plutarchus.de-tuenda-sanitate-praecepta-122b-137e 7
ἔστι δὲ μέγα καὶ θαυμαστόν , ἂν ὅσον ἡ φύσις δεομένη δέχεται τῶν ἡδονῶν προσιέμενοι τῷ σώματι , μᾶλλον δʼ ἂν τὰ πολλὰ παρὰ τὰς ὀρέξεις αὐτῷ διαμαχόμενοι καὶ ἀναβαλλόμενοι καὶ μόλις πάνυ ταῖς ἀναγκαίαις χρηματίζοντες ἢ ὥς φησιν ὁ Πλάτων καὶ δάκνοντος καὶ κατατείνοντος ἐνδιδόντες ἀβλαβεῖς ἀπαλλάττωμεν . τὰς δʼ ἀνάπαλιν ἐκ τῆς ψυχῆς ἐπὶ τὸ σῶμα κατιούσας ἐπιθυμίας καὶ καταβιαζομένας τοῖς ἐκείνης ὑπηρετεῖν καὶ συνεξανίστασθαι πάθεσιν οὐδεμία μηχανὴ τὸ μὴ σφοδροτάτας ; βλάβας καὶ μεγίστας ἐφʼ ἡδοναῖς ἀσθενέσι καὶ ἀμαυραῖς ἐναπολιπεῖν . ἥκιστα δὲ ψυχῆς ἐπιθυμίᾳ σῶμα πρὸς ἡδονὰς κινητέον · ἡ γὰρ ἀρχὴ παρὰ φύσιν γίγνεται . καὶ καθάπερ αἱ τῶν μασχαλῶν ψηλαφήσεις οὐκ ἴδιον οὐδὲ πρᾶον οὐδʼ ἵλεων γέλωτα τῇ ψυχῇ παρέχουσιν ἀλλʼ ἐοικότα σπασμῷ καὶ χαλεπόν , οὕτω πάλιν ὅσας τὸ σῶμα νυττόμενον ὑπὸ τῆς ψυχῆς ἡδονὰς ἴσχει καὶ ταραττόμενον , ἐκστατικαὶ καὶ ταρακτικαὶ αὗται καὶ ἀλλότριαι τῆς φύσεώς εἰσιν . ὅταν οὖν τι τῶν σπανίων ἀπολαυσμάτων ἢ ἐνδόξων παραγένηται , φιλοτιμητέον ταῖς ἀποσχέσεσι μᾶλλον ἢ ταῖς ἀπολαύσεσι , μεμνημένους ὅτι καθάπερ ὁ Σιμωνίδης ἔλεγε μηδέποτʼ αὐτῷ μεταμελῆσαι σιγήσαντι , φθεγξαμένῳ δὲ πολλάκις , οὕτως ἡμῖν οὔτʼ ὄψον παρωσαμένοις μετεμέλησεν οὔθʼ ὕδωρ ἀντὶ Φαλερίνου πιοῦσιν . ἀλλὰ τοὐναντίον οὐ μόνον οὐ προσβιαστέον ἐστὶ τὴν φύσιν , ἀλλὰ κἂν δεομένῃ προσφέρηταί τι τῶν τοιούτων , ἐπὶ τὰ λιτὰ καὶ συνήθη πολλάκις ἀποτρεπτέον ἔθους ἕνεκα καὶ μελέτης τὴν ὄρεξιν . εἴπερ γὰρ ἀδικεῖν χρὴ φησὶν ὁ Θηβαῖος οὐκ ὀρθῶς λέγων , τυραννίδος πέρι κάλλιστον ἀδικεῖν ἡμεῖς δὲ βέλτιον ὡς , εἴπερ φιλοδοξεῖν πρὸς τὰ τοιαῦτα , ἐγκρατείᾳ κάλλιστον ὑπὲρ ὑγιείας . οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ μικρολογία καὶ γλισχρότης ἐνίους ἀναγκάζει πιέζοντας οἴκοι τὰς ἐπιθυμίας καὶ κατισχναίνοντας ἐμπίπλασθαι παρʼ ἑτέροις τῶν πολυτελῶν καὶ ἀπολαύειν , καθάπερ ἐκ πολεμίας ἀφειδῶς ἐπισιτιζομένους · εἶτα κακῶς διατεθέντες ἀπίασιν , εἰς τὴν ὑστεραίαν ἐφόδιον τῆς ἀπληστίας τὴν ἀπεψίαν ἔχοντες . ὁ μὲν οὖν Κράτης διὰ τρυφὴν καὶ πολυτέλειαν οἰόμενος οὐχ ἥκιστα τὰς στάσεις καὶ τὰς τυραννίδας ἐμφύεσθαι ταῖς πόλεσι , μετὰ παιδιᾶς παρῄνει μὴ πρὸ φακῆς λοπάδʼ αὔξων εἰς στάσιν ἄμμε βάλῃς αὐτὸς δέ τις ἑαυτῷ παρακελευέσθω μὴ πρὸ φακῆς λοπάδʼ αὔξων μηδὲ πάντως ὑπερβαίνων τὴν καρδαμίδα καὶ τὴν ἐλαίαν ἐπὶ τὸ θρῖον καὶ τὸν ἰχθὺν εἰς στάσιν ἐκ πλησμονῆς τὸ σῶμα καὶ ταραχὰς ἐμβάλλειν καὶ διαρροίας . τὰ γὰρ εὐτελῆ κρατεῖ τὴν ὄρεξιν ἐπὶ τῶν φυσικῶν μέτρων , ὀψοποιῶν δὲ τέχναι καὶ δημιουργῶν καὶ τὰ πανοῦργα ταῦτʼ ὀψάρια χὐποτρίμματα κατὰ τὸν κωμικὸν ἀεὶ τοὺς ὅρους τῆς ἡδονῆς μετατίθησιν εἰς τοὔμπροσθεν καὶ παραλλάττει τὸ συμφέρον . οὐκ οἶδα δʼ ὅντινα τρόπον , ἡμῶν τὰς γυναῖκας ὅσαι φίλτρα μηχανῶνται καὶ γοητείας ἐπὶ τοὺς ἄνδρας βδελυττομένων καὶ δυσχεραινόντων , μισθωτοῖς τε καὶ δούλοις προσεφιᾶσι τὰ σιτία καὶ τὰ ὄψα μονονοὺ μαγγανεύειν καὶ φαρμάττειν . εἰ τοίνυν καὶ πικρότερον φανεῖται τὸ τοῦ Ἀρκεσιλάου πρὸς τοὺς μοιχικοὺς καὶ ἀκολάστους εἰρημένον , μηδὲν διαφέρειν ὄπισθέν τινα ἢ ἔμπροσθεν εἶναι κίναιδον οὐκ ἀνάρμοστόν ἐστι τοῖς ὑποκειμένοις . τί γὰρ ὡς ἀληθῶς διαφέρει σατύρια προσάγοντα κινεῖν καὶ παροξύνειν τὸ ἀκόλαστον ἐπὶ τὰς ἡδονάς , ἢ τὴν γεῦσιν ὀσμαῖς καὶ καρυκείαις ἐθίζειν ὥσπερ τὰ ψωριῶντα κνησμῶν ἀεὶ δεῖσθαι καὶ γαργαλισμῶν ;
Lemmas: εἰμί δέ μέγας καί θαυμαστός , ἐάν ὅσος ὁ φύσις δέω δέχομαι ὁ ἡδονή προσίημι ὁ σῶμα , μάλα δέ ἄν ὁ πολύς παρά ὁ ὄρεξις αὐτός διαμάχομαι καί ἀναβάλλω καί μόλις πάνυ ὁ ἀναγκαῖος χρηματίζω ἤ ὡς φημί ὁ Πλάτων καί δάκνω καί κατατείνω ἐνδίδωμι ἀβλαβής ἀπαλλάσσω . ὁ δέ ἀνάπαλιν ἐκ ὁ ψυχή ἐπί ὁ σῶμα κατέρχομαι ἐπιθυμία καί καταβιάζω ὁ ἐκεῖνος ὑπηρετέω καί συνεξανίστημι πάθος οὐδείς μηχανή ὁ μή σφοδρός ; βλάβη καί μέγας ἐπί ἡδονή ἀσθενής καί ἀμαυρός ἐναπολιμπάνω . ἦκα δέ ψυχή ἐπιθυμία σῶμα πρός ἡδονή κινητέος · ὁ γάρ ἀρχή παρά φύσις γίγνομαι . καί καθά ὁ ὁ μασχάλη ψηλάφησις οὐ ἴδιος οὐδέ πρᾶος οὐδέ ἵλαος γέλως ὁ ψυχή παρέχω ἀλλά ἔοικα σπασμός καί χαλεπός , οὕτως πάλιν ὅσος ὁ σῶμα νύσσω ὑπό ὁ ψυχή ἡδονή ἴσχω καί ταράσσω , ἐκστατικός καί ταρακτικός οὗτος καί ἀλλότριος ὁ φύσις εἰμί . ὅταν οὖν τις ὁ σπάνιος ἀπόλαυσμα ἤ ἔνδοξος παραγίγνομαι , φιλοτιμητέον ὁ ἀπόσχεσις μάλα ἤ ὁ ἀπόλαυσις , μιμνῄσκω ὅτι καθά ὁ Σιμωνίδης λέγω μηδέποτε αὐτός μεταμέλομαι σιγάω , φθέγγομαι δέ πολλάκις , οὕτως ἐγώ οὔτε ὄψον παρόω μεταμέλομαι οὔτε ὕδωρ ἀντί Φαλερῖνος πίνω . ἀλλά ἐναντίος οὐ μόνος οὐ προσβιαστέον εἰμί ὁ φύσις , ἀλλά ἐάν δέω προσφέρω τις ὁ τοιοῦτος , ἐπί ὁ λιτός καί συνήθης πολλάκις ἀποτρέπω ἔθος ἕνεκα καί μελέτη ὁ ὄρεξις . εἴπερ γάρ ἀδικέω χρή φημί ὁ Θηβαῖος οὐ ὀρθός λέγω , τυραννίς περί καλός ἀδικέω ἐγώ δέ ἀγαθός ὡς , εἴπερ φιλοδοξέω πρός ὁ τοιοῦτος , ἐγκράτεια καλός ὑπέρ ὑγίεια . οὐ μήν ἀλλά καί μικρολογία καί γλισχρότης ἔνιοι ἀναγκάζω πιέζω οἴκοι ὁ ἐπιθυμία καί κατισχναίνω ἐμπίμπλημι παρά ἕτερος ὁ πολυτελής καί ἀπολαύω , καθά ἐκ πολέμιος ἀφειδής ἐπισιτίζομαι · εἶτα κακός διατίθημι ἀπέρχομαι , εἰς ὁ ὑστεραῖος ἐφόδιον ὁ ἀπληστία ὁ ἀπεψία ἔχω . ὁ μέν οὖν Κράτης διά τρυφή καί πολυτέλεια οἴομαι οὐ ἦκα ὁ στάσις καί ὁ τυραννίς ἐμφύω ὁ πόλις , μετά παιδιά παραινέω μή πρό φακῆ λοπάς αὐξάνω εἰς στάσις ἐγώ βάλλω αὐτός δέ τις ἑαυτοῦ παρακελεύομαι μή πρό φακῆ λοπάς αὐξάνω μηδέ πάντως ὑπερβαίνω ὁ καρδαμίς καί ὁ ἐλαία ἐπί ὁ θρῖον καί ὁ ἰχθῦς εἰς στάσις ἐκ πλησμονή ὁ σῶμα καί ταραχή ἐμβάλλω καί διάρροια . ὁ γάρ εὐτελής κρατέω ὁ ὄρεξις ἐπί ὁ φυσικός μέτρον , ὀψοποιός δέ τέχνη καί δημιουργός καί ὁ πανοῦργος οὗτος ὀψάριον χὑπότριμμα κατά ὁ κωμικός ἀεί ὁ ὅρος ὁ ἡδονή μετατίθημι εἰς ἔμπροσθεν καί παραλλάσσω ὁ συμφέρω . οὐ οἶδα δέ ὅστις τρόπος , ἐγώ ὁ γυνή ὅσος φίλτρον μηχανάομαι καί γοητεία ἐπί ὁ ἀνήρ βδελύσσομαι καί δυσχεραίνω , μισθωτός τε καί δοῦλος προσφωνέω ὁ σιτίον καί ὁ ὄψον μονονού μαγγανεύω καί φαρμάσσω . εἰ τοίνυν καί πικρός φαίνω ὁ ὁ Ἀρκεσίλαος πρός ὁ μοιχικός καί ἀκόλαστος λέγω , μηδείς διαφέρω ὄπισθεν τις ἤ ἔμπροσθεν εἰμί κίναιδος οὐ ἀνάρμοστος εἰμί ὁ ὑπόκειμαι . τίς γάρ ὡς ἀληθής διαφέρω σατύριον προσάγω κινέω καί παροξύνω ὁ ἀκόλαστος ἐπί ὁ ἡδονή , ἤ ὁ γεῦσις ὀσμή καί καρυκεία ἐθίζω ὥσπερ ὁ ψωράω κνησμός ἀεί δέω καί γαργαλισμός ;