priscianus.metaphrasis-in-theophrastum priscianus_lydus_bywater_0368.1
κατ’ ἐνέργειαν γνωστώ · ὥστε καὶ ἡ κατ’ ἐνέργειαν ἐπιστήμη ἡ αὐτὴ τῇ κατ’ ἐνέργειαν ἐπιστηφ · ἀλλ’ ἡ διαφορὰ ὅτι μὴ ἔσθεν ἦκει μηδὲ ἔξω κεῖται τὸ προηγούμενος γνωστὸν ὡς ἐπὶ τῆς αἰσθήσεως . εἰ δ’ οὖν ἡ ἐπιστήμη καὶ τὸ ἐπιστητὸν ταυτόν , μειζόνως δὴ τὸ νοοῦν καὶ τὸ νοούμενον 5 ἦνται . Διὸ καὶ εἰκῶς ἐν μέσῳ ὡς ζητήσεως καὶ σχέψεως ἄξιον ἐπε - 20 σημάντο , τί δήποτε μὴ ἀεὶ νοοῦμεν , εἰ γε ἐν ἡμῖν καὶ τὸ νοοῦν καὶ τὸ νοούμενον ; ταῦτὰ γὰρ ἄμφω · περὶ οὗ δὴ φθάνομεν τὸν δυνατὸν ἡμῖν τρόπον ἐπισκεψάμενοι . ἐν μὲν οὖν τοῖς χωριστοῖς ταύτῳ , ὡς εἴρηται , τὸ νοοῦν καὶ τὸ νοούμενον · ἐν δὲ τοῖς μετὰ ὕλης δυνάμει ἕκαστον 10 τῶν νοητῶν ἐστι . τὰ γὰρ ἔνυλα οὐ καθ’ αὐτὰ νοητὰ ἐστί , οὐδὲ κατ’ οὐσίαν , οὐδὲ συστοίχως τῷ νῷ . πῶς οὖν δυνάμει λέγεται ; εἰ γὰρ δυνάμει , καὶ ἐνέργειά ποτὲ ἔσται νοητά , ἢ ἔσται μὲν ἀλλ’ οὐ συστοίχως , κατὰ δὲ τὰ ἑαυτῶν ἐν τῷ νῷ αἴτια · καὶ ἐπειδὴ τῆς αὐτῆς ἐστι τοῖς αἰτίοις ἰδιότητος , καὶ αὐτὰ λέγεται νοητά , δυνάμει δέ , ὅτι ἐξερημένῳ τῷ νοοῦντι , κατὰ δὲ 15 τὴν ἐξερημένην αἰτίαν ἀλλ’ οὐχ ἑαυτοῖς · οὐ γὰρ ἑαυτὰ νοεῖ . διὸ καὶ ἐπάγει , ὥστε ἐκείνοις μὲν οὐχ ὑπάρχει ὁ νοῦς , τοῖς ἐνύλοις λέγων , διότι μὴ ἑαυτοῖς ἐστι νοητά , ἐπειδὴ ταῦτα μὲν ἔνυλα , ἄνυλος δὲ ὁ νοῦς · ἄνευ γὰρ ὕλης , φησί , δύναμις ὁ νοῦς τῶν τοιούτων . ὧν τὸ μὲν ἄνευ ὕλης τὸ ἄνυλον ὁλοῖ τοῦ νοῦ · δύναμις δὲ ὁ νοῦς τῶν ἐνύλων ἢ ὡς 20 αἴτια τῶν ἐνεργειῶν ( οὕτω γὰρ ὁ Πλούταρχος ) ἢ ὡς μὴ συστοίχως ἀλλὰ χρείττονως αὐτὰ θεωρῶν , διότι ἀπὸ αἰτίας · ἢ ὁ δυνάμει νοῦς δύναμις καὶ τῶν τοιούτων , ὡς καὶ ταῦτα κατὰ τὴν ἀπὸ τοῦ χρείττονος τελείωσιν νοεῖν . τοῖς μὲν οὖν ἐνύλοις οὐχ ὑπάρχει ὁ νοῦς , ἐκείνῳ δὲ τὸ νοητὸν ὑπάρχει . τοῦτο δὲ διαρθρῶν ὁ Θεόφραστος ἐπάγει · ἀλλ’ ὅταν γένηται 25 καὶ νοηθῇ δηλονότι ταῦτα ἔξει , τὰ δὲ νοητὰ ἀεὶ , εἴπερ ἡ ἐπιστήμη ἢ θεωρητικὴ ταῦτὸ τοῖς πράγμασιν , αὕτη δὲ ἡ κατ’ ἐνέργειαν δηλονότι · κυριωτάτῃ γάρ . τῷ νῷ , φησί , τὰ μὲν νοητά , τουτέστι τὰ ἄνυλα , ἀεὶ ὑπάρχει , ἐπειδὴ κατ’ οὐσίαν αὐτοῖς σύνεστι καὶ ἐστιν ὅπερ τὰ νοητά · τὰ δὲ ἔνυλα , ὅταν νοηθῇ , καὶ αὐτὰ τῷ νῷ 30 ὑπάρχει , οὐχ ὡς συστοίχως αὐτῷ νοηθησόμενα · οὐδέποτε γὰρ τὰ ἔνυλα τῷ νῷ ἀύλῳ ὄντι · ἀλλ’ ὅταν ὁ νοῦς τὰ ἐν αὐτῷ μὴ ὡς αὐτὰ μόνον ἀλλὰ καὶ ὡς αἴτια τῶν ἐνύλων γνωσχή , τότε καὶ τῷ νῷ ὑπάρχει τὰ ἔνυλα κατὰ τὴν αἰτίαν . ταῦτα δὴ περὶ μὲν τοῦ ἐνέργειά οὐχ ἂν φαίην εἰρῆσθαι νοῦ ( οὐ γὰρ δύναμις ἐκείνος ) οὐδὲ τὸ ὅταν γένηται .
Lemmas: κατά ἐνέργεια γνωστός · ὥστε καί ὁ κατά ἐνέργεια ἐπιστήμη ὁ αὐτός ὁ κατά ἐνέργεια ἐπιστηφ · ἀλλά ὁ διαφορά ὅτι μή ς ἥκω μηδέ ἔξω κεῖμαι ὁ προηγούμενος γνωστός ὡς ἐπί ὁ αἴσθησις . εἰμί δέ οὖν ὁ ἐπιστήμη καί ὁ ἐπιστητός αὐτός , μέγας δή ὁ νοέω καί ὁ νοέω 5 ἀείδω . Διὸ καί ἵημι ἐν μέσος ὡς ζήτησις καί σκέψις ἄξιος ἔπω - 20 σημαίνω , τίς δήποτε μή ἀεί νοέω , εἰμί γε ἐν ἐγώ καί ὁ νοέω καί ὁ νοέω ; οὗτος γάρ ἄμφω · περί ὅς δή φθάνω ὁ δυνατός ἐγώ τρόπος ἐπισκέπτομαι . ἐν μέν οὖν ὁ χωριστός ταύτος , ὡς εἴρω , ὁ νοέω καί ὁ νοέω · ἐν δέ ὁ μετά ὕλη δύναμις ἕκαστος 10 ὁ νοητός εἰμί . ὁ γάρ ἔνυλος οὖον κατά αὐτός νοητός εἰμί , οὐδέ κατά οὐσία , οὐδέ σύστοιχος ὁ νάω . πῶς οὖν δύναμις λέγω ; εἰμί γάρ δύναμις , καί ἐνέργεια ποτέ εἰμί νοητός , ἢ εἰμί μέν ἀλλά οὖον σύστοιχος , κατά δέ ὁ ἑαυτοῦ ἐν ὁ νάω αἴτιος · καί ἐπεί ὁ αὐτός εἰμί ὁ αἴτιος ἰδιότης , καί αὐτός λέγω νοητός , δύναμις δέ , ὅτι ἐξεράω ὁ νοέω , κατά δέ 15 ὁ ἐξεῖπον αἴτιος ἀλλά οὐ ἑαυτοῦ · οὖον γάρ ἑαυτοῦ νοέω . διό καί ἐπάγω , ὥστε ἐκεῖνος μέν οὐ ὑπάρχω ὁ νόος , ὁ ἔνυλος λέγω , διότι μή ἑαυτοῦ εἰμί νοητός , ἐπεί οὗτος μέν ἔνυλος , ἄϋλος δέ ὁ νόος · ἄνευ γάρ ὕλη , φημί , δύναμις ὁ νόος ὁ τοιοῦτος . ὅς ὁ μέν ἄνευ ὕλη ὁ ἄνυλον ὄλλυμι ὁ νόος · δύναμις δέ ὁ νόος ὁ ἔνυλος ἢ ὡς 20 αἴτιος ὁ ἐνέργεια ( οὗτος γάρ ὁ Πλούταρχος ) ἢ ὡς μή σύστοιχος ἀλλά χρειττοναω αὐτός θεωρός , διότι ἀπό αἴτιος · ἢ ὁ δύναμις νόος δύναμις καί ὁ τοιοῦτος , ὡς καί οὗτος κατά ὁ ἀπό ὁ ἀγαθός τελέω νοέω . ὁ μέν οὖν ἔνυλος οὐ ὑπάρχω ὁ νόος , ἐκεῖνος δέ ὁ νοητός ὑπάρχω . οὗτος δέ διαρθρέω ὁ Θεόφραστος ἐπάγω · ἀλλά ὅταν γίγνομαι 25 καί νοέω δηλονότι οὗτος ἔξειμι , ὁ δέ νοητός ἀεί , εἴπερ ὁ ἐπιστήμη ἢ θεωρητικός αὐτός ὁ πρᾶγμα , οὗτος δέ ὁ κατά ἐνέργεια δηλονότι · κύριος γάρ . ὁ νάω , φημί , ὁ μέν νοητός , τουτέστι ὁ ἄνυλα , ἀεί ὑπάρχω , ἐπεί κατά οὐσία αὐτός σύνειμι καί εἰμί ὅσπερ ὁ νοητός · ὁ δέ ἔνυλος , ὅταν νοέω , καί αὐτός ὁ νάω 30 ὑπάρχω , οὐ ὡς σύστοιχος αὐτός νοέω · οὐδέποτε γάρ ὁ ἔνυλος ὁ νάω ἄυλος εἰμί · ἀλλά ὅταν ὁ νόος ὁ ἐν αὐτός μή ὡς αὐτός μόνος ἀλλά καί ὡς αἴτιος ὁ ἔνυλος γιγνώσκω , τότε καί ὁ νάω ὑπάρχω ὁ ἔνυλος κατά ὁ αἴτιος . οὗτος δή περί μέν ὁ ἐνέργεια οὐ εἄν φημί εἴρω νόος ( οὖον γάρ δύναμις ἐκείνος ) οὐδέ ὁ ὅταν γίγνομαι .