plutarchus.quaestiones-convivales-612c-748d 8.9.2
ὁ δὲ Διογενιανὸς ἔφη καὶ τὰ τῆς ψυχῆς νοσήματα καὶ πάθη κοινήν τινα καὶ πάτριον ὁδὸν βαδίζειν . καίτοι παντοδαπὸν μέν εἶπεν ἡ μοχθηρία καὶ πολύτολμον , αὐτοκρατὲς δʼ ἡ ψυχὴ καὶ κύριον ὑφʼ αὑτῆς , εἰ βούλοιτο , μεταβάλλειν καὶ τρέπεσθαι ῥᾳδίως · ἔχει δέ τινα τάξιν τὸ ἄτακτον αὐτῆς καὶ τὰ μέτρα τηρεῖ τοῖς πάθεσιν , ὥσπερ ἡ θάλαττα ταῖς ὑπερεκχύσεσι , καὶ καινὸν οὐδὲν οὐδὲ τοῖς παλαιοῖς ἀνιστόρητον ἐξήνθηκε κακίας εἶδος · ἀλλὰ πολλαὶ μὲν ἐπιθυμιῶν διαφοραί , μυρία δὲ κινήματα φόβου καὶ σχήματα · τὰς δὲ λύπης καὶ ἡδονῆς μορφὰς ἔργον ἐστὶ μὴ ἀπειπεῖν ἐξαριθμούμενον · οὐ μέν τι νῦν γε κἀχθές , ἀλλʼ ἀεί ποτε ζῇ ταῦτα , κοὐδεὶς οἶδεν ἐξ ὅτου φάνη · πόθεν γε δὴ σώματι νόσημα καινὸν ἢ πάθος ὀψίγονον , ἰδίαν μὲν ὥσπερ ἡ ψυχὴ κινήσεως ἀρχὴν οἴκοθεν οὐκ ἔχοντι , συνημμένῳ δὲ κοιναῖς πρὸς τὴν φύσιν αἰτίαις καὶ κεκραμένῳ κρᾶσιν , ἧς καὶ τὸ ἀόριστον ἐντὸς ὅρων πλανᾶται , καθάπερ πλοῖον ἐν περιδρόμῳ σαλεῦον ; οὔτε γὰρ ἀναίτιος νόσου σύστασὶς ἐστι , τὴν ἐκ μὴ ὄντος παρανόμως ἐπεισάγουσα γένεσιν καὶ δύναμιν τοῖς πράγμασιν αἰτίαν τε καινὴν ἔργον ἐξευρεῖν , μὴ καινὸν ἀέρα καὶ ξένον ὕδωρ καὶ τροφὰς ἀγεύστους τοῖς πρότερον ἐξ ἑτέρων τινῶν κόσμων ἢ μετακοσμίων ἀποφήναντι δεῦρο νῦν πρῶτον ἐπιρρεούσας . ἐκ τούτων γὰρ νοσοῦμεν οἷς καὶ ζῶμεν , ἴδια δὲ σπέρματα νόσων οὐκ ἔστιν · ἀλλʼ αἱ τούτων μοχθηρίαι πρὸς ἡμᾶς καὶ αἱ ἡμῶν περὶ ταῦτα πλημμέλειαι τὴν φύσιν ἐπιταράττουσιν αἱ δὲ ταραχαὶ διαφορὰς ἀιδίους ἔχουσι πολλάκις νέοις χρωμένας ὀνόμασι · τὰ γὰρ ὀνόματα τῆς συνηθείας ἐστὶ τὰ δὲ πάθη τῆς φύσεως ὅθεν ἐν ἀφωρισμένοις τούτοις ἐκεῖνα ποικιλλόμενα τὴν ἀπάτην πεποίηκεν . ὡς δὲ τοῖς τοῦ λόγου μορίοις καὶ ταῖς πρὸς ἄλληλα τούτων συντάξεσι καινὸν ἐγγενέσθαι βαρβαρισμὸν ἢ σολοικισμὸν ἐξαίφνης δυνατόν ἐστιν , οὕτως αἱ τοῦ σώματος κράσεις ὡρισμένας ἔχουσι τὰς ὀλισθήσεις καὶ παραβάσεις , τρόπον τινὰ τῇ φύσει καὶ τῶν παρὰ φύσιν ἐμπεριεχομένων . ταύτῃ γε κομψοὶ καὶ οἱ μυθογράφοι · τὰ γὰρ παντάπασιν ἔκφυλα καὶ τεράστια τῶν ζῴων γενέσθαι λέγουσιν ἐν τῇ γιγαντομαχίᾳ , τῆς σελήνης ἐκτρεπομένης καὶ τὰς ἀνατολὰς οὐχ ὅθεν εἴωθε ποιουμένης · οἱ δὲ καινὰ νοσήματα τὴν φύσιν ὥσπερ τέρατα γεννᾶν ἀξιοῦσι , μήτε πιθανὴν μήτʼ ἀπίθανον αἰτίαν τῆς ἐξαλλαγῆς πλάσσοντες , ἀλλὰ τὸ ἄγαν καὶ τὸ μᾶλλον ἐνίων παθῶν καινότητα καὶ διαφορὰν ἀποφαίνοντες · οὐκ ὀρθῶς , ὦ μακάριε Φίλων ἐπίτασις γὰρ καὶ αὔξησις μέγεθος ἢ πλῆθος προστίθησι , τοῦ δὲ γένους οὐκ ἐκβιβάζει τὸ ὑποκείμενον · ὥσπερ οὐδὲ τὴν ἐλεφαντίασιν οἴομαι σφοδρότητα τῶν ψωρικῶν τινος τούτων οὖσαν οὐδὲ τὸν ὑδροφόβαν τῶν στομαχικῶν ἢ τῶν μελαγχολικῶν . καίτοι τοῦτό γε θαυμαστόν , εἰ μηδʼ Ὅμηρος ἀγνοῶν ἐλάνθανεν ὑμᾶς · τὸν γάρ λυσσητῆρα κύνα δῆλός ἐστιν ἀπὸ τοῦ πάθους τούτου προσαγορεύων , ἀφʼ οὗ καὶ ἄνθρωποι λυσσᾶν λέγονται .
Lemmas: ὁ δέ Διογενιανός φημί καί ὁ ὁ ψυχή νόσημα καί πάθος κοινός τις καί πάτριος ὁδός βαδίζω . καίτοι παντοδαπός μέν λέγω ὁ μοχθηρία καί πολύτολμος , αὐτοκρατής δέ ὁ ψυχή καί κύριος ὑπό ἑαυτοῦ , εἰ βούλομαι , μεταβάλλω καί τρέπω ῥᾴδιος · ἔχω δέ τις τάξις ὁ ἄτακτος αὐτός καί ὁ μέτρον τηρέω ὁ πάθος , ὥσπερ ὁ θάλασσα ὁ ὑπερέκχυσις , καί καινός οὐδείς οὐδέ ὁ παλαιός ἀνιστόρητος ἐξανατίθημι κακία εἶδος · ἀλλά πολύς μέν ἐπιθυμία διαφορά , μυρίος δέ κίνημα φόβος καί σχῆμα · ὁ δέ λύπη καί ἡδονή μορφή ἔργον εἰμί μή ἀπολέγω ἐξαριθμέω · οὐ μέν τις νῦν γε χθές , ἀλλά ἀεί ποτέ ζάω οὗτος , οὐδείς οἶδα ἐκ ὅστις φαίνω · πόθεν γε δή σῶμα νόσημα καινός ἤ πάθος ὀψίγονος , ἴδιος μέν ὥσπερ ὁ ψυχή κίνησις ἀρχή οἴκοθεν οὐ ἔχω , συνάπτω δέ κοινός πρός ὁ φύσις αἰτία καί κεράννυμι κρᾶσις , ὅς καί ὁ ἀόριστος ἐντός ὅρος πλανάω , καθά πλοῖον ἐν περίδρομος σαλεύω ; οὔτε γάρ ἀναίτιος νόσος σύστασις εἰμί , ὁ ἐκ μή εἰμί παράνομος ἐπεισάγω γένεσις καί δύναμις ὁ πρᾶγμα αἰτία τε καινός ἔργον ἐξευρίσκω , μή καινός ἀήρ καί ξένος ὕδωρ καί τροφή ἄγευστος ὁ πρότερος ἐκ ἕτερος τις κόσμος ἤ μετακόσμιος ἀποφαίνω δεῦρο νῦν πρῶτος ἐπιρρέω . ἐκ οὗτος γάρ νοσέω ὅς καί ζάω , ἴδιος δέ σπέρμα νόσος οὐ εἰμί · ἀλλά ὁ οὗτος μοχθηρία πρός ἐγώ καί ὁ ἐγώ περί οὗτος πλημμέλεια ὁ φύσις ἐπιταράσσω ὁ δέ ταραχή διαφορά ἀίδιος ἔχω πολλάκις νέος χράω ὄνομα · ὁ γάρ ὄνομα ὁ συνήθεια εἰμί ὁ δέ πάθος ὁ φύσις ὅθεν ἐν ἀφορίζω οὗτος ἐκεῖνος ποικίλλω ὁ ἀπάτη ποιέω . ὡς δέ ὁ ὁ λόγος μόριον καί ὁ πρός ἀλλήλων οὗτος σύνταξις καινός ἐγγίγνομαι βαρβαρισμός ἤ σολοικισμός ἐξαίφνης δυνατός εἰμί , οὕτως ὁ ὁ σῶμα κρᾶσις ὁρίζω ἔχω ὁ ὀλίσθησις καί παράβασις , τρόπος τις ὁ φύσις καί ὁ παρά φύσις ἐμπεριέχω . ταύτῃ γε κομψός καί ὁ μυθογράφος · ὁ γάρ παντάπασι ἔκφυλος καί τεράστιος ὁ ζῷον γίγνομαι λέγω ἐν ὁ γιγαντομαχία , ὁ σελήνη ἐκτρέπω καί ὁ ἀνατολή οὐ ὅθεν εἴωθα ποιέω · ὁ δέ καινός νόσημα ὁ φύσις ὥσπερ τέρας γεννάω ἀξιόω , μήτε πιθανός μήτε ἀπίθανος αἰτία ὁ ἐξαλλαγή πλάσσω , ἀλλά ὁ ἄγαν καί ὁ μάλα ἔνιοι πάθος καινότης καί διαφορά ἀποφαίνω · οὐ ὀρθός , ὦ μακάριος Φίλων ἐπίτασις γάρ καί αὔξησις μέγεθος ἤ πλῆθος προστίθημι , ὁ δέ γένος οὐ ἐκβιβάζω ὁ ὑπόκειμαι · ὥσπερ οὐδέ ὁ ἐλεφαντίασις οἴομαι σφοδρότης ὁ ψωρικός τις οὗτος εἰμί οὐδέ ὁ ὑδροφόβας ὁ στομαχικός ἤ ὁ μελαγχολικός . καίτοι οὗτος γε θαυμαστός , εἰ μηδέ Ὅμηρος ἀγνοέω λανθάνω σύ · ὁ γάρ λυσσητήρ κύων δῆλος εἰμί ἀπό ὁ πάθος οὗτος προσαγορεύω , ἀπό ὅς καί ἄνθρωπος λυσσάω λέγω .