pseudo-galenus.de-victus-ratione-in-morbis-acutis-ex-hippocratis-sententia-liber 7
Ἀλλά τις φήσει τῶν παραχαρασσόντων τὴν μέθοδον · κἀγὼ τῇ δυνάμει προσέχω · πρὸς ὅν ἐστιν εἰπεῖν · καὶ πῶς βλέπεις τὴν δύναμιν ; μὴ γὰρ φαίνεται . ὁ γὰρ πολλάκις δοκῶν ἰσχυρός τις κατὰ τὴν πρόχειρον φαντασίαν ἀσθενής ἐστι καὶ εὐδιάλυεται . ὁ γὰρ δοκῶν ἰσχυρὸς μὴ δι’ ὧν ἡ δύναμις γνωρίζεται · παραλαμβάνεις ἡλικίαν , ἐνιαυτοῦ ὥραν , χώραν καὶ τὰ παραπλήσια . μὴ γὰρ ἔξεστί σοι τῶν σφυγμῶν ἅψασθαι ; ἀλλὰ μηδ’ ἂν σφυγμοῦ ἅψῃ γνωρίσεις πότερον ἐν πνεύμασιν ἡ δύναμις ἢ ἐν ὑγροῖς ἢ ἐν τοῖς στερεοῖς μέρεσιν . προσέχεις τὸν νοῦν ταῖς φυσικαῖς ἐνεργείαις , ἵνα μὲν μανθάνῃς ἐπὶ πόσον ἡ δύναμις ἐμποδίζηται . εἰ δὲ νῦν μὲν ἐπιτρέπει , ὕστερον δὲ διαλυθήσεται , δύνασαι προβλέψαι εἴ τι σκοποῖς τῆς φύσεως τὰ κράματα καὶ προγιγνώσκειν τὰς ἀκμάς . ἐὰν εἰδῇς τίνι μὲν μόνιμον , ἐν τίνι δ’ εὐκέρατον τὴν δύναμιν , διακρινεῖς τὸν ἀπὸ τῆς μεσημβρίας ἢ τὸν ἀπὸ τῆς ἄρκτου . ποσάκις δ’ ἀσθενὴς ἐδόκει μένειν ἡ δύναμις , διὰ δὲ τῆς ἀφαιρέσεως τοσάκις ἀναῤῥώννυται ; ἄκουσον Ἱπποκράτην οὕτω διελέγχοντα τοὺς εἰκαιοτέρους τῶν ἰατρῶν · οὐδὲ γὰρ τοιουτέων ὁρέω ἐμπείρους τοὺς ἰητροὺς ὡς χρὴ διαγινώσκειν τὰς ἀσθενείας ἐν τῇσι νούσοισιν , αἵ τε διὰ κενεαγγείην ἀποτελοῦνται , αἵ τε δι’ ἄλλον τινὰ ἐρεθισμὸν , αἵ τε διὰ πόνον καὶ ὑπὸ ὀξύτητος τῆς νούσου . ὁκόσα τε ἡμέων ἡ φύσις καὶ ἡ ἕξις ἑκάστοισιν ἐκτεκνοῖ πάθεα καὶ εἴδεα παντοῖα καί τοι σωτηρίην ἢ θάνατον φέρει γινωσκόμενα ἢ ἀγνοούμενα τὰ τοιαῦτα . οὐ γὰρ μικρὸν τὸ κινδύνευμα ἀγνοήσαντα πότερον μὲν ἡ δύναμις δι’ ἔνδειαν καταλύεται , ὥστε προσθεῖναι τροφὴν δέωνται ; πότερον διὰ μέγεθος φλεγμονῆς αὔξεται ὥστε ἀφελεῖν , πότερον δι’ ἄλλον τινὰ ἐρεθισμὸν , τουτέστι τροπὴν καὶ διαφθορὰν τῶν παρακειμένων . ὡς γὰρ ἡ λυχναία φλὸξ καὶ δι’ ἔλλειψιν τοῦ λίπους ἀποσβέννυται καὶ διὰ πολλὴν καὶ ἀθρόαν ἐπίχυσιν καὶ ὅτε μὴ καθαρὸν καὶ ἀργιλῶδες ᾖ , τὸν αὐτὸν τρόπον καὶ τὸ ἐν ἡμῖν θερμὸν ἡ φύσις οὖσα παραπλήσιος τῇ φλογὶ καὶ ἐνδείᾳ καὶ περιουσίᾳ καὶ κακίᾳ τροφῆς διαφθείρεται . ὁκόσα τε ἡ φύσις ἡμέων καὶ ἡ ἕξις ἑκάστοισιν ἐκτεκνοῖ πάθεα καὶ εἴδεα παντοῖα . οἱ μὲν γὰρ φύσει λιμώδεις , οἱ δὲ εὐπαθῆ ἔχοντες στόμαχον καὶ λειποθυμοῦντες ἀπὸ τῶν ἐλαχίστων διαθέσεων μεγάλως κακούμενοι καὶ ὥσπερ ἕρματα ἀεὶ δεόμενοι τῆς τροφῆς · καὶ ἄλλαι δ’ εἰσὶν ἰδίως συγκρίσεις πᾶσι . διότι βλέπειν ὅπως μήτε πράξωμεν ἁμαρτήματα εἴ γε τοιαύταις σχέσεσι περιπίπτωμεν . μεῖζον μὲν γὰρ κακόν ἐστιν , ἢν διὰ τὸν πόνον καὶ τὴν ὀξύτητα τῆς νούσου ἀσθενέοντι προσφέρῃ τις ποτὸν ἢ ῥόφημα πλεῖον ἢ σιτίον οἰόμενος διὰ κενεαγγείην ἀσθενέειν . ἀεικὲς δὲ καὶ διὰ κεναγγείην ἀσθενέοντα μὴ γνῶναι καὶ πιέζειν τῇ διαίτῃ . φέρει μὲν γάρ τινα κίνδυνον καὶ αὕτη ἡ ἁμαρτὰς , πολλῷ δὲ ἧσσον τῆς ἑτέρης . καταγελαστοτέρη δὲ πολλῷ αὕτη μᾶλλον ἡ ἁμαρτὰς τῆς ἑτέρης . εἰ γὰρ ἄλλος ἰητρὸς ἢ καὶ ἰδιώτης ἐσελθὼν καὶ γνοὺς ξυμβεβηκότα δῴη καὶ φαγεῖν καὶ πιεῖν ἅ ὁ ἕτερος ἐκώλυσεν , ἐπιδήλως ἂν δοκέῃ ὠφεληκέναι . τὰ τοιάδε μάλιστα καθυβρίζεται τῶν χειρωνακτέων ὑπὸ τῶν ἀνθρώπων . δοκέει γὰρ αὐτέοισιν ὁ ἐσελθὼν ἰητρὸς ἢ ἰδιώτης ὥσπερ εἰ καὶ τεθνειῶτα ἀναστῆσαι . γεγράψεται οὖν καὶ περὶ τούτων σημεῖα , οἶσι δεῖ ἕκαστα τουτέων διαγινώσκειν . περὶ μὲν τῶν καθόλου καιρῶν τοσαῦτα καὶ περὶ τῆς πρώτης δόσεως τῆς τροφῆς .
Lemmas: ἀλλά τις φημί ὁ παραχαράσσω ὁ μέθοδος · ἐγώ ὁ δύναμις προσέχω · πρός ὅς εἰμί λέγω · καί πῶς βλέπω ὁ δύναμις ; μή γάρ φαίνω . ὁ γάρ πολλάκις δοκέω ἰσχυρός τις κατά ὁ πρόχειρος φαντασία ἀσθενής εἰμί καί ευδιαλυω . ὁ γάρ δοκέω ἰσχυρός μή διά ὅς ὁ δύναμις γνωρίζω · παραλαμβάνω ἡλικία , ἐνιαυτός ὥρα , χώρα καί ὁ παραπλήσιος . μή γάρ ἔξεστι σύ ὁ σφυγμός ἅπτω ; ἀλλά μηδέ εἄν σφυγμός ἅπτω γνωρίζω πότερος ἐν πνεῦμα ὁ δύναμις ἢ ἐν ὑγρός ἢ ἐν ὁ στερεός μέρος . προσέχω ὁ νόος ὁ φυσικός ἐνέργεια , ἵνα μέν μανθάνω ἐπί πόσος ὁ δύναμις ἐμποδίζω . εἰμί δέ νῦν μέν ἐπιτρέπω , ὕστερον δέ διαλύω , δύναμαι προβλέπω εἰμί τίς σκοπός ὁ φύσις ὁ κρᾶμα καί προγιγνώσκω ὁ ἀκμή . ἐάν οἶδα τίς μέν μόνιμος , ἐν τίς δέ ευκεραω ὁ δύναμις , διακρίνω ὁ ἀπό ὁ μεσημβρία ἢ ὁ ἀπό ὁ ἄρκτος . ποσάκις δέ ἀσθενής δοκέω μένω ὁ δύναμις , διά δέ ὁ ἀφαίρεσις τοσάκις ἀναρρώννυμι ; ἀκούω Ἱπποκράτης οὕτως διελέγχω ὁ εἰκαῖος ὁ ἰατρός · οὐδέ γάρ τοιοῦτος ὁράω ἔμπειρος ὁ ἰατρός ὡς χράω διαγιγνώσκω ὁ ἀσθένεια ἐν ὁ νόσος , ὁ τε διά κεναγγία ἀποτελέω , ὁ τε διά ἄλλος τις ἐρεθισμός , ὁ τε διά πόνος καί ὑπό ὀξύτης ὁ νόσος . ὁπόσος τε ἐγώ ὁ φύσις καί ὁ ἕξις ἕκαστος ἐκτεκνόω πάθος καί εἶδος παντοῖος καί τοι σωτηρία ἢ θάνατος φέρω γιγνώσκω ἢ ἀγνοέω ὁ τοιοῦτος . οὐ γάρ μικρός ὁ κινδύνευμα ἀγνοέω πότερος μέν ὁ δύναμις διά ἔνδεια καταλύω , ὥστε προστίθημι τροφή δέω ; πότερος διά μέγεθος φλεγμονή αὐξάνω ὥστε ἀφαιρέω , πότερος διά ἄλλος τις ἐρεθισμός , τουτέστι τροπή καί διαφθορά ὁ παράκειμαι . ὡς γάρ ὁ λυχναῖος φλόξ καί διά ἔλλειψις ὁ λίπος ἀποσβέννυμι καί διά πολύς καί ἀθρόος ἐπίχυσις καί ὅτε μή καθαρός καί αργιλώδης εἰμί , ὁ αὐτός τρόπος καί ὁ ἐν ἐγώ θερμός ὁ φύσις εἰμί παραπλήσιος ὁ φλόξ καί ἔνδεια καί περιουσία καί κακία τροφή διαφθείρω . ὁπόσος τε ὁ φύσις ἐγώ καί ὁ ἕξις ἕκαστος ἐκτεκνόω πάθος καί εἶδος παντοῖος . ὁ μέν γάρ φύσις λιμώδης , ὁ δέ εὐπαθής ἔχω στόμαχος καί λειποθυμέω ἀπό ὁ μικρός διάθεσις μέγας κακόω καί ὥσπερ ἕρμα ἀεί δέομαι ὁ τροφή · καί ἄλλος δέ εἰμί ἴδιος σύγκρισις πᾶς . διότι βλέπω ὅπως μήτε πράσσω ἁμάρτημα εἰμί γε τοιοῦτος σχέσις περιπίπτω . μέγας μέν γάρ κακός εἰμί , εἄν διά ὁ πόνος καί ὁ ὀξύτης ὁ νόσος ἀσθενέω προσφέρω τις ποτός ἢ ῥόφημα πλέως ἢ σιτίον οἴομαι διά κεναγγία ἀσθενέω . ἀεικής δέ καί διά κεναγγία ἀσθενέω μή γιγνώσκω καί πιέζω ὁ δίαιτα . φέρω μέν γάρ τις κίνδυνος καί οὗτος ὁ ἁμαρτάς , πολύς δέ κακός ὁ ἕτερος . καταγέλαστος δέ πολύς οὗτος μᾶλλον ὁ ἁμαρτάς ὁ ἕτερος . εἰμί γάρ ἄλλος ἰατρός ἢ καί ἰδιώτης εἰσέρχομαι καί γιγνώσκω συμβαίνω δίδωμι καί ἐσθίω καί πίνω ὅς ὁ ἕτερος κωλύω , ἐπίδηλος ἄν δοκέω ὠφελέω . ὁ τοιόσδε μάλιστα καθυβρίζω ὁ χειρωνάκτης ὑπό ὁ ἄνθρωπος . δοκέω γάρ αύ̓τεος ὁ εἰσέρχομαι ἰατρός ἢ ἰδιώτης ὥσπερ εἰμί καί τίθνεινομαι ἀνίστημι . γράφω οὖν καί περί οὗτος σημεῖον , εἰμί δέω ἕκαστος οὗτος διαγιγνώσκω . περί μέν ὁ καθόλου καιρός τοσοῦτος καί περί ὁ πρῶτος δόσις ὁ τροφή .