quintus-fabius-pictor.fragmenta 3.18
Φάβιος δέ φησιν , ὁ Ῥωμαῖκὸς συγγραφεὺς , ἅμα τῷ κατὰ Ζακανθαίους ἀδικήματι , καὶ τὴν Ἀσδρούβου πλεονεξίαν καὶ φιλαρχίαν , αἰτίαν γίγνεσθαι τοῦ κατ’ Ἀννίβαν πολέμου . Ἐκεῖνον γὰρ , μεγάλην ἀνειληφότα τὴν δυναστείαν ἐν τοῖς κατ’ Ἰβηρίαν τόποις , μετὰ ταῦτα παραγενόμενον ἐπὶ Λιβύην , ἐπιβαλέσθαι , καταλύσαντα τοὺς νόμους , εἰς μοναρχίαν περιστῆσαι τὸ πολίτευμα τῶν Καρχηδονίων · τοὺς δὲ πρώτους ἄνδρας ἐπὶ τοῦ πολιτεύματος , προειδομένους αὐτοῦ τὴν ἐπιβολὴν , συμφρονῆσαι καὶ διαστῆναι πρὸς αὐτόν · τὸν δ’ Ἀσδρούβαν , ὑπειδόμενον , ἀναχωρήσαντα ἐκ τῆς Λιβύης , τὸ λοιπὸν ἤδη τὰ κατὰ τὴν Ἰβηρίαν χειρίζειν κατὰ τὴν αὐτοῦ προαίρεσιν , οὐ προσέχοντα τῷ συνεδρίῳ τῶν Καρχηδονίων · Ἀννίβαν δὲ , κοινωνὸν καὶ ζηλωτὴν ἐκ μειρακίου γεγονότα τῆς ἐκείνου προαιρέσεως , καὶ τότε διαδεξάμενον τὰ κατὰ τὴν Ἰβηρίαν , τὴν αὐτὴν ἀγωγὴν Ἀσδρούβᾳ ποιεῖσθαι τῶν πραγμάτων . Διὸ καὶ νῦν τὸν πόλεμον τοῦτον ἐξενηνοχέναι κατὰ τὴν αὐτοῦ προαίρεσιν Ῥωμαίοις , παρὰ τὴν Καρχηδονίων γνώμην . Οὐδένα γὰρ εὐδοκεῖν τῶν ἀξιολόγων ἀνδρῶν ἐν Καρχηδόνι τοῖς ὑπ’ Ἀννίβου περὶ τὴν Ζακανθαίων πόλιν πραχθεῖσι . Ταῦτα δ’ εἰπών φησι μετὰ τὴν τῆς προειρημένης πόλεως ἅλωσιν παραγενέσθαι τοὺς Ῥωμαίους , οἰομένους δεῖν ἢ τὸν Ἀννίβαν ἐκδιδόναι σφίσι τοὺς Καρχηδονίους , ἢ τὸν πόλεμον ἀναλαμβάνειν . Εἰ δέ τις ἔροιτο τὸν συγγραφέα , ποῖος ἦν καιρὸς οἰκειότερος τοῖς Καρχηδονίοις , ἢ ποῖον πρᾶγμα τούτου δικαιότερον ἢ συμφορώτερον , ἐπείπερ ἐξ ἀρχῆς δυσηρεστοῦντο , καθάπερ οὗτός φησι,τοῖς ὑπ’ Ἀννίβου πραττομένοις , τοῦ , πεισθέντας τότε τοῖς ὑπὸ Ῥωμαίων παρακαλουμένοις , ἐκδοῦναι μὲν τὸν αἴτιον τῶν ἀδικημάτων , ἐπανελέσθαι δ’ εὐλόγως δι’ ἑτέρων τὸν κοινὸν ἐχθρὸν τῆς πόλεως , περιποιήσασθαι δὲ τῇ χώρᾳ τὴν ἀσφάλειαν , ἀποτριψαμένους τὸν ἐπιφερόμενον πόλεμον , δόγματι μόνον τὴν ἐκδίκησιν ποιησαμένους ; τί ἂν εἰπεῖν ἔχοι πρὸς αὐτά ; δῆλον γάρ , ὡς οὐδέν . Οἵ γε τοσοῦτον ἀπέσχον τοῦ πρᾶξαί τι τῶν προειρημένων , ὡς ἑπτακαίδεκα ἔτη συνεχῶς πολεμήσαντες κατὰ τὴν Ἀννίβου προκίρεσιν , οὐ πρότερον κατελύσαντο τὸν πόλεμον , ἕως οὗ πάσας ἐξελέγξαντες τὰς ἐλπίδας , τελευταῖον εἰς τὸν περὶ τῆς πατρίδος καὶ τῶν ἐν αὐτῇ σωμάτων παρεγένοντο κίνδυνον . Τίνος δὲ χάριν ἐμνήσθην Φαβίου καὶ τῶν ὑπ’ ἐκείνου γεγραμμένων ; Οὐχ ἕνεκα τῆς πιθανότητος τῶν εἰρημένων ἀγωνιῶν , μὴ πιστευθῇ παρά τισιν · ἡ μὲν γὰρ παρὰ τούτων ἀλογία , καὶ χωρὶς τῆς ἐμῆς ἐξηγήσεως , αὐτὴ δι’ αὐτῆς δύναται θεωρεῖσθαι παρὰ τοῖς ἐντυγχάνουσιν · ἀλλὰ τῆς τῶν ἀναλαμβανόντων τὰς ἐκείνου βίβλους ὑπομνήσεως · ἵνα μὴ πρὸς τὴν ἐπιγραφὴν , ἀλλὰ πρὸς τὰ πράγματα βλέπωσιν . Ἔνιοι γὰρ οὐκ ἐπὶ τὰ λεγόμενα συνεπιστήσαντες , ἀλλ’ ἐπ’ αὐτὸν τὸν λέγοντα , καὶ λαβόντες ἐν νῷ , διότι κατὰ τοὺς καιροὺς ὁ γράφων γέγονε , καὶ τοῦ συνεδρίου μετεῖχε τῶν Ῥωμαίων , πᾶν εὐθέως ἡγοῦνται τὸ λεγόμενον ὑπὸ τούτου πιστόν . Ἐγὼ δὲ φημὶ μὲν δεῖν οὐκ ἐν μικρῷ προσλαμβάνεσθαι τὴν τοῦ συγγραφέως πίστιν , οὐκ αὐτοτελῆ δὲ κρίνειν · τὸ δὲ πλεῖον ἐξ αὐτῶν τῶν πραγμάτων ποιεῖσθαι τοὺς ἀναγινώσκοντας τὰς δοκιμασίας . Οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ τοῦ γε Ῥωμαίων καὶ Καρχηδονίων πολέμου ( τὴν γὰρ παρέκβασιν ἐντεῦθεν ἐποιησάμεθα ) νομιστέον πρώτην μὲν αἰτίαν γεγονέναι τὸν Ἀμίλκου θυμὸν , τοῦ Βάρκα μὲν ἐπικαλουμένου , πατρὸς δὲ κατὰ φύσιν Ἀννίβου γεγονότος . Ἐκεῖνος γὰρ , οὐχ ἡττηθεὶς τῷ περὶ Σικελίας πολέμῳ τῇ ψυχῇ , τῷ δοκεῖν αὐτὸς μὲν ἀκέραια διατετηρηκέναι τὰ περὶ τὸν Ἔρυκα στρατόπεδα ταῖς ὁρμαῖς ἐφ’ ὦν αὐτὸς ἦν , διὰ δὲ τὴν ἐν τῇ ναυμαχίᾳ τῶν Καρχηδονίων ἧτταν τοῖς καιροῖς εἴκων , πεποιῆσθαι τὰς συνθήκας , ἔμενεν ἐπὶ τῆς ὀργῆς , τηρῶν ἀεὶ πρὸς ἐπίθεσιν . Εἰ μὲν οὖν μὴ τὸ περὶ τοὺς ξένους ἐγένετο κίνημα τοῖς Καρχηδονίοις , εὐθέως ἂν ἄλλην ἀρχὴν ἐποιεῖτο καὶ παρασκευὴν πραγμάτων , ὅσον ἐπ’ ἐκείνῳ . Προκαταληφθεὶς δὲ ταῖς ἐμφυλίοις ταραχαῖς , ἐν τούτοις καὶ περὶ ταύτας διέτριβε τὰς πράξεις .
Lemmas: Φάβιος δέ φημί , ὁ Ῥωμαικός συγγραφεύς , ἅμα ὁ κατά Ζακανθαῖος ἀδίκημα , καί ὁ Ἀσδρούβας πλεονεξία καί φιλαρχία , αἰτία γίγνομαι ὁ κατά Ἀννίβας πόλεμος . ἐκεῖνος γάρ , μέγας ἀναλαμβάνω ὁ δυναστεία ἐν ὁ κατά Ἰβηρία τόπος , μετά οὗτος παραγίγνομαι ἐπί Λιβύη , ἐπιβάλλω , καταλύω ὁ νόμος , εἰς μοναρχία περιίστημι ὁ πολίτευμα ὁ Καρχηδών · ὁ δέ πρῶτος ἀνήρ ἐπί ὁ πολίτευμα , προείδομαι αὐτός ὁ ἐπιβολή , συμφρονέω καί διΐστημι πρός αὐτός · ὁ δέ Ἀσδρούβας , ὑφοράω , ἀναχωρέω ἐκ ὁ Λιβύη , ὁ λοιπός ἤδη ὁ κατά ὁ Ἰβηρία χειρίζω κατά ὁ αὐτός προαίρεσις , οὐ προσέχω ὁ συνέδριον ὁ Καρχηδών · Ἀννίβας δέ , κοινωνός καί ζηλωτός ἐκ μειράκιον γίγνομαι ὁ ἐκεῖνος προαίρεσις , καί τότε διαδέχομαι ὁ κατά ὁ Ἰβηρία , ὁ αὐτός ἀγωγή Ἀσδρούβας ποιέω ὁ πρᾶγμα . Διὸ καί νῦν ὁ πόλεμος οὗτος ἐκφέρω κατά ὁ αὐτός προαίρεσις Ῥωμαῖος , παρά ὁ Καρχηδών γνώμη . οὐδείς γάρ εὐδοκέω ὁ ἀξιόλογος ἀνήρ ἐν Καρχηδόνιος ὁ ὑπό Ἀννίβας περί ὁ Ζακανθαῖος πόλις πράσσω . Ταΰς δέ λέγω φημί μετά ὁ ὁ προλέγω πόλις ἅλωσις παραγίγνομαι ὁ Ῥωμαῖος , οἴομαι δεῖ ἢ ὁ Ἀννίβας ἐκδίδωμι σφεῖς ὁ Καρχηδών , ἢ ὁ πόλεμος ἀναλαμβάνω . εἰμί δέ τις ἔρομαι ὁ συγγραφεύς , ποῖος εἰμί καιρός οἰκεῖος ὁ Καρχηδόνιος , ἢ ποῖος πρᾶγμα οὗτος δίκαιος ἢ σύμφορος , ἐπεί ἐκ ἀρχή δυσαρεστέω , καθά οὗτος φησι,τοῖς ὑπό Ἀννίβας πράσσω , ὁ , πείθω τότε ὁ ὑπό Ῥωμαῖος παρακαλέω , ἐκδίδωμι μέν ὁ αἴτιος ὁ ἀδίκημα , ἐπαναιρέω δέ εὔλογος διά ἕτερος ὁ κοινός ἐχθρός ὁ πόλις , περιποιέω δέ ὁ χώρα ὁ ἀσφάλεια , ἀποτρίβω ὁ ἐπιφέρω πόλεμος , δόγμα μόνος ὁ ἐκδίκησις ποιέω ; τίς ἄν λέγω ἔχω πρός αὐτός ; δῆλος γάρ , ὡς οὐδείς . ὁ γε τοσοῦτος ἀπέχω ὁ πράσσω τίς ὁ προλέγω , ὡς ἑπτακαίδεκα ἔτος συνεχής πολεμέω κατά ὁ Ἀννίβας προκίρεσιν , οὐ πρότερος καταλύω ὁ πόλεμος , ἠώς ὅς πᾶς ἐξελέγχω Τά ἐλπίς , τελευταῖος εἰς ὁ περί ὁ πατρίς καί ὁ ἐν αὐτός σῶμα παραγίγνομαι κίνδυνος . Τίνος δέ χάρις μιμνήσκω Φάβιος καί ὁ ὑπό ἐκεῖνος γράφω ; οὐχ ἕνεκα ὁ πιθανότης ὁ λέγω ἀγωνία , μή πιστεύω παρά τις · ὁ μέν γάρ παρά οὗτος ἀλογία , καί Χωρὶς ὁ ἐμός ἐξήγησις , αὐτός διά αὐτηες͂ς δύναμαι θεωρέω παρά ὁ ἐντυγχάνω · ἀλλά ὁ ὁ ἀναλαμβάνω ὁ ἐκεῖνος βίβλος ὑπόμνησις · ἵνα μή πρός ὁ ἐπιγραφή , ἀλλά πρός ὁ πρᾶγμα βλέπω . ἔνιοι γάρ οὐ ἐπί ὁ λέγω συνεφίστημι , ἀλλά ἐπί αὐτός ὁ λέγω , καί λαμβάνω ἐν νόος , διότι κατά ὁ καιρός ὁ γράφω γίγνομαι , καί ὁ συνέδριον μετέχω ὁ Ῥωμαῖος , πᾶς εὐθύς ἡγέομαι ὁ λέγω ὑπό οὗτος πιστός . ἐγώ δέ φημί μέν δεῖ οὐ ἐν μικρός προσλαμβάνω ὁ ὁ συγγραφεύς πίστις , οὐ αὐτοτελής δέ κρίνω · ὁ δέ πλέως ἐκ αὐτός ὁ πρᾶγμα ποιέω ὁ ἀναγιγνώσκω ὁ δοκιμασία . οὐ μήν ἀλλά καί ὁ γε Ῥωμαῖος καί Καρχηδών πόλεμος ( ὁ γάρ παρέκβασις ἐντεῦθεν ποιέω ) νομίζω πρῶτος μέν αἰτία γίγνομαι ὁ Ἀμίλκας θυμός , ὁ Βάρκα μέν ἐπικαλέω , πατήρ δέ κατά φύσις Ἀννίβας γίγνομαι . ἐκεῖνος γάρ , οὐ ἡσσάομαι ὁ περί Σικελία πόλεμος ὁ ψυχή , ὁ δοκέω αὐτός μέν ἀκέραιος διατηρέω ὁ περί ὁ Ἔρυξ στρατόπεδον ὁ ὁρμή ἐπί ὅς αὐτός εἰμί , διά δέ ὁ ἐν ὁ ναυμαχία ὁ Καρχηδών ἧσσα ὁ καιρός εἴκω , ποιέω ὁ συνθήκη , μένω ἐπί ὁ ὀργή , τηρέω ἀεί πρός ἐπίθεσις . εἰμί μέν οὖν μή ὁ περί ὁ ξένος γίνομαι κίνημα ὁ Καρχηδόνιος , εὐθύς ἄν ἄλλος ἀρχή ποιέω καί παρασκευή πρᾶγμα , ὅσον ἐπί ἐκεῖνος . προκαταλαμβάνω δέ ὁ ἐμφύλιος ταραχή , ἐν οὗτος καί περί αὐτός διατρίβω ὁ πρᾶξις .