plutarchus.de-liberis-educandis-sp-1a-14c 13
ἤδη δέ τινας ἐγὼ εἶδον πατέρας , οἷς τὸ λίαν φιλεῖν τοῦ μὴ φιλεῖν αἴτιον κατέστη . τί οὖν ἐστιν ὃ βούλομαι λέγειν , ἵνα τῷ παραδείγματι φωτεινότερον ποιήσω τὸν λόγον ; σπεύδοντες γὰρ τοὺς παῖδας ἐν πᾶσι τάχιον πρωτεῦσαι πόνους αὐτοῖς ὑπερμέτρους ἐπιβάλλουσιν , οἷς ἀπαυδῶντες ἐκπίπτουσι , καὶ ἄλλως βαρυνόμενοι ταῖς κακοπαθείαις οὐ δέχονται τὴν μάθησιν εὐηνίως . ὥσπερ γὰρ τὰ φυτὰ τοῖς μὲν μετρίοις ὕδασι τρέφεται , τοῖς δὲ πολλοῖς πνίγεται , τὸν αὐτὸν τρόπον ψυχὴ τοῖς μὲν συμμέτροις αὔξεται πόνοις , τοῖς δʼ ὑπερβάλλουσι βαπτίζεται . δοτέον οὖν τοῖς παισὶν ἀναπνοὴν τῶν συνεχῶν πόνων , ἐνθυμουμένους ὅτι πᾶς ὁ βίος ἡμῶν εἰς ἄνεσιν καὶ σπουδὴν διῄρηται . καὶ διὰ τοῦτʼ οὐ μόνον ἐγρήγορσις ἀλλὰ καὶ ὕπνος εὑρέθη , οὐδὲ πόλεμος ἀλλὰ καὶ εἰρήνη , οὐδὲ χειμὼν ἀλλὰ καὶ εὐδία , οὐδʼ ἐνεργοὶ πράξεις ἀλλὰ καὶ ἑορταί . συνελόντι δʼ εἰπεῖν ἡ ἀνάπαυσις τῶν πόνων ἐστὶν ἄρτυμα . καὶ οὐκ ἐπὶ τῶν ζῴων μόνων τοῦτʼ ἂν ἴδοι τις γιγνόμενον , ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῶν ἀψύχων καὶ γὰρ τὰ τόξα καὶ τὰς λύρας ἀνίεμεν , ἵνʼ ἐπιτεῖναι δυνηθῶμεν . καθόλου δὲ σῴζεται σῶμα μὲν ἐνδείᾳ καὶ πληρώσει , ψυχὴ δʼ ἀνέσει καὶ πόνῳ . ἄξιον δʼ ἐπιτιμᾶν τῶν πατέρων ἐνίοις , οἵτινες παιδαγωγοῖς καὶ διδασκάλοις ἐπιτρέψαντες τοὺς υἱεῖς αὐτοὶ τῆς τούτων μαθήσεως οὔτʼ αὐτόπται γίγνονται τὸ παράπαν οὔτʼ αὐτήκοοι , πλεῖστον τοῦ δέοντος ἁμαρτάνοντες . αὐτοὺς γὰρ παρʼ ὀλίγας ἡμέρας δεῖ δοκιμασίαν λαμβάνειν τῶν παίδων , ἀλλὰ μὴ τὰς ἐλπίδας ἔχειν ἐν μισθωτοῦ διαθέσει · καὶ γὰρ ἐκεῖνοι πλείονα ποιήσονται τὴν ἐπιμέλειαν τῶν παίδων , μέλλοντες ἑκάστοτε διδόναι τὰς εὐθύνας . κἀνταῦθα δὴ τὸ ῥηθὲν ὑπὸ τοῦ ἱπποκόμου χάριεν , ὡς οὐδὲν οὕτω πιαίνει τὸν ἵππον ὡς βασιλέως ὀφθαλμός . πάντων δὲ μάλιστα τὴν μνήμην τῶν παίδων ἀσκεῖν καὶ συνεθίζειν αὕτη γὰρ ὥσπερ τῆς παιδείας ἐστὶ ταμιεῖον , καὶ διὰ τοῦτο μητέρα τῶν Μουσῶν ἐμυθολόγησαν εἶναι τὴν Μνημοσύνην , αἰνιττόμενοι καὶ παραδηλοῦντες ὅτι οὕτως οὐδὲν γεννᾶν καὶ τρέφειν ὡς ἡ μνήμη πέφυκε . καὶ τοίνυν ταύτην κατʼ ἀμφότερʼ ἐστὶν ἀσκητέον , εἴτʼ ἐκ φύσεως μνήμονες εἶεν οἱ παῖδες , εἴτε καὶ τοὐναντίον ἐπιλήσμονες . τὴν γὰρ πλεονεξίαν τῆς φύσεως ἐπιρρώσομεν , τὴν δʼ ἔλλειψιν ἀναπληρώσομεν · καὶ οἱ μὲν τῶν ἄλλων ἔσονται βελτίους , οἱ δʼ ἑαυτῶν . τὸ γὰρ Ἡσιόδειον καλῶς εἴρηται εἰ γάρ κεν καὶ σμικρὸν ἐπὶ σμικρῷ καταθεῖο καὶ θαμὰ τοῦτʼ ἔρδοις , τάχα κεν μέγα καὶ τὸ γένοιτο . μὴ λανθανέτω τοίνυν μηδὲ τοῦτο τοὺς πατέρας , ὅτι τὸ μνημονικὸν τῆς μαθήσεως μέρος οὐ μόνον πρὸς τὴν παιδείαν ἀλλὰ καὶ πρὸς τὰς τοῦ βίου πράξεις οὐκ ἐλαχίστην συμβάλλεται μοῖραν . ἡ γὰρ τῶν γεγενημένων πράξεων μνήμη τῆς περὶ τῶν μελλόντων εὐβουλίας γίγνεται παράδειγμα .
Lemmas: ἤδη δέ τις ἐγώ ὁράω πατήρ , ὅς ὁ λίαν φιλέω ὁ μή φιλέω αἴτιος καθίστημι . τίς οὖν εἰμί ὅς βούλομαι λέγω , ἵνα ὁ παράδειγμα φωτεινός ποιέω ὁ λόγος ; σπεύδω γάρ ὁ παῖς ἐν πᾶς ταχύς πρωτεύω πόνος αὐτός ὑπέρμετρος ἐπιβάλλω , ὅς ἀπαυδάω ἐκπίπτω , καί ἄλλος βαρύνω ὁ κακοπάθεια οὐ δέχομαι ὁ μάθησις εὐήνιος . ὥσπερ γάρ ὁ φυτόν ὁ μέν μέτριος ὕδωρ τρέφω , ὁ δέ πολύς πνίγω , ὁ αὐτός τρόπος ψυχή ὁ μέν σύμμετρος αὐξάνω πόνος , ὁ δέ ὑπερβάλλω βαπτίζω . δίδωμι οὖν ὁ παῖς ἀναπνοή ὁ συνεχής πόνος , ἐνθυμέομαι ὅτι πᾶς ὁ βίος ἐγώ εἰς ἄνεσις καί σπουδή διαιρέω . καί διά οὗτος οὐ μόνος ἐγρήγορσις ἀλλά καί ὕπνος εὑρίσκω , οὐδέ πόλεμος ἀλλά καί εἰρήνη , οὐδέ χειμών ἀλλά καί εὐδία , οὐδέ ἐνεργός πρᾶξις ἀλλά καί ἑορτή . συναιρέω δέ λέγω ὁ ἀνάπαυσις ὁ πόνος εἰμί ἄρτυμα . καί οὐ ἐπί ὁ ζῷον μόνος οὗτος ἄν ὁράω τις γίγνομαι , ἀλλά καί ἐπί ὁ ἄψυχος καί γάρ ὁ τόξον καί ὁ λύρα ἀνίημι , ἵνα ἐπιτείνω δύναμαι . καθόλου δέ σῴζω σῶμα μέν ἔνδεια καί πλήρωσις , ψυχή δέ ἄνεσις καί πόνος . ἄξιος δέ ἐπιτιμάω ὁ πατήρ ἔνιοι , ὅστις παιδαγωγός καί διδάσκαλος ἐπιτρέπω ὁ υἱός αὐτός ὁ οὗτος μάθησις οὔτε αὐτόπτης γίγνομαι ὁ παράπαν οὔτε αὐτήκοος , πολύς ὁ δέω ἁμαρτάνω . αὐτός γάρ παρά ὀλίγος ἡμέρα δέω δοκιμασία λαμβάνω ὁ παῖς , ἀλλά μή ὁ ἐλπίς ἔχω ἐν μισθωτής διάθεσις · καί γάρ ἐκεῖνος πολύς ποιέω ὁ ἐπιμέλεια ὁ παῖς , μέλλω ἑκάστοτε δίδωμι ὁ εὔθυνα . ἐνταῦθα δή ὁ λέγω ὑπό ὁ ἱπποκόμος χαρίεις , ὡς οὐδείς οὕτως πιαίνω ὁ ἵππος ὡς βασιλεύς ὀφθαλμός . πᾶς δέ μάλα ὁ μνήμη ὁ παῖς ἀσκέω καί συνεθίζω οὗτος γάρ ὥσπερ ὁ παιδεία εἰμί ταμιεῖον , καί διά οὗτος μήτηρ ὁ Μοῦσα μυθολογέω εἰμί ὁ Μνημοσύνη , αἰνίσσομαι καί παραδηλόω ὅτι οὕτως οὐδείς γεννάω καί τρέφω ὡς ὁ μνήμη φύω . καί τοίνυν οὗτος κατά ἀμφότερος εἰμί ἀσκέω , εἴτε ἐκ φύσις μνήμων εἰμί ὁ παῖς , εἴτε καί ἐναντίος ἐπιλήσμων . ὁ γάρ πλεονεξία ὁ φύσις ἐπιρρώννυμι , ὁ δέ ἔλλειψις ἀναπληρόω · καί ὁ μέν ὁ ἄλλος εἰμί ἀγαθός , ὁ δέ ἑαυτοῦ . ὁ γάρ Ἡσιόδειος καλός λέγω εἰ γάρ ἄν καί μικρός ἐπί μικρός κατατίθημι καί θαμά οὗτος ἔρδω , τάχα ἄν μέγας καί ὁ γίγνομαι . μή λανθάνω τοίνυν μηδέ οὗτος ὁ πατήρ , ὅτι ὁ μνημονικός ὁ μάθησις μέρος οὐ μόνος πρός ὁ παιδεία ἀλλά καί πρός ὁ ὁ βίος πρᾶξις οὐ ἐλαχύς συμβάλλω μοῖρα . ὁ γάρ ὁ γίγνομαι πρᾶξις μνήμη ὁ περί ὁ μέλλω εὐβουλία γίγνομαι παράδειγμα .