plutarchus.de-virtute-morali-440d-452d 5
ἐπεὶ δʼ οὐ πᾶσαν ἀρετὴν μεσότητα ποιοῦσιν οὐδʼ ἠθικὴν καλοῦσι , λεκτέον ἂν εἴη περὶ τῆς διαφορᾶς ἀρξαμένοις ἄνωθεν . ἔστι τοίνυν τῶν πραγμάτων τὰ μὲν ἁπλῶς ἔχοντα τὰ δὲ πῶς ἔχοντα πρὸς ἡμᾶς · ἁπλῶς μὲν οὖν ἔχοντα , γῆ οὐρανὸς ἄστρα θάλασσα · πῶς δʼ ἔχοντα πρὸς ἡμᾶς , ἀγαθὸν κακόν , αἱρετὸν φευκτόν , ἡδὺ ἀλγεινόν · ἀμφοῖν δὲ τοῦ λόγου θεωρητικοῦ ὄντος , τὸ μὲν περὶ τὰ ἁπλῶς ἔχοντα μόνον ἐπιστημονικὸν καὶ θεωρητικόν ἐστι · τὸ δʼ ἐν τοῖς πῶς ἔχουσι πρὸς ἡμᾶς βουλευτικὸν καὶ πρακτικόν · ἀρετὴ δὲ τούτου μὲν ἡ φρόνησις ἐκείνου δʼ ἡ σοφία . διαφέρει δὲ σοφίας φρόνησις , ᾗ τοῦ θεωρητικοῦ πρὸς τὸ πρακτικὸν καὶ παθητικὸν ὑποστροφῆς καὶ σχέσεώς τινος γενομένης ὑφίσταται κατὰ · λόγον ἡ φρόνησις . διὸ φρόνησις μὲν τύχης δεῖται , σοφία δʼ οὐ δεῖται πρὸς τὸ οἰκεῖον τέλος οὐδὲ βουλῆς · ἔστι γὰρ περὶ τὰ ἀεὶ κατὰ ταὐτὰ καὶ ὡσαύτως ἔχοντα . καὶ καθάπερ ὁ γεωμέτρης οὐ βουλεύεται περὶ τοῦ τριγώνου , εἰ δυεῖν ὀρθαῖς ἴσας ἔχει τὰς ἐντὸς γωνίας ἀλλʼ οἶδεν ʽ αἱ γὰρ βουλαὶ περὶ τῶν ἄλλοτʼ ἄλλως ἐχόντων οὐ περὶ τῶν βεβαίων καὶ ἀμεταπτώτων’ οὕτως ὁ θεωρητικὸς νοῦς περὶ τὰ πρῶτα καὶ μόνιμα καὶ μίαν ἀεὶ φύσιν ἔχοντα μὴ δεχομένην μεταβολὰς ἐνεργῶν ἀπήλλακται τοῦ βουλεύεσθαι · τὴν δὲ φρόνησιν εἰς πράγματα πλάνης μεστὰ καὶ ταραχῆς καθιεῖσαν ἐπιμίγνυσθαι τοῖς τυχηροῖς πολλάκις ἀναγκαῖόν ἐστι καὶ τῷ βουλευτικῷ χρῆσθαι περὶ τῶν ἀδηλοτέρων , τῷ δὲ πρακτικῷ τὸ βουλευτικὸν ἐκδεχομένην ἐνεργεῖν ἤδη καὶ τοῦ ἀλόγου συμπαρόντος καὶ συνεφελκομένου ταῖς κρίσεσιν . ὁρμῆς γὰρ δέονται · τὴν δʼ ὁρμὴν τῷ πάθει ποιεῖ τὸ ἦθος , λόγου δεομένην ὁρίζοντος , ὅπως μετρία παρῇ καὶ μήθʼ ὑπερβάλλῃ μήτʼ ἐγκαταλείπῃ τὸν καιρόν . τὸ γὰρ δὴ παθητικὸν καὶ ἄλογον κινήσεσι χρῆται ταῖς μὲν ἄγαν σφοδραῖς καὶ ὀξείαις ταῖς δὲ μαλακωτέραις ἢ προσήκει καὶ ἀργοτέραις . ὅθεν ἕκαστον ὧν πράττομεν ἀεὶ μοναχῶς μὲν κατορθοῦται πλεοναχῶς δʼ ἁμαρτάνεται · τὸ γὰρ βαλεῖν τὸν σκοπὸν ἕν ἐστι καὶ ἁπλοῦν , ἀστοχοῦσι δʼ ἄλλοτʼ ἄλλως , ὑπερβάλλοντες τὸ μέτριον ἢ προαπολείποντες . τοῦτʼ οὖν τοῦ πρακτικοῦ λόγου κατὰ φύσιν ἔργον ἐστί , τὸ ἐξαιρεῖν τὰς ἀμετρίας τῶν παθῶν καὶ πλημμελείας . ὅπου μὲν γὰρ ὑπʼ ἀρρωστίας καὶ μαλακίας ἢ δέους καὶ ὄκνου προενδίδωσιν ἡ ὁρμὴ καὶ προαπολείπει τὸ καλόν , ἐνταῦθα πάρεστιν ἐξεγείρων καὶ ἀναρριπίζων , ὅπου δὲ πάλιν ἐκφέρεται ῥυεῖσα πολλὴ καὶ ἄτακτος , ἐκεῖ τὸ σφοδρὸν ἀφαιρεῖ καὶ ἵστησιν . οὕτως δʼ ὁρίζων τὴν παθητικὴν κίνησιν ἐμποιεῖ τὰς ἠθικὰς ἀρετὰς περὶ τὸ ἄλογον , ἐλλείψεως καὶ ὑπερβολῆς μεσότητας οὔσας . οὐ γὰρ ἅπασαν ἀρετὴν μεσότητι γίνεσθαι ῥητέον · ἀλλʼ ἡ μὲν ἀπροσδεὴς τοῦ ἀλόγου καὶ περὶ τὸν εἰλικρινῆ καὶ ἀπαθῆ νοῦν συνισταμένη σοφία καὶ φρόνησις αὐτοτελής τίς ἐστιν ἀκρότης τοῦ λόγου καὶ δύναμις , ᾗ τὸ θειότατον ἐγγίνεται τῆς ἐπιστήμης καὶ μακαριώτατον , ἡ δʼ ἀναγκαία διὰ τὸ σῶμα καὶ δεομένη νὴ Δία τῆς παθητικῆς ὥσπερ ὀργανικῆς ὑπηρεσίας ἐπὶ τὸ πρακτικόν , οὐκ οὖσα φθορὰ τοῦ ἀλόγου τῆς ψυχῆς οὐδʼ ἀναίρεσις ἀλλὰ τάξις καὶ διακόσμησις , ἀκρότης μέν ἐστι τῇ δυνάμει καὶ τῇ ποιότητι , τῷ ποσῷ δὲ μεσότης γίνεται τὸ ὑπερβάλλον ἐξαιροῦσα καὶ τὸ ἐλλεῖπον .
Lemmas: ἐπεί δέ οὐ πᾶς ἀρετή μεσότης ποιέω οὐδέ ἠθικός καλέω , λεκτέος ἄν εἰμί περί ὁ διαφορά ἄρχω ἄνωθεν . εἰμί τοίνυν ὁ πρᾶγμα ὁ μέν ἁπλῶς ἔχω ὁ δέ πῶς ἔχω πρός ἐγώ · ἁπλῶς μέν οὖν ἔχω , γῆ οὐρανός ἄστρον θάλασσα · πῶς δέ ἔχω πρός ἐγώ , ἀγαθός κακός , αἱρετός φευκτός , ἡδύς ἀλγεινός · ἄμφω δέ ὁ λόγος θεωρητικός εἰμί , ὁ μέν περί ὁ ἁπλῶς ἔχω μόνος ἐπιστημονικός καί θεωρητικός εἰμί · ὁ δέ ἐν ὁ πῶς ἔχω πρός ἐγώ βουλευτικός καί πρακτικός · ἀρετή δέ οὗτος μέν ὁ φρόνησις ἐκεῖνος δέ ὁ σοφία . διαφέρω δέ σοφία φρόνησις , ὅς ὁ θεωρητικός πρός ὁ πρακτικός καί παθητικός ὑποστροφή καί σχέσις τις γίγνομαι ὑφίστημι κατά · λόγος ὁ φρόνησις . διό φρόνησις μέν τύχη δέω , σοφία δέ οὐ δέω πρός ὁ οἰκεῖος τέλος οὐδέ βουλή · εἰμί γάρ περί ὁ ἀεί κατά αὐτός καί ὡσαύτως ἔχω . καί καθά ὁ γεωμέτρης οὐ βουλεύω περί ὁ τρίγωνον , εἰ δύο ὀρθός ἴσος ἔχω ὁ ἐντός γωνία ἀλλά οἶδα ʽ ὁ γάρ βουλή περί ὁ ἄλλοτε ἄλλος ἔχω οὐ περί ὁ βέβαιος καί ἀμετάπτωτος οὕτως ὁ θεωρητικός νόος περί ὁ πρῶτος καί μόνιμος καί εἷς ἀεί φύσις ἔχω μή δέχομαι μεταβολή ἐνεργός ἀπαλλάσσω ὁ βουλεύω · ὁ δέ φρόνησις εἰς πρᾶγμα πλάνη μεστός καί ταραχή καθίημι ἐπιμείγνυμι ὁ τυχηρός πολλάκις ἀναγκαῖος εἰμί καί ὁ βουλευτικός χράω περί ὁ ἄδηλος , ὁ δέ πρακτικός ὁ βουλευτικός ἐκδέχομαι ἐνεργέω ἤδη καί ὁ ἄλογος συμπάρειμι καί συνεφέλκω ὁ κρίσις . ὁρμή γάρ δέω · ὁ δέ ὁρμή ὁ πάθος ποιέω ὁ ἦθος , λόγος δέω ὁρίζω , ὅπως μέτριος παρέρχομαι καί μήτε ὑπερβάλλω μήτε ἐγκαταλείπω ὁ καιρός . ὁ γάρ δή παθητικός καί ἄλογος κίνησις χράω ὁ μέν ἄγαν σφοδρός καί ὀξύς ὁ δέ μαλακός ἤ προσήκω καί ἀργός . ὅθεν ἕκαστος ὅς πράσσω ἀεί μοναχῶς μέν κατορθόω πλεοναχός δέ ἁμαρτάνω · ὁ γάρ βάλλω ὁ σκοπός εἷς εἰμί καί ἁπλόος , ἀστοχέω δέ ἄλλοτε ἄλλος , ὑπερβάλλω ὁ μέτριος ἤ προαπολείπω . οὗτος οὖν ὁ πρακτικός λόγος κατά φύσις ἔργον εἰμί , ὁ ἐξαιρέω ὁ ἀμετρία ὁ πάθος καί πλημμέλεια . ὅπου μέν γάρ ὑπό ἀρρωστία καί μαλακία ἤ δέος καί ὄκνος προενδίδωμι ὁ ὁρμή καί προαπολείπω ὁ καλός , ἐνταῦθα πάρειμι ἐξεγείρω καί ἀναρριπίζω , ὅπου δέ πάλιν ἐκφέρω ῥέω πολύς καί ἄτακτος , ἐκεῖ ὁ σφοδρός ἀφαιρέω καί ἵστημι . οὕτως δέ ὁρίζω ὁ παθητικός κίνησις ἐμποιέω ὁ ἠθικός ἀρετή περί ὁ ἄλογος , ἔλλειψις καί ὑπερβολή μεσότης εἰμί . οὐ γάρ ἅπας ἀρετή μεσότης γίγνομαι λέγω · ἀλλά ὁ μέν ἀπροσδεής ὁ ἄλογος καί περί ὁ εἰλικρινής καί ἀπαθής νόος συνίστημι σοφία καί φρόνησις αὐτοτελής τις εἰμί ἀκρότης ὁ λόγος καί δύναμις , ὅς ὁ θεῖος ἐγγίγνομαι ὁ ἐπιστήμη καί μακάριος , ὁ δέ ἀναγκαῖος διά ὁ σῶμα καί δέω νή Ζεύς ὁ παθητικός ὥσπερ ὀργανικός ὑπηρεσία ἐπί ὁ πρακτικός , οὐ εἰμί φθορά ὁ ἄλογος ὁ ψυχή οὐδέ ἀναίρεσις ἀλλά τάξις καί διακόσμησις , ἀκρότης μέν εἰμί ὁ δύναμις καί ὁ ποιότης , ὁ πός δέ μεσότης γίγνομαι ὁ ὑπερβάλλω ἐξαιρέω καί ὁ ἐλλείπω .