plutarchus.de-stoicorum-repugnantiis-1033a-1057b 47
ἀλλὰ μὴν καὶ τὰ περὶ τῶν φαντασιῶν λεγόμενα νεανικῶς πρὸς τὴν εἱμαρμένην ἐναντιοῦται . τὴν γὰρ φαντασίαν βουλόμενος οὐκ οὖσαν αὐτοτελῆ τῆς συγκαταθέσεως αἰτίαν ἀποδεικνύειν , εἴρηκεν ὅτι βλάψουσιν οἱ σοφοὶ ψευδεῖς φαντασίας ἐμποιοῦντες , ἂν αἱ φαντασίαι ποιῶσιν αὐτοτελῶς τὰς συγκαταθέσεις · πολλάκις γὰρ οἱ σοφοὶ ψεύδει χρῶνται πρὸς τοὺς φαύλους καὶ φαντασίαν παριστᾶσι πιθανήν , οὐ μὴν αἰτίαν τῆς συγκαταθέσεως ἐπεὶ καὶ τῆς ὑπολήψεως αἰτία τῆς ψευδοῦς ἔσται καὶ τῆς ἀπάτης . ταῦτʼ οὖν ἄν τις ἀπὸ τοῦ σοφοῦ μεταφέρων ἐπὶ τὴν εἱμαρμένην λέγῃ μὴ διὰ τὴν εἱμαρμένην γίγνεσθαι τὰς συγκαταθέσεις , ἐπεὶ διὰ τὴν εἱμαρμένην ἔσονται καὶ ψευδεῖς ῖς συγκαταθέσεις καὶ ὑπολήψεις καὶ ἀπάται καὶ βλαβήσονται διὰ τὴν εἱμαρμένην , ὁ τοῦ βλάπτειν τὸν σοφὸν ἐξαιρούμενος λόγος ἅμα καὶ τὸ μὴ πάντων αἰτίαν εἶναι τὴν εἱμαρμένην ἀποδείκνυσιν . εἰ γὰρ μήτε δοξάζουσι μήτε βλάπτονται διὰ τὴν εἱμαρμένην , δῆλον ὅτι οὐδὲ κατορθοῦσιν οὐδὲ φρονοῦσιν οὐδʼ ὑπολαμβάνουσι βεβαίως οὐδʼ ὠφελοῦνται διὰ τὴν εἱμαρμένην , ἀλλʼ οἴχεται τὸ πάντων αἰτίαν εἶναι τὴν εἱμαρμένην . ὁ δὲ λέγων , ὅτι Χρύσιππος οὐκ αὐτοτελῆ τούτων αἰτίαν ἀλλὰ προκαταρκτικὴν μόνον ἐποιεῖτο τὴν εἱμαρμένην , ἐκεῖ πάλιν αὐτὸν ἀποδείξει μαχόμενον πρὸς αὑτόν , ὅπου τὸν μὲν Ὅμηρον ὑπερφυῶς ἐπαινεῖ περὶ τοῦ Διὸς λέγοντα τῷ ἔχεθʼ , ὅττι κεν ὔμμι κακὸν πέμπῃσιν ἑκάστῳ ἢ ἀγαθόν · καὶ τὸν Εὐριπίδην ὦ Ζεῦ , τί δῆτα τοὺς ταλαιπώρους βροτοὺς φρονεῖν λέγοιμʼ ἄν ; σοῦ γὰρ ἐξηρτήμεθα , δρῶμέν τε τοιάδʼ , ἃ σύ γε τυγχάνεις φρονῶν . αὐτὸς δὲ πολλὰ τούτοις ὁμολογούμενα γράφει , τέλος δέ φησι μηδὲν ἴσχεσθαι μηδὲ κινεῖσθαι μηδὲ τοὐλάχιστον ἄλλως ἢ κατὰ τὸν τοῦ Διὸς λόγον , ὃν τῇ εἱμαρμένῃ τὸν αὐτὸν εἶναι . ἔτι τοίνυν τὸ μὲν προκαταρκτικὸν αἴτιον ἀσθενέστερόν ἐστι τοῦ αὐτοτελοῦς καὶ οὐκ ἐξικνεῖται κρατούμενον ὑπʼ ἄλλων ἐξανισταμένων · τὴν δʼ εἱμαρμένην αἰτίαν ἀνίκητον καὶ ἀκώλυτον καὶ ἄτρεπτον ἀποφαίνων αὐτὸς Ἄτροπον καλεῖ καὶ Ἀδράστειαν καὶ Ἀνάγκην καὶ Πεπρωμένην ὡς πέρας ἅπασιν ἐπιτιθεῖσαν . πότερον οὖν τὰς συγκαταθέσεις μὴ λέγωμεν ἐφʼ ἡμῖν εἶναι μηδὲ τὰς ἀρετὰς μηδὲ τὰς κακίας μηδὲ τὸ κατορθοῦν μηδὲ τὸ ἁμαρτάνειν , ἢ τὴν εἱμαρμένην λέγωμεν ἐλλείπουσαν εἶναι καὶ τὴν πεπρωμένην ἀπεράτωτον καὶ τὰς τοῦ Διὸς κινήσεις καὶ σχέσεις ἀσυντελέστους ; τούτων γὰρ ἕπεται τὰ μὲν τῷ αὐτοτελῆ τὰ δὲ τῷ προκαταρκτικὴν μόνον αἰτίαν εἶναι τὴν εἱμαρμένην . αὐτοτελὴς μὲν γὰρ αἰτία πάντων οὖσα τὸ ἐφʼ ἡμῖν καὶ τὸ ἑκούσιον ἀναιρεῖ , προκαταρκτικὴ δὲ τὸ ἀκώλυτος εἶναι καὶ τελεσιουργὸς ἀπόλλυσιν . οὐδὲ γὰρ ἅπαξ ἢ δὶς ἀλλὰ πανταχοῦ μᾶλλον δʼ ἐν πᾶσι τοῖς φυσικοῖς γέγραφε ταῖς μὲν κατὰ μέρος φύσεσι καὶ κινήσεσιν ἐνστήματα πολλὰ γίγνεσθαι καὶ κωλύματα , τῇ δὲ τῶν ὅλων μηδέν . καὶ πῶς εἰς τὰς κατὰ μέρος ἡ τῶν ὅλων διατείνουσα κίνησις , ἐμποδιζομένων καὶ κωλυομένων ἐκείνων , ἀνεμπόδιστος αὐτὴ καὶ ἀκώλυτός ἐστιν ; οὐδὲ γὰρ ἡ τἀνθρώπου φύσις ἀνεμπόδιστος , εἰ μηδʼ ἡ τοῦ ποδὸς ἢ τῆς χειρός · οὐδʼ τῆς νεὼς κίνησις ἀκώλυτος ἂν εἴη , ἂν αἱ περὶ τὸ ἱστίον ἢ τὴν εἰρεσίαν ἐνέργειαι κωλύσεις τινὰς ἔχωσιν . ἄνευ δὲ τούτων , εἰ μὲν αἱ φαντασίαι μὴ γίγνονται καθʼ εἱμαρμένην τῶν συγκαταθέσεων · εἰ δʼ ὅτι ποιεῖ φαντασίας ἀγωγοὺς ἐπὶ τὴν συγκατάθεσιν , καθʼ εἱμαρμένην αἱ συγκαταθέσεις γίγνεσθαι λέγονται , πῶς οὐ μάχεται πρὸς ἑαυτὴν πολλάκις ἐν τοῖς μεγίστοις διαφόρους ποιοῦσα φαντασίας καὶ περισπώσας ἐπὶ τἀναντία τὴν διάνοιαν , ὅτε τοὺς προστιθεμένους τῇ ἑτέρᾳ καὶ μὴ ἐπέχοντας ἁμαρτάνειν λέγουσιν · ἂν μὲν ἀδήλοις εἴκωσι , προπίπτοντας · ἂν δὲ ψευδέσι , διαψευδομένους · ἂν δὲ κοινῶς ἀκαταλήπτοις , δοξάζοντας ; καίτοι δεῖ , τριῶν ὄντων , ἢ μὴ πᾶσαν εἶναι φαντασίαν εἱμαρμένης ἔργον ἢ πᾶσαν παραδοχὴν φαντασίας καὶ συγκατάθεσιν ἀναμάρτητον ἢ μηδʼ αὐτὴν τὴν εἱμαρμένην ἀνεπίληπτον οὐκ οἶδα γὰρ ὅπως ἀνέγκλητός ἐστι τοιαύτας ποιοῦσα φαντασίας , αἷς τὸ μὴ μάχεσθαι μηδʼ ἀντιβαίνειν ἀλλʼ ἕπεσθαι καὶ εἴκειν ἐγκλητόν ἐστι . καὶ μὴν ἔν γε τοῖς πρὸς τοὺς Ἀκαδημαϊκοὺς ἀγῶσιν ὁ πλεῖστος λόγος αὐτῷ τε Χρυσίππῳ καὶ Ἀντιπάτρῳ περὶ τίνος γέγονε ; περὶ τοῦ μήτε πράττειν μήθʼ ὁρμᾶν ἀσυγκαταθέτως , ἀλλὰ πλάσματα λέγειν καὶ κενὰς ; ὑποθέσεις τοὺς ἀξιοῦντας , οἰκείας φαντασίας γενομένης , εὐθὺς ὁρμᾶν μὴ εἴξαντας μηδὲ συγκαταθεμένους . αὖθις δέ φησι Χρὺσιππος καὶ τὸν θεὸν ψευδεῖς ἐμποιεῖν φαντασίας καὶ τὸν σοφόν , οὐ συγκατατιθεμένων οὐδʼ εἰκόντων δεομένους ἡμῶν , ἀλλὰ πραττόντων μόνον καὶ ὁρμώντων ἐπὶ τὸ φαινόμενον · ἡμᾶς δὲ φαύλους ὄντας ὑπʼ ἀσθενείας συγκατατίθεσθαι ταῖς τοιαύταις φαντασίαις . ἡ δὲ τούτων τῶν λόγων ταραχὴ καὶ διαφορὰ πρὸς αὐτοὺς οὐ πάνυ δυσθεώρητός ἐστιν . ὁ γὰρ οὐ δεόμενος συγκατατιθεμένων ἀλλὰ πραττόντων μόνον , οἷς ἐνδίδωσι τὰς φαντασίας , εἴτε θεὸς εἴτε σοφός , οἶδεν ὅτι πρὸς τὸ πράττειν ἀρκοῦσιν αἱ φαντασίαι καὶ παρέλκουσιν αἱ συγκαταθέσεις · ὡς εἴ γε , γιγνώσκων ὅτι πρακτικὴν ὁρμὴν οὐ παρίστησι φαντασία δίχα συγκαταθέσεως , ψευδεῖς ἐνεργάζεται καὶ πιθανὰς φαντασίας , ἑκὼν αἴτιός ἐστι τοῦ προπίπτειν καὶ ἁμαρτάνειν ἀκαταλήπτοις συγκατατιθεμένους .
Lemmas: ἀλλά μήν καί ὁ περί ὁ φαντασία λέγω νεανικός πρός ὁ μείρομαι ἐναντιόομαι . ὁ γάρ φαντασία βούλομαι οὐ εἰμί αὐτοτελής ὁ συγκατάθεσις αἰτία ἀποδείκνυμι , λέγω ὅτι βλάπτω ὁ σοφός ψευδής φαντασία ἐμποιέω , ἐάν ὁ φαντασία ποιέω αὐτοτελής ὁ συγκατάθεσις · πολλάκις γάρ ὁ σοφός ψεῦδος χράω πρός ὁ φαῦλος καί φαντασία παρίστημι πιθανός , οὐ μήν αἰτία ὁ συγκατάθεσις ἐπεί καί ὁ ὑπόληψις αἰτία ὁ ψευδής εἰμί καί ὁ ἀπάτη . οὗτος οὖν ἐάν τις ἀπό ὁ σοφός μεταφέρω ἐπί ὁ μείρομαι λέγω μή διά ὁ μείρομαι γίγνομαι ὁ συγκατάθεσις , ἐπεί διά ὁ μείρομαι εἰμί καί ψευδής ἴς συγκατάθεσις καί ὑπόληψις καί ἀπάτη καί βλάπτω διά ὁ μείρομαι , ὁ ὁ βλάπτω ὁ σοφός ἐξαιρέω λόγος ἅμα καί ὁ μή πᾶς αἰτία εἰμί ὁ μείρομαι ἀποδείκνυμι . εἰ γάρ μήτε δοξάζω μήτε βλάπτω διά ὁ μείρομαι , δῆλος ὅτι οὐδέ κατορθόω οὐδέ φρονέω οὐδέ ὑπολαμβάνω βέβαιος οὐδέ ὠφελέω διά ὁ μείρομαι , ἀλλά οἴχομαι ὁ πᾶς αἴτιος εἰμί ὁ μείρομαι . ὁ δέ λέγω , ὅτι Χρύσιππος οὐ αὐτοτελής οὗτος αἰτία ἀλλά προκαταρκτικός μόνος ποιέω ὁ μείρομαι , ἐκεῖ πάλιν αὐτός ἀποδείκνυμι μάχομαι πρός ἑαυτοῦ , ὅπου ὁ μέν Ὅμηρος ὑπερφυής ἐπαινέω περί ὁ Ζεύς λέγω τῷ ἔχω , ὅστις ἄν σύ κακός πέμπω ἕκαστος ἤ ἀγαθός · καί ὁ Εὐριπίδης ὦ Ζεύς , τίς δῆτα ὁ ταλαίπωρος βροτός φρονέω λέγω ἄν ; σύ γάρ ἐξαρτάω , δράω τε τοιόσδε , ὅς σύ γε τυγχάνω φρονέω . αὐτός δέ πολύς οὗτος ὁμολογέω γράφω , τέλος δέ φημί μηδείς ἴσχω μηδέ κινέω μηδέ ἐλαχύς ἄλλος ἤ κατά ὁ ὁ Ζεύς λόγος , ὅς ὁ μείρομαι ὁ αὐτός εἰμί . ἔτι τοίνυν ὁ μέν προκαταρκτικός αἴτιος ἀσθενής εἰμί ὁ αὐτοτελής καί οὐ ἐξικνέομαι κρατέω ὑπό ἄλλος ἐξανίστημι · ὁ δέ μείρομαι αἰτία ἀνίκητος καί ἀκώλυτος καί ἄτρεπτος ἀποφαίνω αὐτός Ἄτροπος καλέω καί Ἀδράστεια καί Ἀνάγκη καί Πεπρωμένη ὡς πέρας ἅπας ἐπιτίθημι . πότερος οὖν ὁ συγκατάθεσις μή λέγω ἐπί ἐγώ εἰμί μηδέ ὁ ἀρετή μηδέ ὁ κακία μηδέ ὁ κατορθόω μηδέ ὁ ἁμαρτάνω , ἤ ὁ μείρομαι λέγω ἐλλείπω εἰμί καί ὁ πόρω ἀπεράτωτος καί ὁ ὁ Ζεύς κίνησις καί σχέσις ἀσυντέλεστος ; οὗτος γάρ ἕπομαι ὁ μέν ὁ αὐτοτελής ὁ δέ ὁ προκαταρκτικός μόνος αἰτία εἰμί ὁ μείρομαι . αὐτοτελής μέν γάρ αἰτία πᾶς εἰμί ὁ ἐπί ἐγώ καί ὁ ἑκούσιος ἀναιρέω , προκαταρκτικός δέ ὁ ἀκώλυτος εἰμί καί τελεσιουργός ἀπόλλυμι . οὐδέ γάρ ἅπαξ ἤ δίς ἀλλά πανταχοῦ μάλα δέ ἐν πᾶς ὁ Φυσικός γράφω ὁ μέν κατά μέρος φύσις καί κίνησις ἔνστημα πολύς γίγνομαι καί κώλυμα , ὁ δέ ὁ ὅλος μηδείς . καί πῶς εἰς ὁ κατά μέρος ὁ ὁ ὅλος διατείνω κίνησις , ἐμποδίζω καί κωλύω ἐκεῖνος , ἀνεμπόδιστος αὐτός καί ἀκώλυτος εἰμί ; οὐδέ γάρ ὁ ἄνθρωπος φύσις ἀνεμπόδιστος , εἰ μηδέ ὁ ὁ πούς ἤ ὁ χείρ · οὐδέ ὁ ναῦς κίνησις ἀκώλυτος ἄν εἰμί , ἐάν ὁ περί ὁ ἱστίον ἤ ὁ εἰρεσία ἐνέργεια κώλυσις τις ἔχω . ἄνευ δέ οὗτος , εἰ μέν ὁ φαντασία μή γίγνομαι κατά μείρομαι ὁ συγκατάθεσις · εἰ δέ ὅτι ποιέω φαντασία ἀγωγός ἐπί ὁ συγκατάθεσις , κατά μείρομαι ὁ συγκατάθεσις γίγνομαι λέγω , πῶς οὐ μάχομαι πρός ἑαυτοῦ πολλάκις ἐν ὁ μέγας διάφορος ποιέω φαντασία καί περισπάω ἐπί ἐναντίος ὁ διάνοια , ὅτε ὁ προστίθημι ὁ ἕτερος καί μή ἐπέχω ἁμαρτάνω λέγω · ἐάν μέν ἄδηλος εἴκω , προπίπτω · ἐάν δέ ψευδής , διαψεύδω · ἐάν δέ κοινός ἀκατάληπτος , δοξάζω ; καίτοι δέω , τρεῖς εἰμί , ἤ μή πᾶς εἰμί φαντασία μείρομαι ἔργον ἤ πᾶς παραδοχή φαντασία καί συγκατάθεσις ἀναμάρτητος ἤ μηδέ αὐτός ὁ μείρομαι ἀνεπίληπτος οὐ οἶδα γάρ ὅπως ἀνέγκλητος εἰμί τοιοῦτος ποιέω φαντασία , ὅς ὁ μή μάχομαι μηδέ ἀντιβαίνω ἀλλά ἕπομαι καί εἴκω ἐγκλητός εἰμί . καί μήν ἐν γε ὁ πρός ὁ Ἀκαδημαικός ἀγών ὁ πολύς λόγος αὐτός τε Χρύσιππος καί Ἀντίπατρος περί τίς γίγνομαι ; περί ὁ μήτε πράσσω μήτε ὁρμάω ἀσυγκατάθετος , ἀλλά πλάσμα λέγω καί κενός ; ὑπόθεσις ὁ ἀξιόω , οἰκεῖος φαντασία γίγνομαι , εὐθύς ὁρμάω μή εἴκω μηδέ συγκατατίθημι . αὖθις δέ φημί Χρύσιππος καί ὁ θεός ψευδής ἐμποιέω φαντασία καί ὁ σοφός , οὐ συγκατατίθημι οὐδέ εἴκω δέω ἐγώ , ἀλλά πράσσω μόνος καί ὁρμάω ἐπί ὁ φαίνω · ἐγώ δέ φαῦλος εἰμί ὑπό ἀσθένεια συγκατατίθημι ὁ τοιοῦτος φαντασία . ὁ δέ οὗτος ὁ λόγος ταραχή καί διαφορά πρός ἑαυτοῦ οὐ πάνυ δυσθεώρητος εἰμί . ὁ γάρ οὐ δέω συγκατατίθημι ἀλλά πράσσω μόνος , ὅς ἐνδίδωμι ὁ φαντασία , εἴτε θεός εἴτε σοφός , οἶδα ὅτι πρός ὁ πράσσω ἀρκέω ὁ φαντασία καί παρέλκω ὁ συγκατάθεσις · ὡς εἰ γε , γιγνώσκω ὅτι πρακτικός ὁρμή οὐ παρίστημι φαντασία δίχα συγκατάθεσις , ψευδής ἐνεργάζομαι καί πιθανός φαντασία , ἑκών αἴτιος εἰμί ὁ προπίπτω καί ἁμαρτάνω ἀκατάληπτος συγκατατίθημι .