socrates-scholasticus.historia-ecclesiastica-2 2.20
Περὶ τῆς ἐν Σαρδικῇ συνόδου . Ταῦτα οἱ κατὰ τὰ ἑσπέρια μέρη ἐπίσκοποι διὰ τὸ ἀλλογλώσσους εἶναι καὶ διὰ τὸ μὴ συνιέναι οὐ προσεδέχοντο , ἀρκεῖν τὴν ἐν Νικαίᾳ πίστιν λέγοντες , καὶ μηδὲν περαιτέρω περιεργάζεσθαι . Ἐπεὶ οὖν πάλιν γράψαντος τοῦ βασιλέως , ὥστε ἀποδοθῆναι Παύλῳ καὶ Ἀθανασίῳ τοὺς οἰκείους τόπους , οὐδὲν πλέον ἠνύετο—στάσις γὰρ μεταξὺ τοῦ πλήθους ἐγίνετο συνεχὴσ—σύνοδον ἄλλην παρακαλοῦσι γενέσθαι οἱ περὶ Παῦλον καὶ Ἀθανάσιον , ὥστε καὶ τὰ κατ̓ αὐτοὺς καὶ τὰ τῆς πίστεως ἐπὶ οἰκουμενικῆς συνόδου πέρας λαβεῖν , διδάσκοντες ἐπὶ καταλύσει τῆς πίστεως τὰς καθαιρέσεις γίνεσθαι . Κηρύσσεται οὖν αὖθις οἰκουμενικὴ σύνοδος ὡς ἐπὶ τὴν Σαρδικὴν — πόλις δὲ αὕτη Ἰλλυριῶν—γνώμῃ τῶν δυεῖν βασιλέων , τοῦ μὲν διὰ γραμμάτων αἰτήσαντος , τοῦ δὲ τῆς ἑῴας ἑτοίμως ὑπακούσαντος . Ἑνδέκατον ἔτος ἦν ἀπὸ τῆς τελευτῆς τοῦ πατρὸς τῶν δύο Αὐγούστων , ὕπατοι δὲ ἦσαν Ῥουφῖνος καὶ Εὐσέβιος , ὅτε ἡ ἐν Σαρδικῇ συνεκροτήθη σύνοδος . Ἐκ μὲν οὖν τῶν ἑσπερίων μερῶν περὶ τοὺς τριακοσίους συνῆλθον ἐπίσκοποι , ὥς φησιν Ἀθανάσιος : ἐκ δὲ τῶν ἑῴων ἑβδομήκοντα ἓξ μόνον ὁ Σαβῖνος φησὶν , ἐν οἶς κατηριθμεῖτο καὶ Ἰσχύρας ὁ τοῦ Μαρεώτου ἐπίσκοπος , ὃν οἱ καθελόντες Ἀθανάσιον εἰς τὴν ἐπισκοπὴν τῆσδε τῆς χώρας χειροτονοῦσι . Προὐβάλλοντο δὲ οἱ μὲν ἀσθένειαν τοῦ σώματος , ἄλλοι δὲ τὸ στενὸν τῆς προθεσμίας ἐμέμφοντο , τὴν αἰτίαν ἐπὶ Ἰούλιον τὸν ἐπίσκοπον Ῥώμης ἀναφέροντες : καίτοι ἐνιαυτοῦ καὶ ἓξ μηνῶν διαγενομένων , ἀφ̓ οὖ ἥ τε σύνοδος ἐκεκήρυκτο , καὶ οἱ περὶ Ἀθανάσιον ἐν τῇ Ῥώμῃ διέτριβον τὴν σύνοδον περιμένοντες . Ὡς οὖν συνῆλθον ἐν τῇ Σαρδικῇ , οἱ μὲν ἀνατολικοὶ εἰς πρόσωπον τῶν ἑσπερίων ἐλθεῖν οὐκ ἐβούλοντο , φάσκοντες μὴ ἄλλως εἰς λόγους ἐλθεῖν , εἰ μὴ τοὺς περὶ Ἀθανάσιον καὶ Παῦλον ἐξελάσωσι τοῦ συλλόγου . Ὡς δὲ Πρωτογένης ὁ Σαρδικῆς ἐπίσκοπος καὶ Ὅσιος ὁ Κουδρούβησ—πόλις δὲ αὕτη τῆς Ἱσπανίας , ὡς καὶ πρότερον εἴρηται—οὐκ ἠνείχοντο μὴ παρεῖναι τοὺς περὶ Παῦλον καὶ Ἀθανάσιον , ἀπεχώρουν εὐθέως : καὶ γενόμενοι ἐν τῇ Φιλιππουπόλει τῆς Θρᾴκης , ἰδίαζον ποιοῦντες συνέδριον , καὶ φανερῶς λοιπὸν τὸ μὲν ὁμοούσιον ἀναθεματίζουσι , τὴν δὲ τοῦ ἀνομοίου δόξαν ἐπιστολὰς συγγράψαντες πανταχοῦ διαπέμπονται . Οἱ δὲ ἐν Σαρδικῇ πρῶτον μὲν τούτων ἐρήμην κατεψηφίσαντο , ἔπειτα τοὺς κατηγόρους Ἀθανασίου τῆς ἀξίας ἀφείλοντο , τὸν ὅρον τε τῆς πίστεως τῆς ἐν Νικαίᾳ κρατύναντες , καὶ τὸ ἀνόμοιον ἐκβαλόντες , τὸ ὁμοούσιον φανερώτερον ἐκδιδόασι : καὶ ἐγγράψαντές τε καὶ αὐτοὶ πανταχοῦ διαπέμπονται . Γνώμῃ μὲν οὖν ἑκάτεροι τοιάδε δικαίως πεποιηκέναι νομίσαντες , οἱ μὲν ἀνατολικοὶ , ὅτι τοὺς ὑπ’ αὐτῶν καθαιρεθέντας οἱ ἑσπέριοι προσεδέξαντο : οἱ δὲ ἑσπέριοι , ὅτι πρὸ διαγνώσεως οἱ καθελόντες ἀπέφυγον , καὶ ὅτι αὐτοὶ μὲν τὴν ἐν Νικαίᾳ πίστιν ἐφύλαττον , ἐκεῖνοι δὲ παραχαράττειν ἐτόλμησαν . Ἀποδιδόασιν οὖν τὸν τόπον τοῖς περὶ Παῦλον καὶ Ἀθανάσιον : ἔτι μὴν καὶ Μαρκέλλῳ τῷ Ἀγκύρας , τῆς πρὸς τῇ μικρᾷ Γαλατίᾳ , ὃς πάλαι μὲν καθήρητο , ὡς ἐν τῷ πρὸ τούτου βιβλίῳ πεποιήμεθα μνήμην : τότε δὲ ἐν τῷ τὴν καταδίκην ἀναπαλαῖσαι ἐσπούδασε , διδάξας ὡς οὐ νοηθείη ἡ ὑπ’ αὐτοῦ ἐν τῷ βιβλίῳ φράσις , καὶ διὰ τοῦτο ὑπόνοιαν τοῦ Σαμοσατέως λαβεῖν . Οὐκ ἀγνοητέον μέντοι ὅτι τὸ Μαρκέλλου βιβλίον ὁ Παμφίλου Εὐσέβιος ἀνεσκεύασεν ἐν ὅλοις τρισὶ βιβλίοις πρὸς αὐτὸν διαλεγόμενος , ἃ πρὸς Μάρκελλον ἐπέγραψε : καὶ τίθησι μὲν τὰ ῥήματα Μαρκέλλου , πρὸς αὐτὰ δὲ διαγωνίζεται , ὡς ψιλὸν ἄνθρωπον τὸν Κύριον , καθὰ Σαβέλλιος ὁ Λίβυς καὶ Παῦλος ὁ Σαμοσατεὺς , τοῦ Μαρκέλλου εἰσάγοντος .
Lemmas: περι ὁ ἐν Σαρδική σύνοδος . οὗτος ὁ κατά ὁ ἑσπέριος μέρος ἐπίσκοπος διά ὁ ἀλλόγλωσσος εἰμί καί διά ὁ μή συνίημι οὖον προσδέχομαι , ἀρκέω ὁ ἐν Νίκαια πίστις λέγω , καί μηδείς περαιτέρω περιεργάζομαι . ἐπεί οὖν πάλιν γράφω ὁ βασιλεύς , ὥστε ἀποδίδωμι Παῦλος καί Ἀθανάσιος ὁ οἰκεῖος τόπος , οὐδείς πλέω ἠνύετο—στάσις γάρ μεταξύ ὁ πλῆθος γίγνομαι συνεχὴσ—σύνοδον ἄλλος παρακαλέω γίγνομαι ὁ περί Παῦλος καί Ἀθανάσιος , ὥστε καί ὁ κατά αὐτός καί ὁ ὁ πίστις ἐπί οἰκουμενικός σύνοδος πέρας λαμβάνω , διδάσκω ἐπί καταλύω ὁ πίστις ὁ καθαίρεσις γίγνομαι . κηρύσσω οὖν αὖθις οἰκουμενικός σύνοδος ὡς ἐπί ὁ Σαρδική — πόλις δέ οὗτος Ἰλλυριῶν—γνώμῃ ὁ δύο βασιλεύς , ὁ μέν διά γράμμα αἰτέω , ὁ δέ ὁ ἑῷος ἑτοίμως ὑπακούω . ἑνδέκατος ἔτος εἰμί ἀπό ὁ τελευτή ὁ πατήρ ὁ δύο Αὔγουστος , ὕπατος δέ εἰμί Ῥουφῖνος καί Εὐσέβιος , ὅτε ὁ ἐν Σαρδική συγκροτέω σύνοδος . ἐκ μέν οὖν ὁ ἑσπέριος μέρος περί ὁ τριακόσιοι συνέρχομαι ἐπίσκοπος , ὅς φημί Ἀθανάσιος : ἐκ δέ ὁ ἑῷος ἑβδομήκοντα ἓξ μόνος ὁ Σαβῖνος φημί , ἐν οἶς καταριθμέω καί Ἰσχυρός ὁ ὁ Μαρέη ἐπίσκοπος , ὅς ὁ καθαιρέω Ἀθανάσιος εἰς ὁ ἐπισκοπή ὅδε ὁ χώρα χειροτονέω . προβάλλω δέ ὁ μέν ἀσθένεια ὁ σῶμα , ἄλλος δέ ὁ στενός ὁ προθεσμία μέμφομαι , ὁ αἴτιος ἐπί Ἰούλιος ὁ ἐπίσκοπος Ῥώμη ἀναφέρω : καίτοι ἐνιαυτός καί ἓξ μείς διαγίγνομαι , ἀπό οὖον ὅς τε σύνοδος κηρύσσω , καί ὁ περί Ἀθανάσιος ἐν ὁ Ῥώμη διατρίβω ὁ σύνοδος περιμένω . ὡς οὖν συνέρχομαι ἐν ὁ Σαρδική , ὁ μέν ἀνατολικός εἰς πρόσωπον ὁ ἑσπέριος ἔρχομαι οὐ βούλομαι , φάσκω μή ἄλλως εἰς λόγος ἔρχομαι , εἰμί μή ὁ περί Ἀθανάσιος καί Παῦλος ἐξελαύνω ὁ σύλλογος . ὡς δέ Πρωτογένης ὁ Σαρδική ἐπίσκοπος καί Ὅσιος ὁ Κουδρούβησ—πόλις δέ οὗτος ὁ Ἱσπανία , ὡς καί πρότερος εἴρηται—οὐκ ἀνέχω μή πάρειμι ὁ περί Παῦλος καί Ἀθανάσιος , ἀποχωρέω εὐθύς : καί γίγνομαι ἐν ὁ Φιλιππούπολις ὁ Θρᾴκη , ἰδιάζω ποιέω συνέδριον , καί φανερῶς λοιπός ὁ μέν ὁμοούσιος ἀναθεματίζω , ὁ δέ ὁ ἀνόμοιος δόξα ἐπιστολή συγγράφω πανταχοῦ διαπέμπω . ὁ δέ ἐν Σαρδική πρῶτος μέν οὗτος ἐρῆμος καταψηφίζομαι , ἔπειτα ὁ κατήγορος Ἀθανάσιος ὁ ἄξιος ἀφαιρέω , ὁ ὅρος τε ὁ πίστις ὁ ἐν Νίκαια κρατύνω , καί ὁ ἀνόμοιος ἐκβάλλω , ὁ ὁμοούσιος φανερός ἐκδίδωμι : καί ἐγγράφω τε καί αὐτός πανταχοῦ διαπέμπω . Γνώμη μέν οὖν ἑκάτερος τοιόσδε δικαίως ποιέω νομίζω , ὁ μέν ἀνατολικός , ὅτι ὁ ὑπό αὐτός καθαιρέω ὁ ἑσπέριος προσδέχομαι : ὁ δέ ἑσπέριος , ὅτι πρό διάγνωσις ὁ καθαιρέω ἀποφεύγω , καί ὅτι αὐτός μέν ὁ ἐν Νίκαια πίστις φυλάσσω , ἐκεῖνος δέ παραχαράσσω τολμάω . ἀποδίδωμι οὖν ὁ τόπος ὁ περί Παῦλος καί Ἀθανάσιος : ἔτι μήv καί Μάρκελλος ὁ Ἄγκυρα , ὁ πρός ὁ μικρός Γαλατία , ὅς πάλαι μέν καθαιρέω , ὡς ἐν ὁ πρό οὗτος βιβλίον ποιέω μνήμη : τότε δέ ἐν ὁ ὁ δίκη ἀναπάλλω σπουδάζω , διδάσκω ὡς οὖον νοέω ὁ ὑπό αὐτός ἐν ὁ βιβλίον φράσις , καί διά οὗτος ὑπόνοια ὁ Σαμοσατεύς λαμβάνω . οὐ ἀγνοητέον μέντοι ὅτι ὁ Μάρκελλος βιβλίον ὁ Πάμφιλος Εὐσέβιος ἀνασκευάζω ἐν ὅλος τρεῖς βιβλίον πρός αὐτός διαλέγω , ὁ πρός Μάρκελλος ἐπιγράφω : καί τίθημι μέν ὁ ῥῆμα Μάρκελλος , πρός αὐτός δέ διαγωνίζομαι , ὡς ψιλός ἄνθρωπος ὁ κύριος , καθά Σαβέλλιος ὁ Λίβυς καί Παῦλος ὁ Σαμοσατεύς , ὁ Μάρκελλος εἰσάγω .