pseudo-galenus.de-historia-philosophica 6
Ἀρχὴν δὲ καὶ αἰτίαν τινὲς μὲν ᾠήθησαν μηδὲν ἀλλήλων διαφέρειν , τινὲς δὲ τὴν ἀρχὴν καθηγητικὴν πάντων εἶναι νομίζουσιν οὐκ αἰτίαν οὖσαν τοῦ παντὸς ἐπιτελέσματος . ἀλλὰ τὸ δὲ ὃ ἐν ἑκάστῳ τρόπῳ γίγνεται τὰ ἀποτελέσματα . αἴτια δὲ ὑπέθεντο τέσσαρα , προκαταρκτικὸν τὸ χωριστὸν ἀπὸ τοῦ ἀποτελέσματος καὶ τοῦτο , ὃ πεποίηκε παραμένει . συμπλεκτικὸν ὅπερ τὸ ἔργον μὴ ἀπολείπει καὶ οὗ παρόντος τὸ ἀποτέλεσμα πάρεστι καὶ πεπαυμένου παρεναλλάττεται καὶ αὐξομένου εἰς ἐπίδοσιν πρόεισι καὶ μειουμένου ἐλαττοῦται . αὐτοτελὲς τὸ αὐτὸ μόνον ἀποτελοῦν . καὶ συναίτιον ὃ μὲν ὑπὸ τὴν ἴσην δύναμιν συμβάλλεται πρὸς τὸ ἀποτέλεσμα , ὡς ἐπὶ γῶν ἀροτικῶν συνεργεῖν δοκεῖ τὸ μικρὰν ῥοπὴν πρὸς τὸ ἀποτέλεσμα εἰσάγον , ὡς καταδεῖν δυοῖν βοοῖν · ἀλλὰ δὲ ὁ βουκόλος ἢ ἀρότης ῥᾷον γεωργήσει καὶ τὴν γεωργίαν διατελέσει , εἰ τρίτος ἐπήγετο συνεπικουφίζων . Τῶν ἀπὸ Ἰωνίας φιλοσόφων οὐδὲν διαλλάττειν αὐτὰ νομιζόντων Πλάτων πλεῖστον διενηνοχέναι ταῦτα κέκρικε τῆς μὲν ἀρχῆς . καὶ γὰρ οὐδὲν εἶναι πρότερον ἀφ’ ἧς γεννᾶσθαι ταῦτα συμβέβηκε . τῶν δὲ στοιχείων προτέραν εἶναι τὴν ἀειδῆ καὶ ἄμορφον οὐσίαν . ἣν οἱ μὲν ἄποιον ὕλην ὀνομάζουσιν , οἱ δὲ ἐντελέχειαν καὶ στέρησιν . ἔτι δὲ τὰ μὲν στοιχεῖα οἱ μὲν σύνθετα καὶ ἀποτελέσματα . τὴν δ’ ἀρχὴν οὐδετέραν τούτων ὑπάρχειν . ὥστ’ εἰκότως ὁ Πλάτων τὴν ἐν τούτοις παραλλαγὴν κατειληφὼς ἀποφαίνεται . Φύσιν τινὲς εἶναι λέγουσι πνεῦμα ἔντεχνον , ὁδοποιητικόν . ἄλλοι δὲ τὴν τῶν σωμάτων σύγκρισιν εἶναι καὶ διάκρισιν τὴν φύσιν ὑπολαμβάνουσιν . Ἀριστοτέλης δὲ ἀρχήν τε κινήσεως καὶ ἠρεμίας εἴρηκεν , ἐν ᾧ ὑπάρχει πρώτως καθ’ αὑτὸ καὶ μὴ κατὰ συμβεβηκὸς γεγενῆσθαι νομίζων . φυσικὰ δὲ εἶναι λέγει τά στοιχεῖα τέσσαρα καὶ τὰ ἐξ αὐτῶν γιγνόμενα ζῶα , φυτὰ , μέταλλα καὶ τὰ περὶ τὸν ἀέρα , ὄμβρους καὶ τὰ τοιαῦτα . Τὴν κίνησιν σχεδὸν τῶν φιλοσόφων πάντες οἱ ἀκριβέστατοι γίνεσθαι νομίζουσιν . τὴν μὲν γὰρ τοπικὴν μετάβασιν , ὅταν τι ἀπὸ τόπου εἰς τόπον ἕτερον φαίνηται μεταβαῖνον , τὴν δὲ φυσικὴν ὅταν εἰς ἕτερον ἐξ ἑτέρου γινόμενον ἀποφαίνωνταί τινες . τρίτον δὲ τὴν γένεσιν ὅταν ἐξ οὐκ ὄντων γένηταί τι . τὴν διαφθορὰν ὅταν ἐξ ὄντος πρὸς τὸ μὴ εἶναι καθίσταται , καθάπερ ἐπὶ τῶν ἀπογινομένων ζώων . τὴν δ’ αὐξητικὴν ὅταν τι ἀπὸ βράχεος πρὸς τὸ μεῖζον μέτεισι . τὴν δὲ μειωτικὴν ὅταν ἐκ μείζονος βραχύνηται τι καὶ πρὸς ἔλαττον μεθαρμόζηται . Σῶμα τινῶν ὑπολαβόντων τὸ εἴτε ποιεῖν εἴτε πάσχειν , ἕτεροι τὸ τριχῆ διαστατὸν μετὰ ἀντιτυπίας τὸ σῶμα καθεστάναι φασίν . εἶναι μὲν γὰρ σημεῖον οὗ μέρος οὐδέν . τὴν δὲ γραμμὴν μῆκος ἀπλατές . ἐπιφάνειαν δὲ τὸ μήκους καὶ πλάτους μετέχον . τοῦτο δὲ , ὁπόταν βάθους προσλάβῃ , σῶμα νομίζουσιν εἶναι . τινὲς δὲ τὰ πέρατα σώματα εἶναι ὑπειλήφασιν . Σχῆμά ἐστιν ἐπιφάνεια καὶ περιγραφὴ καὶ πέρας σώματος . τῶν δὲ σχημάτων τὰ μὲν στρογγύλα , τὰ δὲ γωνιώδη , ὧν σχεδὸν ἄπειρος ποικιλία . Ἰδέα ἐστὶν οὐσία ἀσώματος , αἰτία τῶν οἷά ἐστιν αὐτὴ καὶ παράδειγμα τῶν κατὰ φύσιν ἐχόντων αἰσθητῶν ὑποστάσεων , αὐτὴ μὲν οὐκ ὑφεστῶσα καθ’ ἑαυτὴν , ἐνεικονίζουσα δὲ τὰς ἀμόρφους ὕλας καὶ αἰτία γιγνομένη τῆς τούτων διατάξεως . Πλάτων δὲ συγχωρεῖ ὅσον δυνατὸν , ὅτι ἐν τοῖς νοήμασι καὶ ταῖς φαντασίαις δεῖ ζητεῖν ἰδέας τοῦ θεοῦ . Ἀριστοτέλης δὲ εἴδη μὲν καὶ ἰδέας ἀπέλιπεν , οὐ μὴν κεχωρισμένας τῆς ὕλης . οἱ δὲ Στωϊκοὶ ἐννοήματα ἡμέτερα τὰς ἰδέας εἶναι νομίζουσι .
Lemmas: Ἀρχή δέ καί αἴτιος τις μέν οἴομαι μηδείς ἀλλήλων διαφέρω , τις δέ ὁ ἀρχή καθηγητικός πᾶς εἰμί νομίζω οὐ αἴτιος εἰμί ὁ πᾶς ἐπιτέλεσμα . ἀλλά ὁ δέ ὅς ἐν ἕκαστος τρόπος γίγνομαι ὁ ἀποτέλεσμα . αἴτιος δέ ὑποτίθημι τέσσαρες , προκαταρκτικός ὁ χωριστός ἀπό ὁ ἀποτέλεσμα καί οὗτος , ὅς ποιέω παραμένω . συμπλεκτικός ὅσπερ ὁ ἔργον μή ἀπολείπω καί ὅς πάρειμι ὁ ἀποτέλεσμα πάρειμι καί παύω παρεναλλάσσω καί αὐξάνω εἰς ἐπίδοσις πρόειμι καί μειόω ἐλασσόω . αὐτοτελής ὁ αὐτός μόνος ἀποτελέω . καί συναίτιος ὅς μέν ὑπό ὁ ἴσος δύναμις συμβάλλω πρός ὁ ἀποτέλεσμα , ὡς ἐπί γῆ ἀροτικός συνεργέω δοκέω ὁ μικρός ῥοπή πρός ὁ ἀποτέλεσμα εἰσάγω , ὡς καταδέω δύο βοῦς · ἀλλά δέ ὁ βουκόλος ἢ Ἀρότης ῥᾳδίως γεωργέω καί ὁ γεωργία διατελέω , εἰμί τρίτος ἐπάγω συνεπικουφίζω . ὁ ἀπό Ἰωνία φιλόσοφος οὐδείς διαλλάσσω αὐτός νομίζω Πλάτων πλεῖστος διαφέρω οὗτος κρίνω ὁ μέν ἀρχή . καί γάρ οὐδείς εἰμί πρότερος ἀπό ὅς γεννάω οὗτος συμβαίνω . ὁ δέ στοιχεῖον πρότερος εἰμί ὁ ἀειδής καί ἄμορφος οὐσία . ὅς ὁ μέν ἄποιος ὕλη ὀνομάζω , ὁ δέ ἐντελέχεια καί στέρησις . ἔτι δέ ὁ μέν στοιχεῖον ὁ μέν σύνθετος καί ἀποτέλεσμα . ὁ δέ ἀρχή οὐδέτερος οὗτος ὑπάρχω . ὥστε εἰκότως ὁ Πλάτων ὁ ἐν οὗτος παραλλαγή καταλαμβάνω ἀποφαίνω . Φύσις τις εἰμί λέγω πνεῦμα ἔντεχνος , ὁδοποιητικός . ἄλλος δέ ὁ ὁ σῶμα σύγκρισις εἰμί καί διάκρισις ὁ φύσις ὑπολαμβάνω . Ἀριστοτέλης δέ ἀρχή τε κίνησις καί ἠρεμία εἴρω , ἐν ὅς ὑπάρχω πρῶτος κατά ἑαυτοῦ καί μή κατά συμβαίνω γίγνομαι νομίζω . φυσικός δέ εἰμί λέγω ὁ στοιχεῖον τέσσαρες καί ὁ ἐκ αὐτός γίγνομαι ζῷον , φυτόν , μέταλλον καί ὁ περί ὁ ἀήρ , ὄμβρος καί ὁ τοιοῦτος . ὁ κίνησις σχεδόν ὁ φιλόσοφος πᾶς ὁ ἀκριβής γίγνομαι νομίζω . ὁ μέν γάρ τοπικός μετάβασις , ὅταν τίς ἀπό τόπος εἰς τόπος ἕτερος φαίνω μεταβαίνω , ὁ δέ φυσικός ὅταν εἰς ἕτερος ἐκ ἕτερος γίγνομαι ἀποφαίνω τις . τρίτος δέ ὁ γένεσις ὅταν ἐκ οὐ εἰμί γίγνομαι τίς . ὁ διαφθορά ὅταν ἐκ εἰμί πρός ὁ μή εἰμί καθίστημι , καθάπερ ἐπί ὁ ἀπογίγνομαι ζῷον . ὁ δέ αὐξητικός ὅταν τίς ἀπό βραχύς πρός ὁ μείζων μέτειμι . ὁ δέ μειωτικός ὅταν ἐκ μείζων βραχύνω τίς καί πρός μικρός μεθαρμόζω . σῶμα τις ὑπολαμβάνω ὁ εἴτε ποιέω εἴτε πάσχω , ἕτερος ὁ τριχῆ διαστατός μετά ἀντιτυπία ὁ σῶμα καθίστημι φημί . εἰμί μέν γάρ σημεῖον ὅς μέρος οὐδείς . ὁ δέ γραμμή μῆκος ἀπλατής . ἐπιφάνεια δέ ὁ μῆκος καί πλάτος μετέχω . οὗτος δέ , ὁπόταν βάθος προσλαμβάνω , σῶμα νομίζω εἰμί . τις δέ ὁ πέρας σῶμα εἰμί ὑπολαμβάνω . σχῆμα εἰμί ἐπιφάνεια καί περιγραφή καί πέρας σῶμα . ὁ δέ σχῆμα ὁ μέν στρογγύλος , ὁ δέ γωνιώδης , ὅς σχεδόν ἤπειρος ποικιλία . ἰδέα εἰμί οὐσία ἀσώματος , αἰτία ὁ οἷος εἰμί αὐτός καί παράδειγμα ὁ κατά φύσις ἔχω αἰσθητής ὑπόστασις , αὐτός μέν οὐ ὑφίστημι κατά ἑαυτοῦ , ἐνεικονίζω δέ ὁ ἄμορφος Ὕλας καί αἰτία γίγνομαι ὁ οὗτος διάταξις . Πλάτων δέ συγχωρέω ὅσος δυνατός , ὅτι ἐν ὁ νόημα καί ὁ φαντασία δεῖ ζητέω ἰδέα ὁ θεός . Ἀριστοτέλης δέ εἶδος μέν καί ἰδέα ἀπολείπω , οὖον μήv χωρίζω ὁ ὕλη . ὁ δέ στωϊκός ἐννόημα ἡμέτερος ὁ ἰδέα εἰμί νομίζω .