severian-of-gabala.in-cosmogoniam-homilia-6 1
Φέρε πάλιν τῆς ἐπαγγελίας ἁψώμεθα καὶ τὴν κατὰ τὸν παράδεισον ὑπόθεσιν εἰς τέλος ἐξανύσωμεν . Εἰ γὰρ καὶ ἀφόρητον ἐγένετο κακὸν τὸ τὸν Ἀδὰμ ἐκβληθῆναι τοῦ παραδείσου , πολλῷ μᾶλλον ἔσται κακὸν τὸ καὶ ἡμᾶς ἐκβεβλῆσθαι τῆς μνήμης τοῦ παραδείσου . Ἁψώμεθα δὲ τῆς ὑποθέσεως , μὴ κοινοῖς λόγοις τὴν ἐξέτασιν ἐπιτρέψαντες , ἀλλ’ ἀπ’ αὐτῆς τῆς ἁγίας γραφῆς τῶν ἀπορουμένων τὴν λύσιν λαμβάνοντες . Ὁ γὰρ νοῶν καὶ φρονῶν ὡς βούλεται , ἑαυτὸν ἀπατᾷ . Ὁ δὲ παρὰ τῆς γραφῆς μανθάνων τῶν ἀπορουμένων τὴν λύσιν , αὐτὴν ἔχει τὴν ἀλήθειαν ἑαυτῆς διδάσκαλον . Ἐπεὶ τοίνυν πολλοὶ καὶ τῶν πιστῶν ἀναγινώσκοντες ἀποροῦσι καὶ τῶν ἀπίστων ἀγνοοῦντες βλασφημοῦσιν , ἵνα καὶ τοῖς ἁγίοις δῶμεν τὴν πληροφορίαν καὶ τοῖς ἀπίστοις τὸν ἔλεγχον , ἁψώμεθα κατὰ δύναμιν τὴν ἡμετέραν , παρακαλέσαντες τὸν θεὸν μεθ’ ὑμῶν χορηγῆσαι τῆς ἀληθείας τὴν ἀφθονίαν . Ὅπως μὲν οὖν ὁ ἄνθρωπος κατεσκευάσθη , ὅπως σώματι διεπλάσθη , ὅπως ψυχὴ ὑπὸ θεοῦ δημιουργηθεῖσα ἐνεβλήθη αὐτοῦ τῷ σώματι , ὅπως τὸν παράδεισον ἔσχε κατοικητήριον , εἰ καὶ μὴ κατ’ ἀξίαν , ἀλλ’ οὖν γε ὅσον κατὰ δύναμιν ἡμετέραν , ἱκανῶς προείρηται . Λοιπὸν δὲ ἐπὶ τὸ προκείμενον τὸν λόγον τρέψωμεν . Ἐδόθη μὲν τῷ Ἀδὰμ πᾶσα ἡ γῆ , ἦν δὲ ἐξαίρετον αὐτοῦ οἰκητήριον ὁ παράδεισος . Ἐξῆν δὲ αὐτῷ καὶ ἔξω τοῦ παραδείσου βαδίζειν . Ἀλλὰ τὰ ἔξω τοῦ παραδείσου οὐ τῇ οἰκήσει τοῦ ἀνθρώπου ἀφώριστο , ἀλλὰ τοῖς ἀλόγοις , τοῖς κτήνεσι , τοῖς τετράποσι , τοῖς θηρίοις , τοῖς ἑρπετοῖς . Ἦν δὲ αὐτῷ βασιλικὸν καὶ δεσποτικὸν ἐνδιαίτημα ὁ παράδεισος . Διὰ τοῦτο καὶ ὁ θεὸς ἤγαγε πρὸς τὸν Ἀδὰμ τὰ ζῷα ὡς κεχωρισμένα αὐτοῦ . Οὐ γὰρ πάντοτε παρίστανται τὰ δοῦλα τῷ δεσπότῃ , ἀλλ’ ὅταν αὐτῶν ᾖ χρεία . Ὠνομάσθη τὰ ζῷα καὶ εὐθὺς ἐξεβλήθη . Ἔμεινε δὲ ὁ Ἀδὰμ ἐν τῷ παραδείσῳ . Λοιπὸν ἐνταῦθα τὴν ἀκριβῆ κατανόησιν μάθωμεν . Ἐπετρέπετο τοῖς ἀλόγοις καὶ προσιέναι τῷ Ἀδὰμ καὶ ὑποκλίνεσθαι καὶ ὑποσαίνειν αὐτῷ · Οἷόν τι λέγω . Ὥσπερ ἦσαν τρεῖς ξύλων διαφοραί . Ἦν γὰρ ξύλα τὰ τρέφοντα αὐτὸν εἰς τὸ ζῆν , ἦν ξύλα τὰ δοκιμάζοντα αὐτὸν εἰς τὸ εὖ ζῆν καὶ ἦν ξύλον τὸ φυλάττον αὐτὸν εἰς τὸ ἀεὶ ζῆν , οὕτω καὶ τῶν ζῴων τῶν ἀλόγων τρεῖς ἐδόθησαν αὐτῷ διαφοραί · μία εἰς βρῶσιν – οὐκ αὐτῷ δὲ μόνῳ , ἀλλὰ καὶ τῷ κοινῷ ἀφώριστο γένει – , μία εἰς βρῶσιν , ἄλλη εἰς ὑπηρεσίαν , ἄλλη εἰς ψυχαγωγίαν · οἷον εἰς βρῶσιν τὰ νῦν θυόμενα , εἰς ὑπηρεσίαν ἵπποι , κάμηλοι , ὄνοι , βόες , τὰ ἄλλα τὰ ὑπουργοῦντα , εἰς ψυχαγωγίαν τὰ μιμηλὰ ζῷα , αἱ φωναὶ τῶν ὀρνίθων τῶν ἀερίων αἱ φαιδραί , αἳ καὶ τὰς ἀκοὰς θέλγουσιν . Ὥσπερ γὰρ σῶμα μετὰ τὸν κάματον , ἐὰν μὴ ἀποδύσηται τοὺς πόνους , οὐκ ἀντέχει πρὸς ἑτέρους πόνους , οὕτω καὶ ψυχὴ τοὺς τῆς ἀρετῆς πόνους ὑπομένουσα , ἐὰν μὴ ταῖς ἡδείαις ὄψεσι ψυχαγωγηθῇ , οὐκ ἀρκεῖ πρὸς τὸν τόνον τῆς ἀρετῆς . Ὅταν ἴδῃ ὁ θεὸς κάμνουσαν ψυχήν , ψυχαγωγεῖ αὐτὴν διὰ τῶν ἡδέων · οἷον γίνεται καὶ ἐφ’ ἡμῶν . Πολλάκις γὰρ ἐξ ἀγορᾶς ἐπανελθὼν ὁ ἄνθρωπος καὶ μυρίαις λύπαις περιαντληθεὶς τὴν διάνοιαν καὶ συντυχὼν ὄψεσι πολλάκις βαρείαις καὶ ἀφορήτοις περιπεσὼν συμφοραῖς καὶ ζημίαις , ἐλθὼν εἰς τὴν οἰκίαν εὑρίσκει παιδίου ψυχαγωγίαν καὶ τὸ σκληρὸν τῶν πόνων ἀλείφει τὸ ἁπαλὸν τῆς διανοίας . Ἐπειδὴ γὰρ αὐτῷ ἀθυμοῦντι οὐ γυνὴ προσέρχεται παραμυθουμένη , ὡς ἄκαιρον ἔχουσα τὴν παραμυθίαν , οὐκ οἰκέτης τολμᾷ παραμυθήσασθαι , εἰσάγει ὁ θεὸς τὴν ἄπλαστον φύσιν τὴν συγγνώμης ἀξιουμένην , ἐξ ὧν οὐκ οἶδε , καὶ δι’ αὐτῆς ἀλείφει τὴν ἐκ τῶν πόνων κεκμηκυῖαν ψυχήν . Οἰκέτης ἐὰν προσγελάσῃ , νομίζεται ἐπιγελᾶν τῇ ὕβρει τοῦ δεσπότου · ἡ γυνὴ ἐὰν γελάσῃ , νομίζεται ἀναισθητεῖν περὶ τὴν συμφοράν · τὸ παιδίον ἀνύποπτον ἔχει τὴν κολακείαν διὰ τὴν ἐκ τῆς φύσεως ἀκεραιότητα · καὶ πολλάκις ἃ μὴ ἴσχυσαν φίλοι συμβουλεύοντες , σοφοὶ νουθετοῦντες , ἴσχυσε παιδίον γελάσαν μόνον λῦσαι τὴν πᾶσαν συμφοράν . Καὶ λοιπὸν ἡ ψυχὴ ἐν αὐτῇ τῇ ἀκμῇ τῆς λύπης , ὁρᾷ μὲν τὸ παιδίον καὶ τὰς ἀρχὰς ἀνανεύει , καὶ ἀπωθεῖται τὴν ἄκαιρον ψυχαγωγίαν · ἕλκεται δὲ τῇ παραμονῇ , καὶ ὅταν πολλάκις ἐπικλίνῃ τὸ ὄμμα , ἁρπάζεται τὴν διάνοιαν · εἶτα ἀναλαβὼν τὸν παῖδα , ἀποτίθεται τὴν λύπην καί φησι · Τοῦτόν μοι χαρίσεται ὁ θεὸς μόνον καὶ οὐδείς μοι λόγος τῶν ἄλλων . Εἶδες πῶς καὶ ἀπὸ τῶν τυχόντων ἐγείρει ὁ θεὸς τῇ ψυχῇ τὴν παραμυθίαν ; Ἐπεὶ οὖν μόνος ἦν ὁ Ἀδὰμ ἐν τῷ παραδείσῳ , οὐ φίλον ἔχων , οὐ γείτονα , οὐ συγγενῆ , εἰσήγαγεν αὐτῷ ὁ θεὸς τὰ ζῷα εἰς ψυχαγωγίαν αὐτοῦ οἷον , ὥσπερ ἐστὶ σήμερον τὰ ζῷα τὰ μιμηλά , τὰ μὲν μιμούμενα σχήματα , τὰ δὲ φωνήν · οἷον μιμεῖται τὰ σχήματα τῶν ἀνθρώπων πίθηκος καὶ ὅσα τοιαῦτα · φωνὴν ψιττακὸς καὶ ἕτεροι στρουθοί . Εἶχεν οὖν ψυχαγωγίαν τὴν παρὰ τῶν ἀλόγων τῶν μὲν κελαδούντων , τῶν δὲ ἄλλων ὑποσαινόντων . Πολλῶν τοίνυν ὄντων τῶν πληρούντων αὐτῷ τὴν παραμυθίαν , ὁ ὄφις φρονιμώτατος ἦν ὑπὲρ πάντα τὰ θηρία τῆς γῆς , Ὁ δὲ ὄφις ἦν φρονιμώτατος πάντων τῶν θηρίων , ὧν ἐποίησε κύριος ὁ θεός .
Lemmas: Φέρος πάλιν ὁ ἐπαγγελία ἅπτω καί ὁ κατά ὁ παράδεισος ὑπόθεσις εἰς τέλος ἐξανύω . εἰμί γάρ καί ἀφόρητος γίνομαι κακός ὁ ὁ Ἀδάμ ἐκβάλλω ὁ παράδεισος , πολύς μᾶλλον εἰμί κακός ὁ καί ἐγώ ἐκβάλλω ὁ μνήμη ὁ παράδεισος . ἅπτω δέ ὁ ὑπόθεσις , μή κοινός λόγος ὁ ἐξέτασις ἐπιτρέπω , ἀλλά ἀπό αὐτηες͂ς ὁ ἅγιος γραφεύς ὁ ἀπορέω ὁ λύσις λαμβάνω . ὁ γάρ νοέω καί φρονέω ὡς βούλομαι , ἑαυτοῦ ἀπατάω . ὁ δέ παρά ὁ γραφεύς μανθάνω ὁ ἀπορέω ὁ λύσις , αὐτός ἔχω ὁ ἀλήθεια ἑαυτοῦ διδάσκαλος . ἐπεί τοίνυν πολύς καί ὁ πιστός ἀναγιγνώσκω ἀπορέω καί ὁ ἄπιστος ἀγνοέω βλασφημέω , ἵνα καί ὁ ἅγιος δίδωμι ὁ πληροφορία καί ὁ ἄπιστος ὁ ἔλεγχος , ἅπτω κατά δύναμις ὁ ἡμέτερος , παρακαλέω ὁ θεός μετά σύ χορηγέω ὁ ἀλήθεια ὁ ἀφθονία . ὅπως μέν οὖν ὁ ἄνθρωπος κατασκευάζω , ὅπως σῶμα διαπλάσσω , ὅπως ψυχή ὑπό θεός δημιουργέω ἐμβάλλω αὐτός ὁ σῶμα , ὅπως ὁ παράδεισος ἔχω κατοικητήριον , εἰμί καί μή κατά ἄξιος , ἀλλά οὖν γε ὅσον κατά δύναμις ἡμέτερος , ἱκανός προλέγω . λοιπός δέ ἐπί ὁ πρόκειμαι ὁ λόγος τρέπω . δίδωμι μέν ὁ Ἀδάμ πᾶς ὁ γῆ , εἰμί δέ ἐξαιρετός αὐτός οἰκητήριον ὁ παράδεισος . ἔξεστι δέ αὐτός καί ἔξω ὁ παράδεισος βαδίζω . ἀλλά ὁ ἔξω ὁ παράδεισος οὐ ὁ οἴκησις ὁ ἄνθρωπος ἀφορίζω , ἀλλά ὁ ἄλογος , ὁ κτῆνος , ὁ τετράπους , ὁ Θήριος , ὁ ἑρπετόν . Ἦς δέ αὐτός βασιλικός καί δεσποτικός ἐνδιαίτημα ὁ παράδεισος . Ζεύς οὗτος καί ὁ θεός ἄγω πρός ὁ Ἀδάμ ὁ ζῷον ὡς χωρίζω αὐτός . οὐ γάρ πάντοτε παρίστημι ὁ δοῦλος ὁ δεσπότης , ἀλλά ὅταν αὐτός εἰμί χρεῖος . Ὠνομάζομαι ὁ ζῷον καί εὐθύς ἐκβάλλω . μένω δέ ὁ Ἀδάμ ἐν ὁ παράδεισος . λοιπός ἐνταῦθα ὁ ἀκριβής κατανόησις μανθάνω . ἐπιτρέπω ὁ ἄλογος καί προσέρχομαι ὁ Ἀδάμ καί ὑποκλίνω καί ὑποσαίνω αὐτός · οἷος τίς λέγω . ὥσπερ ἥδω τρεῖς ξυλών διαφορά . Ἦς γάρ ξύλο ὁ τρέφω αὐτός εἰς ὁ ζάω , εἰμί ξύλο ὁ δοκιμάζω αὐτός εἰς ὁ εὖ ζάω καί εἰμί ξύλον ὁ φυλάσσω αὐτός εἰς ὁ ἀεί ζάω , οὕτως καί ὁ ζῷον ὁ ἄλογος τρεῖς δίδωμι αὐτός διαφορά · εἷς εἰς βρῶσις – οὐ αὐτός δέ μόνος , ἀλλά καί ὁ κοινός ἀφορίζω γένος – , εἷς εἰς βρῶσις , ἄλλος εἰς ὑπηρεσία , ἄλλος εἰς ψυχαγωγία · οἷος εἰς βρῶσις ὁ νῦν θύω , εἰς ὑπηρεσία ἵππος , κάμηλος , ὄνος , βοῦς , ὁ ἄλλος ὁ ὑπουργέω , εἰς ψυχαγωγία ὁ μιμηλός ζῷον , ὁ φωνή ὁ ὄρνις ὁ ἀέριος ὁ φαίδρα , ὅς καί ὁ ἀκοή θέλγω . ὥσπερ γάρ σῶμα μετά ὁ κάματος , ἐάν μή ἀποδύω ὁ πόνος , οὐ ἀντέχω πρός ἕτερος πόνος , οὕτως καί ψυχή ὁ ὁ ἀρετή πόνος ὑπομένω , ἐάν μή ὁ ἡδύς ὄψις ψυχαγωγέω , οὐ ἀρκέω πρός ὁ τόνος ὁ ἀρετή . ὅταν εἶδον ὁ θεός κάμνω ψυχή , ψυχαγωγέω αὐτός διά ὁ ἡδύς · οἷος γίγνομαι καί ἐπί ἐγώ . πολλάκις γάρ ἐκ ἀγορά ἐπανέρχομαι ὁ ἄνθρωπος καί μυρίος λύπη περιαντλέω ὁ διάνοια καί συντυγχάνω ὄψις πολλάκις βαρύς καί ἀφόρητος περιπίπτω συμφορά καί ζημία , ἔρχομαι εἰς ὁ οἰκία εὑρίσκω παιδίον ψυχαγωγία καί ὁ σκληρός ὁ πόνος ἀλείφω ὁ ἁπαλός ὁ διάνοια . Ἐπειδή γάρ αὐτός ἀθυμόω οὐ γυνή προσέρχομαι παραμυθέομαι , ὡς ἄκαιρος ἔχω ὁ παραμυθία , οὐ οἰκέτης τολμάω παραμυθέομαι , εἰσάγω ὁ θεός ὁ ἄπλαστος φύσις ὁ συγγνώμη ἀξιόω , ἐκ ὅς οὐ οἶδα , καί διά αὐτηες͂ς ἀλείφω ὁ ἐκ ὁ πόνος κάμνω ψυχή . οἰκέτης ἐάν προσγελάω , νομίζω ἐπιγελάω ὁ ὕβρις ὁ δεσπότης · ὁ γυνή ἐάν γελάω , νομίζω ἀναισθητέω περί ὁ συμφορά · ὁ παιδίον ἀνύποπτος ἔχω ὁ κολακεία διά ὁ ἐκ ὁ φύσις ἀκεραιότης · καί πολλάκις ὅς μή ἰσχύω φίλος συμβουλεύω , σοφός νουθετέω , ἰσχύω παιδίον γελάω μόνος λύω ὁ πᾶς συμφορά . καί λοιπός ὁ ψυχή ἐν αὐτός ὁ ἀκμή ὁ λύπη , ορά μέν ὁ παιδίον καί ὁ ἀρχή ἀνανεύω , καί ἀπωθέω ὁ ἄκαιρος ψυχαγωγία · ἕλκω δέ ὁ παραμονή , καί ὅταν πολλάκις ἐπικλίνω ὁ ὄμμα , ἁρπάζω ὁ διάνοια · εἶτα ἀναλαμβάνω ὁ παῖς , ἀποτίθημι ὁ λύπη καί φημί · οὗτος ἐγώ χαρίζω ὁ θεός μόνος καί οὐδείς ἐγώ λόγος ὁ ἄλλος . εἶδον πῶς καί ἀπό ὁ τυγχάνω ἐγείρω ὁ θεός ὁ ψυχή ὁ παραμυθία ; ἐπεί οὖν μόνος εἰμί ὁ Ἀδάμ ἐν ὁ παράδεισος , οὐ φίλος ἔχω , οὐ γείτων , οὐ συγγενής , εἰσάγω αὐτός ὁ θεός ὁ ζῷον εἰς ψυχαγωγία αὐτός οἷος , ὥσπερ εἰμί σήμερον ὁ ζῷον ὁ Μιμήλα , ὁ μέν μιμέομαι σχῆμα , ὁ δέ φωνή · οἷος μιμέομαι ὁ σχῆμα ὁ ἄνθρωπος πίθηκος καί ὅσος τοιοῦτος · φωνή ψιττακός καί ἕτερος στρουθός . ἔχω οὖν ψυχαγωγία ὁ παρά ὁ ἄλογος ὁ μέν κελαδέω , ὁ δέ ἄλλος ὑποσαίνω . Πόλλων τοίνυν εἰμί ὁ πληρόω αὐτός ὁ παραμυθία , ὁ ὄφις φρόνιμος εἰμί ὑπέρ πᾶς ὁ θηρίον ὁ γῆ , ὁ δέ ὄφις εἰμί φρόνιμος πᾶς ὁ θηρίον , ὅς ποιέω κύριος ὁ θεός .