plutarchus.de-superstitione-164e-171f 8
τὸν Τιρίβαζόν φασιν ὑπὸ τῶν Περσῶν συλλαμβανόμενον σπάσασθαί τε τὸν ἀκινάκην , εὔρωστον ὄντα , καὶ διαμάχεσθαι · μαρτυρομένων δὲ καὶ βοώντων ὅτι συλλαμβάνουσιν αὐτὸν βασιλέως κελεύσαντος , αὐτίκα τὸ ξίφος καταβαλεῖν καὶ τὼ χεῖρε συνδῆσαι παρασχεῖν . ἆρʼ οὖν οὐχ ὅμοιόν ἐστι τὸ γιγνόμενον ; οἱ μὲν ἄλλοι διαμάχονται συμφοραῖς καὶ διωθοῦνται τὰ πράγματα , φυγὰς ἑαυτοῖς μηχανώμενοι καὶ παρατροπὰς τῶν ἀβουλήτων · ὁ δὲ δεισιδαίμων οὐδενὸς ἀκούσας , αὐτὸς πρὸς αὑτὸν εἰπών ταῦτα πάσχεις , ὦ κακόδαιμον , ἐκ προνοίας καὶ θεοῦ κελεύοντος ἔρριψε πᾶσαν ἐλπίδα , προήκατο ἑαυτόν , ἔφυγε διεκρούσατο τοὺς βοηθοῦντας . πολλὰ τῶν μετρίων κακῶν ὀλέθρια ποιοῦσιν αἱ δεισιδαιμονίαι . Μίδας ὁ παλαιός , ὡς ἔοικεν , ἔκ τινων ἐνυπνίων ἀθυμῶν καὶ ταραττόμενος οὕτω κακῶς ἔσχε τὴν ψυχήν , ὥσθʼ ἑκουσίως ἀποθανεῖν αἷμα ταύρου πιών . ὁ δὲ τῶν Μεσσηνίων βασιλεὺς Ἀριστόδημος ἐν τῷ πρὸς Λακεδαιμονίους πολέμῳ , κυνῶν λύκοις ὠρυομένων ὅμοια καὶ περὶ τὴν ἑστίαν αὐτοῦ τὴν πατρῴαν ἀγρώστεως ἀναβλαστανούσης καὶ τῶν μάντεων τὰ σημεῖα φοβουμένων , ἐξαθυμήσας καὶ κατασβεσθεὶς ταῖς ἐλπίσιν αὐτὸς ἑαυτὸν ἀπέσφαξεν . ἦν δʼ ἴσως καὶ Νικίᾳ τῷ Ἀθηναίων στρατηγῷ κράτιστον οὕτως ἀπαλλαγῆναι τῆς δεισιδαιμονίας ὡς Μίδας ἢ Ἀριστόδημος ἢ φοβηθέντι τὴν σκιὰν ἐκλιπούσης τῆς σελήνης καθῆσθαι περιτειχιζόμενον ὑπὸ τῶν πολεμίων , εἶθʼ ὁμοῦ τέτταρσι μυριάσιν ἀνθρώπων φονευθέντων τε καὶ ζώντων ἁλόντων ὑποχείριον γενέσθαι καὶ δυσκλεῶς ἀποθανεῖν . οὐ γὰρ γῆς ἀντίφραξις ἐν μέσῳ γενομένης φοβερόν , οὐδὲ δεινὸν ἐν καιρῷ περιόδων σκιᾶς πρὸς σελήνην ἀπάντησις , ἀλλὰ δεινὸν τὸ τῆς δεισιδαιμονίας σκότος ἐκπεσόντος ἀνθρώπου συγχέαι καὶ τυφλῶσαι λογισμὸν ἐν πράγμασι μάλιστα λογισμοῦ δεομένοις Γλαῦκʼ , ὅρα , βαθὺς γὰρ ἤδη κύμασι ταράσσεται πόντος , ἀμφὶ δʼ ἄκρᾳ Γυρέων ὀρθὸν ἵσταται νέφος , σῆμα χειμῶνος . τοῦτʼ ἰδὼν κυβερνήτης εὔχεται μὲν ὑπεκφυγεῖν καὶ θεοὺς ἐπικαλεῖται σωτῆρας , εὐχόμενος δὲ τὸν οἴακα προσάγει , τὴν κεραίαν ὑφίησι , φεύγει μέγα λαῖφος ὑποστολίσας ἐρεβώδεος ἐκ θαλάσσης . ὁ Ἡσίοδος κελεύει πρὸ ἀρότου καὶ σπόρου τὸν γεωργὸν εὔχεσθαι Διὶ χθονίῳ Δημήτερί θʼ ἁγνῇ τῆς ἐχέτλης ἐχόμενον , Ὅμηρος δὲ τὸν Αἴαντά φησι τῷ Ἕκτορι μέλλοντα μονομαχεῖν εὔχεσθαι κελεύειν τοὺς Ἕλληνας ὑπὲρ αὐτοῦ τοῖς θεοῖς , εἶτʼ εὐχομένων ἐκείνων ὁπλίζεσθαι . καὶ ὁ Ἀγαμέμνων ὅτε τοῖς μαχομένοις προσέταξεν εὖ μέν τις δόρυ θηξάσθω , εὖ δʼ ἀσπίδα θέσθω , τότε παρὰ τοῦ Διὸς αἰτεῖ δός με κατὰ πρηνὲς βαλέειν Πριάμοιο μέλαθρον · ἀρετῆς γὰρ ἐλπὶς ὁ θεός ἐστιν , οὐ δειλίας πρόφασις . ἀλλʼ Ἰουδαῖοι σαββάτων ὄντων ἐν ἀγνάπτοις καθεζόμενοι , τῶν πολεμίων κλίμακας προστιθέντων καὶ τὰ τείχη καταλαμβανόντων , οὐκ ἀνέστησαν ἀλλʼ ἔμειναν ὥσπερ ἐν σαγήνῃ μιᾷ τῇ δεισιδαιμονίᾳ συνδεδεμένοι .
Lemmas: ὁ Τιρίβαζος φημί ὑπό ὁ Πέρσης συλλαμβάνω σπάω τε ὁ ἀκινάκης , εὔρωστος εἰμί , καί διαμάχομαι · μαρτύρομαι δέ καί βοάω ὅτι συλλαμβάνω αὐτός βασιλεύς κελεύω , αὐτίκα ὁ ξίφος καταβάλλω καί ὁ χείρ συνδέω παρέχω . ἆρα οὖν οὐ ὅμοιος εἰμί ὁ γίγνομαι ; ὁ μέν ἄλλος διαμάχομαι συμφορά καί διωθέω ὁ πρᾶγμα , φυγάς ἑαυτοῦ μηχανάομαι καί παρατροπή ὁ ἀβούλητος · ὁ δέ δεισιδαίμων οὐδείς ἀκούω , αὐτός πρός ἑαυτοῦ λέγω οὗτος πάσχω , ὦ κακοδαίμων , ἐκ πρόνοια καί θεός κελεύω ῥίπτω πᾶς ἐλπίς , προίημι ἑαυτοῦ , φεύγω διακρούω ὁ βοηθέω . πολύς ὁ μέτριος κακός ὀλέθριος ποιέω ὁ δεισιδαιμονία . Μίδας ὁ παλαιός , ὡς ἔοικα , ἐκ τις ἐνύπνιον ἀθυμόω καί ταράσσω οὕτως κακός ἔχω ὁ ψυχή , ὥστε ἑκούσιος ἀποθνῄσκω αἷμα ταῦρος πίνω . ὁ δέ ὁ Μεσσήνιος βασιλεύς Ἀριστόδημος ἐν ὁ πρός Λακεδαιμόνιος πόλεμος , κύων λύκος ὠρύομαι ὅμοιος καί περί ὁ ἑστία αὐτός ὁ πατρῷος ἄγρωστις ἀναβλαστάνω καί ὁ μάντις ὁ σημεῖον φοβέω , ἐξαθυμέω καί κατασβέννυμι ὁ ἐλπίς αὐτός ἑαυτοῦ ἀποσφάζω . εἰμί δέ ἴσως καί Νικίας ὁ Ἀθηναῖος στρατηγός κρατύς οὕτως ἀπαλλάσσω ὁ δεισιδαιμονία ὡς Μίδας ἤ Ἀριστόδημος ἤ φοβέω ὁ σκιά ἐκλείπω ὁ σελήνη κάθημαι περιτειχίζω ὑπό ὁ πολέμιος , εἶτα ὁμοῦ τέσσαρες μυριάς ἄνθρωπος φονεύω τε καί ζάω ἁλίσκομαι ὑποχείριος γίγνομαι καί δυσκλεής ἀποθνῄσκω . οὐ γάρ γῆ ἀντίφραξις ἐν μέσος γίγνομαι φοβερός , οὐδέ δεινός ἐν καιρός περίοδος σκιά πρός σελήνη ἀπάντησις , ἀλλά δεινός ὁ ὁ δεισιδαιμονία σκότος ἐκπίπτω ἄνθρωπος συγχέω καί τυφλόω λογισμός ἐν πρᾶγμα μάλα λογισμός δέω Γλαῦκος , ὁράω , βαθύς γάρ ἤδη κῦμα ταράσσω πόντος , ἀμφί δέ ἄκρος Γυραί ὀρθός ἵστημι νέφος , σῆμα χειμών . οὗτος ὁράω κυβερνήτης εὔχομαι μέν ὑπεκφεύγω καί θεός ἐπικαλέω σωτήρ , εὔχομαι δέ ὁ οἴαξ προσάγω , ὁ κεραία ὑφίημι , φεύγω μέγας λαῖφος ὑποστολίζω ἐρεβώδης ἐκ θάλασσα . ὁ Ἡσίοδος κελεύω πρό ἄροτος καί σπόρος ὁ γεωργός εὔχομαι Ζεύς χθόνιος Δημήτηρ τε ἁγνός ὁ ἐχέτλη ἔχω , Ὅμηρος δέ ὁ Αἴας φημί ὁ Ἕκτωρ μέλλω μονομαχέω εὔχομαι κελεύω ὁ Ἕλλην ὑπέρ αὐτός ὁ θεός , εἶτα εὔχομαι ἐκεῖνος ὁπλίζω . καί ὁ Ἀγαμέμνων ὅτε ὁ μάχομαι προστάσσω εὖ μέν τις δόρυ θήγω , εὖ δέ ἀσπίς τίθημι , τότε παρά ὁ Ζεύς αἰτέω δίδωμι ἐγώ κατά πρηνής βάλλω Πρίαμος μέλαθρον · ἀρετή γάρ ἐλπίς ὁ θεός εἰμί , οὐ δειλία πρόφασις . ἀλλά Ἰουδαῖος σάββατον εἰμί ἐν ἄγναπτος καθέζομαι , ὁ πολέμιος κλῖμαξ προστίθημι καί ὁ τεῖχος καταλαμβάνω , οὐ ἀνίστημι ἀλλά μένω ὥσπερ ἐν σαγήνη εἷς ὁ δεισιδαιμονία συνδέω .