pseudo-plutarchus.placita-philosophorum-874d-911c 3.5
τῶν μεταρσίων παθῶν τὰ μὲν καθʼ ὑπόστασιν γίνεται οἷον ὄμβρος χάλαζα , τὰ δὲ κατʼ ἔμφασιν ἰδίαν οὐκ ἔχοντα ὑπόστασιν · αὐτίκα γοῦν πλεόντων ἡμῶν ἡ ἤπειρος κινεῖσθαι δοκεῖ ἔστιν οὖν κατʼ ἔμφασιν ἡ ἶρις . Πλάτων φησὶ Θαύμαντος αὐτὴν γενεαλογῆσαι τοὺς ἀνθρώπους διὰ τὸ θαυμάσαι ταύτην . Ὅμηρος ἠύτε πορφυρέην ἶριν θνητοῖσι τανύσσει . διὸ καὶ ἐμυθεύσαντό τινες αὐτὴν ταύρου κεφαλὴν ἔχουσαν ἀναρροφεῖν τοὺς ποταμούς . πῶς οὖν γίνεται ἶρις ; ὁρῶμεν δὴ κατὰ γραμμὰς ἢ κατʼ εὐθείας ἢ κατὰ καμπύλας ἢ κατʼ ἀνακλωμένας , γραμμὰς ἀδήλους λόγῳ θεωρητὰς καὶ ἀσωμάτους . κατὰ μὲν οὖν εὐθείας ὁρῶμεν τὰ ἐν ἀέρι καὶ τὰ , διὰ τῶν λίθων τῶν διαυγῶν καὶ κεράτων · λεπτομερῆ γὰρ ταῦτα πάντα . καμπύλας δὲ γραμμὰς καθʼ ὕδατος βλέπομεν γινομένας · κάμπτεται γὰρ ἡ ὄψις βίᾳ διὰ τὴν πυκνοτέραν τοῦ . · ὕδατος · ὕλην · διὸ καὶ τὴν κώπην ἐν τῇ θαλάσσῃ μακρόθεν καμπτομένην ὁρῶμεν . τρίτος τρόπος τοῦ βλέπειν τὰ ἀνακλώμενα ὡς τὰ κατοπτρικά · ἔστιν οὖν τὸ τῆς ἴριδος πάθος τοιοῦτον . δεῖ γὰρ ἐπινοῆσαι τὴν ὑγρὰν ἀναθυμίασιν εἰς νέφος μεταβάλλουσαν εἶτʼ ἐκ τούτου κατὰ βραχὺ εἰς μικρὰς ῥανίδας νοτιζούσας · ὅταν οὖν ὁ ἥλιος γένηται εἰς δυσμάς , ἀνάγκη πᾶσα ἶριν ἄντικρυς ἡλίου φαίνεσθαι , ὅτε ἡ ὄψις προσπεσοῦσα ταῖς ῥανίσιν ἀνακλᾶται , ὥστε γίνεσθαι τὴν ἶριν . εἰσὶ δʼ αἱ ῥανίδες οὐ σχήματος μορφαὶ ἀλλὰ χρώματος · καὶ ἔχει τὸ μὲν πρῶτον φοινικοῦν , τὸ δὲ δεύτερον ἁλουργὲς καὶ πορφυροῦν , τὸ δὲ τρίτον κυανοῦν καὶ πράσινον . μήποτʼ οὖν τὸ μὲν φοινικοῦν , ὅτι ἡ λαμπρότης τοῦ ἡλίου προσπεσοῦσα καὶ ἡ ἀκραιφνὴς λαμπηδὼν ἀνακλωμένη ἐρυθρὸν ποιεί καὶ φοινικοῦν τὸ χρῶμα · τὸ δὲ δεύτερον μέρος ἐπιθολούμενον καὶ ἐκλυόμενον μᾶλλον τῆς λαμπηδόνος διὰ τὰς ῥανίδας ἁλουργές · ἄνεσις γὰρ τοῦ ἐρυθροῦ τοῦτο . ἔτι δὲ μᾶλλον ἐπιθολούμενον τὸ δροσίζον εἰς τὸ πράσινον μεταβάλλει . ἔστιν οὖν τοῦτο δοκιμάσαι διʼ ἔργων · εἰ γάρ τις ἄντικρυς τῶν ἡλίου ἀκτίνων λάβῃ ὕδωρ καὶ πυτίσῃ αἱ δὲ ῥανίδες ἀνάκλασιν πρὸς τὸν ἣλιον λάβωσιν , εὑρήσει γινομένην ἶριν · καὶ οἱ ὀφθαλμιῶντες δὲ τοῦτο πάσχουσιν , ὅταν εἰς τὸν λύχνον ἀποβλέψωσιν . Ἀναξιμένης ἶριν γίνεσθαι κατʼ αὐγασμὸν ἡλίου πρὸς νέφει πυκνῷ καὶ παχεῖ καὶ μέλανι παρὰ τὸ μὴ δύνασθαι τὰς ἀκτῖνας εἰς τὸ πέραν διακόπτειν ἐπισυνισταμένας αὐτῷ . Ἀναξαγόρας ἀνάκλασιν ἀπὸ νέφους πυκνοῦ τῆς ἡλιακῆς περιφεγγείας , καταντικρὺ δὲ τοῦ κατοπτρίζοντος αὐτὴν ἀστέρος διὰ παντὸς ἵστασθαι . παραπλησίως δʼ αἰτιολογεῖται τὰ καλούμενα παρήλια , γινόμενα δὲ κατὰ τὸν Πόντον . Μητρόδωρος , ὅταν διὰ νεφῶν ἥλιος διαλάμψῃ , τὸ μὲν νέφος κυανίζειν τὴν δʼ αὐγὴν ἐρυθραίνεσθαι .
Lemmas: ὁ μετάρσιος πάθος ὁ μέν κατά ὑπόστασις γίγνομαι οἷος ὄμβρος χάλαζα , ὁ δέ κατά ἔμφασις ἴδιος οὐ ἔχω ὑπόστασις · αὐτίκα γοῦν πλέω ἐγώ ὁ ἤπειρος κινέω δοκέω εἰμί οὖν κατά ἔμφασις ὁ ἶρις . Πλάτων φημί Θαύμας αὐτός γενεαλογέω ὁ ἄνθρωπος διά ὁ θαυμάζω οὗτος . Ὅμηρος ἠΰτε πορφύρεος ἶρις θνητός τανύω . διό καί μυθεύω τις αὐτός ταῦρος κεφαλή ἔχω ἀναρροφέω ὁ ποταμός . πῶς οὖν γίγνομαι ἶρις ; ὁράω δή κατά γραμμή ἤ κατά εὐθεῖα ἤ κατά καμπύλος ἤ κατά ἀνακλάω , γραμμή ἄδηλος λόγος θεωρητός καί ἀσώματος . κατά μέν οὖν εὐθεῖα ὁράω ὁ ἐν ἀήρ καί ὁ , διά ὁ λίθος ὁ διαυγής καί κέρας · λεπτομερής γάρ οὗτος πᾶς . καμπύλος δέ γραμμή κατά ὕδωρ βλέπω γίγνομαι · κάμπτω γάρ ὁ ὄψις βία διά ὁ πυκνός ὁ . · ὕδωρ · ὕλη · διό καί ὁ κώπη ἐν ὁ θάλασσα μακρόθεν κάμπτω ὁράω . τρίτος τρόπος ὁ βλέπω ὁ ἀνακλάω ὡς ὁ κατοπτρικός · εἰμί οὖν ὁ ὁ Ἶρις πάθος τοιοῦτος . δέω γάρ ἐπινοέω ὁ ὑγρός ἀναθυμίασις εἰς νέφος μεταβάλλω εἶτα ἐκ οὗτος κατά βραχύς εἰς μικρός ῥανίς νοτίζω · ὅταν οὖν ὁ ἥλιος γίγνομαι εἰς δυσμή , ἀνάγκη πᾶς ἶρις ἄντικρυς ἥλιος φαίνω , ὅτε ὁ ὄψις προσπίπτω ὁ ῥανίς ἀνακλάω , ὥστε γίγνομαι ὁ ἶρις . εἰμί δέ ὁ ῥανίς οὐ σχῆμα μορφή ἀλλά χρῶμα · καί ἔχω ὁ μέν πρῶτος φοινίκεος , ὁ δέ δεύτερος ἁλουργής καί πορφύρεος , ὁ δέ τρίτος κυάνεος καί πράσινος . μήποτε οὖν ὁ μέν φοινίκεος , ὅτι ὁ λαμπρότης ὁ ἥλιος προσπίπτω καί ὁ ἀκραιφνής λαμπηδών ἀνακλάω ἐρυθρός ποιέω καί φοινίκεος ὁ χρῶμα · ὁ δέ δεύτερος μέρος ἐπιθολόω καί ἐκλύω μάλα ὁ λαμπηδών διά ὁ ῥανίς ἁλουργής · ἄνεσις γάρ ὁ ἐρυθρός οὗτος . ἔτι δέ μάλα ἐπιθολόω ὁ δροσίζω εἰς ὁ πράσινος μεταβάλλω . εἰμί οὖν οὗτος δοκιμάζω διά ἔργον · εἰ γάρ τις ἄντικρυς ὁ ἥλιος ἀκτίς λαμβάνω ὕδωρ καί πυτίζω ὁ δέ ῥανίς ἀνάκλασις πρός ὁ ἥλιος λαμβάνω , εὑρίσκω γίγνομαι ἶρις · καί ὁ ὀφθαλμιάω δέ οὗτος πάσχω , ὅταν εἰς ὁ λύχνος ἀποβλέπω . Ἀναξιμένης ἶρις γίγνομαι κατά αὐγασμός ἥλιος πρός νέφος πυκνός καί παχύς καί μέλας παρά ὁ μή δύναμαι ὁ ἀκτίς εἰς ὁ πέραν διακόπτω ἐπισυνίστημι αὐτός . Ἀναξαγόρας ἀνάκλασις ἀπό νέφος πυκνός ὁ ἡλιακός περιφέγγεια , καταντικρύ δέ ὁ κατοπτρίζω αὐτός ἀστήρ διά πᾶς ἵστημι . παραπλήσιος δέ αἰτιολογέω ὁ καλέω παρήλιος , γίγνομαι δέ κατά ὁ Πόντος . Μητρόδωρος , ὅταν διά νέφος ἥλιος διαλάμπω , ὁ μέν νέφος κυανίζω ὁ δέ αὐγή ἐρυθραίνω .