plutarchus.de-superstitione-164e-171f 7
φέρε δὴ πρῶτον ἐν τοῖς ἀβουλήτοις σκόπει τὸν ἄθεον καὶ καταμάνθανε τὴν διάθεσιν , ἂν ᾖ τἄλλα μέτριος , χρωμένου σιωπῇ τοῖς παροῦσι καὶ πορίζοντος αὑτῷ βοηθείας καὶ παρηγορίας , ἂν δὲ δυσφορῇ καὶ περιπαθῇ , πάντας ἐπὶ τὴν τύχην καὶ τὸ αὐτόματον ἀπερειδομένου τοὺς ὀδυρμοὺς καὶ βοῶντος ὡς οὐδὲν κατὰ δίκην οὐδʼ ἐκ προνοίας ἀλλὰ πάντα συγκεχυμένως καὶ ἀκρίτως φέρεται καὶ ταράττεται τὰ τῶν ἀνθρώπων . τοῦ δὲ δεισιδαίμονος οὐχ οὗτος ὁ τρόπος , ἀλλʼ εἰ καὶ μικρότατον αὐτῷ κακόν τι συμπεπτωκός ἐστιν , ἄλλα κάθηται πάθη χαλεπὰ καὶ μεγάλα καὶ δυσαπάλλακτα τῇ λύπῃ προσοικοδομῶν , καὶ προσεμφορῶν αὑτῷ δείματα καὶ φόβους καὶ ὑποψίας καὶ ταραχάς , παντὶ θρήνῳ καὶ παντὶ στεναγμῷ καθαπτόμενος · οὔτε γὰρ ἄνθρωπον οὔτε τύχην οὔτε καιρὸν οὔτε ἑαυτὸν ἀλλὰ πάντων τὸν θεὸν αἰτιᾶται , κἀκεῖθεν ἐπʼ αὐτὸν ἥκειν καὶ φέρεσθαι ῥεῦμα δαιμόνιον ἄτης φησί , καὶ ὡς οὐ δυστυχὴς ὢν ἀλλὰ θεομισής τις ἄνθρωπος ὑπὸ τῶν θεῶν κολάζεσθαι καὶ δίκην διδόναι καὶ πάντα πάσχειν προσηκόντως διʼ αὑτὸν οἴεται . νοσῶν θʼ ὁ ἄθεος ἐκλογίζεται καὶ ἀναμιμνῄσκεται πλησμονὰς αὑτοῦ καὶ οἰνώσεις καὶ ἀταξίας περὶ δίαιταν ἢ κόπους ὑπερβάλλοντας ἢ μεταβολὰς ἀέρων ἀήθεις καὶ τόπων , ἔπειτα προσκρούσας ἐν πολιτείαις καὶ περιπεσὼν ἀδοξίαις πρὸς ὄχλον ἢ διαβολαῖς πρὸς ἡγεμόνα τὴν αἰτίαν ἐξ αὑτοῦ καὶ τῶν περὶ αὑτὸν σκοπεῖ πῆ παρέβην ; τί δʼ ἔρεξα ; τί μοι δέον οὐκ ἐτελέσθη ; τῷ δὲ δεισιδαίμονι καὶ σώματος ἀρρωστία πᾶσα καὶ χρημάτων ἀποβολὴ καὶ τέκνων θάνατοι καὶ περὶ πολιτικὰς πράξεις δυσημερίαι καὶ ἀποτεύξεις πληγαὶ θεοῦ καὶ προσβολαὶ δαίμονος λέγονται . ὅθεν οὐδὲ τολμᾷ βοηθεῖν οὐδὲ διαλύειν τὸ συμβεβηκὸς οὐδὲ θεραπεύειν οὐδʼ ἀντιτάττεσθαι , μὴ δόξῃ θεομαχεῖν καὶ ἀντιτείνειν κολαζόμενος , ἀλλʼ ὠθεῖται μὲν ἔξω νοσοῦντος ὁ ἰατρός , ἀποκλείεται δὲ πενθοῦντος ὁ νουθετῶν καὶ παραμυθούμενος φιλόσοφος . ἔα με φησὶν ἄνθρωπε διδόναι δίκην , τὸν ἀσεβῆ , τὸν ἐπάρατον , τὸν θεοῖς καὶ δαίμοσι μεμισημένον . ἔστιν ἀνθρώπου μὴ πεπεισμένου θεοὺς εἶναι λυπουμένου δʼ ἄλλως καὶ περιπαθοῦντος ἀπομάξαι δάκρυον , ἀποκεῖραι κόμην , ἀφελέσθαι τὸ ἱμάτιον · τὸν δὲ δεισιδαίμονα πῶς ἂν προσείποις ἢ ποῦ βοηθήσεις ; ἔξω κάθηται σακκίον ἔχων , καὶ περιεζωσμένος ῥάκεσι ῥυπαροῖς πολλάκις δὲ γυμνὸς ἐν πηλῷ κυλινδούμενος ἐξαγορεύει τινὰς ἁμαρτίας αὑτοῦ καὶ πλημμελείας , ὡς τόδε φαγόντος ἢ πιόντος ἢ βαδίσαντος ὁδὸν ἣν οὐκ εἴα τὸ δαιμόνιον . ἂν δʼ ἄριστα πράττῃ καὶ συνῇ πράῳ δεισιδαιμονίᾳ , περιθειούμενος οἴκοι κάθηται καὶ περιματτόμενος , αἱ δὲ γρᾶες καθάπερ παττάλῳ φησὶν ὁ Βίων ὅ τι ἂν τύχωσιν αὐτῷ περιάπτουσι φέρουσαι καὶ περιαρτῶσι
Lemmas: φέρω δή πρῶτος ἐν ὁ ἀβούλητος σκοπέω ὁ ἄθεος καί καταμανθάνω ὁ διάθεσις , ἐάν εἰμί ἄλλος μέτριος , χράω σιωπή ὁ πάρειμι καί πορίζω ἑαυτοῦ βοήθεια καί παρηγορία , ἐάν δέ δυσφορέω καί περιπαθέω , πᾶς ἐπί ὁ τύχη καί ὁ αὐτόματος ἀπερείδω ὁ ὀδυρμός καί βοάω ὡς οὐδείς κατά δίκη οὐδέ ἐκ πρόνοια ἀλλά πᾶς συγκεχυμένως καί ἄκριτος φέρω καί ταράσσω ὁ ὁ ἄνθρωπος . ὁ δέ δεισιδαίμων οὐ οὗτος ὁ τρόπος , ἀλλά εἰ καί μικρός αὐτός κακός τις συμπίπτω εἰμί , ἄλλος κάθημαι πάθος χαλεπός καί μέγας καί δυσαπάλλακτος ὁ λύπη προσοικοδομέω , καί προσεμφορέω ἑαυτοῦ δεῖμα καί φόβος καί ὑποψία καί ταραχή , πᾶς θρῆνος καί πᾶς στεναγμός καθάπτω · οὔτε γάρ ἄνθρωπος οὔτε τύχη οὔτε καιρός οὔτε ἑαυτοῦ ἀλλά πᾶς ὁ θεός αἰτιάομαι , ἐκεῖθεν ἐπί αὐτός ἥκω καί φέρω ῥεῦμα δαιμόνιος ἄτη φημί , καί ὡς οὐ δυστυχής εἰμί ἀλλά θεομισής τις ἄνθρωπος ὑπό ὁ θεός κολάζω καί δίκη δίδωμι καί πᾶς πάσχω προσηκόντως διά ἑαυτοῦ οἴομαι . νοσέω τε ὁ ἄθεος ἐκλογίζομαι καί ἀναμιμνῄσκω πλησμονή ἑαυτοῦ καί οἴνωσις καί ἀταξία περί δίαιτα ἤ κόπος ὑπερβάλλω ἤ μεταβολή ἀήρ ἀήθης καί τόπος , ἔπειτα προσκρούω ἐν πολιτεία καί περιπίπτω ἀδοξία πρός ὄχλος ἤ διαβολή πρός ἡγεμών ὁ αἰτία ἐκ ἑαυτοῦ καί ὁ περί ἑαυτοῦ σκοπέω πῇ παραβαίνω ; τίς δέ ῥέζω ; τίς ἐγώ δέω οὐ τελέω ; ὁ δέ δεισιδαίμων καί σῶμα ἀρρωστία πᾶς καί χρῆμα ἀποβολή καί τέκνον θάνατος καί περί πολιτικός πρᾶξις δυσημερία καί ἀπότευξις πληγή θεός καί προσβολή δαίμων λέγω . ὅθεν οὐδέ τολμάω βοηθέω οὐδέ διαλύω ὁ συμβαίνω οὐδέ θεραπεύω οὐδέ ἀντιτάσσω , μή δοκέω θεομαχέω καί ἀντιτείνω κολάζω , ἀλλά ὠθέω μέν ἔξω νοσέω ὁ ἰατρός , ἀποκλείω δέ πενθέω ὁ νουθετέω καί παραμυθέομαι φιλόσοφος . ἐάω ἐγώ φημί ἄνθρωπος δίδωμι δίκη , ὁ ἀσεβής , ὁ ἐπάρατος , ὁ θεός καί δαίμων μισέω . εἰμί ἄνθρωπος μή πείθω θεός εἰμί λυπέω δέ ἄλλος καί περιπαθέω ἀπομάσσω δάκρυον , ἀποκείρω κόμη , ἀφαιρέω ὁ ἱμάτιον · ὁ δέ δεισιδαίμων πῶς ἄν προσλέγω ἤ ποῦ βοηθέω ; ἔξω κάθημαι σακκίον ἔχω , καί περιζώννυμαι ῥάκος ῥυπαρός πολλάκις δέ γυμνός ἐν πηλός κυλινδέω ἐξαγορεύω τις ἁμαρτία ἑαυτοῦ καί πλημμέλεια , ὡς ὅδε ἐσθίω ἤ πίνω ἤ βαδίζω ὁδός ὅς οὐ ἐάω ὁ δαιμόνιον . ἐάν δέ ἀγαθός πράσσω καί συνέρχομαι πρᾶος δεισιδαιμονία , περιθειόω οἴκοι κάθημαι καί περιμάσσω , ὁ δέ γραῦς καθά πάσσαλος φημί ὁ Βίων ὅς τις ἄν τυγχάνω αὐτός περιάπτω φέρω καί περιαρτάω