plutarchus.platonicae-quaestiones-999c-1011e 3.1
Ἐν τῇ Πολιτείᾳ , τοῦ παντὸς ὥσπερ μιᾶς γραμμῆς τετμημένης ἄνισα τμήματα , πάλιν τέμνων ἑκάτερον τμῆμα εἰς δύο ἀνὰ τὸν αὐτὸν λόγον , τὸ τε τοῦ ὁρωμένου γένος καὶ τὸ τοῦ νοουμένου περὶ τὰ πάντα ποιήσας τοῦ μὲν νοητοῦ πρῶτον ἀποφαίνει τὸ περὶ τὰ πρῶτα εἴδη , δεύτερον τὸ μαθηματικὸν τοῦ δʼ αἰσθητοῦ πρῶτον μὲν τὰ στερέμνια σώματα , δεύτερον δὲ τὰς εἰκόνας καὶ τὰ εἴδωλα τούτων καὶ κριτήριον ἑκάστῳ τῶν τεττάρων ἀποδίδωσιν ἴδιον , νοῦν μὲν τῷ πρώτῳ διάνοιαν δὲ τῷ μαθηματικῷ , τοῖς δʼ αἰσθητοῖς πίστιν , εἰκασίαν δὲ τοῖς περὶ τὰ εἴδωλα καὶ τὰς εἰκόνας . τί οὖν διανοηθεὶς εἰς ἄνισα τμήματα τὸ πᾶν ἔτεμε ; καὶ πότερον τῶν τμημάτων , τὸ νοητὸν ἢ τὸ αἰσθητόν , μεῖζόν ἐστιν ; αὐτὸς γὰρ οὐ δεδήλωκε . δόξει δʼ αὐτόθεν μὲν εἶναι μεῖζον τὸ αἰσθητόν · ἡ γὰρ ἀμέριστος οὐσία καὶ κατὰ ταὐτὸν ὡσαύτως ἔχουσα τῶν νοητῶν ἐστιν εἰς βραχὺ συνηγμένη καὶ καθαρόν , ἡ δὲ σκεδαστὴ περὶ τὰ σώματα καὶ περιπλανὴς τὸ αἰσθητὸν παρέσχεν . ἔτι τὸ μὲν ἀσώματον πέρατος οἰκεῖον , τὸ δὲ σῶμα τῇ ὕλῃ μὲν ἄπειρον καὶ ἀόριστον , αἰσθητὸν δὲ γιγνόμενον , ὅταν ὁρισθῇ μετοχῇ τοῦ νοητοῦ . ἔτι , καθάπερ αὐτῶν τῶν αἰσθητῶν ἕκαστον εἰκόνας ἔχει πλείους καὶ σκιὰς καὶ εἴδωλα καὶ ὅλως ; ἀφʼ ἑνὸς παραδείγματος πάμπολλα μιμήματα γίγνεσθαι καὶ φύσει καὶ τέχνῃ δυνατόν ἐστιν , οὕτως ἀνάγκη τὰ ἐνταῦθα τῶν ἐκεῖ πλήθει διαφέρειν κατὰ τὸν Πλάτωνα παραδείγματα καὶ ἰδέας τὰ νοητὰ τῶν αἰσθητῶν ὥσπερ εἰκόνων ἢ ἐμφάσεων ὑποτιθέμενον . ἔτι τῶν εἰδῶν νόησιν ἐξ ἀφαιρέσεως καὶ περικοπῆς σώματος ἐπάγει , τῇ τῶν μαθημάτων τάξει καταβιβάζων ἀπὸ τῆς ἀριθμητικῆς ἐπὶ γεωμετρίαν , εἶτα μετὰ ταύτην ἐπʼ ἀστρολογίαν , ἐπὶ πάσαις δὲ τὴν ἁρμονικὴν τιθείς · γίγνεται μὲν γὰρ τὰ μὲν γεωμετρούμενα , τοῦ ποσοῦ μέγεθος προσλαβόντος τὰ δὲ στερεά , τοῦ μεγέθους βάθος · τὰ δʼ ἀστρολογούμενα , τοῦ στερεοῦ κίνησιν · τὰ δʼ ἁρμονικά , τῷ κινουμένῳ σώματι φωνῆς προσγενομένης . ὅθεν ἀφαιροῦντες φωνὴν μὲν τῶν κινουμένων κίνησιν δὲ τῶν στερεῶν βάθος δὲ τῶν ἐπιπέδων , μέγεθος δὲ τῶν ποσῶν , ἐν αὐταῖς γενησόμεθα ταῖς νοηταῖς ἰδέαις , οὐδεμίαν διαφορὰν ἐχούσαις πρὸς ἀλλήλας κατὰ τὸ ἓν καὶ μόνον νοούμενον . οὐ γὰρ ποιεῖ μονὰς ἀριθμόν , ἂν · μὴ τῆς ἀπείρου δυάδος ἅψηται · ποιήσασα δʼ οὕτως ἀριθμόν , εἰς στιγμὰς εἶτα γραμμὰς ἐκ δὲ τούτων εἰς ἐπιφανείας καὶ βάθη καὶ σώματα πρόεισι καὶ σωμάτων ποιότητας ἐν πάθεσι γιγνομένων . ἔτι τῶν μὲν νοητῶν ἓν κριτήριον ὁ νοῦς · καὶ γὰρ ἡ διάνοια νοῦς · ἐστιν ἐν τοῖς μαθηματικοῖς ὥσπερ ἐν κατόπτροις ἐμφαινομένων τῶν νοητῶν . ἐπὶ δὲ τὴν τῶν σωμάτων γνῶσιν ὑπὸ πλήθους πέντε δυνάμεις καὶ διαφορὰς αἰσθητηρίων ἡ φύσις ἔδωκεν ἡμῖν · καὶ οὐ πάντα φωρᾶται ταύταις ἀλλʼ ἐκφεύγει πολλὰ διὰ μικρότητα τὴν αἴσθησιν . ἔτι , ὥσπερ ἡμῶν ἑκάστου συνεστῶτος ἔκ τε τῆς ψυχῆς καὶ τοῦ σώματος μικρόν ἐστι τὸ ἡγεμονικὸν καὶ νοερὸν ἐν πολλῷ τῷ τῆς σαρκὸς ὄγκῳ κεκρυμμένον , οὕτως εἰκὸς ἔχειν ἐν τῷ παντὶ τὸ νοητὸν πρὸς τὸ αἰσθητόν . καὶ γὰρ ἄρχει τὰ νοητὰ τῶν σωματικῶν , ἀρχῆς δὲ πάσης πλέον τὸ ἐξ αὐτῆς καὶ μεῖζον .
Lemmas: ἐν ὁ Πολιτεία , ὁ πᾶς ὥσπερ εἷς γραμμή τέμνω ἄνισος τμῆμα , πάλιν τέμνω ἑκάτερος τμῆμα εἰς δύο ἀνά ὁ αὐτός λόγος , ὁ τε ὁ ὁράω γένος καί ὁ ὁ νοέω περί ὁ πᾶς ποιέω ὁ μέν νοητός πρῶτος ἀποφαίνω ὁ περί ὁ πρῶτος εἶδος , δεύτερος ὁ μαθηματικός ὁ δέ αἰσθητός πρῶτος μέν ὁ στερέμνιος σῶμα , δεύτερος δέ ὁ εἰκών καί ὁ εἴδωλον οὗτος καί κριτήριον ἕκαστος ὁ τέσσαρες ἀποδίδωμι ἴδιος , νόος μέν ὁ πρῶτος διάνοια δέ ὁ μαθηματικός , ὁ δέ αἰσθητός πίστις , εἰκασία δέ ὁ περί ὁ εἴδωλον καί ὁ εἰκών . τίς οὖν διανοέω εἰς ἄνισος τμῆμα ὁ πᾶς τέμνω ; καί πότερος ὁ τμῆμα , ὁ νοητός ἤ ὁ αἰσθητός , μέγας εἰμί ; αὐτός γάρ οὐ δηλόω . δοκέω δέ αὐτόθεν μέν εἰμί μέγας ὁ αἰσθητός · ὁ γάρ ἀμέριστος οὐσία καί κατά αὐτός ὡσαύτως ἔχω ὁ νοητός εἰμί εἰς βραχύς σύνειμι καί καθαρός , ὁ δέ σκεδαστός περί ὁ σῶμα καί περιπλανής ὁ αἰσθητός παρέχω . ἔτι ὁ μέν ἀσώματος πέρας οἰκεῖος , ὁ δέ σῶμα ὁ ὕλη μέν ἄπειρος καί ἀόριστος , αἰσθητός δέ γίγνομαι , ὅταν ὁρίζω μετοχή ὁ νοητός . ἔτι , καθά αὐτός ὁ αἰσθητός ἕκαστος εἰκών ἔχω πολύς καί σκιά καί εἴδωλον καί ὅλος ; ἀπό εἷς παράδειγμα πάμπολυς μίμημα γίγνομαι καί φύσις καί τέχνη δυνατός εἰμί , οὕτως ἀνάγκη ὁ ἐνταῦθα ὁ ἐκεῖ πλῆθος διαφέρω κατά ὁ Πλάτων παράδειγμα καί ἰδέα ὁ νοητός ὁ αἰσθητός ὥσπερ εἰκών ἤ ἔμφασις ὑποτίθημι . ἔτι ὁ εἶδος νόησις ἐκ ἀφαίρεσις καί περικοπή σῶμα ἐπάγω , ὁ ὁ μάθημα τάξις καταβιβάζω ἀπό ὁ ἀριθμητικός ἐπί γεωμετρία , εἶτα μετά οὗτος ἐπί ἀστρολογία , ἐπί πᾶς δέ ὁ ἁρμονικός τίθημι · γίγνομαι μέν γάρ ὁ μέν γεωμετρέω , ὁ πός μέγεθος προσλαμβάνω ὁ δέ στερεός , ὁ μέγεθος βάθος · ὁ δέ ἀστρολογέω , ὁ στερεός κίνησις · ὁ δέ ἁρμονικός , ὁ κινέω σῶμα φωνή προσγίγνομαι . ὅθεν ἀφαιρέω φωνή μέν ὁ κινέω κίνησις δέ ὁ στερεός βάθος δέ ὁ ἐπίπεδος , μέγεθος δέ ὁ πόσος , ἐν αὐτός γίγνομαι ὁ νοητός ἰδέα , οὐδείς διαφορά ἔχω πρός ἀλλήλων κατά ὁ εἷς καί μόνος νοέω . οὐ γάρ ποιέω μονή ἀριθμός , ἐάν · μή ὁ ἄπειρος δυάς ἅπτω · ποιέω δέ οὕτως ἀριθμός , εἰς στιγμή εἶτα γραμμή ἐκ δέ οὗτος εἰς ἐπιφάνεια καί βάθος καί σῶμα πρόειμι καί σῶμα ποιότης ἐν πάθος γίγνομαι . ἔτι ὁ μέν νοητός εἷς κριτήριον ὁ νόος · καί γάρ ὁ διάνοια νόος · εἰμί ἐν ὁ μαθηματικός ὥσπερ ἐν κάτοπτρον ἐμφαίνω ὁ νοητός . ἐπί δέ ὁ ὁ σῶμα γνῶσις ὑπό πλῆθος πέντε δύναμις καί διαφορά αἰσθητήριον ὁ φύσις δίδωμι ἐγώ · καί οὐ πᾶς φωράω οὗτος ἀλλά ἐκφεύγω πολύς διά μικρότης ὁ αἴσθησις . ἔτι , ὥσπερ ἐγώ ἕκαστος συνίστημι ἐκ τε ὁ ψυχή καί ὁ σῶμα μικρός εἰμί ὁ ἡγεμονικός καί νοερός ἐν πολύς ὁ ὁ σάρξ ὄγκος κρύπτω , οὕτως ἔοικα ἔχω ἐν ὁ πᾶς ὁ νοητός πρός ὁ αἰσθητός . καί γάρ ἄρχω ὁ νοητός ὁ σωματικός , ἀρχή δέ πᾶς πολύς ὁ ἐκ αὐτός καί μέγας .