pseudo-galenus.introductio-seu-medicus 3
[ Πόσαι αἱ αἱρέσεις ἐν ἰατρικῇ καὶ τίνα χαρακτηρίζοντα αὐτάς . ] Αἱρέσεις δὲ ἐν ἰατρικῇ τρεῖς , λογικὴ , ἐμπειρικὴ , μεθοδική · λογικὴ μὲν ἡ φυσιολογίαν παρέχουσα καὶ τὰς αἰτίας τῶν νόσων ἐξετάζουσα καὶ σημειώσει πρὸς εὕρεσιν τῶν αἰτίων χρωμένη τήν τε θεραπείαν ἐξ ὧν ὑπαγορεύουσιν αἱ αἰτίαι , παραλαμβάνουσα καθ᾿ ὑπεναντίωσιν . τὰ γὰρ ἐναντία τῶν ἐναντίων ἐστὶν ἰάματα . τέσσαρα οὖν ἐστὶ τὰ χαρακτηρίζοντα τὴν λογικὴν αἵρεσιν · φυσιολογία , αἰτιολογία , σημείωσις καὶ τέταρτον τὸ ὑπαγορεύειν αὐταῖς τὰ αἴτια τῆς θεραπείας . ἐμπειρικὴ δὲ ἐστιν ἡ εἰς τὰς συνδρομὰς τῶν συμπτωμάτων , τῶν συνεδρευόντων ἐπὶ τῶν νοσούντων ἀφορῶσα καὶ τὴν κατάλληλον πρὸς τὰ συμπτώματα θεραπείαν τετηρηκυῖα , οὔτε δὲ πάθος εἰδυῖα οὔτε αἰτίας ἐξετάζουσα , ἀρκουμένη δὲ τῇ ἐπὶ τῶν συμπτωμάτων , κατὰ πεῖραν τῶν προσφερομένων τηρήσει , χρωμένη δὲ ﻿ καὶ ἱστορίᾳ τῇ τῶν προπεπειραμένων καὶ τῇ τοῦ ὁμοίου μεταβάσει ἀπὸ τοῦ πεπειραμένου ἐπὶ τὸ ἀπείραστον , ὅμοιον δὲ κατὰ τὸ φαινόμενον εἶδος . ὅσων τε γὰρ αὐτοὶ διὰ τῆς τῶν αὐτῶν πείρας τῆς ἐπὶ πολλῶν καὶ πλειστάκις καὶ ἀεὶ κατὰ τὰ αὐτὰ καὶ ὡσαύτως ἐχούσης ἐπειράθησαν , ἢ περιπεσόντες κατὰ τύχην παρεφύλαξαν καὶ ταὐτὰ ἀεὶ καὶ ὡσαύτως ἔχοντα , θαῤῥοῦντες τούτοις χρῶνται , οὐ πολυπραγμονοῦντες τὰς ἐκ τῶν ποιοτήτων δυνάμεις αὐτῶν . πεπιστεύκασι δὲ καὶ τοῖς παλαιοτάτοις , ἀναγραψαμένοις τὰ διὰ πείρας αὐτοῖς τετηρημένα , ἣν καλοῦσιν ἱστορίαν . χρῶνται δὲ καὶ τῇ τοῦ ὁμοίου μεταβάσει , μεταβαίνοντες ἐπὶ τὰ μήπω εἰς πεῖραν αὐτοῖς ἐλθόντα , ὁπόταν ὅμοια φαίνηται τῇ κατὰ τὸ πρόχειρον ἰδέᾳ · ὡς μαλάχη καὶ βλίτον καὶ τεῦτλον καὶ λάπαθον . ἐπί τε τῶν δημητρίων , ὡς χόνδρος καὶ ὄρυζα · καὶ τράκτυον . καὶ πάλιν ἐν τοῖς ἀκροδρύοις , ὡς ἄπιος καὶ μῆλον κυδώνιον . χαρακτηρίζει οὖν καὶ τὴν ἐμπειρικὴν αἵρεσιν ταῦτα , τὸ εἰς τὰς συνδρομὰς ἀφορᾷν τῶν συμπτωμάτων , μήτε εἰς πάθος μήτε εἰς αἴτια . δεύτερον ἡ ἐπὶ ταῖς συνδρομαῖς τήρησις τῶν διὰ πείρας ἁρμοζόντων . τρίτον ἱστορία τῶν προπεπειραμένων . τέταρτον ἡ τοῦ ὁμοίου μετάβασις . μεθοδικὴ δέ ἐστιν ἡ κοινότησιν προσέχουσα καὶ τῇ τοῦ ὁμοίου θεωρίᾳ . πάντα γὰρ τὰ ἐπὶ μέρους πάθη εἰς δύο καθολικὰ ἀνάγουσιν , εἴς τε τὸ στεγνὸν καὶ τὸ ῥοῶδες , ἃ καλοῦσι κοινότητας . γνωρίζουσι δὲ αὐτὰς ἀπὸ τῶν περὶ τὸ σῶμα γινομένων διαθέσεων , καθ᾿ ἑκάτερον φαινομένων καὶ οὐκ ἀδήλων . διὸ οὐ δέονται σημειώσεως , οἷον τὸ μὲν στεγνὸν , ἐκ τοῦ πεπυκνῶσθαι τὸ σῶμα πᾶν καὶ ἐπισχέσθαι αὐτοῦ τὴν διάῤῥοιαν καὶ πᾶσαν φαινομένην ἔκκρισιν παραποδίζεσθαι . τὸ δὲ ῥοῶδες ἐκ τοῦ τήν τε ἐπιφάνειαν τοῦ σώματος ἀραιῶδες καὶ τὰς αἰσθητὰς ἐκκρίσεις ἐπιτετάσθαι καθ᾿ ὁτιοῦν μέρος τοῦ σώματος . διττὸν οὖν θεραπείας εἶδος ἐνδείκνυται αὐτοῖς τὰ γενικὰ δύο πάθη , χαλᾷν μὲν τὰ στεγνὰ , στέλλειν δὲ τὰ ῥοώδη . ὅταν δὲ ἐπιπεπλεγμένα ᾖ , πρὸς τὸ κατεπεῖγον ἵστασθαι . κοινότητας δὲ πάσας μὲν φαινομένας λέγουσιν · τούτων δὲ τὰς μὲν παθητικὰς , ὡς τὸ στεγνὸν καὶ ῥοῶδες · τὰς δὲ θεραπευτικὰς , ὡς τὸ χαλᾷν καὶ στέλλειν · τὰς δὲ καιρικὰς , ἀρχὴν , ἐπίδοσιν , ἀκμὴν , παρακμήν . αἱ δὲ ἐν χειρουργίαις κοινότητες κατὰ τὴν τοῦ ἀλλοτρίου ὑπεξαίρεσιν . διττὸν δὲ τὸ ἀλλότριον , ἤτοι γὰρ ἔξωθέν ἐστιν , ἢ τῶν ἐν τῷ σώματι τὸ μὲν ἔξωθεν ἁπλοῦν , τρία δὲ εἴδη τῶν ἐν σώματι . ἀλλὰ τὸ μὲν ἔξωθεν , ὡς σκόλοψ καὶ βέλος καὶ πᾶν ὅπερ ἀλλότριον , ἐνδείκνυται τὴν τελείαν ἐξαίρεσιν . τῶν δὲ ἐν τῷ σώματι τὸ μὲν τῷ τόπῳ ἀλλότριον , ὡς ὑπόχυμα καὶ ἐξάρθρημα καὶ κάταγμα , ἅπερ ἐνδείκνυται τὴν μετάθεσιν ἢ ἀποκατάστασιν εἰς τὸν ἴδιον τόπον . τὸ δὲ τῷ μεγέθει ἀλλότριον , ὡς τὰ ἀποστήματα πάντα καὶ οἱ ὄγκοι οἱ περὶ ὄσχεον , ἀκροχορδόνες τε καὶ φύματα καὶ κονδυλώματα , ἅπερ ἐνδείκνυται , τὰ μὲν διαιρέσει μόνῃ χρῆσθαι , τὰ δὲ περιαιρέσει τελείᾳ τῶν περιττῶν . τὸ δὲ τῇ ἐλλείψει ἀλλότριον οὐχ ὡς περιττεῦον , ἀλλ᾿ ὡς ἐνδεὲς , οἷον τὰ κολοβώματα πάντα , ὡς ἐπὶ τῶν χειλῶν καὶ ὀφθαλμῶν , διὸ καλοῦνταί τινες λαγώφθαλμοι καὶ λαγώχειλοι . ὁμοίως δὲ καὶ αἱ σύριγγες καὶ ὅσα ὑπόφορα καὶ κόλποι καὶ ἕλκη καὶ πάντα τὰ τοιαῦτα ὅσα κατ᾿ ἔνδειαν τὸ ἀναπληροῦσθαι ἐπιζητεῖ καὶ ἐνδείκνυται . ἔστι δὲ παρὰ τὰς ἐν χειρουργίαις τέσσαρας κοινότητας καὶ τὸ λεγόμενον προφυλακτικὸν εἶδος , ὃ καὶ αὐτὸ εἰς κοινότητα τάττεται ἐπὶ τῶν δηλητηρίων καὶ τοξικῶν καὶ ἰοβόλων πάντων καὶ δακετῶν πτηνῶν τε καὶ χερσαίων καὶ ἐνύδρων . κοινὸν γὰρ πάντων γένος τὸ εἶναι τὰ φθοροποιὰ , οὐχ ὑπαγόμενα τῷ στεγνῷ ἢ ῥοώδει , ἀλλὰ ἕτερον παρὰ ταῦτα τὸ γένος · διὸ καὶ ἡ θεραπευτικὴ αὐτῶν κοινότης ἑτέρα παρ᾿ ἐκείνην , ἡ προφυλακτικὴ λεγομένη . χαρακτηρίζει οὖν καὶ τὴν μεθοδικὴν αἵρεσιν πρῶτον μὲν ἡ τοῦ ὁμοίου θεωρία ἐπὶ τῶν φαινομένων , ἀλλ᾿ οὐκ ἐπὶ τῶν ἀδήλων , ὡς ἐν τῇ λογικῇ αἱρέσει . ταύτῃ γὰρ καὶ διορίζεται , ἐπεὶ καὶ ἐν ἐκείνῃ ἐστὶν ἡ τοῦ ὁμοίου θεωρία , ἀλλὰ ἐπὶ τῶν ἀδήλων . δεύτερον ὅτι ἐκ τοῦ ἐν τοῖς φαινομένοις ὁμοίου ἀνάγει εἰς τὰ καθόλου πάντα τὰ ἐπὶ μέρους , τά τε πάθη καὶ τὰ βοηθήματα καὶ τοὺς καιρούς . ἀλλ᾿ οὐχ ὡς οἱ ἐμπειρικοὶ τοῖς φαινομένοις μόνον προσέχουσιν · ἵστανται δὲ ἐν τοῖς ἐπὶ μέρους καὶ οὐδὲν καθολικὸν ἴσασιν . τρίτον τὸ ἐκ τῆς τῶν κοινοτήτων ἐνδείξεως τὴν θεραπείαν λαμβάνειν καὶ μήτε τὰ αἴτια αὐτοὺς ὑπαγορεύειν , ὡς τοὺς λογικοὺς , μήτε τῇ ἐπὶ ταῖς συνδρομαῖς τηρήσει τῶν διὰ πείρας ἁρμοζόντων ἀρκεῖσθαι , ὡς τοὺς ἐμπειρικούς .
Lemmas: [ πόσος ὁ αἵρεσις ἐν ἰατρικός καί τίς χαρακτηρίζω αὐτός . ] αἵρεσις δέ ἐν ἰατρικός τρεῖς , λογικός , ἐμπειρικός , μεθοδικός · λογικός μέν ὁ φυσιολογία παρέχω καί ὁ αἴτιος ὁ νόσος ἐξετάζω καί σημείωσις πρός εὕρεσις ὁ αἴτιος χράω ὁ τε θεραπεία ἐκ ὅς ὑπαγορεύω ὁ αἰτία , παραλαμβάνω κατά ὑπεναντίωσις . ὁ γάρ ἐναντίος ὁ ἐναντίος εἰμί ἴαμα . τέσσαρες οὖν εἰμί ὁ χαρακτηρίζω ὁ λογικός αἵρεσις · φυσιολογία , αἰτιολογία , σημείωσις καί τέταρτος ὁ ὑπαγορεύω αὐτός ὁ αἴτιος ὁ θεραπεία . ἐμπειρικός δέ εἰμί ὁ εἰς ὁ συνδρομάς ὁ σύμπτωμα , ὁ συνεδρεύω ἐπί ὁ νοσέω ἀφοράω καί ὁ κατάλληλος πρός ὁ σύμπτωμα θεραπεία τηρέω , οὔτε δέ πάθος οἶδα οὔτε αἴτιος ἐξετάζω , ἀρκέω δέ ὁ ἐπί ὁ σύμπτωμα , κατά πείρω ὁ προσφέρω τηρέω , χράω δέ ﻿ καί ἱστορία ὁ ὁ προπειράω καί ὁ ὁ ὁμοιόω μετάβασις ἀπό ὁ πειράω ἐπί ὁ ἀπείραστος , ὅμοιος δέ κατά ὁ φαίνω εἶδος . ὅσος τε γάρ αὐτός διά ὁ ὁ αὐτός πείρω ὁ ἐπί πολύς καί πλειστάκις καί ἀεί κατά ὁ αὐτός καί ὡσαύτως ἔχω πειράω , ἢ περιπίπτω κατά Τύχη παραφυλάσσω καί αὐτός ἀεί καί ὡσαύτως ἔχω , ῥαθαίνω οὗτος χράω , οὖον πολυπραγμονέω ὁ ἐκ ὁ ποιότης δύναμις αὐτός . πιστεύω δέ καί ὁ παλαιός , ἀναγράφω ὁ διά πείρω αὐτός τηρέω , ὅς καλέω ἱστορία . χράω δέ καί ὁ ὁ ὁμοιόω μετάβασις , μεταβαίνω ἐπί ὁ μήπω εἰς πείρω αὐτός ἔρχομαι , ὁπόταν ὅμοιος φαίνω ὁ κατά ὁ πρόχειρον ἰδέα · ὡς μαλάχη καί βλίτον καί τεῦτλον καί λάπαθον . ἐπί τε ὁ Δημητρίων , ὡς χόνδρος καί ὄρυζα · καί τράκτυον . καί πάλιν ἐν ὁ ἀκρόδρυα , ὡς ἄπιος καί μῆλον κυδώνιον . χαρακτηρίζω οὖν καί ὁ ἐμπειρικός αἵρεσις οὗτος , ὁ εἰς ὁ συνδρομάς ἀφοράω ὁ σύμπτωμα , μήτε εἰς πάθος μήτε εἰς αἴτιος . δύο ὁ ἐπί ὁ συνδρομή τήρησις ὁ διά πείρω ἁρμόζω . τρίτος ἱστορία ὁ προπειράω . τέταρτος ὁ ὁ ὁμοιόω μετάβασις . μεθοδικός δέ εἰμί ὁ κοινότης προσέχω καί ὁ ὁ ὁμοιόω θεωρία . πᾶς γάρ ὁ ἐπί μέρος πάθος εἰς δύο καθολικός ἀνάγω , εἰς τε ὁ στεγνός καί ὁ ῥοώδης , ὁ καλέω κοινότης . γνωρίζω δέ αὐτός ἀπό ὁ περί ὁ σῶμα γίγνομαι διάθεσις , κατά ἑκάτερος φαίνω καί οὐ ἄδηλος . διό οὖον δήω σημείωσις , οἷος ὁ μέν στεγνός , ἐκ ὁ πυκνόω ὁ σῶμα πᾶς καί ἐπέχω αὐτός ὁ διάρροια καί πᾶς φαίνω ἔκκρισις παραποδίζω . ὁ δέ ῥοώδης ἐκ ὁ ὁ τε ἐπιφάνεια ὁ σῶμα ἀραιώδης καί ὁ αἰσθητός ἔκκρισις ἐπιτείνω κατά ὁστισοῦν μέρος ὁ σῶμα . δισσός οὖν θεραπεία εἶδος ἐνδείκνυμι αὐτός ὁ γενικός δύο πάθος , χαλάω μέν ὁ στεγνός , στέλλω δέ ὁ ῥοώδης . ὅταν δέ ἐπιπλέκω εἰμί , πρός ὁ κατεπείγω ἵστημι . κοινότης δέ πᾶς μέν φαίνω λέγω · οὗτος δέ ὁ μέν παθητικός , ὡς ὁ στεγνός καί ῥοώδης · ὁ δέ θεραπευτικός , ὡς ὁ χαλάω καί στέλλω · ὁ δέ καιρικός , ἀρχή , ἐπίδοσις , ἀκμή , παρακμή . ὁ δέ ἐν χειρουργία κοινότης κατά ὁ ὁ ἀλλότριος ὑπεξαίρεσις . δισσός δέ ὁ ἀλλότριος , ἤτοι γάρ ἔξωθεν εἰμί , ἢ ὁ ἐν ὁ σῶμα ὁ μέν ἔξωθεν ἁπλόος , τρεῖς δέ εἶδος ὁ ἐν σῶμα . ἀλλά ὁ μέν ἔξωθεν , ὡς σκόλοψ καί βέλος καί πᾶς ὅσπερ ἀλλότριος , ἐνδείκνυμι ὁ τέλειος ἐξαίρεσις . ὁ δέ ἐν ὁ σῶμα ὁ μέν ὁ τόπος ἀλλότριος , ὡς ὑπόχυμα καί ἐξάρθρημα καί κάταγμα , ὅσπερ ἐνδείκνυμι ὁ μετάθεσις ἢ ἀποκατάστασις εἰς ὁ ἴδιος τόπος . ὁ δέ ὁ μέγεθος ἀλλότριος , ὡς ὁ ἀπόστημα πᾶς καί ὁ ὄγκος ὁ περί ὄσχη , ἀκροχορδών τε καί φῦμα καί κονδύλωμα , ὅσπερ ἐνδείκνυμι , ὁ μέν διαίρεσις μόνος χράω , ὁ δέ περιαίρεσις τέλειος ὁ περισσός . ὁ δέ ὁ ἔλλειψις ἀλλότριος οὐ ὡς περισσεύω , ἀλλά ὡς ἐνδεής , οἷος ὁ κολόβωμα πᾶς , ὡς ἐπί ὁ χεῖλος καί ὀφθαλμός , διό καλέω τις λαγώφθαλμος καί λαγώχειλος . ὁμοίως δέ καί ὁ σῦριγξ καί ὅσος ὑποφορά καί κόλπος καί ἕλκος καί πᾶς ὁ τοιοῦτος ὅσος κατά ἔνδεια ὁ ἀναπληρόω ἐπιζητέω καί ἐνδείκνυμι . εἰμί δέ παρά ὁ ἐν χειρουργία τέσσαρες κοινότης καί ὁ λέγω προφυλακτικός εἶδος , ὅς καί αὐτός εἰς κοινότης τάσσω ἐπί ὁ δηλητήριος καί τοξικός καί ἰοβόλος πᾶς καί δάκος πτηνός τε καί χερσαῖος καί ἔνυδρος . κοινός γάρ πᾶς γένος ὁ εἰμί ὁ φθοροποιός , οὐ υπαγόμενος ὁ στεγνός ἢ ῥοώδης , ἀλλά ἕτερος παρά οὗτος ὁ γένος · διό καί ὁ θεραπευτικός αὐτός κοινότης ἕτερος παρά ἐκεῖνος , ὁ προφυλακτικός λέγω . χαρακτηρίζω οὖν καί ὁ μεθοδικός αἵρεσις πρῶτος μέν ὁ ὁ ὁμοιόω θεωρία ἐπί ὁ φαίνω , ἀλλά οὐ ἐπί ὁ ἄδηλος , ὡς ἐν ὁ λογικός αἵρεσις . οὗτος γάρ καί διορίζω , ἐπεί καί ἐν ἐκεῖνος εἰμί ὁ ὁ ὁμοιόω θεωρία , ἀλλά ἐπί ὁ ἄδηλος . δύο ὅτι ἐκ ὁ ἐν ὁ φαίνω ὁμοιόω ἀνάγω εἰς ὁ καθόλου πᾶς ὁ ἐπί μέρος , ὁ τε πάθος καί ὁ βοήθημα καί ὁ καιρός . ἀλλά οὐ ὡς ὁ ἐμπειρικός ὁ φαίνω μόνος προσέχω · ἵστημι δέ ἐν ὁ ἐπί μέρος καί οὐδείς καθολικός οἶδα . τρίτος ὁ ἐκ ὁ ὁ κοινότης ἔνδειξις ὁ θεραπεία λαμβάνω καί μήτε ὁ αἴτιος αὐτός ὑπαγορεύω , ὡς ὁ λογικός , μήτε ὁ ἐπί ὁ συνδρομή τηρέω ὁ διά πείρω ἁρμόζω ἀρκέω , ὡς ὁ ἐμπειρικός .