proclus.in-platonis-rem-publicam-commentarii 4
ΛΕΙΚΝΥΝΤΩΝ ΛΟΓΩΝ ΚΟΙΝΑΣ ΕΙΝΑΙ ΤΑΣ ΑΡΕΤΑΣ KAI THN ΠΑΙΔΕΙΑΝ ΑΝΔΡΩΝ . Τὴν ἀρετὴν τὴν πολιτικὴν οὐκ ἀνδράσι μόνοις , ἀλλὰ καὶ γυναιξὶ κοινὴν ἐν τῷ πέμπτῳ τῆς Πολιτείας Σωκράτης ἐπιδεῖξαι βουλόμενος ἀναγκαίως πρὸ τῆς ἀρετῆς τὴν παιδείαν τὴν αὐτὴν ἀνδρῶν εἶναί φησι καὶ γυναικῶν , ὅσην καὶ οἵαν ἀφώρισεν , τὴν διὰ μουσικῆς καὶ τὴν διὰ γυμαναστικῆς . τῆς δὲ αὖ παιδείας πολλῷ πρότερον τὴν φύσιν ὁμοειδῆ τῶν γενῶν ἀμφοτέρων οὖσαν ἐπιδείκνυσιν · μὴ γὰρ τούτου πιεσθέντος οὔτ᾿ ἂν οἱ περὶ τῆς παιδείας λόγοι τὸ πιστὸν ἔχοιεν οὔτ᾿ ἂν οἱ περὶ τῆς ἀρετῆς . καὶ γὰρ ἀνάγκη τῇ μὲν φύσει τὴν παιδείαν ἑπομένην εἶναι , τῇ δὲ παιδείᾳ τὴν ἀρετήν , τὴν μὲν τελειοῦσαν τὴν φύσιν , τὴν δὲ τέλος οὖσαν τῆς παιδείας . καί μοι δοκεῖ κἀν τούτοις ὁ Πλάτων γνῶναί τε καὶ καταδήσασθαι τἀληθές , τὸ μὲν ἄρρεν καὶ θῆλυ τῷ εἴδει τὰ αὐτὰ θέμενος , τὰ δὲ ὁμοειδῆ , καθάπερ τὸ εἶδος ἕν , καὶ τὴν ἀ|ρετὴν μίαν ἔχειν διορίσας . εἴτε γὰρ νοῦς τὸ πρῶτον ὀρεκτόν , αὐτὸς ἑκάστῳ τὸ εἶναι καὶ τὸ εὖ εἶναι διδούς , οἷς μίαν δίδωσιν οὐσίαν , τούτοις δήπου καὶ τελειότητα δίδωσι μίαν , εἴτε τὸ μὲν ἀγαθὸν ἐπέκεινα τοῦ νοῦ , τῶν δὲ εἰδῶν ὁ νοῦς αἴτιος , συντρέχειν ἀνάγκη τὰς δόσεις αὐτῶν , καὶ τῇ τῶν εἰδῶν διανομῇ τὴν ἐκ τἀγατὴν θοῦ τελειότητα διανέμεσθαι κατ᾿ ἀξίαν , ὡς τῶν μὲν ἑτέρων κατ’ εἶδος καὶ τὸ εὖ διαφέρειν , τῶν δὲ κατ᾿ οὐσίαν ὁμοειδῶν καὶ τὴν ἀρετὴν ὁμοειδῆ πάντων ὑπάρχειν . Πλάτων μὲν οὖν , ὅπερ ἔφην , κἀνταῦθα τῇ τάξει τῶν ὄντων συμβαινούσας ἀφῆκεν φωνάς · τῶν δὲ μετ᾿ αὐτὸν οἳ μὲν ὁμοειδῆ λέγοντες εἶναι τὸ ἄρρεν καὶ θῆλυ καὶ τὸν ἄνθρωπον ἄτομον εἶδος καλοῦντες διασπῶσι τὰς ἀρετάς , ἄλλας μὲν ἀνδρός , ἄλλας δὲ γυναικὸς τιθέμενοι , καθάπερ οἱ ἐκ τοῦ περιπάτου φασίν . οἳ δὲ τὴν μὲν ἀρετὴν κοινὴν [ μὲν ] αὐτῶν ( καὶ οὐδέν γε τοῦτο θαυμαστόν , ὅπου καὶ θεοῦ καὶ μίαν εἶναι διατείνονται τὴν ἀρετήν ) , ἕτερα δὲ κατ εἶδος τὸ θῆλυ καὶ ἄρρεν εἶναι , καθάπερ ἄνθρωπον καὶ θεόν , ὥσπερ οἱ ἀπὸ τῆς στοᾶς . δεῖ δὲ τοῖς εἰρημένοις ἑπομένους οἷα περὶ τῆς ἑκάστων ὑπάρξεως ταυτότητός τε πέρι καὶ ἑτερότητος , τοιαῦτα καὶ περὶ τῆς τελειότητος ὁμοιότητός τε πέρι καὶ ἀνομοιότητος ὑπειληφέναι . καὶ γὰρ ἐπὶ πάντων ὡς εἰπεῖν ὁρῶμεν ταῖς φύσεσιν τὰς κατὰ φύσιν ἐνεργείας ἀκολουθούσας , ἐπὶ μὲν τῶν ἁπλῶν παντὶ πυρὶ τὴν ἐπὶ τὸ ἄνω φοράν , καὶ πάσῃ γῇ τὴν ἐπὶ τὸ κάτω , καὶ ἐπὶ τῶν μέσων ὡσαύτως · ἐπὶ δὲ τῶν συν|θέτων ζῴων ἕκαστον , ὡς ἔχει μίαν ἰδέαν ἐκ τῆς φύσεως , οὕτω καὶ ἰδιότητα μίαν ἔχον ζωῆς , εἰ καὶ τὰ καὶ μᾶλλον τῶν καθ᾿ ἕκαστα , τὰ δὲ ἧττον ἔχει τὸ κοινόν . λέοντες μὲν γὰρ ἀνδρικοὶ πάντες , σωφρονικοὶ οἱ βόες , ἔμφρονες δὲ αἱ γέρανοι , καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων ὁ αὐτὸς λόγος , εἰ καὶ ὡς εἰπομεν ἔνι καὶ ἐν τούτοις ἐπίτασίς τις καὶ ἄνεσις . καὶ τοῦτο δήπου τεκμήριον αὐτὸ τῆς κατ’ εἶδος ὁμοιότητος ἐν ταῖς ἐνεργείαις · ἐν γὰρ τοῖς ὁμοειδέσιν ὑπάρχει τὸ μᾶλλον καὶ ἧττον . οὕτω δὴ οὖν καὶ ἄνθρωποι πάντες ὁμοειδεῖς ὄντες καὶ τὰς τελειότητας ἵζουσι τὰς αὐτὰς καὶ τὰς φυσικὰς ἐνεργείας , ὥσπερ καὶ τὰς φύσεις . ταύτας δὲ ὅτι τὰς αὐτὰς κατ᾿ εἶδος ἔχουσιν , δηλοῖ τό τε τίκτειν μετ’ ἀλλήλων κατὰ φύσιν , καὶ οὐχ ὡς τὰ κοινογενῆ , καθάπερ ἵππον καὶ ὄνον , καὶ τὸ τὴν διαφορὰν αὐτῶν περὶ τὸ σῶμα εἶναι κατὰ τὰ ὄργανα τῆς παιδογονίας , βίους δὲ τοὺς αὐτοὺς ἀμφοτέρων , σώφρονας ἀκολάστους , δειλοὺς ἀνδρείους , ἔμφρονας ἀνοήτους , καὶ τὸ μεταβολὰς εἶναι κατὰ μόνα τὰ εἰρημένα μόρια τῆς μετασχηματίσεως γενομένης , τοῦ τε ἄρρενος εἰς ἄλληλα καὶ θήλεος , ὡς ἐκ τῆς ἱστορίας γνώριμον ἤδη γέγονεν , τῶν ἀνομοειδῶν εἰς ἄλληλα μὴ μεταβαλλόντων ἄνευ φθορᾶς . Ταῦτα δ’ οὖν ὁ Σωκράτης εἰδὼς καὶ τὰς ἀρετὰς εἶναι κοινὰς τῶν τε ἀνδρῶν καὶ τῶν γυναικῶν ἐθέλων ἀποφῆναι , καὶ μὴ μόνον φύλακας εἶναι χρῆναί τινας , ἀλλὰ καὶ τὰς συστοίχους αὐτοῖς φυλακίδας , μηδὲ ἐπικούρους ἄνδρας μόνους , ἀλλὰ καὶ γυναῖκας ὁπλίζειν , δείκνυσιν ἐξ ἀνάγκης , ὅτι δυνα|τὰ νομοθετεῖ καὶ ὅτι , ἐπειδὰν κρατήσῃ , τοῖς πεισθεῖσιν ὠφέλιμα . δύο γὰρ οὗτοι σκοποὶ πάσης εἰσὶ τῆς πολιτικῆς ἐπιστήμης , ὃ μὲν τὸ δυνατόν , ὃ δὲ τὸ ὠφέλιμον δεικνὺς τῶν προσταττομένων · οὔτε γὰρ εὐχαῖς ὅμοια δεῖ γράφειν τὸν νοῦν ἔχοντα νομοθέτην , οὔτ᾿ εἰ καὶ δυνατὰ λέγοι , πρὸς ἄλλο τι βλέποντα γράφειν ἢ τὸ ὠφέλιμον . καὶ ταῦτα εἰκότως · καὶ γὰρ ἡ νομοθετικὴ νοῦς τίς ἐστι μερικός , διὸ καὶ αὐτὸς τὸν νόμον ὡρίσατο νοῦ διανομήν [ leg . IV 714a ] . εἰ δὲ νοῦς ἐστιν , τρίτην μὲν ἔχει τάξιν ἀπὸ τοῦ ἀγαθοῦ , δευτέραν δὲ ἀπὸ τῆς δυνάμεως . καὶ γὰρ πᾶς νοῦς δυνάμεως δεῖται , ἵνα τὸ οἰκεῖον ἐκπληροῖ πάντως · οὐχ ὅπου δὲ δύναμις , ἐκεῖ καὶ νοῦς · ὥστ’ ἐπέκεινα τοῦ νοῦ κατὰ φύσιν ἡ δύναμις . καὶ εἰς ταῦτα ἄρα βλέπων καὶ ὁ Σωκράτης πάσας ἐπιστήμας καὶ πάσας τέχνας δυνάμεις τινὰς εἶναι διορίζεται , ἀλλ’ οὐκ ἀνάπαλιν · δυνάμεως γάρ φησιν οὔτε χρόαν οὔτε σχῆμα ὁρᾶν , ἀλλ᾿ ἀφ’ ὧν ἐργάζονται ἢ ἐφ’ οἶς τετάχαται τὰς διαφορὰς αὐτῶν ἐξευρίσκειν [ p . 477c ] , ἀφ’ ὧν μὲν ἐργάζονται , τὰς ποιητικάς , ἐφ’ οἷσ δὲ τετάχαται , τὰς γνωστικάς . πᾶσα δ’ οὖν γνῶσις ἀπὸ δυνάμεως , οὐ πᾶσα δὲ δύναμις γνωστικὴ πάντως εἰσὶ γοῦν καὶ ὀρεκτικαὶ δυνάμεις καὶ ἄλλαι φυσικαὶ ζῴων ἢ φυτῶν ἤ ἀψύχων ) , ὥστε ὑπὲρ νοῦν ἡ δύναμις . πάλιν δὲ αὖ τῆς δυνάμεως ἐπέκεινα τὸ ἀγαθόν · ἅπασα γὰρ δύναμις αὐτὴ καθ’ αὑτὴν ἀγαθόν . εἰ δέ τις εἴη βλαβερὰ λεγομένη δὲ ὅμως δύναμις , ἀδυναθία μειζόνως οὖσα φαντάζεταί τισιν εἶναι δύναμις · τί γὰρ ἄλλο δυνάμεως ἴδιον ἤ τὸ σώζειν τὸ ἔχον αὐτήν ; εἰ δὲ βλαβερὰ τίς ἐστιν Ι δύναμις , οὐδ’ ἂν δύναμις εἴη , τοὐναντίον δρῶσα τῇ τῆς δυνάμεως χρείᾳ . πᾶσα μὲν οὖν δύναμις ἀγαθόν , οὐ πᾶν δὲ τὸ ἀγαθὸν δύναμις , εἴπερ καὶ ἄλλα ἀγαθά ἐστιν οὐκ ὄνrα δυνάμεις , ὅπου καὶ ἕξεις ἀγαθάς τινας λέγομεν , καὶ ἐνεργείας πρὸ ἕξεων , καὶ αὐτὸ τὸ εἷναι πρὸ δυνάμεως ὂν ἀγαθόν . εἰ δὲ ταῦτα ὁρθῶς εἴπομεν καὶ τὸ προρρηθὲν ἀληθέσ , τὸ τὴν νομοθετικὴν ἐπιστήμην νοῦν τινα μερικὸν εἶναι , διότι καὶ ὁ νόμος ὡς εἴρηται νοῦ διανομὴ κατ' αὐτόν ἐστιν , ἐν τῇ τρίτῃ σειρᾷ τῶν πάντων οὖσα , βλέπειν εἰς τὰς πρὸ αὐτῆς ὀφείλει , τήν τε τῆς δυνάμεως λέγω καὶ τὴν τοῦ ἀγαθοῦ . σειραὶ γάρ εἰσιν καὶ τούτων , καὶ ἄλλαι ἀπ' ἄλλων δυνάμεις προΐασιν καὶ ἀγαθότητες ὡσαύτως . εἰ δὲ εἰς ἐκείνας βλέπει , τό τε δυνατὸν ὀφείλει πανταχοῦ σκοπεῖν εἰς αἵρεσιν καὶ τὸ ὠφέλιμον εἰς τεῦξιν · αἱροῦνται γὰρ ἕκαστοι τὰ δυνατά , τυγχάνειν δ’ ἐφίενται τῶν ὠφελιμωτάτων . Τούτων οὐν ὄντων δύο σκοπῶν , τὸ δυνατὸν πρότερον ὁ Σωκράτης ἡμῖν ἐπιδεικνὺς τοῦ γυναικίου δόγματος ἀπὸ τῶν κυνῶν ὑπομιμνῄσκει τὴν εἰς τὸ φυλάττειν τὴν πόλιν ὁμοιότητα πρὸς τοὺς ἄνδρας τῶν γυναικῶν [ p . 451d ] . τοῦτο γὰρ δὴ τὸ ζῷον εἰκόνα φύσεως ἐποιήσατο φυλακτικῆς , ταύτην ἔχον τὴν δύναμιν κατὰ φύσιν , ὡς ἄλλα τῶν ζώων ἄλλην , τὰ μὲν τοῦ μέλλοντος προορατικήν , τὰ δὲ τὴν οἰκονομικήν , τὰ δὲ τὴν ἀμυντικήν . τῆς δὲ δυνάμεως ταύτης ἴδιον πρᾶον μὲν εἶναι τοῖς οἰκείοις , χαλεπὸν δὲ τοῖς ἀλλοτρίοις , ὃ δὴ διαφερόντως ὑπάρχει τοῖς Ι κυσίν , ὥσπερ δὴ καὶ τὸ ἀγρυπνητικόν καθεύδοντα γὰρ ἄλλου φύλακος ἀνάγκη δεῖσθαί τινος ) καὶ τὸ ὀξὺ καὶ τὸ εὐαίσθητον · ὁ γὰρ τούτοις ἐλλείπων οὐ προσιόντας γνώσεται τοὺς ἀλλοτρίους , οὐ χαιρήσει καὶ ἀποσκευάσεται πρὸ τοῦ παθεῖν , τὸ μὲν διὰ δυσαισθησίαν , τὸ δὲ δι' ἀργίαν . καὶ ἐοίκασιν ἄρα διὰ ταῦτα καὶ οἱ τὰ θεῖα σοφοὶ ταύτην κατιδόντες τῶν κυνῶν τὴν ἰδιότητα τὴν φυλακτικὴν τοῖς φρουρητικοῖς αὐτοὺς οἰκείους θεοῖς ὑπολαβεῖν καὶ κυνοπροσώπους αὐτοὺς ἐν τοῖς εἴδεσι ποιεῖν , ὡς τὸν Ἄνουβιν Αἰγύπτιοι τὸν τοῦ Ὀσίριδος φρουρόν . τὸν δ’ οὖν κύνα τοῖς φύλαξιν ἀνθρώποις καὶ αὐτὸς * * διὰ τὴν κατὰ φύσιν πρὸς τὸ φυλακικὸν δαιμόνιον γένος συγγένειαν [ II 376a ] . ἐντεῦθεν ὁρμηθεὶς ἀποδείκνυσιν οὐ τῷ ἄρρενι μόνον τῶν ἀνθρώπων , ἀλλὰ καὶ τῷ θήλει τὴν φυλακὴν τῆς πόλεως οἰκείαν · καὶ γὰρ τοὺς κύνας οὐ μεῖον τοὺς θήλεις ἢ τοὺς ἄρρενας εἶναι τῶν ἀγελῶν φυλακικούς , οὐκ ἐκ παραδείγματος ἐπιβαλλόμενος ἀσθενὴς γὰρ ὁ τοιόσδε τῆς ἐπιβολῆς τρόπος καὶ οὐ διαλεκτικός ) οὐδὲ ὡς ἐπαγωγῇ χρώμενος ἐκ γὰρ ἑνὸς ἐπαγωγὴν ποιεῖν ἀδύνατον ) , ἀλλ’ ὡς ἐκ τοῦ ἥττονος ἐπιχειρῶν · ὥστ’ εἷναι τὸν λόγον τοιοῦτον . εἰ τοῖς ἧττον ἀνθρώπων ὀφείλουσιν τὴν κατὰ φύσιν ὁμοιότητα κεκτῆσθαι διὰ τὴν ὕφεσιν τῆς ζωῆς ὑπάρχει τὸ ὅμοιον ἐν τῇ φύσει , πολλῷ μᾶλλον ἀνθρώποις κρείττονα καὶ τρανεστέραν ἔχουσι ζωήν . ἐν γὰρ τοῖς κατ' ὑπερέχουσιν , συστοίχοις δὲ ἀλλήλοις μᾶλλον ἡ κοινωνία τῆς φύσεώς ἐστιν ἢ ἐν τοῖς κα | ταδεεστέροις . ὅσῳ γοῦν ἕκαστα τῇ φύσει λείmται τῶν πρὸ αὐτῶν , τοσούτῳ μᾶλλον καὶ τῆς ὁμοιότητος ἀποδεῖ τῆς πρὸς ἄλληλα , τῆς δὲ ἀνομοιότητος μετέχει πλείονος . ἀλλὰ μὴν τὸ ἡγούμενον · οἱ γοῦν κύνες ἐγνπάτω μὲν ὄντες ἀνθρώπων καὶ συζῶντες αὐτοῖς , ὐφειμένοι δὲ διὰ τὴν τοῦ λόγου στἐρησιν , οὐ μόνον οἱ ἄρρενες ἀλλὰ καὶ οἱ θήλεις , τὴν ἰδιότητα ταύτην εἰλήχασιν εἰλήχασιν , ἣν κυνῶν φαμέν . φαμέν . πολλῷ ἄρα μᾶλλον οἱ ἄνθρωποι , ὧν διὰ τὴν λογικὴν φύσιν κοινὴν οὖσαν τὸ προνοητικὸν τῶν ἀνθρώπων ἴδιον καὶ τὸ σωστικόν , ἕξουσιν ταύτην φύσιν πάντες τὴν τὸ συγγενὲς σώζειν ὀφείλουσαν , εἰ καὶ οἳ μὲν μᾶλλον , δὲ ἧττον . καὶ καὶ γὰρ τοῦτο προσέθηκεν δαιμονίως εἰς πίστιν τῆς ὁμοειδοῦς οὐσίας τῶν ἀνθρώπων · τὸ γὰρ μᾶλλον καὶ ἦττον ἐν τοῖς ὁμοειδέσιν καὶ Ἀριστοτέλης εἶναί φησιν , ἐν λευκοῖς ἐν μέλαδιν ἐν θερμοῖς ἐν ψυχροῖς . τὸ δὲ μηδ’ ὅλως ταὐτοῦ μέτοχον εἴδους οὐ λέγεται μᾶλλον ἢ ἧττον μετέχειν , ἀλλ’ ὃ ἂν ᾖ ταὐτὸν μετ' ἐπιτάσεως ἤ ἀνέσεως . εἰ δ’ οὖν καὶ οἳ μὲν μᾶλλον , οἳ δὲ ἧττον τῆς ἀνθρώπῳ προσηκούσης τελειότητος μετέχουσίν , ἀλλ’ ἡ φύσις κοινὴ καὶ τῶν ἀρρένων ἐστὶ καὶ τῶν θηλειῶν , καὶ κοινὰ πάντα ἀμφοτέροις τὰ ἐπιτηδεύμarα , τὸ ἄρχειν τὸ ἐπικουρεῖν τὸ τεχνικῶς ζῆν . ὥστε σκοπητέον , τίνες καὶ ἐν γυναιξὶ φυλακικαὶ φύσεις εἰσίν , καὶ παιδευτέον καὶ ταύτας ὡς τοὺς ἄνδρας . ἡ γὰρ φυσικὴ ἐπιτηδειότης ἀτελής , ἡ δὲ παιδεία πρὸς τὸ τέλειον ἄγει τὴν φύσιν . κἂν ἀσθενέστερον rj τὸ θῆλυ πρὸς ταῦτα μᾶλλον ἤ τὸ ἄρρεν , ὡς | ὅλον εἰπεῖν , οὐ διοισόμεθα · δεῖ γὰρ οὐκ εἰς τὰ ὄργανα βλέπειν , ἀλλ’ εἰς τὰ εἰδη τῆς ζωῆς . καὶ καὶ τὴν ἐν τοῖς όργάνοις του θήλεος δύναμιν ἔδειξεν ὅλα γυναικῶν ἔθνη παμπόλλην οὖσαν , Ἀμαξόνας λέγω τὰς διὰ τὴν ῥώμην καὶ Ἄρεως εἶναι ῥηθείσας ὀπαδοὺς καὶ τιμηθείσας μετὰ τὴν ἧτταν Ἀθήνῃσιν ὡς Ἀρεïκάς · Σαυρομάτιδας οὐ μεῖον τῶν ἀνδρῶν πολεμικὰς καὶ τολμώσας ἐν τοῖς δεινοῖς · Λυσιτανῶν δὲ ἀκήκοα τὴν πολιτείαν ἱστουργίαν μὲν ἀποδιδόναι καὶ ταλασίαν τοῖς ἀνδράσιν , πολέμους δὲ καὶ ἀγῶνας ταῖς γυναιξίν . οὕτως ὁμαλὴ γέγονεν ἡ τῶν ἀνθρώπων φύσις πρὸς ἀρετὴν ἐκ τῆς δημιουργίας . Ὁ μὲν δὴ λόγος τοιοῦτός ἐστιν , δι’ οὗ τὴν φύσιν κοινὴν οὖσαν ἐν πᾶσι τοῖς ἐπιτηδεύμασιν ἐπιδείκνυσιν ἀνδρῶν καὶ γυναικῶν · δύο δὲ πρὸς τὴν δόξαν ταύτην κινήσας ἀπαντήσεις ἀμφοτέρας μεταχειρίζεται τὸν ἐπιστημονικὸν τρόπον . ἴστι δὲ ἣ μὲν τῶν ἀπαντήσεων ἀπὸ τοῦ ἔθους εἰς ἄδοξόν τι περιάγουσα τὴν θέσιν , εἰωθὸς τοῦτο τοῖς περὶ τὰς ἀντιλογίας διατρίβουσι καὶ τὸ ἴνδοξον θηρῶσιν ἐν τοῖς λόγοις , ἣ δὲ ἀπὸ τῶν ἡμετέρων ὁμολογημάτων ὁρμωμένη δοκοῦσα μείζω τὴν ἰσχὺν ἔχειν καὶ περιτρεπτικὴ τῶν λόγων αὐτῶν πρὸς αὐτούς . ἡ μὲν ἀπὸ τοῦ ἔθους εἰς τὸ ἄδοξον ἄγουσα ἀπάντησίς ἐστιν τοιάδε τις . εἰ δεῖ τὰς γυναῖκας φυλακικὰς γίνεσθαι , δεῖ γυμνάζεσθαι καὶ μὴ μουσικεύεσθαι μόνον . εἰ δὲ γυμνάζεσθαι , δεῖ καὶ ἀποδύεσθαι ἐν τοῖς γυμνασίοις ὡς τοὺς ἄνδρας καὶ τἆλλα πάντα ὑπομένειν , ὅσα καὶ ἐκείνους , οἷον πηδᾶν Ι ἱππάζεσθαι τρέχειν · ταῦτα ταῦτα δὲ αἰσχρὰ πάντα γυναιξὶν τὸ ἔθος εἶναί φησιν , ὃ δὴ κρατεῖ νῦν ἐν ταῖς πόλεσιν . τὸ δὲ αἰσχρὸν καὶ ἄσχημον ἄδοξον · οὐκ ἄρα γυμναστέον τὰς γυναῖκας · οὐκ ἄρα φυλακίδας πόλεως τακτέον . ἡ δὲ λοιπὴ τοιαύτη · κεῖται διὰ τῶν ἔμπροσθεν λόγων , ἕκαστον ἴν τι χρῆναι ἐπιτηδεύειν , ὃ κατὰ φύσιν ἐστὶν ἑκάστοις · εἰ δὲ τοῦτο ὁρθόν , ἀνάγκη τὰς διαφερούσας φύσεις διάφορα ἐπιτηδεύειν . εἰ οὖν αἱ ἀνδρὸς καὶ γυναικὸς φύσεις διαφέρουσιν ἀλλήλων , αἱ δὲ διαφέρουσαι φύσεις διαφέροντα ἐπιτηδεύουσιν , ἡ ἄρα ἀνδρὸς καὶ ἡ γυναικὸς φύσις διαφέρωπα ἐπιτηδεύσουσιν . εἰ ἄρα ἡ ἁνδρὸς φύσις φυλακική , ἡ γυναικὸς οὐ φυλακική · ἄμφω γὰρ λέγειν ἅμa ἀδύνατον , καὶ τὰς φύσεις εἶναι διαφόρους καὶ τὰς ἐπιτηδεύσεις τὰς αὐτάς . ὥστ’ ἢ τὰ πρότερα ψευδῶς διωρίζομεν ἢ τὰ νῦν ψευδῶς δείκνυμεν . Αἱ μὲν οὖν ἀπανἀμφοτέρας , τήσεις τοιόνδε παρ’ αὐτῷ τρόπον προήχθησαν · λύει δὲ ἀμφοτέρας , τὴν μὲν προτέραν συλλογιζομένην οὕτως · τὸ γυμνάζεσθαι τὰς γυναῖκας , ἢ παραποδυομένας τοῖς ἀνδράσιν ἢ ἰππαξομένας ἢ ἄλλο τι τοιοῦτο μελετώσας , παρὰ τὸ κοινὸν ἔθος ἐστί · πᾶν τὸ παρὰ <τὸ> κοινὸν ἔθος καὶ αἰσχρόν , καὶ τὸ συμβαῖνον δῆλον — ταύτην δ’ οὖν οὑτωσὶ λύει , τὴν μείξω πρότασιν σαλεύσας . τὸ γὰρ ἔθος διττόν , ἢ οὗ λόγος πατήρ , ἤ οὗ πάθος αἴτιον · καὶ τὸ αἰσχρὸν διττόν , ἢ τὸ τοῖς νοῦν ἔχουσιν τοιοῦτον φανταξόμενον , ἢ τὸ τοῖς ἀνοήτοις · καὶ τὸ ἄδοξον ὡσαύτως καὶ ἑπομίνως τούτοις διττόν , ἤ τὸ τοῖς πολλοῖς , ἢ τὸ τοῖς περιττοῖς . Ι εἰ μὲν οὖν του ἴθους ἡγεμὼν εἴη λόγος , κἄν ἄσχημον εἷναι δοκῇ τοῖς ἀνοήτοις κἄν ἄδοξον παρὰ τοῖς πολλοῖς , εἰσακτέον αὐτὸ πάντως εἰς τὰς πόλεις·ἱστᾶι γὰρ καὶ τοῦτο χρόνῳ πᾶσιν ἀρέσκον . εἰ δὲ πάθος αἴτιον , κἄν καλὸν εἶναι φαίνηται τοῖς νοῦν οὐκ ἴχουσι κεν ἴνδοξον ῃ διὰ χρόνον γεγονὸς παρὰ τοῖς πολλοῖς , ἐκβλητέον αὐτὸ τῶν πόλεων . ἠ γὰρ νομοθετικὴ οὐ τῶν πολλῶν στοχάζεται τῆς κρίσεως , ἀλλὰ τῶν ὁλίγων , οὐόὲ εἰς δόξας ὁρᾷ τῶν ἀνοήτων , ἀλλ' εἰς τὰς τῶν νοῦν ἐχόντων . καὶ τὰ ἄδοξα οὖν παρὰ τοῖς πολλοῖς νομοθετήσει πρὸς τὰ ἴνδοξα βλέπουσά παρὰ τοῖς ὀλίγοις . εἰ γὰρ ἔδει τοῖς πονηροῖς ἔθεσι δουλεύειν , οὐδέποτ’ ἂν ἐγένετο μεταβολή , τῶν χειρόνων τῶν προτέρων ἀεὶ κρατούντων . συλλογιστέον οὖν οὕτως · τινὰ ἴθη οὐ συνᾴδει ἀλλήλοις · τὰ κατὰ λόγον συνᾴδει ἀλλήλοις · οὐ πάντα ἄρα τὰ ἴθη κατὰ λόγον . ἐπεὶ οὖν οὐ πάντα κατὰ λόγον , ἐκεῖνα ἐκλεκτέον , οὐχ ὅσα κατὰ φαντασίαν ἐστὶν καλά , ὅσα διὰ διὰ τὴν τοῦ λόγου κρίσιν . τὴν μὲν οὖν προτέραν οὕτως ἴλυσεν ἀπάντησιν , καὶ ἀπὸ τῆς ἱστορίας ὑπομνήσας , ὅτι πολλὰ τῶν ἐθῶν αἰσχρὰ πρότερον νομιξόμενα προἰ·όντος τοῦ χρόνου οὐκέτ’ ἔδοξαν εἶναι τοιαῦτα , καθάπερ ἐν Λακεδαίμονι τὸ ἄνευ διαζώματος θεῖν . Τὴν δὲ δευτέραν συλλογιζομένην οὕτως · ἀνδρὸς φύσεις καὶ γυναιχὸς διάφοροί εἰσιν · αἱ διάφοροι φύσεις διάφορα ἐπιτηδεύειν ὀφείλουσιν , λύει τὸ διάφορον διελὼν ὁσαχῶς λέγεται , καὶ ὡς τὸ μὲν πῇ τὸ δὲ ἁπλῶς , καὶ ὡς οὐ καθ’ ὃ διαφέρουσιν , κατὰ τοῦτο τὰ αὐτὰ ἐπιτηδεύειν Ι αὐταῖς προσάπτομεν , ἀλλὰ καθ' ὃ μὴ διαφέρουσιν . ἔστιν μὲν γάρ τις αὐτῶν διαφορὰ κατὰ τὴν τῶν ὀργάνων τῶν παιδοποιῶν θέσιν καὶ διάπλασιν , καὶ κατ' αὐτὴν ἄλλα μὲν ἀνδράσιν ἄλλα δὲ γυναξίν ἐπιτηδευτέον , τοῖς μὲν ὅπως ἂν εὔρωστα σπείρωσιν καὶ μὴ ἀδρανῆ καὶ ἐξίτηλα διά τε τροφῆς καὶ κινήσεως καὶ γὰρ τῶν σπερμάτων τὰ μέν ἐστιν ἄγονα , ὅσα ὑδατώδη , τὰ δὲ γόνιμα , ὅσα εὐπαγῆ καὶ χαλαζώδη , φησὶν Ἀριστοτέλης [ hist . an . VII 1 . 582a 19 ] ) , *** καὶ τῶν κυουσῶν γυναικῶν ἐστιν ἴδια ἐπιτηδεύματα , οἶα προσέταξεν ἐν Νόμοις Πλάτων , γυμνασίαν καὶ δίαιταν ἄνοινον καὶ εἴ τι τούτοις ὅμοιον . ταύτῃ μὲν οὖν διαφέρουσιν · ταῖς δὲ τῶν ψυχῶν δυνάμεσιν οὐ διαφέρουσιν , καθ' ἃς δεῖ τὰ αὐτὰ αὐτοὺς ἐπιτηδεύειν , εἰ καὶ ἀσθενέστερον ἐπιτηδεύπαυροτέρων σουσιν ὡς τὸ ὅλον αἱ γυναῖκες · ἐπεὶ ὅτι πολλαὶ καὶ τούτων εἰς ἅπασαν παιδείαν ἀνδρῶν εἰσί τινων ἐρρωμενέστεραι , δῆλον . οὐχ ᾗ δ’ οὖν διαφέρουσι , ταύτῃ κοινὰ τὰ ἐπιτηδεύματα αὐταῖς ἀφορίζομεν , ἀλλ' ᾗ κοινὴν ἴχουσι φύσιν · καὶ σαφῆ τὸν παραλογισμὸν ἐποίησε τῷ πῇ καὶ ἁπλῶς χρησάμενος ὡς μηδενὶ διαφέρουσιν , τὸν φαλακρὸν καὶ τὸν κομήτην παραλαβὼν ὡς φύσιν ἴχοντας διάφορον καὶ οὐκ ὀφείλοντας τὰ αὐτὰ ἐπιτηδεύειν . ἴστι γάρ τι καὶ ἐν τούτοις διάφορον , ἀλλ' οὐκ ἐκεῖνο τὸ ποιοῦν τὰς ἐπιτηδεύσεις διαμερούσας . ὅλως δὲ ἐν τοῖς συνθέτοις πᾶσιν ἴνεστίν τι πάντως καὶ ταὐτὸν καὶ ἕτερον , καὶ οὐ δεῖ τὸ πῇ ἕτερον ἁπλῶς ἕτερον λέγειν , οὐδὲ τὸ πῇ ταὐτὸν ἁπλῶς ταὐτόν . Αἱ μὲν οὖν ἀπαντήσεις οὕτως ὐπ' αὐτοῦ διελύθησαν · ὧν λυθεισῶν συνάγει δεῖν μὲν τῶν Ι τε ἀνδρῶν εἶναι καὶ τῶν γυναικῶν τὰ αὐτὰ ἐπιτηδεύματα , δεῖν δὲ ταῖς γυναιξὶν ὠς ἀσθενεστέραις διδόναι μὲν ὄργανα τὰ κουφότερα , τερα , προστάττειν δὲ ἔργα , ὅσα μὴ παντάπασιν ἐπίπονα , διὰ τὴν τῆς φύσεως ὕφεσιν ἐν ἅπασιν , οἷς γυνὴ καὶ ἀνὴρ ἐπιτηδεύετον . καὶ γὰρ ἐν τοῖς ὁμολογουμένοις εἶναι γυναικείοις ἴργοις ἐρρωμενίστερον ἀνὴρ ἐνεργεῖ γυναικός , ὡς ἐν τῷ ὑφαίνειν , ὡς ἐν τῷ ταλασιουργεῖν , ὡς ἐν τῷ ποπανοποιεῖν · ἔνθα καὶ τὸ ἴθος ἡμᾶς ἐδίδαξε τὸ Ἀττικόν , ὡς ἄρα γυναῖκες ἦσαν οὐχ αἱ ἀλετρίσες μόνον , ἀλλὰ xal αἱ ποπανοποιοί , μιμούμεναι τὰς φύσεις τὰς πλαττούσας ὅσα τοῖς θεοῖς ἀνιᾶσιν ζῷα καὶ φυτά . διὰ πάντων δ’ οὖν τούτων τῶν γυναικείων ἴργων οἱ ἄνδρες εἰς τὸ τὰ αὐτὰ ποιεῖν εἰσιν μᾶλλον ἐρρωμένοι τῶν γυναικῶν · ὥστ' οὐδὲν θαυμαστόν , εἰ καὶ ἐν τῷ ὁπλιτεύειν καὶ ἐν τῷ τρέχειν ἤ ἐν τῷ ἀγρυπνεῖν . ἀλλὰ προστακτέον αὐταῖς κοινωνεῖν καὶ τούτων τῶν ἐπιτηδευμάτων , τὴν ὕφεσιν τῆς φύσεως σοφιζομένους τοῖς ἐλαφροτέροις τῶν ἔργων . καὶ ἴοικεν καὶ τοῦτο τῷ θήλει ὑπάρχειν κατὰ τὴν πρὸς τὰ θεῖα ἀναλογίαν ὑπάρχειν ] , τὰς ἑαυτῶν φύσεις ἀνατείνοντα καὶ μέχρι τῶν ἐσχάτων , ἐν οἷς τῶν συστοίχων τὰ θήλεα τῶν ἀρρένων ἐστὶν ὑφειμένα ταῖς δυνάμεσιν , διότι δὲ συντέτακται ἀλλήλοις διὸ καὶ λέγεται σύστοιχα ) , κοινὰς ἔχει τὰς ἀναγωγοὺς ἐπὶ τὰ σφῶν αὐτῶν αἴτια δυνάμεις . ὃ δὴ καὶ ἐνταῦθα ὂν εἰκονικῶς κοινὰς ἀπέφηνε τὰς ἀρετάς · ὥσπερ ἐκεῖ τῷ γεννᾶν διαφέρουσιν , τὸ μὲν ἄρρεν ἄλλως τὴν ἕνωσιν Ι διδὸν τοῖς ἀπογεννωμένοις , τὸ δὲ θῆλυ τρόπον ἕτερον μερίζον καὶ πληθύον τὰ κοινὰ αὐτῶν ἀποτελέσματα , κατὰ τὸν αὐτὸν καὶ ἐνταῦθα λόγον ἡ διαφορότης ὑπάρχει τῷ θήλει πρὸς τὸ ἄρρεν ἐν ταῖς γονίμοις τῶν ὁμοίων ἐνεργείαις · εἰ καὶ ἐπιπονώτερον καὶ τοῦτο ἐργάζεται τὸ θῆλυ , τὸ δ’ ἄρρεν οὐ μόνον μετὰ ἀπονίας , ἀλλὰ καὶ μεθ’ ἡδονῆς , εἰκόνες καὶ ταῦτα τῶν θείων , ἐν οἷς τὸ μὲν διὰ περιουσίαν δυνάμεως μετὰ πλείονος ἐνεργεῖ ῥᾳστώνης , ἀπόλυτον ὂν καὶ ἄφετον τῆς προόδου τῶν δευτέρων , τὸ δὲ μετὰ ἐλάσσονος μὲν τῆς ἐξῃρημένης ὑπεροχῆς , πλείονος δὲ τῆς πρὸς τὰ γεννώμενα συμπαθείας . Ἀλλὰ τούτων μὲν ἅδην . τὸ δὲ δεύτερον , ὅτι καὶ Βέλτιστον πρὸς τῷ δυνατῷ τὸ γυναικεῖον δρᾶμα , κατεσκεύασεν συνδρομώτερον , καὶ ἔστιν ὁ λόγος δυνάμει τοιοῦτος . εἰ τὸ πλείους ἀγαθοὺς εἶναι πολιτείᾳ λυσιτελέστερον ἢ τὸ ἐλάσσους , καὶ τὸ παιδεύεσθαι μὴ ἄνδρας μόνον ἀλλὰ καὶ γυναῖκας λυσιτελέστεὸον . ἀλλὰ μὴν ἐκεῖνο πᾶς ἂν ὁμολογήσειεν · ὅσῳ γὰρ πλείους οἱ ἀγαθοί , τοσούτῳ κρείσσων ἡ ζωὴ τῆς πόλεως . ὥσπερ γὰρ καὶ τὸ πᾶν εὔδαιμον , διότι τὸ μὲν πλεῖστον αὐτοῦ ξῇ θείως , τὰ δὲ κατὰ τὴν θνητὴν φύσιν καὶ τόνδε τὸν τόπον πάνσμικρον ὄντα περιπολεῖ καὶ διὰ τοῦτο καρατεῖται ὑπὸ τῶν ἀμεινόνων , πλειόνων καὶ δυνατωτέρων ὄντων . τὸ ἄρα ἑπόμενον ἀληθέστατον , ὅτι τὸ παιδεύεσθαι καὶ τὰς γυναῖκας λυσιτελέστερον ἢ μόνους τοὺς ἄνδρας · ἔσται γὰρ τὸ ἥμισυ τῆς πόλεως ἀπαίδευτον τῶν ἀνδρῶν μόνων εἰς ἀρετὴν ἀγομέΙνων , τῶν δὲ γυναικῶν ἀμελουμένων . ἐπεὶ καὶ ὅσῳ τὸ θῆλυ γένος ἀσθενέστερον ὂν ἐπιρρεπέστερόν ἐστιν εἰς τὸ ἐμπαθές , τοσούδῳ μᾶλλον τῆς περὶ αὐτὸ παιδείας τῷ νομοθέτῃ φροντιστέον , διὰ τῆς ὀρθῆς ὰρθῆς ἀγωγῆς ἀνέλκοντι πρὸς τὸ ἄριστον καὶ τοῦτο καὶ ἀμυνομένῳ τὴν ἀσθένειαν τῆς φύσεως τῇ δυνάμει τῆς τῆς ἀρετῆς . ἔσται γὰρ καὶ ἡ ὅλη πόλις ἑαυτῇ σύμφωνος μᾶλλον ἐξ ἀγαθῶν οὖσα πάντων ἢ ἐξ ἀγαθῶν καὶ μὴ ἀγαθῶν . καὶ γὰρ ὁ τοῦδε τοῦ παντὸς πατήρ , <ὃν> ὁ νομοθέτης καὶ ἁπλῶς ὁ ὄντως ὄντως ἀπεικονίζεται , τὸ πᾶν ὑπέστησεν ἀγαθὰ μὲν πάντα , φλαῦρον δὲ μηδὲν εἶναι βουλόμενος κατὰ δύναμιν . διὸ καὶ πάντa κεκόσμηται κατὰ τὴν ἐκείνου βούλησιν , θεοί τε καὶ θεαὶ τῶν ὅλων προεστᾶσιν καὶ δαίμονες καὶ δαιμονίδες . εἰ οὖν , ὡς αὐτός φησιν [ IX 592b ] , οὐράνιόν ἐστιν τὸ τῆς πολιτείας ταύτης εἶδος , μιμείσθω τὰς δύο τῶν κρειττόνων συστοιχίας , διακεκοσμημένων τῶν τε ἀνδρῶν καὶ τῶν γυναιχῦν τοῖς καλλίστοις τῆς παιδείας ὅροις . τοῦτο γὰρ ὡς ἀληθῶς ὠφελιμώτατον τοῖς μέρεσιν , μιμεῖσθαι τὸ ὅλον , καὶ ταῖς ἀνθρωπίναις πολιτείαις , ἀπεικάζεσθαι ταῖς θείαις . εἰ δὲ δή τις ἴροιτο , πῶς εἰ κοινὰ τὰ ἐπιτηδεύματα τῶν τε ἀὸρἐνων xai τῶν θηλειῶν καὶ οἱ αὐτοὶ τῆς παιγὰρ δείας ὅροι , τὰς ἐκ τοῦ νοητοῦ ψυχὰς κακυνθείσας ἐν τοῖς πρώτοις βίοις εἰς γυναῖκας ἄγομεν ἐν τοῖς ἑξῆς , ὡς ἂν τῆς ἀρετῆς οὐκ οὔσης κοινῆς , ἀλλὰ τῆς κακίας γυναιξὶ πρεπούσης , ἀποκρινόμεθα πρὸς τὸν ταῦτα διερωτῶντα τὴν τάξιν τῆς προόδου τὸν Πλάτωνα πα|ριστάνοντα τῶν ἀπὸ τοῦ νοητοῦ προϊουσῶν εἰς τὸν τῇδε τόπον ψυχῶν ἐκεῖνσ διατάττεσθαι περὶ τῶν βίων , οὐχ ὡς ἀφαιρούμενον τὰς γυναῖκας τῆς κατ᾿ ἀρετὴν ὁμοίας τοῖς ἀνδράσι ζωῆς , ἀλλ᾿ ὡς εἰδότα τὴν ὕφεσιν τοῦ θήλεος γένους πρὸς τὸ ἀρρεν κἀν τοῖς τῆς ἀρετῆς ἐπιτηδεύμασι κοινοῖς ἀμφοτέρων οὖσιν . οὐ γὰρ πᾶσα ὕφεσις εἶδος οἶδεν ἐξαλλάττειν , ἀλλ᾿ ἥτις ἂν μηδέποτε ἐν τῷ ἑτέρῳ δεικνύῃ ταὐτὸν εἶδος , <ὁ> ἦν ἐν τῷ κρείττονι . νῦν δὲ τὸ τῆς ἀρετῆς εἶδος ἔν τισι θήλεσιν γένοιτο ἂν τοιοῦτον οἷον ἐν τοῖς ἄρρεσιν , ὥστ᾿ εἶναί τινων ἀνδρῶν γυναῖκας μειζόνως ζώσας κατ᾿ ἀρετὴν τὴν αὐτῶν τῶν ἀνδρῶν . εἰ δὲ μηδέποτε τὸ θῆλυ τὴν ὁμοίαν ἀρετὴν εἶχεν τῷ ἄρρενι , δῆλον ἂν ἦν ὡς κατ᾿ εἶδος ἐξήλλακτο τὸ τῆς ἀρετῆς εἶδος ἐν τούτοις . οὔκουν τὴν ἀνθρωπίνην ἀρετὴν γενέσθαι ποτὲ κρείττονα τῆς δαιμονίας δυνατὸν διὰ τὴν ἀμφοτέρων ἐξαλλαγὴν κατ᾿ εἶδος , οὐδέ τι τῶν ἀλόγων ζῆσαι τὴν ἀνθρωπίνην ἀρετὴν διὰ τὴν αὐτὴν αἰτίαν . ἡ μὲν οὖν κατ᾿ εἶδος τῆς ἀρετῆς * * * ἀνέπεισε τὸν Σωκράτη κοινὴν ποιῆσαι τὴν παιδείαν · ταύτην δὲ εὗρεν λαβὼν ἀπὸ τῶν πραγμάτων , ὅτι τινὲς γυναῖκες ζῶσι τὴν ἀνδρῶν ἀρετήν . καὶ τοῦτο Τιμαίῳ γνώριμον καὶ εὐπαράδεκτον , εἰδότι τοὺς βίους τῶν Πυθαγορείων γυναικῶν , τῆς Θεανοῦς , τῆς Τιμύχας , τῆς Διοτίμας αὐτῆς . ἡ δὲ ὕφεσις τῆς ἐν ταῖς γυναιξὶν ἐπιτηδειότητος πρὸς πᾶσαν ἐπιτήδευσιν ἀνέπεισεν καὶ αὐτὸν καὶ τὸν Τίμαιον ἐν δευτέροις βίοις ἄγειν εἰς γυναικὸς φύσιν | τὴν ψυχήν [ p . 42b ] . οὐ γὰρ διὰ δύνα - μιν ἡ κάθοδος , ἀλλὰ διὰ ἀδυναμίαν · ἡ οὖν ] γὰρ μᾶλλον ἀδυναμίαι ποιεῖ τὸ μᾶλλον ἀσθενές . ὅτι δὲ εἰς τὴν ἐκάστων ἐπιτηδεḿητα δεῖ βλέπωπα τὸν νομοθέτην ἤ μεταδιδόναι τισὶ παιδείας ἤ μή , δηλοῖ καὶ τῶν θητῶν τοὺς δι’ εὐφυΐαν ὑποχρύσους ἀνάγων εἰς τὴν ἄνω πόλιν , καὶ τῶν ἄνω τοὺς δι’ ἀφυΐαν ὑποχάλκους καταπέμπων ΙΙΙ 415c ] . οὐ γένος ἐστὶ θητῶν καὶ φυλάκων ὠς ἵππων καὶ ἀνθρώπων διωρισμένον , <ὧν> αἱ φύσεις οὐκ ἂν ὑπομείναιεν ἀλλ' ἑκάστων ἐπιτηδειότης ἢ τοῖσδε τὴν ψυχὴν ἢ τοῖσδε συντάττει τοῖς γένεσιν . οὕτως οὖν καὶ γυναῖκές εἰσιν τῆς ἀνδρῶν ἄξιαι παιδείας καὶ ἀρετῆς , ἐξαναστᾶσαί τινα τρόπον ἀπὸ τῆς θηλmφεποῦς ἀδυναμίας , καὶ ἄνδρες εἰς τὴν ἐκείνων ἀδυναμίαν ἐκmσόντες . καὶ δεῖ μὴ τὸ γένος βλέπειν , ἀλλὰ τὴν ἑκατέρου τοῖν γενοῖν δύναμιν ἢ ἀδυναμίαν καὶ ταύτῃ τὴν παιδείαν ὁρίζειν . εἰ δὲ καὶ αἱ αὐταὶ ψυχαὶ γίγνονται καὶ ἀνδρῶν καὶ γυναικῶν ἀλλάττουσαι τοὺς βίους , αἱ δὲ ἀρεταὶ ψυχῶν εἰσιν οὐ σωμάτων , τίς μηχανὴ διὰ τὰ σώματα ποιεῖν αὐτῶν τὰς τελειότητας διαφερούσας , ἀλλὰ μὴ διὰ τὰς ψυχὰς τὰς αὐτάς ; ὡς αὐτό γε τοῦτο τεκμήριον ἰκανὸν τοῦ κοινὰς εἶναι τὰς ἀρετάς , τὸ κοινὰς εἶναι πολλῷ πρότερον ἀμφοτέρων τὰς ψυχάς . μὴ τοίνυν μηδὲ ἐκεῖνον ἀποδεχώμεθα τὸν λόγον , ὅς ἂν λέηῃ ταῖς ποιαῖς τῶν σωμάτων κράσεσιν ἓπεσθαι τὰς δυνάμεις τῶν ψυχῶν , ταύταις δὲ τὰς ἀρετάς , καὶ διὰ τοῦτο τὴν γυναικὸς ἄλλην ἀρετὴν εἶναι καὶ τὴν ἀνδρὸς | ἄλλην . πρῶτον μὲν γάρ , εἰ ταῦτα κρατοίη , καὶ τὴν ὑγείαν ἄλλην τῷ εἴδει ποιήσομεν ἀνδρὸς καὶ γυναικὸς καίτοι μίαν οὖσαν , ὡς δηλοῖ καὶ μία τέχνη ταύτης τε οὖσα καὶ ἐκείνης ἀποτελεστική , καίτοι τῆς ἵππων θεραπευτικῆς καὶ τῆς ἀνθρώπων ἄλλης οὔσης . ἴπειτα καὶ αὐτῶν τῶν ἀνδρῶν τὰς ἀρετὰς κατ’ εἶδος διαφέρειν ἐροῦμεν τῶν κράσεων διαφερουσῶν · εἰ δὲ αὗται τῷ καθέκαστα διαφέρουσιν διὰ τὰς κράσεις , ὁ αὐτὸς καὶ ἐπ' ἐκείνων λόγος ἔσται . πρὸς δὲ τούτοις οὐδὲ τὸ ἐξ ἀρχῆς ὁμολογήσομεν εἶναι ἀληθές . οὐ γὰρ ταῖς σωματικαῖς ποιότησιν ἀκολουθεῖν τὰς τῶν ψυχῶν διαφόρους ζωάς , ἀλλὰ τοῦτο μὲν ἐπὶ τῶν ἀπαιδεύτων τὸ ἦθος μόνον κρατεῖν κατά τινας ὀρέξεις ἐνύλους , εἶναι δἐ τινας καὶ αὐτῆς τῆς ἀλόγου ψυχῆς δυνάμεις οὐχ ἑπομένας κράσεσιν οὐδὲ ποιαῖς ἡλικίαις , ὥσπερ τὴν φιλότιμον καὶ φιλοχρήματον . εἰ δὲ μὴ αὗται , σχολῇ ἂν αἱ προαιρετικαὶ δυνάμεις ἀκολουθοῖεν κράσεσι σωμάτων καὶ αἱ τούτων κρείττους .
Lemmas: ΕΝ Λόγος Κοινός εἰμί ΤΑΣ Ἀρετή KAI THN παιδεία ἀνδρών . ὁ ἀρετή ὁ πολιτικός οὐ ἀνήρ μόνος , ἀλλά καί γυνή κοινός ἐν ὁ πέμπτος ὁ Πολιτεία Σωκράτης ἐπιδείκνυμι βούλομαι ἀναγκαῖος πρό ὁ ἀρετή ὁ παιδεία ὁ αὐτός ἀνήρ εἰμί φημί καί γυνή , ὅσος καί οἷος ἀφορίζω , ὁ διά μουσικός καί ὁ διά γυμαναστικεω . ὁ δέ αὖος παιδεία πολύς πρότερος ὁ φύσις ὁμοειδής ὁ γένος ἀμφότερος εἰμί ἐπιδείκνυμι · μή γάρ οὗτος πιέζω οὔτε εἄν ὁ περί ὁ παιδεία λόγος ὁ πιστόν ἔχω οὔτε εἄν ὁ περί ὁ ἀρετή . καί γάρ ἀνάγκη ὁ μέν φύσις ὁ παιδεία ἕπομαι εἰμί , ὁ δέ παιδεία ὁ ἀρετή , ὁ μέν τελειόω ὁ φύσις , ὁ δέ τέλος εἰμί ὁ παιδεία . καί ἐγώ δοκέω ἐν οὗτος ὁ Πλάτων γιγνώσκω τε καί καταδέω ἀληθής , ὁ μέν ἄρσην καί θῆλυς ὁ εἶδος ὁ αὐτός τίθημι , ὁ δέ ὁμοειδής , καθάπερ ὁ εἶδος εἷς , καί ὁ ἀρετή εἷς ἔχω διορίζω . εἴτε γάρ νόος ὁ πρῶτος ὀρεκτός , αὐτός ἕκαστος ὁ εἰμί καί ὁ εὕω εἰμί δίδωμι , ὅς εἷς δίδωμι οὐσία , οὗτος δήπου καί τελειότης δίδωμι εἷς , εἴτε ὁ μέν ἀγαθός ἐπέκεινα ὁ νόος , ὁ δέ εἶδος ὁ νόος αἴτιος , συντρέχω ἀνάγκη ὁ δόσις αὐτός , καί ὁ ὁ εἶδος διανομή ὁ ἐκ ἀγατός τίθημι τελειότης διανέμω κατά ἄξιος , ὡς ὁ μέν ἕτερος κατά εἶδος καί ὁ εὕω διαφέρω , ὁ δέ κατά οὐσία ὁμοειδής καί ὁ ἀρετή ὁμοειδής πᾶς ὑπάρχω . Πλάτων μέν οὖν , ὅσπερ φημί , ἐνταῦθα ὁ τάξις ὁ εἰμί συμβαίνω ἀφίημι φωνή · ὁ δέ μετά αὐτός ἕ μέν ὁμοειδής λέγω εἰμί ὁ ἄρσην καί θῆλυς καί ὁ ἄνθρωπος ἄτομος εἶδος καλέω διασπάω ὁ ἀρετή , ἄλλος μέν ἀνήρ , ἄλλος δέ γυνή τίθημι , καθάπερ ὁ ἐκ ὁ περίπατος φημί . ἕ δέ ὁ μέν ἀρετή κοινός [ μέν ] αὐτός ( καί οὐδείς γε οὗτος θαυμαστός , ὅπου καί θεός καί εἷς εἰμί διατείνω ὁ ἀρετή ) , ἕτερος δέ κατά εἶδος ὁ θῆλυς καί ἄρσην εἰμί , καθάπερ ἄνθρωπος καί θεός , ὥσπερ ὁ ἀπό ὁ στοά . δεῖ δέ ὁ εἴρω ἕπομαι οἷος περί ὁ ἕκαστος ὕπαρξις ταυτότης τε περί καί ἑτερότης , τοιοῦτος καί περί ὁ τελειότης ὁμοιότης τε περί καί ἀνομοιότης ὑπολαμβάνω . καί γάρ ἐπί πᾶς ὡς εἶπον ὁράω ὁ φύσις ὁ κατά φύσις ἐνέργεια ἀκολουθέω , ἐπί μέν ὁ ἁπλόος πᾶς πῦρ ὁ ἐπί ὁ ἄνω φορός , καί πᾶς γῆ ὁ ἐπί ὁ κάτω , καί ἐπί ὁ μέσος ὡσαύτως · ἐπί δέ ὁ συντίθημι ζῷον ἕκαστος , ὡς ἔχω εἷς ἰδέα ἐκ ὁ φύσις , οὗτος καί ἰδιότης εἷς ἔχω ζωή , εἰμί καί ὁ καί μᾶλλον ὁ κατά ἕκαστος , ὁ δέ κακός ἔχω ὁ κοινός . λέων μέν γάρ ἀνδρικός πᾶς , σωφρονικός ὁ βοῦς , ἔμφρων δέ ὁ γέρανος , καί ἐπί ὁ ἄλλος ὁ αὐτός λόγος , εἰμί καί ὡς εἶπον ἐν καί ἐν οὗτος ἐπίτασις τις καί ἄνεσις . καί οὗτος δήπου τεκμήριον αὐτός ὁ κατά εἶδος ὁμοιότης ἐν ὁ ἐνέργεια · ἐν γάρ ὁ ὁμοειδής ὑπάρχω ὁ μᾶλλον καί κακός . οὗτος δή οὖν καί ἄνθρωπος πᾶς ὁμοειδής εἰμί καί ὁ τελειότης ἵζω ὁ αὐτός καί ὁ φυσικός ἐνέργεια , ὥσπερ καί ὁ φύσις . οὗτος δέ ὅτι ὁ αὐτός κατά εἶδος ἔχω , δηλόω ὁ τε τίκτω μετά ἀλλήλων κατά φύσις , καί οὐ ὡς ὁ κοινογενής , καθάπερ ἵππος καί ὄνος , καί ὁ ὁ διαφορά αὐτός περί ὁ σῶμα εἰμί κατά ὁ ὄργανον ὁ παιδογονία , βίος δέ ὁ αὐτός ἀμφότερος , σώφρων ἀκόλαστος , δειλός ἀνδρεῖος , ἔμφρων ἀνόητος , καί ὁ μεταβολή εἰμί κατά μόνος ὁ εἴρω μόριον ὁ μετασχημάτισις γίγνομαι , ὁ τε ἄρσην εἰς ἀλλήλων καί θῆλυς , ὡς ἐκ ὁ ἱστορία γνώριμος ἤδη γίγνομαι , ὁ ἀνομοειδής εἰς ἀλλήλων μή μεταβάλλω ἄνευ φθορά . οὗτος δέ οὖν ὁ Σωκράτης εἰδοί καί ὁ ἀρετή εἰμί κοινός ὁ τε ἀνήρ καί ὁ γυνή ἐθέλω ἀποφαίνω , καί μή μόνος φύλαξ εἰμί χρή τις , ἀλλά καί ὁ σύστοιχος αὐτός Φυλακίδας , μηδέ ἐπίκουρος ἀνήρ μόνος , ἀλλά καί γυνή ὁπλίζω , δείκνυμι ἐκ ἀνάγκη , ὅτι δυνατός νομοθετέω καί ὅτι , ἐπειδάν κρατέω , ὁ πείθω ὠφέλιμος . δύο γάρ οὗτος σκοπός πᾶς εἰμί ὁ πολιτικός ἐπιστήμη , ὅς μέν ὁ δυνατός , ὅς δέ ὁ ὠφέλιμος δείκνυμι ὁ προστάσσω · οὔτε γάρ εὐχή ὅμοιος δεῖ γράφω ὁ νόος ἔχω νομοθέτης , οὔτε εἰμί καί δυνατός λέγω , πρός ἄλλος τίς βλέπω γράφω ἢ ὁ ὠφέλιμος . καί οὗτος εἰκότως · καί γάρ ὁ νομοθετικός νόος τίς εἰμί μερικός , διό καί αὐτός ὁ νόμος ὁρίζω νόος διανομή [ leg . IV 714a ] . εἰμί δέ νόος εἰμί , τρίτος μέν ἔχω τάξις ἀπό ὁ ἀγαθός , δύο δέ ἀπό ὁ δύναμις . καί γάρ πᾶς νόος δύναμις δήω , ἵνα ὁ οἰκέω ἐκπληρόω πάντως · οὐ ὅπου δέ δύναμις , ἐκεῖ καί νόος · ὥστε ἐπέκεινα ὁ νόος κατά φύσις ὁ δύναμις . καί εἰς οὗτος ἄρα βλέπω καί ὁ Σωκράτης πᾶς ἐπιστήμη καί πᾶς τέχνη δύναμις τις εἰμί διορίζω , ἀλλά οὐ ἀνάπαλιν · δύναμις γάρ φημί οὔτε χροιά οὔτε σχῆμα ὁράω , ἀλλά ἀπό ὅς ἐργάζομαι ἢ ἐπί οἶς τάσσω ὁ διαφορά αὐτός ἐξευρίσκω [ p . 477c ] , ἀπό ὅς μέν ἐργάζομαι , ὁ ποιητικός , ἐπί ὅς δέ τάσσω , ὁ γνωστικός . πᾶς δέ οὖν γνῶσις ἀπό δύναμις , οὖον πᾶς δέ δύναμις γνωστικός πάντως εἰμί γοῦν καί ὀρεκτικός δύναμις καί ἄλλος φυσικός ζῷον ἢ φυτός ἤ ἄψυχος ) , ὥστε ὑπέρ νόος ὁ δύναμις . πάλιν δέ αὖος ὁ δύναμις ἐπέκεινα ὁ ἀγαθός · ἅπας γάρ δύναμις αὐτός κατά ἑαυτοῦ ἀγαθός . εἰμί δέ τις εἰμί βλαβερός λέγω δέ ὅμως δύναμις , ἀδυναθία μέγας εἰμί φαντάζω τις εἰμί δύναμις · τίς γάρ ἄλλος δύναμις ἴδιος ἤ ὁ σῴζω ὁ ἔχω αὐτός ; εἰμί δέ βλαβερός τίς εἰμί Ι δύναμις , οὐδέ εἄν δύναμις εἰμί , ἐναντίος δράω ὁ ὁ δύναμις χρεία . πᾶς μέν οὖν δύναμις ἀγαθός , οὖον πᾶς δέ ὁ ἀγαθός δύναμις , εἴπερ καί ἄλλος ἀγαθός εἰμί οὐ ὄνος δύναμις , ὅπου καί ἔχω ἀγαθός τις λέγω , καί ἐνέργεια πρό ἕξις , καί αὐτός ὁ ἵημι πρό δύναμις εἰμί ἀγαθός . εἰμί δέ οὗτος ὀρθῶς εἶπον καί ὁ προλέγω ἀληθής , ὁ ὁ νομοθετικός ἐπιστήμη νόος τις μερικός εἰμί , διότι καί ὁ νόμος ὡς εἴρω νόος διανομή κατά αὐτός εἰμί , ἐν ὁ τρίτος σειρά ὁ πᾶς εἰμί , βλέπω εἰς ὁ πρό αὐτός ὀφείλω , ὁ τε ὁ δύναμις λέγω καί ὁ ὁ ἀγαθός . σειρά γάρ εἰμί καί οὗτος , καί ἄλλος ἀπό ἄλλος δύναμις πρόειμι καί αγαθότητα ὡσαύτως . εἰμί δέ εἰς ἐκεῖνος βλέπω , ὁ τε δυνατός ὀφείλω πανταχοῦ σκοπέω εἰς αἵρεσις καί ὁ ὠφέλιμος εἰς τεῦξις · αἱρέω γάρ ἕκαστος ὁ δυνατός , τυγχάνω δέ ἐφίημι ὁ ὠφέλιμος . οὗτος ὀν εἰμί δύο σκοπός , ὁ δυνατός πρότερος ὁ Σωκράτης ἐγώ ἐπιδείκνυμι ὁ γυναικίας δόγμα ἀπό ὁ κύω ὑπομιμνῄσκω ὁ εἰς ὁ φυλάσσω ὁ πόλις ὁμοιότης πρός ὁ ἀνήρ ὁ γυνή [ p . 451d ] . οὗτος γάρ δή ὁ ζῷον εἰκών φύσις ποιέω φυλακτικός , οὗτος ἔχω ὁ δύναμις κατά φύσις , ὡς ἄλλος ὁ ζῷον ἄλλος , ὁ μέν ὁ μέλλω προορατικός , ὁ δέ ὁ οἰκονομικός , ὁ δέ ὁ ἀμυντικός . ὁ δέ δύναμις οὗτος ἴδιος πρᾶος μέν εἰμί ὁ οἰκέω , χαλεπός δέ ὁ ἀλλότριος , ὅς δή διαφερόντως ὑπάρχω ὁ Ι κύω , ὥσπερ δή καί ὁ ἀγρυπνητικός καθεύδω γάρ ἄλλος φύλαξ ἀνάγκη δέομαι τις ) καί ὁ ὀξύς2 καί ὁ εὐαίσθητος · ὁ γάρ οὗτος ἐλλείπω οὖον πρόσειμι γιγνώσκω ὁ ἀλλότριος , οὖον χαίρω καί ἀποσκευάζω πρό ὁ πάσχω , ὁ μέν διά δυσαισθησία , ὁ δέ διά ἀργία . καί ἔοικα ἄρα διά οὗτος καί ὁ ὁ θεῖον σοφός οὗτος καθοράω ὁ κύω ὁ ἰδιότης ὁ φυλακτικός ὁ φρουρητικός αὐτός οἰκεῖος θεός ὑπολαμβάνω καί κυνοπρόσωπος αὐτός ἐν ὁ εἶδος ποιέω , ὡς ὁ Ἄνουβις Αἰγύπτιος ὁ ὁ Ὄσιρις φρουρός . ὁ δέ οὖν κύω ὁ φύλαξ ἄνθρωπος καί αὐτός * * διά ὁ κατά φύσις πρός ὁ φυλακικός δαιμόνιον γένος συγγένεια [ II 376a ] . ἐντεῦθεν ὁρμάω ἀποδείκνυμι οὖον ὁ ἄρσην μόνος ὁ ἄνθρωπος , ἀλλά καί ὁ θῆλυς ὁ φυλακή ὁ πόλις οἰκεῖος · καί γάρ ὁ κύω οὖον μείων ὁ θῆλυς ἢ ὁ ἄρσην εἰμί ὁ ἀγέλη φυλακικός , οὐ ἐκ παράδειγμα ἐπιβάλλω ἀσθενής γάρ ὁ τοιόσδε ὁ ἐπιβολεύς τρόπος καί οὖον διαλεκτικός ) οὐδέ ὡς ἐπαγωγή χράω ἐκ γάρ εἷς ἐπαγωγή ποιέω ἀδύνατος ) , ἀλλά ὡς ἐκ ὁ κακός ἐπιχειρέω · ὥστε ἵημι ὁ λόγος τοιοῦτος . εἰμί ὁ κακός ἄνθρωπος ὀφείλω ὁ κατά φύσις ὁμοιότης κτάομαι διά ὁ ὕφεσις ὁ ζωή ὑπάρχω ὁ ὅμοιος ἐν ὁ φύσις , πολύς μᾶλλον ἄνθρωπος ἀγαθός καί τρανής ἔχω ζωή . ἐν γάρ ὁ κατά ὑπερέχω , σύστοιχος δέ ἀλλήλων μᾶλλον ὁ κοινωνία ὁ φύσις εἰμί ἢ ἐν ὁ ἄν | ταδεεστέροις . ὅσος γοῦν ἕκαστος ὁ φύσις λεῖτος ὁ πρό αὐτός , τοσοῦτος μᾶλλον καί ὁ ὁμοιότης ἀποδεῖ ὁ πρός ἀλλήλων , ὁ δέ ἀνομοιότης μετέχω πλείων . ἀλλά μήv ὁ ἡγέομαι · ὁ γοῦν κύω ἐγνπάτω μέν εἰμί ἄνθρωπος καί συζάω αὐτός , ὑφίημι δέ διά ὁ ὁ λόγος στέρησις , οὖον μόνος ὁ ἄρσην ἀλλά καί ὁ θῆλυς , ὁ ἰδιότης οὗτος λαγχάνω λαγχάνω , ὅς κύω φημί . φημί . πολύς ἄρα μᾶλλον ὁ ἄνθρωπος , ὅς διά ὁ λογικός φύσις κοινός εἰμί ὁ προνοητικός ὁ ἄνθρωπος ἴδιος καί ὁ σωστικός , ἔχω οὗτος φύσις πᾶς ὁ ὁ συγγενής σῴζω ὀφείλω , εἰμί καί ἕ μέν μᾶλλον , δέ κακός . καί καί γάρ οὗτος προστίθημι δαιμόνιος εἰς πίστις ὁ ὁμοειδής οὐσία ὁ ἄνθρωπος · ὁ γάρ μᾶλλον καί ἀίσσω ἐν ὁ ὁμοειδής καί Ἀριστοτέλης εἰμί φημί , ἐν λευκός ἐν μέλας ἐν θερμός ἐν ψυχρός . ὁ δέ μηδέ ὅλως αὐτός μέτοχος εἶδος οὖον λέγω μᾶλλον ἢ κακός μετέχω , ἀλλά ὅς εἄν εἰμί αὐτός μετά ἐπίτασις ἤ ἄνεσις . εἰμί δέ οὖν καί ἕ μέν μᾶλλον , ἕ δέ κακός ὁ ἄνθρωπος προσήκω τελειότης μετέχω , ἀλλά ὁ φύσις κοινός καί ὁ ἄρσην εἰμί καί ὁ θῆλυς , καί κοινός πᾶς ἀμφότερος ὁ ἐπιτήδευμα , ὁ ἄρχω ὁ ἐπικουρέω ὁ τεχνικός ζῶ . ὥστε σκοπητέον , τίς καί ἐν γυνή φυλακικός φύσις εἰμί , καί παιδευτέος καί οὗτος ὡς ὁ ἀνήρ . ὁ γάρ φυσικός ἐπιτηδειότης ἀτελής , ὁ δέ παιδεία πρός ὁ τέλειος ἄγω ὁ φύσις . κἀν ἀσθενής rj ὁ θῆλυς πρός οὗτος μᾶλλον ἤ ὁ ἄρσην , ὡς | ὅλος εἶπον , οὖον διαφέρω · δεῖ γάρ οὐ εἰς ὁ ὄργανον βλέπω , ἀλλά εἰς ὁ εἶδος ὁ ζωή . καί καί ὁ ἐν ὁ ὄργανον ὁ θῆλυς δύναμις δείκνυμι ὅλος γυνή ἔθνος πάμπολυς εἰμί , αμαξοναω λέγω ὁ διά ὁ ῥώμη καί Ἄρης εἰμί εἴρω ὀπηδός καί τιμάω μετά ὁ ἧσσα Ἀθῆναι ὡς Ἀρεïκάς · Σαυρομάται οὖον μείων ὁ ἀνήρ πολεμικός καί τολμάω ἐν ὁ δεινός · Λυσιτανοί δέ ἀκούω ὁ πολιτεία ἱστουργία μέν ἀποδίδωμι καί ταλασία ὁ ἀνήρ , πόλεμος δέ καί ἀγών ὁ γυνή . οὕτως ὁμαλός γίγνομαι ὁ ὁ ἄνθρωπος φύσις πρός ἀρετή ἐκ ὁ δημιουργία . ὁ μέν δή λόγος τοιοῦτος εἰμί , διά ὅς ὁ φύσις κοινός εἰμί ἐν πᾶς ὁ ἐπιτήδευμα ἐπιδείκνυμι ἀνήρ καί γυνή · δύο δέ πρός ὁ δόξα οὗτος κινέω ἀπαντάω ἀμφότερος μεταχειρίζω ὁ ἐπιστημονικός τρόπος . ἴσις δέ ὅς μέν ὁ ἀπάντησις ἀπό ὁ ἔθος εἰς ἄδοξος τίς περιάγω ὁ θέσις , εἴωθα οὗτος ὁ περί ὁ ἀντιλογία διατρίβω καί ὁ ἴνδοξον θηράω ἐν ὁ λόγος , ὅς δέ ἀπό ὁ ἡμέτερος ομολογία ὁρμάω δοκέω μείζων ὁ ἰσχύς ἔχω καί περιτρεπτικός ὁ λόγος αὐτός πρός αὐτός . ὁ μέν ἀπό ὁ ἔθος εἰς ὁ ἄδοξος ἄγω ἀπάντησις εἰμί τοιόσδε τις . εἰμί δεῖ ὁ γυνή φυλακικός γίγνομαι , δεῖ γυμνάζω καί μή μουσικεύομαι μόνος . εἰμί δέ γυμνάζω , δεῖ καί ἀποδύω ἐν ὁ γυμνάσιον ὡς ὁ ἀνήρ καί ἄλλος πᾶς ὑπομένω , ὅσος καί ἐκεῖνος , οἷος πηδάω Ι ἱππάζομαι τρέχω · οὗτος οὗτος δέ αἰσχρός πᾶς γυνή ὁ ἔθος εἰμί φημί , ὅς δή κρατέω νῦν ἐν ὁ πόλις . ὁ δέ αἰσχρός καί ἄσχημος ἄδοξος · οὐ ἄρα γυμναστέος ὁ γυνή · οὐ ἄρα Φυλακίδας πόλις τακτέον . ὁ δέ λοιπός τοιοῦτος · κεῖμαι διά ὁ ἔμπροσθεν λόγος , ἕκαστος εἶμι τίς χρή ἐπιτηδεύω , ὅς κατά φύσις εἰμί ἕκαστος · εἰμί δέ οὗτος ὀρθός , ἀνάγκη ὁ διαφέρω φύσις διάφορος ἐπιτηδεύω . εἰμί οὖν ὁ ἀνήρ καί γυνή φύσις διαφέρω ἀλλήλων , ὁ δέ διαφέρω φύσις διαφέρω ἐπιτηδεύω , ὁ ἄρα ἀνήρ καί ὁ γυνή φύσις διαφέρωπα ἐπιτηδεύω . εἰμί ἄρα ὁ ἀνήρ φύσις φυλακικός , ὁ γυνή οὖον φυλακικός · ἄμφω γάρ λέγω ἅμα ἀδύνατος , καί ὁ φύσις εἰμί διάφορος καί ὁ ἐπιτηδεύω ὁ αὐτός . ὥστε ἢ ὁ πρότερος ψευδής διορίζω ἢ ὁ νῦν ψευδής δείκνυμι . ὁ μέν οὖν ἀπανἀμφοτέρας , τίθημι τοιόσδε παρά αὐτός τρόπος προάγω · λύω δέ ἀμφότερος , ὁ μέν πρότερος συλλογίζομαι οὕτως · ὁ γυμνάζω ὁ γυνή , ἢ παραποδύομαι ὁ ἀνήρ ἢ ἐπάγω ἢ ἄλλος τίς τοιοῦτος μελέτη , παρά ὁ κοινός ἔθος εἰμί · πᾶς ὁ παρά ὅς κοινός ἔθος καί αἰσχρός , καί ὁ συμβαίνω δῆλος — οὗτος δέ οὖν οὑτωσί λύω , ὁ μίγνυμι πρότασις σαλεύω . ὁ γάρ ἔθος διττός , ἢ ὅς λόγος πατήρ , ἤ ὅς πάθος αἴτιος · καί ὁ αἰσχρός διττός , ἢ ὁ ὁ νόος ἔχω τοιοῦτος φαντάζω , ἢ ὁ ὁ ἀνόητος · καί ὁ ἄδοξος ὡσαύτως καί επομιναω οὗτος διττός , ἤ ὁ ὁ πολύς , ἢ ὁ ὁ περισσός . Ι εἰμί μέν οὖν ὁ ἴθους ἡγεμών εἰμί λόγος , ἄν ἄσχημος ἵημι δοκέω ὁ ἀνόητος ἄν ἄδοξος παρά ὁ πολύς , εἰσακτέον αὐτός πάντως εἰς ὁ πολεις·ιειμι γάρ καί οὗτος χρόνος πᾶς ἀρέσκω . εἰμί δέ πάθος αἴτιος , ἄν καλός εἰμί φαίνω ὁ νόος οὐ ἔχω ἄν ἴνδοξον ὁ διά χρόνος γίγνομαι παρά ὁ πολύς , ἐκβλητέον αὐτός ὁ πόλις . ὁ γάρ νομοθετικός οὖον ὁ πολύς στοχάζομαι ὁ κρίσις , ἀλλά ὁ ὀλίγος , οὖ εἰς δόξα ὁράω ὁ ἀνόητος , ἀλλά εἰς ὁ ὁ νόος ἔχω . καί ὁ ἄδοξος οὖν παρά ὁ πολύς νομοθέτησις πρός ὁ ἴνδοξα βλέπω παρά ὁ ὀλίγος . εἰμί γάρ ἐσθίω ὁ πονηρός ἔθος δουλεύω , οὐδέποτε εἄν γίγνομαι μεταβολή , ὁ χείρων ὁ πρότερος ἀεί κρατέω . συλλογιστέος οὖν οὕτως · τις ἰθή οὖον συνᾴδω ἀλλήλων · ὁ κατά λόγος συνᾴδω ἀλλήλων · οὖον πᾶς ἄρα ὁ ἰθή κατά λόγος . ἐπεί οὖν οὖον πᾶς κατά λόγος , ἐκεῖνος ἐκλεκτέος , οὐ ὅσος κατά φαντασία εἰμί καλός , ὅσος διά διά ὁ ὁ λόγος κρίσις . ὁ μέν οὖν πρότερος οὕτως ἰλύω ἀπάντησις , καί ἀπό ὁ ἱστορία ὑπομιμνῄσκω , ὅτι πολύς ὁ ἔθος αἰσχρός πρότερος νομίζω προΐημι ὁ χρόνος οὐκέτι δοκέω εἰμί τοιοῦτος , καθάπερ ἐν Λακεδαίμων ὁ ἄνευ διάζωμα θέω . ὁ δέ δύο συλλογίζομαι οὕτως · ἀνήρ φύσις καί γυνή διάφορος εἰμί · ὁ διάφορος φύσις διάφορος ἐπιτηδεύω ὀφείλω , λύω ὁ διάφορος διαιρέω ὁσαχῶς λέγω , καί ὡς ὁ μέν πῇ ὁ δέ ἁπλόος , καί ὡς οὖον κατά ὅς διαφέρω , κατά οὗτος ὁ αὐτός ἐπιτηδεύω Ι αὐτός προσάπτω , ἀλλά κατά ὅς μή διαφέρω . εἰμί μέν γάρ τις αὐτός διαφορά κατά ὁ ὁ ὄργανον ὁ παιδοποιέω θέσις καί διάπλασις , καί κατά αὐτός ἄλλος μέν ἀνήρ ἄλλος δέ γυναξίν ἐπιτηδευτέον , ὁ μέν ὅπως εἄν εὔρωστος σπείρω καί μή ἀδρανής καί ἐξίτηλος διά τε τροφή καί κίνησις καί γάρ ὁ σπέρμα ὁ μέν εἰμί ἄγονος , ὅσος ὑδατώδης , ὁ δέ γόνιμος , ὅσος εὐπαγής καί χαλαζώδης , φημί Ἀριστοτέλης [ hist . an . VII 1 . 582a 19 ] ) , *** καί ὁ κύω γυνή εἰμί ἴδιος ἐπιτήδευμα , οἶος προστάσσω ἐν Νόμος Πλάτων , γυμνασία καί δίαιτα ἄνοινος καί εἰμί τίς οὗτος ὅμοιος . οὗτος μέν οὖν διαφέρω · ὁ δέ ὁ Ψυχή δύναμις οὖον διαφέρω , κατά ὅς δεῖ ὁ αὐτός αὐτός ἐπιτηδεύω , εἰμί καί ἀσθενής επιτηδευπαυρος σέω ὡς ὁ ὅλος ὁ γυνή · ἐπεί ὅτι πολύς καί οὗτος εἰς ἅπας παιδεία ἀνήρ εἰμί τίνω ἐρρωμενέστεραι , δῆλος . οὐ ὅς δέ οὖν διαφέρω , οὗτος κοινός ὁ ἐπιτήδευμα αὐτός ἀφορίζω , ἀλλά ὅς κοινός ἔχω φύσις · καί σαφής ὁ παραλογισμός ποιέω ὁ πῇ καί ἁπλόος χράω ὡς μηδείς διαφέρω , ὁ φαλακρός καί ὁ κοσμητής παραλαμβάνω ὡς φύσις ἔχω διάφορος καί οὐ ὀφείλω ὁ αὐτός ἐπιτηδεύω . ἴσις γάρ τίς καί ἐν οὗτος διάφορος , ἀλλά οὐ ἐκεῖνος ὁ ποιέω ὁ ἐπιτηδεύω διαμερουω . ὅλως δέ ἐν ὁ σύνθετος πᾶς ἴνος τίς πάντως καί αὐτός καί ἕτερος , καί οὖον δεῖ ὁ πῇ ἕτερος ἁπλόος ἕτερος λέγω , οὐδέ ὁ πῇ αὐτός ἁπλόος αὐτός . ὁ μέν οὖν ἀπαντάω οὕτως ὑπό αὐτός διαλύω · ὅς λύω συνάγω δήω μέν ὁ Ι τε ἀνήρ εἰμί καί ὁ γυνή ὁ αὐτός ἐπιτήδευμα , δήω δέ ὁ γυνή ὡς ἀσθενής δίδωμι μέν ὄργανον ὁ κοῦφος , τέρας , προστάσσω δέ ἔργον , ὅσος μή παντάπασι ἐπίπονος , διά ὁ ὁ φύσις ὕφεσις ἐν ἅπας , ὅς γυνή καί ἀνήρ ἐπιτηδεύω . καί γάρ ἐν ὁ ὁμολογέω εἰμί γυναικεῖος ἔργω ἐρρωμενίστερον ἀνήρ ἐνεργέω γυνή , ὡς ἐν ὁ ὑφαίνω , ὡς ἐν ὁ ταλασιουργέω , ὡς ἐν ὁ ποπανοποιέω · ἔνθα καί ὁ δέλλις ἐγώ διδάσκω ὁ Ἀττικός , ὡς ἄρα γυνή εἰμί οὐ ὁ αλετρίζω μόνος , ἀλλά xal ὁ ποπανοποιέω , μιμέομαι ὁ φύσις ὁ πλάσσω ὅσος ὁ θεός ἀνίημι ζῷον καί φυτός . διά πᾶς δέ οὖν οὗτος ὁ γυναικεῖος ἴργων ὁ ἀνήρ εἰς ὁ ὁ αὐτός ποιέω εἰμί μᾶλλον ῥώννυμι ὁ γυνή · ὥστε οὐδείς θαυμαστός , εἰμί καί ἐν ὁ ὁπλιτεύω καί ἐν ὁ τρέχω ἤ ἐν ὁ ἀγρυπνέω . ἀλλά προστακτέον αὐτός κοινωνέω καί οὗτος ὁ ἐπιτήδευμα , ὁ ὕφεσις ὁ φύσις σοφίζω ὁ ἐλαφρός ὁ ἔργον . καί ιοικω καί οὗτος ὁ θῆλυς ὑπάρχω κατά ὁ πρός ὁ θεῖον ἀναλογία ὑπάρχω ] , ὁ ἑαυτοῦ φύσις ἀνατείνω καί μέχρι ὁ ἔσχατος , ἐν ὅς ὁ σύστοιχος ὁ θῆλυς ὁ ἄρσην εἰμί ὑφίημι ὁ δύναμις , διότι δέ συντάσσω ἀλλήλων διό καί λέγω σύστοιχος ) , κοινός ἔχω ὁ ἀναγωγός ἐπί ὁ σφεῖς αὐτός αἴτιος δύναμις . ὅς δή καί ἐνταῦθα εἰμί εἰκονικός κοινός ἀποφαίνω ὁ ἀρετή · ὥσπερ ἐκεῖ ὁ γεννάω διαφέρω , ὁ μέν ἄρσην ἄλλως ὁ ἕνωσις Ι δίδωμι ὁ ἀπογίγνομαι , ὁ δέ θῆλυς τρόπος ἕτερος μερίζω καί πληθύω ὁ κοινός αὐτός ἀποτέλεσμα , κατά ὁ αὐτός καί ἐνταῦθα λόγος ὁ διαφορότης ὑπάρχω ὁ θῆλυς πρός ὁ ἄρσην ἐν ὁ γόνιμος ὁ ὅμοιος ἐνέργεια · εἰμί καί ἐπίπονος καί οὗτος ἐργάζομαι ὁ θῆλυς , ὁ δέ ἄρσην οὖον μόνος μετά ἀπονία , ἀλλά καί μετά ἡδονή , εἰκών καί οὗτος ὁ θεῖον , ἐν ὅς ὁ μέν διά περιουσία δύναμις μετά πλείων ἐνεργέω ῥᾳστώνη , ἀπόλυτος εἰμί καί ἀφίημι ὁ πρόοδος ὁ δύο , ὁ δέ μετά μικρός μέν ὁ ἐκλέγω ὑπεροχή , πλείων δέ ὁ πρός ὁ γεννάω συμπάθεια . ἀλλά οὗτος μέν ἅδην . ὁ δέ δύο , ὅτι καί Ἀγαθός πρός ὁ δυνατός ὁ γυναικεῖος δρᾶμα , κατασκευάζω σύνδρομος , καί εἰμί ὁ λόγος δύναμις τοιοῦτος . εἰμί ὁ πλείων ἀγαθός εἰμί πολιτεία λυσιτελής ἢ ὁ μικρός , καί ὁ παιδεύω μή ἀνήρ μόνος ἀλλά καί γυνή λυσιτελής . ἀλλά μήv ἐκεῖνος πᾶς εἄν ὁμολογέω · ὅσος γάρ πλείων ὁ ἀγαθός , τοσοῦτος κρατύς ὁ ζωή ὁ πόλις . ὥσπερ γάρ καί ὁ πᾶς εὐδαίμων , διότι ὁ μέν πλεῖστος αὐτός διαειδικός θεῖος , ὁ δέ κατά ὁ θνητός φύσις καί ὅδε ὁ τόπος πάνσμικρος εἰμί περιπολέω καί διά οὗτος καρατειος ὑπό ὁ ἀγαθός , πλείων καί δυνατός εἰμί . ὁ ἄρα ἕπω ἀληθής , ὅτι ὁ παιδεύω καί ὁ γυνή λυσιτελής ἢ μόνος ὁ ἀνήρ · εἰμί γάρ ὁ ἥμισυς ὁ πόλις ἀπαίδευτος ὁ ἀνήρ μόνος εἰς ἀρετή αγομειναω , ὁ δέ γυνή ἀμελέω . ἐπεί καί ὅσος ὁ θῆλυς γένος ἀσθενής εἰμί ἐπιρρεπής εἰμί εἰς ὁ ἐμπαθής , τοσουδεω μᾶλλον ὁ περί αὐτός παιδεία ὁ νομοθέτης φροντιστέον , διά ὁ ὀρθός ἀραρίσκω ἀγωγή ἀνέλκω πρός ὁ ἀγαθός καί οὗτος καί ἀμύνω ὁ ἀσθένεια ὁ φύσις ὁ δύναμις ὁ ὁ ἀρετή . εἰμί γάρ καί ὁ ὅλος πόλις ἑαυτοῦ σύμφωνος μᾶλλον ἐκ ἀγαθός εἰμί πᾶς ἢ ἐκ ἀγαθός καί μή ἀγαθός . καί γάρ ὁ ὅδε ὁ πᾶς πατήρ , ὅς ὁ νομοθέτης καί ἁπλόος ὁ εἰμί εἰμί απεικονίζω , ὁ πᾶς ὑφίστημι ἀγαθός μέν πᾶς , φλαῦρος δέ μηδείς εἰμί βούλομαι κατά δύναμις . διό καί πάντε κοσμέω κατά ὁ ἐκεῖνος βούλησις , θεός τε καί θεά ὁ ὅλος προΐστημι καί δαίμων καί δαιμονίς . εἰμί οὖν , ὡς αὐτός φημί [ IX 592b ] , οὐράνιος εἰμί ὁ ὁ πολιτεία οὗτος εἶδος , μιμέομαι ὁ δύο ὁ ἀγαθός συστοιχία , διακοσμέω ὁ τε ἀνήρ καί ὁ γυναιχῦν ὁ καλός ὁ παιδεία ὅρος . οὗτος γάρ ὡς ἀληθής ὠφέλιμος ὁ μέρος , μιμέομαι ὁ ὅλος , καί ὁ ἀνθρώπινος πολιτεία , ἀπεικάζω ὁ θεῖος . εἰμί δέ δή τις εἴρω , πῶς εἰμί κοινός ὁ ἐπιτήδευμα ὁ τε ἀρόω xai ὁ θῆλυς καί ὁ αὐτός ὁ παιγὰρ Δείας ὅρος , ὁ ἐκ ὁ νοητός ψυχή κακύνω ἐν ὁ πρῶτος βίος εἰς γυνή ἄγω ἐν ὁ ἑξῆς , ὡς εἄν ὁ ἀρετή οὐ εἰμί κοινός , ἀλλά ὁ κακία γυνή πρέπω , ἀποκρίνω πρός ὁ οὗτος διερωτάω ὁ τάξις ὁ πρόοδος ὁ Πλάτων παρίστημι ὁ ἀπό ὁ νοητός πρόειμι εἰς ὁ ὅδε τόπος Ψυχή ἐκεῖνος διατάσσω περί ὁ Βίων , οὐ ὡς ἀφαιρέω ὁ γυνή ὁ κατά ἀρετή ὅμοιος ὁ ἀνήρ ζωή , ἀλλά ὡς οἶδα ὁ ὕφεσις ὁ θῆλυς γένος πρός ὁ ἄρσην ἐν ὁ ὁ ἀρετή ἐπιτήδευμα κοινός ἀμφότερος εἰμί . οὖον γάρ πᾶς ὕφεσις εἶδος οἶδα ἐξαλλάσσω , ἀλλά ὅστις εἄν μηδέποτε ἐν ὁ ἕτερος δείκνυμι αὐτός εἶδος , ὅς εἰμί ἐν ὁ ἀγαθός . νῦν δέ ὁ ὁ ἀρετή εἶδος ἐν τις θῆλυς γίγνομαι εἄν τοιοῦτος οἷος ἐν ὁ ἄρσην , ὥστε εἰμί τίνω ἀνήρ γυνή μέγας ζώννυμι κατά ἀρετή ὁ αὐτός ὁ ἀνήρ . εἰμί δέ μηδέποτε ὁ θῆλυς ὁ ὅμοιος ἀρετή ἔχω ὁ ἄρσην , δῆλος εἄν εἰμί ὡς κατά εἶδος ἐξαλλάσσω ὁ ὁ ἀρετή εἶδος ἐν οὗτος . οὔκουν ὁ ἀνθρώπινος ἀρετή γίγνομαι ποτέ ἀγαθός ὁ δαιμόνιος δυνατός διά ὁ ἀμφότερος ἐξαλλαγή κατά εἶδος , οὐδέ τίς ὁ ἄλογος ζῶ ὁ ἀνθρώπινος ἀρετή διά ὁ αὐτός αἴτιος . ὁ μέν οὖν κατά εἶδος ὁ ἀρετή * * * ἀναπείθω ὁ Σωκράτης κοινός ποιέω ὁ παιδεία · οὗτος δέ εὑρίσκω λαμβάνω ἀπό ὁ πρᾶγμα , ὅτι τις γυνή ζῶ ὁ ἀνήρ ἀρετή . καί οὗτος Τίμαιος γνώριμος καί εὐπαράδεκτος , οἶδα ὁ βίος ὁ Πυθαγόρειος γυνή , ὁ Θεανώ , ὁ Τιμύχας , ὁ Διοτίμα αὐτός . ὁ δέ ὕφεσις ὁ ἐν ὁ γυνή ἐπιτηδειότης πρός πᾶς ἐπιτήδευσις ἀναπείθω καί αὐτός καί ὁ Τίμαιον ἐν δύο βίος ἄγω εἰς γυνή φύσις | ὁ Ψυχή [ p . 42b ] . οὖον γάρ διά δύναμαι - ὅς ὁ κάθοδος , ἀλλά διά ἀδυναμία · ὁ οὖν ] γάρ μᾶλλον ἀδυναμία ποιέω ὁ μᾶλλον ἀσθενής . ὅτι δέ εἰς ὁ ἕκαστος ἐπιτηδεḿητα δεῖ βλέπω ὁ νομοθέτης ἤ μεταδίδωμι τις παιδεία ἤ μή , δηλόω καί ὁ τίθημι ὁ διά εὐφυΐα ὑπόχρυσος ἀνάγω εἰς ὁ ἄνω πόλις , καί ὁ ἄνω ὁ διά ἀφυία ὑπόχαλκος καταπέμπω ΙΙΙ 415c ] . οὖον γένος εἰμί τίθημι καί φύλαξ ὡς ἵππος καί ἄνθρωπος διορίζω , ὅς ὁ φύσις οὐ εἄν ὑπομένω ἀλλά ἕκαστος ἐπιτηδειότης ἢ ὅδε ὁ ψυχή ἢ ὅδε συντάσσω ὁ γένεσις . οὕτως οὖν καί γυνή εἰμί ὁ ἀνήρ ἄξιος παιδεία καί ἀρετή , ἐξανίστημι τις τρόπος ἀπό ὁ θηλmφεποῦς ἀδυναμία , καί ἀνήρ εἰς ὁ ἐκεῖνος ἀδυναμία ἐκσῴζω . καί δεῖ μή ὁ γένος βλέπω , ἀλλά ὁ ἑκάτερος ὁ γένος δύναμις ἢ ἀδυναμία καί οὗτος ὁ παιδεία ὁρίζω . εἰμί δέ καί ὁ αὐτός ψυχή γίγνομαι καί ἀνήρ καί γυνή ἀλλάσσω ὁ βίος , ὁ δέ ἀρετή Ψυχή εἰμί οὖον σῶμα , τίς μηχανή διά ὁ σῶμα ποιέω αὐτός ὁ τελειότης διαφέρω , ἀλλά μή διά ὁ ψυχή ὁ αὐτός ; ὡς αὐτός γε οὗτος τεκμήριον ἱκανός ὁ κοινός εἰμί ὁ ἀρετή , ὁ κοινός εἰμί πολύς πρότερος ἀμφότερος ὁ Ψυχή . μή τοίνυν μηδέ ἐκεῖνος ἀποδέχομαι ὁ λόγος , ὅς εἄν λέηῃ ὁ ποιός ὁ σῶμα κρᾶσις ἕπω ὁ δύναμις ὁ Ψυχή , οὗτος δέ ὁ ἀρετή , καί διά οὗτος ὁ γυνή ἄλλος ἀρετή εἰμί καί ὁ ἀνήρ | ἄλλος . πρῶτος μέν γάρ , εἰμί οὗτος κρατέω , καί ὁ ὑγεία ἄλλος ὁ εἶδος ποιέω ἀνήρ καί γυνή καίτοι εἷς εἰμί , ὡς δηλόω καί εἷς τέχνη οὗτος τε εἰμί καί ἐκεῖνος ἀποτελεστικός , καίτοι ὁ ἵππος θεραπευτικός καί ὁ ἄνθρωπος ἄλλος εἰμί . εἶπον καί αὐτός ὁ ἀνήρ ὁ ἀρετή κατά εἶδος διαφέρω εἴρω ὁ κρᾶσις διαφέρω · εἰμί δέ οὗτος ὁ καθέκαστα διαφέρω διά ὁ κρᾶσις , ὁ αὐτός καί ἐπί ἐκεῖνος λόγος εἰμί . πρός δέ οὗτος οὐδέ ὁ ἐκ ἀρχή ὁμολογέω εἰμί ἀληθής . οὖον γάρ ὁ σωματικός ποιότης ἀκολουθέω ὁ ὁ Ψυχή διάφορος ζωή , ἀλλά οὗτος μέν ἐπί ὁ ἀπαίδευτος ὁ ἦθος μόνος κρατέω κατά τις ὄρεξις ἔνυλος , εἰμί δεῖ τις καί αὐτός ὁ ἄλογος Ψυχή δύναμις οὐ ἕπομαι κρᾶσις οὐδέ ποιός ἡλικία , ὥσπερ ὁ φιλότιμος καί φιλοχρήματος . εἰμί δέ μή οὗτος , σχολή εἄν ὁ προαιρετικός δύναμις ἀκολουθέω κρᾶσις σῶμα καί ὁ οὗτος ἀγαθός .