plutarchus.quaestiones-convivales-612c-748d 3.10.3
λεχθέντων δὲ τούτων , ἐγὼ τἄλλα μέν ἔφην εἴρηται καλῶς · τῇ δὲ ποσότητι καὶ τῷ μᾶλλον καὶ ἧττον τῆς θερμασίας κρίνειν τὸ σύμπαν οὐ δεῖ · καὶ γὰρ ἥλιον ὁρῶμεν ἧττον ἐν τῷ χειμῶνι θάλποντα καὶ μᾶλλον ἐν τῷ θέρει σήποντα τὰ σώματα · τοὐναντίον δʼ ὤφειλε ποιεῖν , εἰ μαλακότητι τῆς θερμασίας αἱ σήψεις ἐγίνοντο · νυνὶ δέ , ὅτε μᾶλλον ἐντείνει τὸ καῦμα , θᾶσσον διαφθείρει τὰς σάρκας . οὐκοῦν οὐδʼ ἡ σελήνη διʼ ἔνδειαν ἀλέας καὶ ἀσθένειαν εἰς σῆψιν ἄγει τὰ νεκρὰ τῶν σωμάτων , ἀλλʼ ἰδιότητα μᾶλλον αἰτιατέον τοῦ φερομένου ῥεύματος ἀπʼ αὐτῆς . ὅτι γὰρ οὐ μίαν ἔχει ποιότητα πᾶν τὸ θερμόν , αὐτῷ μόνῳ τῷ μᾶλλον καὶ ἧττον διαφέρουσαν , ἀλλʼ εἰσὶ πάμπολλαι τοῦ πυρὸς δυνάμεις οὐδὲν ἀλλήλαις ἐοικυῖαι , δῆλον ἀπὸ τῶν προχειροτάτων . οἱ μὲν γὰρ χρυσοχόοι διὰ τῆς ἀχυρίνης φλογὸς ἐργάζονται τὸν χρυσόν , οἱ δʼ ἰατροὶ μάλιστα τῇ κληματίνῃ τὰ συνεψόμενα τῶν φαρμάκων ὑποχλιαίνουσι · πρὸς δὲ τὴν τοῦ ὑέλου μάλαξιν καὶ τύπωσιν εὐάρμοστον εἶναι δοκεῖ τὸ μυρίκινον · τὸ δʼ ἀπὸ τῆς ἐλαίας τὰ μὲν σώματα ταῖς πυρίαις εὖ διατίθησι , τοῖς δὲ βαλανείοις πολέμιόν ἐστι καὶ λυμαίνεται τὴν πινάκωσιν αὐτῶν καὶ τοὺς θεμελίους ὑποκαόμενον . ὅθεν οἱ χαρίεντες ἀγορανόμοι τοὺς ἐργολαβοῦντας οὐκ ἐῶσιν ἐλαΐνοις ξύλοις χρῆσθαι , καθάπερ οὐδʼ αἴρας ἐμβαλεῖν εἰς τὴν ὑπόκαυσιν · αἱ γὰρ ἀπὸ τούτων ἀναθυμιάσεις καρηβαρίας ; καὶ σκοτώματα τοῖς λουομένοις ἐμποιοῦσιν . οὐδὲν οὖν θαυμαστόν ἐστι καὶ τὴν σελήνην τοῦ ἡλίου διαφέρειν , τοῦ μὲν ξηραντικὰ τῆς δὲ χαλαστικὰ καὶ κινητικὰ τῶν ἐν τοῖς σώμασιν ὑγρῶν ἀφιείσης ῥεύματα . διὸ τὰ μὲν νήπια παντάπασιν αἱ τίτθαι δεικνύναι πρὸς τὴν σελήνην φυλάττονται · πλήρη γὰρ ὑγρότητος ὄντα , καθάπερ τὰ χλωρὰ τῶν ξύλων , σπᾶται καὶ διαστρέφεται . τοὺς δὲ κατακοιμηθέντας ἐν αὐγῇ σελήνης μόλις ἐξανισταμένους οἷον ἐμπλήκτους ταῖς αἰσθήσεσι καὶ ναρκώδεις ὁρῶμεν ἡ γὰρ ὑγρότης ὑπὸ τῆς σελήνης διαχεομένη βαρύνει τὰ σώματα . λέγεται δὲ καὶ πρὸς εὐτοκίαν συνεργεῖν , ὅταν ᾖ διχόμηνος , ἀνέσει τῶν ὑγρῶν μαλακωτέρας παρέχουσα τὰς ὠδῖνας . ὅθεν οἶμαι καὶ τὴν Ἄρτεμινλοχείαν καὶ Εἰλείθυιαν , οὐκ οὖσαν ἑτέραν ἢ τὴν σελήνην , ὠνομάσθαι . Τιμόθεος δʼ ἄντικρὺς διὰ κυάνεον πόλον ἄστρων , διὰ τʼ ὠκυτόκοιο σελάνας . γίγνεται δὲ καὶ περὶ τὰ ἄψυχα τῶν σωμάτων ἐπίδηλος ἡ τῆς σελήνης δύναμις · τῶν τε γὰρ ξύλων τὰ τεμνόμενα ταῖς πανσελήνοις ἀποβάλλουσιν οἱ τέκτονες ὡς ἁπαλὰ καὶ μυδῶντα ταχέως διʼ ὑγρότητα · τοὺς δὲ πυροὺς οἱ γεωργοῦντες σπεύδουσι φθίνοντος τοῦ μηνὸς ἐκ τῆς ἅλω συναίρειν , ἵνα παγέντες τῇ ξηρότητι μᾶλλον πρὸς τὸν χρόνον ἀντέχωσιν · οἱ δʼ ἀκμῇ τῆς σελήνης διακομιζόμενοι κόπτονται μάλιστα · διὰ τὴν ὑγρότητα μαλακώτεροι γιγνόμενοι . λέγουσι δὲ καὶ τἄλευρον ἐν ταῖς πανσελήνοις ζυμοῦσθαι βέλτιον · ἡ γὰρ ζύμωσις ὀλίγον ἀποδεῖ σῆψις εἶναι · κἂν ἀποβάλῃ τὸ μέτρον , ἐπὶ τὴν αὐτὴν φθορὰν ἀραιοῦσα καὶ λεπτύνουσα τὸ φύραμα προήγαγεν . αἱ δὲ σηπόμεναι σάρκες οὐδὲν ἄλλο πάσχουσιν , ἢ , τοῦ συνεκτικοῦ πνεύματος μεταβάλλοντος εἰς ὑγρόν , ἐξαραιοῦνται καὶ ῥέουσι . τοῦτο δὲ καὶ τὸν ἀέρα πάσχοντα θεωροῦμεν δροσοβολεῖ γὰρ ταῖς πανσελήνοις μάλιστα διατηκόμενος , ὥς που καὶ Ἀλκμὰν ὁ μελοποιὸς αἰνιττόμενος τὴν δρόσον ἀέρος θυγατέρα καὶ σελήνης οἷα φησί Διὸς θυγάτηρ ἔρσα τρέφει καὶ δίας σελάνας . οὕτω πανταχόθεν μαρτυρεῖται τὸ τῆς σελήνης φῶς ἄγαν ὑγραντικὴν ἔχον καὶ μαλακτικὴν δύναμιν . ὁ δὲ χαλκοῦς ἧλος , εἴ γε διελαυνόμενος , ὥς φασιν , ἀσηπτότερα διατηρεῖ τὰ κρέα , φαίνεται μὲν ἔχων τι στυπτικὸν ἐν αὑτῷ · τῷ γὰρ ἰῷ πρὸς τὰ τοιαῦτα χρῶνται τῶν φαρμάκων ἰατροί , καὶ τούς γε διατρίβοντας ἐν τοῖς χαλκωρυχείοις ἱστοροῦσιν ὠφελεῖσθαι τὰ ὄμματα καὶ βλεφαρίδας ἐκφύειν τοὺς ἀποβεβληκότας · ἡ γὰρ ἀπιοῦσα τῆς χαλκίτιδος ἄχνη καὶ προσπίπτουσα τοῖς βλεφάροις ἀδήλως ἀναστέλλει τὰ ῥεύματα καὶ περιστύφει τὸ δάκρυον . διὸ καί φασιν εὐήνορα καὶ νώροπα χαλκὸν ὑπὸ τοῦ ποιητοῦ προσαγορεύεσθαι . Ἀριστοτέλης · δὲ καὶ τὰ τραύματὰ φησι τἀπὸ τῶν χαλκῶν ἐπιδορατίδων καὶ μαχαιρῶν ἧττον εἶναι δυσαλγῆ καὶ ῥᾴονʼ ἰᾶσθαι τῶν ἀπὸ τοῦ σιδήρου διὰ τὸ φαρμακῶδες ἔχειν τι τὸν χαλκὸν ἐν ἑαυτῷ καὶ τοῦτο ταῖς πληγαῖς εὐθὺς ἐναπολείπειν . ὅτι δὲ καὶ τῷ σήποντι τὸ στῦφον καὶ τὸ θεραπεῦον τῷ φθείροντι τὴν ἐναντίαν ἔχει δύναμιν , οὐκ ἄδηλον · εἰ μή τις ἄρα τῇ διελάσει φαίη τὸν ἧλον ἐφʼ ἑαυτὸν τὰ ὑγρὰ συνάγειν , ἐπιφορᾶς ἀεὶ γιγνομένης πρὸς τὸ πάσχον . διὸ καὶ περὶ αὐτὸν ἐκεῖνον τὸν τόπον οἷόν τινα μώλωπα καὶ σπῖλον ὁρᾶσθαί φασι · καὶ λόγον ἔχει τὴν ἄλλην σάρκα διαμένειν ἀπαθῆ , τῆς φθορᾶς ἐκεῖ συντρεχούσης .
Lemmas: λέγω δέ οὗτος , ἐγώ ἄλλος μέν φημί λέγω καλός · ὁ δέ ποσότης καί ὁ μάλα καί ἥσσων ὁ θερμασία κρίνω ὁ σύμπας οὐ δέω · καί γάρ ἥλιος ὁράω ἥσσων ἐν ὁ χειμών θάλπω καί μάλα ἐν ὁ θέρος σήπω ὁ σῶμα · ἐναντίος δέ ὀφέλλω ποιέω , εἰ μαλακότης ὁ θερμασία ὁ σῆψις γίγνομαι · νυνί δέ , ὅτε μάλα ἐντείνω ὁ καῦμα , ταχύς διαφθείρω ὁ σάρξ . οὐκοῦν οὐδέ ὁ σελήνη διά ἔνδεια ἀλέα καί ἀσθένεια εἰς σῆψις ἄγω ὁ νεκρός ὁ σῶμα , ἀλλά ἰδιότης μάλα αἰτιατέον ὁ φέρω ῥεῦμα ἀπό αὐτός . ὅτι γάρ οὐ εἷς ἔχω ποιότης πᾶς ὁ θερμός , αὐτός μόνος ὁ μάλα καί ἥσσων διαφέρω , ἀλλά εἰμί πάμπολυς ὁ πῦρ δύναμις οὐδείς ἀλλήλων ἔοικα , δῆλος ἀπό ὁ πρόχειρος . ὁ μέν γάρ χρυσοχόος διά ὁ ἀχύρινος φλόξ ἐργάζομαι ὁ χρυσός , ὁ δέ ἰατρός μάλα ὁ κλημάτινος ὁ συνέπομαι ὁ φάρμακον ὑποχλιαίνω · πρός δέ ὁ ὁ ὕαλος μάλαξις καί τύπωσις εὐάρμοστος εἰμί δοκέω ὁ μυρίκινος · ὁ δέ ἀπό ὁ ἐλαία ὁ μέν σῶμα ὁ πυρία εὖ διατίθημι , ὁ δέ βαλανεῖον πολέμιος εἰμί καί λυμαίνομαι ὁ πινάκωσις αὐτός καί ὁ θεμέλιος ὑποκαίω . ὅθεν ὁ χαρίεις ἀγορανόμος ὁ ἐργολαβέω οὐ ἐάω ἐλάϊνος ξύλον χράω , καθά οὐδέ αἶρα ἐμβάλλω εἰς ὁ ὑπόκαυσις · ὁ γάρ ἀπό οὗτος ἀναθυμίασις καρηβαρία ; καί σκότωμα ὁ λούω ἐμποιέω . οὐδείς οὖν θαυμαστός εἰμί καί ὁ σελήνη ὁ ἥλιος διαφέρω , ὁ μέν ξηραντικός ὁ δέ χαλαστικός καί κινητικός ὁ ἐν ὁ σῶμα ὑγρός ἀφίημι ῥεῦμα . διό ὁ μέν νήπιος παντάπασι ὁ τίτθη δείκνυμι πρός ὁ σελήνη φυλάσσω · πλήρης γάρ ὑγρότης εἰμί , καθά ὁ χλωρός ὁ ξύλον , σπάω καί διαστρέφω . ὁ δέ κατακοιμάω ἐν αὐγή σελήνη μόλις ἐξανίστημι οἷος ἔμπληκτος ὁ αἴσθησις καί ναρκώδης ὁράω ὁ γάρ ὑγρότης ὑπό ὁ σελήνη διηχέω βαρύνω ὁ σῶμα . λέγω δέ καί πρός εὐτοκία συνεργέω , ὅταν εἰμί διχόμηνος , ἄνεσις ὁ ὑγρός μαλακός παρέχω ὁ ὠδίς . ὅθεν οἴομαι καί ὁ αρτεμινλοχεια καί Εἰλείθυια , οὐ εἰμί ἕτερος ἤ ὁ σελήνη , ὀνομάζω . Τιμόθεος δέ ἄντικρυς διά κυάνεος πόλος ἄστρον , διά τε ὠκυτόκος σελήνη . γίγνομαι δέ καί περί ὁ ἄψυχος ὁ σῶμα ἐπίδηλος ὁ ὁ σελήνη δύναμις · ὁ τε γάρ ξύλον ὁ τέμνω ὁ πανσέληνος ἀποβάλλω ὁ τέκτων ὡς ἁπαλός καί μυδάω ταχύς διά ὑγρότης · ὁ δέ πυρός ὁ γεωργέω σπεύδω φθίω ὁ μείς ἐκ ὁ ἅλως συναίρω , ἵνα πήγνυμι ὁ ξηρότης μάλα πρός ὁ χρόνος ἀντέχω · ὁ δέ ἀκμή ὁ σελήνη διακομίζω κόπτω μάλα · διά ὁ ὑγρότης μαλακός γίγνομαι . λέγω δέ καί ἄλευρον ἐν ὁ πανσέληνος ζυμόω ἀγαθός · ὁ γάρ ζύμωσις ὀλίγος ἀποδέω σῆψις εἰμί · ἐάν ἀποβάλλω ὁ μέτρον , ἐπί ὁ αὐτός φθορά ἀραιόω καί λεπτύνω ὁ φύραμα προάγω . ὁ δέ σήπω σάρξ οὐδείς ἄλλος πάσχω , ἤ , ὁ συνεκτικός πνεῦμα μεταβάλλω εἰς ὑγρός , ἐξαραιόω καί ῥέω . οὗτος δέ καί ὁ ἀήρ πάσχω θεωρέω δροσοβολέω γάρ ὁ πανσέληνος μάλα διατήκω , ὡς που καί Ἀλκμάν ὁ μελοποιός αἰνίσσομαι ὁ δρόσος ἀήρ θυγάτηρ καί σελήνη οἷος φημί Ζεύς θυγάτηρ Ἔρσα τρέφω καί δῖος Σελήνη . οὕτως πανταχόθεν μαρτυρέω ὁ ὁ σελήνη φάος ἄγαν ὑγραντικός ἔχω καί μαλακτικός δύναμις . ὁ δέ χάλκεος ἧλος , εἰ γε διελαύνω , ὡς φημί , ἄσηπτος διατηρέω ὁ κρέας , φαίνω μέν ἔχω τίς στυπτικός ἐν ἑαυτοῦ · ὁ γάρ ἰός πρός ὁ τοιοῦτος χράω ὁ φάρμακον ἰατρός , καί ὁ γε διατρίβω ἐν ὁ χαλκωρυχεῖον ἱστορέω ὠφελέω ὁ ὄμμα καί βλεφαρίς ἐκφύω ὁ ἀποβάλλω · ὁ γάρ ἀπέρχομαι ὁ χαλκῖτις ἄχνη καί προσπίπτω ὁ βλέφαρον ἄδηλος ἀναστέλλω ὁ ῥεῦμα καί περιστύφω ὁ δάκρυον . διό καί φημί εὐήνωρ καί νῶροψ χαλκός ὑπό ὁ ποιητής προσαγορεύω . Ἀριστοτέλης · δέ καί ὁ τραῦμα φημί ἀπό ὁ χάλκεος ἐπιδορατίς καί μάχαιρα ἥσσων εἰμί δυσαλγής καί ῥᾴδιος ἰάομαι ὁ ἀπό ὁ σίδηρος διά ὁ φαρμακώδης ἔχω τις ὁ χαλκός ἐν ἑαυτοῦ καί οὗτος ὁ πληγή εὐθύς ἐναπολιμπάνω . ὅτι δέ καί ὁ σήπω ὁ στύφω καί ὁ θεραπεύω ὁ φθείρω ὁ ἐναντίος ἔχω δύναμις , οὐ ἄδηλος · εἰ μή τις ἄρα ὁ διέλασις φημί ὁ ἧλος ἐπί ἑαυτοῦ ὁ ὑγρός συνάγω , ἐπιφορά ἀεί γίγνομαι πρός ὁ πάσχω . διό καί περί αὐτός ἐκεῖνος ὁ τόπος οἷος τις μώλωψ καί σπῖλος ὁράω φημί · καί λόγος ἔχω ὁ ἄλλος σάρξ διαμένω ἀπαθής , ὁ φθορά ἐκεῖ συντρέχω .