plutarchus.de-virtute-morali-440d-452d 10
ἴσα τοίνυν τὰ ἁμαρτήματα πάντα καὶ πάσας τιθέμενοι τὰς ἁμαρτίας , εἰ μὲν ἄλλῃ πη παρορῶσι τἀληθές , οὐκ ἔστι καιρὸς ἐν τῷ παρόντι διελέγχειν · ἐν δὲ τοῖς πάθεσι φαίνονται κομιδῇ παρὰ τὴν ἐνάργειαν ἐνιστάμενοι τῷ λόγῳ . πᾶν μὲν γὰρ πάθος ἁμαρτία κατʼ αὐτούς ἐστι , καὶ πᾶς ὁ λυπούμενος ἢ φοβούμενος ἢ ἐπιθυμῶν ἁμαρτάνει . μεγάλαι δὲ τῶν παθῶν διαφοραὶ κατὰ τὸ μᾶλλον καὶ τὸ ἧττον ὁρῶνται · τίς γὰρ ἂν φαίη τὸν Δόλωνος φόβον ἴσον εἶναι τῷ Αἴαντος ἐντροπαλιζομένου καὶ βάδην ἀπιόντος ἐκ τῶν πολεμίων ὀλίγον γόνυ γουνὸς ἀμείβοντος ; ἢ τῇ Πλάτωνος ἐπὶ Σωκράτει τελευτήσαντι λύπῃ τὴν Ἀλεξάνδρου διὰ Κλεῖτον , αὑτὸν ἀνελεῖν ὁρμήσαντος ; ἐπιτείνονται γὰρ οὐ μετρίως καὶ τῷ παρὰ λόγον αἱ λῦπαι , καὶ τὸ παρʼ ἐλπίδα σύμπτωμα τοῦ κατὰ λόγον ὀδυνηρότερον εἰ προσδοκῶν εὐημεροῦντα καὶ θαυμαζόμενον ὄψεσθαι πύθοιτο κατεστρεβλωμένον , ὡς Φιλώταν Παρμενίων . θυμῷ δὲ τίς ἂν εἴποι πρὸς Ἀνάξαρχον ἴσῳ κεχρῆσθαι Νικοκρέοντα καὶ πρὸς Φιλήμονα Μάγαν , ἀμφοτέρους λοιδορηθέντας ὑπʼ αὐτῶν ; ὁ μὲν γὰρ ὑπέροις σιδηροῖς κατέπτισσε καὶ κατέκοπτεν ἐκεῖνον ὁ δὲ τῷ Φιλήμονι τὸν δήμιον ἐκέλευσεν ἐπὶ τὸν τράχηλον ἐπιθεῖναι γυμνὴν τὴν μάχαιραν εἶτʼ ἀφεῖναι . διὸ καὶ νεῦρα τῆς ψυχῆς τὸν θυμὸν ὁ Πλάτων προσεῖπεν ὡς ἐπιτεινόμενόν τε πικρίᾳ καὶ πραότητι χαλώμενον . ταῦτα τοίνυν καὶ τὰ τοιαῦτα διακρουόμενοι τὰς ἐπιτάσεις τῶν παθῶν καὶ τὰς σφοδρότητας οὔ φασι γίγνεσθαι κατὰ τὴν κρίσιν ἐν ᾗ τὸ ἁμαρτητικόν , ἀλλὰ τὰς δήξεις καὶ τὰς συστολὰς καὶ τὰς διαχύσεις εἶναι τὰς τὸ μᾶλλον καὶ τὸ ἧττον τῷ ἀλόγῳ δεχομένας . καίτοι καὶ περὶ τὰς κρίσεις φαίνονται γιγνόμεναι διαφοραί · τήν τε γὰρ πενίαν οἱ μὲν οὐ κακὸν οἱ δὲ καὶ μέγα κρίνουσι κακόν , οἱ δέ γε καὶ μέγιστον , ὥστε καὶ κατὰ τῶν πετρῶν καὶ κατὰ τῆς θαλάττης ὠθεῖν ἑαυτούς · τόν τε θάνατον οἱ μὲν ἀγαθῶν στερήσει μόνον οἱ δὲ καὶ τιμωρίαις αἰωνίοις ὑπὸ γῆν καὶ κολασμοῖς φρικώδεσι κακὸν εἶναι νομίζουσιν ἥ τε τοῦ σώματος ὑγίεια τοῖς μὲν ὡς κατὰ φύσιν καὶ χρήσιμον ἀγαπᾶται , τοῖς δὲ τῶν ὄντων δοκεῖ μέγιστον ἀγαθόν · οὔτε γάρ πλούτου χάριν ἢ τεκέων οὔτε τᾶς ἰσοδαίμονος ἀνθρώποις βασιληίδος ἀρχᾶς , τελευτῶντες δὲ καὶ τὴν ἀρετὴν ἀνωφελῆ καὶ ἀνόνητον ἡγοῦνται , τοῦ ὑγιαίνειν μὴ παρόντος ὥστε φαίνεσθαι καὶ περὶ τὰς κρίσεις αὐτὰς τοὺς μὲν μᾶλλον τοὺς δʼ - ἧττον ἁμαρτάνοντας . ἀλλʼ οὐ τοῦτο νῦν διελεγκτέον , ἐκεῖνο δʼ ἐκ τούτου ληπτέον , ὅτι συγχωροῦσι καὶ αὐτοὶ τῆς κρίσεως ἕτερον εἶναι τὸ ἄλογον , καθʼ ὅ φασι γίγνεσθαι τὸ πάθος σφοδρότερον καὶ μεῖζον , ἐρίζοντες πρὸς τοὔνομα καὶ τὸ ῥῆμα , τὰ δὲ πράγματα διδόντες τοῖς διαφέρειν τὸ παθητικὸν καὶ ἄλογον τοῦ λογιζομένου καὶ κρίνοντος ἀποφαινομένοις . ἐν δὲ τοῖς περὶ Ἀνωμαλίας ὁ Χρύσιππος εἰπών , ὅτι τυφλόν ἐστιν ἡ ὀργὴ καὶ πολλάκις μὲν οὐκ ἐᾷ ὁρᾶν τὰ ἐκφανῆ πολλάκις δὲ τοῖς καταλαμβανομένοις ἐπιπροσθεῖ , μικρὸν προελθών τὰ γὰρ ἐπιγιγνόμενα φησὶ πάθη ἐκκρούει τοὺς λογισμούς , καὶ τὰ ὡς ἑτέρως φαινόμενα βιαίως προωθοῦντα ἐπὶ τὰς ἐναντίας πράξεις · εἶτα χρῆται μάρτυρι τῷ Μενάνδρῳ λέγοντι οἴμοι τάλας ἔγωγε , ποῦ ποτε φρένες ἡμῶν ἐκεῖνον ἦσαν ἐν τῷ σώματι τὸν χρόνον , ὅτʼ οὐ ταῦτʼ ἀλλʼ ἐκεῖνʼ ᾑρούμεθα καὶ πάλιν ὁ Χρύσιππος προελθὼν τοῦ λογικοῦ φησι ζῴου φύσιν ἔχοντος προσχρῆσθαι εἰς ἕκαστα τῷ λόγῳ καὶ ὑπὸ τούτου κυβερνᾶσθαι , πολλάκις ἀποστρέφεσθαι αὐτὸν ἡμᾶς ἄλλῃ βιαιοτέρᾳ φορᾷ χρωμένους · ὁμολογῶν τὸ συμβαῖνον ἐκ τῆς πρὸς τὸν λόγον τοῦ πάθους διαφορᾶς . ἐπεὶ καὶ γελοῖόν ἐστιν , ᾗ φησι Πλάτων , αὐτόν τινα λέγειν αὑτοῦ κρείττονα καὶ πάλιν χείρονα , καὶ τὸν μὲν κρατοῦνθʼ ἑαυτοῦ τὸν δὲ μὴ κρατοῦντα .
Lemmas: ἴσος τοίνυν ὁ ἁμάρτημα πᾶς καί πᾶς τίθημι ὁ ἁμαρτία , εἰ μέν ἄλλῃ πη παροράω ἀληθής , οὐ εἰμί καιρός ἐν ὁ πάρειμι διελέγχω · ἐν δέ ὁ πάθος φαίνω κομιδῇ παρά ὁ ἐνάργεια ἐνίστημι ὁ λόγος . πᾶς μέν γάρ πάθος ἁμαρτία κατά αὐτός εἰμί , καί πᾶς ὁ λυπέω ἤ φοβέω ἤ ἐπιθυμέω ἁμαρτάνω . μέγας δέ ὁ πάθος διαφορά κατά ὁ μάλα καί ὁ ἥσσων ὁράω · τίς γάρ ἄν φημί ὁ Δόλων φόβος ἴσος εἰμί ὁ Αἴας ἐντροπαλίζομαι καί βάδην ἀπέρχομαι ἐκ ὁ πολέμιος ὀλίγος γόνυ γόνυ ἀμείβω ; ἤ ὁ Πλάτων ἐπί Σωκράτης τελευτάω λύπη ὁ Ἀλέξανδρος διά Κλεῖτος , ἑαυτοῦ ἀναιρέω ὁρμάω ; ἐπιτείνω γάρ οὐ μέτριος καί ὁ παρά λόγος ὁ λύπη , καί ὁ παρά ἐλπίς σύμπτωμα ὁ κατά λόγος ὀδυνηρός εἰ προσδοκάω εὐημερέω καί θαυμάζω ὁράω πυνθάνομαι καταστρεβλόω , ὡς Φιλώτας Παρμενίων . θυμός δέ τίς ἄν λέγω πρός Ἀνάξαρχος ἴσος χράω Νικοκρέων καί πρός Φιλήμων Μάγης , ἀμφότερος λοιδορέω ὑπό αὐτός ; ὁ μέν γάρ ὕπερον σιδήρεος καταπτίσσω καί κατακόπτω ἐκεῖνος ὁ δέ ὁ Φιλήμων ὁ δήμιος κελεύω ἐπί ὁ τράχηλος ἐπιτίθημι γυμνός ὁ μάχαιρα εἶτα ἀφίημι . διό καί νεῦρον ὁ ψυχή ὁ θυμός ὁ Πλάτων προσλέγω ὡς ἐπιτείνω τε πικρία καί πραότης χαλάω . οὗτος τοίνυν καί ὁ τοιοῦτος διακρούω ὁ ἐπίτασις ὁ πάθος καί ὁ σφοδρότης οὐ φημί γίγνομαι κατά ὁ κρίσις ἐν ὅς ὁ ἁμαρτητικός , ἀλλά ὁ δῆξις καί ὁ συστολή καί ὁ διάχυσις εἰμί ὁ ὁ μάλα καί ὁ ἥσσων ὁ ἄλογος δέχομαι . καίτοι καί περί ὁ κρίσις φαίνω γίγνομαι διαφορά · ὁ τε γάρ πενία ὁ μέν οὐ κακός ὁ δέ καί μέγας κρίνω κακός , ὁ δέ γε καί μέγας , ὥστε καί κατά ὁ πέτρα καί κατά ὁ θάλασσα ὠθέω ἑαυτοῦ · ὁ τε θάνατος ὁ μέν ἀγαθός στέρησις μόνος ὁ δέ καί τιμωρία αἰώνιος ὑπό γῆ καί κολασμός φρικώδης κακός εἰμί νομίζω ὁ τε ὁ σῶμα ὑγίεια ὁ μέν ὡς κατά φύσις καί χρήσιμος ἀγαπάω , ὁ δέ ὁ εἰμί δοκέω μέγας ἀγαθός · οὔτε γάρ πλοῦτος χάρις ἤ τέκος οὔτε ὁ ἰσοδαίμων ἄνθρωπος βασιληΐς ἀρχή , τελευτάω δέ καί ὁ ἀρετή ἀνωφελής καί ἀνόνητος ἡγέομαι , ὁ ὑγιαίνω μή πάρειμι ὥστε φαίνω καί περί ὁ κρίσις αὐτός ὁ μέν μάλα ὁ δέ - ἥσσων ἁμαρτάνω . ἀλλά οὐ οὗτος νῦν διελεγκτέον , ἐκεῖνος δέ ἐκ οὗτος λαμβάνω , ὅτι συγχωρέω καί αὐτός ὁ κρίσις ἕτερος εἰμί ὁ ἄλογος , κατά ὅς φημί γίγνομαι ὁ πάθος σφοδρός καί μέγας , ἐρίζω πρός ὄνομα καί ὁ ῥῆμα , ὁ δέ πρᾶγμα δίδωμι ὁ διαφέρω ὁ παθητικός καί ἄλογος ὁ λογίζομαι καί κρίνω ἀποφαίνω . ἐν δέ ὁ περί ἀνωμαλία ὁ Χρύσιππος λέγω , ὅτι τυφλός εἰμί ὁ ὀργή καί πολλάκις μέν οὐ ἐάω ὁράω ὁ ἐκφανής πολλάκις δέ ὁ καταλαμβάνω ἐπιπροσθέω , μικρός προέρχομαι ὁ γάρ ἐπιγίγνομαι φημί πάθος ἐκκρούω ὁ λογισμός , καί ὁ ὡς ἕτερος φαίνω βίαιος προωθέω ἐπί ὁ ἐναντίος πρᾶξις · εἶτα χράω μάρτυς ὁ Μένανδρος λέγω οἴμοι τάλας ἐγώ , ποῦ ποτέ φρήν ἐγώ ἐκεῖνος εἰμί ἐν ὁ σῶμα ὁ χρόνος , ὅτε οὐ οὗτος ἀλλά ἐκεῖνος αἱρέω καί πάλιν ὁ Χρύσιππος προέρχομαι ὁ λογικός φημί ζῷον φύσις ἔχω προσχράομαι εἰς ἕκαστος ὁ λόγος καί ὑπό οὗτος κυβερνάω , πολλάκις ἀποστρέφω αὐτός ἐγώ ἄλλος βίαιος φορά χράω · ὁμολογέω ὁ συμβαίνω ἐκ ὁ πρός ὁ λόγος ὁ πάθος διαφορά . ἐπεί καί γέλοιος εἰμί , ᾗ φημί Πλάτων , αὐτός τις λέγω ἑαυτοῦ κρατύς καί πάλιν κακός , καί ὁ μέν κρατέω ἑαυτοῦ ὁ δέ μή κρατέω .