plutarchus.de-liberis-educandis-sp-1a-14c 9
ὥσπερ δὲ παραινῶ τῆς παιδείας τῶν τέκνων μηδὲν ποιεῖσθαι προὐργιαίτερον , οὕτως αὖ πάλιν φημὶ δεῖν τῆς ἀδιαφθόρου καὶ ὑγιαινούσης ἔχεσθαι , τῶν δὲ πανηγυρικῶν λήρων ὡς πορρωτάτω τοὺς υἱεῖς ἀπάγειν . τὸ γὰρ τοῖς πολλοῖς ἀρέσκειν τοῖς σοφοῖς ἐστιν ἀπαρέσκειν . μαρτυρεῖ δέ μου τῷ λόγῳ καὶ Εὐριπίδης λέγων ἐγὼ δʼ ἄκομψος εἰς ὄχλον δοῦναι λόγον , εἰς ἥλικας δὲ κὠλίγους σοφώτερος . ἔχει δὲ μοῖραν καὶ τόδʼ · οἱ γὰρ ἐν σοφοῖς φαῦλοι παρʼ ὄχλῳ μουσικώτεροι λέγειν ὁρῶ δʼ ἔγωγε τοὺς τοῖς συρφετώδεσιν ὄχλοις ἀρεστῶς καὶ κεχαρισμένως ἐπιτηδεύοντας λέγειν καὶ τὸν βίον ὡς τὰ πολλὰ ἀσώτους καὶ φιληδόνους ἀποβαίνοντας . καὶ νὴ Δίʼ εἰκότως . εἰ γὰρ ἄλλοις ἡδονὰς παρασκευάζοντες ἀμελοῦσι τοῦ καλοῦ , σχολῇ γʼ ἂν τῆς ἰδίας ἡδυπαθείας καὶ τρυφῆς ὑπεράνω τὸ ὀρθὸν καὶ ὑγιὲς ποιήσαιντο ἢ τὸ σῶφρον ἀντὶ τοῦ τερπνοῦ διώξαιεν . πρὸς δὲ τούτοις τί ἂν τοὺς παῖδας καλὸν γάρ τοι μηδὲν εἰκῇ μήτε λέγειν μήτε πράττειν , καὶ κατὰ τὴν παροιμίαν χαλεπὰ τὰ καλά . οἱ δʼ αὐτοσχέδιοι τῶν λόγων πολλῆς εὐχερείας καὶ ῥᾳδιουργίας εἰσὶ πλήρεις , οὔθʼ ὅθεν ἀρκτέον οὔθʼ ὅπου παυστέον ἐστὶν εἰδότων . χωρὶς δὲ τῶν ἄλλων πλημμελημάτων οἳ ἂν ἐκ τοῦ παραχρῆμα λέγωσιν , εἰς ἀμετρίαν δεινὴν ἐκπίπτουσι καὶ πολυλογίαν . σκέψις δʼ οὐκ ἐᾷ τῆς ἱκνουμένης συμμετρίας τὸν λόγον ἐκπίπτειν . ὁ Περικλῆς , ὡς ἡμῖν ἀκούειν παραδέδοται , καλούμενος ὑπὸ τοῦ δήμου πολλάκις οὐχ ὑπήκουσε , λέγων ἀσύντακτος εἶναι . ὡσαύτως δὲ καὶ Δημοσθένης ζηλωτὴς τῆς τούτου πολιτείας γενόμενος καλούντων αὐτὸν τῶν Ἀθηναίων σύμβουλον ἀντέβαινεν · οὐ συντέταγμαι λέγων . καὶ ταῦτα μὲν ἴσως ἀδέσποτός ἐστι καὶ πεπλασμένη παράδοσις · ἐν δὲ τῷ κατὰ Μειδίου τὴν τῆς σκέψεως ὠφέλειαν ἐναργῶς παρίστησι . φησὶ γοῦν ἐγὼ δʼ ἐσκέφθαι μὲν ὦ ἄνδρες Ἀθηναῖοι φημὶ κοὐκ ἂν ἀρνηθείην καὶ μεμελετηκέναι γʼ ὡς ἐνῆν μάλιστʼ ἐμοί · καὶ γὰρ ἂν ἄθλιος ἦν , εἰ τοιαῦτα παθὼν καὶ πάσχων ἠμέλουν ὧν περὶ τούτων ἐρεῖν ἔμελλον πρὸς ὑμᾶς . τὸ δὲ δεῖν παντάπασιν ἀποδοκιμάζειν τῶν λόγων τὴν ἑτοιμότητα ἢ πάλιν αὖ ταύτην οὐκ ἐπʼ ἀξίοις ἀσκεῖν οὐ φαίην ἂν ἔγωγε , ἀλλʼ ὡς ἐν φαρμάκου μοίρᾳ τοῦτο ποιητέον ἐστί . μέχρι δὴ τῆς τῶν ἀνδρῶν ἡλικίας οὐδὲν ἐκ τοῦ παρατυχόντος ἀξιῶ λέγειν · ἀλλʼ ὅταν τις ῥιζώσῃ τὴν δύναμιν , τότε τοῦτον τῶν καιρῶν καλούντων ἐλευθεριάζειν τοῖς λόγοις προσήκει . ὥσπερ γὰρ οἱ πολὺν χρόνον δεθέντες κἂν εἰ λυθεῖεν ὕστερον , ὑπὸ τῆς πολυχρονίου τῶν δεσμῶν συνηθείας οὐ δυνάμενοι βαδίζειν ὑποσκελίζονται , τὸν αὐτὸν τρόπον οἱ πολλῷ χρόνῳ τὸν λόγον σφίγξαντες , κἂν εἴ ποτε ἐκ τοῦ παραχρῆμα δεήσειεν εἰπεῖν , οὐδὲν ἧττον τὸν αὐτὸν τῆς ἑρμηνείας χαρακτῆρα φυλάττουσι . τὸ δʼ ἔτι παῖδας ὄντας ἐᾶν ἐπὶ καιροῦ λέγειν ματαιολογίας τῆς ἐσχάτης αἴτιον καθίσταται . ζωγράφος φασὶν ἄθλιος Ἀπελλῇ δείξας εἰκόνα ταύτην ἔφη νῦν γέγραφα , ὁ δὲ καὶ ἢν μὴ λέγῃς , εἶπεν οἶδʼ ὅτι ταχὺ γέγραπται · θαυμάζω δὲ πῶς οὐχὶ τοιαύτας πλείους γέγραφας . ὥσπερ τοίνυν ἐπανάγω γὰρ πρὸς τὴν ἐξ ἀρχῆς τοῦ λόγου ὑπόθεσιν τὴν θεατρικὴν καὶ παρατράγῳδον , οὕτως αὖ πάλιν καὶ τὴν σμικρολογίαν τῆς λέξεως καὶ ταπείνωσιν παραινῶ διευλαβεῖσθαι καὶ φεύγειν · ἡ μὲν γὰρ ὑπέρογκος ἀπολίτευτός ἐστιν , ἡ δʼ ἰσχνὴ λίαν ἀνέκπληκτος . καθάπερ δὲ τὸ σῶμα οὐ μόνον ὑγιεινὸν ἀλλὰ καὶ εὐεκτικὸν εἶναι χρή , καὶ τὸν λόγον ὡσαύτως οὐκ ἄνοσον μόνον ἀλλὰ καὶ εὔρωστον εἶναι δεῖ . τὸ μὲν γὰρ ἀσφαλὲς ἐπαινεῖται μόνον , τὸ δʼ ἐπικίνδυνον καὶ θαυμάζεται . τὴν αὐτὴν δὲ τυγχάνω γνώμην ἔχων καὶ περὶ τῆς ἐν τῇ ψυχῇ διαθέσεως . οὔτε γὰρ θρασὺν οὔτʼ ἄτολμον καὶ καταπλῆγα προσῆκεν εἶναι · τὸ μὲν γὰρ εἰς ἀναισχυντίαν , τὸ δʼ εἰς ἀνδραποδωδίαν περιίσταται · ἔντεχνον δὲ τὸ τὴν μέσην ἐν ἅπασι τέμνειν ἐμμελές τε . βούλομαι δʼ , ἕως ἔτι μέμνημαι τῆς παιδείας , ὡς ἔχω δόξης περὶ αὐτῆς εἰπεῖν , ὅτι τὸν μονόκωλον λόγον πρῶτον μὲν ἀμουσίας οὐ μικρὸν ποιοῦμαι τεκμήριον · ἔπειτα δὲ καὶ πρὸς τὴν ἄσκησιν ἁψίκορον καὶ πάντη ἀνεπίμονον εἶναι νομίζω . μονῳδία γὰρ ἐν ἅπασίν ἐστι πλήσμιον καὶ πρόσαντες , ἡ δὲ ποικιλία τερπνόν , καθάπερ κἀν τοῖς ἄλλοις ἅπασιν , οἷον ἀκούσμασιν ἢ θεάμασιν .
Lemmas: ὥσπερ δέ παραινέω ὁ παιδεία ὁ τέκνον μηδείς ποιέω προὔργου , οὕτως αὖ πάλιν φημί δέω ὁ ἀδιάφθορος καί ὑγιαίνω ἔχω , ὁ δέ πανηγυρικός λῆρος ὡς πόρρω ὁ υἱός ἀπάγω . ὁ γάρ ὁ πολύς ἀρέσκω ὁ σοφός εἰμί ἀπαρέσκω . μαρτυρέω δέ ἐγώ ὁ λόγος καί Εὐριπίδης λέγω ἐγώ δέ ἄκομψος εἰς ὄχλος δίδωμι λόγος , εἰς ἧλιξ δέ ὀλίγος σοφός . ἔχω δέ μοῖρα καί ὅδε · ὁ γάρ ἐν σοφός φαῦλος παρά ὄχλος μουσικός λέγω ὁράω δέ ἐγώ ὁ ὁ συρφετώδης ὄχλος ἀρεστῶς καί κεχαρισμένως ἐπιτηδεύω λέγω καί ὁ βίος ὡς ὁ πολύς ἄσωτος καί φιλήδονος ἀποβαίνω . καί νή Ζεύς ἔοικα . εἰ γάρ ἄλλος ἡδονή παρασκευάζω ἀμελέω ὁ καλός , σχολή γε ἄν ὁ ἴδιος ἡδυπάθεια καί τρυφή ὑπεράνω ὁ ὀρθός καί ὑγιής ποιέω ἤ ὁ σώφρων ἀντί ὁ τερπνός διώκω . πρός δέ οὗτος τίς ἄν ὁ παῖς καλός γάρ τοι μηδείς εἰκῇ μήτε λέγω μήτε πράσσω , καί κατά ὁ παροιμία χαλεπός ὁ καλός . ὁ δέ αὐτοσχέδιος ὁ λόγος πολύς εὐχέρεια καί ῥᾳδιουργία εἰμί πλήρης , οὔτε ὅθεν ἄρχω οὔτε ὅπου παυστέον εἰμί οἶδα . χωρίς δέ ὁ ἄλλος πλημμέλημα ὅς ἄν ἐκ ὁ παραχρῆμα λέγω , εἰς ἀμετρία δεινός ἐκπίπτω καί πολυλογία . σκέψις δέ οὐ ἐάω ὁ ἱκνέομαι συμμετρία ὁ λόγος ἐκπίπτω . ὁ Περικλῆς , ὡς ἐγώ ἀκούω παραδίδωμι , καλέω ὑπό ὁ δῆμος πολλάκις οὐ ὑπακούω , λέγω ἀσύντακτος εἰμί . ὡσαύτως δέ καί Δημοσθένης ζηλωτής ὁ οὗτος πολιτεία γίγνομαι καλέω αὐτός ὁ Ἀθηναῖος σύμβουλος ἀντιβαίνω · οὐ συντάσσω λέγω . καί οὗτος μέν ἴσως ἀδέσποτος εἰμί καί πλάσσω παράδοσις · ἐν δέ ὁ κατά Μειδίας ὁ ὁ σκέψις ὠφέλεια ἐναργής παρίστημι . φημί γοῦν ἐγώ δέ σκοπέω μέν ὦ ἀνήρ Ἀθηναῖος φημί οὐ ἄν ἀρνέομαι καί μελετάω γε ὡς ἔνειμι μάλα ἐγώ · καί γάρ ἄν ἄθλιος εἰμί , εἰ τοιοῦτος πάσχω καί πάσχω ἀμελέω ὅς περί οὗτος λέγω μέλλω πρός σύ . ὁ δέ δέω παντάπασι ἀποδοκιμάζω ὁ λόγος ὁ ἑτοιμότης ἤ πάλιν αὖ οὗτος οὐ ἐπί ἄξιος ἀσκέω οὐ φημί ἄν ἐγώ , ἀλλά ὡς ἐν φάρμακον μοῖρα οὗτος ποιέω εἰμί . μέχρι δή ὁ ὁ ἀνήρ ἡλικία οὐδείς ἐκ ὁ παρατυγχάνω ἀξιόω λέγω · ἀλλά ὅταν τις ῥιζόω ὁ δύναμις , τότε οὗτος ὁ καιρός καλέω ἐλευθεριάζω ὁ λόγος προσήκω . ὥσπερ γάρ ὁ πολύς χρόνος δέω ἄν εἰ λύω ὕστερον , ὑπό ὁ πολυχρόνιος ὁ δεσμός συνήθεια οὐ δύναμαι βαδίζω ὑποσκελίζω , ὁ αὐτός τρόπος ὁ πολύς χρόνος ὁ λόγος σφίγγω , ἄν εἰ ποτέ ἐκ ὁ παραχρῆμα δέω λέγω , οὐδείς ἥσσων ὁ αὐτός ὁ ἑρμηνεία χαρακτήρ φυλάσσω . ὁ δέ ἔτι παῖς εἰμί ἐάω ἐπί καιρός λέγω ματαιολογία ὁ ἔσχατος αἴτιος καθίστημι . ζωγράφος φημί ἄθλιος Ἀπελλᾶς δείκνυμι εἰκών οὗτος φημί νῦν γράφω , ὁ δέ καί ἐάν μή λέγω , λέγω οἶδα ὅτι ταχύς γράφω · θαυμάζω δέ πῶς οὐ τοιοῦτος πολύς γράφω . ὥσπερ τοίνυν ἐπανάγω γάρ πρός ὁ ἐκ ἀρχή ὁ λόγος ὑπόθεσις ὁ θεατρικός καί παρατράγῳδος , οὕτως αὖ πάλιν καί ὁ μικρολογία ὁ λέξις καί ταπείνωσις παραινέω διευλαβέομαι καί φεύγω · ὁ μέν γάρ ὑπέρογκος ἀπολίτευτος εἰμί , ὁ δέ ἰσχνός λίαν ἀνέκπληκτος . καθά δέ ὁ σῶμα οὐ μόνος ὑγιεινός ἀλλά καί εὐεκτικός εἰμί χρή , καί ὁ λόγος ὡσαύτως οὐ ἄνοσος μόνος ἀλλά καί εὔρωστος εἰμί δέω . ὁ μέν γάρ ἀσφαλής ἐπαινέω μόνος , ὁ δέ ἐπικίνδυνος καί θαυμάζω . ὁ αὐτός δέ τυγχάνω γνώμη ἔχω καί περί ὁ ἐν ὁ ψυχή διάθεσις . οὔτε γάρ θρασύς οὔτε ἄτολμος καί καταπλήξ προσήκω εἰμί · ὁ μέν γάρ εἰς ἀναισχυντία , ὁ δέ εἰς ἀνδραποδωδία περιίστημι · ἔντεχνος δέ ὁ ὁ μέσος ἐν ἅπας τέμνω ἐμμελής τε . βούλομαι δέ , ἕως ἔτι μιμνῄσκω ὁ παιδεία , ὡς ἔχω δόξα περί αὐτός λέγω , ὅτι ὁ μονόκωλος λόγος πρῶτος μέν ἀμουσία οὐ μικρός ποιέω τεκμήριον · ἔπειτα δέ καί πρός ὁ ἄσκησις ἁψίκορος καί πάντῃ ἀνεπίμονος εἰμί νομίζω . μονῳδία γάρ ἐν ἅπας εἰμί πλήσμιος καί προσάντης , ὁ δέ ποικιλία τερπνός , καθά ἐν ὁ ἄλλος ἅπας , οἷος ἄκουσμα ἤ θέαμα .