plutarchus.de-primo-frigido-945f-955c 17
σκόπει δὲ καὶ ταῦτα παραβάλλων ἐκείνοις ἐπεὶ δὲ καὶ Χρύσιππος οἰόμενος τὸν ἀέρα πρώτως ψυχρὸν εἶναι , διότι καὶ σκοτεινόν , ἐμνήσθη μόνον τῶν πλέον ἀφεστάναι τὸ ὕδωρ τοῦ αἰθέρος ἢ τὸν ἀέρα λεγόντων , καὶ πρὸς αὐτούς τι βουλόμενος εἰπεῖν οὕτω μὲν ἄν ἔφη καὶ τὴν γῆν ψυχρὰν εἶναι πρώτως λέγοιμεν , ὅτι τοῦ αἰθέρος ἀφέστηκε πλεῖστον,ʼ ὡς ἀδόκιμόν τινα παντελῶς τοῦτον καὶ . ἄτοπον ἀπορρίψας τὸν λόγον ἐγώ μοι δοκῶ μηδὲ τὴν γῆν ἄμοιρον εἰκότων καὶ πιθανῶν ἀποφαίνειν , ποιησάμενος ἀρχὴν ᾧ μάλιστα Χρύσιππος ὑπὲρ τοῦ ἀέρος κέχρηται . τί δὲ τοῦτʼ ἐστί ; τὸ σκοτεινὸν ὄντα πρώτως εἶναι καὶ ψυχρὸν πρώτως . εἰ γὰρ δύο λαβὼν οὗτος ἀντιθέσεις δυνάμεων οἴεται τῇ ἑτέρᾳ καὶ τὴν ἑτέραν ἐξ ἀνάγκης ; ἕπεσθαι , μυρίαι δήπουθὲν εἰσιν ἀντιτάξεις καὶ ἀντιπάθειαι πρὸς τὸν αἰθέρα τῆς γῆς , · αἷς καὶ ταύτην ἄν τις ἀκολουθεῖν ἀξιώσειεν . οὐ γὰρ ὡς βαρεῖα πρὸς κοῦφον καὶ καταρρεπὴς πρὸς ἀνωφερὲς ἀντίκειται μόνον , οὐδʼ ὡς πυκνὴ πρὸς ἀραιὸν οὐδʼ ὡς βραδεῖα καὶ στάσιμος πρὸς ὀξύρροπον καὶ κινητικόν , ἀλλʼ ὡς βαρυτάτη . πρὸς κουφότατον καὶ πυκνοτάτη πρὸς ἀραιότατον , καὶ τέλος ὡς ἀκίνητος ἐξ ἑαυτῆς πρὸς αὐτοκίνητον καὶ τὴν μέσην χώραν ἐπέχουσα πρὸς · ἀεὶ κυκλοφορούμενον . οὐκ ἄτοπον οὖν τηλικαύταις καὶ τοσαύταις ἀντιτάξεσι καὶ τὴν τῆς ψυχρότητος καὶ θερμότητος ἕπεσθαι . ναί , ἀλλὰ τὸ πῦρ καὶ λαμπρόν ἐστιν . οὔτι μὴν σκοτεινὸν ἡ γῆ ; σκοτεινότατον μὲν οὖν ἁπάντων καὶ ἀφεγγέστατον . ἀέρι μέν τοι μετοχὴ φωτός ἐστι πρώτῳ , καὶ τάχιστα τρέπεται καὶ ἀναπλησθεὶς διανέμει πανταχοῦ τὴν λαμπρότητα , σῶμα παρέχων τῆς αὐγῆς ἑαυτόν · ὁ γὰρ ἥλιος ἀνίσχων , ὥς τις εἶπε τῶν διθυραμβοποιῶν , εὐθὺς ἀνέπλησεν ἀεροβατᾶν μέγαν οἶκον ἀνέμων · ἐκ τούτου δὲ καὶ λίμνῃ καὶ θαλάττῃ μοῖραν αὐγῆς κατιὼν ἐνίησι καὶ βυθοὶ ποταμῶν διαγελῶσιν , ὅσον ἀέρος ἐξικνεῖται πρὸς αὐτούς . μόνη δʼ ἡ γῆ τῶν σωμάτων ἀεὶ ἀφώτιστός ἐστι καὶ ἄτρωτος ὑφʼ ἡλίου καὶ σελήνης τῷ φωτίζοντι , θάλπεται δʼ ὑπʼ αὐτῶν καὶ παρέχει χλιαίνειν ἐπʼ ὀλίγον βάθος ἐνδυομένῳ τῷ θερμῷ · τὸ δὲ λαμπρὸν οὐ παρίησιν ὑπὸ στερεότητος ἀλλʼ ἐπιπολῆς περιφωτίζεται ; τὰ δʼ ἐντὸς ὄρφνη καὶ χάος καὶ Ἅιδης ὀνομάζεται καὶ τὸ ἔρεβος τοῦτʼ ἦν ἄρα,ʼ τὸ χθόνιον καὶ ἔγγαιον σκότος . τὴν δὲ νύκτα ποιηταὶ μὲν ἐκ γῆς γεγονέναι μυθολογοῦσι , μαθηματικοὶ δὲ γῆς σκιὰν οὖσαν ἀποδεικνύουσιν , ἀντιφραττούσης πρὸς τὸν ἥλιον · ὁ γὰρ ἀὴρ ἀναπίμπλαται σκότους ὑπὸ γῆς ὡς φωτὸς ὑφʼ ἡλίου · καὶ τὸ ἀφώτιστον αὐτοῦ μῆκός ἐστι νυκτός , ὅσον ἡ σκιὰ τῆς γῆς ἐπινέμεται . διὸ τῷ μὲν ἐκτὸς ἀέρι καὶ νυκτὸς οὔσης ἄνθρωποί τε χρῶνται καὶ θηρία πολλὰ νομὰς ποιούμενα διὰ σκότους , ἁμωσγέπως ἴχνη φωτὸς καὶ ἀπορροὰς αὐγῆς ἐνδιεσπαρμένας · ἔχοντος ὁ δʼ οἰκουρὸς ; καὶ ὑπωρόφιος , ἅτε δὴ τῆς γῆς πανταχόθεν περιεχούσης , κομιδῇ τυφλός ἐστι καὶ ἀφώτιστος . ἀλλὰ μὴν καὶ δέρματα καὶ κέρατα ζῴων ὅλα μὲν οὐ διίησιν αὐγὴν ὑπὸ στερεότητος , ὅταν δὲ πρισθῇ καὶ καταξεσθῇ , γίγνεται διαφανῆ , παραμιχθέντος αὐτοῖς τοῦ ἀέρος . οἶμαι δὲ καὶ μέλαιναν ἑκάστοτε τὴν γῆν ὑπὸ τῶν ποιητῶν καλεῖσθαι διὰ τὸ σκοτῶδες καὶ τὸ ἀφώτιστον ὥστε καὶ τὴν πολυτίμητον ἀντίθεσιν τοῦ σκοτεινοῦ πρὸς τὸ λαμπρὸν ἐπὶ τῆς γῆς μᾶλλον ἢ τοῦ ἀέρος ὑπάρχειν .
Lemmas: σκοπέω δέ καί οὗτος παραβάλλω ἐκεῖνος ἐπεί δέ καί Χρύσιππος οἴομαι ὁ ἀήρ πρῶτος ψυχρός εἰμί , διότι καί σκοτεινός , μιμνῄσκω μόνος ὁ πολύς ἀφίστημι ὁ ὕδωρ ὁ αἰθήρ ἤ ὁ ἀήρ λέγω , καί πρός αὐτός τις βούλομαι λέγω οὕτως μέν ἄν φημί καί ὁ γῆ ψυχρός εἰμί πρῶτος λέγω , ὅτι ὁ αἰθήρ ἀφίστημι πλέω ὡς ἀδόκιμος τις παντελής οὗτος καί . ἄτοπος ἀπορρίπτω ὁ λόγος ἐγώ ἐγώ δοκέω μηδέ ὁ γῆ ἄμοιρος ἔοικα καί πιθανός ἀποφαίνω , ποιέω ἀρχή ὅς μάλα Χρύσιππος ὑπέρ ὁ ἀήρ χράω . τίς δέ οὗτος εἰμί ; ὁ σκοτεινός εἰμί πρῶτος εἰμί καί ψυχρός πρῶτος . εἰ γάρ δύο λαμβάνω οὗτος ἀντίθεσις δύναμις οἴομαι ὁ ἕτερος καί ὁ ἕτερος ἐκ ἀνάγκη ; ἕπομαι , μυρίος δήπουθεν εἰμί ἀντίταξις καί ἀντιπάθεια πρός ὁ αἰθήρ ὁ γῆ , · ὅς καί οὗτος ἄν τις ἀκολουθέω ἀξιόω . οὐ γάρ ὡς βαρύς πρός κοῦφος καί καταρρεπής πρός ἀνωφερής ἀντίκειμαι μόνος , οὐδέ ὡς πυκνός πρός ἀραιός οὐδέ ὡς βραδύς καί στάσιμος πρός ὀξύρροπος καί κινητικός , ἀλλά ὡς βαρύς . πρός κοῦφος καί πυκνός πρός ἀραῖος , καί τέλος ὡς ἀκίνητος ἐκ ἑαυτοῦ πρός αὐτοκίνητος καί ὁ μέσος χώρα ἐπέχω πρός · ἀεί κυκλοφορέομαι . οὐ ἄτοπος οὖν τηλικοῦτος καί τοσοῦτος ἀντίταξις καί ὁ ὁ ψυχρότης καί θερμότης ἕπομαι . ναί , ἀλλά ὁ πῦρ καί λαμπρός εἰμί . οὔτι μήν σκοτεινός ὁ γῆ ; σκοτεινός μέν οὖν ἅπας καί ἀφεγγής . ἀήρ μέν τοι μετοχή φώς εἰμί πρῶτος , καί ταχύς τρέπω καί ἀναπίμπλημι διανέμω πανταχοῦ ὁ λαμπρότης , σῶμα παρέχω ὁ αὐγή ἑαυτοῦ · ὁ γάρ ἥλιος ἀνίσχω , ὡς τις λέγω ὁ διθυραμβοποιός , εὐθύς ἀναπίμπλημι ἀεροβάτης μέγας οἶκος ἄνεμος · ἐκ οὗτος δέ καί λίμνη καί θάλασσα μοῖρα αὐγή κατέρχομαι ἐνίημι καί βυθός ποταμός διαγελάω , ὅσος ἀήρ ἐξικνέομαι πρός αὐτός . μόνος δέ ὁ γῆ ὁ σῶμα ἀεί ἀφώτιστος εἰμί καί ἄτρωτος ὑπό ἥλιος καί σελήνη ὁ φωτίζω , θάλπω δέ ὑπό αὐτός καί παρέχω χλιαίνω ἐπί ὀλίγος βάθος ἐνδύω ὁ θερμός · ὁ δέ λαμπρός οὐ παρίημι ὑπό στερεότης ἀλλά ἐπιπολή περιφωτίζω ; ὁ δέ ἐντός ὄρφνη καί χάος καί ᾍδης ὀνομάζω καί ὁ ἔρεβος οὗτος εἰμί αἴρω ὁ χθόνιος καί ἐγγαιος σκότος . ὁ δέ νύξ ποιητής μέν ἐκ γῆ γίγνομαι μυθολογέω , μαθηματικός δέ γῆ σκιά εἰμί ἀποδείκνυμι , ἀντιφράσσω πρός ὁ ἥλιος · ὁ γάρ ἀήρ ἀναπίμπλημι σκότος ὑπό γῆ ὡς φώς ὑπό ἥλιος · καί ὁ ἀφώτιστος αὐτός μῆκος εἰμί νύξ , ὅσος ὁ σκιά ὁ γῆ ἐπινέμω . διό ὁ μέν ἐκτός ἀήρ καί νύξ εἰμί ἄνθρωπος τε χράω καί θηρίον πολύς νομή ποιέω διά σκότος , ἀμῶς ἴχνος φώς καί ἀπορροή αὐγή ἐνδιασπείρω · ἔχω ὁ δέ οἰκουρός ; καί ὑπωρόφιος , ἅτε δή ὁ γῆ πανταχόθεν περιέχω , κομιδῇ τυφλός εἰμί καί ἀφώτιστος . ἀλλά μήν καί δέρμα καί κέρας ζῷον ὅλος μέν οὐ διίημι αὐγή ὑπό στερεότης , ὅταν δέ πρίω καί καταξέω , γίγνομαι διαφανής , παραμείγνυμι αὐτός ὁ ἀήρ . οἴομαι δέ καί μέλας ἑκάστοτε ὁ γῆ ὑπό ὁ ποιητής καλέω διά ὁ σκοτώδης καί ὁ ἀφώτιστος ὥστε καί ὁ πολυτίμητος ἀντίθεσις ὁ σκοτεινός πρός ὁ λαμπρός ἐπί ὁ γῆ μάλα ἤ ὁ ἀήρ ὑπάρχω .