plutarchus.de-virtute-morali-440d-452d 6
ἐπεὶ δὲ πολλαχῶς τὸ μέσον ʽ καὶ γὰρ τὸ κεκραμένον τῶν ἀκράτων μέσον , ὡς λευκοῦ καὶ μέλανος τὸ φαιόν · καὶ τὸ περιέχον καὶ περιεχόμενον τοῦ περιεχομένου καὶ περιέχοντος , ὡς τῶν δώδεκα καὶ τεττάρων τὰ ὀκτώ · καὶ τὸ μηδετέρου τῶν ἄκρων μετέχον , ὡς ἀγαθοῦ καὶ κακοῦ τὸ ἀδιάφορον̓ , τούτων μὲν οὐδενὶ τῶν τρόπων ἡ ἀρετὴ προσρητέα μεσότης . οὔτε γὰρ μῖγμα τῶν κακιῶν ἐστιν οὔτʼ ἐμπεριέχουσα τοὔλαττον ἐμπεριέχεται τῷ πλεονάζοντι τοῦ προσήκοντος · οὔτʼ ἀπήλλακται παντάπασι τῶν παθητικῶν ὁρμῶν , ἐν αἷς τὸ μᾶλλον καὶ τὸ ἧττον ἐστι . γίγνεται δὲ μεσότης καὶ λέγεται μάλιστα τῇ περὶ φθόγγους καὶ ἁρμονίας ὁμοίως · ἐκείνη τε γὰρ ἐμμελὴς οὖσα φωνὴ καθάπερ ἡ νήτη καὶ ὑπάτη , τῆς μὲν τὴν ὀξύτητα τῆς δὲ τὴν βαρύτητα τὴν ἄγαν διαπέφευγεν · αὕτη τε κίνησις οὖσα καὶ δύναμις περὶ τὸ ἄλογον , τὰς ἐκλύσεις καὶ τὰς ἐπιτάσεις καὶ ὅλως τὸ μᾶλλον καὶ τὸ ἧττον ἐξαιρεῖ τῆς ὁρμῆς , εἰς τὸ μέτριον καὶ ἀναμάρτητον καθιστᾶσα τῶν παθῶν ἕκαστον . αὐτίκα τὴν μὲν ἀνδρείαν μεσότητά φασιν εἶναι δειλίας καὶ θρασύτητος , ὧν ἡ μὲν ἔλλειψις ἡ δʼ ὑπερβολὴ τοῦ θυμοειδοῦς ἐστι · τὴν δʼ ἐλευθεριότητα μικρολογίας καὶ ἀσωτίας , πραότητα δʼ ἀναλγησίας καὶ ὠμότητος · αὐτήν τε σωφροσύνην καὶ δικαιοσύνην , τὴν μὲν περὶ τὰ συμβόλαια μήτε πλέον νέμουσαν αὑτῇ τοῦ προσήκοντος μήτʼ ἔλαττον , τὴν δʼ εἰς τὸ μέσον ἀπαθείας καὶ ἀναισθησίας καὶ ἀκολασίας ἀεὶ τὰς ἐπιθυμίας καθιστᾶσαν . ἐν ᾧ δὴ καὶ μάλιστα δοκεῖ τὸ ἄλογον τῆς πρὸς τὸ λογικὸν διαφορᾶς αὑτοῦ παρέχειν κατανόησιν , καὶ δεικνύειν τὸ πάθος ὡς ἕτερόν τι κομιδῇ τοῦ λόγου ἐστίν . οὐ γὰρ ἂν διέφερε σωφροσύνης ἐγκράτεια , καὶ ἀκολασίας ἀκρασία περὶ τὰς ἡδονὰς καὶ τὰς ἐπιθυμίας , εἰ ταὐτὸν ἦν τῆς ψυχῆς ᾧ ἐπιθυμεῖν ᾧ τε κρίνειν πέφυκε . νῦν δὲ σωφροσύνη μέν ἐστιν , οὗ τὸ παθητικὸν ὥσπερ εὐήνιον θρέμμα καὶ πρᾶον ὁ λογισμὸς ἡνιοχεῖ καὶ μεταχειρίζεται , περὶ τὰς ἐπιθυμίας χρώμενος ὑπείκοντι καὶ δεχομένῳ τὸ μέτριον καὶ τὸ εὔσχημον ἑκουσίως · ὁ δʼ ἐγκρατὴς ἄγει μὲν ἐρρωμένῳ τῷ λογισμῷ καὶ κρατοῦντι τὴν ἐπιθυμίαν , ἄγει δʼ οὐκ ἀλύπως οὐδὲ πειθομένην ἀλλὰ πλαγίαν καὶ ἀντιτείνουσαν , οἷον ὑπὸ πληγῆς καὶ χαλινοῦ καταβιαζόμενος καὶ ἀνακρούων , ἀγῶνος ὢν ἐν ἑαυτῷ καὶ θορύβου μεστός · οἷον ὁ Πλάτων ἐξεικονίζει περὶ τὰ τῆς ψυχῆς ; ὑποζύγια , τοῦ χείρονος πρὸς τὸ βέλτιον ζυγομαχοῦντος ἅμα καὶ τὸν ἡνίοχον διαταράττοντος , ἀντέχειν ὀπίσω καὶ κατατείνειν ὑπὸ σπουδῆς ἀναγκαζόμενον ἀεὶ μὴ βάλῃ φοίνικας ἐκ χειρῶν ἱμάντας κατὰ Σιμωνίδην . ὅθεν οὐδʼ ἀρετὴν αὐτοτελῆ ἀξιοῦσι τὴν ἐγκράτειαν ἀλλʼ ἔλαττον ἀρετῆς εἶναι · μεσότης γὰρ οὐ γέγονεν ἐκ συμφωνίας τοῦ χείρονος πρὸς τὸ βέλτιον οὐδʼ ἀνῄρηται τοῦ πάθους τὸ ὑπερβάλλον , οὐδὲ πειθόμενον οὐδʼ ὁμολογοῦν τῷ φρονοῦντι τῆς ψυχῆς τὸ ἐπιθυμοῦν ἀλλὰ λυποῦν καὶ λυπούμενον καὶ καθειργόμενον ὑπʼ ἀνάγκης ὥσπερ ἐν στάσει δυσμενὲς καὶ πολέμιον συνοικεῖ · πόλις δʼ ὁμοῦ μὲν θυμιαμάτων γέμει , ὁμοῦ δὲ παιάνων τε καὶ στεναγμάτων ἡ τοῦ ἐγκρατοῦς ψυχὴ διὰ τὴν ἀνωμαλίαν καὶ τὴν διαφοράν . κατὰ ταὐτὰ δʼ οἴονται καὶ τὴν ἀκρασίαν ἔλαττόν τι κακίας εἶναι παντελῆ δὲ κακίαν τὴν ἀκολασίαν . αὕτη μὲν γὰρ ἔχουσα καὶ πάθος φαῦλον καὶ λόγον , ὑφʼ οὗ μὲν ἐξάγεται τῷ ἐπιθυμεῖν πρὸς τὸ αἰσχρόν , ὑφʼ οὗ δὲ τῷ κακῶς κρίνειν προστιθεμένου ταῖς ἐπιθυμίαις καὶ τὴν αἴσθησιν ἀποβάλλει τῶν ἁμαρτανομένων . ἡ δʼ ἀκρασία τῷ μὲν λόγῳ σῴζει τὴν κρίσιν ὀρθὴν οὖσαν , τῷ δὲ πάθει φέρεται παρὰ τὴν κρίσιν ἰσχύοντι τοῦ λόγου μᾶλλον . ὅθεν διαφέρει τῆς ἀκολασίας · ὅπου μὲν γὰρ ἡττᾶται τοῦ πάθους ὁ λογισμὸς ὅπου δʼ οὐδὲ μάχεται , καὶ ὅπου μὲν ἀντιλέγων ἕπεται ταῖς · ἐπιθυμίαις ὅπου δʼ ὑφηγεῖται συναγορεύων , καὶ ὅπου μὲν ἡδομένῳ κοινωνεῖν ὑπάρχει τῶν ἁμαρτανομένων ὅπου δʼ ἀχθομένῳ , καὶ ὅπου μὲν ἑκὼν φέρεται πρὸς τὸ αἰσχρὸν ὅπου δὲ προδίδωσιν ἄκων τὸ καλόν · ὡς τοῖς πραττομένοις ὑπʼ αὐτῶν , οὐχ ἧττον δὲ καὶ τοῖς λεγομένοις ἔνεστιν ἡ διαφορὰ κατάδηλος · ἀκολάστων μὲν γὰρ αἵδε φωναὶ ʼτίς δὲ χάρις , τί δὲ τερπνὸν ἄτερ χρυσῆς Ἀφροδίτης ; τεθναίην , ὅτε μοι μηκέτι ταῦτα μέλοι . καὶ ἕτερος ʼτὸ φαγεῖν τὸ πιεῖν τὸ τῆς Ἀφροδίτης τυγχάνειν , τὰ δʼ ἄλλα προσθήκας ἅπαντʼ ἐγὼ καλῶ φησίν , ὥσπερ ἐξ ὅλης τῆς ψυχῆς συνεπινεύων ταῖς ἡδοναῖς καὶ ὑπερειπόμενος . οὐχ ἧττον δὲ τούτων ὁ εἰπών ἔα μʼ ἀπολέσθαι · τοῦτο γάρ μοι συμφέρει τὴν κρίσιν ἔχει τῷ πάθει συννοσοῦσαν . αἱ δὲ τῆς ἀκρασίας ἕτεραι καὶ διαφέρουσαι γνώμην ἔχοντὰ μʼ ἡ φύσις βιάζεται · καί αἰαῖ , τόδʼ ἤδη θεῖον ἀνθρώποις κακόν , ὅταν τις εἰδῇ τἀγαθὸν χρῆται δὲ μή · καὶ εἴκει γὰρ ἤδη θυμὸς οὐδʼ ἔτʼ ἀντέχει , θινῶδες ὡς ἄγκιστρον ἀγκύρας σάλῳ θινῶδες ἄγκιστρον οὐ φαύλως λέγων τὸ μὴ κάτοχον τοῦ λογισμοῦ μηδʼ ἀραρός , ἀλλὰ μανότητι τῆς ψυχῆς καὶ μαλακίᾳ προϊέμενον τὴν κρίσιν . οὐ πόρρω δὲ τῆς εἰκόνος ταύτης κἀκεῖνα εἴρηται ναῦς ὥς τις ἐκ μὲν γῆς ἀνήρτημαι βρόχοις , πνεῖ δʼ οὖρος , ἡμῖν δʼ οὐ κρατεῖ τὰ πείσματα πείσματα γὰρ λέγει τὰς ἀντεχούσας κρίσεις πρὸς τὸ αἰσχρόν , εἶθʼ ὥσπερ ὑπὸ πνεύματος πολλοῦ ῥηγνυμένας τοῦ πάθους . τῷ γὰρ ὄντι πλησίστιος μὲν ἐπὶ τὰς ἡδονὰς ὁ ἀκόλαστος ὑπὸ τῶν ἐπιθυμιῶν φέρεται καὶ δίδωσιν ἑαυτὸν καὶ συγκατευθύνει · πλάγιος δʼ ὁ ἀκρατής , οἷον ἐξαναφέρειν γλιχόμενος καὶ διωθεῖσθαι τὸ πάθος , ὑποσύρεται καὶ περιπίπτει περὶ τὸ αἰσχρὸν ὡς Ἀνάξαρχον ἐσίλλαινε Τίμων ἐν δὲ τὸ θαρσαλέον τε καὶ ἐμμανὲς ὅππη ὀρούσαι φαίνετʼ Ἀναξάρχου κύνεον μένος ὃς ῥα καὶ εἰδώς , ὡς φάσαν , ἄθλιος ἔσκε , φύσις δέ μιν ἔμπαλιν ἦγεν ἡδονοπλήξ , ἣν πλεῖστοι ὑποτρείουσι σοφιστῶν . οὔτε γὰρ ὁ σοφὸς ἐγκρατὴς ἀλλὰ σώφρων , οὔθʼ ὁ ἀμαθὴς ἀκρατὴς ἀλλʼ ἀκόλαστος ὁ μὲν γὰρ ἥδεται τοῖς καλοῖς ὁ δʼ οὐκ ἄχθεται τοῖς αἰσχροῖς . σοφιστικῆς οὖν ψυχῆς ἡ ἀκρασία , λόγον ἐχούσης οἷς ἔγνωκεν ὀρθῶς ἐμμένειν μὴ δυνάμενον .
Lemmas: ἐπεί δέ πολλαχῶς ὁ μέσος ʽ καί γάρ ὁ κεράννυμι ὁ ἄκρατος μέσος , ὡς λευκός καί μέλας ὁ φαιός · καί ὁ περιέχω καί περιέχω ὁ περιέχω καί περιέχω , ὡς ὁ δώδεκα καί τέσσαρες ὁ ὀκτώ · καί ὁ μηδέτερος ὁ ἄκρον μετέχω , ὡς ἀγαθός καί κακός ὁ ἀδιάφορος , οὗτος μέν οὐδείς ὁ τρόπος ὁ ἀρετή προσρητέος μεσότης . οὔτε γάρ μῖγμα ὁ κακία εἰμί οὔτε ἐμπεριέχω ἐλαχύς ἐμπεριέχω ὁ πλεονάζω ὁ προσήκω · οὔτε ἀπαλλάσσω παντάπασι ὁ παθητικός ὁρμή , ἐν ὅς ὁ μάλα καί ὁ ἥσσων εἰμί . γίγνομαι δέ μεσότης καί λέγω μάλα ὁ περί φθόγγος καί ἁρμονία ὅμοιος · ἐκεῖνος τε γάρ ἐμμελής εἰμί φωνή καθά ὁ νήτη καί ὑπάτη , ὁ μέν ὁ ὀξύτης ὁ δέ ὁ βαρύτης ὁ ἄγαν διαφεύγω · οὗτος τε κίνησις εἰμί καί δύναμις περί ὁ ἄλογος , ὁ ἔκλυσις καί ὁ ἐπίτασις καί ὅλος ὁ μάλα καί ὁ ἥσσων ἐξαιρέω ὁ ὁρμή , εἰς ὁ μέτριος καί ἀναμάρτητος καθίστημι ὁ πάθος ἕκαστος . αὐτίκα ὁ μέν ἀνδρεία μεσότης φημί εἰμί δειλία καί θρασύτης , ὅς ὁ μέν ἔλλειψις ὁ δέ ὑπερβολή ὁ θυμοειδής εἰμί · ὁ δέ ἐλευθεριότης μικρολογία καί ἀσωτία , πραότης δέ ἀναλγησία καί ὠμότης · αὐτός τε σωφροσύνη καί δικαιοσύνη , ὁ μέν περί ὁ συμβόλαιον μήτε πολύς νέμω ἑαυτοῦ ὁ προσήκω μήτε ἐλαχύς , ὁ δέ εἰς ὁ μέσος ἀπάθεια καί ἀναισθησία καί ἀκολασία ἀεί ὁ ἐπιθυμία καθίστημι . ἐν ὅς δή καί μάλα δοκέω ὁ ἄλογος ὁ πρός ὁ λογικός διαφορά αὐτός παρέχω κατανόησις , καί δείκνυμι ὁ πάθος ὡς ἕτερος τις κομιδῇ ὁ λόγος εἰμί . οὐ γάρ ἄν διαφέρω σωφροσύνη ἐγκράτεια , καί ἀκολασία ἀκρασία περί ὁ ἡδονή καί ὁ ἐπιθυμία , εἰ αὐτός εἰμί ὁ ψυχή ὅς ἐπιθυμέω ὅς τε κρίνω φύω . νῦν δέ σωφροσύνη μέν εἰμί , ὅς ὁ παθητικός ὥσπερ εὐήνιος θρέμμα καί πρᾶος ὁ λογισμός ἡνιοχέω καί μεταχειρίζω , περί ὁ ἐπιθυμία χράω ὑπείκω καί δέχομαι ὁ μέτριος καί ὁ εὐσχήμων ἑκούσιος · ὁ δέ ἐγκρατής ἄγω μέν ῥώννυμι ὁ λογισμός καί κρατέω ὁ ἐπιθυμία , ἄγω δέ οὐ ἄλυπος οὐδέ πείθω ἀλλά πλάγιος καί ἀντιτείνω , οἷος ὑπό πληγή καί χαλινός καταβιάζω καί ἀνακρούω , ἀγών εἰμί ἐν ἑαυτοῦ καί θόρυβος μεστός · οἷος ὁ Πλάτων ἐξεικονίζω περί ὁ ὁ ψυχή ; ὑποζύγιον , ὁ κακός πρός ὁ ἀγαθός ζυγομαχέω ἅμα καί ὁ ἡνίοχος διαταράσσω , ἀντέχω ὀπίσω καί κατατείνω ὑπό σπουδή ἀναγκάζω ἀεί μή βάλλω φοῖνιξ ἐκ χείρ ἱμάς κατά Σιμωνίδης . ὅθεν οὐδέ ἀρετή αὐτοτελής ἀξιόω ὁ ἐγκράτεια ἀλλά ἐλαχύς ἀρετή εἰμί · μεσότης γάρ οὐ γίγνομαι ἐκ συμφωνία ὁ κακός πρός ὁ ἀγαθός οὐδέ ἀναιρέω ὁ πάθος ὁ ὑπερβάλλω , οὐδέ πείθω οὐδέ ὁμολογέω ὁ φρονέω ὁ ψυχή ὁ ἐπιθυμέω ἀλλά λυπέω καί λυπέω καί κατείργω ὑπό ἀνάγκη ὥσπερ ἐν στάσις δυσμενής καί πολέμιος συνοικέω · πόλις δέ ὁμοῦ μέν θυμίαμα γέμω , ὁμοῦ δέ παιάν τε καί στέναγμα ὁ ὁ ἐγκρατής ψυχή διά ὁ ἀνωμαλία καί ὁ διαφορά . κατά αὐτός δέ οἴομαι καί ὁ ἀκρασία ἐλαχύς τις κακία εἰμί παντελής δέ κακία ὁ ἀκολασία . οὗτος μέν γάρ ἔχω καί πάθος φαῦλος καί λόγος , ὑπό ὅς μέν ἐξάγω ὁ ἐπιθυμέω πρός ὁ αἰσχρός , ὑπό ὅς δέ ὁ κακός κρίνω προστίθημι ὁ ἐπιθυμία καί ὁ αἴσθησις ἀποβάλλω ὁ ἁμαρτάνω . ὁ δέ ἀκρασία ὁ μέν λόγος σῴζω ὁ κρίσις ὀρθός εἰμί , ὁ δέ πάθος φέρω παρά ὁ κρίσις ἰσχύω ὁ λόγος μάλα . ὅθεν διαφέρω ὁ ἀκολασία · ὅπου μέν γάρ ἡσσάομαι ὁ πάθος ὁ λογισμός ὅπου δέ οὐδέ μάχομαι , καί ὅπου μέν ἀντιλέγω ἕπομαι ὁ · ἐπιθυμία ὅπου δέ ὑφηγέομαι συναγορεύω , καί ὅπου μέν ἥδομαι κοινωνέω ὑπάρχω ὁ ἁμαρτάνω ὅπου δέ ἄχθομαι , καί ὅπου μέν ἑκών φέρω πρός ὁ αἰσχρός ὅπου δέ προδίδωμι ἄκων ὁ καλός · ὡς ὁ πράσσω ὑπό αὐτός , οὐ ἥσσων δέ καί ὁ λέγω ἔνειμι ὁ διαφορά κατάδηλος · ἀκόλαστος μέν γάρ ὅδε φωνή ὅτις δέ χάρις , τίς δέ τερπνός ἄτερ χρύσεος Ἀφροδίτη ; θνῄσκω , ὅτε ἐγώ μηκέτι οὗτος μέλω . καί ἕτερος ὅς ἐσθίω ὁ πίνω ὁ ὁ Ἀφροδίτη τυγχάνω , ὁ δέ ἄλλος προσθήκη ἅπας ἐγώ καλέω φημί , ὥσπερ ἐκ ὅλος ὁ ψυχή συνεπινεύω ὁ ἡδονή καί ὑπερείπω . οὐ ἥσσων δέ οὗτος ὁ λέγω ἐάω ἐγώ ἀπόλλυμι · οὗτος γάρ ἐγώ συμφέρω ὁ κρίσις ἔχω ὁ πάθος συννοσέω . ὁ δέ ὁ ἀκρασία ἕτερος καί διαφέρω γνώμη ἔχω ἐγώ ὁ φύσις βιάζω · καί αἰαῖ , ὅδε ἤδη θεῖος ἄνθρωπος κακός , ὅταν τις οἶδα ἀγαθός χράω δέ μή · καί εἴκω γάρ ἤδη θυμός οὐδέ ἔτι ἀντέχω , θινώδης ὡς ἄγκιστρον ἄγκυρα σάλος θινώδης ἄγκιστρον οὐ φαῦλος λέγω ὁ μή κάτοχος ὁ λογισμός μηδέ ἀραρίσκω , ἀλλά μανότης ὁ ψυχή καί μαλακία προίημι ὁ κρίσις . οὐ πρόσω δέ ὁ εἰκών οὗτος ἐκεῖνος λέγω ναῦς ὡς τις ἐκ μέν γῆ ἀναρτέομαι βρόχος , πνέω δέ οὖρος , ἐγώ δέ οὐ κρατέω ὁ πεῖσμα πεῖσμα γάρ λέγω ὁ ἀντέχω κρίσις πρός ὁ αἰσχρός , εἶτα ὥσπερ ὑπό πνεῦμα πολύς ῥήγνυμι ὁ πάθος . ὁ γάρ εἰμί πλησίστιος μέν ἐπί ὁ ἡδονή ὁ ἀκόλαστος ὑπό ὁ ἐπιθυμία φέρω καί δίδωμι ἑαυτοῦ καί συγκατευθύνω · πλάγιος δέ ὁ ἀκρατής , οἷος ἐξαναφέρω γλίχομαι καί διωθέω ὁ πάθος , ὑποσύρω καί περιπίπτω περί ὁ αἰσχρός ὡς Ἀνάξαρχος σιλλαίνω Τίμων ἐν δέ ὁ θαρσαλέος τε καί ἐμμανής ὅπῃ ὀρούω φαίνω Ἀνάξαρχος κύνεος μένος ὅς ἄρα καί οἶδα , ὡς φημί , ἄθλιος εἰμί , φύσις δέ μιν ἔμπαλιν ἄγω ἡδονοπλὴξ , ὅς πολύς ὑποτρέω σοφιστής . οὔτε γάρ ὁ σοφός ἐγκρατής ἀλλά σώφρων , οὔτε ὁ ἀμαθής ἀκρατής ἀλλά ἀκόλαστος ὁ μέν γάρ ἥδομαι ὁ καλός ὁ δέ οὐ ἄχθομαι ὁ αἰσχρός . σοφιστικός οὖν ψυχή ὁ ἀκρασία , λόγος ἔχω ὅς γιγνώσκω ὀρθός ἐμμένω μή δύναμαι .