socrates-scholasticus.historia-ecclesiastica-2 5.22
Περὶ τῶν δοξάντων τῷ συγγραφεῖ διαφωνιῶν κατά τινας τόπους περὶ τοῦ Πάσχα καὶ βαπτισμάτων καὶ νηστειῶν καὶ γάμων καὶ συνάξεων καὶ λοιπῶν ἐκκλησιαστικῶν παρατηρήσεων . Ὃ δὲ ἡμῖν ὑποπίπτει περὶ τοῦ Πάσχα , οὐκ ἄκαιρον , ὡς ἡγοῦμαι , διὰ βραχέων εἰπεῖν : οὔ μοι δοκοῦσιν οὔτε οἱ πάλαι περὶ τῆς ἑορτῆς ταύτης εὐλόγως πεφιλονεικηκέναι , οὔτε οἱ νῦν Ἰουδαίοις ἐσπουδακότες ἀκολουθεῖν . Οὐ γὰρ εἰς νοῦν ἐβάλοντο , ὅτι τοῦ Ἰουδαϊσμοῦ μετατιθεμένου εἰς Χριστιανισμὸν , τὰ ἀκριβῆ καὶ τυπικὰ τοῦ Μωσαϊκοῦ νόμου ἐπαύσατο : καὶ τοῦτο αὐτόθεν τὴν οἰκείαν ἔχει ἀπόδειξιν . Ἰουδαΐζειν γὰρ Χριστιανοῖς οὐδὲ εἷς τοῦ Χριστοῦ νόμος ἐπέτρεψεν : ἐκ τοῦ ἐναντίου δὲ ὁ ἀπόστολος καὶ ἐκώλυσεν , οὐ μόνον τὴν περιτομὴν ἐκβάλλων , ἀλλὰ καὶ περὶ ἑορτῶν μὴ διακρίνεσθαι παραινῶν . Διὸ Γαλάταις γράφων φησί : Λέγετέ μοι οἱ ὑπὸ νόμον θέλοντες εἶναι , τὸν νόμον οὐκ ἀκούετε ; Καὶ βραχέα περὶ τούτου διαλεχθεὶς , δοῦλον μὲν δείκνυσι τὸν τῶν Ἰουδαίων λαὸν , ἐπ’ ἐλευθερίᾳ δὲ κεκλῆσθαι τοὺς προσεληλυθότας Χριστῷ : παρῄνει δὲ καὶ μηδαμῶς παρατηρεῖσθαι ἡμέρας καὶ μῆνας καὶ ἐνιαυτούς . Ἀλλὰ καὶ ἐν τῇ πρὸς Κολοσσαεῖς μεγάλῃ φησὶ τῇ φωνῇ , σκιὰν εἶναι τὰ παραφυλάγματα : διό , φησι : Μηδεὶς ὑμᾶς κρινέτω ἐν βρώσει , ἢ ἐν πόσει , ἢ ἐν μέρει ἑορτῆς , ἢ νουμηνίας , ἢ σαββάτου , ἅ τινά ἐστι σκιὰ τοῦ μέλλοντος . Καὶ ἐν τῇ πρὸς Ἑβραίους δὲ , ὁ αὐτὸς ἐπισφραγιζόμενος τὰ τοιαῦτα φησί : Μετατιθεμένης γὰρ τῆς ἱερωσύνης , ἐξ ἀνάγκης καὶ νόμου μετάθεσις γίνεται . Οὐδαμοῦ τοίνυν ὁ ἀπόστολος οὐδὲ τὰ εὐαγγέλια ζυγὸν δουλείας τοῖς τῷ κηρύγματι προσελθοῦσιν ἐπέθηκαν : ἀλλὰ τὴν ἑορτὴν τοῦ Πάσχα καὶ τὰς ἄλλας ἑορτὰς τιμᾷν , τῇ εὐγνωμοσύνῃ τῶν εὐεργετηθέντων κατέλιπον . Ὅθεν ἐπειδὴ φιλοῦσι τὰς ἑορτὰς οἱ ἄνθρωποι διὰ τὸ ἀνίεσθαι τῶν πόνων ἐν αὐταῖς , ἕκαστοι κατὰ χώρας , ὡς ἐβουλήθησαν , τὴν μνήμην τοῦ σωτηριώδους πάθους ἐξ ἔθους τινὸς ἐπετέλεσαν . Οὐ γὰρ νόμῳ τοῦτο παραφυλάττειν ὁ Σωτὴρ ἢ οἱ ἀπόστολοι ἡμῖν παρήγγειλαν : οὐδὲ καταδίκην ἢ τιμωρίαν ἢ κατάραν , ὡς ὁ Μωϋσέως νόμος τοῖς Ἰουδαίοις , καὶ ἡμῖν τὰ εὐαγγέλια ἢ οἱ ἀπόστολοι διηπείλησαν . Ἱστορικῶς δὲ μόνον πρὸς διαβολὴν Ἰουδαίων , ὅτι ἐμιαιφόνουν κατὰ τὰς ἑορτὰς , ἐν τοῖς εὐαγγελίοις καὶ καιρῷ τῶν ἀζύμων πεπονθέναι ὁ Σωτὴρ ἀναγέγραπται . Σκοπὸς μὲν οὖν γέγονε τοῖς ἀποστόλοις οὐ περὶ ἡμερῶν ἑορταστικῶν νομοθετεῖν , ἀλλὰ βίον ὀρθὸν καὶ τὴν θεοσέβειαν εἰσηγήσασθαι . Ἐμοὶ δὲ φαίνεται , ὅτι ὥσπερ ἄλλα πολλὰ κατὰ χώρας συνήθειαν ἔλαβεν , οὕτω καὶ ἡ τοῦ Πάσχα ἑορτὴ παῤ ἑκάστοις ἐκ συνηθείας τινὸς ἰδιάζουσαν ἔσχε τὴν παρατήρησιν , διὰ τὸ μηδένα τῶν ἀποστόλων , ὡς ἔφην , μηδενὶ νενομοθετηκέναι περὶ αὐτῆς . Ὅτι δὲ ἐξ ἔθους μᾶλλον ἢ ἀπὸ νόμου παῤ ἑκάστοις ἐξ ἀρχαίου τὴν παρατήρησιν ἔλαβεν , αὐτὰ τὰ πράγματα δεικνύει . Πλεῖστοι γὰρ περὶ τὴν μικρὰν Ἀσίαν ἐξ ἀρχαίου τὴν τεσσαρεσκαιδεκάτην ἐτήρησαν , τὴν τοῦ σαββάτου ὑπεριδόντες ἡμέραν . Καὶ τοῦτο ποιοῦντες , πρὸς τοὺς ἑτέρως τὴν ἑορτὴν τοῦ Πάσχα ἐπιτελοῦντας οὐδέποτε διεφέροντο : ἕως ὁ τῆς Ῥώμης ἐπίσκοπος Βίκτωρ ἄμετρα θερμανθεὶς , ἀκοινωνησίαν τοῖς ἐν τῇ Ἀσίᾳ τεσσαρεσκαιδεκατίταις ἀπέστειλεν . Ἐφ̓ ᾧ γενομένῳ Εἰρηναῖος ὁ Λουγδούνου τῆς ἐν Γαλλίᾳ ἐπίσκοπος τοῦ Βίκτορος δἰ ἐπιστολῆς γενναίως κατέδραμεν , μεμψάμενος μὲν αὐτοῦ τὴν θερμότητα , διδάξας δὲ , ὡς καὶ οἱ πάλαι διαπεφωνημένως ἐπιτελοῦντες τὴν τοῦ Πάσχα ἑορτὴν τῆς κοινωνίας οὐδαμῶς ἐχωρίζοντο . Καὶ ὅτι Πολύκαρπος ὁ τῆς Σμύρνης ἐπίσκοπος , ὁ ὕστερον ἐπὶ Γορδιανοῦ μαρτυρήσας , Ἀνικήτῳ τῷ ἐπισκόπῳ τῆς Ῥώμης ἐκοινώνει , μηδὲν διακρινόμενος περὶ ἑορτῆς πρὸς αὐτὸν , καίτοι καὶ αὐτὸς ἐξ ἐγχωρίου τῆς ἐν Σμύρνῃ συνηθείας , τῇ τεσσαρεσκαιδεκάτῃ τὸ Πάσχα ἐπιτελῶν , ὡς ἐν τῇ πέμπτῃ τῆς Ἐκκλησιαστικῆς Ἱστορίας Εὐσέβιος λέγει . Τινὲς μὲν οὖν , ὡς ἔφην , κατὰ τὴν μικρὰν Ἀσίαν τὴν τεσσαρεσκαιδεκάτην παρετήρουν : τινὲς δὲ περὶ τὰ ἀνατολικὰ μέρη , τὸ σάββατον μὲν τῆς ἑορτῆς ἐτήρουν , διεφώνουν δὲ περὶ τὸν μῆνα . Οἱ μὲν γὰρ Ἰουδαίοις , καίτοι τὴν ἀκρίβειαν μὴ σώζουσι , δεῖν ἕπεσθαι περὶ τῆς ἑορτῆς ἔλεγον : οἱ δὲ μετ̓ ἰσημερίαν ἐπετέλουν , τὸ συνεορτάζειν Ἰουδαίοις ἐκτρεπόμενοι : φάσκοντες ἀεὶ τοῦ ἡλίου ἐν Κριῷ ὄντος καθήκειν τὸ Πάσχα ἐπιτελεῖν , τῷ Ξανθικῷ μὲν κατὰ Ἀντιοχέας μηνὶ Ἀπριλλίῳ δὲ κατὰ Ῥωμαίους . Καὶ τοῦτο ποιεῖν πειθομένους , μὴ τοῖς νῦν κατὰ πάντα πεπλανημένοις Ἰουδαίοις , ἀλλὰ τοῖς ἀρχαίοις , καὶ Ἰωσήπῳ , καθὰ ἐκεῖνος ἐν τῇ τρίτῃ τῆς Ἰουδαϊκῆς Ἀρχαιολογίας φησίν . Ἀλλ̓ οὗτοι μὲν οὕτως πρὸς ἑαυτοὺς διεφώνουν : πάντες δὲ οἱ λοιποὶ ἄχρι τῶν ἑσπερίων μερῶν καὶ αὐτοῦ ὠκεανοῦ , μετὰ ἰσημερίαν ἐξ ἀρχαίας τινος παραδόσεως τὸ Πάσχα ποιήσαντες εὑρίσκονται . Οὗτοι γὰρ πάντες τοῦτον ποιοῦντες τὸν τρόπον , οὐδέποτε πρὸς ἑαυτοὺς διεφώνησαν : καὶ οὐχ ὥς τινες ἐπεθρύλησαν , ἡ ἐπὶ Κωνσταντίνου σύνοδος τὴν ἑορτὴν ταύτην παρέτρεψεν . Αὐτὸς γὰρ Κωνσταντῖνος τοῖς διαφωνοῦσι περὶ ταύτης τῆς ἑορτῆς γράφων παρῄνεσεν , ὅπως ἂν αὐτοὶ ὀλίγοι ὄντες μιμῶνται τοὺς πλείονας . Ἀλλὰ τὴν μὲν ὅλην τοῦ βασιλέως ἐπιστολὴν ἐν τῷ τρίτῳ βιβλίῳ Εὐσεβίου τῶν εἰς τὸν βίον Κωνσταντίνου εὑρήσεις . Τὸ δὲ ἐν αὐτῇ περὶ τῆς ἑορτῆς τοῦ Πάσχα μέρος τοῦτον ἔχει τὸν τρόπον : Ἔστι τε τάξις εὐπρεπὴς , ἣν ἅπασαι αἱ τῶν δυτικῶν καὶ μεσημβρινῶν καὶ ἀρκτῴων μερῶν τῆς οἰκουμένης παραφυλάττουσιν ἐκκλησίαι , καί τινες τῶν κατὰ τὴν ἑῴαν τόπων . Οὗ ἕνεκεν ἐπὶ τοῦ παρόντος καλῶς ἔχειν πάντες ἡγήσαντο , καὶ αὐτὸς δὲ τῇ ὑμετέρᾳ ἀγχινοίᾳ ἀγχινοίᾳ ἀρέσειν ὑπεσχόμην , ἵν̓ ὅπερ δ̓ ἂν κατὰ τὴν Ῥωμαίων πόλιν , Ἰταλίαν τε , καὶ Ἀφρικὴν , καὶ ἅπασαν Αἴγυπτον , Ἱσπανίας , Γαλλίας , Βρεττανίας , Λιβύας , ὅλην Ἑλλάδα , Ἀσιανήν τε διοίκησιν καὶ Ποντικὴν καὶ Κιλικίαν , μιᾷ καὶ συμφώνῳ φυλάττεται γνώμῃ , ἀσμένως τοῦτο καὶ ἡ ὑμετέρα προσδέξηται σύνεσις : λογιζομένη μὴ μόνον ὡς πλείων ἐστὶ κατὰ τοὺς προειρημένους τόπους ἐκκλησιῶν ἀριθμὸς , ἀλλὰ καὶ ὡς τοῦτο μάλιστα κοινῇ πάντας ὁσιώτατόν ἐστι βούλεσθαι , ὅπερ καὶ ὁ ἀκριβὴς λόγος ἀπαιτεῖν δοκεῖ , καὶ οὐδεμίαν μετὰ τῆς Ἰουδαίων ἐπιορκίας ἔχειν κοινωνίαν . Τοιαύτη μὲν ἡ τοῦ βασιλέως ἐπιστολή . Τεσσαρεσκαιδεκατῖται δέ φασιν , ὑπὸ Ἰωάννου τοῦ ἀποστόλου τὴν παρατήρησιν τῆς τεσσαρεσκαιδεκάτης παραδεδόσθαι αὐτοῖς : οἱ δὲ κατὰ τὴν Ῥώμην καὶ τὰ ἑσπέρια μέρη τοὺς ἀποστόλους Παῦλον καὶ Πέτρον τὴν ἐκεῖ παραδεδωκέναι συνήθειαν λέγουσιν . Ἀλλ̓ οὐδεὶς μὲν τούτων ἔγγραφον ἔχει παρασχεῖν τὴν περὶ τούτων ἀπόδειξιν : ὅτι μέντοι ἐκ συνηθείας τινὸς μᾶλλον κατὰ χώρας ἐπιτελεῖται ἡ τοῦ Πάσχα ἑορτὴ , ἐκεῖθεν τεκμαίρομαι . Οὐδεμία τῶν θρησκειῶν τὰ αὐτὰ ἔθη φυλάττει , κἂν τὴν αὐτὴν περὶ τούτων δόξαν ἀσπάζηται . Καὶ γὰρ οἱ τῆς αὐτῆς πίστεως ὄντες διαφωνοῦσι περὶ τὰ ἔθη πρὸς ἑαυτούς : διὸ μικρὰ περὶ τῶν κατὰ τὰς ἐκκλησίας ἐθῶν παραθέσθαι οὐκ ἄκαιρον . Αὐτίκα τὰς πρὸ τοῦ Πάσχα νηστείας , ἄλλως παῤ ἄλλοις φυλαττομένας ἐστὶν εὑρεῖν : οἱ μὲν γὰρ ἐν Ῥώμῃ , τρεῖς πρὸ τοῦ Πάσχα ἑβδομάδας , πλὴν σαββάτου καὶ Κυριακῆς , συνημμένας νηστεύουσιν . Οἱ δὲ ἐν Ἰλλυριοῖς καὶ ὅλῃ τῇ Ἑλλάδι , καὶ οἱ ἐν Ἀλεξανδρείᾳ , πρὸ ἑβδομάδων ἓξ τὴν πρὸ τοῦ Πάσχα νηστείαν νηστεύουσι , Τεσσαρακοστὴν αὐτὴν ὀνομάζοντες . Ἄλλοι δὲ παρὰ τούτους , οἱ πρὸ ἑπτὰ τῆς ἑορτῆς ἑβδομάδων τῆς νηστείας ἀρχόμενοι , καὶ τρεῖς μόνας πενθημέρους ἐκ διαλειμμάτων νηστεύοντες , οὐδὲν ἧττον καὶ αὐτοὶ Τεσσαρακοστὴν τὸν χρόνον τοῦτον καλοῦσι . Καὶ θαυμάσαι μοι ἔπεισι , πῶς οὗτοι περὶ τὸν ἀριθμὸν τῶν ἡμερῶν διαφωνοῦντες Τεσσαρακοστὴν αὐτὴν ὀνομάζουσι : καὶ ἄλλος ἄλλον λόγον τῆς ὀνομασίας εὑρεσιλογοῦντες ἀποδιδόασιν . Ἔστι δὲ εὑρεῖν οὐ μόνον περὶ τὸν ἀριθμὸν τῶν νηστείων διαφωνοῦντας , ἀλλὰ καὶ τὴν ἀποχὴν τῶν ἐδεσμάτων οὐχ ὁμοίαν ποιουμένους : οἱ μὲν γὰρ πάντῃ ἐμψύχων ἀπέχονται , οἱ δὲ τῶν ἐμψύχων ἰχθῦς μόνους μεταλαμβάνουσι . Τινὲς δὲ σὺν τοῖς ἰχθύσι καὶ τῶν πτηνῶν ἀπογεύονται , ἐξ ὕδατος καὶ αὐτὰ κατὰ τὸν Μωϋσέα γεγενῆσθαι λέγοντες . Οἱ δὲ καὶ ἀκροδρύων καὶ ὠῶν ἀπέχονται : τινὲς δὲ καὶ ξηροῦ ἄρτου μόνου μεταλαμβάνουσιν : ἄλλοι δὲ οὐδὲ τούτου . Ἕτεροι δὲ ἄχρις ἐννάτης ὥρας νηστεύοντες διάφορον ἔχουσι τὴν ἑστίασιν : ἄλλως τε παῤ ἄλλοις φύλοις καὶ μυρίαι αἰτίαι οὖσαι τυγχάνουσι . Καὶ ἐπειδὴ οὐδεὶς περὶ τούτου ἔγγραφον ἔχει δεῖξαι παράγγελμα , δῆλον ὡς καὶ περὶ τούτου τῇ ἑκάστου γνώμῃ καὶ προαιρέσει ἐπέτρεψαν οἱ ἀπόστολοι , ἵνα ἕκαστος μὴ φόβῳ , μηδὲ ἐξ ἀνάγκης τὸ ἀγαθὸν κατεργάζοιτο . Τοιαύτη μὲν καὶ περὶ νηστειῶν διαφωνία κατὰ τὰς ἐκκλησίας ἐστί : περὶ δὲ συνάξεων ἕτερα τοιαῦτα . Τῶν γὰρ πανταχοῦ τῆς οἰκουμένης ἐκκλησιῶν ἐν ἡμέρᾳ σαββάτων κατὰ πᾶσαν ἑβδομάδος περίοδον ἐπιτελουσῶν τὰ μυστήρια , οἱ ἐν Ἀλεξανδρείᾳ καὶ οἱ ἐν Ῥώμῃ ἔκ τινος ἀρχαίας παραδόσεως τοῦτο ποιεῖν παρῃτήσαντο . Αἰγύπτιοι δὲ γείτονες ὄντες Ἀλεξανδρέων , καὶ οἱ τὴν Θηβαΐδα οἰκοῦντες , ἐν σαββάτῳ μὲν ποιοῦνται συνάξεις : οὐχ ὡς ἔθος δὲ Χριστιανοῖς τῶν μυστηρίων μεταλαμβάνουσι . Μετὰ γὰρ τὸ εὐωχηθῆναι καὶ παντοίων ἐδεσμάτων ἐμφορηθῆναι , περὶ ἑσπέραν προσφέροντες , τῶν μυστηρίων μεταλαμβάνουσιν . Αὖθις δὲ ἐν Ἀλεξανδρείᾳ τῇ τετράδι καὶ τῇ λεγομένῃ παρασκευῇ γραφαί τε ἀναγινώσκονται , καὶ οἱ διδάσκαλοι ταύτας ἑρμηνεύουσι , πάντα τε τὰ συνάξεως γίνεται , δίχα τῆς τῶν μυστηρίων τελετῆς . Καὶ τοῦτο ἐστὶν ἐν Ἀλεξανδρείᾳ ἔθος ἀρχαῖον : καὶ γὰρ Ὠριγένης τὰ πολλὰ ἐν ταύταις ταῖς ἡμέραις φαίνεται ἐπὶ τῆς ἐκκλησίας διδάξας . Ὅς τις σοφὸς ὢν διδάσκαλος , καὶ κατιδὼν ὅτι τὸ ἀδύνατον τοῦ νόμου Μωϋσέως ἀσθενεῖ πρὸς τὸ γράμμα ἀποδοθῆναι , τὸν περὶ τοῦ Πάσχα λόγον εἰς θεωρίαν ἀνήγαγεν : ἓν πάσχα μόνον ἀληθινὸν γεγενῆσθαι λέγων , ὅπερ ὁ Σωτὴρ ἐπετέλεσεν , ἐνεργήσας κατὰ τῶν ἀντικειμένων δυνάμεων , διὰ τοῦ προσομιλῆσαι τῷ σταυρῷ , τροπαίῳ τούτῳ κατὰ τοῦ διαβόλου χρησάμενος . Ἐν τῇ αὐτῇ δὲ Ἀλεξανδρείᾳ ἀναγνῶσται καὶ ὑποβολεῖς ἀδιάφορον εἴτε κατηχούμενοι εἰσὶν εἴτε πιστοὶ , τῶν πανταχοῦ ἐκκλησιῶν πιστοὺς εἰς τὸ τάγμα τοῦτο προβαλλομένων . Ἔγνων δὲ ἐγὼ καὶ ἕτερον ἔθος ἐν Θεσσαλίᾳ : γενόμενος κληρικὸς ἐκεῖ , ἣν νόμῳ γαμήσας πρὶν κληρικὸς γένηται , μετὰ τὸ κληρικὸς γενέσθαι συγκαθευδήσας αὐτῇ ἀποκήρυκτος γίνεται : τῶν ἐν ἀνατολῇ πάντων γνώμῃ ἀπεχομένων , καὶ τῶν ἐπισκόπων εἰ καὶ βούλοιντο , οὐ μὴν ἀνάγκῃ νόμου τοῦτο ποιούντων : πολλοὶ γὰρ αὐτῶν ἐν τῷ καιρῷ τῆς ἐπισκοπῆς καὶ παῖδας ἐκ τῆς νομίμης γαμετῆς πεποιήκασιν . Ἀλλὰ τοῦ μὲν ἐν Θεσσαλίᾳ ἔθους ἀρχηγὸς Ἡλιόδωρος , Τρίκκης τῆς ἐκεῖ γενόμενος , οὗ λέγεται πονήματα ἐρωτικὰ βιβλία , ἃ νέος ὢν συνέταξε , καὶ Αἰθιοπικὰ προσηγόρευσε : φυλάσσεται δὲ τοῦτο τὸ ἔθος ἐν Θεσσαλονίκῃ καὶ αὐτῇ Μακεδονίᾳ καὶ Ἑλλάδι . Καὶ ἄλλο δὲ ἔθος ἐν Θεσσαλίᾳ οἶδα γινόμενον : ἐν ταῖς ἡμέραις τοῦ Πάσχα μόνον βαπτίζουσι : διὸ σφόδρα πλὴν ὀλίγων οἱ λοιποὶ μὴ βαπτισθέντες ἀποθνήσκουσιν . Ἐν Ἀντιοχείᾳ δὲ τῆς Συρίας ἡ ἐκκλησία ἀντίστροφον ἔχει τὴν θέσιν : οὐ γὰρ πρὸς ἀνατολὰς τὸ θυσιαστήριον , ἀλλὰ πρὸς δύσιν ὁρᾷ . Ἐν Ἑλλάδι δὲ καὶ Ἱεροσολύμοις καὶ Θεσσαλίᾳ τὰς ἐν ταῖς λυχναψίαις εὐχὰς παραπλησίως τοῖς ἐν Κωνσταντινουπόλει Ναυατιανοῖς ποιοῦνται . Ὁμοίως δὲ καὶ ἐν Καισαρείᾳ τῆς Καππαδοκίας καὶ ἐν Κύπρῳ , ἐν ἡμέρᾳ σαββάτου καὶ Κυριακῆς ἀεὶ περὶ ἑσπέραν μετὰ τῆς λυχναψίας οἱ πρεσβύτεροι καὶ ἐπίσκοποι τὰς γραφὰς ἑρμηνεύουσιν . Οἱ ἐν Ἑλλησπόντῳ Ναυατιανοὶ οὐχ ὁμοίως κατὰ πάντα τοῖς ἐν Κωνσταντινουπόλει ποιοῦνται τὰς εὐχὰς , παραπλησίως δὲ παρὰ πολλὰ τῇ κρατούσῃ ἐκκλησίᾳ . Καθόλου μέντοι πανταχοῦ καὶ παρὰ πάσαις θρησκείαις , τῶν εὐχῶν οὐκ ἔστιν εὑρεῖν συμφωνούσας ἀλλήλαις δύο ἐπὶ τὸ αὐτό . Πρεσβύτερος ἐν Ἀλεξανδρείᾳ οὐ προσομιλεῖ : καὶ τοῦτο ἀρχὴν ἔλαβεν , ἀφ̓ οὗ Ἄρειος τὴν ἐκκλησίαν ἐτάραξεν . Ἐν Ῥώμῃ πᾶν σάββατον νηστεύουσιν . Ἐν Καισαρείᾳ τῆς Καππαδοκίας τοὺς μετὰ τὸ βάπτισμα ἡμαρτηκότας ἐξωθοῦσι τῆς κοινωνίας , ὡς οἱ Ναυατιανοί : τὸ αὐτὸ δὲ καὶ Μακεδονιανοὶ ἐν Ἑλλησπόντῳ ποιοῦσι , καὶ οἱ ἐν Ἀσίᾳ Τεσσαρεσκαιδεκατῖται . Οἱ Ναυατιανοὶ οἱ περὶ Φρυγίαν διγάμους οὐ δέχονται : οἱ δὲ ἐν τῇ Κωνσταντινουπόλει οὔτε φανερῶς δέχονται οὔτε φανερῶς ἐκβάλλουσι : ἐν δὲ τοῖς ἑσπερίοις μέρεσι φανερῶς δέχονται . Αἴτιοι γὰρ , ὡς ἡγοῦμαι , τῆς τοιαύτης διαφωνίας οἱ κατὰ καιρὸν τῶν ἐκκλησιῶν προεστῶτες : οἱ δὲ ταῦτα παραλαβόντες ὡς νόμον τοῖς ἐπιγινομένοις παρέπεμψαν . Πάντα δὲ τὰ ἐν ταῖς ἐκκλησίαις ἔθη κατὰ πόλεις καὶ χώρας γενόμενα ἐγγράφειν ἐργῶδες , μᾶλλον δὲ ἀδύνατον . Ἱκανὰ μέντοι καὶ τὰ παρατεθέντα πρὸς ἀπόδειξιν τοῦ τὴν ἑορτὴν τοῦ Πάσχα ἐκ συνηθείας τινὸς κατὰ χώρας διάφορον ἐσχηκέναι τιμήν . Διὸ περιττολογοῦσιν οἱ τὴν ἐν Νικαίᾳ συνόδον παρατρέψαι τὸ Πάσχα ἐπιθρυλήσαντες : οἱ γὰρ ἐκεῖσε συνελθόντες τοὺς λαοὺς εἰς συμφωνίαν ἄγειν ἐσπούδασαν πρὸς τοὺς πολλῷ πλείονας διαφωνοῦντας τὸ πρότερον . Ὅτι δὲ εὐθὺς ἐπὶ τῶν ἀποστολικῶν χρόνων πολλαὶ διαφωνίαι διὰ τὰ τοιαῦτα ἐγίνοντο , οὐδὲ αὐτοὺς τοὺς ἀποστόλους διέλαθεν , ὡς μαρτυρεῖ ἡ βίβλος τῶν Πράξεων . Ἐπεὶ γὰρ ἔγνωσαν οἱ ἀπόστολοι ταραχὴν ἐκ τῆς διαφωνίας τῶν ἐθνῶν κινουμένην τοῖς πιστεύουσι , πάντες ἅμα γενόμενοι θεῖον νόμον ἐθέσπισαν , ἐν τύπῳ ἐπιστολῆς καταγράψαντες . Δἰ οὗ τῆς βαρυτάτης μὲν περὶ τῶν τοιούτων δουλείας τε καὶ ἐρεσχελίας τοὺς πιστεύοντας ἠλευθέρωσαν : ὑποτύπωσιν δὲ ἀσφαλῆ τῆς ὀρθῆς πολιτείας , καὶ πρὸς τὴν ἀληθῆ θεοσέβειαν ἄγουσαν ἐδίδαξαν , μόνα ὅσα ἀναγκαίως δεῖ φυλάττειν μηνύσαντες . Ἀλλ̓ ἡ μὲν ἐπιστολὴ ἐν ταῖς τῶν ἀποστόλων Πράξεσιν ἀναγέγραπται : οὐδὲν δὲ κωλύει καὶ ἐνταῦθα προσκεῖσθαι . Οἱ ἀπόστολοι καὶ οἱ πρεσβύτεροι καὶ οἱ ἀδελφοὶ , τοῖς κατὰ τὴν Ἀντιόχειαν καὶ Συρίαν καὶ Κιλικίαν ἀδελφοῖς τοῖς ἐξ ἐθνῶν , χαίρειν . Ἐπειδὴ ἠκούσαμεν ὅτι τινες ἐξ ἡμῶν ἐξελθόντες ἐτάραξαν ὑμᾶς λόγοις , ἀνασκευάζοντες τὰς ψυχὰς ὑμῶν , λέγοντες περιτέμνεσθαι , καὶ τηρεῖν τὸν νόμον , οἷς οὐ διεστειλάμεθα : ἔδοξεν ἡμῖν γενομένοις ὁμοθυμαδὸν , ἐκλεξαμένους ἄνδρας πέμψαι πρὸς ὑμᾶς σὺν τοῖς ἀγαπητοῖς ἡμῶν Βαρνάβᾳ τε καὶ Παύλῳ , ἀνθρώποις παραδεδωκόσι τὴν ψυχὴν αὐτῶν ὑπὲρ τοῦ ὀνόματος τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ . Ἀπεστάλκαμεν οὖν Ἰούδαν καὶ Σίλαν , καὶ αὐτοὺς διὰ λόγου ἀπαγγέλλοντας ταῦτα . Ἔδοξε γὰρ τῷ Ἁγίῳ Πνεύματι καὶ ἡμῖν μηδὲν πλέον ἐπιτίθεσθαι ὑμῖν βάρος , πλὴν τῶν ἐπάναγκες τούτων : ἀπέχεσθαι εἰδωλοθύτων , καὶ αἵματος , καὶ πνικτῶν , καὶ πορνείας : ἐξ ὧν διατηροῦντες ἑαυτοὺς , εὖ πράξετε . Ἔρρωσθε . Ταῦτα μὲν ἔδοξε τῷ Θεῷ : τοῦτο γάρ φησιν ἡ ἐπιστολὴ , ὅτι ἔδοξε τῷ Ἁγίῳ Πνεύματι , μηδὲν πλέον ἐπιτίθεσθαι ὑμῖν βάρος πλὴν τῶν ἐπάναγκες ὀφειλόντων φυλάττεσθαι . Τινὲς δὲ τούτων ἀμελήσαντες ἀδιάφορον μὲν πᾶσαν πορνείαν ἡγοῦνται , περὶ δὲ ἡμερῶν ἑορτῆς ὡς περὶ ψυχῆς ἀγωνίζονται : ἀντιστρέψαντες μὲν τὰ τοῦ Θεοῦ παραγγέλματα , καὶ νομοθετοῦντες ἑαυτοῖς , παῤ οὐδὲν δὲ τὴν τῶν ἀποστόλων νομοθεσίαν τιθέμενοι : λανθάνοντες ἑαυτοὺς , ὅτι ἐναντία οἷς τῷ Θεῷ ἔδοξε πράττουσι . Δυνατὸν μὲν οὖν τὸν περὶ τοῦ Πάσχα λόγον ἔτι πλέον ἐκτεῖναι , καὶ δεῖξαι ὡς οὐδὲ Ἰουδαῖοι τῶν περὶ τοῦ Πάσχα χρόνων τὴν ἀκρίβειαν ἢ τύπον φυλάττουσιν : ὅπως τε Σαμαρεῖς , ἀπόσχισμα ὄντες Ἰουδαίων , ἀεὶ μετ̓ ἰσημερίαν τὴν ἑορτὴν ταύτην ἐπιτελοῦσιν . Ἀλλὰ ἡ τοιαύτη ὑπόθεσις ἰδιαζούσης χρῄζει καὶ μακροτέρας ἐκθέσεως : ἐκεῖνο δὲ μόνον φημὶ , ὅτι οἱ φιλοῦντες Ἰουδαίοις ἀκολουθεῖν , καὶ περὶ τοὺς τύπους ἀκριβολογούμενοι , οὐδενὶ τρόπῳ τούτων ἐκπίπτειν ὀφείλουσιν . Εἰ γὰρ ὅλως ἀκριβολογεῖσθαι προῄρηνται , οὐκ ὀφείλουσιν ἡμέρας μόνον καὶ μῆνας παρατηρεῖν , ἀλλὰ καὶ τὰ ἄλλα ὅσα ὁ Χριστὸς ὑπὸ νόμον γενόμενος Ἰουδαϊκῶς ἔπραττεν , ἢ ὑπέμεινεν ὑπὸ Ἰουδαίων ἀδικούμενος , ἢ εὐεργετῶν τοὺς πάντας τυπικῶς κατειργάζετο . Ἐν πλοίῳ εἰσελθὼν ἐδίδασκεν : εἰς ἀνώγεον οἴκημα τὸ Πάσχα εὐτρεπισθῆναι ἐκέλευσεν : ὄνον δεδεμένην λυθῆναι προσέταττεν : τὸν βαστάζοντα κεράμιον ὕδατος , σημεῖον ἐδίδου τοῖς εἰς τὸ Πάσχα σπουδάζουσι : καὶ ἄλλα ὅσα μυρία ἐν Εὐαγγελίοις γέγραπται . Καὶ τούτων οὐδὲν σωματικῶς παραφυλάττειν σπουδάζουσιν οἱ διὰ ἑορτὴν δικαιωθῆναι νομίζοντες . Οὐ γάρ τις τῶν διδασκάλων ἐκ πλοίου ποτὲ τὴν διδασκαλίαν πεποίηται : οὐκ εἰς ἀνώγεόν τις οἴκημα ἐκ παντὸς τελέσαι τὸ Πάσχα ἐσπούδασεν : οὐκ ὄνον δεδεμένην δήσαντες αὖθις ἐπέλυσαν : οὐ κεράμιον ὕδατος βαστάσαι τινὶ ἐπέτρεψαν , ἵνα τὰ σύμβολα πληρωθῇ : ταῦτα γὰρ καὶ τὰ τοιαῦτα Ἰουδαϊκὰ μᾶλλον ἡγήσαντο . Ἰουδαῖοι γὰρ τὰ συμβαίνοντα ἐν τοῖς σώμασι μᾶλλον ἢ ταῖς ψυχαῖς σώζειν σπουδάζουσι : διὸ καὶ ἔνοχοι τῇ κατάρᾳ γίνονται , ὅτι τὸν νόμον Μωϋσέως ἐν τύποις οὐ μὴν πρὸς ἀλήθειαν ἐκλαμβάνουσιν . Οἱ δὲ φίλοι τοῖς Ἰουδαίοις ταῦτα μὲν εἰς θεωρίαν ἄγουσι : περὶ δὲ ἡμερῶν καὶ μηνῶν ἄσπονδον αἱροῦνται πόλεμον , τὴν περὶ τούτων θεωρίαν πατήσαντες : ὡς ἐξ ἀνάγκης καὶ αὐτοὺς κατὰ τοῦτο τὸ μέρος ὅμοια Ἰουδαίοις καταδικάζεσθαι , τὴν ἐκ τῆς κατάρας ψῆφον αὐτοῖς ἐπιφέροντας . Ἀλλὰ περὶ μὲν τούτων ἐξαρκεῖν ἡγοῦμαι : ἐπαναδράμωμεν δὲ εἰς τὸ προκείμενον , οὗ μικρὸν ἔμπροσθεν πεποιήμεθα μνήμην : ὡς ἡ ἐκκλησία διαιρεθεῖσα οὐκ ἐνέμεινε τῇ γενομένῃ πρώτῃ διαιρέσει : καὶ ὡς οἱ διαιρεθέντες καθ̓ ἑαυτῶν πάλιν ἐχώρουν , μικρᾶς τε καὶ εὐτελοῦς προφάσεως λαμβανόμενοι ἀλλήλων διεχωρίζοντο . Ναυατιανοὶ μὲν οὖν , ὡς ἔφην , διὰ τὴν τοῦ Πάσχα ἑορτὴν διῃρέθησαν : καὶ περὶ τούτου οὐ μίαν μόνην διαίρεσιν ἔχουσιν : ἄλλοι γὰρ ἄλλως κατὰ ἐπαρχίας , οὐ μόνον περὶ μηνὸς , ἀλλ̓ ἤδη καὶ περὶ περὶ ἑβδομάδος ἡμερῶν , καὶ περὶ ἑτέρων εὐτελῶν διαφερόμενοι , πῆ μὲν διακρίνονται , πῆ δὲ καὶ ἐπιμίγνυνται .
Lemmas: περι ὁ δοκέω ὁ συγγραφεύς διαφωνία κατά τις τόπος περί ὁ Πάσχα καί βάπτισμα καί νηστεία καί γάμος καί σύναξις καί λοιπός ἐκκλησιαστικός παρατήρησις . ὅς δέ ἐγώ ὑποπίπτω περί ὁ Πάσχα , οὐ ἄκαιρος , ὡς ἡγέομαι , διά βραχύς εἶπον : οὖον ἐγώ δοκέω οὔτε ὁ πάλαι περί ὁ ἑορτή οὗτος εὔλογος φιλονεικέω , οὔτε ὁ νῦν Ἰουδαῖος σπουδάζω ἀκολουθέω . οὖον γάρ εἰς νόος βάλλω , ὅτι ὁ Ἰουδαϊσμός μετατίθημι εἰς χριστιανισμός , ὁ ἀκριβής καί τυπικός ὁ μωσαϊκός νόμος παύω : καί οὗτος αὐτόθεν ὁ οἰκεῖος ἔχω ἀπόδειξις . Ἰουδαίζω γάρ Χριστιανός οὐδέ εἷς ὁ Χριστός νόμος ἐπιτρέπω : ἐκ ὁ ἐναντίος δέ ὁ ἀπόστολος καί κωλύω , οὖον μόνος ὁ περιτομή ἐκβάλλω , ἀλλά καί περί ἑορτή μή διακρίνω παραινέω . Διὸ Γαλάτης γράφω φημί : λέγω ἐγώ ὁ ὑπό νόμος ἐθέλω εἰμί , ὁ νόμος οὐ ἀκούω ; καί βραχύς περί οὗτος διαλέγω , δοῦλος μέν δείκνυμι ὁ ὁ Ἰουδαῖος λαός , ἐπί ἐλευθερία δέ καλέω ὁ προσέρχομαι Χριστός : παραινέω δέ καί μηδαμῶς παρατηρέω ἡμέρα καί μείς καί ἐνιαυτός . ἀλλά καί ἐν ὁ πρός Κολοσσαεύς μέγας φημί ὁ φωνή , σκιά εἰμί ὁ παραφύλαγμα : διό , φημί : μηδείς σύ κρίνω ἐν βρῶσις , ἢ ἐν πόσις , ἢ ἐν μέρος ἑορτή , ἢ Νουμηνίας , ἢ σάββατον , ὅς τις εἰμί σκιά ὁ μέλλω . καί ἐν ὁ πρός Ἑβραῖος δέ , ὁ αὐτός ἐπισφραγίζω ὁ τοιοῦτος φημί : μετατίθημι γάρ ὁ ἱερωσύνη , ἐκ ἀνάγκη καί νόμος μετάθεσις γίγνομαι . οὐδαμός τοίνυν ὁ ἀπόστολος οὐδέ ὁ εὐαγγέλιον ζυγόν δουλεία ὁ ὁ κήρυγμα προσέρχομαι ἐπιτίθημι : ἀλλά ὁ ἑορτή ὁ Πάσχα καί ὁ ἄλλος ἑορτή τιμάω , ὁ εὐγνωμοσύνη ὁ εὐεργετέω καταλείπω . ὅθεν ἐπεί φιλέω ὁ ἑορτή ὁ ἄνθρωπος διά ὁ ἀνίημι ὁ πόνος ἐν αὐτός , ἕκαστος κατά χώρα , ὡς βούλομαι , ὁ μνήμη ὁ σωτηριώδης πάθος ἐκ ἔθος τις ἐπιτελέω . οὖον γάρ νόμος οὗτος παραφυλάσσω ὁ Σωτήρ ἢ ὁ ἀπόστολος ἐγώ παραγγέλλω : οὐδέ δίκη ἢ τιμωρία ἢ καταίρω , ὡς ὁ Μωϋσῆς νόμος ὁ Ἰουδαῖος , καί ἐγώ ὁ εὐαγγέλιον ἢ ὁ ἀπόστολος διαπειλέω . ἱστορικός δέ μόνος πρός διαβολή Ἰουδαῖος , ὅτι μιαιφονέω κατά ὁ ἑορτή , ἐν ὁ εὐαγγέλιον καί καιρός ὁ ἄζυμος πάσχω ὁ Σωτήρ ἀναγράφω . Σκοπός μέν οὖν γίγνομαι ὁ ἀπόστολος οὖον περί ἡμέρα εορταστικός νομοθετέω , ἀλλά βίος ὀρθός καί ὁ θεοσέβεια εἰσηγέομαι . ἐμός δέ φαίνω , ὅτι ὥσπερ ἄλλος πολύς κατά χώρα συνήθεια λαμβάνω , οὗτος καί ὁ ὁ Πάσχα ἑορτή παρά ἕκαστος ἐκ συνήθεια τις ἰδιάζω ἔχω ὁ παρατήρησις , διά ὁ μηδείς ὁ ἀπόστολος , ὡς φημί , μηδείς νομοθετέω περί αὐτός . ὅτι2 δέ ἐκ ἔθος μᾶλλον ἢ ἀπό νόμος παρά ἕκαστος ἐκ ἀρχαῖος ὁ παρατήρησις λαμβάνω , αὐτός ὁ πρᾶγμα δείκνυμι . πλεῖστος γάρ περί ὁ μικρός Ἀσία ἐκ ἀρχαῖος ὁ τεσσαρεσκαιδέκατος τηρέω , ὁ ὁ σάββατον ὑπεροράω ἡμέρα . καί οὗτος ποιέω , πρός ὁ ἑτέρως ὁ ἑορτή ὁ Πάσχα ἐπιτελέω οὐδέποτε διαφέρω : ἠώς ὁ ὁ Ῥώμη ἐπίσκοπος Βίκτωρ ἄμετρος θερμαίνω , ἀκοινωνησία ὁ ἐν ὁ Ἀσία Τεσσαρεσκαιδεκατῖται ἀποστέλλω . ἐπί ὅς γίγνομαι Εἰρηναῖος ὁ Λούγδουνον ὁ ἐν Γαλλία ἐπίσκοπος ὁ Βίκτωρ διά ἐπιστολή γενναῖος κατατρέχω , μέμφομαι μέν αὐτός ὁ θερμότης , διδάσκω δέ , ὡς καί ὁ πάλαι διαπεφωνημένως ἐπιτελέω ὁ ὁ Πάσχα ἑορτή ὁ κοινωνία οὐδαμῶς χωρίζω . καί ὅτι Πολύκαρπος ὁ ὁ Σμύρνη ἐπίσκοπος , ὁ ὕστερος ἐπί Γορδιανός μαρτυρέω , Ἀνίκητος ὁ ἐπίσκοπος ὁ Ῥώμη κοινωνέω , μηδείς διακρίνω περί ἑορτή πρός αὐτός , καίτοι καί αὐτός ἐκ ἐγχώριος ὁ ἐν Σμύρνη συνήθεια , ὁ τεσσαρεσκαιδέκατος ὁ Πάσχα ἐπιτελέω , ὡς ἐν ὁ πέμπτος ὁ ἐκκλησιαστικός ἱστορίη Εὐσέβιος λέγω . Τινές μέν οὖν , ὡς φημί , κατά ὁ μικρός Ἀσία ὁ τεσσαρεσκαιδέκατος παρατηρέω : τις δέ περί ὁ ἀνατολικός μέρος , ὁ σάββατον μέν ὁ ἑορτή τηρέω , διαφωνέω δέ περί ὁ μείς . ὁ μέν γάρ Ἰουδαῖος , καίτοι ὁ ἀκρίβεια μή σῴζω , δήω ἕπω περί ὁ ἑορτή λέγω : ὁ δέ μετά ἰσημερία ἐπιτελέω , ὁ συνεορτάζω Ἰουδαῖος ἐκτρέπω : φάσκω ἀεί ὁ ἥλιος ἐν Κριός εἰμί καθήκω ὁ Πάσχα ἐπιτελέω , ὁ ξανθικός μέν κατά Ἀντιοχεύς μείς Ἀπρίλλιος δέ κατά Ῥωμαῖος . καί οὗτος ποιέω πείθω , μή ὁ νῦν κατά πᾶς πλανάω Ἰουδαῖος , ἀλλά ὁ ἀρχαῖος , καί Ἰώσηπος , καθά ἐκεῖνος ἐν ὁ τρίτος ὁ Ἰουδαϊκός ἀρχαιολογία φημί . ἀλλά οὗτος μέν οὕτως πρός ἑαυτοῦ διαφωνέω : πᾶς δέ ὁ λοιπός ἄχρι ὁ ἑσπέριος μέρος καί αὐτός ὠκεανός , μετά ἰσημερία ἐκ ἀρχαῖος τις παράδοσις ὁ Πάσχα ποιέω εὑρίσκω . οὗτος γάρ πᾶς οὗτος ποιέω ὁ τρόπος , οὐδέποτε πρός ἑαυτοῦ διαφωνέω : καί οὐ ὅς τις ἐπιθρυλέω , ὁ ἐπί Κωνσταντῖνος σύνοδος ὁ ἑορτή οὗτος παρατρέπω . αὐτός γάρ Κωνσταντῖνος ὁ διαφωνέω περί οὗτος ὁ ἑορτή γράφω παραινέω , ὅπως εἄν αὐτός ὀλίγος εἰμί μιμέομαι ὁ πλείων . ἀλλά ὁ μέν ὅλος ὁ βασιλεύς ἐπιστολή ἐν ὁ τρίτος βιβλίον Εὐσέβιος ὁ εἰς ὁ βίος Κωνσταντῖνος εὑρίσκω . ὁ δέ ἐν αὐτός περί ὁ ἑορτή ὁ Πάσχα μέρος οὗτος ἔχω ὁ τρόπος : εἰμί τε τάξις εὐπρεπής , ὅς ἅπας ὁ ὁ δυτικός καί μεσημβρινός καί ἀρκτῷος μέρος ὁ οἰκέω παραφυλάσσω ἐκκλησία , καί τις ὁ κατά ὁ ἑῷος τόπος . οὗ ἕνεκα ἐπί ὁ πάρειμι καλῶς ἔχω πᾶς ἡγέομαι , καί αὐτός δέ ὁ ὑμέτερος ἀγχίνοια ἀγχίνοια ἀρέσκω ὑπισχνέομαι , ἵνα ὅσπερ δέ εἄν κατά ὁ Ῥωμαῖος πόλις , Ἰταλία τε , καί Ἀφρική , καί ἅπας Αἴγυπτος , Ἱσπανία , Γαλλία , Βρεττανία , Λιβύη , ὅλος Ἑλλάς , Ἀσιανός τε διοίκησις καί ποντικός καί Κιλικία , εἷς καί σύμφωνος φυλάσσω γνώμη , ἄσμενος οὗτος καί ὁ ὑμέτερος προσδέχομαι σύνεσις : λογίζομαι μή μόνος ὡς πλείων εἰμί κατά ὁ προερέω τόπος ἐκκλησία ἀριθμός , ἀλλά καί ὡς οὗτος μάλιστα κοινός πᾶς ὅσιος εἰμί βούλομαι , ὅσπερ καί ὁ ἀκριβής λόγος ἀπαιτέω δοκέω , καί οὐδείς μετά ὁ Ἰουδαῖος ἐπιορκία ἔχω κοινωνία . τοιοῦτος μέν ὁ ὁ βασιλεύς ἐπιστολή . Τεσσαρεσκαιδεκατῖται δέ φημί , ὑπό Ἰωάννης ὁ ἀπόστολος ὁ παρατήρησις ὁ τεσσαρεσκαιδέκατος παραδίδωμι αὐτός : ὁ δέ κατά ὁ Ῥώμη καί ὁ ἑσπέριος μέρος ὁ ἀπόστολος Παῦλος καί Πέτρος ὁ ἐκεῖ παραδίδωμι συνήθεια λέγω . ἀλλά οὐδείς μέν οὗτος ἔγγραφος ἔχω παρέχω ὁ περί οὗτος ἀπόδειξις : ὅτι μέντοι ἐκ συνήθεια τις μᾶλλον κατά χώρα ἐπιτελέω ὁ ὁ Πάσχα ἑορτή , ἐκεῖθεν τεκμαίρομαι . οὐδείς ὁ θρησκεία ὁ αὐτός ἔθος φυλάσσω , κἀν ὁ αὐτός περί οὗτος δόξα ἀσπάζομαι . καί γάρ ὁ ὁ αὐτός πίστις εἰμί διαφωνέω περί ὁ ἔθος πρός ἑαυτοῦ : διό μικρός περί ὁ κατά ὁ ἐκκλησία ἔθος παρατίθημι οὐ ἄκαιρος . αὐτίκα ὁ πρό ὁ Πάσχα νηστεία , ἄλλως παρά ἄλλος φυλάσσω εἰμί εὑρίσκω : ὁ μέν γάρ ἐν Ῥώμη , τρεῖς πρό ὁ Πάσχα ἑβδομάς , πλήν σάββατον καί Κυριακός , συνάπτω νηστεύω . ὁ δέ ἐν Ἰλλυριός καί ὅλος ὁ Ἑλλάς , καί ὁ ἐν Ἀλεξάνδρεια , πρό ἑβδομάς ἓξ ὁ πρό ὁ Πάσχα νηστεία νηστεύω , τεσσαρακοστός αὐτός ὀνομάζω . ἄλλος δέ παρά οὗτος , ὁ πρό ἑπτά ὁ ἑορτή ἑβδομάς ὁ νηστεία ἄρχω , καί τρεῖς μόνος πενθήμερος ἐκ διάλειμμα νηστεύω , οὐδείς κακός καί αὐτός τεσσαρακοστός ὁ χρόνος οὗτος καλέω . καί θαυμάζω ἐγώ ἔπειμι , πῶς οὗτος περί ὁ ἀριθμός ὁ ἡμέρα διαφωνέω τεσσαρακοστός αὐτός ὀνομάζω : καί ἄλλος ἄλλος λόγος ὁ ὀνομασία εὑρεσιλογέω ἀποδίδωμι . εἰμί δέ εὑρίσκω οὖον μόνος περί ὁ ἀριθμός ὁ νηστεία διαφωνέω , ἀλλά καί ὁ ἀποχή ὁ ἔδεσμα οὐ ὅμοιος ποιέω : ὁ μέν γάρ πάντῃ ἔμψυχος ἀπέχω , ὁ δέ ὁ ἔμψυχος ἰχθύς μόνος μεταλαμβάνω . Τινές δέ σύν ὁ ἰχθύς καί ὁ πτηνός ἀπογεύω , ἐκ ὕδωρ καί αὐτός κατά ὁ Μωϋσῆς γίγνομαι λέγω . ὁ δέ καί ἀκρόδρυα καί ᾠόν ἀπέχω : τις δέ καί ξηρός ἄρτος μόνος μεταλαμβάνω : ἄλλος δέ οὐδέ οὗτος . ἕτερος δέ ἄχρι ἐννάτη ὥρα νηστεύω διάφορος ἔχω ὁ ἑστίασις : ἄλλως τε παρά ἄλλος φῦλον καί μυρίος αἰτία εἰμί τυγχάνω . καί ἐπεί οὐδείς περί οὗτος ἔγγραφος ἔχω δείκνυμι παράγγελμα , δῆλος ὡς καί περί οὗτος ὁ ἕκαστος γνώμη καί προαίρεσις ἐπιτρέπω ὁ ἀπόστολος , ἵνα ἕκαστος μή φόβος , μηδέ ἐκ ἀνάγκη ὁ ἀγαθός κατεργάζομαι . τοιοῦτος μέν καί περί νηστεία διαφωνία κατά ὁ ἐκκλησία εἰμί : περί δέ σύναξις ἕτερος τοιοῦτος . ὁ γάρ πανταχοῦ ὁ οἰκέω ἐκκλησία ἐν ἡμέρα σάββατον κατά πᾶς ἑβδομάς περίοδος ἐπιτελέω ὁ μυστήριον , ὁ ἐν Ἀλεξάνδρεια καί ὁ ἐν Ῥώμη ἐκ τις ἀρχαῖος παράδοσις οὗτος ποιέω παραιτέομαι . Αἰγύπτιος δέ γείτων εἰμί Ἀλεξανδρεύς , καί ὁ ὁ Θηβαίς οἰκέω , ἐν σάββατον μέν ποιέω συνάγω : οὐ ὡς ἔθος δέ Χριστιανός ὁ μυστήριον μεταλαμβάνω . μετά γάρ ὁ εὐωχέω καί παντοῖος ἔδεσμα ἐμφορέω , περί ἑσπέρα προσφέρω , ὁ μυστήριον μεταλαμβάνω . αὖθις δέ ἐν Ἀλεξάνδρεια ὁ τετράς καί ὁ λέγω παρασκευή γραφεύς τε ἀναγιγνώσκω , καί ὁ διδάσκαλος οὗτος ἑρμηνεύω , πᾶς τε ὁ σύναξις γίγνομαι , δίχα ὁ ὁ μυστήριον τελετή . καί οὗτος εἰμί ἐν Ἀλεξάνδρεια ἔθος ἀρχαῖος : καί γάρ Ὠριγένης ὁ πολύς ἐν οὗτος ὁ ἡμέρα φαίνω ἐπί ὁ ἐκκλησία διδάσκω . ὅς τις σοφός εἰμί διδάσκαλος , καί κατεῖδον ὅτι ὁ ἀδύνατος ὁ νόμος Μωϋσῆς ἀσθενής πρός ὁ γράμμα ἀποδίδωμι , ὁ περί ὁ Πάσχα λόγος εἰς θεωρία ἀνάγω : εἷς πάσχα μόνος ἀληθινός γίγνομαι λέγω , ὅσπερ ὁ Σωτήρ ἐπιτελέω , ἐνεργέω κατά ὁ ἀντίκειμαι δύναμις , διά ὁ προσομιλέω ὁ σταυρός , τρόπαιον οὗτος κατά ὁ διάβολος χράω . ἐν ὁ αὐτός δέ Ἀλεξάνδρεια ἀναγνώστης καί υποβολέας ἀδιάφορος εἴτε κατηχέω εἰμί εἴτε πιστός , ὁ πανταχοῦ ἐκκλησία πιστός εἰς ὁ τάγμα οὗτος προβάλλω . γιγνώσκω δέ ἐγώ καί ἕτερος ἔθος ἐν Θεσσαλία : γίγνομαι κληρικός ἐκεῖ , ὅς νόμος γαμέω πρίν κληρικός γίγνομαι , μετά ὁ κληρικός γίγνομαι συγκαθευδηω αὐτός ἀποκήρυκτος γίγνομαι : ὁ ἐν ἀνατολή πᾶς γνώμη ἀπέχω , καί ὁ ἐπίσκοπος εἰμί καί βούλομαι , οὖον μήv ἀνάγκη νόμος οὗτος ποιέω : πολύς γάρ αὐτός ἐν ὁ καιρός ὁ ἐπισκοπή καί παῖς ἐκ ὁ νόμιμος γαμετή ποιέω . ἀλλά ὁ μέν ἐν Θεσσαλία ἔθος ἀρχηγός Ἡλιόδωρος , Τρίκκη ὁ ἐκεῖ γίγνομαι , ὅς λέγω πόνημα ἐρωτικός βιβλίον , ὁ νέος εἰμί συντάσσω , καί Αἰθιοπικός προσαγορεύω : φυλάσσω δέ οὗτος ὁ ἔθος ἐν Θεσσαλονίκη καί αὐτός Μακεδονία καί Ἑλλάς . καί ἄλλος δέ ἔθος ἐν Θεσσαλία οἶδα γίγνομαι : ἐν ὁ ἡμέρα ὁ Πάσχα μόνος βαπτίζω : διό σφόδρα πλήν ὀλίγος ὁ λοιπός μή βαπτίζω ἀποθνῄσκω . ἐν Ἀντιόχεια δέ ὁ Συρία ὁ ἐκκλησία ἀντίστροφος ἔχω ὁ θέσις : οὖον γάρ πρός ἀνατολή ὁ θυσιαστήριον , ἀλλά πρός δύσις ὁράω . ἐν Ἑλλάς δέ καί Ἱερουσαλήμ καί Θεσσαλία ὁ ἐν ὁ λυχναψία εὐχή παραπλήσιος ὁ ἐν Κωνσταντινούπολις Ναυατιανός ποιέω . ὅμοιος δέ καί ἐν Καισάρεια ὁ Καππαδοκία καί ἐν Κύπρος , ἐν ἡμέρα σάββατον καί Κυριακός ἀεί περί ἑσπέρα μετά ὁ λυχναψία ὁ πρέσβυς καί ἐπίσκοπος ὁ γραφή ἑρμηνεύω . ὁ ἐν Ἑλλήσποντος Ναυατιανός οὐ ὁμοίως κατά πᾶς ὁ ἐν Κωνσταντινούπολις ποιέω ὁ εὐχή , παραπλήσιος δέ παρά πολύς ὁ κράτος ἐκκλησία . Κάθολος μέντοι πανταχοῦ καί παρά πᾶς θρησκεία , ὁ εὖχος οὐ εἰμί εὑρίσκω συμφωνέω ἀλλήλων δύο ἐπί ὁ αὐτός . Πρεσβύτερος ἐν Ἀλεξάνδρεια οὖον προσομιλέω : καί οὗτος ἀρχή λαμβάνω , ἀπό ὅς Ἄρειος ὁ ἐκκλησία ταράσσω . ἐν Ῥώμη πᾶς σάββατον νηστεύω . ἐν Καισάρεια ὁ Καππαδοκία ὁ μετά ὁ βάπτισμα ἁμαρτάνω ἐξωθέω ὁ κοινωνία , ὡς ὁ Ναυατιανός : ὁ αὐτός δέ καί Μακεδονιανός ἐν Ἑλλήσποντος ποιέω , καί ὁ ἐν Ἀσία Τεσσαρεσκαιδεκατῖται . ὁ Ναυατιανός ὁ περί Φρυγία δίγαμος οὖον δέχομαι : ὁ δέ ἐν ὁ Κωνσταντινούπολις οὔτε φανερῶς δέχομαι οὔτε φανερῶς ἐκβάλλω : ἐν δέ ὁ ἑσπέριος μέρος φανερῶς δέχομαι . αἴτιος γάρ , ὡς ἡγέομαι , ὁ τοιοῦτος διαφωνία ὁ κατά καιρός ὁ ἐκκλησία προίστημι : ὁ δέ οὗτος παραλαμβάνω ὡς νόμος ὁ ἐπιγίγνομαι παραπέμπω . Πάν δέ ὁ ἐν ὁ ἐκκλησία ἔθος κατά πόλις καί χώρα γίγνομαι ἐγγράφω ἐργώδης , μᾶλλον δέ ἀδύνατος . ἱκανός μέντοι καί ὁ παρατίθημι πρός ἀπόδειξις ὁ ὁ ἑορτή ὁ Πάσχα ἐκ συνήθεια τις κατά χώρα διάφορος ἔχω τιμή . Διὸ περισσολογέω ὁ ὁ ἐν Νίκαια σύνοδος παρατρέπω ὁ Πάσχα ἐπιθρυλέω : ὁ γάρ ἐκεῖσε συνέρχομαι ὁ λαός εἰς συμφωνία ἄγω σπουδάζω πρός ὁ πολύς πλείων διαφωνέω ὁ πρότερος . ὅτι2 δέ εὐθύς ἐπί ὁ ἀποστολικός χρόνος πολύς διαφωνία διά ὁ τοιοῦτος γίγνομαι , οὐδέ αὐτός ὁ ἀπόστολος διαλανθάνω , ὡς μαρτυρέω ὁ βίβλος ὁ Πρᾶξις . ἐπεί γάρ γιγνώσκω ὁ ἀπόστολος ταραχή ἐκ ὁ διαφωνία ὁ ἔθνος κινέω ὁ πιστεύω , πᾶς ἅμα γίγνομαι θέω νόμος θεσπίζω , ἐν τύπος ἐπιστολή καταγράφω . διά ὅς ὁ βαρύς μέν περί ὁ τοιοῦτος δουλεία τε καί ἐρεσχελία ὁ πιστεύω ἐλευθερόω : ὑποτύπωσις δέ ἀσφαλής ὁ ὀρθός πολιτεία , καί πρός ὁ ἀληθής θεοσέβεια ἄγω διδάσκω , μόνος ὅσος ἀναγκαῖος δεῖ φυλάσσω μηνύω . ἀλλά ὁ μέν ἐπιστολή ἐν ὁ ὁ ἀπόστολος Πρᾶξις ἀναγράφω : οὐδείς δέ κωλύω καί ἐνταῦθα πρόσκειμαι . ὁ ἀπόστολος καί ὁ πρέσβυς καί ὁ ἀδελφός , ὁ κατά ὁ Ἀντιόχεια καί Συρία καί Κιλικία ἀδελφός ὁ ἐκ ἔθνος , χαίρω . ἐπεί ἀκούω ὅτι τις ἐκ ἐγώ ἐξέρχομαι ταράσσω σύ λόγος , ἀνασκευάζω ὁ ψυχή σύ , λέγω περιτέμνω , καί τηρέω ὁ νόμος , ὅς οὖον διαστέλλω : δοκέω ἐγώ γίγνομαι ὁμοθυμαδόν , ἐκλέγω ἀνήρ πέμπω πρός σύ σύν ὁ ἀγαπητός ἐγώ Βαρναβᾶς τε καί Παῦλος , ἄνθρωπος παραδίδωμι ὁ ψυχή αὐτός ὑπέρ ὁ ὄνομα ὁ κύριος ἐγώ Ἰησοῦς Χριστός . ἀποστέλλω οὖν Ἰούδας καί Σίλας , καί αὐτός διά λόγος ἀπαγγέλλω οὗτος . δοκέω γάρ ὁ ἅγιος πνεῦμα καί ἐγώ μηδείς πλέω ἐπιτίθημι σύ βάρος , πλήν ὁ ἐπανάγκης οὗτος : ἀπέχω εἰδωλόθυτος , καί αἷμα , καί πνικτός , καί πορνεία : ἐκ ὅς διατηρέω ἑαυτοῦ , εὕω πράσσω . ῥώννυμι . οὗτος μέν δοκέω ὁ Θεός : οὗτος γάρ φημί ὁ ἐπιστολή , ὅτι δοκέω ὁ ἅγιος πνεῦμα , μηδείς πλέω ἐπιτίθημι σύ βάρος πλήν ὁ ἐπανάγκης ὀφείλω φυλάσσω . Τινές δέ οὗτος ἀμελέω ἀδιάφορος μέν πᾶς πορνεία ἡγέομαι , περί δέ ἡμέρα ἑορτή ὡς περί Ψυχή ἀγωνίζομαι : ἀντιστρέφω μέν ὁ ὁ Θεός παράγγελμα , καί νομοθετέω ἑαυτοῦ , παρά οὐδείς δέ ὁ ὁ ἀπόστολος νομοθεσία τίθημι : λανθάνω ἑαυτοῦ , ὅτι ἐναντίος ὅς ὁ Θεός δοκέω πράσσω . δυνατός μέν οὖν ὁ περί ὁ Πάσχα λόγος ἔτι πλέω ἐκτείνω , καί δείκνυμι ὡς οὐδέ Ἰουδαῖος ὁ περί ὁ Πάσχα χρόνος ὁ ἀκρίβεια ἢ τύπος φυλάσσω : ὅπως τε Σαμαρεύς , ἀπόσχισμα εἰμί Ἰουδαῖος , ἀεί μετά ἰσημερία ὁ ἑορτή οὗτος ἐπιτελέω . ἀλλά ὁ τοιοῦτος ὑπόθεσις ἰδιάζω χρῄζω καί μακρός ἔκθεσις : ἐκεῖνος δέ μόνος φημί , ὅτι ὁ φιλέω Ἰουδαῖος ἀκολουθέω , καί περί ὁ τύπος ἀκριβολογέομαι , οὐδείς τρόπος οὗτος ἐκπίπτω ὀφείλω . εἰμί γάρ ὅλως ἀκριβολογέομαι προαιρέω , οὐ ὀφείλω ἡμέρα μόνος καί μείς παρατηρέω , ἀλλά καί ὁ ἄλλος ὅσος ὁ Χριστός ὑπό νόμος γίγνομαι Ἰουδαϊκῶς πράσσω , ἢ ὑπομένω ὑπό Ἰουδαῖος ἀδικέω , ἢ εὐεργέτης ὁ πᾶς τυπικός κατεργάζομαι . ἐν πλοῖον εἰσέρχομαι διδάσκω : εἰς ἀνοίγω οἴκημα ὁ Πάσχα εὐτρεπίζω κελεύω : ὄνος δέω1 λύω προστάσσω : ὁ βαστάζω κεράμιον ὕδωρ , σημεῖον δίδωμι ὁ εἰς ὁ Πάσχα σπουδάζω : καί ἄλλος ὅσος μυρίος ἐν Εὐαγγέλιος γράφω . καί οὗτος οὐδείς σωματικός παραφυλάσσω σπουδάζω ὁ διά ἑορτή δικαιόω νομίζω . οὖον γάρ τις ὁ διδάσκαλος ἐκ πλοῖον ποτέ ὁ διδασκαλία ποιέω : οὐ εἰς ἄνωγα τις οἴκημα ἐκ πᾶς τελέω ὁ Πάσχα σπουδάζω : οὐ ὄνος δέω1 δήω αὖθις ἐπιλύω : οὖον κεράμιον ὕδωρ βαστάζω τις ἐπιτρέπω , ἵνα ὁ σύμβολον πληρόω : οὗτος γάρ καί ὁ τοιοῦτος Ἰουδαικός μᾶλλον ἡγέομαι . Ἰουδαῖος γάρ ὁ συμβαίνω ἐν ὁ σῶμα μᾶλλον ἢ ὁ Ψυχή σῴζω σπουδάζω : διό καί ἔνοχος ὁ κατάρα γίγνομαι , ὅτι ὁ νόμος Μωϋσῆς ἐν τύπος οὖον μήv πρός ἀλήθεια ἐκλαμβάνω . ὁ δέ φίλος ὁ Ἰουδαῖος οὗτος μέν εἰς θεωρία ἄγω : περί δέ ἡμέρα καί μείς ἄσπονδος αἱρέω πόλεμος , ὁ περί οὗτος θεωρία πατέω : ὡς ἐκ ἀνάγκη καί αὐτός κατά οὗτος ὁ μέρος ὅμοιος Ἰουδαῖος καταδικάζω , ὁ ἐκ ὁ κατάρα ψῆφος αὐτός ἐπιφέρω . ἀλλά περί μέν οὗτος ἐξαρκέω ἡγέομαι : ἐπανατρέχω δέ εἰς ὁ πρόκειμαι , ὅς μικρός ἔμπροσθεν ποιέω μνήμη : ὡς ὁ ἐκκλησία διαιρέω οὐ ἐμμένω ὁ γίγνομαι πρῶτος διαίρεσις : καί ὡς ὁ διαιρέω κατά ἑαυτοῦ πάλιν χωρέω , μικρός τε καί εὐτελής πρόφασις λαμβάνω ἀλλήλων διαχωρίζω . Ναυατιανός μέν οὖν , ὡς φημί , διά ὁ ὁ Πάσχα ἑορτή διαιρέω : καί περί οὗτος οὖον εἷς μόνος διαίρεσις ἔχω : ἄλλος γάρ ἄλλως κατά ἐπαρχία , οὖον μόνος περί μείς , ἀλλά ἤδη καί περί περί ἑβδομάς ἡμέρα , καί περί ἕτερος εὐτελής διαφέρω , πῇ μέν διακρίνω , πῇ δέ καί ἐπιμείγνυμι .