plutarchus.de-recta-ratione-audiendi-37b-48d 13
δεῖται δὲ καὶ τὸ περὶ τοὺς ἐπαίνους καθῆκον εὐλαβείας τινὸς καὶ μετριότητος διὰ τὸ μήτε τὴν ἔλλειψιν αὐτοῦ μήτε τὴν ὑπερβολὴν ἐλευθέριον εἶναι . βαρὺς μὲν γὰρ ἀκροατὴς καὶ φορτικὸς ὁ πρὸς πᾶν ἄτεγκτος καὶ ἀτενὴς τὸ λεγόμενον , οἰήματος ὑπούλου καὶ περιαυτολογίας ἐνδιαθέτου μεστός , ὡς ἔχων τι τῶν λεγομένων βέλτιον εἰπεῖν , μήτʼ ὀφρῦν κατὰ σχῆμα κινῶν μήτε φωνὴν εὐγνώμονος μάρτυρα φιληκοΐας προϊέμενος , ἀλλὰ σιγῇ καὶ βαρύτητι καταπλάστῳ καὶ σχηματισμῷ θηρώμενος δόξαν εὐσταθοῦς καὶ βάθος ἔχοντος ἀνδρός , ὥσπερ χρημάτων τῶν ἐπαίνων ὅσον ἄλλῳ μεταδίδωσιν αὑτοῦ δοκῶν ἀφαιρεῖσθαι . πολλοὶ γάρ εἰσιν οἱ κακῶς καὶ παρὰ μέλος τὴν Πυθαγόρου φωνὴν ὑπολαμβάνοντες . ἐκεῖνος μὲν γὰρ ἐκ φιλοσοφίας ἔφησεν αὑτῷ περιγεγονέναι τὸ μηδὲν θαυμάζειν · οὗτοι δὲ τὸ μηδὲν ἐπαινεῖν μηδὲ τιμᾶν , ἐν τῷ καταφρονεῖν τιθέμενοι τὸ σεμνὸν καὶ ὑπεροψίᾳ διώκοντες . ὁ γὰρ φιλόσοφος λόγος τὸ μὲν ἐξ ἀπειρίας καὶ ἀγνοίας θαῦμα καὶ θάμβος ἐξαιρεῖ γνώσει καὶ ἱστορίᾳ τῆς περὶ ἕκαστον αἰτίας , τὸ δʼ εὔκολον καὶ μέτριον καὶ φιλάνθρωπον οὐκ ἀπόλλυσι . τοῖς γὰρ ἀληθινῶς καὶ βεβαίως ἀγαθοῖς τιμή τε καλλίστη τὸ τιμῆσαί τινα τῶν ἀξίων , καὶ κόσμος εὐπρεπέστατος τὸ ἐπικοσμῆσαι , περιουσίᾳ δόξης καὶ ἀφθονίᾳ γιγνόμενον . οἱ δὲ γλίσχροι περὶ τοὺς ἑτέρων ἐπαίνους ἔτι πένεσθαι καὶ πεινῆν ἐοίκασι τῶν ἰδίων . ὁ δʼ ἐναντίος αὖ πάλιν τούτων , μηδὲν ἐπικρίνων ἀλλὰ κατὰ ῥῆμα καὶ συλλαβὴν ἐφιστάμενος καὶ κεκραγώς , ἐλαφρός τις ὢν καὶ ὀρνεώδης , πολλάκις μὲν οὐδʼ αὐτοῖς ἀρέσκει τοῖς ἀγωνιζομένοις , ἀεὶ δὲ λυπεῖ τοὺς ἀκροωμένους , ἀνασοβῶν καὶ συνεξανιστὰς παρὰ γνώμην , οἷον ἑλκομένους βίᾳ διʼ αἰδῶ καὶ συνεπηχοῦντας . οὐδὲν δʼ ὠφεληθεὶς διὰ τὸ ταραχώδη καὶ πολυπτόητον αὐτῷ περὶ τοὺς ἐπαίνους γεγονέναι τὴν ἀκρόασιν ἀπέρχεται τῶν τριῶν ἓν φερόμενος εἴρων γὰρ ἢ κόλαξ ἢ περὶ λόγους ἀπειρόκαλος ἔδοξεν εἶναι . δίκην μὲν οὖν δικάζοντα δεῖ μήτε πρὸς ἔχθραν τινὰ μήτε πρὸς χάριν ἀκούειν ἀλλʼ ἀπὸ γνώμης πρὸς τὸ δίκαιον · ἐν δὲ ταῖς φιλολόγοις ἀκροάσεσιν οὔτε νόμος οὐδεὶς οὔτε ὅρκος ἡμᾶς ἀπείργει μὴ μετʼ εὐνοίας ἀποδέχεσθαι τὸν διαλεγόμενον . ἀλλὰ καὶ τὸν Ἑρμῆν ταῖς Χάρισιν οἱ παλαιοὶ συγκαθίδρυσαν , ὡς μάλιστα τοῦ λόγου τὸ κεχαρισμένον καὶ προσφιλὲς ἀπαιτοῦντος . οὐδὲ γὰρ οἷόν τε παντελῶς οὕτως ἐκβόλιμον εἶναι τὸν λέγοντα καὶ διημαρτημένον , ὥστε μήτε νοῦν τινα παρασχεῖν ἄξιον ἐπαίνου μήτʼ ἀπομνημόνευσιν ἑτέρων μήτʼ αὐτὴν τὴν ὑπόθεσιν τοῦ λόγου καὶ προαίρεσιν , ἀλλὰ μηδὲ λέξιν ἢ διάθεσιν τῶν λεγομένων , ὡς ἀνʼ ἐχινόποδας καὶ ἀνὰ τρηχεῖαν ὄνωνιν φύονται μαλακῶν ἄνθεα λευκοΐων ὅπου γὰρ ἐμέτου τινὲς ἐγκώμια καὶ πυρετοῦ καὶ νὴ Δία χύτρας ἐπιδεικνύμενοι , πιθανότητος οὐκ ἀμοιροῦσιν , ἦ που λόγος ὑπʼ ἀνδρὸς ἁμωσγέπως δοκοῦντος ἢ καλουμένου φιλοσόφου περαινόμενος οὐκ ἂν ὅλως ἀναπνοήν τινα καὶ καιρὸν ἀκροαταῖς εὐμενέσι καὶ φιλανθρώποις παράσχοι πρὸς ἔπαινον ; οἱ γοῦν ἐν ὥρᾳ πάντες , ὥς φησιν ὁ Πλάτων , ἁμηγέπη δάκνουσι τὸν ἐρωτικόν , καὶ λευκοὺς μὲν θεῶν παῖδας ἀνακαλῶν μέλανας δʼ ἀνδρικούς , καὶ τὸν γρυπὸν βασιλικὸν καὶ τὸν σιμὸν ἐπίχαριν τὸν δʼ ὠχρὸν μελίχρουν ὑποκοριζόμενος ἀσπάζεται καὶ ἀγαπᾷ · δεινὸς γάρ ἐστιν ὁ ἔρως ὥσπερ κιττὸς αὑτὸν ἐκ πάσης ἀναδῆσαι προφάσεως . πολὺ δὴ μᾶλλον ὁ φιλήκοος καὶ φιλόλογος ἀεί τινος αἰτίας εὑρετικὸς ἔσται , διʼ ἣν οὐκ ἀπὸ τρόπου τῶν λεγόντων ἕκαστον ἐπαινῶν φανεῖται . καὶ γὰρ ὁ Πλάτων τὸν Λυσίου λόγον οὔτε κατὰ τὴν εὕρεσιν ἐπαινῶν καὶ τῆς ἀταξίας αἰτιώμενος ὅμως αὐτοῦ τὴν ἀπαγγελίαν ἐπαινεῖ , καὶ ὅτι τῶν ὀνομάτων σαφῶς καὶ στρογγύλως ἕκαστον ἀποτετόρνευται . μέμψαιτο δʼ ἄν τις Ἀρχιλόχου μὲν τὴν ὑπόθεσιν , Παρμενίδου δὲ τὴν στιχοποιίαν , Φωκυλίδου δὲ τὴν εὐτέλειαν , Εὐριπίδου δὲ τὴν λαλιάν , Σοφοκλέους δὲ τὴν ἀνωμαλίαν , ὥσπερ ἀμέλει καὶ τῶν ῥητόρων ἐστὶν ὁ μὲν οὐκ ἔχων ἦθος , ὁ δὲ πρὸς πάθος ἀργός , ὁ δʼ ἐνδεὴς χαρίτων ἕκαστός γε μὴν ἐπαινεῖται κατὰ τὸ ἴδιον τῆς δυνάμεως , ᾧ κινεῖν καὶ ἄγειν πέφυκεν . ὥστε καὶ τοῖς ἀκούουσιν εὐπορίαν εἶναι καὶ ἀφθονίαν τοῦ φιλοφρονεῖσθαι τοὺς λέγοντας . ἐνίοις γὰρ ἐξαρκεῖ , κἂν μὴ διὰ φωνῆς ἐπιμαρτυρῶμεν , ὄμματος πραότητα καὶ γαλήνην προσώπου καὶ διάθεσιν εὐμενῆ καὶ ἄλυπον ἐμπαρασχεῖν . ἐκεῖνα μὲν γὰρ ἤδη καὶ πρὸς τοὺς ὅλως ἀποτυγχάνοντας ὥσπερ ἐγκύκλια καὶ κοινὰ πάσης ἀκροάσεώς ἐστι , καθέδρα τέ τις ἄθρυπτος καὶ ἀκλινὴς ἐν ὀρθῷ σχήματι καὶ πρόσβλεψις αὐτῷ τῷ λέγοντι καὶ τάξις ἐνεργοῦ προσοχῆς , καὶ προσώπου κατάστασις καθαρὰ καὶ ἀνέμφαντος οὐχ ὕβρεως οὐδὲ δυσκολίας μόνον ἀλλὰ καὶ φροντίδων ἄλλων καὶ ἀσχολιῶν · ὡς ἐν ἔργῳ γε παντὶ τὸ μὲν καλὸν ἐκ πολλῶν οἷον ἀριθμῶν εἰς ἕνα καιρὸν ἡκόντων ὑπὸ συμμετρίας τινὸς καὶ ἁρμονίας ἐπιτελεῖται , τὸ δʼ αἰσχρὸν ἐξ ἑνὸς τοῦ τυχόντος ἐλλείποντος ἢ προσόντος ἀτόπως εὐθὺς ἑτοίμην ἔχει τὴν γένεσιν , ὥσπερ ἐπʼ αὐτῆς τῆς ἀκροάσεως οὐ μόνον βαρύτης ἐπισκυνίου καὶ ἀηδία προσώπου καὶ βλέμμα ῥεμβῶδες καὶ περίκλασις σώματος καὶ μηρῶν ἐπάλλαξις ἀπρεπὴς ἀλλὰ καὶ νεῦμα καὶ ψιθυρισμὸς πρὸς ἕτερον καὶ μειδίαμα χάσμαι τε ὑπνώδεις καὶ κατήφειαι καὶ πᾶν εἴ τι τούτοις ἔοικεν ὑπεύθυνόν ἐστι καὶ δεῖται πολλῆς εὐλαβείας .
Lemmas: δέω δέ καί ὁ περί ὁ ἔπαινος καθήκω εὐλάβεια τις καί μετριότης διά ὁ μήτε ὁ ἔλλειψις αὐτός μήτε ὁ ὑπερβολή ἐλευθέριος εἰμί . βαρύς μέν γάρ ἀκροατής καί φορτικός ὁ πρός πᾶς ἄτεγκτος καί ἀτενής ὁ λέγω , οἴημα ὕπουλος καί περιαυτολογία ἐνδιάθετος μεστός , ὡς ἔχω τις ὁ λέγω ἀγαθός λέγω , μήτε ὀφρύς κατά σχῆμα κινέω μήτε φωνή εὐγνώμων μάρτυς φιληκοία προίημι , ἀλλά σιγή καί βαρύτης κατάπληστος καί σχηματισμός θηράω δόξα εὐσταθής καί βάθος ἔχω ἀνήρ , ὥσπερ χρῆμα ὁ ἔπαινος ὅσος ἄλλος μεταδίδωμι ἑαυτοῦ δοκέω ἀφαιρέω . πολύς γάρ εἰμί ὁ κακός καί παρά μέλος ὁ Πυθαγόρας φωνή ὑπολαμβάνω . ἐκεῖνος μέν γάρ ἐκ φιλοσοφία φημί ἑαυτοῦ περιγίγνομαι ὁ μηδείς θαυμάζω · οὗτος δέ ὁ μηδείς ἐπαινέω μηδέ τιμάω , ἐν ὁ καταφρονέω τίθημι ὁ σεμνός καί ὑπεροψία διώκω . ὁ γάρ φιλόσοφος λόγος ὁ μέν ἐκ ἀπειρία καί ἄγνοια θαῦμα καί θάμβος ἐξαιρέω γνῶσις καί ἱστορία ὁ περί ἕκαστος αἰτία , ὁ δέ εὔκολος καί μέτριος καί φιλάνθρωπος οὐ ἀπόλλυμι . ὁ γάρ ἀληθινός καί βέβαιος ἀγαθός τιμή τε καλός ὁ τιμάω τις ὁ ἄξιος , καί κόσμος εὐπρεπής ὁ ἐπικοσμέω , περιουσία δόξα καί ἀφθονία γίγνομαι . ὁ δέ γλίσχρος περί ὁ ἕτερος ἔπαινος ἔτι πένομαι καί πεινάω ἔοικα ὁ ἴδιος . ὁ δέ ἐναντίος αὖ πάλιν οὗτος , μηδείς ἐπικρίνω ἀλλά κατά ῥῆμα καί συλλαβή ἐφίστημι καί κράζω , ἐλαφρός τις εἰμί καί ὀρνεώδης , πολλάκις μέν οὐδέ αὐτός ἀρέσκω ὁ ἀγωνίζομαι , ἀεί δέ λυπέω ὁ ἀκροάομαι , ἀνασοβέω καί συνεξανίστημι παρά γνώμη , οἷος ἕλκω βία διά αἰδώς καί συνεπηχέω . οὐδείς δέ ὠφελέω διά ὁ ταραχώδης καί πολυπτόητος αὐτός περί ὁ ἔπαινος γίγνομαι ὁ ἀκρόασις ἀπέρχομαι ὁ τρεῖς εἷς φέρω εἴρων γάρ ἤ κόλαξ ἤ περί λόγος ἀπειρόκαλος δοκέω εἰμί . δίκη μέν οὖν δικάζω δέω μήτε πρός ἔχθρα τις μήτε πρός χάρις ἀκούω ἀλλά ἀπό γνώμη πρός ὁ δίκαιος · ἐν δέ ὁ φιλόλογος ἀκρόασις οὔτε νόμος οὐδείς οὔτε ὅρκος ἐγώ ἀπείργω μή μετά εὔνοια ἀποδέχομαι ὁ διαλέγω . ἀλλά καί ὁ Ἑρμῆς ὁ Χάρις ὁ παλαιός συγκαθιδρύω , ὡς μάλα ὁ λόγος ὁ χαρίζω καί προσφιλής ἀπαιτέω . οὐδέ γάρ οἷος τε παντελής οὕτως ἐκβόλιμος εἰμί ὁ λέγω καί διαμαρτάνω , ὥστε μήτε νόος τις παρέχω ἄξιος ἔπαινος μήτε ἀπομνημόνευσις ἕτερος μήτε αὐτός ὁ ὑπόθεσις ὁ λόγος καί προαίρεσις , ἀλλά μηδέ λέξις ἤ διάθεσις ὁ λέγω , ὡς ἀνά ἐχινόπους καί ἀνά τραχύς ὄνωνις φύω μαλακός ἄνθος λευκοῗος ὅπου γάρ ἔμετος τις ἐγκώμιον καί πυρετός καί νή Ζεύς χύτρα ἐπιδείκνυμι , πιθανότης οὐ ἀμοιρέω , ἦ που λόγος ὑπό ἀνήρ ἀμῶς δοκέω ἤ καλέω φιλόσοφος περαίνω οὐ ἄν ὅλος ἀναπνοή τις καί καιρός ἀκροατής εὐμενής καί φιλάνθρωπος παρέχω πρός ἔπαινος ; ὁ γοῦν ἐν ὥρα πᾶς , ὡς φημί ὁ Πλάτων , ἁμηγέπος δάκνω ὁ ἐρωτικός , καί λευκός μέν θεός παῖς ἀνακαλέω μέλας δέ ἀνδρικός , καί ὁ γρυπός βασιλικός καί ὁ σιμός ἐπίχαρις ὁ δέ ὠχρός μελίχρους ὑποκορίζομαι ἀσπάζομαι καί ἀγαπάω · δεινός γάρ εἰμί ὁ ἔρως ὥσπερ κισσός ἑαυτοῦ ἐκ πᾶς ἀναδέω πρόφασις . πολύς δή μάλα ὁ φιλήκοος καί φιλόλογος ἀεί τις αἰτία εὑρετικός εἰμί , διά ὅς οὐ ἀπό τρόπος ὁ λέγω ἕκαστος ἐπαινέω φαίνω . καί γάρ ὁ Πλάτων ὁ Λύσιος λόγος οὔτε κατά ὁ εὕρεσις ἐπαινέω καί ὁ ἀταξία αἰτιάομαι ὅμως αὐτός ὁ ἀπαγγελία ἐπαινέω , καί ὅτι ὁ ὄνομα σαφής καί στρογγύλος ἕκαστος ἀποτορνεύω . μέμφομαι δέ ἄν τις Ἀρχίλοχος μέν ὁ ὑπόθεσις , Παρμενίδης δέ ὁ στιχοποιία , Φωκυλίδης δέ ὁ εὐτέλεια , Εὐριπίδης δέ ὁ λαλιά , Σοφοκλῆς δέ ὁ ἀνωμαλία , ὥσπερ ἀμέλει καί ὁ ῥήτωρ εἰμί ὁ μέν οὐ ἔχω ἦθος , ὁ δέ πρός πάθος ἀργός , ὁ δέ ἐνδεής χάρις ἕκαστος γε μήν ἐπαινέω κατά ὁ ἴδιος ὁ δύναμις , ὅς κινέω καί ἄγω φύω . ὥστε καί ὁ ἀκούω εὐπορία εἰμί καί ἀφθονία ὁ φιλοφρονέομαι ὁ λέγω . ἔνιοι γάρ ἐξαρκέω , ἐάν μή διά φωνή ἐπιμαρτυρέω , ὄμμα πραότης καί γαλήνη πρόσωπον καί διάθεσις εὐμενής καί ἄλυπος ἐμπαρέχω . ἐκεῖνος μέν γάρ ἤδη καί πρός ὁ ὅλος ἀποτυγχάνω ὥσπερ ἐγκύκλιος καί κοινός πᾶς ἀκρόασις εἰμί , καθέδρα τε τις ἄθρυπτος καί ἀκλινής ἐν ὀρθός σχῆμα καί πρόσβλεψις αὐτός ὁ λέγω καί τάξις ἐνεργός προσοχή , καί πρόσωπον κατάστασις καθαρός καί ἀνέμφαντος οὐ ὕβρις οὐδέ δυσκολία μόνος ἀλλά καί φροντίς ἄλλος καί ἀσχολία · ὡς ἐν ἔργον γε πᾶς ὁ μέν καλός ἐκ πολύς οἷος ἀριθμός εἰς εἷς καιρός ἥκω ὑπό συμμετρία τις καί ἁρμονία ἐπιτελέω , ὁ δέ αἰσχρός ἐκ εἷς ὁ τυγχάνω ἐλλείπω ἤ πρόσειμι ἄτοπος εὐθύς ἑτοῖμος ἔχω ὁ γένεσις , ὥσπερ ἐπί αὐτός ὁ ἀκρόασις οὐ μόνος βαρύτης ἐπισκύνιον καί ἀηδία πρόσωπον καί βλέμμα ῥεμβώδης καί περίκλασις σῶμα καί μηρός ἐπάλλαξις ἀπρεπής ἀλλά καί νεῦμα καί ψιθυρισμός πρός ἕτερος καί μειδίαμα χάσμη τε ὑπνώδης καί κατήφεια καί πᾶς εἰ τις οὗτος ἔοικα ὑπεύθυνος εἰμί καί δέω πολύς εὐλάβεια .