plutarchus.platonicae-quaestiones-999c-1011e 9.1
Περὶ τῶν τῆς ψυχῆς δυνάμεων ἐν Πολιτείᾳ Πλάτωνος τὴν τοῦ λογιστικοῦ καὶ θυμοειδοῦς καὶ ἐπιθυμητικοῦ συμφωνίαν ἁρμονίᾳ μέσης καὶ ὑπάτης καὶ νήτης εἰκάσαντος ; ἄριστα , διαπορήσειεν ἄν τις πότερον κατὰ τῆς μέσης τὸ θυμοειδὲς ἢ τὸ λογιστικὸν ἔταξεν · αὐτὸς γὰρ ἔν γε τούτοις οὐ δεδήλωκεν . ἡ μὲν οὖν κατὰ τόπον τῶν μερῶν τάξις εἰς τὴν τῆς μέσης χώραν τίθεται τὸ θυμοειδές , τὸ δὲ λογιστικὸν εἰς τὴν τῆς ὑπάτης . τὸ γὰρ ἄνω καὶ πρῶτον ὕπατον οἱ παλαιοὶ προσηγόρευον ᾗ καὶ Ξενοκράτης Δία τὸν μὲν ἐν τοῖς κατὰ ταὐτὰ καὶ ὡσαύτως ἔχουσιν ὕπατον καλεῖ , νέατον δὲ τὸν ὑπὸ σελήνην πρότερος δʼ Ὅμηρος τὸν τῶν ἀρχόντων ἄρχοντα θεὸν ὕπατον κρειόντων προσεῖπε . καὶ δικαίως τῷ κρατίστῳ ἀποδέδωκε τὴν ἄνω χώραν ἡ φύσις , ὥσπερ κυβερνήτην ἐνιδρύσασα τῇ κεφαλῇ τὸν λογισμόν , ἔσχατον δὲ καὶ νέατον ἀποικίσασα πόρρω τὸ ἐπιθυμητικόν . ἡ γὰρ κάτω νεάτη προσαγορεύεται τάξις , ὡς δηλοῦσιν αἱ τῶν νεκρῶν κλήσεις νερτέρων καὶ ἐνέρων προσαγορευομένων · ἔνιοι δὲ καὶ τῶν ἀνέμων φασὶ τὸν κάτωθεν ἐκ τοῦ ἀφανοῦς πνέοντα νότον ὠνομάσθαι . ἣν οὖν τὸ ἔσχατον ἔχει πρὸς τὸ πρῶτον ἀντίθεσιν καὶ τὸ νέατον πρὸς τὸ ὕπατον , ταύτην τοῦ ἐπιθυμητικοῦ πρὸς τὸ λογιστικὸν ἔχοντος , οὐκ ἔστιν ἀνωτάτω μὲν εἶναι καὶ πρῶτον ὕπατον δὲ μὴ εἶναι τὸ λογιστικὸν ἀλλʼ ἕτερον . οἱ γὰρ ὡς κυρίαν δύναμιν αὐτῷ τὴν τῆς μέσης ἀποδιδόντες ἀγνοοῦσιν ὅτι τὴν κυριωτέραν ἀφαιροῦνται τὴν τῆς ὑπάτης , μήτε τῷ θυμῷ μήτε τῇ ἐπιθυμίᾳ προσήκουσαν ἑκάτερον γὰρ ἄρχεσθαι καὶ ἀκολουθεῖν οὐδέτερον δʼ ἄρχειν ἢ ἡγεῖσθαι τοῦ λογιστικοῦ πέφυκεν . ἔτι δὲ μᾶλλον τῇ φύσει φανεῖται τὸ θυμοειδὲς τῷ τόπῳ τὴν μέσην ἔχον ἐκείνων τάξιν · εἴ γε δὴ τῷ μὲν λογιστικῷ τὸ ἄρχειν , τῷ δὲ θυμοειδεῖ τὸ ἄρχεσθαι καὶ τὸ ἄρχειν κατὰ φύσιν ἐστίν , ὑπηκόῳ μὲν ὄντι τοῦ λογισμοῦ κρατοῦντι δὲ καὶ κολάζοντι τὴν ἐπιθυμίαν , ὅταν ἀπειθῇ τῷ λογισμῷ . καὶ καθάπερ ἐν γράμμασι τὰ ἡμίφωνα μέσα τῶν ἀφώνων ἐστὶ καὶ τῶν φωνηέντων τῷ πλέον ἐκείνων ἠχεῖν ἔλαττον δὲ τούτων , οὕτως ἐν τῇ ψυχῇ τἀνθρώπου τὸ θυμοειδὲς οὐκ ἀκράτως παθητικόν ἐστιν ἀλλὰ φαντασίαν καλοῦ πολλάκις ἔχει μεμιγμένην ἀλόγῳ τῇ τῆς τιμωρίας ὀρέξει . καὶ Πλάτων αὐτὸς εἰκάσας συμφύτῳ ζεύγει καὶ ἡνιόχῳ τὸ τῆς ψυχῆς εἶδος , ἡνίοχον μέν , ὡς παντὶ δῆλον , ἀπέφηνε τὸ λογιστικόν · τῶν δʼ ἵππων τὸ μὲν περὶ τὰς ἐπιθυμίας ἀπειθὲς καὶ ἀνάγωγον παντάπασι περὶ ὦτα λάσιον , κωφόν , μάστιγι μετὰ κέντρων μόλις ὑπεῖκον , τὸ δὲ θυμοειδὲς ; εὐήνιον τὰ πολλὰ τῷ λογισμῷ καὶ σύμμαχον . ὥσπερ οὖν συνωρίδος οὐχ ὁ ἡνίοχός ἐστιν ἀρετῇ καὶ δυνάμει μέσος , ἀλλὰ τῶν ἵππων ὁ φαυλότερος μὲν τοῦ ἡνιόχου βελτίων δὲ τοῦ ὁμοζύγου , οὕτω τῆς ψυχῆς οὐ τῷ κρατοῦντι τὴν μέσην ἀπένειμε τάξιν , ἀλλʼ ᾧ πάθους μὲν ἧττον ἢ τῷ τρίτῳ μᾶλλον δʼ ἢ τῷ πρώτῳ , λόγου δὲ μᾶλλον ἢ τῷ τρίτῳ ἧττον δʼ ἢ τῷ πρώτῳ μέτεστιν . αὕτη γὰρ ἡ τάξις καὶ τὴν τῶν συμφωνιῶν ἀναλογίαν φυλάσσει , τοῦ μὲν θυμοειδοῦς πρὸς τὸ λογιστικὸν ὡς ὑπάτην τὸ διὰ τεσσάρων , πρὸς δὲ τὸ ἐπιθυμητικὸν ὡς νήτην τὸ διὰ πέντε , τοῦ δὲ λογιστικοῦ πρὸς τὸ ἐπιθυμητικὸν ὡς ὑπάτη πρὸς νήτην τὸ διὰ πασῶν . ἐὰν δὲ τὸν λογισμὸν εἰς τὸ μέσον ἕλκωμεν , ἔσται πλέον ὁ θυμὸς ἀπέχων τῆς ἐπιθυμίᾳ , ὃν ἔνιοι τῶν φιλοσόφων ἐπιθυμίᾳ ταὐτὸν εἶναι διʼ ὁμοιότητα νομίζουσιν .
Lemmas: περί ὁ ὁ ψυχή δύναμις ἐν Πολιτεία Πλάτων ὁ ὁ λογιστικός καί θυμοειδής καί ἐπιθυμητικός συμφωνία ἁρμονία μέσος καί ὑπάτη καί νήτη εἰκάζω ; ἀγαθός , διαπορέω ἄν τις πότερος κατά ὁ μέσος ὁ θυμοειδής ἤ ὁ λογιστικός τάσσω · αὐτός γάρ ἐν γε οὗτος οὐ δηλόω . ὁ μέν οὖν κατά τόπος ὁ μέρος τάξις εἰς ὁ ὁ μέσος χώρα τίθημι ὁ θυμοειδής , ὁ δέ λογιστικός εἰς ὁ ὁ ὕπατος . ὁ γάρ ἄνω καί πρῶτος ὕπατος ὁ παλαιός προσαγορεύω ὅς καί Ξενοκράτης Ζεύς ὁ μέν ἐν ὁ κατά αὐτός καί ὡσαύτως ἔχω ὕπατος καλέω , νέατος δέ ὁ ὑπό σελήνη πρότερος δέ Ὅμηρος ὁ ὁ ἄρχων ἄρχω θεός ὕπατος κρείων προσλέγω . καί δίκαιος ὁ κρατύς ἀποδίδωμι ὁ ἄνω χώρα ὁ φύσις , ὥσπερ κυβερνήτης ἐνιδρύω ὁ κεφαλή ὁ λογισμός , ἔσχατος δέ καί νέατος ἀποικίζω πρόσω ὁ ἐπιθυμητικός . ὁ γάρ κάτω νεάτη προσαγορεύω τάξις , ὡς δηλόω ὁ ὁ νεκρός κλῆσις νέρτερος καί ἔνεροι προσαγορεύω · ἔνιοι δέ καί ὁ ἄνεμος φημί ὁ κάτωθεν ἐκ ὁ ἀφανής πνέω νότος ὀνομάζω . ὅς οὖν ὁ ἔσχατος ἔχω πρός ὁ πρῶτος ἀντίθεσις καί ὁ νέατος πρός ὁ ὕπατος , οὗτος ὁ ἐπιθυμητικός πρός ὁ λογιστικός ἔχω , οὐ εἰμί ἄνω μέν εἰμί καί πρῶτος ὕπατος δέ μή εἰμί ὁ λογιστικός ἀλλά ἕτερος . ὁ γάρ ὡς κύριος δύναμις αὐτός ὁ ὁ μέσος ἀποδίδωμι ἀγνοέω ὅτι ὁ κύριος ἀφαιρέω ὁ ὁ ὑπάτη , μήτε ὁ θυμός μήτε ὁ ἐπιθυμία προσήκω ἑκάτερος γάρ ἄρχω καί ἀκολουθέω οὐδέτερος δέ ἄρχω ἤ ἡγέομαι ὁ λογιστικός φύω . ἔτι δέ μάλα ὁ φύσις φαίνω ὁ θυμοειδής ὁ τόπος ὁ μέσος ἔχω ἐκεῖνος τάξις · εἰ γε δή ὁ μέν λογιστικός ὁ ἄρχω , ὁ δέ θυμοειδής ὁ ἄρχω καί ὁ ἄρχω κατά φύσις εἰμί , ὑπήκοος μέν εἰμί ὁ λογισμός κρατέω δέ καί κολάζω ὁ ἐπιθυμία , ὅταν ἀπειθέω ὁ λογισμός . καί καθά ἐν γράμμα ὁ ἡμίφωνος μέσος ὁ ἄφωνος εἰμί καί ὁ φωνήεις ὁ πολύς ἐκεῖνος ἠχέω ἐλαχύς δέ οὗτος , οὕτως ἐν ὁ ψυχή ἄνθρωπος ὁ θυμοειδής οὐ ἀκράτως παθητικός εἰμί ἀλλά φαντασία καλός πολλάκις ἔχω μείγνυμι ἄλογος ὁ ὁ τιμωρία ὄρεξις . καί Πλάτων αὐτός εἰκάζω σύμφυτος ζεῦγος καί ἡνίοχος ὁ ὁ ψυχή εἶδος , ἡνίοχος μέν , ὡς πᾶς δῆλος , ἀποφαίνω ὁ λογιστικός · ὁ δέ ἵππος ὁ μέν περί ὁ ἐπιθυμία ἀπειθής καί ἀνάγωγος παντάπασι περί οὖς λάσιος , κωφός , μάστιξ μετά κέντρον μόλις ὑπείκω , ὁ δέ θυμοειδής ; εὐήνιος ὁ πολύς ὁ λογισμός καί σύμμαχος . ὥσπερ οὖν συνωρίς οὐ ὁ ἡνίοχος εἰμί ἀρετή καί δύναμις μέσος , ἀλλά ὁ ἵππος ὁ φαῦλος μέν ὁ ἡνίοχος ἀγαθός δέ ὁ ὁμόζυγος , οὕτως ὁ ψυχή οὐ ὁ κρατέω ὁ μέσος ἀπονέμω τάξις , ἀλλά ὅς πάθος μέν ἥσσων ἤ ὁ τρίτος μάλα δέ ἤ ὁ πρῶτος , λόγος δέ μάλα ἤ ὁ τρίτος ἥσσων δέ ἤ ὁ πρῶτος μέτειμι . οὗτος γάρ ὁ τάξις καί ὁ ὁ συμφωνία ἀναλογία φυλάσσω , ὁ μέν θυμοειδής πρός ὁ λογιστικός ὡς ὑπάτη ὁ διά τέσσαρες , πρός δέ ὁ ἐπιθυμητικός ὡς νήτη ὁ διά πέντε , ὁ δέ λογιστικός πρός ὁ ἐπιθυμητικός ὡς ὑπάτη πρός νήτη ὁ διά πᾶς . ἐάν δέ ὁ λογισμός εἰς ὁ μέσος ἕλκω , εἰμί πολύς ὁ θυμός ἀπέχω ὁ ἐπιθυμία , ὅς ἔνιοι ὁ φιλόσοφος ἐπιθυμία αὐτός εἰμί διά ὁμοιότης νομίζω .