plutarchus.de-sollertia-animalium-959a-985c 19
Ψᾶρες δὲ καὶ κόρακες καὶ ψιττακοὶ μανθάνοντες διαλέγεσθαι καὶ τὸ τῆς φωνῆς πνεῦμα τοῖς διδάσκουσιν εὔπλαστον οὕτω καὶ μιμηλὸν ἐξαριθμεῖν καὶ ῥυθμίζειν παρέχοντες ἐμοὶ δοκοῦσι , προδικεῖν καὶ συνηγορεῖν τοῖς ἄλλοις ζῴοις ἐν τῷ μανθάνειν , τρόπον τινὰ διδάσκοντες ἡμᾶς , ὅτι καὶ προφορικοῦ λόγου καὶ φωνῆς ἐνάρθρου μέτεστιν αὐτοῖς · καὶ πολὺς κατάγελως τὸ πρὸς ταῦτα καταλιπεῖν ἐκείνοις σύγκρισιν , οἷς οὐδʼ ὅσον ὠρύσασθαι μέτεστιν οὐδʼ ὅσον στενάξαι φωνῆς . τούτων δὲ καὶ τοῖς αὐτοφυέσι καὶ τοῖς ἀδιδάκτοις γηρύμασιν ὅση μοῦσα καὶ χάρις ἔπεστιν , οἱ λογιώτατοι καὶ καλλιφωνότατοι μαρτυροῦσι , τὰ ἣδιστα ποιήματα καὶ μέλη μέλεσι κύκνων καὶ ἀηδόνων ᾠδαῖς ἀπεικάζοντες , ἐπεὶ δὲ τοῦ μαθεῖν τὸ διδάξαι λογικώτερον , ἤδη πειστέον Ἀριστοτέλει λέγοντι καὶ τοῦτο τὰ ζῷα ποιεῖν · ὀφθῆναι γὰρ ἀηδόνα νεοσσὸν ᾅδειν προδιδάσκουσαν . μαρτυρεῖ δʼ αὐτῷ τὸ φαυλότερον ᾄδειν ὅσαις συμβέβηκε μικραῖς ἁλούσαις ἀποτρόφοις τῶν μητέρων γενέσθαι διδάσκονται γὰρ αἱ συντρεφόμεναι καὶ μανθάνουσιν οὐ διὰ μισθὸν οὐδὲ πρὸς δόξαν ἀλλὰ τῷ χαίρειν διαμελιζόμεναι καὶ τὸ καλὸν ἀγαπᾶν μᾶλλον ἢ τὸ χρειῶδες τῆς φωνῆς . ἔχω δὲ περὶ τούτου καὶ λόγον εἰπεῖν πρὸς ὑμᾶς , ἀκούσας Ἑλλήνων τε πολλῶν καὶ Ῥωμαίων παραγενομένων . κουρεὺς γάρ τις ἐργαστήριον ἔχων ἐν Ῥώμῃ πρὸ τοῦ τεμένους , ὃ καλοῦσιν Ἑλλήνων ἀγοράν , θαυμαστόν τι χρῆμα πολυφώνου καὶ πολυφθόγγου κίττης ἔτρεφε , καὶ ἀνθρώπου ῥήματα καὶ θηρίων φθόγγους καὶ ψόφους ὀργάνων ἀνταπεδίδου , μηδενὸς ἀναγκάζοντος ἀλλʼ αὑτὴν ἐθίζουσα καὶ φιλοτιμουμένη μηδὲν ἄρρητον ἀπολιπεῖν μηδʼ ἀμίμητον . ἔτυχε δέ τις ἐκεῖθεν τῶν πλουσίων ἐκκομιζόμενος ὑπὸ σάλπιγξι πολλαῖς , καὶ γενομένης ὥσπερ εἴωθε κατὰ τὸν τόπον ἐπιστάσεως , εὐδοκιμοῦντες οἱ σαλπικταὶ καὶ κελευόμενοι πολὺν χρόνον ἐνδιέτριψαν ἡ δὲ κίττα μετὰ τὴν ἡμέραν ἐκείνην ἄφθογγος ἦν καὶ ἄναυδος , οὐδὲ τὴν αὑτῆς ἐπὶ τοῖς ἀναγκαίοις πάθεσιν ἀφιεῖσα φωνήν . τοῖς οὖν πρότερον αὐτῆς θαυμάζουσι τὴν φωνήν , τότε θαῦμα μεῖζον ἡ σιωπὴ παρεῖχε , κωφὸν ἀκροάμα τοῖς συνήθως παροδεύουσι τὸν τόπον · ὑποψίαι δὲ φαρμάκων ἐπὶ τοὺς ὁμοτέχνους ἦσαν · οἱ δὲ πλεῖστοι τὰς σάλπιγγας εἴκαζον ἐκπλῆξαι τὴν ἀκοήν , ἦν δʼ ἀκοῇ συγκατεσβέσθαι τὴν φωνήν . ἦν δʼ οὐδέτερα τούτων , ἀλλʼ ἄσκησις ὡς ἔοικε καὶ ἀναχώρησις εἰς ἑαυτὸ τοῦ μιμητικοῦ , καθάπερ ὄργανον ἐξαρτυομένου τὴν φωνὴν καὶ παρασκευάζοντος · ἄφνω γὰρ αὖθις ἧκε καὶ ἀνέλαμψεν οὐδὲν τῶν συνήθων καὶ · παλαιῶν μιμημάτων ἐκείνων , ἀλλὰ τὰ μέλη τῶν σαλπίγγων αὐταῖς περιόδοις φθεγγομένη καὶ μεταβολὰς πάσας καὶ κρουμάτων διεξιοῦσα πάντας ῥυθμούς · ὥστε , ὅπερ ἔφην , τῆς εὐμαθείας λογικωτέραν εἶναι τὴν αὐτομάθειαν ἐν αὐτοῖς . πλὴν ἕν γέ τι μάθημα κυνὸς οὐ δοκῶ μοι παρήσειν , γενόμενος ἐν Ῥώμῃ θεατής . παρὼν γὰρ ὁ κύων μίμῳ πλοκὴν ἔχοντι δραματικὴν καὶ πολυπρόσωπον ἄλλας τε μιμήσεις ἀπεδίδου τοῖς ὑποκειμένοις πάθεσι καὶ πράγμασι προσφόρους , καὶ φαρμάκου ποιουμένων ἐν αὐτῷ πεῖραν ὑπνωτικοῦ μὲν ὑποκειμένου δʼ εἶναι θανασίμου , τὸν τʼ ἄρτον , ᾧ δῆθεν ἐμέμικτο τὸ φάρμακον , ἐδέξατο καὶ καταφαγὼν ὀλίγον ὕστερον ὅμοιος ἦν ὑποτρέμοντι καὶ σφαλλομένῳ καὶ καρηβαροῦντι τέλος δὲ προτείνας ἑαυτὸν ὥσπερ νεκρὸς ἔκειτο , καὶ παρεῖχεν ἕλκειν καὶ μεταφέρειν , ὡς ὁ τοῦ δράματος ὑπηγόρευε λόγος . ἐπεὶ δὲ τὸν καιρὸν ἐκ τῶν λεγομένων καὶ πραττομένων ἐνόησεν , ἡσυχῆ τὸ πρῶτον ἐκίνησεν ἑαυτόν , ὥσπερ ἐξ ὕπνου βαθέος ἀναφερόμενος , καὶ τὴν κεφαλὴν ἐπάρας διέβλεψεν · ἔπειτα θαυμασάντων , ἐξαναστὰς ἐβάδιζε πρὸς ὃν ἔδει · καὶ προσῄκαλλε χαίρων καὶ φιλοφρονούμενος , ὥστε πάντας ἀνθρώπους καὶ Καίσαρα παρῆν γὰρ ὁ γέρων Οὐεσπασιανὸς ἐν τῷ Μαρκέλλου θεάτρῳ συμπαθεῖς γενέσθαι .
Lemmas: Ψάρ δέ καί κόραξ καί ψιττακός μανθάνω διαλέγω καί ὁ ὁ φωνή πνεῦμα ὁ διδάσκω εὔπλαστος οὕτως καί μιμηλός ἐξαριθμέω καί ῥυθμίζω παρέχω ἐγώ δοκέω , προδικέω καί συνηγορέω ὁ ἄλλος ζῷον ἐν ὁ μανθάνω , τρόπος τις διδάσκω ἐγώ , ὅτι καί προφορικός λόγος καί φωνή ἔναρθρος μέτειμι αὐτός · καί πολύς κατάγελως ὁ πρός οὗτος καταλείπω ἐκεῖνος σύγκρισις , ὅς οὐδέ ὅσος ὠρύομαι μέτειμι οὐδέ ὅσος στενάζω φωνή . οὗτος δέ καί ὁ αὐτοφυής καί ὁ ἀδίδακτος γήρυμα ὅσος μοῦσα καί χάρις ἔπειμι , ὁ λόγιος καί καλλίφωνος μαρτυρέω , ὁ ἡδύς ποίημα καί μέλος μέλος κύκνος καί ἀηδών ἀοιδή ἀπεικάζω , ἐπεί δέ ὁ μανθάνω ὁ διδάσκω λογικός , ἤδη πείθω Ἀριστοτέλης λέγω καί οὗτος ὁ ζῷον ποιέω · ὁράω γάρ ἀηδών νεοσσός ἀείδω προδιδάσκω . μαρτυρέω δέ αὐτός ὁ φαῦλος ἀείδω ὅσος συμβαίνω μικρός ἁλίσκομαι ἀπότροφος ὁ μήτηρ γίγνομαι διδάσκω γάρ ὁ συντρέφω καί μανθάνω οὐ διά μισθός οὐδέ πρός δόξα ἀλλά ὁ χαίρω διαμελίζω καί ὁ καλός ἀγαπάω μάλα ἤ ὁ χρειώδης ὁ φωνή . ἔχω δέ περί οὗτος καί λόγος λέγω πρός σύ , ἀκούω Ἕλλην τε πολύς καί Ῥωμαῖος παραγίγνομαι . κουρεύς γάρ τις ἐργαστήριον ἔχω ἐν Ῥώμη πρό ὁ τέμενος , ὅς καλέω Ἕλλην ἀγορά , θαυμαστός τις χρῆμα πολύφωνος καί πολύφθογγος κίσσα τρέφω , καί ἄνθρωπος ῥῆμα καί θηρίον φθόγγος καί ψόφος ὄργανον ἀνταποδίδωμι , μηδείς ἀναγκάζω ἀλλά ἑαυτοῦ ἐθίζω καί φιλοτιμέομαι μηδείς ἄρρητος ἀπολείπω μηδέ ἀμίμητος . τυγχάνω δέ τις ἐκεῖθεν ὁ πλούσιος ἐκκομίζω ὑπό σάλπιγξ πολύς , καί γίγνομαι ὥσπερ εἴωθα κατά ὁ τόπος ἐπίστασις , εὐδοκιμέω ὁ σαλπιγκτής καί κελεύω πολύς χρόνος ἐνδιατρίβω ὁ δέ κίσσα μετά ὁ ἡμέρα ἐκεῖνος ἄφθογγος εἰμί καί ἄναυδος , οὐδέ ὁ ἑαυτοῦ ἐπί ὁ ἀναγκαῖος πάθος ἀφίημι φωνή . ὁ οὖν πρότερος αὐτός θαυμάζω ὁ φωνή , τότε θαῦμα μέγας ὁ σιωπή παρέχω , κωφός ἀκρόαμα ὁ συνήθης παροδεύω ὁ τόπος · ὑποψία δέ φάρμακον ἐπί ὁ ὁμότεχνος εἰμί · ὁ δέ πολύς ὁ σάλπιγξ εἰκάζω ἐκπλήσσω ὁ ἀκοή , εἰμί δέ ἀκοή συγκατασβέννυμι ὁ φωνή . εἰμί δέ οὐδέτερος οὗτος , ἀλλά ἄσκησις ὡς ἔοικα καί ἀναχώρησις εἰς ἑαυτοῦ ὁ μιμητικός , καθά ὄργανον ἐξαρτύω ὁ φωνή καί παρασκευάζω · ἄφνω γάρ αὖθις ἵημι καί ἀναλάμπω οὐδείς ὁ συνήθης καί · παλαιός μίμημα ἐκεῖνος , ἀλλά ὁ μέλος ὁ σάλπιγξ αὐτός περίοδος φθέγγομαι καί μεταβολή πᾶς καί κροῦμα διεξέρχομαι πᾶς ῥυθμός · ὥστε , ὅς φημί , ὁ εὐμάθεια λογικός εἰμί ὁ αὐτομάθεια ἐν αὐτός . πλήν εἷς γε τις μάθημα κύων οὐ δοκέω ἐγώ παρίημι , γίγνομαι ἐν Ῥώμη θεατής . πάρειμι γάρ ὁ κύων μῖμος πλοκή ἔχω δραματικός καί πολυπρόσωπος ἄλλος τε μίμησις ἀποδίδωμι ὁ ὑπόκειμαι πάθος καί πρᾶγμα πρόσφορος , καί φάρμακον ποιέω ἐν αὐτός πεῖρα ὑπνωτικός μέν ὑπόκειμαι δέ εἰμί θανάσιμος , ὁ τε ἄρτος , ὅς δῆθεν μείγνυμι ὁ φάρμακον , δέχομαι καί κατεσθίω ὀλίγος ὕστερον ὅμοιος εἰμί ὑποτρέμω καί σφάλλω καί καρηβαρέω τέλος δέ προτείνω ἑαυτοῦ ὥσπερ νεκρός κεῖμαι , καί παρέχω ἕλκω καί μεταφέρω , ὡς ὁ ὁ δρᾶμα ὑπαγορεύω λόγος . ἐπεί δέ ὁ καιρός ἐκ ὁ λέγω καί πράσσω νοέω , ἡσυχῆ ὁ πρῶτος κινέω ἑαυτοῦ , ὥσπερ ἐκ ὕπνος βαθύς ἀναφέρω , καί ὁ κεφαλή ἐπαίρω διαβλέπω · ἔπειτα θαυμάζω , ἐξανίστημι βαδίζω πρός ὅς δέω · καί προσαικάλλω χαίρω καί φιλοφρονέομαι , ὥστε πᾶς ἄνθρωπος καί Καῖσαρ πάρειμι γάρ ὁ γέρων Οὐεσπασιανός ἐν ὁ Μάρκελλος θέατρον συμπαθής γίγνομαι .