pseudo-galenus.introductio-seu-medicus 8
[ Εἰ ἀναγκαία ἡ εἰς τὰ πέντε μέρη τῆς ἰατρικῆς διαίρεσις . ] Τὸ μὲν οὖν φυσιολογεῖν ἀναγκαῖόν ἐστιν , ὅτι οὐχ οἷόν τε τὰ παρὰ φύσιν εἰδέναι μὴ πρότερον ἐπιστάμενον τὰ κατὰ φύσιν . παρὰ γὰρ τὴν τούτων φύσιν συνίσταται τὰ νοσήματα . τὸ δὲ αἰτιολογεῖν καὶ παθολογεῖν καὶ αὐτὰ ἀναγκαῖα · τὸ μὲν ἵνα τὰς αἰτίας τῶν παθῶν ἴδωμεν , πρὸς ἃς δεῖ ἐνίστασθαι , τὸ δὲ ἵνα καὶ αὐτὰ πάθη γνωρίζωμεν τὰ κατωνομασμένα τοῖς παλαιοῖς καὶ τὰς καταστάσεις αὐτῶν . εὔχρηστος δὲ καὶ ἡ τῶν συμπτωμάτων συνεδρευόντων τοῖς πάθεσιν ἐπίγνωσις · ἀπὸ γὰρ τῆς τούτων συνελεύσεως , ἣν συνδρομὴν καλοῦσιν οἱ ἐμπειρικοὶ , τὰ πάθη εἰδοποιοῦνται . ἀλλ᾿ οἱ μὲν ἐμπειρικοὶ ἐπὶ ταῖς συνδρομαῖς ἐτήρησαν τὰ πρὸς ἕκαστον συμπτώματα ἁρμόζοντα · τοῖς δὲ μεθοδικοῖς τὰ πάθη ἐνδείκνυται τὴν θεραπείαν , ὡς τοῖς λογικοῖς τὰ αἴτια . ἐξετάζουσι δὲ οὐδὲν ἧττον οἱ λογικοὶ καὶ τὰ πάθη καὶ τὰς συνδρομάς . τὸ δὲ πᾶν τοῖς αἰτίοις παρέχουσιν , αἰτίων δὲ τὰ μὲν προκαταρκτικὰ , τὰ δὲ συνεκτικὰ , τὰ δὲ συνεργὰ , τὰ δὲ συναίτια , τὰ δὲ προηγούμενα . προκαταρκτικὰ μὲν οὖν ἐστιν ὅσα προκατάρχει καὶ ποιήσαντα ἀπαλλάσσεται , ὡς ψύξις , κόπος , ἔγκαυσις , ἀπεψία · συνεκτικὸν δὲ αἴτιόν ἐστιν , οὗ παρόντος πάρεστι καὶ τὸ νόσημα καὶ ἐξαιρουμένου λύεται , ὡς σκόλοψ καὶ βέλος · συναίτιον δὲ τὸ καθ᾿ αὑτὸ μὲν δυνάμενον ποιεῖν τὸ πάθος , ποιοῦν δὲ καὶ σὺν ἑτέρῳ , ὡς λίθος ἐν κύστει καὶ φλεγμονή . ἀμφότερα γὰρ ἰσχουρίας αἴτια . δύναται δὲ καὶ καθ᾿ ἑαυτὸ ἑκάτερον τὴν ἐποχὴν τῶν οὔρων ἐπιφέρειν . συνεργὸν δέ ἐστι μέρος αἰτίου , καθ᾿ ἑαυτὸ μὲν οὐ δυνάμενον ἐπιτελέσαι τὸ πάθος , συνεργαζόμενον δὲ ἑτέρῳ , ὡς συνεργεῖ λαγνεία πρὸς ἀρθρῖτιν καὶ εἰρεσία πρὸς αἵματος ἀναγωγήν . προηγούμενον δέ ἐστι αἴτιον τὸ ὑπὸ τοῦ προκαταρκτικοῦ ἢ κατασκευαζόμενον ἢ συνεργούμενον , οἷον πλεονασμὸς αἵματος γίνεται μὲν ὑπὸ πλήθους τροφῆς , προηγεῖται δὲ τῆς κατ᾿ Ἐρασίστρατον παρεμπτώσεως , ἥτις ἐστὶ συνεκτικὴ αἰτία τῶν νοσημάτων πάντων · ἄνευ δὲ τοῦ προηγουμένου οὐ γίνεται . τὸ δ᾿ ὑγιεινὸν οὐ μόνον ὡς μέρος ἰατρικῆς , ἀλλὰ καὶ ὡς κάλλιον τοῦ θεραπευτικοῦ προτάττεται αὐτοῦ . πολὺ γὰρ ἄμεινον τοῦ ἀπαλλάξαι τῆς νόσου τὸ μηδὲ τὴν ἀρχὴν ἐᾶσαι νοσῆσαι . ὥσπερ καὶ κυβερνήτῃ αἱρετώτερον τὸ πρὶν ἐς χειμῶνα ἐμπεσεῖν διαπεραιώσασθαι ἢ χειμασθέντα καὶ κινδυνεύσαντα ἐκφυγεῖν . διαφέρει δὲ ἐν τῷ ὑγιεινῷ πάλιν τὸ ἐν ὑγείᾳ διατηρῆσαι τοῦ προφυλάξαι νόσους ἐπιούσας . τὸ μὲν γὰρ διὰ τῆς συνήθους διαίτης περιγίνεται , τὸ δὲ ἤδη δεῖται θεραπευτικῶν βοηθημάτων εἰς τὸ προκαταλαμβάνεσθαι καὶ προδιαλῦσαι , μέλλουσαν συνίστασθαι νόσον . ὅσα γὰρ ἤδη γενόμενα πάθη ἰᾶται , ταῦτα καὶ πρὶν ἢ γενέσθαι κωλύει συστῆναι . ὁμοίως δὲ καὶ τὸ ἀναληπτικὸν τούτων διαφέρει . ὁ γὰρ ἀναλαμβάνων οὐκέτι μὲν παρὰ φύσιν ἔχει , οὔπω δὲ κατὰ φύσιν , ἀλλ᾿ ὁδεύει , ἄρτι ἀπαλλαγεὶς τοῦ παρὰ φύσιν , εἰς τὸ κατὰ φύσιν , διόπερ ἑτέρας ἀγωγῆς δεῖται , οὔτε θεραπευτικῆς , οὐ γὰρ νοσεῖ , οὔτε τῆς ἐπὶ τῶν ὑγιαινόντων , οὔπω γὰρ τελείως ὑγιαίνει . διὸ οὐ δύναται ἐπ᾿ αὐτῶν παραλαμβάνεσθαι , οἷα καὶ ὅσα ἐπὶ τῶν ὑγιαινόντων . ὁ δὲ σημειωτικὸν μέρος τῆς ἰατρικῆς ἀναγκαιότατόν ἐστιν εἰς θεραπείαν τὴν κατὰ δίαιταν . τά τε γὰρ προγεγονότα συμπτώματα καὶ τὰ παρόντα πολυπραγμονοῦμεν εἰς τὸ εὑρεῖν τὴν αἰτίαν τῆς νόσου . ἀναγκαιότατον ﻿ δὲ καὶ εἰς τὸ προγνῶναι , εἴτε ὀλέθριον εἴτε περιεστηκὸς εἴη τὸ νόσημα . ὁμοίως δὲ καὶ τὰ κατὰ χειρουργίαν καὶ τὰ διὰ φαρμάκων θεραπευόμενα , οὔτε ἄνευ σημειώσεως συντελεῖται καὶ τὰ ἐπ᾿ αὐτῶν ὁμοίως δεῖται τῆς προγνωστικῆς σημειώσεως πρὸς τὸ εἰδέναι τίνα αὐτῶν ἀθεράπευτά ἐστι καὶ τίνα θεραπευτὰ μὲν , βλάπτοντα δὲ μεγάλως , ἢ ἀναιροῦντα ἐὰν θεραπευθῇ . τοῦ θεραπευτικοῦ δὲ διαιρουμένου εἴς τε δίαιταν καὶ φαρμακείαν καὶ χειρουργίαν , δίαιτα μέν ἐστιν ἀγωγὴ διαφορητικῶν καὶ προσθετικῶν καὶ συμπεπτικῶν βοηθημάτων , παραλαμβανομένη μὲν ἐπὶ τῶν νοσούντων πάντων , τὸ δὲ κῦρος ἔχουσα ἐπὶ τῶν πυρεττόντων . χειρουργία δέ ἐστι μόριον τοῦ θεραπευτικοῦ διὰ τομῶν καὶ καύσεων καὶ τῆς περὶ τὰ ὀστᾶ διορθώσεως ὑγιάζουσα τοὺς ἀνθρώπους . φαρμακεία δέ ἐστιν εἶδος θεραπείας διὰ ψιλῶν φαρμάκων τά τε ἐντὸς πάθη καὶ τὰ ἐκτὸς ἰωμένη . δεῖ μὲν γὰρ καταλλήλου διαίτης , ποτὲ δὲ καὶ χειρουργίας προσδεομένη , ὥσπερ γε ἡ χειρουργία καὶ δίαιτα προσχρῶνται φαρμακείᾳ . ἄνωθεν οὖν ἀπὸ φυσιολογίας ἀρκτέον , ἐπειδή περ οὔτε ἐν ὑγιείᾳ συντηρεῖν , οὐδὲ ἐπὶ τῶν νοσούντων αἰτιολογεῖν , οὐδὲ σημειοῦσθαι , οὐδὲ θεραπεύειν ὀρθῶς δύναιτ᾿ ἄν τις , μὴ ἐπεσκεμμένος ἐκ τίνων στοιχείων ὁ ἄνθρωπος συνέστηκε καὶ πῶς τρεπομένων τούτων παρὰ τὴν ἐξ ἀρχῆς φύσιν αἱ νόσοι γίνονται .
Lemmas: [ εἰμί ἀναγκαῖος ὁ εἰς ὁ πέντε μέρος ὁ ἰατρικός διαίρεσις . ] ὁ μέν οὖν φυσιολογέω ἀναγκαῖον εἰμί , ὅτι οὐ οἷος τε ὁ παρά φύσις οἶδα μή πρότερος ἐφίστημι ὁ κατά φύσις . παρά γάρ ὁ οὗτος φύσις συνίστημι ὁ νόσημα . ὁ δέ αἰτιολογέω καί παθολογέω καί αὐτός ἀναγκαῖος · ὁ μέν ἵνα ὁ αἴτιος ὁ πάθος ὁράω , πρός ὅς δεῖ ἐνίστημι , ὁ δέ ἵνα καί αὐτός πάθος γνωρίζω ὁ κατονομάζω ὁ παλαιός καί ὁ κατάστασις αὐτός . εὔχρηστος δέ καί ὁ ὁ σύμπτωμα συνεδρεύω ὁ πάθος ἐπίγνωσις · ἀπό γάρ ὁ οὗτος συνέλευσις , ὅς συνδρομή καλέω ὁ ἐμπειρικός , ὁ πάθος ειδοποιώ . ἀλλά ὁ μέν ἐμπειρικός ἐπί ὁ συνδρομή τηρέω ὁ πρός ἕκαστος σύμπτωμα ἁρμόζω · ὁ δέ μεθοδικός ὁ πάθος ἐνδείκνυμι ὁ θεραπεία , ὡς ὁ λογικός ὁ αἴτιος . ἐξετάζω δέ οὐδείς κακός ὁ λογικός καί ὁ πάθος καί ὁ συνδρομή . ὁ δέ πᾶς ὁ αἴτιος παρέχω , αἴτιος δέ ὁ μέν προκαταρκτικός , ὁ δέ συνεκτικός , ὁ δέ συνεργός , ὁ δέ συναίτιος , ὁ δέ προηγούμενος . προκαταρκτικός μέν οὖν εἰμί ὅσος προκατάρχω καί ποιέω ἀπαλλάσσω , ὡς ψῦξις , κόπος , ἔγκαυσις , ἀπεψία · συνεκτικός δέ αἴτιος εἰμί , ὅς πάρειμι πάρειμι καί ὁ νόσημα καί ἐξαιρέω λύω , ὡς σκόλοψ καί βέλος · συναίτιος δέ ὁ κατά ἑαυτοῦ μέν δύναμαι ποιέω ὁ πάθος , ποιέω δέ καί σύν ἕτερος , ὡς λίθος ἐν κύστις καί φλεγμονή . ἀμφότερος γάρ ἰσχουρία αἴτιος . δύναμαι δέ καί κατά ἑαυτοῦ ἑκάτερος ὁ ἐποχή ὁ ὅρος ἐπιφέρω . συνεργός δέ εἰμί μέρος αἴτιος , κατά ἑαυτοῦ μέν οὖον δύναμαι ἐπιτελέω ὁ πάθος , συνεργάζομαι δέ ἕτερος , ὡς συνεργέω λαγνεία πρός ἀρθρῖτις καί εἰρεσία πρός αἷμα ἀναγωγή . προηγούμενος δέ εἰμί αἴτιος ὁ ὑπό ὁ προκαταρκτικός ἢ κατασκευάζω ἢ συνεργέω , οἷος πλεονασμός αἷμα γίγνομαι μέν ὑπό πλῆθος τροφή , προηγέομαι δέ ὁ κατά Ἐρασίστρατος παρέμπτωσις , ὅστις εἰμί συνεκτικός αἰτία ὁ νόσημα πᾶς · ἄνευ δέ ὁ προηγούμενος οὖον γίγνομαι . ὁ δέ ὑγιεινός οὖον μόνος ὡς μέρος ἰατρικός , ἀλλά καί ὡς καλός ὁ θεραπευτικός προτάσσω αὐτός . πολύς γάρ ἀγαθός ὁ ἀπαλλάσσω ὁ νόσος ὁ μηδέ ὁ ἀρχή ἐάω νοσέω . ὥσπερ καί κυβερνήτης αἱρετός ὁ πρίν εἰς χειμών ἐμπίπτω διαπεραιόω ἢ χειμάζω καί κινδυνεύω ἐκφεύγω . διαφέρω δέ ἐν ὁ ὑγιεινός πάλιν ὁ ἐν ὑγεία διατηρέω ὁ προφυλάσσω νόσος ἔπειμι . ὁ μέν γάρ διά ὁ συνήθης δίαιτα περιγίγνομαι , ὁ δέ ἤδη δήω θεραπευτικός βοήθημα εἰς ὁ προκαταλαμβάνω καί προδιαλύω , μέλλω συνίστημι νόσος . ὅσος γάρ ἤδη γίγνομαι πάθος ἰάομαι , οὗτος καί πρίν ἢ γίγνομαι κωλύω συνίστημι . ὁμοίως δέ καί ὁ ἀναληπτικός οὗτος διαφέρω . ὁ γάρ ἀναλαμβάνω οὐκέτι μέν παρά φύσις ἔχω , οὔπω δέ κατά φύσις , ἀλλά ὁδεύω , ἄρτι ἀπαλλάσσω ὁ παρά φύσις , εἰς ὁ κατά φύσις , διόπερ ἕτερος ἀγωγή δήω , οὔτε θεραπευτικός , οὖον γάρ νοσέω , οὔτε ὁ ἐπί ὁ ὑγιαίνω , οὔπω γάρ τέλειος ὑγιαίνω . διό οὖον δύναμαι ἐπί αὐτός παραλαμβάνω , οἷος καί ὅσος ἐπί ὁ ὑγιαίνω . ὁ δέ σημειωτικός μέρος ὁ ἰατρικός ἀναγκαῖος εἰμί εἰς θεραπεία ὁ κατά δίαιτα . ὁ τε γάρ προγίγνομαι σύμπτωμα καί ὁ πάρειμι πολυπραγμονέω εἰς ὁ εὑρίσκω ὁ αἴτιος ὁ νόσος . ἀναγκαῖος ﻿ δέ καί εἰς ὁ προγιγνώσκω , εἴτε ὀλέθριος εἴτε περιίστημι εἰμί ὁ νόσημα . ὁμοίως δέ καί ὁ κατά χειρουργία καί ὁ διά φάρμακον θεραπεύω , οὔτε ἄνευ σημείωσις συντελέω καί ὁ ἐπί αὐτός ὁμοίως δήω ὁ προγνωστικός σημείωσις πρός ὁ οἶδα τίς αὐτός αθεράπευτα εἰμί καί τίς θεραπευτής μέν , βλάπτω δέ μέγας , ἢ ἀναιρέω ἐάν θεραπεύω . ὁ θεραπευτικός δέ διαιρέω εἰς τε δίαιτα καί φαρμακεία καί χειρουργία , δίαιτα μέν εἰμί ἀγωγή διαφορητικός καί προσθετικός καί συμπεπτικός βοήθημα , παραλαμβάνω μέν ἐπί ὁ νοσέω πᾶς , ὁ δέ κῦρος ἔχω ἐπί ὁ πυρέσσω . χειρουργία δέ εἰμί μόριον ὁ θεραπευτικός διά τομή καί καῦσις καί ὁ περί ὁ ὀστέον διόρθωσις ὑγιάζω ὁ ἄνθρωπος . φαρμακεία δέ εἰμί εἶδος θεραπεία διά ψιλός φάρμακον ὁ τε ἐντός πάθος καί ὁ ἐκτός ἰάομαι . δεῖ μέν γάρ κατάλληλος δίαιτα , ποτέ δέ καί χειρουργία προσδέω , ὥσπερ γε ὁ χειρουργία καί δίαιτα προσχράομαι φαρμακεία . ἄνωθεν οὖν ἀπό φυσιολογία ἀρκτέος , ἐπειδή περ οὔτε ἐν ὑγίεια συντηρέω , οὐδέ ἐπί ὁ νοσέω αἰτιολογέω , οὐδέ σημειόω , οὐδέ θεραπεύω ὀρθῶς δύο ἄν τις , μή ἐπισκοπέω ἐκ τίνω στοιχεῖον ὁ ἄνθρωπος συνίστημι καί πῶς τρέπω οὗτος παρά ὁ ἐκ ἀρχή φύσις ὁ νόσος γίγνομαι .