pseudo-plutarchus.placita-philosophorum-874d-911c 1.6
ὁρίζονται δὲ τὴν τοῦ θεοῦ οὐσίαν οἱ Στωικοὶ οὕτω · πνεῦμα νοερὸν καὶ πυρῶδες οὐκ ἔχον μὲν μορφήν , μεταβάλλον δʼ εἰς ὃ βούλεται καὶ συνεξομοιούμενον πᾶσιν . ἔσχον δʼ ἔννοιαν τούτου πρῶτον μὲν ἀπὸ τοῦ κάλλους τῶν ἐμφαινομένων προσλαμβάνοντες · οὐδὲν γὰρ τῶν καλῶν εἰκῆ καὶ ὡς ἔτυχε γίνεται , ἀλλὰ μετά τινος τέχνης δημιουργούσης . καλὸς δʼ ὁ κόσμος · δῆλον δʼ ἐκ τοῦ σχήματος καὶ τοῦ χρώματος καὶ τοῦ μεγέθους καὶ τῆς περὶ τὸν κόσμον τῶν ἀστέρων ποικιλίας . σφαιροειδὴς δʼ ὁ κόσμος ὃ πάντων τῶν σχημάτων πρωτεύει · μόνον γὰρ τοῦτο τοῖς ἑαυτοῦ μέρεσιν ὁμοιοῦται · περιφερὴς δʼ ὢν ἔχει τὰ μέρη περιφερῆ διὰ τοῦτο γὰρ κατὰ τὸν Πλάτωνα ἐν τῇ κεφαλῇ τὸ ἱερώτατον συνέστηκε νοῦς . καὶ τὸ χρῶμα δὲ καλόν · κυανώσει γὰρ κέχρωσται , ὃ πορφύρας μέν ἐστι μελάντερον στίλβουσαν δʼ ἔχει τὴν ποιότητα · καὶ διὰ ταύτην τὴν αἰτίαν τῷ τῆς χροιᾶς συντόνῳ διακόπτων τηλικαύτην ἀέρος ἀκόστασιν ἐκ τοσούτων διαστημάτων θεωρεῖται . καὶ ἐκ τοῦ μεγέθους καλός · πάντων γὰρ τῶν ὁμογενῶν τὸ περιέχον καλὸν ὡς ζῷον καὶ δένδρον . ἐπιτελεῖ τὸ κάλλος τοῦ κόσμου καὶ ταῦτα τὰ φαινόμενα · ὁ μὲν γὰρ λοξὸς κύκλος ἐν οὐρανῷ διαφόροις εἰδώλοις πεποίκιλται · τῷ δ’ ἔνι καρκίνος ἐστί , λέων δ’ ἐπὶ τῷ , μετὰ δʼ αὐτὸν παρθένος , ἠδʼ ἐπί οἱ χηλαὶ καὶ σκορπίος αὐτὸς τοξευτής τε καὶ αἰγόκερως , ἐπὶ δʼ αἰγοκέρωτι ὑδροχόος · δύο δʼ αὐτὸν ἐπʼ ἰχθύες ἀστερόεντες · τοὺς δὲ μέτα κριός , ταῦρος δʼ ἐπὶ τῷ δίδυμοί τε . μυρία δʼ ἄλλα καθʼ ὁμοίας τοῦ κόσμου περικλάσεις πεποίηκεν · ὅθεν καὶ Εὐριπίδης φησὶ τὸ τʼ ἀστερωπὸν οὐρανοῦ σέλας , χρόνου καλὸν ποίκιλμα , τέκτονος σοφοῦ . ἐλάβομεν δʼ ἐκ τούτου ἔννοιαν θεοῦ · ἀεί τε γὰρ ἥλιος καὶ σελήνη καὶ τὰ λοιπὰ τῶν ἄστρων τὴν ὑπόγειον φορὰν ἐνεχθέντα ὅμοια μὲν ἀνατέλλει τοῖς χρώμασιν , ἴσα δὲ τοῖς μεγέθεσι καὶ κατὰ τόπους καὶ κατὰ χρόνους τοὺς αὐτούς . διόπερ οἱ τὸν περὶ τῶν θεῶν παραδόντες σεβασμὸν διὰ τριῶν ἐξέθηκαν ἡμῖν εἰδῶν , πρῶτον μὲν τοῦ φυσικοῦ , δεύτερον δὲ τοῦ μυθικοῦ , τρίτον δὲ τοῦ τὴν μαρτυρίαν ἐκ τῶν νόμων εἰληφότος , διοικεῖσθαι διδάσκεται δὲ τὸ μὲν φυσικὸν ὑπὸ τῶν φιλοσόφων , τὸ δὲ μυθικὸν ὑπὸ τῶν ποιητῶν , τὸ δὲ νομικὸν ὑφʼ ἑκάστης ἀεὶ πόλεως συνίσταται . διαιρεῖται δʼ ἡ πᾶσα διδαχὴ εἰς εἴδη ἑπτά · καὶ πρῶτον μὲν τὸ ἐκ τῶν φαινομένων καὶ μετεώρων · θεοῦ γὰρ ἔννοιαν ἔσχον ἀπὸ τῶν φαινομένων ἀστέρων , ὁρῶντες τούτους μεγάλης συμφωνίας ὄντας αἰτίους καὶ τεταγμένας ἀνατολάς τε καὶ δυσμάς , ἡμέρας τε καὶ νύκτας χειμῶνά τε καὶ θέρος , καὶ τὰ ὑπὸ τῆς γῆς ζῳογονούμενα καὶ καρπογονούμενα . διὸ · πατὴρ μὲν ἔδοξεν αὐτοῖς οὐρανὸς ὑπάρχειν , μήτηρ δὲ γῆ · τούτων δʼ ὁ μὲν πατὴρ διὰ τὸ τὰς τῶν ὑδάτων ἐκχύσεις σπερμάτων ἔχειν τάξιν · ἡ δὲ γῆ μήτηρ διὰ τὸ δέχεσθαι ταῦτα καὶ τίκτειν · βλέποντες δὲ τοὺς ἀστέρας ἀεὶ θέοντας αἰτίους τε τοῦ θεωρεῖν ἡμᾶς ἥλιον καὶ σελήνην , θεοὺς προσηγόρευσαν . εἰς δεύτερον δὲ καὶ τρίτον τόπον τοὺς θεοὺς διεῖλον , εἴς τε τὸ βλάπτον καὶ τὸ ὠφελοῦν · καὶ τοὺς μὲν ὠφελοῦντας Δία Ἥραν Ἑρμῆν Δήμητραν τοὺς δὲ βλάπτοντας Ποινὰς Ἐρινύας Ἄρην , τούτους ἀφοσιούμενοι χαλεποὺς ὄντας καὶ βιαίους . τέταρτον καὶ πέμπτον προστεθείκασι τοῖς πράγμασι καὶ τοῖς πάθεσι , καθάπερ ἔρωτα Ἀφροδίτην Πόθον · πραγμάτων δʼ Ἐλπίδα Δίκην Εὐνομίαν . ἕκτον δὲ τόπον προσέλαβε τὸ ὑπὸ τῶν ποιητῶν πεπλασμένον · Ἡσίοδος γὰρ βουλόμενος τοῖς γενητοῖς θεοὺς πατέρας συστῆσαι εἰσήγαγε τοιούτους αὐτοῖς γεννήτορας κοῖόν τε Κρεῖὸν θʼ Ὑπερίονά τʼ Ἰαπετόν τε · διὰ τοῦτο καὶ μυθικὸν κέκληται . ἕβδομον δὲ καὶ ἐπὶ πᾶσι τὸ διὰ τὰς εἰς τὸν κοινὸν βίον εὐεργεσίας ἐκτετιμημένον ἀνθρώπινον δὲ γεννηθέν , ὡς Ἡρακλέα ὡς Διοσκόρους ὡς Διόνυσον . ἀνθρωποειδεῖς δʼ αὐτοὺς ἔφασαν εἶναι , διότι τῶν μὲν ἁπάντων τὸ θεῖον κυριώτατον , τῶν δὲ ζῴων ἄνθρωπος κάλλιστον καί , κεκοσμημένον ἀρετῇ διαφόρως κατὰ τὴν τοῦ νοῦ σύστασιν , τὸ κράτιστον . τοῖς οὖν ἀριστεύουσι τὸ κράτιστον ὁμοίως καὶ καλῶς ἔχειν διενοήθησαν .
Lemmas: ὁρίζω δέ ὁ ὁ θεός οὐσία ὁ Στωϊκός οὕτως · πνεῦμα νοερός καί πυρώδης οὐ ἔχω μέν μορφή , μεταβάλλω δέ εἰς ὅς βούλομαι καί συνεξομοιόω πᾶς . ἔχω δέ ἔννοια οὗτος πρῶτος μέν ἀπό ὁ κάλλος ὁ ἐμφαίνω προσλαμβάνω · οὐδείς γάρ ὁ καλός εἰκῇ καί ὡς τυγχάνω γίγνομαι , ἀλλά μετά τις τέχνη δημιουργέω . καλός δέ ὁ κόσμος · δῆλος δέ ἐκ ὁ σχῆμα καί ὁ χρῶμα καί ὁ μέγεθος καί ὁ περί ὁ κόσμος ὁ ἀστήρ ποικιλία . σφαιροειδής δέ ὁ κόσμος ὅς πᾶς ὁ σχῆμα πρωτεύω · μόνος γάρ οὗτος ὁ ἑαυτοῦ μέρος ὁμοιόω · περιφερής δέ εἰμί ἔχω ὁ μέρος περιφερής διά οὗτος γάρ κατά ὁ Πλάτων ἐν ὁ κεφαλή ὁ ἱερός συνίστημι νόος . καί ὁ χρῶμα δέ καλός · κυάνωσις γάρ χρώζω , ὅς πορφύρα μέν εἰμί μέλας στίλβω δέ ἔχω ὁ ποιότης · καί διά οὗτος ὁ αἰτία ὁ ὁ χροιά σύντονος διακόπτω τηλικοῦτος ἀήρ ακοστασις ἐκ τοσοῦτος διάστημα θεωρέω . καί ἐκ ὁ μέγεθος καλός · πᾶς γάρ ὁ ὁμογενής ὁ περιέχω καλός ὡς ζῷον καί δένδρον . ἐπιτελέω ὁ κάλλος ὁ κόσμος καί οὗτος ὁ φαίνω · ὁ μέν γάρ λοξός κύκλος ἐν οὐρανός διάφορος εἴδωλον ποικίλλω · ὁ δέ ἐν καρκίνος εἰμί , λέων δέ ἐπί ὁ , μετά δέ αὐτός παρθένος , ἠδέ ἐπί ἕ χηλή καί σκορπίος αὐτός τοξευτής τε καί αἰγόκερως , ἐπί δέ αἰγοκέρως ὑδροχόος · δύο δέ αὐτός ἐπί ἰχθῦς ἀστερόεις · ὁ δέ μετά κριός , ταῦρος δέ ἐπί ὁ δίδυμος τε . μυρίος δέ ἄλλος κατά ὅμοιος ὁ κόσμος περίκλασις ποιέω · ὅθεν καί Εὐριπίδης φημί ὁ τε ἀστερωπός οὐρανός σέλας , χρόνος καλός ποίκιλμα , τέκτων σοφός . λαμβάνω δέ ἐκ οὗτος ἔννοια θεός · ἀεί τε γάρ ἥλιος καί σελήνη καί ὁ λοιπός ὁ ἄστρον ὁ ὑπόγειος φορά φέρω ὅμοιος μέν ἀνατέλλω ὁ χρῶμα , ἴσος δέ ὁ μέγεθος καί κατά τόπος καί κατά χρόνος ὁ αὐτός . διόπερ ὁ ὁ περί ὁ θεός παραδίδωμι σεβασμός διά τρεῖς ἐκτίθημι ἐγώ εἶδος , πρῶτος μέν ὁ φυσικός , δεύτερος δέ ὁ μυθικός , τρίτος δέ ὁ ὁ μαρτυρία ἐκ ὁ νόμος λαμβάνω , διοικέω διδάσκω δέ ὁ μέν φυσικός ὑπό ὁ φιλόσοφος , ὁ δέ μυθικός ὑπό ὁ ποιητής , ὁ δέ νομικός ὑπό ἕκαστος ἀεί πόλις συνίστημι . διαιρέω δέ ὁ πᾶς διδαχή εἰς εἶδος ἑπτά · καί πρῶτος μέν ὁ ἐκ ὁ φαίνω καί μετέωρος · θεός γάρ ἔννοια ἔχω ἀπό ὁ φαίνω ἀστήρ , ὁράω οὗτος μέγας συμφωνία εἰμί αἴτιος καί τάσσω ἀνατολή τε καί δυσμή , ἡμέρα τε καί νύξ χειμών τε καί θέρος , καί ὁ ὑπό ὁ γῆ ζῳογονέω καί καρπογονέω . διό · πατήρ μέν δοκέω αὐτός οὐρανός ὑπάρχω , μήτηρ δέ γῆ · οὗτος δέ ὁ μέν πατήρ διά ὁ ὁ ὁ ὕδωρ ἔκχυσις σπέρμα ἔχω τάξις · ὁ δέ γῆ μήτηρ διά ὁ δέχομαι οὗτος καί τίκτω · βλέπω δέ ὁ ἀστήρ ἀεί θέω αἴτιος τε ὁ θεωρέω ἐγώ ἥλιος καί σελήνη , θεός προσαγορεύω . εἰς δεύτερος δέ καί τρίτος τόπος ὁ θεός διαιρέω , εἰς τε ὁ βλάπτω καί ὁ ὠφελέω · καί ὁ μέν ὠφελέω Ζεύς Ἥρα Ἑρμῆς Δημήτηρ ὁ δέ βλάπτω Ποινή Ἐρινύς Ἄρης , οὗτος ἀφοσιόω χαλεπός εἰμί καί βίαιος . τέταρτος καί πέμπτος προστίθημι ὁ πρᾶγμα καί ὁ πάθος , καθά ἔρως Ἀφροδίτη Πόθος · πρᾶγμα δέ Ἐλπίς Δίκη Εὐνομίη . ἕκτος δέ τόπος προσλαμβάνω ὁ ὑπό ὁ ποιητής πλάσσω · Ἡσίοδος γάρ βούλομαι ὁ γενητός θεός πατήρ συνίστημι εἰσάγω τοιοῦτος αὐτός γεννήτωρ κοῖος τε Κρεῖος τε Ὑπερίων τε Ἰαπετός τε · διά οὗτος καί μυθικός καλέω . ἕβδομος δέ καί ἐπί πᾶς ὁ διά ὁ εἰς ὁ κοινός βίος εὐεργεσία ἐκτιμάω ἀνθρώπινος δέ γεννάω , ὡς Ἡρακλῆς ὡς Διοσκόρος ὡς Διόνυσος . ἀνθρωποειδής δέ αὐτός φημί εἰμί , διότι ὁ μέν ἅπας ὁ θεῖος κύριος , ὁ δέ ζῷον ἄνθρωπος καλός καί , κοσμέω ἀρετή διάφορος κατά ὁ ὁ νόος σύστασις , ὁ κρατύς . ὁ οὖν ἀριστεύω ὁ κρατύς ὅμοιος καί καλός ἔχω διανοέω .