socrates-scholasticus.historia-ecclesiastica-2 3.1
Περὶ Ἰουλιανοῦ καὶ γένους αὐτοῦ καὶ παιδεύσεως , καὶ ὅπως ἐπὶ τὴν βασιλείαν παρελθὼν ἐπὶ τὸ ἑλληνίζειν ἀπέκλινεν . Ὁ μὲν βασιλεὺς Κωνστάντιος ἐν μεθορίοις τῆς Κιλικίας περὶ τρίτην τοῦ Νοεμβρίου μηνὸς , ὑπατευόντων Ταύρου καὶ Φλωρεντίου , ἐτελεύτα τὸν βίον . Ἰουλιανὸς δὲ ἐπὶ τῶν αὐτῶν ὑπάτων , περὶ τὴν ἑνδεκάτην τοῦ ἑξῆς μηνὸς Δεκεμβρίου , ἐκ τῶν ἑσπερίων μερῶν ἐλάσας , εἰς τὴν Κωνσταντινούπολιν εἰσελήλυθε , καὶ ἐν αὐτῇ αὐτοκράτωρ ἀποδείκνυται . Ἐπεὶ δὲ περὶ Ἰουλιανοῦ τοῦ βασιλέως , ἐλλογίμου ἀνδρὸς , ὀλίγα διεξελθεῖν πρόκειται , μηδεὶς τῶν αὐτῷ γνωρίμων ἐπιζητείτω κόμπον φράσεως , ὡς δέον τὸν περὶ τοῦ τοιούτου λόγον μὴ ἀπολείπεσθαι , περὶ οὗ ὁ λόγος . Χριστιανικῆς δ̓ οὔσης τῆς ἱστορίας , διὰ σαφήνειαν ταπεινὸς καὶ χαμαίζηλος πρόεισιν ὁ λόγος : καὶ τοῦτο ἐξ ἀρχῆς ἐπηγγείλατο . Ὅμως δὲ λεκτέον περὶ αὐτοῦ καὶ γένους αὐτοῦ καὶ παιδεύσεως , καὶ ὅπως ἐπὶ τὴν βασιλείαν παρῆλθεν : καὶ τοῦτο ποιητέον ἡμῖν μικρὸν ἄνωθεν ἀρξαμένοις . Κωνσταντῖνος , ὁ τὸ Βυζάντιον τῷ ἰδίῳ προσαγορεύσας ὀνόματι , δύο ἔσχεν ὁμοπατρίους ἀδελφοὺς οὐκ ἐκ τῆς αὐτῆς γενομένους μητρός : Δαλμάτιος ὄνομα τῷ ἑνὶ , θατέρῳ δὲ Κωνστάντιος . Καὶ Δαλμάτιος μὲν υἱὸν ἔσχεν ὁμώνυμον αὐτῷ : Κωνσταντίῳ δὲ δύο ἐγεννήθησαν υἱοὶ , Γάλλος καὶ Ἰουλιανός . Ὡς οὖν μετὰ τὴν τελευτὴν τοῦ κτίστου τῆς Κωνσταντινουπόλεως οἱ στρατιῶται τὸν νέον ἀνεῖλον Δαλμάτιον , τότε δὴ καὶ οὗτοι ἀπορφανισθέντες τοῦ οἰκείου πατρὸς μικροῦ δεῖν τῷ Δαλματίῳ συνεκινδύνευσαν : εἰ μὴ Γάλλον μὲν νόσος προσδοκίαν ἔχουσα θανάτου ἐρρύσατο , Ἰουλιανὸν δὲ ἡ ἡλικία—ὀκταετὴς γὰρ ἦν ἔτι—διέσωσεν . Ἐπεὶ δὲ ἡ κατ̓ αὐτῶν τοῦ βασιλέως ὁρμὴ ἐκεχαύνωτο , Γάλλος μὲν τοῖς ἐν Ἰωνίᾳ κατὰ τὴν Ἔφεσον ἐφοίτα διδασκάλοις , ἔνθα αὐτοῖς καὶ κτῆσις ἦν ἐκ προγόνων πολλή : Ἰουλιανὸς δὲ αὐξηθεὶς τῶν ἐν Κωνσταντινουπόλει παιδευτηρίων ἠκροᾶτο , εἰς τὴν βασιλικὴν , ἔνθα τότε τὰ παιδευτηρία ἦν , ἐν λιτῷ σχήματι προϊὼν , καὶ ὑπὸ Μαρδονίου τοῦ εὐνούχου παιδαγωγούμενος . Τῶν μὲν οὖν γραμματικῶν λόγων Νικοκλῆς ὁ Λάκων ἦν αὐτῷ παιδευτὴς , ῥητορικὴν δὲ παρὰ Ἐκηβολίῳ κατώρθου τῷ σοφιστῇ , Χριστιανῷ τότε τυγχάνοντι . Τούτου δὲ ὁ βασιλεὺς Κωνστάντιος προενόησε , μήπως Ἕλληνος διδασκάλου ἀκροώμενος πρὸς δεισιδαιμονίαν ἐκκλίνοι . Χριστιανὸς γὰρ ἦν ἐξ ἀρχῆς Ἰουλιανός . Ἀκμάζοντος δὲ αὐτοῦ περὶ τοὺς λόγους , φήμη τις εἰς τὸν δῆμον διέτρεχεν , ὡς εἴη ἱκανὸς τὰ Ῥωμαίων πράγματα διοικεῖν . Καὶ τοῦτο λοιπὸν φανερῶς θρυλούμενον ταραχὴν ἐποίει τῷ βασιλεῖ : διὸ μεθίστησιν αὐτὸν ἐκ τῆς μεγαλοπόλεως εἰς τὴν Νικομήδειαν , κελεύσας μὴ φοιτᾷν παρὰ Λιβανίῳ τῷ Σύρῳ σοφιστῇ . Τότε γὰρ ὁ Λιβάνιος , ὑπὸ τῶν παιδαγωγῶν τῆς Κωνσταντινουπόλεως ἐκβληθεὶς , ἐν τῇ Νικομηδείᾳ τὰς διατριβὰς ἐποιεῖτο . Οὗτος μὲν οὖν τὴν ὀργὴν κατὰ τῶν παιδαγωγῶν εἰς τὸν κατ̓ αὐτῶν αὐτῷ γραφέντα λόγον ἐκένωσεν : Ἰουλιανὸς δ̓ ἐκωλύετο φοιτᾷν παῤ αὐτὸν , διότι Λιβάνιος Ἕλλην τὴν θρησκείαν ἐτύγχανεν ὤν : ὅμως δὲ , ἐραστὴς ὢν τῶν λόγων αὐτοῦ , λεληθότως συνάγων αὐτοὺς ἠσκεῖτο . Προκόπτοντος δὲ αὐτοῦ κατὰ τὴν ῥητορικὴν , ἐφίσταται τῇ Νικομηδείᾳ Μάξιμος ὁ φιλόσοφος , οὐχ ὁ Βυζάντιος ὁ Εὐκλείδου πατὴρ , ἀλλ̓ ὁ Ἐφέσιος , ὃν ὕστερον ὡς μαγγανείας ποιοῦντα ὁ βασιλεὺς Οὐαλεντινιανὸς ἀναιρεθῆναι ἐκέλευσε . Τοῦτο μὲν οὖν ὕστερον γέγονε : τότε δὲ οὐ δἰ ἕτερόν τι παρῆν εἰς τὴν Νικομήδειαν , ἀλλὰ Ἰουλιανοῦ φήμη ἦγεν αὐτόν . Παρὰ τούτῳ δὴ φιλοσόφων λόγων γευσάμενος , εὐθὺς ἐμιμεῖτο καὶ τὴν θρησκείαν τοῦ παιδευτοῦ , τοῦ καὶ ἐπιθυμίαν τῆς βασιλείας ἐμβαλόντος αὐτῷ . Ἐπεὶ δὲ ταῦτα τὰς ἀκοὰς τοῦ κρατοῦντος οὐκ ἐλάνθανεν , ἐν μέσῳ ἐλπίδος καὶ φόβου ὢν τὴν ὑπόνοιαν ἐκφυγεῖν βουλόμενος , ὁ πρώην γνήσιος Χριστιανὸς τότε πλαστὸς ἐγένετο , ἐν χρῷ τε κειράμενος τὸν τῶν μοναχῶν ὑπεκρίνετο βίον . Καὶ λεληθότως μὲν ἠσκεῖτο τὰ φιλόσοφα : ἐν δὲ τῷ φανερῷ τὰ ἱερὰ τῶν Χριστιανῶν ἀνεγίνωσκε γράμματα , καὶ δὴ τῆς ἐν Νικομηδείᾳ ἐκκλησίας ἀναγνώστης καθίσταται : καὶ διὰ τοῦ τοιούτου πρόσχηματος τὴν τοῦ βασιλέως ἐλάνθανεν ὁρμήν . Καὶ διὰ μὲν τὸν φόβον ταῦτα ἔπραττεν : τῆς δὲ ἐλπίδος οὐκ ἀφιστάμενος , πολλοῖς τῶν γνωρίμων εὐδαιμονήσειν ἔλεγε τοὺς καιροὺς , ἢν αὐτὸς τῶν ὅλων κρατήσειεν . Ἐν τούτοις δὴ καθεστώτων τῶν κατ̓ αὐτὸν , Γάλλος ὁ ἀδελφὸς αὐτοῦ Καῖσαρ ἀναδειχθεὶς ἧκεν ὀψόμενος αὐτὸν εἰς τὴν Νικομήδειαν , ὅτε ἐπὶ τὴν ἑῴαν ἐπορεύετο . Ἐπεὶ δὲ Γάλλος μικρὸν ὕστερον ἀνῃρέθη , παραχρῆμα καὶ Ἰουλιανὸς ὕποπτος κατέστη τῷ βασιλεῖ : διὸ καὶ φρουρεῖσθαι αὐτὸν ἐκέλευσεν : ἰσχύσας δὲ διαδρᾶσαι τοὺς φρουροῦντας αὐτὸν , τόπον ἐκ τόπου ἀμείβων διεσώζετο . Ὀψὲ δέ ποτε ἡ τοῦ βασιλέως γαμετὴ Εὐσεβία κρυπτόμενον ἀνευροῦσα , πείθει τὸν βασιλέα μηδὲν μὲν αὐτὸν δρᾶσαι κακὸν , συγχωρῆσαι δὲ ἐπὶ τὰς Ἀθήνας ἐλθόντι φιλοσοφεῖν . Ἐντεῦθεν αὐτὸν , ὡς συντόμως εἰπεῖν , ὁ βασιλεὺς μεταπεμψάμενος κατέστησε Καίσαρα : καὶ δοὺς αὐτῷ γυναῖκα τὴν ἀδελφὴν Ἑλένην ἐπὶ τὰς Γαλλίας κατὰ τῶν βαρβάρων ἀπέστειλεν . Οἱ γὰρ δὴ βάρβαροι , οὓς ὁ βασιλεὺς Κωνστάντιος εἰς συμμαχίαν κατὰ Μαγνεντίου μικρὸν ἔμπροσθεν ἐμισθώσατο , εἰς οὐδὲν χρήσιμον κατὰ τοῦ τυράννου γενόμενοι , τὰς Ῥωμαίων ἔφθειρον πόλεις . Καὶ ἐπειδὴ νέος ἦν τὴν ἡλικίαν , ἐκέλευσε μηδὲν αὐτὸν πράττειν δίχα γνώμης τῶν ἡγουμένων τοῦ στρατοῦ . Ὡς δὲ ἐκεῖνοι τῆς ἐξουσίας ταύτης λαβόμενοι ῥαθυμότερον τῶν πραγμάτων ἐφρόντιζον , καὶ διὰ τοῦτο τὰ βαρβάρων ἐπικρατέστερα ἦν , ὁ Ἰουλιανὸς τοὺς μὲν στρατηγοὺς εἴα τρυφαῖς καὶ πότοις σχολάζειν , τοὺς δὲ στρατιώτας προθυμοτέρους ἐποίησε , μισθὸν ὡρισμένον τῷ ἀνελόντι βάρβαρον ὑποσχόμενος . Τοῦτο παρέσχεν ἀρχὴν τοῦ καὶ τὰ βαρβάρων ἐλαττοῦσθαι , καὶ αὐτὸν ἐράσμιον παρὰ τοῖς στρατιώταις γενέσθαι . Λόγος δέ τις , ὅτι εἰς ἓν τῶν πολιχνίων εἰσελθόντος αὐτοῦ , στέφανος ἀφ̓ ὧν τὰς πόλεις κοσμοῦσιν , ἐν μέσῳ τῶν κιόνων ἐκ καλωδίων ἠρτημένος , τῇ κεφαλῇ κατενεχθεὶς ἥρμοσεν , ἐπί τε τούτῳ πάντας τοὺς παρόντας ἀναβοῆσαι : προδηλοῦσθαι γὰρ αὐτῷ διὰ τοῦ γενομένου σημείου τὴν βασιλείαν . Φασὶ δέ τινες , ὡς Κωνστάντιος αὐτὸν διὰ τοῦτο ἐπὶ τοὺς βαρβάρους ἀπέστειλεν , ἵνα ἐκεῖ διαφθαρῇ συμπλεκόμενος αὐτοῖς . Οὐκ οἶδα δὲ , εἰ οἱ τὸ τοιοῦτο λεγόντες ἀληθεύουσιν : ὁ γὰρ τὴν ἀδελφὴν τὴν ἰδίαν αὐτῷ συνοικίσας , ἐπιβουλεύων , οὐδὲν ἄλλο ἢ καθ̓ ἑαυτοῦ τὴν ἐπιβουλὴν ἔτρεπε . Τοῦτο μὲν οὖν , ὡς ἑκάστῳ δοκεῖ , κρινέτω . Ἰουλιανοῦ δὲ μεμψαμένου παρὰ βασιλεῖ τὴν ῥαθυμίαν τῶν στρατηγούντων , ἕτερος ἐπέμφθη στρατηγὸς ἡρμοσμένος τῇ προθυμίᾳ Ἰουλιανοῦ : ὃν ἔχων ὑπουργὸν θαρρῶν τοῖς βαρβάροις συνέβαλλεν . Οἱ δὲ διεπρεσβεύοντο πρὸς αὐτὸν , δεικνύντες ὡς τὰ βασιλέως γράμματα εἰς τὴν Ῥωμαίων χώραν παρεῖναι κελεύει αὐτοὺς , καὶ τὰς ἐπιστολὰς ἐπεδείκνυον . Ὁ δὲ τὸν μὲν πρεσβευτὴν δεσμώτην ἐποίησε : συμβάλλει δὲ τῷ πλήθει , καὶ κατὰ κράτος νικᾷ : καὶ τὸν βασιλέα τῶν βαρβάρων αἰχμάλωτον λαβὼν Κωνσταντίῳ ἔπεμψε . Ταῦτα εὐτυχήσας ἀναγορεύεται ὑπὸ τῶν στρατιωτῶν βασιλεύς : ὡς δὲ στέφανος βασιλικὸς οὐ παρῆν , εἶς τῶν δορυφόρων ὃν εἶχε περιτραχήλιον ἑαυτοῦ στρεπτὸν λαβὼν , τῇ κεφαλῇ Ἰουλιανοῦ περιτέθεικε . Τοῦτον μὲν οὖν τὸν τρόπον Ἰουλιανὸς ἐβασίλευσε . Τὰ δὲ ἐντεῦθεν , εἰ φιλοσόφου , δοκιμαζέτωσαν οἱ ἀκούοντες . Μὴ διαπρεσβευσάμενος γὰρ πρὸς Κωνστάντιον , μηδὲ θεραπεύσας ὡς εὐεργέτην , πάντα ἔπραττεν ἃ ἐδόκει αὐτῷ . Καὶ τοὺς μὲν κατ̓ ἐπαρχίαν ἄρχοντας ἤμειβε : διέσυρε δὲ τὸν Κωνστάντιον κατὰ πόλεις , ἀναγινώσκων αὐτοῦ δημοσίᾳ τὰς πρὸς τοὺς βαρβάρους ἐπιστολάς : διόπερ αὐτῷ προσετίθεντο , Κωνσταντίου δὲ ἀφίσταντο . Τότε δὴ καὶ τὴν ὑπόκρισιν τοῦ Χριστιανίζειν φανερῶς ἀπεδύσατο : περιϊὼν γὰρ κατὰ πόλεις , τούς τε ναοὺς ἀνοίγων , τοῖς ἀγάλμασι προσέφερε , καὶ ἑαυτὸν ἀρχιερέα ὠνόμαζεν : οἵ τε τὴν θρησκείαν Ἕλληνες ἑορτὰς ἐπετέλουν Ἑλληνικάς . Καὶ ταῦτα ποιῶν πόλεμον ἐμφύλιον ἀνερρίπιζε κατὰ Κωνσταντίου , ποιούμενος τὰς ἀφορμάς : καὶ ὅσον μέντοι ἐπ’ αὐτῷ , πάντα ἂν ἐγεγόνει , ὅσα ὁ πόλεμος ἔχει κακά . Οὐ γὰρ ἂν δίχα πολλῶν αἱμάτων διεκρίθη ἡ τοῦ φιλοσόφου σπουδή . Θεὸς δὲ , ὁ τῶν ἰδίων βουλημάτων κριτὴς , τὸν ἕτερον τῶν ἀνταγωνιστῶν δίχα τῆς τῶν ἄλλων ζημίας ἔπαυσε τῆς ὁρμῆς . Γενομένου γὰρ Ἰουλιανοῦ περὶ τὰ Θρᾳκῶν ἔθνη , ἀπηγγέλθη τεθνηκέναι Κωνστάντιον : καὶ οὕτω τὸν ἐμφύλιον πόλεμον τότε διέφυγεν ἡ Ῥωμαίων ἀρχή . Καταλαβὼν δὲ Ἰουλιανὸς τὴν Κωνσταντινούπολιν , εὐθὺς ἐσκόπει τίνα τρόπον οἰκειώσεται τὰ πλήθη , καὶ τὴν ἀπ̓ αὐτῶν εὔνοιαν ἐπισπάσεται . Τέχνῃ οὖν χρῆται τοιαύτῃ : εὖ ἠπίστατο Κωνστάντιον ὑπὸ ὅλων τῶν λαῶν τῶν τὸ ὁμοούσιον φρονούντων μισούμενον , ἐφ̓ οἶς τε τῶν ἐκκλησιῶν ἠλαύνοντο , καὶ ὅτι τοὺς αὐτοῖς καθήκοντας ἐπισκόπους δημεύσας ἐξώρισεν . Ἐγίνωσκέ τε σαφῶς τοὺς Ἑλληνίζοντας ἀνιωμένους , ἐφ̓ οἶς θύειν ἐκωλύοντο : ἐπιθυμεῖν τε καιροῦ δράξασθαι , ἐν ᾧ καὶ τὰ ἱερὰ ἀνοιγήσεται , καὶ ἐξέσται αὐτοῖς θυσίας ἀναφέρειν τοῖς ἀγάλμασιν . Οὕτω μὲν οὖν ἑκατέρους ἰδίᾳ λυπουμένους πρὸς τὸν ἀπελθόντα ἐγίνωσκε : κοινῇ δὲ πάντας πρὸς τὴν τῶν εὐνούχων βίαν καὶ τοὺς πρωτοτύπους Εὐσεβίου τε τὰς ἁρπαγὰς ἀχθομένους ἐφεύρισκεν . Πᾶσιν οὖν τεχνικῶς προσεφέρετο : καὶ τοὺς μὲν εἰρωνεύετο , τινὰς δὲ καὶ πρὸς τὸ κενόδοξον ἀφορῶν εὐηργέτει : κοινῇ δὲ πᾶσιν ὅπως εἶχε περὶ τὴν δεισιδαιμονίαν ἐδείκνυε . Καὶ πρῶτον μὲν τὴν Κωνσταντίου ὠμότητα περὶ τοὺς ὑπηκόους διαβάλλειν καὶ ἐξελέγχειν παρὰ τῷ πλήθει βουλόμενος , τοὺς ἐξορισθέντας ἐπισκόπους ἀνακληθῆναι ἐκέλευσε , καὶ τὰς δημευθείσας οὐσίας αὐτοῖς ἀπεδίδου : καὶ τὰ ἱερὰ τῶν Ἑλλήνων ᾗ τάχος ἀνοίγειν τοῖς ἐπιτηδείοις προσέταττε : τοὺς δὲ ὑπὸ τῶν εὐνούχων ἀδικηθέντας ἀπολαμβάνειν τὰ κακῶς ἀφαιρεθέντα ἐθέσπιζεν . Εὐσέβιον δὲ τὸν προεστῶτα τοῦ βασιλικοῦ κοιτῶνος ἐζημίωσε θανάτῳ , οὐ μόνον δὲ διὰ τὸ πολλοὺς ἠδικῆσθαι ὑπ’ αὐτοῦ , ἀλλ̓ ὅτι καὶ Γάλλον τὸν ἑαυτοῦ ἀδελφὸν ἀναιρεῖσθαι ἐκ τῆς ἐκείνου διαβολῆς ἐπυνθάνετο . Καὶ τὸ μὲν σῶμα Κωνσταντίου βασιλικῶς τιμήσας ἐκήδευσεν : ἐξέβαλε δὲ τῶν βασιλείων εὐνούχους , κουρεῖς , μαγείρους : εὐνούχους μὲν , διὰ τὸ ἀποβεβληκέναι τὴν γαμετὴν , μεθ̓ ἣν ἄλλην οὐκέτι ἠγάγετο : μαγείρους δὲ , διὰ τὸ λιτῇ χρῆσθαι διαίτῃ : κουρεὺς δὲ , ἔφη , εἶς πολλοῖς ἀρκέσειε . Τοὺς μὲν οὖν διὰ ταύτας τὰς αἰτίας ἐξέβαλε . Τῶν μέντοι ὑπογραφέων τοὺς πλείστους τῇ ἐξ ἀρχῆς παραδοὺς τύχῃ , τοῖς λοιποῖς αὐτῶν μισθὸν ὑπογραφέως ἐκέλευσε δίδοσθαι . Περιεῖλε δὲ καὶ τὸν δημόσιον τῶν χρειῶν δρόμον , οἷον ἡμιόνων , βοῶν , καὶ ὄνων : μόνον δὲ τῶν ἵππων ταῖς δημοσίαις χρείαις συνεχώρησεν ὑπουργεῖν . Ταῦτα δὲ αὐτοῦ ἐπαινοῦσι μὲν ὀλίγοι : οἱ πλείους δὲ ψέγουσιν , ὅτι παυομένη ἡ ἐκ τοῦ βασιλικοῦ πλούτου τοῖς πολλοῖς ἐγγινομένη κατάπληξις εὐκαταφρόνητον ἐποίει τὴν βασιλείαν . Οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ διανυκτερεύων λόγους συνέγραφε , καὶ τούτους κατιὼν εἰς τὴν συγκλήτου βουλὴν ἐπεδείκνυτο : μόνος γὰρ βασιλέων ἀπὸ Ἰουλίου Καίσαρος πρῶτος εἰς τὴν τῆς συγκλήτου βουλὴν λόγους ἐπεδείκνυτο . Ἐτίμα δὲ καὶ τοὺς περὶ παιδείαν ἐσπουδακότας : μάλιστα δὲ τοὺς ἐπαγγελλομένους φιλοσοφεῖν . Διὸ καὶ τοὺς πανταχῆ ἦγεν ἡ φήμη βρυάζοντας ἐπὶ τὰ βασίλεια : οἳ φοροῦντες τοὺς τρίβωνας , πολλοὶ ἐκ τοῦ σχήματος μᾶλλον ἢ ἐκ παιδείας ἐδείκνυντο : πάντες δὲ ἦσαν βαρεῖς τοῖς Χριστιανίζουσιν , ἄνδρες ἀπατεῶνες , καὶ ἀεὶ τοῦ κρατοῦντος οἰκειούμενοι τὴν θρησκείαν . Ἔχων δὲ ὁ βασιλεὺς πλεονάζον ἐν ἑαυτῷ τὸ κενόδοξον , πάντας τοὺς πρὸ αὐτοῦ βασιλεῖς ἐκωμῴδησεν ἐν τῷ λόγῳ ὃν ἐπέγραψε Καίσαρας . Ἐκ τοῦ τοιούτου ἤθους κινούμενος καὶ τοὺς κατὰ Χριστιανῶν λόγους συνέγραψε . Τὸ μὲν γὰρ μαγείρους καὶ κουρεῖς ἐκβαλεῖν φιλοσόφου ἔργον , οὐ μὴν βασιλέως : τὸ δὲ διασύρειν ἢ σκώπτειν οὐκέτι φιλοσόφου , ἀλλὰ μὴν οὐδὲ βασιλέως . Ἀμφότεροι γὰρ πᾶσαν λοιδορίαν καὶ βασκανίαν ὑπερβεβήκασι . Βασιλεῖ μὲν γὰρ ἐξέστω φιλοσοφεῖν , ὅσα πρὸς σωφροσύνην ὁρᾷ : φιλόσοφος δὲ , εἰ πάντα τῶν βασιλέων μιμήσοιτο , διαπεσεῖται τοῦ σκοποῦ . Περὶ μὲν δὴ Ἰουλιανοῦ τοῦ βασιλέως γένους τε αὐτοῦ καὶ παιδεύσεως καὶ ἤθους , καὶ ὅπως ἐπὶ τὴν βασιλείαν παρῆλθεν , τοσαῦτα ὡς ἐν ἐπιδρομῇ εἰρήσθω .
Lemmas: περι Ἰουλιανός καί γένος αὐτός καί παίδευσις , καί ὅπως ἐπί ὁ βασίλειος παρέρχομαι ἐπί ὁ ἑλληνίζω ἀποκλίνω . ὁ μέν βασιλεύς Κωνστάντιος ἐν μεθόριος ὁ Κιλικία περί τρίτος ὁ Νοέμβριος μείς , ὑπατεύω Ταῦρος καί Φλωρεντίου , τελευτάω ὁ βίος . Ἰουλιανός δέ ἐπί ὁ αὐτός ὕπατος , περί ὁ ἑνδέκατος ὁ ἑξῆς μείς Δεκέμβριος , ἐκ ὁ ἑσπέριος μέρος ἐλαύνω , εἰς ὁ Κωνσταντινούπολις εἰσέρχομαι , καί ἐν αὐτός αὐτοκράτωρ ἀποδείκνυμι . ἐπεί δέ περί Ἰουλιανός ὁ βασιλεύς , ἐλλόγιμος ἀνήρ , ὀλίγος διεξέρχομαι πρόκειμαι , μηδείς ὁ αὐτός γνώριμος ἐπιζητέω κόμπος φράσις , ὡς δήω ὁ περί ὁ τοιοῦτος λόγος μή ἀπολείπω , περί ὅς ὁ λόγος . Χριστιανικός δέ εἰμί ὁ ἱστορία , διά σαφήνεια ταπεινός καί χαμαίζηλος πρόειμι ὁ λόγος : καί οὗτος ἐκ ἀρχή ἐπαγγέλλω . ὅμως δέ λεκτέος περί αὐτός καί γένος αὐτός καί παίδευσις , καί ὅπως ἐπί ὁ βασίλειος παρέρχομαι : καί οὗτος ποιητέος ἐγώ μικρός ἄνωθεν ἄρχω . Κωνσταντῖνος , ὁ ὁ Βυζάντιον ὁ ἴδιος προσαγορεύω ὄνομα , δύο ἔχω ὁμοπάτριος ἀδελφός οὐ ἐκ ὁ αὐτός γίγνομαι μήτηρ : Δαλμάτις ὄνομα ὁ εἷς , ἕτερος δέ Κωνστάντιος . καί Δαλμάτις μέν υἱός ἔχω ὁμώνυμος αὐτός : Κωνστάντιος δέ δύο γεννάω υἱός , Γάλλος καί Ἰουλιανός . ὡς οὖν μετά ὁ τελευτή ὁ κτίστης ὁ Κωνσταντινούπολις ὁ στρατιώτης ὁ νέος ἀναιρέω Δαλμάτιον , τότε δή καί οὗτος ἀπορφανίζω ὁ οἰκεῖος πατήρ μικρός δήω ὁ Δαλματίῳ συγκινδυνεύω : εἰμί μή Γάλλος μέν νόσος προσδοκία ἔχω θάνατος ῥύομαι , Ἰουλιανός δέ ὁ ἡλικία—ὀκταετὴς γάρ εἰμί ετι—δισωζω . ἐπεί δέ ὁ κατά αὐτός ὁ βασιλεύς ὁρμή χαυνόω , Γάλλος μέν ὁ ἐν Ἰωνία κατά ὁ Ἔφεσος φοιτάω διδάσκαλος , ἔνθα αὐτός καί κτῆσις εἰμί ἐκ πρόγονος πολύς : Ἰουλιανός δέ αὐξάνω ὁ ἐν Κωνσταντινούπολις παιδευτήριον ἀκροάομαι , εἰς ὁ βασιλικός , ἔνθα τότε ὁ παιδευτήριον εἰμί , ἐν λιτός σχῆμα προέρχομαι , καί ὑπό Μαρδόνιος ὁ εὐνοῦχος παιδαγωγέω . ὁ μέν οὖν γραμματικός λόγος Νικοκλῆς ὁ Λάκων εἰμί αὐτός παιδευτής , ῥητορική δέ παρά Ἐκηβόλιος κατορθόω ὁ σοφιστής , Χριστιανός τότε τυγχάνω . οὗτος δέ ὁ βασιλεύς Κωνστάντιος προνοοῦμαι , μήπως Ἕλλην διδάσκαλος ἀκροάομαι πρός δεισιδαιμονία ἐκκλίνω . Χριστιανός γάρ εἰμί ἐκ ἀρχή Ἰουλιανός . ἀκμάζω δέ αὐτός περί ὁ λόγος , φήμη τις εἰς ὁ δῆμος διατρέχω , ὡς εἰμί ἱκανός ὁ Ῥωμαῖος πρᾶγμα διοικέω . καί οὗτος λοιπός φανερῶς θρυλέω ταραχή ποιέω ὁ βασιλεύς : διό μεθίστημι αὐτός ἐκ ὁ Μεγαλόπολις εἰς ὁ Νικομήδεια , κελεύω μή φοιτάω παρά λιβάνιον ὁ Σύρος σοφιστής . τότε γάρ ὁ Λιβάνιος , ὑπό ὁ παιδαγωγός ὁ Κωνσταντινούπολις ἐκβάλλω , ἐν ὁ Νικομήδεια ὁ διατριβή ποιέω . οὗτος μέν οὖν ὁ ὀργή κατά ὁ παιδαγωγός εἰς ὁ κατά αὐτός αὐτός γράφω λόγος κενόω : Ἰουλιανός δέ κωλύω φοιτάω παρά αὐτός , διότι Λιβάνιος Ἕλλην ὁ θρησκεία τυγχάνω εἰμί : ὅμως δέ , ἐραστής εἰμί ὁ λόγος αὐτός , λεληθότως συνάγω αὐτός ἀσκέω . προκόπτω δέ αὐτός κατά ὁ ῥητορική , ἐφίστημι ὁ Νικομήδεια Μάξιμος ὁ φιλόσοφος , οὐ ὁ Βυζάντιος ὁ Εὐκλείδης πατήρ , ἀλλά ὁ Ἐφέσιος , ὅς ὕστερος ὡς μαγγανεία ποιέω ὁ βασιλεύς Οὐαλεντινιανός ἀναιρέω κελεύω . οὗτος μέν οὖν ὕστερος γίγνομαι : τότε δέ οὖον διά ἕτερος τίς πάρειμι εἰς ὁ Νικομήδεια , ἀλλά Ἰουλιανός φήμη ἄγω αὐτός . παρά οὗτος δή φιλόσοφος λόγος γεύω , εὐθύς μιμέομαι καί ὁ θρησκεία ὁ παιδευτής , ὁ καί ἐπιθυμία ὁ βασίλεια ἐμβάλλω αὐτός . ἐπεί δέ οὗτος ὁ ἀκοή ὁ κράτος οὐ λανθάνω , ἐν μέσος ἐλπίς καί φόβος εἰμί ὁ ὑπόνοια ἐκφεύγω βούλομαι , ὁ πρώην γνήσιος Χριστιανός τότε πλαστός γίγνομαι , ἐν χράω τε κείρω ὁ ὁ μοναχός ὑποκρίνομαι βίος . καί λεληθότως μέν ἀσκέω ὁ φιλόσοφος : ἐν δέ ὁ φανερός ὁ ἱερόv ὁ Χριστιανός ἀναγιγνώσκω γράμμα , καί δή ὁ ἐν Νικομήδεια ἐκκλησία Ἀναγνώστης καθίστημι : καί διά ὁ τοιοῦτος πρόσχημα ὁ ὁ βασιλεύς λανθάνω ὁρμή . καί διά μέν ὁ φόβος οὗτος πράσσω : ὁ δέ ἐλπίς οὐ ἀφίστημι , πολύς ὁ γνώριμος εὐδαιμονέω λέγω ὁ καιρός , εἄν αὐτός ὁ ὅλος κρατέω . ἐν οὗτος δή καθίστημι ὁ κατά αὐτός , Γάλλος ὁ ἀδελφός αὐτός Καῖσαρ ἀναδείκνυμι ἵημι ὁράω αὐτός εἰς ὁ Νικομήδεια , ὅτε ἐπί ὁ ἑῷος πορεύω . ἐπεί δέ Γάλλος μικρός ὕστερος ἀναιρέω , παραχρῆμα καί Ἰουλιανός ὕποπτος καθίστημι ὁ βασιλεύς : διό καί φρουρέω αὐτός κελεύω : ἰσχύω δέ διαδιδράσκω ὁ φρουρά αὐτός , τόπος ἐκ τόπος ἀμείβω διασῴζω . ὀψέ δέ ποτός ὁ ὁ βασιλεύς γαμετή Εὐσεβία κρύπτω ἀνευρίσκω , πείθω ὁ βασιλεύς μηδείς μέν αὐτός δράω κακός , συγχωρέω δέ ἐπί ὁ Ἀθῆναι ἔρχομαι φιλοσοφέω . ἐντεῦθεν αὐτός , ὡς σύντομος εἶπον , ὁ βασιλεύς μεταπέμπω καθίστημι Καῖσαρ : καί δίδωμι αὐτός γυνή ὁ ἀδελφή Ἑλένη ἐπί ὁ Γαλλία κατά ὁ βάρβαρος ἀποστέλλω . ὁ γάρ δή βάρβαρος , ὅς ὁ βασιλεύς Κωνστάντιος εἰς συμμαχία κατά Μαγνέντιος μικρός ἔμπροσθεν μισθόω , εἰς οὐδείς χρήσιμος κατά ὁ τύραννος γίγνομαι , ὁ Ῥωμαῖος φθείρω πόλις . καί ἐπεί νέος εἰμί ὁ ἡλικία , κελεύω μηδείς αὐτός πράσσω δίχα γνώμη ὁ ἡγέομαι ὁ στρατός . ὡς δέ ἐκεῖνος ὁ ἐξουσία οὗτος λαμβάνω ῥάθυμος ὁ πρᾶγμα φροντίζω , καί διά οὗτος ὁ βάρβαρος ἐπικρατής εἰμί , ὁ Ἰουλιανός ὁ μέν στρατηγός ἐάω τρυφή καί πότος σχολάζω , ὁ δέ στρατιώτης πρόθυμος ποιέω , μισθός ὁρίζω ὁ ἀναιρέω βάρβαρος ὑπισχνέομαι . οὗτος παρέχω ἀρχή ὁ καί ὁ βάρβαρος ἐλασσόω , καί αὐτός ἐράσμιος παρά ὁ στρατιώτης γίγνομαι . Λόγος δέ τις , ὅτι εἰς εἷς ὁ πολίχνιον εἰσέρχομαι αὐτός , στέφανος ἀπό ὅς ὁ πόλις κοσμέω , ἐν μέσος ὁ κίων ἐκ καλώδιον ἀρτάω , ὁ κεφαλή καταφέρω ἁρμόζω , ἐπί τε οὗτος πᾶς ὁ πάρειμι ἀναβοάω : προδηλόω γάρ αὐτός διά ὁ γίγνομαι σημεῖον ὁ βασίλειος . φημί δέ τις , ὡς Κωνστάντιος αὐτός διά οὗτος ἐπί ὁ βάρβαρος ἀποστέλλω , ἵνα ἐκεῖ διαφθείρω συμπλέκω αὐτός . οὐ οἶδα δέ , εἰμί ὁ ὁ τοιοῦτος λέγω ἀληθεύω : ὁ γάρ ὁ ἀδελφή ὁ ἴδιος αὐτός συνοικίζω , ἐπιβουλεύω , οὐδείς ἄλλος ἢ κατά ἑαυτοῦ ὁ ἐπιβουλή τρέπω . οὗτος μέν οὖν , ὡς ἕκαστος δοκέω , κρίνω . Ἰουλιανός δέ μέμφομαι παρά βασιλεύς ὁ ῥᾳθυμία ὁ στρατηγός , ἕτερος πέμπω στρατηγός ἁρμόζω ὁ προθυμία Ἰουλιανός : ὅς ἔχω ὑπουργός θαρσέω ὁ βάρβαρος συμβάλλω . ὁ δέ διαπρεσβεύομαι πρός αὐτός , δείκνυμι ὡς ὁ βασιλεύς γράμμα εἰς ὁ Ῥωμαῖος χώρα πάρειμι κελεύω αὐτός , καί ὁ ἐπιστολή ἐπιδείκνυμι . ὁ δέ ὁ μέν πρεσβευτής δεσμώτης ποιέω : συμβάλλω δέ ὁ πλῆθος , καί κατά κράτος νικάω : καί ὁ βασιλεύς ὁ βάρβαρος αἰχμάλωτος λαμβάνω Κωνστάντιος πέμπω . οὗτος εὐτυχέω ἀναγορεύω ὑπό ὁ στρατιώτης βασιλεύς : ὡς δέ στέφανος βασιλικός οὖον πάρειμι , εἰμί ὁ δορυφόρος ὅς ἔχω περιτραχήλιον ἑαυτοῦ στρεπτόν λαμβάνω , ὁ κεφαλή Ἰουλιανός περιτίθημι . οὗτος μέν οὖν ὁ τρόπος Ἰουλιανός βασιλεύω . ὁ δέ ἐντεῦθεν , εἰμί φιλόσοφος , δοκιμάζω ὁ ἀκούω . μή διαπρεσβεύομαι γάρ πρός Κωνστάντιος , μηδέ θεραπεύω ὡς εὐεργέτης , πᾶς πράσσω ὁ δοκέω αὐτός . καί ὁ μέν κατά ἐπαρχία ἄρχω ἀμείβω : διασύρω δέ ὁ Κωνστάντιος κατά πόλις , ἀναγιγνώσκω αὐτός δημόσιος ὁ πρός ὁ βάρβαρος ἐπιστολή : διόπερ αὐτός προστίθημι , Κωνστάντιος δέ ἀφίστημι . τότε δή καί ὁ ὑπόκρισις ὁ χριστιανίζω φανερῶς ἀποδύω : περίειμι γάρ κατά πόλις , ὁ τε ναός ἀνοίγω , ὁ ἄγαλμα προσφέρω , καί ἑαυτοῦ ἀρχιερεύς ὀνομάζω : ὁ τε ὁ θρησκεία Ἕλλην ἑορτή ἐπιτελέω Ἑλληνικός . καί οὗτος ποιέω πόλεμος ἐμφύλιος ἀναρριπίζω κατά Κωνστάντιος , ποιέω ὁ ἀφορμή : καί ὅσος μέντοι ἐπί αὐτός , πᾶς εἄν γίγνομαι , ὅσος ὁ πόλεμος ἔχω κακός . οὖον γάρ εἄν δίχα πολύς αἷμα διακρίνω ὁ ὁ φιλόσοφος σπουδή . θεός δέ , ὁ ὁ ἴδιος βούλημα κριτής , ὁ ἕτερος ὁ ἀνταγωνιστής δίχα ὁ ὁ ἄλλος ζημία παύω ὁ ὁρμή . γίγνομαι γάρ Ἰουλιανός περί ὁ Θρᾷξ ἔθνος , ἀπαγγέλλω θνῄσκω Κωνστάντιος : καί οὗτος ὁ ἐμφύλιος πόλεμος τότε διαφεύγω ὁ Ῥωμαῖος ἀρχή . καταλαμβάνω δέ Ἰουλιανός ὁ Κωνσταντινούπολις , εὐθύς σκοπέω τίς τρόπος οἰκειόω ὁ πλῆθος , καί ὁ ἀπό αὐτός εὔνοια ἐπισπάω . Τέχνη οὖν χράω τοιοῦτος : εὕω ἐπίσταμαι Κωνστάντιος ὑπό ὅλος ὁ λαός ὁ ὁ ὁμοούσιος φρονέω μισέω , ἐπί οἶς τε ὁ ἐκκλησία ἐλαύνω , καί ὅτι ὁ αὐτός καθήκω ἐπίσκοπος δημεύω ἐξορίζω . γιγνώσκω τε σαφῶς ὁ ἑλληνίζω ἀνιόομαι , ἐπί οἶς θύω κωλύω : ἐπιθυμέω τε καιρός δράσσομαι , ἐν ὅς καί ὁ ἱερόv ἀνοίγνυμι , καί ἔξεστι αὐτός θυσία ἀναφέρω ὁ ἄγαλμα . οὕτως μέν οὖν ἑκάτερος ἴδιος λυπέω πρός ὁ ἀπέρχομαι γιγνώσκω : κοινός δέ πᾶς πρός ὁ ὁ εὐνοῦχος βία καί ὁ πρωτότυπος Εὐσέβιος τε ὁ ἁρπαγή ἄχθομαι ἐφευρίσκω . Πᾶσιν οὖν τεχνικός προσφέρω : καί ὁ μέν εἰρωνεύομαι , τις δέ καί πρός ὁ κενόδοξος ἀφοράω εὐεργετέω : κοινός δέ πᾶς ὅπως ἔχω περί ὁ δεισιδαιμονία δείκνυμι . καί πρῶτος μέν ὁ Κωνστάντιος ὠμότης περί ὁ ὑπήκοος διαβάλλω καί ἐξελέγχω παρά ὁ πλῆθος βούλομαι , ὁ ἐξορίζω ἐπίσκοπος ἀνακαλέω κελεύω , καί ὁ δημεύω οὐσία αὐτός ἀποδίδωμι : καί ὁ ἱερόv ὁ Ἕλλην ὅς τάχος ἀνοίγω ὁ ἐπιτήδειος προστάσσω : ὁ δέ ὑπό ὁ εὐνοῦχος ἀδικέω ἀπολαμβάνω ὁ κακῶς ἀφαιρέω θεσπίζω . Εὐσέβιος δέ ὁ προίστημι ὁ βασιλικός κοιτών ζημιόω θάνατος , οὖον μόνος δέ διά ὁ πολύς ἀδικέω ὑπό αὐτός , ἀλλά ὅτι καί Γάλλος ὁ ἑαυτοῦ ἀδελφός ἀναιρέω ἐκ ὁ ἐκεῖνος διαβολή πυνθάνομαι . καί ὁ μέν σῶμα Κωνστάντιος βασιλικός τιμάω κηδεύω : ἐκβάλλω δέ ὁ βασίλειος εὐνοῦχος , κουρεύς , μάγειρος : εὐνοῦχος μέν , διά ὁ ἀποβάλλω ὁ γαμετή , μετά ὅς ἄλλος οὐκέτι ἄγω : μάγειρος δέ , διά ὁ λιτός χράω δίαιτα : κουρεύς δέ , φημί , εἰμί πολύς ἀρκέω . ὁ μέν οὖν διά οὗτος ὁ αἴτιος ἐκβάλλω . ὁ μέντοι ὑπογραφεύς ὁ πλεῖστος ὁ ἐκ ἀρχή παραδίδωμι τυγχάνω , ὁ λοιπός αὐτός μισθός ὑπογραφεύς κελεύω δίδωμι . περιαιρέω δέ καί ὁ δημόσιος ὁ χρεία δρόμος , οἷος ἡμίονος , βοῦς , καί ὄνος : μόνος δέ ὁ ἵππος ὁ δημόσιος χρεία συγχωρέω ὑπουργέω . οὗτος δέ αὐτός ἐπαινέω μέν ὀλίγος : ὁ πλείων δέ ψέγω , ὅτι παύω ὁ ἐκ ὁ βασιλικός πλοῦτος ὁ πολύς ἐγγίγνομαι κατάπληξις εὐκαταφρόνητος ποιέω ὁ βασίλειος . οὖον μήv ἀλλά καί διανυκτερεύω λόγος συγγράφω , καί οὗτος κάτειμι εἰς ὁ σύγκλητος βουλή ἐπιδείκνυμι : μόνος γάρ βασιλεύς ἀπό Ἰούλιος Καῖσαρ πρῶτος εἰς ὁ ὁ σύγκλητος βουλή λόγος ἐπιδείκνυμι . τιμάω δέ καί ὁ περί παιδεία σπουδάζω : μάλιστα δέ ὁ ἐπαγγέλλω φιλοσοφέω . Διὸ καί ὁ πανταχῇ ἄγω ὁ φήμη βρυάζω ἐπί ὁ βασίλεια : ἕ φορός ὁ τρίβω , πολύς ἐκ ὁ σχῆμα μᾶλλον ἢ ἐκ παιδεία δείκνυμι : πᾶς δέ εἰμί βαρύς ὁ Χριστιανίζω , ἀνήρ ἀπατεών , καί ἀεί ὁ κράτος οἰκειόω ὁ θρησκεία . ἔχω δέ ὁ βασιλεύς πλεονάζω ἐν ἑαυτοῦ ὁ κενόδοξος , πᾶς ὁ πρό αὐτός βασιλεύς κωμῳδέω ἐν ὁ λόγος ὅς ἐπιγράφω Καῖσαρ . ἐκ ὁ τοιοῦτος ἦθος κινέω καί ὁ κατά Χριστιανός λόγος συγγράφω . ὁ μέν γάρ μάγειρος καί κουρεύς ἐκβάλλω φιλόσοφος ἔργον , οὖον μήv βασιλεύς : ὁ δέ διασύρω ἢ σκώπτω οὐκέτι φιλόσοφος , ἀλλά μήv οὐδέ βασιλεύς . Ἀμφότερος γάρ πᾶς λοιδορία καί βασκανία ὑπερβαίνω . Βασιλίς μέν γάρ ἐξίστημι φιλοσοφέω , ὅσος πρός σωφροσύνη ὁράω : φιλόσοφος δέ , εἰμί πᾶς ὁ βασιλεύς μιμέομαι , διαπίπτω ὁ σκοπός . περι μέν δή Ἰουλιανός ὁ βασιλεύς γένος τε αὐτός καί παίδευσις καί ἦθος , καί ὅπως ἐπί ὁ βασίλειος παρέρχομαι , τοσοῦτος ὡς ἐν ἐπιδρομή εἴρω .