sallustius.de-deis-et-mundo 3
Τί δήποτε οὖν τούτους ἀφέντες τοὺς λόγους οἱ παλαιοὶ μύθοις ἐχρήσαντο , ζητεῖν ἄξιον . Καὶ τοῦτο πρῶτον ἐκ τῶν μύθων ὠφελεῖσθαι τό γε ζητεῖν καὶ μὴ ἀργὸν τὴν διάνοιαν ἔχειν . Ὅτι μὲν οὖν θεῖοι οἱ μῦθοι , ἐκ τῶν χρησαμένων ἔστιν ἰδεῖν . Καὶ γὰρ τῶν ποιητῶν οἱ θεόληπτοι , καὶ τῶν φιλοσόφων οἱ ἄριστοι , οἵ τε τὰς τελετὰς καταδείξαντες , καὶ αὐτοὶ δὲ ἐν χρησμοῖς οἱ θεοὶ μύθοις ἐχρήσαντο . Διὰ τί δὲ θεῖοι οἱ μῦθοι , φιλοσοφίας ζητεῖν . Ἐπεὶ τοίνυν πάντα τὰ ὄντα ὁμοιότητι μὲν χαίρει , ἀνομοιότητα δὲ ἀποστρέφεται , ἐχρῆν καὶ τοὺς περὶ θεῶν λόγους ὁμοίους εἶναι ἐκείνοις , ἵνα τῆς τε οὐσίας αὐτῶν ἄξιοι γίνωνται καὶ τοῖς λέγουσι τοὺς θεοὺς ποιῶσιν εὐμενεῖς , ὅπερ καὶ διὰ τῶν μύθων μόνως ἂν γένοιτο . Αὐτοὺς μὲν οὖν τοὺς θεοὺς κατὰ τὸ ῥητόν τε καὶ ἄῤῥητον , ἀφανές τε καὶ φανερόν , σαφές τε καὶ κρυπτόμενον οἱ μῦθοι μιμοῦνται καὶ τὴν τῶν θεῶν ἀγαθότητα · ὅτι ὥσπερ ἐκεῖνοι τὰ μὲν ἐκ τῶν αἰσθητῶν ἀγαθὰ κοινὰ πᾶσιν ἐποίησαν , τὰ δὲ ἐκ τῶν νοητῶν μόνοις τοῖς ἔμφροσιν , οὕτως οἱ μῦθοι τὸ μὲν εἶναι θεοὺς πρὸς ἅπαντας λέγουσι , τίνες δὲ οὗτοι καὶ ὁποῖοι , τοῖς δυναμένοις εἰδέναι . Καὶ τὰς ἐνεργείας δὲ μιμοῦνται τῶν θεῶν · ἔξεστι γὰρ καὶ τὸν κόσμον μῦθον εἰπεῖν , σωμάτων μὲν καὶ χρημάτων ἐν αὐτῷ φαινομένων , ψυχῶν δὲ καὶ νόων κρυπτομένων . Πρὸς δὲ τούτοις τὸ μὲν πάντας τὴν περὶ θεῶν ἀλήθειαν διδάσκειν ἐθέλειν τοῖς μὲν ἀνοήτοις , διὰ τὸ μὴ δύνασθαι μανθάνειν , καταφρόνησιν , τοῖς δὲ σπουδαίοις ῥᾳθυμίαν ἐμποιεῖ · τὸ δὲ διὰ μύθων τ’ ἀληθὲς ἐπικρύπτειν τοὺς μὲν καταφρονεῖν οὐκ ἐᾷ , τοὺς δὲ φιλοσοφεῖν ἀναγκάζει . Ἀλλὰ διὰ τί μοιχείας καὶ κλοπὰς καὶ πατέρων δεσμοὺς καὶ τὴν ἄλλην ἀτοπίαν ἐν τοῖς μύθοις εἰρήκασιν ; ἢ καὶ τοῦτο ἄξιον θαύματος , ἵνα διὰ τῆς φαινομένης ἀτοπίας εὐθὺς ἡ ψυχὴ τοὺς μὲν λόγους ἡγήσηται προκαλύμματα , τὸ δὲ ἀληθὲς ἀπόῤῥητον εἶναι νομίσῃ ;
Lemmas: τις δήποτε οὖν οὗτος ἀφίημι ὁ λόγος ὁ παλαιός μῦθος χράω , ζητέω ἄξιος . καί οὗτος πρῶτος ἐκ ὁ μῦθος ὠφελέω ὁ γε ζητέω καί μή ἀργός ὁ διάνοια ἔχω . ὅτι μέν οὖν θεῖος ὁ μῦθος , ἐκ ὁ χράω εἰμί ὁράω . καί γάρ ὁ ποιητής ὁ θεόληπτος , καί ὁ φιλόσοφος ὁ ἀγαθός , ὁ τε ὁ τελετή καταδείκνυμι , καί αὐτός δέ ἐν χρησμός ὁ θεός μῦθος χράω . Ζεύς τίς δέ θεῖος ὁ μῦθος , φιλοσοφία ζητέω . ἐπεί τοίνυν πᾶς ὁ εἰμί ὁμοιότης μέν χαίρω , ἀνομοιότης δέ ἀποστρέφω , χρή καί ὁ περί θεός λόγος ὅμοιος ἔρχομαι ἐκεῖνος , ἵνα ὁ τε οὐσία αὐτός ἄξιος γίγνομαι καί ὁ λέγω ὁ θεός ποιέω εὐμενής , ὅς καί διά ὁ μῦθος μόνος ἄν γίγνομαι . αὐτός μέν οὖν ὁ θεός κατά ὁ ῥητός τε καί ἄρρητος , ἀφανής τε καί φανερός , σαφής τε καί κρύπτω ὁ μῦθος μιμέομαι καί ὁ ὁ θεός ἀγαθότης · ὅτι ὥσπερ ἐκεῖνος ὁ μέν ἐκ ὁ αἰσθητός ἀγαθός κοινός πᾶς ποιέω , ὁ δέ ἐκ ὁ νοητός μόνος ὁ ἔμφρων , οὕτως ὁ μῦθος ὁ μέν ἔρχομαι θεός πρός ἅπας λέγω , τίς δέ οὗτος καί ὁποῖος , ὁ δύναμαι οἶδα . καί ὁ ἐνέργεια δέ μιμέομαι ὁ θεός · ἔξεστι γάρ καί ὁ κόσμος μῦθος λέγω , σῶμα μέν καί χρῆμα ἐν αὐτός φαίνω , ψυχή δέ καί νοῦς κρύπτω . πρός δέ οὗτος ὁ μέν πᾶς ὁ περί θεός ἀλήθεια διδάσκω ἐθέλω ὁ μέν ἀνόητος , διά ὁ μή δύναμαι μανθάνω , καταφρόνησις , ὁ δέ σπουδαῖος ῥᾳθυμία ἐμποιέω · ὁ δέ διά μῦθος τε ἀληθής ἐπικρύπτω ὁ μέν καταφρονέω οὐ ἐάω , ὁ δέ φιλοσοφέω ἀναγκάζω . ἀλλά διά τίς μοιχεία καί κλοπή καί πατήρ δεσμός καί ὁ ἄλλος ἀτοπία ἐν ὁ μῦθος λέγω ; ἢ καί οὗτος ἄξιος θαῦμα , ἵνα διά ὁ φαίνω ἀτοπία εὐθύς ὁ ψυχή ὁ μέν λόγος ἡγέομαι προκάλυμμα , ὁ δέ ἀληθής ἀπόρρητος εἰμί νομίζω ;