plutarchus.praecepta-gerendae-reipublicae-798a-825f 14
ἐπεὶ δὲ πάσαις κορυδαλλίσι κατὰ Σιμωνίδην χρὴ λόφον ἐγγενέσθαι καὶ πᾶσα πολιτεία φέρει τινὰς ἔχθρας καὶ διαφοράς , οὐχ ἥκιστα προσήκει καὶ περὶ τούτων ἐσκέφθαι τὸν πολιτικόν . οἱ μὲν οὖν πολλοὶ τὸν Θεμιστοκλέα καὶ τὸν Ἀριστείδην ἐπαινοῦσιν ἐπὶ τῶν ὅρων τὴν ἔχθραν ἀποτιθεμένους , ὁσάκις ἐπὶ πρεσβείαν ἢ στρατηγίαν ἐξίοιεν , εἶτα πάλιν ἀναλαμβάνοντας . ἐνίοις δὲ καὶ τὸ Κρητίνου , τοῦ Μάγνητος ὑπερφυῶς ἀρέσκει Ἑρμείᾳ γὰρ ἀντιπολιτευόμενος ἀνδρὶ μὲν οὐ δυνατῷ φιλοτίμῳ δὲ καὶ λαμπρῷ τὴν ψυχήν , ἐπεὶ κατέσχεν ὁ Μιθριδατικὸς πόλεμος , τὴν πόλιν ὁρῶν κινδυνεύουσαν ἐκέλευσε τὸν Ἑρμείαν τὴν ἀρχὴν παραλαβόντα χρῆσθαι τοῖς πράγμασιν , αὐτοῦ μεταστάντος · εἰ δὲ βούλεται στρατηγεῖν ἐκεῖνον , αὐτὸν ἐκποδὼν ἀπελθεῖν , ὡς μὴ φιλοτιμούμενοι πρὸς ἀλλήλους ἀπολέσειαν τὴν πόλιν . ἤρεσεν ἡ πρόκλησις τῷ Ἑρμείᾳ , καὶ φήσας ἑαυτοῦ πολεμικώτερον εἶναι τὸν Κρητίναν ὑπεξῆλθε μετὰ παίδων καὶ γυναικός . ὁ δὲ Κρητίνας ἐκεῖνόν τε προύπεμψε , τῶν ἰδίων χρημάτων ἐπιδοὺς ὅσα φεύγουσιν ἦν ἢ πολιορκουμένοις χρησιμώτερα , καὶ τὴν πόλιν ἄριστα στρατηγήσας παρʼ οὐδὲν ἐλθοῦσαν ἀπολέσθαι περιεποίησεν ἀνελπίστως . εἰ γὰρ εὐγενὲς καὶ φρονήματος μεγάλου τὸ ἀναφωνῆσαι φιλῶ τέκνʼ , ἀλλὰ πατρίδʼ ἐμὴν μᾶλλον φιλῶ , πῶς οὐκ ἐκείνοις γε προχειρότερον εἰπεῖν ἑκάστῳ μισῶ τὸν δεῖνα καὶ βούλομαι ποιῆσαι κακῶς , ἀλλὰ πατρίδʼ ἐμὴν μᾶλλον φιλῶ ; τὸ γὰρ μὴ θέλειν διαλυθῆναι πρὸς ἐχθρόν , ὧν ἕνεκα δεῖ καὶ φίλον προέσθαι , δεινῶς ἄγριον καὶ θηριῶδες . οὐ μὴν ἀλλὰ βέλτιον οἱ περὶ Φωκίωνα καὶ Κάτωνα , μηδʼ ὅλως ἔχθραν τινὰ πρὸς πολιτικὰς · τιθέμενοι διαφοράς , ἀλλὰ δεινοὶ καὶ ἀπαραίτητοι μόνον ἐν τοῖς δημοσίοις ἀγῶσιν ὄντες μὴ προέσθαι τὸ συμφέρον , ἐν δὲ τοῖς ἰδίοις ἀμηνίτως καὶ φιλανθρώπως χρώμενοι τοῖς ἐκεῖ διαφερομένοις . δεῖ γὰρ ἐχθρὸν μηδένα πολίτην νομίζειν , ἂν μή τις , οἷος Ἀριστίων ἢ Νάβις ἢ Κατιλίνας νόσημα καὶ ἀπόστημα πόλεως ἐγγένηται τοὺς δʼ ἄλλως ἀπᾴδοντας ὥσπερ ἁρμονικὸν ἐπιτείνοντα καὶ χαλῶντα πράως εἰς τὸ ἐμμελὲς ἄγειν , μὴ τοῖς ἁμαρτάνουσι σὺν ὀργῇ καὶ πρὸς ὕβριν ἐπιφυόμενον , ἀλλʼ ὡς Ὅμηρος ἠθικώτερον ὦ πέπον , ἦ τʼ ἐφάμην σε περὶ φρένας ἔμμεναι ʽἄλλων καὶ οἶσθα καὶ ἄλλον μῦθον ἀμείνονα τοῦδε νοῆσαι ἂν τέ τι χρηστὸν εἴπωσιν ἢ πράξωσι , μὴ τιμαῖς ἀχθόμενον αὐτῶν μηδὲ λόγων εὐφήμων ἐπὶ καλοῖς ἔργοις φειδόμενον · οὕτω γὰρ 3 τε ψόγος ὅπου δεῖ πίστιν ἕξει , καὶ πρὸς τὴν κακίαν διαβαλοῦμεν αὐτοὺς αὔξοντες τὴν ἀρετὴν καὶ ταῦτα παραβάλλοντες ἐκείνοις ὡς ἄξια καὶ πρέποντα μᾶλλον . ἐγὼ δὲ καὶ μαρτυρεῖν ἀξιῶ τὰ δίκαια καὶ τοῖς διαφόροις τὸν πολιτικὸν ἄνδρα καὶ βοηθεῖν κρινομένοις πρὸς τοὺς συκοφάντας καὶ ταῖς διαβολαῖς ἀπιστεῖν , ἂν ὦσιν ἀλλότριαι τῆς προαιρέσεως αὐτῶν · ὥσπερ ὁ Νέρων ἐκεῖνος ὀλίγον ἔμπροσθεν ἢ κτεῖναι τὸν Θρασέαν μάλιστα μισῶν καὶ φοβούμενος , ὅμως ἐγκαλοῦντός τινος ὡς κακῶς κεκριμένου καὶ ἀδίκως , ἐβουλόμην ἄν ἔφη Θρασέαν οὕτως ἐμὲ φιλεῖν , ὡς δικαστὴς ἄριστός ἐστιν . Οὐ χεῖρον δὲ καὶ πρὸς ἐπίπληξιν ἑτέρων φύσει πονηρῶν μᾶλλον ἁμαρτανόντων ἐχθροῦ μνησθέντα κομψοτέρου τὸ ἦθος εἰπεῖν ἀλλʼ ἐκεῖνος οὐκ ἂν τοῦτʼ εἶπεν οὐδʼ ἐποίησεν . ὑπομνηστέον δὲ καὶ πατέρων ἀγαθῶν ἐνίους , ὅταν ἐξαμαρτάνωσιν οἷον Ὅμηρος ἦ ὀλίγον οἷ παῖδα ἐοικότα γείνατο Τυδεύς · καὶ πρὸς Σκιπίωνα τὸν Ἀφρικανὸν Ἄππιος ἐν ἀρχαιρεσίαις διαγωνιζόμενος , ἡλίκον ἄν εἶπεν ὦ Παῦλε , στενάξειας ὑπὸ γῆς , αἰσθόμενος ὅτι σου τὸν υἱὸν ἐπὶ τιμητικὴν ἀρχὴν καταβαίνοντα Φιλόνικος ὁ τελώνης δορυφορεῖ τὰ γὰρ τοιαῦτα νουθετεῖ τοὺς ἁμαρτάνοντας ἅμα καὶ κοσμεῖ τοὺς νουθετοῦντας . πολιτικῶς δὲ καὶ ὁ Νέστωρ ὁ τοῦ Σοφοκλέους ἀποκρίνεται λοιδορούμενος ὑπὸ τοῦ Αἴαντος οὐ μέμφομαί σε · δρῶν γὰρ εὖ κακῶς λέγεις . καὶ Κάτων διενεχθεὶς πρὸς τὸν Πομπήιον ἐν οἷς ἐβιάζετο τὴν πόλιν μετὰ Καίσαρος , ἐπεὶ κατέστησαν εἰς πόλεμον , ἐκέλευσε Πομπηίῳ παραδοῦναι τὴν ἡγεμονίαν , ἐπειπὼν ὅτι τῶν αὐτῶν ἐστι καὶ ποιεῖν τὰ μεγάλα κακὰ καὶ παύειν . ὁ γὰρ μεμιγμένος ἐπαίνῳ ψόγος οὐκ ἔχων ὕβριν ἀλλὰ παρρησίαν , οὐδὲ θυμὸν ἀλλὰ δηγμὸν ἐμποιῶν καὶ μετάνοιαν , εὐμενὴς φαίνεται καὶ θεραπευτικός · αἱ δὲ λοιδορίαι τοῖς πολιτικοῖς ἣκιστα πρέπουσιν . ὅρα δὲ τὰ πρὸς Αἰσχίνην ὑπὸ Δημοσθένους εἰρημένα καὶ τὰ πρὸς τοῦτον ὑπʼ Αἰσχίνου , καὶ πάλιν ἃ πρὸς Δημάδην γέγραφεν Ὑπερείδης , εἰ Σόλων ἂν εἶπεν ἢ Περικλῆς ἢ Λυκοῦργος ὁ Λακεδαιμόνιος ἢ Πιττακὸς ὁ Λέσβιος . καίτοι γε καὶ Δημοσθένης ἐν τῷ δικανικῷ τὸ λοίδορον ἔχει μόνον , οἱ δὲ Φιλιππικοὶ καθαρεύουσι καὶ σκώμματος καὶ βωμολοχίας ἁπάσης · τὰ γὰρ τοιαῦτα τῶν ἀκουόντων μᾶλλον αἰσχύνει τοὺς λέγοντας , ἔτι δὲ καὶ σύγχυσιν ἀπεργάζεται τῶν πραγμάτων καὶ διαταράττει τὰ βουλευτήρια καὶ τὰς ἐκκλησίας . ὅθεν ἄρισθʼ ὁ Φωκίων ὑπεκστὰς τῷ λοιδοροῦντι καὶ παυσάμενος τοῦ λέγειν , ἐπεὶ μόλις ἐσιώπησεν ὁ ἄνθρωπος , αὖθις παρελθὼν οὐκοῦν ἔφη περὶ μὲν τῶν ἱππέων καὶ τῶν ὁπλιτῶν ἀκηκόατε , λείπεται δέ μοι περὶ τῶν ψιλῶν καὶ πελταστῶν διελθεῖν ἀλλʼ ἐπεὶ πολλοῖς γε δυσκάθεκτὸν ἐστι τὸ πρᾶγμα καὶ πολλάκις οὐκ ἀχρήστως οἱ λοιδοροῦντες ἐπιστομίζονται ταῖς ἀπαντήσεσιν , ἔστω βραχεῖα τῇ λέξει καὶ μὴ θυμὸν ἐμφαίνουσα μηδʼ ἀκραχολίαν , ἀλλὰ πραότητα μετὰ παιδιᾶς καὶ χάριτος ἁμωσγέπως δάκνουσαν · αἱ δʼ ἀντεπιστρέφουσαι μάλιστα τοιαῦται . καθάπερ γὰρ τῶν βελῶν ὅσα πρὸς τὸν βαλόντα φέρεται πάλιν ῥώμῃ τινὶ δοκεῖ καὶ στερεότητι τοῦ πληγέντος ἀνακρουόμενα τοῦτο πάσχειν · οὕτω τὸ λεχθὲν ὑπὸ ῥώμης καὶ συνέσεως τοῦ λοιδορηθέντος ἐπὶ τοὺς λοιδορήσαντας ἀναστρέφειν ἔοικεν · ὡς τὸ Ἐπαμεινώνδου πρὸς Καλλίστρατον , ὀνειδίζοντα Θηβαίοις καὶ Ἀργείοις τὴν Οἰδίποδος πατροκτονίαν καὶ τὴν Ὀρέστου μητροκτονίαν , ὅτι τοὺς ταῦτα ποιήσαντας ἡμῶν ἐκβαλόντων ὑμεῖς ἐδέξασθε καὶ τὸ Ἀνταλκίδου τοῦ Σπαρτιάτου πρὸς τὸν Ἀθηναῖον τὸν φήσαντα πολλάκις ὑμᾶς ἀπὸ τοῦ Κηφισοῦ ἐδιώξαμεν ἀλλʼ ἡμεῖς γʼ ὑμᾶς ἀπὸ τοῦ Εὐρώτα οὐδέποτε . χαριέντως δὲ καὶ ὁ Φωκίων , τοῦ Δημάδου κεκραγότος Ἀθηναῖοί σε ἀποκτενοῦσιν · ἄν γε μανῶσιν ἔφη σὲ δέ , ἂν σωφρονῶσι καὶ Κράσσος ὁ ῥήτωρ , Δομιτίου πρὸς αὐτὸν εἰπόντος οὐ σὺ μυραίνης ἐν κολυμβήθρᾳ σοι τρεφομένης εἶτʼ ἀποθανούσης ἔκλαυσας ; ἀντηρώτησεν οὐ σὺ τρεῖς γυναῖκας ἔθαψας καὶ οὐκ ἐδάκρυσας ; ταῦτα μὲν οὖν ἔχει τινὰ χρείαν καὶ πρὸς τὸν ἄλλον βίον .
Lemmas: ἐπεί δέ πᾶς κορυδαλλίς κατά Σιμωνίδης χρή λόφος ἐγγίγνομαι καί πᾶς πολιτεία φέρω τις ἔχθρα καί διαφορά , οὐ ἦκα προσήκω καί περί οὗτος σκοπέω ὁ πολιτικός . ὁ μέν οὖν πολύς ὁ Θεμιστοκλῆς καί ὁ Ἀριστείδης ἐπαινέω ἐπί ὁ ὅρος ὁ ἔχθρα ἀποτίθημι , ὁσάκις ἐπί πρεσβεία ἤ στρατηγία ἐξιόω , εἶτα πάλιν ἀναλαμβάνω . ἔνιοι δέ καί ὁ Κρητίνης , ὁ Μάγνης ὑπερφυής ἀρέσκω Ἑρμῆς γάρ ἀντιπολιτεύομαι ἀνήρ μέν οὐ δυνατός φιλότιμος δέ καί λαμπρός ὁ ψυχή , ἐπεί κατέχω ὁ Μιθριδατικός πόλεμος , ὁ πόλις ὁράω κινδυνεύω κελεύω ὁ Ἑρμῆς ὁ ἀρχή παραλαμβάνω χράω ὁ πρᾶγμα , αὐτός μεθίστημι · εἰ δέ βούλομαι στρατηγέω ἐκεῖνος , αὐτός ἐκποδών ἀπέρχομαι , ὡς μή φιλοτιμέομαι πρός ἀλλήλων ἀπόλλυμι ὁ πόλις . ἀρέσκω ὁ πρόκλησις ὁ Ἑρμῆς , καί φημί ἑαυτοῦ πολεμικός εἰμί ὁ Κρητίνης ὑπεξέρχομαι μετά παῖς καί γυνή . ὁ δέ Κρητίνης ἐκεῖνος τε προπέμπω , ὁ ἴδιος χρῆμα ἐπιδίδωμι ὅσος φεύγω εἰμί ἤ πολιορκέω χρήσιμος , καί ὁ πόλις ἀγαθός στρατηγέω παρά οὐδείς ἔρχομαι ἀπόλλυμι περιποιέω ἀνέλπιστος . εἰ γάρ εὐγενής καί φρόνημα μέγας ὁ ἀναφωνέω φιλέω τέκνον , ἀλλά πατρίς ἐμός μάλα φιλέω , πῶς οὐ ἐκεῖνος γε πρόχειρος λέγω ἕκαστος μισέω ὁ δεῖνα καί βούλομαι ποιέω κακός , ἀλλά πατρίς ἐμός μάλα φιλέω ; ὁ γάρ μή ἐθέλω διαλύω πρός ἐχθρός , ὅς ἕνεκα δέω καί φίλος προίημι , δεινός ἄγριος καί θηριώδης . οὐ μήν ἀλλά ἀγαθός ὁ περί Φωκίων καί Κάτων , μηδέ ὅλος ἔχθρα τις πρός πολιτικός · τίθημι διαφορά , ἀλλά δεινός καί ἀπαραίτητος μόνος ἐν ὁ δημόσιος ἀγών εἰμί μή προίημι ὁ συμφέρω , ἐν δέ ὁ ἴδιος ἀμήνιτος καί φιλάνθρωπος χράω ὁ ἐκεῖ διαφέρω . δέω γάρ ἐχθρός μηδείς πολίτης νομίζω , ἐάν μή τις , οἷος Ἀριστίων ἤ Νάβις ἤ Κατιλίνας νόσημα καί ἀπόστημα πόλις ἐγγίγνομαι ὁ δέ ἄλλος ἀπᾴδω ὥσπερ ἁρμονικός ἐπιτείνω καί χαλάω πρᾶος εἰς ὁ ἐμμελής ἄγω , μή ὁ ἁμαρτάνω σύν ὀργή καί πρός ὕβρις ἐπιφύω , ἀλλά ὡς Ὅμηρος ἠθικός ὦ πέπων , ἦ τε φημί σύ περί φρήν εἰμί ἄλλος καί οἶδα καί ἄλλος μῦθος ἀγαθός ὅδε νοέω ἐάν τε τις χρηστός λέγω ἤ πράσσω , μή τιμή ἄχθομαι αὐτός μηδέ λόγος εὔφημος ἐπί καλός ἔργον φείδομαι · οὕτως γάρ 3 τε ψόγος ὅπου δέω πίστις ἔχω , καί πρός ὁ κακία διαβάλλω αὐτός αὐξάνω ὁ ἀρετή καί οὗτος παραβάλλω ἐκεῖνος ὡς ἄξιος καί πρέπω μάλα . ἐγώ δέ καί μαρτυρέω ἀξιόω ὁ δίκαιος καί ὁ διάφορος ὁ πολιτικός ἀνήρ καί βοηθέω κρίνω πρός ὁ συκοφάντης καί ὁ διαβολή ἀπιστέω , ἐάν εἰμί ἀλλότριος ὁ προαίρεσις αὐτός · ὥσπερ ὁ Νέρων ἐκεῖνος ὀλίγος ἔμπροσθεν ἤ κτείνω ὁ Θρασέας μάλα μισέω καί φοβέω , ὅμως ἐγκαλέω τις ὡς κακός κρίνω καί ἄδικος , βούλομαι ἄν φημί θρασύς οὕτως ἐγώ φιλέω , ὡς δικαστής ἀγαθός εἰμί . οὐ κακός δέ καί πρός ἐπίπληξις ἕτερος φύσις πονηρός μάλα ἁμαρτάνω ἐχθρός μιμνῄσκω κομψός ὁ ἦθος λέγω ἀλλά ἐκεῖνος οὐ ἄν οὗτος λέγω οὐδέ ποιέω . ὑπομνάομαι δέ καί πατήρ ἀγαθός ἔνιοι , ὅταν ἐξαμαρτάνω οἷος Ὅμηρος ἦ ὀλίγος ἕ παῖς ἔοικα γίγνομαι Τυδεύς · καί πρός Σκιπίων ὁ Ἀφρικανός Ἄππιος ἐν ἀρχαιρεσία διαγωνίζομαι , ἡλίκος ἄν λέγω ὦ Παῦλος , στενάζω ὑπό γῆ , αἰσθάνομαι ὅτι σύ ὁ υἱός ἐπί τιμητικός ἀρχή καταβαίνω Φιλόνικος ὁ τελώνης δορυφορέω ὁ γάρ τοιοῦτος νουθετέω ὁ ἁμαρτάνω ἅμα καί κοσμέω ὁ νουθετέω . πολιτικός δέ καί ὁ Νέστωρ ὁ ὁ Σοφοκλῆς ἀποκρίνω λοιδορέω ὑπό ὁ Αἴας οὐ μέμφομαι σύ · δράω γάρ εὖ κακός λέγω . καί Κάτων διαφέρω πρός ὁ Πομπήϊος ἐν ὅς βιάζω ὁ πόλις μετά Καῖσαρ , ἐπεί καθίστημι εἰς πόλεμος , κελεύω Πομπήϊος παραδίδωμι ὁ ἡγεμονία , ἐπιλέγω ὅτι ὁ αὐτός εἰμί καί ποιέω ὁ μέγας κακός καί παύω . ὁ γάρ μείγνυμι ἔπαινος ψόγος οὐ ἔχω ὕβρις ἀλλά παρρησία , οὐδέ θυμός ἀλλά δηγμός ἐμποιόω καί μετάνοια , εὐμενής φαίνω καί θεραπευτικός · ὁ δέ λοιδορία ὁ πολιτικός ἦκα πρέπω . ὁράω δέ ὁ πρός Αἰσχίνης ὑπό Δημοσθένης λέγω καί ὁ πρός οὗτος ὑπό Αἰσχίνης , καί πάλιν ὅς πρός Δημάδης γράφω Ὑπερείδης , εἰ Σόλων ἄν λέγω ἤ Περικλῆς ἤ Λυκοῦργος ὁ Λακεδαιμόνιος ἤ Πιττακός ὁ Λέσβιος . καίτοι γε καί Δημοσθένης ἐν ὁ δικανικός ὁ λοίδορος ἔχω μόνος , ὁ δέ Φιλιππικός καθαρεύω καί σκῶμμα καί βωμολοχία ἅπας · ὁ γάρ τοιοῦτος ὁ ἀκούω μάλα αἰσχύνω ὁ λέγω , ἔτι δέ καί σύγχυσις ἀπεργάζομαι ὁ πρᾶγμα καί διαταράσσω ὁ βουλευτήριον καί ὁ ἐκκλησία . ὅθεν ἄριστον ὁ Φωκίων ὑπεξίσταμαι ὁ λοιδορέω καί παύω ὁ λέγω , ἐπεί μόλις σιωπάω ὁ ἄνθρωπος , αὖθις παρέρχομαι οὐκοῦν φημί περί μέν ὁ ἱππεύς καί ὁ ὁπλίτης ἀκούω , λείπω δέ ἐγώ περί ὁ ψιλός καί πελταστής διέρχομαι ἀλλά ἐπεί πολύς γε δυσκάθεκτος εἰμί ὁ πρᾶγμα καί πολλάκις οὐ ἄχρηστος ὁ λοιδορέω ἐπιστομίζω ὁ ἀπάντησις , εἰμί βραχύς ὁ λέξις καί μή θυμός ἐμφαίνω μηδέ ἀκραχολία , ἀλλά πραότης μετά παιδιά καί χάρις ἀμῶς δάκνω · ὁ δέ ἀντεπιστρέφω μάλα τοιοῦτος . καθά γάρ ὁ βέλος ὅσος πρός ὁ βάλλω φέρω πάλιν ῥώμη τις δοκέω καί στερεότης ὁ πλήσσω ἀνακρούω οὗτος πάσχω · οὕτως ὁ λέγω ὑπό ῥώμη καί σύνεσις ὁ λοιδορέω ἐπί ὁ λοιδορέω ἀναστρέφω ἔοικα · ὡς ὁ Ἐπαμεινώνδας πρός Καλλίστρατος , ὀνειδίζω Θηβαῖος καί Ἀργεῖος ὁ Οἰδίπους πατροκτονία καί ὁ Ὀρέστης μητροκτονία , ὅτι ὁ οὗτος ποιέω ἐγώ ἐκβάλλω σύ δέχομαι καί ὁ Ἀνταλκίδας ὁ Σπαρτιάτης πρός ὁ Ἀθηναῖος ὁ φημί πολλάκις σύ ἀπό ὁ Κηφισσός διώκω ἀλλά ἐγώ γε σύ ἀπό ὁ Εὐρώτας οὐδέποτε . χαρίεις δέ καί ὁ Φωκίων , ὁ Δημάδης κράζω Ἀθηναῖος σύ ἀποκτείνω · ἐάν γε μανόω φημί σύ δέ , ἐάν σωφρονέω καί Κράσσος ὁ ῥήτωρ , Δομίτιος πρός αὐτός λέγω οὐ σύ μύραινα ἐν κολυμβήθρα σύ τρέφω εἶτα ἀποθνῄσκω κλαίω ; ἀντερωτάω οὐ σύ τρεῖς γυνή θάπτω καί οὐ δακρύω ; οὗτος μέν οὖν ἔχω τις χρεία καί πρός ὁ ἄλλος βίος .