plutarchus.de-primo-frigido-945f-955c 21
ἔτι γε μὴν τῶν ἰατρῶν ἀκούομεν , ὡς πᾶσα γῆ τῷ γένει στύφειν καὶ ψύχειν πέφυκε καὶ πολλὰ τῶν μεταλλευομένων καταριθμοῦσι στυπτικὴν αὐτοῖς παρέχοντα καὶ σχετικὴν εἰς τὰς φαρμακείας δύναμιν · καὶ γὰρ τὸ στοιχεῖον αὐτῆς ; οὐ τμητικὸν οὐδὲ κινητικὸν οὐδὲ λεῖπον οὐδʼ ἔχον ὀξύτητας οὐδὲ μαλθακὸν οὐδʼ εὐπερίχυτον γέγονεν , ἀλλʼ ἑδραῖον ὡς ὁ κύβος καὶ συνερειστικόν , ὅθεν αὐτή τε βρῖθος ἔσχε , · καὶ τὸ ψυχρόν , ὅπερ ἦν δύναμις αὐτῆς , τῷ πυκνοῦν καὶ συνωθεῖν καὶ ἀποθλίβειν τὰ ὑγρὰ φρίκας καὶ τρόμους διὰ τὴν ἀνωμαλίαν ἐνεργάζεται τοῖς σώμασιν · ἂν δʼ ἐπικρατήσῃ παντάπασι , τοῦ θερμοῦ φυγόντος ἢ σβεσθέντος , ἔστησε τὴν ἕξιν ἐκπαγεῖσαν καὶ νεκρωθεῖσαν . ὅθεν οὐδὲ κάεται γῆ τὸ παράπαν ἢ κάεται γλίσχρως καὶ μόγις . ἀὴρ μὲν γὰρ ἐξ ἑαυτοῦ πολλάκις φλόγας ἀναδίδωσι καὶ ῥεῖ καὶ διαστράπτει πυρούμενος · τῷ δʼ ὑγρῷ τροφῇ χρῆται τὸ θερμόν · οὐ γὰρ τὸ στερεὸν ἀλλὰ τὸ νοτερὸν τοῦ ξύλου καυστόν ἐστιν · ἐξικμασθέντος δὲ τούτου , τὸ στερεὸν καὶ ξηρὸν ἀπολείπεται τέφρα γενόμενον . οἱ δὲ καὶ τοῦτο φιλοτιμούμενοι μεταβάλλον ἀποδεῖξαι καὶ καταναλισκόμενον ἀναδεύοντες πολλάκις ἐλαίῳ καὶ στέατι φύροντες οὐδὲν περαίνουσιν , ἀλλʼ ὅταν ἐκκαῇ τὸ λιπαρόν , περίεστι πάντως καὶ διαμένει τὸ γεῶδες · ὅθεν οὐ κατὰ χώραν μόνον ἐξ ἕδρας ἀκίνητον οὖσαν αὐτὴν ἀλλὰ καὶ κατʼ οὐσίαν ἀμετάβλητον , Ἑστίαν , ἅτε δὴ μένουσαν ἐν θεῶν οἴκῳ , κλίτα προσηγόρευσαν οἱ παλαιοί , διὰ τὴν στάσιν καὶ πῆξιν · ἧς ἡ ψυχρότης δεσμός ἐστιν , ὡς Ἀρχέλαος ὁ φυσικὸς εἶπεν , οὐδενὸς χαλῶντος αὐτὴν οὐδὲ μαλάττοντος , ἅτε θερομένην καὶ ἀλεαινομένην οὖσαν . οἱ δὲ πνεύματος μὲν αἰσθάνεσθαι ψυχροῦ καὶ ὕδατος , γῆς δʼ ἧττον οἰόμενοι , τὴν ἔγγιστα γῆν ὁρῶσιν ἀέρων καὶ ὑδάτων καὶ ἡλίου καὶ θερμότητος ἀνάπλεων σύμμιγμα καὶ συμφόρημα γεγενημένην · καὶ οὐδὲν διαφέρουσι τῶν μὴ τὸν αἰθέρα φύσει καὶ πρώτως θερμὸν ἀλλὰ τὸ ζέον ὕδωρ ἢ τὸν διάπυρον σίδηρον ἀποφαινομένων , ὅτι τούτων μὲν ἅπτονται καὶ προσθιγγάνουσι , τοῦ δὲ πρώτου καθαροῦ καὶ οὐρανίου πυρὸς αἴσθησιν διʼ ἁφῆς οὐ λαμβάνουσιν , ὥσπερ οὐδʼ οὗτοι τῆς ἐν βάθει γῆς , ἣν μάλιστα γῆν ἄν τις νοήσειεν αὐτὴν καθʼ αὑτὴν ἀποκεκριμένην τῶν ἄλλων . δεῖγμα δʼ αὐτῆς ἐστι κἀνταῦθα περὶ τὰς πέτρας · πολὺ γὰρ ἐκ βάθους καὶ οὐ ῥᾴδιον ἀνασχέσθαι προσβάλλουσι κρύος ; . οἱ δὲ ψυχροτέρου ποτοῦ δεόμενοι χάλικας ἐμβάλλουσιν εἰς τὸ ὕδωρ · γίγνεται γὰρ οὐλότερον καὶ στομοῦται παρὰ τὴν ἀπὸ τῶν λίθων ψυχρότητα , πρόσφατον καὶ ἄκρατον ἀναφερομένην .
Lemmas: ἔτι γε μήν ὁ ἰατρός ἀκούω , ὡς πᾶς γῆ ὁ γένος στύφω καί ψύχω φύω καί πολύς ὁ μεταλλεύω καταριθμέω στυπτικός αὐτός παρέχω καί σχετικός εἰς ὁ φαρμακεία δύναμις · καί γάρ ὁ στοιχεῖον αὐτός ; οὐ τμητικός οὐδέ κινητικός οὐδέ λείπω οὐδέ ἔχω ὀξύτης οὐδέ μαλθακός οὐδέ εὐπερίχυτος γίγνομαι , ἀλλά ἑδραῖος ὡς ὁ κύβος καί συνερειστικός , ὅθεν αὐτός τε βρῖθος ἔχω , · καί ὁ ψυχρός , ὅς εἰμί δύναμις αὐτός , ὁ πυκνόω καί συνωθέω καί ἀποθλίβω ὁ ὑγρός φρίκη καί τρόμος διά ὁ ἀνωμαλία ἐνεργάζομαι ὁ σῶμα · ἐάν δέ ἐπικρατέω παντάπασι , ὁ θερμός φεύγω ἤ σβέννυμι , ἵστημι ὁ ἕξις ἐκπήγνυμι καί νεκρόω . ὅθεν οὐδέ καίω γῆ ὁ παράπαν ἤ καίω γλίσχρος καί μόγις . ἀήρ μέν γάρ ἐκ ἑαυτοῦ πολλάκις φλόξ ἀναδίδωμι καί ῥέω καί διαστράπτω πυρόω · ὁ δέ ὑγρός τροφή χράω ὁ θερμός · οὐ γάρ ὁ στερεός ἀλλά ὁ νοτερός ὁ ξύλον καυστός εἰμί · ἐξικμάζω δέ οὗτος , ὁ στερεός καί ξηρός ἀπολείπω τέφρα γίγνομαι . ὁ δέ καί οὗτος φιλοτιμέομαι μεταβάλλω ἀποδείκνυμι καί καταναλίσκω ἀναδεύω πολλάκις ἔλαιον καί στέαρ φύρω οὐδείς περαίνω , ἀλλά ὅταν ἐκκαίω ὁ λιπαρός , περίειμι πάντως καί διαμένω ὁ γεώδης · ὅθεν οὐ κατά χώρα μόνος ἐκ ἕδρα ἀκίνητος εἰμί αὐτός ἀλλά καί κατά οὐσία ἀμετάβλητος , Ἑστία , ἅτε δή μένω ἐν θεός οἶκος , κλίτος προσαγορεύω ὁ παλαιός , διά ὁ στάσις καί πῆξις · ὅς ὁ ψυχρότης δεσμός εἰμί , ὡς Ἀρχέλαος ὁ φυσικός λέγω , οὐδείς χαλάω αὐτός οὐδέ μαλάσσω , ἅτε θέρω καί ἀλεαίνω εἰμί . ὁ δέ πνεῦμα μέν αἰσθάνομαι ψυχρός καί ὕδωρ , γῆ δέ ἥσσων οἴομαι , ὁ ἐγγύς γῆ ὁράω ἀήρ καί ὕδωρ καί ἥλιος καί θερμότης ἀνάπλεος σύμμιγμα καί συμφόρημα γίγνομαι · καί οὐδείς διαφέρω ὁ μή ὁ αἰθήρ φύσις καί πρῶτος θερμός ἀλλά ὁ ζέω ὕδωρ ἤ ὁ διάπυρος σίδηρος ἀποφαίνω , ὅτι οὗτος μέν ἅπτω καί προσθιγγάνω , ὁ δέ πρῶτος καθαρός καί οὐράνιος πῦρ αἴσθησις διά ἁφή οὐ λαμβάνω , ὥσπερ οὐδέ οὗτος ὁ ἐν βάθος γῆ , ὅς μάλα γῆ ἄν τις νοέω αὐτός κατά ἑαυτοῦ ἀποκρίνω ὁ ἄλλος . δεῖγμα δέ αὐτός εἰμί ἐνταῦθα περί ὁ πέτρα · πολύς γάρ ἐκ βάθος καί οὐ ῥᾴδιος ἀνέχω προσβάλλω κρύος ; . ὁ δέ ψυχρός ποτόν δέω χάλιξ ἐμβάλλω εἰς ὁ ὕδωρ · γίγνομαι γάρ ὅλος καί στομόω παρά ὁ ἀπό ὁ λίθος ψυχρότης , πρόσφατος καί ἄκρατος ἀναφέρω .