plutarchus.de-liberis-educandis-sp-1a-14c 10
δεῖ τοίνυν τὸν παῖδα τὸν ἐλεύθερον μηδενὸς μηδὲ τῶν ἄλλων τῶν καλουμένων ἐγκυκλίων παιδευμάτων μήτʼ ἀνήκοον μήτʼ ἀθέατον ἐᾶν εἶναι , ἀλλὰ ταῦτα μὲν ἐκ παραδρομῆς μαθεῖν ὡσπερεὶ γεύματος ἕνεκεν ἐν ἅπασι γὰρ τὸ τέλειον ἀδύνατον , τὴν δὲ φιλοσοφίαν πρεσβεύειν . ἔχω δὲ διʼ εἰκόνος παραστῆσαι τὴν ἐμαυτοῦ γνώμην · ὥσπερ γὰρ περιπλεῦσαι μὲν πολλὰς πόλεις καλόν , ἐνοικῆσαι δὲ τῇ κρατίστῃ χρήσιμον ἀστείως δὲ καὶ Βίων ἔλεγεν ὁ φιλόσοφος ὅτι ὥσπερ οἱ μνηστῆρες τῇ Πηνελόπῃ πλησιάζειν μὴ δυνάμενοι ταῖς ταύτης ἐμίγνυντο θεραπαίναις , οὕτω καὶ οἱ φιλοσοφίας μὴ δυνάμενοι κατατυχεῖν ἐν τοῖς ἄλλοις παιδεύμασι τοῖς οὐδενὸς ἀξίοις ἑαυτοὺς κατασκελετεύουσι . διὸ δεῖ τῆς ἄλλης παιδείας ὥσπερ κεφάλαιον ποιεῖν τὴν φιλοσοφίαν . περὶ μὲν γὰρ τὴν τοῦ σώματος ἐπιμέλειαν διττὰς εὗρον ἐπιστήμας οἱ ἄνθρωποι , τὴν ἰατρικὴν καὶ τὴν γυμναστικήν , ὧν ἡ μὲν τὴν ὑγίειαν , ἡ δὲ τὴν εὐεξίαν ἐντίθησι . τῶν δὲ τῆς ψυχῆς ἀρρωστημάτων καὶ παθῶν ἡ φιλοσοφία μόνη φάρμακόν ἐστι . διὰ γὰρ ταύτην ἔστι καὶ μετὰ ταύτης γνῶναι τί τὸ καλὸν τί τὸ αἰσχρόν , τί τὸ δίκαιον τί τὸ ἄδικον , τί τὸ συλλήβδην αἱρετὸν τί τὸ φευκτόν · πῶς θεοῖς πῶς γονεῦσι πῶς πρεσβυτέροις πῶς νόμοις πῶς ἀλλοτρίοις πῶς ἄρχουσι πῶς φίλοις πῶς γυναιξὶ πῶς τέκνοις πῶς οἰκέταις χρηστέον ἐστί · ὅτι δεῖ θεοὺς μὲν σέβεσθαι , γονέας δὲ τιμᾶν , πρεσβυτέρους αἰδεῖσθαι , νόμοις πειθαρχεῖν , ἄρχουσιν ὑπείκειν , φίλους ἀγαπᾶν , πρὸς γυναῖκας σωφρονεῖν , τέκνων στερκτικοὺς εἶναι , δούλους μὴ περιυβρίζειν τὸ δὲ μέγιστον , μήτʼ ἐν ταῖς εὐπραγίαις περιχαρεῖς μήτʼ ἐν ταῖς συμφοραῖς περιλύπους ὑπάρχειν , μήτʼ ἐν ταῖς ἡδοναῖς ἐκλύτους εἶναι μήτʼ ἐν ταῖς ὀργαῖς ἐκπαθεῖς καὶ θηριώδεις . ἅπερ ἐγὼ πάντων τῶν ἐκ φιλοσοφίας περιγιγνομένων ἀγαθῶν πρεσβύτατα κρίνω . τὸ μὲν γὰρ εὐγενῶς εὐτυχεῖν ἀνδρός , τὸ δʼ ἀνεπιφθόνως εὐηνίου ἀνθρώπου , τὸ δὲ τοῖς λογισμοῖς περιεῖναι τῶν ἡδονῶν σοφοῦ , τὸ δʼ ὀργῆς κατακρατεῖν ἀνδρὸς οὐ τοῦ τυχόντος ἐστί . τελείους δʼ ἀνθρώπους ἡγοῦμαι τοὺς δυναμένους τὴν πολιτικὴν δύναμιν μῖξαι καὶ κεράσαι τῇ φιλοσοφίᾳ , καὶ δυεῖν ὄντοιν μεγίστοιν ἀγαθοῖν ἐπηβόλους ὑπάρχειν ὑπολαμβάνω , τοῦ τε κοινωφελοῦς βίου πολιτευομένους , τοῦ τʼ ἀκύμονος καὶ γαληνοῦ , διατρίβοντας περὶ φιλοσοφίαν . τριῶν γὰρ ὄντων βίων ὧν ὁ μέν ἐστι πρακτικὸς ὁ δὲ θεωρητικὸς ὁ δʼ ἀπολαυστικός , ὁ μὲν ἔκλυτος καὶ δοῦλος τῶν ἡδονῶν ζῳώδης καὶ μικροπρεπής ἐστιν , ὁ δὲ θεωρητικὸς τοῦ πρακτικοῦ διαμαρτάνων ἀνωφελής , ὁ δὲ πρακτικὸς ἀμοιρήσας φιλοσοφίας ἄμουσος καὶ πλημμελής . πειρατέον οὖν εἰς δύναμιν καὶ τὰ κοινὰ πράττειν καὶ τῆς φιλοσοφίας ἀντιλαμβάνεσθαι κατὰ τὸ παρεῖκον τῶν καιρῶν . οὕτως ἐπολιτεύσατο Περικλῆς , οὕτως Ἀρχύτας ὁ Ταραντῖνος , οὕτω Δίων ὁ Συρακόσιος , οὕτως Ἐπαμεινώνδας ὁ Θηβαῖος , ὧν ἅτερος Πλάτωνος ἐγένετο συνουσιαστής . καὶ περὶ μὲν παιδείας οὐκ οἶδʼ ὅτι δεῖ πλείονα λέγοντα διατρίβειν πρὸς δὲ τοῖς εἰρημένοις χρήσιμον , μᾶλλον δὲ ἀναγκαῖόν ἐστι μηδὲ τῆς τῶν παλαιῶν συγγραμμάτων κτήσεως ὀλιγώρως ἔχειν , ἀλλὰ καὶ τούτων ποιεῖσθαι συλλογὴν κατὰ τὸ γεωργῶδες . τὸν γὰρ αὐτὸν τρόπον ὄργανον τῆς παιδείας ἡ χρῆσις τῶν βιβλίων ἐστί , καὶ ἀπὸ πηγῆς τὴν ἐπιστήμην τηρεῖν συμβέβηκεν .
Lemmas: δέω τοίνυν ὁ παῖς ὁ ἐλεύθερος μηδείς μηδέ ὁ ἄλλος ὁ καλέω ἐγκύκλιος παίδευμα μήτε ἀνήκοος μήτε ἀθέατος ἐάω εἰμί , ἀλλά οὗτος μέν ἐκ παραδρομή μανθάνω ὡσπερεί γεῦμα ἕνεκα ἐν ἅπας γάρ ὁ τέλειος ἀδύνατος , ὁ δέ φιλοσοφία πρεσβεύω . ἔχω δέ διά εἰκών παρίστημι ὁ ἐμαυτοῦ γνώμη · ὥσπερ γάρ περιπλέω μέν πολύς πόλις καλός , ἐνοικέω δέ ὁ κρατύς χρήσιμος ἀστεῖος δέ καί Βίων λέγω ὁ φιλόσοφος ὅτι ὥσπερ ὁ μνηστήρ ὁ Πηνελόπεια πλησιάζω μή δύναμαι ὁ οὗτος μείγνυμι θεράπαινα , οὕτως καί ὁ φιλοσοφία μή δύναμαι κατατυγχάνω ἐν ὁ ἄλλος παίδευμα ὁ οὐδείς ἄξιος ἑαυτοῦ κατασκελετεύω . διό δέω ὁ ἄλλος παιδεία ὥσπερ κεφάλαιος ποιέω ὁ φιλοσοφία . περί μέν γάρ ὁ ὁ σῶμα ἐπιμέλεια δισσός εὑρίσκω ἐπιστήμη ὁ ἄνθρωπος , ὁ ἰατρικός καί ὁ γυμναστικός , ὅς ὁ μέν ὁ ὑγίεια , ὁ δέ ὁ εὐεξία ἐντίθημι . ὁ δέ ὁ ψυχή ἀρρώστημα καί πάθος ὁ φιλοσοφία μόνος φάρμακον εἰμί . διά γάρ οὗτος εἰμί καί μετά οὗτος γιγνώσκω τίς ὁ καλός τίς ὁ αἰσχρός , τίς ὁ δίκαιος τίς ὁ ἄδικος , τίς ὁ συλλήβδην αἱρετός τίς ὁ φευκτός · πῶς θεός πῶς γονεύς πῶς πρέσβυς πῶς νόμος πῶς ἀλλότριος πῶς ἄρχων πῶς φίλος πῶς γυνή πῶς τέκνον πῶς οἰκέτης χράω εἰμί · ὅτι δέω θεός μέν σέβω , γονεύς δέ τιμάω , πρέσβυς αἰδέομαι , νόμος πειθαρχέω , ἄρχων ὑπείκω , φίλος ἀγαπάω , πρός γυνή σωφρονέω , τέκνον στερκτικός εἰμί , δοῦλος μή περιυβρίζω ὁ δέ μέγας , μήτε ἐν ὁ εὐπραγία περιχαρής μήτε ἐν ὁ συμφορά περίλυπος ὑπάρχω , μήτε ἐν ὁ ἡδονή ἔκλυτος εἰμί μήτε ἐν ὁ ὀργή ἐκπαθής καί θηριώδης . ὅς ἐγώ πᾶς ὁ ἐκ φιλοσοφία περιγίγνομαι ἀγαθός πρέσβυς κρίνω . ὁ μέν γάρ εὐγενής εὐτυχέω ἀνήρ , ὁ δέ ἀνεπίφθονος εὐήνιος ἄνθρωπος , ὁ δέ ὁ λογισμός περίειμι ὁ ἡδονή σοφός , ὁ δέ ὀργή κατακρατέω ἀνήρ οὐ ὁ τυγχάνω εἰμί . τέλειος δέ ἄνθρωπος ἡγέομαι ὁ δύναμαι ὁ πολιτικός δύναμις μείγνυμι καί κεράννυμι ὁ φιλοσοφία , καί δύο εἰμί μέγας ἀγαθός ἐπήβολος ὑπάρχω ὑπολαμβάνω , ὁ τε κοινωφελής βίος πολιτεύω , ὁ τε ἀκύμων καί γαληνός , διατρίβω περί φιλοσοφία . τρεῖς γάρ εἰμί βίος ὅς ὁ μέν εἰμί πρακτικός ὁ δέ θεωρητικός ὁ δέ ἀπολαυστικός , ὁ μέν ἔκλυτος καί δοῦλος ὁ ἡδονή ζῳώδης καί μικροπρεπής εἰμί , ὁ δέ θεωρητικός ὁ πρακτικός διαμαρτάνω ἀνωφελής , ὁ δέ πρακτικός ἀμοιρέω φιλοσοφία ἄμουσος καί πλημμελής . πειράω οὖν εἰς δύναμις καί ὁ κοινός πράσσω καί ὁ φιλοσοφία ἀντιλαμβάνω κατά ὁ παρείκω ὁ καιρός . οὕτως πολιτεύω Περικλῆς , οὕτως Ἀρχύτας ὁ Ταραντῖνος , οὕτως Δίων ὁ Συρακούσιος , οὕτως Ἐπαμεινώνδας ὁ Θηβαῖος , ὅς ἕτερος Πλάτων γίγνομαι συνουσιαστής . καί περί μέν παιδεία οὐ οἶδα ὅτι δέω πολύς λέγω διατρίβω πρός δέ ὁ λέγω χρήσιμος , μάλα δέ ἀναγκαῖος εἰμί μηδέ ὁ ὁ παλαιός σύγγραμμα κτῆσις ὀλίγωρος ἔχω , ἀλλά καί οὗτος ποιέω συλλογή κατά ὁ γεωργώδης . ὁ γάρ αὐτός τρόπος ὄργανον ὁ παιδεία ὁ χρῆσις ὁ βιβλίον εἰμί , καί ἀπό πηγή ὁ ἐπιστήμη τηρέω συμβαίνω .