socrates-scholasticus.historia-ecclesiastica-2 7.22
Περὶ τῶν προσόντων καλῶν τῷ βασιλεῖ Θεοδοσίῳ τῷ νέῳ . Ἐγὼ δὲ οὔτε τῷ βασιλεῖ γνωρισθῆναι σπουδάζων , οὔτε λόγων ἐπίδειξιν ποιήσασθαι βουλόμενος , αὐτὰ ψιλὰ μετὰ τῆς ἀληθείας τὰ προσόντα καλὰ τῷ βασιλεῖ ἀπομνημονεῦσαι προῄρημαι : ἐπεὶ καὶ τῷ σιγῆσαι αὐτὰ οὕτως ὄντα χρηστὰ ζημίαν κρίνω μὴ γνωσθέντα τοῖς μεθ̓ ἡμᾶς . Πρῶτον μὲν γὰρ , ἐν βασιλείᾳ τεχθεὶς καὶ τραφεὶς , οὐδὲν ἐκ τῆς ἀνατροφῆς εἶχε βλακῶδες : ἀλλ̓ οὕτως ἦν φρόνιμος , ὡς τοῖς ἐντυγχάνουσι νομίζεσθαι διάπειραν πολλῶν εἰληφέναι πραγμάτων . Καρτερικὸς δὲ οὕτως ἦν , ὡς καὶ κρύος καὶ καῦμα γενναίως ὑπομένειν : νηστεύειν τε τὰ πολλὰ , καὶ μάλιστα τὰς καλουμένας τετράδας καὶ παρασκευὰς ἡμέρας : καὶ τοῦτο ἐποίει ἄκρως Χριστιανίζειν ἐσπουδακώς . Οὐκ ἀλλοιότερα δὲ ἀσκητηρίου κατέστησε τὰ βασίλεια : αὐτὸς τοιγαροῦν ταῖς ἑαυτοῦ ἀδελφαῖς ὀρθρίζων , ἀντιφώνους ὕμνους εἰς τὸ θεῖον ἔλεγε . Διὸ καὶ τὰ ἱερὰ γράμματα ἀπὸ στήθους ἀπήγγειλεν : ἐντυγχάνουσι γοῦν τοῖς ἐπισκόποις , ὡς ἱερεὺς πάλαι καθεστὼς , ἐκ τῶν γραφῶν διελέγετο : συνῆγε δὲ καὶ τὰς βίβλους τὰς ἱερὰς , καὶ ὅσας οἱ ἑρμηνεῖς αὐτῶν συνέγραψαν , μᾶλλον ἢ Πτολεμαῖος ὁ Φιλάδελφος πρότερον . Τὸ ἀνεξίκακον καὶ φιλάνθρωπον πάντας ἀνθρώπους ὑπερηκόντιζεν . Ἰουλιανὸς μὲν γὰρ ὁ βασιλεὺς , καίπερ φιλοσοφεῖν ἐπαγγειλάμενος , ὅμως οὐκ ἤνεγκε τὴν ὀργὴν κατὰ τῶν ἐν Ἀντιοχείᾳ αἰνιξαμένων αὐτόν : ἀλλὰ βασάνους μεγίστας τῷ Θεοδώρῳ προσήγαγεν . Θεοδόσιος δὲ πολλὰ χαίρειν τοῖς Ἀριστοτέλους φράσας συλλογισμοῖς , τὴν δἰ ἔργων ἤσκει φιλοσοφίαν , ὀργῆς τε κρατῶν καὶ λύπης καὶ ἡδονῆς : καὶ οὐδένα τῶν ἠδικηκότων ἠμύνατο : ἀλλ̓ οὐδὲ ὅλως αὐτὸν ὀργιζόμενόν τις τεθέαται . Καί ποτέ τινος τῶν γνωρίμων αὐτὸν ἐρομένου , Διὰ τί μηδένα τῶν ἀδικούντων θανάτῳ ποτὲ ἐζημίωσας ; Εἴθε , φησὶ , δυνατὸν ἦν καὶ τοὺς τελευτήσαντας ἐπαναγαγεῖν εἰς τὴν ζωήν . Πρὸς ἄλλον δὲ περὶ τοῦ αὐτοῦ ἐρωτήσαντα , Οὐ μέγα , ἔφη , οὐδὲ δυσχερὲς , ἄνθρωπον ὄντα ἀποθανεῖν : ὅτι μηδὲ Θεῷ μόνῳ τὸν ἅπαξ θανόντα ἐκ μετανοίας ἀνακαλέσασθαι . Οὕτω δὲ τοῦτο βεβαίως αὐτῷ κατώρθωτο , ὥστε εἴποτέ τις ἄξια κεφαλικῆς ἐπλημμέλησε τιμωρίας , οὐδ̓ ἄχρι τῆς πόλεως τῶν πυλῶν τὴν ἐπὶ θανάτῳ ἀπήγετο , καὶ ἡ ἐκ τῆς φιλανθρωπίας εὐθὺς ἀνάκλησις εἵπετο . Κυνήγια δέ ποτε ἐν τῷ ἀμφιθεάτρῳ τῆς Κωνσταντινουπόλεως ἐπιτελοῦντος αὐτοῦ , ὁ δῆμος κατεβόα , δεινῷ θηρίῳ ἕνα τῶν εὐφυῶν παραβόλων μάχεσθαι : ὁ δὲ πρὸς αὐτοὺς , Οὐκ οἴδατε , ἔφη , ὅτι ἡμεῖς φιλανθρώπως εἰθίσμεθα θεωρεῖν ; καὶ τοῦτο εἰπὼν , τοῦ λοιποῦ τὸν δῆμον φιλανθρώπως θεᾶσθαι ἐπαίδευσεν . Οὕτω δὲ ἦν εὐσεβὴς , ὥστε πάντας μὲν τοὺς τῷ Θεῷ ἱερωμένους τιμᾷν , ἐξαιρέτως δὲ οὓς ἐπυνθάνετο ἐπ’ εὐλαβείᾳ πλέον ἐκπρέποντας . Λέγεται δὲ ὅτι τοῦ Χεβρῶν ἐπισκόπου ἐν Κωνσταντινουπόλει τελευτήσαντος , σάγιον ἐπιζητῆσαι , καὶ σφόδρα ἐρρυπωμένον περιβαλέσθαι , πιστεύσας μεταλαβεῖν τι ἐκ τῆς τοῦ τελευτήσαντος ἁγιότητος . Δυσχειμέρου δέ ποτε γενομένου τοῦ ἔτους , τὰ συνήθη καὶ ὡρισμένα τῶν ἐν τῷ ἱπποδρομίῳ θεαμάτων διὰ τὸν δῆμον ταῦτα ἐπιζητοῦντα ἀναγκαίως ἐπετέλει . Ὡς δὲ πεπληρωμένου ἀνδρῶν ἱπποδρόμου ἐπέτεινεν ὁ χειμὼν πολλοῦ νιφετοῦ καταρραγέντος , τότε δὴ τὴν ἑαυτοῦ γνώμην ὁ βασιλεὺς , οἵαν εἶχε περὶ τὸ θεῖον , δήλην καθίστησι , τῷ δήμῳ προσφωνήσας διὰ τῶν κηρύκων : Ἀλλὰ πολλῷ κρεῖσσον , ἔφη , καταφρονήσαντας τῆς θέας κοινῇ πάντας λιτανεῦσαι Θεὸν , ὅπως ἀβλαβεῖς τοῦ ἐπικειμένου χειμῶνος φυλαχθείημεν . Καὶ οὔπω πᾶν εἴρητο τὸ ἔπος , καὶ σὺν χαρᾷ μεγίστῃ ἐν τῷ ἱπποδρόμῳ λιτανεύοντες , ὕμνους ἐκ συμφωνίας πάντες ἀνέπεμπον τῷ Θεῷ : καὶ ὅλη μὲν ἡ πόλις μία ἐκκλησία ἐγένετο : βασιλεὺς δὲ μέσος ἐξήρχετο τῶν ὕμνων , ἐν ἰδιωτικῷ σχήματι πορευόμενος . Καὶ τῆς ἐλπίδος οὐχ ἥμαρτεν : ὁ ἀὴρ γὰρ εἰς τὸ εὐδιεινὸν μετεβάλλετο : καὶ ἐκ σιτοδείας ἡ τοῦ Θεοῦ φιλανθρωπία εὐετηρίαν παρεῖχε τοῖς σύμπασιν . Εἰ δέ ποτε πόλεμος ἐκινεῖτο , κατὰ τὸν Δαβὶδ τῷ Θεῷ προσέφευγεν , εἰδὼς αὐτὸν τῶν πολέμων εἶναι ταμίαν : καὶ εὐχῇ τούτους κατώρθου . Αὐτίκα γοῦν ὀλίγον μετὰ τὸν πρὸς Πέρσας πόλεμον τοῦ βασιλέως Ὁνωρίου τελευτήσαντος , ἐν ὑπατείᾳ Ἀσκληπιοδότου καὶ Μαριανοῦ , τῇ πεντεκαιδεκάτῃ τοῦ Αὐγούστου μηνὸς , ὅπως τὸν τύραννον Ἰωάννην Θεῷ πιστεύσας ἐτροπώσατο , διηγήσομαι . Ἄξια γὰρ μνήμης κρίνω τὰ τότε γενόμενα : ὅτι οἷα ἐπὶ Μωϋσέως τοῖς Ἑβραίοις ὑπῆρξε τὴν ἐρυθρὰν θάλασσαν διαβαίνουσι , τοιαῦτα καὶ τοῖς αὐτοῦ στρατηγοῖς , ἡνίκα αὐτοὺς ἐπὶ τὸν τύραννον ἔπεμψεν : ἅπερ διὰ βραχέων ἐκθήσομαι , τὸ μέγεθος αὐτῶν ἰδίας πραγματείας δεόμενον ἑτέροις παρείς .
Lemmas: περι ὁ πρόσειμι καλός ὁ βασιλεύς Θεοδόσιος ὁ νέος . ἐγώ δέ οὔτε ὁ βασιλεύς γνωρίζω σπουδάζω , οὔτε λόγος ἐπίδειξις ποιέω βούλομαι , αὐτός ψιλός μετά ὁ ἀλήθεια ὁ πρόσειμι καλός ὁ βασιλεύς ἀπομνημονεύω προαιρέω : ἐπεί καί ὁ σιγάω αὐτός οὕτως εἰμί χρηστός ζημία κρίνω μή γιγνώσκω ὁ μετά ἐγώ . Πρῶτος μέν γάρ , ἐν βασίλεια τίκτω καί τρέφω , οὐδείς ἐκ ὁ ἀνατροφή ἔχω βλακώδης : ἀλλά οὕτως εἰμί φρόνιμος , ὡς ὁ ἐντυγχάνω νομίζω διάπειρα πολύς λαμβάνω πρᾶγμα . καρτερικός δέ οὕτως εἰμί , ὡς καί κρύος καί καῦμα γενναῖος ὑπομένω : νηστεύω τε ὁ πολύς , καί μάλιστα ὁ καλέω τετράς καί παρασκευή ἡμέρα : καί οὗτος ποιέω ἄκρως χριστιανίζω σπουδάζω . οὐ ἀλλοῖος δέ ασκητήριο καθίστημι ὁ βασίλεια : αὐτός τοιγάρ ὁ ἑαυτοῦ ἀδελφός ὀρθρίζω , ἀντίφωνος ὕμνος εἰς ὁ θέω λέγω . Διὸ καί ὁ ἱερόv γράμμα ἀπό στῆθος ἀπαγγέλλω : ἐντυγχάνω γοῦν ὁ ἐπίσκοπος , ὡς ἱερεύς πάλαι καθίστημι , ἐκ ὁ γραφεύς διαλέγω : συνάγω δέ καί ὁ Βίβλος ὁ ἱερή , καί ὅσος ὁ ἑρμηνεύς αὐτός συγγράφω , μᾶλλον ἢ Πτολεμαῖος ὁ Φιλάδελφος πρότερος . ὁ ἀνεξίκακος καί φιλάνθρωπον πᾶς ἄνθρωπος ὑπερακοντίζω . Ἰουλιανός μέν γάρ ὁ βασιλεύς , καίπερ φιλοσοφέω ἐπαγγέλλω , ὅμως οὐ φέρω ὁ ὀργή κατά ὁ ἐν Ἀντιόχεια αἰνίσσομαι αὐτός : ἀλλά βάσανος μέγας ὁ Θεόδωρος προσάγω . Θεοδόσιος δέ πολύς χαίρω ὁ Ἀριστοτέλης φράζω συλλογισμός , ὁ διά ἔργον ἀσκέω φιλοσοφία , ὀργή τε κράτος καί λύπη καί ἡδονή : καί οὐδείς ὁ ἀδικέω ἀμύνω : ἀλλά οὐδέ ὅλως αὐτός ὀργίζω τις θεάομαι . καί ποτός τις ὁ γνώριμος αὐτός ἔρομαι , Ζεύς τίς μηδείς ὁ ἀδικέω θάνατος ποτέ ζημιόω ; εἴθε , φημί , δυνατός εἰμί καί ὁ τελευτάω ἐπανάγω εἰς ὁ ζωή . πρός ἄλλος δέ περί ὁ αὐτός ἐρωτάω , οὖον μέγας , φημί , οὐδέ δυσχερής , ἄνθρωπος εἰμί ἀποθνῄσκω : ὅτι μηδέ Θεός μόνος ὁ ἅπαξ θνῄσκω ἐκ μετάνοια ἀνακαλέω . οὕτως δέ οὗτος βεβαίως αὐτός κατορθόω , ὥστε εἴποτε τις ἄξιος κεφαλικός πλημμελέω τιμωρία , οὐδέ ἄχρι ὁ πόλις ὁ πύλη ὁ ἐπί θάνατος ἀπάγω , καί ὁ ἐκ ὁ φιλανθρωπία εὐθύς ἀνάκλησις ἕπω . κυνήγιον δέ ποτός ἐν ὁ ἀμφιθέατρον ὁ Κωνσταντινούπολις ἐπιτελέω αὐτός , ὁ δῆμος καταβοάω , δεινός θηρίον εἷς ὁ εὐφυής παράβολος μάχομαι : ὁ δέ πρός αὐτός , οὐ οἶδα , φημί , ὅτι ἐγώ φιλάνθρωπος ἐθίζω θεωρέω ; καί οὗτος εἶπον , ὁ λοιπός ὁ δῆμος φιλάνθρωπος θεάομαι παιδεύω . οὕτως δέ εἰμί εὐσεβής , ὥστε πᾶς μέν ὁ ὁ Θεός ἱεράομαι τιμάω , ἐξαίρετος δέ ὅς πυνθάνομαι ἐπί εὐλάβεια πλέω ἐκπρέπω . λέγω δέ ὅτι ὁ Χεβρών ἐπίσκοπος ἐν Κωνσταντινούπολις τελευτάω , σαγίον ἐπιζητέω , καί σφόδρα ῥυπόω περιβάλλω , πιστεύω μεταλαμβάνω τίς ἐκ ὁ ὁ τελευτάω ἁγιότης . δυσχείμερος δέ ποτός γίγνομαι ὁ ἔτος , ὁ συνήθης καί ὁρίζω ὁ ἐν ὁ ἱπποδρόμιος θέαμα διά ὁ δῆμος οὗτος ἐπιζητέω ἀναγκαῖος ἐπιτελέω . ὡς δέ πληρόω ἀνήρ ἱππόδρομος ἐπιτείνω ὁ χειμών πολύς νιφετός καταρρήγνυμι , τότε δή ὁ ἑαυτοῦ γνώμη ὁ βασιλεύς , οἷος ἔχω περί ὁ θέω , δῆλος καθίστημι , ὁ δῆμος προσφωνέω διά ὁ κῆρυξ : ἀλλά πολύς κρατύς , φημί , καταφρονέω ὁ θέα κοινός πᾶς λιτανεύω θεός , ὅπως ἀβλαβής ὁ ἐπίκειμαι χειμών φυλάσσω . καί οὔπω πᾶς εἴρω ὁ ἔπος , καί σύν χαρά μέγας ἐν ὁ ἱππόδρομος λιτανεύω , ὕμνος ἐκ συμφωνία πᾶς ἀναπέμπω ὁ Θεός : καί ὅλος μέν ὁ πόλις εἷς ἐκκλησία γίγνομαι : βασιλεύς δέ μέσος ἐξέρχομαι ὁ ὕμνος , ἐν ἰδιωτικός σχῆμα πορεύω . καί ὁ ἐλπίς οὐ ἁμαρτάνω : ὁ ἀήρ γάρ εἰς ὁ εὐδιεινός μεταβάλλω : καί ἐκ σιτοδεία ὁ ὁ Θεός φιλανθρωπία εὐετηρία παρέχω ὁ σύμπας . εἰμί δέ ποτός πόλεμος κινέω , κατά ὁ Δαυίδ ὁ Θεός προσφεύγω , εἰδοί αὐτός ὁ Πολέμων εἰμί ταμίας : καί εὐχή οὗτος κατορθόω . αὐτίκα γοῦν ὀλίγος μετά ὁ πρός Πέρσης πόλεμος ὁ βασιλεύς Ὁνώριος τελευτάω , ἐν ὑπατεία Ἀσκληπιόδοτος καί Μαριανού , ὁ πεντεκαιδέκατος ὁ Αὔγουστος μείς , ὅπως ὁ τύραννος Ἰωάννης Θεός πιστεύω τροπόω , διηγέομαι . ἄξιος γάρ μνήμη κρίνω ὁ τότε γίγνομαι : ὅτι οἷος ἐπί Μωϋσῆς ὁ Ἑβραῖος ὑπάρχω ὁ ἐρυθρός θάλασσα διαβαίνω , τοιοῦτος καί ὁ αὐτός στρατηγός , ἡνίκα αὐτός ἐπί ὁ τύραννος πέμπω : ὅσπερ διά βραχύς ἐκτίθημι , ὁ μέγεθος αὐτός ἴδιος πραγματεία δήω ἕτερος πείρω .