ciscoriordan/open-greek-corpus-annotations huggingface dataset:
plutarchus.de-tuenda-sanitate-praecepta-122b-137e 2
ἔφη τοίνυν ὁ ἑταῖρος ἡμῶν ἀκοῦσαί τινος λέγοντος ὡς τὸ τὰς χεῖρας ἀεὶ θερμὰς ἔχειν καὶ μὴ περιορᾶν ψυχομένας οὐ μικρὸν εἴη πρὸς ὑγίειαν , καὶ τοὐναντίον ἡ τῶν ἄκρων περίψυξις εἰς τὰ μέσα συνελαύνουσα τὸ θερμὸν ὥσπερ τινὰ συνήθειαν ἢ μελέτην ἐμποιεῖ πυρετοῦ · τὸ δʼ ἔξω στρέφοντα μετὰ τῆς θερμότητος ἕλκειν ἐπὶ πάντα καὶ διανέμειν τὴν ὕλην ὑγιεινόν . ἂν μὲν οὖν ἐνεργοῦντές τι ταῖς χερσὶ καὶ χρώμενοι τυγχάνωμεν , αὐτὴν τὴν κίνησιν ἐπάγειν ἐνταῦθα καὶ συνέχειν τὸ θερμόν · ἔργων δὲ τοιούτων σχολὴν ἄγοντας ἥκιστα δεῖν προσδέχεσθαι τοῖς ἄκροις · τὸ ψυχρόν .
Lemmas: φημί τοίνυν ὁ ἑταῖρος ἐγώ ἀκούω τις λέγω ὡς ὁ ὁ χείρ ἀεί θερμός ἔχω καί μή περιοράω ψύχω οὐ μικρός εἰμί πρός ὑγίεια , καί ἐναντίος ὁ ὁ ἄκρος περίψυξις εἰς ὁ μέσος συνελαύνω ὁ θερμός ὥσπερ τις συνήθεια ἤ μελέτη ἐμποιέω πυρετός · ὁ δέ ἔξω στρέφω μετά ὁ θερμότης ἕλκω ἐπί πᾶς καί διανέμω ὁ ὕλη ὑγιεινός . ἐάν μέν οὖν ἐνεργέω τις ὁ χείρ καί χράω τυγχάνω , αὐτός ὁ κίνησις ἐπάγω ἐνταῦθα καί συνέχω ὁ θερμός · ἔργον δέ τοιοῦτος σχολή ἄγω ἦκα δέω προσδέχομαι ὁ ἄκρος · ὁ ψυχρός .
plutarchus.de-tuenda-sanitate-praecepta-122b-137e 3
ἓν μὲν οὖν τοῦτο τῶν γελασθέντων ἦν · δεύτερον δʼ οἶμαι τὸ περὶ τὰς τροφὰς ἃς προσφέρετε τοῖς κάμνουσιν . ἅπτεσθαι γὰρ αὐτῶν διὰ χρόνου παρῄνει καὶ γεύεσθαι , συνεθίζοντας αὑτοὺς ἐν τῷ ὑγιαίνειν καὶ μὴ τρέμοντας ὥσπερ τὰ παιδάρια μηδὲ μισοῦντας ἐκείνην τὴν δίαιταν , ἀλλὰ ποιουμένους ἀτρέμα χειροήθη ταῖς ὀρέξεσι καὶ σύντροφον , ὅπως ἐν τῷ νοσεῖν μὴ δυσχεραίνωμεν ὡς φάρμακα τὰ σιτία μηδʼ ἀσχάλλωμεν ἁπλοῦν τι καὶ ἄνοψον καὶ ἄκνισον λαμβάνοντες . ὅθεν οὐδʼ ἀλούτους ποτὲ φευκτέον ἐλθεῖν ἐπὶ τροφὴν οὐδʼ ὕδωρ πιεῖν οἴνου παρόντος οὐδὲ θερμὸν ἐν θέρει , χιόνος παρακειμένης , τὰς μὲν ἐπιδεικτικὰς καὶ σοφιστικὰς χαίρειν ἐῶντας ἀποσχέσεις τῶν τοιούτων καὶ μεγαλαυχίας ἐπὶ ταῖς ἀποσχέσεσιν , αὐτοὺς δὲ καθʼ ἑαυτοὺς σιωπῇ τήν τε ὄρεξιν ἅμα τοῦ συμφέροντος ὑπήκοον ἐθίζοντας εἶναι μετʼ εὐκολίας , καὶ τῆς ψυχῆς ἀφαιροῦντας πόρρωθεν ἔτι τὴν περὶ ταῦτα μικρολογίαν ἐν ταῖς νόσοις καὶ τὸ ἐπιθρηνεῖν , ἀνοδυρομένης ὡς ἐξ ἡδονῶν μεγάλων καὶ ἀγαπητῶν εἰς ἀγεννῆ καὶ ταπεινὴν ἀπελήλαται δίαιταν . εὖ γὰρ εἰρημένον τὸ ἑλοῦ βίον τὸν ἄριστον , ἡδὺν δʼ αὐτὸν ἡ συνήθεια ποιήσει καὶ κατὰ μέρος ὡς ἕκαστα πειρωμένῳ χρήσιμόν ἐστι , μάλιστα δὲ τῶν περὶ τὸ σῶμα διαιτημάτων ἐν τοῖς ὑγιεινοτάτοις ἐπάγοντα τὴν συνήθειαν εὐμενῆ καὶ γνώριμα τῇ φύσει καὶ οἰκεῖα παρασκευάζειν , μεμνημένον ἃ πάσχουσιν ἔνιοι καὶ ποιοῦσιν ἐν ταῖς ἀρρωστίαις , χαλεπαίνοντες καὶ δυσανασχετοῦντες ὕδατος θερμοῦ προσφερομένου καὶ ῥοφήματος ἢ ἄρτου , μιαρὰ μὲν ταῦτα καὶ ἀηδῆ μιαροὺς δὲ καὶ χαλεποὺς τοὺς ἀναγκάζοντας ἀποκαλοῦντες . πολλοὺς δὲ καὶ λουτρὸν ἀπώλεσεν , οὐδὲν ἐν ἀρχῇ μέγα κακὸν ἔχοντας ἀλλʼ ἢ τὸ μὴ δύνασθαι μηδʼ ὑπομένειν γεύσασθαι τροφῆς ἀλούτους · ὧν καὶ Τίτος ἦν ὁ αὐτοκράτωρ , ὥς φασιν οἱ νοσηλεύσαντες .
Lemmas: εἷς μέν οὖν οὗτος ὁ γελάω εἰμί · δεύτερος δέ οἴομαι ὁ περί ὁ τροφή ὅς προσφέρω ὁ κάμνω . ἅπτω γάρ αὐτός διά χρόνος παραινέω καί γεύω , συνεθίζω ἑαυτοῦ ἐν ὁ ὑγιαίνω καί μή τρέμω ὥσπερ ὁ παιδάριον μηδέ μισέω ἐκεῖνος ὁ δίαιτα , ἀλλά ποιέω ἀτρέμας χειροήθης ὁ ὄρεξις καί σύντροφος , ὅπως ἐν ὁ νοσέω μή δυσχεραίνω ὡς φάρμακον ὁ σιτίον μηδέ ἀσχάλλω ἁπλόος τις καί ἄνοψος καί ἄκνισος λαμβάνω . ὅθεν οὐδέ ἄλουτος ποτέ φεύγω ἔρχομαι ἐπί τροφή οὐδέ ὕδωρ πίνω οἶνος πάρειμι οὐδέ θερμός ἐν θέρος , χιών παράκειμαι , ὁ μέν ἐπιδεικτικός καί σοφιστικός χαίρω ἐάω ἀπόσχεσις ὁ τοιοῦτος καί μεγαλαυχία ἐπί ὁ ἀπόσχεσις , αὐτός δέ κατά ἑαυτοῦ σιωπή ὁ τε ὄρεξις ἅμα ὁ συμφέρω ὑπήκοος ἐθίζω εἰμί μετά εὐκολία , καί ὁ ψυχή ἀφαιρέω πρόσωθεν ἔτι ὁ περί οὗτος μικρολογία ἐν ὁ νόσος καί ὁ ἐπιθρηνέω , ἀνοδύρομαι ὡς ἐκ ἡδονή μέγας καί ἀγαπητός εἰς ἀγεννής καί ταπεινός ἀπελαύνω δίαιτα . εὖ γάρ λέγω ὁ αἱρέω βίος ὁ ἀγαθός , ἡδύς δέ αὐτός ὁ συνήθεια ποιέω καί κατά μέρος ὡς ἕκαστος πειράω χρήσιμος εἰμί , μάλα δέ ὁ περί ὁ σῶμα διαίτημα ἐν ὁ ὑγιεινός ἐπάγω ὁ συνήθεια εὐμενής καί γνώριμος ὁ φύσις καί οἰκεῖος παρασκευάζω , μιμνῄσκω ὅς πάσχω ἔνιοι καί ποιέω ἐν ὁ ἀρρωστία , χαλεπαίνω καί δυσανασχετέω ὕδωρ θερμός προσφέρω καί ῥόφημα ἤ ἄρτος , μιαρός μέν οὗτος καί ἀηδής μιαρός δέ καί χαλεπός ὁ ἀναγκάζω ἀποκαλέω . πολύς δέ καί λουτρόν ἀπόλλυμι , οὐδείς ἐν ἀρχή μέγας κακός ἔχω ἀλλά ἤ ὁ μή δύναμαι μηδέ ὑπομένω γεύω τροφή ἄλουτος · ὅς καί Τίτος εἰμί ὁ αὐτοκράτωρ , ὡς φημί ὁ νοσηλεύω .
plutarchus.de-tuenda-sanitate-praecepta-122b-137e 4
ἔτι τοίνυν ἐλέχθη τοιοῦτον , ὡς ἀεὶ μὲν ὑγιεινότερα σώματι τὰ εὐτελέστερα , μάλιστα δὲ φυλακτέον πλησμονὰς καὶ μέθας καὶ ἡδυπαθείας ἑορτήν τινα μέλλουσαν ἢ φίλων , ὑποδοχὴν ἐν χερσὶν ἔχοντας ἢ προσδοκῶντας ἑστίασιν βασιλικὴν καὶ ἡγεμονικὴν καὶ συμπεριφορὰν ἀπαραίτητον , οἷον ἐπιόντος ἀνέμου καὶ κύματος εὐσταλὲς τὸ σῶμα καὶ κοῦφον ἐν εὐδίᾳ παρασκευάζοντας . ἔργον γάρ ἐστιν ἐν συνουσίαις καὶ φιλοφροσύναις αὑτὸν ἐπὶ τῶν μετρίων καὶ τῶν συνήθων φυλάξαι μὴ πᾶσι μετʼ ἀηδίας δεινῆς ἐπαχθῆ φανέντα καὶ φορτικόν . ἵνʼ οὖν μὴ πῦρ ἐπὶ πυρί , ὥς φασι , πλησμονή τις ἐπὶ πλησμονῇ καὶ ἄκρατος ἐπʼ ἀκράτῳ γένηται , τὸ παιχθὲν ἀστείως ὑπὸ Φιλίππου μετὰ σπουδῆς μιμητέον · ἦν δὲ τοιοῦτον . ἄνθρωπος αὐτὸν ἐπὶ χώρας ὡς σὺν ὀλίγοις ὄντα δειπνῆσαι παρεκάλεσεν , εἶθʼ ὁρῶν πολλοὺς ; ἄγοντα παρεσκευασμένων οὐ πολλῶν ἐταράττετο . συναισθόμενος οὖν ὁ Φίλιππος ὑπέπεμπε τῶν φίλων ἑκάστῳ κελεύων πλακοῦντι καταλιπεῖν χώραν , οἱ δὲ πειθόμενοι καὶ προσδοκῶντες ἐφείδοντο τῶν παρακειμένων . ἤρκεσεν οὖν ἅπασι , τὸ δεῖπνον . οὕτω δὴ προπαρασκευαστέον αὑτοὺς τῶν ἀναγκαίων συμπεριφορῶν , καὶ ὄψῳ καὶ πέμματι καὶ νὴ Δία μέθῃ χώραν φυλάττοντας ἐν τῷ σώματι , καὶ πρόσφατον ἐπὶ ταῦτα καὶ βουλομένην τὴν ὄρεξιν ἄγοντας .
Lemmas: ἔτι τοίνυν λέγω τοιοῦτος , ὡς ἀεί μέν ὑγιεινός σῶμα ὁ εὐτελής , μάλα δέ φυλάσσω πλησμονή καί μέθη καί ἡδυπάθεια ἑορτή τις μέλλω ἤ φίλος , ὑποδοχή ἐν χείρ ἔχω ἤ προσδοκάω ἑστίασις βασιλικός καί ἡγεμονικός καί συμπεριφορά ἀπαραίτητος , οἷος ἐπέρχομαι ἄνεμος καί κῦμα εὐσταλής ὁ σῶμα καί κοῦφος ἐν εὐδία παρασκευάζω . ἔργον γάρ εἰμί ἐν συνουσία καί φιλοφροσύνη ἑαυτοῦ ἐπί ὁ μέτριος καί ὁ συνήθης φυλάσσω μή πᾶς μετά ἀηδία δεινός ἐπαχθής φαίνω καί φορτικός . ἵνα οὖν μή πῦρ ἐπί πῦρ , ὡς φημί , πλησμονή τις ἐπί πλησμονή καί ἄκρατος ἐπί ἄκρατος γίγνομαι , ὁ παίζω ἀστεῖος ὑπό Φίλιππος μετά σπουδή μιμέω · εἰμί δέ τοιοῦτος . ἄνθρωπος αὐτός ἐπί χώρα ὡς σύν ὀλίγος εἰμί δειπνέω παρακαλέω , εἶτα ὁράω πολύς ; ἄγω παρασκευάζω οὐ πολύς ταράσσω . συναισθάνομαι οὖν ὁ Φίλιππος ὑποπέμπω ὁ φίλος ἕκαστος κελεύω πλακοῦς καταλείπω χώρα , ὁ δέ πείθω καί προσδοκάω φείδομαι ὁ παράκειμαι . ἀρκέω οὖν ἅπας , ὁ δεῖπνον . οὕτως δή προπαρασκευαστέον ἑαυτοῦ ὁ ἀναγκαῖος συμπεριφορά , καί ὄψον καί πέμμα καί νή Ζεύς μέθη χώρα φυλάσσω ἐν ὁ σῶμα , καί πρόσφατος ἐπί οὗτος καί βούλομαι ὁ ὄρεξις ἄγω .
plutarchus.de-tuenda-sanitate-praecepta-122b-137e 5
ἂν δὲ τοιαῦταί τινες ἄφνω βαρεῖς ὄντας ἡμᾶς καὶ διακειμένους φαύλως ἀνάγκαι καταλάβωσιν ἡγεμόνων καλούντων ἢ ξένων ἐπιφανέντων ὑπʼ αἰδοῦς βαδίζειν εἰς ταὐτὸ τοῖς ἱκανῶς ἔχουσι καὶ συμπίνειν , ἐνταῦθα μάλιστα δεῖ παρατετάχθαι πρὸς τὴν μέγα σινομένην ἄνδρας αἰδῶ καὶ δυσωπίαν , τὰ τοῦ τραγικοῦ Κρέοντος λέγοντας κρεῖσσον δέ μοι νῦν πρὸς σʼ ἀπέχθεσθαι , ξένε , ἢ μαλθακισθένθʼ ὕστερον μέγα στένειν . τὸ γὰρ ἀγροικίας φοβηθέντα δόξαν εἰς πλευρῖτιν ἢ φρενῖτιν ἐμβάλλειν ἑαυτὸν ἀγροίκου τινὸς ὡς ἀληθῶς ἐστι καὶ νοῦν οὐκ ἔχοντος οὐδὲ λόγον ἄνευ κύλικος καὶ κνίσης ἀνθρώποις ἐπιστάμενον ὁμιλεῖν . ἥ τε γὰρ παραίτησις ἂν τὸ ἐπιδέξιον καὶ τὸ ἀστεῖον ἔχῃ , οὐχ ἧττον ἔσται κεχαρισμένη τῆς συμπεριφορᾶς · ἄν τέ τις παρέχων ἑστίασιν ὥσπερ θυσίαν ἄγευστον αὐτὸς ἀπέχηται παρά τε τῇ κύλικι καὶ τῇ τραπέζῃ , μετὰ προθυμίας καὶ φιλοφροσύνης ἅμα τι παίζων καὶ λέγων εἰς ἑαυτόν , ἡδίων φανεῖται τοῦ συμμεθυσκομένου καὶ συνοψοφαγοῦντος . ἐμνήσθη δὲ τῶν μὲν παλαιῶν Ἀλεξάνδρου μετὰ πότον πολὺν αἰσχυνθέντος ἀντειπεῖν Μηδίῳ παρακαλοῦντι καὶ καταβαλόντος αὖθις ἐξ ἀρχῆς αὑτὸν εἰς ἄκρατον ἀφʼ οὗ διεφθάρη , τῶν δὲ καθʼ ἡμᾶς Ῥήγλου τοῦ παγκρατιαστοῦ . καλοῦντος γὰρ ἐπὶ τὸ λουτρὸν ἅμʼ ἡμέρᾳ Τίτου Καίσαρος ἧκε καὶ συνελούσατο , καὶ πιὼν ἅπαξ , ὥς φασιν , ἀποπληξίας καταλαβούσης εὐθὺς ἀπέθανε . ταῦθʼ ἡμῖν ὁ Γλαῦκος ἐν γέλωτι προύφερεν ὡς παιδαγωγικά · τῶν δʼ ἄλλων οὐ πάνυ πρόθυμος ἦν ἀκούειν , οὐδʼ ἡμεῖς ἐκείνῳ διηγεῖσθαι . σὺ δʼ ἐπισκόπει τῶν λεχθέντων ἕκαστον .
Lemmas: ἐάν δέ τοιοῦτος τις ἄφνω βαρύς εἰμί ἐγώ καί διάκειμαι φαῦλος ἀνάγκη καταλαμβάνω ἡγεμών καλέω ἤ ξένος ἐπιφαίνω ὑπό αἰδώς βαδίζω εἰς αὐτός ὁ ἱκανός ἔχω καί συμπίνω , ἐνταῦθα μάλα δέω παρατάσσω πρός ὁ μέγας σίνομαι ἀνήρ αἰδώς καί δυσωπία , ὁ ὁ τραγικός Κρέων λέγω κρατύς δέ ἐγώ νῦν πρός σύ ἀπέχθομαι , ξένος , ἤ μαλθακίζομαι ὕστερον μέγας στένω . ὁ γάρ ἀγροικία φοβέω δόξα εἰς πλευρῖτις ἤ φρενῖτις ἐμβάλλω ἑαυτοῦ ἄγροικος τις ὡς ἀληθής εἰμί καί νόος οὐ ἔχω οὐδέ λόγος ἄνευ κύλιξ καί κνῖσα ἄνθρωπος ἐπίσταμαι ὁμιλέω . ὁ τε γάρ παραίτησις ἐάν ὁ ἐπιδέξιος καί ὁ ἀστεῖος ἔχω , οὐ ἥσσων εἰμί χαρίζω ὁ συμπεριφορά · ἐάν τε τις παρέχω ἑστίασις ὥσπερ θυσία ἄγευστος αὐτός ἀπέχω παρά τε ὁ κύλιξ καί ὁ τράπεζα , μετά προθυμία καί φιλοφροσύνη ἅμα τις παίζω καί λέγω εἰς ἑαυτοῦ , ἡδύς φαίνω ὁ συμμεθύσκω καί συνοψοφαγέω . μιμνῄσκω δέ ὁ μέν παλαιός Ἀλέξανδρος μετά πότος πολύς αἰσχύνω ἀντιλέγω Μήδιος παρακαλέω καί καταβάλλω αὖθις ἐκ ἀρχή ἑαυτοῦ εἰς ἄκρατος ἀπό ὅς διαφθείρω , ὁ δέ κατά ἐγώ Ῥῆγλος ὁ παγκρατιαστής . καλέω γάρ ἐπί ὁ λουτρόν ἅμα ἡμέρα Τίτος Καῖσαρ ἵημι καί συλλούομαι , καί πίνω ἅπαξ , ὡς φημί , ἀποπληξία καταλαμβάνω εὐθύς ἀποθνῄσκω . οὗτος ἐγώ ὁ Γλαῦκος ἐν γέλως προφέρω ὡς παιδαγωγικός · ὁ δέ ἄλλος οὐ πάνυ πρόθυμος εἰμί ἀκούω , οὐδέ ἐγώ ἐκεῖνος διηγέομαι . σύ δέ ἐπισκοπέω ὁ λέγω ἕκαστος .
plutarchus.de-tuenda-sanitate-praecepta-122b-137e 8
ἄλλοτε μὲν οὖν πρὸς τὰς ἡδονὰς λεκτέον ἴσως , τὸ καλὸν καὶ σεμνὸν ἐφʼ ἑαυτοῦ τῆς ἐγκρατείας οἷόν ἐστι , δεικνύοντας · ὁ δὲ νῦν λόγος ὑπὲρ πολλῶν ἡδονῶν καὶ μεγάλων ἐστίν . οὔτε γὰρ πράξεις οὔτʼ ἐλπίδας οὔτʼ ἀποδημίας οὔτε διαγωγὰς αἱ νόσοι τοσαύτας ὅσας ἡδονὰς ἡμῶν ἀφαιροῦνται καὶ διαφθείρουσιν . ὅθεν ἥκιστα λυσιτελεῖ καταφρονεῖν τῆς ὑγιείας τοῖς μάλιστα τὴν ἡδονὴν διώκουσι . καὶ γὰρ φιλοσοφεῖν ἀρρωστίαι πολλοῖς παρέχουσι καὶ στρατηγεῖν νὴ Δία καὶ βασιλεύειν , ἡδοναὶ δὲ σωματικαὶ καὶ ἀπολαύσεις ἔνιαι μὲν οὐδʼ ὅλως γένεσιν ἐν νόσῳ λαμβάνουσιν , αἱ δὲ λαμβάνουσαι βραχὺ τὸ οἰκεῖον καὶ οὐ καθαρὸν ἀλλὰ συμπεφυρμένον πολλῷ τῷ ἀλλοτρίῳ καὶ μεμωλωπισμένον ὥσπερ ἐκ ζάλης καὶ χειμῶνος ἀναφέρουσιν . οὐ γὰρ ἐν πλησμοναῖς Κύπρις , ἀλλὰ μᾶλλον ἐν εὐδίᾳ σαρκὸς καὶ γαλήνῃ καὶ Κύπρις εἰς ἡδονὴν τελευτᾷ καὶ βρῶσις καὶ πόσις · ἡ δʼ ὑγίεια ταῖς ἡδοναῖς ὥσπερ ἡ γαλήνη ταῖς ἀλκυόσιν ἀσφαλῆ καὶ καλὴν γένεσιν καὶ λοχείαν ἐνδίδωσι . κομψῶς γὰρ ἔοικεν ὁ Πρόδικος εἰπεῖν ὅτι τῶν ἡδυσμάτων ἄριστόν ἐστι τὸ πῦρ · ἀληθέστερον δʼ ἄν τις εἴποι τὴν ὑγίειαν ἥδυσμα θειότατον εἶναι καὶ προσηνέστατον · ἑφθὰ μὲν γὰρ καὶ ὀπτὰ καὶ πεπτὰ βρώματα νοσοῦσιν ἢ κραιπαλῶσιν ἢ ναυτιῶσιν οὐδεμίαν ἡδονὴν οὐδὲ χάριν ἀποδίδωσι , καθαρὰ δὲ καὶ ἀκραιφνὴς ὄρεξις ὑγιαίνοντι · σώματι πᾶν ἡδὺ ποιεῖ καὶ ἁρπαλέον , ὡς Ὅμηρος ἔφη , καὶ πρόσφορον .
Lemmas: ἄλλοτε μέν οὖν πρός ὁ ἡδονή λεκτέος ἴσως , ὁ καλός καί σεμνός ἐπί ἑαυτοῦ ὁ ἐγκράτεια οἷος εἰμί , δείκνυμι · ὁ δέ νῦν λόγος ὑπέρ πολύς ἡδονή καί μέγας εἰμί . οὔτε γάρ πρᾶξις οὔτε ἐλπίς οὔτε ἀποδημία οὔτε διαγωγή ὁ νόσος τοσοῦτος ὅσος ἡδονή ἐγώ ἀφαιρέω καί διαφθείρω . ὅθεν ἦκα λυσιτελέω καταφρονέω ὁ ὑγίεια ὁ μάλα ὁ ἡδονή διώκω . καί γάρ φιλοσοφέω ἀρρωστία πολύς παρέχω καί στρατηγέω νή Ζεύς καί βασιλεύω , ἡδονή δέ σωματικός καί ἀπόλαυσις ἔνιοι μέν οὐδέ ὅλος γένεσις ἐν νόσος λαμβάνω , ὁ δέ λαμβάνω βραχύς ὁ οἰκεῖος καί οὐ καθαρός ἀλλά συμφύρω πολύς ὁ ἀλλότριος καί μωλωπίζω ὥσπερ ἐκ ζάλη καί χειμών ἀναφέρω . οὐ γάρ ἐν πλησμονή Κύπρις , ἀλλά μάλα ἐν εὐδία σάρξ καί γαλήνη καί Κύπρις εἰς ἡδονή τελευτάω καί βρῶσις καί πόσις · ὁ δέ ὑγίεια ὁ ἡδονή ὥσπερ ὁ γαλήνη ὁ ἀλκυών ἀσφαλής καί καλός γένεσις καί λοχεία ἐνδίδωμι . κομψός γάρ ἔοικα ὁ Πρόδικος λέγω ὅτι ὁ ἥδυσμα ἀγαθός εἰμί ὁ πῦρ · ἀληθής δέ ἄν τις λέγω ὁ ὑγίεια ἥδυσμα θεῖος εἰμί καί προσηνής · ἑφθός μέν γάρ καί ὀπτός καί πεπτός βρῶμα νοσέω ἤ κραιπαλάω ἤ ναυτιάω οὐδείς ἡδονή οὐδέ χάρις ἀποδίδωμι , καθαρός δέ καί ἀκραιφνής ὄρεξις ὑγιαίνω · σῶμα πᾶς ἡδύς ποιέω καί ἁρπαλέος , ὡς Ὅμηρος φημί , καί πρόσφορος .
plutarchus.de-tuenda-sanitate-praecepta-122b-137e 10
οὐκ ἀγνοῶ δʼ ὅτι καὶ διὰ κόπους πυρέττουσιν ἄνθρωποι καὶ διʼ ἐγκαύσεις καὶ διὰ περιψύξεις . ἀλλʼ ὥσπερ αἱ τῶν ἀνθέων ὀσμαὶ καθʼ ἑαυτὰς ἀσθενεῖς εἰσι , μιχθεῖσαι δὲ τῷ ἐλαίῳ ῥώμην ἴσχουσι καὶ τόνον , οὕτω ταῖς ἔξωθεν αἰτίαις καὶ ἀρχαῖς οἷον οὐσίαν καὶ σῶμα παρέχει τὸ πλῆθος ὑποκείμενον . ἄνευ δὲ τούτων χαλεπὸν οὐδέν , ἀλλʼ ἐξαμαυροῦνται καὶ διαχέονται ῥᾳδίως , αἵματος λεπτοῦ . καὶ πνεύματος καθαροῦ δεχομένου τὴν κίνησιν ἐν δὲ πλήθει καὶ περιττώματι οἷον ἰλὺς ἀναταραττομένη μιαρὰ ποιεῖ πάντα καὶ δυσχερῆ καὶ δυσαπάλλακτα . διὸ δεῖ μὴ καθάπερ οἱ ἄπλοοι ναύκληροι πολλὰ διʼ ἀπληστίαν ἐμβαλόμενοι , τοὐντεῦθεν ἤδη διατελοῦσιν ἀντλοῦντες καὶ ὑπεξαιροῦντες τὴν θάλατταν , οὕτως ἐμπλήσαντας τὸ σῶμα καὶ βαρύναντας ὑποκαθαίρειν αὖθις καὶ ὑποκλύζειν , ἀλλὰ διατηρεῖν εὐσταλές , ὅπως κἂν πιεσθῇ ποτε , φελλοῦ δίκην ὑπὸ κουφότητος , ἀναφέρηται .
Lemmas: οὐ ἀγνοέω δέ ὅτι καί διά κόπος πυρέσσω ἄνθρωπος καί διά ἔγκαυσις καί διά περίψυξις . ἀλλά ὥσπερ ὁ ὁ ἄνθος ὀσμή κατά ἑαυτοῦ ἀσθενής εἰμί , μείγνυμι δέ ὁ ἔλαιον ῥώμη ἴσχω καί τόνος , οὕτως ὁ ἔξωθεν αἰτία καί ἀρχή οἷος οὐσία καί σῶμα παρέχω ὁ πλῆθος ὑπόκειμαι . ἄνευ δέ οὗτος χαλεπός οὐδείς , ἀλλά ἐξαμαυρόω καί διηχέω ῥᾴδιος , αἷμα λεπτός . καί πνεῦμα καθαρός δέχομαι ὁ κίνησις ἐν δέ πλῆθος καί περίσσωμα οἷος ἰλύς ἀναταράσσω μιαρός ποιέω πᾶς καί δυσχερής καί δυσαπάλλακτος . διό δέω μή καθά ὁ ἄπλοος ναύκληρος πολύς διά ἀπληστία ἐμβάλλω , ἐντεῦθεν ἤδη διατελέω ἀντλέω καί ὑπεξαιρέω ὁ θάλασσα , οὕτως ἐμπίμπλημι ὁ σῶμα καί βαρύνω ὑποκαθαίρω αὖθις καί ὑποκλύζω , ἀλλά διατηρέω εὐσταλής , ὅπως ἐάν πιέζω ποτέ , φελλός δίκη ὑπό κουφότης , ἀναφέρω .
plutarchus.de-tuenda-sanitate-praecepta-122b-137e 12
καὶ καθάπερ οἱ Λάκωνες ὄξος καὶ ἅλας διδόντες τῷ μαγείρῳ τὰ λοιπὰ κελεύουσιν ἐν τῷ ἱερείῳ ζητεῖν , οὕτως ἐν τῷ σώματι τοῦ προσφερομένου τὰ κάλλιστα τῶν ἡδυσμάτων ἐστίν , ἄνπερ ὑγιαίνοντι καὶ καθαρῷ προσφέρηται . γλυκὺ μὲν γὰρ ἢ πολυτελὲς ἔξω καὶ καθʼ αὑτὸ τῶν τοιούτων ἕκαστόν ἐστιν , ἡδὺ δὲ πέφυκεν ἐν τῷ ἡδομένῳ καὶ μετὰ τοῦ ἡδομένου γίγνεσθαι κατὰ φύσιν ἔχοντος · ἐν δὲ δυσαρέστοις καὶ κραιπαλῶσι καὶ φαύλως διακειμένοις πάντα τὴν αὑτῶν χάριν καὶ ὥραν ἀπόλλυσι . διὸ δεῖ μὴ σκοπεῖν τὸν ἰχθὺν εἰ πρόσφατος , μηδὲ τὸν ἄρτον εἰ καθαρός , μηδὲ τὸ βαλανεῖον εἰ θερμόν , μηδὲ τὴν ἑταίραν εἰ εὔμορφος , ἀλλʼ ἑαυτὸν , εἰ μὴ ναυτιώδης μηδὲ θολερὸς μηδʼ ἕωλος μηδὲ τεταραγμένος . εἰ δὲ μή , καθάπερ εἰς οἰκίαν πενθοῦσαν ἐμβαλόντες ἐπίκωμοι μεθύοντες οὐ φιλοφροσύνην παρέσχον οὐδʼ ἡδονὴν ἀλλὰ κλαυθμοὺς καὶ ὀδυρμοὺς ἐποίησαν , οὕτω καὶ ἀφροδίσια καὶ ὄψα καὶ βαλανεῖα καὶ οἶνος ἐν σώματι κακῶς καὶ παρὰ φύσιν ἔχοντι μιγνύμενα τοῖς μὴ καθεστῶσι καὶ διεφθορόσι φλέγμα καὶ χολὴν κινεῖ καὶ ταράττει καὶ προσεξίστησιν , ἡδὺ δʼ οὐδὲν ἀξιολόγως οὐδʼ ἀπολαυστικὸν οὐδὲν οἷον προσεδοκήσαμεν ἀποδίδωσιν .
Lemmas: καί καθά ὁ Λάκων ὄξος καί ἅλς δίδωμι ὁ μάγειρος ὁ λοιπός κελεύω ἐν ὁ ἱερεῖον ζητέω , οὕτως ἐν ὁ σῶμα ὁ προσφέρω ὁ καλός ὁ ἥδυσμα εἰμί , ἐάν ὑγιαίνω καί καθαρός προσφέρω . γλυκύς μέν γάρ ἤ πολυτελής ἔξω καί κατά ἑαυτοῦ ὁ τοιοῦτος ἕκαστος εἰμί , ἡδύς δέ φύω ἐν ὁ ἥδομαι καί μετά ὁ ἥδομαι γίγνομαι κατά φύσις ἔχω · ἐν δέ δυσάρεστος καί κραιπαλάω καί φαῦλος διάκειμαι πᾶς ὁ ἑαυτοῦ χάρις καί ὥρα ἀπόλλυμι . διό δέω μή σκοπέω ὁ ἰχθῦς εἰ πρόσφατος , μηδέ ὁ ἄρτος εἰ καθαρός , μηδέ ὁ βαλανεῖον εἰ θερμός , μηδέ ὁ ἑταίρα εἰ εὔμορφος , ἀλλά ἑαυτοῦ , εἰ μή ναυτιώδης μηδέ θολερός μηδέ ἕωλος μηδέ ταράσσω . εἰ δέ μή , καθά εἰς οἰκία πενθέω ἐμβάλλω ἐπίκωμος μεθύω οὐ φιλοφροσύνη παρέχω οὐδέ ἡδονή ἀλλά κλαυθμός καί ὀδυρμός ποιέω , οὕτως καί ἀφροδίσιος καί ὄψον καί βαλανεῖον καί οἶνος ἐν σῶμα κακός καί παρά φύσις ἔχω μείγνυμι ὁ μή καθίστημι καί διαφθείρω φλέγμα καί χολή κινέω καί ταράσσω καί προσεξίστημι , ἡδύς δέ οὐδείς ἀξιόλογος οὐδέ ἀπολαυστικός οὐδείς οἷος προσδοκάω ἀποδίδωμι .
plutarchus.de-tuenda-sanitate-praecepta-122b-137e 13
ἡ μὲν οὖν ἀκριβὴς σφόδρα καὶ διʼ ὄνυχος λεγομένη δίαιτα τό τε σῶμα κομιδῇ ψοφοδεὲς ; παρέχεται καὶ σφαλερόν , αὐτῆς τε τῆς ψυχῆς τὸ γαῦρον κολούει πάντα πράγματα καὶ πᾶσαν οὐχ ἧττον ἐν ἡδοναῖς ἢ πόνοις διατριβὴν καὶ πρᾶξιν ὑφορωμένης καὶ πρὸς μηδὲν ἰταμῶς καὶ θαρραλέως βαδιζούσης . δεῖ δʼ ὥσπερ ἱστίον τὸ σῶμα μήτε συστέλλειν εὐδίας οὔσης καὶ πιέζειν σφόδρα , μήτʼ ἀνειμένως χρῆσθαί τε καὶ καταφρονεῖν ἐν ὑποψίᾳ γενόμενον , ἀλλʼ ἐνδιδόναι καὶ ποιεῖν ἐλαφρὸν ὥσπερ εἴρηται , καὶ μὴ περιμένειν ἀπεψίας καὶ διαρροίας μηδὲ θερμασίας μηδὲ , νάρκας , ὑφʼ ὧν ἔνιοι μόλις ὥσπερ ὑπʼ ἀγγέλων ἢ κλητόρων , πυρετοῦ περὶ θύρας ὄντος ἤδη , θορυβούμενοι συστέλλουσιν ἑαυτούς , ἀλλὰ πόρρωθεν ἐξευλαβεῖσθαι πρὸ χείματος , ὥστʼ ἀνὰ ποντίαν ἄκραν βορέα πνέοντος
Lemmas: ὁ μέν οὖν ἀκριβής σφόδρα καί διά ὄνυξ λέγω δίαιτα ὁ τε σῶμα κομιδῇ ψοφοδεής ; παρέχω καί σφαλερός , αὐτός τε ὁ ψυχή ὁ γαῦρος κολούω πᾶς πρᾶγμα καί πᾶς οὐ ἥσσων ἐν ἡδονή ἤ πόνος διατριβή καί πρᾶξις ὑφοράω καί πρός μηδείς ἰταμός καί θαρσαλέος βαδίζω . δέω δέ ὥσπερ ἱστίον ὁ σῶμα μήτε συστέλλω εὐδία εἰμί καί πιέζω σφόδρα , μήτε ἀνειμένως χράω τε καί καταφρονέω ἐν ὑποψία γίγνομαι , ἀλλά ἐνδίδωμι καί ποιέω ἐλαφρός ὥσπερ λέγω , καί μή περιμένω ἀπεψία καί διάρροια μηδέ θερμασία μηδέ , νάρκα , ὑπό ὅς ἔνιοι μόλις ὥσπερ ὑπό ἄγγελος ἤ κλήτωρ , πυρετός περί θύρα εἰμί ἤδη , θορυβέω συστέλλω ἑαυτοῦ , ἀλλά πρόσωθεν ἐξευλαβέομαι πρό χεῖμα , ὥστε ἀνά πόντιος ἄκρος βορέας πνέω
plutarchus.de-tuenda-sanitate-praecepta-122b-137e 14
ἄτοπον γάρ ἐστι κοράκων μὲν λαρυγγισμοῖς καὶ κλωσμοῖς ἀλεκτορίδων καὶ συσὶν ἐπὶ φορυτῷ μαργαινούσαις , ὡς ἔφη Δημόκριτος , ἐπιμελῶς προσέχειν , σημεῖα ποιουμένους πνευμάτων καὶ ὄμβρων , τὰ δὲ τοῦ σώματος κινήματα καὶ σάλους καὶ προπαθείας μὴ προλαμβάνειν μηδὲ προφυλάττειν , μηδʼ ἔχειν σημεῖα χειμῶνος ἐν ἑαυτῷ γενησομένου καὶ μέλλοντος . ὅθεν οὐ περὶ τροφὴν μόνον οὐδὲ γυμνάσια δεῖ φυλάττειν τὸ σῶμα μὴ παρὰ τὸ εἰωθὸς ἅπτεται τούτων ὀκνηρῶς καὶ ἀπροθύμως ἢ πάλιν διψῶδές ἐστι καὶ πειναλέον ὡς οὐ πέφυκεν , ἀλλὰ καὶ τῶν ὕπνων τὸ μὴ συνεχὲς μηδὲ λεῖον ἀλλʼ ἀνωμαλίας ἔχον καὶ διασπασμοὺς εὐλαβεῖσθαι , καὶ τῶν ἐνυπνίων τὴν ἀτοπίαν , ἄνπερ ὦσι μὴ νόμιμοι μηδὲ συνήθεις αἱ φαντασίαι , πλῆθος ἢ πάχος ὑγρῶν ἢ πνεύματος ταραχὴν ἐντὸς κατηγοροῦσαν . ἤδη δὲ καὶ τὰ τῆς ψυχῆς κινήματα τὸ σῶμα μηνύει πρὸς νόσον ἐπισφαλῶς ἔχειν . ἄλογοι γὰρ ἴσχουσιν ἀθυμίαι καὶ φόβοι πολλάκις ἀπʼ οὐδενὸς φανεροῦ , τὰς ἐλπίδας ἄφνω κατασβεννύουσαι · γίγνονται δὲ καὶ ταῖς ὀργαῖς ἐπίχολοι καὶ ὀξεῖς καὶ μικρόλυποι , καὶ δακρυρροοῦσι καὶ ἀδημονοῦσιν ὅταν ἀτμοὶ πονηροὶ καὶ ἀναθυμιάσεις πικραὶ συνιστάμεναι ταῖς τῆς ψυχῆς , ὥς φησιν ὁ Πλάτων , ἀνακραθῶσι περιόδοις . διὸ δεῖ σκοπεῖν οἷς ἂν ταῦτα συμπίπτῃ καὶ μνημονεύειν ὅτι σωματικόν ἐστιν αἴτιον ὑποστολῆς τινος ἢ κατακράσεως δεόμενον .
Lemmas: ἄτοπος γάρ εἰμί κόραξ μέν λαρυγγισμός καί κλωσμός ἀλεκτορίς καί ὗς ἐπί φορυτός μαργαίνω , ὡς φημί Δημόκριτος , ἐπιμελής προσέχω , σημεῖον ποιέω πνεῦμα καί ὄμβρος , ὁ δέ ὁ σῶμα κίνημα καί σάλος καί προπάθεια μή προλαμβάνω μηδέ προφυλάσσω , μηδέ ἔχω σημεῖον χειμών ἐν ἑαυτοῦ γίγνομαι καί μέλλω . ὅθεν οὐ περί τροφή μόνος οὐδέ γυμνάσιον δέω φυλάσσω ὁ σῶμα μή παρά ὁ εἴωθα ἅπτω οὗτος ὀκνηρός καί ἀπρόθυμος ἤ πάλιν διψώδης εἰμί καί πειναλέος ὡς οὐ φύω , ἀλλά καί ὁ ὕπνος ὁ μή συνεχής μηδέ λεῖος ἀλλά ἀνωμαλία ἔχω καί διασπασμός εὐλαβέομαι , καί ὁ ἐνύπνιον ὁ ἀτοπία , ἐάν εἰμί μή νόμιμος μηδέ συνήθης ὁ φαντασία , πλῆθος ἤ πάχος ὑγρός ἤ πνεῦμα ταραχή ἐντός κατηγορέω . ἤδη δέ καί ὁ ὁ ψυχή κίνημα ὁ σῶμα μηνύω πρός νόσος ἐπισφαλής ἔχω . ἄλογος γάρ ἴσχω ἀθυμία καί φόβος πολλάκις ἀπό οὐδείς φανερός , ὁ ἐλπίς ἄφνω κατασβέννυμι · γίγνομαι δέ καί ὁ ὀργή ἐπίχολος καί ὀξύς καί μικρόλυπος , καί δακρυρροέω καί ἀδημονέω ὅταν ἀτμός πονηρός καί ἀναθυμίασις πικρός συνίστημι ὁ ὁ ψυχή , ὡς φημί ὁ Πλάτων , ἀνακεράννυμι περίοδος . διό δέω σκοπέω ὅς ἄν οὗτος συμπίπτω καί μνημονεύω ὅτι σωματικός εἰμί αἴτιος ὑποστολή τις ἤ κατάκρασις δέω .
plutarchus.de-tuenda-sanitate-praecepta-122b-137e 15
χρήσιμον δὲ πάνυ καὶ τὸ τοὺς φίλους ἐπισκεπτόμενον ἀσθενοῦντας ἐκπυνθάνεσθαι τὰς αἰτίας , μὴ σοφιστικῶς μηδὲ περιέργως ἐνστάσεις καὶ παρεμπτώσεις καὶ κοινότητας λαλοῦντα καὶ παρεπιδεικνύμενον ἰατρικῶν ὀνομάτων καὶ γραμμάτων ἐμπειρίαν , ἀλλὰ ταυτὶ τὰ φαῦλα καὶ κοινὰ μὴ παρέργως ἀκούοντα , πλῆθος ἡλίωσιν κόπον ἀγρυπνίαν , μάλιστα δὲ δίαιταν ᾗ χρώμενος ἐπύρεξεν . εἶθʼ ὥσπερ ὁ Πλάτων ἐπὶ τοῖς ἀλλοτρίοις ἁμαρτήμασιν εἰώθει λέγειν ἀπιών μή που ἄρ ἐγὼ τοιοῦτος ; οὕτω τὰ περὶ αὑτὸν ἐν τοῖς πλησίον εὖ τίθεσθαι , καὶ φυλάττεσθαι καὶ μνημονεύειν ὅπως οὐ περιπεσεῖται τοῖς αὐτοῖς οὐδʼ αὐτὸς εἰς τὴν κλίνην καταπεσὼν ὑμνήσει ποθῶν τὴν πολυτίμητον ὑγίειαν , ἀλλʼ ἑτέρου πάσχοντος ἐνσημανεῖται πρὸς ἑαυτὸν ὡς ἄξιον πολλοῦ τὸ ὑγιαίνειν καὶ δεῖ τοῦτο διατηρεῖν αὑτῷ προσέχοντα καὶ φειδόμενον . οὐ χεῖρον δὲ καὶ τὴν ἑαυτῶν παρεπισκοπεῖν δίαιταν · ἂν γὰρ ἐν πόσεσι καὶ προσφοραῖς ἤ τισι πόνοις καὶ ἀταξίαις ἑτέραις τυγχάνωμεν γεγονότες , τὸ δὲ σῶμα μηδεμίαν ὑποψίαν παρέχῃ μηδὲ προαίσθησιν , ὅμως αὑτοὺς δεῖ φυλάττεσθαι καὶ προκαταλαμβάνειν ἐκ μὲν ἀφροδισίων καὶ κόπων ὄντας ἀναπαύσει καὶ ἡσυχίᾳ , μετὰ δʼ οἴνωσιν καὶ συμπεριφορὰν ὑδροποσίᾳ , μάλιστα δὲ τροφαῖς κεχρημένους · ἐμβριθέσι καὶ κρεώδεσιν ἢ ποικίλαις ὀλιγοσιτεῖν καὶ μηδὲν ὑπολείπειν περιττώματος πλῆθος ἐν τῷ σώματι . καὶ γὰρ αὐτὰ ταῦτα διʼ αὑτὰ πολλῶν αἴτια νόσων ἐστί , καὶ προστίθησι ταῖς ἄλλαις αἰτίαις ὕλην καὶ δύναμιν . ὅθεν ἄριστα λέλεκται τροφῆς ἀκορίην καὶ πόνων ἀοκνίην καὶ σπέρματος οὐσίης συντήρησιν ὑγιεινότατα εἶναι καὶ γὰρ ἡ περὶ τὰς συνουσίας ἀκρασία τῷ μάλιστα τὴν δύναμιν ἐκλύειν ὑφʼ ἧς ἡ τροφὴ διαπονεῖται , πλέον περίττωμα ποιεῖ καὶ πλῆθος .
Lemmas: χρήσιμος δέ πάνυ καί ὁ ὁ φίλος ἐπισκοπέω ἀσθενέω ἐκπυνθάνομαι ὁ αἰτία , μή σοφιστικός μηδέ περίεργος ἔνστασις καί παρέμπτωσις καί κοινότης λαλέω καί παρεπιδείκνυμαι ἰατρικός ὄνομα καί γράμμα ἐμπειρία , ἀλλά οὗτος ὁ φαῦλος καί κοινός μή πάρεργος ἀκούω , πλῆθος ἡλίωσις κόπος ἀγρυπνία , μάλα δέ δίαιτα ὅς χράω πυρέσσω . εἶτα ὥσπερ ὁ Πλάτων ἐπί ὁ ἀλλότριος ἁμάρτημα εἴωθα λέγω ἀπέρχομαι μή που ἄρα ἐγώ τοιοῦτος ; οὕτως ὁ περί ἑαυτοῦ ἐν ὁ πλησίος εὖ τίθημι , καί φυλάσσω καί μνημονεύω ὅπως οὐ περιπίπτω ὁ αὐτός οὐδέ αὐτός εἰς ὁ κλίνη καταπίπτω ὑμνέω ποθέω ὁ πολυτίμητος ὑγίεια , ἀλλά ἕτερος πάσχω ἐνσημαίνομαι πρός ἑαυτοῦ ὡς ἄξιος πολύς ὁ ὑγιαίνω καί δέω οὗτος διατηρέω ἑαυτοῦ προσέχω καί φείδομαι . οὐ κακός δέ καί ὁ ἑαυτοῦ παρεπισκοπέω δίαιτα · ἐάν γάρ ἐν πόσις καί προσφορά ἤ τις πόνος καί ἀταξία ἕτερος τυγχάνω γίγνομαι , ὁ δέ σῶμα μηδείς ὑποψία παρέχω μηδέ προαίσθησις , ὅμως ἑαυτοῦ δέω φυλάσσω καί προκαταλαμβάνω ἐκ μέν ἀφροδίσιος καί κόπος εἰμί ἀνάπαυσις καί ἡσυχία , μετά δέ οἴνωσις καί συμπεριφορά ὑδροποσία , μάλα δέ τροφή χράω · ἐμβριθής καί κρεώδης ἤ ποικίλος ὀλιγοσιτέω καί μηδείς ὑπολείπω περίσσωμα πλῆθος ἐν ὁ σῶμα . καί γάρ αὐτός οὗτος διά ἑαυτοῦ πολύς αἴτιος νόσος εἰμί , καί προστίθημι ὁ ἄλλος αἰτία ὕλη καί δύναμις . ὅθεν ἀγαθός λέγω τροφή ἀκορία καί πόνος ἀοκνία καί σπέρμα οὐσία συντήρησις ὑγιεινός εἰμί καί γάρ ὁ περί ὁ συνουσία ἀκρασία ὁ μάλα ὁ δύναμις ἐκλύω ὑπό ὅς ὁ τροφή διαπονέω , πολύς περίσσωμα ποιέω καί πλῆθος .
plutarchus.de-tuenda-sanitate-praecepta-122b-137e 17
λουτρῷ δὲ χρῆσθαι γυμνασαμένους ψυχρῷ μὲν ἐπιδεικτικὸν καὶ νεανικὸν μᾶλλον ἢ ὑγιεινόν ἐστιν . ἣν γὰρ δοκεῖ ποιεῖν δυσπάθειαν πρὸς τὰ ἔξω καὶ σκληρότητα τοῦ σώματος , αὕτη μεῖζον ἀπεργάζεται περὶ τὰ ἐντὸς κακόν , ἐνισταμένη τοῖς πόροις καὶ τὰ ὑγρὰ συνάγουσα καὶ πηγνύουσα τὰς ἀναθυμιάσεις ἀεὶ χαλᾶσθαι καὶ διαφορεῖσθαι βουλομένας . ἔτι δʼ ἀνάγκη τοὺς ψυχρολουτοῦντας εἰς ἐκείνην αὖθις μεταβαίνειν ἣν φεύγομεν ἀκριβῆ καὶ τεταγμένην ἀποτόμως δίαιταν , ἀεὶ προσέχοντας αὑτοῖς μὴ παραβαίνωσι ταύτην , ὡς εὐθὺς ἐξελεγχομένου πικρῶς παντὸς ἁμαρτήματος . ἡ δὲ θερμολουσία δίδωσι πολλὴν συγγνώμην . οὐ γὰρ τοσοῦτον εὐτονίας ὑφαιρεῖ καὶ ῥώμης , ὅσον ὠφελεῖ πρὸς ὑγίειαν , ἐνδόσιμα τῇ πέψει καὶ μαλακὰ παρέχουσα , τοῖς δὲ τὴν πέψιν διαφεύγουσιν , ἄν γε δὴ μὴ παντάπασιν ὠμὰ καὶ μετέωρα μείνῃ , διαχύσεις ἀλύπους παρασκευάζουσα καὶ κόπους ἐκλεαίνουσα λανθάνοντας . οὐ μὴν ἀλλʼ ὅταν ἡ φύσις παρέχῃ μετρίως διακειμένου καὶ ἱκανῶς τοῦ σώματος αἴσθησιν , ἐατέον τὸ βαλανεῖον . ἄλειμμα δὲ τὸ πρὸς πυρὶ βέλτιον , ἂν ἀλέας δέηται τὸ σῶμα , ταμιεύεται γὰρ αὑτῷ τῆς θερμότητος . ὁ δʼ ἥλιος οὔτε μᾶλλον οὔθʼ ἧττον ἀλλʼ ὡς κέκραται πρὸς τὸν ἀέρα κεχρῆσθαι δίδωσι . ταῦτα μὲν οὖν ἱκανὰ περὶ γυμνασίων .
Lemmas: λουτρόν δέ χράω γυμνάζω ψυχρός μέν ἐπιδεικτικός καί νεανικός μάλα ἤ ὑγιεινός εἰμί . ὅς γάρ δοκέω ποιέω δυσπάθεια πρός ὁ ἔξω καί σκληρότης ὁ σῶμα , οὗτος μέγας ἀπεργάζομαι περί ὁ ἐντός κακός , ἐνίστημι ὁ πόρος καί ὁ ὑγρός συνάγω καί πήγνυμι ὁ ἀναθυμίασις ἀεί χαλάω καί διαφορέω βούλομαι . ἔτι δέ ἀνάγκη ὁ ψυχρολουτέω εἰς ἐκεῖνος αὖθις μεταβαίνω ὅς φεύγω ἀκριβής καί τάσσω ἀπότομος δίαιτα , ἀεί προσέχω ἑαυτοῦ μή παραβαίνω οὗτος , ὡς εὐθύς ἐξελέγχω πικρός πᾶς ἁμάρτημα . ὁ δέ θερμολουσία δίδωμι πολύς συγγνώμη . οὐ γάρ τοσοῦτος εὐτονία ὑφαιρέω καί ῥώμη , ὅσος ὠφελέω πρός ὑγίεια , ἐνδόσιμος ὁ πέψις καί μαλακός παρέχω , ὁ δέ ὁ πέψις διαφεύγω , ἐάν γε δή μή παντάπασι ὠμός καί μετέωρος μένω , διάχυσις ἄλυπος παρασκευάζω καί κόπος ἐκλεαίνω λανθάνω . οὐ μήν ἀλλά ὅταν ὁ φύσις παρέχω μέτριος διάκειμαι καί ἱκανός ὁ σῶμα αἴσθησις , ἐάω ὁ βαλανεῖον . ἄλειμμα δέ ὁ πρός πῦρ ἀγαθός , ἐάν ἀλέα δέω ὁ σῶμα , ταμιεύω γάρ ἑαυτοῦ ὁ θερμότης . ὁ δέ ἥλιος οὔτε μάλα οὔτε ἥσσων ἀλλά ὡς κεράννυμι πρός ὁ ἀήρ χράω δίδωμι . οὗτος μέν οὖν ἱκανός περί γυμνάσιον .
plutarchus.de-tuenda-sanitate-praecepta-122b-137e 18
ἐπὶ δὲ τροφὴν παραγενομένους , ἂν μὲν ᾖ τι τῶν πρόσθεν ὄφελος λόγων οἷς τὰς ὀρέξεις κηλοῦμεν καὶ καταπραΰνομεν , ἄλλο τι χρὴ παραινεῖν τῶν ἐφεξῆς · ἂν δʼ ὥσπερ ἐκ δεσμῶν λελυμένῃ χαλεπὸν ᾖ χρῆσθαι καὶ φιλονεικεῖν πρὸς γαστέρα ὦτα μὴ ἔχουσαν , ὡς ἔλεγε Κάτων , διαμηχανητέον τῇ ποιότητι τῆς τροφῆς ἐλαφρότερον ποιεῖν τὸ πλῆθος . καὶ τὰ μὲν στερεὰ καὶ πολύτροφα τῶν σιτίων , οἷον τὰ κρεώδη καὶ τυρώδη καὶ σύκων τὰ ξηρὰ καὶ ᾠῶν τὰ ἑφθά , προσφέρεσθαι πεφυλαγμένως ἁπτόμενον ἔργον γὰρ ἀεὶ παραιτεῖσθαι , τοῖς δὲ λεπτοῖς ἐμφύεσθαι καὶ κούφοις , οἷα τὰ πολλὰ τῶν λαχάνων καὶ τὰ πτηνὰ καὶ τῶν ἰχθύων οἱ μὴ πίονες . ἔστι γὰρ τὰ τοιαῦτα προσφερόμενον καὶ χαρίζεσθαι ταῖς ὀρέξεσι καὶ τὸ σῶμα μὴ πιέζειν . μάλιστα δὲ τὰς ἀπὸ κρεῶν φοβητέον ἀπεψίας · καὶ γὰρ εὐθὺς σφόδρα καὶ βαρύνουσι , καὶ λείψανον εἰσαῦθις πονηρὸν ἀπʼ αὐτῶν παραμένει . καὶ κράτιστον μὲν ἐθίσαι τὸ σῶμα μηδεμιᾶς προσδεῖσθαι σαρκοφαγίας · πολλὰ γὰρ οὐ μόνον πρὸς διατροφὴν ἄφθονα ἀλλὰ καὶ πρὸς εὐπάθειαν καὶ ἀπόλαυσιν ἀναδίδωσιν ἡ γῆ , τοῖς μὲν αὐτόθεν ἀπραγμόνως χρῆσθαι παρέχουσα , τὰ δὲ μιγνύμενα παντοδαπῶς καὶ σκευαζόμενα συνηδύνειν . ἐπεὶ δὲ τὸ ἔθος τρόπον τινὰ φύσις τοῦ παρὰ φύσιν γέγονεν , οὐ δεῖ χρῆσθαι κρεοφαγίᾳ πρὸς ἀποπλήρωσιν ὀρέξεως , ὥσπερ λύκους ἢ λέοντας , ἀλλʼ οἷον ὑπέρεισμα καὶ διάζωμα τῆς τροφῆς ἐμβαλλομένους ἑτέροις σιτίοις χρῆσθαι καὶ ὄψοις , ἃ καὶ τῷ σώματι μᾶλλόν ἐστι κατὰ φύσιν , καὶ τῆς ψυχῆς ἧττον ἀμβλύνει τὸ λογικόν , ὥσπερ ἐκ λιτῆς καὶ ἐλαφρᾶς ὕλης ἀναπτόμενον .
Lemmas: ἐπί δέ τροφή παραγίγνομαι , ἐάν μέν εἰμί τις ὁ πρόσθεν ὄφελος λόγος ὅς ὁ ὄρεξις κηλέω καί καταπραύνω , ἄλλος τις χρή παραινέω ὁ ἐφεξῆς · ἐάν δέ ὥσπερ ἐκ δεσμός λύω χαλεπός εἰμί χράω καί φιλονεικέω πρός γαστήρ οὖς μή ἔχω , ὡς λέγω Κάτων , διαμηχανητέον ὁ ποιότης ὁ τροφή ἐλαφρός ποιέω ὁ πλῆθος . καί ὁ μέν στερεός καί πολύτροφος ὁ σιτίον , οἷος ὁ κρεώδης καί τυρώδης καί σῦκον ὁ ξηρός καί ᾠόν ὁ ἑφθός , προσφέρω πεφυλαγμένως ἅπτω ἔργον γάρ ἀεί παραιτέομαι , ὁ δέ λεπτός ἐμφύω καί κοῦφος , οἷος ὁ πολύς ὁ λάχανον καί ὁ πτηνός καί ὁ ἰχθῦς ὁ μή πίων . εἰμί γάρ ὁ τοιοῦτος προσφέρω καί χαρίζω ὁ ὄρεξις καί ὁ σῶμα μή πιέζω . μάλα δέ ὁ ἀπό κρέας φοβητέος ἀπεψία · καί γάρ εὐθύς σφόδρα καί βαρύνω , καί λείψανον εἰσαῦθις πονηρός ἀπό αὐτός παραμένω . καί κρατύς μέν ἐθίζω ὁ σῶμα μηδείς προσδέω σαρκοφαγία · πολύς γάρ οὐ μόνος πρός διατροφή ἄφθονος ἀλλά καί πρός εὐπάθεια καί ἀπόλαυσις ἀναδίδωμι ὁ γῆ , ὁ μέν αὐτόθεν ἀπράγμων χράω παρέχω , ὁ δέ μείγνυμι παντοδαπής καί σκευάζω συνηδύνω . ἐπεί δέ ὁ ἔθος τρόπος τις φύσις ὁ παρά φύσις γίγνομαι , οὐ δέω χράω κρεοφαγία πρός ἀποπλήρωσις ὄρεξις , ὥσπερ λύκος ἤ λέων , ἀλλά οἷος ὑπέρεισμα καί διάζωμα ὁ τροφή ἐμβάλλω ἕτερος σιτίον χράω καί ὄψον , ὅς καί ὁ σῶμα μάλα εἰμί κατά φύσις , καί ὁ ψυχή ἥσσων ἀμβλύνω ὁ λογικός , ὥσπερ ἐκ λιτός καί ἐλαφρός ὕλη ἀνάπτω .
plutarchus.de-tuenda-sanitate-praecepta-122b-137e 21
ἐπεὶ δʼ Ἀριστοτέλης οἴεται τῶν δεδειπνηκότων τὸν μὲν περίπατον ἀναρριπίζειν τὸ θερμόν , τὸν δʼ ὕπνον , ἂν εὐθὺς καθεύδωσι , καταπνίγειν , ἕτεροι δὲ τὴν μὲν ἡσυχίαν οἴονται τὰς πέψεις βελτίονας ποιεῖν , τὴν δὲ κίνησιν ταράττειν τὰς ἀναδόσεις , καὶ τοῦτο τοὺς μὲν περιπατεῖν εὐθὺς ἀπὸ δείπνου τοὺς δʼ ἀτρεμεῖν πέπεικεν , ἀμφοτέρων ἂν οἰκείως ἐφάπτεσθαι δόξειεν ὁ τὸ μὲν σῶμα συνθάλπων καὶ συνέχων μετὰ τὸ δεῖπνον , τὴν δὲ διάνοιαν μὴ καταφερόμενος μηδʼ ἀργῶν εὐθὺς ἀλλʼ ὥσπερ εἴρηται διαφορῶν ἐλαφρῶς τὸ πνεῦμα καὶ λεπτύνων τῷ λαλεῖν τι καὶ ἀκούειν τῶν προσηνῶν καὶ μὴ δακνόντων μηδὲ βαρυνόντων .
Lemmas: ἐπεί δέ Ἀριστοτέλης οἴομαι ὁ δειπνέω ὁ μέν περίπατος ἀναρριπίζω ὁ θερμός , ὁ δέ ὕπνος , ἐάν εὐθύς καθεύδω , καταπνίγω , ἕτερος δέ ὁ μέν ἡσυχία οἴομαι ὁ πέψις ἀγαθός ποιέω , ὁ δέ κίνησις ταράσσω ὁ ἀνάδοσις , καί οὗτος ὁ μέν περιπατέω εὐθύς ἀπό δεῖπνον ὁ δέ ἀτρεμέω πείθω , ἀμφότερος ἄν οἰκεῖος ἐφάπτω δοκέω ὁ ὁ μέν σῶμα συνθάλπω καί συνέχω μετά ὁ δεῖπνον , ὁ δέ διάνοια μή καταφέρω μηδέ ἀργέω εὐθύς ἀλλά ὥσπερ λέγω διαφορά ἐλαφρός ὁ πνεῦμα καί λεπτύνω ὁ λαλέω τις καί ἀκούω ὁ προσηνής καί μή δάκνω μηδέ βαρύνω .
plutarchus.de-tuenda-sanitate-praecepta-122b-137e 23
ἀλλὰ τούτους μὲν ἐατέον · οἱ δʼ ἄγαν αὖ πάλιν ἀκριβεῖς καὶ τεταγμένας τινὰς ἐκ περιόδου κριτικὰς ἐμβάλλοντες ἀσιτίας οὐκ ὀρθῶς τὴν φύσιν μὴ δεομένην διδάσκουσι δεῖσθαι συστολῆς καὶ ποιεῖν ἀναγκαίαν τὴν οὐκ ἀναγκαίαν ὑφαίρεσιν ἐν καιρῷ ζητούμενον ἔθος ἀπαιτοῦντι . · βέλτιον γὰρ ἐλευθέροις τοῖς τοιούτοις χρῆσθαι κολασμοῖς εἰς τὸ σῶμα , μηδεμιᾶς προαισθήσεως οὔσης μηδʼ ὑποψίας , καὶ τὴν ἄλλην δίαιταν , ὥσπερ εἴρηται , πρὸς τὸ συντυγχάνον ἀεὶ ταῖς μεταβολαῖς ὑπήκοον ἔχειν , μὴ καταδεδουλωμένην μηδʼ ἐνδεδεμένην ἑνὶ σχήματι βίου πρός τινας καιροὺς ἢ ἀριθμοὺς ἢ περιόδους ἄγεσθαι μεμελετηκότος . οὐ γὰρ ἀσφαλὲς οὐδὲ ῥᾴδιον οὐδὲ πολιτικὸν οὐδʼ ἀνθρωπικὸν ἀλλʼ ὀστρέου τινὸς ζωῇ προσεοικὸς ἢ στελέχους τὸ ἀμετάστατον τοῦτο καὶ κατηναγκασμένον ἐν τροφαῖς καὶ ἀποχαῖς καὶ κινήσεσι καὶ ἡσυχίαις εἰς ἐπίσκιόν τινα βίον καὶ σχολαστὴν καὶ μονότροπόν τινα καὶ ἄφιλον καὶ ἄδοξον ἀπωτάτω πολιτείας καθίσασιν ἑαυτοὺς καὶ συστείλασιν οὐ κατά γε τὴν ἐμήν ἔφη γνώμην
Lemmas: ἀλλά οὗτος μέν ἐάω · ὁ δέ ἄγαν αὖ πάλιν ἀκριβής καί τάσσω τις ἐκ περίοδος κριτικός ἐμβάλλω ἀσιτία οὐ ὀρθός ὁ φύσις μή δέω διδάσκω δέω συστολή καί ποιέω ἀναγκαῖος ὁ οὐ ἀναγκαῖος ὑφαίρεσις ἐν καιρός ζητέω ἔθος ἀπαιτέω . · ἀγαθός γάρ ἐλεύθερος ὁ τοιοῦτος χράω κολασμός εἰς ὁ σῶμα , μηδείς προαίσθησις εἰμί μηδέ ὑποψία , καί ὁ ἄλλος δίαιτα , ὥσπερ λέγω , πρός ὁ συντυγχάνω ἀεί ὁ μεταβολή ὑπήκοος ἔχω , μή καταδουλόω μηδέ ἐνδέω εἷς σχῆμα βίος πρός τις καιρός ἤ ἀριθμός ἤ περίοδος ἄγω μελετάω . οὐ γάρ ἀσφαλής οὐδέ ῥᾴδιος οὐδέ πολιτικός οὐδέ ἀνθρωπικός ἀλλά ὄστρεον τις ζωή προσέοικα ἤ στέλεχος ὁ ἀμετάστατος οὗτος καί καταναγκάζω ἐν τροφή καί ἀποχή καί κίνησις καί ἡσυχία εἰς ἐπίσκιος τις βίος καί σχολαστής καί μονότροπος τις καί ἄφιλος καί ἄδοξος ἀπωτάτω πολιτεία καθίζω ἑαυτοῦ καί συστέλλω οὐ κατά γε ὁ ἐμός φημί γνώμη
plutarchus.de-tuenda-sanitate-praecepta-122b-137e 27
ὅσα μὲν γὰρ μικρολογίας καὶ ἀνελευθερίας προσκρούματα λαμβάνουσιν οἱ πολλοὶ περί τε συγκομιδὰς καρπῶν καὶ τηρήσεις ἐπιπόνους , ἀγρυπνίαις καὶ περιδρομαῖς ἐξελέγχοντες τὰ σαθρὰ καὶ ὕπουλα τοῦ σώματος , οὐκ ἄξιόν ἐστι δεδιέναι μὴ πάθωσιν ἄνδρες φιλόλογοι καὶ πολιτικοί , πρὸς οὓς ἐνέστηκεν ἡμῖν ὁ λόγος · ἀλλʼ ἑτέραν τινὰ φυλακτέον ἐστὶ τούτοις δριμυτέραν ἐν γράμμασι καὶ μαθήμασι μικρολογίαν , ὑφʼ ἧς ἀφειδεῖν καὶ ἀμελεῖν τοῦ σώματος ἀναγκάζονται , πολλάκις ἀπαγορεύοντος οὐκ ἐνδιδόντες ἀλλὰ προσβιαζόμενοι θνητὸν ἀθανάτῳ καὶ γηγενὲς Ὀλυμπίῳ συναμιλλᾶσθαι καὶ συνεξανύτειν . εἶθʼ ὡς ὁ βοῦς πρὸς τὴν ὁμόδουλον ἔλεγε κάμηλον , ἐπικουφίσαι τοῦ φορτίου μὴ βουλομένην , ἀλλὰ κἀμὲ καὶ ταῦτα πάντα μετὰ μικρὸν οἴσεις , ὃ καὶ συνέβη τελευτήσαντος αὐτοῦ , οὕτω συμβαίνει τῇ ψυχῇ · μικρὰ χαλάσαι καὶ παρεῖναι μὴ βουλομένη πονοῦντι καὶ δεομένῳ , μετʼ ὀλίγον πυρετοῦ τινος ἢ σκοτώματος ἐμπεσόντος ἀφεῖσα τὰ βιβλία καὶ τοὺς λόγους καὶ τὰς διατριβὰς ἀναγκάζεται συννοσεῖν ἐκείνῳ καὶ συγκάμνειν . ὀρθῶς οὖν ὁ Πλάτων παρῄνεσε μήτε σῶμα κινεῖν ἄνευ ψυχῆς μήτε ψυχὴν ἄνευ σώματος , ἀλλʼ οἷόν τινα ξυνωρίδος ἰσορροπίαν διαφυλάττειν , ὅτι μάλιστα τῇ ψυχῇ συνεργεῖ τὸ σῶμα καὶ συγκάμνει , πλείστην ἐπιμέλειαν αὐτῷ καὶ θεραπείαν ἀποδιδόντας καὶ τὴν καλὴν καὶ ἐράσμιον ὑγίειαν ὧν δίδωσιν ἀγαθῶν κάλλιστον ἡγουμένους διδόναι τὸ πρὸς κτῆσιν ἀρετῆς καὶ χρῆσιν ἔν τε λόγοις καὶ πράξεσιν ἀκώλυτον αὐτῶν .
Lemmas: ὅσος μέν γάρ μικρολογία καί ἀνελευθερία πρόσκρουμα λαμβάνω ὁ πολύς περί τε συγκομιδή καρπός καί τήρησις ἐπίπονος , ἀγρυπνία καί περιδρομή ἐξελέγχω ὁ σαθρός καί ὕπουλος ὁ σῶμα , οὐ ἄξιος εἰμί δείδω μή πάσχω ἀνήρ φιλόλογος καί πολιτικός , πρός ὅς ἐνίστημι ἐγώ ὁ λόγος · ἀλλά ἕτερος τις φυλάσσω εἰμί οὗτος δριμύς ἐν γράμμα καί μάθημα μικρολογία , ὑπό ὅς ἀφειδέω καί ἀμελέω ὁ σῶμα ἀναγκάζω , πολλάκις ἀπαγορεύω οὐ ἐνδίδωμι ἀλλά προσβιάζομαι θνητός ἀθάνατος καί γηγενής Ὀλύμπιος συναμιλλάομαι καί συνεξανύω . εἶτα ὡς ὁ βοῦς πρός ὁ ὁμόδουλος λέγω κάμηλος , ἐπικουφίζω ὁ φορτίον μή βούλομαι , ἀλλά ἐγώ καί οὗτος πᾶς μετά μικρός φέρω , ὅς καί συμβαίνω τελευτάω αὐτός , οὕτως συμβαίνω ὁ ψυχή · μικρός χαλάω καί πάρειμι μή βούλομαι πονέω καί δέω , μετά ὀλίγος πυρετός τις ἤ σκότωμα ἐμπίπτω ἀφίημι ὁ βιβλίον καί ὁ λόγος καί ὁ διατριβή ἀναγκάζω συννοσέω ἐκεῖνος καί συγκάμνω . ὀρθός οὖν ὁ Πλάτων παραινέω μήτε σῶμα κινέω ἄνευ ψυχή μήτε ψυχή ἄνευ σῶμα , ἀλλά οἷος τις ξυνωρίς ἰσορροπία διαφυλάσσω , ὅτι μάλα ὁ ψυχή συνεργέω ὁ σῶμα καί συγκάμνω , πολύς ἐπιμέλεια αὐτός καί θεραπεία ἀποδίδωμι καί ὁ καλός καί ἐράσμιος ὑγίεια ὅς δίδωμι ἀγαθός καλός ἡγέομαι δίδωμι ὁ πρός κτῆσις ἀρετή καί χρῆσις ἐν τε λόγος καί πρᾶξις ἀκώλυτος αὐτός .