scholia-in-homerum.scholia-in-iliadem-scholia-vetera 3.1.39
46 . ἔκλαγξαν δʼ ἄῤ ὀϊστοί ] ἐπιστρέφει πρὸς εὐσέβειαν τὸ καὶ τὰ ἄψυχα τῆς τοῦ θείου αἰσθάνεσθαι δυνάμεως . * φιλόσοφός ἐστι θεωρία ἐν τῷ στίχῳ τῷ “ ἔκλαγξαν δʼ ἄῤ ὀϊστοὶ ἐπʼ ὤμων χωομένοιο , αὐτοῦ κινηθέντος . ” εἰσι γὰρ , εἰσί τινες οὐράνιοι μεθʼ ἁρμονίας ἐμμελοῦς ἦχοι , κατὰ τὴν ἀΐδιον φορὰν ἀποψαλλό - μενοι , μάλιστα τῆς ἡλιακῆς περιόδου συντόνως φερομένης . οὐ γὰρ δήπου , εἰ ῥάβδῳ μὲν ὑγρᾷ πλήξας τις εἰκῆ τὸν ἀέρα καὶ λίθους ἀπὸ σφενδόνης ἀφεὶς ῥοίζους ἀποτελεῖ καὶ συριγμὸν οὕτω βαρύφθογγον , τηλικούτων δὲ σωμάτων ἡ κυκλοπόρος βία δρόμοις ἀπʼ ἀνατολῆς εἰς δύσιν ἁρματηλατουμένη μεθʼ ἡσυχίας τὸν σφοδρὸν ὁδοιπορεῖ δρόμον . τούτους δὲ τοὺς διηνεκῶς ἐν τῷ οὐρανῷ τελουμένους φθόγγους ἀγνοοῦ - μεν ἢ διὰ τὴν ἀπὸ πρώτης γονῆς συνήθειαν ἐνδελεχῶς ἐνοικοῦσαν ἡμῖν , ἢ διὰ τὴν ἄμετρον ὑπερβολὴν τοῦ διαστήματος , ἐκλυομένου τοῦ ψόφου τῷ διείργοντι μέτρῳ . καὶ τοῦθʼ ὅτι τοιοῦτόν ἐστιν ὁ φυ - γαδεύων Ὅμηρον ἐκ τῆς ἰδίας πόλεως συγκαταινεῖ Πλάτων ( Rep . p . 617 b ) οὕτω λέγων · “ ὅτι δὲ τῶν κύκλων αὐτοῦ ἄνωθεν ἐφ᾿ ἑκάστου βεβηκέναι Σειρῆνα συμπεριφερομένην φωνὴν μίαν ἱεῖσαν ἑκάστην , ἁπασῶν δʼ ὀκτὼ οὐσῶν μίαν ἁρμονίαν ξυμφωνεῖν · ” ὁμοίως δὲ καὶ ὁ Ἐφέσιος Ἀλέξανδρος , ἐπεξελθὼν ὅπως κατὰ τάξιν οἱ πλά - νητες ἀστέρες ὁδεύουσιν , ἐπάγει περὶ τῶν ἑκάστου φθόγγων “ πάντες δʼ ἑπτατόνοιο λύρης φθόγγοισι συνῳδοὶ ἁρμονίην προχέουσι διάστασιν ἄλλος ἐπʼ ἄλλου . ” διʼ ὧν ἂν εἴη γνώριμον ὡς οὐ κωφὸς οὐδʼ ἄφθογ - γός ἐστιν ὁ κόσμος . ἀρχὴν δὲ ταύτης τῆς δόξης Ὅμηρος παρέσχεν εἰπὼν τὰς ἡλιακὰς ἀκτῖνας βέλη ἀλληγορικῶς , προσθεὶς ὅτι φερό - μεναι διὰ τοῦ ἀέρος ἔκλαγξαν ἤτοι ἡδεῖάν τινα καὶ ἔνθεον φωνὴν ἀπετέλεσαν . τὰ κοινὰ δὲ τῶν φθόγγων παραστήσας ἐπὶ τὸ ἴδιον εὐθὺς τοῦ λόγου μετέβη προσθεὶς “ ὁ δʼ ἤϊε νυκτὶ ἐοικώς . ” οὐ γὰρ ἀκήρατον φῶς οὐδʼ ἀμιγὲς ἀχλύος μελαίνης τὸ τοῦ ἡλίου ὑφίσταται , νυκτὶ δʼ αὐτὸ ἐθόλωσεν , ὁποία σχεδὸν εἴωθεν ἐν τοῖς λοιμικοῖς πά - θεσιν ἐπιπροσθεῖν τῷ διʼ ἡμέρας φέγγει . πῶς γε μὴν τοξάζειν ἐσπουδακὼς Ἀπόλλων “ ἕζετ᾿ ἔπειτʼ ἀπάνευθε νεῶν , μετὰ δʼ ἰὸν ἕηκε , δεινὴ δὲ κλαγγὴ γένετʼ ἀργυρέοιο βιοῖο ; ” εἰ γοῦν διʼ ὀργὴν ἐτόξευεν . ἐγγὺς ἔδει τῶν τιτρωσκομένων ἑστάναι τὸν βάλλοντα , νῦν δʼ ἀλλη - γορῶν τὸν ἥλιον εἰκότως αὐτοῦ τὴν φορὰν ἄποθεν τῆς λοιμικῆς ἀκ - τῖνος ὑπεστήσατο . καὶ μὴν ἐναργέστατον ἐπιφέρει μετὰ τοῦτο σημεῖον εἰπὼν “ οὐρῆας μὲν πρῶτον ἐπῴχετο καὶ κύνας ἀργούς . ” οὐ γὰρ οὕτως ἄκριτον ἦν παρανάλωμα τῆς Ἀπόλλωνος ὀργῆς τὰ ἄλογα τῶν ζῴων , οὐδʼ ἂν ὁ θυμὸς ἀφρόνως ἐνήκμαζεν ἡμιόνοις τε καὶ κυσὶν , ὡς τὸ Θρκικὸν ἀνδράποδον Ὁμήρου κατεξανίσταται , λέγω δὲ τὸν Ἀμ - φιπολίτην Ζωΐλον , ἄνω καὶ κάτω τοιούτους τινὰς λήρους φληνα - φοῦντα . Ὅμηρος δὲ καὶ σφόδρα φυσικῶς τὴν περὶ τὰ λοιμικὰ τῶν παθημάτων συντυχίαν διὰ τούτων παρίστησιν . οἱ γὰρ ἐμπειρίαν ἰατρικῆς τε καὶ φιλοσοφίας ἔχοντες διʼ ἀκριβοῦς παρατηρήσεως ἔγνωσαν ἐν ταῖς λοιμικαῖς νόσοις τὸ δεινὸν ἀπὸ τῶν τετραπόδων ἀρχό - μενον . κατʼ ἄμφω δʼ ἡ πρόφασίς ἐστιν εὔλογος , ὥστε εὐάλωτοι πρὸς τὸ δεινὸν εἶναι · τῆς τε γὰρ διαίτης τό ἀκριβὲς οὐ θηρᾶται , διʼ ἣν ἀταμιεύτως σιτίων τε καὶ ποτῶν ἐμπιπλάμενα διαφθείρεται , μηδενὸς λογισμοῦ τὴν ἐπὶ τὸ πλέον ὁρμὴν χαλινοῦντος . ἔπειθʼ , ὃ καὶ μᾶλλον ἀληθέστερόν ἐστιν , οἱ μὲν ἄνθρωποι μεταρσίοις ταῖς ἀναπνοαῖς τὸν καθαρώτερον ἕλκοντες ἀέρα βραδύτερον ἁλίσκονται τῷ πάθει , τὰ δʼ ἐπὶ γῆς ἕρποντα ζῷα τοὺς νοσώδεις ἐκεῖθεν ἀτμοὺς εὐμαρέστερον ἕλκει . πάνυ γε μὴν ἀληθῶς οὐκ ἐν ἀρτίοις ἡμέραις τὴν ἀπαλλαγὴν τῆς νόσου δεδήλωκεν , ἀλλʼ ἐν περιτταῖς , “ ἐννῆμαρ μὲν ἀνὰ στρατὸν ᾤχετο κῆλα θεοῖο · ” μάλιστα γὰρ ἐν τῇ παῤ ἕκαστα πείρᾳ γνώριμόν ἐστι τοῦτο , ὅτι κρίσιμοι τῶν σωματικῶν παθημάτων αἱ περιτταὶ γίνονται τῶν ἡμερῶν , λυτὴρ δʼ Ἀχιλλεὺς τῆς νόσου . Χείρων γὰρ αὐτὸν ἐδίδαξε “ δικαιότατος Κενταύρων , ” ὃς πάσῃ μὲν ἐκέκαστο σοφίᾳ , περιττῶς δὲ τῇ ἰατρικῇ , ὅπου γνώριμον αὐτῷ φησιν εἶναι καὶ Ἀσκληπιόν . προσέθηκε δʼ Ἀχιλλεῖ θεραπεύοντι φυσικῶς ἀλλη - γορήσας θεὰν Ἥραν · “ τῷ γὰρ ἐπὶ φρεσὶ θῆκε θεὰ λευκώλενος Ἥρη . ” δύο γὰρ ὄντων κατὰ τοὺς φυσικοὺς τῶν πνευματικῶν στοι - χείων , αἰθέρος τε καὶ ἀέρος , αἰθέρα μὲν τὴν πυρώδη φαμὲν οὐσίαν , ἡ δὲ Ἥρα μετʼ αὐτόν ἐστιν ἀὴρ , μαλακώτερον στοιχεῖον · διὰ τοῦτο καὶ θῆλυ . τὰ δʼ ἀκριβῆ περὶ τούτων διαλεξόμεθα μικρὸν ὕστερον , νῦν δʼ ἀπόχρη τοσοῦτον εἰπεῖν , ὅτι τοῦ πάλαι θολεροῦ διαχυθέντος ἀέρος αἰφνιδίως διεκρίθη τὸ σύμβαμα · οὐδὲ γὰρ ἀλόγως λευκώ - λενον εἶπε τὴν Ἥραν , ἀλλʼ ἀπὸ τοῦ συμβεβηκότος , ὅτι τὴν νυκτὶ προσεοικυῖαν ἀχλὺν ὁ λευκὸς ἀὴρ διελάμπρυνεν , εἶτʼ ἀνεθὲν τῆς νόσου τὸ Ἑλληνικὸν πλῆθος ἐπὶ τὴν συνήθη τοῖς ἀπηλλαγμένοις ὁδὸν ἐτράπη · λέγω δὲ τοὺς ὀνομαζομένους ἀποτροπιασμούς τε καὶ καθαρμούς . “ οἱ δʼ ἀπελυμαίνοντο καὶ εἰς ἅλα λύματʼ ἔβαλλον . ”
Lemmas: 46 . κλάζω δέ ἄρα ὀϊστός ] ἐπιστρέφω πρός εὐσέβεια ὁ καί ὁ ἄψυχος ὁ ὁ θεῖον αἰσθάνομαι δύναμις . * φιλόσοφος εἰμί θεωρία ἐν ὁ στίχος ὁ “ κλάζω δέ ἄρα ὀιστός ἐπί ὦμος χώομαι , αὐτός κινέω . ” εἰμί γάρ , εἰμί τις οὐράνιος μετά ἁρμονία ἐμμελής ἦχος , κατά ὁ ἀΐδιος φορά ἀποψάλλω - μένω , μάλιστα ὁ ἡλιακός περίοδος σύντονος φέρω . οὖον γάρ δήπου , εἰμί ῥάβδος μέν ὑγρός πλήσσω τις εἰκῇ ὁ ἀήρ καί λίθος ἀπό σφενδόνη ἀφίημι ῥοῖζος ἀποτελέω καί συριγμός οὗτος βαρύφθογγος , τηλικόσδε δέ σῶμα ὁ κυκλοπόρος βία δρόμος ἀπό ἀνατολή εἰς δύσις ἁρματηλατέω μετά ἡσυχία ὁ σφοδρός ὁδοιπορέω δρόμος . οὗτος δέ ὁ διηνεκής ἐν ὁ οὐρανός τελέω φθόγγος ἀγνοέω - μέν ἢ διά ὁ ἀπό πρῶτος γονεύς συνήθεια ἐνδελεχής ἐνοικέω ἐγώ , ἢ διά ὁ ἄμετρος ὑπερβολή ὁ διάστημα , ἐκλύω ὁ ψόφος ὁ διείργω μέτρον . καί οὗτος ὅτι τοιοῦτος εἰμί ὁ φύω - γαδεύων Ὅμηρος ἐκ ὁ ἴδιος πόλις συγκαταινέω Πλάτων ( Rep . p . 617 b ) οὗτος λέγω · “ ὅτι δέ ὁ κύκλος αὐτός ἄνωθεν ἐπί ἕκαστος βαίνω Σειρήν συμπεριφέρω φωνή εἷς ἵημι ἕκαστος , ἅπας δέ ὀκτώ εἰμί εἷς ἁρμονία συμφωνέω · ” ὁμοίως δέ καί ὁ Ἐφέσιος Ἀλέξανδρος , ἐπεξέρχομαι ὅπως κατά τάξις ὁ πλάν - νητες ἀστήρ ὁδεύω , ἐπάγω περί ὁ ἕκαστος φθόγγος “ πᾶς δέ ἑπτάτονος λύρα φθόγγος συνῳδός ἁρμονία προχέω διάστασις ἄλλος ἐπί ἄλλος . ” διά ὅς εἄν εἰμί γνώριμος ὡς οὖον κωφός οὐδέ ἄφθογγος - γος εἰμί ὁ κόσμος . ἀρχή δέ οὗτος ὁ δόξα Ὅμηρος παρέχω εἶπον ὁ ἡλιακός ἀκτίς βέλος ἀλληγορικός , προστίθημι ὅτι Φέρο - Μεναί διά ὁ ἀήρ κλάζω ἤτοι ἡδύς τις καί ἔνθεος φωνή ἀποτελέω . ὁ κοινός δέ ὁ φθόγγος παρίστημι ἐπί ὁ ἴδιος εὐθύς ὁ λόγος μεταβαίνω προστίθημι “ ὁ δέ εἶμι νύξ ἔοικα . ” οὖον γάρ ἀκήρατος φάος οὐδέ ἀμιγής ἀχλύς μέλας ὁ ὁ ἥλιος ὑφίστημι , νύξ δέ αὐτός θολόω , ὁποῖος σχεδόν εἴωθα ἐν ὁ λοιμικός πᾷ - θέσις ἐπιπροσθέω ὁ διά ἡμέρα φέγγος . πῶς γε μήv τοξάζω σπουδάζω Ἀπόλλων “ ἕζομαι ἔπειτα ἀπάνευθε νέος , μετά δέ ἰός ἵημι , δεινός δέ κλαγγή γενέτης ἀργύρεος βιός ; ” εἰμί γοῦν διά ὀργή τοξεύω . ἐγγύς ἐσθίω ὁ τιτρώσκω ἵστημι ὁ βάλλω , νῦν δέ ἄλλος - γορός ὁ ἥλιος εἰκότως αὐτός ὁ φορά ἄποθεν ὁ λοιμικός ἐκ - τίς ὑφίστημι . καί μήv ἐναργής ἐπιφέρω μετά οὗτος σημεῖον εἶπον “ ὀρεύς μέν πρῶτος ἐποίχομαι καί κύω ἀργός . ” οὖον γάρ οὕτως ἄκριτος εἰμί παρανάλωμα ὁ Ἀπόλλων ὀργή ὁ ἄλογος ὁ ζῷον , οὐδέ εἄν ὁ θυμός ἄφρων ἐνακμάζω ἡμίονος τε καί κύων , ὡς ὁ Θρκικὸν ἀνδράποδον Ὅμηρος κατεξανίσταμαι , λέγω δέ ὁ ἀνά - φιπολιτης Ζωΐλος , ἄνω καί κάτω τοιοῦτος τις λῆρος φληνός - φοῦντα . Ὅμηρος δέ καί σφόδρα φυσικός ὁ περί ὁ λοιμικός ὁ πάθημα συντυχία διά οὗτος παρίστημι . ὁ γάρ ἐμπειρία ἰατρικός τε καί φιλοσοφία ἔχω διά ἀκριβής παρατήρησις γιγνώσκω ἐν ὁ λοιμικός νόσος ὁ δεινός ἀπό ὁ τετράπους ἀρχός - μένω . κατά ἄμφω δέ ὁ πρόφασις εἰμί Εὔλογος , ὥστε εὐάλωτος πρός ὁ δεινός εἰμί · ὁ τε γάρ δίαιτα ὁ ἀκριβής οὖον θηράω , διά ὅς ἀταμίευτος σιτίον τε καί ποτός ἐμπίμπλημι διαφθείρω , μηδείς λογισμός ὁ ἐπί ὁ πλέω ὁρμή χαλινόω . ἔπειτα , ὅς καί μᾶλλον ἀληθής εἰμί , ὁ μέν ἄνθρωπος μετάρσιος ὁ ἀναπνοή ὁ καθαρός ἕλκω ἀήρ βραδύς ἁλίσκομαι ὁ πάθος , ὁ δέ ἐπί γῆ ἕρπω ζῷον ὁ νοσώδης ἐκεῖθεν ἀτμός εὐμαρής ἕλκω . πάνυ γε μήv ἀληθής οὐ ἐν ἄρτιος ἡμέρα ὁ ἀπαλλαγή ὁ νόσος δηλόω , ἀλλά ἐν περισσός , “ ἐννῆμαρ μέν ἀνά στρατός οἴχομαι κῆλον θεός · ” μάλιστα γάρ ἐν ὁ παρά ἕκαστος πείρω γνώριμος εἰμί οὗτος , ὅτι κρίσιμος ὁ σωματικός πάθημα ὁ περισσός γίγνομαι ὁ ἡμέρα , λυτήρ δέ Ἀχιλλεύς ὁ νόσος . Χείρων γάρ αὐτός διδάσκω “ Δίκαιος Κένταυρος , ” ὅς πᾶς μέν καίνυμαι σοφία , περισσός δέ ὁ ἰατρικός , ὅπου γνώριμος αὐτός φημί εἰμί καί Ἀσκληπιός . προστίθημι δέ Ἀχιλλεύς θεραπεύω φυσικός ἄλλος - γορήσας θεά Ἥρα · “ ὁ γάρ ἐπί φρήν τίθημι θεά λευκώλενος Ἥρα . ” δύο γάρ εἰμί κατά ὁ φυσικός ὁ πνευματικός στος - χέω , αἰθήρ τε καί ἀήρ , αἰθήρ μέν ὁ πυρώδης φημί οὐσία , ὁ δέ Ἥρα μετά αὐτός εἰμί ἀήρ , μαλακός στοιχεῖον · διά οὗτος καί θῆλυς . ὁ δέ ἀκριβής περί οὗτος διαλέγω μικρός ὕστερος , νῦν δέ ἀποχράω τοσοῦτος εἶπον , ὅτι ὁ πάλαι θολερός διαχέω ἀήρ αἰφνίδιος διακρίνω ὁ σύμβαμα · οὐδέ γάρ ἄλογος λευκός - λένον εἶπον ὁ Ἥρα , ἀλλά ἀπό ὁ συμβεβηκός , ὅτι ὁ νύξ προσέοικα ἀχλύς ὁ λευκός ἀήρ διαλαμπρύνω , εἶτα ἀνίημι ὁ νόσος ὁ Ἑλληνικός πλῆθος ἐπί ὁ συνήθης ὁ ἀπαλλάσσω ὁδός τρέπω · λέγω δέ ὁ ὀνομάζω ἀποτροπιασμός τε καί καθαρμός . “ ὁ δέ ἀπολυμαίνομαι καί εἰς ἅλς λῦμα βάλλω . ”