φιλόκαλος : ἐπίνειον γοῦν ἐπί ὁ στόμα ὁ Εὔξεινος Πόντος κεῖμαι , ἐκ ἀρχαῖος τε Φαρμακεύς καλέω , Θεραπεία ὀνομάζω , ἵνα μή ὁ συνάγω ἐκεῖ ποιέω δύσφημος ὄνομα ὀνομάζω ὁ τόπος . καί ἄλλος δέ προάστειον ὁ Κωνσταντινούπολις αργυροπολις ὀνομάζω ἐκ αἴτιος τοιοῦτος . Χρυσόπολις ἐπίνειον ἀρχαῖος εἰμί , ὅς κεῖμαι μέν ἐν ἀρχή ὁ Βόσπορος : μιμνήσκω δέ αὐτός πολύς ὁ παλαιός συγγραφεύς , καί Στράβων τε καί ὁ Δαμασκηνός Νικόλαος , καί ὁ ἐν λόγος τε θαυμαστός Ξενοφῶν ἐν τε ὁ ἕκτος ὁ Κῦρος Ἀνάβασις καί ἐν ὁ πρῶτος ὁ Ἑλληνικός φημί περί αὐτός , ὅτι Ἀλκιβιάδης ἀποτειχίζω αὐτός δεκατευτήριον ἐν αὐτός καθίστημι : ὁ γάρ δέκατος ὁ ἀπό ὁ Πόντος πλέω ἐν αὐτός παρέχω . κατεῖδον οὖν ὁ Ἀττικός ὁ καταντικρύ Χρυσόπολις τόπος Εὐτέρπη τυγχάνω , πρέπω φημί οὗτος αργυροπολις ὀνομάζω , καί ἐρῶ ὁ λόγος εὐθύς ὁ ἐπωνυμία κρατύνω . τις δέ λέγω πρός αὐτός , μή ὀφείλω Ναυατιανός ἔνδον συνάγω ὁ πόλις , οὐ οἶδα , εἶπον , ὅσος ἐγώ διώκω ἐπί Κωνστάντιος καί Οὐάλης συμπίνω ; ἄλλως τε , φημί , καί μάρτυς ὁ πίστις ἐγώ καθίστημι : πάλαι γάρ ὁ ἐκκλησία χωρίζω , οὐδείς περί ὁ πίστις καινοτομέω . ἐν Νίκαια δέ ποτός διά χειροτονία ἐπίσκοπος γίγνομαι , Ἀσκληπιάδης τε ὁ ἐκεῖ Ναυατιανός ἐπίσκοπος γηραιός εἰμί εἶδον ἐρωτάω , πόσος ἐνιαυτός ἐπίσκοπος εἰμί τυγχάνω ; ὁ δέ πεντήκοντα εἶπον , Εὐδαίμων , φημί , τυγχάνω , εἰμί ἄνθρωπος , τοσοῦτος χρόνος καλός ἔργον ἐπιμελέομαι . πρός δέ ὁ αὐτός Ἀσκληπιάδης , ἐγώ , φημί , ὁ μέν Ναῦτος ἐπαινέω : ὁ Ναυατιανός δέ οὐ ἀποδέχομαι . ξενοφωνεω δέ ὁ Ἀσκληπιάδης , Πῶς οὗτος , φημί , λέγω , ἐπίσκοπος ; ἐκεῖνος μέν , φημί ὁ Ἀττικός , ἐπαινέω , ὅτι ὁ ἐπιθύω κοινωνέω οὐ αἱρέω : οὗτος γάρ εἄν καί αὐτός ἐγώ ποιέω : ὁ δέ Ναυατιανός οὐ ἐπαινέω , ὅτι περί εὐτελής πταῖσμα ὁ κοινωνία ὁ λαικός ἀποκλείω . πρός οὗτος ὁ Ἀσκληπιάδης , ἐκτός , φημί , ὁ ἐπιθύω , καί ἄλλος πολύς κατά ὁ γραφή εἰμί ἁμαρτία πρός θάνατος , διά ὅς σύ μέν ὁ κληρικός , ἐγώ δέ καί ὁ λαικός ἀποκλείω , Θεός μόνος ὁ συγχώρησις αὐτός ἐπιτρέπω . προγιγνώσκω δέ Ἀττικός καί ὁ ἑαυτοῦ τελευτή : ἀναχωρέω γοῦν ὁ Νίκαια πρός Καλλιόπιος ὁ ἐκεῖ πρέσβυς , σπεύδω , φημί , πρό φθινόπωρον ἐπί ὁ Κωνσταντινούπολις , εἰμί βούλομαι ἐγώ αὖθις ζῶ θεάομαι : εἰμί γάρ βραδύνω , οὖον καταλαμβάνω ἐγώ . καί οὗτος εἶπον οὖον διαμαρτάνω : ἐν γάρ ὁ εἰκοστός πρῶτος ἔτος ὁ ἐπισκοπή ἑαυτοῦ , ὁ δέκατος ὁ Ὀκτώβριος μείς τελευτάω , ἐν ὑπατεία Θεοδόσιος ὁ ἑνδέκατος καί Οὐαλεντινιανός Καῖσαρ ὁ πρῶτος . ὁ μέντοι βασιλεύς Θεοδόσιος ἐκ ὁ Θεσσαλονίκη ὑποστρέφω , ὁ ἐκκομιδή αὐτός οὖον καταλαμβάνω : φθάνω γάρ πρό εἷς ἡμέρα ὁ εἴσοδος ὁ αὐτοκράτωρ Ἀττικός παραδίδωμι ὁ θάπτω . οὐ εἰς μακράν δέ καί ἀναγόρευσις ὁ νέος Οὐαλεντινιανός μηνύω , περί ὁ τρίτος καί εἰκάς ὁ αὐτός μείς Ὀκτώβριος .