plutarchus.quaestiones-convivales-612c-748d 3.1.3
ἐκ τούτου δεξάμενος ὁ τρύφων τὸν λόγον οὐδενὸς ἔφη τούτων ἀσκέπτους γεγονέναι τοὺς παλαιούς , ἅτε δὴ πλείστῃ κεχρημένους ἀπὸ φυτῶν ἰατρικῇ · τεκμήρια δʼ ἔστι τινʼ ἔτι νῦν . Τύριοι μὲν Ἀγηνορίδῃ Μάγνητες δὲ Χείρωνι , τοῖς πρώτοις ἰατρεῦσαι λεγομένοις , ἀπαρχὰς ; κομίζουσι · ; ῥίζαι γάρ εἰσι καὶ βοτάναι , διʼ ὧν ἰῶντο τοὺς κάμνοντας . ὁ δὲ Διόνυσος οὐ μόνον τῷ τὸν οἶνον εὑρεῖν , ἰσχυρότατον φάρμακον καὶ ἥδιστον , ἰατρὸς ἐνομίσθη μέτριος , ἀλλὰ καὶ τῷ τὸν κιττὸν ἀντιταττόμενον μάλιστα τῇ δυνάμει πρὸς τὸν οἶνον εἰς τιμὴν προαγαγεῖν καὶ στεφανοῦσθαι διδάξαι τοὺς βακχεύοντας ὡς ἧττον ὑπὸ τοῦ οἴνου ἀνιῷντο , τοῦ κιττοῦ κατασβεννύντος τὴν μέθην τῇ ψυχρότητι . δηλοῖ δὲ καὶ τῶν ὀνομάτων ἔνια τὴν περὶ ταῦτα πολυπραγμοσύνην τῶν παλαιῶν · τήν τε γὰρ καρύαν οὕτως ὠνόμασαν , ὅτι πνεῦμα βαρὺ καὶ καρωτικὸν ἀφιεῖσα λυπεῖ τοὺς ὑπʼ αὐτῆς παρακεκλιμένους · καὶ τὸν νάρκισσον ὡς ἀμβλύνοντα τὰ νεῦρα καὶ βαρύτητας ἐμποιοῦντα ναρκώδεις · διὸ καὶ ὁ Σοφοκλῆς αὐτόν ἀρχαῖον μεγάλων θεῶν στεφάνωμα τουτέστι τῶν χθονίων , προσηγόρευκε . φασὶ δὲ καὶ τὸ πήγανον ἀπὸ τῆς δυνάμεως ὠνομάσθαι · πήγνυσι γὰρ ξηρότητι διὰ θερμότητα τὸ σπέρμα καὶ ὅλως πολέμιόν ἐστι ταῖς κυούσαις . οἱ δὲ καὶ τὴν ἀμέθυστον οἰόμενοι τῷ πρὸς τὰς οἰνώσεις βοηθεῖν αὐτήν τε καὶ τὴν ἐπώνυμον αὐτῆς λίθον οὕτω κεκλῆσθαι διαμαρτάνουσι · κέκληται γὰρ ἀπὸ τῆς χρόας ἑκατέρα · οὐ γάρ ἐστιν αὐτῆς τὸ φύλλον ἀκράτῳ , ἀλλʼ ἀοίνῳ καὶ ὑδαρεῖ τὴν κρᾶσιν οἴνῳ προσεοικός . ἄλλα μέντοι πάμπολλα λαβεῖν ἔστιν , οἷς παρέσχον τὰς κλήσεις αἱ δυνάμεις · ἀρκεῖ δὲ κἀκεῖνα τὴν τῶν παλαιῶν ἐπιμέλειαν ὑποδηλῶσαι καὶ πολυπειρίαν , ἀφʼ ἧς ἐχρήσαντο τοῖς παροίνοις στεφάνοις . μάλιστα μὲν γὰρ ὁ ἄκρατος , ὅταν τῆς κεφαλῆς καθάψηται καὶ τονώσῃ τὰ σώματα πρὸς τὰς τῶν αἰσθήσεων ἀρχάς , ἐπιταράσσει τὸν ἄνθρωπον αἱ δὲ τῶν ἀνθέων ἀπορροαὶ πρὸς τοῦτο θαυμασίως βοηθοῦσι καὶ ἀποτειχίζουσι τὴν κεφαλὴν ἀπὸ τῆς μέθης ὡς ἀκρόπολιν , τῶν μὲν θερμῶν μαλακῶς ἀναχαλώντων τοὺς πόρους καὶ ἀναπνοὴν τῷ οἴνῳ διδόντων , ὅσα δʼ ἡσυχῆ ψυχρὰ τῷ μετρίως ἐπιψαύειν ἀνακρουομένων τὰς ἀναθυμιάσεις , ὥσπερ ὁ τῶν ἴων καὶ ῥόδων στέφανος · στύφει γὰρ ἀμφότερα καὶ συστέλλει τῇ ὀσμῇ τὰς καρηβαρίας . τὸ δὲ τῆς κύπρου ἄνθος καὶ ὁ κρόκος καὶ ἡ βάκκαρις εἰς ὕπνον ἄλυπον ὑπάγει τοὺς πεπωκότας · ἔχει γὰρ ἀπορροὴν λείαν καὶ προσηνῆ καὶ τὰς περὶ τὸ σῶμα τῶν μεθυσκομένων ἀνωμαλίας καὶ τραχύτητας ἡσυχῆ διαχέουσαν , ὥστε , γιγνομένης γαλήνης , ἀμβλύνεσθαι καὶ συνεκπέττεσθαι τὸ κραιπαλῶδες . ἐνίων δʼ ἀνθέων ὀσμαῖς ἄνω σκιδναμέναις περὶ τὸν ἐγκέφαλον , οἵ τε πόροι τῶν αἰσθητηρίων ἐκκαθαίρονται καὶ λεπτύνεται τὰ ὑγρὰ πράως ἄνευ πληγῆς καὶ σάλου τῇ θερμότητι διακρινόμενα , καὶ φύσει ψυχρὸς ὢν ὁ ἐγκέφαλος ἀναθάλπεται . διὸ μάλιστα τοὺς ἀνθίνους ἐκ τῶν τραχήλων καθάπτοντες ὑποθυμίδας ἐκάλουν , καὶ τοῖς ἀπὸ τούτων μύροις ἔχριον τὰ στήθη · μαρτυρεῖ δʼ Ἀλκαῖος κελεύων καταχέαι τὸ μύρον αὐτοῦ κατὰ τᾶς πόλλα παθοίσας κεφάλας καὶ τῶ πολίω στήθεος . οὕτω καὶ ἐντεῦθεν αἱ ὀσμαὶ τοξεύουσιν ὑπὸ θερμότητος ; εἰς τὸν ἐγκέφαλον ἁρπαζόμεναι ταῖς ὀσφρήσεσιν . οὐ γάρ , ὅτι τῇ καρδίᾳ τὸν θυμὸν ἐνστρατοπεδεύειν ᾤοντο , τοὺς περιδεραίους τῶν στεφάνων ὑποθυμίδας ἐκάλουν ἐπιθυμίδας γὰρ αὐτοῖς διὰ γε τοῦτο μᾶλλον ἦν καλεῖσθαι προσῆκον , ἀλλʼ ὡς λέγω διὰ τὴν ἀποφορὰν καὶ ὑποθυμίασιν . μὴ θαυμάζωμεν δʼ εἰ τοσαύτην αἱ τῶν στεφάνων ἀποφοραὶ δύναμιν ἔχουσιν · ἱστοροῦσι γάρ , ὅτι καὶ σκιὰ σμίλακος ἀποκτίννυσιν ἀνθρώπους ἐγκαταδαρθόντας , ὅταν ὀργᾷ μάλιστα πρὸς τὴν ἄνθησιν · καὶ τὸ τῆς μήκωνος ἀπορρέον πνεῦμα μὴ φυλαξαμένοις τοῖς τὸν ὀπὸν τρυγῶσι συνέβη καταπεσεῖν . τὴν δʼ ἄλυσσον καλουμένην βοτάνην καὶ λαβόντες εἰς τὴν χεῖρα μόνον , οἱ δὲ καὶ προσβλέψαντες , ἀπαλλάττονται λυγμοῦ · λέγεται δὲ καὶ ποιμνίοις ἀγαθὴ καὶ αἰπολίοις , παραφυτευομένη ταῖς μάνδραις . τὸ δὲ ῥόδον ὠνόμασται δήπουθεν , ὅτι ῥεῦμα πολὺ τῆς ὀδωδῆς ἀφίησι · διὸ καὶ τάχιστα μαραίνεται . ψυκτικὸν δʼ ἐστὶ δυνάμει τῇ δʼ ὄψει πυρωπόν , οὐκ ἀλόγως · λεπτὸν γὰρ αὐτῷ περιανθεῖ τὸ θερμὸν ἐπιπολῆς ἐξωθούμενον ὑπὸ τῆς ψυχρότητος .
Lemmas: ἐκ οὗτος δέχομαι ὁ τρυφάω ὁ λόγος οὐδείς φημί οὗτος ἄσκεπτος γίγνομαι ὁ παλαιός , ἅτε δή πολύς χράω ἀπό φυτόν ἰατρικός · τεκμήριον δέ εἰμί τις ἔτι νῦν . Τύριος μέν Ἀγηνορίδης Μάγνης δέ Χείρων , ὁ πρῶτος ἰατρεύω λέγω , ἀπαρχή ; κομίζω · ; ῥίζα γάρ εἰμί καί βοτάνη , διά ὅς ἰάομαι ὁ κάμνω . ὁ δέ Διόνυσος οὐ μόνος ὁ ὁ οἶνος εὑρίσκω , ἰσχυρός φάρμακον καί ἡδύς , ἰατρός νομίζω μέτριος , ἀλλά καί ὁ ὁ κισσός ἀντιτάσσω μάλα ὁ δύναμις πρός ὁ οἶνος εἰς τιμή προάγω καί στεφανόω διδάσκω ὁ Βακχεύω ὡς ἥσσων ὑπό ὁ οἶνος ἀνιάω , ὁ κισσός κατασβέννυμι ὁ μέθη ὁ ψυχρότης . δηλόω δέ καί ὁ ὄνομα ἔνιοι ὁ περί οὗτος πολυπραγμοσύνη ὁ παλαιός · ὁ τε γάρ καρύα οὕτως ὀνομάζω , ὅτι πνεῦμα βαρύς καί καρωτικός ἀφίημι λυπέω ὁ ὑπό αὐτός παρακλίνω · καί ὁ νάρκισσος ὡς ἀμβλύνω ὁ νεῦρον καί βαρύτης ἐμποιέω ναρκώδης · διό καί ὁ Σοφοκλῆς αὐτός ἀρχαῖος μέγας θεός στεφάνωμα τουτέστι ὁ χθόνιος , προσαγορεύω . φημί δέ καί ὁ πήγανον ἀπό ὁ δύναμις ὀνομάζω · πήγνυμι γάρ ξηρότης διά θερμότης ὁ σπέρμα καί ὅλος πολέμιος εἰμί ὁ κυέω . ὁ δέ καί ὁ ἀμέθυστος οἴομαι ὁ πρός ὁ οἴνωσις βοηθέω αὐτός τε καί ὁ ἐπώνυμος αὐτός λίθος οὕτως καλέω διαμαρτάνω · καλέω γάρ ἀπό ὁ χροιά ἑκάτερος · οὐ γάρ εἰμί αὐτός ὁ φύλλον ἄκρατος , ἀλλά ἄοινος καί ὑδαρής ὁ κρᾶσις οἶνος προσέοικα . ἄλλος μέντοι πάμπολυς λαμβάνω εἰμί , ὅς παρέχω ὁ κλῆσις ὁ δύναμις · ἀρκέω δέ ἐκεῖνος ὁ ὁ παλαιός ἐπιμέλεια ὑποδηλόω καί πολυπειρία , ἀπό ὅς χράω ὁ πάροινος στέφανος . μάλα μέν γάρ ὁ ἄκρατος , ὅταν ὁ κεφαλή καθάπτω καί τονόω ὁ σῶμα πρός ὁ ὁ αἴσθησις ἀρχή , ἐπιταράσσω ὁ ἄνθρωπος ὁ δέ ὁ ἄνθος ἀπορροή πρός οὗτος θαυμάσιος βοηθέω καί ἀποτειχίζω ὁ κεφαλή ἀπό ὁ μέθη ὡς ἀκρόπολις , ὁ μέν θερμός μαλακός ἀναχαλάω ὁ πόρος καί ἀναπνοή ὁ οἶνος δίδωμι , ὅσος δέ ἡσυχῆ ψυχρός ὁ μέτριος ἐπιψαύω ἀνακρούω ὁ ἀναθυμίασις , ὥσπερ ὁ ὁ ἴων καί ῥόδον στέφανος · στύφω γάρ ἀμφότερος καί συστέλλω ὁ ὀσμή ὁ καρηβαρία . ὁ δέ ὁ κύπρος ἄνθος καί ὁ κρόκος καί ὁ βάκκαρις εἰς ὕπνος ἄλυπος ὑπάγω ὁ πίνω · ἔχω γάρ ἀπορροή λεία καί προσηνής καί ὁ περί ὁ σῶμα ὁ μεθύσκω ἀνωμαλία καί τραχύτης ἡσυχῆ διαχέω , ὥστε , γίγνομαι γαλήνη , ἀμβλύνω καί συνεκπέσσω ὁ κραιπαλώδης . ἔνιοι δέ ἄνθος ὀσμή ἄνω σκίδνημι περί ὁ ἐγκέφαλος , ὁ τε πόρος ὁ αἰσθητήριον ἐκκαθαίρω καί λεπτύνω ὁ ὑγρός πρᾶος ἄνευ πληγή καί σάλος ὁ θερμότης διακρίνω , καί φύσις ψυχρός εἰμί ὁ ἐγκέφαλος ἀναθάλπω . διό μάλα ὁ ἄνθινος ἐκ ὁ τράχηλος καθάπτω ὑποθυμίς καλέω , καί ὁ ἀπό οὗτος μύρον χρίω ὁ στῆθος · μαρτυρέω δέ Ἀλκαῖος κελεύω κατηχέω ὁ μύρον αὐτός κατά ὁ πολύς πάσχω κεφαλή καί ὁ πόλιον στῆθος . οὕτως καί ἐντεῦθεν ὁ ὀσμή τοξεύω ὑπό θερμότης ; εἰς ὁ ἐγκέφαλος ἁρπάζω ὁ ὄσφρησις . οὐ γάρ , ὅτι ὁ καρδία ὁ θυμός ἐνστρατοπεδεύω οἴομαι , ὁ περιδέραιος ὁ στέφανος ὑποθυμίς καλέω ἐπιθυμίς γάρ αὐτός διά γε οὗτος μάλα εἰμί καλέω προσήκω , ἀλλά ὡς λέγω διά ὁ ἀποφορά καί ὑποθυμίασις . μή θαυμάζω δέ εἰ τοσοῦτος ὁ ὁ στέφανος ἀποφορά δύναμις ἔχω · ἱστορέω γάρ , ὅτι καί σκιά σμῖλαξ ἀποκτίννμαι ἄνθρωπος ἐγκαταδαρθάνω , ὅταν ὀργάω μάλα πρός ὁ ἄνθησις · καί ὁ ὁ μήκων ἀπορρέω πνεῦμα μή φυλάσσω ὁ ὁ ὀπός τρυγάω συμβαίνω καταπίπτω . ὁ δέ ἄλυσσος καλέω βοτάνη καί λαμβάνω εἰς ὁ χείρ μόνος , ὁ δέ καί προσβλέπω , ἀπαλλάσσω λυγμός · λέγω δέ καί ποίμνιον ἀγαθός καί αἰπόλιον , παραφυτεύω ὁ μάνδρα . ὁ δέ ῥόδος ὀνομάζω δήπουθεν , ὅτι ῥεῦμα πολύς ὁ ὀδωδή ἀφίημι · διό καί ταχύς μαραίνω . ψυκτικός δέ εἰμί δύναμις ὁ δέ ὄψις πυρωπός , οὐ ἄλογος · λεπτός γάρ αὐτός περιανθέω ὁ θερμός ἐπιπολή ἐξωθέω ὑπό ὁ ψυχρότης .