plutarchus.de-superstitione-164e-171f 3
αἰσχρὰ μὲν δὴ πάντα τὰ τῆς ψυχῆς νοσήματα καὶ πάθη , τὸ δὲ γαῦρον ἐνίοις ὅμως καὶ ὑψηλὸν καὶ διηρμένον ἔνεστιν ὑπὸ κουφότητος , δραστηρίου δʼ ὁρμῆς οὐδὲν ὡς ἔπος εἰπεῖν ἀπεστέρηται . ἀλλὰ τοῦτο δὴ τὸ κοινὸν ἔγκλημα παντὸς πάθους ἐστίν , ὅτι ταῖς πρακτικαῖς ὁρμαῖς ἐκβιαζόμενα κατεπείγει καὶ συντείνει τὸν λογισμόν . μόνος δʼ ὁ φόβος , οὐχ ἧττον ὢν τόλμης ἐνδεὴς ἢ λογισμοῦ , ἄπρακτον ἔχει καὶ ἄπορον καὶ ἀμήχανον τὸ ἀλόγιστον . ᾗ καὶ δεῖμα καὶ τάρβος αὐτοῦ τὸ συνδέον ὁμοῦ τὴν ψυχὴν καὶ ταράττον ὠνόμασται . φόβων δὲ πάντων ἀπρακτότατος καὶ ἀπορώτατος ὁ τῆς δεισιδαιμονίας . οὐ φοβεῖται θάλασσαν ὁ μὴ πλέων οὐδὲ πόλεμον ὁ μὴ στρατευόμενος , οὐδὲ λῃστὰς ὁ οἰκουρῶν οὐδὲ συκοφάντην ὁ πένης οὐδὲ φθόνον ὁ ἰδιώτης , οὐδὲ σεισμὸν ὁ ἐν Γαλάταις οὐδὲ κεραυνὸν ὁ ἐν Αἰθίοψιν · ὁ δὲ θεοὺς δεδιὼς πάντα δέδιε , γῆν θάλατταν ἀέρα οὐρανὸν σκότος φῶς κληδόνα σιωπὴν ὄνειρον . οἱ δοῦλοι τῶν δεσποτῶν ἐπιλανθάνονται καθεύδοντες , τοῖς πεδήταις ἐπελαφρύνει τὸν δεσμὸν ὁ ὕπνος , φλεγμοναὶ περὶ τραύματα καὶ νομαὶ σαρκὸς θηριώδεις καὶ περιωδυνίαι κοιμωμένων ἀφίστανται · ὦ φίλον ὕπνου θέλγητρον ἐπίκουρον νόσου , ὡς ἡδύ μοι προσῆλθες ἐν δέοντί γε . τοῦτʼ οὐ δίδωσιν εἰπεῖν ἡ δεισιδαιμονία ( μόνη γὰρ οὐ σπένδεται πρὸς τὸν ὕπνον , οὐδὲ τῇ ψυχῇ ποτε γοῦν δίδωσιν ἀναπνεῦσαι καὶ ἀναθαρρῆσαι τὰς πικρὰς καὶ βαρείας περὶ τοῦ θεοῦ δόξας ἀπωσαμένῃ ) , ἀλλʼ ὥσπερ ἐν ἀσεβῶν χώρῳ τῷ ὕπνῳ τῶν δεισιδαιμόνων εἴδωλα φρικώδη καὶ τεράστια φάσματα καὶ ποινάς τινας ἐγείρουσα καὶ στροβοῦσα τὴν ἀθλίαν ψυχὴν ἐκδιώκει τοῖς ὀνείροις ἐκ τῶν ὕπνων , μαστιζομένην καὶ κολαζομένην αὐτὴν ὑφʼ αὑτῆς ὡς ὑφʼ ἑτέρου , καὶ δεινὰ προστάγματα καὶ ἀλλόκοτα λαμβάνουσαν . εἶτʼ ἐξαναστάντες οὐ κατεφρόνησαν οὐδὲ κατεγέλασαν , οὐδʼ ᾔσθοντο ὅτι τῶν ταραξάντων οὐδὲν ἦν ἀληθινόν , ἀλλὰ σκιὰν φεύγοντες ἀπάτης οὐδὲν κακὸν ἐχούσης ὕπαρ ἐξαπατῶσιν ἑαυτοὺς καὶ δαπανῶσι καὶ ταράττουσιν , εἰς ἀγύρτας καὶ γόητας ἐμπεσόντες λέγοντας ἀλλʼ εἴτʼ ἔνυπνον φάντασμα φοβεῖ , χθονίας θʼ Ἑκάτης κῶμον ἐδέξω , τὴν περιμάκτριαν κάλει γραῦν καὶ βάπτισον σεαυτὸν εἰς θάλασσαν καὶ καθίσας ἐν τῇ γῇ διημέρευσον . ὦ βάρβαρʼ ἐξευρόντες Ἕλληνες κακά τῇ δεισιδαιμονίᾳ , πηλώσεις καταβορβορώσεις βαπτισμούς , ῥίψεις ἐπὶ πρόσωπον , αἰσχρὰς προκαθίσεις , ἀλλοκότους προσκυνήσεις . δικαίῳ τῷ στόματι τοὺς κιθαρῳδοὺς ἐκέλευον ᾄδειν οἱ τὴν νόμιμον μουσικὴν σῴζειν δοκοῦντες · ἡμεῖς δὲ τοῖς θεοῖς ἀξιοῦμεν ὀρθῷ τῷ στόματι καὶ δικαίῳ προσεύχεσθαι , καὶ μὴ τὴν ἐπὶ τῶν σπλάγχνων μὲν γλῶτταν εἰ καθαρὰ καὶ ὀρθὴ σκοπεῖν , τὴν δʼ ἑαυτῶν διαστρέφοντας καὶ μολύνοντας ἀτόποις ὀνόμασι καὶ ῥήμασι βαρβαρικοῖς καταισχύνειν καὶ παρανομεῖν εἰς τὸ θεῖον καὶ πάτριον ἀξίωμα τῆς εὐσεβείας . ἀλλʼ ὅ γε κωμικὸς οὐκ ἀηδῶς εἴρηκέ που πρὸς τοὺς καταχρυσοῦντας τὰ κλινίδια καὶ καταργυροῦντας ὅ τι μόνον ἡμῖν προῖκʼ ἔδωκαν οἱ θεοὶ τὸν ὕπνον , τί τοῦτο πολυτελὲς σαυτῷ ποιεῖς ; ἔστι δὲ καὶ πρὸς τὸν δεισιδαίμονα εἰπεῖν ὅ τι τὸν ὕπνον οἱ θεοὶ λήθην κακῶν ἔδοσαν ἡμῖν καὶ ἀνάπαυσιν , τί τοῦτο κολαστήριον σαυτῷ ποιεῖς ἐπίμονον καὶ ὀδυνηρόν , τῆς ἀθλίας ψυχῆς εἰς ἄλλον ὕπνον ἀποδρᾶναι μὴ δυναμένης ; ὁ Ἡράκλειτός φησι τοῖς ἐγρηγορόσιν ἕνα καὶ κοινὸν κόσμον εἶναι , τῶν δὲ κοιμωμένων ἕκαστον εἰς ἴδιον ἀναστρέφεσθαι . τῷ δὲ δεισιδαίμονι κοινὸς οὐδεὶς οὐδʼ ἴδιός ἐστι κόσμος · οὔτε γὰρ ἐγρηγορὼς τῷ φρονοῦντι χρῆται οὔτε κοιμώμενος ἀπαλλάττεται τοῦ ταράττοντος , ἀλλʼ ὀνειρώττει μὲν ὁ λογισμός , ἐγρήγορε δʼ ὁ φόβος ἀεί , φυγὴ δʼ οὐκ ἔστιν οὐδὲ μετάστασις .
Lemmas: αἰσχρός μέν δή πᾶς ὁ ὁ ψυχή νόσημα καί πάθος , ὁ δέ γαῦρος ἔνιοι ὅμως καί ὑψηλός καί διαίρω ἔνειμι ὑπό κουφότης , δραστήριος δέ ὁρμή οὐδείς ὡς ἔπος λέγω ἀποστερέω . ἀλλά οὗτος δή ὁ κοινός ἔγκλημα πᾶς πάθος εἰμί , ὅτι ὁ πρακτικός ὁρμή ἐκβιάζω κατεπείγω καί συντείνω ὁ λογισμός . μόνος δέ ὁ φόβος , οὐ ἥσσων εἰμί τόλμα ἐνδεής ἤ λογισμός , ἄπρακτος ἔχω καί ἄπορος καί ἀμήχανος ὁ ἀλόγιστος . ᾟ καί δεῖμα καί τάρβος αὐτός ὁ συνδέω ὁμοῦ ὁ ψυχή καί ταράσσω ὀνομάζω . φόβος δέ πᾶς ἄπρακτος καί ἄπορος ὁ ὁ δεισιδαιμονία . οὐ φοβέω θάλασσα ὁ μή πλέω οὐδέ πόλεμος ὁ μή στρατεύω , οὐδέ λῃστής ὁ οἰκουρέω οὐδέ συκοφάντης ὁ πένης οὐδέ φθόνος ὁ ἰδιώτης , οὐδέ σεισμός ὁ ἐν Γαλάτης οὐδέ κεραυνός ὁ ἐν Αἰθίοψ · ὁ δέ θεός δείδω πᾶς δείδω , γῆ θάλασσα ἀήρ οὐρανός σκότος φάος κληδών σιωπή ὄνειρος . ὁ δοῦλος ὁ δεσπότης ἐπιλανθάνομαι καθεύδω , ὁ πεδήτης ἐπελαφρύνω ὁ δεσμός ὁ ὕπνος , φλεγμονή περί τραῦμα καί νομή σάρξ θηριώδης καί περιωδυνία κοιμάω ἀφίστημι · ὦ φίλος ὕπνος θέλγητρον ἐπίκουρος νόσος , ὡς ἡδύς ἐγώ προσέρχομαι ἐν δέω γε . οὗτος οὐ δίδωμι λέγω ὁ δεισιδαιμονία ( μόνος γάρ οὐ σπένδω πρός ὁ ὕπνος , οὐδέ ὁ ψυχή ποτέ γοῦν δίδωμι ἀναπνεύω καί ἀναθαρσέω ὁ πικρός καί βαρύς περί ὁ θεός δόξα ἀπωθέω ) , ἀλλά ὥσπερ ἐν ἀσεβής χῶρος ὁ ὕπνος ὁ δεισιδαίμων εἴδωλον φρικώδης καί τεράστιος φάσμα καί ποινή τις ἐγείρω καί στροβέω ὁ ἄθλιος ψυχή ἐκδιώκω ὁ ὄνειρος ἐκ ὁ ὕπνος , μαστίζω καί κολάζω αὐτός ὑπό ἑαυτοῦ ὡς ὑπό ἕτερος , καί δεινός πρόσταγμα καί ἀλλόκοτος λαμβάνω . εἶτα ἐξανίστημι οὐ καταφρονέω οὐδέ καταγελάω , οὐδέ αἰσθάνομαι ὅτι ὁ ταράσσω οὐδείς εἰμί ἀληθινός , ἀλλά σκιά φεύγω ἀπάτη οὐδείς κακός ἔχω ὕπαρ ἐξαπατάω ἑαυτοῦ καί δαπανάω καί ταράσσω , εἰς ἀγύρτης καί γόης ἐμπίπτω λέγω ἀλλά εἴτε ἔνυπνος φάντασμα φοβέω , χθόνιος τε Ἑκάτη κῶμος δέχομαι , ὁ περιμάκτρια καλέω γραῦς καί βαπτίζω σεαυτοῦ εἰς θάλασσα καί καθίζω ἐν ὁ γῆ διημερεύω . ὦ βάρβαρος ἐξευρίσκω Ἕλλην κακός ὁ δεισιδαιμονία , πήλωσις καταβορβόρωσις βαπτισμός , ῥῖψις ἐπί πρόσωπον , αἰσχρός προκάθισις , ἀλλόκοτος προσκύνησις . δίκαιος ὁ στόμα ὁ κιθαρῳδός κελεύω ἀείδω ὁ ὁ νόμιμος μουσική σῴζω δοκέω · ἐγώ δέ ὁ θεός ἀξιόω ὀρθός ὁ στόμα καί δίκαιος προσεύχομαι , καί μή ὁ ἐπί ὁ σπλάγχνον μέν γλῶσσα εἰ καθαρός καί ὀρθός σκοπέω , ὁ δέ ἑαυτοῦ διαστρέφω καί μολύνω ἄτοπος ὄνομα καί ῥῆμα βαρβαρικός καταισχύνω καί παρανομέω εἰς ὁ θεῖος καί πάτριος ἀξίωμα ὁ εὐσέβεια . ἀλλά ὁ γε κωμικός οὐ ἀηδής λέγω που πρός ὁ καταχρυσόω ὁ κλινίδιον καί καταργυρόω ὅς τις μόνος ἐγώ προίξ δίδωμι ὁ θεός ὁ ὕπνος , τίς οὗτος πολυτελής σεαυτοῦ ποιέω ; εἰμί δέ καί πρός ὁ δεισιδαίμων λέγω ὅς τις ὁ ὕπνος ὁ θεός λήθη κακός δίδωμι ἐγώ καί ἀνάπαυσις , τίς οὗτος κολαστήριον σεαυτοῦ ποιέω ἐπίμονος καί ὀδυνηρός , ὁ ἄθλιος ψυχή εἰς ἄλλος ὕπνος ἀποδιδράσκω μή δύναμαι ; ὁ Ἡράκλειτος φημί ὁ ἐγείρω εἷς καί κοινός κόσμος εἰμί , ὁ δέ κοιμάω ἕκαστος εἰς ἴδιος ἀναστρέφω . ὁ δέ δεισιδαίμων κοινός οὐδείς οὐδέ ἴδιος εἰμί κόσμος · οὔτε γάρ ἐγείρω ὁ φρονέω χράω οὔτε κοιμάω ἀπαλλάσσω ὁ ταράσσω , ἀλλά ὀνειρώσσω μέν ὁ λογισμός , ἐγείρω δέ ὁ φόβος ἀεί , φυγή δέ οὐ εἰμί οὐδέ μετάστασις .