pseudo-galenus.de-victus-ratione-in-morbis-acutis-ex-hippocratis-sententia-liber 3
Νῦν δὲ περὶ τῶν καιρῶν διαληψόμεθα διδάσκοντες ὡς ἀπ’ ἀρχῆς μέχρι τέλους τὸν τύπον ἐκπεριοδεῦσαι πάντα , πρώτας τὰς ἐκ περὶ τῶν νούσων παραθησόμεθα λέξεις , ἐν αἷς προμηνύσας ὡς ἀναγκαῖον ἐπίστασθαι τί καιρὸς καὶ τί ἀκαιρία , τότ’ ἐπιζεύγνυσι ταῦτα . καιροὶ δὲ , τὸ μὲν καθάπαξ εἰπεῖν , εἰσιν ἐν τῇ τέχνη πολλοὶ καὶ παντοῖοι , ὥσπερ καὶ τὰ νουσήματα καὶ τα παθήματα καὶ τούτων αἱ θεραπεῖαι . ὀξύτατοι μέν εἰσιν ὅσοις ἢ ἐκψύχουσι δεῖ τι ὠφελῆσαι ἢ οὐρῆσαι ἢ ἀποπατῆσαι μὴ δυναμένοισιν ἢ ἀποπνιγομένοισιν ἢ γυναῖκα τίκτουσαν ἢ τιτρωσκομένην ἀπαλλάξαι καὶ ὅσα τοιαῦτά ἐστι . καὶ οὗτοι μὲν οἱ καιροὶ ὀξέες καὶ οὐκ ἀρκέει ὀλίγῳ ὕστερον · ἀπόλλυνται γὰρ οἱ πουλλοὶ ὀλίγῳ ὕστερον . ὁ μέντοι καιρός ἐστιν ἐπὴν πάθῃ τι τούτων ὁ ἄνθρωπος , ὅ τι ἤν τις πρὸ τοῦ τὴν ψυχὴν μεθιέναι ὠφεληθῇ , τοῦτο ἐπὰν ἐν καιρῷ λάβῃ , ὠφελεῖται , τοῦτο δὲ πράττων ὠφελείας ἐπίσταται τὸν καιρόν . πᾶν γὰρ ὅ τι ἄν τις ἐν καιρῷ παραλάβῃ τοῦτο ὅσον ἐπὶ τὸ νῦν παραληφθῆναι ὠφέλησεν . εἰπὼν δὲ περὶ τῶν ὀξυτάτων καὶ τῶν ἀνυπερθέτως ἀπαιτούντων τὴν βοήθειαν , ἑξῆς καὶ περὶ τὸν ἀναβεβλημένων διδάσκει καιρόν . ἕτερα δὲ νουσήματά ἐστιν οἷσι καιρός ἐστι θεραπεύεσθαι τὸ πρωΐ τῆς ἡμέρης , διαφέρει δὲ οὐδὲν ἢ πάνυ πρωΐ ἢ ὀλίγῳ ὕστερον · ἕτερα δὲ νουσήματά ἐστιν , οἷσι καιρὸς θεραπευθῆναι ἅπαξ τῆς ἡμέρης καὶ ὁπηνίκα γε οὐδὲν διαφέρει . ἕτερα δὲ διὰ τρίτης ἢ τετάρτης ἡμέρης , καὶ ἕτερα ἅπαξ τοῦ μηνὸς καὶ ἕτερά γε διὰ τριῶν μηνῶν καὶ τοῦ τρίτου ἱσταμένου ἢ φθίνοντος οὐδὲν διαφέρει ἢ τῆς νέας ἢ φθινούσης σελήνης μεταύριον . τοιοῦτοι δὲ οἱ καιροί εἰσιν , ἐν οἷσι καὶ ἀκριβείην οὐκ ἔχουσιν ἄλλην ἢ ταύτην . ἤρξατο μὲν ἀπὸ τῆς στιγμιαίας τῶν καιρῶν ὑποστάσεως · εἶθʼ οὕτω παρῆλθεν ἐπὶ τὰς ὥρας · καὶ ἀπὸ τῶν ὡρῶν ἐπὶ τὰς ἡμέρας · ἀπὸ δὲ τούτων ἐπὶ τοὺς μῆνας τοὺς κατ’ αὔξησιν ἢ μείωσιν τῆς σελήνης ἀριθμουμένους . ὅπερ δοκεῖ τισιν ἴσως παράδοξον εἶναι , δείξω μέγα τι πρὸς τῶν νοσημάτων ἀνασκευὴν δυνάμενον καὶ μάλιστα τῶν χρονίων , ἐν οἷς ἐπιτέτραπται τῷ τεχνίτῃ τοὺς προσήκοντας ἀναμένειν καιρούς · ἔστι δὲ τοῦτο συμπάσχειν καὶ συμμεταβάλλειν τοῖς οὐρανίοις τὰ ἐπίγεια . σύμπνοια γὰρ μία καὶ ξύῤῥοια μία οὐ μόνον ἐν τοῖς ἡμετέροις σώμασιν , ἀλλὰ κἀν τοῖς ὅλοις . ἀντιλαμβάνεται γοῦν τῆς ἐν τῷ περιέχοντι ἀέρι μεταβολῆς τά τε φυτὰ καὶ τὰ ζῶα καὶ πλεῖον περὶ τὸν τῆς σελήνης μετασχηματισμὸν , ἐγγυτέρω γὰρ τῆς γῆς τὸ ἀπ’ αὐτῆς θερμὸν , ὅθεν καὶ σάρκες ἐνίων ζώων καὶ τὰ σπλάγχνα συναύξονται καὶ καθόλου τὰ μὲν μέρη φθίνει , τὰ δὲ τήκεται . συνεπισημαίνει δὲ καὶ τὰ τῶν ἀνθρώπων σώματα καὶ πολὺ πλεῖον ἐν νόσοις · ἱκανὴ γὰρ ἡ τῆς ὑγείας ἰσχὺς συγκρύπτειν τὰ τοιαῦτα νοσήματα . νόσοι δὲ αἱ μὲν κατὰ ἀφαίρεσιν φθίνοντος τοῦ μηνὸς συνεπισημαίνουσι πρὸς τὸ χεῖρον · αἱ δὲ κατὰ περιουσίαν δὲ καὶ πλημμυρίδα αὐξανομένου πιέζουσι τὰ μάλιστα . καλὸν οὖν ἐπίστασθαι τὸν τεχνίτην ὡς οὐ μόνον ἐν ταῖς ὠκεανείοις θαλάτταις ἀναχώρησίς τε καὶ ἔφοδος γίνεται τῶν ὑδάτων παρὰ τοὺς ποιοὺς τῆς σελήνης μετασχηματισμούς · ἀλλὰ κἀν τοῖς ἡμετέροις σώμασίν ἐστί τις ἄμπωτις ὑγρῶν , ἐφ’ ὧν δύναται αὐξανομένου τοῦ μηνὸς τὰ πληρωτικὰ μᾶλλον τῶν βοηθημάτων παραλαμβάνειν , φθίνοντος δὲ ἀφαιρέσει χρῆσθαι . τὰ ἐναντία τῷ ὅλῳ μαχόμενα οὐ μόνον τῶν νοσεόντων τινὰς κρατεῖ , ἀλλὰ καὶ τοὺς ἰατρούς . οὕτω γὰρ τῇ τέχνῃ συνεργάζεται καὶ το θεῖον · διὸ δὴ καὶ τὰ τοῖς εἰρημένοις ἀκόλουθον ἀναφέρει τὸν λόγον καὶ μέχρι τῆς τῶν ὡρῶν περιτροπῆς ὅτε φησίν · ἀκαιρίη δέ ἐστι τὰ τοιάδε . ὅσα μὲν τῶν παθῶν πρωΐ δεῖ θεραπεύεσθαι,ἢν μεσημβρίῃ θεραπευόμενα ἀκαίρως θεραπεύεται · ἀκαίρως δὲ ταύτῃ , ἐπεὶ ῥοπὴν ἴσχει · ἐς τὸ κάκιον διὰ τὴν μὴ ἐν καιρῷ θεραπείην . ὅσα δὲ ἐς τάχα ἤν τε μεσημβρίης , ἤν τε ὀψὲ , ἤν τε τῆς νυκτὸς θεραπεύηται , ἀκαίρως θεραπεύεται . καὶ ἢν τοῦ ἦρος δέοι θεραπευθῆναι , θεραπεύοιτο δὲ χειμῶνος · ἢ τοῦ μὲν χειμῶνος δέοι , τοῦ θέρεος δὲ θεραπεύηται · ἢ ὅ τι ἤδη δεῖ θεραπεύεσθαι , τοῦτο δὲ ἀναβάλληται · ἢ ὅ τι ἀναβάλλεσθαι δεῖ , τοῦτ’ ἤδη θεραπεύηται . τὰ τοιαῦτα ἀκαίρως θεραπεύεται . καὶ ταῦτα μὲν ἐν παρέργῳ τοῦ λόγου τοῦ μέλλοντος εἰρήσθω .
Lemmas: νῦν δέ περί ὁ καιρός διαλαμβάνω διδάσκω ὡς ἀπό ἀρχή μέχρι τέλος ὁ τύπος ἐκπεριοδεύω πᾶς , πρῶτος ὁ ἐκ περί ὁ νόσος παρατίθημι λέξις , ἐν ὅς προμηνύω ὡς ἀναγκαῖος ἐπίσταμαι τίς καιρός καί τίς ἀκαιρία , τότε ἐπιζεύγνυμι οὗτος . καιρός δέ , ὁ μέν καθάπαξ λέγω , εἰμί ἐν ὁ τέχνη πολύς καί παντοῖος , ὥσπερ καί ὁ νόσημα καί τα πάθημα καί οὗτος ὁ θεραπεία . ὀξύς μέν εἰμί ὅσος ἢ ἐκψύχω δέω τίς ὠφελέω ἢ οὐρέω ἢ ἀποπατέω μή δύναμαι ἢ ἀποπνίγω ἢ γυνή τίκτω ἢ τιτρώσκω ἀπαλλάσσω καί ὅσος τοιοῦτος εἰμί . καί οὗτος μέν ὁ καιρός ὀξύς καί οὐ ἀρκέω ὀλίγος ὕστερος · ἀπόλλυμι γάρ ὁ πολύς ὀλίγος ὕστερον . ὁ μέντοι καιρός εἰμί ἐπεί πάσχω τίς οὗτος ὁ ἄνθρωπος , ὁ τίς ἐάν τις πρό ὁ ὁ ψυχή μεθίημι ὠφελέω , οὗτος ἐπάν ἐν καιρός λαμβάνω , ὠφελέω , οὗτος δέ πράσσω ὠφέλεια ἐπίσταμαι ὁ καιρός . πᾶς γάρ ὁ τίς ἄν τις ἐν καιρός παραλαμβάνω οὗτος ὅσον ἐπί ὁ νῦν παραλαμβάνω ὠφελέω . λέγω δέ περί ὁ ὀξύς καί ὁ ἀνυπέρθετος ἀπαιτέω ὁ βοήθεια , ἑξῆς καί περί ὁ ἀναβάλλω διδάσκω καιρός . ἕτερος δέ νόσημα εἰμί ὅς καιρός εἰμί θεραπεύω ὁ πρωΐ ὁ ἡμέρα , διαφέρω δέ οὐδείς ἢ πάνυ πρωΐ ἢ ὀλίγος ὕστερος · ἕτερος δέ νόσημα εἰμί , οἶσις καιρός θεραπεύω ἅπαξ ὁ ἡμέρα καί ὁπηνίκα γε οὐδείς διαφέρω . ἕτερος δέ διά τρίτος ἢ τέταρτος ἡμέρα , καί ἕτερος ἅπαξ ὁ Μήνη καί ἕτερος γε διά τρεῖς μείς καί ὁ τρίτος ἵστημι ἢ φθίω οὐδείς διαφέρω ἢ ὁ νέος ἢ φθίω σελήνη μεταύριον . τοιοῦτος δέ ὁ καιρός εἰμί , ἐν ὅς καί ἀκρίβεια οὐ ἔχω ἄλλος ἢ οὗτος . ἄρχω μέν ἀπό ὁ στιγμιαῖος ὁ καιρός ὑπόστασις · εἶτα οὕτως παρέρχομαι ἐπί ὁ ὥρα · καί ἀπό ὁ ὥρα ἐπί ὁ ἡμέρα · ἀπό δέ οὗτος ἐπί ὁ μήν ὁ κατά αὔξησις ἢ μείωσις ὁ σελήνη ἀριθμέω . ὅς δοκέω τις ἴσως παράδοξος ἔρχομαι , δείκνυμι μέγας τίς πρός ὁ νόσημα ἀνασκευή δύναμαι καί μάλιστα ὁ χρόνιος , ἐν ὅς ἐπιτρέπω ὁ τεχνίτης ὁ προσήκω ἀναμένω καιρός · εἰμί δέ οὗτος συμπάσχω καί συμμεταβάλλω ὁ οὐράνιος ὁ ἐπίγειος . σύμπνοια γάρ εἷς καί ξύρροια εἷς οὐ μόνος ἐν ὁ ἡμέτερος σῶμα , ἀλλά ἐν ὁ ὅλος . ἀντιλαμβάνω γοῦν ὁ ἐν ὁ περιέχω ἀήρ μεταβολή ὁ τε φυτόν καί ὁ ζῷον καί πλέως περί ὁ ὁ σελήνη μετασχηματισμός , ἐγγυτέρω γάρ ὁ γῆ ὁ ἀπό αὐτηες͂ς θερμός , ὅθεν καί σάρξ ἔνιοι ζῷον καί ὁ σπλάγχνον συναυξάνω καί καθόλου ὁ μέν μέρος φθίω , ὁ δέ τήκω . συνεπισημαίνω δέ καί ὁ ὁ ἄνθρωπος σῶμα καί πολύς πλέως ἐν νόσος · ἱκανός γάρ ὁ ὁ ὑγεία ἰσχύς συγκρύπτω ὁ τοιοῦτος νόσημα . νόσος δέ ὁ μέν κατά ἀφαίρεσις φθίω ὁ Μήνη συνεπισημαίνω πρός ὁ χείρων · ὁ δέ κατά περιουσία δέ καί πλημμυρίς αὐξάνω πιέζω ὁ μάλιστα . καλός οὖν ἐπίσταμαι ὁ τεχνίτης ὡς οὐ μόνος ἐν ὁ ὠκεάνειος θάλασσα ἀναχώρησις τε καί ἔφοδος γίγνομαι ὁ ὕδωρ παρά ὁ ποιός ὁ σελήνη μετασχηματισμός · ἀλλά ἐν ὁ ἡμέτερος σῶμα εἰμί τις ἄμπωτις ὑγρός , ἐπί ὅς δύναμαι αὐξάνω ὁ Μήνη ὁ πληρωτικός μᾶλλον ὁ βοήθημα παραλαμβάνω , φθίω δέ ἀφαίρεσις χράω . ὁ ἐναντίος ὁ ὅλος μάχομαι οὐ μόνος ὁ νοσέω τις κρατέω , ἀλλά καί ὁ ἰατρός . οὕτως γάρ ὁ τέχνη συνεργάζομαι καί το θεῖος · διό δή καί ὁ ὁ λέγω ἀκόλουθος ἀναφέρω ὁ λόγος καί μέχρι ὁ ὁ ὥρα περιτροπή ὅτε φημί · ἀκαιρία δέ εἰμί ὁ τοιόσδε . ὅσος μέν ὁ πάθος πρωΐ δέω θεραπεύω μεσημβρία θεραπεύω ἄκαιρος θεραπεύω · ἄκαιρος δέ ταύτῃ , ἐπεί ῥοπή ἴσχω · εἰς ὁ κακός διά ὁ μή ἐν καιρός θεραπεία . ὅσος δέ εἰς τάχα ἐάν τε μεσημβρία , ἐάν τε ὀψέ , ἐάν τε ὁ νύξ θεραπεύω , ἄκαιρος θεραπεύω . καί εἄν ὁ ἔαρ δέω θεραπεύω , θεραπεύω δέ χειμών · ἢ ὁ μέν χειμών δέω , ὁ θέρος δέ θεραπεύω · ἢ ὁ τίς ἤδη δέω θεραπεύω , οὗτος δέ ἀναβάλλω · ἢ ὁ τίς ἀναβάλλω δέω , οὗτος ἤδη θεραπεύω . ὁ τοιοῦτος ἄκαιρος θεραπεύω . καί οὗτος μέν ἐν πάρεργος ὁ λόγος ὁ μέλλω λέγω .