scholia-in-homerum.scholia-in-iliadem-scholia-vetera 3.8.1
1 . * Πορφυρίου . ποσαχῶς μὲν τῷ τῆς ἠοῦς ὀνόματι κέχρηται Ὅμηρος εἴρηται , καὶ ὅτι οὐχ ἀπλῶς οἶδε τὰ στοιχεῖα , ὡς οἱ πολλοὶ , ἀπροστάτευτα καὶ ἄνευ οἰκείου θεοῦ · ἀλλʼ ὥσπερ οἱ θεολόγοι ἴσασι μὲν καὶ ποταμὸν καὶ τὸ ῥέον ὕδωρ καὶ θεὸν πάλιν τὸν τοῦ ῥείθρου προστάτην , ᾧ δὴ καὶ εὔχονται καὶ θύουσιν , οὐ τῷ ὕδατι δήπου , ἀλλὰ τῷ προεστηκότι δαίμονι τοῦ ποταμοῦ , οὕτως καὶ Ὁμηρος , ὅπου γε οὐδὲ τὸ μεθημερινὸν φῶς τῆς ἡμέρας εἴασεν ἀπροστάτευτον , ἀλλὰ καὶ τοῦ μεθημερινοῦ φωτὸς εἰσήγαγε τὴν ἠῶ , ὥσπερ καὶ τοῦ νυκτε - ρινοῦ σκότους τὴν νύκτα · τὴν δʼ ἤδη καὶ ὁ Ζεὺς ἄζεται μὴ ἀποθύ - μια ἔρδοι ( Il . 14 , 261 ) . καὶ ποσαχῶς μὲν ἠὼς παρʼ αὐτῷ λέγεται εἴρηται · ὅτι δὲ ἡ κροκόπεπλος καὶ ἡ ῥοδοδάκτυλος ἐπὶ τῆς δαίμονος λέγεται δῆλον · ἐπεὶ δὲ τὰ ἐπίθετα ἐκ τοῦ περὶ τὸ ὁρώμενον τῆς ἡμέρας καταστήματος εἴληπται , ἐξηγεῖται τὸ ἐκ ποίας μὲν καταλή - ψεως ἡ κροκόπεπλος , ἐκ ποίας δὲ ἡ ῥοδοδάκτυλος . φημὶ τοίνυν ὡς διὰ μὲν τῆς τοῦ κρόκου χρόας δηλοῖ ὀλίγον τῆς ἡμέρας φῶς πολλῷ τῷ τῆς νυκτὸς μέλανι κιρνώμενον · ὅταν δὲ λέγῃ “ ἦμος δʼ ἠριγένεια φάνη ῥοδοδάκτυλος ἠώς , ” διὰ τῆς τοῦ ῥόδου χροιᾶς δηλοῦν αὐτὸν ὀλίγον τὸ τῆς νυκτὸς μέλαν πολλῷ τῷ τῆς ἡμέρας φωτὶ χρώμενον . καὶ ὅτι τοῦτο νοεῖ δῆλον ἔστω ἐκεῖθεν · μνησθεὶς γὰρ ἑωσφόρου , ὡς νυκτὸς ἔτʼ οὔσης ἀνατέλλει , ἐπάγει αὐτῷ τὴν κροκόπεπλον ἠῶ “ ἦμος ἑωσφόρος εἶσι φόως ἐρέων ἐπὶ γαῖαν , ὅν τε μέτα κροκόπεπλος ὑπεὶρ ἅλα κίδνατο ἠώς ” ( Il . 23 , 226 ) . γεννήσας δὲ ἐκ τῆς κροκοπέπλου τὸν ὄρθρον , ἐπάγει τὴν ῥοδοδάκτυλον “ ἦμος δʼ ἠριγένεια φάνη ῥοδο - δάκτυλος ἠώς ” ( Il . 1 , 477 ) . ἐν δὲ τῷ “ ἠὼς μὲν κροκόπεπλος ἐκίδνατο πᾶσαν ἐπʼ αἶαν , ” τοῦ κίδνασθαι δηλοῦντος τὸ σκορπίζεσθαι , ὡς ἐν τῷ “ σκίδναται κατὰ στρατόν , ” δύο ταῦτα τηρήσεως ἄξια ὑπεδείκνυεν , ἓν μὲν ὅτι ἐκίδνατο ἔφη πᾶσαν ἐπʼ αἶαν , ὅπερ παρά - τασιν ἔχει , οὐ συντἑλειαν , οἷον τὸ ἐσκεδάσθη . ἐπεὶ δὲ σφαιροειδοῦς ὄντος τοῦ κόσμου καὶ τῆς γῆς οὐχ ἅμα παρὰ πᾶσι κατὰ τὸ αὐτὸ ὁ ἥλιος ἀνατέλλει οὐδὲ κατὰ τὴν αὐτὴν ὥραν ἡ ἡμέρα ἀνίσταται , εἰκό - τως ἐκίδνατο ἔφη , τὴν ἐν παρατάσει ἄλλοτε πρὸς ἄλλους ἐπιβολὴν παριστὰς τῆς ἡμέρας καὶ πορείαν . ἕτερον δὲ πάλιν ἐσημειούμην , ὅτι σὺν τῷ ἀποτελέσματι καὶ τὸν κύριον τοῦ ἀποτελουμένου εἶναι βούλεται · ἡ μὲν γὰρ θεὸς κροκόπεπλος ὡς ἂν οὐσία ἔννους τε καὶ ἔμψυχος καὶ ἐνσώματος , τὸ δὲ ἀπʼ αὐτῆς φῶς σκεδάννυται περὶ τὴν γῆν . ὁ δὲ λαβὼν τὴν σωματοειδῆ θεὸν ἐν τῷ κροκόπεπλος συνήρτησεν αὐτὴν τῷ σκεδαννυμένῳ ἀπʼ αὐτῆς φωτὶ , εἰπὼν αὐτὴν , ἀλλʼ οὐχὶ τὸ ἀπʼ αὐτῆς φῶς σκεδάννυσθαι · “ ἠὼς μὲν κροκόπεπλος ἐκίδνατο πᾶσαν ἐπʼ αἶαν . ” οὐ γὰρ δήποτε ἡ σωματοειδὴς ἐπεπόρευτο , ἀλλὰ τὸ ἀπʼ αὐτῆς ἡμερινὸν φῶς . ἀλλʼ οἶδεν , ὅπου τὸ ἀποτέλεσμα , ἐκεῖ καὶ τὸ ἀποτελούμενον . ὅτι δὲ καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων οἶδε τὸ ποιοῦν καὶ τὸ ἀποτελούμενον , λάμβανε πρῶτον ἐπὶ τῆς νυκτὸς , τό μὲν ἀποτέλεσμα “ νὺξ δʼ ἤδη τελέθει , ἀγαθὸν καὶ νυκτὶ πιθέσθαι ” ( Il . 7 , 282 ) , “ αί δέ τοι νύκτες ἀθέσφατοι ” ( Od . 15 , 391 ) , “ ἐκ νυκτὸς δʼ ἄνεμοι χαλεποί ” ( Od . 12 , 286 ) , τὴν δὲ δεσπότιν “ εἰ μὴ νὺξ δμήτειρα τε θεῶν ἐσάωσε καὶ ἀνδρῶν ” ( Il . 14 , 259 ) “ τὴν ἱκόμην φεύγων ” ( ib . ) καὶ “ ἅζετο γὰρ μὴ νυκτὶ θοῇ ἀποθύμια ἔρδοι᾿ ( ib . ) . οὕτω καὶ Ἥβη ἀποτέλεσμα καὶ θεὸς ταύτης προστάτις · “ οἳ νῶϊν ἀγάσαντο παρʼ ἀλλήλοισι μένοντες ἥβης ταρφθῆναι καὶ γήραος οὐδὸν ἱκέσθαι ” ( Od . 23 , 211 ) , τῆς νεότητος καὶ ἀκμῆς τῆς ἐν νεότητι σφριγώσης · “ ὄφρ᾿ ἥβῃ τε πεποίθεα χερσί τʼ ἐμῇσιν ” ( Od . 8 , 181 ) “ οὐδέ τί ἥβης δεύεται ” ( ib . 136 ) · ἐπὶ γὰρ πάντων τὰ ἀποτελέσματα λέ - γεται . ἐπὶ δὲ τῆς θεοῦ “ μετὰ δέ σφισι πότνια Ἥβη νέκταρ ἐῳνο - χόει ” ( Il . 4 , 2 ) · “ τὸν δʼ Ἥβη λοῦσεν ” ( Il . 5 . 905 ) · ἐν γὰρ τοῖς ἀγηράτοις καὶ ἀεὶ ἡβῶσιν οἰνοχόον τὴν Ἥβην καὶ ὑπηρέτιν ἐποίησεν . ἐκ τούτων λύσεις πῶς ἀγάστονόν τε λέγει τὴν Ἀμφιτρίτην , ὅταν εἴπῃ “ καὶ εἴ ποθι μεῖζον ἔνεστι κῆτος , ἃ μυρία βόσκει ἀγά - στονος Αμφιτρίτη ” ( Od . 12 , 96 ) , καὶ πάλιν κλυτόν ἐν οἷς φησίν “ ἢ ἔτι μοι καὶ κῆτος ἐπισσεύῃ μέγα δαίμων ἐξ ἁλὸς οἷά τε πολλὰ τρέφει ” ( Od . 5 , 421 ) . κλυτὸς μὲν γὰρ ἡ θεὸς , ἡ μεγάλη δαίμων , ἀγάστονος δὲ ἡ θάλασσα . οὕτως καὶ γῆ μὲν τὸ στοιχεῖον · “ ἕλε γαῖαν ἀγοστῷ ” ( Il . 11 , 425 ) καὶ “ κάππεσεν ἐν γαίῃ · ” ἡ δὲ θεός “ ἴστω νῦν τόδε Γαῖα καὶ Οὐρανὸς εὐρὺς ὕπερθεν ” ( Il . 15 , 36 ) καὶ “ Γῆ τε καὶ Ἥλιος καὶ Ἐρινύες ” ( Il . 19 , 259 ) . οὕτω καὶ Στυγὸς ὕδωρ λέγει τῆς δαίμονος τὸ Στύγιον ἀπʼ αὐτῆς καλούμενον “ καὶ τὸ κατειβόμενον Στυγὸς ὕδωρ ” ( Il . 15 , 37 ) , ὥσπερ καὶ ποταμὸν λέγει δαίμονα Ἀλφειὸν καὶ Ἀξίον καὶ Σπερχειὸν , ὧν εἶναι καὶ γένος , καὶ Ξάνθον δινήεντα . καὶ ὅταν μὴ εἴπῃ τὸ ὄνομα τοῦ θεοῦ , τὸν εὐχόμενον ποιεῖ λέγοντα “ κλῦθι , ἄναξ , ὅτις ἐσσί ” ( Od . 5 , 445 ) · εὔχεται δὲ τῷ ποταμῷ , ὡς ἂν ἑκάστου ἔχοντος δαίμονα . ὁ δὲ καὶ ἐν ταῖς κρήναις οἶδε θεὰς , ἃς νύμφας καλεῖ · “ νύμφαι κρηναῖαι κοῦραι Διός ” ( Od . 17 , 240 ) , καὶ ἄλλαι “ νύμφαι ὀρεστιάδες κοῦραι Διός ” ( Il . 6 , 420 ) . οὕτω πεπληρῶσθαι θείων δυνάμεων Ὅμηρος ἡγεῖτο ἅπαντα . * κροκόπεπλος δὲ ἡ Ἠὼς λέγεται ὅταν πολὺ σκότους ἔχῃ , ὀλίγον δὲ φωτός . τὸ δὲ ῥοδοδάκτυλος ἐναντίον . ποιητικὴ δέ ἐστιν ἡ περί - φρασις , ὡς εἰ εἶπεν ἡμέρα μὲν γέγονεν . τὸ δὲ ἐκίδνατο ἐν παρα - τάσει · σφαιροειδὴς γὰρ οὖσα ἡ γῆ οὐ πᾶσα ὑφʼ ἓν φωτίζεται .
Lemmas: 1 . * Πορφύριος . ποσαχῶς μέν ὁ ὁ ἠώς ὄνομα χράομαι Ὅμηρος εἴρω , καί ὅτι οὐ ἀπλόος οἶδα ὁ στοιχεῖον , ὡς ὁ πολύς , απροστάτευτα καί ἄνευ οἰκεῖος θεός · ἀλλά ὥσπερ ὁ θεολόγος οἶδα μέν καί ποταμός καί ὁ ῥέω ὕδωρ καί θεός πάλιν ὁ ὁ ῥεῖθρον προστάτης , ὅς δή καί εὔχομαι καί θύω , οὖον ὁ ὕδωρ δήπου , ἀλλά ὁ προΐστημι δαίμων ὁ ποταμός , οὕτως καί Ὅμηρος , ὅπου γε οὐδέ ὁ μεθημερινός φάος ὁ ἡμέρα ἐάω ἀπροστάτευτος , ἀλλά καί ὁ μεθημερινός φάος εἰσάγω ὁ ἠώς , ὥσπερ καί ὁ νύξ - ῥίς σκότος ὁ νύξ · ὁ δέ ἤδη καί ὁ Ζεύς ἅζομαι μή ἀποθύω - εἷς ἔρδω ( Il . 14 , 261 ) . καί ποσαχῶς μέν ἠώς παρά αὐτός λέγω εἴρω · ὅτι δέ ὁ κροκόπεπλος καί ὁ ῥοδοδάκτυλος ἐπί ὁ δαίμων λέγω δῆλος · ἐπεί δέ ὁ ἐπίθετος ἐκ ὁ περί ὁ ὁράω ὁ ἡμέρα κατάστημα λαμβάνω , ἐξηγέομαι ὁ ἐκ Ποίας μέν καταλέω - ψεως ὁ κροκόπεπλος , ἐκ Ποίας δέ ὁ ῥοδοδάκτυλος . φημί τοίνυν ὡς διά μέν ὁ ὁ κρόκος χρώς δηλόω ὀλίγος ὁ ἡμέρα φάος πολύς ὁ ὁ νύξ μέλας κιρνάω · ὅταν δέ λέγω “ ἦμος δέ ἠριγένεια φαίνω ῥοδοδάκτυλος ἠώς , ” διά ὁ ὁ ῥόδον χροιά δηλόω αὐτός ὀλίγος ὁ ὁ νύξ μέλας πολύς ὁ ὁ ἡμέρα φάος χράω . καί ὅτι οὗτος νοέω δῆλος ἵστημι ἐκεῖθεν · μιμνήσκω γάρ Ἑωσφόρος , ὡς νύξ ἔτι εἰμί ἀνατέλλω , ἐπάγω αὐτός ὁ κροκόπεπλος ἠώς “ ἦμος Ἑωσφόρος εἶμι φάος εἴρω ἐπί γαῖα , ὅς τε μετά κροκόπεπλος ὑπέρ ἅλς κίδναμαι ἠώς ” ( Il . 23 , 226 ) . γεννάω δέ ἐκ ὁ κροκόπεπλος ὁ ὄρθρος , ἐπάγω ὁ ῥοδοδάκτυλος “ ἦμος δέ ἠριγένεια φαίνω ρόδο - δάκτυλος ἠώς ” ( Il . 1 , 477 ) . ἐν δέ ὁ “ ἠώς μέν κροκόπεπλος κίδναμαι πᾶς ἐπί Αἶα , ” ὁ κίδναμαι δηλόω ὁ σκορπίζω , ὡς ἐν ὁ “ σκίδνημι κατά στρατός , ” δύο οὗτος τήρησις ἄξιος ὑποδείκνυμι , εἷς μέν ὅτι κίδναμαι φημί πᾶς ἐπί Αἶα , ὅσπερ παρά - τάσις ἔχω , οὖον συντέλεια , οἷος ὁ σκεδάννυμι . ἐπεί δέ σφαιροειδής εἰμί ὁ κόσμος καί ὁ γῆ οὐ ἅμα παρά πᾶς κατά ὁ αὐτός ὁ ἥλιος ἀνατέλλω οὐδέ κατά ὁ αὐτός ὥρα ὁ ἡμέρα ἀνίστημι , διαβατάρης - ὅς κίδναμαι φημί , ὁ ἐν παράτασις ἄλλοτε πρός ἄλλος ἐπιβολή παρίστημι ὁ ἡμέρα καί πορεία . ἕτερος δέ πάλιν σημειόω , ὅτι σύν ὁ ἀποτέλεσμα καί ὁ κύριος ὁ ἀποτελέω εἰμί βούλομαι · ὁ μέν γάρ θεός κροκόπεπλος ὡς εἄν οὐσία ἔννους τε καί ἔμψυχος καί ἐνσώματος , ὁ δέ ἀπό αὐτός φάος σκεδάννυμι περί ὁ γῆ . ὁ δέ λαμβάνω ὁ σωματοειδής θεός ἐν ὁ κροκόπεπλος συναρτάω αὐτός ὁ σκεδάννυμι ἀπό αὐτός φάος , εἶπον αὐτός , ἀλλά οὐ ὁ ἀπό αὐτός φάος σκεδάννυμι · “ ἠώς μέν κροκόπεπλος κίδναμαι πᾶς ἐπί Αἶα . ” οὖον γάρ δήποτε ὁ σωματοειδής πορεύω , ἀλλά ὁ ἀπό αὐτός ἡμερινός φάος . ἀλλά οἶδα , ὅπου ὁ ἀποτέλεσμα , ἐκεῖ καί ὁ ἀποτελέω . ὅτι δέ καί ἐπί ὁ ἄλλος οἶδα ὁ ποιέω καί ὁ ἀποτελέω , λαμβάνω πρῶτος ἐπί ὁ νύξ , ὁ μέν ἀποτέλεσμα “ νύξ δέ ἤδη τελέθω , ἀγαθός καί νύξ πείθω ” ( Il . 7 , 282 ) , “ ὅς δέ ὅς νύξ ἀθέσφατος ” ( Od . 15 , 391 ) , “ ἐκ νύξ δέ ἄνεμος χαλεπός ” ( Od . 12 , 286 ) , ὁ δέ δεσπότις “ εἰμί μή νύξ δμητήρ τε θεός σῴζω καί ἀνήρ ” ( Il . 14 , 259 ) “ ὁ ἱκνέομαι φεύγω ” ( ib . ) καί “ ἅζομαι γάρ μή νύξ θοός ἀποθύμιος ἔρδω ( ib . ) . οὗτος καί Ἥβη ἀποτέλεσμα καί θεός οὗτος προστάτις · “ ἕ νάω ἄγαμαι παρά ἀλλήλων Μένων ἥβη τέρπω καί γῆρας οὐδός1 ἱκνέομαι ” ( Od . 23 , 211 ) , ὁ νεότης καί ἀκμή ὁ ἐν νεότης σφριγώσης · “ ὄφρα ἥβη τε πείθω χείρ τε ἐμός ” ( Od . 8 , 181 ) “ οὐδέ τίς ἥβη δήω ” ( ib . 136 ) · ἐπί γάρ πᾶς ὁ ἀποτέλεσμα λεʹ - Γέτης . ἐπί δέ ὁ θεός “ μετά δέ ὅς πότνια Ἥβη νέκταρ ἐῳνο - χόω ” ( Il . 4 , 2 ) · “ ὁ δέ Ἥβη λούω ” ( Il . 5 . 905 ) · ἐν γάρ ὁ ἀγήρατον καί ἀεί ἡβάω οἰνοχόος ὁ Ἥβη καί ὑπηρέτις ποιέω . ἐκ οὗτος λύω πῶς ἀγάστονος τε λέγω ὁ Ἀμφιτρίτη , ὅταν εἶπον “ καί εἰμί πόθι μείζων ἔνειμι κῆτος , ὁ μυρίος βόσκω ἀγά - στόνος Αμφιτρίτη ” ( Od . 12 , 96 ) , καί πάλιν κλυτός ἐν ὅς φημί “ ἢ ἔτι ἐγώ καί κῆτος ἐπισσεύω μέγας δαίμων ἐκ ἅλς οἷος τε πολύς τρέφω ” ( Od . 5 , 421 ) . κλυτός μέν γάρ ὁ θεός , ὁ μέγας δαίμων , ἀγάστονος δέ ὁ θάλασσα . οὕτως καί γῆ μέν ὁ στοιχεῖον · “ αἱρέω γαῖα ἀγοστός ” ( Il . 11 , 425 ) καί “ καταπίπτω ἐν γαῖα · ” ὁ δέ θεός “ οἶδα νῦν ὅδε Γαῖα καί Οὐρανός εὐρύς ὕπερθεν ” ( Il . 15 , 36 ) καί “ Γῆ τε καί Ἥλιος καί Ἐρινύς ” ( Il . 19 , 259 ) . οὗτος καί Στύξ ὕδωρ λέγω ὁ δαίμων ὁ Στύγιος ἀπό αὐτός καλέω “ καί ὁ κατείβω Στύξ ὕδωρ ” ( Il . 15 , 37 ) , ὥσπερ καί ποταμός λέγω δαίμων Ἀλφειός καί Ἄξιος καί Σπερχειός , ὅς εἰμί καί γένος , καί Ξάνθος δινήεις . καί ὅταν μή εἶπον ὁ ὄνομα ὁ θεός , ὁ εὔχομαι ποιέω λέγω “ κλύω , ἄναξ , ὅστις εἰμί ” ( Od . 5 , 445 ) · εὔχομαι δέ ὁ ποταμός , ὡς εἄν ἕκαστος ἔχω δαίμων . ὁ δέ καί ἐν ὁ κρήνη οἶδα θεά , ὅς νύμφη καλέω · “ νύμφη κρηναῖος κόρη Ζεύς ” ( Od . 17 , 240 ) , καί ἄλλος “ νύμφη ὀρεστιάς κόρη Ζεύς ” ( Il . 6 , 420 ) . οὗτος πληρόω θεῖον δύναμις Ὅμηρος ἡγέομαι ἅπας . * κροκόπεπλος δέ ὁ Ἠώς λέγω ὅταν πολύς σκότος ἔχω , ὀλίγος δέ φάος . ὁ δέ ῥοδοδάκτυλος ἐναντίος . ποιητικός δέ εἰμί ὁ περί - φράσις , ὡς εἰμί εἶπον ἡμέρα μέν γίγνομαι . ὁ δέ κίδναμαι ἐν παρά - τάσις · σφαιροειδής γάρ εἰμί ὁ γῆ οὖον πᾶς ὑπό εἷς φωτίζω .