socrates-scholasticus.historia-ecclesiastica-2 7.8
Περὶ Μαρουθᾶ τοῦ Μεσοποταμίας ἐπισκόπου , καὶ ὡς δἰ αὐτοῦ ὁ Χριστιανισμὸς ἐν Περσίδι διεπλατύνθη . Ὑπὸ δὲ τὸν αὐτὸν τοῦτον χρόνον καὶ τὸν ἐν Περσίδι Χριστιανισμὸν πλατυνθῆναι συνέβη ἐξ αἰτίας τοιᾶσδε . Μεταξὺ Ῥωμαίων καὶ Περσῶν συνεχεῖς ἀεὶ πρεσβεῖαι γίνονται : διάφοροι δέ εἰσιν αἰτίαι , δἰ ἃς συνεχῶς παῤ ἀλλήλους πρεσβεύονται . Χρεία δὴ οὖν καὶ τότε ἤγαγεν , ὥστε Μαρουθᾶν τὸν Μεσοποταμίας ἐπίσκοπον , οὗ μικρὸν ἔμπροσθεν μνήμην πεποιήμεθα , πεμφθῆναι παρὰ τοῦ βασιλέως Ῥωμαίων πρὸς τὸν βασιλέα Περσῶν . Ὁ δὲ βασιλεὺς τῶν Περσῶν πολλὴν εὐλάβειαν παρὰ τῷ ἀνδρὶ εὑρηκὼς , διὰ τιμῆς ἦγεν αὐτὸν , καὶ ὡς ὄντως θεοφιλεῖ προσεῖχεν . Τοῦτο γινόμενον ὑπέκνιζε τοὺς μάγους , οἳ πολὺ παρὰ τῷ Περσῶν βασιλεῖ ἰσχύουσιν : ἐδεδοίκεισαν γὰρ , μὴ τὸν βασιλέα Χριστιανίζειν πείσῃ . Καὶ γὰρ κεφαλαλγίαν αὐτοῦ χρονίαν , ἣν οἱ μάγοι θεραπεῦσαι μὴ δεδύνηνται , ταύτην ὁ Μαρουθᾶς εὐχαῖς ἐθεράπευσε . Βουλεύονται οὖν ἀπάτην οἱ μάγοι : καὶ ἐπειδὴ οἱ Πέρσαι τὸ πῦρ σέβουσιν , εἰώθει δὲ ὁ βασιλεὺς ἐν οἴκῳ τινὶ τὸ διηνεκῶς καιόμενον πῦρ προσκυνεῖν , ὑπὸ γῆν κατακρύψαντες ἄνθρωπον , καθ̓ ὃν εἰώθει καιρὸν ὁ βασιλεὺς εὔχεσθαι , παρεσκεύασαν ἀναφθέγγεσθαι , ἔξω βάλλεσθαι δεῖν τὸν βασιλέα , ἠσεβηκέναι γὰρ , ὅτι τὸν τῶν Χριστιανῶν ἱερέα νομίζει θεοφιλῆ . Ταῦτα ἀκούσας ὁ Ἰσδιγέρδης , ʽτοῦτο γὰρ ὄνομα τῷ Περσῶν βασιλεῖ,ʼ αἰδούμενος μὲν , ἀποπέμπεσθαι δ̓ οὖν ὅμως τὸν Μαρουθᾶν ἐβούλετο . Μαρουθᾶς δὲ ἀληθῶς θεοφιλὴς ἄνθρωπος εὐχαῖς προσέκειτο , δἰ ὧν εὑρίσκει τὸν παρὰ τῶν μάγων γενόμενον δόλον . Τῷ οὖν βασιλεῖ , Μὴ παίζου , ἔφη , βασιλεῦ : ἀλλ̓ εἰσελθὼν , ὅτε τῆς φωνῆς ἀκούσεις , ὀρύξας τὸν δόλον εὑρήσεις : οὐ γὰρ τὸ πῦρ φθέγγεται , ἀλλὰ ἀνθρώπων κατασκευὴ τοῦτο ποιεῖ . Πείθεται τῷ Μαρουθᾷ ὁ Περσῶν βασιλεὺς , καὶ αὖθις εἰσῄει εἰς τὸν οἰκίσκον , ὅπου ἦν τὸ ἄσβεστον πῦρ . Ἐπεὶ δὲ αὖθις ἀκούει τῆς αὐτῆς φωνῆς , ὀρύττεσθαι τὸν τόπον ἐκέλευσε : καὶ ὁ προπέμπων τὴν νομισθεῖσαν θεοῦ φωνὴν ἐξηλέγχετο . Περιοργὴς οὖν γενόμενος ὁ βασιλεὺς τὸ τῶν μάγων γένος ἀπεδεκάτωσε : τούτου γενομένου , εἶπεν τῷ Μαρουθᾷ , ἔνθα ἂν βούλοιτο , κτίζειν ἐκκλησίας : ἐκ τούτου παρὰ Πέρσαις ὁ Χριστιανισμὸς ἐπλατύνετο . Τότε μὲν οὖν Μαρουθᾶς ἀποχωρήσας τῶν Περσῶν , αὖθις ἐπὶ τὴν Κωνσταντινούπολιν ἐπανέρχεται : οὐκ εἰς μακρὰν δὲ πάλιν πρεσβείας ἕνεκεν ἀντεπέμπετο . Αὖθίς τε οἱ μάγοι σκευωρίας ἐπενοοῦντο , ὅπως ἂν μηδαμῶς τὸν ἄνδρα προσδέχοιτο ὁ βασιλεύς : ἐπενόησάν τε δυσωδίαν τινὰ κατασκευαστὴν , ὅθεν ὁ βασιλεὺς εἰώθει προσέρχεσθαι : διαβολῇ τε ἐχρῶντο , ὡς ἄρα ταύτην οἱ τῷ Χριστιανισμῷ συνόντες εἰργάσαντο . Ὡς δὲ ὁ βασιλεὺς , ἤδη πρότερον ὑπόπτους ἔχων τοὺς μάγους , σπουδαιότερον ἀνεζήτει τοὺς δράσαντας , αὖθις ἐξ αὐτῶν ἀνηυρίσκοντο οἱ τῆς κακῆς ὀδμῆς ποιηταί . Διὸ καὶ αὖθις πολλοὺς αὐτῶν ἐτιμωρήσατο : Μαρουθᾶν δὲ διὰ πλείονος ἦγε τιμῆς . Καὶ ἠγάπα μὲν Ῥωμαίους , καὶ τὴν πρὸς αὐτοὺς φιλίαν ἠσπάζετο : μικρὸν δὲ ἐδέησε καὶ Χριστιανίσαι αὐτὸν , πεῖραν δεδωκότος ἑτέραν τοῦ Μαρουθᾶ , σὺν Ἀβλάᾳ τῷ ἐπισκόπῳ Περσίδος . Ἄμφω γὰρ τὸν ὀχλοῦντα δαίμονα τῷ υἱῷ τοῦ βασιλέως ἀπήλασαν , νηστείαις καὶ προσευχαῖς σχολάσαντες . Καὶ ὁ Ἰσδιγέρδης μὲν ἔφθασε τελευτῆσαι , πρὶν τελείως Χριστιανίσαι : εἰς δὲ τὸν υἱὸν αὐτοῦ Βαραράνην ἧκεν ἡ βασιλεία : ἐφ̓ οὗ αἱ μεταξὺ Ῥωμαίων καὶ Περσῶν σπονδαὶ διελύθησαν , ὡς ὀλίγον ὕστερον λέξομεν .
Lemmas: περι μαροκορυς ὁ Μεσοποταμία ἐπίσκοπος , καί ὡς διά αὐτός ὁ χριστιανισμός ἐν Περσίς διαπλατύνω . ὑπό δέ ὁ αὐτός οὗτος χρόνος καί ὁ ἐν Περσίς χριστιανισμός πλατύνω συμβαίνω ἐκ αἴτιος τοιόσδε . μεταξύ Ῥωμαῖος καί Πέρσης συνεχής ἀεί πρεσβεία γίγνομαι : διάφορος δέ εἰμί αἰτία , διά ὅς συνεχῶς παρά ἀλλήλων πρεσβεύω . χρέος δή οὖν καί τότε ἄγω , ὥστε μαρουθαω ὁ Μεσοποταμία ἐπίσκοπος , ὅς μικρός ἔμπροσθεν μνήμη ποιέω , πέμπω παρά ὁ βασιλεύς Ῥωμαῖος πρός ὁ βασιλεύς Πέρσης . ὁ δέ βασιλεύς ὁ Πέρσης πολύς εὐλάβεια παρά ὁ ἀνήρ εὑρίσκω , διά τιμή ἄγω αὐτός , καί ὡς εἰμί θεοφιλής προσέχω . οὗτος γίγνομαι ὑποκνίζω ὁ μάγος , ἕ πολύς παρά ὁ Πέρσης βασιλεύς ἰσχύω : δείδω γάρ , μή ὁ βασιλεύς χριστιανίζω πείθω . καί γάρ κεφαλαλγία αὐτός χρόνιος , ὅς ὁ μάγος θεραπεύω μή δύναμαι , οὗτος ὁ Μαρούθας εὐχή θεραπεύω . βουλεύω οὖν ἀπάτη ὁ μάγος : καί ἐπεί ὁ Πέρσης ὁ πῦρ σέβω , εἴωθα δέ ὁ βασιλεύς ἐν οἶκος τις ὁ διηνεκής καίω πῦρ προσκυνέω , ὑπό γῆ κατακρύπτω ἄνθρωπος , κατά ὅς εἴωθα καιρός ὁ βασιλεύς εὔχομαι , παρασκευάζω ἀναφθέγγομαι , ἔξω βάλλω δήω ὁ βασιλεύς , ἀσεβέω γάρ , ὅτι ὁ ὁ Χριστιανός ἱερεύς νομίζω θεοφιλής . οὗτος ἀκούω ὁ Ἰσδιγέρδης , αἰτέω γάρ ὄνομα ὁ Πέρσης βασιλεῖ,ʼ αἰδέομαι μέν , ἀποπέμπω δέ οὖν ὅμως ὁ μαρουθαω βούλομαι . Μαρούθας δέ ἀληθής θεοφιλής ἄνθρωπος εὐχή πρόσκειμαι , διά ὅς εὑρίσκω ὁ παρά ὁ μάγος γίγνομαι δόλος . ὁ οὖν βασιλεύς , μή παίζω , φημί , βασιλεύς : ἀλλά εἰσέρχομαι , ὅτε ὁ φωνή ἀκούω , ὀρύσσω ὁ δόλος εὑρίσκω : οὖον γάρ ὁ πῦρ φθέγγομαι , ἀλλά ἄνθρωπος κατασκευή οὗτος ποιέω . πείθω ὁ μαροκορυς ὁ Πέρσης βασιλεύς , καί αὖθις εἰσέρχομαι εἰς ὁ οἰκίσκος , ὅπου εἰμί ὁ ἄσβεστος πῦρ . ἐπεί δέ αὖθις ἀκούω ὁ αὐτός φωνή , ὀρύσσω ὁ τόπος κελεύω : καί ὁ προπέμπω ὁ νομίζω θεός φωνή ἐξελέγχω . περιοργής οὖν γίγνομαι ὁ βασιλεύς ὁ ὁ μάγος γένος ἀποδεκατόω : οὗτος γίγνομαι , εἶπον ὁ μαροκορυς , ἔνθα εἄν βούλομαι , κτίζω ἐκκλησία : ἐκ οὗτος παρά Πέρσης ὁ χριστιανισμός πλατύνω . τότε μέν οὖν Μαρούθας ἀποχωρέω ὁ Πέρσης , αὖθις ἐπί ὁ Κωνσταντινούπολις ἐπανέρχομαι : οὐ εἰς μακράν δέ πάλιν πρέσβυς ἕνεκα ἀντιπέμπω . αὖθις τε ὁ μάγος σκευωρία ἐπινοέω , ὅπως εἄν μηδαμῶς ὁ ἀνήρ προσδέχομαι ὁ βασιλεύς : ἐπινοέω τε δυσωδία τις κατασκευαστής , ὅθεν ὁ βασιλεύς εἴωθα προσέρχομαι : διαβολή τε χράω , ὡς ἄρα οὗτος ὁ ὁ χριστιανισμός σύνειμι ἐργάζομαι . ὡς δέ ὁ βασιλεύς , ἤδη πρότερος ὕποπτος ἔχω ὁ μάγος , σπουδαῖος ἀναζητέω ὁ δράω , αὖθις ἐκ αὐτός ἀνευρίσκω ὁ ὁ κακός ὀδμή ποιητής . Διὸ καί αὖθις πολύς αὐτός τιμωρέω : μαρουθαω δέ διά πλείων ἄγω τιμή . καί ἀγαπάω μέν Ῥωμαῖος , καί ὁ πρός αὐτός φίλιος ἀσπάζομαι : μικρός δέ δήω καί χριστιανισος αὐτός , πείρω δίδωμι ἕτερος ὁ μαροκορυς , σύν Ἀβλάᾳ ὁ ἐπίσκοπος Περσίς . ἄμφω γάρ ὁ ὀχλέω δαίμων ὁ υἱός ὁ βασιλεύς ἀπελαύνω , νηστεία καί προσευχή σχολάζω . καί ὁ Ἰσδιγέρδης μέν φθάνω τελευτάω , πρίν τέλειος χριστιανισος : εἰς δέ ὁ υἱός αὐτός Βαραράνην ἵημι ὁ βασίλειος : ἐπί ὅς ὁ μεταξύ Ῥωμαῖος καί Πέρσης σπονδή διαλύω , ὡς ὀλίγος ὕστερος λέγω .