pseudo-galenus.de-historia-philosophica 8
Ὅσα κατ’ ἀρχὰς περὶ θεοῦ λέγοντες παρελίπομεν , ταῦτα νῦν ἐροῦμεν . τοὺς μὲν τῶν προτέρων φιλοσοφησάντων εὑρήκαμεν θεοὺς ἠγνοηκότας , ὡς Πρωταγόραν τὸν Ἡλεῖον καὶ Θεόδωρον τὸν Κυρηναῖον καὶ Εὐήμερον τὸν Τεγεάτην . οὐ γὰρ εἶναι θεοὺς εἰπεῖν τετολμήκασιν . ἔοικε δὲ ταύτης τῆς ὑπολήψεως Εὐριπίδης , κἂν τοῦτο μὲν αὐτὸς οὐ λέγῃ διὰ δέος τῶν Ἀρεοπαγιτῶν , ἀλλὰ τὸν Σίσυφον εἰσήγαγε τοῦτο λέγοντα . τοίους δὲ παραλελειφότες τοῦ Ἀναξαγόρου ἀκροώμεθα , ὃς μὲν τὸν θεὸν καὶ τὰ σώματα κατ’ ἀρχὰς διακεκοσμηκέναι , καὶ οὕτως εἶναι τὸν πεποιηκότα ταῦτα ὑπέλαβε . Πλάτων δὲ οὐχ ἑστηκότα ταῦτα ὑπέθετο , ἀτάκτως δὲ κινούμενα ὑπὸ τοῦ θεοῦ εἰς τάξιν ἦχθαι καὶ τοῦ προσήκοντος μετειληφέναι . Θαλῆς δὲ νοῦν τοῦ κόσμου τὸν θέον ἡγήσατο . Ἀναξίμανδρος δὲ τοὺς ἀπείρους νοῦς θεοὺς εἶναι νομίζει . Δημόκριτος δὲ νοῦν ἐν πυρὶ σφαιροειδεῖ τὴν τοῦ κόσμου ψυχὴν ὑπολαμβάνει . Πυθαγόρας δὲ τῶν ἀρχόντων μονάδα θεὸν καὶ τὸ ἀγαθὸν ᾠήθη , ἥτις ἐστὶν ἣ τοῦ ἑνὸς φύσις αὐτὸς ὁ νοῦς . τὴν δὲ ἀόριστον δυάδα δαίμονα καὶ τὸ κακὸν , περὶ ἥν ἐστιν ὁρατὸς κόσμος . καὶ Πλάτωνι τοῦτο δοκεῖ τὸν θεὸν ἀμιγῆ πάσης ὕλης καὶ μηδενὶ πάθει συμπεπλεγμένον . Ἀριστοτέλης δὲ τὸν ἀνωτάτω θεὸν εἶδος χωριστὸν , ἐπιβεβηκὸς τῇ σφαίρᾳ τοῦ παντός . ὅθεν ἐστὶν αἰθέριον σῶμα τὸ μέγιστον ὑπ’ αὐτοῦ νομιζόμενον . διηρημένον κατὰ τὰς σφαίρας τῇ μὲν φύσει συναφεῖς , τῷ δὲ λόγῳ κεχωρισμένας · ὥστ’ εἶναι ζῶον σύνθετον ἐκ σώματος καὶ θεότητος , καὶ τὸ μὲν αἰθέριον κινούμενον κυκλοφορητικόν . τὴν δὲ ψυχὴν λόγον ἀκίνητον . αἴτιον τῆς κινήσεως κατ’ ἐνέργειαν . Στωϊκοὶ τὸν θεὸν πῦρ ἔντεχνον ἢ πνεῦμα νομίζουσιν ὁδῷ βαδίζον ἐπὶ κόσμου γένεσιν , ἐμπεριειληφὸς πάντας τοὺς σπερματικοὺς λόγους , καθ’ οὓς ἕκαστα καθ’ εἱμαρμένην γίνεσθαι καὶ διήκειν δι’ ὅλου τοῦ κόσμου , τὰς δὲ προσηγορίας μεταλαμβάνοντα κατά τὰς τῆς ὕλης δι’ ἧς κεχώρηκε παραλλάξεις . θεὸν δὲ καὶ τὸν κόσμον καὶ τοὺς ἀστέρας καὶ τὴν γῆν εἶναι νομίζουσι , τὸ δὲ ἀνώτατον πάντων τὸν νοῦν εἶναι τὸν θεόν . Ἐπίκουρος δὲ , ἀνθρωποειδεῖς εἶναι τοὺς θεοὺς , λόγῳ δὲ πάνυ θεωρητοὺς διὰ τὴν λεπτομέρειαν τῆς τῶν εἰδώλων φύσεως . ὁ δὲ οὕτω ἄλλας τέτταρας φύσεις κατὰ γένος ἀφθάρτους τάσδε , τὰ ἄτομα , τὸ κενὸν , τὸ ἄπειρον , τὰς ὁμοιότητας . αὗται δὲ λέγοντα ὁμοιομερεῖς καὶ στοιχεῖα τῷ αὐτῷ . Ὁρίζοντα τὸν θεὸν οἱ Στωϊκοὶ πνεῦμα νοητὸν οὐκ ἔχον μορφὴν , μεταβαλλόμενον δὲ εἰς ὃ βούλεται . ἔχομεν δὲ ἔννοιαν τούτου ἐκ τοῦ κάλλους καὶ μεγέθους τῶν ὁρωμένων αὐτοῦ δημιουργημάτων . οὐδὲν γὰρ τῶν καλῶν εἰκῆ γεγένηται , ἀλλ’ ὑπὸ δημιουργοῦ σοφοῦ . ὅθεν Εὐριπίδης εἶπεν , ἀστέρες δ’ ἐν οὐρανῷ ποίκιλμα τέκτονος σοφοῦ , ἐλάβομεν δὲ ἔννοιαν ἐν τοῦ τὸν ἥλιον καὶ τὴν σελήνην σὺν τοῖς λοιποῖς τῶν ἀστέρων τὴν ὑπόγειον φορὰν ἐνεχθέντας ὁμοίως ἀνατέλλειν τοῖς χρώμασι καὶ τοῖς σχήμασιν . ἴσα δὲ καὶ τοῖς μεγέθεσι καὶ κατὰ τόπους τοὺς αὐτοὺς καὶ χρόνους . Θαλῆς μὲν καὶ Πλάτων καὶ Πυθαγόρας καὶ πρὸς τούτοις οἱ Στωϊκοὶ . γιγνώσκουσιν ὁμοίους εἶναι καὶ τούτους μὲν οὐσίας φυσικάς , τοὺς δ’ ἥρωας ψυχὰς κεχωρισμένας τῶν σωμάτων τὰς μὲν ἀγαθὰς τῶν τὸν βίον διαγόντων ἄριστα ἀνθρώπων , κακὰς δὲ τῶν πονηρῶν . Ἐπίκουρος δὲ οὐδετέρους τούτων εἶναι συγκεχώρηκε .
Lemmas: ὅσα κατά ἀρχή περί θεός λέγω παραλείπω , οὗτος νῦν εἴρω . ὁ μέν ὁ πρότερος φιλοσοφέω εὑρίσκω θεός ἀγνοέω , ὡς Πρωταγόρας ὁ Ἠλεῖος καί Θεόδωρος ὁ Κυρηναῖος καί Εὐήμερος ὁ Τεγεάτης . οὖον γάρ εἰμί θεός εἶπον τολμάω . ἔοικα δέ οὗτος ὁ ὑπόληψις Εὐριπίδης , κἀν οὗτος μέν αὐτός οὖον λέγω διά δέος ὁ Ἀρεοπαγίτης , ἀλλά ὁ Σίσυφος εἰσάγω οὗτος λέγω . τοῖος δέ παραλείπω ὁ Ἀναξαγόρας ἀκροάομαι , ὅς μέν ὁ θεός καί ὁ σῶμα κατά ἀρχή διακοσμέω , καί οὕτως εἰμί ὁ ποιέω οὗτος ὑπολαμβάνω . Πλάτων δέ οὐ ἵστημι οὗτος ὑποτίθημι , ἄτακτος δέ κινέω ὑπό ὁ θεός εἰς τάξις ἄγω καί ὁ προσήκω μεταλαμβάνω . Θαλῆς δέ νόος ὁ κόσμος ὁ θέω ἡγέομαι . Ἀναξίμανδρος δέ ὁ ἤπειρος νόος θεός εἰμί νομίζω . Δημόκριτος δέ νόος ἐν πῦρ σφαιροειδής ὁ ὁ κόσμος ψυχή ὑπολαμβάνω . Πυθαγόρας δέ ὁ ἄρχω μόνος θεός καί ὁ ἀγαθός οἴομαι , ὅστις εἰμί ὅς ὁ εἷς φύσις αὐτός ὁ νόος . ὁ δέ ἀόριστος δυάς δαίμων καί ὁ κακός , περί ὅς εἰμί ὁρατός κόσμος . καί Πλάτων οὗτος δοκέω ὁ θεός ἀμιγής πᾶς ὕλη καί μηδείς πάθος συμπλέκω . Ἀριστοτέλης δέ ὁ ἄνω2 θεός εἶδος χωριστός , ἐπιβαίνω ὁ σφαῖρα ὁ πᾶς . ὅθεν εἰμί αἰθέριος σῶμα ὁ μέγας ὑπό αὐτός νομίζω . διαιρέω κατά ὁ σφαῖρα ὁ μέν φύσις συναφής , ὁ δέ λόγος χωρίζω · ὥστε εἰμί ζῷον συντίθημι ἐκ σῶμα καί θεότης , καί ὁ μέν αἰθέριος κινέω κυκλοφορητικός . ὁ δέ ψυχή λόγος ἀκίνητος . αἴτιος ὁ κίνησις κατά ἐνέργεια . στωϊκός ὁ θεός πῦρ ἔντεχνος ἢ πνεῦμα νομίζω ὁδός βαδίζω ἐπί κόσμος γένεσις , ἐμπεριλαμβάνω πᾶς ὁ σπερματικός λόγος , κατά ὅς ἕκαστος κατά μείρομαι γίγνομαι καί διήκω διά ὅλος ὁ κόσμος , ὁ δέ προσηγορία μεταλαμβάνω κατά ὁ ὁ ὕλη διά ὅς χωρέω παράλλαξις . θεός δέ καί ὁ κόσμος καί ὁ ἀστήρ καί ὁ γῆ εἰμί νομίζω , ὁ δέ ἀνώτατος πᾶς ὁ νόος εἰμί ὁ θεός . Ἐπίκουρος δέ , ἀνθρωποειδής εἰμί ὁ θεός , λόγος δέ πάνυ θεωρητός διά ὁ λεπτομέρεια ὁ ὁ εἴδωλον φύσις . ὁ δέ οὗτος ἄλλος τέσσαρες φύσις κατά γένος ἄφθαρτος ὅδε , ὁ ἄτομος , ὁ κενός , ὁ ἤπειρος , ὁ ὁμοιότης . οὗτος δέ λέγω ὁμοιομερής καί στοιχεῖον ὁ αὐτός . ὁρίζων ὁ θεός ὁ στωϊκός πνεῦμα νοητός οὐ ἔχω μορφή , μεταβάλλω δέ εἰς ὅς βούλομαι . ἔχω δέ ἔννοια οὗτος ἐκ ὁ κάλλος καί μέγεθος ὁ ὁράω αὐτός δημιούργημα . οὐδείς γάρ ὁ καλός εἰκῇ γίγνομαι , ἀλλά ὑπό δημιουργός σοφός . ὅθεν Εὐριπίδης εἶπον , ἀστήρ δέ ἐν οὐρανός ποίκιλμα τέκτων σοφός , λαμβάνω δέ ἔννοια ἐν ὁ ὁ ἥλιος καί ὁ σελήνη σύν ὁ λοιπός ὁ ἀστήρ ὁ ὑπόγειος φορά ἐνέχω ὁμοίως ἀνατέλλω ὁ χρῶμα καί ὁ σχῆμα . ἴσος δέ καί ὁ μέγεθος καί κατά τόπος ὁ αὐτός καί χρόνος . Θαλῆς μέν καί Πλάτων καί Πυθαγόρας καί πρός οὗτος ὁ στωϊκός . γιγνώσκω ὅμοιος εἰμί καί οὗτος μέν οὐσία φυσικός , ὁ δέ ἥρως ψυχή χωρίζω ὁ σῶμα ὁ μέν ἀγαθός ὁ ὁ βίος διάγω ἀγαθός ἄνθρωπος , κακός δέ ὁ πονηρός . Ἐπίκουρος δέ οὐδέτερος οὗτος εἰμί συγχωρέω .