sallustius.de-deis-et-mundo 4
Τῶν δὲ μύθων οἱ μέν εἰσι θεολογικοί , οἱ δὲ φυσικοί , οἱ δὲ ψυχικοί τε καὶ ὑλικοί , καὶ ἐκ τούτων μικτοί . Εἰσὶ δὲ θεολογικοὶ μὲν οἱ μηδενὶ σώματι χρώμενοι , ἀλλὰ τὰς οὐσίας αὐτὰς τῶν θεῶν θεωροῦντες · οἷον αἱ τοῦ Κρόνου καταπόσεις τῶν παίδων · ἐπειδὴ νοερὸς ὁ θεός , πᾶς δὲ νοῦς εἰς ἑαυτὸν ἐπιστρέφει , τήν οὐσίαν ὁ μῦθος αἰνίττεται τοῦ θεοῦ . Φυσικῶν δὲ τοὺς μύθους ἔστι θεωρεῖν , ὅταν τὰς περὶ τὸν κόσμον ἐνεργείας λέγῃ τις τῶν θεῶν , ὥσπερ ἤδη τινὲς χρόνον μὲν τὸν Κρόνον ἐνόμισαν , τὰ δὲ μέρη τοῦ χρόνου παῖδας τοῦ ὅλου καλέσαντες καταπίνεσθαι ὑπὸ τοῦ πατρὸς τοὺς παῖδάς φασιν . Ὁ δὲ ψυχικὸς τρόπος ἐστίν , αὐτῆς τῆς ψυχῆς τὰς ἐνεργείας σκοπεῖν , ὅτι καὶ τῶν ψυχῶν αἱ νοήσεις , κἂν εἰς τοὺς ἄλλους προέλθωσιν , ἀλλ’ οὖν ἐν τοῖς γεννήσασι μένουσιν . Ὑλικὸς δέ ἐστι καὶ ἔσχατος , ᾧ μάλιστα οἱ Αἰγύπτιοι δι’ ἀπαιδευσίαν ἐχρήσαντο , αὐτὰ τὰ σώματα θεοὺς νομίσαντες καὶ καλέσαντες · καὶ Ἶσιν μὲν τὴν γῆν , Ὄσιριν δὲ τὸ ὑγρόν , Τυφῶνα δὲ τὴν θερμότητα , ἢ Κρόνον μὲν ὕδωρ , Ἄδωνιν δὲ καρπούς , Διόνυσον δὲ οἶνον . Ταῦτα δὲ ἀνακεῖσθαι μὲν θεοῖς λέγειν , ὥσπερ καὶ βοτάνας καὶ λίθους καὶ ζῷα , σωφρονούντων ἐστὶν ἀνθρώπων , θεοὺς δὲ καλεῖν μαινομένων , εἰ μὴ ἄρα ὥσπερ τοῦ ἡλίου τὴν σφαῖραν , καὶ τὴν ἀπὸ τῆς σφαίρας ἀκτῖνα ἥλιον ἐν συνηθείᾳ καλοῦμεν . Τὸ δὲ μικτὸν εἶδος τῶν μύθων ἐν πολλοῖς μὲν καὶ ἄλλοις ἔστιν ἰδεῖν · καὶ μέντοι καὶ ἐν συμποσίῳ φασὶ τῶν θεῶν τὴν Ἔριν μῆλον ῥῖψαι χρυσοῦν , καὶ περὶ τούτου τὰς θεὰς φιλονεικούσας ὑπὸ τοῦ Διὸς πρὸς τὸν Πάριν πεμφθῆναι κριθησομένας · τῷ δὲ καλήν τε φανῆναι τὴν Ἀφροδίτην , καὶ ταύτῃ δοῦναι τὸ μῆλον . Ἐνταῦθα γὰρ τὸ μὲν συμπόσιον τὰς ὑπερκοσμίους δυνάμεις δηλοῖ τῶν θεῶν · καὶ διὰ τοῦτο μετ’ ἀλλήλῶν εἰσί · τὸ δὲ χρυσοῦν μῆλον τὸν κόσμον , ὃς ἐκ τῶν ἐναντίων γενόμενος εἰκότως ὑπὸ τῆς Ἔριδος λέγεται ῥίπτεσθαι . Ἄλλων δὲ ἄλλα τῷ κόσμῳ χαριζομένων θεῶν , φιλονεικεῖν ὑπὲρ τοῦ μήλου δοκοῦσιν · ἡ δὲ κατ’ αἴσθησιν ζῶσα ψυχή , τοῦτο γάρ ἐστιν ὁ Πάρις , τὰς μὲν ἄλλας ἐν τῷ κόσμῳ δυνάμεις οὐχ ὁρῶσα , μόνον δὲ τὸ κάλλος , τῆς Ἀφροδίτης εἶναι τὸ μῆλόν φησι . Πρέπουσι δὲ τῶν μύθων οἱ μὲν θεολογικοὶ φιλοσόφοις , οἱ δὲ φυσικοὶ καὶ ψυχικοὶ ποιηταῖς , οἱ δὲ μικτοὶ τελεταῖς · ἐπειδὴ καὶ πᾶσα τελετὴ πρὸς τὸν Κόσμον ἡμᾶς καὶ πρὸς τοὺς θεοὺς συνάπτειν ἐθέλει . Εἰ δὲ δεῖ καὶ ἕτερον μῦθον εἰπεῖν , τὴν μητέρα τῶν θεῶν φασι τὸν Ἄττιν παρὰ τῷ Γάλλῳ κείμενον ἰδοῦσαν ποταμῷ , ἐρασθῆναί τε καὶ λαβοῦσαν τὸν ἀστερωτὸν αὐτῷ περιθεῖναι πῖλον , καὶ τοῦ λοιποῦ μεθ’ ἑαυτῆς ἔχειν . Ὁ δὲ νύμφης ἐρασθεὶς τὴν θεῶν μητέρα ἀπολιπών , τῇ νύμφῃ συνῆν , καὶ διὰ τοῦτο ἡ μήτηρ τῶν θεῶν ποιεῖ μανῆναι τὸν Ἄττιν , καὶ τὰ γόνιμα ἀποκοψάμενον ἀφεῖναι παρὰ τῇ νύμφῃ · πάλιν δὲ ἀνελθόντα αὐτῇ συνοικεῖν . Ἡ μὲν οὖν μήτηρ τῶν θεῶν ζωογόνος ἐστὶ θεά , καὶ διὰ τοῦτο μήτηρ καλεῖται · ὁ δὲ Ἄττις τῶν γινομένων καὶ φθειρομένων δημιουργός , καὶ διὰ τοῦτο παρὰ τῷ Γάλλῳ λέγεται εὑρεθῆναι ποταμῷ · ὃ γὰρ Γάλλος τὸν γαλαξίαν αἰνίττεται κύκλον , ἀφ’ οὗ τὸ παθητὸν ἔρχεσθαι σῶμα . Τῶν δὲ πρώτων θεῶν τελειούντων τοὺς δευτέρους , ἐρᾷ μὲν ἡ μήτηρ τοῦ Ἄττεως , καὶ οὐρανίους αὐτῷ δίδωσι δυνάμεις · τοῦτο γάρ ἐστιν ὁ πῖλος · ἐρᾷ δὲ ὅ Ἄττις τῆς νύμφης · αἱ δὲ νύμφαι γενέσεως ἔφοροι · πᾶν γὰρ τὸ γινόμενον ῥεῖ . Ἐπεὶ δὲ ἔδει στῆναι τὴν γένεσιν , καὶ μὴ τῶν ἐσχὰτων γενέσθαι τὸ χεῖρον , ὁ ταῦτα ποιῶν δημιουργός , δυνάμεις γονίμους ἀφεὶς εἰς τὴν γένεσιν , πάλιν συνάπτεται τοῖς θεοῖς . Ταῦτα δὲ ἐγένετο μὲν οὐδέποτε , ἔστι δὲ ἀεί . Καὶ ὁ μὲν νοῦς ἅμα πάντα ὁρᾷ , ὁ δὲ λόγος τὰ μὲν πρῶτα , τὰ δὲ δεύτερα λέγει . Οὕτω δὲ πρὸς τὸν κόσμον οἰκείως ἔχοντος τοῦ μύθου , ἡμεῖς τὸν κόσμον μιμούμενοι , ( πῶς γὰρ ἂν μᾶλλον κοσμηθείημεν ; ) ἑορτὴν ἄγομεν διὰ ταῦτα . Καὶ πρῶτον μὲν καὶ αὐτοὶ πεσόντες ἐξ οὐρανοῦ καὶ τῇ νύμφῃ συνόντες ἐν κατηφείᾳ ἐσμὲν σίτου τε καὶ τῆς ἄλλης παχείας καὶ ῥυπαρᾶς τροφῆς ἀπεχόμεθα · ἑκάτερα γὰρ ἐναντία ψυχῇ · εἶτα δένδρου τομαὶ και νηστεία , ὥσπερ καὶ ἡμῶν ἀποκοπτομένων τὴν περαιτέρω τῆς γενέσεως πρόοδον · ἐπὶ τούτοις γάλακτος τροφή , ὥσπερ ἀναγεννωμένων · ἐφ’ οἷς ἱλαρεῖαι καὶ στέφανοι , καὶ πρὸς τοὺς θεοὺς οἷον ἐπάνοδος . Μαρτυρεῖ δὲ τούτοις καὶ τῶν δρωμένων καιρός · περὶ γὰρ τὸ ἔαρ καὶ τὴν ἰσημερίαν δρᾶται τὰ δρώμενα , ὅτε τοῦ μὲν γίνεσθαι παύεται τὰ γινόμενα , ἡμέρα δὲ μείζων γίνεται τῆς νυκτός , ὅπερ οἰκεῖον ἀναγομέναις ψυχαῖς . Περὶ γοῦν τὴν ἐναντίαν ἰσημερίαν ἡ τῆς Κόρης ἁρπαγή μυθολογεῖται γενέσθαι , ὃ δ’ κάθοδός ἐστι τῶν ψυχῶν . Τοσαῦτα περὶ μύθων εἰποῦσιν ἡμῖν αὐτοί τε οἱ θεοὶ καὶ τῶν γραψάντων τοὺς μύθους αἱ ψυχαὶ ἵλεῳ γένοιντο .
Lemmas: Τῶν δέ μῦθος ὁ μέν εἰμί θεολογικός , ὁ δέ φυσικός , ὁ δέ ψυχικός τε καί ὑλικός , καί ἐκ οὗτος μικτός . εἰμί δέ θεολογικός μέν ὁ μηδείς σῶμα χράομαι , ἀλλά ὁ οὐσία αὐτός ὁ θεός θεωρέω · οἷος ὁ ὁ Κρόνος κατάποσις ὁ παῖς · ἐπεί νοερός ὁ θεός , πᾶς δέ Νοῦς εἰς ἑαυτοῦ ἐπιστρέφω , ὁ οὐσία ὁ μῦθος αἰνίσσομαι ὁ θεός . Φυσικός δέ ὁ μῦθος εἰμί θεωρέω , ὅταν ὁ περί ὁ κόσμος ἐνέργεια λέγω τις ὁ θεός , ὥσπερ ἤδη τις χρόνος μέν ὁ Κρόνος νομίζω , ὁ δέ μέρος ὁ χρόνος παῖς ὁ ὅλος καλέω καταπίνω ὑπό ὁ πατήρ ὁ παῖς φημί . ὁ δέ ψυχικός τρόπος εἰμί , αὐτηες͂ς ὁ ψυχή ὁ ἐνέργεια σκοπέω , ὅτι καί ὁ ψυχή ὁ νόησις , κἀν εἰς ὁ ἄλλος προέρχομαι , ἀλλά οὖν ἐν ὁ γεννάω μένω . ὑλικός δέ εἰμί καί ἔσχατος , ὅς μάλιστα ὁ Αἰγύπτιος διά ἀπαιδευσία χράω , αὐτός ὁ σῶμα θεός νομίζω καί καλέω · καί Ἶσις μέν ὁ γῆ , Ὄσιρις δέ ὁ ὑγρός , Τυφώνας δέ ὁ θερμότης , ἢ Κρόνος μέν ὕδωρ , Ἄδωνις δέ καρπός , Διόνυσος δέ οἶνος . Ταΰς δέ ἀνάκειμαι μέν θεός λέγω , ὥσπερ καί βοτάνη καί λίθος καί ζῷον , σωφρονέω εἰμί ἄνθρωπος , θεός δέ καλέω μαίνομαι , εἰμί μή ἄρα ὥσπερ ὁ ἥλιος ὁ σφαῖρα , καί ὁ ἀπό ὁ σφαῖρα ἀκτίς ἥλιος ἐν συνήθεια καλέω . Τέ δέ μικτός εἶδος ὁ μῦθος ἐν πολύς μέν καί ἄλλος εἰμί ὁράω · καί μέντοι καί ἐν συμπόσιον φημί ὁ θεός ὁ Ἔρις μῆλον ῥίπτω χρύσεος , καί περί οὗτος ὁ θεά φιλονεικέω ὑπό ὁ Ζεύς πρός ὁ Πάρις πέμπω κρίνω · ὁ δέ καλός τε φαίνω ὁ Ἀφροδίτη , καί οὗτος δίδωμι ὁ μῆλον . ἐνταῦθα γάρ ὁ μέν συμπόσιον ὁ ὑπερκόσμιος δύναμις δηλόω ὁ θεός · καί διά οὗτος μετά ἀλλήλων εἰμί · ὁ δέ χρύσεος μῆλον ὁ κόσμος , ὅς ἐκ ὁ ἐναντίος γίγνομαι ἔοικα ὑπό ὁ Ἔρις λέγω ῥίπτω . Ἄλλων δέ ἄλλος ὁ κόσμος χαρίζω θεός , φιλονεικέω ὑπέρ ὁ μήλο δοκέω · ὁ δέ κατά αἴσθησις ζάω Ψυχή , οὗτος γάρ εἰμί ὁ Πάρις , ὁ μέν ἄλλος ἐν ὁ κόσμος δύναμις οὐ ὁράω , μόνος δέ ὁ κάλλος , ὁ Ἀφροδίτη ἔρχομαι ὁ μῆλον φημί . πρέπω δέ ὁ μῦθος ὁ μέν θεολογικός φιλόσοφος , ὁ δέ φυσικός καί ψυχικός ποιητής , ὁ δέ μικτός τελετή · ἐπεί καί πᾶς τελετή πρός ὁ Κόσμος ἐγώ καί πρός ὁ θεός συνάπτω ἐθέλω . εἰμί δέ δέω καί ἕτερος μῦθος λέγω , ὁ μήτηρ ὁ θεός φημί ὁ Ἄττις παρά ὁ Γάλλος κεῖμαι ὁράω ποταμός , ἔραμαι τε καί λαμβάνω ὁ ἀστερωτός αὐτός περιτίθημι πῖλος , καί ὁ λοιπός μετά ἑαυτοῦ ἔχω . ὁ δέ νύμφη ἔραμαι ὁ θεός μήτηρ ἀπολείπω , ὁ νύμφη σύνειμι , καί διά οὗτος ὁ μήτηρ ὁ θεός ποιέω μαίνομαι ὁ Ἄττις , καί ὁ γόνιμος ἀποκόπτω ἀφίημι παρά ὁ νύμφη · πάλιν δέ ἀνέρχομαι αὐτός συνοικέω . ὁ μέν οὖν μήτηρ ὁ θεός ζωογόνος εἰμί θεός , καί διά οὗτος μήτηρ καλέω · ὁ δέ Ἄττις ὁ γίγνομαι καί φθείρω δημιουργός , καί διά οὗτος παρά ὁ Γάλλος λέγω εὑρίσκω ποταμός · ὁ γάρ Γάλλος ὁ γαλαξίας αἰνίσσομαι κύκλος , ἀπό ὅς ὁ παθητός ἔρχομαι σῶμα . Τοί δέ πρῶτος θεός τελειόω ὁ δεύτερος , ἐράω μέν ὁ μήτηρ ὁ Ἄττις , καί οὐράνιος αὐτός δίδωμι δύναμις · οὗτος γάρ εἰμί ὁ πῖλος · ἐράω δέ ὁ Ἄττις ὁ νύμφη · ὁ δέ νύμφη γένεσις ἔφορος · πᾶς γάρ ὁ γίγνομαι ῥέω . Ἐπεί δέ δέω ἵστημι ὁ γένεσις , καί μή ὁ ἔσχατος γίγνομαι ὁ χείρων , ὁ οὗτος ποιέω δημιουργός , δύναμις γόνιμος ἀφίημι εἰς ὁ γένεσις , πάλιν συνάπτω ὁ θεός . Ταΰς δέ γίνομαι μέν οὐδέποτε , εἰμί δέ ἀεί . καί ὁ μέν Νοῦς ἅμα πᾶς ορά , ὁ δέ λόγος ὁ μέν πρῶτος , ὁ δέ δεύτερος λέγω . οὕτως δέ πρός ὁ κόσμος οἰκεῖος ἔχω ὁ μῦθος , ἐγώ ὁ κόσμος μιμέομαι , ( πῶς γάρ ἄν μᾶλλον κοσμέω ; ) ἑορτή ἄγω διά οὗτος . καί πρῶτος μέν καί αὐτός πίπτω ἐκ οὐρανός καί ὁ νύμφη σύνειμι ἐν κατήφεια εἰμί σῖτος τε καί ὁ ἄλλος παχύς καί ῥυπαρός τροφή ἀπέχω · ἑκάτερος γάρ ἐναντίος ψυχή · εἶτα Δένδρος τομή και νηστεία , ὥσπερ καί ἐγώ ἀποκόπτω ὁ πέρα ὁ γένεσις πρόοδος · ἐπί οὗτος γάλα τροφή , ὥσπερ ἀναγεννάω · ἐπί ὅς ἱλαρεία καί στέφανος , καί πρός ὁ θεός οἷος ἐπάνοδος . μαρτυρέω δέ οὗτος καί ὁ δράω καιρός · περί γάρ ὁ ἔαρ καί ὁ ἰσημερία δράω ὁ δράω , ὅτε ὁ μέν γίγνομαι παύω ὁ γίγνομαι , ἡμέρα δέ μέγας γίγνομαι ὁ νύξ , ὅς οἰκεῖος ἀνάγω ψυχή . περι γοῦν ὁ ἐναντίος ἰσημερία ὁ ὁ Κόρη ἁρπαγή μυθολογέω γίγνομαι , ὁ δέ κάθοδος εἰμί ὁ ψυχή . Τοσαύς περί μῦθος λέγω ἐγώ αὐτός τε ὁ θεός καί ὁ γράφω ὁ μῦθος ὁ ψυχή ἵλαος γίγνομαι .