sallustius.de-deis-et-mundo 13
Περὶ μὲν οὖν θεῶν καὶ κόσμον καὶ τῶν ἀνθρωπίνων πραγμάτων τοῖς μήτε διὰ φιλοσοφίας ἀχθῆναι δυναμένοις , μηδὲ τὰς ψυχὰς ἀνιάτοις , ἀρκέσει ταῦτα . Περὶ δὲ τό μὴ γενέσθαι ταῦτα ποτέ , μηδὲ ἀλλήλων χωρίζεσθαι λείπεται λέγειν , ἐπειδὴ καὶ ἡμεῖς ἐν τοῖς λόγοις ὑπὸ τῶν πρώτων τὰ δεύτεραεἰπομεν γίνεσθαι . Πᾶν τὸ γινόμενον ἢ τέχνῃ , ἢ φύσει , ἢ κατὰ δύναμιν γίγνεται . Τὰ μὴν οὖν κατὰ τέχνην , ἢ φύσιν ποιοῦντα πρότερα εἶναι τῶν ποιουμένων ἀνάγκη · τὰ δὲ κατὰ δύναμιν μεθ’ ἑαυτῶν συνίστησι τὰ γινόμενα , ἐπειδὴ καὶ τὴν δύναμιν ἀχώριστον ἔχει · ὥσπερ δὴ ἥλιος μὲν φῶς , πῦρ δὲ θερμότητα , χιὼν δὲ ψυχρότητα . Εἰ μὲν οὖν τέχνῃ τὸν κόσμον ποιοῦσι θεοί , οὐ τὸ εἶναι , τὸ δὲ τοιόνδε εἶναι ποιοῦσι · πᾶσα γὰρ τέχνη τὸ εἶδος ποιεῖ . Πόθεν οὖν τὸ εἶναι τῷ κόσμῳ ; Εἰ δὲ φύσει , πῶς τὸ φύσει ποιοῦν οὐχ ἑαυτοῦ τι δίδωσι τῷ γινομένῳ ; ἀσωμάτων δὲ θεῶν ὄντων ἐχρῆν καὶ τὸν κόσμον ἀσώματον εἶναι . Εἰ δὲ τοὺς θεοὺς σώματα λέγοι τις , πόθεν τῶν ἀσωμάτων ἡ δύναμις ; Εἰ δὲ τοῦτο συγχωρήσαιμεν , φθειρομένου τοῦ κόσμου τὸν ποιήσαντα φθείρεσθαι ἀνάγκη , εἴπερ κατὰ φύσιν ποιεῖ . Εῖ δὲ μὴ τέχνῃ μηδὲ φύσει τὸν κόσμον ποιοῦσι θεοί , δυνάμει λείπεται μόνον . Πᾶν δὲ τὸ δυνάμει γινόμενον τῷ τὴν δύναμιν ἔχοντι συνυφίσταται . Καὶ οὐδὲ ἀπολέσθαι ποτὲ τὰ οὕτως γινόμενα δύναται , εἰ μή τις τοῦ ποιοῦντος ἀφέλοι τὴν δύναμιν · ὥστε οἱ τὸν κόσμον φθείροντες θεοὺς μὴ εἶναι λέγουσιν , ἢ θεοὺς εἶναι λέγοντες τὸν θεὸν ποιοῦσιν ἀδύνατον . Δυνάμει μὲν οὖν πάντα ποιῶν ἑαυτῷ συνυφίστησι πάντα . Μεγίστης δὲ δυνάμεως οὔσης οὐκ ἀνθρώπους ἔδει καὶ ζῷα μόνον ποιεῖν , ἀλλὰ θεούς τε καὶ ἀνθρώπους καὶ δαίμονας . Καὶ ὅσῳ τῆς ἡμετέρας φύσεως διαφέρει ὁ πρῶτος θεός , τοσούτῳ πλείους εἶναι τὰς μεταξὺ ἡμῶν τε κἀκείνου δυνάμεις ἀνάγκη . Πάντα γὰρ πλεῖστον ἀλλήλων κεχωρισμένα πολλὰ ἔχει τὰ μέσα .
Lemmas: περι μέν οὖν θεός καί κόσμος καί ὁ ἀνθρώπινος πρᾶγμα ὁ μήτε διά φιλοσοφία ἄγω δύναμαι , μηδέ ὁ ψυχή ἀνίατος , ἀρκέω οὗτος . περι δέ ὁ μή γίγνομαι οὗτος ποτέ , μηδέ ἀλλήλων χωρίζω λείπω λέγω , ἐπεί καί ἐγώ ἐν ὁ λόγος ὑπό ὁ πρῶτος ὁ δεύτεραεἰπομεν γίγνομαι . Πᾶν ὁ γίγνομαι ἢ τέχνη , ἢ φύσις , ἢ κατά δύναμις γίγνομαι . ὁ μήν οὖν κατά τέχνη , ἢ φύσις ποιέω πρότερος ἔρχομαι ὁ ποιέω ἀνάγκη · ὁ δέ κατά δύναμις μετά ἑαυτοῦ συνίστημι ὁ γίγνομαι , ἐπεί καί ὁ δύναμις ἀχώριστος ἔχω · ὥσπερ δή ἥλιος μέν φάος , πῦρ δέ θερμότης , χιών δέ ψυχρότης . εἰμί μέν οὖν τέχνη ὁ κόσμος ποιέω θεός , οὐ ὁ ἔρχομαι , ὁ δέ τοιόσδε ἔρχομαι ποιέω · πᾶς γάρ τέχνη ὁ εἶδος ποιέω . πόθεν οὖν ὁ ἔρχομαι ὁ κόσμος ; εἰμί δέ φύσις , πῶς ὁ φύσις ποιέω οὐ ἑαυτοῦ τίς δίδωμι ὁ γίγνομαι ; ἀσώματος δέ θεός εἰμί χρή καί ὁ κόσμος ἀσώματος ἔρχομαι . εἰμί δέ ὁ θεός σῶμα λέγω τις , πόθεν ὁ ἀσώματος ὁ δύναμις ; εἰμί δέ οὗτος συγχωρέω , φθείρω ὁ κόσμος ὁ ποιέω φθείρω ἀνάγκη , εἴπερ κατά φύσις ποιέω . Εἰ δέ μή τέχνη μηδέ φύσις ὁ κόσμος ποιέω θεός , δύναμις λείπω μόνος . Πᾶν δέ ὁ δύναμις γίγνομαι ὁ ὁ δύναμις ἔχω συνυφίστημι . καί οὐδέ ἀπόλλυμι ποτέ ὁ οὕτως γίγνομαι δύναμαι , εἰμί μή τις ὁ ποιέω ἀφαιρέω ὁ δύναμις · ὥστε ὁ ὁ κόσμος φθείρω θεός μή ἔρχομαι λέγω , ἢ θεός ἔρχομαι λέγω ὁ θεός ποιέω ἀδύνατος . Δύναμις μέν οὖν πᾶς ποιέω ἑαυτοῦ συνυφίστημι πᾶς . Μεγιστής δέ δύναμις σέω οὐ ἄνθρωπος δέω καί ζῷον μόνος ποιέω , ἀλλά θεός τε καί ἄνθρωπος καί δαίμων . καί ὅσος ὁ ἡμέτερος φύσις διαφέρω ὁ πρῶτος θεός , τοσοῦτος πολύς ἔρχομαι ὁ μεταξύ ἐγώ τε ἐκεῖνος δύναμις ἀνάγκη . Πάν γάρ πλεῖστος ἀλλήλων χωρίζω πολύς ἔχω ὁ μέσος .