plutarchus.quaestiones-convivales-612c-748d 4.2.4
ἐμοῦ δὲ παρακελευομένου καὶ λέγοντος καιρὸν εἶναι καθάπερ ἐν κωμῳδίᾳ μηχανὰς αἴροντα καὶ βροντὰς ἐμβάλλοντας παρὰ πότον διαλέγεσθαι περὶ κεραυνῶν , τὰ μὲν ἄλλα παρίεσαν συνομολογοῦντες , περὶ δὲ τῶν ἐν τοῖς καθεύδουσι μὴ κεραυνουμένων ἀκοῦσαί τι βουλόμενοι λιπαρεῖς ἦσαν . ἐμοὶ δὲ πλέον οὐδὲν ἐγίγνετο τῆς αἰτίας ἁψαμένῳ κοινὸν ἐχούσης τὸν λόγον · ὅμως δʼ οὖν ἔφην ὡς τὸ κεραύνιον πῦρ ἀκριβείᾳ καὶ λεπτότητι θαυμαστὸν ἐστιν , αὐτόθεν περὶ τὴν γένεσιν ἐκ καθαρᾶς καὶ ἁγνῆς ἔχον οὐσίας , καὶ πᾶν εἴ τι συμμίγνυται νοτερὸν ἢ γεῶδες αὐτῷ τῆς περὶ τὴν κίνησιν ὀξύτητος ; ἀποσειομένης καὶ διακαθαιρούσης . διόβλητον μὲν οὐδέν ὥς φησι Δημόκριτος παρʼ αἰθρίης στέγειν σέλας . τὰ μὲν οὖν πυκνὰ τῶν σωμάτων , σίδηρος , χαλκός , ἄργυρος , χρυσός , ἀποστέγει καὶ φθείρεται καὶ τήκεται , πάσχοντα τῷ προσμάχεσθαι καὶ ἀντερείδειν τῶν δʼ ἀραιῶν καὶ πολυπόρων καὶ χαλώντων ὑπὸ μανότητος ἀψαυστὶ διεκθεῖ , καθάπερ ἱματίων καὶ ξύλων αὔων · τὰ δὲ χλωρὰ κάει , τῆς ὑγρότητος ἀντιλαμβανομένης καὶ συνεξαπτομένης . εἴπερ οὖν τὸ τοὺς καθεύδοντας μὴ ἀποθνήσκειν ὑπὸ κεραυνῶν ἀληθές ἐστιν , ἐνταῦθα δεῖ ζητεῖν οὐκ ἀλλαχόθι τὴν αἰτίαν . μᾶλλον γὰρ ἔρρωται καὶ συνέστηκε καὶ ἀντερείδει τὰ σώματα τῶν ἐγρηγορότων , ἅτε δὴ πᾶσι τοῖς μέρεσι πεπληρωμένα πνεύματος · ὑφʼ οὗ καὶ τὰς αἰσθήσεις ἐπιστρέφοντος ὥσπερ ἐν ὀργάνῳ καὶ σφίγγοντος εὔτονον γέγονε καὶ συνεχὲς αὑτῷ καὶ πυκνὸν τὸ ζῷον . ἐν δὲ τοῖς ὕπνοις ἐξανεῖται , καὶ μανὸν καὶ ἀνώμαλον καὶ ἄτονον καὶ διακεχυμένον , καὶ πόρους ἔσχηκε πολλούς , τοῦ πνεύματος ἐνδιδόντος ; καὶ ἀπολείποντος , διʼ ὧν φωναί τε καὶ ὀσμαὶ διεκθέουσι μηδεμίαν αἴσθησιν ἑαυτῶν παρέχουσαι . τὸ γὰρ ἀντερεῖδον καὶ τῷ ἀντερείδειν πάσχον οὐκ ἀπαντᾷ τοῖς προσφερομένοις , ἣκιστα δὲ τοῖς ὑπὸ λεπτότητος καὶ ὠκύτητος τοιαύτης ὥσπερ ὁ κεραυνὸς διιπταμένοις . τὰ μὲν γὰρ ἧττον ἰσχυρὰ δυσπαθείαις ἡ φύσις ἀμύνεται , σκληρότητας προβαλλομένη καὶ πυκνότητας · ὧν δʼ ἄμαχος ἡ δύναμίς ἐστιν , ὑπὸ τούτων ἧττον ἀδικεῖται τὰ εἴκοντα τῶν ἀνθισταμένων . πρόσλαβε δὲ τούτοις ἔφην οὔτι μικρὰν ἔκπληξιν πρὸς τὰ τοιαῦτα καὶ φόβον καὶ τάρβος , ὑφʼ ὧν πολλοὶ μηδὲν ἄλλο παθόντες αὐτῷ τῷ δεῖσαι ἀποθανεῖν ἀπέθανον . καὶ γὰρ τὰ θρέμματα διδάσκουσι βροντῆς γενομένης οἱ ποιμένες εἰς ταὐτὸ συνθεῖν καὶ συννεύειν · τὰ γὰρ σποράδην ἀπολειφθέντα διὰ τὸν φόβον ἐκτιτρώσκει . καὶ μυρίους ἤδη τεθνηκότας ἰδεῖν ἔστιν ὑπὸ βροντῆς , οὐδὲν οὔτε πληγῆς ; ἴχνος οὔτε καύσεως ἔχοντας , ἀλλʼ ὑπὸ φόβου τῆς ψυχῆς ὡς ἔοικεν ὄρνιθος δίκην ἀποπταμένης τοῦ σώματος πολλοὺς γάρ ὡς ὁ Εὐριπίδης φησὶ βροντῆς πνεῦμʼ ἄναιμον ὤλεσεκαὶ γὰρ ἄλλως τῶν αἰσθητηρίων ἡ ἀκοὴ παθητικώτατὸν ἐστι , καὶ μεγίστας οἱ διὰ ψόφου θόρυβοι καὶ φόβοι ταραχὰς ἐπιφέρουσιν ὧν τῷ καθεύδοντι πρόβλημα τὸ ἀναίσθητόν ἐστιν . οἱ δʼ ἐγρηγορότες καὶ ταῖς προπαθείαις ἀναλίσκονται καί , τοῦ δέους τὸ σῶμα συνδέοντος ὡς ἀληθῶς καὶ συνάγοντος καὶ πυκνοῦντος , ἰσχυρὰν ποιοῦσι τὴν πληγὴν τῷ ἀντερείδειν .
Lemmas: ἐγώ δέ παρακελεύομαι καί λέγω καιρός εἰμί καθά ἐν κωμῳδία μηχανή ἀείρω καί βροντή ἐμβάλλω παρά πότος διαλέγω περί κεραυνός , ὁ μέν ἄλλος παρίημι συνομολογέω , περί δέ ὁ ἐν ὁ καθεύδω μή κεραυνόω ἀκούω τις βούλομαι λιπαρής εἰμί . ἐγώ δέ πολύς οὐδείς γίγνομαι ὁ αἰτία ἅπτω κοινός ἔχω ὁ λόγος · ὅμως δέ οὖν φημί ὡς ὁ κεραύνιος πῦρ ἀκρίβεια καί λεπτότης θαυμαστός εἰμί , αὐτόθεν περί ὁ γένεσις ἐκ καθαρός καί ἁγνός ἔχω οὐσία , καί πᾶς εἰ τις συμμείγνυμι νοτερός ἤ γεώδης αὐτός ὁ περί ὁ κίνησις ὀξύτης ; ἀποσείω καί διακαθαίρω . διόβλητος μέν οὐδείς ὡς φημί Δημόκριτος παρά αἰθρία στέγω σέλας . ὁ μέν οὖν πυκνός ὁ σῶμα , σίδηρος , χαλκός , ἄργυρος , χρυσός , ἀποστέγω καί φθείρω καί τήκω , πάσχω ὁ προσμάχομαι καί ἀντερείδω ὁ δέ ἀραιός καί πολύπορος καί χαλάω ὑπό μανότης ἀψαυστί διεκθέω , καθά ἱμάτιον καί ξύλον αὖος · ὁ δέ χλωρός καίω , ὁ ὑγρότης ἀντιλαμβάνω καί συνεξάπτω . εἴπερ οὖν ὁ ὁ καθεύδω μή ἀποθνῄσκω ὑπό κεραυνός ἀληθής εἰμί , ἐνταῦθα δέω ζητέω οὐ ἀλλαχόθι ὁ αἰτία . μάλα γάρ ῥώννυμι καί συνίστημι καί ἀντερείδω ὁ σῶμα ὁ ἐγείρω , ἅτε δή πᾶς ὁ μέρος πληρόω πνεῦμα · ὑπό ὅς καί ὁ αἴσθησις ἐπιστρέφω ὥσπερ ἐν ὄργανον καί σφίγγω εὔτονος γίγνομαι καί συνεχής ἑαυτοῦ καί πυκνός ὁ ζῷον . ἐν δέ ὁ ὕπνος ἐξανέω , καί μανός καί ἀνώμαλος καί ἄτονος καί διαχέω , καί πόρος ἔχω πολύς , ὁ πνεῦμα ἐνδίδωμι ; καί ἀπολείπω , διά ὅς φωνή τε καί ὀσμή διεκθέω μηδείς αἴσθησις ἑαυτοῦ παρέχω . ὁ γάρ ἀντερείδω καί ὁ ἀντερείδω πάσχω οὐ ἀπαντάω ὁ προσφέρω , ἦκα δέ ὁ ὑπό λεπτότης καί ὠκύτης τοιοῦτος ὥσπερ ὁ κεραυνός διαπέταμαι . ὁ μέν γάρ ἥσσων ἰσχυρός δυσπάθεια ὁ φύσις ἀμύνω , σκληρότης προβάλλω καί πυκνότης · ὅς δέ ἄμαχος ὁ δύναμις εἰμί , ὑπό οὗτος ἥσσων ἀδικέω ὁ εἴκω ὁ ἀνθίστημι . προσλαμβάνω δέ οὗτος φημί οὔτι μικρός ἔκπληξις πρός ὁ τοιοῦτος καί φόβος καί τάρβος , ὑπό ὅς πολύς μηδείς ἄλλος πάσχω αὐτός ὁ δείδω ἀποθνῄσκω ἀποθνῄσκω . καί γάρ ὁ θρέμμα διδάσκω βροντή γίγνομαι ὁ ποιμήν εἰς αὐτός συνθέω καί συννεύω · ὁ γάρ σποράδην ἀπολείπω διά ὁ φόβος ἐκτιτρώσκω . καί μυρίος ἤδη θνῄσκω ὁράω εἰμί ὑπό βροντή , οὐδείς οὔτε πληγή ; ἴχνος οὔτε καῦσις ἔχω , ἀλλά ὑπό φόβος ὁ ψυχή ὡς ἔοικα ὄρνις δίκη ἀποπέτομαι ὁ σῶμα πολύς γάρ ὡς ὁ Εὐριπίδης φημί βροντή πνεῦμα ἄναιμος ὄλλυμι γάρ ἄλλος ὁ αἰσθητήριον ὁ ἀκοή παθητικός εἰμί , καί μέγας ὁ διά ψόφος θόρυβος καί φόβος ταραχή ἐπιφέρω ὅς ὁ καθεύδω πρόβλημα ὁ ἀναίσθητος εἰμί . ὁ δέ ἐγείρω καί ὁ προπάθεια ἀναλίσκω καί , ὁ δέος ὁ σῶμα συνδέω ὡς ἀληθής καί συνάγω καί πυκνόω , ἰσχυρός ποιέω ὁ πληγή ὁ ἀντερείδω .