plutarchus.quomodo-adolescens-poetas-audire-debeat-14d-37b 2
πρῶτον μὲν οὖν εἰσάγειν εἰς τὰ ποιήματα δεῖ τὸν νέον μηδὲν οὕτω μεμελετημένον ἔχοντα καὶ πρόχειρον ὡς τὸ πολλὰ ψεύδονται ἀοιδοὶ τὰ μὲν ἑκόντες τὰ δʼ ἄκοντες . ἑκόντες μέν , ὅτι πρὸς ἡδονὴν ἀκοῆς καὶ χάριν , ἣν οἱ πλεῖστοι διώκουσιν , αὐστηροτέραν ἡγοῦνται τὴν ἀλήθειαν τοῦ ψεύδους . ἡ μὲν γὰρ ἔργῳ γιγνομένη , κἂν ἀτερπὲς ἔχῃ τὸ τέλος , οὐκ ἐξίσταται · τὸ δὲ πλαττόμενον λόγῳ ῥᾷστα περιχωρεῖ καὶ τρέπεται πρὸς τὸ ἥδιον ἐκ τοῦ λυποῦντος . οὔτε γὰρ μέτρον οὔτε τρόπος οὔτε λέξεως ὄγκος οὔτʼ εὐκαιρία μεταφορᾶς οὔθʼ ἁρμονία καὶ σύνθεσις ἔχει τοσοῦτον αἱμυλίας καὶ χάριτος ὅσον εὖ πεπλεγμένη διάθεσις μυθολογίας · ἀλλʼ ὥσπερ ἐν γραφαῖς κινητικώτερόν ἐστι χρῶμα γραμμῆς διὰ τὸ ἀνδρείκελον καὶ ἀπατηλόν , οὕτως ἐν ποιήμασι μεμιγμένον πιθανότητι ψεῦδος ἐκπλήττει καὶ ἀγαπᾶται μᾶλλον τῆς ἀμύθου καὶ ἀπλάστου περὶ μέτρον καὶ λέξιν κατασκευῆς . ὅθεν ὁ Σωκράτης ἔκ τινων ἐνυπνίων ποιητικῆς ἁψάμενος αὐτὸς μέν , ἅτε δὴ γεγονὼς ἀληθείας ἀγωνιστὴς τὸν ἅπαντα βίον , οὐ πιθανὸς ἦν οὐδʼ εὐφυὴς ψευδῶν δημιουργός , τοὺς δʼ Αἰσώπου μύθους ἔπεσιν ἐνέτεινεν , ὡς ποίησιν οὐκ οὖσαν ψεῦδος μὴ πρόσεστι . · θυσίας μὲν γὰρ ἀχόρους καὶ ἀναύλους ἴσμεν , οὐκ ἴσμεν δʼ ἄμυθον οὐδʼ ἀψευδῆ ποίησιν . τὰ δʼ Ἐμπεδοκλέους ἔπη καὶ Παρμενίδου καὶ θηριακὰ Νικάνδρου καὶ γνωμολογίαι Θεόγνιδος λόγοι εἰσὶ κιχράμενοι παρὰ ποιητικῆς ὥσπερ ὄχημα τὸ μέτρον καὶ τὸν ὄγκον , ἵνα τὸ πεζὸν διαφύγωσιν . ὅταν οὖν ἄτοπόν τι καὶ δυσχερὲς ἐν τοῖς ποιήμασι λέγηται περὶ θεῶν ἢ δαιμόνων ἢ ἀρετῆς ὑπʼ ἀνδρὸς ἐλλογίμου καὶ δόξαν ἔχοντος , ὁ μὲν ὡς ἀληθῆ προσδεξάμενος λόγον οἴχεται φερόμενος καὶ διέφθαρται τὴν δόξαν , ὁ δὲ μεμνημένος ἀεὶ καὶ κατέχων ἐναργῶς τῆς ποιητικῆς τὴν περὶ τὸ ψεῦδος γοητείαν καὶ δυνάμενος λέγειν ἑκάστοτε πρὸς αὐτὴν ὦ μηχάνημα λυγκὸς αἰολώτερον τί παίζουσα τὰς ὀφρῦς συνάγεις , τί δʼ ἐξαπατῶσα προσποιῇ διδάσκειν ; οὐδὲν πείσεται δεινὸν οὐδὲ πιστεύσει φαῦλον , ἀλλʼ ἐπιλήψεται μὲν τοῦ φοβουμένου τὸν Ποσειδῶνα καὶ ταρβοῦντος μὴ τὴν γῆν ἀναρρήξῃ καὶ ἀπογυμνώσῃ τὸν ᾍδην , ἐπιλήψεται δὲ τοῦ Ἀπόλλωνι χαλεπαίνοντος ὑπὲρ τοῦ πρώτου τῶν Ἀχαιῶν , ὃν αὐτὸς ὑμνῶν αὐτὸς ἐν δαίτῃ παρὼν αὐτὸς τάδʼ εἰπὼν αὐτός ἐστιν ὁ κτανών παύσεται δὲ τὸν φθιτὸν Ἀχιλλέα καὶ τὸν Ἀγαμέμνονα τὸν καθʼ ᾍδου δακρύων , ἀδυνάτους καὶ ἀσθενεῖς χεῖρας ἐπιθυμίᾳ τοῦ ζῆν ὀρέγοντας . ἂν δέ που συνταράττηται τοῖς πάθεσι καὶ κρατῆται φαρμασσόμενος , οὐκ ὀκνήσει πρὸς ἑαυτὸν εἰπεῖν ἀλλὰ φόωσδε τάχιστα λιλαίεο · ταῦτα δὲ πάντα ἴσθʼ , ἵνα καὶ μετόπισθε τεῇ εἴπῃσθα γυναικὶ καὶ γὰρ τοῦτο χαριέντως Ὅμηρος εἰς τὴν νέκυιαν εἶπεν , ὡς γυναικὸς ἀκρόασιν οὖσαν διὰ τὸ μυθῶδες . Τοιαῦτα γάρ ἐστιν ἃ πλάττουσιν ἑκόντες οἱ ποιηταί · πλείονα δʼ ἃ μὴ πλάττοντες ἀλλʼ οἰόμενοι καὶ δοξάζοντες αὐτοὶ προσαναχρώννυνται τὸ ψεῦδος ἡμῖν οἷον ἐπὶ τοῦ Διὸς εἰρηκότος Ὁμήρου ἐν δʼ ἐτίθει δύο κῆρε τανηλεγέος θανάτοιο , τὴν μὲν Ἀχιλλῆος τὴν δʼ Ἕκτορος ἱπποδάμοιο , ἕλκε δὲ μέσσα λαβών ῥέπε δʼ Ἕκτορος αἴσιμον ἦμαρ , ᾤχετο δʼ εἰς Ἀίδαο , λίπεν δʼ ἑ Φοῖβος Ἀπόλλων τραγῳδίαν ὁ Αἰσχύλος ὅλην τῷ μύθῳ περιέθηκεν , ἐπιγράψας Ψυχοστασίαν καὶ παραστήσας ταῖς πλάστιγξι τοῦ Διὸς ἔνθεν μὲν τὴν Θέτιν ἔνθεν δὲ τὴν Ἠῶ , δεομένας ὑπὲρ τῶν υἱέων μαχομένων . τοῦτο δὲ παντὶ δῆλον , ὅτι μυθοποίημα καὶ πλάσμα πρὸς ἡδονὴν ἢ ἔκπληξιν ἀκροατοῦ γέγονε . τὸ δὲ Ζεύς , ὃς τʼ ἀνθρώπων ταμίης πολέμοιο τέτυκται καὶ τὸ θεὸς μὲν αἰτίαν φύει βροτοῖς , ὅταν κακῶσαι δῶμα παμπήδην θέλῃ , ταῦτα δʼ ἤδη κατὰ δόξαν εἴρηται καὶ πίστιν αὐτῶν , ἣν ἔχουσιν ἀπάτην περὶ θεῶν καὶ ἄγνοιαν εἰς ἡμᾶς ἐκφερόντων καὶ μεταδιδόντων . πάλιν αἱ περὶ τὰς νεκυίας τερατουργίαι καὶ διαθέσεις ὀνόμασι φοβεροῖς ἐνδημιουργοῦσαι φάσματα καὶ εἴδωλα ποταμῶν φλεγομένων καὶ τόπων ἀγρίων καὶ κολασμάτων σκυθρωπῶν οὐ πάνυ πολλοὺς διαλανθάνουσιν ὅτι τὸ μυθῶδες αὐτοῖς πολὺ καὶ τὸ ψεῦδος ὥσπερ τροφαῖς τὸ φαρμακῶδες ἐγκέκραται . καὶ οὔθʼ Ὅμηρος οὔτε Πίνδαρος οὔτε Σοφοκλῆς πεπεισμένοι ταῦτʼ ἔχειν οὕτως ἔγραψαν ἔνθεν τὸν ἄπειρον ἐρεύγονται σκότον βληχροὶ δνοφερᾶς νυκτὸς ποταμοὶ καὶ πὰρ δʼ ἴσαν Ὠκεανοῦ τε ῥοὰς καὶ Λευκάδα πέτρην καί στενωπὸς ᾍδου καὶ παλιρροία βυθοῦ ὅσοι μέντοι τὸν θάνατον ὡς οἰκτρὸν ἢ τὴν ἀταφίαν ὡς δεινὸν ὀλοφυρόμενοι καὶ δεδιότες φωνὰς ἐξενηνόχασι καὶ μή μʼ ἄκλαυστον ἄθαπτον ἰὼν ὄπιθεν καταλείπειν 72 ψυχὴ δʼ ἐκ ῥεθέων πταμένη Ἄϊδόσδε βεβήκει , ὃν πότμον γοόωσα , λιποῦσʼ ἁδρότητα καὶ ἥβην καί μή μʼ ἀπολέσῃς ἄωρον · ἡδὺ γὰρ τὸ φῶς λεύσσειν · τὰ δʼ ὑπὸ γῆν μὴ μʼ ἰδεῖν ἀναγκάσῃς , αὗται πεπονθότων εἰσὶ καὶ προεαλωκότων ὑπὸ δόξης καὶ ἀπάτης . διὸ μᾶλλον ἅπτονται καὶ διαταράττουσιν ἡμᾶς , ἀναπιμπλαμένους τοῦ πάθους καὶ τῆς ἀσθενείας ἀφʼ ἧς λέγονται . πρὸς ταῦτα δὴ πάλιν παρασκευάζωμεν εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς ἔχειν ἔναυλον ὅτι ποιητικῇ μὲν οὐ πάνυ μέλον ἐστὶ τῆς ἀληθείας , ἡ δὲ περὶ ταῦτʼ ἀλήθεια καὶ τοῖς μηδὲν ἄλλο πεποιημένοις ἔργον ἢ γνῶσιν καὶ μάθησιν τοῦ ὄντος εὖ μάλα δυσθήρατός ἐστι καὶ δύσληπτος , ὡς ὁμολογοῦσιν αὐτοί . καὶ τὰ Ἐμπεδοκλέους ἔστω πρόχειρα ταυτί οὕτως οὔτʼ ἐπιδερκτὰ τάδʼ ἀνδράσιν οὔτʼ ἐπακουστά οὔτε νόῳ περιληπτά καὶ τὰ Ξενοφάνους καὶ τὸ μὲν οὖν σαφὲς οὔτις ἀνὴρ γένετʼ οὐδέ τις ἔσται εἰδὼς ἀμφὶ θεῶν τε καὶ ἅσσα λέγω περὶ πάντων καὶ νὴ Δία τὰ Σωκράτους ἐξομνυμένου παρὰ Πλάτωνι τὴν περὶ τούτων γνῶσιν . ἧττον γὰρ ὡς εἰδόσι τι περὶ τούτων προσέξουσι τοῖς ποιηταῖς ἐν οἷς τοὺς φιλοσόφους ἰλιγγιῶντας ὁρῶσιν .
Lemmas: πρῶτος μέν οὖν εἰσάγω εἰς ὁ ποίημα δέω ὁ νέος μηδείς οὕτως μελετάω ἔχω καί πρόχειρος ὡς ὁ πολύς ψεύδω ἀοιδός ὁ μέν ἑκών ὁ δέ ἄκων . ἑκών μέν , ὅτι πρός ἡδονή ἀκοή καί χάρις , ὅς ὁ πολύς διώκω , αὐστηρός ἡγέομαι ὁ ἀλήθεια ὁ ψεῦδος . ὁ μέν γάρ ἔργον γίγνομαι , ἐάν ἀτερπής ἔχω ὁ τέλος , οὐ ἐξίστημι · ὁ δέ πλήσσω λόγος ῥᾴδιος περιχωρέω καί τρέπω πρός ὁ ἡδύς ἐκ ὁ λυπέω . οὔτε γάρ μέτρον οὔτε τρόπος οὔτε λέξις ὄγκος οὔτε εὐκαιρία μεταφορά οὔτε ἁρμονία καί σύνθεσις ἔχω τοσοῦτος αἱμυλία καί χάρις ὅσος εὖ πλέκω διάθεσις μυθολογία · ἀλλά ὥσπερ ἐν γραφή κινητικός εἰμί χρῶμα γραμμή διά ὁ ἀνδρείκελος καί ἀπατηλός , οὕτως ἐν ποίημα μείγνυμι πιθανότης ψεῦδος ἐκπλήσσω καί ἀγαπάω μάλα ὁ ἄμυθος καί ἄπλαστος περί μέτρον καί λέξις κατασκευή . ὅθεν ὁ Σωκράτης ἐκ τις ἐνύπνιον ποιητικός ἅπτω αὐτός μέν , ἅτε δή γίγνομαι ἀλήθεια ἀγωνιστής ὁ ἅπας βίος , οὐ πιθανός εἰμί οὐδέ εὐφυής ψευδής δημιουργός , ὁ δέ Αἴσωπος μῦθος ἔπος ἐντείνω , ὡς ποίησις οὐ εἰμί ψεῦδος μή πρόσειμι . · θυσία μέν γάρ ἄχορος καί ἄναυλος οἶδα , οὐ οἶδα δέ ἄμυθος οὐδέ ἀψευδής ποίησις . ὁ δέ Ἐμπεδοκλῆς ἔπος καί Παρμενίδης καί θηριακός Νίκανδρος καί γνωμολογία Θέογνις λόγος εἰμί κιχράω παρά ποιητικός ὥσπερ ὄχημα ὁ μέτρον καί ὁ ὄγκος , ἵνα ὁ πεζός διαφεύγω . ὅταν οὖν ἄτοπος τις καί δυσχερής ἐν ὁ ποίημα λέγω περί θεός ἤ δαίμων ἤ ἀρετή ὑπό ἀνήρ ἐλλόγιμος καί δόξα ἔχω , ὁ μέν ὡς ἀληθής προσδέχομαι λόγος οἴχομαι φέρω καί διαφθείρω ὁ δόξα , ὁ δέ μιμνῄσκω ἀεί καί κατέχω ἐναργής ὁ ποιητικός ὁ περί ὁ ψεῦδος γοητεία καί δύναμαι λέγω ἑκάστοτε πρός αὐτός ὦ μηχάνημα λύγξ αἰόλος τίς παίζω ὁ ὀφρύς συνάγω , τίς δέ ἐξαπατάω προσποιέω διδάσκω ; οὐδείς πάσχω δεινός οὐδέ πιστεύω φαῦλος , ἀλλά ἐπιλαμβάνω μέν ὁ φοβέω ὁ Ποσειδῶν καί ταρβέω μή ὁ γῆ ἀναρρήγνυμι καί ἀπογυμνόω ὁ ᾍδης , ἐπιλαμβάνω δέ ὁ Ἀπόλλων χαλεπαίνω ὑπέρ ὁ πρῶτος ὁ Ἀχαιός , ὅς αὐτός ὑμνέω αὐτός ἐν δαίτη πάρειμι αὐτός ὅδε λέγω αὐτός εἰμί ὁ κτείνω παύω δέ ὁ φθιτός Ἀχιλλεύς καί ὁ Ἀγαμέμνων ὁ κατά ᾍδης δάκρυον , ἀδύνατος καί ἀσθενής χείρ ἐπιθυμία ὁ ζάω ὀρέγω . ἐάν δέ που συνταράσσω ὁ πάθος καί κρατέω φαρμάσσω , οὐ ὀκνέω πρός ἑαυτοῦ λέγω ἀλλά φόωσδε ταχύς λιλαίομαι · οὗτος δέ πᾶς οἶδα , ἵνα καί μετόπισθε τεός λέγω γυνή καί γάρ οὗτος χαρίεις Ὅμηρος εἰς ὁ νέκυια λέγω , ὡς γυνή ἀκρόασις εἰμί διά ὁ μυθώδης . τοιοῦτος γάρ εἰμί ὅς πλήσσω ἑκών ὁ ποιητής · πολύς δέ ὅς μή πλάσσω ἀλλά οἴομαι καί δοξάζω αὐτός προσαναχρώζω ὁ ψεῦδος ἐγώ οἷος ἐπί ὁ Ζεύς λέγω Ὅμηρος ἐν δέ τίθημι δύο κήρ τανηλεγής θάνατος , ὁ μέν Ἀχιλλεύς ὁ δέ Ἕκτωρ ἱππόδαμος , ἕλκω δέ μέσος λαμβάνω ῥέπω δέ Ἕκτωρ αἴσιμος ἦμαρ , οἴχομαι δέ εἰς Ἀίδης , λείπω δέ ἕ Φοῖβος Ἀπόλλων τραγῳδία ὁ Αἰσχύλος ὅλος ὁ μῦθος περιτίθημι , ἐπιγράφω Ψυχοστασία καί παρίστημι ὁ πλάστιγξ ὁ Ζεύς ἔνθεν μέν ὁ Θέτις ἔνθεν δέ ὁ Ἠώς , δέω ὑπέρ ὁ υἱός μάχομαι . οὗτος δέ πᾶς δῆλος , ὅτι μυθοποίημα καί πλάσμα πρός ἡδονή ἤ ἔκπληξις ἀκροατής γίγνομαι . ὁ δέ Ζεύς , ὅς τε ἄνθρωπος ταμίας πόλεμος τεύχω καί ὁ θεός μέν αἰτία φύω βροτός , ὅταν κακόω δῶμα παμπήδην ἐθέλω , οὗτος δέ ἤδη κατά δόξα λέγω καί πίστις αὐτός , ὅς ἔχω ἀπάτη περί θεός καί ἄγνοια εἰς ἐγώ ἐκφέρω καί μεταδίδωμι . πάλιν ὁ περί ὁ νέκυια τερατουργία καί διάθεσις ὄνομα φοβερός ἐνδημιουργέω φάσμα καί εἴδωλον ποταμός φλέγω καί τόπος ἄγριος καί κόλασμα σκυθρωπός οὐ πάνυ πολύς διαλανθάνω ὅτι ὁ μυθώδης αὐτός πολύς καί ὁ ψεῦδος ὥσπερ τροφή ὁ φαρμακώδης ἐγκεράννυμι . καί οὔτε Ὅμηρος οὔτε Πίνδαρος οὔτε Σοφοκλῆς πείθω οὗτος ἔχω οὕτως γράφω ἔνθεν ὁ ἄπειρος ἐρεύγομαι σκότος βληχρός δνοφερός νύξ ποταμός καί παρά δέ ἔρχομαι Ὠκεανός τε ῥοή καί Λευκάς πέτρα καί στενωπός ᾍδης καί παλίρροια βυθός ὅσος μέντοι ὁ θάνατος ὡς οἰκτρός ἤ ὁ ἀταφία ὡς δεινός ὀλοφύρομαι καί δείδω φωνή ἐκφέρω καί μή ἐγώ ἄκλαυστος ἄθαπτος ἔρχομαι ὄπισθεν καταλείπω 72 ψυχή δέ ἐκ ῥέθος πέτομαι Ἀϊδόσδε βαίνω , ὅς πότμος γοάω , λείπω ἁδροτής καί ἥβη καί μή ἐγώ ἀπόλλυμι ἄωρος · ἡδύς γάρ ὁ φάος λεύσσω · ὁ δέ ὑπό γῆ μή ἐγώ ὁράω ἀναγκάζω , οὗτος πάσχω εἰμί καί προαλίσκομαι ὑπό δόξα καί ἀπάτη . διό μάλα ἅπτω καί διαταράσσω ἐγώ , ἀναπίμπλημι ὁ πάθος καί ὁ ἀσθένεια ἀπό ὅς λέγω . πρός οὗτος δή πάλιν παρασκευάζω εὐθύς ἐκ ἀρχή ἔχω ἔναυλος ὅτι ποιητικός μέν οὐ πάνυ μέλω εἰμί ὁ ἀλήθεια , ὁ δέ περί οὗτος ἀλήθεια καί ὁ μηδείς ἄλλος ποιέω ἔργον ἤ γνῶσις καί μάθησις ὁ εἰμί εὖ μάλα δυσθήρατος εἰμί καί δύσληπτος , ὡς ὁμολογέω αὐτός . καί ὁ Ἐμπεδοκλῆς εἰμί πρόχειρος οὗτος οὕτως οὔτε ἐπιδερκτός ὅδε ἀνήρ οὔτε ἐπακουστός οὔτε νόος περιληπτός καί ὁ Ξενοφάνης καί ὁ μέν οὖν σαφής οὔτις ἀνήρ γίγνομαι οὐδέ τις εἰμί οἶδα ἀμφί θεός τε καί ὅστις λέγω περί πᾶς καί νή Ζεύς ὁ Σωκράτης ἐξόμνυμι παρά Πλάτων ὁ περί οὗτος γνῶσις . ἥσσων γάρ ὡς οἶδα τις περί οὗτος προσέχω ὁ ποιητής ἐν ὅς ὁ φιλόσοφος ἰλιγγιάω ὁράω .