pseudo-galenus.de-optima-secta-ad-thrasybulum-liber 10
Τούτων δὲ κεφαλαιῶδες τῶν νῦν ἐκτεθέντων , χρήσιμον ἂν εἴη ὑπογράψαι , τί ἐστιν ἔνδειξις , καὶ πῶς ἀπὸ ἐνδείξεως τὸ χρήσιμον καταλαμβάνεται · καὶ τί τήρησις , καὶ ὅπως ἀπὸ τηρήσεως τὰ χρήσιμα τηρεῖται · καὶ τί ἀναλογισμὸς , καὶ ὅπως ἀπὸ αὐτοῦ τὸ χρήσιμον καταλαμβάνεται . ὥσπερ τοίνυν τῶν φαινομένων τὰ μὲν ἐξ ἑαυτῶν εἰσι καταληπτὰ , οἷον τὸ λευκὸν καὶ τὸ μέλαν · τὰ δὲ τῇ συμπαρατηρήσει καταλαμβάνεται , ὡς τὰ διὰ σημείων γιγνωσκόμενα · οὕτω καὶ τὰ συμφέροντα μὲν ἐνδείξει καταλαμβάνεται . συμπροσπίπτει γὰρ τοῖς ἐνδεικνυμένοις τὰ συμφέροντα , καὶ οὐδενὸς λογισμοῦ χρείαν ἔχει . διὰ τοῦτο γάρ τοι καὶ τὰ ἄλογα τῶν ζώων ἀπὸ ἐγκαύσεως καὶ κρύους καὶ ἁπλῶς ἀπό πάντων βλάπτειν πεφυκότων ἀναχωρεῖ , συμπροσπίπτοντος δηλονότι τοῦ συμφέροντος . καὶ ἐπὶ σκόλοπος ἐμπεπηγότος , ἢ ἄλλου τινὸς , οὐδεὶς κατὰ λογισμὸν τὴν αἵρεσιν ποιεῖται . ὅπερ οὖν ἐπὶ τῶν ἐναργῶς συγκατατεθέντων , πᾶσιν γὰρ ὑπερβαίνουσιν ἔνδειξιν ἡ διάνοια ἡμῶν συγκατατίθεται τῷ ἐναργεῖ , τοῦτο καὶ ἐπὶ τῶν ἐξ ἐνδείξεως καταλαμβανομένων γίγνεται . σώζεται οὖν ἀναλογία τις τῇ ἐνδείξει πρὸς τὰ φαινόμενα καὶ τὰ ἐναργῆ . ὅταν γὰρ τοῖς βλάπτουσι συμπίπτῃ τὸ συμφέρον , τότε οὔτε παρατηρήσει , οὔτε λογισμῷ χρώμεθα · αὐτὰ γὰρ τὰ βλάπτοντα ἐνδείκνυται τὸ συμφέρον . ἡ δὲ τήρησις ἀναλογίαν τινα ἔχει πρὸς τὰ διὰ σημείων καταλαμβανόμενα . ὡς γὰρ ἐκεῖ τῇ συμπαρατηρήσει καταλαμβάνεσθαι λέγομεν , οὕτω κἀνταῦθα τοῦ συμφέροντος ἡ τήρησις γίγνεται . ἐπὶ γάρ τισι πλειστάκις κατὰ τὸ αὐτὸ ἀπηντηκόσιν , ἄνευ τῆς καταλήψεως τῶν ποιούντων αἰτίοιν , ἡ τοῦ συμφέροντος τήρησις γίγνεται , ὡς ἐπὶ αἱμωδίας ἡ ἀνδράχνη . οὔτε γὰρ . τὸ συνεκτικὸν αἴτιον ἐνταῦθά γε δηλοῖ , οὔτε λογισμῷ τινι τὸ συμφέρον εὕρηται ἐπὶ τῶν ὑοσκύαμον εἰληφότων , ἤ τι τοιοῦτον δηλητήριον προσενεγκαμένων , καταρχὰς μὲν ἡ θεραπεία ἔκ τε τοῦ αἰτίου καὶ τοῦ τόπου παραλαμβάνεται , ἀπορίᾳ δὲ τοῦ αἰτίου ὕστερον ἤδη τοῖς τετηρημένοις χρώμεθα . τὸν μὲν γὰρ ἔμετον ἐν ἀρχῇ παραλαμβάνομεν , τοῦ αἰτίου ἐνδεικνυμένου τὴν προαίρεσιν αὐτοῦ , καὶ τοῦ τόπου τὸν τρόπον τῆς προαιρέσεως ἐπιλαμβάνοντος . ὕστερον δὲ δὴ ἀγνοοῦντες τὴν αἰτίαν , τοῖς τετηρημένοις , οἴνῳ καὶ γάλακτι χρώμεθα . ἀναλογισμῷ δὲ τὸ χρήσιμον καταλαμβάνεται , ὅταν ἀγνοῆται μὲν ἡ αἰτία , τήρησίς τε μηδεμία ὑπάρχῃ , ὁμοιότατον δ’ ἐκ τῶν συμπτωμάτων ᾖ . ἐπὶ γὰρ τῶν τοιούτων ἀπὸ μὲν ἐνδείξεως τὸ χρήσιμον ληφθῆναι οὐ δύναται , ἀγνοεῖται γὰρ τὸ αἴτιον · τηρήσεως δὲ οὐδεμιᾶς γεγενημένης , ἀναγκαζόμεθα τῇ ὁμοιότητι τῶν συμπτωμάτων προσέχοντες μεταβαίνειν ἐπὶ τὸ ὅμοιον . ὑπὸ γὰρ αἱμόῤῥου τινὸς δηχθέντος , ἔπειτα αἱμοῤῥαγοῦντος , τὴν αἰτίαν , καθ’ ἣν τοῦτο πάσχει , μὴ εἰδότες , μηδὲ τετηρηκότες , τοῖς πρὸς τὰς ἐκ διαιρέσεως αἱμοῤῥαγίας ποιοῦσι χρώμεθα . κατὰ τοιοῦτον δή τινα λόγον οἱ Κνιδιακοὶ ἰατροὶ τοὺς ἐν πνεύμονι πύον ἔχοντας θεραπεύειν ἐπειρῶντο , τῇ τοῦ ὁμοίου μεταβάσει χρώμενοι . ἐπεὶ γὰρ πᾶν τὸ ἐν πνεύμονι ὑπάρχον διὰ βηχὸς ἀναφέρεται , ἐξέλκοντες τὴν γλῶτταν , ἐνίεσάν τι εἰς τὴν ἀρτηρίαν ὑγρὸν τὸ σφοδρὰν βῆχα κινῆσαι δυνάμενον , ἵνα διὰ τῆς ὁμοιότητος τοῦ συμπτώματος ἀνενεχθῇ τὸ πύον . ὁ γοῦν ἀναλογισμὸς γίνεται ἐπὶ τῇ τοῦ ὁμοίου μεταβάσει ἀναλογιζόμενοι γὰρ μεταβαίνομεν ἀπὸ τῶν ὁμοίων εἰς τὰ ὅμοια . οἱ δ’ Ἐμπειρικοὶ ἑτέρως , καὶ οὐχ ὡς ἡμεῖς τῇ τοῦ ὁμοίου μεταβάσει κέχρηνται . φασὶ γὰρ γίγνεσθαι τὴν τοῦ ὁμοίου μετάβασιν ἀπὸ βοηθημάτων εἰς βοηθήματα , ἢ ἀπὸ παθῶν ἐπὶ πάθη . ἀπὸ μὲν βοηθημάτων ἐπὶ βοηθήματα , οὕτως . ὅταν γὰρ τὰ αὐτὰ συμπτώματα τοῖς παραλαμβανομένοις προσῇ , τότε τὴν τοῦ ὁμοίου μετάβασιν ποιούμεθα , ὡς ἀπὸ μήλου ἐπὶ μέσπιλον . ἀλλὰ ῥητέον πρὸς αὐτοὺς , ὅτι ἀδύνατός ἐστιν ἡ τοιαύτη τοῦ ὁμοίου ὑμῖν μετάβασις . πότερον γὰρ λογισμῷ χρώμενοι μεταβαίνετε ἀπὸ τοῦ ὁμοίου ἐπὶ τὸ ὅμοιον , ἢ τηρήσει ; εἰ μὲν γὰρ τηρήσει , τήρησίς ἐστι τὸ γινόμενον , καὶ γινωσκόμενον , καὶ οὐχ ὁμοίου μετάβασις . εἰ δὲ λογισμῷ , ἐρωτητέον αὐτοὺς , πότερον τῇ πάντων τῶν συμπτωμάτων ὁμοιότητι προσέχοντες μεταβαίνουσιν ἀπὸ τοῦ ὁμοίου ἐπὶ τὸ ὅμοιον , ἤ τινων . εἰ μὲν οὖν τῇ πάντων φήσουσιν , οὐδὲν εὑρεθήσεται κατὰ πάντων τινὶ ὅμοιον . τὰ γὰρ κατὰ μηδ’ ὁτιοῦν διαφέροντα ἀλλήλων ταὐτά ἐστι , καὶ οὐχ ὅμοια . εἰ δὲ τῇ τινων συμπτωμάτων ὁμοιότητι φήσουσιν ἀρκεῖσθαι , πότερον ταῖς κατὰ τὸ σχῆμα ἢ χρῶμα ὁμοιότησι , φήσομεν , προσέχετε , ἢ ταῖς κατὰ σκληρότητα , ἢ μαλακότητα , ἢ μᾶλλον ταῖς κατὰ γεῦσιν , ἢ κατὰ τι τοιοῦτον τὴν ὁμοιότητα κρίνετε ; ἂν δ’ ἢ τῇ κατὰ γεῦσιν λέγωσιν , ἢ κατ’ ἀλλ’ ὁτιοῦν , προδήλως ὁμολογήσουσι τὰ ὠφελοῦντα , καθ’ ὅ τι ὠφελεῖ , καταλαμβάνειν . ἐξ οὗ δῆλον , ὡς καὶ τὰ βλάπτοντα , καθ’ ὅ τι βλάπτει , ἀναγκασθήσονται ὁμολογεῖν εἰδέναι . τῇ γὰρ ἐναντιότητι τῇ πρὸς τὰ βλάπτοντα τὰ ὠφελοῦντα ὠφελεῖ . εἰ τοίνυν τὸ μέσπιλον κατὰ τὸ ἐμφερῆ τῷ μήλῳ τὴν γευστὴν ἔχειν ποιότητα ἐπὶ τῶν δυσεντερικῶν αἱρεῖται , ἰστέον ὅτι τῇ κατὰ τὴν γεῦσιν ὠφελεῖ ποιότητι . καὶ ἐπεὶ αὕτη πρόδηλός ἐστι στύφουσα , συμπροσπίπτει τῇ καταλήψει ταύτῃ τὸ ἐναντίας εἶναι ποιότητος ἢ δυνάμεως τὰ βλάπτοντα . εἰ δὲ καταληπτῇ αἰτίᾳ ὑπεναντιοῦται τὰ βοηθήματα , δῆλον ὅτι καταληπτά ἐστι τὰ κεκρυμμένα , καὶ χρήσιμα γιγνώσκεσθαι .
Lemmas: οὗτος δέ κεφαλαιώδης ὁ νῦν ἐκτίθημι , χρήσιμος εἄν εἰμί ὑπογράφω , τίς εἰμί ἔνδειξις , καί πῶς ἀπό ἔνδειξις ὁ χρήσιμος καταλαμβάνω · καί τίς τήρησις , καί ὅπως ἀπό τήρησις ὁ χρήσιμος τηρέω · καί τίς ἀναλογισμός , καί ὅπως ἀπό αὐτός ὁ χρήσιμος καταλαμβάνω . ὥσπερ τοίνυν ὁ φαίνω ὁ μέν ἐκ ἑαυτοῦ εἰμί καταληπτός , οἷος ὁ λευκός καί ὁ μέλας · ὁ δέ ὁ συμπαρατήρησις καταλαμβάνω , ὡς ὁ διά σημεῖον γιγνώσκω · οὗτος καί ὁ συμφέρω μέν ἐνδείκνυμι καταλαμβάνω . συμπροσπίπτω γάρ ὁ ἐνδείκνυμι ὁ συμφέρω , καί οὐδείς λογισμός χρεία ἔχω . διά οὗτος γάρ ὅς καί ὁ ἄλογος ὁ ζῷον ἀπό ἔγκαυσις καί κρύος καί ἁπλόος ἀπό πᾶς βλάπτω φύζω ἀναχωρέω , συμπροσπίτνω δηλονότι ὁ συμφέρω . καί ἐπί σκόλοψ ἐμπήγνυμι , ἢ ἄλλος τις , οὐδείς κατά λογισμός ὁ αἵρεσις ποιέω . ὅσπερ οὖν ἐπί ὁ ἐναργής συγκατατίθημι , πᾶς γάρ ὑπερβαίνω ἔνδειξις ὁ διάνοια ἐγώ συγκατατίθημι ὁ ἐναργής , οὗτος καί ἐπί ὁ ἐκ ἔνδειξις καταλαμβάνω γίγνομαι . σῴζω οὖν ἀναλογία τις ὁ ἐνδείκνυμι πρός ὁ φαίνω καί ὁ ἐναργής . ὅταν γάρ ὁ βλάπτω συμπίπτω ὁ συμφέρω , τότε οὔτε παρατήρησις , οὔτε λογισμός χράω · αὐτός γάρ ὁ βλάπτω ἐνδείκνυμι ὁ συμφέρω . ὁ δέ τήρησις ἀναλογία τις ἔχω πρός ὁ διά σημεῖον καταλαμβάνω . ὡς γάρ ἐκεῖ ὁ συμπαρατήρησις καταλαμβάνω λέγω , οὗτος ἐνταῦθα ὁ συμφέρω ὁ τήρησις γίγνομαι . ἐπί γάρ τις πλειστάκις κατά ὁ αὐτός ἀπαντάω , ἄνευ ὁ κατάληψις ὁ ποιέω αἴτιος , ὁ ὁ συμφέρω τήρησις γίγνομαι , ὡς ἐπί αἱμωδία ὁ ἀνδράχνη . οὔτε γάρ . ὁ συνεκτικός αἴτιος ἐνταῦθα γε δηλόω , οὔτε λογισμός τις ὁ συμφέρω εὑρίσκω ἐπί ὁ ὑοσκύαμος λαμβάνω , ἤ τίς τοιοῦτος δηλητήριος προσφέρω , καταρχή μέν ὁ θεραπεία ἐκ τε ὁ αἴτιος καί ὁ τόπος παραλαμβάνω , ἀπορία δέ ὁ αἴτιος ὕστερος ἤδη ὁ τηρέω χράω . ὁ μέν γάρ ἔμετος ἐν ἀρχή παραλαμβάνω , ὁ αἴτιος ἐνδείκνυμι ὁ προαίρεσις αὐτός , καί ὁ τόπος ὁ τρόπος ὁ προαίρεσις ἐπιλαμβάνω . ὕστερος δέ δή ἀγνοέω ὁ αἴτιος , ὁ τηρέω , οἶνος καί γάλα χράω . ἀναλογισμός δέ ὁ χρήσιμος καταλαμβάνω , ὅταν ἀγνοέω μέν ὁ αἰτία , τήρησις τε μηδείς ὑπάρχω , ὅμοιος δέ ἐκ ὁ σύμπτωμα εἰμί . ἐπί γάρ ὁ τοιοῦτος ἀπό μέν ἔνδειξις ὁ χρήσιμος λαμβάνω οὖον δύναμαι , ἀγνοέω γάρ ὁ αἴτιος · τήρησις δέ οὐδείς γίγνομαι , ἀναγκάζω ὁ ὁμοιότης ὁ σύμπτωμα προσέχω μεταβαίνω ἐπί ὁ ὅμοιος . ὑπό γάρ αιμορρω τις δάκνω , ἔπειτα αἱμοῤῥαγοῦντος , ὁ αἴτιος , κατά ὅς οὗτος πάσχω , μή οἶδα , μηδέ τηρέω , ὁ πρός ὁ ἐκ διαίρεσις αἱμορραγία ποιέω χράω . κατά τοιοῦτος δή τις λόγος ὁ Κνιδιακός ἰατρός ὁ ἐν πνεύμων πύον ἔχω θεραπεύω πειράω , ὁ ὁ ὁμοιόω μετάβασις χράω . ἐπεί γάρ πᾶς ὁ ἐν πνεύμων ὑπάρχω διά βήξ ἀναφέρω , ἐξέλκω ὁ γλῶσσα , ἐνίημι τίς εἰς ὁ ἀρτηρία ὑγρός ὁ σφοδρός βήξ κινέω δύναμαι , ἵνα διά ὁ ὁμοιότης ὁ σύμπτωμα ἀναφέρω ὁ πύον . ὁ γοῦν ἀναλογισμός γίγνομαι ἐπί ὁ ὁ ὁμοιόω μετάβασις ἀναλογίζομαι γάρ μεταβαίνω ἀπό ὁ ὅμοιος εἰς ὁ ὅμοιος . ὁ δέ Ἐμπειρικός ἑτέρως , καί οὐ ὡς ἐγώ ὁ ὁ ὁμοιόω μετάβασις χράομαι . φημί γάρ γίγνομαι ὁ ὁ ὁμοιόω μετάβασις ἀπό βοήθημα εἰς βοήθημα , ἢ ἀπό πάθος ἐπί πάθος . ἀπό μέν βοήθημα ἐπί βοήθημα , οὕτως . ὅταν γάρ ὁ αὐτός σύμπτωμα ὁ παραλαμβάνω πρόσειμι , τότε ὁ ὁ ὁμοιόω μετάβασις ποιέω , ὡς ἀπό μῆλον ἐπί μέσπιλον . ἀλλά ῥητέος πρός αὐτός , ὅτι ἀδύνατος εἰμί ὁ τοιοῦτος ὁ ὁμοιόω σύ μετάβασις . πότερος γάρ λογισμός χράω μεταβαίνω ἀπό ὁ ὁμοιόω ἐπί ὁ ὅμοιος , ἢ τηρέω ; εἰμί μέν γάρ τηρέω , τήρησις εἰμί ὁ γίγνομαι , καί γιγνώσκω , καί οὐ ὁμοιόω μετάβασις . εἰμί δέ λογισμός , ἐρωτητέον αὐτός , πότερος ὁ πᾶς ὁ σύμπτωμα ὁμοιότης προσέχω μεταβαίνω ἀπό ὁ ὁμοιόω ἐπί ὁ ὅμοιος , ἤ τίνω . εἰμί μέν οὖν ὁ πᾶς φημί , οὐδείς εὑρίσκω κατά πᾶς τις ὅμοιος . ὁ γάρ κατά μηδέ ὁστισοῦν διαφέρω ἀλλήλων αὐτός εἰμί , καί οὐ ὅμοιος . εἰμί δέ ὁ τίνω σύμπτωμα ὁμοιότης φημί ἀρκέω , πότερος ὁ κατά ὁ σχῆμα ἢ χρῶμα ὁμοιότης , φημί , προσέχω , ἢ ὁ κατά σκληρότης , ἢ μαλακότητα , ἢ μᾶλλον ὁ κατά γεῦσις , ἢ κατά τίς τοιοῦτος ὁ ὁμοιότης κρίνω ; εἄν δέ ἢ ὁ κατά γεῦσις λέγω , ἢ κατά ἀλλά ὁστισοῦν , πρόδηλος ὁμολογέω ὁ ὠφελέω , κατά ὅς τίς ὠφελέω , καταλαμβάνω . ἐκ ὅς δῆλος , ὡς καί ὁ βλάπτω , κατά ὅς τίς βλάπτω , ἀναγκάζω ὁμολογέω οἶδα . ὁ γάρ ἐναντιότης ὁ πρός ὁ βλάπτω ὁ ὠφελέω ὠφελέω . εἰμί τοίνυν ὁ μέσπιλον κατά ὁ ἐμφερής ὁ μῆλον ὁ γεύστης ἔχω ποιότης ἐπί ὁ δυσεντερικός αἱρέω , ἰστέον ὅτι ὁ κατά ὁ γεῦσις ὠφελέω ποιότης . καί ἐπεί οὗτος πρόδηλος εἰμί στύφω , συμπροσπίπτω ὁ καταλαμβάνω οὗτος ὁ ἐναντίος εἰμί ποιότης ἢ δύναμις ὁ βλάπτω . εἰμί δέ καταληπτός αἴτιος ὑπεναντιόομαι ὁ βοήθημα , δῆλος ὅτι καταληπτός εἰμί ὁ κρύπτω , καί χρήσιμος γιγνώσκω .