sallustius.de-deis-et-mundo 17
Τὸν δὲ κόσμον ὅτι μὲν οὐκ ἂν θεοὶ φθεροῦσιν , εἴρηται . Ὅτι δὲ καὶ τὴν φύσιν ἄφθαρτον ἔχει , λέγειν ἀκόλουθον . Πᾶν γὰρ τὸ φθειρόμενον ἢ ὑφ’ ἑαυτοῦ φθείρεται ἢ ὑπὸ ἄλλου . Εἰ μὲν οὖν ὑφ’ ἑαυτοῦ ὁ κόσμος φθείρεται , ἔδει καὶ τὸ πῦρ ἑαυτὸ καίειν , καὶ τὸ ὕδωρ ἑαυτὸ ξηραίνειν . Εἰ δὲ ὑπὸ ἄλλου · ἢ σώματος , ἢ ἀσωμάτου . Ἀλλ’ ὑπὸ μὲν ἀσωμάτου ἀδύνατον · τὰ γὰρ ἀσώματα σώζει τὰ σώματα · οἷον φύσις καὶ ψυχή · οὐδὲν δὲ ὑπὸ τοῦ φύσει σώζοντος φθείρεται . Εἰ δὲ ὑπὸ σώματος , ἢ ὑπὸ τῶν ὄντων , ἢ ὑπὸ ἑτέρων . Καὶ εἰ μὲν ὑπὸ τῶν ὄντων , ἢ ὑπὸ τῶν κύκλῳ κινουμένων τὰ ἐπ’ εὐθείας , ἢ ὑπὸ τῶν ἐπ’ εὐθείας τὰ κύκλῳ . Ἀλλ’ οὐδὲ τὰ κύκλῳ φθαρτικὴν ἔχει φύσιν · διὰ τί γὰρ μηδὲν ὁρῶμεν ἐκεῖθεν φθειρόμενον ; οὐδὲ τὰ ἐπ’ εὐθείας ἐκείνων ἅψασθαι δύναται · διὰ τί γὰρ ἄχρι νῦν οὐκ ἠδυνήθη ; Ἀλλ’ οὐδὲ τὰ ἐπ’ εὐθείας ὑπ’ ἀλλήλων φθείρεσθαι δύναται · ἡ μὲν γὰρ ἄλλου φθορὰ ἄλλου γένεσίς ἐστι · τοῦτο δὲ φθείρεσθαι μὲν οὐκ ἔστι , μεταβάλλεσθαι δέ . Εἰ δὲ ὑπ’ ἄλλων σωμάτων ὁ κόσμος φθείρεται , πόθεν γενομένων , ἢ ποῦ ὄντων οὐκ ἔστιν εἰπεῖν . Ἔτι πᾶν τὸ φθειρόμενον ἢ εἴδει , ἢ ὕλῃ φθείρεται · ἔστι δὲ εἶδος μὲν τὸ σχῆμα , ὕλη δὲ τὸ σῶμα . Καὶ τῶν μὲν εἰδῶν φθειρομένων , τῆς δὲ ὕλης μενούσης , ἕτερα ὁρῶμεν γινόμενα . Εἰ δὲ ὕλη φθείρεται , πῶς ἐν τοσούτοις ἔτεσιν οὐκ ἐπέλιπεν ; Εἰ δὲ ἀντὶ τῆς φθειρομένης ἑτέρα γίνεται , ἢ ἐκ τῶν ὄντων ἢ ἐκ τῶν μὴ ὄντων γίνεται · ἀλλ’ εἰ μὲν ἐκ τῶν ὄντων , τῶν ὄντων μενόντων ἀεί , καὶ ἡ ὕλη ἔστιν ἀεί . Εἰ δὲ καὶ τὰ ὄντα φθείρεται , οὐ τὸν κόσμον μόνον , ἀλλὰ καὶ τὰ πάντα λέγουσι φθείρεσθαι . Εἰ δὲ ἐκ τῶν μὴ ὄντων ἡ ὕλη , πρῶτον μὲν ἀδύνατον ἐκ τῶν μὴ ὄντων εἶναί τι . Εἰ δὲ τοῦτο γένοιτο , καὶ δυνατὸν ἐκ τῶν μὴ ὄντων εἶναι τὴν ὕλην , ἕως ἂν ᾖ τὰ μὴ ὄντα , ἔσται καὶ ἡ ὕλη · οὐ γὰρ δήποτε καὶ τὰ μὴ ὄντα ἀπόλλυται . Εἰ δὲ ἀνείδεον λέγουσι μὲν τὴν ὕλην , πρῶτον μὲν διὰ τί οὐ κατὰ μέρη , ἀλλ’ ὅλῳ γίνεται τοῦτο τῷ κόσμῳ ; ἔπειτα οὐ τὸ εἶναι τῶν σωμάτων , τὸ δὲ κάλλος φθείρουσι μόνον . Ἔτι πᾶν τὸ φθειρόμενον ἢ ἀφ’ ὧν ἐγένετο , εἰς ἐκεῖνα λύεται , ἢ εἰς τὸ μὴ ὂν ἀφανίζεται . Ἀλλ’ εἰ μὲν ἀφ’ ὧν ἐγένετο εἰς ἐκεῖνα λυθείη , πάλιν γίνεται ἕτερα · διὰ τί γὰρ τὴν ἀρχὴν ἐγένετο ; Εἰ δὲ εἰς τὸ μὴ ὂν ἄπεισι τὰ ὄντα , τί κωλύει καὶ τὸν θεὸν τοῦτο παθεῖν ; Εἰ δὲ ἡ δύναμις κωλύει , οὐκ ἔστι δυνατοῦ ἑαυτὸν μόνον σώζειν . Καὶ ὁμοίως δὲ ἀδύνατον ἐκ τῶν μὴ ὄντων γίνεσθαι τὰ ὄντα , καὶ τὰ ὄντα εἰς τὸ μὴ ὂν ἀφανίζεσθαι . Ἔτι ἀνάγκη τὸν κόσμον , εἰ φθείρεται , ἢ κατὰ φύσιν φθείρεσθαι ἢ παρὰ φύσιν . Παρὰ φύσιν δὲ φθείρεσθαι αὐτὸν ἀδύνατον . Οὐδὲ γὰρ τὸ παρὰ φύσιν προτερεῖ τῆς φύσεως · εἰ δὲ κατὰ φύσιν , δεῖ ἑτέραν εἶναι τὴν μεταβάλλουσαν τοῦ κόσμου τὴν φύσιν , ὅπερ οὐ φαίνεται . Ἔτι πᾶν τὸ φύσει φθειρόμενον καὶ ἡμεῖς φθείρειν δυνάμεθα · τοῦ δὲ κόσμου τὸ μὲν κυκλικὸν σῶμα οὔτε ἔφθειρέ τίς ποτε , οὔτε μετέβαλε · τὰ δὲ στοιχεῖα μεταβάλλειν μὲν δυνατόν , φθείρειν δὲ ἀδύνατον . Ἔτι πᾶν τὸ φθειρόμενον ὑπὸ χρόνου μεταβάλλεται καὶ γηρᾷ · ὁ δὲ κόσμος ἐν τοσούτοις ἔτεσιν ἀμετάβλητος μένει . Τοσαῦτα καὶ πρὸς τοὺς ἰσχυροτέρων ἀποδείξεων δεομένους εἰπόντες αὐτὸν ἡμῖν εὐχόμεθα ἵλεων τὸν κόσμον γενέσθαι .
Lemmas: ὁ δέ κόσμος ὅτι μέν οὐ ἄν θεός φθείρω , λέγω . Ὅτι δέ καί ὁ φύσις ἄφθαρτος ἔχω , λέγω ἀκόλουθος . Πᾶν γάρ ὁ φθείρω ἢ ὑπό ἑαυτοῦ φθείρω ἢ ὑπό ἄλλος . εἰμί μέν οὖν ὑπό ἑαυτοῦ ὁ κόσμος φθείρω , δέω καί ὁ πῦρ ἑαυτοῦ καίω , καί ὁ ὕδωρ ἑαυτοῦ ξηραίνω . εἰμί δέ ὑπό ἄλλος · ἢ σῶμα , ἢ ἀσώματος . ἀλλά ὑπό μέν ἀσώματος ἀδύνατος · ὁ γάρ ἀσώματος σῴζω ὁ σῶμα · οἷος φύσις καί Ψυχή · οὐδείς δέ ὑπό ὁ φύσις σῴζω φθείρω . εἰμί δέ ὑπό σῶμα , ἢ ὑπό ὁ εἰμί , ἢ ὑπό ἕτερος . καί εἰμί μέν ὑπό ὁ αρχαΐζω , ἢ ὑπό ὁ κύκλος κινέω ὁ ἐπί εὐθεῖα , ἢ ὑπό ὁ ἐπί εὐθεῖα ὁ κύκλος . ἀλλά οὐδέ ὁ κύκλος φθαρτικός ἔχω φύσις · διά τίς γάρ μηδείς ὁράω ἐκεῖθεν φθείρω ; οὐδέ ὁ ἐπί εὐθύς ἐκεῖνος ἅπτω δύναμαι · διά τίς γάρ ἄχρι νῦν οὐ δύναμαι ; ἀλλά οὐδέ ὁ ἐπί εὐθεῖα ὑπό ἀλλήλων φθείρω δύναμαι · ὁ μέν γάρ ἄλλος φθορά ἄλλος γένεσις εἰμί · οὗτος δέ φθείρω μέν οὐ εἰμί , μεταβάλλω δέ . εἰμί δέ ὑπό ἄλλος σῶμα ὁ κόσμος φθείρω , πόθεν γίνομαι , ἢ ποῦ εἰμί οὐ εἰμί λέγω . ἔτι πᾶς ὁ φθείρω ἢ εἶδος , ἢ ὕλη φθείρω · εἰμί δέ εἶδος μέν ὁ σχῆμα , ὕλη δέ ὁ σῶμα . καί ὁ μέν εἶδος φθείρω , ὁ δέ ὕλη μένω , ἕτερος ὁράω γίγνομαι . εἰμί δέ ὕλη φθείρω , πῶς ἐν τοσοῦτος ἔτος οὐ ἐπιλίπτομαι ; εἰμί δέ ἀντί ὁ φθείρω ἕτερος γίγνομαι , ἢ ἐκ ὁ εἰμί ἢ ἐκ ὁ μή εἰμί γίγνομαι · ἀλλά εἰμί μέν ἐκ ὁ εἰμί , ὁ εἰμί μένω ἀεί , καί ὁ ὕλη εἰμί ἀεί . εἰμί δέ καί ὁ εἰμί φθείρω , οὐ ὁ κόσμος μόνος , ἀλλά καί ὁ πᾶς λέγω φθείρω . εἰμί δέ ἐκ ὁ μή εἰμί ὁ ὕλη , πρῶτος μέν ἀδύνατος ἐκ ὁ μή εἰμί εἰμί τίς . εἰμί δέ οὗτος γίγνομαι , καί δυνατός ἐκ ὁ μή εἰμί ἔρχομαι ὁ ὕλη , ἠώς ἄν εἰμί ὁ μή εἰμί , εἰμί καί ὁ ὕλη · οὐ γάρ δήποτε καί ὁ μή εἰμί ἀπόλλυμι . εἰμί δέ ἀνείδεος λέγω μέν ὁ ὕλη , πρῶτος μέν διά τίς οὐ κατά μέρος , ἀλλά ὅλος γίγνομαι οὗτος ὁ κόσμος ; ἔπειτα οὐ ὁ ἔρχομαι ὁ σῶμα , ὁ δέ κάλλος φθείρω μόνος . ἔτι πᾶς ὁ φθείρω ἢ ἀπό ὅς γίνομαι , εἰς ἐκεῖνος λύω , ἢ εἰς ὁ μή εἰμί ἀφανίζω . ἀλλά εἰμί μέν ἀπό ὅς γίνομαι εἰς ἐκεῖνος λύω , πάλιν γίγνομαι ἕτερος · διά τίς γάρ ὁ ἀρχή γίνομαι ; εἰμί δέ εἰς ὁ μή εἰμί ἀπέρχομαι ὁ εἰμί , τίς κωλύω καί ὁ θεός οὗτος πάσχω ; εἰμί δέ ὁ δύναμις κωλύω , οὐ εἰμί δυνατός ἑαυτοῦ μόνος σῴζω . καί ὅμοιος δέ ἀδύνατος ἐκ ὁ μή εἰμί γίγνομαι ὁ εἰμί , καί ὁ εἰμί εἰς ὁ μή εἰμί ἀφανίζω . ἔτι ἀνάγκη ὁ κόσμος , εἰμί φθείρω , ἢ κατά φύσις φθείρω ἢ παρά φύσις . παρά φύσις δέ φθείρω αὐτός ἀδύνατος . οὐδέ γάρ ὁ παρά φύσις προτερέω ὁ φύσις · εἰμί δέ κατά φύσις , δέω ἕτερος ἔρχομαι ὁ μεταβάλλω ὁ κόσμος ὁ φύσις , ὅς οὐ φαίνω . ἔτι πᾶς ὁ φύσις φθείρω καί ἐγώ φθείρω δύναμαι · ὁ δέ κόσμος ὁ μέν κυκλικός σῶμα οὔτε φθείρω τίς ποτέ , οὔτε μεταβάλλω · ὁ δέ στοιχεῖον μεταβάλλω μέν δυνατός , φθείρω δέ ἀδύνατος . ἔτι πᾶς ὁ φθείρω ὑπό χρόνος μεταβάλλω καί γηράσκω · ὁ δέ κόσμος ἐν τοσοῦτος ἔτος ἀμετάβλητος μένω . Τοσαύς καί πρός ὁ ἰσχυρός ἀπόδειξις δέω λέγω αὐτός ἐγώ εὔχομαι ἵλαος ὁ κόσμος γίγνομαι .