socrates-scholasticus.historia-ecclesiastica-2 1.37
Ὅπως Ἄρειος μετὰ τὴν Ἀθανασίου ἐξορίαν ἐκ τῆς Ἀλεξανδρείας ὑπὸ τοῦ βασιλέως μεταπεμφθεὶς ταραχὰς ἐκίνησεν Ἀλεξάνδρῳ τῷ ἐπισκόπῳ Κωνσταντίνου πόλεως . Τριακοστὸν δὲ ἔτος τῆς βασιλείας Κωνσταντίνου τούτων γινομένων ἐπληροῦτο : καὶ Ἄρειος σὺν τοῖς περὶ αὐτὸν καταλαβὼν τὴν Ἀλεξάνδρειαν αὖθις ὅλην ἐτάραττε , τοῦ Ἀλεξανδρέων λαοῦ δυσφοροῦντος ἐπί τε τῇ Ἀρείου καθόδῳ καὶ τῶν ἀμφ̓ αὐτὸν , καὶ ὅτι ὁ ἐπίσκοπος αὐτῶν Ἀθανάσιος εἰς ἐξορίαν ἀπέσταλτο . Ὡς δὲ ὁ βασιλεὺς ἐπυνθάνετο διεστράφθαι τὴν Ἀρείου γνώμην , μετάπεμπτον αὖθις εἰς τὴν Κωνσταντινούπολιν ἥκειν αὐτὸν ἐκέλευσε , λόγον δώσοντα ὧν αὖθις ἀνακινεῖν ἐπεχείρει . Ἐτύγχανε δὲ τότε τῆς ἐν Κωνσταντινουπόλει προεστὼς Ἀλέξανδρος ἐκκλησίας , Μητροφάνην πάλαι διαδεξάμενος . Τοῦτον τὸν ἄνδρα θεοφιλῆ ὄντα ἡ πρὸς Ἄρειον τότε γενομένη μάχη ἀνέδειξεν : ὡς γὰρ ἧκε τότε Ἄρειος , καὶ ὁ λαὸς εἰς δύο πάλιν τμήματα ἐμερίζετο , ταραχή τε κατὰ τὴν πόλιν ἐγένετο , τῶν μὲν τὴν ἐν Νικαίᾳ πίστιν μηδαμῶς παρασαλεύειν λεγόντων , τῶν δὲ εὔλογα λέγειν τὸν Ἄρειον φιλονεικούντων , εἰς ἀγῶνα μέγιστον κατέστη ὁ Ἀλέξανδρος : καὶ μάλιστα μὲν , ὅτι Εὐσέβιος ὁ Νικομηδείας πολλὰ διηπείλει αὐτῷ , λέγων ὅσον οὐδέπω καθαιρήσειν αὐτὸν , εἰ μὴ εἰς κοινωνίαν δέξηται τὸν Ἄρειον καὶ τοὺς ἀμφ̓ αὐτόν . Ἀλεξάνδρῳ δὲ οὐ τοσοῦτον περὶ καθαιρέσεως ἔμελεν , ὅσον ἐδεδίει ἐπὶ τῇ σπουδαζομένῃ παραλύσει τοῦ δόγματος : φύλακα γὰρ ἑαυτὸν τῶν ὅρων τῆς συνόδου νομίζων , παντοῖος ἐγίνετο μὴ παρατρωθῆναι τοὺς τύπους αὐτῆς . Ἐν ταύτῃ τοίνυν τῇ ἀγωνίᾳ καθεστὼς , χαίρειν πολλὰ φράσας τῇ διαλεκτικῇ προσφεύγει Θεῷ : καὶ νηστείαις μὲν συνεχέσιν ἐσχόλαζε , καὶ τοῦ προσεύχεσθαι οὐδένα τρόπον παρέλειπε : καὶ δὴ τοιοῦτο ἐνθύμιον εἶχε , καὶ λαθὼν ἐπετέλει τὰ δόξαντα . Ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ ᾗ ἐπώνυμον Εἰρήνη μόνον ἑαυτὸν κατακλειστὸν ποιήσας , καὶ εἰς τὸ θυσιαστήριον εἰσελθὼν , ὑπὸ τὴν ἱερὸν τράπεζαν ἑαυτὸν ἐπὶ στόμα ἐκτείνας εὔχεται δακρύων . Νύκτας τε πολλὰς ἐφεξῆς καὶ ἡμέρας τοῦτο ποιῶν διετέλει : ᾐτεῖτο γὰρ παρὰ Θεοῦ , καὶ ἐλάμβανεν . Ἡ δὲ αἴτησις ἦν τοιαύτη : Εἰ μὲν ἀληθὴς ἡ Ἀρείου δόξα , ἑαυτὸν τὴν ὡρισμένην ἡμέραν τῇ συζητήσει μὴ ὄψεσθαι : εἰ δὲ ἣν αὐτὸς ἔχει πίστιν ἀληθὴς , Ἄρειον τῆς ἀσεβείας δίκην διδόναι τὸν πάντων αἴτιον τῶν κακῶν .
Lemmas: ὅπως Ἄρειος μετά ὁ Ἀθανάσιος ἐξορία ἐκ ὁ Ἀλεξάνδρεια ὑπό ὁ βασιλεύς μεταπέμπω ταραχή κινέω Ἀλέξανδρος ὁ ἐπίσκοπος Κωνσταντῖνος πόλις . τριακοστός δέ ἔτος ὁ βασίλεια Κωνσταντῖνος οὗτος γίγνομαι πληρόω : καί Ἄρειος σύν ὁ περί αὐτός καταλαμβάνω ὁ Ἀλεξάνδρεια αὖθις ὅλος ταράσσω , ὁ Ἀλεξανδρεύς λαός δυσφορέω ἐπί τε ὁ Ἄρειος κάθοδος καί ὁ ἀμφι αὐτός , καί ὅτι ὁ ἐπίσκοπος αὐτός Ἀθανάσιος εἰς ἐξορία ἀποστέλλω . ὡς δέ ὁ βασιλεύς πυνθάνομαι διαστρέφω ὁ Ἄρειος γνώμη , μετάπεμπτος αὖθις εἰς ὁ Κωνσταντινούπολις ἥκω αὐτός κελεύω , λόγος δίδωμι ὅς αὖθις ἀνακινέω ἐπιχειρέω . τυγχάνω δέ τότε ὁ ἐν Κωνσταντινούπολις προίστημι Ἀλέξανδρος ἐκκλησία , Μητροφάνης πάλαι διαδέχομαι . οὗτος ὁ ἀνήρ θεοφιλής εἰμί ὁ πρός Ἄρειος τότε γίγνομαι μάχη ἀναδείκνυμι : ὡς γάρ ἵημι τότε Ἄρειος , καί ὁ λαός εἰς δύο πάλιν τμῆμα μερίζω , ταραχή τε κατά ὁ πόλις γίγνομαι , ὁ μέν ὁ ἐν Νίκαια πίστις μηδαμῶς παρασαλεύω λέγω , ὁ δέ εὔλογος λέγω ὁ Ἄρειος φιλονεικέω , εἰς ἀγών μέγας καθίστημι ὁ Ἀλέξανδρος : καί μάλιστα μέν , ὅτι Εὐσέβιος ὁ Νικομήδεια πολύς διαπειλέω αὐτός , λέγω ὅσος οὐδέπω καθαιρέω αὐτός , εἰμί μή εἰς κοινωνία δέχομαι ὁ Ἄρειος καί ὁ ἀμφι αὐτός . Ἀλέξανδρος δέ οὖον τοσοῦτος περί καθαίρεσις μέλω , ὅσος δείδω ἐπί ὁ σπουδάζω παραλύω ὁ δόγμα : φύλαξ γάρ ἑαυτοῦ ὁ ὁράω ὁ σύνοδος νομίζω , παντοῖος γίγνομαι μή παρατιτρώσκω ὁ τύπος αὐτός . ἐν οὗτος τοίνυν ὁ ἀγωνία καθίστημι , χαίρω πολύς φράζω ὁ διαλεκτική προσφεύγω Θεός : καί νηστεία μέν συνεχής σχολάζω , καί ὁ προσεύχομαι οὐδείς τρόπος παραλείπω : καί δή τοιοῦτος ἐνθύμιος ἔχω , καί λανθάνω ἐπιτελέω ὁ δόξα . ἐν ὁ ἐκκλησία ὅς ἐπώνυμος Εἰρήνη μόνος ἑαυτοῦ κατάκλειστος ποιέω , καί εἰς ὁ θυσιαστήριον εἰσέρχομαι , ὑπό ὁ ἱερόν τράπεζα ἑαυτοῦ ἐπί στόμα ἐκτείνω εὔχομαι δάκρυ . Νύκτας τε πολύς ἐφεξῆς καί ἡμέρα οὗτος ποιέω διατελέω : αἰτέω γάρ παρά Θεός , καί λαμβάνω . ὁ δέ αἴτησις εἰμί τοιοῦτος : εἰμί μέν ἀληθής ὁ Ἄρειος δόξα , ἑαυτοῦ ὁ ὁρίζω ἡμέρα ὁ συζήτησις μή ὁράω : εἰμί δέ ὅς αὐτός ἔχω πίστις ἀληθής , Ἄρειος ὁ ἀσέβεια δίκη δίδωμι ὁ πᾶς αἴτιος ὁ κακός .