plutarchus.de-sollertia-animalium-959a-985c 3
Τίς δέ , ὦ φίλε Σώκλαρε , τοῦτʼ ἠξίωσεν , ὄντος ἐν τοῖς πράγμασι τοῦ λογικοῦ , μὴ εἶναι τὸ ἄλογον ; πολὺ γάρ ἐστι καὶ ἄφθονον ἐν πᾶσι τοῖς ψυχῆς ἀμοιροῦσι καὶ οὐδὲν ἑτέρας δεόμεθα πρὸς τὸ λογικὸν ἀντιθέσεως ἀλλὰ πᾶν εὐθὺς τὸ ἄψυχον ὡς ἄλογον καὶ ἀνόητον ἀντίκειται τῷ μετὰ ψυχῆς λόγον ἔχοντι καὶ διάνοιαν . εἰ δέ τις ἀξιοῖ μὴ κολοβὸν εἶναι τὴν φύσιν ἀλλὰ τὴν ἔμψυχον φύσιν ἔχειν τὸ μὲν λογικὸν τὸ δʼ ἄλογον , ἕτερος ἀξιώσει τὴν ἔμψυχον φύσιν ἔχειν τὸ μὲν φανταστικὸν τὸ δʼ ἀφαντασίωτον , καὶ τὸ μὲν αἰσθητικὸν τὸ δʼ ἀναίσθητον ἵνα δὴ τὰς ἀντιζύγους ταύτας καὶ ἀντιθέτους ἕξεις καὶ στερήσεις περὶ ταὐτὸν ἡ φύσις ἔχῃ γένος οἷον ἰσορροπούσας . εἰ δʼ ἄτοπος ὁ ζητῶν τοῦ ἐμψύχου τὸ μὲν αἰσθητικὸν τὸ δʼ ἀναίσθητον εἶναι , καὶ τὸ μὲν φαντασιούμενον τὸ δʼ ἀφαντασίωτον , ὅτι πᾶν τὸ ἔμψυχον αἰσθητικὸν εὐθὺς εἶναι καὶ φανταστικὸν πέφυκεν οὐδʼ οὗτος ἐπιεικῶς ἀπαιτήσει τὸ μὲν λογικὸν εἶναι τοῦ ἐμψύχου τὸ δʼ ἄλογον , πρὸς ἀνθρώπους διαλεγόμενος μηδὲ ἓν οἰομένους αἰσθήσεως μετέχειν ὃ μὴ καὶ συνέσεως , μηδʼ εἶναι ζῷον μὴ δόξα τις καὶ λογισμὸς ὥσπερ αἴσθησις καὶ ὁρμὴ κατὰ φύσιν πάρεστιν . ἡ γὰρ φύσις , ἣν ἕνεκά του καὶ πρός τι πάντα ποιεῖν ὀρθῶς , λέγουσιν , οὐκ ἐπὶ ψιλῷ τῷ πάσχον τι αἰσθάνεσθαι τὸ ζῷον αἰσθητικὸν ἐποίησεν · ἀλλʼ ὄντων μὲν οἰκείων πρὸς αὐτὸ πολλῶν ὄντων δʼ ἀλλοτρίων , οὐδʼ ἀκαρὲς ἦν περιεῖναι μὴ μαθόντι τὰ μὲν φυλάττεσθαι τοῖς δὲ συμφέρεσθαι . τὴν μὲν οὖν γνῶσιν ἀμφοῖν ὁμοίως ἡ αἴσθησις ἑκάστῳ παρέχει τὰς δʼ ἑπομένας τῇ αἰσθήσει τῶν μὲν ὠφελίμων λήψεις καὶ διώξεις , διακρούσεις δὲ καὶ φυγὰς τῶν ὀλεθρίων καὶ λυπηρῶν , οὐδεμία μηχανὴ παρεῖναι τοῖς μὴ λογίζεσθαί τι καὶ κρίνειν καὶ μνημονεύειν καὶ προσέχειν πεφυκόσιν ἀλλʼ ὧν ἂν ἀφέλῃς παντάπασι προσδοκίαν μνήμην πρόθεσιν παρασκευὴν τὸ ἐλπίζειν τὸ δεδοικέναι τὸ ἐπιθυμεῖν τὸ ἀσχάλλειν , οὔτʼ ὀμμάτων ὄφελος οὐδὲν αὐτοῖς παρόντων οὔτʼ ὤτων · αἰσθήσεώς τε πάσης καὶ φαντασίας τὸ χρώμενον οὐκ ἐχούσης ἀπηλλάχθαι βέλτιον ἢ πονεῖν καὶ λυπεῖσθαι καὶ ἀλγεῖν , ᾧ διακρούσεται ταῦτα μὴ παρόντος . καίτοι Στράτωνός γε τοῦ φυσικοῦ λόγος ἐστίν , ἀποδεικνύων ὡς οὐδʼ αἰσθάνεσθαι τὸ παράπαν ἄνευ τοῦ νοεῖν ὑπάρχει καὶ γὰρ γράμματα πολλάκις ἐπιπορευομένους τῇ ὄψει καὶ λόγοι προσπίπτοντες τῇ ἀκοῇ διαλανθάνουσιν ἡμᾶς καὶ διαφεύγουσι πρὸς ἑτέροις τὸν νοῦν ἔχοντας · εἶτʼ αὖθις ἐπανῆλθε καὶ μεταθεῖ καὶ διώκει τῶν προϊεμένων ἕκαστον ἀναλεγόμενος · ᾗ καὶ λέλεκται νοῦς ὁρῇ καὶ καὶ ἀκούει , τἄλλα κωφὰ καὶ τυφλά · ὡς τοῦ περὶ τὰ ὄμματα καὶ ὦτα πάθους , ἂν μὴ παρῇ τὸ φρονοῦν , αἴσθησιν οὐ ποιοῦντος . διὸ καὶ Κλεομένης ὁ βασιλεύς , παρὰ πότον εὐδοκιμοῦντος ἀκροάματος , ἐρωτηθεὶς εἰ μὴ φαίνεται σπουδαῖον , ἐκέλευσεν ἐκείνους σκοπεῖν , αὐτὸς γὰρ ἐν Πελοποννήσῳ τὸν νοῦν ἔχειν . ὅθεν ἀνάγκη πᾶσιν , οἷς τὸ αἰσθάνεσθαι , καὶ τὸ νοεῖν ὑπάρχειν , εἰ τῷ νοεῖν αἰσθάνεσθαι πεφύκαμεν . ἔστω δὲ μὴ δεῖσθαι τοῦ νοῦ τὴν αἴσθησιν πρὸς τὸ αὑτῆς ἔργον ἀλλʼ ὅταν γε τῷ ζῴῳ πρὸς τὸ οἰκεῖον καὶ τάλλότριον ἡ αἴσθησις ἐνεργασαμένη διαφορὰν ἀπέλθῃ , τί τὸ μνημονεῦόν ἐστιν ἢδη καὶ δεδιὸς τὰ λυποῦντα καὶ ποθοῦν τὰ ὠφέλιμα καί , μὴ παρόντων , ὅπως παρέσται μηχανώμενον ἐν αὐτοῖς καὶ παρασκευαζόμενον ὁρμητήρια καὶ καταφυγὰς καὶ θήρατρα πάλιν αὖ τοῖς ἁλωσομένοις καὶ ἀποδράσεις τῶν ἐπιτιθεμένων ; καὶ ταυτί γε κἀκεῖνοι λέγοντες ἀποκναίουσιν , ἐν ταῖς εἰσαγωγαῖς ἑκάστοτε τὴν πρόθεσιν ὁριζόμενοι σημείωσιν ἐπιτελειώσεως , τὴν δʼ ἐπιβολὴν ὁρμὴν πρὸ ὁρμῆς , παρασκευὴν δὲ πρᾶξιν πρὸ πράξεως , μνήμην δὲ κατάληψιν ἀξιώματος παρεληλυθότος , οὗ τὸ παρὸν ἐξ αἰσθήσεως κατελήφθη . τούτων γὰρ οὐδὲν ὅ τι μὴ λογικόν ἐστι , καὶ πάντα τοῖς ζῴοις ὑπάρχει πᾶσιν ὥσπερ ἀμέλει καὶ τὰ περὶ τὰς νοήσεις , ἃς ἐναποκειμένας μὲν ἐννοίας καλοῦσι κινουμένας δὲ διανοήσεις . τὰ δὲ πάθη σύμπαντα κοινῶς κρίσεις φαύλας καὶ δόξας ὁμολογοῦντες εἶναι , θαυμαστὸν ὅτι δὴ παρορῶσιν ἐν τοῖς θηρίοις ἔργα καὶ κινήματα πολλὰ μὲν θυμῶν πολλὰ δὲ φόβων καὶ ναὶ μὰ Δία φθόνων καὶ ζηλοτυπιῶν αὐτοὶ δὲ καὶ κύνας ἁμαρτάνοντας καὶ ἵππους κολάζουσιν , οὐ διὰ κενῆς ἀλλʼ ἐπὶ σωφρονισμῷ , λύπην διʼ ἀλγηδόνος ἐμποιοῦντες αὐτοῖς , ἣν μετάνοιαν ὀνομάζομεν . ἡδονῆς δὲ τῆ μὲν διʼ ὤτων ὄνομα κήλησίς ἐστι τῇ δὲ διʼ ὀμμάτων γοητεία · χρῶνται δʼ ἑκατέροις ἐπὶ τὰ θηρία . κηλοῦνται μὲν γὰρ ἔλαφοι καὶ ἵπποι σύριγξι καὶ αὐλοῖς καὶ τοὺς παγούρους ἐκ τῶν χηραμῶν ἀνακαλοῦνται βιαζόμενοι ταῖς φώτιγξι , καὶ τὴν θρίσσαν ᾀδόντων καὶ κροτούντων ἀναδύεσθαι καὶ προϊέναι λέγουσιν . ὁ δʼ ὦτος αὖ πάλιν ἁλίσκεται γοητευόμενος , ὀρχουμένων ἐν ὄψει μεθʼ ἡδονῆς ἅμα ῥυθμῷ γλιχόμενος τοὺς ὤμους εὖ διαφέρειν . οἱ δὲ περὶ τούτων ἀβελτέρως λέγοντες μήθʼ ἥδεσθαι μήτε θυμοῦσθαι μήτε φοβεῖσθαι μήτε παρασκευάζεσθαι μήτε μνημονεύειν , ἀλλʼ ὡσανεὶ μνημονεύειν τὴν μέλιτταν καί ὡσανεὶ παρασκευάζεσθαι τὴν χελιδόνα καὶ ὡσανεὶ θυμοῦσθαι τὸν λέοντα καὶ ὡσανεὶ φοβεῖσθαι τὴν ἔλαφον , οὐκ οἶδα τί χρήσονται τοῖς λέγουσι μήτʼ βλέπειν μήτʼ ἀκούειν ἀλλʼ ὡσανεὶ βλέπειν αὐτὰ καὶ ὡσανεὶ ἀκούειν μηδὲ φωνεῖν ἀλλʼ ὡσανεὶ φωνεῖν , μηδʼ ὅλως ζῆν ἀλλʼ ὡσανεὶ ζῆν · ταῦτα γὰρ ἐκείνων οὐ μᾶλλόν ἐστι λεγόμενα παρὰ τὴν ἐνάργειαν , ὡς ἐγὼ πείθομαι .
Lemmas: τίς δέ , ὦ φίλος Σώκλαρός , οὗτος ἀξιόω , εἰμί ἐν ὁ πρᾶγμα ὁ λογικός , μή εἰμί ὁ ἄλογος ; πολύς γάρ εἰμί καί ἄφθονος ἐν πᾶς ὁ ψυχή ἀμοιρέω καί οὐδείς ἕτερος δέω πρός ὁ λογικός ἀντίθεσις ἀλλά πᾶς εὐθύς ὁ ἄψυχος ὡς ἄλογος καί ἀνόητος ἀντίκειμαι ὁ μετά ψυχή λόγος ἔχω καί διάνοια . εἰ δέ τις ἀξιόω μή κολοβός εἰμί ὁ φύσις ἀλλά ὁ ἔμψυχος φύσις ἔχω ὁ μέν λογικός ὁ δέ ἄλογος , ἕτερος ἀξιόω ὁ ἔμψυχος φύσις ἔχω ὁ μέν φανταστικός ὁ δέ ἀφαντασίωτος , καί ὁ μέν αἰσθητικός ὁ δέ ἀναίσθητος ἵνα δή ὁ ἀντίζυγος οὗτος καί ἀντίθετος ἕξις καί στέρησις περί αὐτός ὁ φύσις ἔχω γένος οἷος ἰσορροπέω . εἰ δέ ἄτοπος ὁ ζητέω ὁ ἔμψυχος ὁ μέν αἰσθητικός ὁ δέ ἀναίσθητος εἰμί , καί ὁ μέν φαντασιόω ὁ δέ ἀφαντασίωτος , ὅτι πᾶς ὁ ἔμψυχος αἰσθητικός εὐθύς εἰμί καί φανταστικός φύω οὐδέ οὗτος ἐπιεικής ἀπαιτέω ὁ μέν λογικός εἰμί ὁ ἔμψυχος ὁ δέ ἄλογος , πρός ἄνθρωπος διαλέγω μηδέ εἷς οἴομαι αἴσθησις μετέχω ὅς μή καί σύνεσις , μηδέ εἰμί ζῷον μή δόξα τις καί λογισμός ὥσπερ αἴσθησις καί ὁρμή κατά φύσις πάρειμι . ὁ γάρ φύσις , ὅς ἕνεκα τις καί πρός τις πᾶς ποιέω ὀρθός , λέγω , οὐ ἐπί ψιλός ὁ πάσχω τις αἰσθάνομαι ὁ ζῷον αἰσθητικός ποιέω · ἀλλά εἰμί μέν οἰκεῖος πρός αὐτός πολύς εἰμί δέ ἀλλότριος , οὐδέ ἀκαρής εἰμί περίειμι μή μανθάνω ὁ μέν φυλάσσω ὁ δέ συμφέρω . ὁ μέν οὖν γνῶσις ἄμφω ὅμοιος ὁ αἴσθησις ἕκαστος παρέχω ὁ δέ ἕπομαι ὁ αἴσθησις ὁ μέν ὠφέλιμος λῆψις καί δίωξις , διάκρουσις δέ καί φυγάς ὁ ὀλέθριος καί λυπηρός , οὐδείς μηχανή πάρειμι ὁ μή λογίζομαι τις καί κρίνω καί μνημονεύω καί προσέχω φύω ἀλλά ὅς ἄν ἀφαιρέω παντάπασι προσδοκία μνήμη πρόθεσις παρασκευή ὁ ἐλπίζω ὁ δείδω ὁ ἐπιθυμέω ὁ ἀσχάλλω , οὔτε ὄμμα ὄφελος οὐδείς αὐτός πάρειμι οὔτε οὖς · αἴσθησις τε πᾶς καί φαντασία ὁ χράω οὐ ἔχω ἀπαλλάσσω ἀγαθός ἤ πονέω καί λυπέω καί ἀλγέω , ὅς διακρούω οὗτος μή πάρειμι . καίτοι Στράτων γε ὁ φυσικός λόγος εἰμί , ἀποδείκνυμι ὡς οὐδέ αἰσθάνομαι ὁ παράπαν ἄνευ ὁ νοέω ὑπάρχω καί γάρ γράμμα πολλάκις ἐπιπορεύομαι ὁ ὄψις καί λόγος προσπίπτω ὁ ἀκοή διαλανθάνω ἐγώ καί διαφεύγω πρός ἕτερος ὁ νόος ἔχω · εἶτα αὖθις ἐπανέρχομαι καί μεταθέω καί διώκω ὁ προίημι ἕκαστος ἀναλέγω · ὅς καί λέγω νόος ὁράω καί καί ἀκούω , ἄλλος κωφός καί τυφλός · ὡς ὁ περί ὁ ὄμμα καί οὖς πάθος , ἐάν μή παρέρχομαι ὁ φρονέω , αἴσθησις οὐ ποιέω . διό καί Κλεομένης ὁ βασιλεύς , παρά πότος εὐδοκιμέω ἀκρόαμα , ἐρωτάω εἰ μή φαίνω σπουδαῖος , κελεύω ἐκεῖνος σκοπέω , αὐτός γάρ ἐν Πελοπόννησος ὁ νόος ἔχω . ὅθεν ἀνάγκη πᾶς , ὅς ὁ αἰσθάνομαι , καί ὁ νοέω ὑπάρχω , εἰ ὁ νοέω αἰσθάνομαι φύω . εἰμί δέ μή δέω ὁ νόος ὁ αἴσθησις πρός ὁ ἑαυτοῦ ἔργον ἀλλά ὅταν γε ὁ ζῷον πρός ὁ οἰκεῖος καί τάλλος ὁ αἴσθησις ἐνεργάζομαι διαφορά ἀπέρχομαι , τίς ὁ μνημονεύω εἰμί ἤδη καί δείδω ὁ λυπέω καί ποθέω ὁ ὠφέλιμος καί , μή πάρειμι , ὅπως πάρειμι μηχανάομαι ἐν αὐτός καί παρασκευάζω ὁρμητήριον καί καταφυγή καί θήρατρον πάλιν αὖ ὁ ἁλίσκομαι καί ἀπόδρασις ὁ ἐπιτίθημι ; καί οὗτος γε ἐκεῖνος λέγω ἀποκναίω , ἐν ὁ εἰσαγωγή ἑκάστοτε ὁ πρόθεσις ὁρίζω σημείωσις ἐπιτελείωσις , ὁ δέ ἐπιβολή ὁρμή πρό ὁρμή , παρασκευή δέ πρᾶξις πρό πρᾶξις , μνήμη δέ κατάληψις ἀξίωμα παρέρχομαι , ὅς ὁ πάρειμι ἐκ αἴσθησις καταλαμβάνω . οὗτος γάρ οὐδείς ὅς τις μή λογικός εἰμί , καί πᾶς ὁ ζῷον ὑπάρχω πᾶς ὥσπερ ἀμέλει καί ὁ περί ὁ νόησις , ὅς ἐναπόκειμαι μέν ἔννοια καλέω κινέω δέ διανόησις . ὁ δέ πάθος σύμπας κοινός κρίσις φαῦλος καί δόξα ὁμολογέω εἰμί , θαυμαστός ὅτι δή παροράω ἐν ὁ θηρίον ἔργον καί κίνημα πολύς μέν θυμός πολύς δέ φόβος καί ναί μά Ζεύς φθόνος καί ζηλοτυπία αὐτός δέ καί κύων ἁμαρτάνω καί ἵππος κολάζω , οὐ διά κενός ἀλλά ἐπί σωφρονισμός , λύπη διά ἀλγηδών ἐμποιέω αὐτός , ὅς μετάνοια ὀνομάζω . ἡδονή δέ ὁ μέν διά οὖς ὄνομα κήλησις εἰμί ὁ δέ διά ὄμμα γοητεία · χράω δέ ἑκάτερος ἐπί ὁ θηρίον . κηλόω μέν γάρ ἔλαφος καί ἵππος σῦριγξ καί αὐλός καί ὁ πάγουρος ἐκ ὁ χηραμός ἀνακαλέω βιάζω ὁ φῶτιγξ , καί ὁ θρίσσα ἀείδω καί κροτέω ἀναδύνω καί προέρχομαι λέγω . ὁ δέ ἄατος αὖ πάλιν ἁλίσκομαι γοητεύω , ὀρχέομαι ἐν ὄψις μετά ἡδονή ἅμα ῥυθμός γλίχομαι ὁ ὦμος εὖ διαφέρω . ὁ δέ περί οὗτος ἀβέλτερος λέγω μήτε ἥδομαι μήτε θυμόω μήτε φοβέω μήτε παρασκευάζω μήτε μνημονεύω , ἀλλά ὡσανεί μνημονεύω ὁ μέλισσα καί ὡσανεί παρασκευάζω ὁ χελιδών καί ὡσανεί θυμόω ὁ λέων καί ὡσανεί φοβέω ὁ ἔλαφος , οὐ οἶδα τίς χράω ὁ λέγω μήτε βλέπω μήτε ἀκούω ἀλλά ὡσανεί βλέπω αὐτός καί ὡσανεί ἀκούω μηδέ φωνέω ἀλλά ὡσανεί φωνέω , μηδέ ὅλος ζάω ἀλλά ὡσανεί ζάω · οὗτος γάρ ἐκεῖνος οὐ μάλα εἰμί λέγω παρά ὁ ἐνάργεια , ὡς ἐγώ πείθω .