socrates-scholasticus.historia-ecclesiastica-2 1.9
Ἐπιστολὴ τῆς συνόδου , περὶ ὧν ὥρισεν ἡ σύνοδος : καὶ ὡς καθῃρέθη Ἄρειος , καὶ οἱ ὁμοφρονοῦντες αὐτῷ . Τῇ ἁγίᾳ Θεοῦ χάριτι , καὶ μεγάλῃ Ἀλεξανδρέων ἐκκλησίᾳ , καὶ τοῖς κατ̓ Αἴγυπτον , καὶ Λιβύην καὶ Πεντάπολιν ἀγαπητοῖς ἀδελφοῖς , οἱ ἐν Νικαίᾳ συναχθέντες , καὶ τὴν μεγάλην καὶ ἁγίαν σύνοδον συγκροτήσαντες ἐπίσκοποι ; ἐν Κυρίῳ χαίρειν . Ἐπειδὴ τῆς τοῦ Θεοῦ χάριτος , καὶ τοῦ θεοφιλεστάτου βασιλέως Κωνσταντίνου συναγαγόντος ἡμᾶς ἐκ διαφόρων πόλεών τε καὶ ἐπαρχιῶν , μεγάλη καὶ ἁγία σύνοδος ἐν Νικαίᾳ συνεκροτήθη , ἐξ ἅπαντος ἀναγκαῖον ἐφάνη , παρὰ τῆς ἱερᾶς συνόδου καὶ πρὸς ὑμᾶς ἐπιστεῖλαι γράμματα : ἵν̓ εἰδέναι ἔχοιτε τίνα μὲν ἐκινήθη καὶ ἐξητάσθη , τίνα δὲ ἔδοξε καὶ ἐκρατύνθη . Πρῶτον μὲν οὖν ἐξ ἁπάντων ἐξητάσθη τὰ κατὰ τὴν ἀσέβειαν καὶ τὴν παρανομίαν Ἀρείου καὶ τῶν σὺν αὐτῷ ἐπὶ παρουσίᾳ τοῦ θεοφιλεστάτου βασιλέως Κωνσταντίνου : καὶ παμψηφεὶ ἔδοξεν ἀναθεματισθῆναι τὴν ἀσεβῆ αὐτοῦ δόξαν , καὶ τὰ ῥήματα καὶ τὰ ὀνόματα τὰ βλάσφημα , οἷς ἐκέχρητο βλασφημῶν , τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ λέγων ἐξ οὐκ ὄντων , καὶ εἶναι ποτὲ ὅτε οὐκ ἦν , καὶ αὐτεξουσιότητι κακίας καὶ ἀρετῆς δεκτικὸν τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ λέγοντος , καὶ κτίσμα καὶ ποίημα ὀνομάζοντος , ἅπαντα ταῦτα ἀνεθεμάτισεν ἡ ἁγία σύνοδος , οὐδὲ ὅσον ἀκοῦσαι τῆς ἀσεβοῦς δόξης ἢ ἀπονοίας , καὶ τῶν βλασφήμων ῥημάτων , ἀνασχομένη . Καὶ τὰ μὲν κατ̓ ἐκεῖνον οἵου τέλους τετύχηκε , πάντως ἢ ἀκηκόατε ἢ ἀκούσεσθε , ἵνα μὴ δόξωμεν ἐπεμβαίνειν ἀνδρὶ δἰ οἰκείαν ἁμαρτίαν ἄξια τὰ ἐπίχειρα κομισαμένῳ . Τοσοῦτον δὲ ἴσχυσε αὐτοῦ ἡ ἀσέβεια , ὡς καὶ παραπολέσαι Θεωνᾶν ἀπὸ Μαρμαρικῆς , καὶ Σεκοῦνδον ἀπὸ Πτολεμαΐδος : τῶν γὰρ αὐτῶν κἀκεῖνοι τετυχήκασιν . Ἀλλ̓ ἐπειδὴ ἡ τοῦ Θεοῦ χάρις τῆς μὲν κακοδοξίας ἐκείνης καὶ ἀσεβείας καὶ τῆς βλασφημίας , καὶ τῶν προσώπων τῶν τολμησάντων διάστασιν καὶ διαίρεσιν ποιήσασθαι τοῦ εἰρηνευομένου ἄνωθεν λαοῦ , ἠλευθέρωσεν ἡμᾶς , ἐλείπετο δὲ τὸ κατὰ τὴν προπέτειαν Μελιτίου , καὶ τῶν ὑπ’ αὐτοῦ χειροτονηθέντων : καὶ περὶ τούτου τοῦ μέρους ἃ ἔδοξε τῇ συνόδῳ , ἐμφανίζομεν ὑμῖν , ἀγαπητοὶ ἀδελφοί . Ἔδοξεν οὖν Μελίτιον μὲν , φιλανθρωπότερον κινηθείσης τῆς συνόδου,—κατὰ γὰρ τὸν ἀκριβῆ λόγον οὐδεμιᾶς συγγνώμης ἄξιος ἦν , — μένειν ἐν τῇ πόλει ἑαυτοῦ , καὶ μηδεμίαν ἐξουσίαν ἔχειν αὐτὸν μήτε χειροθετεῖν , μήτε προχειρίζεσθαι , μήτε ἐν χώρᾳ μήτε ἐν πόλει ἑτέρᾳ φαίνεσθαι ταύτης τῆς προφάσεως ἕνεκα : ψιλὸν δὲ τὸ ὄνομα τῆς τιμῆς κεκτῆσθα . Τοὺς δὲ ὑπ’ αὐτοῦ κατασταθέντας , μυστικωτέρᾳ χειροτονίᾳ βεβαιαθέντας κοινωνῆσαι ἐπὶ τούτοις , ἐφ̓ ᾧτε ἔχειν μὲν αὐτοὺς τὴν τιμὴν καὶ λειτουργίαν , δευτέρους δὲ εἶναι ἐξάπαντος πάντων τῶν ἐν ἑκάστῃ παροικίᾳ τε καὶ ἐκκλησίᾳ ἐξεταζομένων , τῶν ὑπὸ τοῦ τιμιωτάτου καὶ συλλειτουργοῦ ἡμῶν Ἀλεξάνδρου προκεχειρισμένων : ὥστε τούτοις μηδεμίαν ἐξουσίαν εἶναι τοὺς ἀρέσκοντας αὐτοῖς προχειρίζεσθαι , ἢ ὑποβάλλειν ὀνόματα , ἢ ὅλως ποιεῖν τι χωρὶς γνώμης τῶν τῆς καθολικῆς ἐκκλησίας ἐπισκόπων , τῶν ὑπὸ Ἀλέξανδρον . Τοὺς δὲ χάριτι Θεοῦ καὶ εὐχαῖς ὑμετέραις ἐν μηδενὶ σχίσματι εὑρεθέντας , ἀλλὰ ἀκηλιδώτους ἐν τῇ καθολικῇ ἐκκλησίᾳ ὄντας , καὶ ἐξουσίαν ἔχειν προχειρίζεσθαι καὶ ὀνόματα ἐπιλέγεσθαι τῶν ἀξίων τοῦ κλήρου , καὶ ὅλως πάντα ποιεῖν κατὰ νόμον καὶ θεσμὸν τὸν ἐκκλησιαστικόν . Εἰ δέ τινας συμβαίη ἀναπαύσασθαι τῶν ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ , τηνικαῦτα προσαναβαίνειν εἰς τὴν τιμὴν τοῦ τετελευτηκότος τοὺς ἄρτι προσληφθέντας , μόνον εἰ ἄξιοι φαίνοντο , καὶ ὁ λαὸς αἱροῖτο , συνεπιψηφίζοντος αὐτῷ καὶ ἐπισφραγίζοντος τοῦ τῆς Ἀλεξανδρείας ἐπισκόπου . Τοῦτο δὲ τοῖς μὲν ἄλλοις πᾶσι συνεχωρήθη : ἐπὶ δὲ τοῦ Μελιτίου προσώπου οὐκέτι τὰ αὐτὰ ἔδοξε , διὰ τὴν ἀνέκαθεν αὐτοῦ ἀταξίαν , καὶ διὰ τὸ πρόχειρον καὶ προπετὲς τῆς γνώμης , ἵνα μηδεμία ἐξουσία ἢ αὐθεντία αὐτῷ δοθείη , ἀνθρώπῳ δυναμένῳ πάλιν τὰς αὐτὰς ἀταξίας ἐμποιῆσαι . Ταῦτα ἐστὶ τὰ ἐξαίρετα καὶ διαφέροντα Αἰγύπτῳ , καὶ τῇ ἁγιωτάτῃ Ἀλεξανδρέων ἐκκλησίᾳ . Εἰ δέ τι ἄλλο ἐκανονίσθη ἢ ἐδογματίσθη , συμπαρόντος τοῦ κυρίου καὶ τιμιωτάτου συλλειτουργοῦ καὶ ἀδελφοῦ ἡμῶν Ἀλεξάνδρου , αὐτὸς παρὼν ἀκριβέστερον ἀνοίσει πρὸς ὑμᾶς , ἅτε δὴ καὶ κύριος καὶ κοινωνὸς τῶν γεγενημένων τυγχάνων . Εὐαγγελιζόμεθα δὲ ὑμῖν , περὶ τῆς συμφωνίας τοῦ ἁγιωτάτου Πάσχα , ὅτι ὑμετέραις εὐχαῖς κατωρθώθη καὶ τοῦτο τὸ μέρος : ὥς τε πάντας τοὺς ἐν τῇ ἑῴᾳ ἀδελφοὺς , τοὺς μετὰ τῶν Ἰουδαίων τὸ πρότερον ποιοῦντας , συμφώνως Ῥωμαίοις καὶ ἡμῖν , καὶ πᾶσιν ὑμῖν τοῖς ἐξ ἀρχαίου μεθ̓ ἡμῶν φυλάττουσι τὸ Πάσχα , ἐκ τοῦ δεῦρο ἄγειν . Χαίροντες οὖν ἐπὶ τοῖς κατορθώμασι , καὶ τῇ τῆς εἰρήνης συμφωνίᾳ , καὶ ἐπὶ τῷ πᾶσαν αἵρεσιν ἐκκοπῆναι , ἀποδέξασθε μὲν μετὰ μείζονος τιμῆς καὶ πλείονος ἀγάπης τὸν συλλειτουργὸν ἡμῶν , ὑμῶν δὲ ἐπίσκοπον Ἀλέξανδρον , τὸν εὐφράναντα ἡμᾶς ἐν τῇ παρουσίᾳ , καὶ ἐν ταύτῃ τῇ ἡλικίᾳ τοσοῦτον πόνον ὑποστάντα ὑπὲρ τοῦ εἰρήνην γενέσθαι καὶ παῤ ὑμῖν . Εὔχεσθε δὲ ὑπὲρ ἡμῶν ἁπάντων , ἵνα τὰ καλῶς ἔχειν δόξαντα , ταῦτα βέβαια μένῃ , διὰ τοῦ παντοκράτορος Θεοῦ , καὶ διὰ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ , σὺν Ἁγίῳ Πνεύματι : ᾧ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας , ἀμήν . Ἐν ταύτῃ τῇ τῆς συνόδου ἐπιστολῇ φανερὸν καθίστησιν , ὅτι οὐ μόνον Ἄρειον καὶ τοὺς ὁμοδόξους αὐτοῦ ἀνεθεμάτισαν , ἀλλὰ καὶ τὰς λέξεις τῆς δόξης αὐτοῦ : καὶ ὅτι περὶ τοῦ Πάσχα ὁμοφρονήσαντες , ἐδέξαντο τὸν αἱρεσιάρχην Μελίτιον , τὴν μὲν ἀξίαν τῆς ἐπισκοπῆς ἔχειν αὐτὸν συγχωρήσαντες , τὴν δὲ ἐξουσίαν τοῦ πράττειν αὐτὸν τινὰ ὡς ἐπίσκοπον , περιελόντες : δἰ ἣν αἰτίαν νομίζω , ἄχρι νῦν κεχωρίσθαι τῆς ἐκκλησίας τοὺς ἐν Αἰγύπτῳ Μελιτιανοὺς , ὅτι περιεῖλεν ἡ σύνοδος Μελιτίου τὸ δύνασθαι . Ἰστέον δὲ , ὅτι Ἄρειος βιβλίον συνέγραψε περὶ τῆς ἑαυτοῦ δόξης , ὃ ἐπέγραψε Θάλειαν : ἔστι δὲ ὁ χαρακτὴρ τοῦ βιβλίου χαῦνος καὶ διαλελυμένος , τοῖς Σωταδίοις ἄσμασιν , ἤτοι μέτροις , παραπλήσιος : ὅπερ καὶ αὐτὸ τότε ἡ σύνοδος ἀπεκήρυξεν . Οὐ μόνη δὲ ἡ σύνοδος τοῦ γράψαι περὶ τῆς γενομένης εἰρήνης ἐφρόντισεν , ἀλλὰ γὰρ καὶ ὁ βασιλεὺς Κωνσταντῖνος δἰ οἰκείων γραμμάτων τῇ Ἀλεξανδρέων ἐκκλησίᾳ τάδε ἐπέστειλεν . Ἡ ἐπιστολὴ τοῦ βασιλέως . Κωνσταντῖνος Σεβαστὸς , τῇ καθολικῇ Ἀλεξανδρέων ἐκκλησίᾳ . Χαίρετε ἀγαπητοὶ ἀδελφοί . Τελείαν παρὰ τῆς θείας προνοίας εἰλήφαμεν χάριν , ἵνα πάσης πλάνης ἀπαλλαγέντες , μίαν καὶ τὴν αὐτὴν ἐπιγινώσκωμεν πίστιν . Οὐδὲν λοιπὸν τῷ διαβόλῳ ἔξεστι καθ̓ ἡμῶν : πᾶν εἴ τι δ̓ ἂν κακοτεχνησάμενος ἐπεχείρησεν , ἐκ βάθρων ἀνῄρηται : τὰς διχονοίας , τὰ σχίσματα , τοὺς θορύβους ἐκείνους , καὶ τὰ τῶν διαφωνιῶν , ἵν̓ οὕτως εἴπω , θανάσιμα φάρμακα , κατὰ τὴν τοῦ Θεοῦ κέλευσιν , ἡ τῆς ἀληθείας ἐνίκησε λαμπρότης . Ἕνα τοιγαροῦν ἅπαντες καὶ τῷ ὀνόματι προσκυνοῦμεν , καὶ εἶναι πεπιστεύκαμεν . Ἵνα δὲ τοῦτο γένηται , ὑπομνήσει Θεοῦ συνεκάλεσα εἰς τὴν Νικαέων πόλιν τοὺς πλείστους τῶν ἐπισκόπων , μεθ̓ ὧν περ εἷς ἐξ ὑμῶν ἐγὼ , ὁ συνθεράπων ὑμέτερος καθ̓ ὑπερβολὴν εἶναι χαίρων , καὶ αὐτὸς τὴν τῆς ἀληθείας ἐξέτασιν ἀνεδεξάμην . Ἠλέγχθη γοῦν ἅπαντα , καὶ ἀκριβῶς ἐξήτασται , ὅσα δὴ ἀμφιβολίαν ἢ διχονοίας πρόφασιν ἐδόκει γεννᾷν . Καὶ φεισάσθω ἡ θεία μεγαλειότης , ἡλίκα καὶ ὡς δεινὰ τὰ περὶ τοῦ μεγάλου Σωτῆρος , περὶ τῆς ἐλπίδος καὶ ζωῆς ἡμῶν , ἀπρεπῶς ἐβλασφήμουν τινες , τἀναντία ταῖς θεοπνεύστοις γραφαῖς καὶ τῇ ἁγίᾳ πίστει φθεγγόμενοί τε καὶ πιστεύειν ὁμολογοῦντες . Τριακοσίων γοῦν καὶ πλειόνων ἐπισκόπων , ἐπὶ σωφροσύνῃ τε καὶ ἀγχινοίᾳ θαυμαζομένων , μίαν καὶ τὴν αὐτὴν πίστιν , ἣ καὶ ταῖς ἀληθείαις καὶ ἀκριβείαις τοῦ θείου νόμου πέφυκε πίστις εἶναι , βεβαιούντων , μόνος Ἄρειος ἐφωράθη τῆς διαβολικῆς ἐνεργείας ἡττημένος , καὶ τὸ κακὸν τοῦτο πρῶτον μὲν παῤ ὑμῖν , ἔπειτα καὶ παῤ ἑτέροις ἀσεβεῖ γνώμῃ διασπείρας . Ἀναδεξώμεθα τοιγαροῦν , ἣν ὁ παντοκράτωρ παρέσχε γνώμην : ἐπανέλθωμεν ἐπὶ τοὺς ἀγαπητοὺς ἡμῶν ἀδελφοὺς , ὧν ἡμᾶς τοῦ διαβόλου ἀναιδής τις ὑπηρέτης ἐχώρισεν : ἐπὶ τὸ κοινὸν σῶμα , καὶ τὰ γνήσια ἡμῶν μέλη , σπουδῇ πάσῃ ἴωμεν . Τοῦτο γὰρ καὶ τῇ ἀγχινοίᾳ , καὶ τῇ πίστει , καὶ τῇ ὁσιότητι τῇ ὑμετέρᾳ πρέπει , ἵνα τῆς πλάνης ἐλεγχθείσης ἐκείνου , ὃν τῆς ἀληθείας εἶναι ἐχθρὸν συνέστηκεν , πρὸς τὴν θείαν ἐπανέλθητε χάριν . Ὃ γὰρ τοῖς τριακοσίοις ἤρεσεν ἐπισκόποις , οὐδὲ ἔστιν ἕτερον , ἢ τοῦ Θεοῦ γνώμη , μάλιστά γε ὅπου τὸ ἅγιον Πνεῦμα τοιούτων καὶ τηλικούτων ἀνδρῶν ταῖς διανοίαις ἐγκείμενον τὴν θείαν βούλησιν ἐξεφώτισεν . Διὸ μηδεὶς ἀμφιβαλλέτω , μηδεὶς ὑπερτιθέσθω : ἀλλὰ προθύμως πάντες εἰς τὴν ἀληθεστάτην ὁδὸν ἐπάνιτε : ἵν̓ ἐπειδὰν ὅσον οὐδέπω πρὸς ὑμᾶς ἀφίκωμαι , τὰς ὀφειλομένας τῷ παντεφόρῳ Θεῷ μεθ̓ ὑμῶν ὁμολογήσω χάριτας , ὅτι τὴν εἰλικρινῆ πίστιν ἐπιδείξας , τὴν εὐκταίαν ὑμῖν ἀγάπην ἀποδέδωκεν . Ὁ Θεὸς ὑμᾶς διαφυλάξοι , ἀγαπητοὶ ἀδελφοί . Ὁ μὲν δὴ βασιλεὺς τοιαῦτα ἔγραφε τῷ Ἀλεξανδρέων δήμῳ , μηνύων ὅτι οὐχ ἁπλῶς , οὐδὲ ὡς ἔτυχε , γέγονεν ὁ ὅρος τῆς πίστεως : ἀλλ̓ ὅτι μετὰ πολλῆς συζητήσεως καὶ δοκιμασίας αὐτὸν ὑπηγόρευσαν : καὶ οὐχ ὅτι τινὰ μὲν ἐλέχθη , τινὰ δὲ ἀπεσιγήθη , ἀλλ̓ ὅτι ὅσα πρὸς σύστασιν τοῦ δόγματος λεχθῆναι ἥρμοζε , πάντα ἐκινήθη : καὶ ὅτι οὐχ ἁπλῶς ὡρίσθη , ἀλλ̓ ἀκριβῶς ἐξητάσθη πρότερον : ὥστε πάντα ὅσα ἢ ἀμφιβολίας , ἢ διχονοίας πρόφασιν ἐδόκει γεννᾷν , ταῦτα ἐκποδὼν γεγενῆσθαι . Τὸ κεφάλαιον δὲ , γνώμην Θεοῦ τὴν πάντων τῶν ἐκεῖ συνελθόντων γνώμην καλεῖ , καὶ Πνεύματι ἁγίῳ τῶν τοσούτων καὶ τηλικούτων ἐπισκόπων τὴν ὁμοφωνίαν γενέσθαι οὐκ ἀπιστεῖ . Σαβῖνος δὲ , ὁ τῆς Μακεδονίου αἱρέσεως προεστὼς , τούτοις μὲν ἑκὼν οὐ προσέχει : ἀλλ̓ ἰδιώτας , καὶ μὴ ἔχειν γνῶσιν , τοὺς ἐκεῖ συνελθόντας φησὶν , κινδυνεύων καὶ αὐτὸν τὸν Καισαρέα Εὐσέβιον ἐπὶ ἀγνωσίᾳ διαβάλλειν : καὶ οὐκ ἐνθυμεῖται ὡς , εἰ καὶ ἰδιῶται ἦσαν οἱ τῆς συνόδου , κατελάμποντο δὲ ὑπὸ τοῦ Θεοῦ , καὶ τῆς χάριτος τοῦ ἁγίου Πνεύματος , οὐδαμῶς ἀστοχῆσαι τῆς ἀληθείας ἐδύναντο . Ἐπάκουσον γοῦν , οἶα καὶ δἰ ἑτέρας ἐπιστολῆς ὁ βασιλεὺς , κατά τε Ἀρείου καὶ τῶν ὁμοδόξων αὐτοῦ νομοθετήσας , τοῖς πανταχοῦ ἐπισκόποις τε καὶ λαοῖς διεπέμψἁ??ʼο . Ἄλλη ἐπιστολὴ Κωνσταντίνου . Νικητὴς Κωνσταντῖνος , μέγιστος , Σεβαστὸς , ἐπισκόποις καὶ λαοῖς . Τοὺς πονηροὺς καὶ ἀσεβεῖς μιμησάμενος Ἄρειος , δίκαιός ἐστι τὴν αὐτὴν ἐκείνοις ὑπέχειν ἀτιμίαν . Ὥσπερ τοίνυν Πορφύριος ὁ τῆς θεοσεβείας ἐχθρὸς , συντάγματα παράνομα κατὰ τῆς θρησκείας συστησάμενος , ἄξιον εὕρετο μισθὸν , καὶ τοιοῦτον ὥστε ἐπονείδιστον μὲν αὐτὸν πρὸς τὸν ἑξῆς γενέσθαι χρόνον καὶ πλείστης ἀναπλησθῆναι κακοδοξίας , ἀφανισθῆναι δὲ τὰ ἀσεβῆ αὐτοῦ συγγράμματα : οὕτω καὶ νῦν ἔδοξεν Ἄρειόν τε καὶ τοὺς Ἀρείου ὁμογνώμονας Πορφυριανοὺς μὲν καλεῖσθαι , ἵν̓ ὧν τοὺς τρόπους μεμίμηνται , τούτων ἔχωσι καὶ τὴν προσηγορίαν . Πρὸς δὲ τούτοις , καὶ εἴ τι σύγγραμμα ὑπὸ Ἀρείου συντεταγμένον εὑρίσκοιτο , τοῦτο πυρὶ παραδίδοσθαι : ἵνα μὴ μόνον τὰ φαῦλα αὐτοῦ τῆς διδασκαλίας ἀφανισθείη , ἀλλὰ μηδὲ ὑπόμνημα αὐτοῦ ὅλως ὑπολείποιτο . Ἐκεῖνο μέντοι προαγορεύω , ὡς εἴ τις σύγγραμμα ὑπὸ Ἀρείου συνταγὲν φωραθείη κρύψας , καὶ μὴ εὐθέως προσενεγκὼν πυρὶ καταναλώσῃ , τούτῳ θάνατος ἔσται ἡ ζημία : παραχρῆμα γὰρ ἁλοὺς ἐπὶ τούτῳ , κεφαλικὴν ὑποστήσεται τιμωρίαν . Ὁ Θεὸς ὑμᾶς διαφυλάξοι . Ἄλλη ἐπιστολή . Κωνσταντῖνος Σεβαστὸς ταῖς ἐκκλησίαις . Πεῖραν λαβὼν ἐκ τῆς τῶν κοινῶν εὐπραξίας , ὅση τῆς θείας δυνάμεως πέφυκε χάρις , τοῦτον πρὸ πάντων ἔκρινα εἶναί μοι προσήκειν σκοπὸν , ὅπως παρὰ τοῖς μακαριωτάτοις τῆς καθολικῆς ἐκκλησίας πλήθεσι πίστις μία , καὶ εἰλικρινὴς ἀγάπη , ὁμογνώμων τε περὶ τὸν παγκρατῆ Θεὸν εὐσέβεια τηρῆται . Ἀλλ̓ ἐπειδὴ τοῦτο ἑτέρως οὐχ οἷόν τε ἦν ἀκλινῆ καὶ βεβαίαν τάξιν λαβεῖν , εἰ μὴ εἰς ταὐτὸ πάντων ὁμοῦ , ἢ τῶν γοῦν πλειόνων ἐπισκόπων συνελθόντων , ἑκάστου τῶν προσηκόντων τῇ ἁγιωτάτῃ θρησκείᾳ διάκρισις γένοιτο : τούτου ἕνεκεν πλείστων ὅσων συναθροισθέντων , καὶ αὐτὸς δὲ καθάπερ εἷς ἐξ ὑμῶν ἐτύγχανον συμπαρών,—οὐ γὰρ ἀρνησαίμην ἂν ἐφ̓ ᾧ μάλιστα χαίρω , συνθεράπων ὑμέτερος πεφυκέναι,—ἄχρι τοσούτου ἅπαντα τῆς προσηκούσης τετύχηκεν ἐξετάσεως , ἄχρις οὗ ἡ τῷ πάντων ἐφόρῳ ἀρέσκουσα γνώμη πρὸς τὴν τῆς ἑνότητος συμφωνίαν εἰς φῶς προήχθη : ὡς μηδὲν ἔτι πρὸς διχόνοιαν ἢ πίστεως ἀμφισβήτησιν ὑπολείπεσθαι . Ἔνθα καὶ περὶ τῆς τοῦ Πάσχα ἁγιωτάτης ἡμέρας γενομένης ζητήσεως , ἔδοξε κοινῇ γνώμῃ καλῶς ἔχειν , ἐπὶ μιᾶς ἡμέρας πάντας τοὺς ἁπανταχοῦ ἐπιτελεῖν . Τί γὰρ ἡμῖν κάλλιον , τί δὲ σεμνότερον ὑπάρξαι δυνήσεται , τοῦ τὴν ἑορτὴν ταύτην , παῤ ἧς τὴν τῆς ἀθανασίας εἰλήφαμεν ἐλπίδα , μιᾷ τάξει καὶ φανερῷ λόγῳ , παρὰ πᾶσιν ἀδιαπτώτως φυλάττεσθαι ; καὶ πρῶτον μὲν , ἀνάξιον ἔδοξεν εἶναι τὴν ἁγιωτάτην ἐκείνην ἑορτὴν τῇ τῶν Ἰουδαίων ἑπομένους συνηθείᾳ πληροῦν : οἳ τὰς ἑαυτῶν χεῖρας ἀθεμίτῳ πλημμελήματι χράναντες , εἰκότως τὰς ψυχὰς οἱ μιαροὶ τυφλώττουσιν : ἔξεστι γὰρ τοῦ ἐκείνων ἔθους ἀποβληθέντος , ἀληθεστέρᾳ τάξει , ἣν ἐκ πρώτης τοῦ πάθους ἡμέρας μέχρι τοῦ παρόντος ἐφυλάξαμεν , καὶ ἐπὶ τοὺς μέλλοντας αἰῶνας τὴν τῆς ἐπιτηρήσεως ταύτης συμπλήρωσιν ἐγγίνεσθαι . Μηδὲν τοίνυν ἔστω ὑμῖν κοινὸν μετὰ τοῦ ἐχθίστου τῶν Ἰουδαίων ὄχλου . Εἰλήφαμεν παρὰ τοῦ Σωτῆρος ἑτέραν ὁδόν : πρόκειται γὰρ δρόμος τῇ ἱερωτάτῃ ἡμῶν θρησκείᾳ καὶ νόμιμος καὶ πρέπων : τούτον συμφώνως ἀντιλαμβανόμενοι , τῆς αἰσχρᾶς ἐκείνης ἑαυτοὺς συνειδήσεως ἀποσπάσωμεν , ἀδελφοὶ τιμιώτατοι . Ἔστι γὰρ ὡς ἀληθῶς ἀτοπώτατον ἐκείνους αὐχεῖν , ὡς ἄρα παρεκτὸς τῆς αὐτῶν διδασκαλίας ταῦτα φυλάττειν οὐκ ἦμεν ἱκανοί . Τί δὲ φρονεῖν ἐκεῖνοι ὀρθὸν δυνήσονται , οἳ μετὰ τὴν Κυριοκτονίαν ἐκείνην ἐκστάντες τῶν φρενῶν , ἄγονται οὐ λογισμῷ τινὶ , ἀλλ̓ ὁρμῇ ἀκατασχέτῳ , ὅποι ἂν αὐτοὺς ἡ ἔμφυτος αὐτῶν ἀγάγῃ μανία ; ἐκεῖθεν τοίνυν κᾂν τούτῳ τῷ μέρει τὴν ἀλήθειαν οὐχ ὁρῶσιν , ὡς ἀεὶ κατὰ πλεῖστον αὐτοὺς πλανωμένους , ἀντὶ τῆς προσηκούσης ἐπανορθώσεως , ἐν τῷ αὐτῷ ἔτει δεύτερον τὸ Πάσχα ἐπιτελεῖν . Τίνος οὖν χάριν τούτοις ἑπόμεθα , οἳ δεινὴν πλάνην νοσεῖν ὡμολόγηνται ; δεύτερόν γε τὸ Πάσχα ἐν ἑνὶ ἐνιαυτῷ οὐκ ἄν ποτε ποιεῖν ἀνεξόμεθα . Ἀλλ̓ εἰ καὶ ταῦτα μὴ προΰκειτο , τὴν ὑμετέραν ἀγχίνοιαν ἐχρῆν καὶ διὰ σπουδῆς καὶ δἰ εὐχῆς ἔχειν πάντοτε , ἐν μηδενὸς ὁμοιότητι τὸ καθαρὸν τῆς ἡμετέρας ψυχῆς κοινωνεῖν , ἢ δοκεῖν , ἀνθρώπων ἔθεσι παγκάκων . Πρὸς τούτοις , κᾀκεῖνο πάρεστι συνορᾷν , ὡς ἐν τηλικούτῳ πράγματι καὶ τοιαύτης θρησκείας ἑορτῇ διαφωνίαν ὑπάρχειν , ἐστὶν ἀθεώτατον : μίαν γὰρ ἡμῖν τὴν τῆς ἡμετέρας ἐλευθερίας ἡμέραν , τουτέστι τὴν τοῦ ἁγιωτάτου πάθους , ὁ ἡμέτερος παρέδωκε Σωτὴρ , μίαν εἶναι τὴν καθολικὴν αὐτοῦ ἐκκλησίαν βεβούληται : ἧς εἰ καὶ ταμάλιστα εἰς πολλούς τε καὶ διαφόρους τόπους τὰ μέρη διῄρηται , ἀλλ̓ ὅμως ἑνὶ πνεύματι , τουτέστι τῷ θείῳ βουλήματι , θάλπεται . Λογισάσθω δὲ ἡ τῆς ὑμετέρας ὁσιότητος ἀγχίνοια , ὅπως ἐστὶ δεινόν τε καὶ ἀπρεπὲς , κατὰ τὰς αὐτὰς ἡμέρας ἑτέρους μὲν ταῖς νηστείαις σχολάζειν , ἑτέρους δὲ συμπόσια τελεῖν : καὶ μετὰ τὰς τοῦ Πάσχα ἡμέρας , ἄλλους μὲν ἐν ἑορταῖς καὶ ἀνέσεσιν ἐξετάζεσθαι , ἄλλους δὲ ταῖς ὡρισμέναις ἐκδεδόσθαι νηστείαις . Διὰ τοῦτο γοῦν τῆς προσηκούσης ἐπανορθώσεως τυχεῖν , καὶ πρὸς μίαν διατύπωσιν ἄγεσθαι τοῦτο , ἡ θεία πρόνοια βούλεται , ὡς ἔγωγε ἅπαντας ἡγοῦμαι συνορᾷν . Ὅθεν ἐπειδὴ τοῦτο οὕτως ἐπανορθοῦσθαι προσῆκεν , ὡς μηδὲν μετὰ τῶν πατροκτόνων τε καὶ Κυριοκτόνων ἐκείνων εἶναι κοινόν : ἔστι τε τάξις εὐπρεπὴς , ἣν ἅπασαι τῶν δυτικῶν τε καὶ μεσημβρινῶν καὶ ἀρκτῴων τῆς οἰκουμένης μερῶν παραφυλάττουσιν αἱ ἐκκλησίαι , καί τινες τῶν κατὰ τὴν ἑῴαν τόπων : ὧν ἕνεκεν ἐπὶ τοῦ παρόντος καλῶς ἔχειν ἅπαντες ἡγήσαντο , καὶ αὐτὸς δὲ τῇ ὑμετέρᾳ ἀγχινοίᾳ ἀρέσειν ὑπεσχόμην : ἵν̓ ὅπερ ἂν κατὰ τὴν Ῥωμαίων πόλιν , Ἰταλίαν τε καὶ Ἀφρικὴν , ἅπασαν Αἴγυπτον , Ἱσπανίας , Γαλλίας , Βρεττανίας , Λιβύην , ὅλην Ἑλλάδα , Ἀσιανήν τε διοίκησιν καὶ Ποντικὴν καὶ Κιλικίαν , μιᾷ καὶ συμφώνῳ φυλάττεται γνώμῃ , ἀσμένως τοῦτο καὶ ἡ ὑμετέρα προσδέξηται σύνεσις : λογιζομένη ὡς οὐ μόνον πλείων ἐστὶν ὁ τῶν κατὰ τοὺς προειρημένους τόπους ἐκκλησιῶν ἀριθμός , ἀλλὰ καὶ ὡς τοῦτο μάλιστα κοινῇ πάντας ὁσιώτατόν ἐστι βούλεσθαι , ὅπερ καὶ ὁ ἀκριβὴς ἀπαιτεῖν δοκεῖ λόγος , καὶ οὐδεμίαν μετὰ τῆς Ἰουδαίων ἐπιορκίας ἔχειν κοινωνίαν . Ἵνα δὲ τὸ κεφαλαιωδέστατον συντόμως εἴπω , κοινῇ πάντων ἤρεσε κρίσει , τὴν ἁγιωτάτην τοῦ Πάσχα ἑορτὴν μιᾷ καὶ τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ συντελεῖσθαι . Οὐδὲ γὰρ πρέπει ἐν τοιαύτῃ ἁγιότητι εἶναι τινὰ διαφοράν : καὶ κάλλιον ἕπεσθαι τῇ γνώμῃ ταύτῃ , ἐν ᾗ οὐδεμία ἔσται ἀλλοτρίας πλάνης καὶ ἁμαρτήματος ἐπιμιξία . Τούτων οὖν οὕτω στοιχούντων , ἀσμένως δέχεσθε τὴν οὐρανίαν καὶ θείαν ὡς ἀληθῶς ἐντολήν : πᾶν γὰρ ὅ τι δ̓ ἂν ἐν τοῖς ἁγίοις τῶν ἐπισκόπων συνεδρίοις πράττηται , τοῦτο πρὸς τὴν θείαν βούλησιν ἔχει τὴν ἀναφοράν . Διὸ πᾶσι τοῖς ἀγαπητοῖς ἡμῶν ἀδελφοῖς ἐμφανίσαντες τὰ προγεγραμμένα , ἤδη καὶ τὸν προειρημένον λόγον , καὶ τὴν παρατήρησιν τῆς ἁγιωτάτης ἡμέρας ὑποδέχεσθαί τε καὶ διατάττειν ὀφείλετε : ἵν̓ ἐπειδὰν πρὸς τὴν πάλαι μοι ποθουμένην τῆς ὑμετέρας διαθέσεως ὄψιν ἀφίκωμαι , ἐν μιᾷ καὶ τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ , τὴν ἁγίαν μεθ̓ ὑμῶν ἑορτὴν ἐπιτελέσαι δυνηθῶ : καὶ πάντων ἕνεκεν μεθ̓ ὑμῶν εὐδοκήσω , συνορῶν τὴν διαβολικὴν ὠμότητα ὑπὸ τῆς θείας δυνάμεως διὰ τῶν ἡμετέρων πράξεων ἀνῃρημένην , ἀκμαζούσης πανταχοῦ τῆς ὑμετέρας πίστεως καὶ εἰρήνης καὶ ὁμονοίας . Ὁ Θεὸς ὑμᾶς διαφυλάξοι , ἀδελφοὶ ἀγαπητοί . Ἄλλη ἐπιστολὴ πρὸς Εὐσέβιον . Νικητὴς Κωνσταντῖνος , μέγιστος , Σεβαστὸς , Εὐσεβίῳ . Ἕως τοῦ παρόντος χρόνου , τῆς ἀνοσίου βουλήσεως καὶ τυραννίδος τοὺς ὑπηρέτας τοῦ Σωτῆρος Θεοῦ διωκούσης , πεπίστευκα καὶ ἀκριβῶς ἐμαυτὸν πέπεικα , πασῶν τῶν ἐκκλησιῶν τὰ ἔργα ἢ ὑπὸ ἀμελείας διεφθάρθαι ἢ φόβῳ τῆς ἐπικειμένης ἐνεργείας ἐλάττονα τῆς ἀξίας γεγενῆσθαι , ἀδελφὲ προσφιλέστατε . Νυνὶ δὲ τῆς ἐλευθερίας ἀποδοθείσης , καὶ τοῦ δράκοντος ἐκείνου Λικιννίου τοῦ διώκτου ἀπὸ τῆς τῶν κοινῶν διοικήσεως Θεοῦ τοῦ μεγίστου προνοίᾳ ἡμετέρᾳ δὲ ὑπηρεσίᾳ διωχθέντος , ἡγοῦμαι καὶ πᾶσι φανερὰν γενέσθαι τὴν θείαν δύναμιν , καὶ τοὺς ἢ φόβῳ ἢ ἀπιστίᾳ ἢ ἁμαρτήμασί τισι περιπεσόντας , ἐπιγνόντας δὲ τὸν ὄντως ὄντα Θεὸν , ἥξειν ἐπὶ τὴν ἀληθῆ καὶ ὀρθὴν τοῦ βίου κατάστασιν . Ὅσων τοίνυν ἢ αὐτὸς προΐστασαι ἐκκλησιῶν , ἢ ἄλλους τοὺς κατὰ τόπον προϊσταμένους ἐπισκόπους πρεσβυτέρους τε ἢ διακόνους οἶσθα , ὑπόμνησον σπουδάζειν περὶ τὰ ἔργα τῶν ἐκκλησιῶν , ἢ ἐπανορθοῦσθαι τὰ ὄντα , ἢ εἰς μείζονα αὔξειν , ἢ ἔνθα ἂν ἡ χρεία ἀπαιτῇ , καινὰ ποιεῖν . αἰτήσεις δὲ καὶ αὐτὸς , καὶ διὰ σοῦ οἱ λοιποὶ τὰ ἀναγκαῖα , παρά τε τῶν ἡγεμονευόντων καὶ τῆς ἐπαρχικῆς τάξεως : τούτοις γὰρ ἐπεστάλη , πάσῃ σπουδῇ ἐξυπηρετήσασθαι τοῖς ὑπὸ τῆς σῆς ὁσιότητος λεγομένοις . Ὁ Θεὸς διαφυλάξοι σε , ἀγαπητὲ ἀδελφέ . Ταῦτα μὲν οὖν περὶ τῆς τῶν ἐκκλησιῶν οἰκοδομῆς πρὸς τοὺς καθ̓ ἑκάστην ἐναρχίαν ἐπισκόπους ἐπέστειλεν . Ὁποῖα δὲ καὶ περὶ τῆς τῶν ἱερῶν βιβλίων κατασκευῆς πρὸς Εὐσέβιον ἔγραψε τὸν Παλαιστῖνον , ἐξ αὐτῶν τῶν γραμμάτων καταμαθεῖν εὐπετές . Νικητὴς Κωνσταντῖνος , μέγιστος , Σεβαστὸς , Εὐσεβίῳ Καισαρείας . Κατὰ τὴν ἐπώνυμον ἡμῖν πόλιν , τῆς τοῦ Σωτῆρος Θεοῦ συναιρομένης προνοίας , μέγιστον πλῆθος ἀνθρώπων τῇ ἁγιωτάτῃ ἐκκλησίᾳ ἀνατέθεικεν ἑαυτὸν ὡς πάντων ἐκεῖσε πολλὴν λαβόντων αὔξησιν . Σφόδρα τοίνυν ἄξιον καταφαίνεται , καὶ ἐκκλησίας ἐν αὐτῇ κατασκευασθῆναι πλείους : τοιγάρτοι δέδεξο προθυμότατα τὸ δόξαν τῇ ἡμετέρᾳ προαιρέσει : πρέπον γὰρ κατεφάνη δηλῶσαι τοῦτο τῇ σῇ συνέσει , ὅπως ἂν πεντήκοντα σωμάτια ἐν διφθέραις ἐγκατασκεύοις εὐανάγνωστά τε καὶ πρὸς τὴν χρῆσιν εὐπαρακόμιστα , ὑπὸ τεχνιτῶν καλλιγράφων καὶ ἀκριβῶς τὴν τέχνην ἐπισταμένων , γραφῆναι κελεύσειας : τῶν θείων δηλαδὴ γραφῶν , ὧν μάλιστα τὴν ἐπισκευὴν καὶ τὴν χρῆσιν τῷ τῆς ἐκκλησίας λόγῳ ἀναγκαίαν εἶναι γινώσκεις . Ἀπέσταλται δὲ γράμματα παρὰ τῆς ἡμετέρας ἡμερότητος πρὸς τὸν τῆς διοικήσεως καθολικὸν , ὅπως ἂν πάντα τὰ πρὸς τὴν ἐπισκευὴν αὐτῶν ἐπιτήδεια παρασχεῖν φροντίσειεν . Ἵνα γὰρ ὡς τάχιστα τὰ γραφέντα σωμάτια κατασκευασθείη , τῆς σῆς ἐπιμελείας ἔργον τοῦτο γενήσεται : καὶ γὰρ δύο δημοσίων ὀχημάτων ἐξουσίαν εἰς διακομιδὴν , ἐκ τῆς αὐθεντίας τοῦ γράμματος ἡμῶν τούτου λαβεῖν σε προσήκει . Οὕτω γὰρ ἂν μάλιστα τὰ καλῶς γραφέντα καὶ μέχρι τῶν ἡμετέρων ὄψεων ῥᾷστα διακομισθείη , ἑνὸς δηλαδὴ τοῦτο πληροῦντος τῶν ἐκ τῆς σῆς ἐκκλησίας διακόνων : ὃς ἐπειδὰν ἀφίκηται πρὸς ἡμᾶς , τῆς ἡμετέρας πειραθήσεται φιλανθρωπίας . Ὁ Θεός σε διαφυλάξοι , ἀδελφὲ ἀγαπητέ . Ἄλλη ἐπιστολὴ πρὸς Μακάριον . Νικητὴς Κωνσταντῖνος , μέγιστος , Σεβαστὸς , Μακαρίῳ Ἱεροσολύμων . Τοσαύτη τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἐστὶν ἡ χάρις , ὡς μηδεμίαν λόγων χορηγίαν τοῦ παρόντος πράγματος ἀξίαν εἶναι δοκεῖν . Τὸ γὰρ γνώρισμα τοῦ ἁγιωτάτου ἐκείνου πάθους ὑπὸ τῇ γῇ πάλαι κρυπτόμενον τοσαύταις ἐτῶν περιόδοις λαθεῖν , ἄχρις οὗ διὰ τῆς τοῦ κοινοῦ πάντων ἐχθροῦ ἀναιρέσεως , ἐλευθερωθεῖσι τοῖς ἑαυτοῦ θεράπουσιν ἀναλάμπειν ἔμελλε , πᾶσαν ἔκπληξιν ὡς ἀληθῶς ὑπερβαίνει . Εἰ γὰρ πάντες οἱ διὰ πάσης τῆς οἰκουμένης εἶναι δοκοῦντες σοφοὶ εἰς ἓν καὶ τὸ αὐτὸ συνελθόντες ἄξιόν τι τοῦ πράγματος ἐθελήσωσιν εἰπεῖν , οὐδ̓ ἂν πρὸς τὸ βραχύτατον ἁμιλληθῆναι δυνήσονται : ἐπὶ τοσούτῳ πᾶσαν ἀνθρωπίνου λογισμοῦ χωρητικὴν φύσιν ἡ τοῦ θαύματος τούτου πίστις ὑπερβαίνει , ὅσῳ τῶν ἀνθρωπίνων τὰ οὐράνια συνέστηκεν εἶναι δυνατώτερα . Διὰ τοῦτο γοῦν οὗτος ἀεὶ καὶ πρῶτος καὶ μόνος ἔστι μοὶ σκοπὸς , ἵν̓ ὥσπερ ἑαυτὴν ὁσημέραι καινοτέροις θαύμασιν , ἡ τῆς ἀληθείας πίστις ἐπιδείκνυσιν , οὕτω καὶ αἱ ψυχαὶ πάντων ἡμῶν περὶ τὸν ἅγιον νόμον σωφροσύνῃ καὶ ὁμογνώμονι προθυμίᾳ σπουδαιότεραι γίγνοιντο . Ὅπερ ἐπειδὴ πᾶσιν εἶναι νομίζω φανερὸν , ἐκεῖνο μάλιστά σε πεπεῖσθαι βούλομαι , ὡς ἄρα πάντων μοι μέλει μᾶλλον , ὅπως τὸν ἱερὸν ἐκεῖνον τόπον , ὃν Θεοῦ προστάγματι αἰσχίστης εἰδώλου προσθήκης , ὥσπερ τινος ἐπικειμένου βάρους , ἐκούφισα , ἅγιον μὲν ἐξ ἀρχῆς Θεοῦ κρίσει γεγενημένον , ἁγιώτερον δὲ ἀποφανθέντα ἀφ̓ οὗ τὴν τοῦ σωτηρίου πάθους πίστιν εἰς φῶς προήγαγεν , οἰκοδομημάτων κάλλει κοσμήσωμεν . Προσήκει τοίνυν τὴν σὴν ἀγχίνοιαν οὕτω διατάξαι τε καὶ ἑκάστου τῶν ἀναγκαίων ποιήσασθαι πρόνοιαν , ὡς οὐ μόνον βασιλικὴν τῶν πανταχοῦ βελτίονα , ἀλλὰ καὶ τὰ λοιπὰ τοιαῦτα γενέσθαι , ὡς πάντα τὰ ἐφ̓ ἑκάστης πόλεως καλλιστεύοντα ὑπὸ τοῦ κτίσματος τούτου νικᾶσθαι . Καὶ περὶ μὲν τῆς τῶν τοίχων ἐργασίας τε καὶ καλλιεργίας , Δρακιλλιανῷ τῷ ἡμετέρῳ φίλῳ διέποντι τῶν λαμπροτάτων ἐπάρχων τὰ μέρη , καὶ τῷ τῆς ἐπαρχίας ἄρχοντι , παῤ ἡμῶν ἐγκεχειρίσθαι τὴν φροντίδα γίνωσκε . Κεκέλευσται γὰρ ὑπὸ τῆς ἐμῆς εὐσεβείας , καὶ τεχνίτας καὶ ἐργάτας , καὶ πάνθ̓ ὅσα περὶ τὴν οἰκοδομὴν ἀναγκαῖα τυγχάνειν παρὰ τῆς σῆς καταμάθοιεν ἀγχινοίας , παραχρῆμα διὰ τῆς ἐκείνων προνοίας ἀποσταλῆναι . Περὶ δὲ τῶν κιόνων , ἢ τῶν μαρμάρων , ἃ δ̓ ἂν νομίσῃς εἶναι τιμιώτερά τε καὶ χρησιμώτερα , αὐτὸς συνόψεως γενομένης : πρὸς ἡμᾶς γράψαι σπούδασον : ἵν̓ ὅσων δ̓ ἂν καὶ ὁποίων χρείαν εἶναι διὰ τοῦ γράμματος ἐπιγνῶμεν , ταῦτα πανταχόθεν μετενεχθῆναι δυνηθῇ . Τὸν γὰρ τοῦ κόσμου θαυμασιώτερον τόπον κατ̓ ἀξίαν φαιδρύνεσθαι δίκαιον . Τὴν δὲ τῆς βασιλικῆς καμάραν , πότερον λακωναρίαν ἢ διά τινος ἑτέρας ἐργασίας γενέσθαι δοκεῖ , παρὰ σοῦ γνῶναι βούλομαι : εἰ γὰρ λακωναρία μέλλοι εἶναι , δυνήσεται καὶ χρυσῷ καλλωπισθῆναι . Τὸ λειπόμενον , ἵνα ἡ σὴ ὁσιότης τοῖς προειρημένοις δικασταῖς ᾗ τάχος γνωρισθῆναι ποιήσῃ , ὅσων τε καὶ ἐργατῶν καὶ τεχνιτῶν καὶ ἀναλωμάτων χρεία : καὶ πρὸς ἐμὲ εὐθέως ἀνενεγκεῖν σπούδασον , οὐ μόνον περὶ τῶν μαρμάρων τε καὶ κιόνων , ἀλλὰ καὶ περὶ τῶν λακωναριῶν , εἴγε τοῦτο κάλλιον ἐπικρίνειας . Ὁ Θεός σε διαφυλάξοι , ἀδελφὲ ἀγαπητέ . Καὶ ἄλλας δὲ ἐπιστολὰς ὁ βασιλεὺς κατὰ Ἀρείου καὶ τῶν ὁμοδόξων αὐτοῦ πανηγυρικώτερον γράψας πανταχοῦ κατὰ πόλεις προσέθηκε , διακωμῳδῶν καὶ τῷ τῆς εἰρωνείας ἤθει διαβάλλων αὐτόν . Οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ Νικομηδεῦσι κατὰ Εὐσεβίου καὶ Θεόγνιδος γράφων , καθάπτεται μὲν τῆς Εὐσεβίου κακοτροπίας , οὐ μόνον ἐπὶ τῷ Ἀρειανισμῷ , ἀλλ̓ ὅτι καὶ τῷ τυράννῳ ἤδη πρότερον εὐνοῶν τοῖς αὐτοῦ πράγμασιν ἐπεβούλευσε : παραινεῖ δὲ ἕτερον ἑλέσθαι ἐπίσκοπον ἀντ̓ αὐτοῦ . Ἀλλὰ τὰς περὶ τούτων ἐπιστολὰς , διὰ τὸ ἐν αὐταῖς μῆκος , ἐνταῦθα προσγράψαι περιττὸν εἶναι ἐνόμισα : ἔξεστι δὲ τοῖς βουλομένοις ἀναζητῆσαι καὶ ἐντυγχάνειν αὐταῖς . Καὶ περὶ τούτων τοσαῦτα εἰρήσθω .
Lemmas: Ἐπιστολή ὁ σύνοδος , περί ὅς ὁρίζω ὁ σύνοδος : καί ὡς καθαιρέω Ἄρειος , καί ὁ ὁμοφρονέω αὐτός . ὁ ἅγιος Θεός χάρις , καί μέγας Ἀλεξανδρεύς ἐκκλησία , καί ὁ κατά Αἴγυπτος , καί Λιβύη καί Πεντάπολις ἀγαπητός ἀδελφός , ὁ ἐν Νίκαια συνάγω , καί ὁ μέγας καί ἅγιος σύνοδος συγκροτέω ἐπίσκοπος ; ἐν κύριος χαίρω . ἐπεί ὁ ὁ Θεός χάρις , καί ὁ θεοφιλής βασιλεύς Κωνσταντῖνος συνάγω ἐγώ ἐκ διάφορος πόλις τε καί ἐπαρχία , μέγας καί ἅγιος σύνοδος ἐν Νίκαια συγκροτέω , ἐκ ἅπας ἀναγκαῖος φαίνω , παρά ὁ ἱερός σύνοδος καί πρός σύ ἐπιστέλλω γράμμα : ἵνα οἶδα ἔχω τίς μέν κινέω καί ἐξετάζω , τίς δέ δοκέω καί κρατύνω . Πρῶτος μέν οὖν ἐκ ἅπας ἐξετάζω ὁ κατά ὁ ἀσέβεια καί ὁ παρανομία Ἄρειος καί ὁ σύν αὐτός ἐπί παρουσία ὁ θεοφιλής βασιλεύς Κωνσταντῖνος : καί παμψηφεί δοκέω ἀναθεματίζω ὁ ἀσεβής αὐτός δόξα , καί ὁ ῥῆμα καί ὁ ὄνομα ὁ βλάσφημος , ὅς χράομαι βλασφημέω , ὁ υἱός ὁ Θεός λέγω ἐκ οὐ εἰμί , καί εἰμί ποτέ ὅτε οὐ εἰμί , καί αὐτεξουσιότης κακία καί ἀρετή δεκτικός ὁ υἱός ὁ Θεός λέγω , καί κτίσμα καί ποίημα ὀνομάζω , ἅπας οὗτος ἀναθεματίζω ὁ ἅγιος σύνοδος , οὐδέ ὅσος ἀκούω ὁ ἀσεβής δόξα ἢ ἀπόνοια , καί ὁ βλάσφημος ῥῆμα , ἀνέχω . καί ὁ μέν κατά ἐκεῖνος οἷος τέλος τυγχάνω , πάντως ἢ ἀκούω ἢ ἀκούω , ἵνα μή δοκέω ἐπεμβαίνω ἀνήρ διά οἰκεῖος ἁμαρτία ἄξιος ὁ ἐπίχειρα κομίζω . τοσοῦτος δέ ἰσχύω αὐτός ὁ ἀσέβεια , ὡς καί παραπόλλυμι Θεωνᾶς ἀπό Μαρμαρικός , καί σεξυνδυς ἀπό Πτολεμαΐς : ὁ γάρ αὐτός ἐκεῖνος τυγχάνω . ἀλλά ἐπεί ὁ ὁ Θεός χάρις ὁ μέν κακοδοξία ἐκεῖνος καί ἀσέβεια καί ὁ βλασφημία , καί ὁ πρόσωπον ὁ τολμάω διάστασις καί διαίρεσις ποιέω ὁ εἰρηνεύω ἄνωθεν λαός , ἐλευθερόω ἐγώ , λείπω δέ ὁ κατά ὁ προπέτεια Μελίτιον , καί ὁ ὑπό αὐτός χειροτονέω : καί περί οὗτος ὁ μέρος ὁ δοκέω ὁ σύνοδος , ἐμφανίζω σύ , ἀγαπητός ἀδελφός . δοκέω οὖν Μελίτιον μέν , φιλάνθρωπος κινέω ὁ συνόδου,—κατὰ γάρ ὁ ἀκριβής λόγος οὐδείς συγγνώμη ἄξιος εἰμί , — μένω ἐν ὁ πόλις ἑαυτοῦ , καί μηδείς ἐξουσία ἔχω αὐτός μήτε χειροθετέω , μήτε προχειρίζω , μήτε ἐν χώρα μήτε ἐν πόλις ἕτερος φαίνω οὗτος ὁ πρόφασις ἕνεκα : ψιλός δέ ὁ ὄνομα ὁ τιμή κτείνω . ὁ δέ ὑπό αὐτός καθίστημι , μυστικός χειροτονία βεβαιαθέντας κοινωνέω ἐπί οὗτος , ἐπί ὅστε ἔχω μέν αὐτός ὁ τιμή καί λειτουργία , δεύτερος δέ εἰμί ἐξάπαντος πᾶς ὁ ἐν ἕκαστος παροικία τε καί ἐκκλησία ἐξετάζω , ὁ ὑπό ὁ τίμιος καί συλλειτουργός ἐγώ Ἀλέξανδρος προχειρίζω : ὥστε οὗτος μηδείς ἐξουσία εἰμί ὁ ἀρέσκω αὐτός προχειρίζω , ἢ ὑποβάλλω ὄνομα , ἢ ὅλως ποιέω τίς Χωρὶς γνώμη ὁ ὁ καθολικός ἐκκλησία ἐπίσκοπος , ὁ ὑπό Ἀλέξανδρος . ὁ δέ χάρις Θεός καί εὐχή ὑμέτερος ἐν μηδείς σχίσμα εὑρίσκω , ἀλλά ἀκηλίδωτος ἐν ὁ καθολικός ἐκκλησία εἰμί , καί ἐξουσία ἔχω προχειρίζω καί ὄνομα ἐπιλέγω ὁ ἄξιος ὁ κλῆρος , καί ὅλως πᾶς ποιέω κατά νόμος καί θεσμός ὁ ἐκκλησιαστικός . εἰμί δέ τις συμβαίνω ἀναπαύω ὁ ἐν ὁ ἐκκλησία , τηνικαῦτα προσαναβαίνω εἰς ὁ τιμή ὁ τελευτάω ὁ ἄρτι προσλαμβάνω , μόνος εἰμί ἄξιος φαίνω , καί ὁ λαός αἱρέω , συνεπιψηφίζω αὐτός καί ἐπισφραγίζω ὁ ὁ Ἀλεξάνδρεια ἐπίσκοπος . οὗτος δέ ὁ μέν ἄλλος πᾶς συγχωρέω : ἐπί δέ ὁ Μελίτιον πρόσωπον οὐκέτι ὁ αὐτός δοκέω , διά ὁ ἀνέκαθεν αὐτός ἀταξία , καί διά ὁ πρόχειρον καί προπετής ὁ γνώμη , ἵνα μηδείς ἐξουσία ἢ αὐθεντία αὐτός δίδωμι , ἄνθρωπος δύναμαι πάλιν ὁ αὐτός ἀταξία ἐμποιέω . οὗτος εἰμί ὁ ἐξαίρετος καί διαφέρω Αἴγυπτος , καί ὁ ἅγιος Ἀλεξανδρεύς ἐκκλησία . εἰμί δέ τίς ἄλλος κανονίζω ἢ δογματίζω , συμπάρειμι1 ὁ κύριος καί τίμιος συλλειτουργός καί ἀδελφός ἐγώ Ἀλέξανδρος , αὐτός πάρειμι ἀκριβής ἄνοισις πρός σύ , ἅτε δή καί κύριος καί κοινωνός ὁ γίγνομαι τυγχάνω . εὐαγγελίζω δέ σύ , περί ὁ συμφωνία ὁ ἅγιος Πάσχα , ὅτι ὑμέτερος εὐχή κατορθόω καί οὗτος ὁ μέρος : ὅς τε πᾶς ὁ ἐν ὁ ἑῷος ἀδελφός , ὁ μετά ὁ Ἰουδαῖος ὁ πρότερος ποιέω , σύμφωνος Ῥωμαῖος καί ἐγώ , καί πᾶς σύ ὁ ἐκ ἀρχαῖος μετά ἐγώ φυλάσσω ὁ Πάσχα , ἐκ ὁ δεῦρο ἄγω . χαίρω οὖν ἐπί ὁ κατόρθωμα , καί ὁ ὁ εἰρήνη συμφωνία , καί ἐπί ὁ πᾶς αἵρεσις ἐκκόπτω , ἀποδείκνυμι μέν μετά μείζων τιμή καί πλείων ἀγάπη ὁ συλλειτουργός ἐγώ , σύ δέ ἐπίσκοπος Ἀλέξανδρος , ὁ εὐφραίνω ἐγώ ἐν ὁ παρουσία , καί ἐν οὗτος ὁ ἡλικία τοσοῦτος πόνος ὑφίστημι ὑπέρ ὁ εἰρήνη γίγνομαι καί παρά σύ . εὔχομαι δέ ὑπέρ ἐγώ ἅπας , ἵνα ὁ καλῶς ἔχω δόξα , οὗτος βέβαιος μένω , διά ὁ παντοκράτωρ Θεός , καί διά ὁ κύριος ἐγώ Ἰησοῦς Χριστός , σύν ἅγιος πνεῦμα : ὅς ὁ δόξα εἰς ὁ αἰών , ἀμήν . ἐν οὗτος ὁ ὁ σύνοδος ἐπιστολή φανερός καθίστημι , ὅτι οὖον μόνος Ἄρειος καί ὁ ὁμόδοξος αὐτός ἀναθεματίζω , ἀλλά καί ὁ λέγω ὁ δόξα αὐτός : καί ὅτι περί ὁ Πάσχα ὁμοφρονέω , δέχομαι ὁ αἱρεσιάρχης Μελίτιον , ὁ μέν ἄξιος ὁ ἐπισκοπή ἔχω αὐτός συγχωρέω , ὁ δέ ἐξουσία ὁ πράσσω αὐτός τις ὡς ἐπίσκοπος , περιαιρέω : διά ὅς αἴτιος νομίζω , ἄχρι νῦν χωρίζω ὁ ἐκκλησία ὁ ἐν Αἴγυπτος Μελιτιανός , ὅτι περιαιρέω ὁ σύνοδος Μελίτιον ὁ δύναμαι . ἰστέον δέ , ὅτι Ἄρειος βιβλίον συγγράφω περί ὁ ἑαυτοῦ δόξα , ὅς ἐπιγράφω Θάλεια : εἰμί δέ ὁ χαρακτήρ ὁ βιβλίον χαῦνος καί διαλύω , ὁ Σωταδίοις ᾆσμα , ἤτοι μέτρον , παραπλήσιος : ὅσπερ καί αὐτός τότε ὁ σύνοδος ἀποκηρύσσω . οὖον μόνος δέ ὁ σύνοδος ὁ γράφω περί ὁ γίγνομαι εἰρήνη φροντίζω , ἀλλά γάρ καί ὁ βασιλεύς Κωνσταντῖνος διά οἰκέω γράμμα ὁ Ἀλεξανδρεύς ἐκκλησία ὅδε ἐπιστέλλω . ὁ ἐπιστολή ὁ βασιλεύς . Κωνσταντῖνος Σεβαστὸς , ὁ καθολικός Ἀλεξανδρεύς ἐκκλησία . χαίρω ἀγαπητός ἀδελφός . τελεία παρά ὁ θεῖος πρόνοια λαμβάνω χάρις , ἵνα πᾶς πλάνης ἀπαλλάσσω , εἷς καί ὁ αὐτός ἐπιγιγνώσκω πίστις . οὐδείς λοιπός ὁ διάβολος ἔξεστι κατά ἐγώ : πᾶς εἰμί τίς δέ εἄν κακοτεχνέω ἐπιχειρέω , ἐκ βάθρον ἀναιρέω : ὁ διχόνοια , ὁ σχίσμα , ὁ θόρυβος ἐκεῖνος , καί ὁ ὁ διαφωνία , ἵνα οὕτως εἶπον , θανάσιμος φάρμακον , κατά ὁ ὁ Θεός κέλευσις , ὁ ὁ ἀλήθεια νικάω λαμπρότης . ἕνος τοιγάρ ἅπας καί ὁ ὄνομα προσκυνέω , καί εἰμί πιστεύω . ἵνα δέ οὗτος γίγνομαι , ὑπόμνησις Θεός συγκαλέω εἰς ὁ Νικαεύς πόλις ὁ πλεῖστος ὁ ἐπίσκοπος , μετά ὅς περ εἷς ἐκ σύ ἐγώ , ὁ συνθεράπων ὑμέτερος κατά ὑπερβολή εἰμί χαίρω , καί αὐτός ὁ ὁ ἀλήθεια ἐξέτασις ἀναδείκνυμι . ἐλέγχω γοῦν ἅπας , καί ἀκριβῶς ἐξετάζω , ὅσος δή ἀμφιβολία ἢ διχόνοια πρόφασις δοκέω γεννάω . καί φείδομαι ὁ θεῖος μεγαλειότης , ἡλίκος καί ὡς δεινός ὁ περί ὁ μέγας Σωτήρ , περί ὁ ἐλπίς καί ζωή ἐγώ , ἀπρεπῶς βλασφημέω τις , τἀναντία ὁ θεόπνευστος γραφεύς καί ὁ ἅγιος πίστις φθέγγομαι τε καί πιστεύω ὁμολογέω . τριακόσιοι γοῦν καί πλείων ἐπίσκοπος , ἐπί σωφροσύνη τε καί ἀγχίνοια θαυμάζω , εἷς καί ὁ αὐτός πίστις , ὅς καί ὁ ἀλήθεια καί ἀκρίβεια ὁ θεῖον νόμος φύω πίστις εἰμί , βεβαιόω , μόνος Ἄρειος φωράω ὁ διαβολικός ἐνέργεια ἡσσάομαι , καί ὁ κακός οὗτος πρῶτος μέν παρά σύ , ἔπειτα καί παρά ἕτερος ἀσεβής γνώμη διασπείρω . ἀναδέχομαι τοιγάρ , ὅς ὁ παντοκράτωρ παρέχω γνώμη : ἐπανέρχομαι ἐπί ὁ ἀγαπητός ἐγώ ἀδελφός , ὅς ἐγώ ὁ διάβολος ἀναιδής τις ὑπηρέτης χωρίζω : ἐπί ὁ κοινός σῶμα , καί ὁ γνήσιος ἐγώ μέλος , σπουδή πᾶς ἔρχομαι . οὗτος γάρ καί ὁ ἀγχίνοια , καί ὁ πίστις , καί ὁ ὁσιότης ὁ ὑμέτερος πρέπω , ἵνα ὁ πλάνης ἐλέγχω ἐκεῖνος , ὅς ὁ ἀλήθεια εἰμί ἐχθρός συνίστημι , πρός ὁ θεῖος ἐπανέρχομαι χάρις . ὅς γάρ ὁ τριακόσιοι ἀρέσκω ἐπίσκοπος , οὐδέ εἰμί ἕτερος , ἢ ὁ Θεός γνώμη , μάλα γε ὅπου ὁ ἅγιος πνεῦμα τοιοῦτος καί τηλικόσδε ἀνήρ ὁ διάνοια ἔγκειμαι ὁ θεῖος βούλησις ἐκφωτίζω . Διὸ μηδείς ἀμφιβάλλω , μηδείς ὑπερτίθημι : ἀλλά προθύμως πᾶς εἰς ὁ ἀληθής ὁδός ἐπάνειμι : ἵνα ἐπειδάν ὅσος οὐδέπω πρός σύ ἀφικνέομαι , ὁ ὀφείλω ὁ παντέφορος Θεός μετά σύ ὁμολογέω χάρις , ὅτι ὁ εἰλικρινής πίστις ἐπιδείκνυμι , ὁ εὐκταῖος σύ ἀγάπη ἀποδίδωμι . ὁ θεός σύ διαφυλάσσω , ἀγαπητός ἀδελφός . ὁ μέν δή βασιλεύς τοιοῦτος γράφω ὁ Ἀλεξανδρεύς δῆμος , μηνύω ὅτι οὐ ἁπλόος , οὐδέ ὡς τυγχάνω , γίγνομαι ὁ ὅρος ὁ πίστις : ἀλλά ὅτι μετά πολύς συζήτησις καί δοκιμασία αὐτός ὑπαγορεύω : καί οὐ ὅτι τις μέν λέγω , τις δέ ἀποσιγάω , ἀλλά ὅτι ὅσος πρός σύστασις ὁ δόγμα λέγω ἁρμόζω , πᾶς κινέω : καί ὅτι οὐ ἁπλόος ὁρίζω , ἀλλά ἀκριβῶς ἐξετάζω πρότερος : ὥστε πᾶς ὅσος ἢ ἀμφιβολία , ἢ διχόνοια πρόφασις δοκέω γεννάω , οὗτος ἐκποδών γίγνομαι . ὁ κεφάλαιος δέ , γνώμη Θεός ὁ πᾶς ὁ ἐκεῖ συνέρχομαι γνώμη καλέω , καί πνεῦμα ἅγιος ὁ τοσοῦτος καί τηλικόσδε ἐπίσκοπος ὁ ὁμοφωνία γίγνομαι οὐ ἀπιστέω . Σαβῖνος δέ , ὁ ὁ Μακεδόνιος αἵρεσις προίστημι , οὗτος μέν ἑκών οὖον προσέχω : ἀλλά ἰδιώτης , καί μή ἔχω γνῶσις , ὁ ἐκεῖ συνέρχομαι φημί , κινδυνεύω καί αὐτός ὁ Καισαρεύς Εὐσέβιος ἐπί ἀγνωσία διαβάλλω : καί οὐ ἐνθυμέομαι ὡς , εἰμί καί ἰδιώτης εἰμί ὁ ὁ σύνοδος , καταλάμπω δέ ὑπό ὁ Θεός , καί ὁ χάρις ὁ ἅγιος πνεῦμα , οὐδαμῶς ἀστοχέω ὁ ἀλήθεια δύναμαι . ἐπακούω γοῦν , οἶος καί διά ἕτερος ἐπιστολή ὁ βασιλεύς , κατά τε Ἄρειος καί ὁ ὁμόδοξος αὐτός νομοθετέω , ὁ πανταχοῦ ἐπίσκοπος τε καί λαός διεπέμψἁ??ʼο . ἄλλη ἐπιστολή Κωνσταντῖνος . Νικητής Κωνσταντῖνος , μέγας , Σεβαστὸς , ἐπίσκοπος καί λαός . ὁ πονηρός καί ἀσεβής μιμέομαι Ἄρειος , δίκαιος εἰμί ὁ αὐτός ἐκεῖνος ὑπέχω ἀτιμία . ὥσπερ τοίνυν Πορφύριος ὁ ὁ θεοσέβεια ἐχθρός , σύνταγμα παράνομος κατά ὁ θρησκεία συνίστημι , ἄξιος εὑρίσκω μισθός , καί τοιοῦτος ὥστε ἐπονείδιστος μέν αὐτός πρός ὁ ἑξῆς γίγνομαι χρόνος καί πλεῖστος ἀναπίμπλημι κακοδοξία , ἀφανίζω δέ ὁ ἀσεβής αὐτός σύγγραμμα : οὗτος καί νῦν δοκέω ἄρειος τε καί ὁ Ἄρειος ὁμογνώμων Πορφυριανοὺς μέν καλέω , ἵνα ὅς ὁ τρόπος μιμέομαι , οὗτος ἔχω καί ὁ προσηγορία . πρός δέ οὗτος , καί εἰμί τίς σύγγραμμα ὑπό Ἄρειος συντάσσω εὑρίσκω , οὗτος πῦρ παραδίδωμι : ἵνα μή μόνος ὁ φαῦλος αὐτός ὁ διδασκαλία ἀφανίζω , ἀλλά μηδέ ὑπόμνημα αὐτός ὅλως ὑπολείπω . ἐκεῖνος μέντοι προαγορεύω , ὡς εἰμί τις σύγγραμμα ὑπό Ἄρειος συντάσσω φωράω κρύπτω , καί μή εὐθύς προσφέρω πῦρ καταναλίσκω , οὗτος θάνατος εἰμί ὁ ζημία : παραχρῆμα γάρ ἁλίσκομαι ἐπί οὗτος , κεφαλικός ὑφίστημι τιμωρία . ὁ θεός σύ διαφυλάσσω . ἄλλη ἐπιστολή . Κωνσταντῖνος Σεβαστὸς ὁ ἐκκλησία . πείρω λαμβάνω ἐκ ὁ ὁ κοινός εὐπραξία , ὅσος ὁ θεῖος δύναμις φύω χάρις , οὗτος πρό πᾶς κρίνω εἰμί ἐγώ προσήκω σκοπός , ὅπως παρά ὁ μακάριος ὁ καθολικός ἐκκλησία πλῆθος πίστις εἷς , καί εἰλικρινής ἀγάπη , ὁμογνώμων τε περί ὁ παγκρατής θεός εὐσέβεια τηρέω . ἀλλά ἐπεί οὗτος ἑτέρως οὐ οἷος τε εἰμί ἀκλινής καί βέβαιος τάξις λαμβάνω , εἰμί μή εἰς αὐτός πᾶς ὁμοῦ , ἢ ὁ γοῦν πλείων ἐπίσκοπος συνέρχομαι , ἕκαστος ὁ προσήκω ὁ ἅγιος θρησκεία διάκρισις γίγνομαι : οὗτος ἕνεκα πλεῖστος ὅσος συναθροίζω , καί αὐτός δέ καθάπερ εἷς ἐκ σύ τυγχάνω συμπαρών,—οὐ γάρ ἀρνέομαι εἄν ἐπί ὅς μάλιστα χαίρω , συνθεράπων ὑμέτερος πεφυκέναι,—ἄχρι τοσοῦτος ἅπας ὁ προσήκω τυγχάνω ἐξέτασις , ἄχρι ὅς ὁ ὁ πᾶς ἔφορος ἀρέσκω γνώμη πρός ὁ ὁ ἑνότης συμφωνία εἰς φάος προάγω : ὡς μηδείς ἔτι πρός διχόνοια ἢ πίστις ἀμφισβήτησις ὑπολείπω . ἔνθα καί περί ὁ ὁ Πάσχα ἅγιος ἡμέρα γίγνομαι ζήτησις , δοκέω κοινός γνώμη καλῶς ἔχω , ἐπί εἷς ἡμέρα πᾶς ὁ ἁπανταχοῦ ἐπιτελέω . τις γάρ ἐγώ καλός , τίς δέ σεμνός ὑπάρχω δύναμαι , ὁ ὁ ἑορτή οὗτος , παρά ὅς ὁ ὁ ἀθανασία λαμβάνω ἐλπίς , εἷς τάξις καί φανερός λόγος , παρά πᾶς ἀδιάπτωτος φυλάσσω ; καί πρῶτος μέν , ἀνάξιος δοκέω εἰμί ὁ ἅγιος ἐκεῖνος ἑορτή ὁ ὁ Ἰουδαῖος ἕπομαι συνήθεια πληρόω : ἕ ὁ ἑαυτοῦ χείρ ἀθέμιστος πλημμέλημα χραίνω , εἰκότως ὁ ψυχή ὁ μιαρός τυφλώττω : ἔξεστι γάρ ὁ ἐκεῖνος ἔθος ἀποβάλλω , ἀληθής τάξις , ὅς ἐκ πρῶτος ὁ πάθος ἡμέρα μέχρι ὁ πάρειμι φυλάσσω , καί ἐπί ὁ μέλλω αἰών ὁ ὁ ἐπιτήρησις οὗτος συμπλήρωσις ἐγγίγνομαι . μηδείς τοίνυν ἵστημι σύ κοινός μετά ὁ ἐχθρός ὁ Ἰουδαῖος ὄχλος . λαμβάνω παρά ὁ Σωτήρ ἕτερος ὁδός : πρόκειμαι γάρ δρόμος ὁ ἱερός ἐγώ θρησκεία καί νόμιμος καί πρέπω : οὗτος σύμφωνος ἀντιλαμβάνω , ὁ αἰσχρός ἐκεῖνος ἑαυτοῦ συνείδησις ἀποσπάω , ἀδελφός τίμιος . εἰμί γάρ ὡς ἀληθής ἄτοπος ἐκεῖνος αὐχέω , ὡς ἄρα παρεκτός ὁ αὐτός διδασκαλία οὗτος φυλάσσω οὐ εἰμί ἱκανός . τις δέ φρονέω ἐκεῖνος ὀρθός δύναμαι , ἕ μετά ὁ Κυριοκτονίαν ἐκεῖνος ἐξίστημι ὁ φρήν , ἄγω οὖον λογισμός τις , ἀλλά ὁρμή ἀκατάσχετος , ὅποι εἄν αὐτός ὁ ἔμφυτος αὐτός ἄγω μανία ; ἐκεῖθεν τοίνυν κἄν οὗτος ὁ μέρος ὁ ἀλήθεια οὐ ὁράω , ὡς ἀεί κατά πλεῖστος αὐτός πλανάω , ἀντί ὁ προσήκω ἐπανόρθωσις , ἐν ὁ αὐτός ἔτος δύο ὁ Πάσχα ἐπιτελέω . τίς οὖν χάρις οὗτος ἕπω , ἕ δεινός πλάνη νοσέω ὁμολογέω ; δεύτερος γε ὁ Πάσχα ἐν εἷς ἐνιαυτός οὐ ἄν ποτός ποιέω ἀνέχω . ἀλλά εἰμί καί οὗτος μή πρόκειμαι , ὁ ὑμέτερος ἀγχίνοια χρή καί διά σπουδή καί διά εὐχή ἔχω πάντοτε , ἐν μηδείς ὁμοιότης ὁ καθαρός ὁ ἡμέτερος Ψυχή κοινωνέω , ἢ δοκέω , ἄνθρωπος ἔθος πάγκακος . πρός οὗτος , κᾀκεῖνος πάρειμι συνοράω , ὡς ἐν τηλικόσδε πρᾶγμα καί τοιοῦτος θρησκεία ἑορτή διαφωνία ὑπάρχω , εἰμί ἄθεος : εἷς γάρ ἐγώ ὁ ὁ ἡμέτερος ἐλευθερία ἡμέρα , τουτέστι ὁ ὁ ἅγιος πάθος , ὁ ἡμέτερος παραδίδωμι Σωτήρ , εἷς εἰμί ὁ καθολικός αὐτός ἐκκλησία βούλομαι : ὅς εἰμί καί ταμάλιστα εἰς πολύς τε καί διάφορος τόπος ὁ μέρος διαιρέω , ἀλλά ὅμως εἷς πνεῦμα , τουτέστι ὁ θεῖον βούλημα , θάλπω . λογίζομαι δέ ὁ ὁ ὑμέτερος ὁσιότης ἀγχίνοια , ὅπως εἰμί δεινός τε καί ἀπρεπής , κατά ὁ αὐτός ἡμέρα ἕτερος μέν ὁ νηστεία σχολάζω , ἕτερος δέ συμπόσιον τελέω : καί μετά ὁ ὁ Πάσχα ἡμέρα , ἄλλος μέν ἐν ἑορτή καί ἄνεσις ἐξετάζω , ἄλλος δέ ὁ ὁρίζω ἐκδίδωμι νηστεία . Ζεύς οὗτος γοῦν ὁ προσήκω ἐπανόρθωσις τυγχάνω , καί πρός εἷς διατύπωσις ἄγω οὗτος , ὁ θεῖος πρόνοια βούλομαι , ὡς ἔγωγε ἅπας ἡγέομαι συνοράω . ὅθεν ἐπεί οὗτος οὕτως ἐπανορθόω προσήκω , ὡς μηδείς μετά ὁ πατροκτόνος τε καί κυριοκτόνος ἐκεῖνος εἰμί κοινός : εἰμί τε τάξις εὐπρεπής , ὅς ἅπας ὁ δυτικός τε καί μεσημβρινός καί ἀρκτῷος ὁ οἰκέω μέρος παραφυλάσσω ὁ ἐκκλησία , καί τις ὁ κατά ὁ ἑῷος τόπος : ὅς ἕνεκα ἐπί ὁ πάρειμι καλῶς ἔχω ἅπας ἡγέομαι , καί αὐτός δέ ὁ ὑμέτερος ἀγχίνοια ἀρέσκω ὑπισχνέομαι : ἵνα ὅσπερ εἄν κατά ὁ Ῥωμαῖος πόλις , Ἰταλία τε καί Ἀφρική , ἅπας Αἴγυπτος , Ἱσπανία , Γαλλία , Βρεττανία , Λιβύη , ὅλος Ἑλλάς , Ἀσιανός τε διοίκησις καί ποντικός καί Κιλικία , εἷς καί σύμφωνος φυλάσσω γνώμη , ἄσμενος οὗτος καί ὁ ὑμέτερος προσδέχομαι σύνεσις : λογίζομαι ὡς οὖον μόνος πλείων εἰμί ὁ ὁ κατά ὁ προερέω τόπος ἐκκλησία ἀριθμός , ἀλλά καί ὡς οὗτος μάλιστα κοινός πᾶς ὅσιος εἰμί βούλομαι , ὅσπερ καί ὁ ἀκριβής ἀπαιτέω δοκέω λόγος , καί οὐδείς μετά ὁ Ἰουδαῖος ἐπιορκία ἔχω κοινωνία . ἵνα δέ ὁ κεφαλαιώδης σύντομος εἶπον , κοινός πᾶς ἀρέσκω κρίσις , ὁ ἅγιος ὁ Πάσχα ἑορτή εἷς καί ὁ αὐτός ἡμέρα συντελέω . οὐδέ γάρ πρέπω ἐν τοιοῦτος ἁγιότης εἰμί τις διαφορά : καί καλός ἕπω ὁ γνώμη οὗτος , ἐν ὅς οὐδείς εἰμί ἀλλότριος πλάνης καί ἁμάρτημα ἐπιμειξία . οὗτος οὖν οὗτος στοιχέω , ἄσμενος δέχομαι ὁ οὐράνιος καί θεῖος ὡς ἀληθής ἐντολή : πᾶς γάρ ὅς τίς δέ εἄν ἐν ὁ ἅγιος ὁ ἐπίσκοπος συνέδριον πράσσω , οὗτος πρός ὁ θεῖος βούλησις ἔχω ὁ ἀναφορά . Διὸ πᾶς ὁ ἀγαπητός ἐγώ ἀδελφός ἐμφανίζω ὁ προγράφω , ἤδη καί ὁ προερέω λόγος , καί ὁ παρατήρησις ὁ ἅγιος ἡμέρα ὑποδέχομαι τε καί διατάσσω ὀφείλω : ἵνα ἐπειδάν πρός ὁ πάλαι ἐγώ ποθέω ὁ ὑμέτερος διάθεσις ὄψις ἀφικνέομαι , ἐν εἷς καί ὁ αὐτός ἡμέρα , ὁ ἅγιος μετά σύ ἑορτή ἐπιτελέω δύναμαι : καί πᾶς ἕνεκα μετά σύ εὐδοκέω , σύνορος ὁ διαβολικός ὠμότης ὑπό ὁ θεῖος δύναμις διά ὁ ἡμέτερος πρᾶξις ἀναλέγω , ἀκμάζω πανταχοῦ ὁ ὑμέτερος πίστις καί εἰρήνη καί ὁμόνοια . ὁ θεός σύ διαφυλάσσω , ἀδελφός ἀγαπητός . ἄλλη ἐπιστολή πρός Εὐσέβιος . Νικητής Κωνσταντῖνος , μέγας , Σεβαστὸς , Εὐσέβιος . Ἕως ὁ πάρειμι χρόνος , ὁ ἀνόσιος βούλησις καί τυραννίς ὁ ὑπηρέτης ὁ Σωτήρ Θεός διώκω , πιστεύω καί ἀκριβῶς ἐμαυτοῦ πείθω , πᾶς ὁ ἐκκλησία ὁ ἔργον ἢ ὑπό ἀμέλεια διαφθείρω ἢ φόβος ὁ ἐπίκειμαι ἐνέργεια μικρός ὁ ἄξιος γίγνομαι , ἀδελφός προσφιλής . νυνί δέ ὁ ἐλευθερία ἀποδίδωμι , καί ὁ δράκων ἐκεῖνος Λικίννιος ὁ διώκτης ἀπό ὁ ὁ κοινός διοίκησις Θεός ὁ μέγας πρόνοια ἡμέτερος δέ ὑπηρεσία διώκω , ἡγέομαι καί πᾶς φανερός γίγνομαι ὁ θεῖος δύναμις , καί ὁ ἢ φόβος ἢ ἀπιστία ἢ ἁμάρτημα τις περιπίπτω , ἐπιγιγνώσκω δέ ὁ εἰμί εἰμί θεός , ἥκω ἐπί ὁ ἀληθής καί ὀρθός ὁ βίος κατάστασις . ὅσος τοίνυν ἢ αὐτός προΐστημι ἐκκλησία , ἢ ἄλλος ὁ κατά τόπος προΐστημι ἐπίσκοπος πρέσβυς τε ἢ διάκονος οἶδα , ὑπομιμνῄσκω σπουδάζω περί ὁ ἔργον ὁ ἐκκλησία , ἢ ἐπανορθόω ὁ εἰμί , ἢ εἰς μείζων αὐξάνω , ἢ ἔνθα εἄν ὁ χρεία ἀπαιτέω , καινός ποιέω . αἰτέω δέ καί αὐτός , καί διά σύ ὁ λοιπός ὁ ἀναγκαῖος , παρά τε ὁ ἡγεμονεύω καί ὁ επαρχικός τάξις : οὗτος γάρ ἐπιστέλλω , πᾶς σπουδή ἐξυπηρετέω ὁ ὑπό ὁ σός ὁσιότης λέγω . ὁ θεός διαφυλάσσω σύ , ἀγαπητός ἀδελφός . οὗτος μέν οὖν περί ὁ ὁ ἐκκλησία οἰκοδομεύς πρός ὁ κατά ἕκαστος ἐναρχία ἐπίσκοπος ἐπιστέλλω . ὁποῖος δέ καί περί ὁ ὁ ἱερός βιβλίον κατασκευή πρός Εὐσέβιος γράφω ὁ Παλαιστῖνος , ἐκ αὐτός ὁ γράμμα καταμανθάνω εὐπετής . Νικητής Κωνσταντῖνος , μέγας , Σεβαστὸς , Εὐσέβιος Καισάρεια . κατά ὁ ἐπώνυμος ἐγώ πόλις , ὁ ὁ Σωτήρ Θεός συναίρω πρόνοια , μέγας πλῆθος ἄνθρωπος ὁ ἅγιος ἐκκλησία ἀνατίθημι ἑαυτοῦ ὡς πᾶς ἐκεῖσε πολύς λαμβάνω αὔξησις . σφόδρα τοίνυν ἄξιος καταφαίνω , καί ἐκκλησία ἐν αὐτός κατασκευάζω πλείων : τοιγάρ δέχομαι πρόθυμος ὁ δόξα ὁ ἡμέτερος προαίρεσις : πρέπω γάρ καταφαίνω δηλόω οὗτος ὁ σός σύνεσις , ὅπως εἄν πεντήκοντα σωμάτιον ἐν διφθέρα ἐγκατασκευάζω ευανάγνωστα τε καί πρός ὁ χρῆσις εὐπαρακόμιστος , ὑπό τεχνίτης καλλιγράφος καί ἀκριβῶς ὁ τέχνη ἐφίστημι , γράφω κελεύω : ὁ θεῖον δηλαδή γραφεύς , ὅς μάλιστα ὁ ἐπισκευή καί ὁ χρῆσις ὁ ὁ ἐκκλησία λόγος ἀναγκαῖος εἰμί γιγνώσκω . ἀποστέλλω δέ γράμμα παρά ὁ ἡμέτερος ἡμερότης πρός ὁ ὁ διοίκησις καθολικός , ὅπως εἄν πᾶς ὁ πρός ὁ ἐπισκευή αὐτός ἐπιτήδειος παρέχω φροντίζω . ἵνα γάρ ὡς ταχύς ὁ γράφω σωμάτιον κατασκευάζω , ὁ σός ἐπιμέλεια ἔργον οὗτος γίγνομαι : καί γάρ δύο δημόσιος ὄχημα ἐξουσία εἰς διακομιδή , ἐκ ὁ αὐθεντία ὁ γράμμα ἐγώ οὗτος λαμβάνω σύ προσήκω . οὕτως γάρ εἄν μάλιστα ὁ καλῶς γράφω καί μέχρι ὁ ἡμέτερος ὄψις ῥᾳδίως διακομίζω , εἷς δηλαδή οὗτος πληρόω ὁ ἐκ ὁ σός ἐκκλησία διάκονος : ὅς ἐπειδάν ἀφικνέομαι πρός ἐγώ , ὁ ἡμέτερος πειράω φιλανθρωπία . ὁ Θεός σύ διαφυλάσσω , ἀδελφός ἀγαπητός . ἄλλη ἐπιστολή πρός Μακάριος . Νικητής Κωνσταντῖνος , μέγας , Σεβαστὸς , Μακάριος Ἱερουσαλήμ . τοσοῦτος ὁ Σωτήρ ἐγώ εἰμί ὁ χάρις , ὡς μηδείς λόγος χορηγία ὁ πάρειμι πρᾶγμα ἄξιος εἰμί δοκέω . ὁ γάρ γνώρισμα ὁ ἅγιος ἐκεῖνος πάθος ὑπό ὁ γῆ πάλαι κρύπτω τοσοῦτος ἔτος περίοδος λανθάνω , ἄχρι ὅς διά ὁ ὁ κοινός πᾶς ἐχθρός ἀναίρεσις , ἐλευθερόω ὁ ἑαυτοῦ θεράπων ἀναλάμπω μέλλω , πᾶς ἔκπληξις ὡς ἀληθής ὑπερβαίνω . εἰμί γάρ πᾶς ὁ διά πᾶς ὁ οἰκέω εἰμί δοκέω σοφός εἰς εἷς καί ὁ αὐτός συνέρχομαι ἄξιος τίς ὁ πρᾶγμα ἐθέλω εἶπον , οὐδέ εἄν πρός ὁ βραχύς ἁμιλλάομαι δύναμαι : ἐπί τοσοῦτος πᾶς ἀνθρώπινος λογισμός χωρητικός φύσις ὁ ὁ θαῦμα οὗτος πίστις ὑπερβαίνω , ὅσος ὁ ἀνθρώπινος ὁ οὐράνιος συνίστημι εἰμί δυνατός . Ζεύς οὗτος γοῦν οὗτος ἀεί καί πρῶτος καί μόνος εἰμί ἐγώ σκοπός , ἵνα ὥσπερ ἑαυτοῦ ὁσημέραι καινός θαῦμα , ὁ ὁ ἀλήθεια πίστις ἐπιδείκνυμι , οὗτος καί ὁ ψυχή πᾶς ἐγώ περί ὁ ἅγιος νόμος σωφροσύνη καί ὁμογνώμων προθυμία σπουδαῖος γίγνομαι . ὅπερ ἐπεί πᾶς εἰμί νομίζω φανερός , ἐκεῖνος μάλα σύ πείθω βούλομαι , ὡς ἄρα πᾶς ἐγώ μέλος μᾶλλον , ὅπως ὁ ἱερόν ἐκεῖνος τόπος , ὅς Θεός πρόσταγμα αἰσχρός εἴδωλον προσθήκη , ὥσπερ τις ἐπίκειμαι βάρος , κουφίζω , ἅγιος μέν ἐκ ἀρχή Θεός κρίσις γίγνομαι , ἅγιος δέ ἀποφαίνω ἀπό ὅς ὁ ὁ σωτήριος πάθος πίστις εἰς φάος προάγω , οἰκοδόμημα κάλλος κοσμέω . προσήκω τοίνυν ὁ σός ἀγχίνοια οὗτος διατάσσω τε καί ἕκαστος ὁ ἀναγκαῖος ποιέω πρόνοια , ὡς οὖον μόνος βασιλικός ὁ πανταχοῦ ἀγαθός , ἀλλά καί ὁ λοιπάς τοιοῦτος γίγνομαι , ὡς πᾶς ὁ ἐπί ἕκαστος πόλις καλλιστεύω ὑπό ὁ κτίσμα οὗτος νικάω . καί περί μέν ὁ ὁ τοῖχος ἐργασία τε καί καλλιεργία , Δρακιλλιανός ὁ ἡμέτερος φίλος διέπω ὁ λαμπρός ἔπαρχος ὁ μέρος , καί ὁ ὁ ἐπαρχία ἄρχω , παρά ἐγώ ἐγχειρίζω ὁ φροντίς γιγνώσκω . κελεύω γάρ ὑπό ὁ ἐμός εὐσέβεια , καί τεχνίτης καί ἐργάτης , καί πᾶς ὅσος περί ὁ οἰκοδομή ἀναγκαῖος τυγχάνω παρά ὁ σός καταμανθάνω ἀγχίνοια , παραχρῆμα διά ὁ ἐκεῖνος πρόνοια ἀποστέλλω . περι δέ ὁ κίων , ἢ ὁ μάρμαρος , ὁ δέ εἄν νομίζω εἰμί τίμιος τε καί χρήσιμος , αὐτός σύνοψις γίγνομαι : πρός ἐγώ γράφω σπουδάζω : ἵνα ὅσος δέ εἄν καί ὁποῖος χρεία εἰμί διά ὁ γράμμα ἐπιγιγνώσκω , οὗτος πανταχόθεν μεταφέρω δύναμαι . ὁ γάρ ὁ κόσμος θαυμάσιος τόπος κατά ἄξιος φαιδρύνω Δίκαιος . ὁ δέ ὁ βασιλικός καμάρα , πότερος λακωνάριος ἢ διά τις ἕτερος ἐργασία γίγνομαι δοκέω , παρά σύ γιγνώσκω βούλομαι : εἰμί γάρ λακωνάριος μέλλω εἰμί , δύναμαι καί χρυσός καλλωπίζω . ὁ λείπω , ἵνα ὁ σός ὁσιότης ὁ προερέω δικαστής ὅς τάχος γνωρίζω ποιέω , ὅσος τε καί ἐργάτης καί τεχνίτης καί ἀνάλωμα χρεία : καί πρός ἐγώ εὐθύς ἀναφέρω σπουδάζω , οὖον μόνος περί ὁ μάρμαρος τε καί κίων , ἀλλά καί περί ὁ λακωνάριος , εἰ οὗτος καλός ἐπικρίνω . ὁ Θεός σύ διαφυλάσσω , ἀδελφός ἀγαπητός . καί ἄλλος δέ ἐπιστολή ὁ βασιλεύς κατά Ἄρειος καί ὁ ὁμόδοξος αὐτός πανηγυρικός γράφω πανταχοῦ κατά πόλις προστίθημι , διακωμῳδέω καί ὁ ὁ εἰρωνεία ἠθέω διαβάλλω αὐτός . οὖον μήv ἀλλά καί Νικομηδεύς κατά Εὐσέβιος καί Θέογνις γράφω , καθάπτω μέν ὁ Εὐσέβιος κακοτροπία , οὖον μόνος ἐπί ὁ Ἀρειανισμός , ἀλλά ὅτι καί ὁ τύραννος ἤδη πρότερος εὐνοέω ὁ αὐτός πρᾶγμα ἐπιβουλεύω : παραινέω δέ ἕτερος αἱρέω ἐπίσκοπος ἀντί αὐτός . ἀλλά ὁ περί οὗτος ἐπιστολή , διά ὁ ἐν αὐτός μῆκος , ἐνταῦθα προσγράφω περισσός εἰμί νομίζω : ἔξεστι δέ ὁ βούλομαι ἀναζητέω καί ἐντυγχάνω αὐτός . καί περί οὗτος τοσοῦτος εἴρω .