plutarchus.non-posse-suaviter-vivi-secundum-epicurum-1086c-1107c 21
δεῖ μὲν γὰρ ἀμέλει τῆς περὶ θεῶν δόξης ὥσπερ ὄψεως λήμην ἀφαιρεῖν τὴν δεισιδαιμονίαν εἰ δὲ τοῦτʼ ἀδύνατον , μὴ συνεκκόπτειν μηδὲ τυφλοῦν τὴν πίστιν , ἣν οἱ πλεῖστοι περὶ θεῶν ἔχουσιν . αὕτη δʼ ἐστὶν οὐ φοβερά τις οὐδὲ σκυθρωπὴ καθάπερ οὗτοι πλάττουσι , διαβάλλοντες τὴν πρόνοιαν , ὥσπερ παισὶν Ἔμπουσαν ἢ Ποινὴν ἀλιτηριώδη καὶ τραγικὴν ἐπιτετραμμένην . ἀλλʼ ὀλίγοι μὲν τῶν ἀνθρώπων δεδίασι τὸν θεόν , οἷς οὐκ ἄμεινον μὴ δεδιέναι δεδιότες γὰρ ὥσπερ ἄρχοντα χρηστοῖς ἤπιον ἐπαχθῆ δὲ φαύλοις , ἑνὶ φόβῳ , διʼ ὃν οὐκ ἀδικοῦσι , πολλῶν ἐλευθεροῦνται τῶν ἐπὶ τῷ ἀδικεῖν καὶ παρʼ αὑτοῖς ἀτρέμα τὴν κακίαν ἔχοντες οἷον ἀπομαραινομένην ἧττον ταράττονται τῶν χρωμένων αὐτῇ καὶ τολμώντων εἶτʼ εὐθὺς δεδιότων καὶ μεταβαλλομένων . ἡ δὲ τῶν πολλῶν καὶ ἀμαθῶν καὶ οὐ πάνυ ; μοχθηρῶν διάθεσις πρὸς τὸν θεὸν ἔχει μὲν ἀμέλει τῷ σεβομένῳ καὶ τιμῶντι μεμιγμένον τινὰ σφυγμὸν καὶ φόβον , καὶ δεισιδαιμονία κέκληται · τούτου δὲ μυριάκις πλεῖόν ἐστι καὶ μεῖζον αὐτῇ τὸ εὔελπι καὶ περιχαρὲς καὶ πᾶσαν εὐπραξίας ὄνησιν ὡς ἐκ θεῶν οὖσαν εὐχόμενον καὶ δεχόμενον . δῆλον δὲ τεκμηρίοις τοῖς μεγίστοις · οὔτε γὰρ διατριβαὶ τῶν ἐν ἱεροῖς οὔτε καιροὶ τῶν ἑορτασίμων οὔτε πράξεις οὔτʼ ὄψεις εὐφραίνουσιν ἕτεραι μᾶλλον ὧν ὁρῶμεν ἢ δρῶμεν αὐτοὶ περὶ τοὺς θεούς , ὀργιάζοντες ἢ χορεύοντες ἢ θυσίαις παρόντες ἢ τελεταῖς . οὐ γὰρ ὡς τυράννοις τισὶν ἢ δεινοῖς κολασταῖς ὁμιλοῦσα τηνικαῦτα ἡ ψυχὴ περίλυπός ἐστι καὶ ταπεινὴ καὶ δύσθυμος , ὅπερ εἰκὸς ἦν · ἀλλʼ ὅπου μάλιστα δοξάζει καὶ διανοεῖται παρεῖναι τὸν θεόν , ἐκεῖ μάλιστα λύπας καὶ φόβους καὶ τὸ φροντίζειν ἀπωσαμένη τῷ ἡδομένῳ μέχρι μέθης καὶ γέλωτος καὶ παιδιᾶς ἐφίησιν ἑαυτήν ἐν μὲν τοῖς ἐρωτικοῖς , ὡς ὁ ποιητὴς εἴρηκε καί τε γέρων καὶ γρῆυς , ἐπὴν χρυσῆς Ἀφροδίτης μνήσωνται , καὶ τοῖσιν ἐπηέρθη φίλον ἦτορ · ἐν δὲ πομπαῖς καὶ θυσίαις οὐ μόνον γέρων καὶ γρῆυς οὐδὲ πένης καὶ ἰδιώτης ἀλλὰ καὶ παχυσκελὴς ἀλετρὶς πρὸς μύλην κινουμένη καὶ οἰκότριβες καὶ θῆτες ὑπὸ γήθους καὶ χαρμοσύνης ἀναφέρονται , πλουσίοις δὲ καὶ βασιλεῦσιν ἑστιάσεις καὶ πανδαισίαι τινὲς πάρεισιν ἀεί · αἱ δʼ ἐφʼ ἱεροῖς καὶ θυηπολίαις , καὶ ὅταν ἔγγιστα τοῦ θείου τῇ ἐπινοίᾳ ψαύειν δοκῶσι μετὰ τιμῆς καὶ σεβασμοῦ , πολὺ διαφέρουσαν ἡδονὴν καὶ χάριν ἔχουσι . ταύτης οὐδὲν ἀνδρὶ μέτεστιν ἀπεγνωκότι τῆς προνοίας . οὐ γὰρ οἴνου πλῆθος οὐδʼ ὄπτησις κρεῶν τὸ εὐφραῖνόν ἐστιν ἐν ταῖς ἑορταῖς , ἀλλὰ καὶ ἐλπὶς ἀγαθὴ καὶ δόξα τοῦ παρεῖναι τὸν θεὸν εὐμενῆ καὶ δέχεσθαι τὰ γιγνόμενα κεχαρισμένως αὐλὸν μὲν γὰρ ἑτέρων ἑορτῶν καὶ στέφανον ἀφαιροῦμεν , θεοῦ δὲ θυσίᾳ μὴ παρόντος , ὥσπερ ἱερὸν δοχῆς , ἄθεόν ἐστι καὶ ἀνεόρταστον καὶ ἀνενθουσίαστον τὸ λειπόμενον , μᾶλλον δʼ ὅλον ἀτερπὲς αὐτῷ καὶ λυπηρόν · ὑποκρίνεται γὰρ εὐχὰς καὶ προσκυνήσεις , οὐδὲν δεόμενος , διὰ τὸν φόβον τῶν πολλῶν καὶ φθέγγεται φωνὰς ἐναντίας οἷς φιλοσοφεῖ · καὶ θύων μὲν ὡς μαγείρῳ παρέστηκε τῷ ἱερεῖ σφάττοντι , θύσας δʼ ἄπεισι λέγων τὸ Μενάνδρειον ἔθυον οὐ προσέχουσιν οὐδέν μοι θεοῖς · οὕτω γὰρ Ἐπίκουρος οἴεται δεῖν σχηματίζεσθαι καὶ μὴ φθονεῖν μηδʼ ἀπεχθάνεσθαι τοῖς πολλοῖς , οἷς χαίρουσιν ἕτεροι πράττοντες , αὐτοὺς δυσχεραίνοντας πᾶν γὰρ ἀναγκαῖον πρᾶγμʼ ἀνιηρὸν ἔφυ κατὰ τὸν Εὔηνον . ᾗ καὶ τοὺς δεισιδαίμονας οὐ χαίροντας ἀλλὰ φοβουμένους οἴονται θυσίαις καὶ τελεταῖς ὁμιλεῖν , μηδὲν ἐκείνων αὐτοὶ διαφέροντες , εἴ γε δὴ διὰ φόβον ταὐτὰ δρῶσιν , οὐδʼ ἐλπίδος χρηστῆς ὅσον ἐκεῖνοι μεταλαγχάνοντες , ἀλλὰ μόνον δεδιότες καὶ ταραττόμενοι μὴ φανεροὶ γένωνται τοὺς πολλοὺς παραλογιζόμενοι καὶ φενακίζοντες · ἐφʼ οὓς καὶ τὰ περὶ θεῶν καὶ Ὁσιότητος αὐτοῖς βιβλία συντέτακται , ἑλικτὰ κοὐδὲν ὑγιὲς ἀλλὰ πᾶν πέριξ ἐπαμπεχομένοις καὶ ἀποκρυπτομένοις διὰ φόβον ἃς ἔχουσι δόξας .
Lemmas: δέω μέν γάρ ἀμέλει ὁ περί θεός δόξα ὥσπερ ὄψις λήμη ἀφαιρέω ὁ δεισιδαιμονία εἰ δέ οὗτος ἀδύνατος , μή συνεκκόπτω μηδέ τυφλόω ὁ πίστις , ὅς ὁ πολύς περί θεός ἔχω . οὗτος δέ εἰμί οὐ φοβερός τις οὐδέ σκυθρωπός καθά οὗτος πλήσσω , διαβάλλω ὁ πρόνοια , ὥσπερ παῖς Ἔμπουσα ἤ Ποινή ἀλιτηριώδης καί τραγικός ἐπιτρέπω . ἀλλά ὀλίγος μέν ὁ ἄνθρωπος δείδω ὁ θεός , ὅς οὐ ἀγαθός μή δείδω δείδω γάρ ὥσπερ ἄρχω χρηστός ἤπιος ἐπαχθής δέ φαῦλος , εἷς φόβος , διά ὅς οὐ ἀδικέω , πολύς ἐλευθερόω ὁ ἐπί ὁ ἀδικέω καί παρά ἑαυτοῦ ἀτρέμας ὁ κακία ἔχω οἷος ἀπομαραίνομαι ἥσσων ταράσσω ὁ χράω αὐτός καί τολμάω εἶτα εὐθύς δείδω καί μεταβάλλω . ὁ δέ ὁ πολύς καί ἀμαθής καί οὐ πάνυ ; μοχθηρός διάθεσις πρός ὁ θεός ἔχω μέν ἀμέλει ὁ σέβομαι καί τιμάω μείγνυμι τις σφυγμός καί φόβος , καί δεισιδαιμονία καλέω · οὗτος δέ μυριάκις πολύς εἰμί καί μέγας αὐτός ὁ εὔελπις καί περιχαρής καί πᾶς εὐπραξία ὄνησις ὡς ἐκ θεός εἰμί εὔχομαι καί δέχομαι . δῆλος δέ τεκμήριον ὁ μέγας · οὔτε γάρ διατριβή ὁ ἐν ἱερόν οὔτε καιρός ὁ ἑορτάσιμος οὔτε πρᾶξις οὔτε ὄψις εὐφραίνω ἕτερος μάλα ὅς ὁράω ἤ δράω αὐτός περί ὁ θεός , ὀργιάζω ἤ χορεύω ἤ θυσία πάρειμι ἤ τελετή . οὐ γάρ ὡς τύραννος τις ἤ δεινός κολαστής ὁμιλέω τηνικαῦτα ὁ ψυχή περίλυπος εἰμί καί ταπεινός καί δύσθυμος , ὅς ἔοικα εἰμί · ἀλλά ὅπου μάλα δοξάζω καί διανοέω πάρειμι ὁ θεός , ἐκεῖ μάλα λύπη καί φόβος καί ὁ φροντίζω ἀπωθέω ὁ ἥδομαι μέχρι μέθη καί γέλως καί παιδιά ἐφίημι ἑαυτοῦ ἐν μέν ὁ ἐρωτικός , ὡς ὁ ποιητής λέγω καί τε γέρων καί γραῦς , ἐπήν χρύσεος Ἀφροδίτη μιμνῄσκω , καί ὁ ἐπαείρω φίλος ἦτορ · ἐν δέ πομπή καί θυσία οὐ μόνος γέρων καί γραῦς οὐδέ πένης καί ἰδιώτης ἀλλά καί παχυσκελής ἀλετρίς πρός μύλη κινέω καί οἰκότριψ καί θής ὑπό γῆθος καί χαρμοσύνη ἀναφέρω , πλούσιος δέ καί βασιλεύς ἑστίασις καί πανδαισία τις πάρειμι ἀεί · ὁ δέ ἐπί ἱερόν καί θυηπολία , καί ὅταν ἐγγύς ὁ θεῖος ὁ ἐπίνοια ψαύω δοκέω μετά τιμή καί σεβασμός , πολύς διαφέρω ἡδονή καί χάρις ἔχω . οὗτος οὐδείς ἀνήρ μέτειμι ἀπογιγνώσκω ὁ πρόνοια . οὐ γάρ οἶνος πλῆθος οὐδέ ὄπτησις κρέας ὁ εὐφραίνω εἰμί ἐν ὁ ἑορτή , ἀλλά καί ἐλπίς ἀγαθός καί δόξα ὁ πάρειμι ὁ θεός εὐμενής καί δέχομαι ὁ γίγνομαι κεχαρισμένως αὐλός μέν γάρ ἕτερος ἑορτή καί στέφανος ἀφαιρέω , θεός δέ θυσία μή πάρειμι , ὥσπερ ἱερός δοχή , ἄθεος εἰμί καί ἀνεόρταστος καί ἀνενθουσίαστος ὁ λείπω , μάλα δέ ὅλος ἀτερπής αὐτός καί λυπηρός · ὑποκρίνω γάρ εὐχή καί προσκύνησις , οὐδείς δέω , διά ὁ φόβος ὁ πολύς καί φθέγγομαι φωνή ἐναντίος ὅς φιλοσοφέω · καί θύω μέν ὡς μάγειρος παρίστημι ὁ ἱερεύς σφάζω , θύω δέ ἀπέρχομαι λέγω ὁ Μενάνδρειος θύω οὐ προσέχω οὐδείς ἐγώ θεός · οὕτως γάρ Ἐπίκουρος οἴομαι δέω σχηματίζω καί μή φθονέω μηδέ ἀπεχθάνομαι ὁ πολύς , ὅς χαίρω ἕτερος πράσσω , αὐτός δυσχεραίνω πᾶς γάρ ἀναγκαῖος πρᾶγμα ἀνιαρός φύω κατά ὁ Εὔηνος . ὅς καί ὁ δεισιδαίμων οὐ χαίρω ἀλλά φοβέω οἴομαι θυσία καί τελετή ὁμιλέω , μηδείς ἐκεῖνος αὐτός διαφέρω , εἰ γε δή διά φόβος αὐτός δράω , οὐδέ ἐλπίς χρηστός ὅσος ἐκεῖνος μεταλαγχάνω , ἀλλά μόνος δείδω καί ταράσσω μή φανερός γίγνομαι ὁ πολύς παραλογίζομαι καί φενακίζω · ἐπί ὅς καί ὁ περί θεός καί ὁσιότης αὐτός βιβλίον συντάσσω , Ἑλικτόν οὐδείς ὑγιής ἀλλά πᾶς πέριξ ἐπαμπέχω καί ἀποκρύπτω διά φόβος ὅς ἔχω δόξα .