plutarchus.de-sera-numinis-vindicta-548a-568a 6
δεύτερον τοίνυν τοῦτο διανοηθῶμεν , ὡς αἱ μὲν δικαιώσεις αἱ παρʼ ἀνθρώπων μόνον ἔχουσαι τὸ ἀντιλυποῦν ἔργον ἐν τῷ κακῶς τὸν δεδρακότα παθεῖν ἵστανται , περαιτέρω δʼ οὐκ ἐξικνοῦνται · διὸ τοῖς ἁμαρτήμασι κυνὸς δίκην ἐφυλακτοῦσαι κατακολουθοῦσι καὶ τὰς πράξεις ἐκ ποδὸς ἐπιδιώκουσι · τὸν θεὸν δʼ εἰκός , ἧς ἂν ἐφάπτηται τῇ δίκῃ ψυχῆς νοσούσης , τά τε πάθη διορᾶν , εἴ πή τι καμπτόμενα πρὸς μετάνοιαν ἐνδίδωσι , καὶ χρόνον διδόναι οἷς οὐκ ἄκρατος οὐδʼ ἄτρεπτος ἡ κακία πέφυκε προσιζάνειν . ἅτε γὰρ εἰδώς , ὅσην μοῖραν ἀρετῆς ἀπʼ αὐτοῦ φερόμεναι πρὸς γένεσιν αἱ ψυχαὶ βαδίζουσι , καὶ τὸ γενναῖον ὡς ἰσχυρὸν αὐταῖς καὶ οὐκ ἐξίτηλον ἐμπέφυκεν , ἐξανθεῖ δὲ τὴν κακίαν παρὰ φύσιν ὑπὸ τροφῆς καὶ ὁμιλίας φαύλης φθειρόμενον εἶτα θεραπευθὲν ἐνίοις καλῶς ἀπολαμβάνει τὴν προσήκουσαν ἕξιν , οὐ πᾶσι κατεπείγει τὴν τιμωρίαν ὁμοίως · ἀλλὰ τὸ μὲν ἀνήκεστον εὐθὺς ἐξεῖλε τοῦ βίου καὶ ἀπέκοψεν , ὡς ἑτέροις γε πάντως βλαβερὸν αὑτῷ τε βλαβερώτατον ἀεὶ συνεῖναι μετὰ πονηρίας · οἷς δʼ ὑπʼ ἀγνοίας τοῦ καλοῦ μᾶλλον ἢ προαιρέσει τοῦ αἰσχροῦ τὸ ἁμαρτητικὸν εἰκὸς ἐγγεγονέναι , δίδωσι μεταβαλέσθαι χρόνον . ἐὰν δʼ ἐπιμένωσι , καὶ τούτοις ἀπέδωκε τὴν δίκην · οὐ γάρ που δέδιε , μὴ διαφύγωσι . σκόπει δʼ ὅσαι μεταβολαὶ γεγόνασιν εἰς ἦθος ἀνδρῶν καὶ βίον · ᾗ καὶ τρόπος ὠνομάσθη τὸ μεταβάλλον αὐτοῦ καὶ ἦθος , ὡς πλεῖστον αὐτοῦ ἐνδύεται τὸ ἔθος καὶ κρατεῖ μάλιστα καθαπτόμενον . οἶμαι μὲν οὖν καὶ τὸν Κέκροπα διφυᾶ προσαγορεῦσαι τοὺς παλαιούς , οὐχ ὡς ἔνιοι λέγουσιν ἐκ χρηστοῦ βασιλέως ἄγριον καὶ δρακοντώδη γενόμενον τύραννον , ἀλλὰ τοὐναντίον ἐν ἀρχῇ σκολιὸν ὄντα καὶ φοβερόν , εἶθʼ ὕστερον ἄρξαντα πράως καὶ φιλανθρώπως . εἰ δὲ τοῦτʼ ἄδηλον , ἀλλὰ Γέλωνὰ γʼ ἴσμεν καὶ Ἱέρωνα τοὺς Σικελιώτας καὶ Πεισίστρατον τὸν Ἱπποκράτους , ὅτι πονηρίᾳ κτησάμενοι τυραννίδας ἐχρήσαντο πρὸς ἀρετὴν αὐταῖς , καὶ παρανόμως ἐπὶ τὸ ἄρχειν ἐλθόντες ἐγένοντο μέτριοι καὶ δημωφελεῖς ἄρχοντες , οἱ μὲν εὐνομίαν τε πολλὴν καὶ γῆς ἐπιμέλειαν παρασχόντες αὐτούς τε σώφρονας τοὺς πολίτας καὶ φιλεργοὺς ἐκ πολυτελῶν καὶ λάλων κατασκευάσαντες Γέλων δὲ καὶ προπολεμήσας ἄριστα καὶ κρατήσας μάχῃ μεγάλῃ Καρχηδονίων οὐ πρότερον εἰρήνην ἐποιήσατο πρὸς αὐτοὺς δεομένους ἢ καὶ τοῦτο ταῖς συνθήκαις περιλαβεῖν , ὅτι παύσονται τὰ τέκνα τῷ Κρόνῳ καταθύοντες . ἐν δὲ Μεγαλοπόλει Λυδιάδας ἦν τύραννος , εἶτʼ ἐν αὐτῷ τῷ τυραννεῖν μεταβαλόμενος καὶ δυσχεράνας τὴν ἀδικίαν ἀπέδωκε μὲν τοὺς νόμους τοῖς πολίταις , μαχόμενος δὲ πρὸς τοὺς πολεμίους ὑπὲρ τῆς πατρίδος ἐπιφανῶς ἔπεσεν . εἰ δέ τις ἢ τύραννον ἀπέκτεινε Μιλτιάδην ἐν Χερρονήσῳ πρότερον , ἢ Κίμωνα συνόντα τῇ ἀδελφῇ διώξας εἷλεν , ἢ Θεμιστοκλέους ἐφʼ οἷς ἀσελγαίνων ἐκώμαζε καὶ ὕβριζε διʼ ἀγορᾶς ἀφείλετο τὴν πόλιν , ὡς ὕστερον Ἀλκιβιάδου , γραψάμενος , ἆρʼ οὐκ ἂν ἀπωλώλεσαν ἡμῖν οἱ Μαραθῶνες οἱ Εὐρυμέδοντες τὸ καλὸν Ἀρτεμίσιον ὅθι παῖδες Ἀθηναίων ἐβάλοντο φαεννὰν κρηπῖδʼ ἐλευθερίας ; οὐδὲν γὰρ αἱ μεγάλαι φύσεις μικρὸν ἐκφέρουσιν οὐδʼ ἀργεῖ διʼ ὀξύτητα τὸ σφοδρὸν . ἐν αὐταῖς καὶ δραστήριον , ἀλλʼ ἐν σάλῳ διαφέρονται , πρὶν εἰς τὸ μόνιμον καὶ καθεστηκὸς ἦθος ἐλθεῖν . ὥσπερ οὖν ὁ γεωργίας ἄπειρος οὐκ ἂν ἀσπάσαιτο χώραν ἰδὼν λόχμης ἔμπλεων δασείας καὶ φυτῶν ἀγρίων καὶ θηρία πολλὰ καὶ ῥεύματα καὶ πολὺν ἔχουσαν πηλόν , ἀλλὰ τῷ μεμαθηκότι διαισθάνεσθαι καὶ κρίνειν , αὐτὰ ταῦτα τὴν ἰσχὺν καὶ,πάνθʼ ὅσʼ ὑποδείκνυσι καὶ τὴν μαλακότητα τῆς γῆς · οὕτως ἄτοπα πολλὰ καὶ φαῦλα προεξανθοῦσιν αἱ μεγάλαι φύσεις , ὧν ἡμεῖς μὲν εὐθὺς τὸ τραχὺ καὶ νύττον οὐ φέροντες ἀποκόπτειν οἰόμεθα δεῖν καὶ κολούειν · ὁ δὲ βελτίων κριτὴς καὶ ἀπὸ τούτων ἐνορῶν τὸ χρηστὸν καὶ γενναῖον , περιμένει λόγου καὶ ἀρετῆς συνεργὸν ἡλικίαν καὶ ὥραν , ᾗ τὸν οἰκεῖον ἡ φύσις καρπὸν ἀποδίδωσι .
Lemmas: δεύτερος τοίνυν οὗτος διανοέω , ὡς ὁ μέν δικαίωσις ὁ παρά ἄνθρωπος μόνος ἔχω ὁ ἀντιλυπέω ἔργον ἐν ὁ κακός ὁ δράω πάσχω ἵστημι , πέρα δέ οὐ ἐξικνέομαι · διό ὁ ἁμάρτημα κύων δίκη ἐφυλακτέω κατακολουθέω καί ὁ πρᾶξις ἐκ πούς ἐπιδιώκω · ὁ θεός δέ ἔοικα , ὅς ἄν ἐφάπτω ὁ δίκη ψυχή νοσέω , ὁ τε πάθος διοράω , εἰ πη τις κάμπτω πρός μετάνοια ἐνδίδωμι , καί χρόνος δίδωμι ὅς οὐ ἄκρατος οὐδέ ἄτρεπτος ὁ κακία φύω προσιζάνω . ἅτε γάρ οἶδα , ὅσος μοῖρα ἀρετή ἀπό αὐτός φέρω πρός γένεσις ὁ ψυχή βαδίζω , καί ὁ γενναῖος ὡς ἰσχυρός αὐτός καί οὐ ἐξίτηλος ἐμφύω , ἐξανθέω δέ ὁ κακία παρά φύσις ὑπό τροφή καί ὁμιλία φαῦλος φθείρω εἶτα θεραπεύω ἔνιοι καλός ἀπολαμβάνω ὁ προσήκω ἕξις , οὐ πᾶς κατεπείγω ὁ τιμωρία ὅμοιος · ἀλλά ὁ μέν ἀνήκεστος εὐθύς ἐξαιρέω ὁ βίος καί ἀποκόπτω , ὡς ἕτερος γε πάντως βλαβερός ἑαυτοῦ τε βλαβερός ἀεί σύνειμι μετά πονηρία · ὅς δέ ὑπό ἄγνοια ὁ καλός μάλα ἤ προαίρεσις ὁ αἰσχρός ὁ ἁμαρτητικός ἔοικα ἐγγίγνομαι , δίδωμι μεταβάλλω χρόνος . ἐάν δέ ἐπιμένω , καί οὗτος ἀποδίδωμι ὁ δίκη · οὐ γάρ που δείδω , μή διαφεύγω . σκοπέω δέ ὅσος μεταβολή γίγνομαι εἰς ἦθος ἀνήρ καί βίος · ὅς καί τρόπος ὀνομάζω ὁ μεταβάλλω αὐτός καί ἦθος , ὡς πολύς αὐτός ἐνδύω ὁ ἔθος καί κρατέω μάλα καθάπτω . οἴομαι μέν οὖν καί ὁ Κέκροψ διφυής προσαγορεύω ὁ παλαιός , οὐ ὡς ἔνιοι λέγω ἐκ χρηστός βασιλεύς ἄγριος καί δρακοντώδης γίγνομαι τύραννος , ἀλλά ἐναντίος ἐν ἀρχή σκολιός εἰμί καί φοβερός , εἶτα ὕστερον ἄρχω πρᾶος καί φιλάνθρωπος . εἰ δέ οὗτος ἄδηλος , ἀλλά Γέλων γε οἶδα καί Ἱέρων ὁ Σικελιώτης καί Πεισίστρατος ὁ Ἱπποκράτης , ὅτι πονηρία κτάομαι τυραννίς χράω πρός ἀρετή αὐτός , καί παράνομος ἐπί ὁ ἄρχω ἔρχομαι γίγνομαι μέτριος καί δημωφελής ἄρχω , ὁ μέν εὐνομία τε πολύς καί γῆ ἐπιμέλεια παρέχω αὐτός τε σώφρων ὁ πολίτης καί φιλεργός ἐκ πολυτελής καί λάλος κατασκευάζω Γέλων δέ καί προπολεμέω ἀγαθός καί κρατέω μάχη μέγας Καρχηδόνιος οὐ πρότερος εἰρήνη ποιέω πρός αὐτός δέω ἤ καί οὗτος ὁ συνθήκη περιλαμβάνω , ὅτι παύω ὁ τέκνον ὁ Κρόνος καταθύω . ἐν δέ Μεγαλόπολις Λυδιάδης εἰμί τύραννος , εἶτα ἐν αὐτός ὁ τυραννεύω μεταβάλλω καί δυσχεραίνω ὁ ἀδικία ἀποδίδωμι μέν ὁ νόμος ὁ πολίτης , μάχομαι δέ πρός ὁ πολέμιος ὑπέρ ὁ πατρίς ἐπιφανής πίπτω . εἰ δέ τις ἤ τύραννος ἀποκτείνω Μιλτιάδης ἐν Χερσόνησος πρότερος , ἤ Κίμων σύνειμι ὁ ἀδελφή διώκω αἱρέω , ἤ Θεμιστοκλῆς ἐπί ὅς ἀσελγαίνω κωμάζω καί ὑβρίζω διά ἀγορά ἀφαιρέω ὁ πόλις , ὡς ὕστερον Ἀλκιβιάδης , γράφω , ἆρα οὐ ἄν ἀπόλλυμι ἐγώ ὁ Μαραθών ὁ Εὐρυμέδων ὁ καλός Ἀρτεμίσιον ὅθι παῖς Ἀθηναῖος βάλλω φαεινός κρηπίς ἐλευθερία ; οὐδείς γάρ ὁ μέγας φύσις μικρός ἐκφέρω οὐδέ ἀργέω διά ὀξύτης ὁ σφοδρός . ἐν αὐτός καί δραστήριος , ἀλλά ἐν σάλος διαφέρω , πρίν εἰς ὁ μόνιμος καί καθίστημι ἦθος ἔρχομαι . ὥσπερ οὖν ὁ γεωργία ἄπειρος οὐ ἄν ἀσπάζομαι χώρα ὁράω λόχμη ἔμπλεος δασύς καί φυτόν ἄγριος καί θηρίον πολύς καί ῥεῦμα καί πολύς ἔχω πηλός , ἀλλά ὁ μανθάνω διαισθάνομαι καί κρίνω , αὐτός οὗτος ὁ ἰσχύς καὶ,πάνθʼ ὅσος ὑποδείκνυμι καί ὁ μαλακότης ὁ γῆ · οὕτως ἄτοπος πολύς καί φαῦλος προεξανθέω ὁ μέγας φύσις , ὅς ἐγώ μέν εὐθύς ὁ τραχύς καί νύσσω οὐ φέρω ἀποκόπτω οἴομαι δέω καί κολούω · ὁ δέ ἀγαθός κριτής καί ἀπό οὗτος ἐνοράω ὁ χρηστός καί γενναῖος , περιμένω λόγος καί ἀρετή συνεργός ἡλικία καί ὥρα , ὅς ὁ οἰκεῖος ὁ φύσις καρπός ἀποδίδωμι .