plutarchus.de-tuenda-sanitate-praecepta-122b-137e 16
αὖθις οὖν ἀναλαβόντες ἐξ ἀρχῆς περὶ ἑκάστου , πρῶτον δὲ περὶ γυμνασίων φιλολόγοις ἁρμοζόντων λέγομεν ὅτι ὥσπερ ὁ φήσας μηδὲν γράφειν παραθαλασσίοις περὶ ὀδόντων ἐδίδαξε τὴν χρείαν , οὕτω καὶ φιλολόγοις φαίη τις ἂν μὴ γράφειν περὶ γυμνασίων . ἡ γὰρ καθʼ ἡμέραν τοῦ λόγου χρεία διὰ φωνῆς περαινομένη θαυμαστὸν οἷόν ἐστι γυμνάσιον οὐ μόνον πρὸς ὑγίειαν ἀλλὰ καὶ πρὸς ἰσχύν , οὐ παλαιστικὴν οὐδὲ σαρκοῦσαν καὶ πυκνοῦσαν τὰ ἐκτὸς ὥσπερ οἰκοδομήματος , ἀλλὰ τοῖς ζωτικωτάτοις μέρεσι ῥώμην ἐνδιάθετον καὶ τόνον ἀληθινὸν ἐμποιοῦσαν . ὅτι μὲν γὰρ ἰσχὺν δίδωσι τὸ πνεῦμα , δηλοῦσιν οἱ ἀλεῖπται , τοὺς ἀθλητὰς κελεύοντες ἀντερείδειν ταῖς τρίψεσι καὶ παρεγκόπτειν τείνοντας ἀεὶ τὰ πλασσόμενα μέρη καὶ ψηλαφώμενα τοῦ σώματος · ἡ δὲ φωνή , τοῦ πνεύματος οὖσα κίνησις , οὐκ ἐπιπολαίως ἀλλʼ ὥσπερ ἐν πηγαῖς περὶ τὰ σπλάγχνα ῥωννυμένη , τὸ θερμὸν αὔξει καὶ λεπτύνει τὸ αἷμα , καὶ πᾶσαν μὲν ἐκκαθαίρει φλέβα , πᾶσαν δʼ ἀρτηρίαν ἀνοίγει , σύστασιν δὲ καὶ πῆξιν ὑγρότητος οὐκ ἐᾷ περιττωματικῆς ὥσπερ ὑποστάθμην ἐγγενέσθαι τοῖς τὴν τροφὴν παραλαμβάνουσι καὶ κατεργαζομένοις ἀγγείοις . διὸ δεῖ μάλιστα ποιεῖν ἑαυτοὺς τούτῳ τῷ γυμνασίῳ συνήθεις καὶ συντρόφους ἐνδελεχῶς λέγοντας , ἂν δʼ ᾖ τις ὑποψία τοῦ σώματος ἐνδεέστερον ἢ κοπωδέστερον ἔχοντος , ἀναγιγνώσκοντας καὶ ἀναφωνοῦντας . ὅπερ γὰρ αἰώρα πρὸς γυμνάσιόν ἐστι , τοῦτο πρὸς διάλεξιν ἀνάγνωσις , ὥσπερ ἐπʼ ὀχήματος ἀλλοτρίου λόγου κινοῦσα μαλακῶς καὶ διαφοροῦσα πράως τὴν φωνήν . ἡ δὲ διάλεξις ἀγῶνα καὶ σφοδρότητα προστίθησιν , ἅμα τῆς ψυχῆς τῷ σώματι συνεπιτιθεμένης . κραυγὰς μέντοι περιπαθεῖς καὶ σπαραγμώδεις εὐλαβητέον · αἱ γὰρ ἀνώμαλοι προβολαὶ καὶ διατάσεις τοῦ πνεύματος ῥήγματα καὶ σπάσματα ποιοῦσιν . ἀναγνόντα δʼ ἢ διαλεχθέντα λιπαρᾷ καὶ ἀλεεινῇ τρίψει χρηστέον πρὸ τοῦ περιπάτου καὶ μαλάξει τῆς σαρκός , ὡς ἀνυστόν ἐστι , τῶν σπλάγχνων ποιούμενον ἁφὴν καὶ τὸ πνεῦμα πράως διομαλύνοντα καὶ διαχέοντα μέχρι τῶν ἄκρων . μέτρον δὲ τοῦ πλήθους τῆς τρίψεως ἔστω τὸ προσφιλὲς τῇ αἰσθήσει καὶ ἄλυπον . ὁ γὰρ οὕτω καταστήσας τὴν ἐν βάθει ταραχὴν καὶ διάτασιν τοῦ πνεύματος , ἀλύπῳ τε χρῆται τῷ περιττώματι , κἂν ἀκαιρία τις ἢ χρεία κωλύσῃ τὸν περίπατον , οὐδέν ἐστι πρᾶγμα · τὸ γὰρ οἰκεῖον ἡ φύσις ἀπείληφεν . ὅθεν οὔτε πλοῦν ποιητέον οὔτε καταγωγὴν ἐν πανδοκείῳ σιγῆς πρόφασιν , οὐδʼ ἂν πάντες καταγελῶσιν . ὅπου γὰρ οὐκ αἰσχρὸν τὸ φαγεῖν , οὐδὲ τὸ γυμνάζεσθαι δήπουθεν αἰσχρόν · ἀλλʼ αἴσχιον τὸ δεδοικέναι καὶ δυσωπεῖσθαι ναύτας καὶ ὀρεωκόμους καὶ πανδοκεῖς καταγελῶντας οὐ τοῦ σφαιρίζοντος καὶ σκιαμαχοῦντος ἀλλὰ τοῦ λέγοντος , ἂν ἅμα διδάσκῃ τι καὶ ζητῇ καὶ μανθάνῃ καὶ ἀναμιμνῄσκηται γυμναζόμενος . ὁ μὲν γὰρ Σωκράτης ἔλεγεν ὅτι τῷ κινοῦντι διʼ ὀρχήσεως αὑτὸν ἑπτάκλινος οἶκος ἱκανός ἐστιν ἐγγυμνάζεσθαι , τῷ δὲ διʼ ᾠδῆς λόγου γυμναζομένῳ γυμνάσιον ἀποχρῶν καὶ ἑστῶτι καὶ κατακειμένῳ πᾶς τόπος παρέχει . μόνον ἐκεῖνο φυλακτέον , ὅπως μήτε πλησμονὴν μήτε λαγνείαν μήτε κόπον ἑαυτοῖς συνειδότες ἐντεινώμεθα τῇ φωνῇ τραχύτερον , ὃ πάσχουσι πολλοὶ τῶν ῥητόρων καὶ τῶν σοφιστῶν , οἱ μὲν ὑπὸ δόξης καὶ φιλοτιμίας , οἱ δὲ διὰ μισθοὺς ἢ πολιτικὰς ἁμίλλας ἐξαγόμενοι παρὰ τὸ συμφέρον ἀγωνίζεσθαι . Νίγρος δʼ ὁ ἡμέτερος ἐν Γαλατίᾳ σοφιστεύων ἄκανθαν ἐτύγχανεν ἰχθύος καταπεπωκώς . ἑτέρου δʼ ἐπιφανέντος ἔξωθεν σοφιστοῦ καὶ μελετῶντος , ὀρρωδῶν ὑφειμένου δόξαν παρασχεῖν , ἔτι τῆς ἀκάνθης ἐνισχομένης ἐμελέτησε · μεγάλης δὲ φλεγμονῆς καὶ σκληρᾶς γενομένης , τὸν πόνον οὐ φέρων ἀνεδέξατο τομὴν ἔξωθεν βαθεῖαν . ἡ μὲν οὖν ἄκανθα διὰ τοῦ τραύματος ἐξῃρέθη , τὸ δὲ τραῦμα χαλεπὸν γενόμενον καὶ ῥευματικὸν ἀνεῖλεν αὐτόν . ἀλλὰ ταῦτα μὲν ἄν τις ὕστερον εὐκαίρως ὑπομνήσειε .
Lemmas: αὖθις οὖν ἀναλαμβάνω ἐκ ἀρχή περί ἕκαστος , πρῶτος δέ περί γυμνάσιον φιλόλογος ἁρμόζω λέγω ὅτι ὥσπερ ὁ φημί μηδείς γράφω παραθαλάσσιος περί ὀδούς διδάσκω ὁ χρεία , οὕτως καί φιλόλογος φημί τις ἄν μή γράφω περί γυμνάσιον . ὁ γάρ κατά ἡμέρα ὁ λόγος χρεία διά φωνή περαίνω θαυμαστός οἷος εἰμί γυμνάσιον οὐ μόνος πρός ὑγίεια ἀλλά καί πρός ἰσχύς , οὐ παλαιστικός οὐδέ σαρκόω καί πυκνόω ὁ ἐκτός ὥσπερ οἰκοδόμημα , ἀλλά ὁ ζωτικός μέρος ῥώμη ἐνδιάθετος καί τόνος ἀληθινός ἐμποιέω . ὅτι μέν γάρ ἰσχύς δίδωμι ὁ πνεῦμα , δηλόω ὁ ἀλείπτης , ὁ ἀθλητής κελεύω ἀντερείδω ὁ τρῖψις καί παρεγκόπτω τείνω ἀεί ὁ πλάσσω μέρος καί ψηλαφάω ὁ σῶμα · ὁ δέ φωνή , ὁ πνεῦμα εἰμί κίνησις , οὐ ἐπιπόλαιος ἀλλά ὥσπερ ἐν πηγή περί ὁ σπλάγχνον ῥώννυμι , ὁ θερμός αὐξάνω καί λεπτύνω ὁ αἷμα , καί πᾶς μέν ἐκκαθαίρω φλέψ , πᾶς δέ ἀρτηρία ἀνοίγνυμι , σύστασις δέ καί πῆξις ὑγρότης οὐ ἐάω περισσωματικός ὥσπερ ὑποστάθμη ἐγγίγνομαι ὁ ὁ τροφή παραλαμβάνω καί κατεργάζομαι ἀγγεῖον . διό δέω μάλα ποιέω ἑαυτοῦ οὗτος ὁ γυμνάσιον συνήθης καί σύντροφος ἐνδελεχής λέγω , ἐάν δέ εἰμί τις ὑποψία ὁ σῶμα ἐνδεής ἤ κοπώδης ἔχω , ἀναγιγνώσκω καί ἀναφωνέω . ὅς γάρ αἰώρα πρός γυμνάσιον εἰμί , οὗτος πρός διάλεξις ἀνάγνωσις , ὥσπερ ἐπί ὄχημα ἀλλότριος λόγος κινέω μαλακός καί διαφορέω πρᾶος ὁ φωνή . ὁ δέ διάλεξις ἀγών καί σφοδρότης προστίθημι , ἅμα ὁ ψυχή ὁ σῶμα συνεπιτίθημι . κραυγή μέντοι περιπαθής καί σπαραγμώδης εὐλαβέομαι · ὁ γάρ ἀνώμαλος προβολή καί διάτασις ὁ πνεῦμα ῥῆγμα καί σπάσμα ποιέω . ἀναγιγνώσκω δέ ἤ διαλέγω λιπαρός καί ἀλεεινός τρῖψις χράω πρό ὁ περίπατος καί μάλαξις ὁ σάρξ , ὡς ἀνυστός εἰμί , ὁ σπλάγχνον ποιέω ἁφή καί ὁ πνεῦμα πρᾶος διομαλύνω καί διαχέω μέχρι ὁ ἄκρον . μέτρον δέ ὁ πλῆθος ὁ τρῖψις εἰμί ὁ προσφιλής ὁ αἴσθησις καί ἄλυπος . ὁ γάρ οὕτως καθίστημι ὁ ἐν βάθος ταραχή καί διάτασις ὁ πνεῦμα , ἄλυπος τε χράω ὁ περίσσωμα , ἐάν ἀκαιρία τις ἤ χρεία κωλύω ὁ περίπατος , οὐδείς εἰμί πρᾶγμα · ὁ γάρ οἰκεῖος ὁ φύσις ἀπολαμβάνω . ὅθεν οὔτε πλόος ποιέω οὔτε καταγωγή ἐν πανδοκεῖον σιγή πρόφασις , οὐδέ ἐάν πᾶς καταγελάω . ὅπου γάρ οὐ αἰσχρός ὁ ἐσθίω , οὐδέ ὁ γυμνάζω δήπουθεν αἰσχρός · ἀλλά αἰσχρός ὁ δείδω καί δυσωπέω ναύτης καί ὀρεωκόμος καί πανδοκεύς καταγελάω οὐ ὁ σφαιρίζω καί σκιαμαχέω ἀλλά ὁ λέγω , ἐάν ἅμα διδάσκω τις καί ζητέω καί μανθάνω καί ἀναμιμνῄσκω γυμνάζω . ὁ μέν γάρ Σωκράτης λέγω ὅτι ὁ κινέω διά ὄρχησις ἑαυτοῦ ἑπτάκλινος οἶκος ἱκανός εἰμί ἐγγυμνάζω , ὁ δέ διά ἀοιδή λόγος γυμνάζω γυμνάσιον ἀποχράω καί ἵστημι καί κατάκειμαι πᾶς τόπος παρέχω . μόνος ἐκεῖνος φυλάσσω , ὅπως μήτε πλησμονή μήτε λαγνεία μήτε κόπος ἑαυτοῦ σύνοιδα ἐντείνω ὁ φωνή τραχύς , ὅς πάσχω πολύς ὁ ῥήτωρ καί ὁ σοφιστής , ὁ μέν ὑπό δόξα καί φιλοτιμία , ὁ δέ διά μισθός ἤ πολιτικός ἅμιλλα ἐξάγω παρά ὁ συμφέρω ἀγωνίζομαι . Νίγρος δέ ὁ ἡμέτερος ἐν Γαλατίη σοφιστεύω ἄκανθα τυγχάνω ἰχθῦς καταπίνω . ἕτερος δέ ἐπιφαίνω ἔξωθεν σοφιστής καί μελετάω , ὀρρώδης ὑφίημι δόξα παρέχω , ἔτι ὁ ἄκανθα ἐνίσχω μελετάω · μέγας δέ φλεγμονή καί σκληρός γίγνομαι , ὁ πόνος οὐ φέρω ἀναδέχομαι τομή ἔξωθεν βαθύς . ὁ μέν οὖν ἄκανθα διά ὁ τραῦμα ἐξαιρέω , ὁ δέ τραῦμα χαλεπός γίγνομαι καί ῥευματικός ἀναιρέω αὐτός . ἀλλά οὗτος μέν ἄν τις ὕστερον εὔκαιρος ὑπομιμνῄσκω .