plutarchus.quomodo-adolescens-poetas-audire-debeat-14d-37b 13
τὴν δʼ ἐπὶ πλέον τῶν λεγομένων χρῆσιν ὑπέδειξεν ὀρθῶς ὁ Χρύσιππος , ὅτι δεῖ μετάγειν διαβιβάζειν ἐπὶ τὰ ὁμοειδῆ τὸ χρήσιμον . ὅ τε γὰρ Ἡσίοδος εἰπὼν οὐδʼ ἂν βοῦς ἀπόλοιτʼ , εἰ μὴ γείτων κακὸς εἴη καὶ περὶ κυνὸς ταὐτὸ καὶ περὶ ὄνου λέγει καὶ περὶ πάντων ὁμοίως τῶν ἀπολέσθαι δυναμένων . καὶ πάλιν τοῦ Εὐριπίδου λέγοντος τίς δʼ ἐστὶ δοῦλος τοῦ θανεῖν ἄφροντις ὤν ; ὑπακουστέον ὅτι καὶ περὶ πόνου καὶ νόσου ταὐτὰ εἴρηκεν . ὡς γὰρ φαρμάκου πρὸς ἓν ἁρμόσαντος νόσημα τὴν δύναμιν καταμαθόντες οἱ ἰατροὶ μετάγουσι καὶ χρῶνται πρὸς ἅπαν τὸ παραπλήσιον , οὕτω καὶ λόγον κοινοῦν καὶ δημοσιεύειν τὴν χρείαν δυνάμενον οὐ χρὴ περιορᾶν ἑνὶ πράγματι συνηρτημένον ἀλλὰ κινεῖν ἐπὶ πάντα τὰ ὅμοια , καὶ τοὺς νέους ἐθίζειν τὴν κοινότητα συνορᾶν καὶ μεταφέρειν ὀξέως τὸ οἰκεῖον , ἐν πολλοῖς παραδείγμασι ποιουμένους μελέτην καὶ ἄσκησιν ὀξυηκοΐας , ἵνα τοῦ Μενάνδρου λέγοντος μακάριος ὅστις οὐσίαν καὶ νοῦν ἔχει τοῦτο καὶ περὶ δόξης καὶ περὶ ἡγεμονίας καὶ περὶ λόγου δυνάμεως εἰρῆσθαι νομίζωσι , τὴν δὲ πρὸς τὸν Ἀχιλλέα τὸν ἐν Σκύρῳ καθήμενον ἐν ταῖς παρθένοις γεγενημένην ἐπίπληξιν ὑπὸ τοῦ Ὀδυσσέως σὺ δʼ , ὦ τὸ λαμπρὸν φῶς ἀποσβεννὺς γένους , ξαίνεις , ἀρίστου πατρὸς Ἑλλήνων γεγώς ; καὶ πρὸς τὸν ἄσωτον οἴωνται λέγεσθαι καὶ πρὸς τὸν αἰσχροκερδῆ καὶ πρὸς τὸν ἀμελῆ καὶ ἀπαίδευτον πίνεις , ἀρίστου πατρὸς Ἑλλήνων γεγώς , ἢ κυβεύεις ἢ ὀρτυγοκοπεῖς ἢ καπηλεύεις ἢ τοκογλυφεῖς , μηδὲν μέγα φρονῶν μηδʼ ἄξιον τῆς εὐγενείας ; μὴ πλοῦτον εἴπῃς . οὐχὶ θαυμάζω θεόν ὃν χὠ κάκιστος ῥᾳδίως ἐκτήσατο . οὐκοῦν μηδὲ δόξαν εἴπῃς μηδὲ σώματος εὐμορφίαν μηδὲ στρατηγικὴν χλαμύδα μηδʼ ἱερατικὸν στέφανον , ὧν καὶ τοὺς κακίστους ὁρῶμεν τυγχάνοντας . τῆς δειλίας γὰρ αἰσχρὰ γίγνεται τέκνα καὶ ναὶ μὰ Δία τῆς ἀκολασίας καὶ τῆς δεισιδαιμονίας καὶ τοῦ φθόνου καὶ τῶν ἄλλων νοσημάτων ἁπάντων . ἄριστα δʼ εἰρηκότος Ὁμήρου τὸ Δύσπαρι εἶδος ἄριστε καὶ τὸ Ἕκτορ εἶδος ἄριστε ψόγου γὰρ ἀποφαίνει καὶ λοιδορίας ἄξιον ᾧ μηδέν ἐστιν ἀγαθὸν εὐμορφίας κάλλιον ἐφαρμοστέον τοῦτο καὶ τοῖς ὁμοίοις , κολούοντα τοὺς μεγαλοφρονοῦντας ἐπὶ τοῖς μηδενὸς ἀξίοις , καὶ διδάσκοντα τοὺς νέους ὄνειδος ἡγεῖσθαι καὶ λοιδορίαν τὸ χρήμασιν ἄριστε καὶ δείπνοις ἄριστε καὶ παισὶν ἢ ὑποζυγίοις ἄριστε καὶ νὴ Δία τὸ λέγειν ἐφεξῆς ἄριστε δεῖ γὰρ ἐκ τῶν καλῶν διώκειν τὴν ὑπεροχὴν καὶ περὶ τὰ πρῶτα πρῶτον εἶναι καὶ μέγαν ἐν τοῖς μεγίστοις · ἡ δʼ ἀπὸ μικρῶν δόξα καὶ φαύλων ἄδοξός ἐστι καὶ ἀφιλότιμος . τοῦτο δʼ ἡμᾶς εὐθὺς ὑπομιμνῄσκει τὸ παράδειγμα τὸ τοὺς ψόγους ἀποθεωρεῖν καὶ τοὺς ἐπαίνους ἐν τοῖς Ὁμήρου μάλιστα ποιήμασιν · ἔμφασις γὰρ γίγνεται μεγάλη τοῦ τὰ σωματικὰ καὶ τυχηρὰ μὴ μεγάλης ἄξια σπουδῆς νομίζειν . πρῶτον μὲν γὰρ ἐν ταῖς δεξιώσεσι καὶ ἀνακλήσεσιν οὐ καλοὺς οὐδὲ πλουσίους οὐδʼ ἰσχυροὺς προσαγορεύουσιν , ἀλλὰ τοιαύταις εὐφημίαις χρῶνται διογενὲς Λαερτιάδη , πολυμήχανʼ Ὀδυσσεῦ καὶ Ἕκτορ υἱὲ Πριάμοιο , Διὶ μῆτιν ἀτάλαντε καὶ ὦ Ἀχιλεῦ Πηλέος υἱέ , μέγα κῦδος Ἀχαιῶν καὶ δῖε Μενοιτιάδη , τῷ ἐμῷ κεχαρισμένε θυμῷ ἔπειτα λοιδοροῦσιν οὐδὲν ἐφαπτόμενοι τῶν σωματικῶν , ἀλλὰ τοῖς ἁμαρτήμασι τοὺς ψόγους ἐπιφέροντες οἰνοβαρές , κυνὸς ὄμματʼ ἔχων , κραδίην δʼ ἐλάφοιο καί αἶαν νεῖκος ἄριστε , κακοφραδές καὶ Ἰδομενεῦ , τί πάρος λαβρεύεαι ; οὐδὲ τί σε χρὴ λαβραγόρην ἔμεναι καὶ αἶαν ἁμαρτοεπὲς βουγάιε καὶ τέλος ὁ Θερσίτης ὑπὸ τοῦ Ὀδυσσέως οὐ χωλὸς οὐ φαλακρὸς οὐ κυρτὸς ἀλλʼ ἀκριτόμυθος λοιδορεῖται , τὸν δʼ Ἥφαιστον ἡ τεκοῦσα φιλοφρονουμένη προσηγόρευσεν ἀπὸ τῆς χωλότητος ὄρσεο κυλλοπόδιον , ἐμὸν τέκος οὕτως Ὅμηρος καταγελᾷ τῶν αἰσχυνομένων ἐπὶ χωλότησιν ἢ τυφλότησιν , οὔτε ψεκτὸν ἡγούμενος τὸ μὴ αἰσχρὸν οὔτʼ αἰσχρὸν τὸ μὴ διʼ ἡμᾶς ἀλλʼ ἀπὸ τύχης γιγνόμενον . δύο δὴ περιγίγνεται μεγάλα τοῖς ποιημάτων ἐπιμελῶς ἐθιζομένοις ἀκούειν , τὸ μὲν εἰς μετριότητα , μηδενὶ τύχην ἐπαχθῶς καὶ ἀνοήτως ὀνειδίζειν , τὸ δʼ εἰς μεγαλοφροσύνην , αὐτοὺς χρησαμένους τύχαις μὴ ταπεινοῦσθαι μηδὲ ταράττεσθαι , φέρειν δὲ πράως καὶ σκώμματα καὶ λοιδορίας καὶ γέλωτας , μάλιστα μὲν τὸ τοῦ Φιλήμονος ἔχοντας πρόχειρον ἥδιον οὐδὲν οὐδὲ μουσικώτερον ἔστʼ ἢ δύνασθαι λοιδορούμενον φέρειν ἂν δὲ φαίνηταί τις ἐπιλήψεως δεόμενος , τῶν ἁμαρτημάτων καὶ τῶν παθῶν ἐπιλαμβάνεσθαι , ὥσπερ ὁ τραγικὸς Ἄδραστος , τοῦ Ἀλκμέωνος εἰπόντος πρὸς αὐτὸν ἀνδροκτόνου γυναικὸς ὁμογενὴς ἔφυς , ἀπεκρίνατο σὺ δʼ αὐτόχειρ γε μητρὸς ἥ σʼ ἐγείνατο καθάπερ γὰρ οἱ τὰ ἱμάτια μαστιγοῦντες οὐχ ἅπτονται τοῦ σώματος , οὕτως οἱ δυστυχίας τινὰς ἢ δυσγενείας ὀνειδίζοντες εἰς τὰ ἐκτὸς ἐντείνονται κενῶς καὶ ἀνοήτως , τῆς ψυχῆς δʼ οὐ θιγγάνουσιν οὐδὲ τῶν ἀληθῶς ἐπανορθώσεως δεομένων καὶ δήξεως .
Lemmas: ὁ δέ ἐπί πολύς ὁ λέγω χρῆσις ὑποδείκνυμι ὀρθός ὁ Χρύσιππος , ὅτι δέω μετάγω διαβιβάζω ἐπί ὁ ὁμοειδής ὁ χρήσιμος . ὁ τε γάρ Ἡσίοδος λέγω οὐδέ ἄν βοῦς ἀπόλλυμι , εἰ μή γείτων κακός εἰμί καί περί κύων αὐτός καί περί ὄνος λέγω καί περί πᾶς ὅμοιος ὁ ἀπόλλυμι δύναμαι . καί πάλιν ὁ Εὐριπίδης λέγω τίς δέ εἰμί δοῦλος ὁ θνῄσκω ἄφροντις εἰμί ; ὑπακουστέον ὅτι καί περί πόνος καί νόσος αὐτός λέγω . ὡς γάρ φάρμακον πρός εἷς ἁρμόζω νόσημα ὁ δύναμις καταμανθάνω ὁ ἰατρός μετάγω καί χράω πρός ἅπας ὁ παραπλήσιος , οὕτως καί λόγος κοινόω καί δημοσιεύω ὁ χρεία δύναμαι οὐ χρή περιοράω εἷς πρᾶγμα συναρτάω ἀλλά κινέω ἐπί πᾶς ὁ ὅμοιος , καί ὁ νέος ἐθίζω ὁ κοινότης συνοράω καί μεταφέρω ὀξύς ὁ οἰκεῖος , ἐν πολύς παράδειγμα ποιέω μελέτη καί ἄσκησις ὀξυηκοία , ἵνα ὁ Μένανδρος λέγω μακάριος ὅστις οὐσία καί νόος ἔχω οὗτος καί περί δόξα καί περί ἡγεμονία καί περί λόγος δύναμις λέγω νομίζω , ὁ δέ πρός ὁ Ἀχιλλεύς ὁ ἐν Σκῦρος κάθημαι ἐν ὁ παρθένος γίγνομαι ἐπίπληξις ὑπό ὁ Ὀδυσσεύς σύ δέ , ὦ ὁ λαμπρός φάος ἀποσβέννυμι γένος , ξαίνω , ἀγαθός πατήρ Ἕλλην γίγνομαι ; καί πρός ὁ ἄσωτος οἴομαι λέγω καί πρός ὁ αἰσχροκερδής καί πρός ὁ ἀμελής καί ἀπαίδευτος πίνω , ἀγαθός πατήρ Ἕλλην γίγνομαι , ἤ κυβεύω ἤ ὀρτυγοκοπέω ἤ καπηλεύω ἤ τοκογλυφέω , μηδείς μέγας φρονέω μηδέ ἄξιος ὁ εὐγένεια ; μή πλοῦτος λέγω . οὐ θαυμάζω θεός ὅς ὁ κακός ῥᾴδιος κτάομαι . οὐκοῦν μηδέ δόξα λέγω μηδέ σῶμα εὐμορφία μηδέ στρατηγικός χλαμύς μηδέ ἱερατικός στέφανος , ὅς καί ὁ κακός ὁράω τυγχάνω . ὁ δειλία γάρ αἰσχρός γίγνομαι τέκνον καί ναί μά Ζεύς ὁ ἀκολασία καί ὁ δεισιδαιμονία καί ὁ φθόνος καί ὁ ἄλλος νόσημα ἅπας . ἀγαθός δέ λέγω Ὅμηρος ὁ Δύσπαρις εἶδος ἀγαθός καί ὁ Ἕκτωρ εἶδος ἀγαθός ψόγος γάρ ἀποφαίνω καί λοιδορία ἄξιος ὅς μηδείς εἰμί ἀγαθός εὐμορφία καλός ἐφαρμόζω οὗτος καί ὁ ὅμοιος , κολούω ὁ μεγαλοφρονέω ἐπί ὁ μηδείς ἄξιος , καί διδάσκω ὁ νέος ὄνειδος ἡγέομαι καί λοιδορία ὁ χρῆμα ἀγαθός καί δεῖπνον ἀγαθός καί παῖς ἤ ὑποζύγιον ἀγαθός καί νή Ζεύς ὁ λέγω ἐφεξῆς ἀγαθός δέω γάρ ἐκ ὁ καλός διώκω ὁ ὑπεροχή καί περί ὁ πρῶτος πρῶτος εἰμί καί μέγας ἐν ὁ μέγας · ὁ δέ ἀπό μικρός δόξα καί φαῦλος ἄδοξος εἰμί καί ἀφιλότιμος . οὗτος δέ ἐγώ εὐθύς ὑπομιμνῄσκω ὁ παράδειγμα ὁ ὁ ψόγος ἀποθεωρέω καί ὁ ἔπαινος ἐν ὁ Ὅμηρος μάλα ποίημα · ἔμφασις γάρ γίγνομαι μέγας ὁ ὁ σωματικός καί τυχηρός μή μέγας ἄξιος σπουδή νομίζω . πρῶτος μέν γάρ ἐν ὁ δεξίωσις καί ἀνάκλησις οὐ καλός οὐδέ πλούσιος οὐδέ ἰσχυρός προσαγορεύω , ἀλλά τοιοῦτος εὐφημία χράω διογενής Λαερτιάδης , πολυμήχανος Ὀδυσσεύς καί Ἕκτωρ υἱός Πρίαμος , Ζεύς μῆτις ἀτάλαντος καί ὦ Ἀχιλλεύς Πηλεύς υἱός , μέγας κῦδος Ἀχαιός καί δῖος Μενοιτιάδης , ὁ ἐμός χαρίζω θυμός ἔπειτα λοιδορέω οὐδείς ἐφάπτω ὁ σωματικός , ἀλλά ὁ ἁμάρτημα ὁ ψόγος ἐπιφέρω οἰνοβαρής , κύων ὄμμα ἔχω , καρδία δέ ἔλαφος καί Αἴας νεῖκος ἀγαθός , κακοφραδής καί Ἰδομενεύς , τίς πάρος λαβρεύομαι ; οὐδέ τις σύ χρή λαβραγόρης εἰμί καί Αἴας ἁμαρτοεπής βουγάϊος καί τέλος ὁ Θερσίτης ὑπό ὁ Ὀδυσσεύς οὐ χωλός οὐ φαλακρός οὐ κυρτός ἀλλά ἀκριτόμυθος λοιδορέω , ὁ δέ Ἥφαιστος ὁ τίκτω φιλοφρονέομαι προσαγορεύω ἀπό ὁ χωλότης ὄρνυμι κυλλοποδίων , ἐμός τέκος οὕτως Ὅμηρος καταγελάω ὁ αἰσχύνω ἐπί χωλότης ἤ τυφλότης , οὔτε ψεκτός ἡγέομαι ὁ μή αἰσχρός οὔτε αἰσχρός ὁ μή διά ἐγώ ἀλλά ἀπό τύχη γίγνομαι . δύο δή περιγίγνομαι μέγας ὁ ποίημα ἐπιμελής ἐθίζω ἀκούω , ὁ μέν εἰς μετριότης , μηδείς τύχη ἐπαχθής καί ἀνόητος ὀνειδίζω , ὁ δέ εἰς μεγαλοφροσύνη , αὐτός χράω τύχη μή ταπεινόω μηδέ ταράσσω , φέρω δέ πρᾶος καί σκῶμμα καί λοιδορία καί γέλως , μάλα μέν ὁ ὁ Φιλήμων ἔχω πρόχειρος ἡδύς οὐδείς οὐδέ μουσικός εἰμί ἤ δύναμαι λοιδορέω φέρω ἐάν δέ φαίνω τις ἐπίληψις δέω , ὁ ἁμάρτημα καί ὁ πάθος ἐπιλαμβάνω , ὥσπερ ὁ τραγικός Ἄδραστος , ὁ Ἀλκμέων λέγω πρός αὐτός ἀνδροκτόνος γυνή ὁμογενής φύω , ἀποκρίνω σύ δέ αὐτόχειρ γε μήτηρ ὅς σύ γίγνομαι καθά γάρ ὁ ὁ ἱμάτιον μαστιγόω οὐ ἅπτω ὁ σῶμα , οὕτως ὁ δυστυχία τις ἤ δυσγένεια ὀνειδίζω εἰς ὁ ἐκτός ἐντείνω κενῶς καί ἀνόητος , ὁ ψυχή δέ οὐ θιγγάνω οὐδέ ὁ ἀληθής ἐπανόρθωσις δέω καί δῆξις .