plutarchus.quaestiones-convivales-612c-748d 8.3.2
ἡσυχίας δὲ γενομένης , Βόηθος ἔφη νέος μὲν ὢν ἔτι καὶ σοφιστεύων ἀπὸ γεωμετρίας αἰτήμασι χρῆσθαι καὶ λαμβάνειν ἀναποδείκτους ὑποθέσεις , νυνὶ δὲ χρήσεσθαί τισι τῶν προαποδεδειγμένων ὑπʼ Ἐπικούρου . φέρεται τὰ ὄντα ἐν τῷ μὴ ὄντι · ; πολὺ γὰρ κενὸν ἐνδιέσπαρται καὶ μέμικται ταῖς τοῦ ἀέρος ἀτόμοις · ὅταν μὲν οὖν διακεχυμένος καὶ πλάτος ἔχων καὶ περιδρομὴν ὑπὸ μανότητος , μικρὰ καὶ λεπτὰ τὰ μεταξὺ τῶν μορίων κενὰ λείπεται καὶ πολλὴν αἱ ἄτομοι κατεσπαρμέναι χώραν ἐπέχουσιν · ὅταν δὲ συσταλῇ καὶ πίλησις εἰς ὀλίγον αὐτῶν γένηται καὶ συμπέσωσιν ἀποβιασθεῖσαι πρὸς ἀλλήλας , πολλὴν εὐρυχωρίαν ἔξω καὶ διαστάσεις μεγάλας ποιοῦσι · τοῦτο δὲ γίγνεται νυκτὸς ὑπὸ ψυχρότητος · ἡ γὰρ θερμότης χαλᾷ καὶ διίστησι καὶ λύει τὰς πυκνώσεις · διὸ πλείονα τόπον τὰ ζέοντα καὶ μαλασσόμενα καὶ τηκόμενα τῶν σωμάτων ἐπιλαμβάνει · καὶ τοὐναντίον αὖ πάλιν τὰ πηγνύμενα καὶ ψυχόμενα συγχωρεῖ πρὸς ἄλληλα καὶ συνάγεται καὶ ἀπολείπει κενότητας ἐν τοῖς περιέχουσιν ἀγγείοις καὶ τόπους , ἐξ ὧν ὑποκεχώρηκεν . ἡ δὲ φωνὴ προσφερομένη καὶ προστυγχάνουσα σώμασι πολλοῖς καὶ ἀθρόοις ἢ τυφλοῦται παντάπασιν , ἢ διασπάσματα λαμβάνει μεγάλα καὶ πολλὰς ἀντικρούσεις καὶ διατριβάς · ἐν δὲ κενῷ καὶ σωμάτων ἐρήμῳ διαστήματι λεῖον δρόμον ἔχουσα καὶ συνεχῆ καὶ ἄπταιστον ἐξικνεῖται πρὸς τὴν ἀκοήν , ὑπὸ τάχους ἅμα τῷ λόγῳ διασῴζουσα τὴν σαφήνειαν . ὁρᾷς γὰρ ὅτι καὶ τῶν ἀγγείων τὰ κενὰ πληττόμενα , μᾶλλον ὑπακούει ταῖς πληγαῖς καὶ τὸν ἦχον ἀποτείνει μακράν , πολλάκις δὲ καὶ κύκλῳ περιφερόμενον διαδίδωσι πολύ · τὸ δʼ ἐμπλησθὲν ἢ στερεοῦ σώματος ἤ τινος ὑγροῦ παντάπασι γίγνεται κωφὸν καὶ ἄναυδον , ὁδὸν οὐκ ἐχούσης οὐδὲ χώραν ᾗ δίεισι τῆς φωνῆς . αὐτῶν δὲ τῶν σωμάτων χρυσὸς μὲν καὶ λίθος ὑπὸ πληρότητος ἰσχνόφωνα καὶ δυσηχῆ καὶ ταχὺ κατασβέννυσι τοὺς φθόγγους ἐν αὑτοῖς εὔφωνος δὲ καὶ λάλος ὁ χαλκός , ᾗ πολύκενος καὶ ὄγκον ἐλαφρὸς καὶ λεπτός , οὐ πολλοῖς συντεθλιμμένος ἐπαλλήλοις σώμασιν , ἀλλʼ ἄφθονον ἔχων τὸ τῆς ἐπιεικοῦς καὶ ἀναφοῦς μεμιγμένον οὐσίας , ἣ ταῖς τʼ ἄλλαις κινήσεσιν εὐπορίαν δίδωσι τήν τε φωνὴν εὐμενῶς ὑπολαμβάνουσα παραπέμπει ; μέχρι ἂν ἁψάμενός τις ὥσπερ ἐν ὁδῷ καταλάβῃ καὶ τυφλώσῃ τὸ κενόν · ἐνταῦθα δʼ ἔστη καὶ ἀπεπαύσατο τοῦ πρόσω χωρεῖν διὰ τὴν ἀντίφραξιν . ταῦτʼ ἔφη δοκεῖ μοι τὴν νύκτα ποιεῖν ἠχώδη , τὴν δʼ ἡμέραν ἧττον θερμότητι καὶ διαχύσει τοῦ ἀέρος μικρὰ τὰ διαστήματα τῶν ἀτόμων ποιοῦσαν μόνον ἔφη μηδεὶς ἐνιστάσθω πρὸς τὰς πρώτας ὑποθέσεις .
Lemmas: ἡσυχία δέ γίγνομαι , Βόηθος φημί νέος μέν εἰμί ἔτι καί σοφιστεύω ἀπό γεωμετρία αἴτημα χράω καί λαμβάνω ἀναπόδεικτος ὑπόθεσις , νυνί δέ χράω τις ὁ προαποδείκνυμι ὑπό Ἐπίκουρος . φέρω ὁ εἰμί ἐν ὁ μή εἰμί · ; πολύς γάρ κενός ἐνδιασπείρω καί μείγνυμι ὁ ὁ ἀήρ ἄτομος · ὅταν μέν οὖν διαχέω καί πλάτος ἔχω καί περιδρομή ὑπό μανότης , μικρός καί λεπτός ὁ μεταξύ ὁ μόριον κενός λείπω καί πολύς ὁ ἄτομος κατασπείρω χώρα ἐπέχω · ὅταν δέ συστέλλω καί πίλησις εἰς ὀλίγος αὐτός γίγνομαι καί συμπίπτω ἀποβιάζω πρός ἀλλήλων , πολύς εὐρυχωρία ἔξω καί διάστασις μέγας ποιέω · οὗτος δέ γίγνομαι νύξ ὑπό ψυχρότης · ὁ γάρ θερμότης χαλάω καί διίστημι καί λύω ὁ πύκνωσις · διό πολύς τόπος ὁ ζέω καί μαλάσσω καί τήκω ὁ σῶμα ἐπιλαμβάνω · καί ἐναντίος αὖ πάλιν ὁ πήγνυμι καί ψύχω συγχωρέω πρός ἀλλήλων καί συνάγω καί ἀπολείπω κενότης ἐν ὁ περιέχω ἀγγεῖον καί τόπος , ἐκ ὅς ὑποχωρέω . ὁ δέ φωνή προσφέρω καί προστυγχάνω σῶμα πολύς καί ἀθρόος ἤ τυφλόω παντάπασι , ἤ διάσπασμα λαμβάνω μέγας καί πολύς ἀντίκρουσις καί διατριβή · ἐν δέ κενός καί σῶμα ἐρῆμος διάστημα λεῖος δρόμος ἔχω καί συνεχής καί ἄπταιστος ἐξικνέομαι πρός ὁ ἀκοή , ὑπό τάχος ἅμα ὁ λόγος διασῴζω ὁ σαφήνεια . ὁράω γάρ ὅτι καί ὁ ἀγγεῖον ὁ κενός πλήσσω , μάλα ὑπακούω ὁ πληγή καί ὁ ἦχος ἀποτείνω μακρός , πολλάκις δέ καί κύκλος περιφέρω διαδίδωμι πολύς · ὁ δέ ἐμπίμπλημι ἤ στερεός σῶμα ἤ τις ὑγρός παντάπασι γίγνομαι κωφός καί ἄναυδος , ὁδός οὐ ἔχω οὐδέ χώρα ᾗ δίειμι ὁ φωνή . αὐτός δέ ὁ σῶμα χρυσός μέν καί λίθος ὑπό πληρότης ἰσχνόφωνος καί δυσηχής καί ταχύς κατασβέννυμι ὁ φθόγγος ἐν ἑαυτοῦ εὔφωνος δέ καί λάλος ὁ χαλκός , ᾗ πολύκενος καί ὄγκος ἐλαφρός καί λεπτός , οὐ πολύς συνθλίβω ἐπάλληλος σῶμα , ἀλλά ἄφθονος ἔχω ὁ ὁ ἐπιεικής καί ἀναφής μείγνυμι οὐσία , ὅς ὁ τε ἄλλος κίνησις εὐπορία δίδωμι ὁ τε φωνή εὐμενής ὑπολαμβάνω παραπέμπω ; μέχρι ἄν ἅπτω τις ὥσπερ ἐν ὁδός καταλαμβάνω καί τυφλόω ὁ κενός · ἐνταῦθα δέ ἵστημι καί ἀποπαύω ὁ πρόσω χωρέω διά ὁ ἀντίφραξις . οὗτος φημί δοκέω ἐγώ ὁ νύξ ποιέω ἠχώδης , ὁ δέ ἡμέρα ἥσσων θερμότης καί διάχυσις ὁ ἀήρ μικρός ὁ διάστημα ὁ ἄτομος ποιέω μόνος φημί μηδείς ἐνίστημι πρός ὁ πρῶτος ὑπόθεσις .