plutarchus.quomodo-adolescens-poetas-audire-debeat-14d-37b 1
εἰ μέν , ὡς Φιλόξενυς ὁ ποιητὴς ἔλεγεν , ὦ Μάρκε Σήδατε , τῶν κρεῶν τὰ μὴ κρέα ἥδιστά ἐστι καὶ τῶν ἰχθύων οἱ μὴ ἰχθύες , ἐκείνοις ἀποφαίνεσθαι παρῶμεν οἷς ὁ Κάτων ἔφη τῆς καρδίας τὴν ὑπερῴαν εὐαισθητοτέραν ὑπάρχειν . ὅτι δὲ τῶν ἐν φιλοσοφίᾳ λεγομένων οἱ σφόδρα νέοι τοῖς μὴ δοκοῦσι φιλοσόφως μηδʼ ἀπὸ σπουδῆς λέγεσθαι χαίρουσι μᾶλλον καὶ παρέχουσιν ὑπηκόους ἑαυτοὺς καὶ χειροήθεις , δῆλόν ἐστιν ἡμῖν . οὐ γὰρ μόνον τὰ Αἰσώπεια μυθάρια καὶ τὰς ποιητικὰς ὑποθέσεις ἀλλὰ καὶ τὸν Ἄβαριν τὸν Ἡρακλείδου καὶ τὸν Λύκωνα τὸν Ἀρίστωνος διερχόμενοι καὶ τὰ περὶ τῶν ψυχῶν δόγματα μεμιγμένα μυθολογίᾳ μεθʼ ἡδονῆς ἐνθουσιῶσι . διὸ δεῖ μὴ μόνον ἐν ταῖς περὶ ἐδωδὴν καὶ πόσιν ἡδοναῖς διαφυλάττειν εὐσχήμονας αὐτούς , ἔτι δὲ μᾶλλον ἐν ταῖς ἀκροάσεσιν καὶ ἀναγνώσεσιν ἐθίζειν , ὥσπερ ὄψῳ χρωμένους μετρίως τῷ τέρποντι , τὸ χρήσιμον ἀπʼ αὐτοῦ καὶ τὸ σωτήριον διώκειν . οὔτε γὰρ πόλιν αἱ κεκλειμέναι πύλαι τηροῦσιν ἀνάλωτον , ἂν διὰ μιᾶς παραδέξηται τοὺς πολεμίους , οὔτε νέον αἱ περὶ τὰς ἄλλας ἡδονὰς ἐγκράτειαι σῴζουσιν , ἄν γε διʼ ἀκοῆς λάθῃ προέμενος αὑτόν , ἀλλʼ ὅσον μᾶλλον αὕτη τοῦ φρονεῖν καὶ λογίζεσθαι πεφυκότος ἅπτεται , τοσοῦτο μᾶλλον ἀμεληθεῖσα βλάπτει καὶ διαφθείρει τὸν παραδεξάμενον . ἐπεὶ τοίνυν οὔτʼ ἴσως δυνατόν ἐστιν οὔτʼ ὠφέλιμον ποιημάτων ἀπείργειν τὸν τηλικοῦτον ἡλίκος οὑμός τε τὸ νῦν Σώκλαρός ἐστι καὶ ὁ σὸς Κλέανδρος , εὖ μάλα παραφυλάττωμεν αὐτούς , ὡς ἐν ταῖς ἀναγνώσεσι μᾶλλον ἢ ταῖς ὁδοῖς παιδαγωγίας δεομένους . ἃ δʼ οὖν ἐμοὶ περὶ ποιημάτων εἰπεῖν πρῴην ἐπῆλθε , νῦν πρὸς σὲ γεγραμμένα πέμψαι διενοήθην . καὶ λαβὼν ταῦτα δίελθε , κὰν δοκῇ σοι μηδὲν εἶναι φαυλότερα τῶν ἀμεθύστων καλουμένων , ἅ τινες ἐν τοῖς πότοις περιάπτονται καὶ προλαμβάνουσι , μεταδίδου τῷ Κλεάνδρῳ καὶ προκαταλάμβανε τὴν φύσιν αὐτοῦ διὰ τὸ μηδαμοῦ νωθρὸν ἀλλὰ πανταχοῦ σφοδρὸν καὶ δεδορκὸς εὐαγωγοτέραν ὑπὸ τῶν τοιούτων οὖσαν . πουλύποδος κεφαλῇ ἔνι μὲν κακὸν ἐν δὲ καὶ ἐσθλόν ὅτι βρωθῆναι μέν ἐστιν ἥδιστος , δυσόνειρον δʼ ὕπνον ποιεῖ , φαντασίας ταραχώδεις καὶ ἀλλοκότους δεχόμενον , ὡς λέγουσιν . οὕτω δὴ καὶ ποιητικῇ πολὺ μὲν τὸ ἡδὺ καὶ τρόφιμον νέου ψυχῆς ἔνεστιν , οὐκ ἔλαττον δὲ τὸ ταρακτικὸν καὶ παράφορον , ἂν μὴ τυγχάνῃ παιδαγωγίας ὀρθῆς ἡ ἀκρόασις . οὐ γὰρ μόνον ὡς ἔοικε περὶ τῆς Αἰγυπτίων χώρας ἀλλὰ καὶ περὶ τῆς ποιητικῆς ἔστιν εἰπεῖν ὅτι φάρμακα πολλὰ μὲν ἐσθλὰ μεμιγμένα πολλὰ δὲ λυγρά τοῖς χρωμένοις ἀναδίδωσιν . ἔνθʼ ἔνι μὲν φιλότης , ἐν δʼ ἵμερος , ἐν δʼ ὀαριστὺς πάρφασις , ἥ τʼ ἔκλεψε νόον πύκα περ φρονεόντων . οὐ γὰρ ἅπτεται τὸ ἀπατηλὸν αὐτῆς ἀβελτέρων κομιδῇ καὶ ἀνοήτων . διὸ καὶ Σιμωνίδης μὲν ἀπεκρίνατο πρὸς τὸν εἰπόντα τί δὴ μόνους οὐκ ἐξαπατᾷς Θετταλούς ; ἀμαθέστεροι γάρ εἰσιν ἢ ὡς ὑπʼ ἐμοῦ ἐξαπατᾶσθαι . Γοργίας δὲ τὴν τραγῳδίαν εἶπεν ἀπάτην , ἣν ὅ τʼ ἀπατήσας δικαιότερος τοῦ μὴ ἀπατήσαντος καὶ ὁ ἀπατηθεὶς σοφώτερος τοῦ μὴ ἀπατηθέντος . πότερον οὖν τῶν νέων ὥσπερ τῶν Ἰθακησίων σκληρῷ τινι τὰ ὦτα καὶ ἀτέγκτῳ κηρῷ καταπλάσσοντες ἀναγκάζωμεν αὐτοὺς τὸ Ἐπικούρειον ἀκάτιον ἀραμένους ποιητικὴν φεύγειν καὶ παρεξελαύνειν , ἢ μᾶλλον ὀρθῷ τινι λογισμῷ παριστάντες καὶ καταδέοντες , τὴν κρίσιν , ὅπως μὴ παραφέρηται τῷ τέρποντι πρὸς τὸ βλάπτον , ἀπευθύνωμεν καὶ παραφυλάττωμεν ; οὐδὲ γὰρ οὐδὲ Δρύαντος υἱὸς κρατερὸς Λυκόοργος ὑγιαίνοντα νοῦν εἶχεν , ὅτι πολλῶν μεθυσκομένων καὶ παροινούντων τὰς ἀμπέλους περιιὼν ἐξέκοπτεν ἀντὶ τοῦ τὰς κρήνας ἐγγυτέρω προσαγαγεῖν καὶ μαινόμενον θεόν , ὥς φησιν ὁ Πλάτων , ἑτέρῳ θεῷ νήφοντι κολαζόμενον σωφρονίζειν . ἀφαιρεῖ γὰρ ἡ κρᾶσις τοῦ οἴνου τὸ βλάπτον , οὐ συναναιροῦσα τὸ χρήσιμον ; μηδʼ ἡμεῖς οὖν τὴν ποιητικὴν ἡμερίδα τῶν Μουσῶν ἐκκόπτωμεν μηδʼ ἀφανίζωμεν , ἀλλʼ ὅπου μὲν ὑφʼ ἡδονῆς ἀκράτου πρὸς δόξαν αὐθάδως θρασυνόμενον ἐξυβρίζει καὶ ὑλομανεῖ τὸ μυθῶδες αὐτῆς καὶ θεατρικόν , ἐπιλαμβανόμενοι κολούωμεν καὶ πιέζωμεν · ὅπου δʼ ἅπτεταί τινος μούσης τῇ χάριτι καὶ τὸ γλυκὺ τοῦ λόγου καὶ ἀγωγὸν οὐκ ἄκαρπόν ἐστιν οὐδὲ κενόν , ἐνταῦθα φιλοσοφίαν εἰσάγωμεν καὶ καταμιγνύωμεν . ὥσπερ γὰρ ὁ μανδραγόρας ταῖς ἀμπέλοις παραφυόμενος καὶ διαδιδοὺς τὴν δύναμιν εἰς τὸν οἶνον μαλακωτέραν ποιεῖ τὴν καταφορὰν τοῖς πίνουσιν , οὕτω τοὺς λόγους ἡ ποίησις ἐκ φιλοσοφίας ἀναλαμβάνουσα μιγνυμένους πρὸς τὸ μυθῶδες ἐλαφρὰν καὶ προσφιλῆ παρέχει τοῖς νέοις τὴν μάθησιν . ὅθεν οὐ φευκτέον ἐστὶ τὰ ποιήματα τοῖς φιλοσοφεῖν μέλλουσιν , ἀλλὰ προφιλοσοφητέον τοῖς ποιήμασιν ἐθιζομένους ἐν τῷ τέρποντι τὸ χρήσιμον ζητεῖν καὶ ἀγαπᾶν · εἰ δὲ μή , διαμάχεσθαι καὶ δυσχεραίνειν . ἀρχὴ γὰρ αὕτη παιδεύσεως , ἔργου δὲ παντὸς ἤν τις ἄρχηται καλῶς , καὶ τὰς τελευτὰς εἰκὸς ἐσθʼ οὕτως ἔχειν κατὰ τὸν Σοφοκλέα .
Lemmas: εἰ μέν , ὡς φιλόξενος ὁ ποιητής λέγω , ὦ Μάρκος Σήδατος , ὁ κρέας ὁ μή κρέας ἡδύς εἰμί καί ὁ ἰχθῦς ὁ μή ἰχθῦς , ἐκεῖνος ἀποφαίνω πάρειμι ὅς ὁ Κάτων φημί ὁ καρδία ὁ ὑπερῴα εὐαίσθητος ὑπάρχω . ὅτι δέ ὁ ἐν φιλοσοφία λέγω ὁ σφόδρα νέος ὁ μή δοκέω φιλόσοφος μηδέ ἀπό σπουδή λέγω χαίρω μάλα καί παρέχω ὑπήκοος ἑαυτοῦ καί χειροήθης , δῆλος εἰμί ἐγώ . οὐ γάρ μόνος ὁ Αἰσώπειος μυθάριον καί ὁ ποιητικός ὑπόθεσις ἀλλά καί ὁ Ἄβαρις ὁ Ἡρακλείδης καί ὁ Λύκων ὁ Ἀρίστων διέρχομαι καί ὁ περί ὁ ψυχή δόγμα μείγνυμι μυθολογία μετά ἡδονή ἐνθουσιάω . διό δέω μή μόνος ἐν ὁ περί ἐδωδή καί πόσις ἡδονή διαφυλάσσω εὐσχήμων αὐτός , ἔτι δέ μάλα ἐν ὁ ἀκρόασις καί ἀνάγνωσις ἐθίζω , ὥσπερ ὄψον χράω μέτριος ὁ τέρπω , ὁ χρήσιμος ἀπό αὐτός καί ὁ σωτήριος διώκω . οὔτε γάρ πόλις ὁ κλείω πύλη τηρέω ἀνάλωτος , ἐάν διά εἷς παραδείκνυμι ὁ πολέμιος , οὔτε νέος ὁ περί ὁ ἄλλος ἡδονή ἐγκράτεια σῴζω , ἐάν γε διά ἀκοή λανθάνω προίημι ἑαυτοῦ , ἀλλά ὅσος μάλα οὗτος ὁ φρονέω καί λογίζομαι φύω ἅπτω , τοσοῦτος μάλα ἀμελέω βλάπτω καί διαφθείρω ὁ παραδέχομαι . ἐπεί τοίνυν οὔτε ἴσως δυνατός εἰμί οὔτε ὠφέλιμος ποίημα ἀπείργω ὁ τηλικοῦτος ἡλίκος ἐμός τε ὁ νῦν Σώκλαρός εἰμί καί ὁ σός Κλέανδρος , εὖ μάλα παραφυλάσσω αὐτός , ὡς ἐν ὁ ἀνάγνωσις μάλα ἤ ὁ ὁδός παιδαγωγία δέω . ὅς δέ οὖν ἐγώ περί ποίημα λέγω πρῴην ἐπέρχομαι , νῦν πρός σύ γράφω πέμπω διανοέομαι . καί λαμβάνω οὗτος διέρχομαι , ἐάν δοκέω σύ μηδείς εἰμί φαῦλος ὁ ἀμέθυστος καλέω , ὅς τις ἐν ὁ πότος περιάπτω καί προλαμβάνω , μεταδίδωμι ὁ Κλέανδρος καί προκαταλαμβάνω ὁ φύσις αὐτός διά ὁ μηδαμοῦ νωθρός ἀλλά πανταχοῦ σφοδρός καί δέρκομαι εὐάγωγος ὑπό ὁ τοιοῦτος εἰμί . πολύπους κεφαλή ἐν μέν κακός ἐν δέ καί ἐσθλός ὅτι βιβρώσκω μέν εἰμί ἡδύς , δυσόνειρος δέ ὕπνος ποιέω , φαντασία ταραχώδης καί ἀλλόκοτος δέχομαι , ὡς λέγω . οὕτως δή καί ποιητικός πολύς μέν ὁ ἡδύς καί τρόφιμος νέος ψυχή ἔνειμι , οὐ ἐλαχύς δέ ὁ ταρακτικός καί παράφορος , ἐάν μή τυγχάνω παιδαγωγία ὀρθός ὁ ἀκρόασις . οὐ γάρ μόνος ὡς ἔοικα περί ὁ Αἰγύπτιος χώρα ἀλλά καί περί ὁ ποιητικός εἰμί λέγω ὅτι φάρμακον πολύς μέν ἐσθλός μείγνυμι πολύς δέ λυγρός ὁ χράω ἀναδίδωμι . ἔνθα ἔνειμι μέν φιλότης , ἐν δέ ἵμερος , ἐν δέ ὀαριστύς παράφασις , ὅς τε κλέπτω νόος πύκα περ φρονέω . οὐ γάρ ἅπτω ὁ ἀπατηλός αὐτός ἀβέλτερος κομιδῇ καί ἀνόητος . διό καί Σιμωνίδης μέν ἀποκρίνω πρός ὁ λέγω τίς δή μόνος οὐ ἐξαπατάω Θεσσαλός ; ἀμαθής γάρ εἰμί ἤ ὡς ὑπό ἐγώ ἐξαπατάω . Γοργίας δέ ὁ τραγῳδία λέγω ἀπάτη , ὅς ὁ τε ἀπατάω δίκαιος ὁ μή ἀπατάω καί ὁ ἀπατάω σοφός ὁ μή ἀπατάω . πότερος οὖν ὁ νέος ὥσπερ ὁ Ἰθακήσιος σκληρός τις ὁ οὖς καί ἄτεγκτος κηρός καταπλάσσω ἀναγκάζω αὐτός ὁ Ἐπικούρειος ἀκάτιον ἀείρω ποιητικός φεύγω καί παρεξελαύνω , ἤ μάλα ὀρθός τις λογισμός παρίστημι καί καταδέω , ὁ κρίσις , ὅπως μή παραφέρω ὁ τέρπω πρός ὁ βλάπτω , ἀπευθύνω καί παραφυλάσσω ; οὐδέ γάρ οὐδέ Δρύας υἱός κρατερός Λυκοῦργος ὑγιαίνω νόος ἔχω , ὅτι πολύς μεθύσκω καί παροινέω ὁ ἄμπελος περιέρχομαι ἐκκόπτω ἀντί ὁ ὁ κρήνη ἐγγύς προσάγω καί μαίνομαι θεός , ὡς φημί ὁ Πλάτων , ἕτερος θεός νήφω κολάζω σωφρονίζω . ἀφαιρέω γάρ ὁ κρᾶσις ὁ οἶνος ὁ βλάπτω , οὐ συναναιρέω ὁ χρήσιμος ; μηδέ ἐγώ οὖν ὁ ποιητικός ἡμερίς ὁ Μοῦσα ἐκκόπτω μηδέ ἀφανίζω , ἀλλά ὅπου μέν ὑπό ἡδονή ἄκρατος πρός δόξα αὐθάδης θρασύνω ἐξυβρίζω καί ὑλομανέω ὁ μυθώδης αὐτός καί θεατρικός , ἐπιλαμβάνω κολούω καί πιέζω · ὅπου δέ ἅπτω τις μοῦσαι ὁ χάρις καί ὁ γλυκύς ὁ λόγος καί ἀγωγός οὐ ἄκαρπος εἰμί οὐδέ κενός , ἐνταῦθα φιλοσοφία εἰσάγω καί καταμείγνυμι . ὥσπερ γάρ ὁ μανδραγόρας ὁ ἄμπελος παραφύω καί διαδίδωμι ὁ δύναμις εἰς ὁ οἶνος μαλακός ποιέω ὁ καταφορά ὁ πίνω , οὕτως ὁ λόγος ὁ ποίησις ἐκ φιλοσοφία ἀναλαμβάνω μείγνυμι πρός ὁ μυθώδης ἐλαφρός καί προσφιλής παρέχω ὁ νέος ὁ μάθησις . ὅθεν οὐ φεύγω εἰμί ὁ ποίημα ὁ φιλοσοφέω μέλλω , ἀλλά προφιλοσοφητέον ὁ ποίημα ἐθίζω ἐν ὁ τέρπω ὁ χρήσιμος ζητέω καί ἀγαπάω · εἰ δέ μή , διαμάχομαι καί δυσχεραίνω . ἀρχή γάρ οὗτος παίδευσις , ἔργον δέ πᾶς ἐάν τις ἄρχω καλός , καί ὁ τελευτή ἔοικα εἰμί οὕτως ἔχω κατά ὁ Σοφοκλῆς .