severian-of-gabala.in-cosmogoniam-homilia-5 3
Ἐνταῦθα λοιπὸν προησφαλισάμην τοὺς μεμφομένους . Ἡ τοῦ ἀνθρώπου προσηγορία τῇ Ἑβραΐδι φωνῇ πῦρ ἑρμηνεύεται . Πρόσεχε , παρακαλῶ · ὁ μὲν γνησίως ἀκούων , ὡς φίλος καὶ σύντροφος ὢν τῆς ἀληθείας , σώζεται , ὁ δὲ ἐχθρῶς ἔχων τὰς ἀκοὰς οὐ ζητεῖ τί ὠφεληθῇ , ἀλλὰ τίνος ἐπιλάβηται , οὐ ζητεῖ τί κερδάνῃ , ἀλλὰ τί μέμψηται . Ὁ ἄνθρωπος τῇ Ἑβραΐδι διαλέκτῳ πῦρ λέγεται . Τοῦτο τὸ ὄνομα οὐκ ἐδόθη τῷ Ἀδὰμ ἀργῶς · Ἀλλὰ τέσσαρά ἐστι στοιχεῖα ἐν τῷ κόσμῳ – Πάλιν φυσιολογῶ , κἂν μὴ θέλωσιν . – γῆ , ὕδωρ , ἀήρ , πῦρ . Τῶν ἄλλων στοιχείων ἕκαστον ὡς ἔστι μένει . Οἷον · ἐὰν λάβῃς βῶλον γῆς , προσθεῖναι αὐτῷ ἀπὸ τοῦ κατεχομένου οὐ δύνῃ · ἂν οὖν λάβῃς βῶλον γῆς , ὅ ἐστι μένει . Ὕδωρ πάλιν ἐὰν λάβῃς μέτρῳ τινί , μένει τὸ αὐτὸ ὕδωρ , προσθήκην οὐ λαμβάνει . Ἀέρος ἐὰν πληρώσης ἀσκόν , ἄλλον ἀσκὸν πληρῶσαι οὐ δύναται ἀπ’ ἐκείνου . Τὸ δὲ πῦρ οὐ μένει οἷον ἐστι . Μικρὸς ἅπτεται λύχνος καὶ μυρίας ἐξ αὐτοῦ ἀνάπτεις λαμπάδας , κάμινον ὅλην , φλόγα πολλήν , καὶ οὐ μένει ἐν τῇ ἰδίᾳ ὄψει , ἀλλ’ ὅσην ἂν λάβῃ τὴν ὕλην πλεονάζει τὸ πῦρ . Ἐπεὶ οὖν προῄδει θεός , ὅτι ἀπὸ ἑνὸς ἀνθρωπείου σώματος πληροῦται τῆς οἰκουμένης τὰ πέρατα – εἷς λύχνος τοσαύτας ἐξάπτει λαμπάδας , καὶ δύσις καὶ ἀνατολὴ καὶ ἄρκτος καὶ μεσημβρία – , ἔθηκεν ὄνομα ἄξιον τοῦ πράγματος . Διὰ τοῦτο καὶ αὐτὸ τοῦ Ἀδὰμ τὸ ὄνομα ἀρραβὼν ἦν τῆς οἰκουμένης . Ἐπειδὴ γὰρ ἔμελλε τὰ τέσσαρα κλίματα ἐξ αὐτοῦ πληροῦσθαι , τίθησι τὸ ὄνομα τοῦ Ἀδάμ · ἄλφα ἀνατολή , δέλτα δύσις , ἄλφα ἄρκτος , μῦ μεσημβρία . Καὶ τὸ ὄνομα καὶ τὰ γράμματα μαρτυρεῖ τῷ ἀνθρώπῳ μέλλοντι πληροῦν τὴν οἰκουμένην . Καλεῖται τοίνυν τῇ Ἑβραΐδι φωνῇ πῦρ . Ἐπεὶ τοίνυν πῦρ ἔχει τὴν προσηγορίαν , οὐκ ὀκνεῖ ἡ γραφὴ καὶ τοὺς ἀγγέλους ἀνθρώπους καλεῖν . Ὅτε γὰρ ἦλθον αἱ περὶ Μαρίαν εἰς τὸ μνῆμα , Ἰδοὺ παρέστησαν αὐταῖς δύο ἄνδρες . Ἦσαν δὲ ἄγγελοι . Καὶ ἄγγελοι δὲ καλοῦνται πῦρ · Ὁ ποιῶν γὰρ τοὺς ἀγγέλους αὐτοῦ πνεύματα καὶ τοὺς λειτουργοὺς αὐτοῦ πῦρ φλέγον . Καλεῖ αὐτοὺς ἄνδρας , ἐπειδὴ κοινὴν ἔχουσι τὴν ἔννοιαν τοῦ ἀνθρώπου . Καὶ τί θαυμάζεις ; Αὐτὸς ὁ θεὸς καλεῖται πῦρ , καλεῖται ἄνθρωπος . Λέγει ὁ σωτὴρ περὶ τοῦ ἰδίου πατρός · Ἄνθρωπός τις ἦν οἰκοδεσπότης , ὃς ἐφύτευσεν ἄμπελον . Καὶ ἀπέστειλε τοὺς δούλους αὐτοῦ καὶ ἀπεκτάνθησαν οἱ δοῦλοι . Καὶ ἵνα συντέμω · Καὶ εἶπεν ὁ ἄνθρωπος ἐκεῖνος · Ἔτι ἕνα υἱὸν ἔχω · ἀποστελῶ αὐτόν , μήποτε ἐντραπῶσι . Τί βούλεται ἄνθρωπος περὶ τὸ ὄνομα τὸ θεῖον ; Οὐ γὰρ εἶπε παραβολήν . Οὐκ εἶπεν ὁμοία ἐστίν , ἀλλ’ ἄνθρωπός τις ἦν . Ὁ θεὸς ἡμῶν πῦρ καταναλίσκον . Πῦρ ἦλθον βαλεῖν ἐπὶ τὴν γῆν . Λαμβάνει τοίνυν ὄνομα ἄξιον τοῦ πράγματος . Ἐπειδὴ τὸ πῦρ , ὡς ἔφθην εἰπών , ἀπὸ μικροῦ μέγα γίνεται καὶ ἄνθρωπος ἀπὸ ὀλίγου τὰ πέρατα τῆς οἰκουμένης ἐπλήρωσεν , ἐκλήθη ὁ ἄνθρωπος πῦρ . Τοῦτο διὰ τὸ ποιήσωμεν τὸν ἄνθρωπον · τῇ γὰρ ποιήσωμεν πῦρ . Ποιήσωμεν ἄνθρωπον κατ’ εἰκόνα ἡμετέραν . Πολλοὶ ἐνόμισαν τῶν εὐήθων καὶ τῶν τὰς ψυχὰς ἀπαιδεύτων , ὅτι κατ’ εἰκόνα θεοῦ ὁ ἄνθρωπος , ὡς τοῦ θεοῦ ῥῖνας ἔχοντος ἢ ὀφθαλμοὺς τοιούτους ἢ ὦτα τοιαῦτα ἢ στόμα τοιοῦτον . Ἐσφαλμένη δὲ καὶ ἄτοπος αὕτη ἡ διάνοια . Καὶ ἔστιν αἵρεσις ἕως σήμερον ἀνθρωπομόρφου λέγουσα τὸ θεῖον . Ἐπειδὴ γὰρ ἤκουσαν οἱ ὀφθαλμοὶ κυρίου καὶ τὰ ὦτα κυρίου καὶ ὠσφράνθη κύριος καὶ τὸ στόμα κυρίου ἐλάλησεν καὶ ἡ χεὶρ κυρίου ἐποίησεν καὶ οἱ πόδες τοῦ θεοῦ ἔστησαν , ἐμελογράφησαν τὸ ἀσώματον ἀγνοοῦντες τὴν ἄτοπον ἔννοιαν . Λέγει ὁ θεός , ἵνα μάθῃς , ὅτι οὐδεμίαν ἐμφέρειαν ἄνθρωπος ἔχει πρὸς τὸν θεόν , ὅσον πρὸς τὴν σωματικὴν ὄψιν . Οὐ γὰρ ποιήσωμεν ἄνθρωπον κατ’ εἰκόνα , ἀλλὰ δείκνυται , πῶς κατ’ εἰκόνα λέγει ὁ θεός . Τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν ἐγὼ πληρῶ , λέγει κύριος . Οὐρανός μοι θρόνος , ἡ δὲ γῆ ὑποπόδιον τῶν ποδῶν μου . Ἀκολουθήσωμεν τῇ λέξει ; Δουλεύσωμεν τῷ ῥήματι ; Ἀλλ’ ἡ ἀκολουθία με ἐλέγχει . Πῶς νοήσω τὸν οὐρανὸν θρόνον ; Ὁ θρόνος περιλαμβάνει τὸν καθήμενον , θεὸς δὲ οὐ περιγράφεται . Οὐδὲν ἐστι περὶ τὸν θεόν , πάντα δὲ κυκλοῖ καὶ τειχίζει ὁ θεός . Εἰ οὖν οὐρανὸν ἔχει θρόνον , πῶς μετρήσει τὸν οὐρανὸν σπιθαμῇ ; Πῶς δὲ καὶ κάθηται εἰς τὸν οὐρανόν ; Ὁ οὐρανὸς ἐμοὶ θρόνος , ἡ δὲ γῆ ὑποπόδιον τῶν ποδῶν μου . Ποῦ κάθηται ; Ἐπὶ τὸν φαινόμενον ; Ἀστέρες ὑποκάτω τοῦ στερεώματος , ὕδωρ ἐπάνω . Εἰ ἐπάνω κάθηται , οὐκ ἐπάνω τῶν οὐρανῶν , ἀλλ’ εἰς τὸν ἀνώτερον οὐρανόν . Εἰ κάθηται πάντως , καὶ οἱ πόδες κρέμανται ἕως τῆς γῆς . Τοιοῦτον σχῆμα περιτίθης τῷ ἀσχηματίστῳ ; Οὐκ ἔστιν ἀσεβὲς καὶ τοῦτο οὕτω νοῆσαι ; Εἶτα λοιπόν , εἰ οἱ πόδες αὐτοῦ πατοῦσι τὴν γῆν , πῶς σπείρομεν ; Πῶς θερίζομεν ; Πῶς διερχόμεθα μὴ συγκρούοντες αὐτοῦ τοῖς ποσίν ; Πῶς δὲ ἐμέτρησε τὸν οὐρανὸν σπιθαμῇ ; Πῶς δακτύλους εἶχε μεγάλους ἀναλόγους τῇ θεότητι ; Καὶ πῶς ἐν ἐκείνοις τοῖς δακτύλοις ἔγραψε πλάκας μικρὰς δακτύλοις τοιούτοις καὶ οὐδὲ πολλοῖς ; Ἡμεῖς τρισὶ δακτύλοις γράφομεν τῶν ἄλλων συνεργούντων · θεὸς ἑνὶ δακτύλῳ τὰς πλάκας ἔγραψεν . Εἶδές τινα ἑνὶ δακτύλῳ γράφοντα ; Νοήματά ἐστι ταῦτα μᾶλλον ἢ ῥήματα .
Lemmas: ἐνταῦθα λοιπός προασφαλίζω ὁ μέμφομαι . ὁ ὁ ἄνθρωπος προσηγορία ὁ Ἑβραΐς φωνή πῦρ ἑρμηνεύω . προσέχω , παρακαλέω · ὁ μέν γνήσιος ἀκούω , ὡς φίλος καί σύντροφος εἰμί ὁ ἀλήθεια , σῴζω , ὁ δέ ἐχθρός ἔχω ὁ ἀκοή οὐ ζητέω τίς ὠφελέω , ἀλλά τίς ἐπιλαμβάνω , οὐ ζητέω τίς κερδαίνω , ἀλλά τίς μέμφομαι . ὁ ἄνθρωπος ὁ Ἑβραΐς διάλεκτος πῦρ λέγω . οὗτος ὁ ὄνομα οὐ δίδωμι ὁ Ἀδάμ ἀργός · ἀλλά τέσσερα εἰμί στοιχεῖον ἐν ὁ κόσμος – πάλιν φυσιολόγος , κἀν μή ἐθέλω . – γῆ , ὕδωρ , ἀήρ , πῦρ . Τοί ἄλλος στοιχεῖον ἕκαστος ὡς εἰμί μένω . Οἷος · ἐάν λαμβάνω βῶλος γῆ , προστίθημι αὐτός ἀπό ὁ κατέχω οὐ δύναμαι · εἄν οὖν λαμβάνω βῶλος γῆ , ὁ εἰμί μένω . ὕδωρ πάλιν ἐάν λαμβάνω μέτρον τις , μένω ὁ αὐτός ὕδωρ , προσθήκη οὐ λαμβάνω . Αέρος ἐάν πληρόω ἀσκός , ἄλλος ἀσκός πληρόω οὐ δύναμαι ἀπό ἐκεῖνος . Τέ δέ πῦρ οὐ μένω οἷος εἰμί . μικρός ἅπτω λύχνος καί μυρίος ἐκ αὐτός ἀνάπτω λαμπάς , κάμινος ὅλος , φλόγα πολύς , καί οὐ μένω ἐν ὁ ἴδιος ὄψις , ἀλλά ὅσος ἄν λαμβάνω ὁ ὕλη πλεονάζω ὁ πῦρ . ἐπεί οὖν πρόοιδα θεός , ὅτι ἀπό εἷς ἀνθρώπειος σῶμα πληρόω ὁ οἰκουμένη ὁ πέρας – εἷς λύχνος τοσοῦτος ἐξάπτω λαμπάς , καί δύσις καί ἀνατολή καί ἄρκτος καί μεσημβρία – , τίθημι ὄνομα ἄξιος ὁ πρᾶγμα . Ζεύς οὗτος καί αὐτός ὁ Ἀδάμ ὁ ὄνομα ἀρραβών εἰμί ὁ οἰκουμένη . Ἐπειδή γάρ μέλλω ὁ τέσσερα κλίμα ἐκ αὐτός πληρόω , τίθημι ὁ ὄνομα ὁ Ἀδάμ · ἄλφα ἀνατολή , δέλτα δύσις , ἄλφα ἄρκτος , μῦς μεσημβρία . καί ὁ ὄνομα καί ὁ γράμμα μαρτυρέω ὁ ἄνθρωπος μέλλω πληρόω ὁ οἰκουμένη . καλέω τοίνυν ὁ Ἑβραΐς φωνή πῦρ . Ἐπεί τοίνυν πῦρ ἔχω ὁ προσηγορία , οὐ ὀκνέω ὁ γραφή καί ὁ ἄγγελος ἄνθρωπος καλέω . ὅτε γάρ ἔρχομαι ὁ περί Μαρία εἰς ὁ μνῆμα , ἰδέ παρίστημι αὐτός δύο ἀνήρ . ἥδω δέ ἄγγελος . καί ἄγγελος δέ καλέω πῦρ · ὁ ποιέω γάρ ὁ ἄγγελος αὐτός πνεῦμα καί ὁ λειτουργός αὐτός πῦρ φλέγω . καλέω αὐτός ἀνήρ , ἐπεί κοινός ἔχω ὁ ἔννοια ὁ ἄνθρωπος . καί τίς θαυμάζω ; αὐτός ὁ θεός καλέω πῦρ , καλέω ἄνθρωπος . Λέγος ὁ σωτήρ περί ὁ ἴδιος πατέρας · Ἄνθρωπος τις εἰμί οἰκοδεσπότης , ὅς φυτεύω ἄμπελος . καί ἀποστέλλω ὁ δοῦλος αὐτός καί ἀποκτείνω ὁ δοῦλος . καί ἵνα συντέμνω · καί λέγω ὁ ἄνθρωπος ἐκεῖνος · ἔτι εἷς υἱός ἔχω · ἀποστέλλω αὐτός , μήποτε ἐντρέπω . τις βούλομαι ἄνθρωπος περί ὁ ὄνομα ὁ θεῖος ; οὐ γάρ λέγω παραβολή . οὐ λέγω ὅμοιος εἰμί , ἀλλά ἄνθρωπος τις εἰμί . ὁ θεός ἐγώ πῦρ καταναλίσκω . πῦρ ἔρχομαι βάλλω ἐπί ὁ γῆ . λαμβάνω τοίνυν ὄνομα ἄξιος ὁ πρᾶγμα . Ἐπειδή ὁ πῦρ , ὡς φθάνω λέγω , ἀπό μικρός μέγας γίγνομαι καί ἄνθρωπος ἀπό ὀλίγος ὁ πέρας ὁ οἰκουμένη πληρόω , καλέω ὁ ἄνθρωπος πῦρ . Τοῦτης διά ὁ ποιέω ὁ ἄνθρωπος · ὁ γάρ ποιέω πῦρ . ποιέω ἄνθρωπος κατά εἰκών ἡμέτερος . πολλός νομίζω ὁ ευήθης καί ὁ ὁ ψυχή ἀπαίδευτος , ὅτι κατά εἰκών θεός ὁ ἄνθρωπος , ὡς ὁ θεός ῥίς ἔχω ἢ ὀφθαλμός τοιοῦτος ἢ ἄτη τοιοῦτος ἢ στόμα τοιοῦτος . σφάλλω δέ καί ἄτοπος οὗτος ὁ διάνοια . καί εἰμί αἵρεσις ἠώς σήμερον ἀνθρωπόμορφος λέγω ὁ θεῖος . ἐπειδή γάρ ἀκούω ὁ ὀφθαλμός κύριος καί ὁ ἄτη κύριος καί ὀσφραίνομαι κύριος καί ὁ στόμα κύριος λαλέω καί ὁ χείρ κύριος ποιέω καί ὁ πούς ὁ θεός ἵστημι , μελογραφέω ὁ ἀσώματος ἀγνοέω ὁ ἄτοπος ἔννοια . Λέγος ὁ θεός , ἵνα μανθάνω , ὅτι οὐδείς ἐμφέρεια ἄνθρωπος ἔχω πρός ὁ θεός , ὅσον πρός ὁ σωματικός ὄψις . οὐ γάρ ποιέω ἄνθρωπος κατά εἰκών , ἀλλά δείκνυμι , πῶς κατά εἰκών λέγω ὁ θεός . ὁ οὐρανός καί ὁ γῆ ἐγώ πληρόω , λέγω κύριος . Οὐρανός ἐγώ θρόνος , ὁ δέ γῆ ὑποπόδιον ὁ πούς ἐγώ . ἀκολουθέω ὁ λέξις ; δουλεύω ὁ ῥῆμα ; ἀλλά ὁ ἀκολουθία ἐγώ ἔλεγχος . Πῶς νοέω ὁ οὐρανός θρόνος ; ὁ θρόνος περιλαμβάνω ὁ κάθημαι , θεός δέ οὐ περιγράφω . οὐδείς εἰμί περί ὁ θεός , πᾶς δέ κυκλόω καί τειχίζω ὁ θεός . εἰμί οὖν οὐρανός ἔχω θρόνος , πῶς μετρέω ὁ οὐρανός σπιθαμή ; πῶς δέ καί κάθημαι εἰς ὁ οὐρανός ; ὁ οὐρανός ἐγώ θρόνος , ὁ δέ γῆ ὑποπόδιον ὁ πούς ἐγώ . ποῦ κάθημαι ; ἐπί ὁ φαίνω ; Ἀστήρ ὑποκάτω ὁ στερέωμα , ὕδωρ ἐπάνω . εἰμί ἐπάνω κάθημαι , οὐ ἐπάνω ὁ οὐρανός , ἀλλά εἰς ὁ ἀνώτερος οὐρανός . εἰμί κάθημαι πάντως , καί ὁ πούς κρεμάννυμι ἠώς ὁ γῆ . τοιοῦτος σχῆμα περιτίθημι ὁ ἀσχημάτιστος ; Οὐκ εἰμί ἀσεβής καί οὗτος οὕτως νοέω ; εἶτα λοιπός , εἰμί ὁ πούς αὐτός πατέω ὁ γῆ , πῶς σπείρω ; πῶς θερίζω ; πῶς διέρχομαι μή συγκρούω αὐτός ὁ πούς ; Πῶς δέ μετρέω ὁ οὐρανός σπιθαμή ; Πῶς δάκτυλος ἔχω μέγας ἀνάλογος ὁ θεότης ; καί πῶς ἐν ἐκεῖνος ὁ δάκτυλος γράφω πλάξ μικρός δάκτυλος τοιοῦτος καί οὐδέ πολύς ; Ἡμεῖς τρεῖς δάκτυλος γράφω ὁ ἄλλος συνεργέω · θεός εἷς δάκτυλος ὁ πλάξ γράφω . ὁράω τις εἷς δάκτυλος γράφω ; Νόημα εἰμί οὗτος μᾶλλον ἢ ῥῆμα .