plutarchus.de-virtute-morali-440d-452d 11
πῶς γὰρ οἷόν τε τὸν αὐτὸν αὑτοῦ κρείττονʼ εἶναι καὶ χείρονα ἢ κρατεῖν ἅμα καὶ κρατεῖσθαι , μὴ τρόπον τινὰ διττοῦ πεφυκότος ἑκάστου καὶ τὸ μὲν χεῖρον ἐν ἑαυτῷ τὸ βέλτιον ἔχοντος ; οὕτω γὰρ ὁ μὲν τοῦ βελτίονος ὑπηκόῳ τῷ χείρονι χρώμενος ἐγκρατὴς ἑαυτοῦ καὶ κρείττων ἐστίν , ὁ δὲ τῷ ἀκολάστῳ καὶ ἀλόγῳ τῆς ψυχῆς ἑπόμενον περιορῶν καὶ ὑπηρετοῦν τὸ κρεῖττον ἥττων ἑαυτοῦ καὶ ἀκρατὴς λέγεται καὶ παρὰ φύσιν διακείμενος . φύσει γὰρ προσήκει θεῖον ὄντα τὸν λογισμὸν ἡγεῖσθαι καὶ ἄρχειν τοῦ ἀλόγου , τοῦ τὴν γένεσιν αὐτόθεν ἔχοντος ἐκ τοῦ σώματος · ᾧ καὶ συνεξομοιοῦσθαι καὶ κοινωνεῖν παθῶν καὶ ἀναπίμπλασθαι πέφυκεν , ἐνδεδυκὸς αὐτῷ καὶ καταμεμιγμένον , ὡς δηλοῦσιν αἱ ὁρμαὶ πρὸς τὰ σωματικὰ κινούμεναι καὶ ἱστάμεναι καὶ σφοδρότητας ἐν ταῖς τοῦ σώματος μεταβολαῖς καὶ ἀνέσεις λαμβάνουσαι . διὸ νέοι μὲν καὶ ὀξεῖς καὶ ἰταμοὶ περί τε τὰς ὀρέξεις διάπυροι καὶ οἰστρώδεις αἵματος πλήθει καὶ θερμότητι , τῶν δὲ πρεσβυτῶν ἡ περὶ τὸ ἧπαρ ἀρχὴ τοῦ ἐπιθυμητικοῦ κατασβέννυται καὶ γίγνεται μικρὰ καὶ ἀσθενής · ἰσχύει δὲ μᾶλλον ὁ λόγος τοῦ παθητικοῦ τῷ σώματι συναπομαραινομένου . τοῦτο δʼ ἀμέλει καὶ τὰς τῶν θηρίων ἠθοποιεῖ πρὸς τὰ πάθη φύσεις οὐ γὰρ ὀρθότητι δοξῶν οὐδὲ φαυλότητι δήπου τοῖς μὲν ἀλκαὶ καὶ ὁρμαὶ πρὸς τὰ φαινόμενα δεινὰ παρίστανται , τοῖς δʼ ἀμήχανοι πτοῖαι καὶ φόβοι τῆς ψυχῆς · ἀλλʼ αἱ περὶ τὸ αἷμα καὶ τὸ πνεῦμα καὶ τὸ σῶμα δυνάμεις τὰς τῶν παθῶν διαφορὰς ποιοῦσιν , ὥσπερ ἐκ ῥίζης τοῦ παθητικοῦ τῆς σαρκὸς ἀναβλαστάνοντος καὶ συναναφέροντος τὴν ποιότητα καὶ τὴν κρᾶσιν . τοῦ δʼ ἀνθρώπου ταῖς μὲν παθητικαῖς ὁρμαῖς τὸ σῶμα συμπαθοῦν καὶ συγκινούμενον ἐλέγχουσιν ὠχρότητες ἐρυθήματα τρόμοι πηδήσεις καρδίας , διαχύσεις αὖ πάλιν ἐν ἐλπίσιν ἡδονῶν καὶ προσδοκίαις ὅταν δὲ μὴ μετὰ πάθους ἀλλʼ αὐτὸ καθʼ αὑτὸ κινῆται τὸ διανοητικόν , ἡσυχίαν ἄγει τὸ σῶμα καὶ καθέστηκεν οὔτε κοινωνοῦν οὔτε μετέχον αὐτὸ τῆς ἐνεργείας τοῦ φρονοῦντος , εἰ τοῦ παθητικοῦ μὴ συνεφάπτοιτο μηδὲ συμπαραλαμβάνοι τὸ ἄλογον ὥστε καὶ τούτῳ δύʼ ὄντα καὶ διαφέροντα δηλοῦσθαι ταῖς δυνάμεσιν ἀλλήλων .
Lemmas: πῶς γάρ οἷος τε ὁ αὐτός ἑαυτοῦ κρατύς εἰμί καί κακός ἤ κρατέω ἅμα καί κρατέω , μή τρόπος τις δισσός φύω ἕκαστος καί ὁ μέν κακός ἐν ἑαυτοῦ ὁ ἀγαθός ἔχω ; οὕτως γάρ ὁ μέν ὁ ἀγαθός ὑπήκοος ὁ κακός χράω ἐγκρατής ἑαυτοῦ καί κρατύς εἰμί , ὁ δέ ὁ ἀκόλαστος καί ἄλογος ὁ ψυχή ἕπομαι περιοράω καί ὑπηρετέω ὁ κρατύς ἥσσων ἑαυτοῦ καί ἀκρατής λέγω καί παρά φύσις διάκειμαι . φύσις γάρ προσήκω θεῖος εἰμί ὁ λογισμός ἡγέομαι καί ἄρχω ὁ ἄλογος , ὁ ὁ γένεσις αὐτόθεν ἔχω ἐκ ὁ σῶμα · ὅς καί συνεξομοιόω καί κοινωνέω πάθος καί ἀναπίμπλημι φύω , ἐνδύω αὐτός καί καταμείγνυμι , ὡς δηλόω ὁ ὁρμή πρός ὁ σωματικός κινέω καί ἵστημι καί σφοδρότης ἐν ὁ ὁ σῶμα μεταβολή καί ἄνεσις λαμβάνω . διά νέος μέν καί ὀξύς καί ἰταμός περί τε ὁ ὄρεξις διάπυρος καί οἰστρώδης αἷμα πλῆθος καί θερμότης , ὁ δέ πρεσβύτης ὁ περί ὁ ἧπαρ ἀρχή ὁ ἐπιθυμητικός κατασβέννυμι καί γίγνομαι μικρός καί ἀσθενής · ἰσχύω δέ μάλα ὁ λόγος ὁ παθητικός ὁ σῶμα συναπομαραίνομαι . οὗτος δέ ἀμέλει καί ὁ ὁ θηρίον ἠθοποιέω πρός ὁ πάθος φύσις οὐ γάρ ὀρθότης δόξα οὐδέ φαυλότης δήπου ὁ μέν ἀλκή καί ὁρμή πρός ὁ φαίνω δεινός παρίστημι , ὁ δέ ἀμήχανος πτόα καί φόβος ὁ ψυχή · ἀλλά ὁ περί ὁ αἷμα καί ὁ πνεῦμα καί ὁ σῶμα δύναμις ὁ ὁ πάθος διαφορά ποιέω , ὥσπερ ἐκ ῥίζα ὁ παθητικός ὁ σάρξ ἀναβλαστάνω καί συναναφέρω ὁ ποιότης καί ὁ κρᾶσις . ὁ δέ ἄνθρωπος ὁ μέν παθητικός ὁρμή ὁ σῶμα συμπαθέω καί συγκινέω ἐλέγχω ὠχρότης ἐρύθημα τρόμος πήδησις καρδία , διάχυσις αὖ πάλιν ἐν ἐλπίς ἡδονή καί προσδοκία ὅταν δέ μή μετά πάθος ἀλλά αὐτός κατά ἑαυτοῦ κινέω ὁ διανοητικός , ἡσυχία ἄγω ὁ σῶμα καί καθίστημι οὔτε κοινωνέω οὔτε μετέχω αὐτός ὁ ἐνέργεια ὁ φρονέω , εἰ ὁ παθητικός μή συνεφάπτομαι μηδέ συμπαραλαμβάνω ὁ ἄλογος ὥστε καί οὗτος δύο εἰμί καί διαφέρω δηλόω ὁ δύναμις ἀλλήλων .