pseudo-galenus.introductio-seu-medicus 15
[ Περὶ διαιρέσεως τῆς διὰ φαρμάκων θεραπείας . ] Ἡ δὲ φαρμακεία διττή ἐστιν , ἡ μὲν πρὸς τὰ ἐντὸς πάθη , ᾗ μάλιστα χρῆται ὁ διαιτητικός · ἡ δὲ πρὸς τὰ ἐκτὸς , ἧς οὐκ ἄνευ συντελεῖται τὰ κατὰ χειρουργίαν . τῆς μὲν οὖν πρὸς τὰ ἐντὸς φαρμακείας εἴδη ἐστὶ δεκαδύο . τὸ μὲν τῶν ἐν τῇ κεφαλῇ παθῶν · τὸ δὲ τῶν στοματικῶν · τὸ δὲ τῶν πεπτικῶν · τὸ δὲ τῶν βηχικῶν · τὸ δὲ τῶν ἀνωδύνων · τὸ δὲ τῶν ἀλεξιφαρμάκων · τὸ δὲ τῶν καθαιρόντων . καὶ τὰ μὲν ἡπατικὰ ἰδίως · τὰ δὲ σπληνικά · τὰ δὲ νεφριτικά · τὰ δὲ πρὸς τοὺς ἐν τῇ κύστει λίθους καὶ ἕλκη · τὰ δὲ πρὸς ὑστέραν · τὰ μὲν δὴ στοματικά ἐστι , τὰ δὲ πρὸς οὖλα αἱμασσόμενα , σηπόμενα , βεβρωμένα καὶ ὀδόντας καὶ ὅσα πρὸς ἄφθας καὶ ἐσχάρας , ὅσα τε πρὸς σταφυλὴν κεχαλασμένην . τῶν δὲ πεττικῶν τὰ μέν ἐστι πρὸς ἀτονίαν στομάχου , ἢ κοιλίας · τὰ δὲ πρὸς ἐμπνευμάτωσιν τούτων · τὰ δὲ πρὸς αἵματος ἀναγωγήν · τὰ δὲ πρὸς πλευριτικοὺς , ἢ περιπνευματικούς · τὰ δὲ πρὸς φθισικούς · τὰ δὲ πρὸς ἀσθματικοὺς , ἢ ὀρθοπνοϊκούς · τὰ δὲ πρὸς τραχύτητά τε ἀρτηρίας καὶ φωνῆς ἐκκοπήν . τῶν δὲ ἀνωδύνων τὰ μὲν πρὸς νεφριτικοὺς , τὰ δὲ πρὸς κοιλίας ῥύσεις καὶ δυσεντερίας καὶ πρὸς κωλικοὺς καὶ εἰλεώδεις . κοινῶς δὲ πάντα πρὸς πᾶσαν ὀδύνην . τὰ δὲ ἀλεξιφάρμακα τὰ μὲν ἁπλᾶ , ἄλλα πρὸς ἄλλο δηλητήριον . ἡ δὲ θηριακὴ πρὸς · πάντα καὶ προσλαμβανομένη καὶ ἐπιδιδομένη . τῶν δὲ καθαιρόντων τὰ μὲν ἄνωθεν καθαίρει , ὡς τὰ δι᾿ ἐλλεβόρου καὶ ἐμετικὰ πάντα , τὰ δὲ κάτωθεν παραλαμβάνεται , ὡς τὰ διὰ σκαμμωνίας καὶ ἀλόης καὶ ἐλατηρίου καὶ κολοκυνθίδος καὶ εὐφορβίου καὶ κόκκου κνιδίου καὶ τῶν τοιούτων . τρίτα δὲ τούτοις τετάχθω καὶ τὰ πρὸς ἕλμινθας πλατείας , οἷά ἐστι τὸ διὰ κέρατος ἐλαφείου καὶ ἡδυόσμου καὶ πεπέρεως . ἔστι δὲ καὶ τέταρτον εἶδος τῶν κεφαλὴν μόνην καθαιρόντων διὰ στόματος καὶ ῥινῶν ἃ παραλαμβάνεται ἰδίως . ἐπί τε τῶν ἐν τῇ κεφαλῇ καὶ τοῖς ὀφθαλμοῖς παθῶν καὶ τὰ πλεῖστα ἐπὶ ἰκτέρων . ἁρμόζουσι δὲ αἱ μὲν διὰ τῶν ἄνω καθάρσεις πρὸς ἀνασκευὴν τῶν χρονίων . καιρὸς δὲ αὐτῶν τὰ διαλείμματα . αἱ δὲ κάτωθεν , πρὸς τὰ ὀξέα νοσήματα κατάλληλοι , πλευρίτιδας καὶ περιπνευμονίας . καιρὸς δὲ αὐτῶν πάντων ἡ ἄνεσις τῶν ἐπὶ μέρους παροξυσμῶν . τῆς δὲ πρὸς τὰ ἐκτὸς φαρμακείας εἴδη ἐστὶν ἕνδεκα . τὰ μὲν γὰρ αὐτῶν διαφορητικὰ , τὰ δὲ συμπεπτικὰ , τὰ δὲ ἔναιμα , τὰ δὲ πυοποιὰ , τὰ δὲ ἀνακαθαρτικὰ , τὰ δὲ ἀναπληρωτικὰ , τὰ δὲ κατασταλτικὰ , τὰ δὲ ﻿ ἐπουλωτικὰ , τὰ δὲ ὀφθαλμικὰ , τὰ δὲ ἐν ὅλῳ τῷ σώματι , τὰ δὲ καυστικὰ ἐπὶ ἐρυσιπέλατα καὶ ἕρπητας καὶ ἄνθρακας · τὰ δέ εἰσιν ἀλείμματα ἄκοπά τε καὶ θερμαντικὰ πρὸς παραλύσεις ποιοῦντα καὶ ἀρθριτικοὺς καὶ ποδαγρικοὺς καὶ πᾶσαν νεύρων πῆξιν καὶ τετανικοὺς καὶ ὀπισθοτονικούς . τὰ δὲ σμηκτικὰ τῶν εἰς τὴν ἐπιφάνειαν ἐξανθούντων , λεύκης , ἀλφοῦ , λειχῆνος καὶ λέπρας . τὰ οὖν διαφορητικὰ καὶ συμπεπτικὰ ἐπὶ φυμάτων καὶ παντὸς ἀποστήματος τοιούτου ἁρμόζει . διαφορητικαὶ δέ εἰσιν αἱ διὰ ἁλῶν πᾶσαι καὶ ὅσαι διὰ νίτρου , ὡς τὸ Κτησιφῶντος . συμπεπτικὰ δὲ τὰ διὰ ῥητίνης καὶ χαλβάνης καὶ ἀμμωνιακοῦ θυμιάματος · τῶν δὲ ἐναίμων φαρμάκων αἱ μὲν φαιαὶ ἐπὶ τῶν κατὰ τοῦ σώματος προσφάτων τραυμάτων ἁρμόζουσιν . αἱ δὲ ἰδίως χλωραὶ καὶ μέλαιναι , ὡς ἡ βάρβαρος , πρός τε τὰ ἐν τῇ κεφαλῇ καὶ πρὸς τὰ κυνόδηκτα . ἐπὶ δὲ ἑλκῶν τοῖς μὲν πυοποιοῖς ἐπὶ τῶν φλεγμαινόντων χρηστέον , ὡς τῇ τετραφαρμάκῳ . τοῖς δὲ ἀνακαθαίρουσιν ἐπὶ τῶν ῥυπαρῶν , ὡς τῇ χλωρᾷ ἀνειμένῃ . τοῖς δὲ ἀναπληροῦσιν ἐπὶ τῶν κοίλων . τοῖς δὲ καταστέλλουσιν ὡς ἐπὶ τῶν ὑπερσαρκούντων , ὡς τοῖς διὰ μίσυος καὶ λεπίδος , ἃ καὶ ἐπὶ τῶν δυσεπισχέτων αἱμοῤῥαγιῶν ἁρμόζει . τοῖς δὲ καυστικοῖς ὁτὲ μὲν πρὸς τὸ διελεῖν καὶ ἀναπτύξαι σώματα χρώμεθα , ὡς ἐπὶ τῶν ἀποστημάτων τὴν περιοχὴν , ὁτὲ δὲ ἐπὶ τῶν κεχαλασμένων βλεφάρων ἀντὶ ἀναῤῥαφῆς , ἀφαιροῦντες τὸ σύμμετρον τῆς οὐλῆς , ἀνασπῶμεν τὸ κεχαλασμένον . ὁτὲ δὲ ἐπὶ κεφαλαίας δυσιάτου παραλαμβάνομεν , διὰ βαθείας ἐσχάρας μεταβάλλοντες εἰς τὰ ἐκτὸς ῥεύματα . ὕλη δὲ τῶν καυστικῶν κονία , ἄσβεστος ζῶσα καὶ ἀρσενικὸν καὶ σανδαράχη καὶ φέκλα καὶ τὰ τοιαῦτα . τῶν δὲ κεφαλικῶν τὰ μὲν πρὸς ἀχῶρας καὶ πίτυρα καὶ ἐκβράσματα ἁρμόζει , τὰ δὲ πρὸς κεφαλαλγίαν καὶ ἑτεροκρανίαν . τῶν δὲ ὠτικῶν τὰ μὲν πρὸς φλεγμονὴν ὤτων , τὰ δὲ πρὸς ἕλκωσιν · τὰ δὲ πρὸς πυοῤῥοοῦντα · τὰ δὲ πρὸς · δυσηκοΐαν · τὰ δὲ πρὸς ὦτα τεθλασμένα . τῶν δὲ ὀφθαλμικῶν φαρμάκων εἴδη εἰσὶν ἑπτά . τὰ μὲν γὰρ πρὸς ἀρχομένας ὀφθαλμίας ἁρμόζει , ὡς τὰ διὰ γλαυκίου καὶ τὰ διὰ κρόκου καὶ τὰ κυκνάρια · τὰ δὲ πρὸς τὰς διαθέσεις , ὡς τὰ νάρδινα καὶ τὰ θεοδότια καλούμενα , τὰ δὲ πρὸς ῥεύματα , ὡς τὰ διὰ λιβάνου καὶ ἀκακίας καὶ ἐρείκης καρποῦ . τὰ δὲ πρὸς τραχώματα , ὡς τὰ διὰ τῶν μεταλλικῶν , οἷον κεκαυμένου χαλκοῦ καὶ χαλκίτεως καὶ λεπίδος χαλκοῦ . πέμπτον δέ ἐστι τὸ πρὸς ξηροφθαλμίας καὶ ψωροφθαλμίας εἶδος τῶν κολλυρίων καὶ ξηρῶν ὀξυδερκικῶν , ἃ τῆς αὐτῆς ὕλης ἐστὶ τοῖς προγεγραμμένοις . ἕκτον δὲ τῶν ὑγρῶν εἶδος , τῶν πρὸς ὑποχύσεις ἀναγεγραμμένων , ἃ διὰ χολῶν σκευάζονται καὶ μάλιστα δι᾿ ὑαίνης . ἕβδομον δὲ τὸ τῶν καταπλασμάτων εἶδος , ἃ παραλαμβάνεται ἐπὶ τῶν ἄκρως φλεγμαινόντων ὀφθαλμῶν καὶ περιοδυνώντων . ἔστι δὲ τάδε διὰ μελιλώτων καὶ γλυκέος καὶ τήλεως καὶ τὰ τοιαύτης ὕλης . περιχρίομεν δὲ τὰ βλέφαρα ἐν ἀρχῇ μὲν τοῖς ἀποκρουστικοῖς , οἶά ἐστι τὰ διὰ γλαυκίου καὶ τοῖς διὰ κρόκου καὶ αὐτῷ μόνῳ γλαυκίῳ . ἐπὶ δὲ τῶν ἐνδιαθέτων τοῖς ἀναξηραίνουσι καὶ παραμυθουμένοις , οἷον ναρδίνοις καὶ θεοδοτίοις . ὅσα δὲ πρὸς εὐμορφίαν ἐπιχρίεται , ὡς τὰ διὰ σάνδυκος καὶ ἡδυχρόου , οὐκ ἰατρικῆς , ἀλλὰ καλλωπιστικῆς ἐστιν ἴδια .
Lemmas: [ περι διαίρεσις ὁ διά φάρμακον θεραπεία . ] ὁ δέ φαρμακεία διττός εἰμί , ὁ μέν πρός ὁ ἐντός πάθος , ὅς μάλιστα χράω ὁ διαιτητικός · ὁ δέ πρός ὁ ἐκτός , ὅς οὐ ἄνευ συντελέω ὁ κατά χειρουργία . ὁ μέν οὖν πρός ὁ ἐντός φαρμακεία εἶδος εἰμί δεκαδύο . ὁ μέν ὁ ἐν ὁ κεφαλή πάθος · ὁ δέ ὁ στοματικός · ὁ δέ ὁ πεπτικός · ὁ δέ ὁ βηχικός · ὁ δέ ὁ ἀνώδυνος · ὁ δέ ὁ ἀλεξιφάρμακον · ὁ δέ ὁ καθαίρω . καί ὁ μέν ἡπατικός ἰδίως · ὁ δέ σπληνικός · ὁ δέ νεφριτικός · ὁ δέ πρός ὁ ἐν ὁ κύστις λίθος καί ἕλκος · ὁ δέ πρός ὕστερος · ὁ μέν δή στοματικός εἰμί , ὁ δέ πρός ὅλος αἱμάσσω , σήπω , βιβρώσκω καί ὀδούς καί ὅσος πρός ἄφθα καί ἐσχάρα , ὅσος τε πρός σταφυλή χαλάω . ὁ δέ πεσσικός ὁ μέν εἰμί πρός ἀτονία στόμαχος , ἢ κοιλία · ὁ δέ πρός ἐμπνευμάτωσις οὗτος · ὁ δέ πρός αἷμα ἀναγωγή · ὁ δέ πρός πλευριτικός , ἢ περιπνευματικός · ὁ δέ πρός φθισικός · ὁ δέ πρός ἀσθματικός , ἢ ὀρθοπνοικός · ὁ δέ πρός τραχύτης τε ἀρτηρία καί φωνή ἐκκοπή . ὁ δέ ἀνώδυνος ὁ μέν πρός νεφριτικός , ὁ δέ πρός κοιλία ῥύσις καί δυσεντερία καί πρός κωλικός καί εἰλεώδης . κοινῶς δέ πᾶς πρός πᾶς ὀδύνη . ὁ δέ ἀλεξιφάρμακον ὁ μέν ἁπλόος , ἄλλος πρός ἄλλος δηλητήριος . ὁ δέ θηριακός πρός · πᾶς καί προσλαμβάνω καί ἐπιδίδωμι . ὁ δέ καθαίρω ὁ μέν ἄνωθεν καθαίρω , ὡς ὁ διά ἑλλέβορος καί ἐμετικός πᾶς , ὁ δέ κάτωθεν παραλαμβάνω , ὡς ὁ διά σκαμμωνία καί ἀλόη καί ἐλατήριον καί κολοκυνθίς καί εὐφόρβιον καί κόκκος κνίδιον καί ὁ τοιοῦτος . τρίτος δέ οὗτος τάσσω καί ὁ πρός ἕλμινς πλατύς , οἷος εἰμί ὁ διά κέρας ἐλάφειος καί ἡδύοσμον καί πέπερι . εἰμί δέ καί τέταρτος εἶδος ὁ κεφαλή μόνος καθαίρω διά στόμα καί ῥίς ὁ παραλαμβάνω ἰδίως . ἐπί τε ὁ ἐν ὁ κεφαλή καί ὁ ὀφθαλμός πάθος καί ὁ πλεῖστος ἐπί ἴκτερος . ἁρμόζω δέ ὁ μέν διά ὁ ἄνω κάθαρσις πρός ἀνασκευή ὁ χρόνιος . καιρός δέ αὐτός ὁ διάλειμμα . ὁ δέ κάτωθεν , πρός ὁ ὀξύς νόσημα κατάλληλος , πλευρῖτις καί περιπνευμονία . καιρός δέ αὐτός πᾶς ὁ ἄνεσις ὁ ἐπί μέρος παροξυσμός . ὁ δέ πρός ὁ ἐκτός φαρμακεία εἶδος εἰμί ἕνδεκα . ὁ μέν γάρ αὐτός διαφορητικός , ὁ δέ συμπεπτικός , ὁ δέ ἔναιμος , ὁ δέ πυοποιός , ὁ δέ ἀνακαθαρτικός , ὁ δέ αναπληρωματικός , ὁ δέ κατασταλτικός , ὁ δέ ﻿ ἐπουλωτικός , ὁ δέ ὀφθαλμικός , ὁ δέ ἐν ὅλος ὁ σῶμα , ὁ δέ καυστικός ἐπί ἐρυσίπελας καί ἕρπης καί ἄνθραξ · ὁ δέ εἰμί ἄλειμμα ἄκοπος τε καί θερμαντικός πρός παραλύω ποιέω καί ἀρθριτικός καί ποδαγρικός καί πᾶς νεῦρον πῆξις καί τετανικός καί ὀπισθοτονικός . ὁ δέ σμηκτικός ὁ εἰς ὁ ἐπιφάνεια ἐξανθέω , λεύκη , ἀλφός , λειχήν καί λέπρα . ὁ οὖν διαφορητικός καί συμπεπτικός ἐπί φῦμα καί πᾶς ἀπόστημα τοιοῦτος ἁρμόζω . διαφορητικός δέ εἰμί ὁ διά ἅλς πᾶς καί ὅσος διά νίτρον , ὡς ὁ Κτησιφῶν . συμπεπτικός δέ ὁ διά ῥητίνη καί χαλβάνη καί ἀμμωνιακόν θυμίαμα · ὁ δέ ἔναιμος φάρμακον ὁ μέν φαιός ἐπί ὁ κατά ὁ σῶμα πρόσφατος τραῦμα ἁρμόζω . ὁ δέ ἰδίως χλωρός καί μέλας , ὡς ὁ βάρβαρος , πρός τε ὁ ἐν ὁ κεφαλή καί πρός ὁ κυνόδηκτος . ἐπί δέ ἕλκος ὁ μέν πυοποιός ἐπί ὁ φλεγμαίνω χρηστέον , ὡς ὁ τετραφάρμακος . ὁ δέ ἀνακαθαίρω ἐπί ὁ ῥυπαρός , ὡς ὁ χλωρός ἀνίημι . ὁ δέ ἀναπληρόω ἐπί ὁ κοῖλος . ὁ δέ καταστέλλω ὡς ἐπί ὁ ὑπερσαρκέω , ὡς ὁ διά μίσυ καί λεπίς , ὁ καί ἐπί ὁ δυσεπίσχετος αιμορραγία ἁρμόζω . ὁ δέ καυστικός ὁτὲ μέν πρός ὁ διαιρέω καί ἀναπτύσσω σῶμα χράω , ὡς ἐπί ὁ ἀπόστημα ὁ περιοχή , ὁτὲ δέ ἐπί ὁ χαλάω βλέφαρον ἀντί ἀναρραφή , ἀφαιρέω ὁ σύμμετρος ὁ οὐλή , ἀνασπάω ὁ χαλάω . ὁτὲ δέ ἐπί κεφάλαιος δυσίατος παραλαμβάνω , διά βαθύς ἐσχάρα μεταβάλλω εἰς ὁ ἐκτός ῥεῦμα . ὕλη δέ ὁ καυστικός κονία , ἄσβεστος ζῶ καί ἀρσενικός καί σανδαράκη καί φέκλη καί ὁ τοιοῦτος . ὁ δέ κεφαλικός ὁ μέν πρός ἄχωρ καί πίτυρον καί ἔκβρασμα ἁρμόζω , ὁ δέ πρός κεφαλαλγία καί ἑτεροκρανία . ὁ δέ ὠτικός ὁ μέν πρός φλεγμονή οὖς , ὁ δέ πρός ἕλκω · ὁ δέ πρός πυορροουειντα · ὁ δέ πρός · δυσηκοία · ὁ δέ πρός οὖς θλάω . ὁ δέ ὀφθαλμικός φάρμακον εἶδος εἰμί ἑπτά . ὁ μέν γάρ πρός ἄρχω ὀφθαλμίας ἁρμόζω , ὡς ὁ διά γλαύκιον καί ὁ διά κρόκος καί ὁ κυκνάριον · ὁ δέ πρός ὁ διάθεσις , ὡς ὁ νάρδινος καί ὁ θεοδότια καλέω , ὁ δέ πρός ῥεῦμα , ὡς ὁ διά λίβανος καί ἀκακία καί ἐρείκη καρπός . ὁ δέ πρός τράχωμα , ὡς ὁ διά ὁ μεταλλικός , οἷος καίω χαλκός καί χαλκῖτις καί λεπίς χαλκός . πέμπτος δέ εἰμί ὁ πρός ξηροφθαλμία καί ψωροφθαλμία εἶδος ὁ κολλύριον καί ξηρός ὀξυδερκικός , ὁ ὁ αὐτός ὕλη εἰμί ὁ προγράφω . ἕκτος δέ ὁ ὑγρός εἶδος , ὁ πρός ὑπόχυσις ἀναγράφω , ὁ διά χολή σκευάζω καί μάλιστα διά ὕαινα . ἕβδομος δέ ὁ ὁ κατάπλασμα εἶδος , ὁ παραλαμβάνω ἐπί ὁ ἄκρως φλεγμαίνω ὀφθαλμός καί περιοδυνάω . εἰμί δέ ὅδε διά μελίλωτον καί γλυκύς καί τῆλις καί ὁ τοιοῦτος ὕλη . περιχρίω δέ ὁ βλέφαρον ἐν ἀρχή μέν ὁ ἀποκρουστικός , οἷος εἰμί ὁ διά γλαύκιον καί ὁ διά κρόκος καί αὐτός μόνος γλαύκιον . ἐπί δέ ὁ ἐνδιάθετος ὁ ἀναξηραίνω καί παραμυθέομαι , οἷος νάρδινος καί θεοδότιος . ὅσος δέ πρός εὐμορφία ἐπιχρίω , ὡς ὁ διά σάνδυξ καί ἡδύχροος , οὐ ἰατρικός , ἀλλά καλλωπιστικός εἰμί ἴδιος .