plutarchus.de-stoicorum-repugnantiis-1033a-1057b 41
τὸ βρέφος ἐν τῇ γαστρὶ φύσει τρέφεσθαι νομίζει καθάπερ φυτόν · ὅταν δὲ τεχθῇ , ψυχόμενον ὑπὸ τοῦ ἀέρος καὶ στομούμενον τὸ πνεῦμα μεταβάλλειν καὶ γίγνεσθαι ζῷον · ὅθεν οὐκ ἀπὸ τρόπου τὴν ψυχὴν ὠνομάσθαι παρὰ τὴν ψῦξιν αὐτὸς δὲ πάλιν τὴν ψυχὴν ἀραιότερον πνεῦμα τῆς φύσεως καὶ λεπτομερέστερον ἡγεῖται μαχόμενος ἑαυτῷ . πῶς γὰρ οἷόν τε λεπτομερὲς ἐκ παχυμεροῦς καὶ ἀραιὸν γενέσθαι κατὰ περίψυξιν καὶ πύκνωσιν ; ὃ δὲ μεῖζόν ἐστι , πῶς περιψύξει γίγνεσθαι τὸ ἔμψυχον ἀποφαινόμενος ἔμψυχον ἡγεῖται τὸν ἥλιον , πύρινον ὄντα καὶ γεγενημένον ἐκ τῆς ἀναθυμιάσεως εἰς πῦρ μεταβαλούσης ; λέγει γὰρ ἐν τῷ πρώτῳ περὶ Φύσεως ἡ δὲ πυρὸς μεταβολή ἐστι τοιαύτη · διʼ ἀέρος εἰς ὕδωρ τρέπεται · κἀκ τούτου , γῆς ὑφισταμένης , ἀὴρ ἀναθυμιᾶται · λεπτυνομένου δὲ τοῦ ἀέρος , ὁ αἰθὴρ περιχεῖται κύκλῳ , οἱ δʼ ἀστέρες ἐκ θαλάσσης μετὰ τοῦ ἡλίου ἀνάπτονται τί οὖν ἀνάψει περιψύξεως ἐναντιώτερον ἢ διαχύσει πυκνώσεως ; τὰ μὲν ὕδωρ καὶ γῆν ἐκ πυρὸς καὶ ἀέρος ποιεῖ , τὰ δʼ εἰς πῦρ καὶ ἀέρα τρέπει τὸ ὑγρὸν καὶ γεῶδες . ἀλλʼ ὅμως ὅπου μὲν τὴν ἄναψιν ὅπου δὲ τὴν περίψυξιν ἀρχὴν ἐμψυχίας ποιεῖ . καὶ μὴν ὅταν ἐκπύρωσις γένηται , διόλου ζῆν καὶ ζῷον τὸν κόσμον εἶναί φησι σβεννύμενον δʼ αὖθις καὶ παχυνόμενον εἰς ὕδωρ καὶ γῆν καὶ τὸ σωματοειδὲς τρέπεσθαι . λέγει δʼ ἐν τῷ πρώτῳ περὶ Προνοίας διόλου μὲν γὰρ ὢν ὁ κόσμος πυρώδης εὐθὺς καὶ ψυχή ἐστιν ἑαυτοῦ καὶ ἡγεμονικόν ὅτε δὲ μεταβαλὼν εἴς τὸ ὑγρὸν καὶ τὴν ἐναπολειφθεῖσαν ψυχὴν τρόπον τινὰ εἰς σῶμα καὶ ψυχὴν μετέβαλεν ὥστε συνεστάναι ἐκ τούτων , ἄλλον τινὰ ἔσχε λόγον ἐνταῦθα δήπου σαφῶς τῇ μὲν ἐκπυρώσει καὶ τὰ ἄψυχα τοῦ κόσμου φησὶν εἰς τὸ ἔμψυχον τρέπεσθαι · τῇ δὲ σβέσει πάλιν καὶ τὴν ψυχὴν ἀνίεσθαι καὶ ἀνυγραίνεσθαι , μεταβάλλουσαν εἰς τὸ σωματοειδές . ἄτοπος οὖν φαίνεται τῇ περιψύξει νῦν μὲν ἐξ ἀναισθήτων ποιῶν ἔμψυχα , νῦν δʼ εἰς ἀναίσθητα καὶ ἄψυχα μεταβάλλων τὸ πλεῖστον μέρος τῆς τοῦ κόσμου ψυχῆς . ἄνευ δὲ τούτων ὁ περὶ ψυχῆς γενέσεως αὐτῷ λόγος μαχομένην ἔχει πρὸς τὸ δόγμα τὴν ἀπόδειξιν . γίγνεσθαι μὲν γάρ φησι τὴν ψυχήν , ὅταν τὸ βρέφος ἀποτεχθῇ , καθάπερ στομώσει τῇ περιψύξει τοῦ πνεύματος μεταβαλόντος · ἀποδείξει δὲ χρῆται τοῦ γεγονέναι τὴν ψυχὴν καὶ μεταγενεστέραν εἶναι μάλιστα τῷ καὶ τὸν τρόπον καὶ τὸ ἦθος ἐξομοιοῦσθαι τὰ τέκνα τοῖς γονεῦσι . βλέπεται δʼ ἡ τούτων ἐναντίωσις · οὐ γὰρ οἷόν τε τὴν ψυχὴν πρὸ τῆς ἀποκυήσεως ἠθοποιεῖσθαι , γιγνομένην μετὰ τὴν ἀποκύησιν ἢ συμβήσεται , πρὶν ἢ γενέσθαι ψυχήν , ὁμοίαν εἶναι ψυχῇ , τουτέστι καὶ εἶναι τῇ ὁμοιότητι καὶ μὴ εἶναι διὰ τὸ μήπω γεγονέναι . εἰ δὲ φήσει τις ὅτι , ταῖς κράσεσι τῶν σωμάτων ἐγγιγνομένης τῆς ὁμοιότητος , αἱ ψυχαὶ γενόμεναι μεταβάλλουσι , διαφθείρει τὸ τεκμήριον τοῦ γεγονέναι τὴν ψυχήν · ἐνδέχεται γὰρ οὕτω καὶ ἀγένητον οὖσαν , ὅταν ἐπεισέλθῃ , μεταβάλλειν τῇ κράσει τῆς ὁμοιότητος .
Lemmas: ὁ βρέφος ἐν ὁ γαστήρ φύσις τρέφω νομίζω καθά φυτόν · ὅταν δέ τίκτω , ψύχω ὑπό ὁ ἀήρ καί στομόω ὁ πνεῦμα μεταβάλλω καί γίγνομαι ζῷον · ὅθεν οὐ ἀπό τρόπος ὁ ψυχή ὀνομάζω παρά ὁ ψῦξις αὐτός δέ πάλιν ὁ ψυχή ἀραῖος πνεῦμα ὁ φύσις καί λεπτομερής ἡγέομαι μάχομαι ἑαυτοῦ . πῶς γάρ οἷος τε λεπτομερής ἐκ παχυμερής καί ἀραιός γίγνομαι κατά περίψυξις καί πύκνωσις ; ὅς δέ μέγας εἰμί , πῶς περιψύχω γίγνομαι ὁ ἔμψυχος ἀποφαίνω ἔμψυχος ἡγέομαι ὁ ἥλιος , πύρινος εἰμί καί γίγνομαι ἐκ ὁ ἀναθυμίασις εἰς πῦρ μεταβάλλω ; λέγω γάρ ἐν ὁ πρῶτος περί Φύσις ὁ δέ πῦρ μεταβολή εἰμί τοιοῦτος · διά ἀήρ εἰς ὕδωρ τρέπω · ἐκ οὗτος , γῆ ὑφίστημι , ἀήρ ἀναθυμιάω · λεπτύνω δέ ὁ ἀήρ , ὁ αἰθήρ περιχέω κύκλος , ὁ δέ ἀστήρ ἐκ θάλασσα μετά ὁ ἥλιος ἀνάπτω τίς οὖν ἀνάπτω περίψυξις ἐναντίος ἤ διάχυσις πύκνωσις ; ὁ μέν ὕδωρ καί γῆ ἐκ πῦρ καί ἀήρ ποιέω , ὁ δέ εἰς πῦρ καί ἀήρ τρέπω ὁ ὑγρός καί γεώδης . ἀλλά ὅμως ὅπου μέν ὁ ἄναψις ὅπου δέ ὁ περίψυξις ἀρχή ἐμψυχία ποιέω . καί μήν ὅταν ἐκπύρωσις γίγνομαι , διόλου ζάω καί ζῷον ὁ κόσμος εἰμί φημί σβέννυμι δέ αὖθις καί παχύνω εἰς ὕδωρ καί γῆ καί ὁ σωματοειδής τρέπω . λέγω δέ ἐν ὁ πρῶτος περί Πρόνοια διόλου μέν γάρ εἰμί ὁ κόσμος πυρώδης εὐθύς καί ψυχή εἰμί ἑαυτοῦ καί ἡγεμονικός ὅτε δέ μεταβάλλω εἰς ὁ ὑγρός καί ὁ ἐναπολιμπάνω ψυχή τρόπος τις εἰς σῶμα καί ψυχή μεταβάλλω ὥστε συνίστημι ἐκ οὗτος , ἄλλος τις ἔχω λόγος ἐνταῦθα δήπου σαφής ὁ μέν ἐκπύρωσις καί ὁ ἄψυχος ὁ κόσμος φημί εἰς ὁ ἔμψυχος τρέπω · ὁ δέ σβέσις πάλιν καί ὁ ψυχή ἀνίημι καί ἀνυγραίνω , μεταβάλλω εἰς ὁ σωματοειδής . ἄτοπος οὖν φαίνω ὁ περίψυξις νῦν μέν ἐκ ἀναίσθητος ποιέω ἔμψυχος , νῦν δέ εἰς ἀναίσθητος καί ἄψυχος μεταβάλλω ὁ πολύς μέρος ὁ ὁ κόσμος ψυχή . ἄνευ δέ οὗτος ὁ περί ψυχή γένεσις αὐτός λόγος μάχομαι ἔχω πρός ὁ δόγμα ὁ ἀπόδειξις . γίγνομαι μέν γάρ φημί ὁ ψυχή , ὅταν ὁ βρέφος ἀποτίκτω , καθά στόμωσις ὁ περίψυξις ὁ πνεῦμα μεταβάλλω · ἀπόδειξις δέ χράω ὁ γίγνομαι ὁ ψυχή καί μεταγενής εἰμί μάλα ὁ καί ὁ τρόπος καί ὁ ἦθος ἐξομοιόω ὁ τέκνον ὁ γονεύς . βλέπω δέ ὁ οὗτος ἐναντίωσις · οὐ γάρ οἷος τε ὁ ψυχή πρό ὁ ἀποκύησις ἠθοποιέω , γίγνομαι μετά ὁ ἀποκύησις ἤ συμβαίνω , πρίν ἤ γίγνομαι ψυχή , ὅμοιος εἰμί ψυχή , τουτέστι καί εἰμί ὁ ὁμοιότης καί μή εἰμί διά ὁ μήπω γίγνομαι . εἰ δέ φημί τις ὅτι , ὁ κρᾶσις ὁ σῶμα ἐγγίγνομαι ὁ ὁμοιότης , ὁ ψυχή γίγνομαι μεταβάλλω , διαφθείρω ὁ τεκμήριον ὁ γίγνομαι ὁ ψυχή · ἐνδέχομαι γάρ οὕτως καί ἀγένητος εἰμί , ὅταν ἐπεισέρχομαι , μεταβάλλω ὁ κρᾶσις ὁ ὁμοιότης .