plutarchus.quomodo-adulator-ab-amico-internoscatur-48e-74e 36
ἐπεὶ δʼ οὔτε τῷ γήρᾳ πάντα πρόσεστι κακὰ κατʼ Εὐριπίδην οὔτε τῇ τῶν φίλων ἀβελτερίᾳ , δεῖ μὴ μόνον ἁμαρτάνοντας ἀλλὰ καὶ κατορθοῦντας ἐπιτηρεῖν τοὺς φίλους , καὶ νὴ Δία προθύμως ἐπαινεῖν τὸ πρῶτον · εἶθʼ ὥσπερ ὁ σίδηρος πυκνοῦται τῇ περιψύξει καὶ δέχεται τὴν στόμωσιν ἀνεθεὶς πρῶτον ὑπὸ θερμότητος καὶ μαλακὸς γενόμενος , οὕτω τοῖς φίλοις διακεχυμένοις καὶ θερμοῖς οὖσιν ὑπὸ τῶν ἐπαίνων ὥσπερ βαφὴν ἀτρέμα τὴν παρρησίαν ἐπάγειν . δίδωσι γὰρ καιρὸς εἰπεῖν ἆρʼ ἄξιον ἐκεῖνα τούτοις παραβάλλειν ; ὁρᾷς τὸ καλὸν οἵους καρποὺς ἀποδίδωσι ; ταῦτʼ ἀπαιτοῦμεν οἱ φίλοι , ταῦτʼ ἐστὶν οἰκεῖα , πρὸς ταῦτα πέφυκας · ἐκεῖνα δʼ ἀποδιοπομπητέον εἰς ὄρος ἢ ἐς κῦμα πολυφλοίσβοιο θαλάσσης ὡς γὰρ ἰατρὸς εὐγνώμων βούλοιτʼ ἂν ὕπνῳ καὶ τροφῇ μᾶλλον ἢ καστορίῳ καὶ σκαμωνίῳ τὸ νόσημα λῦσαι τοῦ κάμνοντος , οὕτω καὶ φίλος ἐπιεικὴς καὶ πατὴρ χρηστὸς καὶ διδάσκαλος ἐπαίνῳ μᾶλλον ἢ ψόγῳ χαίρει πρὸς ἐπανόρθωσιν ἤθους χρώμενος οὐδὲν γὰρ ἄλλο ποιεῖ τὸν παρρησιαζόμενον ἥκιστα λυπεῖν καὶ μάλιστα θεραπεύειν ἢ τὸ φειδόμενον ὀργῆς ἐν ἤθει καὶ μετʼ εὐνοίας προσφέρεσθαι τοῖς ἁμαρτάνουσιν . ὅθεν οὔτʼ ἀρνουμένους δεῖ πικρῶς ἐξελέγχειν οὔτε κωλύειν ἀπολογουμένους , ἀλλὰ καὶ προφάσεις εὐσχήμονας ἁμωσγέπως συνεκπορίζειν καὶ τῆς χείρονος αἰτίας ἀφισταμένοις αὐτοὺς ἐνδιδόναι μετριωτέραν , ὡς ὁ Ἕκτωρ δαιμόνιʼ , οὐ μὲν καλὰ χόλον τόνδʼ ἔνθεο θυμῷ πρὸς τὸν ἀδελφόν , ὡς οὐκ ἀπόδρασιν οὐδὲ δειλίαν οὖσαν ἀλλʼ ὀργὴν τὴν ἐκ τῆς μάχης ἀναχώρησιν αὐτοῦ . καὶ πρὸς τὸν Ἀγαμέμνονα ὁ Νέστωρ σὺ δὲ σῷ μεγαλήτορι θυμῷ εἴξας . ἠθικώτερον γὰρ οἶμαι τοῦ ἠδίκησας καὶ ἠσχημόνησας τὸ οὐκ ἐπέστησας καὶ ἠγνόησας , καὶ τὸ μὴ φιλονείκει πρὸς τὸν ἀδελφὸν ἢ τὸ μὴ φθόνει τῷ ἀδελφῷ καὶ τὸ φύγε τὴν γυναῖκα διαφθείρουσαν ἢ τὸ παῦσαι τὴν γυναῖκα διαφθείρων . τοιοῦτον γὰρ ἡ θεραπευτικὴ παρρησία ζητεῖ τρόπον , ἡ δὲ πρακτικὴ τὸν ἐναντίον . ὅταν γὰρ ἢ μέλλοντας ἁμαρτάνειν ἐκκροῦσαι δεήσῃ πρὸς ὁρμήν τινα βίαιον ἐνισταμένους ἐξ ἐναντίας φερομένην ἢ πρὸς τὰ καλὰ μαλακῶς καὶ ἀπροθύμως ἔχοντας ἐντεῖναι καὶ παρορμῆσαι θελήσωμεν , εἰς αἰτίας δεῖ περιφέρειν ἀτόπους καὶ μὴ πρεπούσας τὸ γιγνόμενον . ὡς ὁ παρὰ Σοφοκλεῖ τὸν Ἀχιλλέα παροξύνων Ὀδυσσεὺς οὔ φησιν ὀργίζεσθαι διὰ τὸ δεῖπνον , ἀλλʼ ἤδη φησὶ τὰ Τροίας εἰσορῶν ἑδώλια δέδοικας , καὶ πρὸς ταῦτα πάλιν τοῦ Ἀχιλλέως διαγανακτοῦντος καὶ ἀποπλεῖν λέγοντος ἐγᾦδʼ ὃ φεύγεις , οὐ τὸ μὴ κλύειν κακῶς , ἀλλʼ ἐγγὺς Ἕκτωρ ἐστί · οὐ μένειν καλόν . τὸν μὲν οὖν θυμοειδῆ καὶ ἀνδρώδη δειλίας δόξῃ , τὸν δὲ σώφρονα καὶ κόσμιον ἀκολασίας , τὸν δʼ ἐλευθέριον καὶ μεγαλοπρεπῆ μικρολογίας καὶ φιλαργυρίας δεδιττόμενοι παρορμῶσι πρὸς τὰ καλὰ καὶ τῶν αἰσχρῶν ἀπελαύνουσι , μέτριοι μὲν ἐν τοῖς ἀνηκέστοις ἐξεταζόμενοι καὶ τὸ λυπούμενον καὶ τὸ συναλγοῦν πλέον ἐν τῷ παρρησιάζεσθαι τοῦ ψέγοντος ἔχοντες , ἐν δὲ ταῖς κωλύσεσι τῶν ἁμαρτανομένων καὶ πρὸς τὰ πάθη διαμάχαις σφοδροὶ καὶ ἀπαραίτητοι καὶ συνεχεῖς ὄντες οὗτος γὰρ ὁ καιρὸς εὐνοίας ἀθρύπτου καὶ παρρησίας ἀληθινῆς ἐστι . τῷ δὲ ψέγειν τὰ πραχθέντα καὶ τοὺς ἐχθροὺς κατʼ ἀλλήλων ὁρῶμεν χρωμένους , ὥσπερ Διογένης ἔλεγεν ὅτι τῷ μέλλοντι σῴζεσθαι δεῖ φίλους ἀγαθοὺς ἢ διαπύρους ἐχθροὺς ὑπάρχειν οἱ μὲν γὰρ διδάσκουσιν , οἱ δʼ ἐλέγχουσι . βέλτιον δὲ τὰς ἁμαρτίας φυλάττεσθαι τοῖς συμβουλεύουσι πειθόμενον ἢ μετανοεῖν ἁμαρτάνοντα διὰ τοὺς κακῶς λέγοντας . καὶ διὰ τοῦτο δεῖ καὶ περὶ τὴν παρρησίαν φιλοτεχνεῖν , ὅσῳ μέγιστόν ἐστι καὶ κράτιστον ἐν φιλίᾳ φάρμακον , εὐστοχίας τε καιροῦ μάλιστα καὶ κράσεως μέτρον ἐχούσης ἀεὶ δεομένη .
Lemmas: ἐπεί δέ οὔτε ὁ γῆρας πᾶς πρόσειμι κακός κατά Εὐριπίδης οὔτε ὁ ὁ φίλος ἀβελτερία , δέω μή μόνος ἁμαρτάνω ἀλλά καί κατορθόω ἐπιτηρέω ὁ φίλος , καί νή Ζεύς πρόθυμος ἐπαινέω ὁ πρῶτος · εἶτα ὥσπερ ὁ σίδηρος πυκνόω ὁ περίψυξις καί δέχομαι ὁ στόμωσις ἀνίημι πρῶτος ὑπό θερμότης καί μαλακός γίγνομαι , οὕτως ὁ φίλος διαχέω καί θερμός εἰμί ὑπό ὁ ἔπαινος ὥσπερ βαφή ἀτρέμας ὁ παρρησία ἐπάγω . δίδωμι γάρ καιρός λέγω ἆρα ἄξιος ἐκεῖνος οὗτος παραβάλλω ; ὁράω ὁ καλός οἷος καρπός ἀποδίδωμι ; οὗτος ἀπαιτέω ὁ φίλος , οὗτος εἰμί οἰκεῖος , πρός οὗτος φύω · ἐκεῖνος δέ ἀποδιοπομπητέον εἰς ὄρος ἤ εἰς κῦμα πολύφλοισβος θάλασσα ὡς γάρ ἰατρός εὐγνώμων βούλομαι ἄν ὕπνος καί τροφή μάλα ἤ καστορίδες καί σκαμώνιον ὁ νόσημα λύω ὁ κάμνω , οὕτως καί φίλος ἐπιεικής καί πατήρ χρηστός καί διδάσκαλος ἔπαινος μάλα ἤ ψόγος χαίρω πρός ἐπανόρθωσις ἦθος χράω οὐδείς γάρ ἄλλος ποιέω ὁ παρρησιάζομαι ἦκα λυπέω καί μάλα θεραπεύω ἤ ὁ φείδομαι ὀργή ἐν ἦθος καί μετά εὔνοια προσφέρω ὁ ἁμαρτάνω . ὅθεν οὔτε ἀρνέομαι δέω πικρός ἐξελέγχω οὔτε κωλύω ἀπολογέομαι , ἀλλά καί πρόφασις εὐσχήμων ἀμῶς συνεκπορίζω καί ὁ κακός αἰτία ἀφίστημι αὐτός ἐνδίδωμι μέτριος , ὡς ὁ Ἕκτωρ δαιμόνιος , οὐ μέν καλός χόλος ὅδε ἐντίθημι θυμός πρός ὁ ἀδελφός , ὡς οὐ ἀπόδρασις οὐδέ δειλία εἰμί ἀλλά ὀργή ὁ ἐκ ὁ μάχη ἀναχώρησις αὐτός . καί πρός ὁ Ἀγαμέμνων ὁ Νέστωρ σύ δέ σός μεγαλήτωρ θυμός εἴκω . ἠθικός γάρ οἴομαι ὁ ἀδικέω καί ἀσχημονέω ὁ οὐ ἐφίστημι καί ἀγνοέω , καί ὁ μή φιλονεικέω πρός ὁ ἀδελφός ἤ ὁ μή φθονέω ὁ ἀδελφός καί ὁ φεύγω ὁ γυνή διαφθείρω ἤ ὁ παύω ὁ γυνή διαφθείρω . τοιοῦτος γάρ ὁ θεραπευτικός παρρησία ζητέω τρόπος , ὁ δέ πρακτικός ὁ ἐναντίος . ὅταν γάρ ἤ μέλλω ἁμαρτάνω ἐκκρούω δέω πρός ὁρμή τις βίαιος ἐνίστημι ἐκ ἐναντίος φέρω ἤ πρός ὁ καλός μαλακός καί ἀπρόθυμος ἔχω ἐντείνω καί παρορμέω ἐθέλω , εἰς αἰτία δέω περιφέρω ἄτοπος καί μή πρέπω ὁ γίγνομαι . ὡς ὁ παρά Σοφοκλῆς ὁ Ἀχιλλεύς παροξύνω Ὀδυσσεύς οὐ φημί ὀργίζω διά ὁ δεῖπνον , ἀλλά ἤδη φημί ὁ Τροία εἰσοράω ἑδώλιον δείδω , καί πρός οὗτος πάλιν ὁ Ἀχιλλεύς διαγανακτέω καί ἀποπλέω λέγω οἶδα ὅς φεύγω , οὐ ὁ μή κλύω κακός , ἀλλά ἐγγύς Ἕκτωρ εἰμί · οὐ μένω καλός . ὁ μέν οὖν θυμοειδής καί ἀνδρώδης δειλία δόξα , ὁ δέ σώφρων καί κόσμιος ἀκολασία , ὁ δέ ἐλευθέριος καί μεγαλοπρεπής μικρολογία καί φιλαργυρία δειδίσσομαι παρορμάω πρός ὁ καλός καί ὁ αἰσχρός ἀπελαύνω , μέτριος μέν ἐν ὁ ἀνήκεστος ἐξετάζω καί ὁ λυπέω καί ὁ συναλγέω πολύς ἐν ὁ παρρησιάζομαι ὁ ψέγω ἔχω , ἐν δέ ὁ κώλυσις ὁ ἁμαρτάνω καί πρός ὁ πάθος διαμάχη σφοδρός καί ἀπαραίτητος καί συνεχής εἰμί οὗτος γάρ ὁ καιρός εὔνοια ἄθρυπτος καί παρρησία ἀληθινός εἰμί . ὁ δέ ψέγω ὁ πράσσω καί ὁ ἐχθρός κατά ἀλλήλων ὁράω χράω , ὥσπερ Διογένης λέγω ὅτι ὁ μέλλω σῴζω δέω φίλος ἀγαθός ἤ διάπυρος ἐχθρός ὑπάρχω ὁ μέν γάρ διδάσκω , ὁ δέ ἐλέγχω . ἀγαθός δέ ὁ ἁμαρτία φυλάσσω ὁ συμβουλεύω πείθω ἤ μετανοέω ἁμαρτάνω διά ὁ κακός λέγω . καί διά οὗτος δέω καί περί ὁ παρρησία φιλοτεχνέω , ὅσος μέγας εἰμί καί κρατύς ἐν φιλία φάρμακον , εὐστοχία τε καιρός μάλα καί κρᾶσις μέτρον ἔχω ἀεί δέω .