socrates-scholasticus.historia-ecclesiastica-2 3.21
Περὶ τῆς εἰς Περσίδα τοῦ βασιλέως ἀφίξεως , καὶ περὶ τῆς ἀναιρέσεως αὐτοῦ . Ὁ δὲ βασιλεὺς εἰς τὴν τῶν Περσῶν ἐνέβαλεν μικρὸν πρὸ τοῦ ἔαρος , πυθόμενος ἀσθενέστατα καὶ ἀνανδρότατα εἶναι χειμῶνος τὰ ἔθνη Περσῶν . Κρυμὸν γὰρ μὴ φέροντες , ἀπόμαχοι μένουσι κατὰ τόνδε τὸν χρόνον : ἀλλ̓ οὐδὲ χεῖρα , τὸ τοῦ λόγου , βάλλοι ἂν τότε ἔξω τοῦ φάρους Μῆδος ἀνήρ . Ῥωμαίους δ̓ εἰδὼς καὶ χειμῶνος ἀγωνίζεσθαι δυναμένους , ἐπαφῆκε τῇ χώρᾳ τὸν στρατόν . Πολλὰς οὖν χώρας καὶ κώμας καὶ φρούρια πορθήσαντες ἤδη καὶ τὰς πόλεις ἐλάμβανον . Περιστοιχίσας δὲ Κτησιφῶντα τὴν μεγάλην πόλιν , τοσοῦτον ἐπολιόρκει τὸν βασιλέα , ὥστε ἐκεῖνον πρεσβείαις χρήσασθαι συχναῖς , ἱκετεύειν τε ζημιωθῆναι μέρος τι τῆς αὐτοῦ πατρίδος , εἰ καταλύσας τὸν πόλεμον ἀποχωρήσῃ . Ὁ δὲ οὐκ ἔπαθε τὴν ψυχὴν , οὐδὲ τοὺς ἱκετεύοντας ἠλέησεν : ἀλλ̓ οὐδὲ τὸ τοῦ λόγου κατὰ νοῦν ἔλαβεν , ὡς ἄρα νικᾶν μὲν καλὸν , ὑπερνικᾶν δὲ ἐπίφθονον . Πεπιστευκὼς δὲ μαντείαις τισιν ἃς αὐτῷ συμπαρὼν ὁ φιλόσοφος Μάξιμος ὑπετίθετο , καὶ ὀνειροπολήσας τὴν Ἀλεξάνδρου τοῦ Μακεδόνος δόξαν λαβεῖν , ἢ καὶ μᾶλλον ὑπερβαίνειν , τὰς ἱκεσίας Περσῶν ἀπεκρούσατο . Καὶ ἐνόμιζε κατὰ τὴν Πυθαγόρου καὶ Πλάτωνος δόξαν ἐκ μετενσωματώσεως τὴν Ἀλεξάνδρου ἔχειν ψυχὴν , μᾶλλον δὲ αὐτὸς εἶναι Ἀλέξανδρος ἐν ἑτέρῳ σώματι . Αὕτη ἡ οἴησις αὐτὸν ἐξηπάτησε , καὶ παρεσκεύασε τότε τὴν ἱκεσίαν τοῦ Πέρσου μὴ παραδέξασθαι . Διόπερ ἐκεῖνος γνοὺς ἀνήνυτα αὐτῷ τὰ τῆς πρεσβείας γενόμενα , εἰς ἀνάγκην καθίσταται : καὶ τῇ ἐχομένῃ μετὰ τὴν πρεσβείαν ἡμέρᾳ πᾶσαν ἣν εἶχε δύναμιν ἀντιτάττει τῷ Ῥωμαίῳ στρατῷ . Διεμέμφοντο μὲν οὖν τὸν βασιλέα Ῥωμαῖοι , διότι μὴ ἐπικερδῶς ὑφῆκε τῆς μάχης : ὅμως δὲ τοῖς παροῦσιν ἀντεπράττοντο : καὶ αὖθις τοὺς πολεμίους τρέπουσιν εἰς φυγήν . Ὁ δὲ βασιλεὺς παρῆν ἱππότης μὲν , καὶ ἐπερρώννυε τὸν στρατὸν , ἄοπλος δὲ , τῇ τῆς εὐτυχίας ἐλπίδι μόνῃ θαρρῶν . Ἐξ ἀφανοῦς δὲ ἀκόντιον φέρεται κατ̓ αὐτοῦ , καὶ διὰ βραχίονος διαδραμὸν εἰς τὴν πλευρὰν εἰσέδυ . Ἐκ ταύτης δὲ τῆς πληγῆς τὸν βίον κατέστρεψεν , ἀδήλου γενομένου τοῦ ἀνελόντος αὐτόν : οἱ μὲν γὰρ ὑπό τινος Πέρσου αὐτομόλου βληθῆναι φασίν : οἱ δὲ ὑπὸ οἰκείου στρατιώτου , ὡς ὁ πολὺς λόγος κρατεῖ . Κάλλιστος δὲ , ὁ ἐν τοῖς οἰκεῖοις τοῦ βασιλέως στρατευόμενος , ἱστορήσας τὰ κατ̓ αὐτὸν ἐν ἡρωϊκῷ μέτρῳ , τὸν τότε πόλεμον διηγούμενος , ὑπὸ δαίμονος βληθέντα τελευτῆσαι φησίν . Ὅπερ τυχὸν μὲν ὡς ποιητὴς ἔπλασε , τυχὸν δὲ καὶ οὕτως ἔχει : πολλοὺς γὰρ ἐριννύες μετῆλθον . Ἢ ὅπως δ̓ ἂν ἔχοι τὰ κατ̓ αὐτὸν , ἀλλ̓ οὖν ἐκεῖνά γε οὐκ ἐλάνθανεν , ὡς ἦν ὁ ἀνὴρ διὰ προθυμίαν οὐκ ἀσφαλὴς , δἰ εὐπαιδευσίαν κενόδοξος , δἰ ἐπιείκειαν πεπλασμένην εὐκαταφρόνητος . Ἰουλιανὸς μὲν οὖν ἐν τῇ τετάρτῃ ἑαυτοῦ ὑπατείᾳ , ἣν ἅμα Σαλουστίῳ ἐδεδώκει , περὶ τὴν ἕκτην καὶ εἰκάδα τοῦ Ἰουνίου μηνὸς , ἐν τῇ Περσῶν χώρᾳ , ὡς ἔφην , τὸν βίον κατέλυσεν . Τοῦτο δὲ ἔτος ἦν τρίτον τῆς βασιλείας αὐτοῦ , ἕβδομον δὲ ἀφ̓ οὗ Καῖσαρ ἀπὸ Κωνσταντίου προεβλήθη , τριακοστὸν δὲ καὶ πρῶτον ἦν τῆς ζωῆς αὐτοῦ .
Lemmas: περι ὁ εἰς Περσίς ὁ βασιλεύς ἄφιξις , καί περί ὁ ἀναίρεσις αὐτός . ὁ δέ βασιλεύς εἰς ὁ ὁ Πέρσης ἐμβάλλω μικρός πρό ὁ ἔαρ , πυνθάνομαι ἀσθενής καί ἄνανδρος εἰμί χειμών ὁ ἔθνος Πέρσης . κρυμός γάρ μή φέρω , ἀπόμαχος μένω κατά ὅδε ὁ χρόνος : ἀλλά οὐδέ χείρ , ὁ ὁ λόγος , βάλλω εἄν τότε ἔξω ὁ φᾶρος Μῆδος ἀνήρ . Ῥωμαῖος δέ εἰδοί καί χειμών ἀγωνίζομαι δύναμαι , ἐπαφίημι ὁ χώρα ὁ στρατός . Πολύς οὖν χώρα καί κώμη καί φρούριον πορθέω ἤδη καί ὁ πόλις λαμβάνω . Περιστοιχίζω δέ Κτησιφῶν ὁ μέγας πόλις , τοσοῦτος πολιορκέω ὁ βασιλεύς , ὥστε ἐκεῖνος πρέσβυς χράω συχνός , ἱκετεύω τε ζημιόω μέρος τίς ὁ αὐτός πατρίς , εἰμί καταλύω ὁ πόλεμος ἀποχωρέω . ὁ δέ οὐ πάσχω ὁ ψυχή , οὐδέ ὁ ἱκετεύω ἐλεέω : ἀλλά οὐδέ ὁ ὁ λόγος κατά νόος λαμβάνω , ὡς ἄρα νικάω μέν καλός , ὑπερνικάω δέ ἐπίφθονος . πιστεύω δέ μαντεῖος τις ὅς αὐτός συμπάρειμι ὁ φιλόσοφος Μάξιμος ὑποτίθημι , καί ὀνειροπολέω ὁ Ἀλέξανδρος ὁ Μακεδών δόξα λαμβάνω , ἢ καί μᾶλλον ὑπερβαίνω , ὁ Ἱκεσία Πέρσης ἀποκρούω . καί νομίζω κατά ὁ Πυθαγόρας καί Πλάτων δόξα ἐκ μετενσωμάτωσις ὁ Ἀλέξανδρος ἔχω ψυχή , μᾶλλον δέ αὐτός εἰμί Ἀλέξανδρος ἐν ἕτερος σῶμα . Ἄτη ὁ οἴησις αὐτός ἐξαπατάω , καί παρασκευάζω τότε ὁ Ἱκεσία ὁ Πέρσης μή παραδέχομαι . διόπερ ἐκεῖνος γιγνώσκω ἀνήνυτος αὐτός ὁ ὁ πρέσβυς γίγνομαι , εἰς ἀνάγκη καθίστημι : καί ὁ ἔχω μετά ὁ πρεσβεία ἡμέρα πᾶς ὅς ἔχω δύναμις ἀντιτάσσω ὁ Ῥωμαῖος στρατός . διαμέμφομαι μέν οὖν ὁ βασιλεύς Ῥωμαῖος , διότι μή ἐπικερδῶς ὑφίημι ὁ μάχη : ὅμως δέ ὁ πάρειμι ἀντιπράσσω : καί αὖθις ὁ πολέμιος τρέπω εἰς φυγή . ὁ δέ βασιλεύς πάρειμι ἱππότης μέν , καί ἐπιρρώννυμι ὁ στρατός , ἄοπλος δέ , ὁ ὁ εὐτυχία ἐλπίς μόνος θαρσέω . ἐς ἀφανής δέ ἀκόντιον φέρω κατά αὐτός , καί διά βραχύς διατρέχω εἰς ὁ πλευρά εἰσδύνω . ἐκ οὗτος δέ ὁ πληγή ὁ βίος καταστρέφω , ἄδηλος γίγνομαι ὁ ἀναιρέω αὐτός : ὁ μέν γάρ ὑπό τις Πέρσης αὐτόμολος βάλλω φημί : ὁ δέ ὑπό οἰκεῖος στρατιώτης , ὡς ὁ πολύς λόγος κρατέω . Κάλλιστος δέ , ὁ ἐν ὁ οἰκέω ὁ βασιλεύς στρατεύω , ἱστορέω ὁ κατά αὐτός ἐν ἡρωϊκός μέτρον , ὁ τότε πόλεμος διηγέομαι , ὑπό δαίμων βάλλω τελευτάω φημί . ὅπερ τυγχάνω μέν ὡς ποιητής πλάσσω , τυγχάνω δέ καί οὕτως ἔχω : πολύς γάρ ἐρινύω μετέρχομαι . ἤ ὅπως δέ εἄν ἔχω ὁ κατά αὐτός , ἀλλά οὖν ἐκεῖνος γε οὐ λανθάνω , ὡς εἰμί ὁ ἀνήρ διά προθυμία οὐ ἀσφαλής , διά εὐπαιδευσία κενόδοξος , διά ἐπιείκεια πλάσσω εὐκαταφρόνητος . Ἰουλιανός μέν οὖν ἐν ὁ τέταρτος ἑαυτοῦ ὑπατεία , ὅς ἅμα Σαλούστιος δίδωμι , περί ὁ ἕκτος καί εἰκάς ὁ Ἰούνιος μείς , ἐν ὁ Πέρσης χώρα , ὡς φημί , ὁ βίος καταλύω . οὗτος δέ ἔτος εἰμί τρίτος ὁ βασίλεια αὐτός , ἕβδομος δέ ἀπό ὅς Καῖσαρ ἀπό Κωνστάντιος προβάλλω , τριακοστός δέ καί πρῶτος εἰμί ὁ ζωή αὐτός .