plutarchus.de-liberis-educandis-sp-1a-14c 14
καὶ μέντοι καὶ τῆς αἰσχρολογίας ἀπακτέον τοὺς υἱεῖς λόγος γὰρ ἔργου σκιή κατὰ Δημόκριτον . εἶτά γε μὴν ἐντευκτικοὺς αὐτοὺς εἶναι παρασκευαστέον καὶ φιλοπροσηγόρους οὐδὲν γὰρ ὡς τὰ ἀνέντευκτα τῶν ἠθῶν ἐστιν οὕτως ἀξιομίσητον . ἔτι τοίνυν οἱ παῖδες ἀμισεῖς γίγνοιντʼ ἂν τοῖς συνοῦσι μὴ παντελῶς ἐν ταῖς ζητήσεσιν ἀπαραχώρητοι γιγνόμενοι · οὐ γὰρ τὸ νικᾶν μόνον ἀλλὰ καὶ τὸ ἡττᾶσθαι ἐπίστασθαι καλὸν ἐν οἷς τὸ νικᾶν βλαβερόν . ἔστι γὰρ ὡς ἀληθῶς καὶ νίκη Καδμεία . ἔχω δὲ μάρτυρα τούτου Εὐριπίδην τὸν σοφὸν ἐπαγαγέσθαι λέγοντα δυοῖν λεγόντοιν , θατέρου θυμουμένου , ὁ μὴ ἀντιτείνων τοῖς λόγοις σοφώτερος ἃ τοίνυν τῶν εἰρημένων οὐδενὸς ἧττόν ἐστιν ἀλλὰ καὶ μᾶλλον ἐπιτηδευτέα τοῖς νέοις καὶ δὴ λεκτέον . ταῦτα δʼ ἐστὶ τὸ τὸν βίον ἀτύφωτον ἀσκεῖν , τὸ τὴν γλῶτταν κατέχειν , τὸ τῆς ὀργῆς ὑπεράνω γίγνεσθαι , τὸ τῶν χειρῶν κρατεῖν . τούτων ἕκαστον ἡλίκον ἐστὶ σκεπτέον ἔσται δʼ ἐπὶ παραδειγμάτων γνωριμώτερα . οἷον ἵνʼ ἀπὸ τοῦ τελευταίου πρῶτον ἄρξωμαι , τὰς χεῖράς τινες ὑποσχόντες λήμμασιν ἀδίκοις τὴν δόξαν τῶν προβεβιωμένων ἐξέχεαν · ὡς Γύλιππος ὁ Λακεδαιμόνιος τὰ σακκία τῶν χρημάτων παραλύσας φυγὰς ἀπηλάθη τῆς Σπάρτης . τό γε μὴν ἀόργητον ἀνδρός ἐστι σοφοῦ . Σωκράτης μὲν γάρ , λακτίσαντος αὐτὸν νεανίσκου θρασέος μάλα καὶ βδελυροῦ , τοὺς ἀμφʼ αὑτὸν ὁρῶν ἀγανακτοῦντας καὶ σφαδάζοντας ὡς καὶ διώκειν αὐτὸν ἐθέλειν , ἆρʼ ἔφησε καὶ εἲ μʼ ὄνος ἐλάκτισεν , ἀντιλακτίσαι τοῦτον ἠξιώσατʼ ἄν ; οὐ μὴν ἐκεῖνός γε παντελῶς κατεπροίξατο , πάντων δʼ αὐτὸν ὀνειδιζόντων καὶ λακτιστὴν ἀποκαλούντων ἀπήγξατο . Ἀριστοφάνους δέ , ὅτε τὰς Νεφέλας ἐξέφερε , παντοίως πᾶσαν ὕβριν αὐτοῦ κατασκεδαννύντος , καί τινος τῶν παρόντων κᾆτα τοιαῦτʼ ἀνακωμῳδοῦντος οὐκ ἀγανακτεῖς εἰπόντος ὦ Σώκρατες ; μὰ Δίʼ οὐκ ἔγωγʼ ἔφησεν ὡς γὰρ ἐν συμποσίῳ μεγάλῳ τῷ θεάτρῳ σκώπτομαι ἀδελφὰ τούτοις καὶ σύζυγα φανήσονται πεποιηκότες Ἀρχύτας ὁ Ταραντῖνος καὶ Πλάτων . ὁ μὲν γὰρ ἐπανελθὼν ἀπὸ τοῦ πολέμου στρατηγῶν δʼ ἐτύγχανε γῆν καταλαβὼν κεχερσωμένην , τὸν ἐπίτροπον καλέσας αὐτῆς ᾤμωξας ἄν ἔφησεν εἰ μὴ λίαν ὠργιζόμην Πλάτων δὲ δούλῳ λίχνῳ καὶ βδελυρῷ θυμωθείς , τὸν τῆς ἀδελφῆς υἱὸν Σπεύσιππον καλέσας τοῦτον ἔφησεν ἀπελθών κρότησον · ἐγὼ γὰρ πάνυ θυμοῦμαι χαλεπὰ δὲ ταῦτα καὶ δυσμίμητα φαίη τις ἄν . οἶδα κἀγώ . πειρατέον οὖν εἰς ὅσον οἷόν τʼ ἐστὶ τούτοις παραδείγμασι χρωμένους τὸ πολὺ τῆς ἀκρατοῦς καὶ μαινομένης ὑφαιρεῖν ὀργῆς οὐδὲ γὰρ ἐς τἄλλα ἐνάμιλλοι ταῖς ἐκείνων ἐσμὲν οὔτʼ ἐμπειρίαις οὔτε καλοκαγαθίαις . ἀλλʼ οὐδὲν ἧττον ἐκείνων , ὥσπερ θεῶν ἱεροφάνται καὶ δᾳδοῦχοι τῆς σοφίας ὄντες , ὅσαπέρ ἐστιν ἐν δυνατῷ , ταῦτα μιμεῖσθαι καὶ περικνίζειν ἐπιχειροῦμεν . τὸ τοίνυν τῆς γλώττης κρατεῖν περὶ τούτου γάρ , ὥσπερ ὑπεθέμην , εἰπεῖν λοιπόν εἴ τις μικρὸν καὶ φαῦλον ὑπείληφε , πλεῖστον διαμαρτάνει τῆς ἀληθείας . σοφὸν γὰρ εὔκαιρος σιγὴ καὶ παντὸς λόγου κρεῖττον . καὶ διὰ τοῦτό μοι δοκεῖ τὰς μυστηριώδεις τελετὰς οἱ παλαιοὶ κατέδειξαν , ἵνʼ ἐν ταύταις σιωπᾶν ἐθισθέντες ἐπὶ τὴν τῶν ἀνθρωπίνων μυστηρίων πίστιν τὸν ἀπὸ τῶν θεῶν μεταφέρωμεν φόβον . καὶ γὰρ αὖ σιωπήσας μὲν οὐδεὶς μετενόησε , λαλήσαντες δὲ παμπληθεῖς . καὶ τὸ μὲν σιγηθὲν ἐξειπεῖν ῥᾴδιον , τὸ δὲ ῥηθὲν ἀναλαβεῖν ἀδύνατον . μυρίους δʼ ἔγωγʼ οἶδʼ ἀκούσας ταῖς μεγίσταις συμφοραῖς περιπεσόντας διὰ τὴν τῆς γλώττης ἀκρασίαν . ὧν τοὺς ἄλλους παραλιπὼν ἑνὸς ἢ δυεῖν τύπου ἕνεκεν ἐπιμνησθήσομαι . τοῦ γὰρ Φιλαδέλφου γήμαντος τὴν ἀδελφὴν Ἀρσινόην Σωτάδης εἰπών εἰς οὐχ ὁσίην τρυμαλιὴν τὸ κέντρον ὠθεῖς ἐν δεσμωτηρίῳ πολλοὺς κατεσάπη χρόνους καὶ τῆς ἀκαίρου λαλιᾶς οὐ μεμπτὴν ἔδωκε δίκην , ἵνα δὲ γέλωτα παράσχῃ τοῖς ἄλλοις , αὐτὸς πολὺν χρόνον ἔκλαυσεν . ἐνάμιλλα δὲ τούτοις καὶ σύζυγα καὶ Θεόκριτος ὁ σοφιστὴς εἶπέ τε καὶ ἔπαθε , καὶ πολὺ δεινότερα . Ἀλεξάνδρου γὰρ πορφυρᾶς ἐσθῆτας κελεύσαντος κατασκευάζειν τοὺς Ἕλληνας , ἵνʼ ἐπανελθὼν τὰ ἐπινίκια τοῦ πολέμου τοῦ κατὰ τῶν βαρβάρων θύσειε , καὶ τῶν ἐθνῶν κατὰ κεφαλὴν εἰσφερόντων ἄργυρον πρότερον μέν ἔφησεν ἠμφισβήτουν , νῦν δʼ ᾔσθημαι σαφῶς ὅτι ὁ πορφύρεος Ὁμήρου θάνατος οὗτός ἐστιν . ἐξ ὧν ἐχθρὸν ἐκτήσατο τὸν Ἀλέξανδρον . Ἀντίγονον δὲ τὸν βασιλέα τῶν Μακεδόνων ἑτερόφθαλμον ὄντα τὴν πήρωσιν προφέρων εἰς οὐ μετρίαν ὀργὴν κατέστησε . τὸν γὰρ ἀρχιμάγειρον Εὐτροπίωνα γεγενημένον ἐν τάξει πέμψας παραγενέσθαι πρὸς αὐτὸν ἠξίου καὶ λόγον δοῦναι καὶ λαβεῖν . ταῦτα δʼ ἀπαγγέλλοντος ἐκείνου πρὸς αὐτὸν καὶ πολλάκις προσιόντος εὖ οἶδʼ ἔφησεν ὅτι ὠμόν με θέλεις τῷ Κύκλωπι , παραθεῖναι , ὀνειδίζων τὸν μὲν ὅτι πηρός , τὸν δʼ ὅτι μάγειρος ἦν . κἀκεῖνος τοιγαροῦν εἰπών τὴν κεφαλὴν οὐχ ἕξεις ἀλλὰ τῆς ἀθυροστομίας ταύτης καὶ μανίας δώσεις δίκην , ἀπήγγειλε τὰ εἰρημένα τῷ βασιλεῖ , ὁ δὲ πέμψας ἀνεῖλε τὸν Θεόκριτον . παρὰ πάντα δὲ ταῦτα , ὅπερ ἐστὶν ἱεροπρεπέστατον , ἐθίζειν τοὺς παῖδας τῷ τἀληθῆ λέγειν τὸ γὰρ ψεύδεσθαι δουλοπρεπὲς καὶ πᾶσιν ἀνθρώποις ἄξιον μισεῖσθαι καὶ οὐδὲ μετρίοις δούλοις συγγνωστόν .
Lemmas: καί μέντοι καί ὁ αἰσχρολογία ἀπακτέον ὁ υἱός λόγος γάρ ἔργον σκιά κατά Δημόκριτος . εἶτα γε μήν ἐντευκτικός αὐτός εἰμί παρασκευάζω καί φιλοπροσήγορος οὐδείς γάρ ὡς ὁ ἀνέντευκτος ὁ ἦθος εἰμί οὕτως ἀξιομίσητος . ἔτι τοίνυν ὁ παῖς ἀμισής γίγνομαι ἄν ὁ σύνειμι μή παντελής ἐν ὁ ζήτησις ἀπαραχώρητος γίγνομαι · οὐ γάρ ὁ νικάω μόνος ἀλλά καί ὁ ἡσσάομαι ἐπίσταμαι καλός ἐν ὅς ὁ νικάω βλαβερός . εἰμί γάρ ὡς ἀληθής καί νίκη Καδμεῖος . ἔχω δέ μάρτυς οὗτος Εὐριπίδης ὁ σοφός ἐπάγω λέγω δύο λέγω , ἕτερος θυμόω , ὁ μή ἀντιτείνω ὁ λόγος σοφός ὅς τοίνυν ὁ λέγω οὐδείς ἥσσων εἰμί ἀλλά καί μάλα ἐπιτηδευτέος ὁ νέος καί δή λεκτέος . οὗτος δέ εἰμί ὁ ὁ βίος ἀτύφωτος ἀσκέω , ὁ ὁ γλῶσσα κατέχω , ὁ ὁ ὀργή ὑπεράνω γίγνομαι , ὁ ὁ χείρ κρατέω . οὗτος ἕκαστος ἡλίκος εἰμί σκοπέω εἰμί δέ ἐπί παράδειγμα γνώριμος . οἷος ἵνα ἀπό ὁ τελευταῖος πρῶτος ἄρχω , ὁ χείρ τις ὑπέχω λῆμμα ἄδικος ὁ δόξα ὁ προβιόω ἐκχέω · ὡς Γύλιππος ὁ Λακεδαιμόνιος ὁ σακκίον ὁ χρῆμα παραλύω φυγάς ἀπελαύνω ὁ Σπάρτη . ὁ γε μήν ἀόργητος ἀνήρ εἰμί σοφός . Σωκράτης μέν γάρ , λακτίζω αὐτός νεανίσκος θρασύς μάλα καί βδελυρός , ὁ ἀμφί ἑαυτοῦ ὁράω ἀγανακτέω καί σφαδάζω ὡς καί διώκω αὐτός ἐθέλω , ἆρα φημί καί εἰ ἐγώ ὄνος λακτίζω , ἀντιλακτίζω οὗτος ἀξιόω ἄν ; οὐ μήν ἐκεῖνος γε παντελής καταπροίζομαι , πᾶς δέ αὐτός ὀνειδίζω καί λακτιστής ἀποκαλέω ἀπάγχω . Ἀριστοφάνης δέ , ὅτε ὁ Νεφέλη ἐκφέρω , παντοίως πᾶς ὕβρις αὐτός κατασκεδάννυμι , καί τις ὁ πάρειμι εἶτα τοιοῦτος ἀνακωμῳδέω οὐ ἀγανακτέω λέγω ὦ Σωκράτης ; μά Ζεύς οὐ ἐγώ φημί ὡς γάρ ἐν συμπόσιον μέγας ὁ θέατρον σκώπτω ἀδελφός οὗτος καί σύζυγος φανάω ποιέω Ἀρχύτας ὁ Ταραντῖνος καί Πλάτων . ὁ μέν γάρ ἐπανέρχομαι ἀπό ὁ πόλεμος στρατηγέω δέ τυγχάνω γῆ καταλαμβάνω χερσόω , ὁ ἐπίτροπος καλέω αὐτός οἰμώζω ἄν φημί εἰ μή λίαν ὀργίζω Πλάτων δέ δοῦλος λίχνος καί βδελυρός θυμόω , ὁ ὁ ἀδελφή υἱός Σπεύσιππος καλέω οὗτος φημί ἀπέρχομαι κροτέω · ἐγώ γάρ πάνυ θυμόω χαλεπός δέ οὗτος καί δυσμίμητος φημί τις ἄν . οἶδα ἐγώ . πειράω οὖν εἰς ὅσος οἷος τε εἰμί οὗτος παράδειγμα χράω ὁ πολύς ὁ ἀκρατής καί μαίνομαι ὑφαιρέω ὀργή οὐδέ γάρ εἰς ἄλλος ἐνάμιλλος ὁ ἐκεῖνος εἰμί οὔτε ἐμπειρία οὔτε καλοκαγαθία . ἀλλά οὐδείς ἥσσων ἐκεῖνος , ὥσπερ θεός ἱεροφάντης καί δᾳδοῦχος ὁ σοφία εἰμί , ὅσος εἰμί ἐν δυνατός , οὗτος μιμέομαι καί περικνίζω ἐπιχειρέω . ὁ τοίνυν ὁ γλῶσσα κρατέω περί οὗτος γάρ , ὥσπερ ὑποτίθημι , λέγω λοιπός εἰ τις μικρός καί φαῦλος ὑπολαμβάνω , πολύς διαμαρτάνω ὁ ἀλήθεια . σοφός γάρ εὔκαιρος σιγή καί πᾶς λόγος κρατύς . καί διά οὗτος ἐγώ δοκέω ὁ μυστηριώδης τελετή ὁ παλαιός καταδείκνυμι , ἵνα ἐν οὗτος σιωπάω ἐθίζω ἐπί ὁ ὁ ἀνθρώπινος μυστήριον πίστις ὁ ἀπό ὁ θεός μεταφέρω φόβος . καί γάρ αὖ σιωπάω μέν οὐδείς μετανοέω , λαλέω δέ παμπληθής . καί ὁ μέν σιγάω ἐκλέγω ῥᾴδιος , ὁ δέ λέγω ἀναλαμβάνω ἀδύνατος . μυρίος δέ ἐγώ οἶδα ἀκούω ὁ μέγας συμφορά περιπίπτω διά ὁ ὁ γλῶσσα ἀκρασία . ὅς ὁ ἄλλος παραλείπω εἷς ἤ δύο τύπος ἕνεκα ἐπιμιμνήσκομαι . ὁ γάρ Φιλάδελφος γαμέω ὁ ἀδελφή Ἀρσινόη Σωτάδης λέγω εἰς οὐ ὅσιος τρυμαλιά ὁ κέντρον ὠθέω ἐν δεσμωτήριον πολύς κατασήπω χρόνος καί ὁ ἄκαιρος λαλιά οὐ μεμπτός δίδωμι δίκη , ἵνα δέ γέλως παρέχω ὁ ἄλλος , αὐτός πολύς χρόνος κλαίω . ἐνάμιλλος δέ οὗτος καί σύζυγος καί Θεόκριτος ὁ σοφιστής λέγω τε καί πάσχω , καί πολύς δεινός . Ἀλέξανδρος γάρ πορφύρεος ἐσθής κελεύω κατασκευάζω ὁ Ἕλλην , ἵνα ἐπανέρχομαι ὁ ἐπινίκιος ὁ πόλεμος ὁ κατά ὁ βάρβαρος θύω , καί ὁ ἔθνος κατά κεφαλή εἰσφέρω ἄργυρος πρότερος μέν φημί ἀμφισβητέω , νῦν δέ αἰσθάνομαι σαφής ὅτι ὁ πορφύρεος Ὅμηρος θάνατος οὗτος εἰμί . ἐκ ὅς ἐχθρός κτάομαι ὁ Ἀλέξανδρος . Ἀντίγονος δέ ὁ βασιλεύς ὁ Μακεδών ἑτερόφθαλμος εἰμί ὁ πήρωσις προφέρω εἰς οὐ μέτριος ὀργή καθίστημι . ὁ γάρ ἀρχιμάγειρος Εὐτροπίων γίγνομαι ἐν τάξις πέμπω παραγίγνομαι πρός αὐτός ἀξιόω καί λόγος δίδωμι καί λαμβάνω . οὗτος δέ ἀπαγγέλλω ἐκεῖνος πρός αὐτός καί πολλάκις προσέρχομαι εὖ οἶδα φημί ὅτι ὠμός ἐγώ ἐθέλω ὁ Κύκλωψ , παρατίθημι , ὀνειδίζω ὁ μέν ὅτι πηρός , ὁ δέ ὅτι μάγειρος εἰμί . ἐκεῖνος τοιγαροῦν λέγω ὁ κεφαλή οὐ ἔχω ἀλλά ὁ ἀθυροστομία οὗτος καί μανία δίδωμι δίκη , ἀπαγγέλλω ὁ λέγω ὁ βασιλεύς , ὁ δέ πέμπω ἀναιρέω ὁ Θεόκριτος . παρά πᾶς δέ οὗτος , ὅς εἰμί ἱεροπρεπής , ἐθίζω ὁ παῖς ὁ ἀληθής λέγω ὁ γάρ ψεύδω δουλοπρεπής καί πᾶς ἄνθρωπος ἄξιος μισέω καί οὐδέ μέτριος δοῦλος συγγνωστός .