plutarchus.de-sollertia-animalium-959a-985c 10
καθόλου δέ , ἐπεὶ δἰ ὧν οἱ φιλόσοφοι δεικνύουσι τὸ μετέχειν λόγου τὰ ζῷα , προθέσεις εἰσὶ καὶ παρασκευαὶ καὶ μνῆμαι καὶ πάθη καὶ τέκνων ἐπιμέλειαι καὶ χάριτες εὖ παθόντων καὶ μνησικακίαι πρὸς τὸ λυπῆσαν , ἔτι δʼ εὑρέσεις τῶν ἀναγκαίων , ἐμφάσεις ἀρετῆς , οἷον ἀνδρείας κοινωνίας ἐγκρατείας μεγαλοφροσύνης σκοπῶμεν τὰ ἔναλα , εἰ τούτων ἐκεῖνα μὲν οὐδὲν ἤ πού τι παντελῶς ἀμαυρὸν αἴθυγμα καὶ δυσθέατον ἐνιδεῖν μάλα μόλις τεκμαιρομένῳ δίδωσιν · ἐν δὲ τοῖς πεζοῖς καὶ γηγενέσι λαμπρὰ καὶ ἐναργῆ καὶ βέβαια παραδείγματα τῶν εἰρημένων ἑκάστου λαμβάνειν ἔστι καὶ θεᾶσθαι . πρῶτον οὖν ὅρα προθέσεις καὶ παρασκευὰς ταύρων ἐπὶ μάχῃ κονιομένων καὶ κάπρων θηγόντων ὀδόντας · ἐλέφαντες δέ , τῆς ὕλης , ἣν ὀρύττοντες ἢ κείροντες ἐσθίουσιν , ἀμβλὺν τὸν ὀδόντα ποιούσης ἀποτριβόμενον , τῷ ἑτέρῳ πρὸς ταῦτα χρῶνται , τὸν δʼ ἕτερον ἔπακμον ἀεὶ καὶ ὀξὺν ἐπὶ τὰς ἀμύνας φυλάττουσιν . ὁ δὲ λέων ἀεὶ βαδίζει συνεστραμμένοις τοῖς ποσίν , - ἐντὸς ἀποκρύπτων τοὺς ὄνυχας , ἵνα μὴ τριβόμενοι τὴν ἀκμὴν ἀπαμβλύνωσι μηδὲ καταλείπωσιν εὐπορίαν τοῖς στιβεύουσιν · οὐ γὰρ ῥᾳδίως ὄνυχος εὑρίσκεται λεοντείου σημεῖον , ἀλλὰ μικροῖς καὶ τυφλοῖς ἴχνεσιν ἐντυγχάνοντες ἀποπλανῶνται καὶ διαμαρτάνουσιν . ὁ δʼ ἰχνεύμων ἀκηκόατε δήπουθεν ὡς οὐδὲν ἀπολείπει θωρακιζομένου πρὸς μάχην ὁπλίτου · τοσοῦτον γὰρ ἰλύος περιβάλλεται καὶ περιπήγνυσι τῷ σώματι χιτῶνα μέλλων ἐπιτίθεσθαι τῷ κροκοδείλῳ . τὰς δὲ χελιδόνων πρὸ τῆς τεκνοποιίας παρασκευὰς ; ὁρῶμεν , ὡς εὖ τὰ στερεὰ κάρφη προϋποβάλλονται δίκην θεμελίων , εἶτα περιπλάττουσι τὰ κουφότερα κἂν πηλοῦ τινος ἐχεκόλλου δεομένην αἴσθωνται τὴν νεοττιάν , λίμνης ἢ θαλάττης ἐν χρῷ παραπετόμεναι ψαύουσι τοῖς πτίλοις ἐπιπολῆς , ὅσον νοτεραί , μὴ βαρεῖαι γενέσθαι τῇ ὑγρότητι , συλλαβοῦσαι δὲ κονιορτὸν οὕτως ἐξαλείφουσι καὶ συνδέουσι τὰ χαλῶντα καὶ διολισθάνοντα τῷ δὲ σχήματι τοὔργον οὐ γωνιῶδες οὐδὲ πολύπλευρον , ἀλλʼ ὁμαλὸν ὡς ἔνεστι μάλιστα καὶ σφαιροειδὲς ἀποτελοῦσι καὶ γὰρ μόνιμον καὶ χωρητικὸν τὸ τοιοῦτο καὶ τοῖς ἐπιβουλεύουσι θηρίοις ἔξωθεν ἀντιλήψεις οὐ πάνυ δίδωσι . τὰ δʼ ἀράχνης ἔργα , κοινὸν ἱστῶν γυναιξὶ καὶ θήρας σαγηνευταῖς ἀρχέτυπον , οὐ καθʼ ἓν ἄν τις θαυμάσειε καὶ γὰρ ἡ τοῦ νήματος ἀκρίβεια καὶ τῆς ὑφῆς τὸ μὴ διεχὲς μηδὲ στημονῶδες ἀλλὰ λείου συνέχειαν ὑμένος καὶ κόλλησιν ὑπό τινος ἀδήλως παραμεμιγμένης γλισχρότητος ἀπειργασμένον , ἥ τε βαφὴ τῆς χρόας ἐνάερον καὶ ἀχλυώδη ποιοῦσα τὴν ἐπιφάνειαν ὑπὲρ τοῦ λαθεῖν , αὐτή τε μάλιστα πάντων ἡ τῆς μηχανῆς αὐτῆς ἡνιοχεία καὶ κυβέρνησις , ὅταν ἐνσχεθῇ τι τῶν ἁλωσίμων , ὥσπερ δεινοῦ σαγηνευτοῦ , ταχὺ συναιρεῖν εἰς ταὐτὸ καὶ συνάγειν τὸ θήρατρον αἰσθανομένης καὶ φρονούσης , τῇ καθʼ ἡμέραν ὄψει καὶ θέᾳ τοῦ γιγνομένου πιστὸν ἔσχε τὸν λόγον . ἄλλως δʼ ἂν ἐδόκει μῦθος , ὥσπερ ἡμῖν ἐδόκει τὸ τῶν ἐν Λιβύῃ κοράκων , οἳ ποτοῦ δεόμενοι λίθους ἐμβάλλουσιν ἀναπληροῦντες καὶ ἀνάγοντες τὸ ὕδωρ , μέχρι ἂν ἐν ἐφικτῷ γένηται εἶτα μέντοι κύνα θεασάμενος ἐν πλοίῳ , τῶν ναυτῶν μὴ παρόντων , εἰς ἔλαιον ἀμφορέως ἀποδεοῦς ἐμβάλλοντα τῶν χαλίκων , ἐθαύμασα πῶς νοεῖ καὶ συνίησι τὴν γιγνομένην ἔκθλιψιν ὑπὸ τῶν βαρυτέρων τοῖς κουφοτέροις ὑφισταμένων . ὅμοια δὲ καὶ τὰ τῶν Κρητικῶν μελισσῶν καὶ τὰ τῶν ἐν Κιλικίᾳ χηνῶν · ἐκεῖναι μὲν γὰρ ἀνεμῶδές τι μέλλουσαι κάμπτειν ἀκρωτήριον ἑρματίζουσιν ἑαυτάς , ὑπὲρ τοῦ μὴ παραφέρεσθαι , μικροῖς λιθιδίοις · οἱ δὲ χῆνες τοὺς ἀετοὺς δεδοικότες , ὅταν ὑπερβάλλωσι τὸν Ταῦρον , εἰς τὸ στόμα λίθον εὐμεγέθη λαμβάνουσιν , οἷον ἐπιστομίζοντες αὑτῶν καὶ χαλινοῦντες τὸ φιλόφωνον καὶ λάλον , ὅπως λάθωσι σιωπῇ παρελθόντες . τῶν δὲ γεράνων καὶ τὸ περὶ τὴν πτῆσιν εὐδοκιμεῖ πέτονται γάρ , ὅταν πνεῦμα πολὺ καὶ τραχὺς ἀήρ , οὐχ , ὥσπερ εὐδίας οὔσης , μετωπηδὸν ἢ κόλπῳ μηνοειδοῦς περιφερείας , ἀλλʼ εὐθὺς εἰς τρίγωνον συνάγουσαι σχίζουσι τῇ κορυφῇ τὸ πνεῦμα περιρρέον , ὥστε μὴ διασπασθῆναι τὴν τάξιν . ὅταν δὲ κατάρωσιν ἐπὶ γῆν , αἱ προφυλακὴν ἔχουσαι νυκτὸς ἐπὶ θατέρου σκέλους ὀχοῦνται τὸ σῶμα , τῷ δʼ ἑτέρῳ ποδὶ λίθον περιλαβοῦσαι κρατοῦσι · συνέχει γὰρ ὁ τῆς ἁφῆς τόνος ἐν τῷ μὴ καθεύδειν πολὺν χρόνον · ὅταν δʼ ἀνῶσιν , ἐκπεσὼν ὁ λίθος ταχὺ διήγειρε τὴν προεμένην ὥστε μὴ πάνυ θαυμάζειν τοῦ Ἡρακλέους , εἰ τόξα μασχάλῃ ὑποθεὶς καὶ κραταιῷ περιβαλὼν βραχίονι , εὕδει πιέζων χειρὶ δεξιᾷ ξύλον · μηδʼ αὖ πάλιν τοῦ πρώτου ὑπονοήσαντος ὀστρέου μεμυκότος ἀνάπτυξιν ἐντυχόντα τοῖς ἐρωδιῶν σοφίσμασιν ὅταν γὰρ τὴν κόγχην καταπίῃ μεμυκυῖαν , ἐνοχλούμενος ἐγκαρτερεῖ , μέχρι ἂν αἴσθηται μαλασσομένην καὶ χαλῶσαν ὑπὸ τῆς θερμότητος · τότε δʼ ἐκβαλὼν κεχηνυῖαν καὶ ἀνεσπασμένην ἐξεῖλε τὸ ἐδώδιμον .
Lemmas: καθόλου δέ , ἐπεί διά ὅς ὁ φιλόσοφος δείκνυμι ὁ μετέχω λόγος ὁ ζῷον , πρόθεσις εἰμί καί παρασκευή καί μνήμη καί πάθος καί τέκνον ἐπιμέλεια καί χάρις εὖ πάσχω καί μνησικακία πρός ὁ λυπέω , ἔτι δέ εὕρεσις ὁ ἀναγκαῖος , ἔμφασις ἀρετή , οἷος ἀνδρεία κοινωνία ἐγκράτεια μεγαλοφροσύνη σκοπέω ὁ ἔναλος , εἰ οὗτος ἐκεῖνος μέν οὐδείς ἤ που τις παντελής ἀμαυρός αἴθυγμα καί δυσθέατος ἐνοράω μάλα μόλις τεκμαίρομαι δίδωμι · ἐν δέ ὁ πεζός καί γηγενής λαμπρός καί ἐναργής καί βέβαιος παράδειγμα ὁ λέγω ἕκαστος λαμβάνω εἰμί καί θεάομαι . πρῶτος οὖν ὁράω πρόθεσις καί παρασκευή ταῦρος ἐπί μάχη κονίω καί κάπρος θήγω ὀδούς · ἐλέφας δέ , ὁ ὕλη , ὅς ὀρύσσω ἤ κείρω ἐσθίω , ἀμβλύς ὁ ὀδούς ποιέω ἀποτρίβω , ὁ ἕτερος πρός οὗτος χράω , ὁ δέ ἕτερος ἔπακμος ἀεί καί ὀξύς ἐπί ὁ ἀμύνω φυλάσσω . ὁ δέ λέων ἀεί βαδίζω συστρέφω ὁ πούς , - ἐντός ἀποκρύπτω ὁ ὄνυξ , ἵνα μή τρίβω ὁ ἀκμή ἀπαμβλύνω μηδέ καταλείπω εὐπορία ὁ στιβεύω · οὐ γάρ ῥᾴδιος ὄνυξ εὑρίσκω λεόντειος σημεῖον , ἀλλά μικρός καί τυφλός ἴχνος ἐντυγχάνω ἀποπλανάω καί διαμαρτάνω . ὁ δέ ἰχνεύμων ἀκούω δήπουθεν ὡς οὐδείς ἀπολείπω θωρακίζω πρός μάχη ὁπλίτης · τοσοῦτος γάρ ἰλύς περιβάλλω καί περιπήγνυμι ὁ σῶμα χιτών μέλλω ἐπιτίθημι ὁ κροκόδειλος . ὁ δέ χελιδών πρό ὁ τεκνοποιΐα παρασκευή ; ὁράω , ὡς εὖ ὁ στερεός κάρφος προυποβάλλω δίκη θεμέλιος , εἶτα περιπλάσσω ὁ κοῦφος ἐάν πηλός τις ἐχέκολλος δέω αἰσθάνομαι ὁ νεοσσιά , λίμνη ἤ θάλασσα ἐν χρώς παραπέτομαι ψαύω ὁ πτίλον ἐπιπολή , ὅσος νοτερός , μή βαρύς γίγνομαι ὁ ὑγρότης , συλλαμβάνω δέ κονιορτός οὕτως ἐξαλείφω καί συνδέω ὁ χαλάω καί διολισθάνω ὁ δέ σχῆμα ἔργον οὐ γωνιώδης οὐδέ πολύπλευρος , ἀλλά ὁμαλός ὡς ἔνειμι μάλα καί σφαιροειδής ἀποτελέω καί γάρ μόνιμος καί χωρητικός ὁ τοιοῦτος καί ὁ ἐπιβουλεύω θηρίον ἔξωθεν ἀντίληψις οὐ πάνυ δίδωμι . ὁ δέ ἀράχνη ἔργον , κοινός ἱστάω γυνή καί θήρα σαγηνευτήρ ἀρχέτυπος , οὐ κατά εἷς ἄν τις θαυμάζω καί γάρ ὁ ὁ νῆμα ἀκρίβεια καί ὁ ὑφή ὁ μή διεχής μηδέ στημονώδης ἀλλά λεῖος συνέχεια ὑμήν καί κόλλησις ὑπό τις ἄδηλος παραμείγνυμι γλισχρότης ἀπεργάζομαι , ὁ τε βαφή ὁ χροιά ἐνάερος καί ἀχλυώδης ποιέω ὁ ἐπιφάνεια ὑπέρ ὁ λανθάνω , αὐτός τε μάλα πᾶς ὁ ὁ μηχανή αὐτός ἡνιοχεία καί κυβέρνησις , ὅταν ἐνέχω τις ὁ ἁλώσιμος , ὥσπερ δεινός σαγηνευτής , ταχύς συναιρέω εἰς αὐτός καί συνάγω ὁ θήρατρον αἰσθάνομαι καί φρονέω , ὁ κατά ἡμέρα ὄψις καί θέα ὁ γίγνομαι πιστός ἔχω ὁ λόγος . ἄλλος δέ ἄν δοκέω μῦθος , ὥσπερ ἐγώ δοκέω ὁ ὁ ἐν Λιβύη κόραξ , ὅς ποτός δέω λίθος ἐμβάλλω ἀναπληρόω καί ἀνάγω ὁ ὕδωρ , μέχρι ἄν ἐν ἐφικτός γίγνομαι εἶτα μέντοι κύων θεάομαι ἐν πλοῖον , ὁ ναύτης μή πάρειμι , εἰς ἔλαιον ἀμφορεύς ἀποδεής ἐμβάλλω ὁ χάλιξ , θαυμάζω πῶς νοέω καί συνίημι ὁ γίγνομαι ἔκθλιψις ὑπό ὁ βαρύς ὁ κοῦφος ὑφίστημι . ὅμοιος δέ καί ὁ ὁ Κρητικός μέλισσα καί ὁ ὁ ἐν Κιλικία χήν · ἐκεῖνος μέν γάρ ἀνεμώδης τις μέλλω κάμπτω ἀκρωτήριον ἑρματίζω ἑαυτοῦ , ὑπέρ ὁ μή παραφέρω , μικρός λιθίδιον · ὁ δέ χήν ὁ ἀετός δείδω , ὅταν ὑπερβάλλω ὁ Ταῦρος , εἰς ὁ στόμα λίθος εὐμεγέθης λαμβάνω , οἷος ἐπιστομίζω ἑαυτοῦ καί χαλινόω ὁ φιλόφωνος καί λάλος , ὅπως λανθάνω σιωπή παρέρχομαι . ὁ δέ γέρανος καί ὁ περί ὁ πτῆσις εὐδοκιμέω πέτομαι γάρ , ὅταν πνεῦμα πολύς καί τραχύς ἀήρ , οὐ , ὥσπερ εὐδία εἰμί , μετωπηδόν ἤ κόλπος μηνοειδής περιφέρεια , ἀλλά εὐθύς εἰς τρίγωνος συνάγω σχίζω ὁ κορυφή ὁ πνεῦμα περιρρέω , ὥστε μή διασπάω ὁ τάξις . ὅταν δέ καταίρω ἐπί γῆ , ὁ προφυλακή ἔχω νύξ ἐπί ἕτερος σκέλος ὀχέω ὁ σῶμα , ὁ δέ ἕτερος πούς λίθος περιλαμβάνω κρατέω · συνέχω γάρ ὁ ὁ ἁφή τόνος ἐν ὁ μή καθεύδω πολύς χρόνος · ὅταν δέ ἀνέω , ἐκπίπτω ὁ λίθος ταχύς διεγείρω ὁ προίημι ὥστε μή πάνυ θαυμάζω ὁ Ἡρακλῆς , εἰ τόξον μασχάλη ὑποτίθημι καί κραταιός περιβάλλω βραχίων , εὕδω πιέζω χείρ δεξιός ξύλον · μηδέ αὖ πάλιν ὁ πρῶτος ὑπονοέω ὄστρεον μύω ἀνάπτυξις ἐντυγχάνω ὁ ἐρῳδιός σόφισμα ὅταν γάρ ὁ κόγχη καταπίνω μύω , ἐνοχλέω ἐγκαρτερέω , μέχρι ἄν αἰσθάνομαι μαλάσσω καί χαλάω ὑπό ὁ θερμότης · τότε δέ ἐκβάλλω χάσκω καί ἀνασπάω ἐξαιρέω ὁ ἐδώδιμος .